Gb297_fol-1
author: Hieronymus, Sophronius Eusebius

õ

4

5 —
. *
— =
, 5 5 = 8 — 2 2 — 5
. 2 — * .*
S =ð . 5 5
S =ð 5 ê –M 4
. . 4 1 .
4 7 4
. 3 8 . .
„ —
5 . . .
5
—
2 –„D
6
.
. 3
B 2 ◻
. —
L R
2 4 — 4 4 *
„ 4 * . 4
. . — .
.
. R * 7 „
„
7 . .
7 4 7R . 5 „
- H 2
2ð . . 3 .
. .
.
. R 2
2
/
17 4 X .
SS „ .
/ 1 —
4
.
—
„ * 2 — .
4. 2 .
. . 4 — „
H D .
. . . 3 7
. . „
, . . 7 7
12 R * 5
. 4 D 4
D
–
. * èRHỹ”
. .
* 7 . . . 2
14 . . .
4 * 7
— 4
. R 4
5 – „ S. .
8
4 D
— . — . — „
N .
2
H . 4
7 .
. .
X S 7
— . — 3 .
⸗ .
3.
.
. er.

5 /
⸗
2
. 2 — . .⸗ . . „E
. 4 . ◻⬤ rr”
*„ 4 —
1. 4 4 2 . .
R „ . . ₰ — *
S — ðð
5 ℳW
. 1 7 2.
8 „
„ 4
7 * — 7 4
5 . . * D Z
— n
. .
—
7

N12511916915 021

IIHIIIIINIIIIIIIII

. . 4
—
.
. .
. . . .
. .
6 „.
— . . 4
. 3
P
4 . .
. . „ S
1 7 8 X E*
. .
— .
.
*
4

„»
4
.
—

8 „* 2„
8 2 *
.
7 § . 1
— 7 2*
4 — 4
5 —V 2 4 . 3 „R
. 35 .
õ . — — . . .
. .
4 „ 5
. . .
. — .
4 . „

2.
5

. –
. . 2
„ 7. 3
. . 5 6 7 N 4
. „. . N —
1 *— 7 — £
7 7 . 4
.

₰ — 5
.
* — — + 2
2

4
2*
. D
7„
2 .
R . —
1
*
M
*
. 4
1.
—
4 4
2
5
4
.
2
„ „
S .
„ .
5 ä
* .
—
= .
“ =
P . — S1
—— 6
* —

„ 9 * o — r. — —
5 . . 7 N
N 4 4 .
6
. . 4 .
5/ * * „ 1
4 /
/ .
.* .
.
4 — 4 .
. 7 2
8
. 4 N ℳ
4 B
4.
1
„
5
1 .
6 .
. 7
.
— ,
1

*
—

–
————

lSD

Vita ipſius hieronymi.
Hebraicarum quæſtionnm .
Explanationum in Oſeæ prophetam.

Interpretatio hebraicorum nominum.

E PRIMO

Explanationũ in Ioelem prophetam
Prima explanationis in Amos prophetam

Secunda explanationis in Amos ꝓphetam

Explanationum in Abdiam ꝓphetam
Explanationum in lonam ꝓphetam

Explanationũ in Michæam ꝓphetam
Explanationum in Naum prophetam
Explanationũ in Abachuc ꝓphetam
Eyxplanationũ in Sophoniam prophetam
Ejxplanationum in Aggeum prophetam
Explanarionum in zachariam ꝓphetam
Ezxplanationum in Malachiam ꝓpphetam

Explanatlionum in Eſaiam prophetam
Explanationum in Hieremiam prophetam

Setundæ explanatiõis in lamẽtatiões hieremiæ

Tertiæ explanatiõis in orationes hieremiæ

Eñnplanationum in Ezechielem prophetam
Explanationũ in decẽ uiſiones Danielis ꝓphetæ
EFyxplanationũ in Matthenm euangeliſtam
Explanationum in Marcum euan geliſtam
Explanationũ in epiſtolã Pauli ad Galathas

Explanationũ in epiſtolã Pauli ad Epheſios
Explanationũ in epiſtolã Pauli ad Tirum
Explanationẽ in epiſtolam Pauli ad Philomonẽ
Explanationum in parabolas Salomonis

Explanationum in librum Eccleſiaſten

FTranſſſatio pſalterii iuxta hebraicam ueritatem.

Explanationum totius pſaltenii

liber
libni
liber

liber
libri
libri
liber
libri
liber
libri

liber
liber
libri
liber

libri
librĩ

libri

liber
libri

liber

libri

liber
libri

libri
liber

liber

libri
liber

liber

unnut:

tres.
unus:
unus⸗
tres.

duo.

unus.
duo
unus.
duo
unus.
unus
trese
unus.

decem & odo

lex.

rxres.

unus.

quattuordecim-

quattuor.

quattuozre

tres.

unust
unus.
tres.
unus.

O pera diui ieronvmiin hoc volu.cõtenta.
rz Kd

Epiſtola.

Lluſtriſſimo principi.d. Herculi æſtenſi Ferrane duci: Gregorius de gre
goriis ſeruitutem ſuam cõmendat. Plato ſapientiæ antiſtes maximus
eexcellentiſſime princeps in quadam epiſtola ad Dionyſiũ ſiciliæ tyran/
num ſcnpta: lege naturæ fieri cõtendit: ut ſapientia atq; potentia ſe inui
cem ſemper affectent: congrediãturq;: & mutua ſui copulatiõe gaude-
4ant. Vnde illi clariſſimi ſemper reges extitere: qui ingeniis fauere ma-
gnopere uiſi ſunt. Et ne longe exempla petantur: Mathiam ungariæ re/
gem: qui noſtris fuit temporibus: magnum atq; memorabilẽ apud om
nes gentes id maxime effeciſſe conſtat: ꝙ omnes in quauis arte: atq; do
Grina ſapientes niros: qui plurimi ad eum ex toto orbe confluebant: &
Pentiſftme ſuſeepir uenientes: & nunꝗᷓ ſine magnis muneribus a ſe di

MBrSe miſit recedentes. Sapiẽtium itaq; familiaritas eam illi gloniam peperit:
ob quã etiam apud poſteros eius nomẽ celebrabirur. Mihi igitur ſæpe ac multum cõſideranti quiſ
nam ex tot italiæ principibus hac noſtra tempeſtate ſapientiam potentiæ coniungere maxime ſtu-
deat: tu imprimis occurris: qui admirabilem illam atq; diuinam duarum rerum pulcherrimarũ co-
pulationẽ præcipue foueas. Nam in eadem iſta tua ormnatiſſima urbe Ferraria: & potentiæ: imperiiq;
tui ſedem: & omnimode ſapientiæ profeſſionem eſſe uoluiſti. Et nũc quoq;: ut urbis amplitudo plu
res admittat: eĩ magnis ſumptibus duplas: mœnia circũducis: domos innumerabiles ædiſicas: teme
pla condis:deniq; tantum ea urbs per te creſcit: tantum nitoris accipit: ut mutare merito nomen cũ
magnitudine poſſit: ac non Ferraria iam: ſed Herculea dici. Iſtam igitur tuam pulcherrimam ciuita-
tem & potentiæ dextera defenſam: auctamq; tranquilliſſima pace gubernas: & ſapientiæ ſtadiis ma
iorem in modum illuſtras Atq; cum ſapientia omnis ſine religione uana prorſus ſit & inanis: Hac
profecto in te peculiatem audem illam tibi reddere licet: ꝙ ueri dei cultum (ut chriſtianum princi/
pem decet) maxime promoues: atq; ea libentiſſime & legis & audis: quæ ad noſtræ religionis: & fi-
dei notitiam pertinefe uidentur, Sic igitur tria hæc in humanis maxima: potentia: ſapientia: religio
in te ornando:illuſtrandoq; chuenere. Quod uix uni aut alteri mortalium uel longiſſimo æuo cõ-

”õͦ”õ

tingere poteſt. Iſtam ego tuam rariſſimã ſœlicitatem cõſiderans magnanime Hercules: cum expoſi/

tiones diui Hieronymi in ſcripturam ſacram magno impendio: ac labore undecunq; comparauiſ-
ſem: & Bernardini Gadoli ordinis camalduléſis uiri ſane docti perui gili cura emendatas imprimi
feciſſem:eas ſub nullius nomine conuenientius qᷓ ſub tuo in manus hominum exire poſſe exiſtima-/
ui: ꝙ religioſiſſimus es princeps: & ſacrarum litterarum ſtudioſiſſimus: ut eædem & potentia promo
ueantur: & ſapientia illuſtrentur: & religione colantur. De auctoris uero præſtãtia ac laudibus quid
attinet multa dicere: præſertim apud te chriſtianum principem: qui ſcias per hunc & uetus & nouuʒ
teſtamentum: in quibus archana teligionis: & ſalus noſtra cantinetnr: a nobis legi: & non legi mo/-
do interprætata: ſed etiam expoſita: enarrataq; plane ĩtelligi? Quo quid ſanctius: quid ſalubrius: ꝗqd
in tota uita cõmodius effici: præſtariq; ab homine potuit? Non dubito igitur: quin gratum futuruz;
tibi ſit hoc noſtrum munuſculum: tum propter ſum mam ſcriptoris auctoritatem: tum ꝙ ab eo tibi
offertur: qui in præclariſſima iſta tua ciuitate: ac in ipſa principali curia pene altus educatuſq; olim
ſit: quiq; antiquam ſuam ſeruitutem agnoſcens: quoquo modo poteſt:ab officio non deſiſtat. Suſci/
piat igitur clæmentia tua hoc: quicquid eſt muneris-Valeatq; fœiciter & paruitatem meam habeat
commendatam.

Uita Sancti ieronymi.

Incipit vita ſaneti Hieronymi pꝛeſbyteri:collecta eius tractatibus. Auguſtini:DOamaſij:Ge

laſij:Gꝛegoꝛij:Euſebij:⁊ aliorum ſanctoꝛum patrum.

Eati hieronymi uitam diuerſis auctoribus æditam cum legiſſem: com
peri eos inſeruiſſe quædã nõ magnopere ad eius præconium pertinẽ-
tia:rurſumq; opportuna plurima omiſiſſe: & ea maxime quæ ab co/
dem ſuis tractatibus indita in eius feſto legi congrua uidebantur. Vn-
de eiuſdem prouocatus exemplo: qui in diuinis uoluminibus ea quæ
ab antiquis tranſlatoribus addita fuerant amputauit: quæ uero præter
miſſa re addidit: tentaui: & ego licet ut meritis: ita & ſtilo impar tam ex
ſcriptis præfatorum auctorum quam ex ſacris eius & aliorum ſanctoꝶ
aſſertionibus: quæ ea congruere uidebantur excerpere: & ſeriatim ꝓut
N oportebat inſtruere: Vt ex multis quaſi unum corpus effitiens labores
A G eorum ſubleuare aliquatenus poſſem: qui ea quæ de uita & uirtutibus
— ◻☛, ſancti uiri per diuerſa ſunt digeſta uolumina habere ſine tedio uoluiſ-
ſent. In quo ſi temeritas repræhenditur:attendatur denotio quam ei non immerito debeo: qui ma/-
trem meam cum me haberet in utero a mortis periculo liberauit. HW
äAnctus igitur Hieronymus patre Euſebio genitus eſt: ſicut ipſe in libro de uiris illuſtribꝰ
Naſtruit: Vigeſimoſexto anno Imperii magni Conſtãtini in oppido ſtridonis: qd a gotthis
euerſum Dalmatiæ quondam panonieq; confinium fuit. Qui cum parentibus in pueritia
— romam ueniens. Viris inſignibus traditur inſtruendus. Nam in gramatica Donatum ha/
buit præceptorem. In rethorica Victorinum. Quũq; in liberalibus artibus ta græcæ ꝗᷓ latinæ polle

ret:xpi ueſtem in præfata urbæ ſuſcipiẽs per cõgruos eccleſiaſticos gradus ad cardinalatus dignita

tem conſcendit. Nã factus annorum. xxix. a liberio ſedis apoſtolice præſulæ præſbyter ordinatur.
CSed cũ idem apoſtolicꝰ poſt annos fere q̃ttuor in apoſtolicũ uerſus ariano dogmati cõſenſiſſet:
multiq; ſe ob mœtum perſecutiõis quæ a conſtantio excitabatur abſcõderẽt. Iſte iuxta ſermonẽ ꝓ/
phæticum oppoſuit ſe muruʒ pro domo iſrael: ut ſtaret in prælio in die dñi. Nam licet afficeretur
iniuriis terroribus pulſaretur:nũꝗᷓ hrticis acꝗeuit:lmmo ſecũdũ datã ſibi ſapientiã eloquii ſui ſagit
tas emittens diſſipabat eos: & diuinarum ſciẽtiarũ fulgura multiplicãs conturbabat illos. Eodẽ aũt
tpe ñ licebat catholicis liberæ ꝓpriis rebus uti dũ eos & cõſtantiꝰauguſtꝰ& libenꝰ põtifex pſequũt᷑
VVnc quædam matrona Paula nomine nobilis genere: ſed nobilior ſanctitate uidens bim̃
Hieronymum recte fidei admodum lIaborantẽ ſolatiũ ei cæpit impendere ac de ſuis facul
tatibus miniſtrare. Cuius deuotionẽ & meritũ Vir prudentiſſimus intuẽs frequenter eã
= & eiꝰ filiã Euſtochium in ſus commemorabat tractatibus curans ẽt eas imbuere diuinaꝶ
ſcientia ſcripturarũ. Nam & affectuoſis Paulã conſolatus eſt ſcriptis filiarum ſuarum ſcihcet bleſille
& pauline recenti obitu conſternatã. C Vnde quidã pſeudo clerici quorũ ſcribens uicia deptæhẽ-
derat: occaſione delatrandi accepta eũ infamia ſubnotare miſerrimi homines conabantur.
CEt quia ipſi uitiis ſubiacebãt carnalibus ad excuſandas excuſationes in peccatis ĩdipſum aliis im
ponebãt. CVt ergo uidit Hieronymus non minus ſe a falſis fratribus quã ab hereticis infeſtari at/
tendens illud euangelicũ:ſi uos perſecuti fuerit in ciuitate iſta: fugite in aliã: deliberauit cedere &
ad orientales regiones militaturus dño cõmigrare. Quod quidẽ & Iacob in fratre ſuo Eſau feciſſe
legitur: & dauid in ſocero ſuo Saul:quoꝶ unus ad ſyros: alius ad philiſteos ſe contulit: malens ho-
ſtibus quam inuidis ſubiacere.
R KRofectionis aũt ſuæ de urbæ: ordinẽ ipſe cũ Ruſino expoſtulans ſic enarrat. Menſe augu⸗
ſto zephyris flantibus Cũ ſancto Vincentio præſbytero & adoleſcẽte fratre & aliis mona
E chis q nunc hieroſolymæ cõmorantur nauim in romão portu cõſcendi:maxima me ſan
1 ctorũ frequentia ꝓſequente. Veni regnũ: in Sylleo littoræ paululũ ſteti: Vbi ueteres didi
ci fabulas & præcipitẽ fallacis Vlixis curſum & ſyrenaꝶ cantica & inſaciabilez Caribdis uoraginez
Cũq; mihi a cole illius loci multa narrarent darẽtq; cõſiliũ ut nõ ad prothei colũnas ſed ad dione
portũ nauigarẽ.lllũ fugientiũ & turbatorũ hunc ſecuri hoĩs eſſe curſum:malui p maleas & cicladas
Cyprũ pgere:ubi ſuſceptus a uenerabili epᷣo Epiphanio ueni Antiochiam:fruitus ſum cõmunione
põtificis cõfeſſoriſq; paulini & deductus ab eo media hieme iĩtraui hieroſolymã: uidi miracula mul
ta & quæ prius ad me fama ptulerat oculorũ iuditio cõprobaui. Inde contendi. Egyptum luſtraui
monaſteria. Hitrie & inter ſanctorum coros aſpides latitare perſpexi.
ſyWis aut fœlicẽ non dixerit fuge huius euentũ: xp̃iq; ꝓuidentia diſpenſatũ: ut.ſ.romana ec-
ecleſia petri inſtituta regimine oĩum & ueteris teſtamẽti librorũ deſudãte Hieronymo he
bbraicã haberet ueritatẽ: & quorundã græcorũ leuitas ꝗ cunctas ſcripturas ſibi diuinitus in
ſpiratas. Romanos a ſe accepiſſe plaudebant:ab inſultatiõe deſiſteret.Igitur Hieronymus .
Iocis uenerabilibus perluſtratis pgit Conſtãtinopolim ad audiendũ Venerabilẽ uirũ Gregorium Sr laza ze
Nazanzenũ: ut idẽ in tertio explanationũ Eſaiæ libro meminit. Vbi ꝓphæta deũ ſe uidiſſe teſtatur ?

2 N. — d⸗

SSSõ
R △ 4 4%

Uita Sancti Mieronvmi.

ſic inqens. De hac uiſione cũ eſſem Conſtãtinopoli & apud uirũ eloquẽtiſſimũ Gregoriũ Nazan-
zenũ præceptorẽ meu: tunc eiuſdẽ urbis epiſcopũ ſanctarũ ſcripturarũ ſtudiis erudirer: ſcio me bre
uem ſubitũq; dictaſſe tracttatũ. Quid uero de huius uiri indefeſſo ſtudio & eleganti induſtria quã
erga Græcos & lati nos: hebreos: & Syros caldeoſq; in diſcendo habuit: pra ſtamtius dici bore ſt: qᷓ
qcf ipſius ad pamachiũ Oceanũ miſſa profitentur uerba dicẽtis. Dum eſſem iuuẽis. miro diſcẽdi fer
uebam amotre: Hæc iuxta quorũdã proſumptionẽ ipſe me docui. Apolinarẽ audiui Antiochie fre-
quenter & coluielam canis ſpargebatur caput: & magiſtrũ potius ꝗᷓ diſcipuluʒ decebat: prexi tamen
Alexandriam audiui Didimü in multis ei gratias ago: qa dd ne ſciui didici: qd ſciebam illo docen-
te non perdidi Putabant me homines ſinem feciſſe diſcendi. Veni rurſus Hieroſolymã & Bethleez:
quo præcio: quo labore. Baramã nocturnũ habui præceptorẽ: timebat. n. ludæos. & alterũ mihi ex-
hibe bat Nicodemum. C Item ad ruſticũ monachum. Dum eſſem iuuenis & ſolitudinis me deſer-
ta uallarent mœnia: incentiua uitiorũ ardoremq; naturæ ferre non poteram ꝗᷓ cum crebris ieiuniis
frangerem: mens tamẽ hiis cogitationibus eſtuabat. Ad ꝗᷓ edomandam quoidam fratri ꝗq ex hebre-
is crediderat me in diſciplinam dedi. Vt poſt quintiliani acumĩia. Ciceroniſq; fluuios: grauitatẽq;
Frontonis: & leuitatem Plinii alphabetum diſcerem: ſtridentia anhelantiaq; uerba uix meditarer.
Quid ibi laboris inſumpſerim ꝗd ſuſtinueriʒ difficultatis: quotiẽs ſperauerim: quotienſq; ceſſaueriʒ:
& contentione diſcendi rurſus inceperim: teſtis eſt conſcientia tam mea ꝗ paſſus ſum: ꝗᷓ eorum qui
mecum uitam duxerunt. Et gratias ago dño qd de amariſſimo ſemine dulces fructus capio.
CEt in prologo libri Iob quẽ uidelicet librum eius ſtudio latina lingua tranſlat expoſitumq; pro
meruit. Memini me inquit ob intelligentiã huius uolumĩs Liddeum quẽdã præceptorẽ ꝗ apud he
breos pitus habebatur nõ paruis redemiſſe nümis. Porro ad ſcientiã linguæ caldaice: quo labor̃ per
uenerit: Ildẽ Hieronymus ita in prologo Danielis enarrat. C Poſt quintiliani & Tulii læctionem:
& flores rehoricos cũ me in linguæ huius priſtinũ incluſiſſem: & mulio ſudore: multoq; ipe uix cæ
piſſem ſtridentia: anhelantiaq; uerba reſonare & quaſi per criptam ambulans rarũ deſup lumen aſ-
picerẽ: impegi nouiſſime in Danielem & tanto tedio affectus ſumiut deſperatione ſumpta omnem
neterẽ laborẽ uoluiſſem contẽnere. Verũ adhortãte me hebreo: & illud ſua lingua crebrius ingerẽ
te. Labor improbus oĩa uincit: ꝗ mihi uidebar ſciolus inter eos cæpi rurſus eſſe diſcipulus caldaicus
Et ut uerius fatear uſq; in hodiernũ diem magis poſſum ſermonem caldaicum legere quaʒ ſonare.
RLenitudiné itaq; ſapiẽtie & ſcientie adeptus dedit ut abiſſus uocẽ ſuã: & aqᷓ hebraicæ ama
2 ritudinis ad uerbũ eius dulcorate ſunt: & reuelata ſunt abſcondita a ſæculis: & generatio/-
mnibꝰ?. C Cuncta enim uolumina ueteris teſtamenti prius de græco poſtea uero ueratiore
EMW☛ editione de hebraico tranſtulit in latinũ: Eademq; fere oĩa eo ſpititu reuelãte cuius inſtin
ctu ſunt edita diligẽter expoſuit. Scripſit enim in geneſim librũ unũ abſq; ſubnotatis ad Damaſum
queſtionibus cunctaſq; omelias origenis in pentateucũ: de græco famine tranſtulit in latinũ. Regũ
uero ſeu palipomenòõ queſtiones: que uocantur hebraicæ: duobus libris prudenter explicauit: præ-
ter illas tres obſcuriſſimas: quas ſcribens habundãtius expoſuerat. C Quaꝶ prima ẽ: Cur dauid cũ
achis ad expugnãdũ Saul ultroneus ueniebat. C Secũda Cur monis Dauid præcepit filio ut Iolb
magiſtrũ militiæ interficetet. C Tertia de ſemei ꝗ dauid fugienti maledictiõis iniurias interroga
uit. Aliã quoq; ꝓpoſitam de eiſdẽ libris explicauit queſtionẽ. Quomõ:ſ. Salomon acham. xii annis
filios gignere ualuerunt.

Orro Eſaiam cõmentatus eſt libris. xix. Ieremiam libris. xx. Ezechielem libris. xiiii. Danie
lem libis tribus: & duodecim ꝓphætas libris. xx. de ꝗbus ut nihil relinqueretur ambiguum
☛◻ Nomina quoq; eor quéẽadmoduz intelligi debeant ethimologiis ꝓpriis pulcherrio pa/
WWMWMWtefecit decore, In quoſdã pſalmos fractatus edidit Luculentos: & in eccleſiaſten commen
tarios atq; in canticũ canticoꝶ: duas ad damaſum Omelias. Nouũ præterea teſtamẽtũ græce fidei
reddit: ex quo maitheũ & Marcũ Cõpendioſa potius quã faſtidioſa expoſitione ſtudioſis lectoribꝰ
explanauit. Sed ẽt in lucã omelias. xxix.ab origene editas in latinũ uertit: & plæraſq; apoſtoli epi-
ſtolas & Iohannis apocalipſim diſeruit. Poſtremo præcauens in futurũ ſiquid forte in nouo teſtam̃
to uel Veteri aliqñ corrũpi cõtingeret:qᷓ cura debeat reformari: ſcribẽs ad lucinũ inſinuat: Vt uete-
rem inquit libroꝶ fides ex hebreis uolumiĩbus examinãda eſt: ita nouoꝑꝶ quoq; græci ſermõis not⸗
mã deſiderat. Deniq; & ego huius monitis acꝗeſcens cũ inter diſcordia ueteris teſtamẽti latina exẽ
plaria fluctuarẽ ad hebraicã ueritatẽ. de cuiꝰ utiq; fonte guſtauerã recurſum habui & inter corrupta
& nõo corrupta eius teſtimonio iudicaui. Cumq; ſic depræhendiſſem zizamorũ germina inter triti/
cũ diuinorum pullulaſſe uoluminum ea eradicare ſtudiũ conſignans ẽt per libros ſingulos loca ad
corrumpendum procliua & breui opuſculo explicans quibus maxime occaſionibꝰſoleãt exẽplaria
ſ-Ane romana eccleſia cuiꝰ arbitrio ſubiacẽt uniuerſa pitiſſimi niri nõ gnorãs (deprauari
ingeniũ trãſlationẽ eius quã uidit aliis ueriorẽ: tä in eccleſus relegẽdà quã ẽt exponẽêdam
j recepit:de qua beat* Gregoniꝰ in ꝓlogo ſuoꝶ moraliũ Nouã inꝗt trãſſationẽ diſſero. Et ĩ
hezechielẽ exponẽs id qd de aĩalibus legit᷑ unũ quodque duabus aliis uelabat corpus. Cũ
ſubiunxiſſet & alterũ ſimilitex uelabat᷑: ꝓtinus intulit. Tranſlationẽ.lxx.interprætũ. Aquile. & Theo
dotionis

— — — — — — .⁊ nrW iBp —

Aita Sancti Mieronym.

dotionis & Simachi ſollicite perſcrutãtes Nihil ex hiis uerbis inuenimus. Sed beati Hieronymi ſcri
pta relegãtes agnouimus ꝗa hæc ſnia in hebraica ueritate ita poſita: Non quod iuxta uerbũ ſed iu-
xta ſenium inuenitur. Nã pitus interpræs ut oĩno nihil prætermitteret: aliqũ uerbũ de uerbo:aliqũ
uero quom linguæ repugnaret barbaties ſenſum ſolũ exprimebat ex uerbis. Quẽ utiq; ttãſſferendi
modũu. Idẽ Hieronymin libro quẽ de optio gre interpᷣtãdi edidit ꝓbabiliorẽ eẽ euidẽter ĩſinuat.
P=ANterea pgit in ſyriã & dum in poſſeſſiõe Euagrii præ ſbyteri moraretur. Malchüũ mõachũ
E& aliqn captiuũ repit pcunctatuſq; eũ oẽm captiuitatis eius accepit hiſtoriã. Cũq; ſanctos
monachos & hrmitas humilia pagrans habitacula contẽplatur: Ipſe quoq; eoꝶ habitũ fa
W Aſumq; imitatus eſt: orõnibus nãq; ſine intermiſſione inſiſtens uolũtatẽq; carnis quotidia
no labore ĩieiunioq; refrenãs plæroſq; bonoꝶ meliores fore ſuo docuit inſtituto. Dũ itaq; a deo his
bonis⸗ inſiſteret ut ſcribendi ẽt ſtudiũ intermitteret beatus Damaſus urbis epᷣus pro eccleſie utilitate
ſolicitus: ut ab aſſiduo ope ſcribẽdi nõ deſiſteret huiuſmõi eũ exhortatus eſt ſcriptis. Dilectiſſimo ſi
lio Hieronymo Damaſus. Dormientẽ te: & longo iam tpe legentẽ potius ꝗᷓ ſcribentẽ ꝑ Queſtiucu
las admiſſas excitare diſpoſui. Non quo: & legere non debeas. hoc. n. qſi quottidiano cibo aliter &
pingueſcit or̃o:ſed quo lectionis fructus ſit iſte:ſi ſcribes.Itaq; pollicitus es furtiuis noctiũ opibus
aliqᷓ ſi uellẽ poſſe dictare: libenter accipio ab offerente: qd rogare uoluerã ſi negaſſes. Neq; uero ullã
puto digniorẽ diſputationis nr̃e confabulationẽ fore ꝗᷓ ſi de ſcripturis ſermocinemur inter nos: id
eſt ut ego interrogem: tu rñũdeas: qua uita nihil puto in hac Lucæ iocũdius quo aĩæ pabulo omnia
mella ſupantur. Quã dulcia inqt ꝓphæta gutturi meo eloquia tua dñe ſup mel & fauũ oti meo.
Nam cũ iccirco ut ait præcipuus Orator hoĩes a beſtiis differamus: quod loꝗ poſſumus. Qua laude
dignus eſt: ꝗ in ea re ceteros ſupat in qua hoĩes beſtias antecellunt. Accingere igitur & mihi ſubie
cta fũt diſſere. C Quid ſibi uult quod in geneſi ſcriptũ ẽ. Oĩs qui occident. Chaim ſeptẽ uindictas
exſoluerit. C Si oĩa deus fecit bona ualde:quare Noe de mũdis & immũdis aialibus pᷣcepit: quum
immũdũ nihil bonũ eẽ poſſit. C Quur deus loꝗtur ad Abraam qd quarta ꝓgenie ſilii 1ſrael eſſent
de ægypto exituri & poſtea moyſes ſcribit. Quinta aut ꝓgenie exierunt ſilii iſtael de te rra ægypti.
CQuur Abraam fſidei ſuæ ſignũ in circũciſione ſuſcepin. d. Quur lſaac uit iuſt nõ illi quo iuoluit:
E quibus oĩbus beatus Hieronymꝰ pleniſſime ſatiſſecit:ẽt que (ſed cui noluit benedixit.
(S ſubnotãtur p diuerſa eius tpa ſctipſit. Omelias.ſ.ſuꝑ Canticũ canticoꝶ duas.De oſſana li
Abrü unü. De morte oziæ: de ſeraphin: & calculo librũ unũ. de ꝓdigo filio librũ unũ: de ſpnũᷣ
M. librũ unũ. Textũ quattuor euãgelioꝶ ſcriptoꝶ culpa cõfuſum diligenter eo poſtulante e
correxit-Sed & pſalteriũ ſecundũ ueſtigia. lxx. interprætũ de græco eius tranſtulit in latinũ: qd ẽt
paula & Euſtochio petentibus emendauit. Demũ aũt a Sophronio poſtulatus de hebreo expræſſit

eumq; bræuiter diſſeruit & Enchiridion appellauit. C Per idẽ ips ſcripſit uitã Pauli monachi. Vitã

beati Hilarionis. Exhortatoriam de cõtemptu mundi ad Heliodoꝶ epiſtolã: & ad Nepotianum de
uita clericorum. Cronicam quoq; onfnimode Hiſtoriæ.
W Orto humani generis inimicus: ꝗq eũ Romæ p ſuos miſtros fuerat pſecutus:ẽt in ſolitudi
NIne Arianos ei aduerſarios ſuſcitauit de ꝗgbus beato Damaſo ſcribẽs ita cõqueritur. C Ego
xpi ueſtẽ in romana urbe ſuſcipiẽs: nũc Babaro ſyriæ limitæ teneor. Verũ ut ait gẽtilis pœ
ta Cælum nö aĩmum mutat ꝗ traſmare currit. Ita me inceſſabilẽ inimic poſt tergũ pſecu/-
tus eſt: ut maiora in ſolitudie bella nũc patiar. Hic.n. pᷣſidiis fulta mundi rabies arriana fremit Hic in
tres ptes ſcila eccleſia ad ſe rape feſtinat. Monachoꝶ circacõmanẽtiũ antiq̃ in me ſurgit auctoritas
Ego interim clamito. Si quis cathedre petri iungitur meus eſt. Melitius. Vitalis. atq; Paulinus tibi ha
bere ſe dicũt poſſem credere ſi hoc unus aſſereret: nũc aũt duo mẽtiũtur aut oĩs. De hiis ẽt pſecutori
bus. Marco calcide reuerẽdo uiro quadã epiſtola ſic pſegꝗtur. Si pſecutoribus meis placet hr̃ticũ me
cũ occidẽte:hr̃ticũ cũ ægypto hoc eſt cũ Damaſo petroq; cõdẽnẽt. Si riu tenuiter currit nõ ẽ aluei
culpa ſed fontis. C Nihil alicui pripui. Nihil occioſus accipio mãu quotidiæ & ꝓprio ſudore que
rim cibũ Sciẽtes ab apoſtolo ſcriptũ eẽ. Qui nõ opatur ñ mãducet. Placet ei ut hinc recedã iãam
cædo aripuerũt a me ptẽ aĩæ meæ. Cariſſimos fratres ecce diſcedere cupir imo diſcedũt melius eẽ
dicẽtes ĩter feras hĩtare: qᷓ cũ talibꝰ xp̃ianis. Ad deſerta deinde loca ſic lætꝰaccinctuſq; ſeceſſit:ut uo/
laſſe illũ magis crederes quã meaſſe. ¶ Qualiter aũt ſe ibi affligẽdo noxias in ſe cogita ões extin-
xerit: qualiter quoq; reſpectum dñi meruerit intueri ita ur ſæpe choris intereſſet Angelicis eiuſdem
Hieronymi ad Euſtochium ſcripta teſtantur.
VVia impoſſibile ẽ inqꝗt in ſenſũ hoĩis nõ irruere motũ medulaꝶ calorẽ:ille prædicatur bea
tus:ꝗ ſtatĩ ut cæpit cogitare ĩterficit co gitatꝰ & adlidit eos ĩ petrã: petra aũt ẽ xpᷣs. C Quo
tiẽs ego ipᷣe ĩ hẽ̃mo còſtitutꝰ & in illa uaſta ſolitudine ꝗᷓ exhuſta ſolis ardoribꝰ. Horridum
— Monachis pᷣſtat hĩtaculũ putabã me romãis itereſſe delitiis. Sedebã ſolus qa amaritudine
repletus erã. Horrebant ſacco mẽbra deformia ò& ſqualida cutis litum ethiopice carnis obduxerat:
Quotidie gemitꝰquotidiæ lachrymæ: & ſi qᷓ repugnãti ſomnꝰ imminẽs obrepſiſſet nuda ho uix
Ofſa herentia collidebã. De cibis uero & potu taceo cũ ẽt languẽtes monachi aqua utãtur frigida &
coctum aligꝗd cõmediſſe Iluxuria ſit. Ille igitur ego ꝗq ob gehenne metũ tali me carcere ipᷣe dinauerã

vhvhvhvhvhööö — — ”ðs“ õ — — --- ̃ . — --

Uita Bancti Mieron ymi.

ſcorpionũ tm̃ ſotius: & ferarũ: ſæpe choris intererã puellaꝑꝶ. Pallebãt ora ieiũiis & mẽs eſtuabat in
ftigido corpe:& añ hoĩeʒ ſua iã carne pᷣmortuũ ſola libidinũ incẽdia bulliebãt.Itaq; oĩ auxilio de
ſtitutꝰ ad Ieſu iacebã pedes: rigabã lachrymis: crine tergebã: & repugnãtẽ carnẽ ebdomadaꝑꝶ ĩedia
ſubiugabã. Nõ erubeſco cõfiueri infœlicitatis meæ miſeriã: ꝗqn poti plägã me nõ eẽ quod ſuerim.
Memini me clamitãtẽ diẽ crebro iuxiſſe cũ nocte:nec priꝰa pectoris ceſſaſſe uerbenibꝰ:q̃ redirer do

mino increpãte trãquilitas. Ipſaʒ quoq; cellulã meã qᷓſi cogitationũ cõſciã ptimeſcebãt & mihi me
iratꝰ & rigidus ſol? deſerta penetrabã. Siccubi aſpera montiũ: rupium prupta cernebã. Ibi meæ orT’o
nis locꝰ: illud miſerrime carnis ergaſtulũ. Et ut mihi teſtis ẽ dñs poſt multas lachrymas poſt cælo

— 22 *

oculos inherétes nõönũꝗᷓ uidebar mihi agminibꝰ intereſſe angeloꝶ. Et lætgaudẽſq; cantabã: poſt

Hlieronym“ oêm carnis uoluptatẽ exhauſtã: nihilq; in ea eẽ qd ſpui repugnaret: reuertitur
Hlieroſolymã: ut deriuar̃t fontes ſuos foras: & in plateis aqᷓs ſcĩiæ ſuæ diuideret: ut de torrẽ
te linguæ elus multi uina biberẽt: ꝗq hunc in deſerto: & inuio: & inaquoſo repire uix poſ-/
ſent. Accedẽs igitur eiuſdẽ ciuitatis epᷣm Cyrillũ noie petiit ab eo ut ĩ Bethleẽ ꝗ ẽ ſexto ab hieroſo/
lima milliario cõtra meridianã plaga:locũ ſibi hĩtadi iribueret: optãs ſcilicet ut prudẽs aial: præ ſe
pi dñi ſui iugiter inherere. Cui mox quod deuote popoſcit digne cõceſſum eſt. At ipᷣe fauẽte dño
maſteriũ ibi cõſtruxit: ĩ quo ſubſtitutà ab apoſtolis degẽs regulã: cœpit ut multũ cupierat cũ illu/
ſtri uiro Euſebio Cremonẽſi: & cũ ahis ſcĩs fribꝰ hitare: a ꝗbus. ſ.diuĩo miſtenio iugiter inſudãtibꝰ:
hoc matutiale offm̃:qd nũc obſeruat᷑ ĩ occiduis maxĩie regiõibꝰcanõica fũctiõe primitꝰ ĩſtiturũ eſt:
qd & Caſſianꝰ? teſtatur dicẽs. Matutie ſolẽnitatis offm̃ nouo adhuc tpe cõſtitutù primitꝰ ĩ Bethlees
mõòaſtenio ubi dñs nr̃ leſus xps ꝓ redẽptiõe hũani gñns ex uirgie naici dignatꝰẽ: ſicq; ex illo ꝑ uni-
uerſũ mũdũ cõſuetudo eiuſdẽ cælebratõis iualuit. Quo tpe btus Damaſus papa btõ Hierõymo ſug
gerẽte cõſtituit ut pſalmi die noctuq; ꝑ oẽs cãtarẽt᷑ eccleſias & ſubnecteret᷑ ĩ fine uniuſcuiꝰ q;: Gloria
patri & filio & ſpiritui ſancto. Sicut erat in principio & nunc & ſemper & in ſæcula ſæculoꝶ Amen.
Lures itaq; ad eu religioſoꝑꝶ ꝗbꝰuitæ & ſciæ eiꝰ fama inotuerat cõ fluebãt:bonũq; doctorẽ

Vadriẽnii itaq; tpe ſic exacto ſentiẽs in ſe beat* (te in odorẽ unguẽtoꝑ tuoꝶ curremꝰ?.

aQdãẽda: ut nñcũq; iterrogat'fuiſſet patũ hẽret & cõpetẽs ſine aliꝗᷓ dilatõe rñſũ: Mõ huũilibus

laudãs: Mõ lapſus ĩ clericis & mõachis uehemẽéter accuſans. Quiẽt dũ adhuc romæ ſuũ titula gu
bermnaret tres clericos nulla alia cã culpabiles niſi ꝗa ĩordĩate iĩcõpo ſiteq; icedebãt ab aſpectu ſuo &
mſa cõtiĩuo ſepauit. Inceſſus.n.ĩcõpoſitꝰ:euidẽs ſignũ ẽ qm̃ ſtat? iterioris homiĩis male ẽ ordiatꝰ. Vñ
idẽ ĩ uita btẽ Paulæ. p exteriõrẽ ĩqt hoĩez irerioris hoĩs uita demõſtratur: pterea tãta liguaꝶe pitia fũ
gebatr᷑: ut quoſcũq; uniꝰ liguæ libros ĩ mãibꝰ accipet:hos ĩ alia ligua. Sie offẽſiõe traãſcurreret: ut cre
der̃s ſic eẽ ſcriptũ: ut os eiꝰ ĩoffẽſa uelocitate füdebat. Vñ & ?derogatõe emuloꝶ ſuoꝶ quõdã epi/
ſtolã ſic cõcluſit.Hæc lucubratiũcula tãta ẽ ad lucernæ lumẽ celerirate pfuſa: ut notanioꝶ manꝰlin
gua pcurreret:p idẽ ts ad Paulinũ ex ſenatore pᷣſbyteꝶ mirificã deſtiauit epłam: i qᷓ miſteriũ uniuſ

cuiuſq; libri tã ueteris ꝗᷓ noui teſtamenti breuit ſũatiq; pſtrixit. Quid. n. ñ ſolũ ĩ diuis ſed ẽt in mũda

nis Iris Hierõymi ſagacitatẽ later̃ potuit.Ex ꝗb. ſ. mudãis neceſitatibꝰ qñq; cogebatr᷑ aliqd ĩ ſuis ĩmi
ſcerĩr̃ tractatibꝰ: ut ꝓbar̃t ea qꝗ ĩ ſcis ꝓphetis añ ſæcula pᷣdcã ſũt: tã græcoꝶ ꝗᷓ latioꝶ & aliaꝑ gẽtiũ Ir̃is
cõtieri. Nõ. nmcr̃dẽdũ ẽ: qd eũ libri gẽtiliũ delectaſſent:poſtꝗᷓ ad cæleſte tractꝰ examen ſalutifero pro
eoꝶ læctiõe caſtigatus ẽ uetbere. Qd qᷓliter actũ ſit ĩ epiſtola ad Euſtochiũ legit᷑ eodẽ Hierõymo ſic
CCum ãt:ãnos plurios domo pentibꝰ: ſorore: cognatis: & qd his difficiliꝰ con/ (iter alia referẽte.
ſuetudie lautioris cibi: pp cæloꝶ regna me caſtraſſeʒ: & hieroſolymã militaturꝰpgerẽ bibliotecha &ᷓ
mihi romæ ſũmo ſtudio ac labore cõfecerã carer̃ ñ potui:Itaq; miſer ego lecturꝰ Tuliũ ieiunabam:
poſt noctium crebras uigilias:poſt lachrymas qᷓs mihi pᷣteritoꝶ recordatõ peccatoꝶ ex itimis uiſce
ribꝰerupebat.Plato ſũebat᷑ ĩ manibus.Si qñ ĩ memet reuerſus ꝓphetã legere cepiſſeʒ:ſermo horrebat
icultꝰ:& ꝗa lumẽ cæcis oculis ñ uidebã: ñ oculoꝶ culpã putabã eẽ: ſed ſolis. Dũ itaq; me ãtiquꝰ ſer
pens illuderet ĩ media ferme ꝗᷓdrageſima medullis ĩfuſa febris corpꝰ iuaſit exhauſtu: & ſine ulla re-
gꝗe qd dictu quoq; ĩcredibile ẽ:ſic ĩfœlicia mẽbra depopłata ẽ: ut offibꝰuix hererẽt. Interi pabãt᷑ exe
qæ: & uitalis aiæ calor toto frigeſcebat corpore:ĩ ſolo tm̃ repẽte pectuſculo palpitabat: cũ ſubito ra⸗-
ptꝰ ĩ ſp ad tribũal iudicis ptrahor: ubi tm̃ lumĩs: & tm̃ erat ex circũſtãtiũ claritate fulgoris: ut pie/
ctꝰ ĩ terrã ſurſũ aſpicere ñ auderẽ. Interrogatꝰcõditionẽ. chriſtianũ me eẽ rñdi: & ille 4 Pᷣſidebat mẽ
tiris ait. Ciceroniãus es: nõ chriſtianꝰ. ubi.n. theſaurꝰ. Ibi & cor tuũ c.Illico obmutui & iĩter uerbera
(Nã cœdi me iuſſerat) cõſciæ magis igne torꝗbar: illù mecũ uerſiculũ replicãs. In inferno ãt ꝗs cõſi

tebit᷑ ti bi. Clamare tñ cœpi euigilãs dicere. Miſerere mei dñe miſetere mei:hæc uox cũ iĩter flagel-

la reſonaret tãdẽ ad pᷣſidẽtis genuaꝓuoluti:ꝗ aſtiterãt pᷣcabaf᷑: ut uẽiã tribueret adoleſcẽtiæ: ut erro
ri locũ pnĩæ daret: exacturꝰ deĩde cruciatũ ſi gẽtiliũ lraꝶ libros aliq legiſſeʒ: ego ꝗ tãto cõſtrictꝰar
ticulo uellẽ ẽt maiora ꝓmittere: dnuʒ iurare cœpi: & nom̃ eiꝰ obteſtãs dicere: dne ſi unꝗᷓ habuero co
dices ſeculares ſi legero te negaui: i hæc ſacramti uerba dimiſſus reuertor ad ſuꝑos:& mirãtibus cũ
ctis oculos

bõi diſcipuli frequẽtãtes ĩ doctrĩæ illi? efficatia mirabatur. Erat. n. adeo copioſus i rõe red

Eſuaniter blädiés: Mö ſupboꝶ colla cõfrigés: Mö derogatornib ſuis uicẽ neceſſaria morda
citate repẽdẽs: Mö uirgitatẽ pᷣdicãs: Mõ mrimòia caſta defẽdẽs: Mõ uirtutũ certamĩia glorioſa col-

s

AlAlliita Sancti ꝛieronym.

ctis oculos aplo:tãto lachrymarũ ĩbræ pfaſos ut ĩcredulis fidẽ facerẽ ex dolore. Nec uere ſopor ille in
anis fuit: aut uana ſomnia ꝗbus ſæpe deludimur teſtis ẽ tribal añ quod iacui. Iudiciũ quod timui: ita
mihi nunꝗᷓ contingat incidere in talem queſtionẽ: liuẽtes habuiſſe me ſcapulas: plagas ſentiſſe poſt
ſomnum: & tanto dehinc ſtudio diuina legiſſe: quanto mortalia ante non legeram &c.
Oſt hoc itaq; cũ quaſdã ſcripturas ſanctas ffibus ex more diſſereret: iubito tribꝰclaudicãs qr
2 to ſuſpẽſo pede clauſtra cenobii leo ingẽs ingreditur. Cũq; fres territi fugam arripuiſſent: uir
E Qei uelat hoſpiti aduẽtãti ſe obtulit: & itelligẽs plàtam ei? a ſentibꝰ uulneratã pcepit fribus
EEE u tertore depoſito curã ipſius gererent. Quod cũ ſollicite fieret omni fœrocitate depoſita
ita leo mãſuetꝰ efficitur: ut ei fres iuſſu bti Hieronymi aſinũ quẽdã cõmitterẽt quẽ ab ope redeuntẽ in
paſcuis cuſtodiret. Accidit interea una dieꝑ: ut ſoporato leone negociatores qdã ꝗ ægyptũ adibãt ui-
dẽtes aſinuʒ ſoluiagũ incedẽtẽ cupiditate moti iuo cũ cõitatu aggerẽt. Expgefactus ãàt leo cũ cõiſſaʒ
ſibi beſtiã minime repiſſet: cõfuſus ad mõaſteriũ rediit: & q̃ſi culpæ cõſcius: còe recœptaculũ ſolus in-
gredi nõ audebat. Qd fres una cũ btõ Hieronymo ppẽdẽtes abſentẽ aſinum ab eo extimãt deuora-
tũ. Nolẽtes tñ eũ ex aſperate abducti ei aĩalis opꝰ iniugũt ut.ſ. ea ferret onera q prius geſtare aſinꝰcon
ſueuerat. Nec miꝶ fr̃ibus innocẽter uiuẽtibꝰleonẽ obſequm pᷣbuiſſe: cũ in teſtimoniũ primæ creatõis
legamus. Viris ſanctis deo huũiliter famulãtibus & leões & uolatilia mĩſtraſſe: & titꝰ ceſiſſe feraꝶ: & ue-
nenũ ñ nocuiſſe ſerpẽtiũ.Itaq; cũ leo iniũctũ ſibi opus ĩdeſinẽter exeꝗt᷑:die qdã de ſublimi ꝓſpiciẽs pᷣ
fatos uiatores uidet eminus uenietes & cũ Cãelis eoꝶ ſuũ ſotiũ cõitãtẽ. Mox qᷓſi dephẽſis hoſtibus ĩ-
mane rugiẽs & cõtra eos uehemẽter inſiliẽs hoĩes: ĩ diuerſa diſpſit Cãelos ãt onuſtos: una cũ aſino co
gẽs ad clauſtri portã deduxit. Mirati fres cu hoc beato retuliſſent Hieronymo iuſſit ille depoſitis one-
ribus Cameloꝶ pedes ablui eiſq; pabula appôi: atq; aduẽtãtibus hoſpitibꝰ cõuiuiũ præpara ri: Et ecce
illi cõtinuo ueniẽtes ad pr̃is ſcĩ ueſtigia ꝓſtrauerũt: de cõmiſſo furto ueniam poſtulãtes. Qui eos beni
gne ſaſcipiẽs ad celã hoſpitũ cũ magna ilaritate deduxit. Vidẽtes illi tãtã ĩ dei ſeruo clemẽtiã mediũ
olei qd de ægypto attullerãt mõaſterio obtulerũt: qdq; ſingulis annis tã ipſi quã hr̃des eoꝶ plenã oler
ĩ eodẽ afferẽt Cenobio deuotiſſime ſpopõderũt: Quos btus Hieronymus benigna cõmomtiõe reſe

Nterea uenerabilis Paula cuius iupra fecim? (Gdos: & ſpali budictõe roratos ĩ pace dimiiſit.
Mmẽétionéẽ admirãs religioſaz uitã reuerẽdoꝶ epoꝶ. Paulini. ſ. Antiochẽi & Epiphãii Salami
„ niæ cypri. Quos ſedes apoſtolicap ꝗqbuſdã eccleſiaſticis negociis detĩebat: eoꝶ accẽſa uirtuti.
M MMpus urbẽ Romã:imo Babilôiã deſerere cogitabat. Illis itaq; ad ſedes ꝓprias remeãtibꝰ Hæc
relictis filiis Toxotio. ſ. & Ruſina facultatibuſq; deſertis ſola Euſtochio cõitãte toto cũ eis deſiderio na
nigauit. Deniq; pꝰ multa picula immẽſoſq; labores ingreſſa hieroſolymã cũ ſcã loca ſtudioſiſſime p-
luſtraſſet reuerſa Bethleẽ diuerſoꝶ pegrinoꝶ cællulas mõaſteriaq; cõſtruxit: de ꝗbꝰ. ſ. m Gaſteriis bea
to diſponẽte Hieronymo unũ uiris tradidit gubernãdũ. Virgĩes ãt ᷓs de diuerſis ptibꝰcongregauerat
ĩ tres turmas mòaſteriaq; diuiſit. Inter ꝗᷓs tãta ſe hũilitate deiecit: ut ꝗ ea uidiſſet extremã eſſe crederet
ancillaꝑꝶ. Hæc ĩtuẽs ſorores ſuas circa cultũ ſcẽ dei genitricis ac uirginis deuotiſſimas btõ Hieröymo
una cũ filia ſupplicauit ut de ipſius aſſumptõe ſermonẽ faceret miriñca eiuſdẽ uirgis pconia cõtinẽtẽ.
CQ uas pias petitiões uir piter deuotꝰadmittẽs cũ ſũma diligẽtia qd rogabatr᷑ ĩpleuit. Sãe ĩter inume
ros tractatꝰ: quos ad diuerſos miſit ad ꝗᷓdã uirginẽ Aſellã noĩe ſcripſit epiſtolã in qᷓ ꝓ humanitate ſibi
ab ea exhibita gr̃as ei refert: & ab olim ĩpoſito ſihi crĩie innocẽtẽ ſe aſſerẽs emuloꝶ ſuoꝶ ĩuidiã ĩ crepa/
bat quos ẽt ĩ ſcẽ Paulæ diſſceſſu ſuſuraſſe accepat huiꝰãt talis ẽ textꝰ. Nobilis dalmata Hierõymꝰ Aſſel-
CSi tibi putes: a me gfas referri. potẽs ẽ de? ſup ꝑſonã ſcẽ aĩæ tuæ reſtituer̃ qd (læ Virgĩni ſalutẽ ꝗd me
meret. Ego.n.ĩdignus:nec eſtĩare unꝗᷓ potui:nec optare ut mihi tm in xpo largireris affectu. Et licet me
ſceleratũ ꝗdã putant & flagitiis oĩbꝰ obrutũ (& peccatis meis ẽt hæc pua ſũ tm̃ tu bñfacis: qd ex tua
mte ẽt malos bonos putas. C Periculoſu ꝗppe ẽ d ſeruo alteriꝰiudicare: & ñ facilis uenia praua dixiſ
ſe de teſtis. Viet illa dies & mecũ dolebis ardore ñ pauco:ego ꝓbroſus ego uerſipellis & lubricꝰ:ego
mẽdax & Sathãe arte decipiens. Quis iſtas aſtutias. hæc uel credidiſſe: uel finxiſſe de ĩſontibus an ẽt d
noxiis credere uoluiſſet: oſculabãt᷑ qdẽ mihi manꝰ:& ore uipeo detrahebãt: dolebãt labiis: corde gau
debãt. VYVidebat dñs & ſubſanabat illos:& miſerũ me ſeruũ ſuũ futuro cuʒz eis iudicio reſeruabat. Alius
iceſſuʒ meuʒ calumniabat: & rurſus ille uultui detrahebat: hic ĩ ſimplicitate aliud ſuſpicabat᷑: pene triẽ
nio cũ eis uixi:młta me uirginuʒ crebro turba circundedit: diuios libros ut potui nñnullis deſſerui. Le
ctio aſſiduitatẽ. Aſſiduitas familiaritatẽ. Familiaritas fiduciã fecerat: dicãt ꝗd unꝗᷓ ĩ me aliter ſenſeruut
q xp̃ᷣlanuzʒ decebat:Dicãt ſi pecuniã cuiuſquã accepi.Si munera pua uel magna nõ ſpreui:in mãu mea
es alicuiꝰ ſonuit. Nihil mihi alid obiicif̃ niſi ſexꝰ meꝰ:& hoc nunꝗᷓ obiiceret᷑:niſi cuʒ hieroſolymã Pau
la ꝓficiſcit᷑.lIſti crediderunt mẽtiẽti:cur ñ credunt negãti:idem ẽ hõ ipᷣe:ꝗ fuerat fatet᷑ ĩſontẽ ꝗq dudum
noxiuʒ p̃dicabat. Et certe ueritatẽ magnã exprimũt tommta: ꝗᷓ riſus:niſi qa faciliꝰ credit᷑ aut ñ fictuʒ ut
fingatr᷑ ĩpellit. Anquã domuʒ ſcẽ Paulæ noſcẽ ĩ me urbis ſtudia cõſonabãt: oĩuʒ pene iudicio dignꝰ ſũ
mò ſacerdotio decernebar. Beatæ mẽoriæ Damaſus me ſermo erat: dicebar ſcũs: dicebar hũilis & di⸗-
ſcret. Nunꝗd domuʒ alicuius laſciuioris ĩgreſſus ſuʒ. Nunꝗd me ueſtes ſericeæ initẽtes gẽmæ picta fa
ties: auri rapuit ãbitio. Nulla fuit aliqũ matrõa romæ qᷓ meã poſſet edomare mẽtẽ niſi lugens atq; ieiu
nãs Paula ſquallens ſordibus fletibus: pene cecata ꝗᷓ cõtiue dñi miam depᷣcãtem ſol ap⸗ d ephendit.
. iii.

—

AUita Sancti Mieronymi.

Culus canticũ pſalmi ſeimo enãgeliũ:delitiæ:cõtinẽtia: uita ĩieiuniũ me potuit aliqñ delectare:niſi il-
la quã mãducãtẽ nunq̃ uidi. Sed poſtqᷓ eãꝓ ſuæ merito caſtitatis uenerari: coleræ: ſuſcipe: cœpi: oẽs illi
co me deſeruere uirtutes. O inuidia primũ mordax tui. O ſathane caliditas: ſemp ſcã pſequẽs. Gr̃as ãt
ago deo meo:ꝗa dignſuʒ.quẽ mũdus oderit. Maleficũ me ꝗdã gariũt: titulũ fidei ſeruꝰ agnoſco. Ma-
gũ uocãt & Iudæi dñm ſuũ:ſeductor & apoſtolus dictus ẽ. Tẽptatio me nõ apphẽdat niſi hũana. Quo
tã ptẽ anguſtiaꝶ ppeſſus ſũ: ꝗ cruci milito infamiã falſi cris ĩportarũt. Sed ſciop bonã & malã famam
E Scripſit propterea aduerſus Iouinianũ libtos duos: & cõtra Heluidiũ de (pueniã ad regna cælorũ.
btẽ mariæ Virginitate ppetua librũ unũ: quog priorẽ aſſerẽtẽ nullã in futuro eẽ diſtãtiam: & uolũtate
canis iugiter miſtrãtẽ: hr̃ticũ atq; epicurũ xpianoꝑꝶꝑ ꝓbat. Alteꝑ uero ꝗ ex ſcripturis nitebatur oñdere
intactã dei mr̃em alios filios hũiſſe: ueluti idiotã: & ſcripturas penitꝰignorãtem uehemẽter redarguit.
Porro aliũ quẽdã hr̃ticũ nõ ſcribẽdo ſed colloquẽdo cõfudit: ꝗ de reſurrectõe carnis còͤtra fidẽ catho
licam ſentiens:qões huiuſmõi ꝓponebat.In qua ætate reſurrecturi ſumus: ſi in ipſa in qua morimur:
ergo & nutricibus poſt reſurrectionem opus erit. Si in altera nequaquam erit reſurrectio mortuoꝑg:
ſed tranſformatio in alios: diuerſitas quoq; ſexus maris ac ſœminæ erit an non erit: ſequentur: & nu/-
ptiæ: & concubitus: & gene ratio: Si non erit ſublata diuerſitate ſexus: eadem corpora nõ reſurgẽt: ſed
tenuia & ſpiritalia. Et hoc ꝓbare uolebat: inducẽs illud apoſtoli. Semĩatur corpus aĩiale ſurget corpus
ſpuale. Quod ait btũs Hieronym cũ audiuiſſeʒ et mihi icubuiſſet neceſſitas nequiſſimæ uipæ rũdẽdi
hac hoĩem interro gatõe conueni: Credis inquã reſurectionẽ mortuoꝶ an nõ. ꝗ cũ ſe credere rñdiſſet
intuli eadẽ reſurgẽt corpa an altera:ꝗ cũ dixiſſet eadẽ: ſciſcitatus ſum ĩ eodẽ tpe an in altero. Ad inter

xogata reticẽti & inſtar colubti huc atq; illuc trãſferẽti caput ne feriretur: ꝗqa inquã taces ego mihi pro

te rnñdebo:& conſequẽtiã inferã: Si nõ reſurget mulier nec maſculus nõ erit reſurrectio mortuorũ: ꝗa
ſexus mẽbra nõ hẽat: mẽbra totum corpus efficiunt. Si autem ſexus & membra nõ fuerint ubi erit re-
ſurrectio corpoꝶ ꝗᷓ ſine ſexu nõ cõſtat & membris: Porro: ſi corpoꝶ& nõ erit reſurrectio mortuoꝶ. Sed
& illud quod de nuptu obicis Si eadem membra fuerint ſeꝗ nuptias: a ſaluatore diſſoluitur: erratis ne
ſciẽtes ſcripturas neq; uirtutẽ. In reſurrectiõe.n.nõ nubẽt neq; nubẽtur. Sed erũt ſimiles angeloꝑꝶ. Vbi
dicitur nõ nubẽt neq; nubẽtur: ſex* diuerſitas demõſtratur. Nemo.n. de lapide & ligno dicit nõ nu-
bẽt neq; nubẽtur: qa naturã nubẽdi nõ hñt: ſed de his quæ pnñt nubere: & xpi gra & uirtute nõ nubẽt:
qd ſi oppoſueris quõ ergo erimus ſimiles angeloꝑꝶ cũ iter angelos nõ ſit maſculus aut fœmia: breui/

ter auſculta:nõ ſpam nobis angelorũ: ſed cõuerſationẽ & beatitudinẽ nobis repromitti. ſimilitudo ꝓ

mittitur: nõ natura mutatur. Porio ſi quæris in ꝗᷓ ætate reſurrecturi ſumꝰ iuxta eccleſiaꝶ traditiones &
apoſtolũ paulũ illud eſt reſpondendũ: qd in uirũ pfectũ & in menſurã ætatis plenitudinis xpi reſurre
cturi ſumus: in qua ætate cõditũ Adam iudæi autumãt & ſaluatorẽ dñm legim ſurrexiſſe: & multa in-
6W quit alia de utroq; teſtamẽto in ſuffocationem Heretici protuil.

Ed nũquã his tm hereſibus purgauit eccleſiã. Nulla unꝗᷓ hereſis eius tpe pululauiĩt: quaz ĩpſe

falce ſuæ eloquentiæ:mon ſucciderit. Nunꝗ enim pepercit hereticis ſicut ipſemet aſſerit: ſed
oĩ egit ſtudio:ut hoſtes eccleſiæ ei quoq; hoſtes fierent. Nam & Rufini uiri eruditiſſimi ſuiq;

ſe:qa eum de atbitrii libertate praue ſentientẽ uehemẽter correxit. Cuius zelũ pro ſidei rectitudine 10
mana eccleſia adeo approbauit. Vt beatus papa Gellaſius ſcripturaꝑ ſagaciſſimus indagator eiuſdem
Rufini libros licet præclaro ſermone editos repudiare uideatur. hoc in ſuis decretalibus mãdans. Ru

ſinus uir religioſiſſimus plurimos eccleſiaſtici opis edidit libtos. Nonnullas ẽt ſcripturas interprætat?*

eſt. Sed qm̃ beatus Hieronymus in aliꝗbus eũ de arbitrii libertate notauit: illa ſentimus quæ prædictũ
beatiſſimũ Hieronymũ ſentite cognouimꝰ: & nõ ſolũ de rufino: ſed ẽt de uniuerſis: quos uir ſupra me
moratus zelo dei & fidei religione repræhendit. Itẽ origenis nõnulla opuſcula quæ beatus Hierony
mus nõ repudiat legẽda ſuſcipimus: reliqua uero omnia cum autore ſuo dicimus reicienda.
P–☛ Nter præclara uero ſtudiorum ſuorum opuſcula ſcripſit librum de illuſtribus uiris: a ſanctis
ANapoſtolis uſq; ad ſuam ætatem. imitatus Tranquillum græcumq; Apolonium: & poſt catha
jlogum plurimorũ ſe quoqʒ in calce uoluminis quaſi abortiuum & minimũ omnium chri⸗-

/ ſtianorum poſuit: ubi ſibi neceſſe fuit uſq; ad quartumdecimum annum Theodoſii principis

quæ ſcripſerat breuiter annotare: commemorans inter cætera quæ paſſim ſupra notata ſũt. Quod ſcri

pſerit altercationem Luciferiani: & orthodoſi: de locis librũ unũ:de eſſentia dei librum: hæbraicorum

uoluminum librum unum. Contra pelagianos librum unum. Epiſtolarum ad diuerſos librum unũ.

ad Marcellam epiſtolarum librum alium. Ad Paulam inquit & Euſtochiũ ꝗa quotidie ſcribuntur in
certꝰ eſt iuris. Quis noſtrum tãtum poteſt legere quãta ſcripſit Hieronymus? Quis ardẽtem in ſcriptu
ris animum & feruentem in dei ſeruitio nõ miretur? Quis nõ potius angelum ꝗᷓ homineʒ dixerit: dũ

nulli magis congruat illud propheticum: labia ſacerdotis cuſtodiunt ſcientiam: & legem requirẽt ex

ore eius quia Angelus domini exercituum eſt. Certe ſi manens in carne ſecundum hominem ambu/

laſſet: ad tantum culmen ſcientiæ nullatenus perueniſſet. Sed neq; cuperet diſſolui cuʒ Paulo niſi ſe cũ

xpᷣo conſideret inter Angelos regnatuꝑ. Veꝑꝶ quia de mũdo triuphauerat: qᷓſi de laboris pᷣmio ĩã ſecu
rus ad Heliodoꝶ loꝗᷓ bat᷑. Crede mihi neſcio ꝗd plus lucis aſpicio: libet ſarcina corpis abiecta ad puꝑꝶ

etheris uolare fulgorẽ. Tata deniq; laſſitudie fatigat eſt ut ẽt in ſtrato ſuo iacẽs: funiculo quẽ in trabẽ

collegæ cum quo mella ſanctaruʒ ſcripturarũ conſueuerat lambere: ideo inimicitias dicitur incurriſ

— —

Uita ſancti Mieronymi.

ſuſpẽderat ſupinꝰ manihꝰ apphèſo erigeretur ut uidelicet offm̃ monaſteri ꝓut poterat exhiberet. Ni
hilominꝰtñ ſẽſus ſinceritate uigebat ad rõnẽ reddẽdã undecũq; ĩterrogat fuiſſet. Nã & btõ Auguſtiĩo
iponẽſi epᷣo ſuis eũ qõnibꝰ ꝓpulſanti ymmo abiſſũ abiſſo ĩuocati pleniiime ſatiſfecit: & ſe uelud eme
ritũ ĩdicãs his eũ uerbis a ſuipuocatiõe deterret. Nos nt̃a hũimꝰ tpa & cucurrimꝰ qtũ potuimꝰ. Nũc te
currẽte: & lõga ſpacia träſmeãte nobis debetur ociũ. ſimulq; ut cũ uenia honori tuo dixeri. Ne ſolꝰ mi
hi de poetis ꝓpoſuiſſe aliꝗd uidearis. Memẽto daretis: & Entelli: & uulgaris ꝓuerbii: qd bos laſſus for
titer pedẽ figat. Ad qd btũs Auguſtinꝰ ſuppliciter rñdẽs ait. Cur itaq; conor cõtra tractũ flumĩs & nõ
potiꝰ ueniã depᷣcor. Obſecro ut ſi te leſi:dimittas mihi.Et ſi bos ut tibi uideris laſſus ſenectute forte cor
poris ñ uigore animi:tñ ĩ area dñica fructuoſo labore deſudãs. Ecce ſuũ ſiꝗqd pperã d xi fortiꝰ fige pedẽ
nõ mibi moleſtũ eẽ dʒ põdꝰetatis tuæ dũmõ cõteratur palea culpe meæ. Præterea i libro quẽ cõtra er
rorẽ inliâi Mäichæi deſcripſit: q nuptias nolebat dnari: qd uero ex eis naſceret᷑ ab oĩ eẽ libeꝶ obligõe
peccati: dũ plures cõtta eiꝰ peſtiſee dogma catholicos teſtes ĩtioduxiſſet: ita eũdẽ p̃ferẽs itulit. Nec ſã
ctũ Hieronymũ pᷣſbyteꝑ cõtẽnẽdũ arbitreris: q græco & latino ĩſup hæbreo eruditꝰ eloꝗo ex oriẽtali
ad occidẽtalẽ trãſiẽs eccłià ĩ locis ſcĩs atq; ĩ lr̃is uſq; ad decrepitã uixit ætatẽ: cuiꝰnobis æloquũ ab oriẽ
te ĩ occidẽtẽ ad ĩſtar ſolis lampas reſplẽduit. Oẽs deniq;.q ante illum aliquid ex utraq; orbis pte de do
ctrina ecclæſiaſtica ſcripſerãt legit nec aliam de re hac quam prædixi tenuit promiſitq; ſententiam.
Igitur btũs hieronymꝰ:poſtꝗᷓex ſcriptoꝶ ſuoꝶ copia iexpugnabilẽ xpᷣi turrim cõtra iacula her̃tico
rũ erexerat:octogeſimo octauo ætatis ſuæ äãno: imperii aut Theodoſii iunioris duodecimo ĩ ſenectute
bona migrauit ad dim: Sanctæ aũt & uenerabilis fœ ĩæ: paula. ſ. & Euſtochiũ exẽplo: & cõmonitiõibꝰ
eiꝰ ſæculi cõtẽptrices: & crucis xpᷣi baiulæ añ eiꝰobitũ uocãte ſpõſo migrauerãt. Porto btũs Hierony-
mꝰ dũ aduiueret ſculpẽdo ſaxo ĩ ĩgreſſu ſpelũcæ dñici pᷣſepis ſepulcrũ ſibi ſecerat:nõ longe a ſepulcro
pCdictaꝶ ſanctaꝑ. Vbi ſæculi puerlſitate deuicta ſepultꝰ é: pridie kłl. octobris. Mirabitur ſoiſitã lector ta
ſcãs pſonas hẽre ĩuidos potuiſſe:mirãdũ uero nõ c. Semp.n.uirtutes ſeꝗtur ĩuidis:ſæriũtq; ſũmos ful/
mina montes. Nec mig de hoĩbꝰ hoc cõtingere: cũ dñs fariſeo ꝶ zæ lo ſit cruciſixꝰ: & oẽs ſcĩ æmulos
hũerũt. Eſau pſeqᷓbatur iacob. Saul ꝗrebat aiam dauid: & Salomoni ſuſcitauerat dns Achal idumeũu ie
zabel ẽt fugere cõpulit: & oẽs ꝓphetas pſecutꝰ ẽ populꝰiudæoꝶ. Paulus apoſtol?de ffibꝰ falſis cõqueri
tur & p muꝑ dimittitur ne ab hoſtibꝰ capiatur: ac multimoda enumerãs picula de ſe ſuiſq; ſimilibꝰloꝗ
tur. Spectaculũ fcĩ ſumꝰ huic mũdo & angelis & hoĩbꝰ & nos ſtulti pp xpm. Sed qd ſtultù ẽ deo:ſapiẽ
tius ẽ hoĩbꝰ. Vñ & ſaluator loꝗtur ad prem. Tu ſapiẽtia mea quẽ in euãgelio ꝓpinꝗ q̃ſi mẽtis ĩpotem
æſtimabãt: & aduerſanii calũniabatur dicẽtes Demoniũ habet & Samaritanꝰ ẽ: & ĩ Beelzebub pricipe
demonioꝑꝶ eicit demonia. Sed beat?q dicer̃ põt cũ apoſtolo.Hæc ẽ glona nr̃a teſtimoniũ cõſciæ nræ
qm̃ in ſcitate & ſinceritate ẽ gra dei. cõuerſati ſumꝰ ĩ hoc muũdo audiẽtes deũ dicẽtẽ., Ideo mũdus uos
Odit: ꝗa nõ eſtis de mũdo ſi aut uos eſſetis de mũdo: mũdꝰ qd ſuũ erat diligeret. Periculoſum ẽ dixiſſe
mala de bonis & ſicut exprobratis ad coronã: ita ꝓbrãtibꝰ ad dänatiõis cumulũ cædit. Qdq; btũs Au
guſtinꝰ teſtatur dicẽs. Nemo laceret ſeruos dei: qa nõ expedit lacerãtibus. Seruis ꝗdẽ dei mercet falſis
detractiõibꝰ creſcit: ſed creſcit & pœna detrahẽtid. Nã nõ ſine cã dem̃ eſt. Cũ uos oderint hoĩes & ex⸗
probrauerint mentientes: gaudete & exultate: qa merces ur̃a copioſa ẽ ĩ cælis: Itaq; cõſolemur ĩuicem
in uerbis iſtis benedicentes dñm in uniuerſis uiis ſuis. Qui uiuit & regnat in ſæcula ſæculog. Amen.
CQualiter corpus beati Hieronymi delatum eſt Romã & in Baſilica beatæ uirginis Mariæ ante præ
ſepe domini deuotiſſime fuit collocatum. L
–KANter laudabiles p̃rogatiuas quas reuerẽtiꝰ almæ urbi diuina clemẽtia cõtulit habũdãter cor
1pora pcipuoꝶ apoſtoloꝶ.ſ.Petri & Pauli Philippi & lacobi. Bartholomei atq; Mathiæ. Sy-
VWWMmonis & Iudæ. Necnõ pᷣcioſoge martyrũ. Confeſſoꝶ. Virginũ ad tuitionẽ firmiſſimã & glo
Ariã ppetuã poſſidendã ſibi pbuit exultanter. Quoꝶ potẽtiſſimis ſuffragiis tpaliter magnifi-
cata eniteat: & ab æterna iocũditate phẽniter in cæleſtibꝰ glorioſa reſplendeat. inter quos btũs Hiero
nimꝰdoctor egrægiꝰlocũ magniſicũ in pᷣlibata urbe apud baſilicã ppetuæ uirginis mariæ ꝗᷓ põitur ad
pᷣſepe meruit obtinere:ut in ipſius regali domo decentius quieſceret qᷓ in uita magniſicis & deuotiſſi/-
mis laudibus ſtuduit excellentius cõmendare fideliter. 1.
Qualiter itaq; corpus eiuſdẽ mirabilis doctoris a bethleẽ ubi ſæpultũ fuerat ad p̃fatã glorioſæ nirgi
nis aulã tomæ delatũ fuerit ſicut a ſanctis & honaæſtis ep̃is & ab antigoribꝰpr̃ibꝰ & ſacerdotibꝰdeũ ti-
mentib* aſſertiõe ueridica pcepimꝰ ad laudẽ ipſiꝰ btĩſſimi: breui ꝗqdẽ ſermone cũ delectatiõe legẽtibꝰ
reſeramꝰ. Igitur poſtꝗᷓ illa ſcã ciuitas Hieruſalẽ pp peccata mortaliũ ſcĩiſſimis ymmo cũctis mãſit orba
ta reliqis:ſolo uenerandi doctoris corpore ĩ ſancta Maria de Bethleem ſecretius tunc & abſq; decenti
honore manente ad magniſicam urbem unde prius Cardinalis receſſerat ſuum corpus ſanctiſſimum
reportari & in prædicta domo genetricis altiſſimi uenerabiliter collocari. .R
Apparuit cuidã ſciſſimo monacho ĩ ptibꝰ ultramarinis manẽti cui placido & dulci oraculo ĩquit
frater amãde & ĩ cæleſti gloria mecũ locãde ſcias me cũ auxilio regiæ cæleſtis a deo ĩpetraſſe ut corpꝰ
meüũ tuis laboribꝰ & expẽſis debeas extumulare: & Romã q̃to citius itegraliter & deuote portare: & ia
nuã illi btiſſimæ criptæ qꝗᷓ ĩ pᷣſepe dñi appellatur ĩ tumulo humili ſattages collocare. Vt corpꝰmeũu in
ſcã illa Baſilica dulciſſimæ reginæ adhæreat: quã uiuẽs ab ĩſantia mea dilexi: i iuuétute qſim & in ſene
ctute totis uiribꝰ licet ĩſufficiẽs pᷣdicaui:& uſq; ad finẽ meũ piis & ſcĩs ſcripturaꝶ teſtioniis coll udani

Deſcriptio libroꝝ veteris a nouiteſti.

QreE1 ꝓpete & ad locũ acceſſit & caute duob' ſociis comitãtib btĩſſimũ corpꝰ ſuſtulit mire odo-
N ris fragrãtia ibidẽ exuberante occulte ad ꝓpria rediit ne ſcãdalũ ĩ locis illis excreſceret ſecre
Etü tenuit donec ad urbẽ ſicut popoſcerat ſanctꝰ ueniret deuoti. Et qm̃ iã dictꝰ monach xp̃i
fideliſſimꝰ a ſcõ Hieronymo itellexerat: ut ĩ talibꝰ populares uitaret auras obſegis: ne a curia minora-
tionẽ ſuaꝶ reliqaꝶ aliqꝗᷓ pateretur: ad Baſilicã ſæpe dictã cũ duobꝰ illis ſociis clanculo de noctæ ueni⸗
ens ſolis canonicis ipſiꝰ aulæ aſſiſtẽtibꝰ & tã corde ꝗᷓ mente ſubmiſſa uoce laudes deo & beatæ uirgini
deuotiſſimas referẽtibꝰ inter colũnas Baſilicæ & ianuam præſepis plena mentis uigilantia ſæpeliuit.
NN quo ſepulture officio noĩati ꝗqdẽ canonici cũ monacho & ſociis ſuis duobꝰ*: inenarrabilis
Mſſodoris ſuauitatẽ ſenſerũt & claritatẽ ĩmenſam qᷓ in eadẽ Baſilica nunꝗᷓ uiderãt btĩs conſpexe

M& ſole ſplẽdidior oĩbꝰ odoramentis ſuauior roſis & conuallium miſticis nallata pcioſis liliis
ſplẽdidiſſima uirgo maria. Quæ cucta pᷣmiſſa ad honorẽ ſui fideliſſimi & ad poſſidẽdã ĩeffabilẽ quã
ipſe meruerat gloriã ſempiternã dulciſſima dña miniſtrauit. Ipſa per Salomonem de ſe ipſa perhiben
tæ ſuaue teſtimonium. Qui elucidat me uiram æternam poſſidebit.
Aude itaq; doctor beate gaude & exulta ieſu xpi amice ĩ caritate uera fundate: qa illa dulciſ
g ſima cæli & mudi regina quã uiuẽs in ſæculo ĩmenſis laudibꝰ & pᷣcioſis pᷣdicatiõibꝰ elucida
ſti: i tuo aduẽtu mirabiliter honorauit corã iudice nro illo ſupno æquanimiter magnificauit
B & in cæleſti pallatio cũ angelis & archãgelis phẽniter coronauit: atq; in hac ſua regali & au-
la ſpecioſa locũ idoneũ tãdẽ tibi honorabiliter pᷣparauit. Poſcimꝰ ẽt te cõſequẽter uenerãde & bæa-
tiſſime xpᷣi ſacerdos nos tãtæ & glorioſæ uirginis & tuæ ſãactitatis licet ĩdigni tñ aſſidui & deuotiſſimi
laudatores: quatenus ſicut nos tuum ſanctiſſimum corpus aſſiduis laudibus magniticamus in terris: ſic

ruis piiſſimis & aſſiduis præcibus ſaluatori noſtro nos peccatores æfficaciter recõmenda in cælis. p-⸗

ſo concedente qui eſt ſuper omnia deus benedictus in ſæcula ſæculorum Amen. FINIS.
CEXPLICIT VITA DIVIHIERONTMI.
C INCIPIT DESCRIPTIO LIBRORVM VETERIS ET NOVI TESTAMENTI-.

Npricipio uidelicet: qnque libri Moyſi. Gæneſis. Exodus. Læuitic?., Numerus: & deutero
nnoumiü. i recapitulatio legis: & quaſi ſcda lex. Huic ſuccedũt libri ieſu Naue: & Iudicũ: ſiue
Alibellꝰ? cuiꝰ ẽ titulus Ruth: ꝗq nõ ad hiſtoriã iudicũ: ſicut hebræi aſſerũt: ſed magis ad prici/
piũ Regü ptinere uidetur. Hos ſequũtur qᷓttuor libri regũ: quoꝶ ꝗdẽ palipomenon libri
IANN duo e latere ãnectũtur: q eaꝑ geſtaꝑꝶ rerũ cõtinẽt cãs: qᷓ I libris regũ eẽ noſcũtur: ꝗᷓꝗᷓ & alia
ſint uolumina & opuſcula:ꝗᷓ cõſequẽtibꝰ diuerſorũ ĩter ſe tẽporũ texũt hiſtorias: ut liber Iob Thobiæ
Eſter: ſiue Iudith. Necnõ Eztæ ſeu machabæorũ libni duo. Sed hi oẽs pᷣter librũ Iob:egũ ſequẽtes hi⸗-
ſtoriã. Deĩceps hiſtoriã: anales ſuis ꝗqbuſq; tẽporibꝰ ꝓſequũtur cõtinẽtes triſtia ſeu læta: qᷓ poſt excidiũ
hieruſalẽ iudaico populo acceſſerũt. Ex ꝗbꝰ Thobiæ: & Iudith: ſiue Machabæorũ: hebræi nõ recipiüt.
Ecclæſia ſca eoſdẽ tñ ĩter canonicas ſcripturas enumerat occurrũt dehĩc ꝓphetiæ In ꝗb' ẽ pſalmorũ li
ber unꝰ. Et ſalomonis libri tres: puerbiorũ.ſ. & eccleſiaſtes. Deĩde cãtica caticorũ. duo quoq; illi eggre
gii & ſanctæ ĩſtitutiõis libelli. Sapiam dico: & aliꝰ: ꝗq uocatur eccleſiaſticꝰ: q dũ dicãtur ab ieſu filio Si⸗-
rac editi: t pp quãdã eloquii ſimilitudinẽ. Salomonis titulo ſunt pᷣnotati. Qui tñ ĩ eccleſia parẽ cũ re
liqs canonicis libris tenere noſcũtur auctoritatẽ. Supſunt libri decẽ & ſex ꝓphetarũ. Ex ꝗbꝰ qᷓttuor ſũt
qui maiora uolumina cõdiderũt.i.eſaias. Ieremias.ezechiel: & daniel. Reliꝗ uero.xii. breues ſunt & cõ
tigui: & ob hoc: uno uolumine cohartati. Quorũ noia ſunt hæc. Oſeæ. Ioel. Amos. Abdias. Ionas. Mi
chæas. Naum. Abachuc. Sophonias. Aggeus. Zacharias. Malachias. Quidã aũt Ieremiæ lamẽta ſegre
gãtes de uolumine ei ſecernũt. Sicq; qᷓdragĩta & ꝗqnq; libros ueteris teſtĩ ſaſcipiũt. Hĩc occurrit teſtm̃
nouũ. Cuiꝰ primũ æuãgeliorũ libri ttuor. Matthe* & Marcus Lucas & Ioãnes. Sequuntur deĩde epi
ſtolæ Pauli apoſtoli qᷓttuordecim: una ad Romanos. Ad corinthios duæ: ad Galatas una: ad æpheſi
os una: ad Philippẽſes una: ad Theſſalonicẽſes duæ: ad Titũ uero: & ad Philemonẽ: & ad hebræos ſin
gulæ. Epiſtola Ilacobi apoſtoli una:Petri due: Ioãnis tres: ludæ una. Actus ẽt apoſtolorũ: a Luca euan
geliſta cõſcripti. Et apocalypſis Ioãnis apoſtoli. Sũt ergo in ordine utriuſq; teſti libri. xxii: hæc enim
ſunt Noua & uætera: ꝗᷓ de thæſauro dei ꝓferũtur: & ꝗbꝰcũtcta ſacramẽtorũ myſteria reuelãtur. Hi duo
Seraphin: ꝗ in confeſſone ſanctæ trinitatis iugiter decantantes tres Agios: hymnum erumpunt: hæ
litteræ ſactæ:hi libri integri numero & auctoritate. Aliud cum iſtis nihil eſt comparandum. Quicꝗd
extra hos fuerit inter hæc ſancta & diuina: nullatenus ſunt recipienda.
CPoſt diſpoſitionem igitur ueteris: ac noui teſtamenti ordine librorum uel numerorum: nũc curſim
bræuiterq; in eis præmia narrationum ſubiiciamus: S 1
CGeæneſis iuxta fidem hiſtoriæ deſcribit fabricã mundi: & hoĩs conditionẽ: Cataclyſmum: & diuiſio
nem terræ: confuſionẽq; linguaꝑ: gæſtaq; oĩum pattiarcharum uſq; ad ingreſſionẽ iſrael in ægypto.
CExodus continet hebræorum ſeruitutem: ac necem plagas ægypti: egreſſum populi: & nubem ꝓp
tegentem. Tranſitum etiam rubri maris: merſumq; cum curribus pharaonem: & gloriæ decantatio-/
nem:congreſſum quoq; eremi: cibum mãna & fluenta in dulcedinem uerſa:pugnam hamalec: man
data etiam decalogi: & arcam teſtamenti: dedicationem tabermaculi: & oblationem.

Vmqʒ ille Homo ſanctus talia a beato Hieronymo in niſiõe trina uiſitatiõe audiſſet ſurrexit

rũt. Aderat nãq; ſæpultura doctiſſimi laudatoris & deuotiſſimi ſui Hieronymi luna lucidior

—

7
.

4

Deſcriptio libꝛoꝝ veteris ⁊ nouiteſtamenti.

AIn leuĩtico aũt lex ſacriſcioꝶ hoſtiaxq; diuerſitas. Indumẽtaq; põtificũ: & leuĩtape mĩſteria deſeti
buntar: ciborum etiam diſcretio & diuerlſitas populorum: purgationiſq; uel hoſtiæ munerantur.
In numeris uero egreſſæ de ægypto tribus numerantur quadraginta quoq; ac duarum per ere-

mum manſionum ſacramenta ſignantur. .
CIn deuteronomio aũt ꝗᷓ ẽ ſcda lex narrãtur ea ꝗᷓ ĩter pharan & obeth: & laba: & aſeroth: uſq; cades
barne fuerũt ppło data a Moyſe mãdata uidelicet atq; ꝓmiſſa. maledictiões pccõꝑꝶ & ꝓmiſſiões btĩ
tudinis. Ibi canit cãticũ Moyſes.ibi dat bñdictionẽ ſiliis iſrael.ibi terra repromiſſiõis cõſpecta mo/
ritur ac ſepelitur. Nõ nulli aut hebræoꝶ quattuor im̃ libros cõputãt legis. i. geneſim. exodu. leuiti-
cũ ſiue numeꝑ.deuteronomiũ aut repetitionẽ eorũdẽ librog: & quaſi quoddã legis meditatonũi
dicũt: ea dũtaxat tõne ꝓ eo ꝙ illa quattuor ꝓprias rerũ geſtarũ continẽt cauſas. Iſte uero omnium.
In leſu Naue quoq; filii Iſrael duce Ieſu:lordanem tranſeunt. ac ſecundo circunciduntur. ſubuer
ſis dehinc cananeorum gentibus diuiſionem terræ eomm heæreditatis ſorte ſuſcipiunt.
An libro iudicũ cõtinentur peccata & ſeruitutes Iſrael:exclamationes populi: & miſerationes dei.
Liber Ruth eiuſdẽ moabitis texit hiſtoriã: cuiꝰ ſtirpe familia deſcẽdit dauid: huc hebræi libellũ
ad Iudicũ librũ ſubiũgunt: ꝓ eo qd in diebꝰ iudicũ geſta eſſe cõmemorãtur: ꝗᷓ in eo ſcripta ſunt. At
contra latini pro eo ꝙ genus regni dauid retexit ad ortum ex eadem moabitide Ruth ad corpus li
bri regnorum ueratius eum pertinere contendant.

Regum liber ꝗᷓꝗᷓ apud latinos ꝓpter ꝓlixitatẽ ſui in quattuor ptibus ſit deſectus apud hebræos tñ
in duobus libris diuiſus ẽ. Quorũ primus Samuel ſcribit archà domini a iudæis traſiſſe ad gentes
heli quoq; ſacerdotiũ in Samuel myſtice fuiſſe trãſlatũ & in Dauid Saulus regis impiu. Malachim
uero Reges Iudeæ & iſtaeliticæ gẽtis geſtaq; eoꝶ p ordmé digerit tẽpoꝶ ipioꝶ: ob errorẽ quoq;
iſtaelis idolatriæ natrat in aſſyriis träſmigratũ. Ad extremũ edocet ueniſſe. Nabuchodonoſor ĩ hie
vuſalem captiuumq; duxiſſe principem ac populum & ſubuertiſſe urbem & templum.

C bparalipomenõ apud hebtæos ſub uni⸗ libri uolumie cõtinetur. Appellaturq; apud eos dabreia/
mim. i. uerba dieꝶ: apud nos aũt pp ꝓlixitatẽ ſui ĩ duabꝰ deciſus ẽ ptibꝰ. hic ẽ aüt ordo:rõönẽ gene
rationũ & tẽpoꝑꝶ cõtinẽs. In qua.ſ.nõ pua ſcãꝶ ſcripturaꝶ eruditio cõtinetur. Nã quæq; hiſtoriape
ueteris teſti in locis ſuis minꝰ: aut oĩo omiſſa: aut fortaſſe nõ plene digeſta:ĩ iſto ſümaum ac breui
ter explicata ſunt. Cuius quidem ſeries e latere lægis ſiue regnorum adiuncta procedit:perueniens
ad illud uſq; tempus quo & regnum textus finitur. SZ
CLiber iob cõtinet eiuſdẽ ſci uiri dãna funera uel flagella & còtumelioſa còſolantiũ dcã. lamenta
quoq;ʒ eiꝰ:ĩ ꝗqbꝰtotiꝰmũdi deplorat miſeriã: cõſo latõis ẽt dei ad eũ p turbinẽ eiuſq; duplicẽ bonoꝑꝶ
in fine remunerationẽ. hic aũt ex ſuis paſſiõibꝰ & uerbis xp̃ᷣi expᷣſſit imaginẽ. Cõiunx uero eiuꝰ car
naliũ typũ deſignat: ꝗ ĩtra eccleſiã poſiti mitã ſpiritaliũ moribꝰ ſuis ſcãdalizãt. Amici uero eiꝰ ſpẽmꝓ
tulerunt ludæorum figuramq; dogmatum peruetſorum. Porro Elui qui aduerſus iob graui expro
bationi innititur: ſigniſicat eos: qui intra ecclæſiam ſanctam arrogãter prædicant: & per tumorem
cordis ac ſcientiæ faſtu: quicquid proferunt: ſuperbiæ exemplis oſtentant.
CLiber pſalmoꝶ quoq; uno cõcludit uolumie.Nò ẽ tñ editꝰ uno eodẽq; auctore. decẽ enim pene
ꝓphetæ ſũt:q eos diuerſo tpe ſcripſerũt.i.Moyſes.Dauid.Salomõ.Aſaph. Ethan. Eman.leduthun:
& filii choræ. Aſer: & Abiazab ſiue Ezra, Nõnulli ẽt aggei & zachariæ eẽ exiſtimãtur. De his aũt ſi
ne titulis ſunt: traditio ueteꝶ talis ẽ: ut cuiꝰ auctoris picriptio pceſſerit: cæteri ꝗ ſine titulo ſequũtur
ipſiꝰ eẽ credũtur.Eſt aut hic liber allegoricis: ac typicis ſacramẽtis ſignatꝰ. Spaliter aũt ꝙ natꝰ: ꝙ paſ
ſus: ꝙ reſurrexit xpᷣs: pene hoc oẽ pſalmoꝑꝶ reſonat organũ. Sciẽdũ tñ ꝙ apud hebiæos oẽs pialmi
pmiati fuerũt & ĩordinati. Quos ꝗdẽ prim Exras ĩ unũ uolumẽ coegit: & ĩ ordinẽ numerùq; di-
ſpoſuit. ac pocculto ſacr̃i myſterio aliis atq; aliis ꝓtulit ordinẽ: du poſteriores uideãtur ĩ tempore.
Nam ſecundum hiſtoriæ curſum: tertius pſalmus: quinquageſimo pſalmo poſterior eſt. Sic enim

habentur & cæten: quomodo ſpiritus eos præordinauit: & uoluit. ðẽ
CSalomòõ tria uolumina ædidit: primꝰex his ꝓpuerbioꝶ liber ẽ. Scds q appellatur ecclæſiaſtes. Ter
tiꝰ: cuiꝰ titulꝰ ẽ cãtica cãticoꝶ. In ꝗbꝰ qdẽ libris tribꝰ triu gæneꝝꝶ diſciplinas cõpoſuit:ꝗbus ad reꝶ
ſciam puenitur. In primis nãq; æthica. i. moralis. poſt hæc phyſica: ꝗᷓ ꝗlitatẽ nature comphẽdit. Ad
nitimũ theorica. i. cõtẽplatiua. In ꝓuerbiis aut moralia docẽs: p cõem quẽdã loquẽdi uſũ:altiorẽ ĩ
telligẽtiã ædidit. Cõſeruationẽq; madatoꝶ & doctrinæ cæleſtis ĩſtitunonẽ ſuccinctis uerſibꝰbreur
buſq; ſentẽtiis coaptauit.Sũt aũt ꝓuerbia ſub uerbis aliis res alias explicãtia: ꝗᷓ aliter ꝗᷓ dictur ĩtelli
guntur: plus ĩ uirtute ſnĩaꝶ ꝗᷓ ĩ ſono uerboꝶ: ꝗᷓ græci pareth uocãt. In eccleſiaſten uero reꝶ naturã
diſcutiẽs cũcta ĩ mũdo caduca & uana eẽ rephedit rerũq; oĩum fragilitate pſpecta renũciã mũdo
admonuit. In cãticis aũt cãticoꝶ ſupergræſſus uiſibilia atq; cõtẽplans ea ꝗ ſunt cæleſtia uel diuina
ſub ſpẽ ſpõſi & ſpõſæ xpᷣi eecleſiæq; unitatẽ declarat: atq; aiam ad amorẽ cæleſtiũ excitãs puenien/
dam ad conſorcium dei prouocat. Illud etiam non eſt obmittendum quod a doctonbus noſtris
Ttraditur apud hebræos hanc fuiſſe obſeruationem: ne cuiꝗ librum hunc permitterent legere niſi ui
ro iam perfectæ ſanæ & foboratæ fidei: ne forte per imbecillitatem infantiæ & fidei im periti-
am non tam erudiret cognitio lubuicas mentes ꝗ potius ad concupiſcentias corporales cone

P

R

Deſcriptio libroꝝ veteris ⁊ nouiteſti.

„ ☛ ’☛ ⏑

uerteret. Oẽs enim ſcripturas a doctoribꝰ eoꝑ tradi pueris ſolitũ ẽ ẽt & eas:quas deutorniſin uocãt.
quattuor tantũ iſta ad ultimũ reſeruãt.i. principiũ geneſis de mũdi creatiõe. Ezechielis quoq; prin
cipia in ꝗbꝰ chærubin ſcripſit & finẽ eius: i quo tẽpli deſcnptio cõtinetur & cãtica caticoꝶ liber ſa-
pientiæ: ꝗ uocatur panarethon xpᷣi aduẽtũ: ꝗ eſt ſapiẽtia dei pr̃is paſſonẽq; eiꝰ apta maniſe ſtatiõe
denũciat. Eccleſiaſticꝰ uero moꝶ pene oĩum diſciplinã & ſanctæ religiõis cõueriationẽ affatim co
pioſeq; deſcribit: dictꝰ eſt aũt eccleſiaſticꝰ ꝓ eo ꝗ in medio cætu popuii.i. corã eccleſia ſuerit habi.
hic enim pp nimiã ſenſus ſimilitudinẽ & eloquii parilitatẽ Salomonis titulo pᷣnotatur. Cõſtat auũt
hũc lib& a ieſu filio. Sirach æditũ fuiſſe & iter fliquos ſãctaꝑꝶ ſcripturaꝶ libros pari hitũ ueneratiõe.
CIſaias ꝓphæta ꝗ interpᷣtatur ſalus dñi hic poſtꝗᷓ de altari miſſus calculus labia eius purgauit ſancti
ſpus ꝓphætia Speculaturq; duo Seraphin in enigmate duoꝶ teſtamentoꝑꝶ cũ. xii. alis. i. apoſtolis ꝗ
pᷣdicatiõe ſua totũ mundu uolucrũ cæleritate diicurrũt tegentes faciẽ & pedes throno dei niſi den
tes. i. occultantes ea:ſiue qᷓ añ ſæculi fuerũt exordia: ſiue ꝗͥ poſt tranſactã huius mũdi figuram futura
ſunt hic tñ poſt uiſionẽ. Inde & Ieruſalẽ aduerſus cæteras gentes qꝗ in circvitu er ſunt ꝓphætia cõ/
uertit ſermonẽ. Et iuxta qualitatẽ locoꝶ & uitæ diuerſitatẽ locoꝑꝶ: & uitæ diuerſitatẽ quoq; eſſent
eis uẽtura mala denũciat poſt captiuitatẽ leruſalẽ ruinã Babyloniæ cõminatur. deĩde necẽ philiſtũ
uaſtatione Moab exterminiũ damaſci ægypti cõmotionẽ & ſolitudinẽ maris deſerti obſidionem
quoq; edom fugã & interitũ arabiæ & excidiũ uallis Syon. Subuerſionẽ ẽt tyri ſiue quadrupedum:
Sed figuraliter in uiſiõe iudeæ ſynagoga ꝓiicitur & eccleſia dñi copulatur. In ruina babyloniæ cõ-
fuſio totiꝰ mũdi ſupbiaq; arguitur & nnis erꝰ monſtratur. In uaſtatiõe Moab error ſcĩiæ ſæcularis in
ſilentiũ luctũq; monſtratur. In euerſiõe ægypti totius mũdi idolatria deſtruitur tẽpliq; dñi ædiſica
tio p̃dicatur.In cõtritiõe philiſtũ luctus eoꝶ monſtratur: ꝗ abiiciũt iugũ xpᷣi: & eleuãt ſe cõtra ſcĩiam
dei. Porro p damaſcũ p̃ᷣdicatio gẽtiũ & ruina oſtenditur populi iudeoꝑ. p onus maris deſerti huiꝰ
ſæculi mutatio declaratur. Et ꝗᷓ illi puentura ſunt oñduntur. Per idumæã oritur ſol iuſtitiæ gentiũ
& tenebræ ueniũt populo iudæoꝑ. p Arabiã pᷣdicatur a qua baptiſmatis pbẽda his ꝗ fugerut genti

um erroris uel eoꝶ blaſfemias pditio p̃dicatur Ieruſalẽ: & hæreticoꝶ ꝗ de ſublimitate eccleſiæ ceci

derũt. Per tyrũ gẽtibꝰ p̃dicatur: ut ſæculi errore depoſuo ad xpᷣm dñm cõuertantur. Reliquæ uero
eius: uel de xp̃o: uel de eccleſia gentiũ ſunt ſiue de cõſumatione. ꝓphætauit aũt annis ſerme. xx. ſub
regibus quattuor ludæ ordine atq; genere ſibimet ſuccedẽtibus. Ozia. Ioathan. Achaz. Ad ultimũ
ezechia ſub quo pars magna uoluminis eius uſq; ad calcem texitui prophætia.
Ceremias ꝓphæta excelſus dñi ſimplex in loquendo & ad intelligendũ facilis ꝗ in oĩbus dictis &
paſſionibus ſuis redẽptoris nr̃i imaginẽ pᷣtulit.Hic poſtꝗᷓ in typo xpi regna deſtruxit diaboli iuſti⸗
ciæq; uel fidei ædificauit imperiũ iubetur ꝓphætare ſup oẽs gẽtes: Aegyptũ uidelicet & paleſtinos
Moab: & amon:Edom & damaſcũ & ſœdit cædar & ſup regna Aſſur nec Elam & Babylonẽ. Inter
hæc aũt uidit uirgã uigilantẽ diuinæ correptionis & poteſtatis. Ollã quoq; ſuccenſam. i. iudæã ple
bem igne carnaliũ deſiderioꝶ ardentẽ. Aſpicit & duos cophinos ficoꝶ in pfiguratiõe duoꝶ popu
loꝶ deſcendit & in domũ figuli: & uide diminutionẽ uaſis prioris: & noui inſtaurationem ad deſi-
gnandũ defectũ prionis populi & ſucceſſionẽ futuri. Sumit ẽt calicẽ ſupplicii atq; uniuerſis: genti/
bꝰ porrigit. Accæpit & lumbare ſub exẽplo populi iudæoꝶ quodq; putrefactũ piecit illud in diſper
ſionẽ tranſflumina gentiũ: oñdit & calicẽ aureũ babylonis p ꝗᷓ inebriatus eſt mũdus lætifero ido-/
latriæ hauſtu. Iubetur piicere in eufrate uolutũ lapide allegatũ ad demonſtrãdũ interitũ babylonis
nel figuraliter totius mũdi. Increpat ẽt delinquentes & ad cõuerſionẽ ꝓuocat Ad ultimum plangit
ruinã leruſalẽ:tẽpliq; excidiũ:& diſpſionẽ gentis. Exorſus eſt aut duodecimo anno regni lIoſiæ re
is Iuda ꝓphætiaq; eius p quattuor reges exiicta eſt. i. ſub Ioſia & Eliachim & Ioachim & Sedechiã
ſae quo euerſa eſt Ieruſalem. Ixxii. annis & tribus menſibus prophætauit: excepto illo tempore
quo poſt euerſam Ieruſalem in ægypto cum populo fuit.
Ezechiel qui in latinũ uertitur ſortitudo dei: hic figurãs tropice xp̃m ſtans iuxta fluuiũ ſæculi &
p̃clara cõſpicit myſteria cernit ſimilitudinẽ euãgelioꝑg: & rotas ſe ĩuicẽ cõtinentes in typo teſtamẽ
toꝶ uidit & aurigã.i.xpᷣm deorſum igni iudicii ſurſum ælectri.i. diuinitatis fulgore rutilantẽ. Con
didit quoq; librũ diuinæ legis in quo ſcriptũ eſt lamentũ pœnitentũ & carmen iuſtoꝶ & ue eorũ
qui poſt peccata pnĩam nõ æ gerũt. Dehinc accæpit laterẽ in quo obſeſſam ieruſalem pictura deſcri
bit uel in quo ſub typo xpᷣi eiuſdẽ.i.in lateris typũ mortis peccatoꝶ ꝗ ad leuã poſiti æterna ſuppli/
cia ſuſtinebũt ac domũ a ſiniſtro in dextro latere dormire iubetur pp ſpeʒ eoꝶ ꝗ pĩmutationẽ mo
rũ reſurrectiõis głliam obtinebũt. Aſpicit interea & duas uirgas ſibimet copulatas ĩ ſimilitudinẽ cir
cũciſionis & gẽtiũ ſiue acꝗlã ſub nabuchodonoſor: uel antixpi ſigura magnis alis & uolucri celeri
tate totiꝰ mũdi impia occupãtẽ. Plãgit pᷣterea ſub ſpẽ prĩcipis tyri btĩitudinẽ diaboli quã amiſit &
ruinã eiꝰ magnã cũ lamẽtatiõe deplorat: Ad ultimũ Arũdinẽ uel funiculũ geſtãs metitur ſub ſpẽ
ſcõꝶ myſticæ ieruſalẽ: iter hæc myſtica ſubiecit qᷓdã moralia falſis cõminatur ꝓphætis atq; ſpæcu-
latoribꝰ pᷣcipit ne reticeãt malitiã. Quattuor ẽt ultionũ pœnas pᷣdicat peccatorib. Aĩaſq; redire ad
corpora ſua ꝓphætat. Oſtendit quoq; unũquẽq; ꝓ ſe rõnẽ dño reddituꝶ.nec in progenie poſſe ul
tra diffundi labem paterni delicti obiurgat inter hæc ſuboolla & ooliba omnem turpitudinem.
amariæ &

—

Deſcriptio libꝛoꝝ veteris a noui teſtamenti.

Samatiæ & Ieruſalem natiultatemq; obicit contumelioſam. Sæpe etiĩà ad pœnitentiam prouocat
captiuos populos. Et poſt præuaricationem admonet redite conuerſuros. hic autem poſt triginta
& quinq; ætatis ſuæ annos & captiuitatis quĩtum in caldea exulans prophætauit: ibiq; uaticinium
conſumauit.
CDaniel qui interprætatur iuditium dei: quiq; etiam de chriſto cunctorum maniſeſtior prophæta
rum eſt: deniq; iſte non ſolum uenturum prædicanuit ut cæteri: ſed etiam tempus incatnatiomis: uel
paſſionis per ordinem regum: uel numero diffiniuit annoꝶ:ita ut potius non uideatur futura præ
dicere: ſed quaſi tranſacta narrare. hic autem quattuor regnorũ cernit fræquentius uiſiones: eorũq;
differentias ſub diuerſis imaginibus intromittit: de antichriſto quoq; oſtendit ꝙ ipſe ſit cornu pu/
ſillum.i.paruo tempore regnaturum. de conſũmatione Ieruſalem uel mundi: plura ſcripſit: ſiue de
die Iudicii uel regno ſanctorum. In fine autem uoluminis piophætiæ ſuæ. Suſãnæ hiſtoriam: & be
lis draconiſq; fabulam ponit. hic autem liber ponit hebræos hebraicis quidem litteris: ſed caldaica
lingua ſcriptus eſt. prophætauit autem in babylone: quando iezechiel.
COſcte prophæta:qui intelligitur ſaluans: In duodecim primus profundior reliquis in ſentẽtiis: &
operoſior intellectu. Iſte in eas tribus: quæ uocantur Eftaim & Samaria domo lIoſeph & Iſrael loꝗ
tur: Sed per Efraim hæreticos arguit: qui recedentes ab eccleſiæ unitate participes facti ſunt idolo/
rum. per Samariam autem eorundem hæreticorum demonſtrat figuram: qui præceptorum dei cu
ſto des ſeſe eſſe mentiũtur: & ſub prætextu ueritatis mendacium colunt. hic hiſtorialiter Iudæos in
chriſto ultimo rempore credituros pronunciauit. Tertium quoq; diem dominicæ reſurrectionis
rædixit. prophætauit autem in diebus oziæ Regis Iuda: ſiue leroboam Regis Iſrael: qñ & eſaias.
Ioel prophæta qui interprætatur incipiens uoluptuoſa conuiuia ad luctum prouocat: leruſalem
excidiumq; eius pronunciat prædicat quoq; uocationem gentiu. Et ſuper congregatos credentes
ſuper uenturum ſpiritum ſanctum prophætauit autem ſub Ioathan rege Iuda quando & Micheas.
CAmos qui interprætatur onus uaticinauit in Samaria & Ileruſalem:tria & quattuor ſcælera genti
um ſub totius mundi figura deſcribens: Primum itaq; ſcælus ꝙ omnes in adam peccauerunt. Secũ
dum ꝙ inſitam naturæ legis ĩmemores rationem non intellexerunt. Tertium quoq; eorum qui da
tæ legis non obedierunt dei præceptis. Quartum inexpiabile eorum: qui in chriſto non credide-
runt. Pro quibus ſcæleribus intonat dominum ignem. i. ſententiam æterni iudicii illaturum: hic au
tem aduentum chriſti ſub dominica uoce ita prædicat. Ego firmans tonitruum creans ſpirttum &
annuncians hominibus chnſtum. reliqua autem quæ de amaſia & de Ieruſalem ſiue Iſrael loqui-
tut tropologice ad hæreticos referẽda ſunt.prophætauit autem ſub rege ozia eo tempore quo ho
ſehe uel eſaiaaas.
CAbdias. i:. ſeruus domini inter omnes prophætas breuior numero uerborum: ſed gratia my/
ſteriorum æqualis:iſte contra idumæos loquens increpãs myſtice ſuperbiam. Edom prioris uide-
licet populi audaciam qui chriſtum occiderit ĩ montem Syon ſalutem futuram & ſanctum qui eſt
chriſtus dominus anuncians:atq; in montem Eſau per quem figuratureccleſia gẽtium futurum in
tonat domini regnum.prophætauit autem ſub Ioſaphat Rege Iuda: quando Michæas.
Clonas qui interprætatur columba tam ſermone ꝗᷓ naufragio ſuo paſſionem chriſti: uel mortem ſi
ue reſurrectionem figurat ſeu quod de naui in mare.i. de cruce in terram proiectus eſt: ſiue quod in
uentre cæti exceptus tanꝗᷓ in ſepultura terræ tribus diebus ac noctibus reconditus eſt: uel ꝙ in figu
ram Niniue pœnitentiam mundi prædixerat. In ſequẽtibus autem typum regit Iudæorum qui ſa-
lutem gentium non tantum aduenire noluerunt: ſed dum uenit inuiſi ſunt. Niniue quoq; gẽtium
ſignat ſpeciẽ Ionas uero ĩ hoc loco ludæorum. Nam quemadmodum Niniuitarum ſalus ad æmu
lationem prouocauit lonam Ita redemptio gentium ſcandalum extitit. ludæorũ merito & contra
orientem ciuitatis ſediſſe legitur ſub umbra ædere ac qa eadem plebs ſeparãs ſe a ſalute eccleſiæ do
lore tabida contra chriſtum.i. orienrem eccleſiæ linguam ſuam mouere nititur ſedẽs ſub umbra le
gis: quæ umbra uerme arefacta eſt quo adueniente chriſto uetera tranſierunt. Et ecce ſacta ſunt no-
ua.prophætauit autem ſub ozia Rege Iuda: quando & hoſehe Amos & Eſaias prophætauerunt.
CMichæas prophæta interprætatur quis iſte cõminatur Samariæ: iram domini ob cauſam ſimula
crorum interitumq; populo iſraeli uenturum denunciat. Iocum autem in quo naſceretur chriſtus
demonſtrat:prophætauit autem ſub ioſia: quando & Sophonias.
CNahum qui eſt conſolator ſimulacra gentium exterminãda ꝓnũciat nec nõ & urbem ſanguine
am lIeruſalem poſt cuius intetitum ꝑedes annunciantes pacem.i. ſaluatoris aduentum proclamat.
CAbaccuc amplexans ſiue luctator fortis: in principio uoluminis ſui deſcnpſit diabolum cum mẽ
bris ac moribus ſuis. in fine uero prænunciat aduentum paſſionemq; ſaluatoris. H
CSophonias ſpeculator myſteriorum domini & abſcondens cernit captiuitatem urbis Ieruſalem
a romanis futuram per uocem clamoris a porta piſcium & percollium contritionem. i. montis Sy
on qui eſt collis Ieruſalem:nec non & aliarum gẽtium euerſonem. prædicat terroremq; diuim iu
dicii intonat. loquitur enim cõtta Moab & Amon. Sed per ipſos tam finitum populi dei: & proxi
mi catholicis ſacramentis hæretici arguuntur. hic tertium diem reſurtectionis xpi ꝓphætat atq; in

Deſcriptio libroꝝ veteris ⁊ nomiteſti.

aduẽtu xpᷣi totũ orbẽ ſub uno iugo dño ſernituꝑꝶ ãqnũciat:pphætauit aũt ſub Ioſia:qñ & Ieremias.
Aggeus qui iterprætatur ſollennis. Item in uaticinii ſui textu templum domini reſtaurando præ
cipit contritionem prædicat gentium & cõmotionem totius mundi prædicit: ac ſub figura zoro-
babel xpi aduentum Sexageſimo autem anno captiuitatis populo prophætauit: duobus tantũ mẽ
ſibus zachariam uaticinio ſuo præcedens. ôòôMVM
Cꝛzacharias qui nominatur memoria domini: poſtquam Ira domini ĩ patribus prophætauit. uidit
& uirum ſedentem ſuper æquum rufum in figura corporis chriſti roſeum ſanguinem paſſionis ſi/
ue uirteta gentium populum ſignificantia. Aſpicit & cornua quattuor ſiue fabros in figura gẽtium
quæ Iudam & Iſrael diſpergentes graui pondere depræſſerunt. Intuetur ſimiliter & ieſum ſordibꝰ
carnis & mortalitatæ ueſtitum. Quibus ablatis ĩdutum immortalitatæ & gloria. Cernit & lapidẽ:
qui eſt chriſtus: ſeptem habentem oculos. i. ſeptiformis ſpiritus plænitudinem. Inter hæc intuetur
turrim & titionem extinctum: i. diabolum candelabrum nidelicet in figura chriſti cum lucernis
ſeptem: quæ ſunt eccleſiæ. Nec non & duas oliuas ad dexteram & ſiniſtram candelabri poſitas: duo
rü tæſtamentorum typum ſignãtes. Aſſumit quoq; idem duas uirgas funiculi & decoris in typo Iu
dæorum & gentium: aſpicit deinde duas mulieres. i. hæreticorum plebes: ſiue ludæorum malis ſuis
leuantes amphoram.i. diabolum. Maſſamq; plumbi quod eſt pondus peccati grauiſſimum:ſiue uo
lumen uolans in quo peccata hominum & ſupplicia deſcribũtur. uidit & quadrigas quattuor uno
prædicationis euangelicæ iugo currentes: poſt hæc aſpicit æquos miſſos ad prædicationem mun
di primum rufum paſſione martyrii. Secundum nigrum ſqualore pœnitentiæ. Tertium album
candore baptiſmatis. Cernit quoq; tubas ſanctorum geſfantes figuram: per quas dominus mundo
canit. Atq; euangelium in quo duo ex aduerſo populi coniüguntur. Siue paxillos figuraliter chri/
ſtum inſixum in cordibus populorum deſcribit: namq; & paſtorem Antichriſtum opus & intentio
nem in ſiniſtris habẽtem. Aequum quoq; in figura plebis hæreticorum & aſſeſſorem eius diabolũ
prædicat etiam & fontem in domo uiri dauid patẽtem in lauacro regenerationis. Prophætauit au-
tem ſecundo anno darii regis mœdorum hiſdem temporibus quibus & aggeus. Anno ſeptuage⸗-
ſimo deſolationis templi & captiuitatis populi.
Malachias qui interprætatur Angelus dei in principio uaticinii ſui demonſtrat odium Iudæoꝑ
in Eſau & dilectionem Iunioris populi in in lacob. In ſequentibus autem Iudæ uictimas reprobat
& ſacrificium tranſferri annunciat. In fine uero aduentum domini: diem quoq; iudicii iuſtorumq;
præmia & impiorum pœnas Ioannem etiam prædicãtem primum domini miſſum & Aeliam an-

te ſecundum aduentum annunciat eſſe mittendum. Inter hæc nonnulla moralia & diſciplinis cõ-

gruentia explicat. In quibus corripit populum ſiue ſacerdotes deſpicientes nomen dei atq; eius ſa⸗
cramenta pollutis oblationibus & ſacrificiis uiolantes: præmonet etiam æpiſcopos doctos ſine ma
cula eſſe debere & abſq; perſonarum acceptione populos ueritatem inſtruere: diſcordes quoq; ar
guit decimas & primicias reddendas apoſtolis præcipit & obiurgat eos qui coniuges ſuas deipici
unt & aliorum amore utuntur. Similiter & illos qui miſeriam ſuam dolentes: œ licitatem laudant
eorum qui huius mundi perfruuntur proſperis: prophætauit nouiſſimus in babylone quando ag⸗
geus & zacharias.
Exras ſcripſit populum dei: expleto captiuitatis tempore. Imperante cyro rege perſarum in Iemu-
ſalem fuiſſe reuerſuʒ: & ſub zorobabel & leſu filio Ioſedec: ſacerdote magno:ſiue Nehemia: muros
Ieruſalem templumq; & altare renouatum: lus quoq; ſacerdotii reſtitutum: & ſanctũ religionis cul
men multiſq; opibus gentium principumq; perſarum muneribus perornatum.
Maccabæorum libri licet non habeantur in canone hebræorum: tamen ab eccleſia inter diuino
rum uoluminum annumerantur hiſtorias. denotant autem prælia in hebræorum duces: genteſq;
perſatum: pugnamq; Sabbatorum: & nobilis Maccabæi triumphos: fœdus quoq; amicitiaꝶ cum
romanorum ducibus: actaq; legationum.
mßaangeliorum prædicatio quanuis quadrifaria ſit una eſt tamen: quia ex uno eodemq; ore
diuinitatis ꝓcefſit: hæc ſunt enim quattuor flumina de uno paradiſi fonte manantia quæ
quadruplici unione decurrunt ac per tortum mundum cæleſtis prædicationis miniſtran
E Ates fluenta gratiæ ac fidei uigorem infundunt. Hæc eſtilla in zacharia quadriga domini
in quibus per orbem omnem euectus leui I ugo colla ſibi cunctartum gẽtium ſubigit:hi ſunt etiam
& quos ſub quattuor animalium ſpẽ uiſio prophætalis ſcripſit.i.hominis leonis uituli & Aquilæ.
Nanq; primus ſicut homo ordinem humanæ natiuitatis deſi gnat. Secundus ad inſtar rugiẽtis leo
nis in principio ſuæ diuinæ poteſtatis fortitudinem intonat. Tertius uictimam ſacerdotis præmit
tens quaſi uituli mortem inſinuat. Quartus more aquilæ aſpectans cælum terram auidus tranſuo
lat atq; natiuitatem uerbi occulta myſterii intelligentia penetrat. Sed ex his tria illa animalia: quæ
in terra gradiuntur actualem uitam ſequentes: eam tantummodo proſecuti ſunt quæ homo chri/
ſtus in terris temporaliter geſſit. Quartum animal contemplatiõis acie cæleſtia inſpicit & palmã
operum plurima diuinitatis ſacramenta digeſſit. Ex his primus & ultimus ea prædicauerunt: quæ
ex ore chriſti audierunt uel quæ ab illo facta: uel geſta uiderunt. Reliqui medii duo ea tantümodo
quæ ab apoſtolis

Deſcriptio libꝛoꝛũ veteris ⁊ nouiteſti.

quæ ab apoſtolis cognouerũt. Quorum ꝗdem Mathæus euagelium in iudæa primus ſcripſit. De
inde Marcus in italia. Tertius Lucas in achaia. Vltimus Ioãnes in aſia. Ex his ſolus ſanctꝰ Matthe-
us prædicatiõis ſuæ hiſtoriam hebraico p̃cinxit ſtilo. Reliꝗ uero græci ſermõis eloꝗo cõdiderũt

Popter qc ſciẽdũ ꝙ hi fuerũt xpi diſcipuli pᷣdicatores ſæculi & doctores gẽtiũ:ꝗq dũ oẽs unũ ſũt.

Singuli tamen eorum ꝓpriis certiſq; locis in mundo ad prædicandum ſortes proprias accipere.
CPetrus nãq; Romã accepit. Andreas Achaiã. Iacobus Iſpaniam. loãnes Aſiam. Thomas Indiã.
Matthæus Macedoniã. Philippus galid. Bartholomeus Lichaoniã. Simon zelothes Aegyptum.
Matthias Iudæam.Iacobus frater domini Ieroſolymam. Iudas frater Iacobi Meſopotamiam.
baulo autem cum cæteris apoſtolis nulla ſors ꝓpria datur: quia in omnibus p̃dicator & magi
ſter eligitur. Nam ſicut Petro & reliquis circũciſionis eſt datus apoſtolatus ita Paulo pᷣpucii in ge/
tibus: Hic autem feptem eccleſiis & tribus euãgelizat diſcipulis.
CEpiſtolas Paulus apoſtolus qᷓttuordecim pᷣdicatiõis ſuæ pᷣcinxit ſtilo. Ex bus aliquas p typũ
ſeptiformis eccleſiæ ſeptẽ ſcripſit eccleſiis cõſeruãs potius ne excedẽs numeꝑ ſacramẽti pp ſepti/
formẽ ſpũs ſancti eſficaciã. Scripſit autem ad romãâos: Ad corinthios. Ad galathas. Ad Epheſios.
Ad Philippẽſes. Ad theſſalonicẽſes. Ad coloſſenſes. Ad hebræos: Reliquas uero poſt modum ſin
gulatibus edidit pſonis ut rurſum ipſum ſeptẽnarium numerũ ad ſacramẽtum cõuertẽt unitatis.
Argumẽta aũt earũdem epiſtolarum hæc ſunt in primis Romanæ plebis fidem collaudat. Corin
thios gẽmina docttina caſtigat. Apud galathas p gratiã fidei excludit opa legis. Epheſios magni
ficat in fide quã acceperũt. Coloſſenſes ꝓ eo ꝙ in fide ſteterũt. Philippẽſes euangelium cuſtodiiſſe
gratulatur. Theſſalonicẽſes in prima epiſtola ſide creuiſſe ex operibus. In ſecũda perſecutiones to
lIeraſſe fortiter gloriatur. Inſtruit quoq; p Thimotheum & Titũ eccleſiasfilemonem de emẽdato
ſeruo oneſimo rogat. Ad ultimum hebræos qui in xpᷣm crediderant. Et poſtmodum perſecutio-
nibus iudaici territi a fide recefſerãt conſortat atq; ad gratiam euãgelii reuocat.
CPetrus ſcripſit duas epiſtolas:quæ canonice nominãtur. Scripſit aüt eas his qui ex circũciſione
gentium erãt. Quæ quidem uidétur quibuſdam eſſe planiores dum tã proſfundis repletæ ſint ſen
ſibus: ut per eas qui poſſunt perſcrutari diuinæ ſciẽtiæ ſenſum quaſi breue qnoddam receptaculũ
magna ſibi myfteria reuelare contuantut. Clacobus frater dñi ſcripſit unam epiſtolam ad
ædiſicationem eccleſiæ pertinentem: cuius ſentẽtiæ in mẽſam ſciæ claritatem uidẽtur infundere.
Cloãnes apoſtolus tres ſcrĩpſit epiſtolas. Quarum prima officium charitatis cõmẽdans tota in
amore dei & fraterna dilectione uerſatur. Secũda quoq; quæ electe ſcribitur dilectionis hortatur
ſtudium dãnat etiã ſeductores & ab hereticis ämonet declinandum. Tertiã autem gaio ſcripſit. in
qua collaudat eum in ſtudio ueritatis & opere miſericordiæ. Deinde notat ꝓteruam cuiuſdã dio
trepis & de demetrio teſtimonium perhibet ueritatis.
CIudæ epiſtola iĩcrepat blaſphemãtes in xp̃o quoſdã ĩpudicus ſub exẽplo maloꝶ p ſupbiã & lu
xuriã ſempiternis ardoribꝰtraditi ſũtiꝓ ꝗbꝰ'admonet eccleſiã ut eos arguat & ad pniam cohortef᷑.
CActus apoſtoloꝶ hiſtoriam naſcentis eccleſiæ fidem opuſq; deſcribit. Cuius quidem ſcriptor
Lucas euãgeliſta monſtratur. Continet autem ea quæ in iudæa uel gentibus p gratiã ſancti ſpũs.
Cloãnis apocalypſim poſtqᷓ ſcribere ſeptem iubetur eccleſiis. Aſpicit fiium hominis ſedẽtem in
throno &. xxiiii. ſeniotes & quattuor animalia procidẽtia ante thronum. In dextra quoq; ſeden-
tis librum ſigillis ſignatum. In quo bellum egeſtas mors clamor interfectorum finis quoq; mũdi
notarur & ſæculi. Scribit deinde duodena milia ſeruorum dei qui ſignantur in frõtibus. ibi ſeptẽ
angeli tubis canunt ſequẽte grädine & igne cum ſanguine terra. Tertia quoq; pars texræ ibi cõbu
xitur. Et tertia pars maris ſanguis efficitur. Aſtraq; ipſa rutilãtia tertiam fulgoris partem amittũt.
Ibi de fumo putei locuſtæ ꝓducuntur dæmoniorum: Accipientes poteſtatem lædẽdi: qui nõ ſũt
agni cruore ſignati. Præterea comedit librum euãgelii teſtamẽti oris pᷣdicatione ſuaniſſimum &
operis difficultate amarum. Metiturq; cæleſte templum:deſcribitq; uerba uigintiquattuor ſenio-
um & archam teſtamẽti ac mulierem amicam ſole pugnaq;. Michaelis cum dracone. Ruinamq;
draconis cõſpicit præterea & antichriſti ſiguram habentem capita regni ſeptẽ & cornna poteſta-
tis & numerum nominis narrat. Inter hæc & ædificium teſtamenti nouum. ſpeculaturq; angelos
geſtantes pateras. Cernitq; ſimiliter interitum beſtiæ nel beatitudinem eorum qui ueſtimenta ſui
corporis ſeruauerunt. Exequitur deniq; & interitum meretricis babyloniæ & nuptias agni & ad-
uentum iudicii. Interitũq; antichriſti uel ſempiternã punitiõöem diaboli. Ad ultimum memorat
reſurrectionem mortuorum cæliq; nouitatem & terræ deſcriptionemq; Hieruſalem: flumẽq; etiã

baptiſmi. Mundum uitæ in dim Ieſum Chriſtum.
DEO GRATIAS AMEN.

4

ET PRIMO
Vita ipſius Hieronymi
Hebraicarum quæſtionum
Explanationum in Oſeæ Prrophetam
Explanationum in Ioelem prophetam
Primæ explanationis in Amos prophetam
Secundæ explanationis in Amos prophetam
Explanationum in Abdiam prophetam
Explanationum in Ionam prophetam
Explanationum in Michæam prophetam
Explanationnm in Naum prophetam
Explanationum in Abachuc prophetam
Explanationum in Sophoniam prophetam
Explanationum in Aggeum prophetam
Explanationum in zachariam prophetam
Explanationum in Malachiam prophetam
Explanationum in Eſaiam prophetam
Explanationũ in hieremiam prophetam
Secundæ explanationis in lamẽtatiões hieremiæ
Tertiæ explanationis in orationes hieremiæ
Explanationum in Ezechielem prophetam
Explanationũ in decẽ uiſiões Danielis ꝓphetæ
Explanationũ in Matthæum euangeliſtam
Explanationum in Marcum euangeliſtam
Explanationũ in epiſtolã Pauli ad Galathas
Explanationum in epiſtolã Pauli ad Epheſios
Explanationũ in epiſtolã Pauli ad Titum
Explanationũ in epiſtolã Pauli ad Philemouẽ
Explanationũ in parabolas Salomonis
Fxplanationum in librum Eccleſiaſten
Tran ſlatio pſalterii iuxta hebraicam ueritatem.
Explanationũ totius pſalterii
Interpretatio hebraicolum nominum

Opera diui MWieronvyn

liber

dibri
liber
liber
libri
Iibri
liber
libri
liber
libri
liber
liber
libri
Iiber
libri
libri
lUbri
libex
nbri
liber
libri
liber
libri

libri

liber
liber
libri
liber

liber

unus a car.
tres a car.
unus a car⸗
unus a car.
tres a car.
duo a car.
unus a car.
duo a car.
unus a car.
duo a car.
unus a car
unns a car.
tres a car.
unus 2 Ccar.
decẽ & odto a car.
ſex a car.
tres car.
unus car.
ꝗttuordecim a car.
unus a car
quattuor a car.
Unus a car⸗
quattuor a car.
ttes a car,.
unus a car.
unus car.
tres a car.
unus a care
a care
unus a care
a caxr

i in hoc volu. cõtenta.

iiz
121
134
146
152
179
188

33 4

200
224
233
237
272
291
384
435

1
*V
.
D
4
6
7
.
.
4
4
4
.
V
D
D
4
“
. D
„ 8
”MD
4
„ 4

1

mi min MWebꝛaicas queſtiones
Beneſim necnon ſu-⸗

ſluper

per du

Expoſitiones

decim
tas minoꝛes et qua/
tuor maiores no⸗/
uiter Impꝛ

cum ꝛi/

8

*

2ophe/

iui Mieroni/

=

Poeologus Guper Beneſim.

CINCIPIT PROLOGVS DIVI HIERONYMI IN LIBRVM
QvVESTIONVM HEBRAICARVM.

proponere:cogor: prius reſpondere maledictis Terentii quippiam ſub
Rinens: qui comediarum prologos in defenſionem ſui ſcenis dabat.
Vrgebat enim eum lucius lauinius noſtro lucio ſimilis: & quaſi publi-
ci ærarii poetam furem criminabatur: hoc idem paſſus eſt ab æmulis: &
mantuanus uates: ut cum quoſdam uerſus homeri tranſtuliſſet ad uer
bum:compilator ueterum dicsretur. Qubus ille reſpondit: magnaruʒ
eſſe uirium herculi clauam extorquere de manu. Sed & Tullius qui in
arce eloquentiæ romanæ ſtetit: rex oratorum: & latinæ linguæ illuſtra

paruum homunculum imundi ſues gruniant: & pedibus margaritas
A(conculcent: cum aduerſus doctiſſimos uiros: & qui gloria inuidiam ſu
perare debuerant liuor exarſerit. Verum hoc illis merito accidit: quorum in theatris: curia: cõtione:
pro roſtris eloquẽtia pertonabat. Semper enim in propatulo fortitudo æmulos habet:feriuntq; ſũ/

mos fulgura montes Me uero procul ab urbibus: foro: litibus: turbis remotum: ſic quoq; ut Quin-

tilianus ait: latentem inuenit inuidia. Vnde lectorem obſecro. Si quis tamen hæc quoq; captus amo

re leget: ut in libris hebraicarum quæſtionum: quos in omnem ſcripturam ſanctam diſpoſui ſcribe
re nõ querat eloquentiam: non oratorum leporem: ſed magis inimicis pro nobis ipſe reſpõdeat no
uo operi ueniam concedendam. Vt enim nos humiles atq; paupercul nec habemus diuitias: nec
oblatas dignamur accipere. Ita & illi nouerint non poſſe ſe notitiam ſcripturarum:ideſt diuitias xpi
cum mundi pariter habere diuitiis. Studii ergo noſtri erit: uel eorũ qui de libris hebraicis uaria ſu-
ſpicantur: errores refellere: uel ea quæ in latinis & græcis codicibus ſcatere uidentur auctoritari ſuæ
reddere: ethimologias quoq; rerum: nominum: atq; regionum: quæ in noſtro ſermone nõ reſonãt
uernaculæ linguæ explanare ratione, Et quo facilius emendatio cognoſcatur: ipſa primũ ut apud

nos ſunt teſtimonia proponemus. & ex collatione eorum quæ ſequuntur quid in illis aut minus

aut plus: aut aliter ſit indicabimus. Neq; uero ſeptuaginta interprætum: ut inuidi lacerant errores ar

guimus: nec noſtrum laborem illorum repræhenſiôem putamus. Cuz illi Ptolemeo regi alexãdriæ

myſtica quæq; in ſcripturis ſanctis ꝓdere noluerint: & maxime ea quæ xpᷣi aduẽtum pollicebantur.
Ne uiderẽtur iudæi: & alterũ deum colere:quos ille platonis ſectator: magni idcirco faciebat: quia
unum deum colere dicerentur. Sed & euangeliſtæ & dñs quoq; noſter atq; ſaluator. Necnõ & pau-
lus apoſtolus multa quaſi de ueteri teſtamento proferũt quæ in noſtris codicibus nõ habẽtur. Suꝑ
quibus in ſuis locis plenius diſſeremus. Ex quo perſpicuum eſt illa magis uera eſſe exemplaria: quæ
cum noui teſtamenti auctoritate concordant. Accedit ad hoc quoq; ꝙ loſephus qui ſeptuaginta in

terprætum proponit hiſtoriam: quinq; tm̃ ab eis libros Moyſi tranſlatos refert: quos nos quoq; cõ⸗

fitemur pluſꝗᷓ cæteros cum hebraicis conſonare. Sed & hi qui poſtea interprætes extiterunt. Aquilã
loquor & Symmachum:& Theodotionem longe aliter habent: ꝗᷓ nos legimus: Ad extremum (qc-
etiã obtrectatores noſtros placare poteſt) peregrinæ merces tm uolentibus nauigent balſamum pi
per & poma palmarum ruſtici non emant. De adamantio autem ſileo: cuius nomen ( ſi parua licet
componere magnis) meo nomine inuidioſius eſt: qui cum in homeliis quas ad uulgum loquitur
cõmunem editionem ſequatur. In tomis: ideſt in diſputatione maiori: hebraica ueritate ſuperatus:
& ſuorum circundatus agminibus. Interdum linguæ peregrinæ quærit auxilia: hoc unum dico:
ꝙ uellem cum inuidia nominis eius habere etiam Sieniamnkeripterarumn flocipendens imagines

umbraſq; laruarum quarum natura eſſe dicitur terrere paruulos: & in angulis garrire tænebroſis.

C FINIT PROLOGVS. INCIPIT LIBER QVESTIONVM
HEBRAICARVM SVPER GENESIM. CAPI. PRIMVM.

N pꝛincipio fecit deus celum ⁊? terram.
ES Cbleriq; æſtimant: ſicut in altercatione quoq; Ioſanis & Papiſci ſcriptum ẽ: & Ter/
„ tullianus in libro contra praxeam diſputat. Necnon Hilarius in expoſitione cuiuſdã

4
S pus rei ueritas comprobat. Nam & ſeptuaginta interpᷣtes & Symmachus & Theo
Alldotion in principio tranſtulerunt. Et in hebreo ſcriptum eſt bereſith quod Aquila ĩ-
terprætatur in capitulo & non habent: quod appelletur in filio. Magis itaq; ſecundum ſenſum quã
ſecundum uerbi tranſlatiõem de chriſto accipi poteſt: qui tam inipſa fronte geneſeos quæ caput li
brorum omnium eſt qui etiam in principio loannis Euangeliſtæ cæli & terræ conditor approba-

tur: unde & in pſalterio de ſeipſo ait. In capite libri ſcriptum eſt ce me: ideſt in principio geneſeos.

Et in euangelio oĩa per ipſum facta ſunt: & ſine ipſo factũ eſt nihil. Sed & hoc ſciẽdũ ꝙ apd hebreos

liber hic Bereſith uocatur: hac hñtes cõſuetudinẽ: ut uoluminib ex principiis eoꝑ noĩa imponãt.
CEt ſpiritus dei ferebatur ſuper aquas. H

NSN

VI IN PRINCIPIIS librorum debebam ſecuturi operis argumenta

tor: repetundarum accuſatur a græcis. Non mirum ergo ſi contra me

pſalmi affirmat in hebreo haberi. In filio fecit deus cælum & terram: quod falſum eẽ

Liber Mebraicarum queſtionum.

CPro eo ꝙ in noſttis codicibus ſcriptum eſt ferebatur. In hebreo habetur Merahefeth quod nos
appellare poſſumus incubabat:ſiue cõfouebat in ſimilitudine uolucris oua calore animãtis: ex quo
intelligimus non de ſpiritu mundi dici: ut nonnulli arbitrantur: ſed de ſpiritu ſanco qui & ipſe ui-

uiſicator omnium a principio dicitur. Si autem uiuificator conſequenter & conditor. Quod ſi con-

ditor & deus. Emirte enim ait ſpiritum tuum: & creabuntur.
ESt congregationes aquarum vocauit maria.

CNotandum ꝙ omnis congregatio aquarum: ſiue ſalſæ ſint: ſiue dulces: iuxta idioma linguæ he-

braicæ maria nuncupentur. Fruſtra igitur porphyrius euangeliſtas ad faciendum ignorantibus mi

raculum: eo quod dominus ſuper marsg ambulauerit: pro lacu geneſareth mare appellaſſe calum-

niatur cum omnis lacus & aquarum congregatio maria nuncupentur.

CEt conſummauit deus in die ſexto opera ſua:que fecit. .
Pro die ſexta: in hebreo diem ſeptimam habet. Artabimus igitur iudæos: qui de ocio ſabbati glo

riantur ꝙ iam tunc in principio ſabbatum diſſolutum ſit: dum deus operatur in ſabbato complens

opera ſua in eo & benedicens ipſi diei: quia in illo uniuerſa compleuerit.
CEt plantauit dominus deus paradiſum in teden:contra orientem.
Pro paradiſo ortum habet:ideſt Gan: porro teden delitiæ intetprætantur. Pro quo Symmachus
tranſtulit paradiſum florentem. Necnon quod ſequitur contra orienteʒ in hebreo mimizra: quod
aquila poſuit Et nos poſſumus ab exordio dicere.
Symmachus uero . & Theodotion quod & ipſum non
orientem ſed principium ſigniſicat. Ex quo manifeſtiſſime comprobatur ꝙ priuſquã cælum & ter/
ram deus faceret: paradiſum in teden: ideſt a principio.
Momen vni Phiſon. CHunc eſſe indiæ fluuium Gangen putant.
¶Abi eſt carbunculus ⁊ lapis pꝛaſinus:
CPro carbunculo & lapide praſino:bdellion: & onix alii tranſtulerunt.
CEt ſumpſit dominus deus hominem:⁊ poſuit eum in paradiſum voluptatis.

CPro uoluptate in hebreo habet teden:ipſi igitur ſeptuaginta teden interprætati ſunt uoluptatemę

Symmachus uero: qui paradiſum paulo ante florentem tranſtulerat hic poſuit
quod & ipſum amenitatem & delitias ſonat

CIn quacumqʒ autem die comederis ex eo moꝛte moꝛieris. .
Melius interprætatus eſt Symmachus mortalis eris.
Et miſit dominus deus extaſim ſuper Adam. Pro extaſi.i.mentis exceſſu.ln hebreo

habetur tardenia: quod aquila Ratotoran: Symmachus Raron.i. grauem & profũdum ſoporẽ ĩter
prætati ſunt:deniq; ſequitur & dormiuit. Idipſam uerbum & in lonæ ſtertentis ſomno poſitum eſt.
Boc nũc os ex oſſibꝰmeis ⁊ caro ex carne mea:hec uocabit᷑ mulier:qm̃ ex uiro ſumpta eſt.
Non uidetur in græco & in latino ſonare: cur mulier appelletur: quia ex uiro ſumpta ſit: ſed ethi/-
mologia in hebreo ſermone ſeruatur. Vir quippe uocatur & mulier Recke igitur ab
appellata eſt mulier Vnde & Symmachus pulchre ethimologiam etiaʒ in græco uoluit cuſto-
dire dicens hæc uocabitur . quod nos latine poſſumus dice
re:hæc uocabitur uirago: quia ex niro ſumpta eſt. Porro Theodotion: aliam ethimologiam ſuſpi⸗-
catus eſt dicens:næc uocabitur aſſumptio: quia ex uiro ſumpta eſt. Poteſt quippe
ſecundum uarietatem accentus & aſſumptio ĩtelligi.
Serpens autem erat ſapientioꝛ cunctis beſtiis ſuper terram.

CPro ſerpente in hebreo habetur Aron: quod aquila & Theodotion interprætati ſunt:hoc eſt neqᷓ

& uerſipellem. Magis itaq; ex hoc uerbo calliditas & uerſutia: quã ſapientia demonſtratur.
CEt audierunt vocem domini ambulantis in paradiſo ad veſperam.
In pleriſq; codicibus latinorum:pro eo quod hic poſuimus ad ueſperam poſt meridiem hẽt:quia
græcum ſermonem ad uerbum tranſterre non poſſumus: pro quo in hebreo ſcriptuz
eſt baharbaim: quod Aquila interprætatus eſt
Ideſt in uento diei.vymmachus uero.i.per ſpiritum diei. Porro Theodotion manifeſtius
ut meridiano calore tranſacto refrigerium auræ ſpirantis oſtenderet.
CSuper pectuas tuum:⁊ ventrem tuum ambulabis.

Ventrem ſeptuaginta interprætes addiderunt: cæterum in hebreo peæus tm̃ habet: ut callidita-

tem & uerſutias cogitationum eius aperiret: ꝙ omnes greſſus eius nequitiæ eſſent & fraudes. Sed

& id quod ſequitur terram manducabis. Propterea aaphar ſcriptum eſt: quod nos fauillam poſſu-⸗

mus dicere: & puluerem. Ipſe ſeruabit caput tuum: & tu ſeruabis eius calcaneum: Melius habet ĩ he/
breo:ipſe conteret caput tuum: & tu conteres eius calcaneum: quia & noſtri greſſus præpediuntur
a colubro:& dominus conteret ſatlanam ſub pedibus noſtris uelociter.
CMultiplicans multiplicabo triſtitias tuas:⁊ gemitus tuos. S
CPro triſtitia & gemitu: in hebreo dolores & conceptus habet. Et ad uirum conuerſio tua: Pro con
uerſione: Aquila ſocietatem.Symmachus appetitum uel impœtum tranſtulerunt.

CMaledicta

Guper Beneſim.

Oaledicta terra in operibus tůuis.
¶Opera hic nõ ruris colendi: ut pleriq; putant: ſed peccata ſignant: ut ĩ hebreo habetur ita aqla nõ
diſcordat dicens. Maledicta humꝰ ꝓpter te. Et Theodotion maledicta adama ĩ trãſgreſſiõe tua
CEt vocauit Adam nomen vxoꝛis ſue:vitam:quia ipſa eſt mater omnium viuentium.
COQuare Eua uita ſit appellata demõſtrat eo ꝙ ſit mater oĩum uiuẽtiũ.Eua ꝗppe tràſſertur in uitã. Et
eiecit adã: & habitare fecit cõtra paradiſũ uoluptatis. Et ſtatuit cherubim & flãmeã rompheã: quæ
uertitur ad cuſtodiẽdam uiam ligni uitæ. Alius multo ſẽſus in hebreo eſt quã hic ĩtelligitur. Ait.n.
& eiecit Adam: haud dubiũ:quin dñs & hiĩtare fecit ante paradiſum uolupꝑtatis cherubim: & flämeũ
gladiũ: q uerteretur & cuſtodiret uiam ligni uitæ. Non ꝙ igſum Adam: quem eiecerat deus: habita
re fecerit cõtra paradiſum uoluptatis: ſed ꝙ illo eiecto ante fores paradiſi: cherubim: & flãmeuʒ gla
dium poſuerit ad cuſtodiendum paradiſi ueſtibulum: ne quis poſſet intrare.
CEt cõcepit ⁊ peperit Cain:⁊ dixit acꝗſiui ſine poſſedi hoĩeʒ ꝑ deũ. Cain acqſitio ſiue
poſſeſſio ĩterpᷣtatur.i. uñ ethimologiã ipᷣius exprimẽs ait. Canithi.i. poſſedi hominẽ p deũ.
Et reſpexit deꝰſuꝑ Abel ⁊ ſuꝑ munera eiꝰ.Supꝑ Eain ãt ⁊ ſuꝑ ſacriſicia eiꝰnõ reſpexit:⁊ cõtri
ſtatus eſt Cain nalde. C Vnge ſcire poterat Cain ꝙ fratris eius munera ſuſcepiſſet deꝰ:& ſua
repudiaſſet? niſi illa ĩterprætatio uera eſt: quam Theodotion poſuit. Et inflämauit dominus ſuper
Abel:& ſuper ſacriſicium eius. Super Cain uero & ſuper ſacriſicium eius non inflammauit: ignem
autem ad ſacrificium deuorandum ſolitum uenire de cælo: & in dedicatione templi ſub Salomõe
legimus. Et quando Elias in monte carmeli conſtruxit altare.
CEt dixit dñs ad Cain:quare cõcidit uultꝰtuꝰ: Mõne ſi recte offeras nõ recte aũt diuidas pec/
caſti: Quieſce ad te cõuerſio eiꝰ:⁊ tu dñaberis eiꝰ?. CNeceſſitate cõpellimuri ſingulis diu/
tius ĩ morari. Si quidem &nũc multo aliter in hebreo: quã in ſeptuaginta tranſlatoribus ſenſus eſt.
Ait enim dominus ad Cain. Quare iraſceris? Et quare cõcidit uultus tuus:? Nõne ſi bene egeris: di-
mittetur tibi? Et ſi non bene egeris:ante fores peccatum tuum ſedebit: & ad te ſocietas eius? ſed tu
magis dominare eius. Quod autem dicit: hoc eſt. Quare iraſceris: & inuidiæ in fratrem liuore cru-
ciatus: uultum dimittis in rerram? Nõne ſi bene: dimittetur tibi omne delictum tuum? Siue ut theo
dotion ait acceptabile erit: ideſt munus tuum ſuſcipiam: ut ſuſcepi fratris tui: Quod ſi male egeris:
illico peccatum ante ueſtibulum tuum ſedebit: & tali ianitori comitaberis: uerum quia liberi arbi⸗/
triĩ es:moneo:ut non tui peccatum: ſed tu peccato domineris. Quod autem in ſeptuaginta iterpræ
tibus fecit errorem: illud eſt: quia peccatum.i. hatath in hebreo generis maſculini eſt: in græco fœ-
minini. Et qui interprætati ſunt maſculino illud ut erat in hebreo genere: tranſtulerunt.
CEt dixit Cain ad Abel fratrem ſuum. C Subauditur ea quæ loquutus eſt dominus: Sup-
fluum ergo eſt ꝙ in ſamaritanorum & noſtro nolumine reperitur: tranſeamus in campum.
CO mnis qui occiderit Cain:ſeptem vindictas exoluet.
ρPro ſeptem uindictis: Aquila ſeptempliciter interprætatus eſt. ðSymmachus ſeptem Theodotion
per ebdomadẽ: Super quo capitulo extat epiſtola noſtra ad epiſcopum damaſum.
CEt habitauit in terra Maid. CQuod ſeptuaginta Naid tranſtulerunt:
in hebreo nod dicitur: & interprætatur inſtabilis & fluctuans ac ſedes incertæ. Non eſt igitur terra
naid: ut uulgus noſtrorum putat: ſed expletur ſentẽtia dei ꝙ huc atq; illuc uagꝰ?& profug?oberxauit.
Et vocauit nomẽ eius Seth. Suſcitauit eni mihi deꝰ ſemẽ aliud ꝓ Abel quẽ occidit Cain.
CSeth proprie ..poſitio dicitur: ꝗa igitur poſuerit eum deꝰp Abel ꝓpterea Seth.i.poſitio
appellatur. Deniq; Aꝗla & uocauit ĩquit nomẽ ei Seth dicẽs: qa poſuit mihi dũs ſemen alterum.
Et vocauit nomen eius Enos.hic ſperauit innocare nomen domini dei.
CQuomodo Adam homo interprætatur. Ita & Enos iuxra hebreæ linguæ uarietatem homo uel
uir dicitur. Et pulchre: quia hoc uocabulum habuit: de eo ſcriptum eſt. Tunc initium fuit inuocan-
di nomen domini:licet pleriq; hebreorum aliud arbitrentur: ꝙ tunc primum. In nomine domini ĩ
ſimilitudine eius fabricata ſint idola. Virum & mulierem fecit eos. & benedixit eis. Et uocauit no/-
men eorum Adam:ideſt homo. hominis autem nomen tam uiro ꝗᷓ fœminæ conuenit.
CNixit autem Adam.ccxx.annos.⁊ genuit ad imaginem ⁊ ſimilitudinem ſuam.⁊ vocauit no/
mẽ eius Seth. CSciẽdũ ꝙ uſq; ad diluuium ubi in nr̃is codicibus. cc. & qd excurrit annoꝶ
genuiſſe: quis dicitur. In hebreo habeat. c. annos & reliquos qui ſequuntur.
¶Fuerunt autem dies poſtqᷓ; genuit Seth.ſeptingenti anni. CQuia in ducentis errauerat
conſequẽter hic poſuit ſeptingentos: cum in hebreo hic habeat octingẽtos& ſupra centum.
CEt vixit Mattuſalah ãnis.clx vij.⁊ genuit lamech.Et vixit mattuſalah poſtq genuit lamech.:
annos octingentos duos.⁊? genuit filios ⁊ filias.Et fuerũt omẽs dies Mattuſalab quos vixit
anni nongenti.lxviiii.⁊ mortuus eſt.
CFamoſa quæſtio & diſputatione omnium eccleſiarum uenilata ꝙ iuxta diligentem ſupputa/
tionem. xii. annos poſt diluuium Mattuſalah uixiſſe referatur. Et enim cum eſſet Mattuſalah an-
norum. clxyii. genuit lamech. Rurſum lamech cum eſſet annorum. clxxxviii. genuit Noæ. Et fiunt
uſq; ad diẽ natiuitatis Noæ anni uitæ Mattuſalah. cccly. Secẽteſimo at ãno uitæ Noæ diluuiũ factũ

3

A.iber Mebraicarum queſtionum

eſt. Ac p hoc hita ſupputatòe p ptes noògteſimo qnqgeſimo qnto anno Mattuſalah diluniũ ſfuiſſe

cõuincitur. Cũ ãt ſupra nongẽtis. Ilxix. annis uixiſſe ſit dictus. Nulli dubiũ ẽ qᷓtuordecim eũ ãnos ui
xiſſe poſt diluuiũ.Et qũo uerũ ẽ ꝙ octo tãtũ aĩæ ĩ arca ſaluæ factæ ſũt. Reſtat ergo ut qũo ĩ pleriſq;
Ita & i hoc ſit error ĩ nũero.Si ꝗdẽ & ĩ hebreis & ſamaritanoꝝꝶ librisaita ſcriptũ reperi. Et uixit mat/
tuſa lah cẽtũ octogiĩta ſeptẽ ãnis: & genuit lamech. Et uixit Mattuſalah poſtꝗᷓ genuit lamech ſeptin-
gentos octoginta duos ãnos: & genuit filios & filias: Et fuerũt oẽs Mattuſalah anni nõgẽti ſexagĩta
nouẽ: & mortuus eſt. Et uixit lamech. clxxxii. annis: & genuit Noæ. A die ergo natiuitatis Mattuſa-
lah uſq; ad diem natiuitatis Noæ ſunt anni. ccclxix.his adde ſexcentos annos Noæ: qa in ſexcenteſi
mo uitæ eius anno factum eſt diluuium Atq; ita fit: ut nõgẽteſimo ſexageſimo nono anno uitæ ſuæ
Mattuſalah mortuus ſit eo anno quo cœpit eſſe diluuium.
CEt vocauit nomen eius MNobe dicens:iſte requieſcere nos faciet ab operibus noſtris.
CNoxæ reqes interptatur. Ab eo igit᷑ qd ſub illo oĩa retro opa ꝗeuerũt pꝑ diluuiũ appellatꝰ ẽ reqes.
CNigentes autem filij heloim filias hominum quia bone ſunt. .
Verbum hebraicum elohim cõis eſt numeri. Et deꝰꝗppe & dii ſimiliter appellantur propter quod

agla plurali numero filios deog auſus eſt dicere deos intelligens ſanctos ſiue angelos. Deus eni ſte

tit in ſynagoga deoꝶ. In medio autem deos diſcernit. unde & Symmachus iſtiuſmodi ſenſum ſe-
quens ait. Videntes filii elohim potentum filias hominum & reliqua.
Et dixit dominus deus. Non ꝑmanebit ſpiritus meꝰ in hoibus iſtis in eternũ:gꝗa carnes ſũt.
In hebreo ſcriptũ ẽ.Nõ iudicabit ſpũs meus hoĩes iſtos ĩ ſempiternũ:qm̃ caro ſunt:hoc eſt qa fra/
gilis eſt in hoĩe conditio: non eos ad æternos ſeruabo cruciatus. Sed hoc illis reſtituam quod mœ-/
rentur. Ergo nõ ſeueritatẽ ut in noſtris codicibus legitur: ſed clemẽtiã dei ſonat: dũ peccator hic ꝓp
ſuo ſcelere uiſitatur. Vnde & iratus deus loquitur ad quoſdam. Non nuiſitabo filias eorũ: cum fuerint
fornicatæ: & ſponſas eorũ: cum adulterauerint: & in alio loco: Viſitabo in uirga iniquitates eorũ: &
in flagellis peccata eorum. uertamen miſericordiam meam non auferam ab eis. Porro ne uidere-
tur in eo eſſe crudelis ꝙ peccãtibus locum pœnitentiæ non dediſſet adiecit.
CSecd erunt dies eoꝝ centum viginti anni. CHNoc eſt habebunt centum uiginti änos
ad agẽdã pniam. Nõ igitur hũana uita ut multi errãt ĩ cẽtũ uigĩti qnos cõtracta ẽ. Sed gnationi illi.
icxx.ãni ad pniam dati ſut. Si ꝗdẽ ĩuenimꝰ ꝙ poſt diluuiũ Abrahã uixerit aãnos. clxxv. & cæteri am-
plius ducentis annis. Quia uero pniam agere cõtẽpſerunt: noluit deus tẽpus expectare decretũ. Sed
Mxx. annorum ſpatiis amputatis induxit diluuium anno centeſimo agendæ pœnitentiæ deſtinato.

hoium:⁊ generabãt eis.Illi erant gigantes a ſeculo homines nominati.

C¶ Bigantes auntẽ erãt ſi gler in dieb illis:? poſt hec quomodo ingrediebãt᷑ filij dei ad filias

In hebreo ita habet: Cadentes erant in terra in diebus illis.i. in filim. Et poſt hæc: ut in gredieban
tur filii deorum ad filias hominum: & generabant eis: hi erant fortes a principio uiri nominati: pro
cadentibus ſiue gigantibus uiolentos interprætatus eſt Symmachus & angelis: & ſanctorum libe⸗

ris conuenit nomen cadentium.g =USGMõ
Noe vir iuſtus atqʒ perfectus in generationẽ ſua:deo placuut. [U Signanterait
in generatione ſua: ut oſtenderet non iuxta iuſtitiam conſũmartam:ſed iuxta generationis ſua euz

iuſtum fuiſſe iuſtitiam. Et hoc eſt quod in hebreo dicitur Noæ uir iuſtus perfectus erat in generatio

nibus ſuis. Cum deo ambulat Noæ hoc eſt illius ueſtigia ſequæbatur.
CFac tibi archã de lignis qdratis. Mõ
CPro qdratis lignis bituminatis legimus in hebrro.

¶Ccolligẽs facies archã ⁊ in cubito cõſũmabis eã deſuper. CPro eo qd ẽ colligẽs facies a-

chã in hebreo habet meridianũ facies archæ quod manifeſtius interprætatus eſt Symmachus dicẽs

. ⸗ Hoc eſt dilucidum facies arce uolens feneſtram intelligi.
Et quienit aqua? reuellati ſunt fontes abyſſi:⁊ cataracte celi. Pro reuelatis fõtibꝰ: clau
ſos & obturatos oẽs ĩterpᷣtes trãſtulerũt. Et ꝓ eo quod ſeꝗtur ceſſauit aqua ſuper terram: & reliqua.

Scriptuʒ eſt: & reuerſæ ſunt aquæ de terra euntes & reuertentes. Nota ſecũdũ eccleſiaſten ꝙ omnes

aquæ atq; torrentes per occultas uenas ad matticem abyſſam reuertãtur.
Boſt quadragita dies aꝑuit noe hoſtiũ arce:quod fecit ⁊ emiſit coꝛuũet egreſſus ñ redit ad

eũ:donec ſiccaret᷑ aqua de terra. CPro hoſtio feneſtra ſcripta ẽ ĩ hebreo. Et de coruo aliter di

citur. Emiſit coruũ & egreſſus ẽ: exiẽs & nõ reuertẽs: donec ſiccarẽtur aquæ de terra.
CECt erãt ſilu Noe ꝗ egreſſi ſũt de archa.Sem.Cham.⁊ Jafeth. ¶ PFreqnter. Ixx.ĩterpᷣtes

nõ ualẽtes: Heth Ir̃am: ꝗᷓ duplicẽ aſpirationẽ fonat.in græcũ ſermonẽ uertere: chi: græcã lam addi

derũt: ut nos docerẽt & iſtiuſmods uocabula aſpirare debere: uñ & in pnti loco: cham trãſtulerũt ꝓ
eo qd eſt ham: a quo & ægyptus uſq; hodie ægyptiorum lingua:ham dicitur. .
CBuatet deus Japheth.? habitesin tabernaculis Sem. S.

De Sem hebrei.de Ilapheth populus gentium naſcitur: Quia igitur lata eſt multitudo cedentiuz:

a latitudine: quæ lapheth dicitur: latitudo nomen accepit. Quod autem ait & habitet ĩ tabernaculis

Sem de nobis prophetatur ꝗ in eruditione & ſciẽtia ſcripturarũ eiecto iſrahele uerſamur.
CSEt facti

Super Beneſim.

CCt facti ſunt omnes dies Noe nongenti quinquaginta anni.
C Ecce poſt diluuium. cccl. annis uixit Noe. Ex quo perſpicuum eſt. cxx.annos generationi illi ut ſu
pra diximus ad pœnitentiam datos & non uitæ mortalium conſtitutos.
CFilij Japheth. Gomer.? Magog:⁊ Madai:⁊ Jauan:⁊ Tubal:⁊ Moſoch:⁊ Tyras.
CC laphet filio Noe nati ſunt ſeptem filii: qui poſſederunt terram in Aſia ab Amonocentauro Syriæ
cæles & Ciliciæ montibus uſq; ad fluuium Tanain. In europa uero uſq; ad Gadira nomina locis &
gentibus relinquentes. e quibus poſtea immutata ſunt plurima. Cætera permanent ut fuerunt.
Sunt autem Gomer Galathæ Magog Scythæ. Madai Medi. Iuan Iones qui & græci: Vnde & mare
Ionium. Thubal Hyberi qui & Hyſpani a quibus Celtiberi liset quidam Italos ſuſpicentur. Moſoch
Capadoces: unde & urbs hodie apud eos Mazeta dicitur. Porro ſeptuaginta interprætes Captho-
rim capadoces arbitrantur: Tyras thraces quorum non ſatis immutatum eſt uocabulum. Scio quẽ
dam Gog: & Magog. tam de præſenti loco qui de Ezechiel: ad Gothorum nuper in terra noſtra
Vagantium hiſtoriam retuliſſe: quod utrum uerum ſit prælii ipſius fine mõſtratur. Et certe Gothos
omnes retro eruditi magis gethas ꝗᷓ Gog. & Magog appellare conſueuerant Hæ itaq; ſeptem gen-
tes: quas de Iaphet uenire ſtirpe memoraui: ad aquilonis partem habitant.
CFilij Gomer. Aſenec.? Rifath:? Thogorma.
CAſcenec græci reginos uocant: Rifath Paflagonas. Thogorma frigas.
C SFili Juam. heliſa: ?⁊ Tharſis. Cethim ⁊ dodanim. Ab his diuiſe ſunt Inſule nationum in
terris ſuis. CVir ſecundum linguam ſuam & cognationem ſuaʒ
gentẽ quã: de Ionibus ideſt de græcis naſcuntur heliſei: qui uocantun Eolides: un e & quinta lin-
Eia rrex eolis appellatur: quam illi nocant Tharſis Ioſephus cilitas ar-
bitratur o aſpirationis litteram mcioſe a poſteris in Thau dicens fuiſſe corruptam: unde & Metro
polis eorum ciuitas. Tharſus appellatur: Paulo apoſtolo glorioſa. Cethim cithii: a quibus hodie
quoq; urbs Cipri ticium nominatur. Dodanim Rodii. Ita enim ſeptuaginta interprætes tranſtule-
runt: legamus Varronis de antiquitatibus libros. & Sinnii capitonis: & græcum flegonta cæteroſq;
eruditifſimos uiros: & uidebimus pœne omnes Inſulas: & totius orbislittora: terraſq; mari uicinas:
græcis accolis occupatas: q ut ſupra diximus ab Amano & Tauro montibus oĩa maritima loca uſq;
ad oceanum poſſedere britanicum.
¶Filij Cham Chus ⁊ mefraim ⁊ futh ⁊ chanaan.
Chus uſq; hodie ab hebreis Ethiopia nuncupatur: Mefraim Aegyptus futh libies. A quo & Mauri
taniæ flauius uſq; in præſens futh dicitur. Oĩſq; circa eum Regio futhen ſis. Multi ſcriptores tã græ/
ci ꝗᷓ latini huius rei teſtes ſunt. Quare autem in nna tantũ climatis parte Antiquum libiæ nomen ie
ſederit: & reliqua terra uocata ſit aphirca diſſerere non huius loci nec temporis eſt. Porro Chanaã
optinuit terram quam iudæi deinceps poſſederunt eiectis Chananeis. L
CFilii chus Saba ? eiala Sabbatha NRehoma:Sabathaca.
CSaba a quo Sabei:de quibus uirgilius: Soliſq; eſt Thurea uirga ſabeis. Et alibi. Centumq; ſabeo
Thure calent Aræ. Eiula getuli: in parte remotioris Aphricæ eremo cohærentes. Sabatha a quo Sa-
bathon: qui nunc Aſtabari nominantur. Rehema uero & Sabathaca & quæ nunc pro ueteribus
habeantur ignoratur.
SFilii Rehbema Saba 2 Badan.
E NHic Saba per ſin litteram: Supra uero per Samech:a quo diximus appellatos ſabeos interprætatur
nero nunc Saba Arabia. Nam in ſeptuageſimo primo pſalmo: Vbi nos habemus Reges Arabum
& Saba munera offerent: in hebreo ſcriptum eſt: Reges ſaba primum nomen per ſin. ſecundum per
Samech. Dadan gens eſt Ethiopiæ in occidentali plaga.
CEt chus gennit Nemrod. AIſte cepit eſſe potens in terra ⁊ poſt pauluzʒ.⁊ fuit inquit caput Re
gni ipſius Babel ⁊2 Arach ⁊ Ach id ⁊ calanne in terra Sennaar.
Nemrod filius arripuit inſuetam primitus in populo tyrannidem. Regnauitq; in babylone quæ
ab eo quidem (quod ibi confuſæ ſunt linguæ turrim edificãtiũ) Babel apellata eſt. Babel enim in⸗
terprætatur confuſio. Regnauit autem & Marach hæc eſt Mediſſa & Machad quæ nũc dicitur Niſi-
bis & in Calannæ: quæ poſtea uerſo nomine a Seleuco Rege eſt condita Seleucia. uel certe quæ
nunc appellatur. ðYJUMU
CBe terra illa exiit Aſſur ⁊ ediſcauit niniuen ?⁊ Robooth ciuitatem.
EBe hac terra aſſyniorum pullulauit Imperium: quod ex nomine nini beli fil Ninum condiderũt
urbem magnam quam hebrei appellant niniuen: Ad cuius uel ruinam uel pœnitẽtiam tota Ionæ
pertinet prophetia. Qd autem ait niniuen & Robooth ciuitatemmiõ putemus duas eſſe urbes. Sed
quia Robooth plateæ interprætanturita legendũ eſt. Et edifſicauit niniuen & plateas ciuitatis.
Et meſraim genuit ludiz ⁊ anamim ⁊ labaim ⁊ neftuim ⁊ fecnoſim ⁊ ch aſloin:e quibus egreſ
ſi ſunt philiſftim ? capthoꝛim. H
Exceptis labaim a quibus libies poſtea noĩati ſunt qui prius fithei uocabantur. Et chaſloim ꝗq dein
ceps Philiſtin appellati ſunt quos nos corfupte paleſtinos dicimus. Ceteræ lex gentes ignotæ ſüt

¶iber primus...xi.

nobĩs:quĩa bello ethiopico ſubuerſæ uſq; ad obliuionem prætenitorum nominum peruenere. Poſ

ſederunt autem terram a gaza uſq; ad extremos fines ægypti.

CEt chanaan genuit Sidona pꝛimogenitum ſuum ?⁊ Cetheum ⁊ Jebuſeum ⁊ Amoꝛeũ ⁊ ger

ſenm ?7 Eueum ? Aracheum ⁊ Sineum ? Aradium ⁊ Samareum ⁊ Amatheum.
De chanaã primus natus eſt: Sidon: a quo urbs in fœnice Sidon uocatur. Deinde Archueus: qui
Archas cõdidit opidũ contra tripolim in radicibus libani ſitum: Aquo haud ꝓcul alia ciuitas fuit
Noie ſim:qꝗᷓ poſtea uario euentu ſubuerſa belloꝶ nomen tantũm odo loco priſtinũ reſeruauit: Ara
dii ſunt ꝗ Aradũ Inſulã poſſederunt anguſto freto a fœnicis littore ſeparatâ. Samarei emiſſeæ nobi/-
lis Syriæ coeles ciuitas Amath uſq; ad rum tp̃ᷣs tam a ſyris ꝗ ab hebreis : ita ur aput ueteres dicta
fuerat. appellatur. hanc Macedones ꝗ poſt Alexandrũ in oriẽte regnauerũt Epifamã nũcupauerũt:
Nõnulli Anthiochiã ita appellatam putant. Alii licet non uere: tamen opinionem ſuam quaſi ueri
ſimili uocabulo conſolantes: emas primam ab Anthiochia manſionem edeſſam pengentibus ap/
pellari putant: & eandem eſſe quæ apud ueteres dicta ſit Emach. .
Et fuit terminus chananeoꝛũ a Sidone donec venias in gerata vſqʒ ad gaʒã ꝓꝑgentibus So

domã ? Gomoꝛrã z Adamã ⁊? Seboim vſqʒ adlecem.
CQuia cæteræ ciuitates Sydon uidelicet & gerara & Sodoma & gomorra & adama & Seboim

notæ ſũt omnibus: hoc tm̃ adnotãdũ urꝙ lece ipſa ſit ꝗᷓ nüc Calliroc di: ubi aꝗᷓ calidæ prorũpentes

in mare mortuum defluunt. .
CFilij Sem Elã ⁊ Aſſur ⁊ Arfaxat ⁊ ludim ⁊ Arã.
NHi ab Eufrate fluuio ptẽ aſiæ uſq; ad Indicũ oceanum tenẽt. Eſt aũt Elã a quo Elamitæ principes
pſidis. de Aſſur añ Iã dictũ ẽ. ꝙ Ninũ urbẽ condiderit: Arfaxat a quo caldæi: ludia a quo lidin: Arã a
quo Syri:quoꝶ metropolis eſt damaſcus.
¶Fili aram. hus ⁊ vl ⁊ gieter ⁊ Mes. CHus Trachonitidis & damaſci cõditor: I nter
paleſtinã & Coelen Siriã tenuit principatũ: Aquo.Ixx. interpᷣtes in libro Iob: ubi in hebreo ſcribitur
terra hus: regionẽ Auſitidem quaſi uſitidem tranſtulerũt. ul: aquo armeni. Gother aquo Acarnanii
ſeu carii: Porro Mes pro quo.xx. interpᷣtes Maſoch dixerunt ſunt qui nunc uocantur Meones:
Ar faxat genuit Sela:⁊ Sela genuit heber.Ex heber nati ſunt duo filij.nomẽ vni falech:quia
in diebus eèius diuila eſt terra.?⁊ nomen fratris eius Jectan.

Heber a quo hebrei: uaticinio quodam filio ſuo faleg nomen impoſuit: qui interprætatur diuiſio

ab eo ꝙ in diebus eius linguæ in babylonæ diuiſæ ſunt.

¶Jectan genuit helmodach⁊ ſalef:? aſermoth ⁊ Jare ⁊ adurã ⁊ vʒal: ⁊ decla ebal Abimalech

Seba offir einla Jobab. Harum gentium poſteriora nojia inuenire
non potui: Sed uſq;ʒ in pᷣſens quia procul a nobis ſunt: uel ita uocãtur ut pumũ uel quæ ĩmutata ſũt
ignorantur: Poſſiderunt ãt a Cofene fluuio oẽm Indiæ regionẽ quæ uocatur Ieria: Et mortuus eſt
Aran ante patrẽ ſuũ in terra qua natus eſt in regione Caldæoꝶ Pro eo qd legimus ĩ regiõe caldæo
rum In hebreo hẽtur in ur cheſdim.i. in igne caldæoꝶ. Tradũt aũt hebrei ex hac occaſione iſtiuſmo
di fabulã: Quod Abraham in ignẽ miſſus ſit: quia ignẽ adorare noluerit: quẽ caldæi colũt: & dei au
xilio liberatus: de idolatriæ igne profugerit: qd in ſequentibus ſcribitur egreſſum eſſe Tharan cũ ſo

bole ſua de regione caldæoꝶ: pro eo ꝙ in hebreo habetur de incendio caldæoꝶ: Et hoc eſt qâ nũc

dicitur mortuus eſt aran ante conſpectum thare patris ſui in terra natiuitatis ſuæ: in Igne caldæorũ:
ꝙ uidelicet ignem nolens adorare igne conſumptus ſit. Loquitur autem poſtea dominus ad abra-
ham: Ego ſum qui eduxi te de igne Caldæ=-orum
CEt ſumpſerunt Abꝛabam ⁊ Machoꝛ ſibi vxoꝛes:MNomen vxoꝛis abꝛaham Sarai.⁊ nomen
vxoꝛis Nachoꝛ Melcha filia aran.pater autem Mſdelche ipſe eſt pater Iſce.
CAran ſilius: Thate frater abraham & nachor dnas filias genuit: Melchã: & Sarai cognomẽto leſeã
E quibus Melchã accepit uxorẽ Nachor: & Sarai abrahã: necdũ ꝗppe inter patru
os & fratrũ filias nuptiæ fuerant lege ꝓhibitæ ꝗᷓ in primis hoĩbꝰ ẽt inter fratres & ſorores initæ ſũt
Erat aũt abrahã.lxxv.annoꝶe qñ egreſſus eſt ex Carra:Indiſſolubilis naſcitur quæſtio: Si.n. Thara pa
ter abrahæ: cũ adhuc eſſet in regiõe Caldæa. lxx. annorum genuit abraham: & poſtea in charra. ccv.
ætatis ſuæ anno mortuus eſt. qũo nunc poſt mortem Thare abraham exiés de charra. lxxv. annoꝶe
fuiſſe memoratur: cum a natiuitate abrahæ uſq; ad mortem patris eius. cxxxv. fuiſſe anni doceãtur.

Vera eſt igitur illa hebreoꝑꝶ: traditio quaʒ ſupra diximus: ꝙ egreſſus ſit Thare cum filiis ſuis de igne

caldæoꝶ: & ꝙ abrahã babylonio uallatus incẽdio ꝗa illud adorare nolebat dei ſit auxilio liberatus
Et ex illo tempore ei dies uitæ & tempus reputetur ætatis ex quo confeſſus eſt dominum: ſpernens

idola caldæorum: Poteſt autem geri ut quia ſcriptura reliquit incertũ: ante paucos annos Thara obi

ret. Vel certe ſtatim poſt perſequutionem in charram uenerit & ibi diutius ſit moratus: Siquis ergo

huic expoſitioni contrarius eſt: qit aliã ſolutionẽ. & tunc ea recte quæ a nobis dicta ſunt ĩprobabit

CEt proſiciſcens abraham abijt in deſertum:⁊ fames facta eſt ſuꝑ terram.

C¶ Et in præſenti & in plurimis aliis locis: pro deſerto: ad auſtrum ſcriptum eſt in hebreo: hoc igi⸗

tur notare debemus.

„

C¶ CEt viderunt

Buper Beneſim.

CEt viderunt eã pꝛincipes pharaonis ⁊ laudanerunt eã ad pharaonẽ:⁊ introduxerunt eã in do
mũ pharaonis:? Abꝛahã bñfecit ꝑꝑ eã:⁊ fuerunt ei ones ⁊ armẽta ⁊ aſini ⁊ ſerui ⁊ ancille muli
⁊2 camelli. Q¶] IHLicet corpus ſanctaꝑ mulierũ non uis maculet ſed uolũtas: & excuſari poſ-
ſit Sarai ꝙ famis tpe ſola regi in peregrinis locis marito cõuiuente reſiſtere nequiuerit: tñ põt & ali-
ter fœda neceſſitas excuſari: ꝙ iuxta librũ eſter quæcumq; mulierũ placuiſſet tegi apud ueteres: ſex
menſibus ungebatur oleo mirteo: & ſex menſibus in pigmentis uariis erat: & curationibus fœmi-
naꝑ: Et tunc demũ ingrediebatur ad regem. Atq; ita põt fieri ut Sarai poſtꝗᷓ placuerat Regi: dũ per
annum eius ad regem præparatur introitus & Abrahæ pharao multa donauerit: & Pharao poſtea
ſit percuſſus a domino illa adhuc intacta ab eius concubitu germanente: Et aſcendit Abraham ex
ægypto ipſe & uxor eius: & omnia quæ illius erant. & loth cum eo in deſertum.

C Erat aũt Abꝛahã diues valde pecoꝛe ⁊ argento ⁊ auro⁊ abijt vñ venit in deſertũ vſqʒ bethel.
CPulchre de vegypto liberatus aſcendiſſe dicitur. Sed occurrit huic ſenſui illud quod ſequitur quo
potuerit exiens de ægypto fuiſſe diues ualde. Quod ſoluitur iſta hebraica ueritate: In qua ſcribitur
Abrahã grauis uehementer hoc eſt. Aaeoegypti. n. pondere graua/
batur & licet nideãtur eſſe diuitiæ pecoris auri et argenti: tñ ſi ægyptiæ ſunt uiro ſancto graues ſunt
deniq; non ut in. xx. legimus. abiit unde uenerat uſq; bethel: Sed ſicut in hebreo ſcriptũ eſt. Abiitin
itinere ſuo per auſtrum uſq; bethel. Idcirco enim de ægypto profectus eſt: ut non deſertum ingre-
deretur. quod cum ægypto reliquærat. Sed ut per auſtrum qui aquiloni contrarius eſt ueniret ad do
mum dei ubi fuerat tabernaculum eius in medio Bethel & ay. H
CEt viri ſodomoꝛũ mali ⁊ peccatoꝛes in conſpectu dei vehementer.
CSuperflue hic in.lxx.interptibꝰ additũ eſt in conſpectu dei: ſiquidẽ ſodomoꝶ coloni apud hoĩes
mali: & peccator qui põt apud hoĩes iuſtus uideri: qũo de zacharia & Eliſabet in præconio ponitur
fuerint iuſti ambo in conſpectu dei & in pſalterio dr: Nõ iuſtificabitur in conſpectu tuo oĩs uiuẽs
¶LZeua oculos tuos ⁊ vide a loco in qno tu nunc es ad aquilonem ⁊ ad auſtrum ⁊ ad oꝛientem
⁊ ad mare quia omnem terram quam tu vides tihi dabo eam ⁊ ſemini tuo.
CQuattuor climata mundi poſuit orientẽ & occidentẽ: Septentrionẽ & meridianum: Quod autẽ
in oĩbus ſcripturis legitur hic ſemel dixiſſe ſufficiat: Mare ſemper pro occidente poni: ab eo ꝙ pale-
ſtinæ regio ita ſita ſit: ut mare in occidentis plaga habeat.

C Et rex Bale hoc eſt Segoꝛ.

,
.

COmness hic conſenſerunt apud uallẽ
ſalſam hoc eſt mare ſalis. Male lingua hebraa ii. deuoratio dr. Tradunt igitur hebrei
hanc eandẽ in alio ſcripturaꝶ loco ſaliſſam noĩari. dicĩq; rurſum i. uitulã H”M
ꝙ.ſ.tertio motu terræ abſorta ſit. Et ex eo tpe quo Sodoma & gomorra adama & Seboim diuino
igne ſubuerſæ ſunt illa paruula nuncupetur. Siquidẽ Segor tranſſertur in paruam quæ lingua Syra
zoara dr. Vallis aũt ſalinaꝶ ſicut in hoc eodẽ libro ſcribitur: in qua fuerũt ante putei bituminis poſt
dei irã & ſulfuris pluuiã in mare mortuũ uerſa ẽ: qd a græcis aſpaltes. i. ſtagnũ bituminis appellatur.
Et conciderunt gigantes in Aſtaroth Carnaim ⁊ gigantes foꝛtes ſimul cum eis:⁊ omeneos
in ſauhe ciuitatè anteqᷓ; ſodomã peruenirent. .
Quattuor reges profecti de babylone interfecerunt gigantes hoc eſt Rafaim robuſtos quoq; ara-
biæ & zozim in hom & emim in ciuitate Sauhe: quæ uſq; hodie ſic uocatur. 20zim autem & emim
terribilles & horrendi interprætãtur: pro quo. xx. ſenſum magiſꝗᷓ uerbum ex uerbo tranſferẽtes: gẽ
tes fortiſſimas poſuerũt. Porro Bahem pro quo dixerũt: hoc eſt cũ eis putauerũt ſcri
bi per he ducti elementi ſimilitudine: cũ per Beth ſcriptũ ſit. Bahem. n. cum per tres litteras ſcribitur
ſi mediã he habet interpᷣtatur in eis. Si autem Heth ut in præſenti: locum ſignat idem inhom.
C Et reuertentes venerunt ad fontẽ iudicij:hec eſt cades. Cber anticipationẽ dr̃
quod poſtea ſic uocatũ eſt. Signat aũt locum apud petrã: qui fons iudicii noĩatur: quia ĩbi deus po-
pulum iudicauit. Et percuſſerunt oẽm regionẽ Amalechitaꝶ & amorreũ ſedentẽ in aſaſon thamar
hoc oppidũ eſt qd nũc uocatur engaddi balſami & palmaꝑ fertile. Porro Aſaſon thamar in lingua
nĩa reſonat urbs palmarũ thamar ꝗppe palma di: Sciẽdũ ãtꝓ eo ꝙ poſt paululũ ſeꝗtur: & direxerũt
contra eos aciem ad bellũ in ualle Salinaꝶ:In hebreo haberi in ualle Sedim quod aquilla interpræ
tatur. Theodotion amena nemora ſigniſicantes:
CEt tulerunt omnem equitatum ſodomoꝛum ⁊ gomoꝛre.
CPro equitatu In hebreo habet rac hus ideſt ſubſtantiam.
C Et qui fugerat nũciauit Abꝛahã tranſitoꝛi.Ipſe vero ſedebat ad quercũ mamre amoꝛra fra
tris eſchol ⁊ fratris Annan qui erant coniurati Habꝛae CbPro eo ꝙ nos poſuimus
trãſitori In hebreo ſcriptũ eſt hebreo. hoc. n. tranſitor exprimitur. Quod aut ait apud quærcũ mam/
re amorrei: meliꝰIn hebreo legimus apud ꝗrcũ mãre amorrei frattis eſchol & fratris nõAnnã ut. lxx
trãſtulerũt: ſed aner ut oñderet Mãre & eſchol & aner amorreos tq; germãos ſocios fuiſſe habrahæ
CEt perſequutus eſt eos vſqʒ dan ad fenicis oppidum:quod nunc paneas dicitur.
CDan autem unus e fontibus eſt Iordanis. Nam & alius uocatur lor quod interprætaturx
quod eſt riuus:duobus ergo ſontibus qui haud procula ſe diſtant in unum riuulum fede-

Liber Mebraicarum queſtionum.

deratis Iordanis deinceps appellatur. . SMWU
CEt melchiſedech rex ſalem pꝛotulit panem ⁊ vinum:⁊ ipſe ſacerdos dei excelſi:⁊ benedixit ei.
CQuia ſemel opuſculum noſtrum uel quæſtionũ hebraicarum uel traditionum congregatio eſt ꝓ
pterea. Quid hebrei de hoc ſentiant inferamus. Aiunt hunc eſſe Sem filium Nohe: & ſupputãtes an
nos uitæ iĩpſius: ondunt eum ad Iſaac uſq; uixiſſe: omneſq; primogenitos Nohe donec ſacerdotio
fungeretur Aaron fuiſſe pontinces. Porro ſalem rex Hieruſalem dicitur quæ prius ſalem appellaba
tur. Melchiſedech autem beatus Apoſtolus ad hebreos ſine patre & matre commemorans ad chri-
ſtum refert: & per chriſtum ad gentium eccleſiam. Omnis enim capitis gloria refertur ad mem-
bra:eo ꝙ præputium habens: habrahæ-benedixerit circunciſo: & in Abraham leui & per leui Aarõ:
de quo poſtea ſacerdotium: Ex quo colligi uult ſacerdotium eccleſiæ habentis præputium: benedi-

xiſſe circunciſo ſacerdotio ſynagogæ: Quod autem ait tu es ſacerdos ſecundum ordinem Melchi-

ſedech: myſterium noſtrum in uerbo ordinis ſignatur. Nequaꝗ per Aarõ irrationabikbus uictimis
immolandis ſed oblato pane & uino ideſt corpore & ſanguine domii lIeſu.
CBomine deus quid dabis mihi.Et ego vado ſine liberis:⁊ filius maſech vernacule mee hic

damaſcus eliezer.Et dixit. Abraham:ecce mihi non dediſti ſemen: ⁊ filius vernacule mee he⸗

res meus erit. CVbi nos habemus. Et filius Maſech uernaculæ meæ
heres meus erit. In hebreo ſcriptum eſt Meſch bethi quod aquila tranſtulit
ideſt filius potum dantis domui meæ Theodotion uero
ideſt & filius eius qui ſuper domum meam. Quod autem dicit hoc eſt: Ego ſine

liberis moriar & filius procuratoris mei: uel uillici: qui uniuerſa diſpen ſat & diſtribuit cibaria fami/
liæ: uocaturq; damaſchus Eliezer: hic meus heres erit Porro Eliezer interpᷣtatur deus meus adiutor.

Ab hoc aiunt damaſcum & conditam & nuncupatam.
Ego deus qui eduxi te de regione caldeoꝛum.

CNHoc eſt q paulo añ iã diximus in hebreo haberi ꝗ eduxi te de ur cheſdim.i. de incendio caldeop

¶Et poſuit ea contra faciem inuicem. Aues vero non diuiſit.

2*

Deſcenderunt autem uolucres ſuper cadauera & ſuper diuiſiones eorum. & ſedit cum eis Abra-

ham. Non pertinet ad præſens opuſculum huius expoſitio ſacramenti. Hoc tãtum dicimus: quia ꝓ
his quæ poſuimus: in hebreo habet & deſcenderunt uolucres ſuper cadauem: & abigebat eas Abra-

ham:Illius enim merito ſæpe de anguſtiis liberatus eſt Iſrahel. Ad occaſum aũt ſolis extaſis cecidit

ſuper Abraham. pro extaſi in hebreo hẽt tardema.i. legitur quã ſupra uertimus in ſoporẽ⸗

Beneratione autem quarta reuertentur huc.
CHaud dubium quin hi qui de ſemine fuerint Abrahæ. Quæritur quo in exodo ſcriptũ ſit. Quinta

aũt generatiõe egreſſi ſunt filii ifrahel de terra ægypti ſup quo capitulo paruũ uolumen edidimus
CEcce concluſit me dñũs:vt nõ pariã. Ingredere ergo ad Ancillã meaʒ:vt habeam ſilios ex ea.

C Diligenter nota ꝙ procreatio filioꝶ in hebreo ſcripta eſt. legitur. n. ibi ingredere ad ancillã meaz
ſi quomodo edifſicer ex ea & ne forte hoc ſit quod in exodo dicitur. Benidixit deus obſtetricibus &

edificauerunt ſibi domos. Et inuenit eam angelus domini ſuper fontem aquæ in deſerto: Ad fontẽ
in nia ſur. Conſequenter æ gyptia in uia ſur: quæ per eremum ducit ad ægyptum:ire feſtinabat.
CECt vocaui nomen eius.ꝗſmahel:quia exaudiuit deus humilitatem meam. 3.
CIſmahel interprætatur exanditio dei.
UDic erit ruſticus homo. Manus eius ſuper omnes:⁊ manus omnium ſuper eum:? contra
faciem omnium fratrum ſuorum habitabit. .—
CPro ruſtico ſcriptum eſt in hebreo farram: quod interprætatur onager. Signat autem ſemen eius

habitaturum in eremo ideſt ſarracenos uagos incertiſq; ſedibus qui uniuerſas gentes quibus deſer/

tum ex latere iungitur incurſant: & impagnantur ab omnibus. Et loquutus eſt ei dicens.
CEcce teſtamentum meum tecum: eris pater multitudinis gentium:⁊ non vocabitur adhuc
nomen tuum Abraham.ſed erit nomẽ tuum Abrabam:qꝛ patrẽ multitudinis gentiũ poſui te:
CNotandum ꝙ ubicumq; in græco teſtamentum legimus ibi in hebreo ſermone fit fœdus ſiue pa-
ctum.i.beth dicunt autem hebrei ꝙ ex nomine ſuo deus:quod apud illos tetragrammum eſt he Iit
teram Abrahæ & Saræ addiderit. dicebaturenim primum Abram: quod interprætatur pater excel
ſus & poſtea uocatus eſt Abraham quod tranſſfertur pater multitudinis gentium. Nam quod ſequi
tur gentium non habetur in nomime: ſed ſabauditur Nec mirandum. quare cũ apud græcos & nos

a littera uideatur addita nos he litteram hebream additã dixerimus: Ildioma. n. linguæ illius eſt p he

quidem ſcribere ſed ꝑer. a. legere: ſicut econtrario: a. litteram ſæpe per. e. pronunciant.
CEt dixit deus ad. Abrah.Sarai vxorẽ tuã nõ vocabis eaʒ. Sarai ſed Sarra erit nomẽ eiꝰ.
CErrãt qui putãt primũ Sara pꝑ unũ.r.ſcriptũ fuiſſe:& poſtea ei alterũ.r.additũ.Et qꝗa.r.apud græcos
cẽtenariꝰnũerꝰẽ: multas ſup noĩe diꝰĩeptias ſuſpicãtur:cũ utiq; utcũq; uolũt ei uocabulũ cõmutatũ

nõ græcã ſed hebreã debeat hẽre rõnẽ cũ ip̃ʒ nomẽ hebraicũ ſit. Nemo ãt in altera ligua quẽpiã uo

cãs ethĩologiã uocabuli ſumit ex altera. Sarai igr̃ primũ uocata ẽ ꝑ ſin res Iod.ſublato igi Iod.i.ele
mẽto addita ẽ Ira ꝗᷓ p.a.legitur:& uocata ẽ Sarra Caã ãt ita noĩs ĩmutati hæc ẽ ꝙ ãtea dicebatur
princeps

Zuper Beneſim.

priceps mea: uniꝰtãtũmodo domꝰmater familiæ. Poſtea uero dr̃ abſolute pricepes Segtur.n:
¶ Babo tibi ex ea ſilium ⁊ benedicam ei:⁊ erit in gentes:⁊ reges populoꝛum erunt ex eo.
CSignanterq; non in græco legimus dixit dominus ad Abraham. Sarai uxor tua non uocabitur
nomen eius Sarai. In hebreo habetur nõ uocabis nomẽ eius Sarai: ideſt non dices ei princeps mea
es:omnium quippe gentium futura iam princeps es. Quidam peſſime ſuſpicantur ante eam leprazʒ
fuiſſe uocitatam: & poſtea principem: cum lepra Sarahath dicatur: quæ in noſtra quidem lingua ui
detur aliquam habere ſimilitudinem. In hebreo autem pœnitus eſt diuerſa. Scribitur enim per Sa-
de: & res: & hain: & thau:quod multum a ſuperionibus tribus litteris: ideſt Sin: res: & he: quibus Sar-
ra ſcribitur diſcrepare manifeſtum eſt. =Z
CEt cecidit Abꝛaham ſuper faciem ſuam:⁊ riſit:⁊ dixit in coꝛde ſuo.Si cẽtenario naſcet᷑ ſilius
7 Sarra nonagenaria pariet. Et poſt paululum. Et vocabis nomen eius Iſaac. V
CDiuerſa opinio. Sed una ethimologia quare appellatus ſit Iſaac. Interprætatur enim Iſaac riſus.
Alii dicunt ꝙ& Sarra riſit: ideo eum riſum uocatum eſſe: quod falſum eſt. Alii uero ꝙ riſerit Abrahaʒ:
quod & nos probamus: Poſtquam enim ad riſum abrahæ uocatus eſt filius eius Iſaac: tunc legimus
riſiſſe & Sarram. Sciendum tamen ꝙ quatuor in ueteri teſtamento abiq; ullo uelamine noĩbus ſui
antequã naſcerentur: uocati ſunt.Iſmahel Iſaac: Salomon: & Ioſias. lege ſcripturuas.
CEt dixit ei.feſtina tres menſuras farine ſimille commiſce. 4
CQuia tres menſuræ abſolute hic dictæ uidẽtur. & eſt incerta menſura: propterea addidit quod in
hebreo tria ſata habeat ideſt tres Amphoras. Vt idem myſterium: & hic & in euangelio: ubi mulier
tria ſata fermentare dicitur agnoſcamus. JͦJ́è́”äẽ
BDiyxit autem reuertens veniam ad te in tempoꝛe hoc:⁊ in hoꝛa ⁊ habebit filium Sarra.
CPro hora uitam legimus in hebreo ut ſit ordo uel ſenſus: reuertar ad te in tempore uitæ quaſi dixe
rit ſi uixero ſi fuerit uita comitata: hæc autem quomodo & cætera. l
CKiſit autẽ Sarra in ſemetipſa dicens: Nec dũ mihi factũ eſt vſqʒ nunc:⁊ dñs meꝰ ſenex eſt.
Aliter multo legitur in hebreo. Et niſit Sarra in ſemetipſa dicens. priuſꝗ attrita ſim: facta eſt mi/
hi uoluptas. Simul nota ꝙ ubi nos poſuimus uoluptatem. edem ſcriptũ eſt in hebreo Symmachus
hunc locum ita tranſtulit: poſtꝗᷓ uetuſtate conſenui: facta eſt mihi adoleſcentia. Et dixit. Num qui-
dem domine ſi loquor quod græcæ ſcriptum eſt. Secundo Abraham ſic eſt lo/
quutus ad dñm quod non uidetur manitfeſte ſonare quid dicat: in hebreo: Igitur plenius ſcribitur.
¶Ne queſo iraſcaris domine ſi loquutus fuero. H
CQuia enim uidebatur interrogans dominnm Artare reſponſione: temperat præfatione qd qrit.
CEt loquutus eſt ad generos ſuuoss
CQui acceperant filias eius. Quia poſtea duæ filiæ Loth uirgines fuiſſe dicuntur: de quibus & ipſe
dudum ad ſodomeos dixerat. Ecce duæ filiæ meæ quæ non cognouerunt uiꝑꝶEt nunc ſcriptura cõ
memorat eum habuiſſe generos: Nonnulli arbitrantur illas quæ uiros habuerunt in ſodomis remã
ſiſſe & eas exiſſe cum patre quæ uirgines fuerunt: Quod cum ſcriptura non dicat hebrea ueritas ex/
ponenda eſt In qua ſcribitur: Egreſſus eſt Loth & lõquutus eſt ad ſponſos qui accepturi erant ſlias
eius: Nec dum igitur uirgines filiæ matrimonio fuerant copulat?z.
Et dixit ei:Ecce admiratus ſum faciem tuam.
En hebreo habet ecce ſuſcepi faciem tuam ideſt acquieſco præcibus tuis. Quod Symachus in ſen
ſum interprætans ait Et ecce aſcendebat flamma de terra quaſi
uapor fornacis: pro quo legimus in hebreo. Ecce aſcendebat citor quaſi “ðJMUM
fornacis uad 191 uaporem uel fumum ſiue fauillam poſſumus dicere. ̃ẽð
Et aſcendit Loth de ſegoꝛ ⁊ ſedit in monte ⁊ due ſilie eius cũ eo:Timuit enim ſedere in ſegoꝛ
C Quæritur quare cum primum fugæ montis Segor prætulerit & eam in habitaculum ſuum uolue
rit iiberari. Nunc de Segor rurſum ad montem migret. Reſpondebimus ueram eſſe illam hebreo-
rum coniecturam de Segor ꝙ frequenter terremotu ſubruta bale primum & poſtea Saliſſa appella
ta ſit. Timuitq; Loth dicens. Si cum cætere urbes ſtarent iſta ſæpe ſubuerſa eſt: quanto magis nunc i
cõmuni ruina non poterit liberari. Et hanc occaſionem infidelitatis etiam in filias coitꝰdediſſe prĩ/-
cipium. Qui enim cæteras uideat ſubrui ciuitates: & hãc ſtare: ſeq; dei auxilio erutum utiq; de eo qck
ſibi conceſfum audierat ambigere non debuit. Illud igr quod pro excuſatione di filiaruʒ eo ꝙ puta
uerint defeciſſe hũanũ genꝰ: & iõ cũ patre cõcubnerint nõ excuſat patrẽ. Deniq; hebrei qd ſeqtur.
CEt neſciuit cum doꝛmiſſet cum ea:⁊ cum ſurrexiſſet ab eo.
CAppungunt deſuper quaſi incredibile & ꝙ rerum natura non capiat coire quempiam neſcientẽ:
Et concœperunt duæ filiæ Loth de patre ſuo & genuit primogenita filium: & uocauit nomen eius
Moab. Iſte eſt pater Moabitarum uſq; in hanc diem: & minor & ipſa peperit filium: & uocauit nomẽ
eius Amon:ideſt filius populi mer. Ipſe eſt pater filiorum Ammon. Moab interprætatur ex patte &
totũ nomen & Etimologiã habet: Ammon uero cuius quaſi cauſa nominis redditur filius generis
mei ſiue ut melius eſt in hebreo filius populi mei: ſic deriuatur ut ex parte ſenſus nominis: & ex par-
te ipſe ſit ſermo. Amim enim a quo dicti ſunt Ammanitæ: uocatur populus meus. . -—

171
.

Liber Mebraicarum queſtionum.

CEt enim vere ſoꝛoꝛ mea eſt de patre ſed non ex matre.
Ideſt fratris eius eſt Aran ſilia non ſororis. Sed quia in hebreo habet uere ſoror mea eſt filia patris
mei: & non ſilia matris meæ. Et magis ſonat ꝙ ſoror Abrahæ fuerit. In excuſatione eius dicimꝰ nec
dum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et uidit Sarra filium Agar æ yptiæ quem peperit
Abrahæ ludentem. Quod ſequitur cum I ſaac filio ſuo non habet in hebreo: upliciter itaq hoc ab
hebreis exponitur. Siue ꝙ idola ludo fecerit iuxta illud quod alibi ſcriptum eſt. Sedit populus man
ducare & bibere: & ſurrexerunt Iudere: Siue ꝙ aduerſum Iſaac quaſi maioris ætatis ioco ſibi & ludo
primogenita uendicaret. Quod quidem Sarra audiens non tulit. Et hoc ex ipᷣius approbatur ſermo
ne dicentis. Eiice Ancillam hanc cum filio ſuo. Non heres erit filius Ancillæ cum filio meo I ſaac.
Et ſumpſit panem & utrem aquæ & dędit Agar ponens ſuper humerum eius & paruulum & dimi⸗-
ſit eam: Quando Iſaac natus eſt tredecim annomum erat Iſmahel.Et poſt ablactationem eius iſte cũ
matre expellitur domo. Inter hebreos autem uaria opinio eſt aſſerentibus aliis. Quinto anno abla
ctatiõis tempus ſtatutum & aliis duodecimũ annum uendicantibus: Nos igitur ut bæuiotem eliga
mus ætatem poſt decem & octo annos Iſmahel ſupputauimus eiectum eſſe cum matre & non con-
uenire iam adoleſcenti matris ſediſſe ceruicibus. Verum eſt igitur illud hebreorum linguæ idioma
ꝙ omnis filius ad comparationem parentum infans uocetur & paruulus. Nec miremur barbaram
habere linguã proprietates ſuas: cum hodie quoq; Romæ omnes filii uocentur infantes.
CNVoſuit ergo abraham panes ⁊ vtrem ſuper humerũ Agar:⁊ hoc facto dedit pnerũ matri.
CKHoc ẽ in manus eiꝰtradidit: cõmẽdauit: & ita emiſit e domo. Quod autem ſequitur.
Et proiecit puerum ſubter abietem: ⁊ abiens ſedit de contra longe quaſi iactu ſagitte dixit
enim non videbo mortem parauli mei. Et ſedit contra eum:z ſtatim iũgitur. Exclamauit puer:
2 flenit:⁊ audiuit deus vocẽ pueri de loco vbi erat.Et dixit angelus dei ad agar de celo.& reliqᷓ.
CNullum moueat.In hebreo enim poſt hoc quod ſcriptum eſt: non uidebo mortem paruuli mei.
Ita legitur ꝙ ipſa agar ſederit cõtra puerum: & leuauerit nocem ſuam: & fleuerit: & exaudierit deus
uocem paruuli.flente enim matre & mortem filii miſerabiliter præſtolante: deus exaudiuit puerum
de quo pollicitus ẽ Abrahe dicens. Sed & filiũ ancillæ tuæ in gentem magnam faciam- Alioquin &
ipſa mater non ſuam mortem ſed filii deplorabat.pepercit igitur ei deus pro quo fuerat & fletus De
niq; in conſequentibus dicitur. “
C Burge etalle puerum ⁊ tene manum eins. S=
CEx quo manifſeſtum eſt eum qui teneretur non oneri matii fuiſſe ſed comitẽ Quod autem manu
arentis teneretur ſollicitus monſtratur affectus.
& Et dixit Abimelech ?⁊ Ochoʒat pꝛonubus einus ⁊ Phiphitol.
Tertium nomen quod legitur in hebreo uolumine non habetur.
CEt dixit ſeptem oues has accipies a me vt ſint in teſtimonium mihi qnia ego fodi puteum iſtũ
Igdeo cognominauit nomen loci illius puteus iuramenti:quia ibi iuranerunt ambo.
Vbi hic legitur puteus iuramenti: In hebreo habetur berſabeæ duplex autem cauſa cur ita appel⸗
latus ſit. Siue quia ſeptem agnas abimelech de manu Abrahæ acceperit: Septem enim dicuntur Sa-
beæ: Siue ꝙ ibi iurauerint quia & iuramentum ſabeæ: ſimiliter appellatur. Quod ſi ante hanc cau/
ſam ſupra nomen hoc legimus ſciamus per prolepſim dictum eſſe: ſicut & Bethel & Galgala quæ
utiq; uſq; ad tempus quo ita appellatæ ſunt aliter uocabantur. Notandum autem ex prionibus & ex
præſenti loco ꝙ I ſaac non ſit natus ad quærcum mamre ſiue in Aulonæ mamre ut in hebreo habe
tur ſed in gerariis. Vbi Berſabeæ uſq; hodie oppidum eſt. Quæ prouintia ante non grande tempus
ex diuiſione præſidium paleſtinæ ſalutaris eſt: quæ ait & habitauit Abraham in terra Philiſtorum.
— CAPITIVLVM. VIGESIMVMSECVNDVM.
T dixit ei deus tolle filinmm tuum vnigenitum quem diligis Iſaac:⁊ vade
in terram excelſam: ⁊ offer illum ibi in bolocanſtum ſuper vnum de monti⸗
Albus:quem ego dicam tibi.
C Difficile eſt idioma linguæ hebreæ in latinum ſermonem uertere. Vbi nũc
dicitur uide in terram excelſam. In hebreo habet moria quod aquila tranſtulit
hoc eſt lucidam: Symachus Hoc eſt uiſionis. Aiunt er/
go hebrei hunc montem eſſe in quo poſtea templum conditum eſt in Area Or
m- QANNIRæ Iebuſei: Sicut & in Paralipomenis ſcriptum eſt. Et cœperunt edificare tem-
plum in menſe ſecundo: In ſecunda die menſis in monte moria. Qui idcirco illuminans interpræ
tatur & lucens: quia ibi eſt dabir hoc eſt oraculum dei: & lex & ſpiritus ſanctus qui docet homines
ueritatem: & inſpirat prophetias.
CEt abijt ad locum quem dixit i deus. In die tertia.
Notandum ꝙ de gerariis uſq; ad montem monia ideſt ſedem templi iter dierum trium ſit: & con/
ſequenter illuc die tertio perueniſł dicatur. Male igitur quidam Abraham putant illo tempore ad
dquærcum habitaſſe mamre: cum inde uſq; ad montem moria uix unius diei iter plenum ſir.
Et eleuauit Abraham oculos ſuos:⁊ ecce Aries poſt tergum eius tencbatugin vir gulto⸗
2bec

.

Super Eeneſim.

„Sabeth coꝛnibus ſuis. CRidiculã rem in hoc loco Emiſenus Euſebius ẽ&
loquutus. Sabeth inquiens dr̃ hircus:qui rectis cornibus & ad carpẽdas frondes ſublimis atollitur

Rurſus aquila interptatus eſt quem nos ueprẽ poſſumus dicere uel ſpinetũ. Et ut uer
bi uim interpᷣtemur cõdenſa & inter ſe cõplexa uirgulta. uñ & Symachus in eãdẽ ductus opinionẽ:
Et apparuit ait Aries poſt hoc retentus in rete cornibus ſuis. Veꝶ quibuſdã in hoc dũtaxat loco me
lius uidentur interpᷣtati eſſe. lxx. & Theodotion qui iſm nomẽ Sabeth poſuerũt dicẽtes in uirgulto
f ſabeth cornibus ſuis. Etenim ſiue rete:qd aquila poſuit & Symachus per Sin lr̃am ſcri/
4 bi hic uero Samech lIr̃am poſitã ex quo manifeſtũ eſſe nõ interprætationẽ ſcirpiũ condenſoꝶ & in
modum retis inter ſe uirgulta contexta uerbu ſabeth: ſed nomen ſonare uirgulti: qd ita hebraice dr.
Ego uero diligenter inquirens per Samech litteram ſcribi crebro reperi.
7 CEt vocauit abꝛaham nomen loci illius dũs vid et. CPro eo ꝙ hic hẽt uidet in he
breo ſcriptũ eſt uidebit hoc aũt apud hebreos exiuit in prouerbiũ ut ſi qñ in anguſtia conſtituti ſunt
& dñi optant auxilio ſubleuari dicant in monte dñs uidebit:hoc eſt ſicut Abrahæ miſertus eſt: miſe
rebitur & noſtri: unde & in ſignum dati arietis ſolent etiam nunc cornu clangere.
CEt nunciauerunt abꝛabã dicentes.Ecce peperit Melcha:⁊ ipſa filios Nachoꝛ fratri tuo hus
pꝛimogenitũ eius:? Bum fratrẽ illius:⁊ chamuel patrẽ ſyroꝛũ ⁊ caſeihh. CPrimo geni/
tus Nachor fratris Abrahã de melcha uxore eius filia Aram natus eſt hus: de cuius ſtirpe Iob deſcen
dit:ſicut eſt in exordio uoluminis eius: Vir fuit in terra hus noĩe Iob. Male igitur quidã eſtimãt Iob
de genere eſſe Heſau ſiquidẽ illud qd in fine libri ipſius habetur eo ꝙ de Syro ſermone trãſlatus eſt:
& quartus ſit ab Heſau & reliqua: q ibi continentur: in hebreis uoluminibus non habetur. Secundus
natus eſt de Melcha Buz: quẽ. lxx. bam. tranſferre uoluerũt. Et ex huius genere eſt Balaã ille diuinus:
ut hebrei tradunt: qui in libro Iob dr̃ helin primũ uir ſanctus prophetes dei. poſtea per obœdientiã

. . . & deſiderio muneꝶ dum iſrahel maledicere cupit diuino uocabulo nuncupatur: diciturq; in eodexz

libro.Et iratus helui filius Barachiel buzites de huius uidelicet Buzi radice deſcendẽs. Chamuel ue
r0 pr eſt damaſci.Ipſa.n. uocatur Aram ꝗᷓ hic pro Syria ſcripta eſt. & ipſo noĩe legitur in Eſaia: Ca-
ſeth quoq; quartus eſt: a quo chaſdim.i. caldæi poſtea uocati ſunt. Et mortua eſt Sara in ciuitate Ar/
boæ ꝗᷓ eſt in ualle hæc eſt hebron in terra chanaã. hoc qd hic poſitum eſt ꝗᷓ eſt in ualle in autenticis

codicibus nõ habetur. Nomẽ quoq; ciuitatis Arboæ paulatim a ſcribentibus legẽtibuſq; corruprũ

eſt. Neq;.n. putandũ.lIxx.interpᷣtes nomen ciuitatis hebreæ barbare atq; corrupte & aliter ꝗᷓ in ſuo dr̃
HK tranſtuliſſe. Arboz. n. nihil oĩno ſignificat. Sed drĩ Arbeæ hoc eſt quattuor: quia ibi Abrahã & Iſaac
& Iacob traditus eſt. Et ipſe princeps humani generis Adã. & in Ieſu libro apertius demonſtrabitur
Adi nos domine rex a deo tu es nobis in electo ſepulcro noſtro ſepeli mortuũ tuum.
S ANX Pro rege principem. habet in hebreo ſiue ducem Naſin quippe nõ rex ſed dux dicitur.
RCEt audiuit efron ? appendit abꝛabam Efran argentum quod loquutus eſt in au-
E ribus filioꝛum. In hebreo ſicut hic poſuimus primũ nomen
eius ſcribitur Efron ſecundũ Efran. Poſtqᷓ enim præcio uictus eſt ut ſepulcrũ uenderet argento li-
cet cogente abraham. Vau littera quæ apud illos pro o legitur ablata de eius nomine eſt. & pro efrõ
appellſatus eſt Efran:ſignãte ſcriptura non eum fuiſſe cõſumatæ perfectæq; uirtutis qui potuerit me
morias uendere mortuorũ. Sciant igitur qui ſepulcra uenditant & non coguntur: ut accipiant præ

cium ſed a nolentibus quoq; extorquent immutari nomen ſuum & perire quidem de merito eoꝶ:

H cum etiam ille repræhendatur occulte qui inuitus acceperit. D
2„° C C Et poſuit ſeruus ſuus manum ſuam ſub femoꝛe abꝛahe dñi ſui.⁊ Jurauit ei ſuper verbo hoc
Tradunt hebrei ꝙ in ſanctiſficatione eius hoc eſt in circunciſione iurauerit. Nos autem dicimus iu
raſſe eum in ſemine abrahæ hoc eſt in chriſto qui ex illo naſciturus erat iuxta euãgeliſtam Matheũ
loquentem liber generationis ĩeſu chriſti filii dauid filii abraham.
CEt tulit vir inaurem aureum didꝛachmum pondus eius Bace. JBdẽ
CQuod in hoc loco pro didrachmo ſcribitur: ſemiuncia eſt. Secel uero qui in latino ſermõe ſiclus
corrupte appellatur: unciæ pondus habet.
GENESIS. CAPITVLVM. XXIII.
CLce ego ſto ſuper fontẽ aque ⁊ filij hoĩum ciuitatis egredientur ad hanriendã aquaʒ:⁊
BNͦ erit virgo:cui ego dixero da mihi bibere paululum aque de Bydria tna.
1W¶ In hebreo ſcriptum eſt. Ecce ego ſtans iuxta ſontem aquæ: & erit adoleſcentula: quæ
Wegredietur ad hauriendum. & dixero ei. da mihi bibere paululum aquæ de Hydria tua &
cætera. Pro adoleſcẽtula quoq; quæ græco ſermone 0. dicitur: ibi legimus halma
quod quidem & in Eſaia habetur. Nam in eo loco ubi in noſtris codicibus ſcriptum eſt. Ecce uir-
go concipiet: pariet. In hebreo legitur. Ecce halma concipiet & pariet. Notandum ergo ꝙ uer-
bum Halmãâ nunꝗᷓ niſi in uirgine ſcribitur. & habet Ethimologiam ideſt abſcõ/-

2

dita: Scriptum ſiquidem eſt in iob & ſapientia. Vnde inuenietur. & quis locus intellectus & abſcon-/

detur ab oculis omnis uiuentis: ubi nunc diximus abſcondetur in hebreo propꝑter declinationẽ uer

— 5cäl üð ð 3s 2⸗ð 5s3s .ôMcũG 3 —N =ðòè

„

Liber Mebꝛaicarum queſtionum.

bi aliter figuratur. Nam Halma dicitur huĩc quid ſimile licet maſculino genere declinet. & in re:
gnorum ſibris ſcriptum eſt ex perſona heliſei loquentis ad Iezi. Et ds abſcondit a me. Et halma ꝗ
iInterprætatur abſcondita.i. uirgo nimia diligentia cuſtodita Maioris mihi uidetur laudis eſſe q̃ uir
go quippe iuxta apoſtolum põt eſſe corpore & non ſpũ. Abſcondita uero ꝗ uirgo eſt.
uirginitatẽ habet ut & uirgo ſit. & abſcondita & quæ abſcondita iuxta Idioma Iinguæ hebreæ con
ſequenter & uirgo eſt: Quæ autẽ uirgo non ſtatim ſequitur ut abſcondita ſit. hoc idem uerbum &
in exodo de maria ſorore moyſi uirgine legimus. Oſtendant igitur iudæi in ſcripturis alicubi poſi⸗
tum Halma ubi adoleſcentulam tm̃ & non uirginẽ ſonet. Et concedimus eis illud qd in Efaia apud
nos dr. Ecce uirgo concipiet & pariet nõ abſconditã uirginem ſed adoleſcẽtulã ſigniſicare iã nuptã
Et dimiſerunt Rebecaʒ ſoꝛoꝛc ſuã ⁊ ſubſtantiã eius ⁊ ſeruũ Abꝛahã ⁊ viros:ꝗ cum eo erant.
¶ In hebreo hẽt & dimiſerũt Rebecaz ſororem ſuã & nutricẽ eius & ſeruũ Abrahæ & uiros illius. de
cens quippe erat: ut ad nuptias abſq; parentibus uirgo proficiſcens nutricis ſolatio ſoneretur.
CEt ipſe habitabat in terra auſtri.⁊ egreſſus eſt Iſaac exerceri in campo ad veſperam.
erra auſtri geraram ſignat: unde a patre ad immolandum quondam fuerat abductus. Quod aũt

ait & egreſſus eſt ut exerceretur in campo: quod græce dicitur In hebreo legi/

tur. Et egreſſus eſt H ſaac ut loquæretur in agro declinante iam ueſpera. Signat autem ſecundum il
lud ꝙ dominus ſolus orabat in monte. Etiam Iſaac:qui in typo dñi fuit ad orationẽ quaſi uiꝶ do/
mo iuſtũ egreſſum:& uel nona hora uel ante ſolis occaſum ſpeciales deo uictimas obtuliſſe.

CEt tulit theriſtrum.⁊ opernit ſe. CCLeriſtrum pallium dicitur.
Genus etiam nunc Arabici ueſtimenti: quo mulieres prouintiæ illius uelantur.
GQÄINJ‚eNEsIS CAbPITVLVM. XXV.

fCCadiecit Abꝛaham:⁊ accepit vxoꝛem.⁊ nomen eius Cetura.⁊ peperit ei ʒzimram ⁊ Ja
ſceſan:Jecſan quoqʒ genuit Saba ⁊ Dadan.⁊ filij Dadan fuerunt Aſurim ? Latuſim
2 Zaomim. Et filij Madian. Gefar ? Afer ? Saba ⁊ Enoch ⁊? Abida ⁊ Aledea.Oẽs
Vhiꝛ ſilij Cetura:Et dedit Abꝛabam vnterſa:que habuit Iſaac:filiis autem concubina

ad terram oꝛientalem. CCctura hebreo ſermone copulata
interprætatur aut cõiuncta: Quã ob cauſam ſuſpicantur hebrei mutato noĩe eandẽ eſſe Agar: ꝗᷓ Sa-

ra mortua de concubina tranſierit in uxorem. Et uidetur decrepiti iam Abrahæ excuſari ætas: ne ſe-

nex poſt mortem uxoris ſuæ uetulæ: nouis arguatur nuptiis laſciuiſſe. Nos quod incertum eſt relin
quentes hoc dicimus: quod de Cœtura 'nati fili Abraham iuxta hiſtoricos hebreos occupauerint
”OòLDWW & arabiam: quæ nunc uocatur uuſq; ad maris rubri terminos.
dicitur autem unus ex poſteris Abrahæ: qui appellabatur Afer duxiſſe aduerſus libiam exercitum. &
ibi uictis hoſtibus concidiſſe: eiuſq; poſteros ex nomine ataui africam nuncupaſſe. Huius rei teſtis ẽ
Alexander: qui dicitur poliſtor & cleodemus cognomento malchus græco ſermone Barbaram hi
ſtoriam retexentes. Quod autem ait & filii Dadan: fuerunt Aſurim & Latuſim & Laomim: Aſurim

in negotiatores tranſterri putant. Latuſim æris ferriq; metalla cudentes. Laomim uero Filiarchos. i.
princeps multarum tribuum atq; populorum. Alii ab hoc Aſurim uocatos ſyros eſſe contendunt.

& a pleriſq; filis Abrahæ ex Cœtura occupatas indiæ regiones. “ ,
CEt moꝛtuus eſt Abꝛabham in ſenectute bona Senex ⁊ plenus:⁊ collectus eſt ad populũ ſuum.

Male in. xxx.interprætibadditũ eſt. & deficiens Abraham mortuus eſt: quia non cõuenit Abrahæ
defſicere & imminui.Illud quoq; qd nos poſuimus in ſenectute bona ſenex & plenus: in græcis codi

bus ponitur plenus dierũ: Quod cum ſenſum uideatur exponere eo ꝙ luce & diei opibus plenus
occubuerit: tamen magis ad Anagogen facit:ſi ſimpliciter ponatur plenus.
¶Et hec noia filioꝛum Iſmahel in noibus ſnis ? generationibus ſuis:pꝛimogenitus Iſmahe/
lis Nabaioth ⁊ cedar ⁊ reliqui vſqʒ ad eũ locum Ki ait:Et habitauerunt ab Euila vſq; Sur:qᷣ
eſt contra faciem egypti venientibus in aſſyrios in conſpectu omnium fratrum ſuoꝛum cecidit.
CDuodecim filii naſcuntur iſmaheli:e quibus primogenitus fuit Nabaioth: A quo omnis regio ab
eufrate uſq; ad mare rubrum Nabathema uſq; hodie dicitur: quæ pars arabiæ eſt. Nam & familiæ eo
rum: opidaq; & pagi & munita caſtella & tribus eorum appellatione celebrantur: Ab uno quoq; ex
his cedar in deſerto & diuna alia regio & themam ad auſtrum & Cedema ad orientalem plagam di

citur. Quod autem in extremo huius capituli iuxta. Ixx. legimus contra faciem omnium frarruʒ ſu

rum habitauit: uerius eſt illud quod nos poſuimus coram omnibus fratribus ſuis occubuit.i. in ma
nibus omnium filiorum ſuorum mortuus eſt ſuperſtitibus liberis & nullo prius morte prærepto.
fratres autem pro filiis appellarisacob. iacob quoq; ad laban demonſtrat dicens. Quod eſt peccatu
meum: quia perſequutus eſt poſt me: & quia ſcrutatus es omnia naſa mea. Quid inueniſti de uniuer
ſis uaſis domus tuæ: Ponatur coram fratribus meis & fratribus tuis: diiudicent inter nos. Nec. n. poſ
ſumus credere: ut ſcriptura cõmemoret ꝙ iacob exceptis liberis ſecum fratres aliquos ſiabuerit.
CEt concepit rebeca vxoꝛ eius:⁊ mouebantur ſilij eius in ea. MẽU
CPro motione ſeptuaginta interprætes poſuerunt . ideſt ludebant ſiue cal
cittabant

rum:quas habuit:dedit munera:⁊ dimiſit eos ab Iſaac ſilio ſuo:cum adhuc viueret in oꝛiente

Super Beneſim. c. xxvi. a.xxvij.
4 cittabant: quod aquila tranſtulit. Confringebantur ſilii in utero eiu lachus
II utero eius.S
ideſt in ſimilitudinem naulaln ſuperſicie fercbanent. Srmmhächus nen 2
Et egreſſus eſt primus rubeus totus ſicut pellis piloſus. Vbi nos piloſu
n poſuimus: In hebreo habet Sehir Vnde Heſau ſicut & alibi legimus: Sehir.i.piloſu ache Biloſum
. Et⸗ di Hetes 3 acob.da mihi guſtum de coctione rubea iſta:quia dencio propteres vocarii
nomen eins Edom. CRubrum ſine ful ebr ee e⸗
d eo igitur ꝙ rubeo cibo uendidenit primitiua ſua Rdnmtbieirn kra Fäorn diciur. Ab
D GENESIISs CaAPIIVLVM. XXVI. men.
E Eminauit autem Iſaac in terra illa:⁊ inuenit in anno illo centuplũ oꝛd
WWLicet in aliena terra ſeminauerit Iſaac: tũ non puto ꝙ tanta ei fertili deierj
unde melius puto illud eſſe quod habetur in hebleo ERaduik AonsutnfeKtnik
Aeain ioſe illo centuplum eſtimatum. i. iüidcet. n. eiſdem litteris &
imatio sbetur & ordeum:tũ eſtimationes. Sehurim leguntur ordea uero Sehoriʒ
„ — acens autem ſcriptura genus frugum x ltꝛui jhi
de E uteritern oſtendiſſe ,êC nübicunclaium
, t benedixit ei dominus. vir: .
magne ſterer eie minn. * magnus factus ẽ vir:⁊ ambulabat vadens ⁊ magniſicatus donec
u. CFeœlicitas autem multiplicati ordei ignoro ſi quem poſſit facere glori .
Eas auiten 0 .
Ebitinde Ilaace venit in vallein Gerarkene abitanit i tioſitin
orr H . .
n habitauit eneren de eg hebicd-Nep ninnse poſtꝗᷓ magnificatus eſt in ualle habitare poterat
bibit. Sed quia Elias non erat perfe beum et de torteteinüI bibit: de quo etiam Elias tpe famis
in tarrente che non erat per ectus ut xpᷣs: & Ideo torrens ille ei aruit:dñs uero noſter etiam in
6 CEtt der itus eſt: dedicans regenerationem noſtram & baptiſmi ſacramentum.
, t foderunt pueri Iſaac in valle geraran:æ inuenerunt ibi puteum aque viue.
og F. Et hic pro ualle torrens ſcriptus eſt. Nunꝗᷓ.n. in ualle inuenitur puteus aquæ uiuw.
n Et foderunt puteũ alterum:⁊ altercati ſunt etiam ſuper eo.⁊ vocanit nomen eius inimicici
8 CPro Inimiciciis: qd aquila & Symmachus. ſens migncicie,
„ αonHanäi hebræo hẽt Sataman: ex quo intelligimus Satanan contranam ——— ncrſii
in Teet haerum Putenmn aliunn⸗ non ntigauefunt cũ eis:⁊ vocauit nomen eius latitudo.
:In hebreo habet ro ndü illud: ſinten Jivxieez .
E niuem ciuitatem & Ebetebs roband lu quod ſupfa diximus· ſe ediſcauit
Et abimalech init ad eũ de geraris ⁊ ahuʒat niyns efns ”VMB
r Pro ahuzath: pro inibo in hebreo kaber drartich niengern re kealp neeh miliie eins.
dH E aat penerm pun cum rege uenetatiln quibus fuit & phicol rinceps lreitnsens
un ¶CEt venerunt pueri Iſaac:⁊ nunciauer de quem „ Direr „Anmnonz
. A nelein oenaſſene eius tpruns. de puteo: auem foderunt:⁊ dixerunt ei: Inueni⸗
14 eſcio qũo in. Ixx. interprætibus habeatur: Et mnt pueri Iſaac: & nunci: tei de puteo
m, quẽ foderũt ei:& diverürcl innenimus trEtdencinnebueiennamerd Wrmnne fia Borea
eſt propterea uocari iuramentum: ꝙ aquam non inueniſſent Eromtrario inb. Droeai imolosi
mJ. tioni aquila conſentit & Symmachus hoc ſignat: inuenerint aquam: & cbr ο cui terpræta-
Ne puteus ipſe ſaturitas: & uocata ciuitas Becrſabahehoceſt uteus Antitatis Reck tartn 4 Ppellaius fuit
N ti nunc ex eo ꝙ aqua inuenta eſt: iſaac ad nomen ciuitatis: quæ ita cnbartr alude nn ellatam:
lulum litteram & pro ſtridulo hebreorum ſin aquoſabex incipitur: græcum ſi mralckeithebre um
he⸗/ Samech poſuit: Alioquin & iuxta allegoriæ legem poſt tantos burecs in fine uletuturn ne c
wi gruit: ut iſaac aquam minime reperernit. QCQCLAPITVLVM. XXVII: ueAc
Eee Heſan arer meus vir piloſus:⁊ ego ſum vir lenis. .
¹ ENVbi nos piloſum legimus: in hebreo ſcriptum eſt Schir: V tis Sehir re-
re EB Ee Tr gerludatureſk aic, diximus dehocé& anra. Wncde hoſe montis Schitte-
er Et ſüpſit rebeca veſtimẽta heſau fiii ſui maioꝛis q̃ e flia zi.
cd CQ CEt in hoc loco tradunt hebrei primogenitos functos officio Sefandeſtclergbit en Kas.⸗
. ſacerdotale: quo induti deo nicti Terebant, Antecj Aaton in ſacerdotium duiſie ueſtimentu
⸗ CSEt dixit heſau iuſte v imas offerebant. Anteqᷓ Aaron in ſacerdotium eligeretur.
m xit heſau iuſte vocatum eſt nomen eius Jacob:Supplantauit enim mè ecce ſecundo.

Clacob ſupplantatori jcir X
io⸗ plantator interprætatur. Ab eo igitur ꝙ fratrem arte deceperit: alluſi ideo
. . . t a
n Heab rne uocatus eſt: ꝙ in ortu plantam fratris appræhenderat. b d nomenq ideo
d E atri tne ſerniese⸗ erit quando depones:⁊ ſolues iugum illius de collo tuo.
gnat quidumei ſeruituri ſint iudæis: & tempus eſſe uẽturum?qñ de collo iugum ſeruitutis abii

daſertenal inb erlo contradicant. Secundum autem. Ixx. interprætes: qui dixerant erit aũt cũ de/
ExEt vo⸗ Qlgerts luSsn de collo tuo: uidetur pendere ſententia: nec eſſe completa.
“ ocauit Jacob nomen loci illius Bethel 2 vlammais erat nomen ciuitatis pꝛins.

60

Liber Mebraicarum queſtionum.

. CAb eo quod ſupra dixerat. Quam ternibilis eſt locus iſte: non eſt hic niſi domus deĩ. Et hæc por-
ta cæli: nunc loco nomen imponit. Et uocauit illum bethel ideſt domum dei: qui locus uocabatur
ante luza: quod interprætatur nux ſiue Amygdalon: unde ridicule quidã uerbũ hebraicum ula no-

mẽ eſſe urbis putant:cum ulam intetpᷣtetur prius.Ordo itaq; iſte eſt lectionis:Et uocauit nomẽ loci

illius bethel: & prius luza uocabulũ ciuitatis antiq;: oẽs ſcripturæ uerbo ulam ſiue Elem plenæ ſunt:
quod nihil aliud ſignat niſi ante: aut prius uel ueſtibulum ſiue ſuperliminare uel poſtes.
GENESIS. CAPITVLVM. XXVIIII.

ESBizpie ergo hebdomadem iſtius:⁊ dabo etiam hanc tibi.
NCPoſtꝗᷓ liam lacob fraude decœptus pro Rachel uxoreʒz acceperat: dicitur ei a ſocero la

ad Rachel: & dilexit Rachel magis ꝗᷓ liam: & ſeruiuit ei ſeptem annis aliis.

CEt concepit:⁊ peperit ſilium:⁊ vocauit nomen eins Ruben.
COmnium patriarcharum propter compendium lectionis ethimologias nominum nolo pariter

dicere. Et uocauit inquit Ruben nomen eius dicens. quia uidit dominus humilitatem meam. Ru/

ben interprætatur uiſionis filius.

Et concepit inquit alterũ ſilium:⁊ dixit:qm̃ exaudiuit me dñs:eo ꝙ odio me hẽret vir meus:?
dedit mihi ẽt hunc:⁊ vocauit nomẽ eius Simeon. CAb eo ꝙ ſit exaudita. Simeon
nomen impoſuit. Simeon quippe interprætatur auditio. De tertio uero ſequitur. 1

CEt concepit adhuc:⁊ peperit ſiliũ:⁊ dixit nunc mecatit vir meꝰ: qꝛ peperi ei tres ſilios:ideo

vocauit nomen eius leni. bi nos legimus: Apud me erit uir meus:

quod hebraice dicitur Ilaue: & a doctoribus hebreorum aliter tranſſertur ut dicãt proſequætur me

uit meus ideſt nõ ambigo de amore in me uiri mei. Erit mihi in hac nita comes & eiꝰdilectio me ad

mortem uſq; deducet: & proſequætur.tres enim filios genui ei.

CConcepit ⁊ peperit:⁊ genuit filium.⁊ dixit.Nunc ſuper hoc conſitebo: dño. ? ob id võcauit no
men eius iuda. C¶ ClIuda confeſſio dicitur a confeſſione ita confeſſoris nomen

eſt dictum. Verumtamen hic confeſſio pro gratiarum aſtione aut pro laude accipitur: ut frequenter

in pſalmis & in euangelio. Conſitebor tibi domine cæli & terræ. i. gratias ago tibi ſiue gloriſico te.

GENESIS CAPITVLVM. XXX.

X/
7

vocem meam:⁊ dedit mihi filium:pꝛopterea vocauit nomen eius dan.

—
. 3
. P.
AJ.
—

imponeret:dan quippe interprætatur iudicium.

bitare fecit me deus habitatione cum ſoꝛoꝛe mea:⁊ inualni.⁊ vocauit nomen eius Napthali.
CCauſa nominis napthali alia hic multo exponitur ꝗᷓ in libro hebreorum nominum ſcripta eſt: un
de & aquila ait. pro quo in hebreo ſcri
ptum eſt Naptule Elohim: Naptali: unde a conuerſione ſiue a comparatione ſiue conuerſione hoc
eſt Naptali filio nomen impoſuit. Quod autem ſequitur.
CEt peperit ʒelfa ancilla lie Jacob ſilium:⁊ dixit lia in foꝛtuna:⁊ vocauit nomen eins Gad.
CVbi nos poſuimus In fortuna:& græce dicitur: quæ poteſt euentus dici. In hebreo

habet Bagad quod aquila interprætatur uenit accinctio. Nos autem dicere poſſumus in procinctu.

Ba enim poteſt præpoſitionem ſonare in & uenit Gad euentus ergo ſiue procinctus quod Gad diciĩẽ
tur velfe filius Gad uocatus eſt. Sequitur.
Et peperit zelfa Ancilla lie filinm ſecundum Jacob.⁊ dixit lia.beata ego:quia beatiſicant me
mulieres:⁊ vocauit nomen eins Aſer diuttie.
MVale additæ ſunt diuitiæ ideſt cuñm ethimologla nominis Aſer ſcripturæ au-
ctoritate pandatur dicentis. Beata ſum ego. & beatificant me mulieres. Et ab eo ꝙ beata dicatur ab
hominibus: fiium ſuum beatũ uocauerit. Aſer ergo non diuitiæ ſed beatus dicitur. duntaxat In præ
ſenti loco. Nam in aliis ſecundum ambiguitatem uerbi poſſunt & diuitiæ ſic uocarii
CEt audiuit dens liam:⁊ concepit:⁊ peperit Jacob filium quintum:⁊ dixit lia dedit deus merce
dem meam: quia dedi ancillam meam viro meo:æ vocanit nomen eius JIſſachar.
CEthimologiam huius nominis. lxx:interprætes ediderunt eſt merces. Non utiq; ut pleriq; addito
pronomine male legunt. Eſti mandum eſt ita ſcriptum eſſe: ꝙ is eſt merces:ſed totum nomen inter
prætatur eſt merces: Is quippe dicitur eſt. & Sachar merces. Hoc autem ideo:quia Mandragoris filii

Ruben introitum qui Racheli dedebatur ad ſe uiri emerat. Sequitur. .
7 Et concepit adhuc lia.ꝛ peperit filiũ ſextum Jacob.⁊ dixit lia.dotauit mè deus dote bona: en
oc Kempore habitabit mecum vir mens:qꝛ peperi ei ſex filios:? vocauit nomẽ eius zabulon.
CVbi nos poſuimus habitabit mecum & ſeptuaginta interprætati ſunt diliget me. In hebreo habe-
tur zebulim

ban ut ſeptem dies poſt nuptias ſororis prioris expleat. Et ſic accipiat Rachel:pro qua ite
HA ſeptem annis ſeruiturus ſit: Non igitur ut quidam male eſtimant poſt ſeptem annos alios
Rachel accepit uxorem: ſed poſt ſeptem dies nuptiarum uxoris primæ. Nam ſequitur & ingreſſus ẽ

T concepit ala.⁊ peperit iacob ſilium:⁊ dixit Rachel iudicauit me dũs:⁊ exaudiuit
Cauſam nominis expræſſit: ut ab eo ꝙ iudicaſſet dominus: filio Ancillæ Iudicii nomẽ

Etconcepit adhuc ? peperit balla ancilla Rachel fllinm ſecũdum Jacob:⁊ dixit Rachel ha

—Ä—r ¶ .. „. mm. — —,— , rm — — r.. — . —

60

we

d

⸗
1b

10

4

Super Beneſim.c.xxxi.

tur zebulim & eſt ſenſus:quia ſex filios genui acob propterea iam ſecura ſum. habitabit enim me⸗
cum uir meus: unde & filius meus uocatur habitaculum. Male igitur & uiolenter in libro nominũ
zabulon fluxus noctis interprætatur.
Et poſt hoc peperit ſiliaʒ:⁊ vocanit nomen eius dinan. H
Nac tranſſertur in cauſam. quam ſignificantius græci uocant. Iurgii enim in
Sitimis cauſa extitit poſt filios & parentum ponenda ſunt noĩa. Lia interprætatur laborans. Rachel
ouis cuius filius Ioſeph ab eo ꝙ ſibi alium addi mater optauerat: uocatur augmentum.

CTranſibo in vniuerſo pecoꝛe tuo hodie:ſepara inde omne pecus variũ ⁊ diſcolor ⁊ omne pe/

cus vnius coloꝛis in agnis:⁊ varium ⁊ diſcoloꝛ in capꝛis erit merces mea.⁊ reſpondebit mihi in
ſtitia mea in die craſtino cum venerit merces mea coꝛam te:omne in quo nõ fuerit varium ⁊ di
ſcoloꝛ in capꝛis ⁊ in agnis furtum erit Apud me.& cætera.
CMultum apud. Ixx. interprætes cõfuſus eſt: & uſq; in præſentẽ diem nullum potui inuenire noſtio

rum: qui ad liquidum quid in hoc loco diceretur exponeret: Vis inquit Iacob me ſeruire tibi enam
alios ſeptem annos: fac qd poſtulo. Separa oẽs diſcolores & uarias tam oues quã capras & trade in

manus fllioꝶ tuorum. Rurſũq; ex utroq; grege alba & nigra pecora. i. unius coloris da mihi. Siquid
igitur ex albis & nigris: quæ unius coloris ſant uarium natũ fuerit meũ erit: Siquid uero unius colo
ris: tuum. Rẽ non difficilem poſtulo. Tecũ facit natura pecorumiut alba ex albis: & nigra naſcantur

ex nigris: mecum iuſtitia mea: dũ deus humilitatem meã reſpicit & laborẽ: optionẽ laban datam li/

benter arripuit. & ita ut lacob poſtulabat faciens trium dierum iter Iacob & filios ſuos ſeparauit: Ne
quis ex uicinitate pecoris naſceretur dolus: Itaq; iacob nouã ſtropham cõmentus eſt & contra natu
ram albi & nigri pecoris naturali arte pugnauit. Tres. n. uirgas & Amygdalinas & maligranati: ꝗ.
Ixx. ſtiracinas & nucinas & plataninas habeant ex parte decorticans. uarium uirgarum fecit colorẽ
ut ubicũq; in uirga corticem reliquiſſet: antiquus pmaneret color. Vbi uero tuliſſet corticẽ color cã
didus panderetur. Obſeruabat ergo iacob & tempore quo aſcendebantur pecora: & poſt calorem
diei ad potandum auida pergebant diſcolores uirgas ponebat in canalibus: & admiſſis arietibus &

hircis in ipſa potandi auiditate oues & capras faciebat aſcendi: ut ex duplici deſideno dum auide bi

bunt: & aſcenduntur a maribus: tales fœtus conciperent: quas umbras arietum & hircorum deſuper
aſcendentium in aquarum ſpeculo contẽplabantur. Ex uirgis enim in canalibus poſitis uarius erat

etiam imaginum color:nec mirum hanc in conceptu fœminarum eſſe naturam: ut quales perſpe-
xerint in extremo uoluptatis eſtu quo concipiunt talem ſobolem procreent: cum hoc ipſum etiam
in equarum gregibus apud hiſpanos dicatur ſieri. Et quintilianus in ea cõtrouerſia: in qua accuſaba
tur matrona ꝙ ethiopem peperit pro defenſione illius argumentetur: hanc conceptus eſſe naturam
quam ſupra diximus. Et ſcriptum reperitur in libris hippocratis ꝙ quædam ſuſpitione adulterii fue
rat punienda cum pulcherrimum peperiſſet: utriq parenti generiq; diſſimilem niſi memoratus me-

dicus ſoluiſſet quæſtionem: monens quærere ne forte talis pictura eſſet in cubiculo: qua inuenta mu
lier a ſuſpitione liberata eſt. Poſtqᷓ autem nati fuerant ædi: & agni uarii: & diſcolores ex albis & uni⸗

us coloris gregibus ſeparabat illos iacob. Et procul eſſe faciebat a priſtino grege: Si qui autem naſce
bantur uni coloris ideſt albi ſiue nigri tradebat in manibus filiorum laban. & ponebat uirgas: quas
decorticauerat in canalibus quibus effandebantur contra pecora: ut conciperent eo tempore cum
uenirent ad potandum & concipiebant pecora contra uirgas iacob. uirgas quas poſuerat coram pe

coribus in canalibus ad concipiendum in eis & in ſerotinis ouibus non ponebat: & fiebant ſerotina
laban & temporanea iacob. hoc in. xx. interprætibus non habetur. ſed pro ſerotinis & temporaneis

aliud neſcio quid quod ad ſenſum non pertinet tranſtulerunt. Quod autem dicit ſcriptura hoc eſt

jacob prudens & calidus: iuſtitiam & equitatem etiam in noua arte ſerunabat. Si enim omnes agnos

& edos uarios pecora procreaſſent: erat aliqua ſuſpitio doli. & aperte huic rei laban inuidus contra
iſſet: ergo ita omnia temperauit: ut & ipſe fructum ſui laboris acciperet: & laban non pœnitus ſpo/-
liaretur. Si quando oues & capræ primo tempore aſcendebantur: quia melior uernus eſt ſœtus ante
ipſas ponebat uirgas: ut uania ſoboles naſceretur. Quæcumq; autem oues & capræ ſero quærebant
marem: ante earum oculos non ponebat:nt unius coloris pecora naſcerentut. Et quicquid primum

naſcebatur ſuum erat quia diſcolor & uarium erat. quicquid poſtea: laban. unius enim tam in ni/
gro q̃ in albo coloris pecus naſcebatur. in eo autem loco ubi ſcriptum eſt: ut conciperent in uir-

gis: In hebreo habet leia hamenna uim uerbi hebraici niſi circuitu exprimere non poſſum. Leia-

hamenna enim proprie dicitur extremus in coitu calor quo corpus omne concutitur: & patranti

uoluptati uicinus eſt finis.
GENESIS CAPITVLVM. XXXxIM.
T pater veſter mentitus eſt mihi: ⁊ mutauit mercedem meam decem vicibus: 2 non
Eddegu ei deus vt noceret mihi. Si dixerit:hoc varium pecus erit merces tua: naſcetur
E omne pecus varium:Et ſi dixerit:vnius coloꝛis erit merces tua: Naſcetur omne pe
WRNG cus vnius coloꝛis. MUN6 CPro eo ꝙ nos poſuimus muta/
uit mercedem meam decem uicibus. lxx. interprætes poſuerunt.x. agnis. Neſcio qua opiione du-

Liber Mebraicarum queſtionum.

Qi cum nerbum hebraicum Mo numerum magiſꝗ agnos ſonet. Deniq; & ex conſequenti

bus hic magis ſenſus probatur ꝙ per ſingulos fœtus ſemper laban conditionem mutauerit. Si uide
bat uarium naſci pecus:poſt fœtum dicebat. uolo ut in futurum mihi uaria naſcantur. Rurſum cum
uidiſſet unius coloris naſci pecora:iacob quippe hoc audito uirgas in canalibus non ponebat. dice/
bat ut futuros fœtus unius coloris ſibi pecora procrearent. & ꝗd plura uſq; ad uices decẽ ſemp labã
pecoris ſui ſiue Iacob mutata cõditio eſt. Et quodcũq; ſibi ꝓpoſuerat: ut naſceretur in colorẽ contra
riũ uertebatur Ne cui aut in ſex annis decẽ pariendi uices incredibiles uideãtur: lege uirgiliũ in quo

dicitur. Bis grauidæ pecudes. Natura autem italicarum ouium & Meſopotamiæ una eſſe traditur.

CEt furata eſt Rachel idola patris ſui.

CVbi nunc idola legimus:In hebreo theraſim ſcriptum eſt q́ aquila .i. figuras

uel imagines interprætatur. hoc autem ideo ut ſciamus quid in iudicum libro theraſim ſonet.
¶Et tranſiuit fluuium.⁊ venit in montem galaad. CNon ꝙ eo tpe Galaad mons dice
retur: ſed per anticipationem ut frequenter diximus illo uocatur noĩe quo poſtea nuncupatus eſt.
CSEt mutaſti mercedem meam decem agnis.
dem error qui ſupra: Numerus enim pro agnis legendus eſt.
Et dixit Jacob fratribus ſuis.colligamus lapides.⁊ congregatis lapidibns fecerunt aceruũ.

⁊ comederũt ſuꝑ eũ.Et vocauit illũ laban aceruũ teſtimonij.⁊ Jacob vocauit illũ aceruũ teſtis.

CAceruus hebrea lingua Gal dicitur. hed uero teſtimoniũ. Rurſum lingua ſyra aceruus Igar appel

latur. Seduch teſtimoniũ. Iacob igitur aceruũ teſtimonii: hoc eſt Galaad lingua appellauit hebrea. la

ban uero idipſum.i. aceruum teſtimonii. Igar Seduch a gentis ſuo ſermone uocauit. Erat enim ſyrꝰ
&S& antiquam linguam parentum prouintiæ in qua habitabat ſermone mutauerat.
GENESIS. CAPITVLVM. XXXII.
X occurrerunt ei Angeli dei.⁊ dixit Jacob:vt vidit eos.Caſtra dei hec ſunt.⁊ vocauit

8 “ hanaim: ut ſciamus ſi quando interprætatum in alio loco ponitur quem locum ſignificet:
eͦ pulcre:ad fratrem iturus lInimicum angelorum ſe comitantium excipitar choris.
CEt dixit Jscob deus patris mei Iſaac domin qui dixiſti ad me reuertere in terram tuam.⸗
benedicam tibi.MMinor ſũ omni miſericordia tua:⁊ omni veritati tue:quam feciſti ꝓ ſeruo tuo.
CPro eo quod nos poſuimus Minor ſum Aliud neſcio quid quod ſenſum turbet in græcis & la-
tinis codicibus continetur.
ECt dixit ei.Quod nomẽ tibi? Qui ait Jacob.dixit autem ei Jã non vacabitur Jacob nomen
tuum.ſed vocabitur nomen tnum Iſrael: quia inualniſti cum deo.⁊ cum hominibus valebis.
loſephus in primo antiquitatum libro Iſrahel ideo appellatum putat.ꝙ aduerſum angelum ſtete
rit: quod ego diligenter excutiens in hebreo pœnitus inuenire non potui. Et quid me neceſſe ẽ opi-
niones quærere ſingulorum? Cum ethimologiam noĩs exponat ipſe qui poſuit. Non uocabitur in
quit nomen tuum ĩacob. ſed iſrahel erit nomen. Quare interprætatur aquila
Symmachus Septuaginta & Theodotion Sarith. n.
quod ab iſtahel uocabulo deriuatur: principem ſonat. Senſus hic ĩtaq; eſt. Nõ uocabitur nomen tuũ
ſupplantator hoc eſt iacob. ſed uocabitur nomen tuum princeps cum deo hoc eſt Iſrahel. quomõ
in. ego ſum:ſic & tu: qui mecum lIuctari potuiſti: princeps uocaberis. Si autem mecũ qui deus ſum ſi
ue Angelus (qm̃ pleriq; uariæ interprætantur) pugnare potuiſti: quanto magis cum hoiĩibus hoc eſt
cum Eſau quem formidare non debes.Illud ãt quod in ſibro noĩum interprætatur iſrahel uir uideés
deum ſiue mens uidens deum: oĩum pœne ſermone detritum non tam uere ꝗq uiolenter mihi in tẽ
pore ratum uidetur: hic. n. iſrahel per has litteras ſcribitur. Iod. Sin. Res. Aleph. Lamed: quod inter-/-
prætatur princeps dei ſiue directus dei:hoc eſt uir uero uidens deũ his lris ſcribitur:
ut uir ex tribus litteris ſcribatur. Aleph. Iod. Sin: ut dicatur ais: uidens ex tribus res Aleph. he. & dica
tur rahe: porro el ex duabus Aleph & lamed: & interprætatur deus ſiue fortis. Quãuis igitur grandis
auctoritatis ſint & eloquentiæ & ipſoꝶ umbra nos opprimat: qui iſrahel nirũ ſiue mentem uidentẽ
deum tranſtulerũt: Nos magis ſcripturæ & Angeli uel dei qui ipſum iſrahel uocauit auctoritate du
cimur ꝗᷓ cuiuſlibet eloquentiæ ſecularis: illud quoq; quod poſtea ſequitur.
Et benedlixit eum ibi:⁊ vocauit Jacob nomen loci illius facies dei:vidi enim deum facie ad
faciem:⁊ ſalua facta eſt anima meã. .M
In hebreo dicitur fanuel. ut ſciamus ipſum eſſe locum qui in cæteris ſcripturæ ſanctæ uolumini/
bus:ita ut in hebreo ſcriptum eſt fanuel legitur in græco: Et diuiſit pueros ſuper liam & ſuper Ra-/
chel & ſuper duas Ancillas: & poſuit Ancillas & filios earum primas: Liam uero & pueros nouiſ-
ſimos: & Rachel & ioſeph nouiſſimos: & ĩpſe tranſiuit ante eos. Non ut pleriq; eſtimant: tres tur
mas fecit: ſed duas: Deniq; ubinos habemus diuiſit aquila poſuit
ideſt dimidiauit: ut unum cuneum faceret ancillarum cum paruulis ſmis. & Alium liæ & Rachel:
quæ liberæ erant cum filiis earum: primaſq; ire faceret ancillas. Secundas liberas:ipſe ãt añ utrumq;
gregem fratrem adoraturus occurreret. Et ædificauit ibi lacob domum: & peconbus ſuis ædifica/-
— uit tabernacula.

4

Knomen loci eius caſtra. Vbi hic caſtra poſita ſunt:in hebreo habet ma

Super Beneſim. c. xxxiij.

uit tabermmacula. Vbi nos tabernacula habemus. In hebreo legitur Sochot. Eſt autem uſq; hodie cini
tas trans iordanem hoc uocabulo in partes Scithopoleos de qua in libro locorum ſcripſimus.
CEt venit Jacob Salem ciuitatem Sichem:in terra Canaam:cum ueniſſet de meſopotamia
ſyrie. CError oboritur quomodo Salem Sichem ciuitas appelletur: cuʒ
Hieruſalem in qua regnauit Melchiſedech: Salem ante ſit dicta. Aut igitur unius ntraq; urbs nomi/
nis eſt: quod etiam de pluribus iudeæ locis poſſumus inuenire: utidem urbis & loci nomen in alia

atcq; alia tribu ſit. Aut certe iſtam Salem quæ nunc pro Sichem nominatur: dicimus hic interpræ-/

tari conſũmatam atq; perfectam. Et illa quæ poſtea Hieruſalem dicta eſt: paciſicam noſtro ſermone
tranſſerri. Vtrumq; enim accentu paululum declinato hoc uocabulum ſonat. Tradunt hebrei ꝙ
claudicantis fœmur Iacoh ibi conualuerit: & ſanatum ſit. Propterea eandem ciuitatem curati atq;

perfecti uocabulum conſequutam.

C Et venit Emmor ⁊ Sichen filius eius ad portam ciuitatis ſue ⁊ loqunuti ſunt ad viros ciui/
tatis dicentes.viri iſti paciſici nobis ſunt.
Vbi nunc ſeptuaginta interprætes pacificos tranſtulerunt. Aquila interprætatus eſt
ideſt conſummatos atq; perfectos pro quo in hebreo legitur Salamin Ex quo perſpicuum eſt uerũ
eſſe illud quod fupra de Salem diximus. Et introgreſſi ſunt ciuitatem diligenter & interfecerunt
omnem maſculum. ꝓpro quo quod in græcis legitur r
ideſt diligenter. In hebreo ſcriptum eſt bete ideſt audacter & confſidẽter.
CEt venit Jacob in luʒam in terra Chanaam:que eſt Betbel.
CEcce manifeſtiſſime comprobatur Bethel non ulam may ſ ut ſupra dictum eſt: ſed luzam: ideſt a-
migdalon ante uocitatam.

EEt mortua eſt debbora nutrix Rebece.? ſepulta eſt iuxta bethel.

CSi mortua ẽ nutrix Rebecæ noiĩie debora ut. Ixx. quoq; hic interprætes tranſtulerunt: & ipſuʒ uer-
bum eſt hebraicum monecha. Scire non poſſumus quare ibi ſubſtantiam poſuerũt: hic nutticem.
CEt dixit ei deꝰ.iã nõ vocabit᷑ nomẽ tuũ Jacob.ſed iſrł erit nomẽ tuũ.⁊ vocauit:nomẽ eiꝰ iſrł.
CDudum nequaquam ei ab angelo nomen eius imponitur: ſed ꝙ imponendum ſit a deo prædica
tur. Quod igitur ibi futurum promittitur: hic docetur.
CEt factũ ẽ dũ appropinqret expletu chabratha i terra Chanaã:ut vẽiret efrata:peꝑit rachel.
C Verbum hebraicum chabratha in conſequentibus: ubi iacob loquitur ad ioſeph. Ego autem cum
yuenirem de meſopotamia ſyriæ mortua eſt mater tua Rachel in terra chanaam in nia hippodromi
ut uenirem ephrata. Neſcio quid uolentes hippodromum ſeptuaginta interprætes tranſtuleruũt. &
ſtatim ibi ut in hebreo dicitur. Et ſepelierunt eam in uia ephrata poſuerunt hippodromum: cũᷣ utiq;

ſ chabratha hippodromus eſt: ephrata hippodromus eſſe non poſſit. Aquila cũ hoc ita tranſtulerit.

Et factum eſt ideſt in itinere terræ introiens in ephrata. Sed melius ẽ ſi trãſ
feratur in electo terræ tempore: cum introiret ephrata. Porro nermum tempus ſignificat: cum in flo/
rem cuncta rumpuntur: & anni tempus electum eſt: uel cum tranſeuntes per niam carpunt & eligũt
e uicinis agris quodcumqʒ; ad manus uenerit diuerſis floribus inuitati. Ephrata uero & bethel eſſe
unius urbis uocabulum eſt ſub interprætatione conſimili. Si quidem in frugiferam & in domũ pa-
nis uertitur: propter eum panem: qui de cælo deſcendiſſe ſe dicit.
CEt factum eſt cum dimitteret eam anima.
CSi quidem moriebatur) uocauit nomen eius filius doloris mei:quod nomen moriens mater im/
poſuit dicens Benoni. Filius uero dextræ hoc ẽ uirtutis: quod iacob mutauit: appellatur Beniamin
unde errãt qui putant Beniamin filiũ dierum ĩterp̃tani. Cuù enĩ dextera appellatur lamin: & finiatur ĩ
n. litteram: dies qdem appellantur & ipſi iamim in. m. litteram terminatur.
Et profectus eſt Iſrael.⁊ extendit tabernaculum ſuũ trans turrim Ader.
CNHunc locum hebrei eſſe uolũt ubi poſtea templũ ædiſicatũ ẽ: & turrim ader turrim gregis ſigni/
ficari hoc eſt congregationis & cœtus: quod Micheas propheta teſtatur dicens. Et tu turns gregis
nebuloſa filia ſyon: & cætera. Illoq; tempore lacob trans locum: ubi poſtea templum ædificatum ẽ:
habuiſſe tentoria. Sed ſi ſequamur ordinem uiæ paſtorum iuxta bethleem locus eſt ubi uel angelo
rum grex in ortu domini cecinit. uel iacob pecora ſua pauit loco nomen imponens: uel quod ueri?
eſt:quodam uaticinio ſuturum iam tunc myſterium monſtrabatur.
CEt venit Jacob ad Iſaac patrem ſunum in Mamre ciuitatem arbee hec eſt chebron. .
CPro arbeæ in ſeptuaginta campum habet: cum chebron in monte ſita ſit. Eadem autem ciuitas di
citur & Mamre ab amico Abrahæ ita antiquitus appellata. Et peperit Ada Eſau Eliſaz. Iſte eſt Eli-
faz: cuius ſcriptura in iob uolumine recordatur. C
CAſti filij Eſau. Et iſti ꝓrincipes eorum.ipſe eſt edom. —
CEthi filii Seir Eſau & Edom: & Seir & unius nomen eſt homiris. Et quare uarie nũcupetur ſupra
dictum eſt Duod autem ſequitur & chorei habitantes terram: & reliqua. Poſtquã enumerauit ſilios
Eſau altius repetit & exponit qui ante Eſau in Edom terra principes fuerint ex genere choreorum:
qui in lingua noſtra interprætantur liberi. Legamus diligenter deuteronomium: ubi manifſeſtius

V.iber Mebꝛaicarum queſtionum.

. ſcribitur quomodo uenerint filii Eſau & interfecerint choreos ac terram eorum hereditate poſſede
tint. Et fuerunt filii lotan hori & hemam & ſoror lotan Temnah hæc eſt tẽnah: de qua ſupta dictũ
6. Et temnah erat concubina elifiz filii primogeniti Eſau. & ex ipſa natus eſt A malech. Idcirco aüt
choreorum recordatus eſt: quia primogenitus filiorum Eſau ex hliabus eorum accepir concubinã.
Quod autem dicitur Theman & Cenez & Amalech: & reliqua: ſciamus poſtea regionibus idumeo
rum ex his uocabula impoſita. “Mä
Ipſe eſt Ana qui inuenit Jamim in deſerto cum paſceret aſinos Sebeon patris ſui.
C¶ Multa & uaria apud hebreos de hoc capitulo di ſputantur:apud græcos quippe & noſtros ſaper
hoc ſilentium eſt. Alii putant iamim maria appellata. Hiſdem enim litteris ſcribuntur maria: quibꝰ
& nunc hic ſermo deſcriptus eſt:Et uolunt illum dum paſcit aſinos patris ſui in deſerto aquarum:
congregationes reperiſſe: quæ iuxta idioma linguæ hebraicæ maria nuncupentur: quod ſcilicet ſtła
gnum repererit: cuius rei inuentio in heremo difficilis eſt. Nonnulli putant aquas calidas iuxta pu/
nicæ linguæ uiciniam: quæ hebreæ conterminis eſt: hoc uocabulo ſignari. Sũt qui arbitrentur ona
gros ad hoc admiſſos eſſe ad aſinas: & ipſum per iſtiuſmodi reperiſſe concubitum: ut uelociſſimi ex
his aſini naſcerentur qui uocantur iamim: pleriq; putant ꝙ equarum greges ab aſinis in deſerto ipᷣe
ſecerit primus aſcendi: ut mulorum inde noua contra naturam animalia naſcerentur. Aquila hunc
locum ita tranſtulit. Ipſe eſt Anam qui inuenit Et Symmachus ſimiliter
quæ interprætatio pluralem numerum ſignificat. Septuaginta uero & Theodotion
equaliter tranſtulerunt dicentes tomamim:quod indicat numerum ſingularem. Et regnauit ꝓ eo
jobah filius zare de boſra:hunc quidam ſuſpicantur eſſe lob:ut in fine uolummis ipſius additum ẽ:
contra hebrei aſſerunt de Nachor eum ſtirpe generatum. ut iam ſupra dicum eſt.

CPro uaria tunica aquila interprætatus eſt tunicam aſtragalon: ideſt tunicam talarem. Symmachꝰ
tunicam manicatam ſiue ꝙ ad talos uſq; deſcenderet & manibus artificis mira eſſet narietate diſti-
cta:ſiue ꝙ haberet manicas: antiqui enim magis colobiis utebantur.
Et vendiderunt Joſeph Iſmahelitis.xx· aureis. Pro aureit: in hebreo argenteos
habet: neq; uiliore metallo dominus uenundari debuit: quam ioſeph.
Madianei autẽ vendiderũt Joſeph in egypto phutiphar eunucho pharaonis archimagiro.
CIn pleriſq; locis archimagiros: ideſt cocorum principes: pro magiſtris exercitus ſcriptura comme
morat: quippe græce interprætatur occidere: uenditus eſt ioſeph principi exercitus & bel
latorum nõ petefra ut ĩ latino ſcriptũ eſt: ſed putefar eunucho. Vbi quæntur quomodo poſtea uxo/

niſterium & a domino uirilibus eius arefactis poſtea electum eſſe iuxta morem ierofantarum in põ
tiſicatum eliopoleos & huius filiam eſſe aſenech quam poſtea ioſeph uxorem acceperit.
Er adiecit ⁊ peperit filiũ ⁊ vocauit nomẽ eius Selon.hec autẽ erat in chasbi qñ peperit eos.
W¶Verbumhebreum hic pro loci uocabulo poſitum eſt quod Aquila pro re tranſtulit dicens: Et uo
cauit nomen eius Selon.Et factum eſt ut mentiretur in partu poſtquã genuit eum. Poſtquã enĩ ge/
nuit Selon ſtetit partus eius chazbi ergo non nomen loci:ſed mendacium dicitur. Vnde & in alio
loco ſcriptum eſt. Mentietur opus oliuæ.i.fructum oliua non faciet. S
CVLonſolatus Judas aſcendit ad eos qui tondebant ones eius odollamites. —
C Pro paſtore amitus legitur. Sed uerbum ambiguum eſt quia hiſdem litteris utrũq; nomen ſcribi-
tur: uerum amit? rem: paſtor rõ legitnrrrr.
WEt ſedit ad portam euan que eſt in tranſitu thamna.
CSermo hebraicus euaim tranſfertur in oculos. Non eſt igitur nomen loci. Sed eſt ſenſus. Sedit in
biuio ſiue in compito: ubi diligenter debet uiator aſpicere quod iter gradiendi capiat.
CCognouit autem Judas ⁊ dixit iuſtior eſt iſta q; ego eo ꝙ non dedi eam Selo filio meo.
In hebreo habet iuſtificata eſt ex me non ꝙ iuſta fuerit:ſed quod comparatione illius minus ma/
Ii fecerit nequaquã uanam turpitudinem: ſed liberos inquirendo.
L. Et vete egreſſus ẽ frater eius ⁊ dixit vt quid diniſa eſt propter te materia.Et vocauit nomen
eilus phares.
CPro materia diuiſionem Aquila & Symmachus tranſtulerunt: quod hebraice dicitur phares. Ab.
eo igitur ꝙ diuiſerit membra nulam. Secundarum diuiſionis nomen accepit: Vnde & phariſei qui
ſe quaſi iuſtos a populo ſeparauerant diuiſi appellabantur. Poſt hoc exiit frater eius: in cuius manu
erat coccinum: & uocauit nomen eius zara. Hoc nomen interprætatur oriens. Siue igitur quia pri-
mus apparuit: ſiue ꝙ plurimi iuſti ex eo nati ſunt: ut in libro Paralipomenon continetur: zara:
ideſt oriens appellatus eſt.
CNVoſt verba hec peccauit pꝛinceps vinarioꝛum regis egyptti. ððMU
CVbi nos poſuimus principem uinariorum:in hebreo ſcriptum habet Maſech.Illud ſrbuʒ quod
in noĩe ſerui Abrahã dudum legimus quem nos poſſumꝰmore uulgi uocare pincernãꝗ. Nec uile pu
tetur officiũ:cuʒ apud reges barbaros uſq; hodie maxĩe dignitatis ſiregi poculũ porrexiſſe. Poetæ
guoch

CEt Iſrael dilexit Joſeph ſuꝑ oẽs ſilios ſuos:qꝛ erat ſfiliꝰ ſenectutis.⁊ fecit ei tunicaz voriam.

rem habere dicatur. Tradunt hebrei emptum ad hoc ioſeph ob nimiam pulchritudinem ĩ turpe mi

— — — —.

—

— — — — — —

QE Pro uehiculis ſeptuaginta & Theodotion

HGuper Beneſim.

quoq; de catamito & iĩoue ſcriptitent: ꝙ amaſium ſuum huic officio manciparit:
C Et ecce vitis in conſpectu meo:⁊ in vite tres fundi:⁊ ipſa germinans tres fundos.
C Tria flagella:& tres ramos:ſiue propagines:hebreo ſermone ſignificat quæ ab illis uocantur Sa⸗/
riagim. Et uidebar mihi tria caniſtra conditorum portare in capite meo. Pro tribus caniſtris condi
torum tres cophinos farinæ in hebreo habet.
CEt ecce de fluuio aſcẽdebãt ſeptẽ boues ſpecioſe ad videndum ⁊ electe cornibus ⁊ paſceban
tur in achi. QC,½ Bis in geneſi ſcriptum eſt achi: & neq; græcus ſermo eſt nec lati
nus. Sed & hebreus ipſe corruptus eſt: dicitur enim in Ahu hoc eſt in palude. Sed ꝗa uau littera apd
hebreos & 1ſimiles ſunt: & tantum magnitudine differunt: pro ahu ahi ſeptuaginta interprætes trã
ſtulerunt: & ſecundum conſuetudinem ſuam ad exprimendam duplicem aſpirationem heth he-
breæ litteræ chi græcam litteram copulauerunt. .
Et reſpõdit Joſeph pharaoni dicens. Sine deo non reſpondebitur ſalutare pharaoni.
¶ n hebreo aliter habet. Sine me deus reſpõdebit pacem pharaoni.
CEcce ſeptem anni venient abundantie magne in omni terra egvypti.
C Miror quomodo uerbum hebraicum Sabbec quod nos ſupra abundantiam ſiue ſatietatem in pu
teo quem foderunt extremum ſerui Iſaac interprætati ſumus: hunc ſeptuaginta rectiſſime tranſſerẽ
tes ibi iuramentum interprætati ſunt: cum & iuramentum & un & ſatietas & abundantia prout lo-
cus & ordo flagitauerit poſſit intelligi. Sed & in conſequentibus ubicũq; abundantia legnurin he
breo.i. uerbum ſcriptum habet. Et clamauit ante eum præco & conſtituit eum ſuper omnez ter-
ram ægypti: pro quo aquila tranſtulit. Et clamauit in conſpectu eius ad geniculauanem. Symma/
chus ipſum hebraicum ſermonem interprætans ait. Et clamauit ante eum Abrahæ: unde mihi uide
tur non tam præco ſiue adgeniculatio: quæ in ſalutando uel adorando loſeph accipi poteſt intelli-
gendaqni id quod hebrei tradunt dicentes patrem tenerum ex hoc ſermone tranſſerri. Ab quippe
icitur pater: rech delicatus ſiue tenerrimus ſignificante ſcriptura: ꝙ iuxta prudentiam quidem pa/
ter omnium fuerit: ſed iuxta ætatem tenerrimus adoleſcens: & puer. V
CEt vocauit pharao nomen Joſeph zaphnath phahaneha ⁊ dedit ei aſenech ſiliam phutipha
res ſacerdotis eliopoleos in vxoꝛem.
Licet hebraice hoc nomen abſconditorum repertorem ſonet: tamẽ quia ab ægypto ponitur ip̃iꝰ
linguæ debet habere rationem. Interprætatur ergo ſermone ægyptio zaphnath phahaneha ſiue ut
ſeptuaginta tranſſferre uoluerunt pſontõ fanec: ſaluator mundi eo ꝙ orbem terræ ab imminente fa
mis excidio liberarit. Notandum autem ꝙ dñi quondam & emptoris ſui filiã uxorẽ acceperit ꝗ ad
id locorum pontiſex eliopoleos erat. Neq; enim phas abſq; eunuchis idoli illius eſſe antiſtes:ut ueꝰ
ra illa hebreorum ſuper eo quod ante iam diximus ſuſpitio comprobetur. Q”MUV/
CEt Joſeph nati ſunt duo filii anteqᷓ; venirent anni famis:quos peperit ei Aſenech ſilia phuti⸗
pharẽs ſacerdotis eliopoleos. vocauit autem Joſeph nomen pꝛimogeniti M enaſſe:quia obli/
uiſci me fecit deus omnium laboꝛum meoꝛum:⁊ omnis domus patris mei. Nomen autem ſe⸗/
cundi vocauit ephꝛaim:quia creſcere me fecit deus in terra humilitatis mee.
CObſerua propter quæſtionem: quæ poſt paululum de Ioſeph ſiliis proponenda eſt ꝙ ante famis
tempus quo iacob intrauit in ægyptum duos tantum ioſeph filios habuerit Menaſſen & Ephraim
Menaſſen uocans ab eo ꝙ ſit oblitus laborum. Ita enim hebraice uocatur obliuio: Ephraim eo
auxerit eum deus: Et ex hoc enim uocabulo in linguam noſtram tranſſertur augmentum. Et defer
te uiro munera aliquid reſine: & mellis thymiama & ſtacten: & terebinthum. & nuces. Siue ut aqui-
la & Symmachus tranſtulerunt Amygdala. Idcirco hoc capitulum poſuimus: ut ſciamus ubi ĩ niis
codicibus habetur thymiama. In hebreo eſſe nechota: quæ ĩ Eſaia legitur maniteſtiſſime cella thy-
miamatis ſiue ſtoracis. intelligitur ꝙ in illa aromata diuerſa ſint condita.
C Et biberunt ⁊ inebꝛiati ſunt cum eo.
Idioma linguæ hebraicæ ut ebrietatem pro ſatietate ponat ſicut ĩbi in ſtillicidiũis ſuis inebriabitur
erminans. Haud dubiuʒ quin terra pluuiis irrigata.
Et pone argẽtũ i vniuſchiuſqʒ oꝛe ſaculi:⁊ cõdi:meũ aũt argentũ mitte inſaculum iunioꝛis.
CPro ſaculo peronem uel ſollem :in hebreo habet:pro condi.i.poculo quod etiam in Eſaia legimꝰ
Aquila ſciphum. Symmachus fialam tranſtulerunt.
Beſcende ergo ad me ne ſteteris:⁊ habitabis in terra geſen arabie.
CHic arabiæ additum eſt. in hebreis enim uoluminibus non habetur. Vnde & error ĩcrebuit ꝙ ter

tia geſen in arabia ſit. Porro ſit : ut in noſtris codicibus ẽ per extremum. m. ſcribitur geſem: quod mi

hi nequaquam placet: terram ſignat complutam: Geſem enim in imbrem uertitur.
CBDixit autem pharao ad Joſeph dic fratribus tuis hoc facite.onerate vehicula veſtra.⁊ ite in
terram chanaam. ð „F HZ
interprætati ſunt Iumenta: re
liqui tranſtulerunt. Et dedit illis cibaria in uia uerbum Seda quod hic omnes ore conſono
ideſt cibania uel ſitartia interprætati ſunt. In pſalterio quoq; habetur: ubi enim

¶iber Mebraicarum queſtionum.

noſtri legunt uiduam eius benedicens benedicam: licet in pleriſq; codicibus pro uĩdua hoc eſt pro
nonnulli legunt. In hebreo habet Seda:ideſt cabaria eius benedicẽs benedicã. Porro
uenatiõem magis poteſt ſonare ꝗᷓ fruges tam etſi moris ſit egyptiorum
etiam far uocare quod nunc corrupte atheram nuncupat.
CDOmnes ergo anime que ingreſſe ſunt cuʒ acob egyptum:⁊ que exierunt de femoribus eius
abſqʒ mulieribus ſilioꝝ Jacob:anime.lxvi.ſilij autẽ Joſeph qui nati ſunt ei in egypto aie nouẽ.
CQuod excœpto loſeph & ſiliis eius. lxv.animæ quæ egreſſæ ſunt de fœmoribus Iacob introierũt
ægyptum nulla dubitatio eſt. Ita enim & paulatim per ſingulos ſupputatus numerus approbat. Et
in hebreis uoluminibus inuenitur:hoc autem quod in ſeptuaginta legimus: filii autem Ioſeph qui
nati ſunt ei in ægypto animæ nouem. Sciamus in hebreo pro nouem eſſe duas. Ephraim quippe &
manaſſe antequã lacob intraret ægyptum⸗ & famis tempus ĩ grueret: Nati ſunt de Aſenech filia phu
tiphares in ægypto. Sed & illud quod ſupra legimus facti autem ſũut filii Manaſſe: quòs genuit ei cõ

cubina Syramachir. Et machir genuit galaad filii ephraim fratris manaſſe Suthalaam Ethaam: filii
uero Suthalaam ede in additum eſt: ſi quidem id quod poſtea legimus: quaſi per anticipationeʒ fa
ctum eſſe deſcribitur. Neq; enim illo tempore quo ingreſſus eſt lacob ægyptum eius ætatis erant

Ephraim & manaſſe: ut ilios generare potuerint. Ex quo manifeſtum eſt omnes quæ ingreſſæ ſunt
ægyptum de ſœmoribus Iacob fuiſſe ſeptuaginta: dum. vi. poſtea ingreſſæ ſunt & reperierunt in
ægypto tres animas Ioſeph ſcilicet cum duobus filiis eius: Septuageſimus autem ipſe fuerit Tacob:
hanc rem ne uideamur aduerſum ſcripturæ auctoritatem loqui etiam ſeptuaginta interprætes in
deuteronomio tranſtulerunt: ꝙ in ſeptuaginta animabus ingreſſus eſt Iſirahel in ægyptum. Si ꝗs
igitur noſtræ ſententiæ refragatur ſcripturam inter ſe contrariam faciet. lpſi enim ſeptuaginta in/-
terprætes qui hic. lxxv. animas per aum loſeph & poſteris ſuis ægyp-
tum ingreſſas eſſe dixerunt in deuteronomio ſeptuaginta täãtum intraſſe memorant. Quod ſi econ
trario nobis id opponitur quomodo in actibus apoſtolorum mentionem Stephani dicatur ad po
pulum. Ixxv. animas ingreſſas eſſe ægyptum: facilis excuſatio eſt. Non enim debuit ſanctus Lucas ꝗ

ipſius hiſtoriæ ſcriptor eſt in gentes actuum apoſtolorum uolumen emittens: contrarium aliquid.

ſcribere aduerſus eam ſcripturam quæ iam fuerat gentilibus diuulgata. Et ntiq maioris opinionis
illo dumtaxat tempore ſeptuaginta interprætum habebatur auctoritas quã Lucas qui ignotꝰ & ui⸗
lis: & non magnæ ſidei in nationibus dicebatur. hoc autem generaliter obſeruandum ꝙ ubicumq;
ſancti apoſtoli: aut apoſtolici uiri loquuntur ad populos: his plerumq; teſtimomiis abutuntur: quæ
iam fuerant in gentibus diuulgata licet pleriq; tradant Lucam euangeliſtam: ut proſelitum hebre-
as litteras ignoraſe.
Judam vero miſit ante ſe ad Joſeph:vt occurreret ei ad vrbem heroum in terram rameſſe

ſed tantummodo goſen. CNonnulli judæorum aſſerunt goſen

nunc Thebaiden uocari. Et id quod poſtea ſequitur dedit eis ut poſſiderent ægypti optimam terrã
in rameſſe pagum arſenoiten ſic olim uocatum autumant. . ”
CEt dixit ei iura ergo mihi:⁊ Juranuit ei:Et adorauit ſrael contra ſůmitatẽ virge eius:

CEt in hoc loco quidam fruſtra ſimulant adoraſſe Iacob ſũmitatem ſceptri Ioſeph ꝙ uidelicet ho/

norans filium poteſtatem eius adorauerit: cum in hebreo multo aliter legatur. Et adorauit inquit
iſrahel ad caput lectuli quidem: ſcilicet poſtquã ei iurauerit filius: ut ſecurus de petitione quam r0/
gauerat: adoraret deum contra caput lectuli ſui. Sanctus quippe & deo deditus uir oppræſſus ſene-
ctute ſic habebat lectulum poſitũ: ut ipſe iacenris habitus abſq; difficultate ulla ad or̃onẽ eẽt paratꝰ.
CEt nũtiatũ eſt Joſeph:Ecce pater tn egrotat.⁊ tulit duos filios ſecũ Manaſſẽ ⁊ Ephraiʒ.
CEt ex hoc loco illud quod ſupra diximus demonſtratur: quia Ioſeph ad id locorum duos tm̃ fili-
os habuerit Ephraim & Manaſſen. Si enim poſt multos annos moriente iacob patre ſuo duos tãtũ

modo filios duxit ad benedictionem: utiq; illo tempore cum hilii eius generare non quiuerant par

uuli atq; lactantes in ingreſſu patris & fratrum nepotes ex eis habere non potuit.
CEt confortatus ꝗſrael ſedit ſuper lectuum.

Cauſam cur ſeptuaginta interprætes idem uerbum aliter & aliter ediderunt neſcio:hoc unum au

dacter dico: quod ipſum uerbum metha quod hic in lectulum tranſtulerunt. Supra ubi diximꝰado/
raſſe iacob:uirgam potius quã lectulum nominauerunt.
CESt nũc ecce duo ſilii tui qui nati ſunt tibi in terra egypti antequã nenirem ad te in egypto mei

ſunt Ephꝛaim ⁊ Manaſſe quaſi Ruben ⁊ quaſi Simeon erunt mihi.Quos auteʒ generaueris

poſt hec tui erunt. In nomine fratrum ſuoꝛum vocabuntur. MU “
Si quis ambigebat: ꝙ ſeptuaginta animæ introiſſent ægyptum filiorum iſtahel: & ꝙ Ioſeph eo tẽ
pore quo ingreſſus eſt Iacob:non nouem ſed duos tantum filios habuerit præſenti capitulo confir
matur. Si quidem ipſe Iacob loquitur duos eum filios habuiſſe non nouem. Quod autem dicit
Ephraim & Manaſſe ſicut Ruben & Symeon duæ tribus erunt: & ex ſuis uocabuſis appellabuntur:
ſic Ephraim & manaſſe duæ tribus erunt: duos quoq; populos procreabunt: & ſic hereditabunt pro
miſſionis terram ſicut & filii mei: Reliquos autem ait filios quos poſt mortem meam genueris: oſtẽ
dens nec

ni
det
gui

cö

*

1.
i⸗

zu

n4l
d0

nl
is

ote
nnt
jct
It:
n0

ſte

Super Geneſim.

dens nec dum illo tempore procreatos: tui erunt in nomine fratrum ſuorum uocabuntur in heredi
tatẽ ſuã. Nõ inquit accipient ſeparatim terram nec funiculos proprios habebunt ut reliquæ tribus.
Sed in tribubus Ephraim & Manaſſe quaſi appendices populi cõmiſcebuntur.
CEt ego do tibi Sicimam pꝛecipuam ſuper fratres tuos quam accepi de manibus amorreo-
rum in gladio meo ⁊ ſagita. U
CSicima iuxta latinam conſuetudinem declinata eſt. Alioquin hebraice Sichem dicitur ut ioãnes
quoq; euangeliſta teſtatur: licet uitioſe ut Sichar legatur error inoleuerit. Et eſt nunc Neapolis urbs
Samaritanoꝑꝶ: qa igitur Sichẽ lĩgua hebrea trãſfertur ĩ humeꝶ pulchre alluſit ad nomẽ dicẽs.
¶Et ego dabo tibi humerum vnum.
C Pro præcipuo enim:ideſt H unum ſcribitur in hebreo. Quod autem
dicit ſe eam in arcu & gladio poſſediſſe. Arcum hic & gladium iuſtitiam uocat per quam meruit
peregrinus & aduena: interfecto Sichem & Emor de periculo liberari: Timuit enim ut ſupra legi-
mus ne nicina opida atq; caſtella: ob euerſionem fœderatæ urbis aduerſus ſe conſurgerent: domi
nus non dedit eis ut nocerent illi: uel certe ſic intelligendum:dabo tibi Sicimam quam emi in for-
titudine mea: hoc eſt in pecunia quazʒ multo labore & ſudore acquiſiui. Quod autem ait: Super fra
tres tuos oſtendit abſq; ſorte dediſſe eam tribui loſeph. Si quidem eodem loco ſepultus eſt loſeph:
& mauſoleum eius ibi hodie quoq; cernitur.
CRuben primogenitus meus tu fortitudo mea et principium filiorum meorum: durus ad
ferendum ⁊ durus procacttate ⁊ miuria ſicut aqua non ebullias. Aſcendiſti enum ſuper lectuluzʒ
patris tui ⁊ tunc violaſti ſtratum meum cum aſcendiſti.
In hebreo ita ſcriptum eſt. Ruben primogenitus meus fortitudo mea & capitulum in liberis me/
is: Mior ad portandum & maior robore: Effuſus es ſicut aqua: ne adiicias. Aſcendiſti enim cubile
patris tui & contaminaſti ſtratum in aſcenſu. Eſt autem ſenſus hic. Iu es primogenitus meus: ma-
Ior in liberis: & ſedebas iuxta ordinem natiuitatis tuæ & hæreditatem: quæ primogenitis iure debe
batur: ſacerdotium ſcilicet & regnum accipere hoc quippe in portando onere & præualido robo-/-
re demonſtratur. Verum quia peccaſti & quaſi aqua quæ uaſculo non tenetur: uoluptatis effuſus es
impotu:lIdcirco præcipio ubi ut ultra non pecces:ſiſq; in fratrum numero pœnam ex peccato luẽs
ꝙ; primogeniti ordinem perdidiſti.
ESimeon ? leui fratres conſumauerunt iniquitatem adinuentionis ſue: in conſilium eorum
non veniat anima mea:æ in congregatione eorum non emuletur iecur meum:quia in furore ſuo
interfecerunt hominem ⁊ in deſiderio ſuo ſubneruauerunt thaurum.
CNeceſſitate compellimur iuxta propoſitum operis longius ea repetere: quæ ab hebrea ueritate
diſcordant. Legitur enim ibi Simeon & leui fratres uaſa iniquitatis arma eorum. In archanum eo/
rum ne intret anima mea & in conuentu eorum ne diſſoluatur gloria mea: quia in furore ſuo inter
fecerunt uirum & in libidine ſua ſuffoderunt murum. Signar autem non ſui conſilii fuiſſe: ꝙ Sichẽ
& Emor ſœderatos uiros interfecerunt contraq; ius pacis & amicitiarum ſanguinem fuderint ino
centẽ: & quaſi quodã furore ſic crudelitate raptati muros hoſpitæ urbis euerterit. Vñ ſeqtur & dicit.
Waledictus furoꝛ eoꝛum quia pꝛocax:⁊ ira toꝛum quia dura:diuidam eos in Jacob ⁊ chſper
gam eos in Iſrael. CLeui enim hereditatem propriam
non accepit: led in omnibus ſceptris paucas urbes habuit ad habitandum: de Symeone uero i libro
leſu ſcriptum eſt: Quod & ipſe proprium funiculum non fuerinconſequutus: ſed de tribu Iuda ꝗd/
dam acceperit. In paralipomenon autem manifeſtius ſcribitur ꝙ cum multiplicatus fuiſſet & non
haberet poſſeſſionis locum exierit in deſertum. Quidam prophetice interfectos homines: apoſto⸗
los: & ſubneruatum thaurum a phariſeis chriſtum intetprætantur. .
CJuda te laudabũt fratres tui. CCQuia Iuda conſeſſio ſiue laus interprætaiur.
Coõnſequenter ſcribitur. Iuda tibi confitebuntur fratres tui.

Adoꝛabunt te ſilii patris tui.Catulus leonis Juda ex germine fuli mi aſe cendiſti:pꝛocumbens

ot leo ⁊ quaſi catulus leonis.Quis ſuſcitabit eum⸗
CLicet de chriſto grande myſterium ſit: tamen iuxta litteram prophetatur ꝙ reges ex iuda per Da/
uid ſtirpem generentur & ꝙ adorent eum omnes tribus. Non enim ait filii mattis tuæ ſed filii pris
tui. Et quod ſequitur ex germine fili mi. In hebreo habet: de captiuitate fili mi aſcendiſti: ut oſtende
ret euʒ captiuos populos eſſe ducturũ. Et iuxta intelligẽtiã ſacratiorẽ aſcẽdiſſe in altũ & captiuã du
xiſſe captiuitatem. Siue qd meliꝰputo captiuitas paſſionẽ: aſcẽſus reſurrectionem ſignat.
CAlligans ad vitem pullum ſuum? funiculo pullum aſine. HS
E In hebreo ita habet. Alligans ad uitem pullum ſuum & in ſoreca fili mi aſinam ſuam: ꝙ uideli/
cet pullum aſinæ cui ſuper Eaͤr Ieſus:hoc eſt gentilium populum uineæ apoſtolorum qui ex iudæ-
is ſunt copulauerit. Et ad ſorech: ideſt electam uitem alligauerit aſmam: cui ſuperſedit: eccleſiam ex
nationibus congregatam: Quod autem dicit fili mi Apoſtrophan ad ipſum ludam facit:ꝙ chriſtꝰ
Oſit hæc uniuerla facturus. Sed & hoc ſciendum ꝙ ubi nos legimus Alligans ad uitem pullum ſuuʒ:
pro pullo in hebreo poſſit legi urbem ſuam: iuxta eundem ſenſum aliis uerbis eccleſia demonſtra/-

Liber Mebraicarum queſtionum.

ta:de qua alibi ſcriptum eſt. Non poteſt ciuitas abſcondi ſupra montem poſita:& fluminis ĩmpœ/

tus lætificat ciuitatem dei. . 1 J .
C Jſſachar bonum deſiderauit reqnieſcẽs inter medios cleros ⁊ videns requiem:quia bona ẽ:

7 ferram quia pinguis:ſuppoſuit humerum ſuum ad laboꝛandum:⁊ factus eſt uir agricola.

¶ In hebreo ita ſcriptum eſt Iſſachar aſinus oſſeus recumbens in terminis: & uidens requiem ꝗa bo

na eſt: & terram quia pulchra: inclinauit humerum ſuum ad portandum: & factus eſt in tributuʒ ſer-

uiens. Quia ſupra de zabulon dixerat ꝙ maris magni eſſet littora poſſeſſurus ſidonem quoq; & reli
quas phœnicis urbes cõtingeret. Nũc ad mediteraneam prouintiam redit. Et iſſachar quia iuxta ne

ptalim pulcherrimam in galilea regionem poſſeſſurus eſt benedictione ſua habitatorem facit. Aſi-

num autem oſſeum uocat: & humerum ad portandum deditum: quia in labore terræ: & uehendis

ad mare oneribus quæ in ſuis finibus naſcebãtur plurimũ laboraret: Regibꝰquoq; tributa compor/-

tãs. Ait hebrei per methaphorã ſignari ꝙ ſcripturas ſanctas die ac nocte meditãs:ſtudiũ ſuũ dede-
rit ad laborãdũ: & ideo ei oẽs tribus ſeruiunt: quaſi magiſtro dona portantes.

Ban Judicabit populũ ſuũ:ſicut vnũ de ſceptris ꝗſrahel.ſfiat dan coluber in via:regulus in

ſemita mordẽs vngulas equi ⁊ cadet aſcenſor eius retrorſũ:ſaluatorez tuũ expectabo domine.

CSamſon iudex iſrahel:de tribu dan fuit hoc ergo dicit. Nunc uidens in ſpiritu comam nutrire Sã
ſon nazarenum tuum: cæſis hoſtibus triumphare: ꝙ in ſimilitudinem colubri reguliq; obſidẽtis ui-

as nullum per terram iſrahel tranſire permittat: ſed etiam ſi quis temerarius uirtute ſua quaſi equi ue

locitate confiſus eam uoluerit prædonis more populari effugere non ualebit. Totum autem p me
thaphoram ſerpentis & equitis loquitur. Videns ergo tam fortem nazareum tuũ: ꝙ & ipſe propter

meretricem mortuus eſt: & moriens noſtros occidit inimicos putaui o deus ipſum eſſe chriſtum ſi-

lium tuum uerũ: qa mortuus ẽ & nõ reſurrexit: & rurſũ captiuꝰductꝰ?ẽ iſrahel.Aliꝰ mihi ſaluator mũ
di & mei genetis pᷣſtolãdus ẽ: ut ueniat cui repoſitũ ẽ & ipᷣe erit expectatio gentium.
CBagd latrunculus latrocinabitur eum:⁊ ipſe latrocinabitur plantam.
CIuxta hebreum interprætati ſumus. Sed ubi nos latrunculum poſuimus ibi ſcriptum ẽ Gedud: ut
ad Gad nomen alluderet qui ſignificantius ideſt accinctus ſiue
expeditus exprimi põt. Totum autem illud eſt quod ante Ruben dimidiam tribum Manaſſe ad fili⸗-
os quos tranſiordanem in poſſeſſionem dimiſerat: poſt. xiiii.ãnos reuertẽs pᷣliũ aduerſũ eos gẽtiuzʒ

unicinaꝶ grãde repererit: & uictis hoſtibus fortiter dimicarit: lege librũ leſu naue & paralipomenon

Nõ ignoro plura ĩ benedictionibꝰ patriarcharũ eſſe myſteria ſed ad preſens opuſculum nõ ptinet.
CMepthalim virgultum reſolutuʒ dans in generatione pulchritudinem.
EIn hebreo ita ſcriptum eſt. Nepthali ager iriguus dans eloquia pulchritudinis: ſignãs ꝙ aquæ ca
lidæ in ipſa naſcuntur tribu:ſiue ꝙ ſuper lacum geneſareth fluento iordanis irrigua ſit. Hebrei autẽ
uolunt propter tiberiadem quæ legis uidebatur habere notitiam agrum irriguum & eloquia pul-
chritudinis prophetari. Porro ubi nos agrum irruguum &. Ixx. thelectas. i.uirgultum reſolutum po
ſuerunt. In hebreo legitur aiala ſelua quod poteſt & ceruus emiſſus tranſferri propter temporoneas

fruges uelocitatem terræ uberioris oſtendens. Sed melius ſi ad doctrinam ſaluatoris cuncta referi-

mus ꝙ ibi uel maxime docuerit. ut in euãgelio quoq; ſcriptum eſt.

Filius auctus Joſeph:fſilius anctus:ſuper fontem filie gradn compoſito incedentes:ſup mu/

rum ⁊ cxacerbauerunt euʒ ⁊ cõtenderunt ⁊ iraſcebantur aduerſus eum habentes ſagittas.Se/⸗
dit in forti arcus eius ⁊ dirupta ſunt vincula manuum eius a manibus fortis Jacob.inde pa-
ſcetur lapis Iſrahel a deo patris tui.& reliqua.
Quia. Ilxx. interprætes in pleriſq; diſſentiunt pro interprætatione eorum: ut in hebreo habetur ex-
praæſſi mus. Et eſt ſenſus capituli. O Ioſeph qui ideo ſic uocaris: quia adauxit te mihi deus: ſiue quia
inter fratres tuos maior futurus es: fortiſſima ſi quidem fuit tribus ephraim: ut in regnorum & para-
lipomenon libris legimus. O inquã fili mi Ioſeph: qui tam pulcher es: ut te tota de muris & turrib⸗
ac feneſtris puellarum ægypti turba proſpectet. Inuiderunt tibi: & te ad iracundiam prouocauerũt
fratres tui: habentes liuoris ſagittas: & zeli iaculis uulnerati. Verum tu arcum tuum & arma pugnã-

di poſuiſti in deo: qui fortis eſt propugnator: & uincula tua quibus te fratres ligauerunt ab ipſo ſo/

luta ſunt & dirupta: ut ex tuo ſemine tribus naſcatur Ephraim: fortis & ſtabilis: & inſtar lapidis du
rioris iniuncta. Imperãs quoq; decem tribus Iſrahel.
Beniamin lupus rapax mane comedet adhuc ad veſperam dabit eſcam.
Quãquã de paulo apoſtolo manilſeſtiſſima prophetia ſit: in adoleſcentia ſua perſequutus ec-
cleſiam: in ſenectute prædicator euangelii fuerit: tamen in hebreo ſic legitur. Beniamin lupus rapax
ſiue capiens in matutino cõmedit prædam & ad ueſperam diuidet ſpolia. Quod ita hebrei ediſſe-

runt:altare in quo immolabantur hoſtiæ: & uictimarum ſanguis: ad baſem illius fundebatur: ĩ par

te Beniamin fuit. Hoc inquiuntergo ſignat ꝙ ſacerdotes mane iĩmolant hoſtias & ad ueſperam di
uidant ea quæ ſibi a populo ex lege coſſata ſunt:lupum ſanguinarium: lupum uoracèin ſuper alta-
ris interprætatione ponentes: & ſpoliorum diuiſionem ſuper ſacerdoubus qui ſeruientes altari ni-
uant de altari. C.FINI1W8ss.

iu d.

4e

d,

Helb.

40.

Nod
n.
ſelbe.

hoz4g

lCor 0

leg
1Parz

Pkeg.2.

(en00

ld 6a.
Nhq.
egie.
nga.
lcrt

Minae⸗

Me
lolꝛa.

MNün⸗
(u

or
ece⸗

sin
nne⸗
insi
i di,
juire
d me
ppter
mſy
mü

cu
lue
aii⸗
kfiz
on
inet⸗

2
,
ump
tone
lei⸗/

mu⸗
Ge;

uten
qi
larn
umi
werut
Pgn
1
8 d

ec⸗
npn.
iiſ⸗
ia
nd
Ali
jui

29.0.
Apoc.j.b.

ifra. 14. d.
Mar. 2 4. –

Exo. 4. d.

Hie.i.b.
Eze. 4.c.

i. Cor. 6. d
iffa. 14. d.
ps..c.
Cant.i. a.
Exo.34. g
ii. Cor. 3. C
Luc.23. g.
2z. Par. 2. g.
4. reg. 2. d.
Exo. 25. d.
Gen.38.c.
Iud.i6.a.
Ruth.. b.

3. Reg i.e.

Luc.7.f.

Mat. zl. c.
Mat. Zl. e.
Ioſ. z. a.

Cant. l. b.

Pꝛefatio ĩ explanatiões ſuper O ſee pꝛopheta.

CINCIPITLIBER EXPLANATIONVM SANCTIHYERO N
MIPRAESBYTERIINLIBRVM. XII. PROPHETARVM.,

CEt primo præfatio eiuſdem in libros tres explana/
tionum in Oſee prophetam: ad Pãmachium.

Nexplanationibus oĩum prophetarũ ſancti ſpus indigemus aduen-/
tu:ut cuius inſtinctu ſcripti ſunt: illius reuelatiõe pandãtur. Et in Eſaia
ſignatum librũ legimus: quẽ ſcribe & phariſei qui legis litteras noſſe ſe
iactãt nõ poſſunt legere quia ſignatus ẽ: Nulluſq; inueniri potuit niſi
&Ieo de tribu iuda quẽ ſignauit deus pater qui eius poſſit reſerare myſte
fria: Quaãtomagis i explanatione Oſee ꝓphete orandus ẽ dñs & cũ pe/
tro dicendũ Ediſſere nobis parabolã iſtã: Preſertim cũ obſcuritatẽ uo
luminis in fine teſtetur ipſe qui ſcripſit. Quis ſapiẽs & imelliget iſta: In
ettelligens & cognoſcet ea: quod nõ ꝓ impoſſibili ſed ꝓ difficili debe
mus accipere. Iuxta illud euãgelii. Quis putas ẽ ſeruus fidelis & prudẽs

Z quẽ conſtituit dñs ſup famiſiam ſuã. Quis.n.non ſtatim in fronte li-
Wbrtri Scandalizetur & icar ſee primus oiĩum ꝓphetarum meretricem
accipere iubetur uxorẽ: & nõ cõtradicit: Non ſaltem nolle ſe ſimulat: ut rem turpẽ facere uideatux
inuitus Sed exequitur iuſſum impium quaſi optauerit: quaſi multo tpe eũ pudicitie uacaſſe pœni
teat:cũ honeſtiora & abſq; pctõ:ſctõs uiros renuiſſe dño legerimus. Moyſes mittitur ad pharaonẽ
& dux iſraelitici populi cõſtituitur: Et tñ nõ ibecillitate ſed humilitate rñdit. Prouide alium quẽ
mittas. Hieremias pue& eẽ ſe dicit ne peccantẽ arguat hieruſalẽ. Ezechiel de oĩ genere leguminis
ac ſemẽtis ſubcinericiũ panem facere: & coquere illu ĩ humão ſtercore iubetur & ait. Nequaꝗᷓ dñe
quia nunq̃ immundũ introiuit in os meũ. Et Oſee audiẽs a dño: accipe uxorẽ fornicariam: Non
frontẽ rugat:nõ merorẽ pallore teſtatur:non uerecundiã mutato genarũ rubore demõſtrat:ſed
pgit ad lupanar: & ſcortũ ducit ad lectulũ: Et nõ iniciat illã pudicitie matrõali ſed ſe luxurioſum
ac nepotẽ ꝓbat: Qui.n. adheret meretrici unũ cũ ea corpus efficitur. Hæc igitur audiẽtes qd poſſu
mus rũdere niſi iſſud ꝓpheticũ quis ſapiẽs & intelliget iſta: intelligens & cognoſcet ea? Vñ & no⸗
bis dicendũ ẽ cũ dauid: Reuela oculos meos & cõſiderabo mirabilia de lege tua ut itroducat nos
Rex ĩ cubiculũ ſuũ:Et uelamen qd añ oculos moyſi poſitum fuit In lectione ueteris teſtamẽti tol
lat a nobis. Statim.n. ut locutus ẽ dñs. Pater ĩ manus tuas cõmendo ſpũm meum: & hoc dicẽs ex/
ſpirauit uelumq; tẽpli ſciſſum ẽ: & oĩum iudeorũ ſecreta patuerunt: Et fons qui egrediebatur de
omo dauid ingreſſus eſt mare ſolitudinis: Et uerus heliſeus aquas ſteriles atq; mortiferas ſapie
ſue condiuit ſale: & fecit eẽ uitales: Marath aqua legis ꝗ; interpᷣtatur amaritudo ligno patibuli dul
corata ẽ. Intelligimus. n. quis ſit Iudas patriarcha electus in regẽ nec miramur cur ad thamar qua
ſi ad meretricem uir ſcũs introierit: Quare ſamſon qui interpᷣtatur ſol dalidã amauerit ꝗ tranſfer-
tur ĩ paupem: & pp eam irriſus & mortuus aduerſariorũ milia trucidarit. Cur Salmon uirũ iuſtũ
Booz de Raab meretrice generanit: qui ruth moabiten pina palli ſui operiẽs & iacentẽ ad pedes
ad caput euangelii tranſtulit. Quid cauſe ſit cũ dauid tot habuerit uxores nullum aliũ regni ſui

fecerit ſucceſſorẽ niſi eũ qui de Berſabee ꝓcreatus ẽ: ut non ſolum meretrices ſed ẽt adultere deo

placere uideãtur. Vñ ẽt in hoc ipſo ꝓpheta legimus quod iunctus primũ meretrici ſecũdo adulte
re copuletur:Dicente ad eum dño Adhuc uade dilige mulierem dilectã amico: ſiue diligẽtẽ: ma/
lã: & adulterã:hec ẽ mulier meretrix & adultera ꝗᷓ in euangelio pedes dñi lachrymis lauit: crine de
terſit: & confeſſionis ſue honorauit unguẽto: indignantibuſq; diſcipulis & maxime proditore qd
non fuiſſet uenditũ: & pᷣcium illius ĩ alimenta pauperũ diſtributum: dũs rudit quid moleſti eſtis
mulieri:opus bonum opataẽ in me. Pauperes. n. ſemp habebitis uobiſcũ me aũt nõ ſemp habebi
tis: Et ne putaremus leue eſſe qd fecerat: & nardũ piſticum ideſt unguentü fideliſſimũ ad aliud d:
& nõ ad eccleſiam eſſe referendũ: dat nobis occaſionẽ intelligentie & magne fidei: magna pᷣmia
repromittit dicens. Amen dico uobis ubicunq; predicatu fuerit hoc euangelium in toto mundo
dicetur qd hæc fecit ĩ memoriã eius:Hæc eſt meretrix de qua loquitur dicẽs ad iudeos Amen di-
co uobis meretrices & publicani pcedunt uos in regno dei: Vos. n. miſſum ad uos filium patriſſa
milie & dñm uinee qui plantauit eã ſuſcipe noluiſtis. Iſta meretrix exploratores meos duos fot-
tiſſimos iuuenes: quoꝶ alteꝶ in circunciſione miſi alteꝶ ad gentes: humanitate ſuſcepit: abſcon/
dit ſtudio: leuauit in tectũ: operuit lini ſtipula: Que ceſa perſecutjonibus: & lota in baptiſmate ĩ
mutat colorẽ: & de tetro in albũ uertitur. Nec mi ſi in figura dni ſaluatoris & eccleſie de peccato
ribus cõgregate hæc facta memoremus cũ ipſe in hoc eodẽ dicat propheta: Loquar: ad ꝓphetas
ego uiſioiæs multiplicaui & in manibus pphetaꝶ aſſimilatus ſum: Vt quicquid ꝓphete iubentur
opari ad meã referatur ſimilitudinem cuius uxor ethiopiſſa ẽ: contra quã aaron & maria: camale
ſacerdociũ iudeoꝑꝶ: & ꝓphetia littere ſeruiens muſitãt & offendunt deũ. Que dicitin cantico can-

4

Hiere. liber primuumus ꝗ

. AHcorum: fuſca ſum: & formoſa ſilia hieruſalem. Alioquin ſi oĩa q præcipiũtur ob cauſas ut ĩn ſini
litudinem fiant uere facta cõtendimus. Ergo & hieremias accinctus lombari ueſtimẽto muliebri Hie. 13.2.
inter inumerabiles natiões & aſſyrios atq; caldeos gẽtes inimiciſſimas iudæorũ iuit ad eufratẽ
ut ibi abſcõderet lumbare ſuũ: & poſt multa tpa reuerſus ĩuẽit illud cõputruiſſe qd nulli eẽt uſui:
Quomõ exire poterat & ire tam lõge obſeſſa hieruſalem: extructis p circuitũ mumtiõibus: foſſa:
uallo: atq; caſtellis. Qui cũ ſemel ad Anatoth uiculũ ſuũ in tertio miliario ab urbe ſitum uoluiſſet
exire in porta capitur: & reductus ad principes quaſi ꝓditor uerberatus in carcerẽ mittitur. Si illd
in typo qa fieri nõ potuit:ergo & hoc in typo qa ſi fiat turpiſſimũ eſt. Sed rũdebis deo iuuãte lu-
hil turpe eſt. Et nos dicimus nihil deus pᷣcepit niſi ꝗd honeſtũ: nec iubẽdo turpia facit honeſta qꝗᷓ
turpia ſũt: Sed ſcimus nihil deũ uelle niſi qd honeſtũ eſt: næc in pricipio ꝓlixius ſum locutus urt
difficilimã primũ ſoluerẽ qõnẽ: & oppoſitũ ĩ ipo exitu ſcrupulũ dei auxilio pᷣtergrediẽs ad tuta d
currerem. Cæterũ nõ ignoro Pãmachi cariſſime a multis eccleſiaſticis pᷣtermiſſa: & ꝗ exponere ſũt
conati: Apud græcos reperi appolinarẽ laodicenũ. Qui cũ in adoleſcẽtia ſua breues & in hunc &
in alios ꝓphetas cõmentariolos reliqſſet: tangẽs magis ſenſus ꝗᷓ explicãs: rogatus eſt poſtea utin
Oſee plemius ſcriberet: q liber uenit in noſtras manus: ſed & ipſe nimia breuitate ad pfectâà inteli
entiãà lectorẽ ducere nõ põt. Origenes paruũ de hoc ꝓpheta ſcripſit libellũ: cui hunc titulũ ĩpo/
ſuit ep 5ο Aiaα Ti ροοαπ οαρπο ονοαατιο *ÜοQα—α1 hoc eſt quare appellatur in Oſee ephraim
uolẽs oñdere qᷓcũq; cõtra eum dicũtur ad hereticorũ referẽda pſonã. Et aliud uolumẽ axeρα—
Aaiop kKi à†—ſuα1νο‿ι quod 6&α capite careat & fine: Pierii quoq; legi tractatũ longiſſimum
quem in exordio huius prophetæ die uigiliarũ dominice paſſionis ex tpali & diſerto ſermone ꝓp
dit. Et Euſebius cæſarieñ. in octauodecimo libro quedam d O ſee ꝓpheta diſpu ”ä
tat. Vñ añ annos citciter uigitiduos rogatu ſanctæ & uenerabilis ſocrus ĩmo matris tuæ paulæ. “
Clllud enĩ nomen carnis hoc ſpiritus eſt) Quæ monaſterioꝑꝶ & ſcripturarum ſemp amore flagra
bat. Cũ eẽm Allexãdriæ uidi didimũ & eũ frequẽter audiui uirũ ſui tpis eruditiſſimũ rogauiq; ut
qd origenes nõ fecerat ipſe compleret & ſcenberet in Oſee cõmentarios: q tres libros me petente
dictauit: qnqʒ quoq; alios in zachariam. Nam & in ipſum duo tm̃ origenes ſcripſit uolumina uix
tertiã partẽ a pricipio libri uſq; ad diuiſionem quadrigaꝶ ediſſerẽs. Hæc dico ut noueris quos in
PDheck huiꝰcãpo hũeri pᷣcurſores:quos tñᷣ ut ſimpliciter & nõ ſupbæ CVt ꝗdã meoꝶ amicoꝑ ſp
iſibilat:) Tue prudẽtiæ fatear: nõ ĩ oĩbus ſum ſecutus ut iudex potius opis eoꝶ ꝗᷓ ĩterpᷣs exiſtere:·
dicerẽq; ꝗqd mihi uideretur in ſirigulis: &qd ab hebræoꝶ magiſtris uix uno &altero acceperi: quo
rum & apud ipſos iam rara auis eſt: dum oẽs deliciis ſtudẽt & pecuniis: & magis uentris ꝗᷓ pecto/ “
ris curã gerũt: & in hoc ſe doctos arbitrãtur ſi in tabernis medicoꝶ de cũctoꝶ& operibus detrahãt
Sed iam tempus eſt ut ꝓphetæ uerba ponentes quæ ſcripta ſunt diſſeramus.
Qncipit explanatio diui Hieronymi in librum Oſee ꝓpphetez cap. i.
Erbum domini qð factum eſt ad Oſee fuium beeri LxXx. Similite
CVerbum domini quod in principio erat apud deũ patrem: & deus erat uerbũ: fetm̃ IO.ia.
eſt ad Oſee filium beeri. ut ꝓphetã quoq; dñi faceret: Saluatore dicente Si illos dixit de Io. io.g.
P— os ad quos ſermo dei factus eſt & nò põt ſolui ſcriptura?quẽ pater ſanctificauit & miſit ĩ
mundu: uos dicitis blaſphemas ꝗa dixi filius ki ſum: Vt quõ deus deos facit & ſtat in ſynagoga p̃s. 31. a.
deorũ in medio aũt deos diiudicat? Et cũ ipᷣæ ſit uerbum lumẽ qd illuminat oẽm hoĩem uenien Io. I. Da.
tem in hunc mundũ.Ad apoſtolos loqtur uos eſtis lux mũdi. Sic & ipſæ ſaluator ꝓphetã ſuum fa Mat..6⸗
ciat ſaluatorem. Oſee eni in lingua n oſtra ſaluator ſonat:qd nomẽ habuit ẽt Ioſue ſilius Nũ anqᷓ
ei a deo uocabulũ mutaretur. Nõ. n. Cuit male in græcis codicibus legitur & latinis) Auſe dictus ẽ
qd nihil oĩno intelligitur: Sed Oſee i deſt ſaluator: & additũ eſt ei nomen dñi ut ſaluator di di/
ceretur. Iſte ergo ſaluator filius eſt Beeri ideſt putei mei. quos puteos fodit Abraã Iſaac & Iacob: & gan. 26. d.
allophili conabantur ſemp obruere. In ter puteũ & lacũ ideſt ciſternã hoc intereſt: qd puteus ppe
tuas aquas hẽt & de uiuo fonte manãtes. CiſternaCꝗᷓ refrigerat aquas ſuas externas & aduẽticias
poſũdet. Vnde p Hieremiam pꝓphetã loqtur deus. Me dereliquerũt fontẽ aquæ uiuæ & foderũt Hie. 2. c.
ſibi ciſternas qᷓ aquas nõ ualẽt cõtinere. De hoc fonte ad deũ pſalmiſta ꝓclamat. Apd te fons uitæ ps. 33.
& i lumie tuo uidebimus lumẽ. vVñ ꝗqdã putãt beeri ĩterpᷣtari lumẽ meũ ſed ſupior uera trãſlatio &
C In Jebu Oʒie Joatã Achaʒ Eſechie regum Juda.Et in diebus Jeroboam filii Joas
regis Aſrael.

— — — —

LXX. Similtiter
CAꝛarias qui uocatur & Ozias de ſtirpe Dauid regnauit in hyeruſalẽ ſuper duas tribus quæ ap
pellabãtur iuda ãnis quinquagitaduobus. Cui ſucceſſit in regnũ filius eius Ioathã: ꝗ & ipᷣe regna
uit anmnis ſexdeci: poſt quẽ filius gius Achaz regnauit annis ſimiliter ſexdecim. Cuius ãno undeci
mo decẽ tribus ꝗᷓ appellabãtur Iſrael capte ſũt a ſalmãſar rege caldeoꝶ & in medoꝶ mõtibus col
locate.Poſt Achaz regnauit filius eius Ezechias ãnis uiginti & octo. Ex quo pſpicuũ eſt ꝓphetãte
Oſee Eſaia & Iohel & Amos & Abdia & Ionas & Michea. Qui ρασKpονο161. contẽperanei eius
fuerunt regnũ decem tribuũ eſſe finitum: qd a primo rege Ieroboã uſq; ad ultimum Oſee pmãſit
annis ducentis ꝗnquaginta: eo aũt tpe quo Ozias regnare cepit ſup Iudam duodecimum ãnum . .. ..

MPꝛefatio i explanatiões ſuper O ſeepꝛopheta.

n leg ſuper Iſrael regnabat Ieroboaz ꝓnepos Hieu: cui dñs repromiſerat uſq; ad quartã gñatlonem ſo .
bolẽ illiꝰregnaturã: eo qd pcuſſiſſet duos reges ĩpios Iuda & Iſrael. Hoc dicimꝰut tibi breuiter of

damus Oſee ꝓphetã & añ captiuitatẽ Iſrael & poſt captiuitatẽ eius uaticinatũ: & tam uicinã qᷓ p/
ſentẽ & pᷣteritã: & denũciaſſe uenturã & luxiſſe ingruẽtem. Et in emẽdationẽ Iude retexuiſſe pᷣte/
e rita: qd in ipſo ꝓpheta iuxta hiſtoriã conabimur approbare. Ozias ĩterpᷣtatur fortitudo dñi: Ioa/
tan dñi cõſumatio atq; pfectio: Achaz uirtus: Ezechias ĩperiũ dñi:hii regnabãt ĩ populo luda:cu/
=JUJMWNN ius nomẽ cõfeſſio eſt. Porro in Iſrael ꝗ ſibi Idola fecerat & a dei populo fuerat ſepatus regnabat
nj Ieroboam qꝗ interpᷣtatur xpovixοσ. i. tpalitas ſiue mora qd mundum amauerit & in ipſo morari
zu diu: uitam putauerit ſempiternã: nequaꝗᷓ futuris ſed pñtibus delectatus. ”
3 ¶ VPꝛincipium loquendi domini.in Oſe. LXxX.
ſi CPꝛincipium verbi domini ad Oſee. äl
CQuia ut ſupra diximus: Et aliis ꝓphetis pᷣferũtur in titulo: Oꝛias Ioatã Achaz & Ezechias. Qui
in bus regnãtibus ꝓphetauerũt: idcirco nũc dic qd ĩter oẽs hos primũ in Oſee dñs ſit locutus: & po
l ſtea ad cæteros. Aliud eſt aũt loꝗ dñm in Oſee:aliud ad Oſee:In Oſee nõ ipſi loꝗtur Oſee: ſed pꝓ
NoH Oſee ad alios.Ad Oſee uero loquẽs:ad ipᷣm ſignificatur cõſerre ſermonẽ. Alii aut nõ pᷣmũoiĩium
n ꝓphetaꝶ uolũt fuiſſe Oſee ex eo qd dicitur principiũ loquẽdi dñi in Oſee:Sed ondit qd hæc qᷓ ſe
d/ cuntur primum ad Oſee dominus ſit locutus. .èM.MU
um C Et dixit dominus ad Oſee:Aade ſumme tibi vxoꝛem foꝛnicationum:⁊ fac ſilios foꝛnicatio
7 num:quia foꝛnicans foꝛnicabitur terra a domino. LXxX. ́
u C Et dixit dominus ad Oſee. NRade tolle tibi vxoꝛem foꝛnicationis ⁊ ſilios foꝛnicationis quia
. foꝛnicans foꝛnicabitur terra poſt dominum. l
CVerbum hebraicum noö fomicariã & fornicationé ut pleriq; eſtimãt: ſed mul-
u tas ſomicationes ſonat. Ex quo oñditur mulier iſta quã ꝓpheta ſumit coniugẽ nõ ſemel ſed fre-
ne quẽtius ſornicata:ut quãto illa ſordidior ẽ: tãto ſit ppheta patiẽtior ꝗ talẽ uxorẽ duxerit. Quodq;
additur ſũme tibi filios fornicationũ &οαοτπιοον 1. a côi. n. ſubauditur: ſũme tibi uxorẽ fornica-
i tionũ & ſũme tibi filios fommicationũ. Vtrũq; põt ĩtelligi qd & fornicaria pores de fornicatiõe ſu
ſceptos recipiat filios: & ip̃æ ex meretrice gnret filios: q iccirco fornicatõis appellãdi ſint filii: qd
4 ſint d meretrice gñati. Nec culpãdꝰꝓppha ĩteri: ut ſeqᷓmur hiſtoriã: Si meretricẽ cõuerterit ad pudi
citiã ſed potiꝰlaudãdꝰqd ex mala bonã fecerit. Nõ. n. ꝗ bonus pmãet ipᷣæ polluitur ſi ſocietur ma
. lo:ſed ꝗ malus eſt in bonũ uertitur:ſi boni exẽpla ſectetur. Ex quo ĩtelligimus nõ ꝓphetã pdidiſ-
ſe pudicitiã fornicarie copulatũ: ſed fornicaria aſſumpſiſſe pudicitiã quã antea nõ hẽbat. Præſerti

cũ beatus Oſee nõ ob cãm luxuriæ:nõ libidinis:nõ ꝓppria uolũtate fecerit ſed dei paruerit impio.
Vt qd in iſto carnaliter legimus:in deo factũ ſpiritaliter ꝓpbaremus. Qui ſuſcepit ſynagogã hoc ẽE
populũ iudeoꝶ fornicatiòĩ & libidini ſeruientẽ. Ad quã dñs loqtur p Ezechielẽ. Et tu meretrix
u Eze. 16. d. audi uerbũ dñi:fractæ.n. ſũt in egypto mãmæ eius:& uolutabatur in ſanguine: & fuerat polluta uſ
i bu qʒ ad uerticẽ: ut nulla ps corpis atq; mẽbroꝶ eius turpitudis maculã nõ héret. Opuit talẽ dñs pal

e bu⸗ lio & ſuis iunxit amplexibus:Dedit ei mel & oleũ & ſimilã mãducare: & induit eã ueſtibus pᷣcio-
1 ſiſſimis:Poſuit in collo ornamẽta gẽmaꝑꝶ: aures ornauit auro & lapide pcioſiſſimo: Armillas quo
qʒ brachiis p̃ᷣbuit ut bonis operibus uteretur: Et nihilominus hæc cõtempta largitate & bonitate
n lala uiri prioris imemor turpitudinis amatores caldæos & aſſyrios & egyptios q magnarũ ſũt carnii
a Me ſecuta eſt. De ſaluatoris & eccleſiæ typo in pᷣfaciũcula diximus. Quod ſumpſerit ſibi uxorẽ forni-
ii cariã q̃ prius idolis ſeruiebat: Si ꝗs aũt cõtentioſus & maxime gẽtiliũ noluerit figuraliter dictum
we recipe & irriſerit ꝓphetã fornicariæ copulatũ: opponamus ei illud qd ſolet laudare græcia & phi
c⸗ loſophorũ ſchole cõcinũt. Qua rõne pᷣdicẽt uirũ eruditiſſimũ xenocratẽ ꝗ polemonẽ luxurioſiſſi
ull mum iuuenẽ & inter pſaltrias atq; tybicines & ĩpudicas mulieres ebrium & coronatũ fecit obedi
pe re ſapiẽtiæ: &adoleſcentẽ turpiſſimũ mutauit in ſapiẽtiſſimũ philoſophorũ. Cur Socratẽ ad celũ
S— leuẽt ꝗq phædonẽ ex cuiꝰnoĩe Platonis liber eſt:de lupanari ob crudelitatẽ &auaritiã dñi multo/
tit Me rũ libidini ſeruientẽ: ĩ achadæmiã trãſtulerit. Et qcqd illi de philoſophiæ magiſtris rũderint nos
1e ad ꝓphetæ defenſionẽ referimus. Hæc aduerſum ethnicos & eos ꝗ ethnicoꝶ ſunt ſimiles dixeri⸗
v mus:cæterũ noſtris(ꝗ tñ uolũt ſuſcipe ueritatẽ) illud breuiter ondamus:ex eo qd dicitur ꝗa for
5 nicãs fornicabitur terra dño. Nõ tã ꝓphetã iunctũ eſſe meretrici quà oẽ hoĩum genus a ſocietate
dñi receſſiſſe. Põt quoq; ex eo qd nõò eſt additũ oĩs terra: nũc Iudea accipi: uel ꝓprie ſamaria & Iſ-
9 rael.i. decẽ tribus quæ eo tpe quo hæc dicebãtur a domino receſſeru˖nt. =èM
1 CEt abit ⁊ accepit gomer ſiliam de Belaim:⁊ cõcepit ⁊ peperit ſiliũ:⁊ dixit dũs ad eum:vo
1 ca nomen eius Jezxrahel:qm̃ adhuc modicum ⁊ viſitabo ſanguint᷑ ieʒrahel ſuper domuʒ hieu
. 7 quieſcere faciam regnum domus iſraal. LxX. =
C¶ Et abijt ?⁊ ccepit Gomer de bellaim ⁊ cõcepit ⁊ peperit filiũ.Et dixit dũs ad eũ voca nom?ẽ
eius iezrahel:quia adhuc modicum ⁊ vlciſcar ſanguinem iezrahel ſuper domum iuda:⁊ quie
ſcere faciam regnum domus ifrfaaal.
CProphetæ ſic multa poſt ſecula de aduẽtu xpᷣi & uocatiõe gẽtiũ pollicẽtur:ut ꝑñs e 85 negli⸗

WHiere.liber primus

gãt ne cõtionẽ ob alid cõuocatã nõ docere à hiis qꝗ ſtãt: ſed c ĩcertis ac futuris ludere uidedtur. Ita
q; & hæc gomer ſilia de belaĩ ꝗqᷓ ab Oſee Vxor accipitur. & cõcepit & pepit ei ſiliũ noie iezrahel
Iterpᷣtatur ſemẽ Dei:in cuiꝰſanguĩs ultionẽ regnũ ſubuertit hieu:ſiue ut male error obtiuit I uda
ſic ad uocationẽ referẽda eſt nationũ:ut illi tpi cõ gruat ſub quo filiũ gũaſſe memoratur. Et ne 16
go tractatu lectoris auiditatẽ differã: duæ iſta mulieres qrũ una uocatur gomer &eſt meretrix pa
nitq; tres liberos. Primũ iezrahel: ſcdm puellã qᷓ uocatur abſq; miſericordia: & tertiũ maſculũ: ꝗ &
ipæ appellatur nõ popul me. Et altera mulier 4 cõducitur argẽteis ꝗndeci:& choro & dimidio
choro ordei: & uocatur adultera referũtur ad Iſrael & ad iudã.i. ad decẽ tribꝰ: q eraãt in ſamaria ſub
rege hieroboã: ꝗ fuit ephraĩ: & ad ludã ꝗ regnabat in hieruſalẽ de ſtirpe Dauid. He ſũt duæ mulie
res qᷓ in Zacharia upupæ ſiue milui uel Hærodii pẽnas hẽre dũtur:& ire ĩ ſennaar ubi babiloõ cõdi zach..d.
ta ẽ. Has mulieres ſub noĩe duaxꝶ ſoroꝶ Oolla ſignificat & Ooliba:he ĩ duabꝰ uirgis qs Ezecbiel
i unã uirgã ſotiat dmõſtrãtur. Et qa cõmẽtarios nõ lata uolumiĩa ſcribĩus ſingulis capitulis expla Eze.9. d.
natiões ꝓprias in ſiis locis reſeruâtes: nũc tm̃ de pnñti capitulo diſputem. Gomer ĩterpᷣtatur Te-
TeA& †ταα.ν i cöſumata atq; pfecta alii σ7ααςαςυυ. . loricas ſignificari putãt. St ꝗ menſurã ſiue
amaritudinẽ ſuſpicẽtur: qd recte dicertſi Gemel litterã nõ hẽret: de bellaĩ nax i ſonat: quarũ
ĩ paleſtina ꝓmagna copia ẽ. Et quã Eſaias ꝓpha ulceri Ezechiæ regis iubetur appõere. Eſt ãt maſ
ſa piguiũ caricaꝶ q̃s ĩ morẽ lateꝶ figurãtes ut diu ileſæ pmãeãt calcãt atq; cõpingũt. Igitur ex cõ
ſumata ĩ fornicatiõe atq; pfecta filia uoluptatis: ꝗᷓ fruẽtibꝰ ſuauis uidetur & dulcis in typo dñi ſal-
uatoris ab Oſee uxor accipitur: & priꝰex ea dei filiꝰ gñatur.i.iezrahel. Eſt ãt ciuitas metropolis de
cẽ tribuũ in q̃ ĩterfectus ẽ naboth ob cuiꝰſanguinẽ ſuſcitatur hieu ꝗ dleuit domũ Achab: & lIezra 3· feg. 21. d.
hel. Verũ qa & ipᷣe Hieu ultor ſguis iuſti ĩgreſſus ẽ p uias Hieroboã ſilii Naboth:q fornicari fecit re. i0.f.
Iſrael: & cõſtituit uitulos aureos in dã & in betel: regnũ quoq; erꝰ dicitur ſubuertẽdũ ſub cupne
pote hieroboã ꝓphare cæpit Oſee? quo mortuofili eiꝰ Azarias ſucceſſit in regnũ quẽ ſexto mẽſe
iĩiperii ſui occidit ſellũ de alta ſtirpe gnatũ. Quãobcãm nũc dicitur adhuc modicũ & uiſitabo ſan
guinẽ Ilezrahel.i.Occiſionẽ populi mei ſup domũ hieu regiã ꝗ eo tpe pᷣerat Iſraheli:nec mirũ ſi do
mus hieu ſubuertatur: cũ ẽt regnũ domꝰIſrael hoc eſt.x.tribuũ poſt nõ multos anos oĩno ſit delẽ
dũ.a zacharia. n. filio hieroboa cui attau fuit hieu uſq; ad nonũ annũ Oſee ſub quo.x.tribꝰ ductæ
ſũt in captiuitatẽ ſupputãtur ãmni.xlix. Occiſoq; zacharia ꝗ fuit ultimũ de ſtirpe hieu ſtati reges aſ-
ſyrii cæperuũt rubẽ & gad & dimidiã tribũ manaſſe: ꝗᷓ erãt trãs iordanẽ: & deide multas ciuitates
ſamariæ & deiĩde totã neptali: ad extremũ oẽs reliq̃s tribꝰ.Pro hieu ĩ editõe uulgata legitur iuda.
Sed hoc mihi uidetur nõ uitio.lxx. ĩterpᷣtũ: ſed ſcriptoꝶ inoleuiſſe ĩpitia ꝗq ignorãtes hieu qd ma
gis tritũ erat ſcripſerũt Iudã. Typus auũt ſeminis Dei &ultio ſanguinis eiꝰ: referturad dñi paſſionẽ
ꝓpter quã & domus Iuda & regnum uniuerſi Iſrael dicitur ſubuertendum.
CEt in iülla die conteram arcum Iſrael in valle iezrabel. LXX. Similiter
¶Quãdo vltus fuero ſanguinem iezrael ſuper domum hieu:⁊ regnum Iſrael aſſyrio vincen
te deleuero. Tunc in illa die ⁊ in illo tpe ↄteram oẽ robur exitus I ſrael in valle iezrahel.
CSupra dixius iezrahelẽ qꝗᷓ nũc iuxta maximianopoliĩ eſt. fuiſſe metropoli regni ſamarie ppe quã
ſũt capi latiſſimi & uallis nimie uaſtitatis: qᷓ plꝰꝗᷓ.x. miliũ tẽditur paſſibꝰ. In hac cõmiſſo certamie
ab Aſſyriis ceſſus eſt Iſrael.i.decẽ tribus: ꝗᷓ ob hieroboã de tribu ephraĩ: ꝗ prĩus ſciſma fecit ĩ po/
pulo appellatæ ſũt ephrai: Interdũ pp Ioſeph ꝗ fuitpater ephraĩ uocatur Ioſeph:nõ nũꝗᷓ ſamaria:
ꝗ & ipſa altera urbs fuit metropolis decẽ tribuũ: qᷓ poſtea ab auguſto cæſare eſt appellata auguſta
i.ſebaſte in q ofſa ſoãnis baptiſtæ cõdita ſũt. Poſt diuiſionẽ ergo duaꝶ &decẽ tribuũ ob maximã
ptẽ multitudis q hieroboã ſecuta eſt nomẽ pſtinũ Iſrael remãſit in decẽ tribubꝰ.Et pp tribũ Iuda
q regnauit ĩ hieruſalẽ: aliæ duæ tribꝰ appelatæ ſũt Iudas: ſimulq; typi neritas explicatur. Quõô.n.
pp ſanguinẽ Naboth ꝗ effuſus eſt ĩ iezrahel deleta ẽ domꝰ Achab ut Heliæ uaticiniũ cõpleretur 3 re. 2l. f.
Sic pp ſan Sene ueri iezrahel hoc ẽ ſemĩs dei regnũ deſtructũ eſt iudæo. In oibꝰꝗqdẽ ꝓpbᷣtis ſed
pᷣcipue in Oſee decẽ tribꝰ referũtur ad heræticos quoꝶ multitudo maxima eſt: duæ autem tribus
quæ appellantur Iuda eccleſiæ perſonam poſſidẽt quæ ſub ſtirpe Dauid regnant: Arcus igitur he
reticorum de quibus ſcriptum eſt: Filii Ephraim intendentes & mittentes arcum conuerſi ſunt in
die belli: Confringetur in ualle ſeminis dei: de quo humilia & terrena ſenſeruuant.
CEt cõcepit adhuc ⁊ peperit ſiliã ⁊ dixit ei:noca nomen eius abſqʒ miſericoꝛdia:qꝛ nõ addaʒ
vltra miſereri domui iſrael ſed obliuione obliuiſcar eoꝝ. Et domi iuda miſereboꝛ ? ſaluabo
eos in dno deo ſuo:⁊ nõ ſaluabo eos ĩ gladio:⁊ in arcu:⁊ in bello:ꝛ in egs:⁊ in egtibus. Lxx.
CECt ↄcepit adhuc ⁊ pepit filiã ⁊ dixit ei:voca nomẽ eius abſqʒ miſericoꝛdia:q;ꝛ nequaq; addã
vltra miſereri dñi iſrael:ſʒ a duerſaãs aduerſabor eis:filioꝝ ãt iuda miſereboꝛ ⁊ ſaluabo eos
in dno deo ſuo:⁊ nõ ſaluabo eos in arcu:neqʒ ĩ gladio:neqʒ in bello:neqʒ i equis:neqʒ ĩ eꝗtibꝰ
CPoſtqꝗ cõtritus eſt atq; cõfractus Iſrael in ualle iezrahel:& regnũ decẽ tribuũ deſtitigũ:ita ut du
cerẽtur ĩ captiuitatẽ. Nequaꝗᷓ iã iezrahel.i. ſemẽ dei: nec maſculini ſexus filiꝰnaſcitur: ſed filia.i. fœ
mina fragilis ſexus: & qᷓ uictoꝶ pateat cõtumeliæ: & uocatur abſq; miſericordia. Iccirco. n. ducta
captiua ẽ: qa miſericordiã dei ñᷣ hũit. Et cõſiderãda dñi ĩdignatio: qd neqꝗᷓꝗᷓ domui Iſraæl ſe dicat

— —

euge.

Vger
le⸗

Pꝛefatio ĩ explanatioes ſuper O ſee pꝛophetã.

miſereri ultra: ſed eos d mẽoria ſua eterna obliuiõe delere. Quia uſq; hodiæ pſaꝑꝶ regib“ ſeruiũt 3

3 ðrJ d eoꝑꝶ ſoluta captiuitas:Domui it luda nuſcnicrdii pollicetur & dicit qd eos ſaluet. duo
r deo ſuo uel ſeipſo ꝗ loqtur: uel ater ſaluet in filio: Iuxta illud ꝗd ſcriptũ ẽ: pluit dñs a dño: Sal-
uauit eos ẽt q Iſrael aſſyriis traditurꝰẽ: de manu ſẽnacherib nõ ĩ arcu & gladio & bello & egtũ
unn 4.Ie. l9.g. multitudie: ſed ĩ ſuo robore: qũ miſit angelũ & pcuſſit de exercitu ſẽnacherib regis aſſynioꝶ una
46 nocte. clxxxy. milia. Iuxta typu dicius eos ꝗ pp ſanguinẽ ſemiĩs dei uocãtur abſq; miſericordia: &
id & dicere auſi ſũt: ſiguis eiꝰ ſuꝑ nos & ſup filios noſtros hucuſq; ſeruire romanis: Domũ aut Iuda
nd eos uidelʒ ex iudeis: ꝗ dñm ſũt cõfeſſi: nõ in exercit fortitudie ſed in euã gelii pdicatõe ſaluatos:
ne Quod in Iſrael & Iuda tã iuxta hiſtoriã ꝗᷓ iuxta typum interprætati ſumus: referamus ad heretico
ii rum conciliabula & ad eccleſiam domini Saluatoris: quod illis abſq; miſericordia derelictis re-
cdil gnumq; perdentibus: eccleſia dei ſui uirtute ſuperarit. l
w bage CEt ablactauit eã ꝗᷓ erat abſqʒ miſericoꝛdia ⁊ ↄcepit⁊ peperit ſiliũ:⁊ dixit voca nomẽ eius nõ
w populus meꝰ:qꝛ vos nõ populus meꝰ:⁊ ego nõ ero veſter. LXX. Similiter.
ii CQui uocabat᷑ ſemẽ dei uerſus ĩ fœmininũ. Et pp ĩbecillitatẽ uiriũ offenſãq; dei ductus ĩ captiui
I tatẽ: qa dñi miſericordiã nõ hẽbat:nequaqᷓ ablactatꝰdicitur: ſed ablactata: uiri.n. robur amiſerat:
tm ꝗablactatur recedit a matre: parẽtis lacte nõ ueſcitur: alimẽtis ſuſtẽtatur externis. Ita & Iſrael ꝓpie
Acd ctus a dũño & captiuitatis circũdat?anguſtiis: atq; in babylone cibis ſuſtẽtatus ĩmũdis: uocatur nõ
iſ⸗ populus dei: & eterna gẽtis aliene feritur ſnia: ut dicatur nõ populus meꝰ: & abdicetur in ppetuũ
vck Quod recte iĩtelligere poſſumꝰ:& ĩ oĩ populo iudæoꝶ: q pp offenſaz ſemis dei captiuitati tradi-
ern 3l tur: regnũ pdidit & pꝓuĩciã: appellaturq; nõ populus dei. Et in pſona heretico ꝑ. Si ꝗs at cõtentio/
ket ten ſus ĩterpᷣs noluerit recipe iſta ꝗᷓ diximꝰ: ſed meretricẽ: noĩe Gomer filiã de belai. Primũ & tertium
pne maſculos ſcdam ꝗᷓ media eſt fœmiaʒ ĩtellexerit ꝓcreaſſe: hoc uolens ſcnpturã ſonare qd legitur.
haſe eze. 4.. Ruügeat quo in Ezechiel illud exponat ubi iubetura dno portare iniqtates Domꝰ Iſrael.i decem
ſan tribuũ: & trecẽtis nonagĩta dieb in uno latere ſimiſtro dormire ppetuo. Licet in. Ixx. cẽtũ & nona
ich gita ſcripti ſũt: &ᷣ dormire ita ut nũꝗ euigilet nec mutet latus niii forte ſopore ſatiatꝰpaululũ apu
e⸗ erit oculos ad ſumẽdũ ſordidiſſimu cibù ſubcinericii panis: ꝗ de frumẽto: & ordeo: & faba: & lẽte
Ne &S&aà milio coctus ſit in hüano ſtercore. Hoc. n. reæ natura nõ patitur: ut qſꝗᷓ hoium ꝑ trecẽtos dies
16 & nonagita in uno ſemp latere dormiat. Et rurſus inqꝗt ſuſcipies imiqtates domꝰ Iuda: & ĩ diebus
nen qdragita dormies ĩ latere dextro. Hii aut dies ꝓ inis ſupputatur ꝗb“ Iſrael & Iudas obſidiõe &ca
n ptiuitate lõgiſſima deprimẽtur: ita ut uĩcti & ĩmobiles d altero ĩ alteꝑ latus ſe uerſare nõ poſſint.
Si illa & cætera hiis ſimilia ꝗᷓ ĩ ſcripturis ſctis legius fctã nõ potuerit approbare. Sed alid ꝗd ſigni
n ficare cõtenderint: ergo & meretrix iſta mulier: & illa adultera mulier q aut ꝓphetæ iungebãàtur:
Wr autſeruantur a ꝓpheta: nõ turpẽ ſtupri cõiunctionem: ſed ſacramenta indicant futurorum.
CEt erit nũerꝰ filioꝝ iſrael qſi arẽa maris q̃ͥ ſine mẽſura c:⁊ nõ nũerabit᷑. Et erit in loco vbi di
cet᷑ eis nõ ppłus meꝰ vos.dicet᷑ eis filij dei viuẽtis. Et cõgregabunt ſilu iuda ⁊ filii iſrael pari
n ter ⁊ ponẽt ſibimet caput vnũ:⁊ aſcẽdẽt de terra quia magnus eſt dies ieʒrabel. LxX.
CESt erit nũerus ſilioꝝ iſrael ſicut arena maris qͥ nõ mẽſurabitur nec nũerari pᷣt:⁊ erit in loco
1. vbi dictum eſt eis non populus meus vos vocabuntur filii dei viuentis: congregabuntur ſi-
me lij iuda ⁊ filij iſrael ſimł:⁊ ponẽt ſibi pꝛicipatũ vnũ ⁊ aſcẽdẽt de terra qm magnꝰẽ dies iezrael.
84 CLegimus abiectionẽ decẽ tubuũ &nomẽ mirabile iezrahel nec ultra populũ dei indignatione
N pꝓpetua condẽnatũ. Nũc diſcimus qũo filii iuda & fili iſrael piter cõgregẽtur & ponãt ſibi caput
in unũ ſiue prĩicipatũ & aſcẽdãt de terra. Et ĩ loco ubi prius dicebatur nõ populus meus appellentur
ini filii dei uiuẽtis. Et hoc fieri qa magnus ſit dies iezrahel: Ambigẽti & ĩ uarias ſnĩas fluctuãti. ſi illd
ch Ro. 9. e. occurrit Pauli apoſtoli ad romãos ſcribẽtis. Quod ſi uolẽsdus oñdere irã & notã facere SWl
ſuã:ſuſtiuit ĩ multa patiẽtia uaſa ire apta ĩ ĩteritũ.ut oñderet diuitias glorie ſue:ĩ uaſa miſericor/
mr zul die qᷓ pparauit ĩ gloriã: quos & uocauit nõ ſolũ ex iudeis: ſed ẽt ex getibꝰ ſiẽ ĩ Oſee dicit. uocaui
ſd Eſa.ĩ0.e. nõ plebẽ meã plebẽ meã: & nõ miſericordia cõſecutã: miſericordiã cõſecutã. Et erit in loco ubi
dus ee dictũ ẽ eis nõ plebs mea uos:ibi uocabũtur filii dei uiui. Eſaias ãt clamat ꝓ iſrael. Si fuerit nũerus
he filiorũ iſrael taꝗᷓ arena maris reliꝗe ſalue fient. Verbũ eni cõſumãs &abbreuiãs ĩ equitate quia uer
tin Eſa.l.c. buũ breuiatũ faciet dũs ſup terrã & ſicut pᷣdixit Eſaias: Niſi ds ſabaoth reliquuſſet nobis ſemen ſi⸗
cut ſodoma fcti eſſemus & ſicut gomorra ſimiles fuiſſemus: Quod ergo dicimus qd gẽtes ꝗᷓ nõ
6 ſectabant᷑ iuſtitiã apprehẽderũt iuſtitiã: iuſtitiã ãt ꝗᷓ ex fide c. Iſrael uero ſectãs legẽ iuſtitiæ ĩ legẽ
ho iuſticiæ ñ puẽit: Igit᷑ btũs apoſtolꝰ Oſee ꝓphetiæ aſſumẽs teſtimõiũ & exponẽs illd ſup uocatio
. ne gẽtiũ & eorũ fide qui ex iudæis credere noluerũt oẽm nobis difficultatem ĩterptatiõis abſci/
6 dit aſſerens chriſti tpibus eſſe cõpletũ ut.ſ.iĩ iſrael eligãtur d uodeci eribus:hoc eſt oĩs populus iu
1 dæorũ.ĩ iuda hi qui ex gẽtibus ieſũ dñm cõfitentur. Siquis aũt alienꝰ a fide chriſti & nõ recipiens
4 auctoritatẽ noui teſtamẽti: ſed de nũero circõciſiõis rũderit filios iuda & filios ifrael duas tribus
. ſonare & de: de quibus crebro diximus: & ĩ hoc dãtes mãus: nihil fidei noſtræ nocere mõſtrabi
. mus.Sed poſtꝗᷓ fuerit nũerus filiorũ iſrael qſi arena maris ĩ toto orbe diſpſus:& oẽm ſupputatio

nẽ uicerit populi multitudo tũc habebit licẽtiã iſrael qui hodie quoq;ʒ captiuus ẽ. Et qui prius di/
H a iii

ero. liber primus

cebatur abſq; miſericordia è& nõ populus meus: cũ duabus tribubus.i. Iuda & beniamin: quarum
magna ps in xpᷣm credidit inire cõcordiã: ut corporibus ſeparatos iungat fides:& unũ ſibi caput
ponãt & pᷣncipẽ de quo ſcripſit Ezechiel. Et pᷣnceps unus in medio eoꝶ Dauid ſeruus m eus & re-
ſuſcitabũtur quaſi ab inferis m ortui. Iudas.ſ.& Iſrael ꝗ in ifidelitate mortui erant. Et hæc oĩa fient:
qa magnus eſt dies ſeminis dei ꝗ ĩterpᷣtatur xpᷣs.Ex quo pſpicuũ eſt Ideo in typo Naboth Iezrahe

litis ſangumẽ pceſſiſſe ut uerius cõpleretur in xpᷣo.In hoc.n. & nõ ĩ illo magnus eſt dies iezrahel:

de quo dicitur: Hæc eſt dies quã fecit dñs: exultemus & letemur in ea. Interptatiõis tertiæ ꝗᷓ ſucipi
mus: Iſrael in hereticis: Iuda in eccleſiæ hoĩbus exponẽdis hic ſenſus eſt. Vt poſtqᷓ dñs in claritate
ſua uenerit regnaturus ii ꝗq ante uocabãtur nõ populus eius:uocẽtur filii dei uiuẽtis: cũ Iudæ. i. ec/
cleſiæ dei fuerit copulati: & unũ caput xp̃m huerint: & aſcẽderint de terra.i. de terrenis ſenſibus &

humilitate litteræ: & ſuſceperit magnũ diẽ ſemis dei obααα½τιρ . abſq; miſericordia. In ꝗbuſ

dã fert᷑ exẽplaribꝰ ovkx iα. ααιε i. nõ dilecta: ſed ueriora ſũt exẽplaria qᷓ hñt abſq; miſericordia:

Acite fratribꝰ vr̃is populus meus ⁊ ſoꝛoꝛi vr̃e miſericoꝛdiã ↄſecuta. LXx.
CBicite fratri veſtro populus meus ⁊ ſoꝛoꝛi veſtre miſericoꝛdiam conſecuta.
CQuia magnus eſt dies iezrahel:in quo Iſrael & I udas unũ hnt prĩcipẽ: & nequaꝗᷓ dici
tur Iſraeli nõ populus meus: ſed ecõtrario uocabũtur ſilii dei uiuẽtis. Iccirco hoĩes tribꝰ
Iuda:nolite deſpare decẽ tribuũ ſalutẽ: ſed eã cottidie: & ſermone: & uoto: & litteris ad pœniten/
tiã ꝓuocate: qa frater ueſter appellatur: & ſoror: Frater ex eo qd dicitur populus meus: ſoror ex eo
qd' appellatur miſericordiã cõſecuta. Aliter qui in xpᷣm creditis & eſtis tam ex iudæis ꝗᷓ ex genti/
bus: dicite fractis ramis & priori populo qui proiectus eſt: populus meus quia frater tuus eſt & mi
ſericordiam conſecuta: quia ſoror tua eſt. Cum enim intrauerit plenitudo gentium tunc omnis

Iſrael ſaluꝰ fiet. Hoc idem nobis præcipitur ne hereticos penitus deſperemus ſed prouocemus ad

pœnitentiam: & illorum ſalutem germanitatis probemus affectu.
CJudicate matrem veſtram iudicate qm̃ ipſa non vxor mea:⁊ ego nõ vir eius:auferat foꝛni/
cationes ſuas a facie ſua:⁊ adulteria ſua ð medio vberum ſuoꝛum ne foꝛte expoliem eam nudã
⁊ ſtatuaʒ eam ſᷣm diem natiuitatis ſue. LXX. M
CNJudicamini cũ matre veſtra iudicamini:quia hec nõ vxoꝛ mea:⁊ ego nõ vir eius:⁊ auferam
foꝛnicationem eius a facie mea:⁊ adulteria eiꝰ de medio vberum illius vt expoliem eam nudã
⁊ reſtituam eam iuxta diem natiuitatis ſue. . ðèðDGDUW
CNHucuſqʒ ad Iſrael populu hoc eſt decẽ tribuũ ſermo directus eſt. Nunc alterũ caput ĩcipit: pᷣci
pitur filus.i.populo:ut ineant iudiciũ aduerſũ matrẽ ſuazʒ q eos genuit:q̃ de meretrice uxor effe/

cta mores priſtinos nõ reliqt: & rurſũ fornicata eſt cũ amatoribus ſuis: & uide clementiã uiri. Iaʒ

repudiata ẽ iã abiecta: iam ei locutus eſt hec nõ uxor mea. & ego nõ uir eius: t pcipit filiis ut neq́
qᷓ ad uxorẽ patris quẽ illa dimiſit: ſed ad matrẽ ſuã loquãtur ꝗᷓ eos genuit: loquãtur aüt ad pœni
tentiã ꝓuocãtes: ut auferat fornicatiões a facie ſua: & adulteria ſua de medio ubeꝑ ſuoꝶ.fomica
ria eſt ꝗᷓ cũ plunbus copulatur. Adultera qᷓ unũ uirũ deſerẽs alteri iungitur. Quoꝶ utrũq; eſt ſyna
goga:ꝗᷓ ſi pmãſerit in fornicatiõe & adulterio auferet ab ea deus ueſtẽ & ornamenta q dederat.
De ꝗbus ſcribit Ezechiel: in die qñ nata es nõ ligauerũt mamillas tuas & ſale nõ es ſalita: & trãſi
ui pte & inueni te nudã & deturpatã & cõſperſam ĩ ſanguie.Et poſt paululũ indui te byſſinum &
ſubtilibꝰ&& ornamẽta circũpoſui tibi: & dedi armillas circa manus tuas & monile circa collũ tuũ.
Hæc tunc ei dedit maritus largiſſimus qn inuenit illã ĩ ægypto idolatrie libidine conſtupratã &
diuaricãtẽ oĩbus pedes ſuos. Et nüc cõminatur ſi ad uirũ ſuũ noluerit reuerti ita eam futurã abſq;
deo & uiro ſicut prius in ægipto fuerat. Ne ſemp triplici explanatiõe tẽdamus uolumjĩa hoc raro
admonuiſſe ſufficiat: ꝗᷓ dicta ſũt cõuenire & iudæis negãtibus xpᷣm & hereticis fidẽ dñi relinꝗnti
bus.quorũ fornicatio ꝓprie ĩter ubera eſt. & in artificio idoloꝶ & uarioꝶ dogmatũ corde uerſa
tur. qui reuertentur ad diẽ natiuitatis ſuæ. ut ſi non egerint pœnitentiam ethnicis comparentur.
CEt ponꝗ eã quaſi ſolitudinẽ:⁊ ſtatuã eã velut terrã inuiã:⁊ interficiam eam ſiti. LXxx.
CEt ponam eam in deſerto:⁊ ſtatuã eã ſicut terram ſine aqua:⁊ occidaʒ illam in ſiti.
CSi noluerit ad meliora cõuerti. faciã illi qc feci in ſolitudine ut ducti ĩ captiuitatẽ cadãt ĩ terra

aliena. patienres ſitĩ oĩum bonorũ & ad patriã ſuã redire nõ ualeãt. Vel certe audiãt ĩ euangelio Mat. 23.d.

relinqᷓtur uobis domus ueſtra deſerta. Et mittat eis dñs nõ famẽ panis nec ſiti aque.ſed famẽ au/

Eze.34.·f.

maxie qᷓ ad diſtinctionẽ Iſraelis cui nõ miſeretur ĩfert deus Domui aũt Iuda miſerebor. Cap. ii-

Eze. 16. rK⸗

diẽdi uerbũ dñi. De quo & Eſaias loqtur. Erũt ſicut paradiſus aquã nõ hñs heretici q abiecti ſunt Eſa.l.g⸗

falſum habere uidentur redigantur ad nihilum.

—

CEt filioꝛum ulius nõ miſereboꝛ:qm filii foꝛnicationum ſunt:qꝛ foꝛnicata eſt mater eoꝛum:
confuſa eſt que concepit eos:qꝛ dixit. Nadã poſt amatoꝛes meos qui dt panes mihi ⁊ aquas
meas: lanꝗ meã: æ linum meum: oleum meum: æ potum meum. LIxx.
CEt filioꝛum eius nõ miſereboꝛ:qm filij foꝛnicatiõis ſunt:qꝛ foꝛnicata ẽſt mater eoꝝ:cõfuſa

—

eſt que peperit eos:dicit.n. Nadã poſt amatoꝛes meos qui dãt mihi panes meos ⁊ aquã meã

a dno ſi nõ redierint ad priſtinã domum. ſio omnium rerum patientur penuriam.ut etiam quod

o

ſeze⸗

Nd

607.

lcd

n
leg
1
“M

m
d

c⸗
ſe
ſu
tt
rü ban
nia
vtg
uo
jnti
era
.

en
Aio M
/
nod

.
us

6

Hie. 3.5,

pᷣs.40.

Lu. 5.d.

ps. 103.

IO.l. a.

ps .67.

Ro. 8. d.

Super O ſee pꝛophetã.

2 veſtimita mea:⁊ linteamina mea:⁊ oleum meum:⁊ oia que mihi neceſſaria ſunt.

CHoc plus faciã ei cui dixi nõ uxor mea: & ego nõ uir tuꝰ: & ponã eã qſi ſolitudinẽ & faciã uelut
terrã ĩuiã: Quãdo.n.de ægypto eduxi eã ĩterfectis parẽtibꝰ: nlii eoꝶ terrã repromiſſiomis Ingreſii
ſũt.Nuc aũt fornicariæ matiis liberi pibut cũ matre meretrice: qm fili fonncatiõis ſunt & mali ex
malis geniti. Quibꝰi euãgelio dicit᷑: Gñatio uipax qᷓ in tãtã uenit ĩpudẽtiã: ut audiret ꝑ Hieremiã
Facies meretricis facta eſt tibi: ĩipudorata es tu: Ac nõ eſt hoc duræ frõtis & meretricis ipudẽtia: ut ĩ
ſuo ſcelere glorietur: & dicat ſeqre amatores meos: uadã ad idola:qᷓ mihi & ad uictũ & ad ueſtitũ
neceſſaria pbuerũt: Oĩa ꝗᷓ ꝓpheticus ſermo deſcnibit ſpintaliter a dno accepe iudæi. Et qa dei filiũ
negauerũt eligẽtes ſibi barrabã latrocinii & ſeditiõis auctorẽ & crucifigẽtes filiũ dei: Propterea uſ
qʒ hodie ſecũtur demões: & dei bñficia ad illos referũt ꝗ cultoꝶ ſuoꝶ aias pdiderũt. Panes & aq̃s
hnt & herætici: quoꝶ panis luct?eſt: & aq eoꝶ cenoſæ: ꝗᷓ ſuffocãt & ĩterficiut baptizatos: hñt & la/
nã de ſcabichs ouibꝰ & linũ in nigredie pſeuerãs: oleũq; de quo ꝓpha dicit. Oleũ pctõris nõ impu
gnet caput meu: & potũ aq̃ꝶ ægypti d ꝗb'clamat Hieremias. ꝗd tibi & uiæ ægypti ut bibas aqua
geõ: Et ꝗd tibi & uiæ aſſyrioꝑꝶ ut bibas aq;s fluminũ: Breuiter ccta pcurrius ut ad reliꝗᷓ trãſeamꝰ.
CPꝛopter hoc ecce ego ſepiã viam tuam ſpinis:⁊ ſepiaʒ eaʒ materia:⁊ ſemitas ſuas nõ inue/
niet. Et ſequetur amatoꝛes ſuos ⁊ nõ appꝛehẽdet eos:⁊ queret eos ⁊ nõ inueniet.Et dicet:ANa
dam ⁊ reuertar ad uirũ meũ pꝛioꝛc:quia bene mihi erat:tunc magis q́; nunc. LxXX.

CPꝛopterea ecce ſepiazʒ niaʒ eius in ſudibus ⁊ obſtruaʒ uias illus:⁊ ſemitaʒ ſuaʒ non inudni

et. Et perſequet᷑ amatoꝛes ſuos ⁊ nõ appꝛehendet illos:⁊ queret eos ⁊ nõ inueniet ⁊ dicet: Na
daʒ ⁊ reuertar ad viruʒ meuʒ pꝛioꝛeʒ:qꝛ melioꝛ mihi erat tunc q; nunc eſt.
CDixerat meretrix. Vadã poſt amatores meos ꝗ oium reꝶ mihi habudãatiã pbuerunt. Rñdit dũs

Ego ſepiã uiã tuã ſpinis ſiue ſudibꝰ ne poſſis ire quo deſideras: & iterponã materiã ſiue muꝑ: & ſe

mitas tuas q́s crebro triueras pede nõ iuenies ne apphẽdas eos quos tãto ſtudio ſeqbaris: & rerũ
neceſſitate cõpulſa reuertaris ad uiꝶ tuũ.Et dicas illud de euãgelio. Quanti mercenarii in domo
patris mei habũdãt panibꝰ: ego ãt hic fame peo: durgã & ibo ad patrẽ meũ & dicã illi: pater pec/
caui in celũ & corã te: & iã nò ſum dignꝰ uocari filiꝰ tuus: fac me ſicut unũ de mercenarus tuis. Ex
quo ĩtelligius qc' ꝓuidẽtia dei ſæpe nobis accidãt mala: ne hẽam ea ꝗᷓ cupius: & uariis calamitati
bus huiꝰ ſeculi ac miſeris ad dei ſeruitutẽ redire cogamur. Amatores aũt Hieruſalẽ & gẽtis iudeæ
ſcdm hiſtoriã illiꝰtpis aſſyrios atq; caldæos & ægiptios natõeſq; cæteras itelligamꝰ: cu quo ido
lis fornicata eſt:a qbus belloꝶ tpe & pᷣmẽtibꝰ malis fruſtra ſperauit auxiliũ. Hos amatores iuxta
intelligentiã ſpiritalem ſecũtur heretici: a ꝗbus ſæpe deſerti malorum pondere ad ſinum matiis
eccleſiæ reuertuntur. Per oĩa enim flagella atq; tormenta eruditur Iſrael. .
CSt hec neſciuit:quia aßo dedi ei frumentum ⁊ vinum ⁊ oleum ⁊ argentum ⁊ multiplicaui ei
aurum que fecerunt baal. LXX. SZ

C Et hec neſciuit quia ego dedi ei frumentum:⁊ vinum:⁊ oleum:⁊ argentum multiplicaui ei:

Hec autem argentea ⁊ aurea fecerunt baal.
CAd ſupiora rũdit. Dixerat.n.uadã poſt amatores meos ꝗ dãt panes mihi: & aquas meas: lanã li
nũ & oleũ & potũ meũ qᷓ uniuerſa ſuſcepat ut in dei cultũ uerteret.Illa uero panẽ & umu ꝗ cõfir/
mat &qck letiricat cor hoĩs: & oleũ qd illuminat oẽm hoĩem ueniẽtẽ ĩ hũc mũdũ: & argẽtũ d quo
ſæpe dixius.Eloqa dñi: eloqa caſta argẽtũ igne examinatũ ꝓbatũ terræ purgatũ ſeptuplũ. Et aurũ
de quo legius: Si dormiatis iter medios cleros pẽnæ colũbæ deargẽtatæ & poſteriora dorſi eiꝰ in
uirore aun: Vertit in Idola & fecit baal qc interpᷣtatur ſupior & deuoratio: du aut maiora ſe putat
hẽre dogmata ꝗᷓ eccleſiæ: Aut in ipſa falia opinatiõis ſcia deuoratur. Quod ãt iuxta lr̃aʒ auro & ar

gẽto & cũctis opibꝰhabũdauerit hieruſalẽ & fecerit Ildola baal dmom ſydõioꝶ: ſiue ut ꝗdã fecti-
arbitrãt᷑ babylõòio: ex quo & bel dr. Et ezechiel plẽri ſuo põit uolumiĩe: &ois ꝓphaꝶ narrat chorꝰ?

CJIdcirco conuertar ⁊ ſumam frumentũ meuʒ ⁊ vinuʒ meuʒ in tempoꝛe ſuo:⁊ librabo lanam
meaʒ ⁊ linũ meum que operiebant ignominiaʒ eius. LXX. MB
CPꝛopterea reuertar ⁊ tollazʒ triticuʒ meuʒ in tẽpoꝛe ſuo:⁊ vinũ meũ in tẽpoꝛe ſuo:⁊ auferaʒ
veſtimenta mea:⁊ linteamina mea ne operiant ignomimaʒ eius.

CGrauior pẽa ẽ qñ in tpe meſſis & uĩdẽiæ ſpatæ fruges auferũtur: & uinũ: & quodãmõ tollũture

manibus: Sin aũt in tpe areæ & pᷣli & torcularis qñ ſterilitatẽ pᷣteritã nouis frugib? terra fecũdat:

oĩum rerũ pẽuria ẽ: qd de reliquo ãni tpe qn uetera cõſeruãtur eſtiare debẽus: Liberatur aut lana

& linũ ſiue ueſtes & liteamina ne ultra ignominiã operiãt meretricis: ut.ſ.dei nudetur auxilio: &

oĩum ab ea angelorũ tutela diſcedat. Vñ & apoſtolus liberatã diẽ creaturã a ſeruitute corruptõis
in libertatẽ gloriæ filioꝶe dei: Multi accepe auꝑ & argẽtũ ſapiẽtiæ & eloquẽtiæ de ꝗb' faceret can

delabꝶ ſeptẽ lucernaꝶ ex auro puriſſimo: & mẽſam ꝓpoſitõis aureã: & ꝓpitiatoriũ: & cherubi au/

ri ſplendov radiãtia: & baſes colnarũ argẽteas: & triticũ ſetmõis dei & umũ gaudiũ ſpus ſancti
ueſtimẽta quoq; & linteamina quibus credẽtes ueſtirẽtur in xpo quæ umiuerſa uerterüt in idola-
triæ cultum uaria errorum dogmata componentes: & decepti alios deceperunt. Quæ oia aufert
deus: ut qui ex copia datorem non ſenſerant ſentiant ex penuria. ii
S a inii

Hiero. liber primus

./,

CSEt niũc reuelabo ſtultitiaz ei in oculis amatoꝛũ eiꝰ:æ vir nõ eruet eaʒ de manu mea:⁊ ceſſare
faciaʒ oẽ gaudiũ eius:ſolẽnitatẽ eius:neomeniaʒ eius:ſabbatũ eiꝰ:⁊ oia feſta tempoꝛa eiꝰ:⁊ coꝛ⸗

rupam vineam eius:⁊ ficum eius:ð quibus dixit mercedes hee mee ſunt quas dederunt mihi hozt⸗
amatoꝛes mei:⁊ ponam eaʒ in ſaltuʒ ⁊ cõmedet eaʒ beſtia agri. LxXX. enghe
Et nunc reuelabo imundiciaʒ eius in cõſpectu amatoꝛuʒz illiꝰ:? nullus eruet eaz ð manu mea .
2? auertaʒ oẽs letitias eius:ſolẽnitates eius:⁊ neomenias illius:⁊ ſabbata ⁊ cunctas feſtiuitates
eius:⁊ diſperdaʒ vineaʒ ⁊ ſicus illius:q dixit mercedes mee iſte ſunt:quas dederunt mihi ama
toꝛes mei:⁊ ponaʒ caʒ in teſtunoniuʒ ⁊ cõmedent eaʒ beſtie agri.
CQuod ſeꝗtur uolatilia celi & reptilia terræ obelo pᷣnotandũ eſt. Pro ſaltu quoq; qd hebraice di/ lſe⸗
citur iair: uñ & cariathiari ĩterpᷣtatur uilla ſiluaꝶ. Ixx. Traſtulerũt teſtimoniũ RES de deleth lrarũ 6
falfi ſimilitudie. Si.n. ꝓ RES deleth legat᷑ teſtimoniũ dr:ita dũtaxat: utioth Ir̃a nõ pᷣcedat libera/ Muz

tos ergo ueſte & linteamie ne opirent ultra ignominia fomicarie: oĩs turpitudo hièruſalem ſiue
ſtulticia ꝑ quã opata ẽ turpitudinẽ reuelabitur in cõſpectu amatoꝶ eiꝰ:ut quã uelatã deſiderabãt „
aptã cõtẽpnãt. Cũq; tradita fuerit amatoribꝰ ſuis: ſiue dem õibꝰꝗbd ĩpſa & aſſyrii ſeruiũt: nullꝰin h
ꝗt eã de manu mea poterit eripe.Probata iĩbecillitate demoniaca qd quos rebus oĩbꝰ habũdãtes
receperãt oppſſos malis liberare nõ poſuſint. Tradita ãt babyloniæ ſeruituti: neqᷓꝗᷓ tres ſolẽnitates
paſchæ & pẽthecoſtes & tabernaculoꝶ celebrare poterit. Nõ neomeniæ. i. kalendaꝶ: nõ ſabbati
exercere lætitiã: nec oẽs feſtiuitates q́s uno noĩe cõp̃hẽdit.Vinea quoq; &ficus rex oĩum habũdã
tiea corrũpetur: in uinea letitiã: i ficu ſuaiitatẽ & dulcedinẽ itellige ꝗᷓ auferütur grauiſſime ſeruitu ſierz’
tis malis: & auferùtur idcirco ꝗa nõ a deo ſibi donata: qᷓſi cõiugi: ſed ab amatoribꝰſuis: qſi meretri
ci ꝓ libidis mercedibꝰarbitrata eſt: Tũc nequaqꝗ hẽbit arbores pomiferas ſed oĩa uertẽtur in ſaltũ.
Et qa ſemel metaphorã a ſiluis cæpat finit in reliquo ut hoſtes a ꝗbꝰdeuorãda ſũt oĩa beſtias nũ/
cupet: Hæc & iuxta hiſtoriã: & iuxta tropologiã ĩfelix Iudæa ppeſſa eſt: cuiꝰoĩs turpitudo ĩ oculis
gętiũ reuelata ẽ nullus eã poterit eruere d manibꝰdei. Ceſſauerũt uniuerſæ cerimoniæ: in luctum
E uerſa feſtiuitas: oĩa qᷣ ſibi putabat dari a demonibus. nüc ob offenſã dei ablata cognoſcet. Deuo
rauerũt eã pᷣmũ aſſyrii: atq; chaldei: medi: & pſæ: & macedões. Ad extremũ ſeuiſſima lacerauit be
ſtia romanoꝑꝶ ĩpiũ: Cuius in daniele nomẽ tacet᷑: ut maior formido hiis ꝗ deuorãdi ſũt augeatur. Da. 7.5.
Quvæ d Iudæa dixius refert ad hereticos: ꝗ prima frõte doctrinã & ſcĩaʒ ꝓmittẽtes:egreſſi E eccle
ſia deſeruntur a deo& oĩs eoꝶ ignominia amatoꝶ ponitur quos prius deceperãt & traditi beſtiis
quas ꝓpheta decliat dicẽs: Ne tradas beſtiis aiam confitentem tibi earũ morſibus derelinqᷓntur. .
CEt viſitabo ſuꝑ eaz dies baaliz ꝗbus accẽdebat incenſuz:⁊ oꝛnabat᷑ inaure ſua ⁊ monili ſuo pᷣs.74.
⁊ ibat poſt amatoꝛes ſuos ⁊ mei obliuiſcebatur:dicit dominus. LxXX. koch⸗
CEt vlciſcar ſuper eaʒ dies baali:in quibus ĩmolabat eis:⁊ circũdabat ſibi inaures ſuas:? mo
miia:⁊ ibat poſt amatoꝛes ſuos:mei autẽ oblita eſt dicit dominus. “JJM
CSeruat perſonam meretricis qꝗ auro omar̃ & gẽmis ut placeat amatoribꝰſuis: & qcqd pulchritu
dinis ñ hẽt ꝑ naturã: arte cõquirit: has ĩaures ꝗbꝰaures eiꝰ doctria dei fuerãt adornate: & has mar-
gatitas ꝗᷓ ex collo pᷣcioſo pẽdebãt:ita ut ſpõſus ad eã diceret &maritꝰ:Collũ tuũ ſicut monilia:mi
ſit añ porcoꝶ pedes: & dedit ſctm̃ canibꝰ. Et ipletũ eſt qd/ in puerbiis legius: Sicut inauris aurea ĩ Can. I.s.
naribus ſuis: ita mulieri peſſime pulcritudo. Hæc aut uniuerſa faciebat: ut ſeqret᷑ amatores: & reli- Pro. 25.5.
ret uirũ: Tãtũq; fuit deſideriũ uoluptatis ac libidis ut oẽm memoriã amiſerit maritalẽ & oblita Al. c.
ſit fuiſſe ſe cõiugẽ. Quãobrẽ in ipſis ſolẽnitatibꝰꝗbꝰicẽdebat tura demõibꝰ:uiſitabiturĩ plagis &
corripier in pẽis. Baal numero ſingulari:Baali pluraliter eadé idola noĩant᷑:gñe maſculino: Vbi/
cũq;: nein fine hebraici ſermõis in ſyllaba legius nũero plurali eſt gůe maſculino: ubi aut oth nu/
mero plurali gne ſœminino. Ergo ſeraphi & cherubi plurali itelligius nũero: gnñe maſculio. Sa/
baoth aũt qd iterpᷣtat᷑ militiaꝶ uel exercituũ ſiue uirtutũ nũero plurali gñůe fœminino: Itaq; & ba
aliʒ maſculio gñe:nũero ſũt plurali:lʒ ꝗqdã male onAρααο Kατι—5ονν 1αοοου legãt gñe fœmi/
nino.Quò aũt decipiãt heretici amatores ſuos: & cõponãtur eloqi uenuſtate:ſtructuraq; uerboꝶ
ut mẽdacio ſimulẽt ueritatẽ: & cõiugalẽ pudicitiã dereliquãt: & ĩtẽdãt baali.i.idolis:qᷓ de ſuo cor
de finxerũt cotidie cernimus. Nõ. n. hñt curã ruſtice ſimplicitatis: q meretricia ornamẽra nõ qrit:

lnio⸗e

ſed artificis elegãtis: qᷓ mendaciis amatoribus ſuis diabolis & demoniis placeeant.
Pꝛopter hoc ecce ego lactabo eam:æ ducam eam in ſolitudinex:c loquar ad coꝛ eius:ꝛ dabo
ei vinitoꝛes eius:ex eodẽ loco:⁊ nallẽ achoꝛ ad aperiendam ſpem. LCxx.
Igdeo ccce ego ſeducam eam ⁊ ponam illa quaſi deſertum:⁊ loquar ad coꝛ eius:ꝛ dabo ei poſ-⸗
ſeſſiones ſuas inde:⁊ vallem ꝗchoꝛ ad aperiẽdam intelligẽtiam eius.
CVro eo qcł nos dixĩus ad apidã ſpẽ: &. xx. uerterüt ad apiẽdã ĩtelli gẽtiã eiꝰĩterpᷣtatꝰ ẽ Symma
chꝰ ν αοÜναπ⅞ιοοα1., in hoſtiũ ſpei: Theodotiõ cαααεαι Tρντνο. Nννον7 aire patiẽ
tiã uel expectationẽ eiꝰ.Poſtꝗᷓ reuelata fuerit . gnominia hieruſalẽ ſiue iudeæ meretrisis in oculis
amatorũ eiꝰ: & ceſſauerit uniuerſa ſolẽnitas: uineã & ficũ uel ſiccitas uel grãdo corrupit: & redacta
in ſiluas atq; ifructuoſas arbores a beſtiis fuerit deuorata: & reddiderit ei dñs crutiatꝰ atq; tormẽta
ga demonibꝰ? baali thura ſuccẽderat: & neꝗꝗᷓ ſe ultra de cineribꝰac fauillis putauerit poſſe cõſurge
re. Tuc hoc ĩ aduẽtu xpi filii ſui apiet ſpẽ ſalutis & dabit locũ pœnitẽtiæ blãdiet᷑ ei. Hoc.n. ſigni-

d
.
0

Super O ſee prophetã.

n

„
⸗ ficat lactabo eã:ut p penaꝶ magnitudinẽ dolores pſtios repromiſſiòe mitigetpſt poꝑ. Et ducã eã
b inꝗt ĩ ſolitudinẽ.i.educã ex malis:ſicut & pᷣus de ægyptiaca eduxerã ſeruitute:& loqr ad cor eius
Exo.34r a. uerba mollia: uerba cõſolatoria: ut triſtitiã gaudio tẽperẽ: Iuxta idioma ſcii pturaꝶ: ꝗb? uerbis &
hen gen.)a. ſichẽ loquutꝰẽ ad cor Dinæ & Io ſeph ĩ ægypto fratribꝰſuis triſtibꝰatq; metuẽtibꝰ:ut meror gau⸗/
tes )0.c. dio mutaret᷑. Quod ſeqꝗt᷑ & dabo ei uinitores ẽ ex eodẽ loco:qꝗa blãditias & ſolitudinẽ in pᷣteritæ
n hiſtoriæ exeutiũ de ægypto ſimilitudinẽ pᷣmiſerat in ꝗᷓ moyſes & Aarõ de eadẽ gẽte iudæorũ pᷣn
cipes extiterũt ẽt nũc pollicet᷑:qd uinitores eiꝰde eodẽ loco daturꝰſit. Vineã intelligi Iſrael oĩs &
ueteris teſtamẽti & noui ſcriptura teſtat᷑: uinea dñi ſabaoth dom Iſrael: & uineã ex ægypto trã/
Eſa. J.s. ſtuliſti. Et in euã gelto: Pffamilias locauit uineã ſuã:fructuſq; n6 trccpit Ei iterfecto filio ſuo no/
, 58· 79. uiſtime locauit eã aliis uinitor be. Hoc igit᷑ ꝓphalis ſermo ꝓmittit qd pᷣnceps huiꝰuineæ exeũütes
e Mat.zi. d. de gentib & de captiuitate hoſtiũ ſiue uitio :de 1pſo ſint gne Iudæoꝑ.i. apoſtoli & loc? tumultꝰ
ualliſq; tuibaꝶ. Hoc. n. ĩterptat achor mutet᷑ in hoſtiũ ſpei:ſiue ad aꝑ iẽdã ſpẽ atq; patiẽtiã: qd id,
circo ſupplitia & tormẽta ppeſſa ſit: ut p hæc ad pſpa puẽiret. Quo lat uallis achor in ꝗ iterfectus
in Io. 7. d. eſt Acha ob furtũ eo Ee q deo fuerãt cõſecrata: cõturbatio & tumult ĩterpᷣtet᷑:nõ ut qdã putãt ap
8— poꝓnei. puerſitas.Ipᷣe leſus ĩterpᷣtat loꝗᷓ ns ad Achã: qa turbaſti nos cõturbet te dũs in die hac.
e Vñ appellateſt locus ille . i. uallis cõturbatiõis. Simulq; ĩ hoc ĩtelli gius: qd in pri/
cipio terræ ſctẽ iuxta hierycho qñ de ſolitudie egreſſus ẽ populꝰ ꝓpe fluẽta iordams in pᷣma Iſra/

helis uictoria meror in gaudiù cõmutatus ſit. Ibiq; apta ẽ ſpes ubi fuerat deſpatio: ut punitis iis ꝗ

Nn Nũe.23. c. peccauere in xpᷣo & cõmiſſere ſacrilegiũ ſaluẽtur ex eis: blaſphemãtes iudæos fuerit deteſtati: &
n ꝗtũ in ſe ẽ ĩterfecerĩt.Hæc cõciſio & nr̃i iudaizãtes:ad mille ãnoꝶ regnũ referũt: ꝗᷓ & in pricipio
i P apoſtolos uinitores & credẽtiũ multa milia ex Iſrael uidemPeẽ cõpleta & cõpleri cottidie in iis
u⸗ Acredere uoluerit. Quodq; nos dixius lactabo eã. Et ſeptuagita ĩterptati ſut: Seducã eã ad antixpi
i tpa referũt ut ꝗ xp̃i nõ recepint ueritatẽ illius recipiit mẽdaciũ: & poſtea xpo adueniẽte ſaluent᷑.
n CEt canet ibi iuxta dies iuuẽtutis ſue:⁊ iuxta dies aſcẽſionis ſue de terra egypti. LXxX.
o CEt humiliabitur iuxta dies infantie ſue ⁊ iuxta dies aſcẽſionis de terra egypti.
e ¶ ¶ IIn eo loco ubi nos poſuimꝰcanet: & ſeptuagita trãſtulerũt hũiliabit᷑: in hebraico ſcriptũ ẽ
un i qc'mach'iterptatꝰ affligit Theodotiõ rũdebit Aqꝗla obediet.i. aον—☛ααιι s ab hebreo
de Ka Tαιεα magis accipim“. i. pcinet: Vt ꝗa ſemel lactationẽ: & eductionẽ in ſolitudinẽ: & uinito
i⸗ res ex eodẽ loco: & uallẽ Achor poſuerũt: totã hiſtoni exeũtiũ de ægypto & pgẽtiũ ad terrã ſan-/
1. dãä breui ſermòôe pſtrigés: ẽt nüc hiſtoriæ ſimilitudinẽ cõſeruaret: Vt quo eo tpe qũ egrediebant᷑
do N e de terra ægypti ſubmerſo Pharaòe in mari rubro. arripuit maria tympanũ & pcinẽs cæteris exul
Exo.lj. a⸗ tauit & dixit. Cãtemꝰ dño głoſe.n.magniſicatꝰẽ equũ & aſcẽſorẽ deiecit in mare. Sic nüc quo
hñ pᷣm dies iuuẽtutis ſuæ: ſiue adoleſcẽtiæ ſuæ: qũ egreſſa ẽ de terra ægypti canat atq; letet᷑: & regnũ
xp̃ᷣi ad ſuã ſalutẽ ĩter eccłæ choros cõcĩat. Et aiaduerte qd; qñ eximꝰde ægypto: ad meliora trã
uin ſimꝰ: dicamur aſcẽdere: qa hieruſalẽ in mõtib ſita eſt: de q ꝗq hierycho deſcẽdere uoluerit uulnera
nu⸗ tus eſt. ad eos aũt ꝗ ægypti.i.ſeculi huiꝰꝗᷓrut auxilia df̃ ue ꝗ deſcẽdũt ĩ ægyptũ pp auxiliũ.ĩterpᷣta
mni Lu.ĩO.e. tio aꝗlæ & theodotiòis e ꝗbꝰalter dvαριαρεοιν poſuit alter οαναιαπ 1audiet. rüdebit nobis
i cGJ cũ facit qd pᷣcinẽtibus aliis alii rñdeãt cõcinẽtes. Humiliabitur aut & affliget᷑.qd.lxx.&ſymachꝰ
Hyo träſtulerut nõ cõuenit tpe letitiæ: iſi forte imitabitur Paulũ:q poſtꝗᷓ uacatus eſt apoſtolus: plan-
n A git antiqua pctã: &ſe dicit indignũ uocatione apoſtoli: ꝗ pſecutus ſit eccleſiã dei: ut humiliatio &
afrtlictio in cõſcientia pᷣteriti uulneris nõ in dolore malorum p̃ᷣſentium accipiatur.
hi CEt erit i die ülla ait dñs vocabit me vir mens:⁊ nõ vocabit inc vltra baali:⁊? auferã noĩa baali
. de oꝛe cius:⁊ nõ recoꝛdabitur vltra nominis coꝛum. LXX. Similiter. I H
, CPrimũ oi aſiæ regnaſſe ninũ belli fihũ. Oẽs ẽt grecæ & barbaræ narrãt hiſtotiæ. Qui apud aſſy-/-
1 rios ninũ ſui noĩs cõdidit ciuitatẽ quã hebræi uocãt niniuẽ: huiꝰuxor ſemiramis: d q multa &mi
rada referutur: muros babylonis ĩſtruxit: de qᷓ ĩſignis poeta teſtat᷑ dicẽs. Quã dr oli coctilibꝰ muris
cinxiſſe ſemiramis urbẽ. Hæc aduerſus z0roaſtrẽ magũ regẽ bactrianoꝶ forti certamie dimica/
uit. & in tãtã puẽit głiaʒ: ut pr̃eʒ ſuũ bellũ referret ĩ deũù: q hebraice dr̃ bel & ĩ multis ꝓphis m axĩe
. q; ĩ danmiele. Et iuxta theodotionẽ ſub idolo babylõis: hoc appellat᷑ noĩe.Hũc ſydõii & phœnices
. appellãt baal: eadẽ. n. ĩter beth & lamech lIr̃as cõſonãtes AI N uocalis Ia ponit᷑ q; iuxta liguæ illi
ꝓprietatẽ nuc baallegif. Vñ & dido ſidõia regii gñris: cũ eneã ſuſcepiſſet hoſpitio hac patera uia

dlibat qᷓ bellus & oẽs a bello ſoliti: didicius exordiũ dmõis.ĩmo hoĩs ĩ demonẽ cõſecrati. Oĩa..
idola ex mortuoꝶ errore creuerũt. audiamꝰcætera: li gua hebrea & ſyra:baal ĩterpᷣtat X i. hus
, Si uoluerĩus dicere hñs me dicius baali:& apd utrãq; gẽtẽ uxores euros ſuos uocãt baali.i:uir me
us: qd' ĩtelligit᷑ hñs me & ẽ ſenſus ꝗ me hʒ ĩ cõiugio.Eadẽ hebræoꝶ li gua uocat᷑ uir is:uñ & uxor

1 L de uiro ſuùpta ẽ ĩ genen appellat᷑ iſſa:q̃ſi a uiro uirago.qd' ergo dicit dus uir meꝰhoc ẽ cũ utroq;
ſermõe:hoec̃ is: & baali appellat uir meus ſiue maritus meus. Tantummò idoloꝶ noia: ut etiam

.
Ach bñ dici pᷣt pp abiguitatẽ & uerbi ſimilitudinẽ neqꝗꝗᷓ ueli dici: ſz appellari me iſiʒ magis ꝗ baali
ne dũ alid loꝗt᷑ altenꝰ recordetur: & uiꝑ nomiĩians Idolũ cogitet.Ignoſce obſcuritati ꝗ trib naſci
tur modis: aut reꝶ difficultate: aut magiſtri iĩpitia. aut diſcẽtis nimia tarditate: N eq; eni hebræũ P
phetã ediſſerẽs oratoriis debeo declamatiũculis ludere: &in narratiõibꝰatq; epilogis aſiatico mo

PHiero.liber pꝛimus

re câtare: ſed auxilio orationũ tuaꝶ: & ĩcredibili diſcẽdi ſtudio apire ꝗ clara ſũt. Deniq; Aqladdili
gens & curioſus interpᷣs: Vocabit inꝗt me uir m eus:& non uocabit me ultra hus me ideſt baalij.
CEt percutiam eis fedus in die illa cũ beſtia agri:⁊ cum volucre celi:⁊ cũ reptili terre:⁊ arcuʒ:
7 gladium ⁊ bellum conteram de terra:⁊ doꝛmie eos faciam fiducialiter. LXX. .
CEt diſpon eis teſtamentum in die illa cũ beſtijs agri:⁊ cũ volatilibus celi: ⁊ reptilibꝰ terre.
7 arcum ? gladium ⁊ bellum cõteram de terra:⁊ habitare eos faciam in ſpe.
CQuãdo oĩa religiõis aduerſæ uocabula fuerit ablata de populo dñũm cõfitente. Et uocauerit me
inqt uir meus: & neꝗꝗᷓ baali.i. idolũ meũ: Tüc pcutia eis fœdus atq; cõcordiã cũ beſtiis agni & uo
lucribus celi: & reptilibus terræ. De hoc tpe & Eſaias loꝗtur: Hitabit lupus cũ agno & pardus cum Eſa. il. s.
edo accubabit: Vitulus & leo & ouis ſimul morabũtur: & puer Carumlus miabit eos:Vitulus & ur
ſus paſcẽtur & ſimul reqeſcent catuli eoꝶ: & Leo q̃ſi bos còmedet paleas:neqꝗᷓ carnẽ ſanguinẽ
deſtderaͤsſe mũdis atq; ſimplicibus ueſcẽs cibis. Quãdo Petro ut Comeliũ ſuſcipet ex natiõib
reuelatũ:iuſſumq;ʒ eſt: ut cõmederet oẽs beſtias:& nihil imundũ eſſe cognoſceret qq cũ gratiarũ
actiõe pcipitur. ðup ꝗbus audit poſtea: qd deus mũdauit tu ne cõe dixeris. Ergo in aduẽtu dũi ſal
uatoris poſt reſurrectionis eius triüphos & aſcẽſum ad patrẽ duo parietes angulari lapide copu-
lati ſũt ab eo ꝗ fecit utrũq; unũ.Et uocauit eã q dicebatur abſq; miſericordia miſericordiã cõſecu/
tã: Et eũ ꝗq dicebatur nõ populus meus populũ ſuũ. Pacatiſq; Oĩbus arcus & gladius conteretur ac
bellũ: Nõ. n. erüt neceſſana inſtrumẽta pugnãtiũ cũ ꝗ pugnẽt defuerit: Iũger᷑ Iſrael gẽtibus & im
plebitur illud deutronomii: letami gẽtes cũ opule eius: & Notus.n. in Iudea deus in Iſrael ma/ p̃ᷣs. 75.
gnũ nomẽ eius: & factus eſt in pace locus eius & hĩtatio eius in ſion: Hoc ẽ ĩ eccleſia: in qᷓ cõfregit
potẽtias arcuũ ſcutũ gladiũ & bellũ: ꝗbus fractis atq; cõtritis dormiẽt credẽtes fiducialiter & ſub
uno paſtore reqeſcent ſiue ſperabunt: in his ꝗq oculus non uidit & auris non audiuit: & in cor ho/ Eſa. 64. a.
minis non aſcendit quæ præparauit deus diligentibus ſe. ð
CEt ſponſabo te mihi in ſempiternuz:2 ſi pöſabo te mihi in iuſtitia:⁊ iuditio:⁊ i miſericoꝛdia:⁊
miſerationibus:⁊ ſponſabo te mihi in fide:⁊ ſcies quia ego dominus. LXX. Similiter
CO quãta clemẽtia dei: meretrix ꝗᷓ cũ multis amatoribus fornicata ẽ: & ob crimẽ beſtiis tradita:
poſtqᷓ reuertitur ad uiæ: nequaqꝗᷓ recõciliari ei dicitur: ſed dſpõdi. Et uide qd interſit ĩter dei cõiun
diionẽ & hoĩium: hõ cũ uxorẽ accepit de uirgine mulierẽ facit.i. nõ uirginé. Deus ẽt meretricibus
copulatus eas mutat in uirgies: Iuxta illud qd' adulteræ diciturp Hieremiã: Nõ ut dim me ĩuoca Hie. 3.s
ſti: aut patrẽ: aut pᷣncipẽ uirginitatis tuæ: Vn & apoſtolus. Poſt fornicatõeʒ & idoloꝶ cultũ credẽ 2. cor. l-a.
tibꝰ corinthiis loꝗtur:Deſpõdi. n. uos uni uiro uirginẽ caſtã exhibere xpo. Querimus cur tertio
deſpõſatiõis nomẽ repetierit. Primo. n. ait ſpõſabo te mihi in ſempiternũ: ſcdo ſpõſabo te mihi ĩ
iuſtitia & iuditio & miſericordia & miſeratiõibus: nec hoc fine cõtẽtus iũgit & tertiã. Spõſabo te
mihi in fide: & ſcies qa ego dñs. Prio deſpõdit eã in habraaz ſiue in ægypto ut uxorẽ hẽat ſempi/-
ternã. Scdo in mõte Synai dãs ei in ſpõſalibus legis iuſtitiã: atq; iuditiũ: & iunctã legi miſericor
diã: ut q peccauerit tradatur captiuitati: cũ egerit pœnitentiã reuocetur in hali &mmiſericordiã p̃s. 000.
cõſequatur. De his ſpõſalibus: in diuerſis locis pſalmiſta decãtat. Miſericordiã & iuditiũ cãtabo ti pᷣs.2 4.
bi dñe: & Miſericordia & ueritas obuiauerũt ſibi: & iuſtitia & pax deoſculate ſũt ſe. Quos duos ca
lices in ſeptuageſimo q̃rto pſalmo legius: Calix in manu dñi uini men plenus mixto: & ĩclinauit
ex hoc in illum: De iuſtitiæ calice in calicẽ miſericordiæ & rurſum de calice miſericordiæ in ca/
licẽ iuſtitiæ. Si iniqtates ĩqt obſeruabis dñe:dñe ꝗs ſuſtinebit: qa apud tepꝓpitiatio ẽ. Iſta igitur me p̃s. 29:
retrix: ꝗqᷓ primũ uoto ſpõſi i exteros fuerat iũcta uiri cõplexꝰ: ut nũꝗᷓ a uiculo recederet maritali: qa
receſſit & in ægypto fornicata eſt. Rurſuz p legẽ aſſumitur: quã pᷣteriit: pphis q̃ſ ſponſi ſodalibꝰ:
ad ſe miſſi fuerat: iterfectis: Nouiſſime uenit dei filius dñs Ieſus: quo crucifixo & a mortuis reſurgẽ
te deſpõſatur neqꝗᷓ in legis iuſtitia: ſed in fide &gratia euãgelii: ut cũ cognouerit unigẽitũ cogno
ſcat & patrẽ. Dicit.n.ipſe ad Philippũ tãto tpe uobiſcũ ſuʒ & nõ cognouiſtis me:Philippe q uidet Io.l4.· a.
me uidet & patrẽ meum: quomodo tu dicis oñde nobis patrem: non credis: quia ego in patre &
pater in me eſt? Qui in fide fuerit deſponſatus & crediderit euãgelio: ſtatim ſciet quia ipſe ſit de/
us credens in eum quem prius negauerat. ðèðð
CEt erit ĩ die illa exaudiã dicit dñs:exaudiã celos ⁊ illi exaudiẽt terrã:⁊ exaudiet triticũ⁊ vi-/
nũ ⁊ oleũ.Et hec exaudiẽt iezrahel:⁊ ſeminabo eã michi ĩ terra ⁊ miſereboꝛ et que fuit abſqʒ
miſericoꝛdia: ⁊ dicã nõ populo meo:populus meus es tu⁊ ipᷣe dicet deus meus es tu. LXxX.
CESt enit in die illa dicit dñs. Exaudiã celũ:2 celũ exaudiet terra:⁊ terra exaudiet frumẽtũ vi-
nũ ⁊ oleum:⁊ hec exaudiẽt ieʒ ahel:⁊ ſeminabo eam mihi ſuper terrã:⁊ diligam non Dilectam
⁊ dicam non populo meo:populus meus tu:⁊ ipſe dicet dominus meus tu.
In die illa & in illo tpe qũ te mihi ĩ fide deſpõdero: &cognouens qd ego ſim dñs: exaudiã celos p̃s. 18.
ꝗ enarrãt gloriã dei: & celi exaudiẽt terrã: ut eã celeſti pluuia irrigẽt: & terra d q;ᷓ orta eſt ueritas: & p̃ᷣs 84.
i cuiꝰagꝶ paterfamilias egredit᷑: ut ſemiet ſemẽ ſuũ: & exaudiet triticũ uinũ.& oleũ: d ꝗqbꝰſupra di Lu. 8. a.
xius: & hæc oĩa exaudiẽt iezrahel.i. ſemẽ dei: ut ĩtelligatur oĩum reꝶ abũdãtia: atq; fertilitas: ob-
dei ſemẽ ꝗ xpᷣs eſt cõdonari: qd dei ſemẽ ſeminatur in terra ut multiplices fruct afferat cẽtenanũ

ln 4
lub.

oo.

5

e 2.0l

EEze. 45.c.
ſen

0
4 lo4

Exo. 19.6.

Super O ſee prophetã.

ſexagenariũ & tricenariũ. Et illa meretrix ꝗᷓ deo fuerat copulata & tres ediderat liberos: duos ma
ſculos & unã fœminã. Primũ Iezrahel: ſcdaʒ abſq; miſericordia: tertiũ ñ populus meꝰ:Videat pp

ſemẽ dei mutata eẽ reꝶ uocabula:&in xpᷣi fide conſecutã miſericordiã: ꝗqᷓ abſq; miſericordia erat.
Et uocatũ populũ dei:q pus nõ populus uocabatur:ex quo pſpicĩus poſſe umiuerſa qdicta ſũt re
ferri: & ad decẽ tribꝰ: q Iſrael uocãtur: & ſub noĩe meretricis tres liberos ediderũt: & ad oẽm gẽtẽ
iudaici noĩs:de exauditiõe cæli & terre & frumẽti uini &olei & iezrahel. Hoc qdã ſentiũt qd poſt

qxpᷣs aduenerit oĩa ſuo currãt ordĩe:& utilitati hoĩuzʒ cũcta deſeruiat creatura: ut ab initio cõdita

: Quæ oĩa iudæi & nr̃i iudaizãtes poſt antixpᷣm in fine mũdi corporaliter pᷣſtolãtur. Ca. ii.
T divit dñs ad me adhuc vade dilige mulierẽ dilectã amico ⁊ adulteraʒ:ſicut diligit
S dñs ſilios iſrael:⁊ ipſi reſpectãt ad deos alienos ⁊ diligũt vinatia vuaꝝx. LXX.
S

dnigit dns filios iſrael:æ ipi reſpiciũt ad deos alienos:⁊ amãat coctiões cũ vinacijs.
CPriori mulieri in typũ decẽ tribuũ uel totius iudaici populi fomnicãtis ꝓphᷣa cõiũgitur: & abie/
ctos filios atq;ʒ crutiatos tãdẽ recipit in ſalutẽ. Hic iubetur: ut adhuc diligat adulterã mulierẽ qñ di
citur:adhuc.oñdit qd pus amauerit fomicariã: qᷓ adultera uel diligat illa mala: uel diligat᷑ ab ami/
co & ꝓxio REM. n. uerbu hebraicũ: uel maluʒ legitur uel amicus: Et ne putemus dilectionẽ ꝓppbæ
in adulterã:aliud ꝗd ſignificare qᷓ dei dilectionẽ in filios iſrael. Ergo qd ꝓpba diligit adulterã &tñ
nõ ei in matrimonio copulatur nec fornicatiõe cõiũgitur: ſed tm diligit delinqᷓntẽ: Typus dei eſt
Qui filios Iſrael peſſimos diligit:ꝗ cũ diligũtura dño:ad deos alienos idolaq; reſpiciũt: & diligũt
uinatia uuaꝶ qᷓ uinũ nõ hñt: & pᷣſtinã gratiã pdiderũt ſicut demões ꝗ lapſi de ꝓpria dignitate: &

nihil antiq;ᷓ gratiæ poſſidẽtes. aridi ſũt & ueteri ſiccitate marcẽtes. Vñ ꝓ uinaciis qd hebraice dici-

tur. Agla iterpᷣtat'eſt α αι⅞π. ,. uetera: Symmach?“ akKααρωπ1. i. ſteriles: & nõ ſoluũ uina
tia ſũt:ſed & uetera uinatia: ut antiqᷓ delicta teſtẽtur. Et notãdũ qd hæc adultera pnñs tp̃ᷣs ſignificet

iudæoꝶ q abſq; deo & notitia ſcripturaꝶ & gratia ſpus ſctĩ diligãtura dño ꝗ oĩum expectat ſalu/

tẽ & apit ianuã pœnitẽtibꝰ: Nihilominus illi res iutiles amãt traditiões hoium & dvei⅜ͤπεοαα
ſõnia diligẽtes & nequaqꝗᷓ uuas hẽant & uinũ & lena muſto torcularia: ſed uetera uinatia ꝗᷓ pie
cta ſũt.Pro pẽmatibꝰ q. lxx.trãſtulerũt.Et cõmedũtutr cũ uuis paſſis ſiue uinatiis:placẽtas latiĩe pñt
dicere: uel cruſtula ꝗᷓ idolis offerũtur & græce appellãtur roτοοHοX Filii aut Iſrael in piti loco duo
deciĩ uocãtur tribꝰ. Supra uero decẽ ꝗᷓ erãt in ſamaria & poſſidebãt metropolim I ezrahel.
CEt fodi eã mihi.xv.argẽteis:⁊ choꝛo oꝛdei:⁊ dimidio choꝛo oꝛdei:⁊ dixi ad eã. Dies młtos
expectabis me:nõ foꝛnicaberis:⁊ nõ eris viro:ſed ⁊ ego expectabo te. LXX.
Et cõduxi eam mihi quindecim argenteis ⁊ gomor ordei⁊ nebel vini:⁊ dixi ad eam. Dies
multos ſedebis mihi:⁊ nõ foꝛnicaberis:nec eris adultera viro tuo ⁊ ego tiii.
CPro gomor in hebraico ſcriptũ ẽ gomer:qdoẽs ĩterpᷣtes abſq; ſeptuagita cho& ĩterp̃ᷣtati ſũt. Ser
mone græco & maxime paleſtio ꝗ hẽt trigita modios. Et ꝓ nebel uim ĩ hebraico legit᷑ LETECH
SEORVM. qd' cæteri ĩterp̃tes pααÜε+pον ordei träſtulerũt. i. mediã ptẽ chori ꝗᷓ facit ꝗqndecĩi mo
dios. Quodq; iũgitur in edictiòe uulgata: neq; eris alteri uiro: alteri in hebraico nõ hẽtur: ſed ſim⸗/
pliciter nõ eris uiro. Si. n. ponatur alteri ſubauditur qd a ſuo hẽatur uiro. Quãdo aũt abſolute di/
citur nõ eris uiro ĩtelligius qd; nulli igatur oĩno. & abſq; coitu maritali ſit. Menſurã aũt chori in
Ezechiel legius: Et in euãgelio. Fodit itaq; eã ſibi.i. adulterã: ſiue cõduxit. xy. argẽteis. Quãdo dic
fodi oñdit uineã qᷓ a dño plãtata ẽ. Et in multis locis ponitur ſcripturaꝶ.ſignificãs populũ iudæo
rũ.Sin aũt legerĩus cõduxi adultere pᷣciũ nõ ut cũ Ppba dormiat: ſed ut cõtẽta mercede ſua adul/
terare deſiſtat: nec paſſim cæteris copuletur: foditur t ſiue cõducitur choro ordei & dimidio cho
ro ordei.i. qᷓdragita & ꝗnq; modiis. & hac mercede recepta audiuit a dio: (Dies multos expecta/
bis me ſiue ſedebis mihi: nõ fornicaberis & nõ eris uiro)hoc eſt nec aliis amatoribꝰ turpiter te ꝓp/
ſtitues nec mihi uiro a quo cõducta es legittie cõiũgeris: at ne putes factã tibi iniuriã ꝗa dixi expe
ctabis me:parpan refera: &ego expectabo te. Quĩtadecia die ilſuceſcẽte mẽſis niſan pcuſſa ſũt egy
ptioꝑ pᷣmogenita: & iſraelis de egypto eductus eſt populus ac in ſeruitutẽ dei mercede cõductus:
Deniq; ꝓ pᷣmogenitis Iſrael ꝗ plagã nõ ſenſere cõem: ꝗqnos argẽti accipe ſiclos ꝗ in tẽpli donaria
cõferũtur: Pleriq; noſtroꝶ ꝗqndeci: ad ebdomodã legis & ocdoadẽ referũt euangelii.i.ſabbatũ: &
diẽ reſurrectiõis quo exercetur circũciſio ſpiritalis. Sed qũo adultera mulier qᷓ ordeo paſcitur: & a
uiro aliena eſt: utrũq; in mercedẽ accipiat teſtm̃ explanare non pnñt. Quadrageſimoquinto die ad
montem ſyna puenit opulksRatim altero die ut fanctificentur a coitu fœminarũ p triduũ: &

ſe pparẽt ad accipiendã legẽ dei edicit᷑: Trãſactis tribus diebus ꝗnquageſimo die Moyſes aſi cedit

in montẽ & decalogũ ſuſcepit: Sedet itaq; populus indæoꝶ: q quodã ꝗndeci argenteis & q̃dragĩ
ta ꝗnq; ordei modis eſt cõductus. Poſt aduẽtũ dñi ſaluatoris: & uiri ſui expectat aduẽtũ .Quodqʒ

dicit nõ fornicaberis & nõ eris uiro. Hoc onñdit qc interim mõ idolis nõ ſeruiat:nec tñ hẽat deũ

ſed & amatribus & uiro ſpoliata ſit: & ꝗa uiꝶ nõ hẽt mõ ueſcitur cibo hoĩuʒ frumẽto & legumiĩie

ſed ordeo irrõnabiliũ iumẽtoꝶ: ruminãs uilitatẽ litteræ ꝗᷓ ĩterficiet & nõ hns ſpũm uiuificantem.
Vñ & in lege mulier qᷓ a marito accuſatur adulterii: in potatione A+ιαοÜειν cääunctionis qn

CEt dixit dñs ad me:Adhuc vade ⁊ dilige mulierẽ diligẽtem mala ⁊ adulterã ſicut

MHiere.liber pꝛtimus

„ arguitur in pctõ:farinã accepit ordei qᷓ.n.imitataẽ æquos & mulos ꝗqbꝰnõ eſt itellĩgẽtia æquoꝝꝶ
atq; muloꝶ ſuſtẽtatur alimẽtis. Pro dimidio choro ordei nebel uini. lxx. Traſtulerũt qd penit'm
hebraico ñ hẽtur: Et poſſumꝰdicere:ĩ nebel uini:hoc ẽ mẽſura plena atq; pfecta inhebriatã adulte
rã: & plen afflictã eẽ ſuppliciis uñ & Hieremias calicẽ meri ppinat gẽtibꝰ& Hieruſalẽ. Vir quoq; Hie 25. d.
ſedet ĩmo expectat adultere pẽitẽtiã: ut poſtꝗᷓ plẽitudo gẽtiũ ſubĩtrauerit & nouiſſimꝰcrediderit
Iſrael:ita ut ꝗ fuerat caput uertatur in caudã:& cauda uertat᷑ ĩ caput:tũc fiat unꝰgrex & un paſtor. oee
CQuia dies multos ſedebũt ſilij iſrael: ſine rege:⁊ ſine pꝛicipe:⁊ ſine ſacriſicio:⁊ ſine altari:⁊ ſi .
ne ephot ⁊ ſine theraphin. Et poſt hec reuertent᷑ filij Iſrael ⁊ q̃rent dñʒ deũ ſuũ:? Bauid regẽ
ſuum:⁊z pauebũt ad dñm:⁊ ad bonum eius in nouiſſimo dierum. LXX.

–

Auia diebus multis ſedebũt ſilij Iſrael:ſine rege:ſine pꝛicipe:ſine ſacriſicio:ſine altari:ſine
ſacerdotio:ſine manifeſtatiõibus:Quæ græce dicũtur ρεν Oααιπεοσαρα½ιονπτνπροοανα. να
ouαασ. âρνDMαιαι 11 σ ρρανis“⁵ορνοο kαραααaιειειοο Et poſt hec reuertent filij II
rael ⁊ qrẽt dñm deũ ſuũ ⁊ Dauid regẽ ſuũ ⁊ ſtupebũt ad dñm⁊ ſuꝑ bonis ei in nouiſſimo die.
CPro ephot & theraphi ſeptuagita ſacerdotiũ & AuAιιααειαοισ. manifeſtatiões ĩterptati ſũt. Sciẽ
d auũt ut crebro dixius ephot ſignificare ĩdumẽtũ ſacerdotale: qd in exodo & leuitico a. lxx. τι
uiG dicitur.l. ſuphumerale. Aqla &εν παυιαοο°½iſupidumétú: theraphi ãt pprie appellar̃᷑ uop/
&ναιαπ. . iguræ &ſimulachra: ꝗᷓ nos poſſumus in pnti dũtaxat loco cherubi & ſeraphi: ſiue alia
ꝗ in tẽpli ornamẽta fieri iuſſa ſũt dicere. Verũ ꝗa.lxx. ĩterpᷣtati ſũt:p goeA Oι Tiα0οσ
trãſtulit & hæc ipſa ſũt è àvopαις11” rönali. hoc ĩtelligius: qd ĩ pectore & corde põtificis d„αο
eikα αιο 1ι+ ο%11 i. ueritas eẽ debeat atq; doctria: ut nõ ſolũ ſciat rectã fidẽ. ſed & qd nouerit
poſſit ore ꝓferre:Quod & apoſtolꝰpaulus ſcribit ad titũ docẽs qlis epᷣus ordinãd ſit. Oportet.n. c.l. a.
epᷣum ſine crimie eẽ tãqᷓ dei diſpẽſatorẽ: nõ ſupbũ:nõ iracũdũ:mõ uinolẽtũ:nõ pcuſſorẽ: & nõ tur
pis lucri cupidũ: Sed hoſpitalé: enignũ: ſobriuũ: iuſtũ: ſanctũ: cõtinẽtẽ amplectãtẽ eũ ꝗ ſᷣm doctri/
nã ẽ fidelẽ ſermonẽ: ut potẽs ſit exhortari ĩ doctrĩa ſana: & eos ꝗ cõtradicũt arguere. Ephot ac the Iu.7.6.
raphi: Et in iudicũ libro legius ꝗᷓ ſibi fecerat leuites: qꝗ poſtea cũ ſexcẽtis d tribu dã armatis ꝓſe*?.
Poſt paſſionẽ dñi ſaluatoris uſq; in pnñtẽ diẽ paulo minꝰqdrĩgẽteſimus ãnus expletur:& ꝗᷓtũ tpis
reſideat uſq; ad diẽ iudicii:nec angeli nouerũt nec filiꝰ: Qui iò ignorare ſe dicit: qa nobis nõ expe
dit diſcere. Hi ſũt ergo multi dies ꝗbꝰifelix ſynagoga: & mulier adultera ordeo paſcit & ſedit cõ
tracta:qa cũ xpᷣo ſtare nõ põt.Sine rege.de quo locutꝰẽ pater ſuſcitaui regẽ cũ iuſtitia.Et ipſæ diã
ĩ pſalmo.Ego aũt cõſtitutꝰſuʒ rex ab eo ſuꝑ fiõ mõtẽ ſanctũ eiꝰ: Sine pncipe.uel ipo dño ſaluato pᷣs.2.
re uel certe põtifice:de quo ſcriptũ eſt.Pricipi populi curnõ maledices. Et ſine ſacrificio & ſine al Exo. 2z. d.
tari.ſubuerſo.n.tẽplo & ĩcẽſa hieruſalẽ:nec ſacriſiciũ nec ſacerdotiũ iudaica gẽs exercere põt. Et ſi
ne ephot: & ſine theraphi: inſtrumẽtis ſacerdotalis hitꝰ. De hoc rege & Iacob in bñdictione Iudæ
patriarchæ loqtur. Nò deficiet p̃nceps ex iuda: neq; dux de ſfœmoribꝰeiꝰdõec ueniet cui repoſitũ gẽ. 49. 6.
eſt: & ipſæ erit expectatio gẽtiũ. Ergo poſtꝗᷓ defecit priceps ex iuda & dux d fœmoribus: & hero
des alienigena: & ꝓſelit ſuſcepit ĩpiũ: utelligius ueniſſe cui regnũ repoſitũ eſt: & ip̃æ erat expecta
tio gẽtiũ.Hæc eſt cecitas ꝗᷓ ex pte accidit Iſraeli: ut ſubitraret plenitudo gẽtiũ: & tuc oĩs Iſrael ſal/
uus fieret: & multo poſt tpe reuertẽtur & qᷓrẽt dũm deũ ſuũ:& Dauid regẽ ſuũ:ꝗ de Dauid ſtipe
gnatus ẽ: & ĩterpᷣtatur fortis mãu.Ipᷣæ.n.ſoluit captiuitatẽ populi ſui &dedit uinctis remiſſionẽ
Quiq; eu uidrit filii Iſrael: ꝗ a ſuis fratribꝰdnegatẽ: ĩ pr̃is & ſua maieſtate regnãtẽ:pauebũt: &ſtupe
püt ad dñũzʒ & ad bonũ eiꝰ. Qui bon filius d bono natus ẽ patre ſiue ad bona dñi: de ꝗbꝰſctũs loꝗ
tur: Credo uidere bona dñi in terra uiuẽtiũ: hæc. n. quã ĩcolimus pctõres: terra ẽ mortuoꝶ. Pnñs ca
pitulũ alii iudeoꝶ ſup babilonicã captiuitatẽ ĩterpᷣtãtur qñ ſeptuagita ãnis deſolatũ ẽ tẽplũ: & al
tare. & uictimæ: & ſacerdotiũ nõ fuerũt: & poſtea ſub zorobabel i ſedes priſtinas ſũt reuerſi. Alii ut
nos in futuꝑ deferunt tp̃s: & ꝗᷓ ſit cã tam grãdis offenſæ ut tanto tpe relicti ſint: maxime cũ idola
non colant: pter interfectionem ſaluatoris: aliam no ualent inuenire. Cap. Quartum.
FSlEdite verbũ dñi filii Iſrael:qꝛ iudiciũ dño cũ hitatoꝛibus terrc: MHõ eſt.n. veritas ⁊
HAnõ eſt miſericoꝛdia:⁊ nõ eſt ſcia dei in terra:Naledictũ:⁊? mẽdatiũ:? homicidium:⁊
Nfurtum:?æ adulteriũ inundauerunt:⁊ ſanguis ſanguinem tetigtt. LXxXx.
5 CAudite verbũ dñi filij Iſrael qꝛ iudiciũ dñno ad hitatoꝛes terre:qꝛ nõ eſt veritas:
neqʒ miſericoꝛdia. neqʒ ſciẽtia dei ſũꝑp terra. Maledictio:? mẽdatiũ:⁊ homicidium:⁊ furtum:
2 adulterium:effuſum eſt ſuper terram:⁊ ſanguinem ſanguini miſcuerunt.
C A principio ꝓphetæ uſq; ad hũc locũ ſub meretricis deſcriptiõe & adulteræ: quaꝑ poſt grauiſ- an
ſimas pœnas & relictionẽ lõ giſſimã:poſtea fit ĩ priſtinũ uel in meliorẽ ſtatũ reſtitutio. Decem tri ,s.
buũ uel duaꝶ:& in cõe oĩum peccata numerãtur.Nũc rurſum ad Iſrael ideſt decem tribus ſermo
conuertitur: exponens non fruſtra iratum deum tam grauia cõminari: & inferre ſupplicia: ne for
ſitan non ex iudicii ueritate: ſed ex potentia Dei iniuſte uideatur in eos ꝗ nõ peccauerüt lata ſen/
tentia ꝓphetiæ: Audite(inqt ꝓpheta) uerbũ dñi o fili Iſrael:qa uult dñs cũ ſuo populœ iudicari:&
expòere cãs ĩidignatiõis ſuæ: Nõ eſt ueritas: & nõ ẽ miſericordia: & nõ ẽ ſcia Dei in terra,. Nec ueri
tas. ..abſq; miſericordia ſuſtineri põt: & miſericordia abſq; ueritate efficit negligẽtes: uñ alteruʒ

—

Prefatio ĩ explanatioes ſuper O ſee propheta.

miſcet᷑ alteri:q̃ ꝗq nõ hʒ cõſequèter & Dei noticiã nõ hẽbit:Sed ecõtrario ꝓ ueritate mẽdaciũ:& p
miſericordia: maledictio: homicidiũ: furtũ: adulteriũ: Nõ dixit eſt: ſed ut delictoꝶ habuũdãtiã de/
Myſtraret ĩtulit redũdauerũt: & ꝓ ſcia Dei ꝗqᷓ nõ eſt ĩ terra: ſanguis ſan guinẽ tetigit: ſiue ſanguinẽz
ſangui miſta erũt: ut augeãt pctã pctĩs:&nouis uetæra cumularẽt.Recte ãt ꝗ hitatores terræ ſũt &
n ĩcolæ:ad iudiciũ ꝓuocãtur: qa a facie aqlõis exardeſcũt mala ſup hĩtatores terræ. Et ĩ A pochaly
Apo. S.d. pſi Ioãnis. ue. ue. ue. dicitur ſup hiĩtatores terræ: Qui aut p̃t cũ ꝓpha dicere: Aduẽa ſum apd te: & pe
pᷣs.ʒ383. grin ſic oẽs patres mei:Et ptrãſit mũdu iſtũ q̃ſi icola & pegrius:ueritatẽ ſeqtur: & miſericordiã &
ſciam dei:ne inũdatõe maledicti atq; mẽdacii hõicidii &furti & adulterii & ſanguis opprimatur.
VPꝛopter hoc lugebit terra?: iſirmabit᷑ oĩs qui hitat in ea:in beſtia agri:ꝛ in voluere celi:ſed
⁊ piſces maris congregabuntur. LxXx.
CJõ lugehit tra ⁊ miuet᷑ cũ oibꝰꝗ hitãt eã:cũ beſtijs agri:⁊ cũ volatilibꝰceli:2 piſces maris ðſi
Quia nõ ueritas & nõ ẽ miſericordia: & nõ ẽ ſcĩa dei ſup terra ſſed eregiõe maledictũ: & ciẽt.
mdaciũ: &homicidiũ: & furtũ: &adulteriũ indauerũt: & ſanguis ſan guinẽ tetigit. Iccireo lugebit
terra: cũ hĩtatoribꝰſuis: & ĩfirmabitur ut ñ hẽat beſtias agri: & uolucres cæli: & piſces maris diciẽt.
Cũu:m.captiuitas dcẽ tribuũ uenerit: hĩtatore ſublato: beſtiæ quoq; & uolucres cæli & piſces maris
deficiẽt:irãq; dũi ẽt muta aĩalia ſentient. Hoc ꝗ nõ credit accidiſſe populo Iſrael: cernat Illyricum
cernat thracias:macædoniã: atq; paãnonias: oẽmq; terrã: ꝗq a ꝓpõtide & boſphoro uſq; ada lpes Iu/
Sin aut uoluerius ut ꝗqdã putãt feros hoĩes beſtias ĩterptari: & uolucres cæli eos ꝗeleuãtur in ſup
biã: & oĩa huana contẽnãat:& piſces ꝗ irratõnabiles ſũt: & ita bruti: ut nihil oino ſapiãt: &aerẽ libe
rum cælũq; nõ uideãt:hoc tã irati tã clemẽtis ẽ dñi:ut ꝗᷓ mala ſũt auferantur de tera.

„

CAerumtamen vnuſquiſqʒ non iudicet ⁊ nõ arguatur vir. populus enim tuus ſicut hi ꝗ gtra/
dicunt ſacerdoti:æ conues hodie:⁊ coꝛꝛuet ẽt ꝓpheta teeum. LCxx.
It nullus neq; iudicetur:neqʒ; arguatur quiſq:populus aũt meus quaſi ſacerdos:cui cõtra/
dicitur: æ inſirmabitur per diem:æ? infirmabitur etiam ꝓpheta teueum.
CSecũdũ.lIxx.ĩterpᷣtes:hoc qd poſuimꝰ ut nullus neq; iudicetur neq; arguatur ꝗſꝗᷓ ſupiori capitu/
lo coaptadũ eſt: ſed nos hebræos ſeqmur. Prouocati ad iudiciũ dei:filii Iſrael ꝗq hitabãt in terra ut
cãs dñice ĩdignatiõis audirẽt & p̃terita pctã cognoſcerẽt: pp ꝗᷓ hoſtibꝰ traderẽtur: Nũc qaĩ ſcele/
rib pſeuerãt & ĩpudẽti deũ frõte cõtẽnũt audiũt. Nõ neceſſe ẽ ut ueniatis ad iudiciũ: ut in ueſtris
flagitiis arguamini: qa tatæ eſtis ĩpudẽtiæ ut nec cõuicti pudorẽ hẽatis & uerecũdiã: ſed cõtradici
tis mihi: qᷓſi diſcipulꝰ magiſtro: ſacerdoti plebecula cõtradicat: ꝗᷓ nõ hẽt ſacerdotii di gnitatẽ: & ꝗqa
tales eſtis: i hodie corruetis.i.ducẽini ĩ captiuitatẽ & pdetis regnũ Iſfrael. Quod aũt dicit:hodie
aut pñns tp̃s ſigniſicat:aut nõ fraude &iſidiis: ſed clara in captiuitatẽ luce ducemi :tãtaq; erit ueſtri ĩ
firmitas ut ẽt ꝓphetæ ꝗ uobis ſolebãt ꝓphetare mẽdaciũ uobiſcũ corruãt:& ſentiãt captiuitatem.

Hic ꝓphetas aut pſeudo ꝓphetas dẽmus acci pe: aut certe oẽm gratiã ꝓphetalẽ. Quãdiu.n.nõ ſũt
captæ decẽ tribus:habuerut: & Eliã ꝓphetã & Eliſæũ & cæteros filios ꝓphetaxꝶ: ꝗ ꝓphetaueruüt in
ſamaria: Vnde & Amos ꝓpheta: qui de tribu Iuda erat: & de uiculo tecuæ cogitur redire ad patri-
am ſuam ne in alieno regno: & ſamaria prophetarreert. 2
Nocte tacere feci mr̃eʒ tuã:aticuit ppłlus meꝰ:eo qð nõ hũerit ſciaʒ:q; tu ſciaʒ rpuliſti:rpellã
te ⁊ ego:ne ſacerdotio fügaris mihi:⁊ oblita es legis dei tui obliuiſcar filioꝝ tuoꝝ ? ego. LXX.
CNMocti aſſimilaui mr̃ eʒ tuã:⁊ aſſimilat ẽ pplus me q̃ſi nõ hñs ſciazʒ:qꝛ tu ſcia⸗ rpuliſti:? ego
repellã te ne ſacerdotio fungaris mihi:O blita es legis dei tui: ⁊ ego obliuiſcar filioꝝ tuoꝛum.
CNõ qd alia mater ſit: &alii kllii:matrẽ uocat & filios:ſed qũo dũs loqñs ad populũ ludæoꝶ dice
bat:hieruſalẽ hieruſalẽ qᷓ occidis ꝓphetas & lapidas eos gad te miſſi ſũ t: quotiẽs uolui cõgregate
filios tuos:ſicut gallina cõgregat pullos ſuos ſub alas & noluiſti: Nõ qd alia eẽt hieruſalẽ: & alius
popul'eiꝰ: neq;.n.abſq; populo ad cemẽta urbis & ligna & lapides loq bantur: Sic mater uocatur
populi freqntia & lapides oĩs turba natõis hebreæ ad quã loqtur: filii at uel ſinguli ex populo: uel
P oppida uillaſq; diſpſi.In nocte ergo actenebris captiuitatis & meroris & pᷣmẽtis anguſtiæ tra/
ditur Iſrael:& populus eiꝰeterno ſilẽtio cõticeſcit: qa nõ hũitle: is ſciam nec dei pᷣcepta ſeruauit.
Recæpitq; qd fecerat: Ipſa.n. dei repulit legẽ: &iõ ſacerdotiũ Pchalii eternũ: Colẽs uitulos aureos
in dã & bethel: & qa oblita eſt legis dei: & penitꝰegyptiis ſe idolis mãcipauit:lccirco & dñs obli⸗ M
I.cO.. g. uiſcetur filioꝶ eiꝰtradẽs eos eternæ captiuitati: eignorat ignorabitur. Et in pſalmis legius: Ne
ps. 81. ſcierũt neq; ĩtellexerũr ĩ tenebris ãbulat. Oĩa q dur ad dcẽ tribꝰ referre poſſum ad heræticos ꝗ re
liqrüt regnũ dauid & hieruſalẽ.i.xpᷣm &eccleſiã. Et iõ eterna noctecohopti ſũt: nec hñt ſciaz dei
& repellur̃᷑ a di'o:ne ſacerdotio fũgãt᷑ ei: & filio quos gẽuerĩt nũꝗᷓ memit: qa filii alii fctĩ ſuũt ei.
CScom multitudinẽ eorũ ſic peccauerũt mihi:gloriã eorũ in ignominia cõmutabo peeca⸗
c lacer

ta populi mei cõmedẽt:⁊ ad iniꝗtatẽ eorũ ſubleuabũt aias eorum:⁊ erit ſicut populus
dos:⁊ viſitabo ſuper eum vias eius ⁊ cogitationes illius reddam ei. LXN.
CScõm multitudinẽ eorũ ſic peccauerunt mihi:gloriã eorũ in ignominiã ponã:peccata popu
li mei cõmedẽt:⁊ i inigtatib eoꝝ accipient aias eoꝛum: erit ſicut populus ⁊ ſacerdos:⁊ vlciſ⸗

wiere. liber pꝛimus

car ſuper eum vias eins:? cogitationes ſllius reddam ei. ”ääl
CQuot hoĩes hũit Iſrael: tot aras extruxit demonibus in quorũ uictimis peccauit mihi. Propte-

rea gloriã eoꝶ ĩ qua

gloriãtur ſibi & deo idola pᷣferebãt:iĩ ignominiã cõmutabo: ut ſacerdotes ca

Pi ãtur & populi. Siqdẽ ſacerdotes pct populi mei cõmee ẽt: de ꝗbus ſcriptũ eſt qui deuorãt ple

em meã ſicut eſcã panis. Et iccirco pctã populi mei deuorãt cõſentiẽtes ſceleribus delinquẽtiũ:
ꝗa cũ eos peccare pſpexerint:nõ ſolũ nõ arguũt ſed laudãt atqʒ ſuſtollũt & beatos pᷣdicãt. De ꝗbꝰ
& Eſaias loqꝗtur.populmeus ꝗ beatos uos dicũt ſeducũt uos: & ſemitas pedũ neſtrorũ ſupplãtãt.
De iis & p pſalmiſta cõclamat:qm̃ laudatur pctõri deſideriis aiæ ſuæ & iniquꝰ bnñdicitur: Vñ eq̃li
ter populus & ſacerdos ĩdignãtis dei ſnĩam ſuſtinebũt: qa nõ ſolũ opa eoꝶ uiſitabit qᷓ ap ellãtur

uiæ in ꝗbus ĩgrediũtur: ſed &cogitatiões ꝗbus ut talia facerẽt tractauerũt. Nõ ſolũ.n. opſed & co
gitatio mali opis pænas luet. De hæreticis facilis ĩtelligẽtia ẽ ꝙ q̃to plures fuerĩt tãto magis deli

quũt deo: & gloriãtur in populis: & iccirco decipiãt ĩfælices. Ait: pctã populi cõmedent: & p dul-

ces ſermones deuorãt domus uiduaꝶ. Cũ. n. uiderit aliquos dlinquẽtes aiut: nihil aliud ꝗqrit de?*
niſi fidei ueritatẽ: qᷓ ſi cuſtodieritis nõ curat qd agatis. Hæc. n. dicẽtes in iniꝗtatibꝰ eoꝶ ſubleuirt

aĩas eoꝶ: ut nõ ſolũ nõ agãt penitẽtiã: nec humiliẽtur: ſed gaudeãt in ſceleribꝰſuis: & erecta cerui/

ce gradiãtur: Vñ & popul: & ſacerdos: & hi docti ſũt: & hi ꝗ docuerũt pan iudicio cõſtrigẽtur.
CEt cõmedẽt ⁊ nõ ſaturabũtur:⁊ foꝛnicati ſũt? o ceſſauerũt:qm dñm reliquerũt in nõ cuſto-
diẽdo:foꝛnicatio:⁊ vinũ:⁊ ebꝛietas aufert cor: Populus meus in ligno ſuo iterrogauitꝛ? bac

culus ei ãnũcianit ei. Spũs eni foꝛnicationũ decepit eos:⁊? foꝛnicati ſũt a deo ſuo. LXxX.
CEt cõmedẽt ⁊ nõ iplebunt᷑:foꝛnicati ſunt ⁊ nõ dirigentur:qꝛ dñm reliquerunt:vt non cuſtodi

rẽt:foꝛnicationẽ:⁊ vinũ:⁊ ebꝛietatẽ:ſuſcepit coꝛ populi mei:in augurũs iterrogabãt ⁊ in virgis

ſuis ãnũciabãt ei: ſpiritu foꝛnicatiõis ſeducti ſunt.⁊ foꝛnicati ſunt a deo uo.
CVoluptas inſaciabilis eſt: & quãto magis capitur tãto plus utẽtib ſe famẽ creat. Ecõtrario bea

ti eſurietes: & ſitiẽtes iuſtitiã:qm ipſi ſaturabũtur:ſicut iuſtitia ſaturat:ſic iniqtas ſubſtãtiã nõ hũůs

bona cõmedẽtes fraude deludit: & uteros deuorantiũ uacuos derelinqt: fornicati ſũt &õ ceſſa-

uerũt: uires in ſornicatiõe deſiciũt: & ſornicadi deſyderiũ nõ geſcit: fornicati fũt & decẽ tribus cũ

idolis hieroboã ſilii nabath & reliꝗ rüt dm deũ ſuũ nõ cuſtodiẽdo qꝗ iuſſerat dicẽs:Oñzʒ deũ tuũ
adorabis & ipſi ſoli ſeruies 5 σα TiKαοο aut legendu fornicatio: & uinũ & ebrietas aufert cor. Si
cut. n. uinũ & ebrietas eũ ꝗ biberit mẽtis ſuæ ĩpotẽ facit:ita & formnicatio ac uoluptas puertit ſen/
ſum aĩumq; debilitat: & de rõnahili hoĩe brutũ efficit aiĩal: ut ganeas & lupanaria & libidinũ lu-

ſtra ſectetur: Cũq; ita cor loco ſuo motũ fuerit: ligna & lapides deos putat: & adorat opa manuũ

ſuaꝶ: Vñ & ꝓpheta qſi ſtupẽs & mirabũdus eloqtur: Populus me? ꝗ quõdã meo uocabatur noĩæ

Deu 6. b.

lignũ ĩterrogauit & uirgas: qd genus diuinatõis græci pa BAαιαιααν1ia uOcät. Vñ i Ezechiel le
gimus qd uirgas ſuas miſcuerunt nabuchodonoſor cõtra ãmon & hieruſalẽ: & exierit uirga cõ/

tra hieruſalẽ: cãq; huius amẽtiæ fomicatiõis eſt ſpᷣs ꝗ decepiteos ut fomicarẽtura do deo ſuo:
fornicationẽ aũt idolatriã noĩat. Iuxta illud qd in hieremia legius: & mechabãtur in ligno & la⸗
pide: &dixi: Poſtꝗᷓ fornicati ſũt cũ his oĩbus reuertere ad me & n reuerſa in toto corde ſed ĩ mẽ
dacio: & rurſum me dereliqꝗſti & dixiſti.Vadã ſup oẽm collẽ excelſum: &diffundar in fornicatõe
mea ſubter oĩ ligno frõdoſo:Et in pſalmo dicitur. Perdidiſti oẽs ꝗ fornicãtur abſte .Pricipiũ eni
fornicatiõis: idolorũ ĩuẽtio. Nũqᷓ heretici ſuo errore ſatiãtur nec ceſſant a ſornicatõis turpitudie:

& cottidie nõ cuſtodiendo legem & ſcripturas ſanctas dim derelinqũt: inſaniunt & ĩebriãtur: &

pdito mentis iudicio adorant idola. qᷓ de ſuo corde finxerunt: formnicatiõiſq; ſpinritu poſſidentur:

Super capita montium ſacriſicabant:⁊ ſup colles accẽdebãt tormni⸗ ma:ſubtus quercum ?

populum ⁊ therebintum qꝛ bona erat vmbꝛa eius.

¶ Super verticem montiuʒ ſacriſicabat:⁊ ſuper colles imolabãt:ſubter quercum ⁊ populum

2 nemoꝛoſas arboꝛes:quia bonum erat vmbꝛaculum.

Q IC In lege p̈ceptũ eſt ut nõ ſacrificetur dño niſi in loco quẽ elegerit dñs deus: & iuxta altare lucus

& arbores nõ plãtentur: ne.ſ. laſciua &uoluptuoſa religio auſteritatẽ unius & ueræ religiõis euer
tat. Ecõt rario Iſrael ſacrificabat in mõtibus & in collibus adolebat ĩcenſuʒ. Excelſa terre diligens
loca:qa excelſuʒ reliq rat deũ: &umbrã ꝗ rẽs pdiderat ueritatẽ. Hoc ẽ qd legĩus de ſingulis regibꝰ
Verũth eexcelſa nõ abſtulit adhuc populꝰ ĩmolabat & ſacrificabat in excel is: qd hebraice appella
tur Heretici ſublimitatẽ ſibi dogmatũ repromittũt: & ſacriſicãt ſubter qrcũ & po/
ulũ & therebintũ infructuoſas arbores: ficũ & uineã nõ hñtes ſub ꝗb ſctũs reqeſcere dicitur. Aſ
ſumũüt at᷑it ſibi ĩterdũ therebintũ q iuxta Eſaiã folia nõ habet: ut Abraã imitari uideantur exẽplũ.
Ideo toꝛnicabunt᷑ filievr̃e.⁊ ſpõſe vre adultere erunt. Mõ viſibtao ſupꝑ filias vr̃as cũ fuerit

—

foꝛnicate ? ſup ſpõſas vr̃as cũ adulterauerit:qm ipſi cũ meretricib cõuerſabant᷑:⁊ cũ effemia

tis ſacrifiabant:⁊ populus non intelligens vapulautt. LXX. —..=è
Cꝛopt erea foꝛnicabunt filie vre:⁊ ſpõſe vre mechabũt᷑:⁊ nõ viſitabo ſuꝑ filias vr̃as cũ fue

rit foꝛnica te:⁊ ſupꝑ ſpõſas cũ adulterauerit:qm ipſc cũ meretricibꝰmiſcebãt᷑:⁊ cũ initiatis imo
qm ip

labãt:⁊ pp lus ñ ĩtelligẽs adhr̃bat meretrice). C Verbũ cãderoth: qd aqꝗla eunAMρασ αÜοα

—

. lle⸗

WMei
le⸗

—

Prefatio ĩ explanatioes ſuper O ſee prophetãa.

Symachus TereAν†u˙uaεραον ſeptuaginta: Theodotion kKeX piσσαν τον Interpretati ſunt:
Nos effeminatos uertimus ut ſenſum uerbi noſtroꝶ auribus pãderemus. Hi ſũt quos hodie ro/
mæ matri nõ deoꝶ:ſed demonioꝶ ſeruiẽtes: gallos uocãt: eo qd de hac gente romani trüchatos
libidie in honorẽ martis: quẽ eunuchũ dea meretrix fecerat) ſacerdotes illius mãcipauerit:Pro
pterea aũt galloꝶ gẽtis hoies effeminãtur: ut ꝗqurbem romanã cæperãt hac feriãtur ignominia.
Iſtiuſmõi idolatria erat ĩ Iſrael: Colẽtibus maxĩe ſemĩs beelphegor ob obſcẽi magnitudinẽ quẽ
6 3. Re. . b. nos pᷣapũ poſſumus appellare. uñ & Aſa rex tulit excelſa de populo:& huiuſcemòi ſacerdotes: &
39 matrẽ de auguſto depoſuit impio: Sicut ſcriptura teſtatur dicẽs: & fecẽ Aſa rectũ añ cõſpectũ dñi
ſicut Dauid pater eius: & abſtulit effeminatos de terra: P urgauitq; oẽs ſordes idoloꝶ ꝗᷓ fecerãt pa/
tres eius: Inſup & maathà matrem ſuã amouit ne eẽt prĩceps in ſacrificiis priapi:&inluco eius quẽ
cõſecrauerat: ſubuertitq; ſpecũ eius & cõfregit ſimulacrũ turpiſſimũ: & cõbuſſit in torrẽte cedron
Excelſa ãt noabſtulit. uerũ tñ cor Aſa pfectũ erat corã deo cũctis diebus ſuis. Sciendũ autẽ q in
pnᷣti iepe i i. ſacerdotes priapo mãcipatas uocet: In aliis ãt locis uiros exſectos libidine cadeſim
legimꝰ Eſaia dicẽte Ka . να ½ο¾1 ka Takupieαονσπ¹α aurVi. &illuſores dnabũtur eoꝑ ꝓ quo
ĩ hebreo ſcriptũ ẽ: &cadeſim dñabũtur eoꝶ qd nos ĩ effemĩatos uertimus. Aqla aũt pανα.
vovo ĩterpᷣtãs.i.mutatos. Hoc oñdere uoluit qd ſuã naturã mutaueriĩt: & de uiris facte ſũt femĩæ
Symmachus è ρςασprie meretrices appellauit. xx. Te TeAεα☛νι1. cõſecratos &initiatos
ut cultores idoloꝑꝶ onñderẽt: Theodotion *αιορον°οοννυσ⁰., a populo ſeparatos ꝗ ſibi uideban
tura uulgo aliquid plus hẽre De uerbo breuiter diſſeruimus. nũc ad ſenſum capituli reuertamur.
Grandis offenia eſt poſtq peccaueris iram dñi nõ mereri: fornicatus fuerat Iſrael a dio deo ſuo &
ſpu fornicationis ſeductus. Ideo fornicãtur filii eius & ſpõſe & abſq; ulla uindicta in ſuo ſcelere re
liquũtur: Vt qd filii & uxor: uiro:parẽti: fecerãt & marito: hoc in liberis ſuis & uxoribus ſentiãt:d
ex ꝓprio dolore intelligãt dolorẽ dei:ꝗ in tantũ iratus eſt ut nequaꝗᷓ pcutiat delinquentes. Quod
Ro. I. . &apoſtolus ad romãos ſcribẽs myſtico ſermone teſtatur: dicẽtes.n. ſe eſſe ſapiẽtes ſtulti facti ſunt
& mutauerũt gloriã ĩcorruptibilis dei in ſimilitudinẽ ima ginis corruptibilis hoĩs: &aαο ο1iucrum: &
quadrup edũ: & ſerpentiũ:Et qa cũ idolis fuerãt fomicati tali feriũtur fnĩa: pp qd tradidit illos dus
in deſyderia cordis eoꝶ in ĩimundiciã ut cõtumeliis afficiãt corpa ſua in ſem etipſis. ꝗ cõmutaue
G runt ueritatẽ dei in mẽdatiũ. & coluerũt & ſeruierũt creature potius ꝗᷓ creatori:ꝗ eſt bñdictus in ſe
cula Amen. Vt aut ſciamus uiſitationẽ quaſi uulneratoꝑ & languentiũ ideo ĩferri a deo: ut ueluti
cauterio & amariſſimis potionibus recipiãt ſanitatẽ: & morbis careãt: p ꝓpphetã l oquẽtem audia/ HDðZ
mus dñm: uiſitabo in uirga iniqtates eoꝶ: & in uerberibus pctã eoꝶ: miſericordiã auũt meã nõ diſ-
pergã ab eo. Qui igitur amatur corripitur: ꝗ negligitur ſuis pctis dimittitur. Tantuſq; fuit nume/
rus fornicatorũ Iſrael ut ultro deſperet emẽdationẽ. Quid.n. turpius qꝗᷓ uiros meretricũ cultui co
pulari? & cũ effeminatis ĩmolare hoſtias libidini ſuæ? Quod aut iũgit:populus nõ intelligens ua
pulabit.ꝓ quo. xx. trãſtulerũt. Et populus nõ iĩtelligẽs adherebit meretrici. Hoc ſignificat qd ua/
pulet Iſrael captiuitate & diuerſis afficiatur plagis: ut p dolorẽ recipiat ſanitatẽ. De hereticis faci/
lis intelligẽtia eſt qd filii eoꝶ fornicẽtur: & ſpõſæ aĩæ quas in errore gẽuerũt. & ſuis dogmatibus
deſpõſarunt. Iſtiuſmõi indigni ſunt correptiõe dei: qm oĩs eoꝶ cultus fornicatio eſt. & turpes tur
pibus cõmiſcẽtur. Et ꝓpterea uapulabũt ut aliqn plagis intelli gãt quẽ reqrãt diũm. Quãdo uide/
19 ris pctõrem diuitiis affluere: iactare ſe potẽtia: ſanitate gaudere: delectari cõiuge: corona circũda
ps.7. ri liberoꝶ. Et impleri illud qd ſcriptũ eſt. In labore hoĩum nõ ſũt: & cũ hoĩbus nõ flagellabuntur:
Dicito in illo cõminationẽ ꝓphetæ eſſe cõpletã. Nõ uiſitabo ſup filias ueſtras cũ fuerit fornicatæ
& ſuper ſponſas ueſtras cum adulterauerint.
Si foꝛnicaris tu iſrael nõ delinquat ſalteʒ iuda:æ nolite ingredi in galgala:ꝛ ne aſcenderetis
in bethauen:neq; iuraueritis uiuit dñs:qm̃ ſicut vacca laſciuiens declinauit irael. Nunc pa/
ſet eos dominus quaſi agnum in latitudinem. LXX. —
KXu aiũt iſrael ne ignores:⁊ iuda:nolite igredi in galgala:ne aſcendatis in domũ ↄv ⁊? ne iure
tis viuit dñs:qm ſic vacca aſilo ꝑcuſſa ĩſaniuit iſrael:nũc paſcet eos dñs ſicut agnũ ĩ ſpacioſo.
Cro domo o in ꝗbuſdã exẽplanbus: & maxime in Theodotiõe legimus domum iniqtatis.
Quod Aqla & Symachoĩterp̃tati ſũt domũ ρπ %5½εσσ. . iutile: ꝗᷓ nihil ꝓſit: & alio uerbo idolũ nũ
cupetur(ẽ aũt bethel) & ꝗ pᷣus uocabatur domus dei:poſtꝗᷓ uituli in ea poſiti ſũt appellata ẽ betha
uen:ideſt domus inutilis & domusi doli: quod nos ut in hebræo legitur expreſſimus: Videtur au
5 tem mihi idcirco & populus iſrael inſolitudine feciſſe ſibi caput uituli quod colerent: & Hierobo
am filius nabath uitulos aureos fabricatos: ut qd in egypto didicerant
6 qui ſub figura boum colluntur eſſe deos:hoc in ſua ſupſtitiõe ſeruarẽt: Dicamus ſenſum capituli.
di ſemel. O. iſrael errore dceptus es & te cũ meretricibus miſcuiſti? ita ut quicũqʒ ipleret manũ uel
ſuã uel regis offerẽdo & dado ei muera: ſacerdos fieret excelſoꝑꝶ: Saltẽ tu iuda ꝗ poſſides hieruſa
lł: & hẽs ex legè leuitas &exerces tẽpli cerimõias nõ dẽs ſororis quõdã tue oolle fomicatõe exẽ
I. Re. io. a. pla ſectari: & cũ deo idola colere. Nò ĩgrediaris ĩ galgala? De ꝗᷓ ĩ hoc eodẽ ꝓpha legius oĩs mali⸗
Io·c. tia eoꝑ ĩ galgalis: ĩ qᷓ Saul unctus ẽ ĩ regẽiln ꝗexiẽs populus d dſerto pmũ caſtrametatus ſecũda

iere. liber pꝛtimuas

eircunciſione purgatus eſt. Ex quo tpe religiones aduerſæ: & in loco celebri error inoleuit: Et ne
aſcendas ĩ bethauen ideſt qᷓ quõdam uocabatur berhehun palti aurei ibi uituli poſiti ſũt ab hie
oboam filio nabath: nõ domus dei appellatur ſed domus idoli. Pro qua miror cur. LXX. domũ
interpretati ſunt niſi forte errore conrepti pro loth littera media que aleph & nun litte/
ris ex utraq;ʒ parte uallatur: uau que ſola differt magnitudine putauerũt: Neq; iuraueritis uiuit dñũs
nolo. n. p os ueſtrum nominis mei fieri mentionẽ qd Idolorum recordatione pollutũ ẽ: Sicut.n.
uacca laſciuiens: & abitiens iugum legis: ita Iſrael declinauit a dñi ſeruitute:Pro laſciuiente uacca
LXX. trãſtulerũt rapoiq rp&οα que oeſtro aſiloqʒ pcuſſa ſit quẽ uulgo tabanũ uocant. De quo
& Virgilius in tertio georgicoꝶ libro refert.cui nomen aſilo romanũ eſt:oeſtrũ graii uertere uo/
cantes:aſper acerba ſonans:quo tota exterrita ſiluis diffigiunt armenta: furit mugitibus æther cõ/
cuſſus:ſilueq;: & ſicci ripa tanagri. Quia ergo inſaniuit Iſrael:& pcuſſus fornicationis ſpũ incredi/

bili furore bachatus eſt. Ideo nõ multo poſt tpe: ſed dũ ꝓphetantium ſpuũs reget aruis paſcet eos

dñs quaſi agnũ in latitudine. Quia metaphoram a uacca laſciuiente ſiue oeſtroſa ceperat: ſeruat ĩ
reliquis: ut captiuitatẽ in aſſyrios: & in latiſſima medoꝶ terra diſperſionem populi Iſrael quaſi in
campo latiſſimo & in ſpacioſa terra gregis & agnorum paſturã uocet: Super hereticis prona intel
ligentia eſt: ad quos: uel de quibus dicitur ſi ſemel fornicaris heretice: ſaltem tu eccleſiaſtice nõ de

linquas: ne ingrediaris in galgalam hereticorum cõciliabula: ubi peccata oĩum reuelantur: & in-

ſtar porcoꝶ uolutantur in cæno: Neſte aſcendere putes ad ſupbas & arrogantes falſoꝶ dogmatũ
fictiones: Non eſt. n. tibi domus dei ſed domus idoli: Nec iuraueris p nomen chriſti cuius maieſta
tem miſcendo idolis polluiſti. Sicut. n. uacca pcuſſa aſilo percuſſi ſunt heretici ardentibus diabo/
li ſagittis: & legis noticiam reliquerunt. Ideo paſcentur in lata & in ſpacioſa uia que ducit ad mor
tem: & pacientia domini boniq; paſtoris eos nutriet ad interitum.
WMarticeps idoloꝛum ephraim:dimitte eum ſepatum eſt conuininz eoꝛum: foꝛnicatione foꝛ
micati ſunt: dilexerunt afferre ignominiam pꝛotectoꝛes eius:ligauit eum ſpiritus in alis ſuis:⁊
confundetur a ſacriſicijs ſuis. . LxxxX. è

CParticeps idoloꝛum ephrai:poſuit ſibi ſcãdala:pꝛouocauit chananeos:foꝛnicãtes foꝛnicati

fũt: Silexerũt ignominiã ex fremitu eiꝰ:turbo ſpũs tu es ĩ alis eiꝰ: 2 ↄfundent᷑ ex altaribꝰ ſuis.
CEphraim de qua tribu hieroboam filius nabath: qui primus aureos uitulos in bethel danq; con
ſtituit rex ẽ decẽ tribuum. O Igitur iuda cũ ſupra dixi: ſi fornicabitur Iſrael non delinquat ſalrim
iuda: Audi conſiliũ meum: pphete uerba nõ ſpernas: quia ephraim ſemel idoloꝶ amicus & parti
ceps eſt: dimitte eũù: ne ſequans impietatẽ eius: cuius cultus & religio & cibus a tuo cõuiuio ſepa-
ratus ẽ. Illi. n. ſemel idolis ſeruiũt & demonibus ĩmolant & cottidie fornicãtur: & diligũt fornica
tionẽ ſuã: imo principes & ptectores eius: ideſt reges dilexerunt ignominiã afferre populo:ideſt
uicio principũ ĩfelix populus ſuſcepit cultũ idoloꝑꝶ: quoꝶ ĩmũdus ſpũs ligauit iſraelẽ in alis ſuis
& eũ libere uolitare nõ patitur. Cõfundentur igitur ĩ ſacrificiis ſuis: & ignominiã principũ in ſua
cõfuſione ſuſcipiẽt dymmachus ꝓ eo qd nos interpretati ſumus ligauit ſpus eum in alis ſuis:hoc
mõ uertit in grecũ uelut ſi quis liget uentũ in alis uenti: ut.ſ.principes & populũ imo &
demones & Iſſraelem uanos uanis & inanibus ianes aſſerat copulatos: Ventus. n. & ſpũs apud he-/
breos uno uerbo appellatur uerHBOAο☛ id eſt qd. LXX. poſuerũt ꝓuocauit chananeos: In he/-

braico nõ habetur: tᷣ ſic interpretari põt: ut dicamus tm̃ ſtudiũ habuiſſe Iſraelem in idolorũ cultu

ut nõ imitatus ſit chananeos ideſt ethnicos: ſed ad imitationẽ ſui eos ꝓuocauit erroris: Hoc ipm
S& ad hereticos referri põt: & dicit ad udã ideſt ad uirũ eccleſiaſticũ: quia ephraim interpretatur
. falſam ſibi doctrine ubertatẽ: & frugifera dogmata ꝓmittit: & ſemel amicus eſt de
monũ⸗Dimitte eũ atq; contẽne:pᷣſertim cũ ſacrificia eoꝶ a tuis ſint ſeparata:Hoc E.n.qd dicit:ſepa
ratũ eſt conuiuiũ eoꝶ: ſemel fomicati ſunt: & principes eorum infelicẽ populũ deceperũt: & ꝓ ei
cultu ĩbuerunt eos ignominia idoloꝑꝶ: & ligauit eos diaboli ſpũs in alis ſuis: ꝗ circũferũtur oĩ uen

to doctrinæ: & ſtabili ĩ eccleſia pede pmanere nõ poſſunt:Qui uero in ſuis ſacriſiciis confundẽtur

quia panis eoꝶ panis luctus eſt: Quodq; dicitur ꝓuocauit chananeos eodẽ ſenſu referri põt ad he
reticos: quod tã ſpurca pleriq; heretico ꝶ & nephanda cõſinxerint habeantq; ĩmunda ſacriſicia: ut
idolatria inferior ſit:uel certe quia chananeus interpretatur negociator ſuue eſt
tranſlator: O ẽs qui domũ patris faciunt domũ negociationis: & lucra querunt de populis & eccle
ſie ueritatem ferunt in mendacium chananei appellandi ſunt. Capitulũ quintũ
Acite hoc ſacerdotes ⁊ attendite domus Iſrael.⁊ domus regis auſe⸗ cultate: ga vo
bis iudiciuʒ eſt.qm̃ laqueus facti eſtis ſpeculatiomi:⁊ rete expanſi um nper. thaboꝛ

.

W 7 victimas deckinaſtis in pꝛofundum. X.
Audite boc ſacerdotes ⁊ attendite domus Iſrael: æ domus regis auribus per
ipite: ad vos.n. ẽ iudicium.ꝗa laqueus facti eſtis ſpeculationi: ⁊ ſicut rete expan-
um ſuper thaborim qui rapiunt venationem conſfixerunt. “
CSacerdotes decẽ tribuũ ad iudicium uocãtur: & reges: non qd ſacerdotes ſint de tribu leui: ſed

.

quod ſacerdotes uocẽtur a populo. Vñ & ſacerdotes baal & prophete quadringẽti quinquagin- 3. Re. '382.

Super Oſee pꝛophetam.

H ta quos interfecit Helias: & poſtea hieu filius nemphi preſente Ionadab filio rechab appellati ſũt .
ſacerdotes. ſed & iſrael ideſt populus uocatur ad iuditiũ: & nullus excipitur: ut & ſacerdotes & po
pulus & reges qui induxerant populum: & conſtituerant ſacerdotes ſimul audiant quid fecccuuuen
& cur tradantur inimicis. Speculatores inquit uos poſui: & principes in populo: & in excelſo di
gnitatis culmine conſtitui ut populum regeretis errantem. Vos autem facti eſtis laqueus: & non
1 .. tam ſpeculatores & principes ꝗ́ uenatores appellandi. Expanditis emm rete ſuper montem tha-
S bor quem. lxx. tabori trãſtulerũt: hãc hñtes conſuetudinem ut hebrea nomina græco ſermone
declinent:ſicut edom hoc eſt Eſau:& Seyr ſemper idumeam interpretãtur: Eſt autẽ thabor mõs
in galilea ſitus in campeſtribus rotundus atq; ſublimis & ex omni parte finitur equaliter. De hoc
monte & in pſalmo legimus: Thabor & hermon in nomine tuo exultabunt: hunc montem & in
Hieremia. lxx. thaborim tranſtulerunt: in quo aues laqueis capi ſolent: & uictimas inquit declina
ſtis in profundum: ut nullus ageret penitentiam nec occiſus eleuaret caput. Prohibuerunt & re-
ges: & ſacerdotes ire populum ad templum hieruſalem: Iccirco in profüdum uictimas declinaſſe
dicũtur. Iuxta tropologiam accuſatur populus ne ſe alienum arbitretur a crimine ſi inductus ſit
a regibus: & a ſacerdotibus: quos hereticorum principes intelligimus. Ipſi quoq; principes accu-
ſantur: quod quaſi laqueus ceperint populum: & poſiti ſpeculatores in eccleſia eos duxerunt ĩ er
rorem: Et in monte thabor excelſo atq; pulcherrimo: qui interpretatur ueniens lumen: inſidias
poſuerunt: ut deceptos quoſq; pertraherent in profundum: &immolarent demonibus: & in bara
trum uictimas declinarent ne aliquando reſipiſcerent: ne domum dei eccleſiã ſuſpirarent. Qui/
dam thabor interpretari putant lacum ideſt cyſternam: & preſenti ſenſui conuenire: quod hereti
ci foderint lacum: & inciderint in foueam quã fecerunt.
CEt ego eruditoꝛ oĩnʒ eoꝝ:ego ſcio ephraiz:⁊ iſrael nõ eſt abſconditus a me:quia nunc foꝛni/
catus eſt ephraim:contaminatus eſt iſrael.nõ dabunt cogitationes ſuas:ut reuertant᷑ ad dnuʒ
4 ſuum.aquia ſpũs foꝛnicationum in medio eorũ:⁊ dñũum non cognouerunt. LXX.
CEgo enim magiſter:ego cognoui ephraim:⁊ iſrael non receſſit a me:quia in me foꝛnicatus
ephraim:cõmaculatus eſt Iſrael:nõ dederunt cogitationes ſuas ut reuertèrentur ad domi-
. num deum ſuum:quia ſpiritus foꝛmcationis eſt in medio eius:dñum autez non cognouerunt.
n CO ſacerdotes & reges qui me non populum decepiſtis: &tu popule qui deceptus es: non graui
1 ter deliquiſtis: ut non ſolum occideritis uictimas: & in profundum eas miſeritis inferni nolite ar
1 bitrari magnitudine ſceleris uos a me pœnitus receſſiſſe: Ego ſum magiſter ueſter: immo erudi/
. ror qui emendare cupiam non punire: & ſaluare non perdere. Ego inquit ſcio ephraim ideſt hie-
4 roboam: a quo ſeductus eſt populus & omnes reges qui eum & dignitate: & ſcelere ſunt ſecuti: &
iſrael non eſt abſconditus a me ideſt decem tribuum populus:quia formicante rege contamina-/
tus ẽ iſrael. Rex primo cœpit a dei cultu fornicani uitulos aureos cupiens adorare: & uolens ſecu
tus eſt populus: paremqʒ; impietatem pari ſtudio compleuerunt. Deniq; non reuertentur ad do-
. minum quia quod uoluerũt inuenerũt: & ſpus fomicationis qui iuxta apoſtolum operatur in ſi-
liis diffidentie poſſidet eorum corda captiua.Iccirco illo regnante dominum neſcierunt: immo
obliti ſunt creatoris ſui:Vnde & principes dom uum peruerrin & populum dominus non
ignorat:non quod eius noticia digni ſunt: ſed quod nihil eum lateat eorum que occulte. faciunt
Quorum alii deceperunt.alii ſunt decepti. Nec dabunt cogitationes ſuas ut agant pœnitentiam

— -

4 qui ſemper in perditione proficiunt: Spiritus enim fomicationis quo fomnicati ſunt in eccleſia:
u & a uero matrimonio receſſerunt uerſatur in medio eorum ideo dominum non cognouerunt.
CSEt reſpondebit arrogantia. Iſrael in facie eius:⁊ iſrael ⁊ ephraĩ ruẽt in iniquitate ſua:ruet
1 etiam iudas cum eis. LXX.
e ¶ ¶ Et humiliabitur iſrael in faciẽ eius:ꝛ iſrael ⁊ ephraim infirmabuntur in iniquitatibus ſuis:
infirmabitur etiam iudas cum eis.
1 CVerbum Ixx.& Symachus interpretantur iniuriam. Aquila & theodotion ſuperbiã.
Quicquid igitur fecit iſrael uel ſuperbe agens cõtra dominum uel iniuriam creatoris idola ue/
nerans: reſpondebit in facie eius ut non abeat impunitus ſed humilietur eius contumelia: & po
ulus &α reges in iniquitate ſua pariter corruant ſiue infirmentur: ut qui fortes erant in ſcelere in
rmi ad dominum redire cogantur: Et hoc non ſolum eueniet iſraeli & ephraim ideſt decẽ tribu
bus & regibus earum: ut ducãtur in captiuitatem: ſed etiam iudas ideſt due tribus quæ regnabãt
in hieruſalem ſequentur ueſtigia captiuorum: ut quorum imitantur ſcelera imitentur & pœnam
Heretici matrem habent iniquitatis ſue ſuperbia m. dum ſemper altiora ſe ſcire iactitant:& in ec/
cleſia cum contumelia debacchantur. Sed infirmitabitur arroganua eorum: & populus ac magi
ſtri pariter corruent. Iudas quoqʒ qui uidetur eſſe in domo dei: & in eccleſia:non mẽte:ſed corpo
re commoratur: & eãdem habet cù hereticis ĩ errore ſentẽtiã: fruſtra nomẽ eccleſiaſticũ repromit
tit:qa & ipſe cum hereticis puniẽdus ẽ. Manifeſta trãſcurrimus: ut ĩ obſcurioribus imoremur.
CIn gregibus ſuis ⁊ in armẽtis ſuis uadent ad qrcdũ deũ ⁊ nõ iueniẽt:ablatus eſt ab eis:in⸗
,3l dno pꝛeuaricati ſũt:qꝛ; filios alit6os genuerũt:nũc deuorabit eos mẽſis cõ partibꝰ is. LXX.

DMNMaiero.liber Secundus

. CLCum ouibus ⁊ vitulis ibunt ⁊ querent dominum ⁊ non inuenient:cum declinauit ab illiſ quia
dñm relinquerunt:quia ſilios alienos genuerunt ſibi:nũc deuoꝛabit eos rubigo ⁊ cleros coꝛuʒ.
CNon ſolum iſrael & ephraim ibunt cum gregibus & armentis ad dominum requirendum: ſed
etiam. Iudas de quo ſupra ſcriptum eſt ruet etiam iudas cũ eis: ut quẽ pᷣuaricationibus offenderũt
hoſtiis placare nitantur: & non inuenient quem requirunt: quia a recedentibus & ipᷣe diſceſſit: pre .
ſertim cum & alibi loquatur: Nunquid màâducabo carnes taurorum: aut ſanguiem hircorũ bibã: pS. 49
& iterum: Non accipiam de domo tua uitulos neq; de gregibus tuis hircos:Et in eſaia Holocau/ eſa.l.c.
ſta arietum & adipem agnorum & ſanguinem hircorum atq; taurorum nolo:præuaricati ſunt enĩ᷑
in dño & fornicantes cum idolis non deo filios genuerunt ſed demonibus. Alii putant hoc ſigni
ficari quod in eſdra non multo poſt tẽpore dicitur: quando uxores alienas aſſumpſerũt: creantes nee. I3.c.
ex eis liberos:& poſtea repudiare compulſi ſun t. Sed hic melius eſt alienos filios accipere qui ĩ ido
lorũ errore gnrati ſunt.ſiue quos ducẽtes p ignẽ idolis cõſecrarũt. Quia igitur hoc vecerũt: mul
to pꝰtpe:ñ ano ꝑꝶ ſpaciis ĩfinitis: & ut ſoliti erãt pri? löge poſt futura pᷣdicare:ſed nũc & ĩ p̃ᷣſentiaꝑ
adueniet aſſyrius: atq; chaldæus & deuorabũt eos cũ partibus ſiue cleris ſuis. ideſt cum poſſeſſioni
bus quaſi in diuiſionem terre ad menſuram funiculi ſuſceperunt: Pro eo quod diximus deuora-
uit eos menſis. lxx. Rubiginem tanſtulerunt: cum utiq; rubigo ideſt ορρſ appellatur ut ipi
quoqʒ dixerunt in propheta iohel: reliquias bruci cõmedet rubigo: ideſt aſir: menſis autem hodes Ioel.ſea.
dicitur. Deniq; Aquila neomeniam ideſt kalendas interpretatur. Symachus & Theodotion men
ſis. & eſt ſenſus: per ſingulos menſes hoſtes aduenient & cuncta uaſtabunt. Legamus regum & pa
ralipomenon libros: & inueniemus ſub rege phacee: ꝗ regnabat decem tribubus ueniſſe teglach
phalaſar regem afſſyriorum & magnam partem populi ſamariæ ĩ aſſyrios tranſtuliſſe:quo tempo
re apud græcos ſec ũdus annus primæ olimpyadis fuit: & apud latinos (nec dum Roma condita
fuit) Albe uiceſimo anno Amulius imperabat: quem poſtea romulus regno pepulit.Heretici ſu/
ſpicantur quod in ſacrificiorum multitudine placent deum: & eccleſiaſtici quod faciendo elemo
ſynas redimant peccata: in quibus permanent: cum omne ſacrificium preterita ſcelera deleat non
preſentia: ideo non inueniunt dominum quia auffertur a talibus: & procul recedit:Iſti uere præ/
uaricati ſunt in deum:& alienos filios non chriſto ſed diabolo procrearunt.ideo omni tempore
maledicta ſunt opera eorum: & cuncta quæ faciunt: cruenti coloris rubi go populatur: quia ſan/
guini & interfectioni proxima ſunt. Rubigo autem proprie deſcendere dicitur in rore nocturno:
ac latentia in ſpicis frumenta maculare colore miniiuel ſinopidis: & congrue iuxta.
uaſtant cleros hereticorum de quibus dicitur cleri eorum non proderunt eis.
Finit liber primus in oſee prophetam.
CIncipit prologus beati Hieronymi in librum eiuſdem ſecundum:Ad pamachium
— 1 Vi ſæpe nauigat aliqn patitur tempeſtatẽ: qui uiã frequẽter igreditur
aut ſuſtinet latronum impetus: aut certe metuit: omniq; in arte tam gen⸗
gloria ꝗᷓ obtrectatio ſecundis aduerſiſq; uentis oritur: dum aut amici
plus merito laudant,. aut inimici plus iuſto detrahunt: Ra rumq; inue/
nias qui in utraq; parte non fauore aut odio: ſed rerum equitate duca
tur. Quod mihi in ſcripturarum explanatione ſudanti accidere uideo.
Alii quaſi parua contemnunt: & quicꝗd dixerimus cõtrectare deſpici/
unt: Alii odio nominis noſtri nõ res ſed perſonas cõſyderant. ma giſ
q; alioge ſilentiũ ꝗᷓ noſtrũ ſtudiũ ꝓbant. Sut ꝗq audacter nos facere aſſle-
rant qd arripuimus opus: quod nullus añ nos latinoꝑꝶ tẽtare auſus é.
SDec Quidã in eo ſe diſertos arbitrãtur & doctos: ſi alieno operi detrahut:
WW88 nô d ipi poſſint: ſed ꝗd nos poſſumus diiudicẽt. Tu ãt Pamachi
qui nos facere precepiſtt hoc: neceſſe eſt ut fautor ſis imperio tuo: & amaſinios ac rabirios noſtri
temporis: qui de græcis bonis latina faciunt non bona: & homines eloquentiſſimos ipi elingues
traſferunt: euangelico calces pede: hidrãq; & ſcorpium iuxta fabulas poetarum aduras cauterio:
ſolea conteras: & ſcileos canes ac mortifera carmina ſirenarum ſurda aure pertranſeas.Vt pariter All.
audire & noſſe ualeamus quid uaticinetur Oſee propheta:in cuius explanatione ſecundum dicta “”
bimus librum: Cumq; tuo læter adminiculo:& in prima urbe terrarum:primũ & nobilitate & rcli
gione habere me gaudeã defenſorẽ:tñ magis optarẽ illud mihi cõtingere:quod Titus liuius ſcri- 14
bit de Catone:cuius gloriæ neq; ꝓfuit quiſꝗᷓ laudando:nec uituperando nocuit: cum utrumq;
ſummis prediti fecerint ingeniis. Significat autem Ciceronem & Cæſarem: quorum alter lau/ S
des:alter uituperationes ſupmdicti ſcripſit uiri. Dum eniĩ uiuimus & in uaſe fra gili continemur.
Videntur amicorum ꝓdeſſe ſtudia: & nocere emuloꝶ opprobria. Poſtꝗᷓ autẽ reuerſa fuerit terra ĩ
terrã ſuã:& tam nos qui ſcribimus.ꝗᷓ eos qui dcnobisiudicancipallicin mors ſubtraxerit & alia ue
nerit generatio. primiſq; cadentibus foliis uirens ſilua ſuccreuerit:tũc ſine nominũ di gnitate:ſola
iudicantur ingenia: nec conſyderat qui lecturus eſt cuius: ſed quale ſit quod lecturus eſt. Siue ille
epus: ſiue ſit laicus.imperator: & dominus miles. & ſeruus: aut purpura:& ſyrico aut uiliſſimo pã

Super ſee pꝛophetam.

no iaceat: non honorum diuerſitate: ſed operum merito iudicabitur.
CFinit plogus.icipit liber ſcõſ explanationũ diui Hieronymi i Oſee ꝓphetã ad Pamachiũ.

ptionis in tribubus Iſrael oſtendi ſidem. LCx-x.
„J CAQClangite tuba ſuper colles ſonate ſuꝑ excelſa:pꝛedicate ĩ domo.
NDODO M:mente excidit beniamin:ephraiʒ in deſolatione factus:in die
bus coꝛreptionis:in tribus Iſrael oſtendi ſidelia.
CEphrai & iſrael & iudã mẽſis ſingulos.ſiue rubigo cum ſuis parti-
bus deuorabũt Quamobrẽ pᷣcipio uobis qui auditis ut nõ uoce ſub/
lIlimi: ſed clara buccina concrepetis. Claro enim auditu opus eſt: ut oẽs
Waudiant qui in circuitu ſunt. Clangite buccina in gabaa: cuius etymo/
logiã in colles. xxx. tranſtulerũt. & tuba in Rhama: q interpretatur ex/
— celſa. iſte aut duæ ſunt in tribu beniamin: uicinæ ſibi mutuo ciuitates:
ideſt gabaa. inꝗᷓ natus eſt ſaul: & rhama: ꝗ ẽ iuxta gabaa. in ſeptio lapide a hieroſolymis ſita: Et quã
rex iſrael occupare conatus eſt: ut exitũ &introitũ clauderet tribui iudæ. In gabaa itaq;: &n rhama
clara buccina & tuba perſonate: quoꝑ buccina paſtoralis eſt:& cornu recuruo efficitur. Vnde & ꝓ

prie hebraice ſuffar. græce kKe pa ſixn „οοTâα appellatur. Tuba aut de. ære efficitur. uel argento:

ua in bellis & in ſolemnitatibus concrepabant. Super bethauen. ꝗᷓ quondã uocabatur bethel:
ideſt in tribu ephraim ĩ qua uitulus aureus erat: nõ clangore & ſonitu: ſed ululatu opus eſt: quia
uicina captiuitas eſt. Et pulchre dixit quod bethauen poſt tergum ſit beniamin: ubi enim tribus fi
nitur beniamin. haud procul in tribu ephraim hæc urbs condita eſt. Iccirco autẽ dico atq; preci
pro clangite buccina in gabaa: & tuba in rhama: & ululate in bethauen: quia domus regia ephrai
ſiue ipe ephraim hoc eſt imperium iſrael iam in deſolatione erit: & inſtat uicina captiuitas in die
correptionis: atq; ſupplicii decem tribuum iſrael:oſtẽdi mea fidelia uerba: ꝗᷓ p prophetas cõmina
tus ſum: ut quod ſermone pᷣdixeram ope comprobarem. Quidã bethauen iuxta. lxx. qui dixerũt
domus. ON Ciuitatem ſolis: interpretati ſunt: & ſolem iuſticie chriſtum dicentes urbem illius ec
cleſiam eẽ uoluerunt. Quod mihi diſplicet: Neq; enim domus idoli quã Aqla interpretatus eſt
domum inutilem iuxta tropologiam ad eccleſiam refferri poteſt: ſed hoc dicamus: quod hereti/
ci q ĩ gabaa & thama: excelſam ſibi ſcientiam pollicentur iubeantur iubilare in domo idoli: ut nõ

ſint ante faciẽ beniamin: qui interpretatur filius dextre: ſed poſt tergum eius: ubi oculos nã habẽt

Ois eni ephraim iactantia: quæ interpretatur ubertas:breui in deſolatiõe erit: & cũ iudicii inqt di
es & tpᷣs correptiõis aduenerit uerba mea nõ eẽ inania rebus oſtedã: Pro eo qd trãſtulimus poſt
tergũ tuũ beniamin. Ixx. uerterüt mente motus ẽ: beniamin ſemp „ο Taoi ideſt mẽtis exceſſũ
Beniamin uero eceleſiaſtico aptãtes: Vñ & in ſexageſimo ſexto pſalmo dicitur: ibi beniamin ado
gen. 49. leſcentulus in mentis exceſſu:Etin benedictõibꝰiacob:ſub ꝑſona beniamin:d qtribu aul us apo
ſtolus fuit ſcriptũ legimus. Beniami lupus rapax mane comedit: & ad ueſperã dabite cã. Qui enĩ
in bricii pſeq batur eccleſiã: poſtea ĩ toto orbe euãgelii credẽtibꝰ alimẽta largitus ẽ. Vñ & ſaul
q de tribu beniamin fuit ĩ mẽtis exceſſu:tota die uſq; ad ueſperũ uaticinatꝰ ẽ ĩter ꝓphetaꝶ chorũ.
CSfacti ſunt pꝛincipes iuda quaſi aſſumẽtes terminũ:ſuꝑ eos effũdã q̃ſi aquꝗ irã meã. LXxX.
Sacti ſunt pꝛincipes iuda quaſi trãſferẽtes terminos:ſuꝑ eos effundã ſicut aquã ipetũ meũ.
CDuctis ephraĩ & iſrael in captiuitatẽ: & reducta terra eoꝶ ĩ ſolitudinẽ: principes iuda ꝗ flere de
buerãt:& ſuũ populũ cohortari ut recederẽt ab idolatria:ne & ipi ſimilia ſuſtinerẽt: Ceperũt gau/

dere atq; letari: qd pateret ſibi terra eoꝶ ad poſſidendũ latius: & facti ſunt ꝗſi aſſumẽtes terminos

iſrahel:trãſeuntes fines ſuos: & ĩ locis quõdã eoꝑꝶ: regnũ ſuũ & poſſeſſionẽ dilatare cupiẽtes. Quã
obrẽ dicit dñs & ſup ipᷣos prĩcipes iuda uenient babylonii & ita eos q̃ſi aq iĩpetus occupabũt:non
ſuis uiribus: ſed indignatiõe mea. Dicit quoq; ad prĩcipes iuda:hoc eſt eccleſiæ: qd ñ debeãt exul
tare: & hereticoꝶ pditionem ſuã ſalutẽ eſtimare ſed potius plangere: qd illi perierĩt. Vñ & apoſto
lus paulus docet eccleſiaſticos uiros:ne gloriẽtur ſup fractiõe ianicog ramoꝶ:ſed potius timeãt

2: cor.ll. ſ. ne & ipſi frangãtur: & in alio loco ꝗs ait ſcãdalizatur & ego nõ uror. Alioꝗn ſup tales prĩcipes ꝗĩ

alioꝶ miſeriis gloriãtur: & iccirco ſe ſtare putãt ſi alii corruãt. Effũdet dñs qᷓſi aquã ira fuam:Pro
irã. lxx. Op uιν 1. ipetũ träãſtulerũt & putãt ꝗdã ꝓ bndictõe accipiẽdũ: iuxta illud qd alibi le-
Ps. 45. gimꝰ fluminis ĩpetus letificat ciuitatẽ dei. Sed rectius(ut oẽs preter. xx.traſtulerũt) ira accipiẽda
P.68 . e:p̃ſertim cũ nomẽ effuſionis & iræ cõueniãt. Dicẽte ꝓpheta ad dñm. Effunde ſup eos irã tuã: &
furor iræ tuæ comprehẽdat eos:Tranſferunt principes iuda terminos quos poſſuerunt patres eo
rum: qñ immutant mendatio ueritatem: & aliud pᷣdicant ꝗ ab apeſtolis acceperunt.
CCalumniãpatiens eſt ephraim:fractus iudicio quomiã cepit abire poſt ſoꝛdem. LXxX.
COppreſſit ephꝛaim aduerſarium ſuum cõculcauit iuditium qꝛ cepir abire poſt vana.
CSi impius ẽ ephrai: & ꝓpter ĩpietatẽ ſuã erit in deſolationẽ: quomõ nũc dicitur calũniã patiens
phraim fractus iudicio: qui enim caluniã patitur: & frangitur iudiciũ eius iniquæ opprnimitur.

☛NXangite buccina in gabaa ⁊ tuba i Rhama:vlulate in bethauẽ poſt
ſtergum tuũ beniamin Ephraim in deſolatione erit in die corre/

PHiero.liber Secundus

Maxime cũ cauſa iuſta ponatur:quare ſit traditus captiuitati. Seqtur enĩ qm̃ cepit abire poſt ſor⸗
dem:hoc ẽ poſt idola ꝗ ſordibus cõparantur: qd ergo dicit hoc E: opprimitur ephraim ab aſſyriis
primũ a phul. deinde a teglath phalaſar: poſtea 4 ſalmanaſar. Nõ quod illi iuſti fuerint: qui eũ op
preſſerunt & iccirco traditus eis ſit: ſed quod qui quondã fuerunt populus meus me eos deſeren-
te tradũtur ad pœnas: & in hoc uidetur eſſe calünia nõ deo. qui iuſtã infert ſententia: ſed his qui
tormenta ſuſtinent dum peioribus ſe aduerſariis cõceduntur redditq; cauſas dus: iccirco eos in
hac parte calumniã ſuſtinere: & tradi peioribꝰ: & erga illos iudiciũ nõ ſeruari:Quia cœpit ephrai
ideſt hieroboam abire poſt idola: & deum derelinquere. ipᷣe eni aureos fabricatus eſt uitulos. Se
cundũ.lxx.interpretationẽ oppreſſit ephraim.ideſt ieroboam aduerſarium ſuum roboã ideſt tri/
bum iuda. & in eo oppreſſit. quia deſerta hieruſalẽ & tẽplo. ægyptiarum ſordiũ ſimulachra ſecta
tus ſit. De hereticis manifeſtus eſt ſenſus. quod ſophiſmatibus ſuis & arte dialetica ſepe opprimãt
eccleſiaſticos. ſed cũ hoc fecerint. nõ mũditiã ueræ fidei: ſed ſordes ſequuntur mendacii. qui tradi
ti diabolo. & angelis eius uidentur ſibi calũiam pati. & in ſe fractam eẽ iudicii ueritałẽ A iter ua/
ſtatus iſrael & oês labores eius aſſyrio ueniente populantur: deumq; perdidit præſulem. & iccir-
co fractus iudicio eſt: quia ſecutus eſt idola. . S .
CEt ego quaſi tinea ephraim:⁊ quaſi putredo domui iuda. LxXxX.
CEt ego quaſi conturbatio ephraim ⁊ quaſi ſtimulus domui incda. .
CAs lingua habraica tinea dicitur rechob putredo& caries: Quoꝶ alterũ ueſtes: alterũ ligna cõſu *
mit: p ꝗbus. lxx. Tapax iiv ideſt tumultũ uel cõturbationẽ & ſtimulũ traſtulerũt. Et notãdũ qd ti
nea referatur ad ephrai: & putredo ad domũ iuda: quomõ igitur tinea ueſtimẽta cõſumit: & pu/
tredo uel caries ligna:qd utrũq; longo fit tpe:ita deus & decẽ tribubus & poſtea tribubus duabus
lõgo tpe dans locũ pẽitentiæ. & eos ꝓuocãs ad ſalutẽ: theſaurizantes ſibi irã in die iræ: q̃ſi tinea
efficitur & putredo: Nõ qd deus tinea ſit uel putredo: aut cõturbatio: uel ſtimulus: ſed qd ſuſtinẽti
bus pœnas: hec uniuerſa uideãtur. Primus igit᷑ cõſumatus eſt ephraĩ: &i ſrael:deinde ſecuta ẽ & do
mus iuda: nõ ipſe iuda ſed domus eius: alioqn reſeruatur de genere iuda cui repoſitum fuit: & ipᷣe
erat expectatio gentium. Punitis autem hereticis: qui intelliguntur ephraim: etiam iudas. ſ. hii qui
cũ eccleſia permanent & hereticorum erroribus uel uitiis continentur. ſimili ſentẽtiæ ſubiacebũt.
CEt uidit ephrai languorẽ ſuũ:⁊ iudas vinculũ ſuũ:⁊ abiit ephrai ad aſſur:⁊ miſit ad regem vl
torem:⁊ ipſe non poterit ſanare vos.Nec ſoluere poterit a uobis vinculum: LxxX.
CEt vidit ephraim inſirmitatem ſuam:⁊ iudas dolorem ſuum:⁊ abiit ephraim ad aſſyrios:ꝛ
miſit legatos ad regem iarib:⁊ ipſe non potuit liberare vos:nec ceſſare faciet a uobis dolorem.
CLegatus ñ habetur ĩ hebræo: Et ubi. xx. poſuerüt iarib:nos iuxta Simachũù ultorem uertimus.
Nã Aqla & Theodotion iudicẽ ĩtrep̃tati ſũt:qd aũt iarib ultorẽ ſignificet & iudicẽ nomen gedoeoo
nis oſtẽdit: quẽ cũ cultores baal expeterẽt ad ſupplitiũ: eo qd locũ baal araſq; euertiſſet Reſpõdit Iud. 6.f.
pater ulciſcatur ſe baal:aut uindicet eũ baal: & appellatus ẽ inqt ierobaal.intelligẽs itaq; ephraĩ in
firmitatẽ ſuã: & iudas uinculũ ſuũ:qd cũ decẽ tuibubus pctõ fuerat colligatus: nõ a deo ꝗ ſoluere
poterat:ſed a rege aſſy riorũ qᷓſiuit auxiliũ. Legimus qd ſub rege manahen: ꝗ decem tribubꝰpfuit.
iſtael aſſyriis dona träãſmiſerit: & iudas ſub rege Achas pᷣſidiũ fla gitarit theglathphalaſar regis aſſy-
riorũ: ꝗ eos aduerſante deo liberare ñ potuerũt: nec captiuitatis uiculũ ſoſuere Viculũ ꝓ· quo ĩ he
bræo ſcriptũ eſt & Agla iterpᷣtatus eſt πτιπαιρα ſiue σα 2α 1 Multa d tribu iuda hoium
milia uaſtauerũt:qd fruſtra iudas aduerſus reges duos:nõ dei ſed aſſyrioꝶ auxiliũ flagitarit. Qui/
dã iuxta tropologiã: ephraĩ & iudã ad hereticos: & ad uiros eccleſiaſticos referũt: eo qd & illi &
iudas pctõrũ uĩculis colligati: iuxta illud qd ſcriptũ ẽ: funibus pctõrũ ſuoꝶ unuſqſq; cõſtringitur ꝓuer..d.
Miſerit ad aſſur & ad regẽ ultorẽ.i.ad diabolũ: De quo legimus. Vt deſtruas inimicũ & ultorem. Ps. i8.
Et qa nõ uerũ uel auxiliatorẽ uel iudicẽ deprecati ſũt. iccirco pmanere eos fecit ĩ dolore languo
ris &uinculis delictoꝶ: Legi in cuiuſdã cõmẽtariis regẽ iarib chriſtũ ĩterpᷣtari. Et qa ſeqtur ipᷣe nõ
poterit ſanare uos:hoc argumẽto uſus ẽ: qd hereticos uel eccleſiaſticos pctõres xps ſanare nõ poſ
ſit ĩ tpe iudicii.ubi nulla ẽ miſericordia: iuxta illud qd ſcriptũ eſt in inferno ãt ꝗs cõfitebitur tibi. p̃s.6.
Et qd ſanare uel liberare nõ poſſit:nequaqᷓ ſui ĩbecillitate:ſed eoꝶ merito:ꝗ ſero auxiliũ poſtula/
rit. Quõ & dñs dicitur ſigna in pattria ſua facere non potuiſſe. & cã cur nõ potuerit exponitur. q
inꝗt nõ credebant in eũ. hæc ille dixerit: nos in mali ptẽ regẽ interpᷣtemur ultorẽꝓ eo qd nos ex
poſuimus iarib.i.ultorem:alii male legunt iarim: per mem lIitteram quod tranſſertur in ſiluas: un
de & Xτ πσρ⅝οα Mρπιο inteprætatur uilla ſiluarum. SèèM
CQAuoniam ego quaſi leena ephraim ⁊ quaſi catulus leonis domui iuda. Ego capiã:⁊ vadã:⁊ꝛ
tollã:æ nõ eſt ꝗ eruat:vadens reuertar ad locũ meũ donec deſiciatis:⁊ q̃ratis faciẽ meã. LXX.
Auia ego ſum quaſi panther ephraim:⁊ quaſi leo in domo iuda.⁊ ego rapiam ⁊ vadam? tol
lam:⁊ non erit qui eruat.ibo ⁊ reuertar in locum meũ donec diſpereant querant faciem meã
UIIlis eũtibus ad aſſur: & mittẽtibus ad regẽ uindicẽ uel ultorẽ: ꝗeos ſanare nõ poterit: nec ſolue
re uinculum colligatü. oſtẽdã qd me aduerſante oẽ hoĩuz auxiliũ uanũ ſit: Ero.n.q̃ſi leena ephraĩ
& ꝗſ catulus leonis domui iuda. Pro leena. qd habraice dicitur Sohol. xx. interptati ſüt pãtherẽé.

hebr.

W0

Super Oſee pꝛophetã.

qᷓ græce ſimiliter dicitur & latine. Et tã nomẽ beſtiæ ꝗᷓ oĩs beſtia accipi põt ut ꝗeꝗd ſeuũ in beſtis .
eſt:hoc in dei indignatiõe cognoſcas: nihil panthere uelocius. nihil leõe fortius. in päthere Velox
p aſſyrios regni ſamarie ſignincatur ĩteritꝰ: &i leõe fortiſſimũ cõtra hieruſalẽ & iuc aliꝗᷓto pꝰtpe
regnũ onditur chaldæo& Et ꝗa leenã ſiue pãtherẽ: & leonẽ ſe eẽ dixerat metaphorã ſeruat: & diẽ
Ego capiã & uadã & tollã & nõ ẽ ꝗ eruat:Quenritur ſi capiẽte & tollẽte & tenẽte deo:nullꝰde mãi
bus eius põt eripere.iuxta illud qd ſcriptũ ẽ. Nemo põt rapere de manu patris mei: quomõ iudas
de manu dei proditione ſit raptus: Ad qd breuiter reſpõdebimus nullũ poſſe rapere de manu dei:
poſſe ãt eũ ꝗ tenetur ꝓpria uoluntate de manu dei excidere. Quod ꝗdẽ ſeqtur. Vadẽs reuertar ad
locũ meũ.Locũ dei magnificẽtiã & maieſtatẽ eius debemus accipe:ut nequaq ꝓ diſpenſatione de
ſcẽdat ad hoĩes iraſcatur miſereatur obliuiſcatur:fiat qᷓſi pãther: Vertatur in leonẽ mutetur ĩ beſti
as ſed res ſpernat hũanas: & pmittat eos quos antea ꝓtegebat hoſtibus ſubiacere: ut tabeſcãt: & de
ficiant: & intreãt. & poſtea querãt faciẽ dñi & dicãt Illumiĩia faciẽ tuã & ſalui erimus: & oſtẽde no
bis dñe miſericordiã tuã: & ſalutare tuũ da nobis:Hereticis quoq; & eccleſiæ negligẽti:Deus ĩ pã
therẽ uertitur: & leonẽ: & tollet ab his p̃dã quã eccleſiæ añ rapuerũt: ut capti ſaluentur ꝗ liberi pe/
rierãt: & nequaꝗᷓ habitabit in cõciliabulis puerſoꝶ: ſed reuertetur ad locù ſuũ: d quo dicit. Ego in
patre &pater ĩ me: & eos ſpnet atq; diſpiciet. dõec dficient in ĩpietate: & ꝗᷓrant eũ p pœnitẽtiam a
. quo fuerant derelicti: Alii locum dei celum putant? quo offenſus deus ab his qui in terra habitãt
reuertatur: & faciet diſperire qui clementiſſimum dominum magnitudine peccatorum in fera-
rum ſibi rabiem conuerterunt. Cap. vi. rM M
N Utribulatiõe ſua mane conſurgent ad me:venite ⁊ reuertamur ad dñm:qꝛ ipᷣe cepit
X ſaluabit nos: pcutiet ? curabit nos.viuiſicabit nos:poſt dies duos:⁊ ĩ die tertio ſuſci
tabit nos:⁊ viuemꝰ in cõſpectu eiꝰ ſciemꝰ ſeqmurqʒ vt cognoſcamus dñm. LxxX.
MW. AIICIn tribulatõe ſua mane uigilabunt ad me dicentes eamus ⁊ reuertamur ad dñm
deũ noſtruʒz:quia ipᷣe rapuit ⁊ ſanauit nos:pcutict ⁊ curauit nos:ſanos nos faciet poſt duos dies
in tertio reſurgemus ⁊ viuemus coram eo.⁊ ſciemus? perſequemur:ut cognoſcamus dñm.
CIdeo deus tradidit ephraĩ & iudã captiuitati & nullus ẽ ꝗ d manu ei poſſit eripere: & reuertetur
ad locũ ſuũ donec deficiãt: Et querãt faciè eius: ut quẽ propitiũ preſentẽq; nõ ſenſerãt.iratũ & ab/
ſentẽ reqrãt: & i tribulatõe ſua orto eis lumine pœniĩie mane cõſurgãt ad eũ.Iuxta illud quod ĩ Eſa
ia legimus: Intribulatiõe dñi recordatus ſum Et ĩ primo graduũ pſalmo: Ad dominũ cũtribularer
Ps:l9. clamaui & exaudiuit me: Cũq; ad diñm mane ſurrexerũt ꝗd loquẽtur: Venite & reuertamur ad do
mm0mminũ: Nõ ſüt propria ſalute cõtẽti ſed ſe mutuo ꝓuocãt: ut reuertatur ad dñm: quẽ reliquerãt: quẽ
propter peccata deſeruerãt: a quo fuerãt derelicti.qa ipe cepit & ſaluauit nos.ꝗ ſupra dixerar: Ego
lt Ego capiã: pcutiet & ſanabit nos Pro eo quod nos diximus curauit: omnes ſimiliter tranſtulerüt
uu TOισproprie ät appellatur linteola: ꝗᷓ iferũtur uulneribus: ut putridas carnes cõmedãt: & ex
trahãt purulẽtias: Artiſq; medicorũ ẽ gräãdia uulnera lõgo ſanare tpe: & p dolorẽ reddere ſanitatẽ

— –. — — N —. —

☛☚nr t et —

—

S hebr.Iz.8. Percutit ergo dñs & curat nos: ꝗa quẽ diligit corripit: & caſtigat oẽm filiũ quẽ recipit. & non ſolũ
. — ⸗- . . . — e . — . . .
curat ſed uiuificat poſt dies duos. & die tertio reſurgẽs ab ĩferis oẽ hoĩum ſecũ ſuſcitat genus. Cũ
qʒ ꝓcuſſos curauerit & curatos uiuificauerit: & uiuificatos: ſuſcitauerit tũc uiuemus ĩ cõſpectu eius

qillo abſente mortui iacebamus. Viuẽtes ãt ĩ cõſpectu illius ſciemus eum: & oĩ ſtudio ſectabimus:
ut cognoſcamus dñm: quo tertia die reſurgẽte ſurreximꝰ: His ſermonibus explicatur illud quod
ſæpe ii monuimus: & iſraelẽ & iudã.i. decẽ. & duas tribus: tũc unũ habituras eẽ paſtorẽ & regẽ da/
uid:cũ crediderint in dim reſurgentẽ. Fruſtraq; iudæi mille ãnoꝝꝶ ſibi ſomnia pollicẽtur: cũ ſalus

. u uniuerſoꝶ die tertio repromiſſa ſit:q̃ dñs ab inferis reſurrexit. Hebræi diẽ ſecũdũ in aduẽtu chriſti
Sei⸗ ſui interpretãtur: & diẽ tertiũ in iudicio:qñ ſaluandi ſũt: Quod ut cõcedamus reſpondeãt nobis:
5 ſit dies prima? hoc ẽ primꝰ ſaluatoris aduentus? Et cũ reſpondere nõ poterint: ĩferamus: primũ
iem eſſe iuxta quod ipᷣi uolunt in humilitate ſaluatoris aduentum: ſecundum in gloria: tertium
A. in habitu iudicantis: Qui autem ſcundum tertiumq; ſuſcipiunt: primum ſe perdidiſe teſtantur:
5 quia ſecundus & tertius ſine primo non poteſt appellaiir. Sð
7 CQuaſi diluculũ pᷣparat ẽ egreſſus eiꝰ:⁊ ueniet q̃ſi imber tẽporãeus⁊ ſerotinus terre. LXxX.
CQuaſi mane paratũ inueniemus eum.⁊ veniet nobis quaſi pluuia tpanea ⁊ ſerotina terre.
CVenite & reuertamur ad dũm qa ipᷣe ꝗ cepit ſanabit nos:& pꝑcutiet & curabit nos. & uiuificabit
un poſt dies duos: & die tertio ſuſcitabit nos: ipe & nõ alius: q̃ſi mane & aurora paratus eſt nobis. De
quo & uiceſimi primi pſalmi titulus ẽ: Pro aſſumptiõe matutina Licet ĩ hebræo ſcriptũ ſit. Pro cer
S no matutino: eo qd ĩpfecta morte:& tortuoſo antiquoq; ſerpente:cupiat ad mõtana cõſcendere:

, &ipᷣe tenebris diſſipatis oritur nobis ſol iuſticiæ: ut noſtrã illumĩetcecitatẽ: & pulchre:Prœparatus
ẽ inꝗt egreſſus eius. De quo iuxta tropologiã ĩ octauo decio pſalmo legimus. Et ipᷣe tamꝗᷓ ſpõſus
14 egredietur de thalamo ſuo.Qui ñ ſolũ mae uocatur & aurora & diluculũ: ſed ueniet nobis qᷣſi im
ber tẽporãeus & ſerotinus terræ. Nos xpᷣm recepimus tẽporaneũ qñ fidei ĩ nobis iacta ſut füdamẽ
ta & ſuſcipiemus eũ imbrẽ ſerotinũ: qñ maturis ſegetibus fruges capiemus eternas & i dominica
hortea recõdemur. Ergo iudei ꝗ tpaneas pluuias n receperũt: & abſq; pluuiis iecere Eemétéiſtud
ii1

trãſiens:pp boc dolaui i ꝓphis:⁊ occidi eos i vbis oris mei:⁊ inditia tua qᷣſi lux egrediẽt. LXxX

Hiero.liber Secundus

in ultio tpe nõ recipient. Hæc ẽ pluuia de qᷓ dñs pollicet᷑ dicẽs. Dabo uobis pluuiã tẽporaneã &
ſerotinã Iuxta allegoriã: datur pluuia tẽporanea qñ ex ꝑte cognoſcimꝰ: datur pluuia ſerotia qñ
uenent quod perfectum eſt. Semperq; ds mane ſurgentibus paratus eſt: qui poſſunt dicere.Con/
ſurgam diluculo: & deus deus meus ad te de luce uigilo ſitiuit anima ma.
Auich faciã tibi ephrai:ꝗd faciã tibi iuda: miſericoꝛdia vꝛa q̃ſi nubeſ matutia:⁊ qſi roſ maeꝑ

CQuid faciã tibi ephrai:qꝗd faciã tibi iuda.Miſericoꝛdia aũt vr̃a qſi nubes matutia:⁊ q̃ſi ros

mãe ptrãſiẽſ. ꝓpterea ſuccidi ꝓphas vros:ſuccidi i bo oris mei ⁊ iudiciũ tuũ aſi lux egrediet᷑.

CQuando dicit ꝗd faciã tibi ephraĩ qd faciã tibi iuda: parentis in pditos filios mõſtrat affectũ. Iu/-

xta illud qd ĩ Eſaia legimus. Quid ẽ qd ultra debui facere uineæ meæ & ñ̃ feci: Et ĩ michea Popule
meus qd feci tibi. aut ꝗd moleſtus fui tibi.reſpõde mihi Quia eduxi te de terra ægypti: de domo
ſeruiẽtiũ liberaui te: & miſſi ante faciẽ tuã Moyſen:& aaron: & mariã: qd igitur faciã tibi ephraim
ꝗd faciã tibi iuda. Miſericordia ueſtra: qa uobis ſemꝑ miſertus ſum.qſi nubes matutĩa ptrãſiit: &
qſi ros mane cõſurgens ꝗ orto ſole ſiccatur.Iã.n. captiuitas ꝓppe ẽ:iã uos cerno duci ᷣaſiyrios.& in
babylonios catenatos. dolaui uos ĩ ꝓphetis & uerbis terribilibus. cõmiĩatus ſũ ſcalpellũ ignis: &

cauteria ꝓtuli: ut ꝗ clemẽtẽ cõtemnebatis timeatis offenſũ. & occidi negligẽtes ĩ uerbis oris mei:

ut ante pccõres uerborũ terrore ꝓunirẽ: ꝗᷓ captiuitas ĩmineret. Et hæc uniuerſa feci: ut iudicii quo

te iudicaturus ſũ ueritas appareret: nulluſq; dubitaret uos iuſte qᷓ patimini fuiſſe perpeſſos. Pro eo

q ẽ dolaui ĩ ꝓphetis. Ixx.trãſtulerũt ſuccidi ꝓphetas ueſtroſ.ipos pſeudoꝓphetas occiſos a dño ĩ
telligentes: ut ꝗ cauſa erroris fuerãt ꝓſpera ꝓmittẽtes: ĩterfecti uerterẽtur ĩ occaſionẽ ſalutis. Et eſt
ſenſus: ne diceretis ꝓphetis credidimus. ẽt ipſos interfeci: ut oĩs uobis peccandi tolleretur occa
ſio. Legimus in regũ uolumine qdringẽtos ꝗnꝗᷓginta ꝓphetas baalim ĩiterfectos ſub helia: & aliã
inumerabilẽ multitudinẽ ſpᷣ hieu: ꝗ ſbuertit domũ Achab. Hæc eadẽ et adhereticos: & ad uirũ iu

dã: ꝗ ſimilia ppeſſurus ẽ dicta ſentimus. qd ꝓuocet eos dñs ad miſericordiã: & reuerti cupiat ad

euangelio dicitut: Stulte hac nocte repetũt aĩam tuã ate.

ſalutẽ: Sed illi dellitias huius ſeculi refrigeria qᷓſi nubẽ: ĩ rorẽ ꝗ cito trãſeat cõſectẽtur. Quibus in
e:q ãt paraſti cuius erũt: Et diuesille purpu
ratus ꝗ añ ianuas ſuas iacẽtẽ lazarũ cõtemnebat.oẽ qd fruitus ẽ ĩſtar nubis ac roris trãſiſſe cogno

p8.62.

Eſa.5. a.

Lu. I2. c.
Lu. lG. a.

nit Semp ãt ꝓphetas hereticoꝶ ĩterficit deus. dũ eterna eis ſupplicia cõminatur: & auffert de uera

uita: & morti ſcelerũ derelinꝗt. Nos aũt nubẽ diligamus illã ꝗᷓ ppetua ẽ: & a mundi huius ardore
nos ꝓtegit:Cui ſedẽs dñs uenit ĩ ægyptũ: & a ægyptioꝶ ſimulachra cõfregit. Amemus illũ rorẽ
de quo moyſes loꝗtur: deſcendãt ſicut ros uerba mea. Et de quo eſaias dicit. reſurgẽt mortui & re

ſuſcitabũtur ꝗ in ſepulchris ſũt. Ros.n.ꝗ ate ẽ: ſanitas eoꝶ ẽ: Sut ꝗqꝓphetas ĩterfectos uere ſanctos

eſtimment.eo quod cauſa populi peccatores etiam ꝓphetæ occiſi ſunt & hoſtibus traditi.

ſicut adam tranſgreſſi ſunt pactum:ibi preuaricati ſunt in me. LxXxX.

₰— 4

CQꝛ miſericordiãvolo ⁊ ñ ſacriſiciũ:⁊ ſciaʒ ði magiſq; holocauſta:ipᷣivo ſt ſiẽ hõ pᷣteriẽſteſtm̃
CQuod ſequitur ĩ lxx.ibi cõtẽpſit me galaad ciuitas: qᷓ Opatur uana: & reliqᷓ.ſequẽti capitulo coa/

ptãdũ ẽ:mnos quod poſſumus diſſeramus. Dolaui eos ĩ ꝓphetis: occidi ĩ uerba oris mei: grauia cõ-
minatus ut miſererer pœnitẽtiũ: ut lapſis atq; ſurgẽtibus porrigerẽ manũ: Neq;.n. in ſacrificiis dele
ctor & uictimis. & holocauſtoꝶ multitudie: Victimæ meæ: & holocauſta ſalus credẽtiũ: cõuerſio
eccatoꝶ. Ipſi at imitati ſũt adã.ut quod ille ĩ paradiſo fecerat pactũ meũ legẽq; pᷣteriẽſiſti ĩ terra
facerẽt.Et ibi hoc ẽ ĩ paradiſo: oẽs pᷣuaricati ſũt ĩ me.ĩ ſimilitudinẽ pᷣuaricationis adã: Nõ.n.mirũ
ſi qd ĩ parẽte pᷣceſſit: ĩ filiis cõdẽpnetur: Quottidie deus & eos ꝗ extra eccleſià ſũt: & ꝗ peccãt ĩ eccle
ſia cõmorãtes ꝓuocat ad pnñiam: & dicit eis: Miſericordiã uolo & ñ ſacriſiciũ: & ſciẽtiã dei plus quã
holocauſta.Illi uero offerũt panẽ ſacrilegũ: & dãt elemoſinas Et ſectari uidẽtur hũilitatem: Quæ
ego ſi uere fiãt:holocauſta ĩterpᷣtor. Cũ ãt ſciẽtiã dei reliquerũt: fruſtra truncato capite fidei cætera
mẽbra habere ſe iactãt:pᷣuaricati ſũt.n.pactũ dei ĩ eccleſia: ſicut adã pᷣuaricatus ẽ ĩ paradiſo: & iĩmi/
tatores ſe antiꝗ parẽtis oſtẽdũt: ut quomodo ille de paradiſo: ſic iſti eiciantur de eccleſia.

.

CAuia miſericordiam volui ⁊ non ſacriſitium:⁊ ſcientiam dei pluſq; holocauſta:ipſi autem

Balaad ciuitas operantium Idolum:ſupplantata ſanguine:⁊ quaſi fauces uirorum latronũ

ſiue viri latronis: utrumq; enim legi poteſt. LXxX.

—

CAIbi.n. cõtẽpſit me galaad ciuitas ꝗͥ operat᷑ vana:⁊ cõturbat aquã:⁊ foꝛtitudo tua viri pirate.
CLegimus ĩ ramoth galaad unctũ eẽ ĩ regẽ iehu:ꝗ ſanguinẽ ſanguine miſcuit.& Achab ſubuertit

domũ: & añ ſolis ortù aceruos capitũ filioꝶ eiꝰiuſſit ſtatui: ĩ hac urbe trãſiordanẽ ĩ poſſeſſiõe tribꝰ

gad:idolũ cõſecratũ ẽ: qᷓ habitabatur a ſacerdotibus: Nã &ipᷣa fugitiuoꝶ ciuitas fuit: quãto igitur

celebrior & maioris auctoritasis: ꝗa ĩ ptẽ ſacerdotũ fuerat delegata: tãto traſiordanẽ habitãti iſra-
el pricipiũ idolatrie & maloꝶ oĩum fuit: Vt ꝗ primi peccauerãt: primi ab aſſyriis caperẽtur. Et qm̃

ipᷣa ꝓuincia Plena ẽ latrocinioꝶ. cõparat eos ſatrõibus: & quom illi uiatoribꝰ. ſic ſacerdotes ſim

plicitati populi ĩſidiati ſũt:Porro ſecũdũ rabologii galaad ĩterpᷣtatur trãſmigratio teſtimõii: &
cõtẽnit deũ: dũ teſtimõia ſcripturarũ ad peruerſa deprauat dogmata: & oĩa opa llliꝰuana ſũt. Cõ
turbatq; eccleſiæ aq̃s & de puriſſimis fontibꝰ cenoſos & ſordidos nuos facit: ꝗ maculẽt potius qᷓ

4: Re. 9. a

lee⸗

lebe.
ſttn.

ga

Super O ſee prophetã.

. ?

mũdẽt baptizatos Omniſq; fortitudo huius urbis. ſi uiri piratæ eſt: dũ imitatur diabolu: q in hu
ius ſeculi mari: in quo naues ptrãſeũt inſidiatur iis ꝗ ad portũ peruenire cõtendũt. Deniq; Syma
aH chus manifeſtius interpᷣtatus ẽ: dicẽs: Et fauces tuæ ꝗſi uiri inſidiatoris. De iſtiuſmodi piratis ĩ iob
legimꝰ: nõ eſt dilatio piratis. Quamuis eni in pnti ſeculo ſe iactare uideantur: & cõturbare aquas
& operari uana & exercere piraticam: tamen nõ eſt mora pænarũ: ꝗᷓ eos uelociter cõprehendent.
¶Q¶ Warticipes ſacerdotum in via interſicientiũ pgentes de ſichẽ:qꝛ ſcelus operati ſũt. LxX.
¶ Abſconderunt ſacerdotes viam:interfecerunt ſychem qꝛ iniquitatem operati ſunt.
CSymachus hũc locũ interpᷣtatus ẽ: ſocietas ſacerdotũ in uia interfitiebãt ſychem. Theodotion
An hoc mõ Abſconderũt ſacerdotes uiã interficiebãt in dorſo: Aquila. Participatio ſacerdotũ in uia
occidebãt hũeros:quo& cũ ĩtelligentiã iuxta hiſtoriã qᷓreremus ab hebræo:ita nobis expoſitũ eſt.
Sacerdotes bethel ĩmo fanatici bethauen tẽporibus paſchæ. & penthecoſtes: & ſcenophegie: qñ
p ſichẽ: qᷓ hodie neapolis appellatur eundũ erat hieroſolymã: ubi ſolũ licebat uictimas imolare.
Ponebãt in itinere latrones: q inſidiarẽtur pergẽtibus: ut magis uitulos aureos in dan: & ĩ bethauẽ
q̃ hieroſolimis: & i tẽplo adorarẽt dñm. qd at dicit: Participatio & ſocietas ſacerdotũ cõiurationẽ
eox& ſignificat: & in mala pte cõſenſũ: Sin ãt legerimus: ut nos interpretati ſumus. paritcipes ſacer
dotũ:ad galaad inꝗt referendũ ẽ: ꝗᷓ operatur Plü: ſupplantata ẽ ſanguinẽ:qd ſacerdotũ impie
tatẽ ſecuta ſit: & latrociniis uacet ac ſanguini: Hoc illi dixerũt: Nos dicamus intercludere hereticoſ
uiã: ne de ſychẽ.i. de bonis operibus pgamus in hieruſalẽé.i. in eccleſiã: Iſti ſũt q̃ſi fauces uirorum la
tronũ: & interficiũt eos: ꝗ huius ſeculi uiã ad ueritatẽ pgere cupiũt. Sichẽ ĩterpretatur &ιοid
eſt humeri: in humeris opus intelligimus: & oẽs falſi ſacerdotes abſcondunt uiâ: & occidũt hoĩes
malis operibus: ne pueniant hieruſalẽ. Quod ãt humerus opus ſignificet illud octendit: da cor tuũ
Cen. 49.s in humerum tuum. hoc eſt: quæ intelligis uerte in opera. Et de iſachar legimus quod ſuppoſuerit
humerum ſuum ad laborandum: & uir agricola ſit. ðDWðẽ ðð
CIn domo iſrael vidi horrendum.ibi fornicationes ephraim cõtaminatus eſt iſrael.ſed ⁊ iuda
lure⸗ pone meſſem tibi cum conuertero captiuitatem populi mei. LCxxXx.
lula MU AQuia iniquitates fecerunt in domo iſrael uidi horribilia:ibi foꝛnicationes.contaminatus eſt
iſrael ⁊ iuda:incipe vindemiam tuam cum conuertero captiuitatem populi mei.
Iere. 2.ðs. De hoc ſcelere& horrore terribili. eſt hieremias locutus. Obſtupuit cælum ſupmhoc: & exhorruit
terra uehementer. Quid eni horribilius: ꝗᷓ decẽ tribus ad idoloꝑꝶ culturã repente tranſgreſſas. Vñ
. ad metropoli eaꝶ dicitur. Auffer uitulũ tuũ ſamaria: in qᷓ prim fornicatus ẽ ephraĩ.i.hieroboã de
92S2 tribu ephraĩ: & illo fornicãte cõtamĩatus iſrael ẽ:populus uidelicet ſamarie:ꝗ magna ex pte cõmu
ne iſraelis nomen obtinuit. Vñ ad iudã ſermo côuertitur. Tu quoq; iuda pone meſſẽ tibi: & ſen
ſus. Nõ te putes eẽ ſecurũ qd iſrael captiuus abducitur: tu quoq; pᷣpara tibi ſegetes ut metãtur. Nõ
multo eni poſt tꝑe duceris captiuus in babylonẽ: & meſſionis tuæ tpũs adueniet. Cũq; te chaldæi
meſſuerint. cõuertã rurſũ captiuitatẽ populi mei. Et ſub Cyro rege Perſaru: & artaxerſe reducã
populũ meũ:Et nota ꝙ ſignificãter iudæ captiuitas & regreſſio pariter ꝓphetet᷑. De iſrael at hocẽ
de decẽ tribubus: & nũc tacitũ ẽ: & ſi qᷓ ꝓſperũ ꝗd dicitur in xpᷣi differtur aduentũ. In domo ãt he
reticoꝶ cottidie uidemus horrẽdũ: fornicãtibus primũ magiſtris: & populo ꝗ ab eis inducitur ſor
didato iude quoq; hoc ẽ: eccleſiæ pᷣcipitur: ut & ipᷣe ꝑp pctã paret ſibi meſſẽ ſiue uindemias cũ iudi
heb. Iz.S. cii tpᷣus aduenerit. Sed huicignoſcit᷑: & ueniã dñs pollicet᷑:qa quẽ diligit corripit: & caſtigat oẽm
flliu quẽ recipit. utpbatũ & purgatũ cõdat ĩ theſauros ſuos.ꝗdã hoc qd d iuda ĩcipe uiĩdemiã tuã
ſiue põe meſſẽ tibi: ad bonà ptẽ referũt: ut punito iſrael iſte operũ ſuõꝶ fructꝰ recipiat.iuxta illud
ps. 125. qd ſcriptũ ẽ. Qui ſemĩat ĩ lachrimis ĩ gaudio metet. Nobis ſupior ſenſus magis placet. Ca.vii
R–NCLum ſanare uelleʒz Iſrael: reuelata eſt iniquitas ephraim:⁊ malitia ſamarie:quia opa
8 N ti ſũt mẽdatium:⁊ fur ingreſſus eſt ſpolians latrunculus foꝛis.XX. Similiter
CAMulta ſepe Iſrael idoſatria accepit uulnera: & Maxiĩe illud qũ ĩ heremo uituli cõflaue
runt caput: atq; dixerũt: Iſti ſũt dii tui Iſtael ꝗ te eduxerũt de terra egypti.Vñ ego ꝗ malo
Mat. 9.s. pœnitẽtiã peccatoris ꝗᷓ mortẽ: & poſtea loquorĩ euãgelio:Non ĩdigẽt ſani medico ſed hi ꝗ male
habẽt: uulnera populi mei ſanare conatus ſũ: Et cũ hec oĩa retractarẽ ut miſerabilis populus cura/
retur: ſubito extitit hieroboã de tribu ephraĩ: quitulos aureos faceret: & malitia ſamarie reuelata
eſt: ſequẽtes regẽ ĩpiũ: Opati ſũt enĩ & rex & populus mẽdatiũ hoc ẽ idolũ. Sicut enĩ cõtrariũ eſt ſi
mulachrũ deo:ita mẽdatiũ ueritati. Ipᷣe ãt rex ĩſtar furis ĩgreſſus ẽ ad populũ Iſrael:& quaſi latrũcu
4lugt Iuus ĩfælicẽ plebẽ dei expoliauit auxilio: Et ẽ ſenſus: Cũ uellẽ uetera populi mei peccata delere:pro/
pter ãtiquã idolatriã ephraĩ & ſamaria nouaidola reperierũt: Sed & hoc dici poteſt: qd dno ſalua/
tore poſt effuſionẽ ſanguinis ſui. & eccleſiã ſuã tã de iudæis ꝗᷓ de gẽtibus cõgregatã: uolẽte populi
peccata ſanare: & eos ad pœnitẽtiã reducere: ſubito ephraĩ: ꝗ ubertatẽ falſorũ dogmatũ repromit
tũt: &ᷓ populo ſamariæ ꝗ ſe dicit dei pᷣcepta ſeruare ſurrexerũt & opati ſüt idolũ falſoꝶ dogm atů:
& p illos ĩgreſſus ẽ fur & latro diabolus ĩ eccleſiã: Siue ipᷣa doctrina hereticoꝶ ĩgreſſa ẽ ꝗſi fur & la
Io.i0. 2. trũculus:de ꝗbus ſaluator dicit ĩ euãgelio. Oẽs qui uenerunt añ me fures fuerũt & latrones:Fures
inſidiãtur: & occulta fraude decipiũt. Latrones audacter aliena diripiũt. Qui eni nuann nocte furã
. iiii

zhel

—

Exo.32.a:

Miero.liber Secundus

tur & ĩ tenebris: Vñ ſignificãter aĩt qd fur ĩgreſſus clã ſit: & latrũculus expoliet foris.Nõ eni poſſũt

expoliare ueſte xpᷣi quos docuerit: niſi eos de eccleſia foras eduxerint. & ĩ puerſa doctrinaꝶ ſuarũ

uia fecerint ambulare: Fures & latrones qui uenerunt ante dominum non moyſen & prophetas
q ſemper ſaluatoris ore laudantur:ſed pſeudo ꝓphetas debemus accipere. Et poſtea hereticos qui

non miſſi ſunt a domino:ſed ſua uoluntate uenerunt

CMe foꝛte dicant in coꝛdibus ſuis omnis malitie eoꝛum me recoꝛdatuzs:nunc circundederunt

eos adinuentiones ſue coꝛã facie mea facte ſunt. LxXx.

CAt cõcinãt quaſi canctes ĩ cordibus ſuis:oẽs malitias eoꝝ recordatꝰ ſũ:nũc circũdederunt
eos cogitatiões ſue cõtra faciẽ meã:facte ſüt CNe forſitan inꝗt dicãt in cordibus ſuis:uetera
nobis deus peccata reſtituit: & patrũ delicta pſoluemus: Illi cõmederüt uuam acerbam. & dentes
noſtri obſtupuerũt.Iccirco quæ nũc & ĩ præſentiarum me uidente fecerunt: & cottidie faciunt: ſe/
quẽti ſermone narrabo: & oſtẽdam illis adinuẽtiones ſuas: ſiue cogitationes: quibus mala ſtudio

ſiſſime cõſectati ſũt:&& qᷓ me pñte geſſerũt nõ timẽtes faciẽ meã: Quod ãt ĩ. lxx: legimus ut cõci/
nãt quaſi canẽtes in cordibus ſuis.ad illud referẽdum eſt: quod ideo fur ĩgreſſus ſiue latrunculus:

expoliauerit foris ne ĩ priſtinis diuitiis & ueſtibus pmanẽtes: repellerẽt furis latronisq; conſenſũ:
ſed cũ ſpoliati fuerit cõcinant cũ eis: & uno corde efficiãtur: Iccirco recipiãt qd fecerũt: & omnes
cogitatiões eoꝶ uel. opa: meũ ñ merebuntur aſpectũ.heretici quoq; ñ pñt uetera cõtra deũ pecca

.

ta cauſari:cũ cottidie antiqs opibus nouã addãt ĩpietatẽ.ut cũ pditis pereãt ſuiſq; ligentur errori/

bus: & cũ deũ cælare putat oculos eius uitare nõ naleir
CIn malitia ſua letificauerunt regem:⁊ in mendatijs ſuis princibes LXx
CMalitijs ſuis letiſicauerũt reges ⁊ in mendatijs ſuis pꝛincives.

w.

CExpõit q corã facie eiꝰfecerũt In malitiis ſuis læti ficauerũt regẽ hieroboã: & ĩ mẽdatiis ſuis prieci
pes ſub hieroboã populo pᷣfuerũt: Heretici quoq; ĩ malitia opum ſuoꝶ lætificauerũt regẽ diabolũ:
& ĩ mẽdatis dogmatũ puerſoꝶ pricipes: Haud dubiũ qn mũdi huius: quoꝑꝶ falſã ſapiẽtiã deſtruit
deus.Poſſumus regẽ apud hereticos dicere: ꝗq primus hereſim zeperin pricipes eos ꝗ pᷣ̃poſiti he/
reticoꝶ populis: falſũ ſibi uendicãt ſacerdotium. Et ſimul notãdum. qd in peccatis noſtris gaude/

ant cõtrarie fortitudines & rectores ac pricipes tenebrarum iſtarum. V

.

Omnes adulterantes quaſi clibanus ſuccenſus a coquente:quieuit paululum ciuitas a com/

mixtione fermenti:donec fermentaretur totum. Cxx .
Oemnes adulterantes quaſi clibanus ardens.ad coquendum in deuſtionem flammeam cõ/
mixtione fermenti donec fermentaretur totum. 8

CQui in malicia ſua lætificauerũt regẽ: & ĩ mẽdaciis ſuis prĩcipes: oẽs adulteri ſũt: & iſtar clibani
ab hieroboã idolatrie igne ſuccenſi:ut panem coqrẽt ĩpietatis: qꝗ cũ errores ĩ aĩas eoꝶ miſiſſent in
cẽdiũ qᷓſi caminus & clibãus primo igne ſuccẽſus paululũ cõgꝗeuit: ut ñ ui faceret populo:ſed ſuæ
eũ dimitteret uolũtati: donec fermẽtaretur oẽ mẽdatiũ.ꝗcqd. n. neceſſitate fit cito ſoluitur:qd uo/

luntate arrip imꝰ pſeuerat. Ideo & hic ꝗ trãſlationẽ a clibão ſũpſerat: q ad coꝗqndos pães ſuccẽdit᷑

ſeruat iĩ reliqs: ut ĩ cõmixtiõe fermẽti totius populi mõſtret aſſenſũ. Quo ſcilicet & rex & populus
pari ĩ idolatria ardore corrueret:hereticoꝶcorda diaboli igne ſuccẽſa: ut ĩ eis pães coq̃nfatichriſti
nemo ambigit: Iccirco primũ ꝗ ſũt ĩ eccleſia loquũtur occulte: & oĩa pacificare ꝓmittir: & ut cãcer

paulati ſerpit ĩ populos:fermẽtũ doctrĩe eorũ:(qd & dñs ĩtelligẽs loꝗtur. Cauete a fermẽto phari “=
I. Io. z. c.

ſeoꝶ) & cũ iĩtumuerit ĩ cordibus deceptorũ tũc ĩ apertã ꝓrũpũt ĩſaniã: & ipletur in eis qd a ioane

apoſtolo dicit᷑. Ex nobis exierũt ſed ñ fuerũt ex nobis: ſi. n. fuiſſẽt ex nobis mãſiſſent utiq; nobiſcũ
Bies regis nr̃i. Ceperũt pꝛicipes furere a vino:cxtẽdit manũ ſuã cũ illuſoꝛibꝰ:q applicuerũt
q̃ſi clibanũ coꝛ ſuũ:cũ iſicharent᷑ eis.Tota nocte doꝛmiuit coquẽs eos:mane ipᷣe ſuccẽſus quaſi
ignis flamme:omnes calefacti ſunt quaſi clibanus:⁊ deuoꝛauerũt iudices ſuos:omnes reges

eoꝛum ceciderunt:non eſt qui clamet ad me ex eis. LXxX.

DBies regum noſtroꝛum. Ceperunt pꝛincipes furere a vino:extendit manum ſuam cum peſti
lentibus:quia ſuccenſa ſunt quaſi clibanus coꝛda eoꝛum:cum pꝛecipitarentur tota nocte Iſrael
ſomno repletus eſt:mane factum incenſus eſt quaſi ignis flamme:O mnes calefacti ſunt quaſt

—ww- —

clibanus:⁊? cõmederunt pꝛincipes ſuos:Omnes reges eoꝝ ceciderũt:nõ ẽ i eis qui inuocat me.

CObſcurꝰlocus & attẽto lectoris ſenſu ĩdigẽs.Vt primũ hiſtoriã cognoſcaniꝰ:paululũ iſrael &ſſa

mariæ ciuitas cõqeuit recepto ĩ ſe erroris ardore: dõec tota maſſa ſermẽto ſimilis fieret: &creſceret
atq; erũperet: ac populꝰĩtumeſcẽs clamaret ad fores hieroboã regis & diceret:hic ẽ dies hieroboã
regis noſtri: hic ẽ feſtus dies quẽ nobis cõſtituit impator.hũt cekbramurhut canimus: i hoc exul
tamus & ludimus: hoc uitulos aureos adoramus: clamãte populo:Pricipes nõ irati ſũt: ut qdã pu
tãt:ſed & ipᷣi ceperũt furere a uino: & itelligẽtiã ſue mentis emittere:obliuiſci dei & in idoloꝶ li/
gna ĩpĩgere.qd cũ rex cerneret clamare po pulũ & dicere. Dies iſte regis noſtri ẽ: &prĩcipes temulẽ
tos & fanaticos neſcire qd dicerẽt: extẽdit manũ ſuã illuſoribus: copulauit aſſenſũ his ꝗ ei uãis lau
dibus illudebãt:ꝗ illuſores cum ĩſidiaretur eis rex ſuus:& eos a deo ſuo abduceret:pᷣbuerunt ei q̃ſi
clibanum cor ſuũ: ut eos ſuccẽderet: & idolatrie flammis ardere faceret. Iccirco emim aſſenſus eſt

ſ

Meraza

— — —⸗

B
.2 —

NAN — — — — — — *

Deu.32. d.

Ephe.5.c.

ꝓuer. 22.5.

P5.72

Sap. 4.8.

CEphꝛai ĩ populis:ipᷣe coòmiſcebat᷑ ephꝛai fact

Buper O ſee pꝛophetã.

populo qa ĩtellexit oĩ eos ad errorem mẽte cõuerſos: Quodq; ſeꝗtur tota nocte dormiuit coq̃ns
eos mane:ipſe ſuccenſus quaſi ignis flmæ. Hoc ſigaiſicat⸗poſtd. miſſit ignem in clibanũ cordis
eorum: & uidit eos furere:& nullum eſſe qui ſue reſiſteret uoluntati:tota nocte dormiuit. ideſt ſe/

curus fuit: Verſatus in tenebris eſt: dum illi coquerentur & impietatis panem efficerent: Vnde
poſtea ſurrexit mane: & ſcelerum ſuorum flãmã aperta oſtendit inſania: ut nequaq ꝑ inſidias: ſed

ipudenter a dei cultu ad idoloꝶ cerimõias trãſilirent. Quid plura omnes quaſi clibanꝰ idolatriæ
igne calefacti ſunt: & deuorarunt iudices ſuos: ut etiã ꝗ bonus eſſe potuerat p naturã & religiõis
dei recordari uidens & principes & populum uitulis ſubditos: & illos putare deos: etiã ipſe a ſce/

lere deuoraretur. Deniq; oẽs reges ceciderunt Iſrael: & äbulauerunt in uiis Hieroboã filii Nabath

qui peccare fecit Iſrael: & nullus luentus eſt qui deſertis idolis reuertatur ad deum. Hæc iuxta he-
bræoꝑꝶ traditiöem audacter magis ꝗᷓ ſcienter locuti ſumus: fidem dictoꝶ auctoribus relinquẽtes.
1 8 1 9

Nunc ad ſpaäalem itelligentiã träãſeamus:infœlices populi qui a rege diabolo: & ab eius pricipibꝰ
P g P 8 9 g Pricipik

ſeducuntur. Siue ꝗa ab hereſeos pricipe & ab eius ducibſolẽnitates alias ſuſceperunt. Reliquen/
tes eccleſiã & ueritatem cõculcãtes fidei: ſolent clamare & dicere. Hæc eſt dies regis noſtri: Verbi
gratia Valentini: Martionis: Arii: atq; Eunomii. Quod audientes ꝗ eis pᷣpoſiti ſunt nõ iebriãtur ui
no ne leue putetur eſſe peccatum:ſed ĩſaniunt ex uino: De quo moyſes ſcripſit ĩ cãtico deutrono
mii furor draconum uinum eoꝶ & furor aſpidum ĩſanabilis:hi. n. cõmedunt cibos ĩpietatis & ui/

no iniqtatis iebriãtur. Dicit & apoſtolus nolite ĩebriari uino in quo eſt luxuria. Et in ꝓuerbiis le/-

gimus.Pricipes uinum nõ bibãt ne obliuiſcãtur ſapiæ: & recta iudicare nõ poſſint.Vñ deceptis &
populis & ducibus princeps extendit manum ſuã: uel illuſoribꝰ & peſtilentibus:quales erunt dii⸗

Et de ꝗbꝰ ĩ prio pſalmo legimus in cathedra peſtilẽtium nõ ſedit. De quo dicitur eiice peſtilentẽ

de cõcilio & egredietur cum eo cõtentio: quo& ſuccenſa ſunt corda ut allidãt quos dcepint. Hoc
.n. iuxta. Ilxx. ſignificãt catharactæ: qᷓ nõ ſurſum leuãt ſed allidunt deorſum: qdq; dicit. Tota nocte
Ephraĩ ſõno repletus eſt: oñdit heræticos dormientes lucem ſolis iuſtitiæ nõ uidere. Hi. n. dormi
unt ꝗa oppᷣſſus eſt ſenſus eoꝶ. Et de his in pſalmis legius. Dormierunt ſomnum ſuum &nihil in/
uenerũt.Hoꝶ corda calefiũt uariis pturbatiõibꝰ: Ira: Amore: Auaritia: &deuorãt iudices ſuos: uel
ſi ꝗd pñ̃t:in aĩa hẽre uirtutum: uel Enſus ꝗbꝰ mala diſcernunt a bonis:Siue hoc dicendum duces
hereticoꝶ a ſuis populis deuorentur: ut quoꝶ domos deuorãt turpis lucri gratia: ipſi eoꝶ deuorẽ
tur aſſenſu. Oẽs hereticoꝑꝶ pricipes ceciderunt:qᷓuis clament ad dñm:nullus eſt qui ĩuocet nomẽ
eius. Ois.n.ꝗ ĩuocauerit nomen dũi ſaluus erit: Moyſes & Aarõ in ſacerdotibus eius: & Samuel ĩ/
ter eos qui inuocant nomen eius. Inuocabant dñm & ipᷣe exaudiebat illos: quod hereticoꝶ reges
& principes non exaudit: quia non eſt inter eos qui clamet ad dominum.
eſt ſubcineriti panis:ꝗ nõ reuerſat᷑: mederũt
alieni robur eiꝰ:⁊ ipſe neſciuit:ſed ⁊ cani effuſi ſunt in eo:⁊ ipſe ignoꝛauit:⁊ humiliabit᷑ ſuperbia
iſrael in facie eius:nec reuerſi ſunt ad dñm deũ ſuũ:⁊ nõ q̃ſierũt eũ in oibus his. LXxX.

CEphꝛai populis ſuis cõmiſcebatur:ephꝛai factus eſt ſubcineritiꝰ:ꝗ nõ reuerſat᷑: cõmederũt

alieni foꝛtitudinẽ eius.ipſe vo neſciuit:⁊ cani effluxerunt ei⁊ ipſe ignoꝛauit:⁊ humiliabit᷑ cõtu/
melia Aſrael in faciem eius:⁊ nõ ſunt reuerſi ad dñm ſuũ:⁊ nõ q̃ſierũt eü in omnibus his.

CFactum eſt regnum decem tribuum: ſicut oĩum nationum: quia receſſerunt a dño: & ſicut ſubci

neritius panis: ꝙ nõ reuerſatur: hoc eſt nõ agit pœnitentiã: cõmederunt aſſyrii atq; caldæi fortitu
dinem eius: & quicquid uirium hẽre poterar deuorauerũt. Tätæq; uecordiæ fuit: ut deuoratũ eſſe
ſe neſciret:aut certe ignoraret cãm pp quã fuiſſet deuorãtibus traditus:deniq; uſq; ad ſenectutem
ei. uſq; ad ultimã captiuitatem:in cepto errore pmãſit: Vñ humiliabitur ſuperbia Iſrael:nõ multo
poſt tpe:ſed nunc & in pñti:hoceſt.n.qd dicit in facie eius:humiliabitur autẽ: quia ſe erexerat: &
non in deo ſed in multitudine confidebat exercitus. Et quia ſuperbis deus reſiſtit:humilibus autẽ
dat gratiam. Pro ſupbia ideſt more ſuo.xx.iniuriam trãſtulerunt: & ſupra dixerat
Ephraim factus eſt ſubcineritius qd nõ reuerſatur: & uidebatur ambiguum: mec ſatis ſonare quid
diceret:nunc ponit manifeſtius. Non ſunt reuerſi ad dim deum ſuum: & nõ quæſierunt eũ in oĩ/
bus iis: qd ſi fuiſſent reuerſi ad dĩũm deum ſuum: audiſſent utiq; ꝑ Hieremiã loquẽtem hoc deum.
Reuertimini ad me & ego reuertar ad uos. Et cum tanta fecerint: nõ ꝗſierunt eum: quẽ ſuo uitio
pꝓdiderunt. Cum autem uideat ephraim (ut ad ſenſum alium trãſferamus) docere populos: & ad
ſimilitudinem ſubtrahere:ipſe populus cõmiſcetur: & ſimilis eorum efficitur: iuxta quod ſupra di
ctum eſt:erit ſicut populus ſic ſacerdos:Siue ephraim populus & gentibus cõmiſcetur: ut omnes
heretici nihil differant ab errore gentilium. Et qui quondam fuit princeps in eccleſia: ſactus ect
ſubcineritius panis ex omni parte immundo cinere & ignium ardere circundatus: ut nõ reuerte/
retur ad dñz:ſed ĩ cepto pmaneret errore.Cõmederũt demõòes robur eiꝰ: iſti ſunt.n. alhẽi & hoſtes
oĩum xpᷣianoꝑ:& ipſe neſciuit aduerſarios:amicos putãs: & deuoratores ſui: arbitrãs eẽ cõuiuas:
ſed & cani effuſi ſũt in eo:ĩmo effluxerũt.i.multo errauit tpe & nihilomĩus ignoramt ſenectutẽ:
& uetuſtatẽ ſuã:de q̃ ſcriptũ ẽ:qd ueteraſcũt & ſeneſcũtꝓpe exterminiũ.Et ſi ad iuſtũ uiꝑ: & ad ec
cleſiaſticũ dicitur: Cani hoĩs ſapia eiꝰ:q̃re ñ dicatur ad iniquũ: &ad hereticũ cani hoiĩs ſtultitia eiꝰ

WMiero. liber Secundus

„ De hac ſenectute Daniel dicebat ad p̃ᷣſbyteꝶ. Inueterate dieꝶ maloꝶ. Vñ & in libro paſtoris:ſi cuĩ Da.iʒ. e.
tñ placet illius recitare lectionem primũ uidetur eccleſia cano capite:deĩde adoleſcẽtula
& ſpõſa crinibus adornata.Cũq; humilietur ſupbia hereticoꝶ:ſiue cõtumelia quã cottidie faciũt
eccleſiaſticis uiris: oĩno reuertũtur ad dñm:ſed in oĩbus his nequaꝗᷓ reꝗrũt eũ: ꝗqa calefacti ſũt ſicut
clibanus: & nõ ꝗſierũt eũ. Deuorauerunt iudices eoꝑꝶ: & reges pariter cõciderunt:uec eſt ꝗ clamet
ad dñm. Quæ uniuerſa perpeſſi ſunt: ut diũm qrerent: quem quærere noluerunt. “
CEt factus eſt ephꝛaim quaſi columba ſeducta nõ habens coꝛ:Egyptum inuocabant:ad aſſy/
rios abierunt:⁊ cum pꝛofecti fuerint:extendam ſuper eos rete meum:quaſi volucrem celi de/
trabam eos:cedam illos ſᷣm auditionem cetus eoꝛum. LCxxXx.
CEt erat ephꝛai q̃ſi colũba iſipiẽs nõ hñs coꝛ:egyptũ iuocabat:⁊ in aſſyrios abierũt:ſiẽ ibunt.
Mittã ſup eos rete meũ:vt volatile celi detrahꝗã illos:coꝛꝛipiã eos in auditu tribulatiõis eoꝛũ.
CPræcepit dñs in euãgelio ut ſimus ſimplices q̃ſi colũbæ: & aſtuti quaſi ſerpẽtes: ut imitãtes ſim/ Mat.io.s.
plicitatẽ colũbaꝶ: & ſerpentis aſtutiã:nec alisn ocere poſſimus: nec ab aliis patiamur ĩſidias. Sed
ſimplicitate & prudẽtia: exhibeamus hoĩem tẽpatũ: ꝗa prudẽtia abſq; bõitate malitia eſt: & ſimpli
citas abſq; rõne ſtultitia noĩatur. Factus eſt ergo ephraĩ quaſi colůba ſeducta:qd hebraice.
Aqla & ſimachus αανσοσπαÜερ Uel &απα σο εαU dicitur lætata ſiue decepta. Et ab. Ixx. ĩſipiẽs ſuue
iſenſata aνν. n. utrüq; exprimi põt: & pulchre colüba ſeducta: ſiue ĩſipiẽs appellatur: qa eſt colũ p̃s 4.
ba & ſapiẽs:Quæ dicitur in pſalmis. Quis dabit mihi pẽnas ſicut colũbæ: & uolabo & reqeſcam. ps. 67.

Cuiꝰ pẽnæ deargẽtatæ ſũt: & poſteriora eius in uirore auri. Ephrai coluba ĩſipiẽs: & nõ hñs cor: in hope⸗
tm̃ brutæ mẽtis onditur ut ægyptũ iuocãs ad aſſynios prexerit. Qui.n. depᷣcatꝰ ægyptioꝑꝶ auxiliũᷣ nnd
eſt:ab aſſyriis captiuus abducitur. Bachulus arũdineus ægyptus cui ꝗq inixus fuerit ſtatĩ cõteret eVV:.·’ Phan

& fractus atq; cõtritus manũ trãſforat ĩcũbẽtis.Et ut oñderet eos cõmutãtes loca oculos eius uita
re nõ poſſe: & ſemp dei regi ptãte. Cũ ĩꝗt ꝓfecti fuerit in aſſyrios:ẽt ibi extẽdã rete meũ. Et ſi exal-⸗
tati fuerĩt ut uolucres:iĩde detrahã illos:Detrahã ñ in pditionẽ:ſed ut cedã quaſi filios: & cedã ñ in
pœnaꝑ maguitudie: ſed in timore: ut audiétes uẽtura ſupplicia ſolis terroribꝰ emẽdẽtur. Quæn/ “
tur cur Ephraĩ nõ aliis auibus: ſed colũbæ cõparat ſit. Aues cœteræ pullos ſuos ẽt cũ piculo uitæ g
ſuæ ꝓtegere feſtinãt: & cũ ad nidũ ſuũ Accipitrẽ: colubꝑꝶ: Coruũ:ſiue Cornicẽ accedere uiderint:
huc illucq; uolitãt: & mittũt ſe: morſu & unguibꝰlacerãt: & dolorẽ parẽtis q̃rula uoce teſtãt᷑. Sola
colũba ablatos pullos nõ dolet: nõ reqrit. Et iõ recte cõpatur ephrai: qd uaſtatũ p ptes populũ nõ
ſentiat: ſed negligẽs ſit ſalutis ſuæ: qdq; dicit cedã eos ſcdm auditionẽ cetꝰ eoꝶ:hoc ſignificare pᷣt:
ſicut iũcto cõſilio oẽs idola fabricati ſũt: Ita me irato oẽs pariter uaſtabũtur: Magiſtros cõtrariorũ
dogmatũ ꝗ xpᷣm reliqre ſapiẽtiã: & de eccleſia ſũt egreſſi: recte inſipiẽtẽ & excordẽ colũbã poſſu/
mus dicere: ꝗ terrena deſyderãtes: aſſyriis traditi ſũt. Et cũ ꝓfecti fuerint d eccleſia expãdit dñs ſup
eos rete ſuũ teſtimoniis ſcripturaꝶ: & artifice ſapiæ ſermone cõtextũu: ut eleuãtes ſe contra ſapiam
dei: & inſtar auis ad excelſa uolãtis: ad humilia detrahat: & corripiat eos comminatione: & audi/
tione pœnarum: ut correpti non pereant in eternum.

ℳ₰ℳ

CNe eis ꝗ receſſerũt a me:vaſtabunt᷑:qꝛ pᷣuaricati ſunt in me.Ego redemi eos:⁊ ipſi locuti ſũt
cõtra me mẽdatiũ:⁊ nõ clamauerũt ad me in coꝛde ſuo:ſed vlulabãt in cubilibꝰ ſuis. LXxX.
Ae eis qm̃ receſſerũt a me manifeſti ſunt:qm ipie egerunt in me:ego vo redemi eos:ipſi o
locuti ſunt cõtra me mẽdatiũ:⁊ nõ clamauerũt ad me coꝛda eoꝝ: ſed vllulabãt ĩ cubiculis ſuis.
CMe extẽdẽte rete meũ: ut eos comphẽderẽ quaſi uolucrẽ cæli:de ſupbia deponerẽ &cederem in
auditu ãguſtiæ. Illi receſſerũt & reſiluerũt a me. Hoc.n. ſignificat ρταπιορααν qd. Ixx. trãſtulerũt
Et ppea uaſtabũtur: ꝗa pᷣuaricati ſũt ĩ me.Pro eo qd nos diximus uaſtabũtur:& in hebræo ſcriptũ
eſt ii. uaſtatio eis: Symachus ĩteritũ: Theodotiõ miſeriã ĩterp̃tati ſũt. Porro in edi/
ctiõe uulgata dupliciter legius: qdã. n. codices hñt a1*ι☛̈ρο hoc eſt mäifeſti ſũt: alii A αιαιαρααα
hboc eſt meticuloſi: ſiue miſeri. Vaſtabũtur igitur: & miſeri erũt: & ſemp timẽtes ac formidãtes: ꝗa
pᷣuaricati ſũt in deũ: adorãtes uitulos aureos: & relinqntes eũ ꝗ redemit eos de ægyptia ſeruitute:
& eduxit in excelſo brachio: ipſi uero locuti ſunt cõtra dim mẽdatia:dicẽtes de idolis: hi ſunt dii
tui Iſrael: ꝗ te eduxerũt de terra ægypti: & nõ clamauerũt ad dũm in corde ſuo:ſed ĩ Idolatriæ for
nicatiõibus uolutãtur: Siue qa demonũ cultũ ſeqtur libido & luxuria: ꝗq colebãt demões: cõſeqᷓn/
ter ĩſtar porcoꝑꝶ in cæno libidinũ uerſabãtur: & pulchre cãtica idolis ſeruientiũ nõ carmina ĩ deũ
ſed ululatũ appellat. Sup hereticis facilis ĩterptatio eſt: q uhe hẽant ſempiternuũ: qa receſſerunt a
deo & miſeri ſunt: & reliqrũt creatorẽ ſuũ ꝗ redemit eos ſanguĩe ſuo: & ipſi loquũtur cõtra eũ mẽ
datia:ĩpia falſitatis dogmata cõponẽtes: & nõ clamãt in cordibus ſuis: ſed ululãt in cõciliabulis: qᷓ
pulchre cubilia appellat & feraꝑꝶ luſtra. Iſtiuſmõi nõ pñt dicere: Lauabo p ſingulas noctes lectum ps.6. lun,
meũ lachrymis meis ſtratũ meũ rigabo. Sed uolutãtur in ſordibus libidinũ: uacãt ſtupris: & puta⸗ 1 4
uerũt ſe in laude dicere. VIulatꝰlupo ꝑꝶ & uaccaꝶ ĩſaniẽtiũ ſonitꝰẽ. Raro hereticus diligit caſtitatẽ ch
& ꝗcũq; amare pudicitiã ſe ſimulãt: ut Mãicheꝰ:& Martiõ: & Arriꝰ:& Tatianꝰ:& ĩſtauratores uete
ris hereſeos uenenato ore mella ꝓmittũt. Cæteꝶ: iuxta apoſtolum qᷓ ſecrete agũt turpe eſt dicere. Ephe...c.
Buper triticum ⁊ vinum ruminabat:⁊ receſſerunt a me:⁊ ego erudiui ⁊ cõfoꝛtaui bꝛachia od·

W
MAe
e
Exo. 32. a.
IO. 1). a.
4
1
exo.3.d.
1
6
1
8
1
ſ
4
4, L Eze. 7. a.
n Ra zach.il.a.
R
D
, Syte⸗
r

Super Oſee pꝛophetam.

rum:⁊ in me cogitauerũt malitiam:reuerſi ſũt:vt eẽnt abſqʒ ingo:facti ſũt quaſi arcus doloſus:
cadẽt in gladio pꝛicipes eoꝝ:a furoꝛe lingue ſue:iſta ſubſanatio eoꝝ in terra egypti. LXx:

CSuper tritico ⁊ vino cõciliabant᷑:eruditi ſunt in me:⁊ cõfoꝛtaui bꝛachium coꝝ:⁊ cõtra me co

gitauerunt mala:cõuerſi ſũt in nihilũ:facti ſunt quaſi interitus Cadent in gladio pꝛincipes eoꝝ
pꝛopter imperitiam lingue eoꝛum:Iſta eſt ſubſanatio eoꝛum in terra egipti .

CPropter habũdãtiã inqt reꝶ oĩum corruerũt. Quod ẽt Ezechiel in ſodomis & gomorris factũ

eẽ cõmemorat:ut nihil aliud niſi cibos & luxuriã ruminarẽt. Pro quo. Ixx.trãſtulerũt ſup frumẽ/
to & uino diſſecabãtur in exẽplũ ꝓphaꝑ& baal:q pnñte Helia cõciſiõe mẽbroꝶ pluuias pᷣcabãtur. Si
mulqʒ ut oſtẽderet eos iumẽtoꝶ ſimiles: nõ dixit cõmedebãt: ſed ruminabãt: & iõ receſſerũt a dño
qui dicit: Ego eos erudiui: ego fortitudinẽ p̃ᷣbui: & cõtra me ſuas erexere ceruices: non qd aliquid
poſſint facere &nocere creatori ſuo ſed qd ſolũ facere potuerũt cogitauerũt mala cõtra me: && quo

mõ a prĩcipio fuerũt priuſqᷓ uocarẽ eos p habraã. & poſtea p moylen & aaron: erãt abſq; iugo: le/

gisq; notitia: & cũctis nationibus miſcebantur: Ita ẽt nũc reuerſi ſũt ĩ pᷣſtinũ ſtatũ: ut abſq; iugo &
Keris dei ferrentur pꝑ pᷣcipitia: &mutarẽtur ĩ arcũ doloſũ Vt quos deus cõtra aduerſarios ĩ teckear:
ipᷣi cõtra ſuũ dñm uerterẽtur: & mitterẽt aduerſũ eũ blaſphemiaꝶ ſagittas: uñ pricipes eoꝶ q ĩfeli
cẽ populũ dceperũt cadẽt gladio: ppter furorẽ lĩgue ſue.qd uitulos aureos deos ãppelare ſut auſi

& hoc facerẽt ĩ terra repromiſſiõis: qd ĩ ægypto didicerãt colẽtes apim ægypti: & à eoꝶ portẽta
uenerãtes: ita enĩ &ĩ ſolitudie.qñ egreſſi ſũt de ægypto dñm ſubſanauerunt dicẽtes:Iſti ſũt dii tui
Iſrael: & utinã eſſemus ĩ terra ægypti.ubi ſedebamus ſup ollas carniũ. &cætera: Sup tritico & uino
falſis myſteriis corpis & ſanguinis chriſti.ꝗ dicit ĩ euãgelio Niſi ceciderit granũ tritici ĩ terram. &
mortuũ fuerit: ipſũ ſolũ manet: Et ĩ alio loco Ego ſũ uitis uera: & niſi biberitis ſanguinẽ meũ. Su
per hoc tritico & uino heretici cõcedũtur & diuerſa ibi cõſtruũt tabernacula: ſiue pcidũtur ab ec/

cleſiæ corpe: & legẽ dei meditari & ruminare ſe ſimulãt. Sed hoc faciêtes recedũt a dio ꝗ docuit
eos ĩ eccleſia: & dedit eis fortitudinẽ: qᷓ cõtra dimicarẽt aduerſarios. illi uero cogitauerũt malitiã

cõtra dñm:ipiiſſimas hereſes extruẽtes & reuerſi ſũt ĩ ſtatũ gẽtiliũ:ut eſſent abſq; dei notitia & iu/

go: Siue reuerſi ſũt in nihilũ: nõ quo deſierit eẽ: ſed quo ad cõpationẽ eiꝰꝗ loꝗtur ad Moyſen: Va

de dic populo Iſrael ꝗ eſt miſit me: Oẽs ꝗ cõtra dũm ſapiũt nõ eẽ dicũtur: Iuxta illud qp in heſter

legĩus in.lxx.dũtaxat Ne tradas ſceptꝑ tuũ his ꝗ nõ ſũt:haud dubiũ ꝗn idola ſignificet.Si. n. deus
eſt ueritas: ꝗqcqd cõtrariũ ueritati eſt: mẽdatiũ & nihil noĩatur. Hoc hereticis cõuenit: ꝗ iſtructi de
ſcripturis ſctis: aduerſum dñʒ legis & pphetaꝑꝶ: & euãgelii uerba uertũtur: & ſũt q̃ſi arcus doloſus:
Doloſus arcus atqʒ puerſus:ꝗ pcutit dirigẽtẽ: & uulnerat dũñm:ſiue facti ſũt q̃ſi arcus ĩtẽtus: parati

ſemp ad pugnã: & cõtẽtiões: in ſubuerſionẽ audiẽtiũ. Vñ prĩcipes eoꝶi.hereſiarchæ: di mucrõe

ferietur: pp Iſaniã linguæ ſuæ:qᷓ dũm blaſphemauerũt:hoc idẽ faciẽtes:in falſi noĩs eccleſia:qd fa
ciebãt eo tꝑe quo in ægypto morabãtur hoc ẽ qñ gẽtiles erãt. Oẽs.n.hereticoꝶ & gẽtiliũ qõnes
eadẽ ſũt:qa nò ſcripturaꝶ auctoritatẽ: ſed humanæ rõnis ſenſum ſecuntur. Cap. viii.
in gutture tuo ſit tuba:q̃ſi agla ſuꝑ domũ dei:p eo qð traſgreſſi ſũt fed meũ ⁊ legem
ſmeãa pᷣuaricati ſũt. Me ĩuocabũt deꝰmeꝰcognouimꝰte iſrael: Pꝛoiecit iſrael bonum.
Inimicus perſequet᷑ eum. Ipſi regnauerunt ⁊ nõ ex me:pꝛincipes extiterunt ⁊ nõ co/
Ignoui. Argentũ ſuũ ⁊ aurum ſuũ fecerunt ſibi idola: vt interirent. CxxXx

In ſinu eoꝝ quaſi terra:ſicut agla ſuꝑ domũ dñi:pꝛo eo qð trãſę eſſi ſũt teſtamẽtũ meũ:⁊ cõ
trã legẽ meã ipie egerũt:Me iuocabãt:deus cognouimus te:qꝛ iſrael auerſatus eſt bonannimi
cũ pſecuti ſunt:ex ſemetipſis regnauerũt:⁊ nõ per me:pꝛincipes extiterũt:⁊ nõ indicauerũt mi
hi:argentũ ſuũ ⁊ aurum ſuum fecerunt ſibi idola vt diſpereant.

CHocqd nos ĩterpᷣtati ſumus in gutture tuo ſit tuba: p quo in hebræo ſcriptũ eſt

—

Agqla Symachus & Theodotiõ ſimiliter trãſtulerũt: Soli. Ixx. dixerũt in ſinu eoꝑꝶ qſi terra: qd qd ſi
gnificet ĩcertũ eſt. Quidã.n.eſtimãt:ſinũ dupliciter accipi: & ĩferiorẽ ptẽ ueſtimẽti a gẽitalibꝰ uſq;

ad pedes: & colphũ maris.i. ſinuũ. Verbi gratia Hadriatici: & Ionii & Propõtidis: falſoſq; magiſtros

ꝗ blaſphemiã ægypti ſut ſecuti. Oĩa in ſinu ſuo libidini ſeruiẽtia & terrena retinere: uel certe ĩ por

tu & refugio nauigatiõis ſuæ nihil pᷣtioſaꝶ mertiũ: ſed terrena cõꝗrere: Nos aut ſeqntes ueritatẽ
hebraicã. cœptũ explanatõis texamus ordinẽ. Præcipitur ꝓphæ: & dicitur ad eũ: In gutture tuo ſit
tuba:hoc eſt:ſic exalta uocẽ tuã:ut tubæ ſimilis ſit:ut plurimi audiãt:qa plurimi peccauerũt. Cũq;

exaltaueris uocẽ tuã:hoc dicito cũ clamore:q̃ſi aqla ſup domũ dñi: & eſt ſenſus. Veniet nabucho

donoſor cũ oĩ exercitu ſuo tã rapti: tã uelociter: ut aqlæ imitetur uolatũ feſtinãtis ad pᷣdã: & uẽiet

noõõ ad aliũ locũ: ſed ad Hieruſalẽ: in qᷓ tẽplũ dei ſitũ eſt: ut eã deſtruat: atq; ſubuertat. De hac aqla: &
Ezechiel pleniꝰloꝗtur: Magnaꝑ alaꝶ plumarũq; & unguiũ ꝗ hẽt ductũ itrãdi in libanũ: hoc eſt in

templum dei. Iuxta zachariã ꝓphetã in quo ſcriptũ eſt Aperi libane portas tuas: & cõmedat igins
cedros tuas:hoc aũt o ꝓpheta qd tibi dico atq; pcipio:In guture tuo ſit turba: ut uocifereris: & di/-
cas:quaſi aqlã ſup domũ dei Regẽ uenire caldæorum: nõ ob aliam cãm iubeo: niſi qd tranſgreſſi
ſunt fœdus meum. & meas cerimonias relinq̃runt. Vnde tpe neceſſitatis & anguſtiæ: quando ca/

ptiuitas uenerit me inuocabunt & dicent. Deus meus cognouimus te iſrael. Nos qui appellamur

Miero.liber Secundus

. Iſrael:ſcimus te atq; cognoſcimus:& nomẽ Iacob ꝗ tibi placuit ſeruamus antiquum ut dicamur
Iſrael. Quibus rñdit dũs qũo uocamini Iſrael:cũ Iſrael ꝓiecerit bonũ.i.dũm ſuũ:a quo appellat
eſt Iſrael.Iccirco qa Iſrael piecit bonũ:inimicus: hoc eſt aſſyrius ꝑpſeqtut eũ: atq; cõprehẽdet: q me
rege deſerto: petierũt ſibi regẽ: ſicut & gẽtes reliꝗ: & fecerũt cõtra uolũtatẽ dei. Deniq; Samuel iõ l.reg. S. c. lugel⸗
eis dura regis exponit ĩperia: & filios eo& ac filias dicit regibus ſeruituras: ut ad dim regẽ clemẽ/
tiſſimũ cõuertãtur. Sed illi abſq; uolũtate dei pricipes extiterũt. Et nõ eis fufficit hoc ſcelꝰ:niſi ma
iori impietate facinus duplicarẽt. Vt argẽtũ ſuũ & aurũ: qd acceperãt ad diuitias & ornatũ: in ido
la uerterẽt.Ergo Saul nõ ex uolũtate dei:ſed ex populi errore rex factus eſt. Et qa radicẽ pietatis
nõ habuit:ſtati ut regnare cœpit:iĩpietate ſuccẽſus eſt.Põt hoc qd dicit:Ipſi regnauerunt & non ex
me: pricipes extiterùt: & nõ cognoui: argentũ ſuũ & auꝑ ſuum fecerũt ſibi idola ut interirẽt: ẽt de n
Hieroboã accipi filio: & de cæteris pricipibus: ꝗ ei in ĩpio ſucceſſerũt. Nec ſtati: qa deus Salomõi 5
iratus eſt: regnũ eius diuidi uoluit.lccirco Iſrael bñ ſuſcepit regẽ. Debuerat.n. iuxta legis pᷣceptaĩ
terrogare dm: an uellet hoc fieri. Nam & de ſaluatore dicitur. Quod oporteat ꝗdẽ tradi filiũ ho
minis: ſed uhe illi p quẽ tradẽdus ſit: Diabolũ ꝗ ponere cupit ſup aſtra celi nidũ ſuũ: & aqlã ſæpiſ eſa.lA.c.
ſime legimus. Si exalatus fueris ut aqla: ide dtrahã te dicit dñs. Oculus quoq; ꝗ irridet patrem: & abd.6.
deſpicit ſenectutẽ matris: effodiatur a coruis: & deuorẽt eũ pulli aglaꝶ. Per diabolũ ac demones: ꝓu.30. c.
claꝑꝶ diuiſionis ſuæ lumẽ amittẽs. Vñ in lege pcipitur ut nõ cõmedamus aqlã. Hæc igitur aqla ue leui. Il.s.
nit ſup hereticoꝶ cõciliabula:q quõdã fuerãt domus dñi:& iccirco uenit ꝗa pᷣuaricati ſũt fœdus uhe
& legẽ dei reliquerũt: & ſine cã ĩuocãt eũ: & dicũt. Deus meus es:& cognouimus te. Nos ꝗq uocan ge⸗
mur Iſrael cernẽtes deũ: & uocamur noĩe xp̃iano.Fruſtra ĩquithæc faciũt cũ ipſi ſibi reges cõſti/
tuerint: &ctra meã fecerĩt uolũtatẽ: & pricipes hẽant aduerſarios meos: quos ego neſcio: qa mei
notitiã nõ merẽtur. Argẽtũ quoq; ſuũ & auꝑ & qcꝗd hẽre poterãt: naturaliter lermões ac ſenſus
uerterũt in idola:qᷓ de ſuo corde finxerũt: & uerterũt: nõ ut ĩterirẽt: ſed ꝗa uerterũt:ideo ĩterierũt.
Neq;.n. hac rõne fecerũt ut pirẽt: ſed quia fecerũt: iccirco perierunt. =
Pꝛoiectꝰẽ vitulus tuꝰſamaria:Iratꝰẽ furoꝛ meꝰi eis:vſq; quo nõ potuèrãt emũdari:qꝛ ex
Aſrael ⁊ ipᷣe eſt:artifex fecit illud ⁊ nõ eſt deꝰ:qm̃ in araneaꝝ telas erit vitulus ſamarie. LXxX.
VPꝛoieci vitulũ tuũ ſamaria:cõcitatus eſt furoꝛ meꝰ ſup eos:vſqʒ quo nõ potuerũt emũdari
in iſrael:⁊ hoc artifex fecit:⁊ nõ eſt deus:qꝛ ſeducẽs erat vitulus tuus ſamariia.
In eo loco in quo nos poſuimus araneaꝶ& telas in hebraico ſcriptũ eſt ſababĩ ꝓ ioth & thau ulti
mã litteraꝑ:nõ ut ꝗqdã falſe putãt ſababi.i.p uau.qd.lxx.& Theodoti interptati ſut.i. ſe lutd
ducẽs atq; decipiẽs: Aꝗla errãtibus ſiue cõuerſis: Symachus incõſtãs uel inſtabile. i. &αααπου1α. Hr
Top. Quinta edictio Aà1πνιπιαρνοοσ Kατ ενιοειεποο UaàαπHas & fluctuãs. Nos ab hebræo di-
dicimus ſababi ꝓprie noĩari araneaꝶ fila p aerẽ uolãtia: qᷓ dũ uidẽtur intereũt: &in athomos: atq;
in nihilũ diſſoluuntur: & recte iis ſamariæ uitulus cõparatur: quẽ eo tpe ꝓ pᷣcii ma gnitudie:qa au
reus erat: populus adorabat. Hoc qd ſupra dixerat: argẽtũ ſuũ & auꝶ ſuũ fecerũt ſibi idola: ut ĩteri
rẽt.Nũc expõit mãifeſtiꝰ.Proiectꝰẽ uitulꝰtuꝰſamaria:iratꝰẽ furor meꝰĩ eos:uel ĩ uitulos: qa duos
fecerãt: uel ĩ ſamariæ hĩtatores ꝗ eos adorabãt. Porro qd ĩ. xx. legius: Proiecit uitulũ tuũ ſamaria
cohortatur hitatores eiꝰ:ñ uniꝰurbis:ſed oĩum decẽ tribuũ:ꝗᷓ appellãtur ſamaria: Sed ĩ dan & be
thel ut ꝓiiciat uitulos ſup quos iratꝰẽ deꝰ:ſiue ene Ipiτ—☛a. i. defricet ut quos multo tpe coluerat
paulati defricet:& emũdet.Illiſq; nõ audiẽtibꝰcõuertitur ad alios:& qꝗᷓſi ad tertiã pſonã loqtur.Vſ
q; quo nõ poterũt emũdari. Quæ iſta ĩqꝗt ĩſania ẽ: me dãte locũ pœnitẽtie: illos ad ſanitatẽ nolle
cõuerti. Et ꝗa dixerat. Proice uitulũ tuũ ſamaria:exponit ꝗ iſte ſit uitulus:qa ex Iſrael:& ipſe eſt:nõ
ab aliis (ait)uitulũ gẽtibꝰ accepiſtis: ut baal & aſtaroth a ſidoniis: ut camos a moabitis: ut moloth
ab amonitis: Sed uos ipſi & rex ueſter Hierobaĩ: qd in ægypto didiceratis: feciſtis in iſrael: aut qlis
ille eſt deus: ꝗ manu formatur artificis: deniq; ut araneaꝶ fila diſſoluũtur in uẽtũ: Ita uitulus ſama
riæ redigetur in nihilũ: Proicit dñs hereticoꝶ uitulos: & ſamariæ: ꝗ ſe dicuũt legis p̃cepta ſeruare:
ꝗq uituli herẽt humo: opãtur in terra nõ ſpũ: nec oculos ad cælũ leuãt: & iccirco iratus ẽ furor dñi
ſup eos: & miratur ꝗᷓ ſit tata puerſitas: ut nolint relinqre idola:qᷓ ſibi fabricati ſũt: & amãt ſordes he eb.
reticas: ꝓ eccleſiæ mudiciis. Quos uitulos nõ accepit Iſrael:q dñnz uidere fingit a cæteris gẽtibꝰ: ſed
de ſcripturis ſctis ſibip̃e cõflauit ĩtelligẽtiæ prauitatem: & artifex ẽ dei ſui: qui cito penbit: Et ara/
nearum telas imitabitur: quæ leui rumpuntur attactu. .
CAuia ventum ſeminabunt:ꝛ turbinem metẽt:culmus ſtans:non eſt in eo germen:nõ faciet
farinam:Quod ⁊ ſi fecerit alieni commedent eam. LXxX.
CQuia coꝛꝛupto vento ſeminauerunt:⁊ ſubuerſio eoꝝ ſuſcipiet ea. Manipulus:non habet vi/
res vt faciat farinam:qð ⁊ ſi fecerit alieni commedent eam.
CAranearum telis: ſamariæ uitulum cõparat: Iccirco metaphorã ſeruat in reliquis:ut quos aranea
rum telas dixerat: cõpararet uento: & turbini: culmisq; nõ ſtantibus: & ſi ſteterunt farinam non ha
bentibus: & ſi farinam inquit fecerint: ab aliis deuorabitur: Et quia tam de hereticis ꝗᷓ de iis qui in
ſamaria fabricati ſunt idola: cõmunis ẽ ſenſus. cõmuniter diſputandum eſt Iſti uentũ ſeminant: ſi.
ue quæ a uẽto corrupta ſunt ſemina: quæ medullam nõ habẽt: Quæ græci Tepi&αοat: &

=en

——

—0.ẽ ᷓꝝ ͤ—,—

9„

ge

elige
6
Ape
lulg

.
.
l

4

ps.Il7.

Act.9.c.

Super Oſee prophetã.

iccirco nacua ſeminantes inania uacuaq; recipiunt imo ſeminantes in carne:de carne metunt cor
ruptionẽ: & circunferuntur omni uento doctrinæ: Cùq; uentum ſemmnauerũt metunt turbines c
tẽpeſtates: & primum quidem culmus:hoc eſt ſtipula nõ erit ex his ſeminibus: nec aliquã poterũt
ſpeciem ſegetis habere fecũdæ.quod ſi raro accidenit: ut eccleſiaſtici quid dogmatis ſimile habere

uideanturipſum germen & ſpica farinã nõ facient. In cuius farine ſati tribus. mittit fermẽtũ euan

elica mulier. Vt ſpiritus quo ſentimus: & anima qua uiuimus: & corpus quo incedimus in unũ
anctũ ſpiritum redigantur. iuxta apoſtolũ in ipᷣo uiuimus mouemur & ſumus: Quod ſi raro ac/
ciderit Hereticis: ut farinã quoq; ſementis eorum faciat. De hac farina fiet ſubcmeritius pamis: qui

n reuerſatur: & quem alieni comedant: Vnde & nunc ait qd & ſi fecerint farinam alieni comedẽt

eam: Alienos autẽ illos debemus accipere de quibus ſcriptum ẽ. Filii alieni mentii ſunt mihi: Et

in octauo decimo pſalmo Ab ocultis meis munda me dne: & ab aliemis perce ſeruo tuo Qui ſi iu

ſto uiro non fuerĩt dominati: tunc immaculatus erit: & müdabitura delicto maximo. Deuoratus
eſt Iſrael:nunc factus eſt in natiõibus quaſi uas imundum. xx. Pro ĩmundo iutile traſtulerunt. cæ

tera ſimiliter: Immundum uas ſiue iutile hebrei mattulam uocãt: quo ad ſuſcipienda: & proiciẽ/

da ſtercora uti ſolemus: Huic ĩmunditie idolatras & hereticos comparat: qui miſcentur gentibus

dum dei nõ cuſtodiunt ueritatem: & facti uas in honorem:conuerſi ſunt ĩ uaſa contumeliæ. Quid

enim imundius demõico ſpũ & hereticorum dogmatibus: du eos etnicis miſcuerũt. Talis erat

Ieconias idolis mancipatus:de quo p hyeremiam loquitur deus. Inhonoratus eſt Ieconias: ſicut
uas cuius nulla eſt utilitas: Econtrario paulus qui dicere poterat: An experimentum queritis eius

qui in me loquitur chriſtus. Appellatur uas electionis aureum: & argenteum. qui habebat ſapien-

tiã: & eloquium quo chriſti euangelium prædicabat: Quod autem dicit deuoratus ẽ uel abiorb/

tus:hoc ſigniſicat:quod mixtus idolis. & nationibus: ppriũ Iſraelis & chriſtiani nomen amiſerat.
CQꝛ ipi aſcẽderũt ad aſſur:Onager ſolitariꝰſibi ephrai:mũera ðderũt amatoribꝰ.ſʒ ⁊ cũ mer
cede cõduxerũt natões.nũc cõgregabo eos:⁊ geſcẽt pauliſp ab onere regis ⁊ pꝛicipũ. LXx.
Quia ipſi aſcẽderunt ad aſſyrios: Germinauit aput ſemetipſum ephraim:munera dilexit:
Iccirco tradentur in gentibus:non ſuſcipiam eos:⁊ quieſcẽt parũ:vt vngant reges ⁊ pꝛicipes:
CDeuoratus ẽ inꝗt Iſrael:& factus ẽ tãꝗᷓ uas iutile ſiue ĩimũdũ de quo nõ ſupſit teſta ĩ qua haumiri

poſiit aq̃.aut modicum ꝗd igniculi. Et ꝗa factus eſt uas ĩmũdũ.ideo aſcenderunt ĩ aſſyrios ĩmitã

tes onagrũ ſolitariũ nequaquã ut oues paſti a dno: ſed male abutẽtes libertate ſua. & educti in ca/

ptiuitatem: quos propheta plangit & dicit. Ephraim munera dederunt aſſiriis: & cõduxerut mer-
cede amatores ſuos. De quibus ſcripſit Ezechiel: Omnibus meretricibus dantur mercedes. Tu ãt

dediſti mercedes amatoribus tuis: Et ecõtrario factum eſt in te. Cumq; dederint dona gentibus:
& mercede ad auxiliandũ ſibi conduxerint nationes: congregabuntur ad pugnam: & uicti pari/
ter abducentur:Et quia amãt offerre aduerſariis munera. Ideo pauliſp beneficium conſequentur

ut non ſoluant ſtipendia regnis: & principibus donec perueniant in aſſyrios. Vbi neqᷓꝗᷓ tributa &

ſtipendia dabunt ut liberi: ſed redigentur in ultimam ſeruitutem: De hereticis non ambigimus:
quod iuxta errorem mentis euntes ad aſſyrios aſcendere Kpulant & non deſcendere. Vnde dici
tur ad eos per Eſaiam. Quid factum eſt tibi nunc.quia aſcẽdiſtis omnes in tecta uana. quorum aſ/

ſyriorum prĩceps.eſt ſenſus magnus.vVnde in ſemetipſo germinauit ephraim preſumptione ſui
eſtimãs ſe creuiſſe:Siue onager factus eſt ſolitarius: ut nõ eccleſiæ cõſita:ſed diaboli deſerta pene/

traret: Amauit munera ꝓ errore ſuo:ipſi ſibi pᷣmia repromittẽs: ſiue turpis lucri gratia oĩa faciens.
Vel certe dedit amatoribus ſuis demonibus munera: atq; mercedes. Et cũ hoc fecerit traditur gẽ/
tibus.Sicut.n.nationes corpalia ſimulachra uenerãtur:ſic iſti idola deos putãt: ꝗqᷓ de ſuo corde nin
xerũt.Et iõ reputabãtur in nũero nationũ.Sin aũt inꝗt nũc:& in pñti ſeculo egerit pœnitentiã. &
ſuſceperi eos ceſſabũt paruũ ſup ſe regẽ cõſtituere & priĩcipes eius.Vt ĩtelligamꝰ paruũ regẽ dia/
bolũ ad diſtinctionẽ magni regis: q ſocietatẽ cũ belial hẽre nõ põt.Sed ſtati ut receptus fuerit:de

corde credẽtiũ fugat paruũ regẽ & Prle! pes eius.lIuxta hebraicũ aũt: Cõgregabũtur in eccleſia dei
e ſibi conduxerunt nationes: & quieſcent ab onere regis: Su/
per quo apoſtolus ſciſſos ab eccleſia increpabat dicens. Sine nobis regnatis: atq; utinam regnetis

qui fuerant antea diſperſi:&& merce

& a principibus: quos habent in ſynagogis diaboli conſtitutos.

CQuia multiplicauit ephraim altaria ad peccandum:facte ſunt ei are in delictum:ſcribam ei
multiplices leges meas:que velut aliene reputate ſunt:hoſtias offerent:immolabunt carnes: ?

comedent:⁊ dominus non ſuſcipiet as.. LXX. =
QQuia multiplicauit ephꝛaim altaria in peccatum:facta ſunt ei altaria delicta.Scribã eis mul

titudinem:legitima eius in aliena reputata ſunt:altaria delicta. Quia ſimulauerũt hoſtias ?⁊ cõ

mederunt carnes:dominus non ſuſcipiet eas. H
C Ducti ait in captiuitatem ceſſabũt pauliſper ab onere regis & prĩcipis. Et hoc patiẽtur ꝗqa ephraĩ
princeps eorum multiplicauit altaria: non in quibus iĩmolaret 4.
cata coniungeret:quæ altaria.i. aræ uertantur ei in delictum. Vt quanto plura fuerũt: tanto illius

ſcelera multiplicẽtur. Deinde ut ſupra dixerat. Quid faciam tibi ephrai: ꝗd faciã tibi luda. Velut

.

omino:ſed in ꝗbus peccatis pec

êð

4

Miero. liber Secundus

ambigẽs & reqrẽs: quo medicamie ſanaret ifirmũ: & ꝗbus cõſiliis peccãtem retraheret ad ſalutem
Scribà ingqt eis rurſus leges: quas primũ dederã p Moyſen: Sed qd ꝓdeſt ultra alias ſcribere cũ cõ
tẽpſerit eas: quas añ ſuſcepitẽ An nõ cõtẽptus dei ẽ? qñ me iubẽte ut unũ in hieruſalẽ eẽt altare:p
oës mõtes & colles idola fabricati ſũt: ꝗbus irnitarẽt dñũm? Altaria quoq; iccirco fecerũt: nõ ut mi
hi placerẽt:ſed ut multi carnes eaꝶ cõmederẽt.Iuxta illud qd dñs loꝗtur in euãgelio. Amẽ amẽ IO. 6,2.
dico uobis qritis me nõ qꝗa uidiſtis ſigna: ſed ꝗa mãducaſtis de panibus & ſaturati eſtis. Omne. n.
ſtudiũ uictimaꝶ in eo hñt ut deuorẽt hoſtias: Nõ ut p eas placeãt deo: nec ſuſcipiet dñs quas non
illi: ſed ſuo uẽtri ĩmolauerũt: & gutturi.Vnũ aũt eſſe altare in eccleſia: & unã fidẽ: & unũ baptiſma
apoſtolus docet: qd heretici deſerẽtes multa ſibi altaria fabncati ſunt:nõ ad placandũ deũ: ſed in Ephe. 4. 2.
delictorũ multitudinẽ: ꝓpterea leges dei accipe nõ merentur: c eas quas acceperũt añ cõtẽpſerĩt.
Et ſi ꝗd dixerint de ſcripturis:nequaqꝗᷓ diuinis uerbis: ſed & in eoꝑg ſenſibus cõparandũ eſt: Iſti mul
tas ĩmolãt hoſtias & cõmedũt carnes eaꝶ: unã xpi hoſtiã deſerẽtes: nec cõmedẽtes eius carnẽ: cu/
ius caro cibus credentiũ eſt: qcquid fecerint. ſacrifcium ordinem ritũq; ſimulantes: ſue dederint
elemoſynam: ſiue pudicitiã repromittant: ſiue humilitatem ſimulatam: fictiſq; blanditiis: ſimplices
quoqʒ decipiant. Nihil de huiuſcemodi ſacrificiis ſuſcipiet. ” “
Nunc recoꝛdabitur iniquitates eoꝛum:⁊ viſitabit peccata eoꝛum:ipſi in egyptum conuerten
tur:⁊ oblitus eſt Iſrael factoꝛis ſui:⁊ ediſicauit delubꝛa:⁊ iudas multiplicauit vꝛbes munitas:
7 mittam ignem in ciuitates eius:⁊ deuoꝛabit edes illius. LCxXxX.
Munc recoꝛdabit᷑ inigtates eoꝝ:⁊ vlciſcet᷑ iniuſticias eoꝝ:ipſi in egyptũ cõuerſi ſũt:⁊ oblitus
eſt Aſrael eum: qui fecit illum:⁊ ediſicauerũt delubꝛa:⁊ iudas multiplicauit urbes mũitas ⁊ mit
tam ignem in ciuitates eius:⁊ deuoꝛabit fundamenta illius.
Inter apo uiav.i. iniqtatẽ & peccatũ: hoc ĩtereſt: qd iniqtas ante legẽ: peccatũ poſt legẽ: &ꝗ pma
nent in delictis: iniqtates eoꝶ dñs recordabitur: quas ante legẽ cõmiſerãt. Peccatoꝶ aut nõ recor
dabitur: ſed faciet ultionẽ. Ideo aũt & ueteꝶ iniqtatũ recordabitur: & peccata priſtina uiſitabit: qa
in ægyptũ ſũt reuerſi: uel auxilia poſtulãtes: uel eoſdẽ colẽtes deos: in ꝗbus prius erraueräãt ALIM
ET Nineumin. oblitus eſt. n. Iſrael factoris ſui: & edificauit delubra in excelſis: totos colles & mon
tes & umbroſas arbores: Baalim & aſtaroth &aliis idolis cõſecrãs: ludas quoq; itelligẽs Iſraelẽ de Nt)a
dei amore receſſiſſe: & uiſitata eog peccata eſſe:nõ eſt cõuerſus ad dñm:iſed in urbiũ mumitiõe cõ/
fiſus eſt: quas dñs deſtructuras eẽ ſe dicit:uſqʒ ad fundamẽta illius uorãtiũ illas:haud dubiũ: ꝗqn Iu
dam ſigniſicet. Licet ꝗdam fundamenta eaxi.urbiũ pro illius legat. cdm aut anagogẽ iniqꝗtates
.i. νυυρυοιαkaa Kαα οοτur quas an baptiſmu cõmiſſimus: & ꝗᷓ nobis in baptiſmate fut di ,,
miſſæ. Peccata aũt qᷓ poſt baptiſmũ egimus.De ꝗbus & in pſalmo ſcuptũ eſt:Beati quoꝝꝶ remiſſe ps. 31.
ſunt iniqtates: & quoꝶe tacta ſunt peccata. Quæ oĩia ĩputabüùtur hereticis: ut & ueteres iniqtates: &ö
noua eis peccata reddãtur: Qui.n.de ægypto exierũt ꝑ cõfeſſionẽ xpi: pfidia in ægyptũ ſunt reuer
ſi. Oblitus eſt Iſrael factoris ſui:& creatore cõtempto aliũ ſibi finxit dũm. Iudas quoq;.i. uir eccleſia
ſticus in malis opibus: uel in ſanctaꝶ ſcripturaꝶ iterpᷣtatiõe puerſa edificauit ſibi urbes munitas:ñ
auxilio dei: ſed artificis mẽdatio: quas dñs igne ſui ſpũs ſuccenſurũ eſſe ſe dicit: & deuoratuꝑ Ga/
peτιπ¾ eius.i. magnas & in modũ turriũ edificatas domos & fundamẽta male poſita ſubuerſurũ:ne
poſſint ſacrilega cõtra deũ delubra cõſtruere: Quidã urbes a iuda munitas in bonã ꝑptẽ accipiunt
& illud qd huic ſenſui cõtrariũ uidebatur: ĩmittã ignẽ in ciuitates eius: & deuorabit edes illius.Ita
tẽperare nituntur: ut poſtꝗᷓ uenerit qd pfectũ eſt: id qd ex pte eſt deſtruatur. Quod iuxta. Ixx. ĩterpᷣ
tes legimus: & in aſſyriis imüda cõmederũt. In hebraico nõ hẽtur: & iccirco obelo p̃ᷣnotandũ eſt.
poſſumus aũt dicere qd deſyderãtes ægyptũ Iſraelitæ: capti ab aſſyriis ibi imũda cõmederent Iux
ta Ezechiel: ꝗq eos in caldæa idolathyca cõmediſſe deſcribit: & intatũ idoloꝶ polluta ſordibus: ut
humano ſtercori comparẽtur. Heretici quoq; quoꝶ principes ſunt aſſyrii de quibus crebro dixi/-
mus cõmedunt apud eos immunda dum illorum ſordibus inquinantur. Cap.ix.
75 OQli letari iſrael:noli exultare ſicut populi:q;ꝛ foꝛnicatus es a deo tuo:dilexiſti merce⸗
NSARdem ſup oẽs areas tritici. Area ⁊ toꝛcular nõ paſcet eos:⁊ uinũ mẽtiet᷑ eis. LcxxXx.
CNoli gaudere iſrael:? noli letare ſicut populi:qꝛ foꝛnicatꝰ es a deo tuo:dilexiſti mu
Enera ſuꝑ oẽm aream tritici.:Area ⁊ toꝛcular nõ cognouit eos:⁊ vinum mentitũ eſt illi.
C¶ Quia deo receſſerũt: Cũ ĩ fundũ uenerit pctõꝶ & deſpauerit ſalutẽ ſuã uniuerſa cõtẽnẽt.DHeni/
qʒ recedẽs a lege dei:& tollẽs idola ex multis gẽtibus unã gẽtẽ eẽ ſe dicit: gaudẽs & gratulãs qd a
ei notitia receſſerit: & ſit gẽs mixta cũ cæteris: & ppea nuc corripit eos & dicit: ne gaudeas: ne le/
teris: nec putes te talẽ ut ſũt ceteræ gñatiões. Aliter.n. neſciẽs deũ: Aliter pũitur recedẽs a deo: qa
ſeruꝰ ꝗ ſcit uolũtatẽ dñi ſui & nõ facit eã. uapulabit multũ: mercedẽ fornicatõis tuæ: areas multas
& torcularia reputaſti: ut rex oĩum abundantia fruereris: Ideo area & torcular: triticum uinumq;
non facient: & mẽtietur eis torcular ſiue negabit uinum ſuum: quos iebriãdos putabãt. Legimus
ſub Achab rege Iſrael: & Helia ꝓpheta: ſamem grauiſſimam fuiſſe in ſamaria: ita ut matres ſiliorũ
ſuorum cadaueribus ueſcerentur. Eo tpe iuxta litteram: area & torcular nõ pauit eos: & uinũ mẽ/
titum eſt eis: & in egeſtate tabuerunt. Dicitur ad hereticos ne exultent atq; letentur: & putent ſe

₰

Super O ſee pꝛophetã.

cæterarũ ſimiles nationum: illæ enim nõ crediderũt in eum. Iſti uero ſub nomine dei idola colũt
& fornicãtur a deo ſuo:& plures ſibi areas & torcularia infinita multiplicãt: & cõmedent triticum

de quo efficitur panis luctus:& bibunt uinum ſodomoꝑꝶ: quod cum aſpidum felle calcatur: & qa

⸗ ſibi plura torcularia & multas areas pparant: iccirco de uera & de una area: & de torculari qd cal
cauit dñs huius:nõ ueſcentur: & nõ bibẽt: ſed qdcũq; ſe habere putauerit mẽdatio deprauabitur.
CMon habitabunt in terra dñi:reuerſus eſt ephraun in egvptũ:⁊ in aſſirijs pollutuʒ cõmedit.
Non libabunt dño vinum:⁊ non placebunt ei ſacriſicia eoꝛum:quaſi panis lugentiũ:oẽs ꝗ com

he medunt illum cõtaminabunt᷑:qꝛ panis eoꝝ:anime ipſoꝝ:nõ intrabũt in domũ domini. LXX.
CMon habitauerũt in terra dñi habitauit ephꝛaim in egypto:⁊ in aſſyrijs immundũ cõmedit:
4“ nõ libauerũt dño vinum:nec placuerunt ei ſacriſicia eoꝝ:ꝗa panes luctus eius:oẽs ꝗ mãduca
Verint ea cõtaminabuntur: qꝛ panes animarum eoꝛum:nõ intrabunt in domum domini.
Q¶ ( Non ſolum area & torcular non pauit eos: & uinum mentitum eſt in terra iſrael: qñ per triẽniũ
5 & mẽſes ſex cũcta perierint: Sed & ipſi habitatores recedẽt de terra dũñi: & ducẽtur in terram alie-
nam: ne ſint in terra ſancta quã ſuis fornicatiõibus polluerunt. Reuerſus eſt Ephraim in ægyptũ:
4 & in aſſyriis pollutum cõmedet:qd in hebraico nõ habetur: de quo iam diximus: Cũ autẽ fuerint
in caldæa: abſq; templo & abſq; altari nõ libabũt dño uinum: ſed demonibus: & nõ placebunt ei
ꝗa libant diis alienis: & qꝗa in captiuitate retinentur atq; in aſſyriis idolothyra cõmedunt: & quaſi
6 panes lugentium ſunt. Nõ eſt enim licitum de ſacrificiis cõmedere lugentium:& ſi cõmederet im
mundum fiet qd oblatum eſt: lugentium cœnas græcipepooevTao uocant: Nos parentalia poſ
ſumus dicere:ab eo qd parentibus mortuis imolentur. Et non ſolum qui obtulerit: ſed ẽt qui cõ/
n mederit de huiuſcemodi cibis ĩmundus erit. Panis. n. eorum hoc eſt cibus quẽ offerunt: nõ intra-
o bit in domum dñi ꝗ deſtructa eſt: quæ babylonio igne ſuccenſa: ſed erit animæ eorũ. Et eſt ſen-
1 ſus: ſuæ gulæ: & ſuæ ꝓuident uoluptati. Cæterum mihi nõ placent polluta. Non habitabũut ĩ terra
4 dñi:qa ab eccleſia receſſerunt: & reuerſi ſunt mente in ægyptum & aſſyrios: ideſt demonũ cõme-/
Qerunt ſacrificia: nec libant dño uinũ quo inebriati ſunt in Iuxuria: & nõ placent ei: nec illa qᷓ offe
Mat..a. runt:nec ipſi qui offerunt: ſacrificia hereticorum panis luctus eſt & lachrymaꝶ. Oia enim quæ fa/

ciunt uertuntur in fletum: Nec audire poterunt: beati lugentes:qm ipſi cõſolabuntur: Sed ecõtra

rio audiunt. VYe uidentibus ꝗa ipſi lugebunt: quicquid offerunt nõ deo ſed mortuis offerũt. iis ui
. delicet qui ſceleratas hereſes cõfinxerunt: & quicũq; de eoꝶ cõmederit uictimis contaminabitur.
Ceci in foueam ducũtur a cecis. Quicquid fecerint delitiaꝶ cauſa faciunt: ut populum decipiant:
. e B ut domus deuorent uiduarum:panem luctus poſſumus dicere: uerba mortifera :quibus iniquita
5 tem loquũtur contra dominum: qui panis non ingreditur in domum domini. hereticorum con
ciliabula non domus dei appellãtur ſed ſpeluncha latronum.
CQuid facietis in die ſolẽni:in die feſtiuitatis domini. Ecce enim pꝛofecti ſunt a vaſtitate:egy
ptus congregabit eos:memphis ſepeliet eos:deſiderabile argentum eoꝛum: vꝛtica heredita⸗/

—

. bit:lappa in tabernaculis eoꝛum. LXX.

CQAuid facietis in die cõuentus:in die ſolẽnitatis dni: Ideo ecce ibunt de miſeria egypti:⁊ ſuſ-
n cipiet eos: Machmas argentum eoꝛum interitus poſſidebit: ſpine in tabernaculis.
1 CCum uenerit inquit dies captiuitatis: & ſeuiſſimus hoſtis ingruerit: ꝗᷓ mea ſolẽnitas eſt quã ego
. placabilem habeo hoſtiã: ꝗa me de meis hoſtibus uindicat: & iniuriæ ponit modũ: & flagellat im
1 pios filios: qd igitur facietis ĩ die feſtiuitatis dũi. Rñdete: illiſq; tacẽtibus ſibiipſe rũdet. Immo qᷓ
facturi ſint:diuinis oculis mutetur.Ecce inꝗt miſeria & uaſtitate pᷣmẽtibus aſyrio atq; caldæo ca/
. ptos ligare cupiẽtibꝰ ad ægyptũ cõfugerũt.lbi mẽphis ſepeliet eos:q̃ eo tpe erat metropolis ægy
u pti:añꝗᷓ alexãdria ꝗᷓ prius appellabatur Nun. ab Alexãdro macedone: & magnitudinẽ urbis & no
4 mẽ accepit. Quod in. Ixx. dicitur ſepeliet eos machmas: in hebreo ñ hẽtur: ſed mamach qd appel
lat᷑ deſiderabile:ex quo pſpicuũ ẽ falſos eos eẽ ſimilitudiĩe litterarũ Delech & Caph.& ꝓ mamach
. qc oẽs deſiderabile trãſtulerüt:putaſſe machmas ægypti ciuitatẽ. Poſſumꝰ hoc qd dicitur: ecce. n.
1 7 ꝓfecti ſũt a uaſtitate:ægyptus cõgregauit eos:mẽphis ſepeliet eos:& de tribu iuda accipe:qñ ĩter/
mi fecto Godolia ab hiſmaele:quẽ Nabuchodonoſor terre pᷣpoſuerat:reliqe populi cũ Hierẽia ꝓphᷣa
. ad ægyptũ trãſtulerũt: &ibi pſeqᷓntibus poſtea caldæis: uel captæ ſũt: uel ſepultæ. Deſiderabile aut
4 argẽtũ eoꝑꝶꝑ:qd urtica poſſedit:uillas & οà ornamẽta uillaꝶ itelligẽus ꝗᷓ pcio emũtur argẽti. qdq;
4¹ ſeꝗtur lappa ĩ tabernaculis eoꝑꝶ:lõgã ſignificat uaſtitatẽ: ut ubi quõdã domus erãt:ibi lappe & ur
1/ xticæ naſcãtur ac ſpinæ. Dicitur ad hereticos: Cũ dies ſolẽnis aduenerit: ꝗqd facturi eſtis. Pro die ſo/
lẽni.Aqla ĩterpᷣtatus ẽ tpᷣs.Ex quo manifeſtũ ẽ:nõ feſtã diẽ ſõare:ſed tpᷣs retributõis:ſtati.n.ſeqtur
u uenerũt dies uiſitatiõis:uenerũt dies retributõis tuæ. Ecce uaſtati eſtis a multis hoſtibꝰ: aſſirii uos
g caldæiq; iugularũt: fugiſtis ad ſeculũ: & cæteris eſtis natõibꝰ cõparati:ibi uos mẽphis ſepeliet: qd
interprætatur ex ore & eſt ſenſus: iuxta ueſtras blaſphemias recipietis: & quod locuti eſtis: in ſup/
nn pliciis ſentietis: deſiderabilia:hoc eſt dogmata quæ uobis artificii compoſueratis eloquio quod ĩ
6 terpretatur argentum poſſidebit urtica quæ uos eterno ardore conſumct: & erit lappa uel ſpina ĩ
tabernaculis ueſtris: ſpine quippe oriuntur in manibus eorum: qui inebriati ſt calice babilonio

Miero.liber Secundus

Ft in euangelio legimus. Turpes cogitationes & curas huius mundi: & inherentia uitia ſpinas ap mate. . c.
pellari:quæ ſurgentia in herbis frumenta ſuffocent. .
Aenerũt dies viſitatiõis:venerunt dies retributionis. Scitote iſrael ſtultum pꝛopheta inſa
num virum ſpiritalem pꝛopter multitudinem iniquitatis tue multitudinẽ amentie. LXxX.
C¶ IAenerunt dies vltionis venerũt dies retributiõis tue:⁊ affligetur iſrael ſicut pꝛopheta inſa/
niens:homo qui habebat ſpũm pꝛopter multitudineʒ iniquitatum tuaꝝ multiplicata è amẽtia.
CEt in hoc loco error eſt ſolitus. ubi enim nos interpretati ſumus: ſcitote iſrael hoc eſt iſtaelite:
& in hebraico legitur IADAV. Ixx. tranſtulerunt & affligetur: Ioth litteram uau putãtes. &pro de
leth legentes res.quorum alterum ſcientiam alterum afflictionem uel malitiam ſonat: uenerunt
dies igitur uiſitationis: de quibus ſupra dixerat. Quid facietis in die ſolẽni: & in die feſtiuitatis do
mini: uenerunt dies retributionis. O iſrael nunc tua uerba cognoſce: qui prophetam ribi uera di
centem & prophetantem ſpiritu ſancto: ſtultum & in ſanũ uocabas. Iuxta illud quoũ in ramoth 4. re. 4. c.

legimus galaad principes locuti ſunt ad hieu. Quid uenit ad te iſte ueſanus: Igitur propter mul
titudinem iniquitatum tuarum: quibus in ſcelere diu bacchatus es: nõ prophetam meum ſed te ĩ
ſanum eſſe cognoſco:qui adhoc laboraſti ut mea uerba calcares. Pro amentia Aquila uertit. ui
opov quã nos uel iracũdiã: uel memoriam doloris in latino poſſumus dicere. Dies ultionis & re

tributionis quidã interpretantur diem iuditii: quando affligetur iſrael: qui nunc dominum ſe ui/
dere iactat: & non ſancto ſpiritu regitur: ſed demoniaco. in partes uarias circunfertur neſciens
quid loquatur: dicenſq; dei filium creaturam ſanctum ſpiritum domini negans. Et rurſum aliũ
domini bonum:alium mundi aſſerens creatorem:quorum ueſania multiplex eſt: quia & iniqui/
tates fuere ꝗplurime. Quem nos ſanctum prophetam diximus. xx. pſeudo prophetam interpre/
tati ſũt. Et ne eadem ſæpe repetẽtes: uideamur lectoris prudẽtiæ diffidere: breuiter admonemus
quicquid de iſrael & de ephraim in hoc propterea dicitur: Ad hereticos eſſe referendum: qui ue
re inſanientes contra dominum loquuntur mendacia.
CSpeculatoꝛ ephraim cum deo meo:pꝛopheta laqueus ruine factꝰ ẽ ſup oẽs uias eiꝰ:inſania
in domo dei eius: ꝓfunde peccauerunt:ſicut i diebus gabaa recoꝛdabit᷑ iniquitates eoꝛum: ⁊
viſitabit peccata eoꝛum: LXX.
CSpeculatoꝛ ephraim cum eo pꝛopheta laqus toꝛtuoſus ſup oẽs vias eiꝰ inſaniã ĩ domo dei
confinxerunt:corrupti ſũt ſcõm dies collis recoꝛdabitur inigtates eoꝝ vlciſcet᷑ ſup pecata eox.
CIccirco deus principes dedit:ut populum corriperent delinquentem: & ad rectum iter retrahe
rent. Vnde & ad Ezechiel loquitur Speculatorem te dedi domui iſrael. Et hieroboam quaſi ſpe/ Eze.3.d.
culator datus in populo eſt: & quaſi propheta cũ deo meo:hoc eſt cum deo:qui hæc Oſee loqui
tur. At ille iuxta id quod ſupra ſcriptum eſt: laqueus facti eſtis ſpeculationi: & rete expanſum ſup
thabor & uictimas declinaſtis in profundum: etiam nunc populo iſrael laqueus appellatur: Et qd
omnes in laqueum etiam corruant: maxime cum inſaniam in domo dei poſuerit ſiue cõfinxerit.
Ideſt ĩ bethel uitulum aureum fecerit:hoc enim interpretatur domus dei: & tam profunde in ſce
lere peccauerit ſic quod in impietatibus baratrum ſit dimerſus: ut uincat ſcelus quod quondã ge/
ſtum eſt in gabaa quando uxorem leuite reuertentis de bethleem illicito necauere concubitu.
Poſſumus ches gabaa & illud tempus accipere: quando pro deo elegerunt ſibi regem de urbe ga/
baa ideſt ſaul. Et multo nunc eos dicit maiora peccaſſe:eligendo hieroboam & adorando idola:
gʒeo tempore quo elegerunt ſaul:hic enim ſchiſmati etiam idolatria copulata ẽ: ibi uero dei eul/
tus pmanſit ĩ populo:ideo recordabitur iniquitates eorum qui nunc per pacientiam putatur ob
litus: & uiſitat peccata eorum &uulnera quæ ſongo tempore computruerunt: Veteres ſcrutans hi
ſtorias inuenire nõ poſſum ſcidiſſe eccleſiam d domo domini populosleduxiſſe: preter eos qui ſa
cerdotes a deo poſiti fuerant: Et ꝓphete ideſt ſpeculatores: iſti ergo uertunturin laqueum tortuo
ſum in omnibus locis ponentes ſcandalum: ut quicunq; per uias illorum ĩgreſſus fuerit corruat:
& in criſto ſtare nõ poſſit: uariiſqʒ abducitur erroribus: & ſemitis tortuoſis ad pᷣcipitia deferatur: Hi
ſũt ſpeculatores ephraim qui inſaniam in domo dñi confinxerunt: hoc eſt in eccleſia ſiue in ſcri/
pturis ſanctis peruerſe eas interpretantes: uel certe in unoquoq; credẽtiũ. que domus dei rectiſſi/
me nominatur: propterea corrupti ſunt: & interierũt iuxta dies collis: quando iniquitatem ĩ excel
ſo locuti ſunt: & aſcenderunt in tecta uana. Recordabitur deus iniquitatis eorum ꝑ quam inique
geſſerunt in ꝓximum educentes eum de eccleſia: & uiſitauit peccata eorum quibus in ſuaſanimaſ
peccauerunt:Hoc eſt quod inꝓſalmo legimus iuxta ſemitam ſcandalum poſuerunt. Niſienim ꝗs pᷣs. 19.
dei uiderit ſemuitam ideſt chriſti nomen audierit non ingredietur per eam: Idcirco & heretici ſub
nomie chriſti iuxta ſemitam ponunt laqueos: ut qui in chriſto caſcare ſe credit: de quo legimus
quod ipſe ſit uia:calcet & ĩ eorum laqueis: qui inſaniam in domo domini cofinxerunt.
AQAuaſi vuas i deſerto iuẽi iſrael:qͥſi pria poma ficulnee ĩ cacumie eiꝰvidi pr̃es eoꝝ:ipi at ĩtra
uerũt ad beelphegoꝛ:⁊ abalienati ſũt i ↄfuſionẽ:⁊ fcti ſũt abhõinabiles ſic ea q̃ dilexerũt.Lxx.
Sicut vuã deſerto inueni iſrael:= ſicut ficũ ĩ arbore ſicus tẽporanee vidi patres eoꝛuʒ. Ipſi
aũt ingreſſi ad beelphegoꝛ:⁊ abalienati ſũt ĩ cõfuſionẽ:⁊ facti ſůt abhominabiles ſicut dilecti.

„ — — — — ᷓ VGDẽWq — ——0. ——

Super O ſee pꝛophetã.

Rnn⸗ CPro quo in aliis exemplaribus legimus: & facti ſunt dilecti: quaſi abhominabiles: qd magis con
gruit ueritati. Cum omnis orbis eſſet deſertus: & dei notitiam nõ haberet: inuẽi ait populũ Iſrael
quaſi uuam in ſolitudine:& quomodo eum inuenerit dicit: ſicut prima poma ficulneæ. In cacumi
ne eius uidi patres eorum. Ergo in Abraam in Iſaac & Iacob inuentus eſt populus: & nota ꝓprie-
I tatem: parentes uidentur: populus inuenitur: & in utroq; uinea eſt: & ficulnea: ſub quibus reqeſce/
re dicitur qui confidit in do. Ipi autem educti de ægypto: fomicati ſunt cũ madianitis: & egreſ-
J ſi ad beelphegor idolum moabitarum: quẽ nos priapum poſſumus appellare Deniq; interpreta
tur beelphegor: hoc eſt idolum tentigines habens in ore: ideſt in ſummitate pellem: ut turpitudi-
nem mẽbri mirilis oſtenderet: & quia intrauerunt ad beelphegor. Idcirco alienati ſunt adeo: & cõ
4 ſufioni ſuæ: ideſt idolo participati. ut ꝓpter quod receſſerant a deo illud colerent: ſecũdum quod
ſcriptum eſt. A quo enim quis ſuperatur: huius & ſeruus eſt: ut ſicut gulæ ſeruientes: habent uen/
in Au trem deum: ma qui libidini deſeruiunt: habent deum beelphegor. Et facti ſunt inquit abhomina-
l ps. lz. biles ſicut ea quæ dilexerunt: Iuxta illud quod ſcriptum eſt in pſalmis: Similes illis fiant qui faciũt
e⸗ e.au: & omnes qui conſidunt in eis: Vt nõ ſolum idolatræ: ſed idola nuncupentur. Dicente autẽ do
3X Eſa.63.a. mino in paſſione ſua:torcular calcaui ſolus & de gẽtibus non erat uir mecum:& in pſalmo: Saluũ
8n ps.l. me fac dñe:qm̃ defecit ſanctus. Cum omnis mundus teneretur ĩ peccato: gentes ignorarent deũ:
⸗ Iſrael repuliſſet quẽ ante cognouerat:primum in apoſtolis & in apoſtolicis uiris iuenit dominus
en Iſrael populum xpianum: & ſenſum uidentem deum: & dulciſſimis eorum ſatiatus eſt fructibus:
li Vua & ficu quæ:ſi in deſerto inueniantur:& nec dum maturo tempore ob raritatem maioris ſunt
A gratiæ: lpſi autem: hoc eſt Iſrael qui ſibi xpᷣianum nomen aſſumunt (neq; enim de patribus intel-
, ligendum eſt) intrauerũt ad idolum Peelphe or:quod habet in ore pellem: Quicquid enim lo
wos tur hereticus mortiferum eſt:& a uiuente dei ſermone ſeductum: ſiue intrauerunt ad libidinẽ dif-
ire ficile eſt enim hereticum reperire qui diligat caſtitatem: nõ quod eam pferre deſiſtat in labiis: ſed
non ſeruat in cõſcientia: aliud loquens & aliud faciens: unde & abalienati ſunt a deo: & habẽt glo
mi riam in cõfuſionem ſuam: & facti ſunt abhominabiles: qui prius diligebantur in patribus: Si autẽ
1.t uolueri mus legere:facti ſunt abhominabiles ſicut dilecti: quod tamen in hebraico nõ habetur: di
cimus ita factos eſſe gentiles: qui ſunt abhominabiles: quomodo & hereticos qui prius diligebã
dei tur:hoc eſt ut & hi & illi pariter abhominabiles ſint.
r. CEphꝛaim quaſi auis auolauit:gloꝛia eoꝝ a partu:⁊ ab vtero:⁊ a conceptu:qð ⁊ ſi enutrierint ſi
e lios ſuos:abſq; liberis eos faciam in hominibus:Sed ⁊vhe eis cum receſſero ab eis: Ephrai
liez (vtvidi)tyrus erat fundata in pulchꝛitudie:⁊ ephrai educet ad iterfectionẽ filios ſuos. LXxX.
ni CEphraim quaſi auis auolauit:gloria eoꝛum in partu:⁊ in parturitionibus ⁊ conceptu.Quia
V etiam ſi enutrierit filios ſuos:ſinè ſilijs erunt in hominibus:quia ⁊ vhe eis eſt:caro mea ex eis:
ephrai (ſicut vichi) in captiõe pᷣbuit filios ſuos:⁊ ephꝛai:vt educeret ad iterfectoꝛẽ ſilios ſuos.
CMultum in hoc loco inter ſe diſcordãt interpᷣtes. In eo.n. loco in quo nos diximus uhe eis cum
receſſero ab eis. Lxx. & Theodotion trãſtulerunt uhe eis caro mea ex eis: qrẽſq; cãm cur ſit tãta ua
rietas hanc mihi uideor reperiſſe: Caro mea lingua hebrea dicitur. Rurſum ſi dicamus
4 receſſio mea:ſiue declinatio mea dicitur Ixx.igitur & theodotion ꝓ eo quod eſt receſſio
mea & declinatio mea uerterũt: caro mea. Rurſum ubi nos poſuimus: ephraim (ut uidi) tyrus erat
4 lIxx.interpretati ſunt enpav i. uenationem: ſiue capturam. Aquila & Symachus & theodotion
petram duriſſimam ideſt ſilicem: quæ lingua hebraica appellatur Sud: quod ſi legamus Sortyrus
el dicitur: Putantes autem. Ixx. interpretes ob litterarum ſimilitudinẽ: Res & deleth: non eẽ Res ſed
4 Deleth:legerũt ſud ideſt uenationem ſiue capturam: unde & bethſaida domus dicitur uenatorũ.
. diuerſitatem interpretum diximus: Reuertamur ad ſenſum: Ephraim ideſt decẽ tribus quaſi auis
auolauit in captiuitatem: & de ſuo receſſit loco: Auem autem appcllauit: ut uelocem in babylonẽ
uo tranſitum demõſtraret: ſin autem legerimus: quaſi auis auolauit gloria eorum: hoc dicimus quod
nn dei ab eis receſſerit & auolauerit auxilium. Quodq; ſequitur a partu: & ab utero: & a cõceptu: du/
uki pliciter intelligi poteſt: ut gloria quæ auolauit ab ephraim etiam a partu: & ab utero: & a cõceptu
cüH eorum recedat.hoc eſt deſerat filios eorum: & poſteros derelinquat: Aut certe dicimus omnẽ glo
i riam Iſrael habuit in multitudine: & in eo ſe maiorem arbitratus ẽ iuda fratre ſuo: quia ipſe decẽ
od tribubus:ille duabus prefuit. Vnde dñs loquitur quod etiam ſi enutrierint filios &liberorum mul
igue titudinem congregauerint: tradentur neci: & tunc eis uerum icumbat Vhe:cũ ab eis receſſerit de
mni B us:Et cõſequenter exponit: qualis quõdam fuerit ephraim: qui nunc deſertus eſt: Tam pulcher ĩ/
ng v quit erat:& ſic dei uallabatur auxilio:ut tyrus mari cingitur: uel certe ſcopulus duriſſimus: qui fi/
iſtl xus in terra oẽs contẽnit procellas:& de turbinibus uentiſq; non curat:lpſe autem ideſt ephraim
n ſiue tyrus:quæ erat fundata in maris pulchritudine: educet ad captiuitatem filios ſuos. Multi hoc
capitulum ad Azaelis tempora referunt: qui obſedit ſamariam: & lõgo tempore afflixit fame: ut
in⸗ leuius arbitrentur obſeſſi gladio perire ꝗᷓ inedia. Nos autem dicamus iuxta tropologiam. Ephrai
, ideſt hereticos quaſi auem de eccleſia receſſiſſe: & omnem habere gloriam in partu & in utero &
N conceptu.Si multos genuerit filios: quos dominus cõminatur etiam ſi enutriti fuerint puniẽdos

PHiero.liber Secundus

FEt puniendos non abaliquo quolibet:ſed ab ipo domino quomodo filios fornicationis genera
rint: & uerum illis ſit uhe cum deus receſſerit ab eis.Simulq; replicat qualis fuerit ephraim: quãdo
inquit in eccleſia erat ſeculi huius in tẽptationibus: quaſi tyrus maris fluctibus tundebatur: & ta/
men nihil aduerſi poterat ſuſtinere quia habebat fundamentum chriſti: ſup quo edificata domus
euerti non poteſt. Nunc autem filios ſuos educit ad interfectorem:hoc eſt ad diabolũ: Et pulchre
dixit educit ideſt de eccleſia facit exire foras: Poſſumus filios ephraim cogitatiões peſſimas dicere
& contraria dogmata ueritati quæ interficit dominus ſpũ ons ſui: & eos tales liberos habere nõ
patitur: & eterno ĩteritui derelinquit Quod autem in. Ilxx. legimus. Caro mea ex eis ephraim: quo
modo in uenationem prebuit filios ſuos: ita intelligimus: Si chriſtus caput ẽ corpons: ideſt eccle
ſiæ omnes nos chriſti & eccleſi? membra ſumus: q ergo de eccleſia receſſerit chriſti corpus lace/
ratgitur ephraim caro fuit & menbrum domini ſaluatoris: Sed in uenationem prebuit filios ſu
os.in uenationem autem eorum de quibus ſcriptum eſt. Anima noſtra ſicut paſſer erepta eſt de la p̃ᷣs.lz3.

queo uenantium: Et eduxit de eccleſia liberos ſuos: ad occiſionem ſiue ad uulnerandũ: ut uulne “
rentur ab iis qui mittũt ardentes ſagittas: ut percutiant pariter & exurant. 6
Ba eis dñe:quid dabis eis:da eis vuluã ſine filijs ⁊ ubera arentia LCxX. Similiter. i
CSi iis ꝗ deus pro benedictione donauit male abutamur: & in cõtrariũ ꝗᷓ ab eo data ſunt conuer- r
tantur. Expedit ut auferantur a nobis: deniq; lingna data eſt ad laudãdum dominum deum: & qᷓ PPoe

bona ſunt eloquenda. Si quis ea abutatur in blaſphemiam. Contra hunc pſalmiſta dominum de ppᷣs 0-
precatur: Muta fiant labia doloſa que locuntur aduerſus iuſtum iniquitatem in ſuperbia & in abu ps.il.
ſione:Et in alio loco.diſperdat dominus uniuerſa labia doloſa & linguam magniloquam. Quia
igitur ephraim gloriabatur in utero: & in conceptu: & artu:& in populorum multitudine: pro
pheta dominum deprecatur & dicit. Da eis domine. Sibiq; ipſe reſpondit: quid dabis eis? & ſtati
infert. Da eis uuluam ſterilem: & ubera arentia: me habeant cauſas ſuperbiæ: & in quo ſibi gloriari
ſolent.in eo confundantur: Quod & de magiſtris contrariorü dogmatum intelligi poſſit. Perſpi
cuum eſt: qui in populorum multitudine gloriantur: & in iis liberis quos nutrierunt ad inten-
tum: ut educerent eos de eccleſia: & educerẽt ad interfectorem. Tot enim diabolus iugulat quot
heretici in errore genuerunt filios: De iſtiuſmodi anima dicitur: beata ſterilis imaculata: quæ non
cognouit cubile in peccato: Beatus eſt enim uir eccleſiaſticus qui comparatiõe heretici in errore
filios non procrearit: Et in alio loco legimus: Melius eſt filios non habere cum uirtute. Ex iniquo
enim concubitu ſemen peribit: & cum longi fuerint temporis reputabuntur in nichilum: & igno
bilis in nouiſſimis erit ſenectus eorum. fecunda enim impiorum multitudo ad nihilum eſt uti/-
lis: neq; eni eſtimare debemus quod uuluam ſterilé: aut ubera arentia corporaliter deprecatus ſit:
¶Qmnes nequitie eoꝛum in galgal quia ibi exoſos habui eos. LCxXx. Similiter.
In galgal ſaul unctus in regem eſt: ſamuele iram dei populo nuntiante. Ibi inquit exoſos ha/-
bui eos: & ſibi regem hominem poſtulantes a meo Imperio receſſerunt. Siue quia galgala idola,/
trie locus eſt. ibi omnia ſcelera commiſerunt. Verum quia galgala interpretatur reuelatio aut Kv
Aαιανο ideſt uolutabra: omnes malitias hereticorum dicit eo tempore reuelandas: Cũ eis dede
rit deus uuluã ſterilẽ & ubera arentia: & uiderint ignominiã ſuã: Et qui ſe iactabant ꝑ ſuperbiam
quod ad excelſa conſcenderent deuoluentur in terrã: ſiue ad inferos pertrahentur. Vere heretici
odio digni ſunt qui locuntur contra dominũ mendaciũ: de quibus dicit in conſequentibus. (Pro
pter maliciã adiuentionũ eoꝶ de domo mea eiiciã eos. Nõ addã ut diligam eos: omnes pricipes
eoꝶ recedentes) ſiue inobediẽtes: quod &. xx.ſimiliter träſtulerũt:Et de hereticis qdem nõ ẽ du
biũ.quin d domo dei eiecti ſint: & non addã ut diligam eos: ꝗdiu in errore pmãſerint Omneſq;
principes eorum recedentes a deo: ſiue inobedientes ut Valentinus. Marcion & ceteri. Poſſu/
mus principes hereticorum demones dicere: ꝗ uere a dno receſſerunt: & appellantur principes. iu
xta quod dominus loꝗtur in euangelio. Veniet princeps: huius mundi & inueniet ĩ me nihil: Et Io. 14. d
apoſtolus aduerſus poteſtates & principatus & rectores tenebrarũ iſtag pugnare nos dicit. Que eph. 6.5.
ritur aũt iuxta hiſtoriã quomodo de domo ſua eiecerit eos: ideſt decem tribus cum in domo dei
non fuerint. Sed domum dei uel terr ſanctä appellabimus in qua introducti ſunt: uel falſum no
men iſtahelis uel quod ad eos quaſi ad populum dei mittebantur prophetæ: quod autem nõ ad-
dat ut diligat eos: & oẽs reges iſrael a deo fuerint recedẽtes pſpicuũ ẽ: uſq; hodie enĩ pmanẽt ĩ ca
ptiuitate: Alii hoc qd ſcriptũ ẽd domo mea eiitiã eos: ad regnũ iuda referri arbitrãtur:qd ipᷣi du
cẽdi ſint in captiuitatem. Sed qũo eispoterit adaptari:nõ aacäut diligã eos: cũ poſtea hieroſoly
mam ſint reducti. Et omnes principes eorum recedentes: Cũ legerimus dauid Aſſa ioſaphat. Eze
chiam. Ioſiam reges fuiſſe iuſtos: Vnde ad chriſti tempora trãſeundum eſt: quod in aduentu eius
eiectiſint de domo dei: & nequaꝗᷓ ſaluentur ut iſrael:ſed ut populus chriſtianus. Vnde &dominus math. 21.5.
fecit ſibi flagellũ de funiculis & eiecit eos de tẽplo:qa domũ patris erꝰfecerãt domũ negotiatõis.
CPerxcuſſus cẽ ephrai:radix eoꝛũ exſiccata ẽ:fructũ neqͥq faciet:qð ⁊ ſi genuerit iterñciã amã
tiſſima vteri eoꝝ: Abijciet eos dñs deꝰ meꝰ:q; nõ audierũt eũ ⁊ erũt uagi ĩ nationibꝰ. LXX.
CBoluit ephraim radices ſuas: Arefactus eſt:fructus nequaq affert:q; ⁊ ſi genuerint interſi

— —w — — — —

——

l

anls
1

.

ich

i⸗
nhe
.
.

.

.

Ps.58.
„ Cuchz.:

Super O ſee pꝛophetam.

tiam deſiderabilia vteri eoꝝ. Repellet eos deus:qꝛ nõ audierũt eum:⁊ erũt vagi in nationibꝰ.
CMethaphoram ſumit ab arbore:cuius ſi radices aruerint fructum afferre non poterit. Et ſi pau/
lulum fſecerit:ſtatim in ipſo flore ſiccabitur. Dicit autem de Ephraim: cuius radix aruit: quia deum
in quo fundatus erat perdidit:ſiue patres ſuos Habraam Iſac & Iacob:in quibus radicẽ miſerat ha/
bitare non meruit: & ꝓpterea fructum iuſtitiæ non faciet: quod ſi fecerit interficiam inquit aman/
tiſſima uteri eius. Iuxta id quod ſupra dixerat: ſi enutriet filios ſuos abſq; liberis eos faciam in ho/
minibus: unde & abiecit eos deus: & fecit ire captiuos: & erant uagi in nationibus. Poſſumus hoc
ipſum & de hominibus iudæis dicere: quorum quia principes a deo receſſerunt cõmouentes po/
pulum ut eum ad mortem expeterent: ppterea eiecit eos de domo ſua: & nõ addit utultra diligat

eos:Percuſſit radicem eorum & exſiccauit: & fructum ultra non facient: quod & ſi fecerĩt & uiſi fue

rint ſcripturam ſanctam legemq; meditari: & quaſi amantiſſimos filios aliquid ſciẽtiæ atq; doctri
næ de ſuo corde ꝓtulerint: aduerſante domino ſuccidentur. Abiecit eos deus omnium ꝓpheta/

rum: quia nòn audierunt eum: & uagi erunt in nationibus: non habentes altare:non ſedem: non

ciuitatem ꝓpriam. Vnde & Dauid loquitur in pſalmo: Ne occidas eos ne quãdo obliuiſcãtur po⸗
puli mei diſperge illos in uirtute tua. Et in alio loco: ſecũdum multitudinem impietatum eorum
expelle eos quoniam irritauerunt te domine. De hac arbore etiam in euangelio legimus iam ſe/
curis ad radices arboris poſita eſt. Omnis arbor quæ non facit fructum bonũ excidetur & in ignẽ
mittetur. Hereticos fructus facere non poſſe uirtutum: quia dominum perdiderunt: In quo iuxta
apoſtolum radicati eſſe debuerant & fundati nemo dubitet: quod ſi & fecerint: & aliquos uteri
ſui fœcunditate generarint domino aduerſante morientur. Siue quia fructus eorum uniuerſa ꝗ
fingunt:& de ſuo corde generant:arefient: & peribunt: & erit cunctis perſpicuum ſiccam radicem
fruges afferre non poſſe:lſti abiicientur: immo abiecti ſunt a deo: quia non audierunr eum dicen
tem: Ne tranſſeras terminos quos poſuerunt patres tui. Et iccirco uagi erunt in nationibus. Nunc
ad has: nunc ad illas ſententias tranſeuntes: dum non eis ꝓlacet: quod ſemel repererint: ſed ſem/
per uetera mutant nouis: & ethnicorum imitantur errores. Cap. x.
BItis frondoſa Iſrael:fructus adequatus eſt ei ᷣm multitudinẽm fructus ſui:multipli
cauit altaria iuxta vbertatem terre ſue exuberauit ſimulachꝛis. LXX.
N CAUitis frondoſa Iſrael:fructus habundans in ea ſᷣm multitudinem fructuum ſuo⸗
EMArum multiplicauit altaria: iuxta bona terre eoꝛum ediſicabunt titulos.
CPro uite frondoſa Aquila interprætatus eſt quã nos aquoſam uel ?νov poſſu
mus dicere: eo qd uini perdat ſaporem: Symachus οαινοοοαν quæ tota in frondibus cre
uerit: Vites quæ putatæ a uinitore non fuerint: ĩ flagella frondeſq; Iluxuriantur: & humorem quẽ
debuerant in uina mutare: uana frondium & foliorum ambitione diſperdunt. Iſtiuſmodi uitis dã
noſa eſt agricolis :talis fuit iſrael creſcens in multitudie populorum. & non reddens fructus agri
colæ deo. Dicamus ergo aliter. Vitis frondoſa ſiue iuxta. xx. aρροοννοα ideſt bonas ha-
bens ꝓpagines:& flagella fructifera:multos botros attulit: & uuarum fœcunditas: ramorum ma/
gnitudinem coequauit. Sed hæc quæ prius talis erat anteꝗ offenderet deum: poſtea habundan/
tiam fructuum uertit in offenſæ multitudinem. ut quãto plures haberet populos tanto plura ediſi
caret altaria:& habundantiam terræ numero uinceret Idolorum. Pro ſimulachris. Ixx. traſtulerũt
& TiAαρ quas nos ſtatuas: uel titulos appellamus: qui proprie demonũ ſunt: aut hominũ mor

tuoruz. Ita & herætici dum eſſent in eccleſia plantati: & creſcerent in domo dei uocabantur uinea

ſorech:& afferebant uberrimos fructus: poſtea uero quãto plures facti ſunt: tanto ſibi multiplica/

uerunt altaria:et pro uno altari quod uerum eſt: plures erroris ſui aras extruerunt: & iuxta uberta-

tem terræ ſuæ exuberauerunt ſimulachris: Heræticorum terra fœcundata eſt: quod a deo acumen
ſenſus & ingenii percipientes: ut bona naturæ in dei cultum uerterent fecerunt ſibi ex his idola.
Nullus enim poteſt hereſim ſtruere:niſi qui ardentis ingenii eſt & habet dona naturæ quæ a deo
artifice ſunt creata. Talis fuit VYalentinus. Talis Martion quos doctiſſimos legimus. Talis bardena
ſes cuius etiam philoſophi admirantur ingenium. Iſti terræ ſuæ bona uerterũt in titulos mortuo/
rũ: qa oẽs doctrinas nõ ad uiuẽtes referũt: ſed ad mortuos: tã eos quos colũt ꝗᷓ illos quos dcipiũt.
CBinuiſuʒ ẽ coꝛ eoꝝ nũc ĩteribũt:ipſe cõfringet ſimulachꝛa coꝝ:depopulabit aras eoꝛũ. LXxX.
CSDiniſerũt coꝛda ſua:nũc ꝑibunt:ipſe ſuffodiet altaria eoꝛum:affligentur tituli eoꝛum.
CTradunt hebræi huiuſcemodi fabulam: ſuſpitionem ſuam ſcripturarum occaſione firmantes.
Quãdiu & reges & populi pariter uitulos aureos adorabant:habebant in impietate cõſenſum:nõ
uenit captiuitas. Extremus rex decem tribuum fuit Oſee: de quo ſcriptum eſt: quod fecerit quidẽ

malum Oſee in cõſpectu domini:ſed non ſicut reges Iſrael qui fuerunt ante eum: cuius nono an/

no ſalmãſar rex aſſyriorum cœpit populum iſrael: & eduxit eos in aſſyrios: & habitare fecit iuxta

flumẽ Sanan in ciuitatibus medorum. Quæritur ergo quare ſub peſſimis regibus captiui nõ fue⸗
ſub eo qui cœperat ex parte aliqua ad meliora conuerti. Ad quod hæc inferũt: excuſabat

rint:ſe
ſe primũ populus & dicebat regum paremus imperiis: nec Polſumus eorum reſiſtere tyrãnidi: co
limus uitulos quos adorare compellimur: in diebus Oſee ab

c ii

eodẽ rege pᷣceptũ eſt:ne tãto ſtudio

uituli colerentur: ſed qui uellet iret in hieruſalem & in templo ſacrificaret deo.huic aunt ſenten/
tiæ populus cõtradixit. Commune eſt quod nunc dicit. diuiſum eſt cor eorum: hoc eſt regis & po
puli: & nulla excuſatione remanente nunc iteribunt: & tradentur eternæ captiuitati. ſtatim enim
ut populus diſceſſit a rege uenit interitus Quodq; ſequitur ipᷣe confringet ſimulachra eorum. De/
deo dicit: araſq; depopulabitur: non quod deus ipᷣe propria hoc fecerit manu: ſed quod per hoſtes
uoluntas eius expleta ſit Hereticorum inter ſe corda diuiſa &contrariis repugnare ſentẽtiis etiam
ipi non negant dum diuerſa ſentiunt. Vnde diſperdentur. & confringet ſiue ſuffodiet dominus
ſimulachra uel altaria eorũ: ꝗᷓ de ſuo corde finxerũt: & uaſtabit titulos ꝗbus ſinguli ſuis appellãtur
noĩbus. &uocauerunt noĩa ſua ſuꝑ terras ſuas. ut neq́ꝗᷓ xpᷣi eccleſiæ: ſed illius uel illius eſſe dicãtur.
C Qꝛ nũc dicẽt nõ ẽ rex nobis:nõ enĩ timemus dũm:⁊ rex ꝗd faciet nobis: loqmini vba viſiõis
= inutilis:⁊? ferietis fedus cũ mẽdatio:æ germinabit q̃ſi amaritudo iuditiũ ſuꝑ nlios agri. LXxX.
CPꝛopterea nũc dicent nõ eſt rex nobis:q;ꝛ non timmimus dñm. Rex aũt ꝗd facięt nobis:lo/
quẽs vᷣba occaſiões mẽdaces:diſponet teſtm̃:oꝛietur ſicut gramẽ:iuditium ſuꝑ deſẽrtum agri.
CPoſtq;̃ cõfregerit deus ſimulachra iſrael & depopulatus fuerit aras uel ſtatuas eoꝶ: & extrema ca
ptiuitas uenerit dicent: nõ eſt rex nobis: & ne in Iõgum tempus putent ſententiam ꝓtelari addidit
Nunc dicẽt: quãdo uaſtãtur:qũ ſentient Oſee regem ultimum a ſe eſſe ſublatum:ideo rex ablatus
a nobis eſt: quia nõ timuimus dñm uerum regem. homo enim rex ꝓdeſſe quid poterat? Dicite qd
uultis: errores ueteres ſuſpirate. Pollicimini uobis proſpera quæ uertãtur in contraria: Fœdus fe/
rietis nequaqᷓ cũ deo:ſed cum mendatio. Et poſt fœdus qd.Ixx.interprætati ſunt teſtamentũ ger⸗
minabit uobis: non ſeges fœcũda frumẽti: n ſaſtem iumẽtorum cibus ordeum: nõ legumina ua/
ria:nõ uites quæ fructus ſuos in muſta deſudant:nõ poma arbores germinabũt: quæ humorẽ ter-/
ræ in uarios mutant ſapores. ſed orietur uobis amaritudo: Immo amaritudinis iuditiũ. Siue do*
pool quã latinæ in gramen uertimus. Eſt enim genus herbæ calamo ſimile: quæ per ſingula ge
nicula fruticem ſurſum: & radicem mittit deorſum: Rurſuſq; ipſi frutices & uirgulta alterius her-/
bæ ſeminaria ſunt:atq; ita in breui tẽpore:ſi nõ imis radicibus effodiatur totos agros ueprium ſi/
miles facit. Deniq; ẽt ſi ſicca eius aliqua pars diũmodo geniculum habet ſuper cultam terram ceci/
derit oĩa replet gramine. Hæc diximus iuxta. Ixx-interprætes: Cœterum in hebraico ros ſcripti
habet qd in amaritudinem uertitur:hoc eſt amaritudinis iuditium: de quo & dominus loꝗtur in
euangelio. In iuditium ego in mundũ iſtum ueni: & de aliis ſcriptum eſt: qd recipiant amplius iu
ditium. Diſcipuli quoq; cõtrario dogmatũ cũ eorum fuerint cõtrita mẽdatia: & aræ luciq; ſub
uerſo ſero dicent. Non habemus reges: qui nobis prius imperauerant: quibus accipientibus dim
nõ timuimus:quid enim nobis ꝓfuit illos ſequi quoꝶ in neceſſitate nõ ſentimus auxiliũc hæc lo/
quuntur querẽtes aliquã excuſationẽ: ut nõ per ſe ſed per doctores peſſimos erraſſe uideãtur. Vn/
de &.lIxx. uerba eoꝶ excuſatiões falſas trãſtulerũt: quas ꝓpheta deuitat dicẽs: Ne declines cor meũ ps.I40.
in uerba malitiæ ad excuſandas excuſatiões in peccatis: libẽter uitiis noſtris applaudimus: & ſupa
ti uoluptatibus obtẽdimus carnis infirmitatem: aut dura maiorũ impia: Vnde uerba & uiſiões he
reticoꝶ inutiles erũt: & feriẽt fœdus nequaꝗᷓ cũ deo ſed cũ amaritudine: quæ cum dies iuditii ad/
uenerit germinabit ſuper ſulcos agri eoꝶ: Vt qui ſeminauerunt in gaudio metant in lachrimis: ꝗJ
riſerunt fleant: qui habuerunt conſolationem lugaeant.
CCSinit liber Secũdus explanationum beati Hieronymi in Oſee. . “
CPrefatio eiuſdem beati Hieronymi in Libꝛuz Tertiuz ſuper Oſee ad Pamachiũ epᷣuz.
5 On ignoro Pämachi aiſhilimi ni duodecim ppheri opuſenla
D B cudere: certe interprætatũ latinis & quod magis temeritatẽ noſtra
V poſſit arguere ꝗᷓ ſciẽtiam ꝓdere:Sed qui tibi hortãti ĩmo imperanti
A negare nihil poſſumus: & pro offerentium uiribus in gazophilatiũ
Dei multoꝶ diuitias duo mulieris pauperis æra ſuperarũt Quicqd
poſſumus primũ Deo:deinde tibi qui Dei es pontifex:illiuſq; ſemꝑ
uerſiculi recordamur. Pollio & ipſe facit noua carmĩa: Cũq; aptum
fautorem:pro iure amicitiæ eſſe te gaudeã: tacitũ eruditionis tuæ iu
ditium ptimeſco: magiſq; te laudãtem ꝗ aduerſarios detrahẽtes me.
tuo.Illis.n. æmulatio detrahit fidẽ: & nõ tam iudices ꝗᷓ accuſatores
uocãdi ſũt. Tu aũt ꝗ diligis nequaqᷓ pſonaꝝ: ſed reæ ꝓmis ſentẽtiã:
ꝗꝗᷓ & amor recipiat errorẽ: pulchrũq; ſit illud osαιωρνρποTiov qd
GG Tulius magis ad ſenſum ꝗ ad uerbũu ĩterpᷣtatus ẽ TvꝓAο 16 oiαο
Hp: epiι„ιον °εοροσ6 ideſt amantium cæca iuditia ſunt. Attameu
in iſtam partẽ peto magis ut labaris: non odio ſed amore. Tertiũ in Oſee ꝓphetã dicamus librũ.
Et ad uaccas bethauen uſq; puenimus nobiſqʒ; ĩterpᷣtatiõis uela pãdẽtibꝰtu debes ꝓpheticũ illud-
dicere: a quattuor uẽtis cæli uenit ſpuũs: ut celeri curſu auaros ĩſidiãtiũ ſcopulos trãſeuntes: merces
dominicas: ex omni parte ſeuiente naufragio: ad portus tutiſſimos perferamuuas.
C Finit pꝛologus.Incipit liber Tertius beati Pieronymi ſuꝑ Oſee:ad NPamachiũ epᷣum.

ſe

—. . -—

— — —

e⸗

—

—

— -— H.,

Super O ſee pꝛophetã.

Accas bethauen coluerunt habitatoꝛes ſamarie:gꝗa luxit ſuꝑ euʒ po
Rpulus eius:⁊ editui eius ſuper eũ exultauerũt:m gioꝛia eiꝰ:qꝛ migra/
uit ab eo. Si gdem ⁊ ipſe in aſſur delatus eſt:munus regi vltoꝛi cõfu
CXEWα1ſio ephꝛaim capiet: cõfundetur Iſrael a voluntate ſua. LXxX.
K& CApud vitulũ domus OM moꝛabuntur ꝗ habitãt in ſamaria: qꝛ
☛ lurxit populus eius ſuꝑ eũ. Et ſicut irritauerunt ulũ:æ gaudebunt ſuꝑ

mũera regi iarib i domo ephꝛai ſuſcipiet fundet᷑ irael i ↄſilio ſuo.
CQua ſit bethauen ꝓ qua. xx. trãſtulerũt domũ ON. Et qui ſit rex ia
— urib: q interp̃ᷣtatur ultor: ſupra plenius diſputauimus. in bethauen igitur
☛ EH.Ji. bethel uaccas aureas coluerunt habitatores ſamariæ: quas cũ irriſiõe

cet iſrael nòn ſolum deos uitulos:ſed deos uaccas colerent. Et ut oſtenderet uaccas bethauẽ unũ
in bethel uitulum ſentiendum: nõ intulit: luxit ſup eis populus: ſed ſuper eo. i. uitulo aureo. Si aut
luxit populus quare editui eius ſuper eo exultauerunt? Tradunt hebræi uitulos aureos a ſacerdon
bus furto eſſe ſublatos:& pro his æneos & deauratos repoſitos. Cum igitur lugeret populus tẽpo
re neceſſitatis & anguſtiæ:ẽt uitulos aureos inter munera cætera aſſyriis regibus: & maxime regi
ſennacherib ab iſrael rege eẽ directos. Exultabãt editui quod fraꝰ eoꝶ nequaꝗᷓ poſſit argui uel re

p̃ᷣhendi. Et hoc eſt qd ait:editui eius.i. uituli: ſup eo exultauerũt in gloria populi:hoc eſt in uitulo

quẽ hẽbant pro gloria:ꝗa migraſſet ab eo.i.a populo & trãſtatus eſſet ad aſſyrios. Et ut ſciamus ĩ/
qũuũt hoc eſſe qd dicitur pſpicue ſequẽs uerſus oſtẽdit.Si ꝗdem ipſe in aſſur trãſlatus eſt:munus re
gi ultori: Statiq; ſeqtur. Cõfuſio ephraim capiet: & cõfundetur iſrael in uolũtate ſua:ſiue in cõſilio

ſuo.Dephenſa.n. fraus deauratoꝶ uitulo ꝶ:regi Iſrael litteris indicatur: & unde ſe placere eſtima/

uerãt:inde uel maxime cõfundũtur & offendũt eos ꝗbus munera miſerãt:eſtimãtium nõ furto ſa
cerdotũ:ſed fraude regũ atq; cõſilio hoc eſſe pfectũ. Legimus in regũ uolumine regẽ iſrael Mana
ſen regi aſſyriòꝶ phul mille argẽti talẽta miſiſſe: ut eſſet manus eius cũ eo.i.ut ei pberet auxilium:
ĩter quæ nõnulli arbitrãtur ẽt uitulos aureos eẽ derelictos: Pro Iarib in pñti loco Symachus iĩter-/

p̃ᷣtatus eſt ĩ oαιορπ 1„Ü–M¹)Ii & defenſori. Iuxta ſpiritalẽ intelligẽtiam laborandum eſt qduũd
oĩa hereticis coaptemus: uaccas bethauen: Siue domus roο qd interp̃ᷣtatur labor coluerüt he
xetici ꝗ ſe in cuſtodiã mãdatoꝶ dei hoc eſt ſamaria habitare iactabãt: dieq; iudicii qñũ germiabit

quaſi amaritudo iuditiũ ſup ſulcos agri: lugebit populus ſup eũ:hoc eſt ſup uitulũ:& ſup dogma
puerſum:qd putabat deum: Sed & editui nõ dixit exultabũut: ſed exultauerunt ad pᷣteritũ tp̃s refe/
rens ſuper gloria ſua:qa quõdam glorioſi cõfinxerãt: eo qd migraſſet populus a deo: ſiue qd ipſa

gloria dei migraſſet a populo: a quo fuerat derelicta. Quicꝗd aut locũtur heretici: & pulchro ſer-

mone cõponũt:& mittũt munera regi ſuo diabolo:ad illũ cũcta referẽtes:unde cõſuſio eos capiet
in eternũ & cõfundẽtur in uolũtatibus ſuis. Quidã ut ſupra & ĩ pñ̃ti loco ĩ cõmẽtariis ſuis ſcriptũ
reliꝗt. Regẽ Iarib.j.ultorẽ xpᷣ̃m intelligendũ.Quod nobis oĩno diſplicet. Impiũ.n.eſt qd iuxta
hiſtoriam intelligitur de rege aſſyrio: iuxta tropologiam ad xpᷣm referri.

CTrãſire fecit ſamaria regẽ ſuũ q̃fi ſpumã ſuꝑ faciẽ aqᷣ:⁊ diſpdent᷑ excelſa idoli:peccatũ iſrael

Lappa ⁊ tribulus aſcẽdẽt ſup aras eoꝝ:⁊ dicẽt mõtibꝰopite nos ⁊ collibꝰcadite ſuꝑ nos.LXxX.
CPꝛoiecit ſamaria regẽ ſuũ ſicut cremiũ ſuꝑ faciẽ terre ⁊ auferunt᷑ a ſion pctã iſrael:Spine ⁊
tribuli aſcẽdẽt ſup altaria eoꝝ:⁊ dicẽt mõtibꝰopite nos:⁊ collibus cadite ſuper nos.
CPro ſpuma ꝗᷓ.lxx.& Theodotion ꝓνοαρροâ†.1. cremiũ träſtulerüt: aridas herbas: ſiccaq; uirgulta:
qᷓ cãmino & incẽdio p̃parãtur. Et Symachus poſuit ẽpieva uolẽs oñdere feruentis olle ſupiores
aquas & in ſpumã bullaſq; ſurgẽtes quas græci 0οαι¼½ααο οα. Sicut igitur ſpuma ꝗ ſuper
aqua eſt: cito diſſoluitur: Sic regnũ decẽ tribuũ uelociter finietur: & peribũt excelſa. i.rhamoth: de
Aubu ſcriptũ eſt: Verũtñ adhuc populus imolabat & adolebat in excelſis. Ipſa aũt excelſa

unt ſuie i. idoli qd interp̃tatur inutile: qd idolũ & inutile: peccatũ eſt iſrael. Diſſipato ãt

idolo & excelſis eius. Lappa & tribulus aſcẽdit ſuper aras eoꝶ: ſignum ultime ſolitudinis ut ne pa
rietis quidem & extrema edificiorum ueſtigia relinquãtur. Eo tempore dicent montibus operite
nos:& collibus cadite ſuper nos. Quod dñs in ultimo tpe captiuitatis iudaice dicit eſſe cõplẽdũ.
Quicqd ergo nunc cõtra decem tribus ſiue cõtra oẽm dicitur iſrael ſciaamus Tunikcοαο ẽt ad to/
tum populum poſſe trãſferri: Vt qũ romani cœperunt hieruſalem: & ſubuerterũt templũ. Siue cũ

iudicii dies uenerit: ut alii ſuſpicãtur: Dicant magno horrore metuẽtes: operite nos montibus &

collibus cadite ſuper nos:mori magis optãtes q cernere quæ afferüt mortẽ. Sed & ſpiritalis nequi
tiæ ſamaria: qᷓ ſe a populo dei diuiſerat: fecit regẽ ſuum tranſire uelociter. Sermonẽ uidelicet he-
reticoꝶ atq; doctriam: quaſi ſpumã ſiue cremium ſuper faciem aquæ: quoꝶ aliud dum uidetur re-
pente diſſoluitur: aliud facile eſt tollere de aquarum ſummitatibus & ignem mittere. Tales ſũt he
retici ſpumantibus uerbis tumentes & arſura pcepta xpᷣi baptiſmate ac ſermonibus illius cõmiſ-
centes. Quæ oĩa pertranſibunt:& uerba magniſicentia in quibus laborauerũt qꝗd iterpᷣtatur
c iii

R 7 gloꝛia eius:qꝛ trãſiata eſt ab eo:⁊ ipſum in aſſyrios ligantes:Tulerũt

Hno uitulos ſexus maſculini: ſed uaccas. i. fœminas appellauit: ut uideli /

S

Miero.liber Tertius

.illico diſpergent: in quibus peccauit Iſrael: tantaq; erit ſolitudo doctrinæ peſſmæ: ut ſpinæ & tri/
buli aſcendant ſuper aras eorum. Spinas & tribulos ibi naſci: ubi agrorum nulla cultura eſt: omni-
bus patet.Iſtæ ſpinæ ſunt quæ ſuffocãt ſementem: & creſcere non ſinunt: quæ naſcuntur in ma/
nu temulenti quas pro uua fecit Iſrael: Dominus enim expectauit ut faceret uuas: & fecit ſpinas: ſi/
ue labruſcam habentem uuæ ſimilitudinem: & amaro guſtu ueſcentium ora torquentem: Ideo cũ
iuditii tempus aduenerit: & fuerint cuncta ſubuerſa: dicent mõtibus quos prius excelſos putabãt:
S& magiſtris quondam ſuis: operite nos: collibusq; cadite ſuper nos: Sed quia in mõtibus poſuit
operite: & in collibus cadite ſacratius aliquid explanandum eſt: Mõtibus ideſt ſanctis qui ueram
habent & non fictam altitudinem dicent operite nos: Bæati enim quoꝶ opertæ ſunt iniquitates:
Et collibus qui non habent altitudinem naturalem quos dudum putabant habere aliquid fumita
tis: loquentur cadite ſuper nos: Montes enim operiẽt & colles cadent: hæc autem fiẽt præpauore
&S incredibili formidine per quam & montes & colles humiliabuntttur.
¶Ex diebus gabaa peccauit ſrael ibi ſteterunt Mõ compꝛchendit eos in gabaa pꝛelium ſu/
per ſilijs iniquitatis: Juxta deſiderium meum coꝛripiam eos:congregabuntur ſuper eos popu
li:cuim coꝛripientur ſuper duas iniquitates ſuas. LCxXx. Vl
CEx quo colles ſũt peccauit ꝗſrael.ibi ſteterũt:nõ compꝛehendit eos in colle bellum ſuper ſili
os iniquitatis uenit:ut coꝛrumperet eos:⁊ congregabuntur ſuper illos populi:quando coꝛrepti 1
fuerint in duabus iniquitatibus ſuis ́M =
¶QEx eo die quo uxorem leuitæ turpiter atq; crudeliter ĩterfecit beniamin in urbe gabaa: peccauit
mihi ommis Iſrael. Non quia ultus eſt iniuriam: & ſcelus ſanguine uĩdicauit: ſed quia dolore ma
ritali proſiluit ad pugnam: & ſacrilegium in deum ſuum noſuit uĩdicare: Eo quod in domo mi/
chæ ephot & theraphim quæ pro idolis adorabãtur neglexerunt: Hici gitur ſtetit Iſrael ibi ſuum
repræſſit gradũ ne ultra ambularet in uiis domini: Iccirco nõ eos comprehẽdit ꝓppter gabaa præ
lium ſiue captiuitas ſicut ipſi putant: ibi enim bene fecerunt ut perſequerẽtur filios iniquitatis: Sed
corripiam inqt eos atq; erudiam tota mei animi uoluntate: & congregabo aduerſus illos populo
rum multitudinem quia duas fecerunt iniquitates: Vindicando hominem: & dei ſui iniuriam ne Hie. 2. c.
gligendo: Siue duas iniqtates: quia Primum peccauerunt in idolis michæ Secũdo in uitulis hie/
roboam: uel certe duos uitulos ſamariæ ĩ dan & bethel poſſumus duas iniquitates appellare:De
gquibus & hieremias loquitur: duo peſſima fecit populus meus: me dereliquerunt fontem aquæ ui
uæ: & foderüt ſibi latus contritos qui nõ poſſunt aquas continere: Hæ duæ iniquitates cõtra duo
Qecalogi erupere præcepta: in quibus dicitur Ego dominus deus tuus: non erunt tibi dii alii abſh
me. Ixx. Gabaa colles interprætati ſunt: A diebus ergo collium peccauit lfrael quãdo mõtes eccle-/
ſieæ dereliquit: & ad colles: ſiue cliuos deſcẽdit Hereticus: doctioreʒ ſe putans ꝗᷓ eccleſia eſt: & ſub/
limius aliquid reperiſſe: ibi ſteterunt hoc eſt in errore perſeuerarunt: Quodq; ſequitur nõ cõprehẽ
dit eos in colle præliũ: quidam ſic interprætati ſunt: Quia genuerunt filios iniquitatis: & de eccle ho.
ſia recedentes ceperunt eſſe in collibus: Cum perſecutio uenerit non eos comprehendit præliuʒ . ut
diabolo ſuos impugnare nolente: Alii ita ex diebus collium peccauit Iſrael & ibi ſtetit & ultra am
bulare non potuit: Nõne oportet eum in collibus a prælio comprehendi: Nöne debent pugnare
agduerſuʒ eum uiri eccleſiaſtici: ut illos deſtruant ſuper filios iniquitatis: qui ſi fuerint compfrehẽſi
& ſuperati ultra generare nõ poterunt: Simulq; dominus pollicetur: quod corripiat eos atq; eru/
diat: ut cum ſuperati fuerint magiſtri congregentur aduerſus eos diſcipuli ſui: quos ante decepe-/
rant: & uideant correptionem propter duas iniquitates quia & eccleſiam fontem domini relique/
runt: & foderunt ſibi latus contritos ſpeluncas ſcilicet hereticorum: qui non poſſũt aquas ideſt do

ctrinam ſaluatoris & ſacramentum baptiſmi continͦrcte = J
CEphbraim vitula docta diligere trituram:⁊ ego tranſiui ſuper pulchꝛitudinem colli eiꝰ:? aſcẽ
dam ſuper ephraim:arabit iudas:confringet ſibi ſulcos iacob. LCxx 1“ 8
CEphrai vitula ſiue vacca:& enim qd hebraice dicitur egla ideſt Moxac. Et AAADAAY
utrunq; ſignificat Ephꝛaim ergo vitula edocta diligere contẽtionem: ego auteʒ veniam ſuper
pulchꝛitudinem colli eius: ſuperponam ephꝛaim:⁊ reticebo iudam:roboꝛabitur ſibi iacob.
CLocus iſte imo oĩa quæ hoc capitulum ſecuntur: magnis obſcuritatibus inuoluta ſunt: Vnde &
nos ꝗ explanare conamur & prudẽs ſimul lector attendat: ut ſi nõ ueritatem qd difficilimum é: ſal
tem ſuſpitionem ueriſimilium inueſtigare ualeamus: hãc habet cõſuetudiuem ſermo diuinus: ut
per tropologiam & methaphoram hiſtoriæ exprimat ueritatem: Igitur ephraim ſimilis eſt uaccæ
uel uitulæ q a iuuentute ſua didicit areaʒ terere & ferreos orbes ſup aceruos ſegetũ trahere: ut pa/
leæ a tritico ſeparẽtur:& non ſolum didicit uerũ nimia cõſuetudine cœpit amare qd docta eſt:Et
ego inquit tranſiui ſuper pulchntudinem colli eius:uerbum ebraicum habarth ideſt trãſiui
maxime qũn a deo: dicitur ſemper plagas & aduerſa ſigniſicat: Deniq; & extermĩatorĩ ægypto trãſ
ſiſſe memoratur: Quia ergo Ephraim uacca uel uitula dili git aream terere: Ego ĩquit traſiui ſuper
pulchritudinem colli eius:& tumẽtes ceruicũ toros iugo impoſito edomui qd memorẽ legis iu/
gu:Ipᷣe aſcẽdit ſuper eaʒ: & me ita laborãte iudas hoc eſt duæ tribus cœperũt arua ſcidere uomere

=
—

Mat. 9.b.

Exo. zl. c.
Mat. 5. f.

P5.24.
Ps. .

Super O ſee prophetã.

& in ſulcos terram declinare. Portante autem iugum ephraim: & arãte Iuda: confregit ſibi ſulcos
iacob.Hic Iacob ad diſtinctionem Iſrael & iudæ duodecim tribus intelligamus: quod cœperint
aratris glebas frägere: terramq; cõminuere ut emollita recipiat ciſementẽ & fœcũda poſt modicũ
ſeges pululet: Pro tritura uel area contentionem. Ixx. tranſtulerunt. Et eſt ſenſus: Quia Ephraim
non uult legis recipere iugum: Ego tranſibo & aſcendam ſuper pulchritudinem colli eius: ut di/
ſcat contentioſa uacca atq; laſciuiens laborare quod non uult.Iudas autem arabit ſponte ſua: qui
habet templum & moratur in lege: ut totæ certatim duodecim tribus arua præparent ad ſeren/
dum.Quodq; ſequitur iuxta eoſdem. lxxx. Superponam Ephraim & reticebo Iudam: roborabitur
ſibi Iacob:Hic eſſe ſenſus poteſt:Ephraim qui contentioſus eſt & non uult legis onera portare im
ponam captiuitatem: Iudam autem parumper relinquam: & nihil Ioquar de eo: quicunq; autem
tam de Ephraim ꝗᷓ de Iuda mea præcepta ſeruauerit roborabitur ſibi & uocabitur Iacob: Secun/
dum νIbV vιaρ1 Hoc dici poteſt quod Ephraim qui eruditus fuit in lege dei ut terreret aream
ſcripturarum: & meditaretur in ea die ac nocte cœpit diligere contentionem: & iugum legis abi/-
cere:& contendere contra eccleſiaſticos in ſubuerſione audiẽtium. Vnde dominus eleuatam cer/
uicem & ſibi ſublimia promittentem: uel iugo præmet: uel ipſe tranſiens calcabit pedibus ſuis: &
aſcendet ſuper eum:ut ſciat ſe habere dominum: Iudas autem hoc eſt eccleſiaſticus arabit:ĩ cœpto
opere perſeuerans: ſiue reticebo inquit Iludam: Non enim ſani indigent medico: ſed ii qui male
habent. Iacob uero interprætatur ſupplantator: & cottidie ſupplantat uitia atq; peccata: & accipit
primitiua fratris ſui: & heres paternæ poſſeſſionis eſt: & dorminuit in bethel quod ĩterprætatur do
mus dei. Sulcos glebaſq; confringet ut molli ſinu iactatam ſementem terra ſuſcipiat: & faciat cen
tum modios hordei: ſiue ut habetur in hebræo centuplum: Neq; enim credendum eſt quod pa-
triarcha Iſaac ordeo ſtuduerit:& non frumento: Vſqʒ hodie uir eccleſiaſticus Iacob glebas hiſto/
riæ & litteræ duritiam confringit in partes: & ſpiritaliter diuidit ut poſſint fruges reddere ſpirita
les: Quod quidem & dominum feciſſe legimus: ut quinq; legis panes quos integros populus cõ
medere non poterat: in fruſta conſcerperet: ut per apoſtolorum manus ueſcendos credẽtibus da-
ret:Quod autem dicit iuxta.xx.roborabitur ſibi iacob:oſtendit ſibi omnem laborantem labora/
re: ut fructus capiat ſempiternos. HM
Seminate vobis in iuſtitia:⁊ metite in ore miſericoꝛdie:Innouate vobis nouale:tempus au
tem requirendi dominum cum venerit qui docebit vos iuſtitam. LXX.
Seminate vobis in iuſtitia vindemiate fructum vite:illuminate vobis lumen ſcientie:queri
te dominum donec veniant fruges iuſtitie vobios.
CSenuat ab agricolis ſemel cœptam tranſlationem. Dixerat Ephraim uitulam edoctam trituram
amare: ac diligere: & ſe aſcendiſſe ſuper collum eius & araſſe iudam: & confregiſſe ſulcos ſiue gle/
bas iacob: Nunc præcipit ut ſeminent ſibi per pœnitentiam & ſeminẽt in iuſtitia: ideſt in lege me
tantqʒ; in miſericordia: ideſt in gratia euangelii. I bi enim oculum pro oculo: dentem pro dente.
Hic legimus qui te percuſſerit in dextram maxillam: præbe ei & alteram. Cumq; ſeminaueritis in
juſtitia:& meſſueritis in miſericordia innouate uobis læta noualia. Redditq; cauſas cur ſeminent
cur metant:cur innouent læta noualia: tempus inquit requirẽdi dominum eſt: Cum uenerit chri
ſtus atq; ſaluator qui docebit uos iuſtitiam quam nunc ſperatis in lege: finis enim legis chriſtus
ad iuſtitiam omni operanti bonum. Pro eo quod nos diximus metite in ore miſericordiæ. Ixx.
Tranſtulerunt uindemiate uobis fructum uitæ. Magiſq; ſemini conuenit meſſio ꝗᷓ uindemia. Et ꝓ
eo quod nos poſuimus innouate uobis nouale.illi uerterunt illuminate uobis lumen ſcientiæ: ut
ex operibus atq; mandatis legis notitiam habere mereamur. Iuxta illud quod in quodam libro
legimus:Deſiderafti ſapientiam: ſerua mandata: & dominus dabit eam tibi: Qui enim mandata
in opera uerterit ſeminat in iuſtitia & metet fructus uitæ. Vnde & alibi legimus: Mandatum do/
mini lucidum llluminans oculos. Et Eſaias ad dominum dicit. lux præcepta tua ſuper terram. Et
in alio loco A mandatis tuis intellexi: iis quoq; qui ab eccleſia ſeparati ſunt & falſum ſibi chriſtia/
norum nomen aſſumunt:præcipitur ut agant pœnitentiam: & utrũq; recipiant teſtamentuman
ueteri:in iuſtitia ſeminent: in nouo metant miſericordiam: & illuminent ſibi lumen iuſtitiæ: ſiue
innouent ſibi noualia & requirant dominum qui docere eos poteſt ueram iuſtitiam: falſoſq; ma/-
giſtros deſtruant: a quibus non diſcunt iuſtitiam ſed iniquitatem. M
Araſtis impietatem:iniquitatem meſſuiſtis:cõmediſtis frugem mendatij. LXxX.
Quid reticetis iĩpietates ⁊ inigtates eius vindemiaſtis:cõmediſtis fructum mendacem.
C Cogor contra uoluntatem meam ſæpius de hebreæ linguæ proprietatibus diſputare. Necq; eni
rthetorum more ſententias repetimus: uerba conſtruimus & audientes uellegentes in laudes no-
ſtras declamationibus ſuſcitamus: ſed quæ obſcura ſunt maxime alienæ linguæ hominibus ex--
planare nitimur. Supra ubi nos interprætati ſumus: Arabit iudas in hebraico legitur hieros per
Ioth primam litteram quam. lxx. uau putantes interprætati ſunt: & tacebo: Nũc quoq; in hebræo
ſcriptum eſt haraſtem quod nos uertimus araſtis: pro quo. Ilxx. tranſtulerunt quid reticetis ſi⸗-
mili errore quo ſupra: ſilentium pro aratione interprætantes. Eſt autem ſenſus iſte doctorum. su
c iiii

Hiero.liber Tertius

. per collum uitulæ Ephraim contentioſæ amãtiſq; trituram: ego tranſiui & ego aſcendi: ut arante
fHuda & confringente ſulcos. Iacob tereret aream: Monuiq; eos ut ſeminarent in iuſtitia: & mete/
rent in miſericordia: & facerent ſibi noualia: tempuſq; requirendi dominumaillud eſſe cognoſce/
rent: quo uenturus eſt qui docebit nos iuſtitiam: Me hæc iubente & uolente deletis noualibus: fiu
ctus iuſtitiæ ac miſericordiæ accipere. Arauerunt impietatem: qua egerunt impie contra dominũ
relinquentes creatorem & colentes idola:& meſſuerunt iniquitatem. De malo ſemine malas fru/
ges recipientes: de quibus fecerunt non ſolum panem ſubcineritium: ſed fraudulentum atq; men
Sacem. Jui uana ſpe deciperet commedentem. Iſtiuſmodi ſunt heretici: qui arant ſermone com/
poſito & protegunt uel tacent impietatem: ne impietas eſſe uideatur: ſed credatur pietas „Vnde 4
dixerunt in corde ſuo non eſt deus: corrupti ſunt & abhominabiles facti ſunt & meſſuerunt ſiue ui
demiauerunt iniquitates. Quomodo enim radix omnium malorum eſt auaritia: ſic peccatorum
ſcelerumq; cunctorum radix eſt impietas. Quam qui arauerit ſiue ſeminauerit metet, iniquitates.
qui igitur arauerunt impietatem & meſſuerunt iniquitates comederunt fructum mendatii. Om/
nia quæ falſa ſunt deceptis populis prædicantes: ut non quærant panem uerũ ꝗ de cœlo deſcen/
dit ſed panem mendacii qui ſuffocat & interficit deuoprantes.
¶ AQuia conſiſus es in vijs tuis:in multitudine foꝛtium tuoꝛum conſurget tumultus in po-/
pulo tuo:⁊ omnes munitiones tue vaſtabuntur: ſicut vaſtatus eſt ſalmana a domo eius:qui vin
dicauit baal in die pꝛelij:matre ſuper ſilijs alliſa: ſic fecit vobis bethel a facie malitie nequitia
rum veſtrarum. LYTxx. M
¶ QAuia ſperaſti in curribus tuis:in multitudine foꝛtitudinis tue:conſurget perditio in populo
tuo:æ omnia murata tua abibunt ſicut pꝛiceps ſalmana de domo hierobaal in diebus belli:ma
trem ſup fſilijs alliſerunt:ſic faciã vobis domus iſrael a facie malitiarum veſtrarum.
C Ideo commedetis frugem mendatii: & in cunctis quæ propoſuiſtis ſpes uobis uana decipit.
Quia confiſus es o Ephraim in uiis idolatriæ tuæ: hæ ſunt enim uiæ tuæ: & in multitudine for-
tium tuorum:non in deo habes ſpem: ſed in exercitus robore. Itaq; conſurget tumultus in popu/
l0 tuo: quod hebraice dicitur ſaañ ideſt ſonitus & fremitus ululantis exercitus: quibus claman/
tibus omnes munitiones tuæ uaſtabuntur: & ea quæ munita arbitraberis. Et tota patebunt hoſti/
bus & ſic uaſtabuntur: quomodo uaſtatus eſt atq; contritus ſalmana princeps madianitarũ: qui
interfectus eſt a domo hierobaal. Haud dubium quin gedeonem ſignificet: qui ex eo quod deſtru
xit phanum baal lucumq; ſuccidit: & ille ſe uindicare non potuit: cognomentum Hierobaal ſor/ I. reg. H.g.
titus eſt. ideſt ulciſcatur ſe baal:ut quomodo ſalmana interfecit filios coram matribus: lpſis quoq;
matribus deinceps interfectis: ſic & filii tui o Ephraim te præſente interficientur qui & ipſe truci⸗/
daiadus es. Quærimus ubi ſcriptũ ẽ qd ſalmana matrẽ ſup filiis occiderit. Legimus in iudicũ libro Iudi.8.
loquente gedeone ad principem madian. Quomodo abſq; liberis fecit gladius tuus multas ma/
tres: ita ſine filiis erit inter mulieres mater tua. Sicut igitur uaſtatus eſt ſalmana ab Hierobaal quz
male quidam arbitrantur Hieroboam filium nabath qui decem tribubus præfuit: & uaſtatus eſt
Vt in hebraico continetur: ab Arbal idipſum ſignificante: quod & Hierobaal. Sed breuiori dii/
ſcretioriq; ſermone:ſic fecit uobis o Iſrael a facie malitiarum ueſtrarum bethel in qua uitulum
aureum poſuiſtis & eſtis uenerati ægyptios deos. Pro bethel: quod interprætatur domus dei.
ſeptuaginta tranſtulerunt domus iſrael: quod in hebræo pœnitus non habetur. Euaſimus ut
cumq; de confragoſis locis: Nunc in altum uel atendentes allegoriæ pelagus tranſeamus.
Quia confiſus es o ephraim in uiis ſiue in curribus tuis. de quibus ſcriptum eſt hi in curribus & hi
in equis nos autem in nomine domini dei noſtri magnificabimur. Et confiſus es in multitudi-
ne fortium tuorum quos tibi falſa ſcientia roboraſti: ideo conſurget tumultus & ſonitus in popu/
lo tuo. Quicquid enim locuntur non habent uocem ſentẽtias explicantem: ſed tumultum clamo/
remq; & ſonitum: & omnes munitiones tuæ ſiue quæ mutata ſunt uaſtabuntur. non enim teſtimo
miis ſcripturarum ſed arte dialectica: & argumentis philoſophorum munita ſunt: atq; conſtructa:
Sicut uaſtatus eſt quondã ſalmana a gedeone matre ſuper filiis interfecta. Cuius hiſtoriæ & octoa
geſimus ſecundus pſalmus meminit: ubi inter ceteros duces madian etiam ſalmana fuiſſe comme
morat dicens: fac eis domine. Aud dubium quin eos ſignificet qui contra dominum inierunt pa/
ctũ ſiue teſtamentum ſicut madian & ſyſare Et poſt reliqua:Pone ĩquit principes eorum ſicut oreb
& zeb & ſebee & ſalmana omnes principes eorum qui dixerunt hereditate poſſidæamus ſan/
ctuarium dei: Et in hoc pſalmo duces heretici deſcribuntur: quia altare dei ſibi uendicare cona/
ti ſunt: Quodq; ſequitur: Sic fecit uobis bethel a facie malitiarum ueſtrarum: proprie hereti/
corum principibus coaptatur: quid eis fecerit bethel quam ipſi uocant bethel hoc eſt domum
dei: & falſam eccleſiam. Vt ſit ſenſus: Sic uobis faciet eccleſia ueſtra quam uocatis domum dei:
Ceterum ex quoa uobis tenetur appellanda eſt bethauen ideſt domus idoli. Propter mul-
titudinem malitiarum ueſtrarum. òM:ß

—

— +
—

—

Super O ſee pꝛophetã.

Capitulum vndecimum.

tcaui filium meum:Aocauerunt eos ſic abierunt a facie eoꝛum: Baal immolabant
B ſimulachꝛis ſacriſicabant. LCxxX.
S Cane pꝛoiectus eſt rex Iſrael:quia paruulus Iſrael.? ego dilexi eum:⁊ ex egy/⸗

4 — B K

ptilibus adolebant incenſum.

prto vocaui filios ſuos: Sicut vocaui eõs ita abierunt a facie mea ipſi baal immolabant? ſcul⸗

C Diuerſis figuris eundem explicat ſenſum:qui ſupra dixerat tranſire fecit ſamaria regem fuũ quaſi

ſpumam ſuper faciem aquæ eo quod ſpuma & bullæ in aquarum ſummitatibus natantes celeriter
diſſoluantu, Nunc eandem rem ſub alia ponit ſimilitudine: Sicut ortus enim auroræ & dilucu/
lum principium diei quod appellatur mane inter noctis ſolisq; uicinia tranſit celeriter: ita ut

finiatur nox & clareſcat dies:ſic rex Iſrael: ideſt decem tribuum uelociter tranſiet: Exponitq; benefi

Ccitur: ſed pluraliter intelligitur: quomodo & populus & ephraim & iudas: ſi quidem in numero ſin

tia quæ in ipſum contulerit deus. Dum inquit eſſet puer & paruulus & captus in ægipro teneretur:

in tantum eum dilexi ut mitterem ſeruum meum Moyſen: & ex ægypto uocarem filium meù. De
quo dixi in alio loco:filius meus:primogenitus meus Iſrael: Et quia iſrael ſingulariter quidem di/

gulari multus eſt numerus: qui hoc numero continetur. Veteris recordatur hyſtoriæ: quod uoca/

uerit quidem eos per moyſen & aaron qui uocauerunt eos ut egrederẽtur de ægypto. Ip̃i uero uo

cati ab eis receſſerunt a facie eorum uertentes eis tergum & mentis duritiam geſtu corporis indicã

tes: Nec eis ſufficit uocantes contemnere niſi immolarẽt baal & ſculptilibus ſiue ſimulachris ado

lerent incenſum: Adoraſſe eos baal primum ſub Achab rege iſrael legimus: qui ſidonii regis filiaz

ezabel duxit uxorem: & babylonium ac phenicis idolum tranſtulit in ſamariam. Ergo diſtãtia pec

cata temporibus: uno ſermone coniungit: quomodo primum uocati ſunt de ægypto & appellati
filii: Deinde in ſolitudinem receſſerint a deo: belphegor magis colentes ꝗ;ᷓ deum: Et poſtea in ter
ra ſancta baalim & aſtaroth & ceteris idolis ſeruierint. & trãſire hereticos inſtar diluculi & regem
eorum diabolum: uel hereſiarcham intelligimus: quos i infantia quando crediderunt ĩ eccleſia &
erant paruuli & chriſti nomine cenſebantur: dilexit deus & uocauit illos de tribulatione: & tene/
bris ægypti: Vocauit autem per apoſtolos & doctores eccleſiæ: Cumq; a meis ĩquit ducibus ſint uo

cati receſſerunt a facie eorum: & adorauerunt beelphegor. hoc eſt ſuis uitiis & libidini ſeruierunt:

& poſtea ĩmolabãt baalim: & ſimulachris quæ ſibi cõfinxerãt: Singuli. n. hereticoꝶ hũt deos ſuos
& quodcunqʒ ſimulauerint quaſi ſculptile colũt: atq; cõflatile: Pro eo quod nos diximus: Ex ægy
pto uocaui filium meum Ixx.tranſtulerunt Et ex ægypto uocauit filios eius: quod in hæbraico nõ
habetur. Nulliq; dubium eſt Matheum de hoc loco ſumpfiſſe teſtimonium iuxta hebraicam ueri-
tatem:Ergo qui detrahũt noſtræ tranſlationi: dent ſcripturam de q;ᷓ euangeliſta hoc teſtimonium
ſumpſerit: & interprætatus ſit in domino ſaluatore: quando de ægypto reductus eſt in terram iſra/
el:Et cum inuenire non quiuerint:deſinant rugare frontem: adducere ſupercilium criſpare nares:
digitis concrepare:Hunc locum in ſeptimo uolumme lIulianus aguſtus quod aduerſum nos ideſt
chriſtianos euomuit calumniatur: & dicit quod de iſrael ſcriptum eſt Matheus euangeliſta ad chri

ſtum tranſtulit: ut ſimplicitati eorum qui de gentibusc rediderant illuderet: Cui nos breuiter reſpõ

debimus. Primum matheum euangeliũ hebreis litteris edidiſſe: quod non poterãt legere niſi ii ꝗ
ex hebreis erant: Ergo non propterea fecit ut illuderet ethnicis. Sin autem hebreis illudere uoluit

aut ſtultus aut ĩperitus fuit: ſtultus ſi apertũ finxit medatium: iĩperitus ſi ñ intellexit de quo hæc di

cerentur. Stultitia ipſũ uolumẽ ñ accuſat:qd prudenter ordinateq; cõpoſitũ ẽtimperitum non poſ

ſumus dicere quem ex aliis teſtimoniis ſcripturarum ſcientiam legis habuiſſe cognoſcimus. Sup
eſt ut illud dicamus: quod ea quæ TvmikœO præcedunt in aliis: uxta ueritatem & adimpletio⸗
nem referantur ad chriſtum:qd apoſtolũ ĩ duobus mõtibus Sina & Syon & in ſarra &agar feciſſe

cognouimus. Neq;.n.nõ eſt ſyna mons: & ñ eſt ſyon:non fuit ſarra & non fuit agar: quia hæc apo

ſtoſus paulus ad duo retulit teſtamenta: Sic igitur hoc quod ſcriptum eſt. Paruulus ifrael & dilexi
eum:& ex ægypto uocaui filium meum. Dicitur quidem de populo iſtael: qui uocatur ex ægipto

qui diligitur: qui eo tempore poſt errorem idolatriæ quaſi infans & paruulus eſt uocatus. ſed per

fecte refertur ad chriſtum. Nam iſaac in typo chriſti fuit: quod future mortis ligna ſibi portauerat:
& iacob quia liam dolentem oculos: & rachel pulchram habuerit uxorem. In lia que maior erat

cecitatem intelligimus ſynagogæ: ĩ rachel pulchritudiem eccleſiæ. Et tamen qui ex parte typi fue

runt domini ſaluatoris non omnia quæ feciſſe narrantur in typo eius feciſſe credendi ſunt: Iypus
enim partem iĩdicat: Quod ſi totum præcedat in typo:iam nõ eſt typus ſed hoſtoriæ ueritas appel/
landa eſt. Hæc breuiter ut in commentariisdiximus: nuncad reliqua curramus.
CEt ego quaſi nutritius ephraim:portabam cos in brachiis meis:⁊ neſcierunt quod curarem

Icut mane tranſijt:pertranſit rex Iſrael:quia puer Iſrael dilexi eum:? ex egyto vo

WMiero.liber Tertius

. eos In funiculis adam traham eos:in vinculis caritatis. Et ero eis quaſi exaltans iugum ſuꝑ
maxillas eoꝛum:⁊ declinaui ad eum ut veſceretur. LXxX.
CEt ego collocaui ephꝛaim:ſuſcepi eum ſuꝑ bꝛachium meum ⁊ non cognouerunt ut ſanarem
illos In coꝛruptione hominum extendi eos.in uinculis caritatis mee: Et ero illis quaſi dãs ala
pas homo ſuper maxillas eius:⁊ reſpiciam ad eum pꝛeualens ei.
CMultuʒz inter ſe hebraicum & Ixx interprætũ editio diſſonat: Tentemus igitur iuxta hebræos hi
ſtoriam: Iuxta. Ilxx cρααασονσ °1συ texere: Qui ſupra dixerat puer Iſrael: & dilexi eũ: & ex ægipto uo
caui filium meũ: Et poſtea intulit: quod perpetrauerit nephas baalim immolabant & ſimulachris
ſacrificabant: Nunc narrat quo Iſrael amore dilexerit: Secundum illud quod in deutronomio le
gitur: Portauit te dominus deus tuus ut ſolet homo geſtare puulum filium ſuum: in omni uia per
quam ambulaſti: donec uenires ad locum iſtum: Et in alio loco: Expandit alas ſuas & aſſumpſit Deu.32. b.
eum:atqʒ portauit in humeris ſuis. Ego inquit qui pater eram nutritius factus ſum: & puulum me
um in ulnis meis ipſe portabam:ne lederetur in ſolitudine: & ne uel eſtu uel tenebris terreretur: In
dlie nubes eram:in nocte ignis columna: ut quos crcram meo illuſtrarem & ſanarem lumine
Cumqʒ peccaſſent & fecidem ſibi uituli caput: dedi locum pœnitẽtiæ: & ignorauerunt quod cura
rem eos: &uulnus idolatriæ. xl. annorum ſpatio obducerem: & priſtinæ redderem ſanitati. Curaui
autem eos propter funiculos & uinculum caritatis: quibus mihi habraam iſaac & iacob adſtrin
xeram. Pro adam enim Aquila & Symachus &. Ixx. & theodotion uniuerſi hominem tranſtule/
runt: Vt dicerent in funiculis hominum traham eos: in uinculis caritatis. Quodqʒ ſequitur. Ero
eis quaſi exaltans iugum.pro quo interprætatus eſt Symachus: & putauerunt quod imponerem
iugum ſuper maxilas eorum. Dupliciter accipitur Aut abſtuli ab eis iugum cunctarum per cir/-
cuituʒ nationum:aut legem meam quaſi grauiſmum iugi pondus arbitrati ſunt: Et dedi ei eſcam
manna in deſerto quo ueſceretur. Hoc eſt enim quod ait: declinaui ad eum ut ueſceretur.pro quo
interprætatus eſt Symachus: & declinaui ad eum cibos: Non quod deus ad eum declinauerit: ſed
quod cibum manne ad eum fecerit declinare. Aliter: In tantum dilexi eos: & tam clemens pa/
ſtor fui ut morbidam ouem humeris meis ipſe portarem: ipſi uero ignorauerunt quod mea illos
paſione curarem: & qui amator ſum omnium hominum traherẽ eos ad credendum in uinculis
caritatis: iuxta illud quod in euangelio ſcriptum eſt. nemo uenit ad me niſi pater qui miſit me tra Ilo. 6.e.
xerit eum. Et arbitrati ſunt iugum meum leue eſſe grauiſſimum. Et declinaui ad eos deſerens re
gna celorum: ut cum eis uerſarer aſſumpta forma hominis: ſiue dedi ei ſenſum corporis mei ipᷣe
& cibus & cõuiua. Tranſceamus ad intelligentiã ſpiritalem: iuxta.lxx.dumtaxat interprætes: ne ſi
utrunq;: & ſecundum hiſtoriam & ſeconchun dαραειο% ⁄— υοσâρ oluerim exponere tendamus libri
magnitudinem. illis immolantibus baalim quæ de ſuo corde finxerunt: & me uocante fugienti/
bus a facie mea.ita enim in.Ixx. continetur. Ego clementiſſimus dominus ligabam pedes ephraim
ne a me longius fugeret. Hoc enim ſignificat ? 1»ριααοα ligabam autem teſtimoniis ſcriptu-/
rarum: & diſputatione magiſtrorum eccleſiæ: ut ligatos per patientiam ſuis brachiis contineret:
non intelligentes quod patientia dei ſalutis eorum eſſet occaſio: Vnde in correptione hominum
uidelicet magiſtrorum qui eos deceperant contractos perfidie frigorem extendi calore fidei: & q́
ſi repugnantes uinculis meæ dilectionis adſtrinxi: & quia non ſua ſponte currebant. ſed uincti fu
nibus trahebantur: Paululum maxillas eorum alapis uerberaui: nõ puniens ſed corrigens & emen
dans. iudex lacerat carnes. torquet funiculis: flagellis: atq; ignibus cruciat. Qui autem pater eſt:
laſciuientem filium palma percutit manu: Et pulchre non dixero eis alapis uerberans ſed quaſi ho-
mo maxillas manu percutiens: Percutit autem deus filios aberrantes comminatione pœnarum:
euangelica lectione: & teſtimomis prophetarum. Cumq; ſic pcuſſerit in maxilla ut hereticũ panẽ
atq; doctrinã excutiat de ore polluto: tũc reſpicit ad eũ dicẽte ſibi filio uerberato. Reſpice in me &
miſerere mei:& iterum: Reſpice & exaudi me dñe deus meus. Cumq; eos reſpexerint preualebit:
ſiue proderit eis ideſt ſuperabit aduerſarios: Et de fugitiuis ſeruis faciet ſiue dabit eis uerum & dun
cem cibum qui prius hereticorum mendacia & cibos amariſſimos deuorabant.
CNon reuertetur in terram egypti:⁊ aſſur ipſe rex eius:quoniam noluerunt conuerti.Cepit gla
dius in ciuitatibus eius ⁊ conſumet electos eius:⁊ cõmedet capita eoꝛum:⁊ populus meus pnn
debit ad reditum meum: Jugum autem imponetur eis ſimul quod non auferetur. LXxX.
CHabitabit ephraim in ẽgypto ⁊ aſſur:ipſe rex eius quia noluit conuerti:Et infirmatus eſt gla
dius in ciuitatibus eius:⁊ requieuit in manibus illius:⁊ cõmedent de cogitationibus ſuis:⁊ po/
pulus eius ſuſpenſus eſt ex incolatu ſuo:⁊ deus ſuper pꝛecioſa eius iraſcetuꝛ ⁊ non exaltabit eü lhe
CQuando dicit:non reuertar in terram ægypti: oſtendit quod reuerti cupiat ſed ire nõ poſſit: Re
uerti autem cupiebat Iſrael ab ægiptiis auxilium flagitans: ſed poſſeſſus eſt ab aſſyrio: qui cœpit eũ
& dominatus eſt illius iure uictoris: & hoc paſſus eſt: quia conuerti noluit: nec agere pœnitentiam
uel certe dicamus quod reuerſus ſit in terram ægypti: quandoægyptios in terra ſancta adorauit de
os:uel illo ſenſu ccihiendm quo ſupra dictum eſt Aegyptum inuocabant: ad aſſyrios abie//
runt: Cœpit itaq; gladius in ciuitatibus eius ſiue irruet: ut interprætatus eſt aquila: Aut uul-

it

ul

„ ☛ . — — —

—

Super OQſee pꝛophetam.

nerabitur ut Symachus tranſtulit: Etiude quantum pondus ſit miſeriarum:ut nõ agti uel poſ

ſeſſiones ac rura uaſtẽtur: ſed medias ciuitates hoſtis introeat & cõſumat electos eius: iue brachia

illlius: ut interprætatus eſt Simachus: quod hebraice dicitur Cumq; con ſumpſerit

gladius electos & principes ſiue robur exercitus: & deuorauerit uel capita uel conſilia eorum: ut ñ
poſſint aliquod inuenire pᷣſidium: tunc plebs miſerabilis quæ ad me reuerti noluit: meum ad ſe
reditum preſtolabitur: & ſero aget pœnitentiam: hoſtibus cuncta uaſtantibus: itaq; peccata gran/
dia grandibus ſunt punienda ſuppliciis: imponet eis qui derelicti fuerint de populo (Rege eorũ
ac principibus aſſyrio mucrone truncatis) iugum grauiſſimum ſeruitutis: Et impõòet pariter quod

non auferetur iuxta litteram: Niſi ſpiritaliter tollatur in chriſto: iuxta Ilxx. habitauit ephraim in

ægypto:terram ſanctam ſe habere dicẽs: & eccleſiam domini ſaluatoris: ſed uitiis atq; peccatis &
peruerſitate fidei ſemper in ægypto conimoratus eſt. Quia igitur ihabitauit in ægypto ſenſus ma

gnus aſſyriu, erit rex eius:noluit enim reuerti ad eccleſiam & uirtute perdita ideſt chriſto:qui eſt

ei uirtus & dei ſapientia: ſemper in languore uerſatus eſt. Et infirmus fuit cunctis demonibus ac

perturbationibus ſubiacens: iccirco gladius hoc eſt ſcientia ſpiritalis uel ſermo eccleſiaſtici uiri

Eſa.le

naſtans atq; debellans ſemper uerſabitur in urbibus eius: quas impie extruxit contra dominum: &

ie gladius requieſcet in manibus eius: ut occiſus ab alio alium non poſſit occidere:nec contra ad
nerſarium leuare manum:Deniq; recipient & uorabunt ſecundum coſilia ſua: infœlix autem popu

lus & uulgus indoctum ſuſpirabit antiquam patriam & captum ſe eſſe ſentiet ſiue pendebit in in

colatu ſuo:neſciens quid agat: & quo uertatur ignorans: deus uero ſuper præcioſa eorum: Aurum

uidelicet & argentum quæ acceperant ab eo: de quibꝰ ſæpe diximus iraſcetur: & nequaꝗᷓ liberabit
eum qui ſuo uitio corruit. Hoc iuxta. Ixx. eundem autem ſenſum & hebraico coaptauimus.

CAuomogo dabo te ephraim:pꝛoteg te iſrael:quomõ dabote ſicut Adama ponã te:ut ſebo
im. Conuerſũ ẽ i me coꝛ meũ:pariter cõturbata c pẽitudo mea. Mõ faciã furoꝛc ire mee.nõ cõ
uertar vt diſpdã ephrai qm̃ deꝰego:⁊ nõ hõ i medio tui ſanctus:⁊ nõ ingrediar cinitatẽ. LXxNX.

QAuid tibi faciam ephraim:pꝛotegam te Iſrael. Quid faciam tibi ſicut adamam ponam te:⁊⸗
ſicut ſeboi:conuerſum eſt coꝛ meuʒ:ſimul cõturbata ẽ penitudo mea Mõ faciã iuxta ꝛã furoris

°%

mei:non derelinqᷓ; ut deleat᷑ ephraim qm̃ deus ego ſum:⁊ nõ hõ ſanctus ⁊ nõ igrediar ciuitateʒ.

In eo loco ubi nos &.lxx.interprætati ſumus: protegã te ifrael in hebraico ſcriptũ eſt

quod aquila tranſtulit opειωοε ideſt ſcuto te circũdabo: Quod cũ ĩ bonam partem putaremus
intelligi: & ſignificare protectionem. ex editione Symachi contrarius nobis ſenſus ſubiicitur dicẽ
tis K&α avotoo? ideſt tradã te. Ex tranſlatione quoq; theodotionis: nõ ꝓſpera ſed aduerſaria de
monſtrantur: àοοπιααι quod ſignificat nudabo te & auferã a te ο ν hoc eſt ſcutum:
quo te ante ꝓtexerazʒ: Et hic ſenſus magis cõuenit dnño comminanti: quod igitur dicit hoc eſt qd

noluerüt cõuerti: & aſſur factus eſt rex eorum: deuorauitq; gladius & urbes & principes & popu/

lum:& imponetur eis iugum: quod non auferetur ab eis. Et uidebatur dura ſententia: nequaꝗ eis
locũ pœnitẽtiæ derelinqns: Nuũc deus parẽtis ad iſrael loqtur affectu: Quid tibi facià ephrai: qũo
te meo auxilio denudabo: quid tibi faciam:q̃ te arte corripiã. quo potero ſanare medicamĩe: ſicut
adama & ſeboĩ ponã te:qᷓ duæ ſũt ꝗnq; urbiũ ſicut ĩ geneſi legimꝰ: Sodoma & gomarra: adama: &
ſeboĩ & bale:quod eſt ſegor:& ſyto ſermõe z0aro dicirut: Ponã itaq; & uertã te in ſolitudinem &
delebo uſq; ad cineres ac fauillas: ſicut deleui adama & ſeboim: Cũq; duram immo crudelem ſen
tentiam protuliſſet: rurſum parentis affectu miſericordia uincitur: & auſteritatem iudicis pieta
te mitigat patris:Dicit enim Conuerſum eſt in me cor meum. pariter conturbata eſt pœnitudo.
mea: Statim ut locutus ſum me ephraim & iſrael ſicut adama ſeboimq; poſiturum: mea commo/
ta ſunt uiſcera. Pœnituit me meum quondam populum delere in perpetuum. iccirco non faciam
ſecundum furorem iracundiæ meæ. Nec de mea clementia commutabor: ut diſperdam ephra-/
im:non enim percutio ut perdam in perpetuum: ſed ut emendem: Crudelitas mea pœnitentie &

pietatis occaſio eſt. Deus enim ege ſum & non hõ: hõ ad hoepunit ut perdat. deus ad hoc corri/

pit ut emendet: in medio tui ſanctus & non ingrediar ciuitatem: Hoc eſt non ſum unus de is qui
in urbibus habitant: qui humanis legibus uiuunt: qui crudelitatem arbitrantur iuſtitiã: ius ſummũ
ſumma malitia eſt: Mea autem lex meaq; iuſtitia eſt ſaluare correptos. Poſſumus & aliter dicere
quia primus chaim paricida extruxit ciuitatem in nomine filii ſui enoch: in huiuſcemodi urbeʒ
dominꝰ nõ ingreditur quæ ex ſcelere & ſanguine & paricidio fabricata eſt. Sin auteʒ uoluerimus
legere:quomodo dabo te ephraim protegam te iſtael. ſicintelligendum eſt: Quid tibi faciam nuũ
protectione dignus es:qui tanta feciſti. Notandum quoq; quod ubi contra iudam dicitur.i. popu
lum dei:non adama ponitur & ſeboim: ſed ſodoma & gomorra. Legimus eni in Eſaia. Audite le
gem dei principes ſodomorum: attendite uerbũ dñi populus gomora: in euangelio quoq; ciui/
tas qᷓ apoſtolos non receperit excutientibus eis puluerem pedu ſuoꝶ: dicitur de ea:qd in die iu/
dicii tollerabilius ſit terræ ſodomorũ & gomorræ: ꝗᷓ ciuitati illi: Et ad hieruſalem prophetalis ſer
mo dirigitur.iuſtificata eſt ſodoma ex te. datur nobis ergo ſuſpitio: quod ſodoma & gomorta
principes fuerit in peccato: & adama & ſeboim earum exempla ſectatæ ſint: Et quod potentes po

Miero.liber Tertius

„ tenter tormenta patiantur: & ſeruus qui ſcit uoluntatem domini ſui & non facit eam: uapulet mul Luc.12. ,.
tis: Vnde & eccleſiaſtici: fuſtem quibus heretici ſceleribus cõtinentur: nequaqꝗᷓ adama & ſeboĩ: quæ
inferiores ſunt:ſed ſodomæ & gomoræ que maiorum crimmũ eſſe dicuntur cruciatibus ſubiace/
bunt:Ad hereticos quoq; deceptumqʒ ab eis populum loquitur dominus: quod niſi egerint pœni
tentiam ponantur ſicut adama & ſeboim ut nullam ſpem habeãt ſalutis. Rurſum clementiſſimus
pater dicit ſuam mutare ſententiam: & pœnitere quod talia ſit locutus: ut illos quoq; ad conuerſio
nem & ad pœnitentiam prouocet: Non faciam inquit in furore meo non diſperdam ephraĩ Quã
tum ĩquit in me eſt: quantum ego cupio:ſi errorem ueritate correxerit: ſi me magis amauerit quã
principes hereſeos: Deus enim ego ſum & nõ homo: lapſis manum porrigam: errantes ad ſalutem
uocabo: & quia ſanctus ſum: propterea non ingrediar ciuitatem.i. Conciliabula & urbes heretico
rum: Foras exeuntes de urbibus ſuis libenter recipio: in ciuitates eorum non ingrediar. Hoc quod
dixi non ingrediar ciuitarem: & iuxta: lxx. ſequitur: poſt dominum ambulabo: quidam ſic interpᷣ
tati ſunt ut dicerent domino populum reſpondiſſe: & eſſe ſenſũ. Quia conuerſum eſt in te cor tuũ
& non ſecũdum peccata noſtra ſeciſti nobis: ſed ĩmitaris clementiam tuam: & noſtra delicta non
punis:& polliceris te ſanctum atq; clementem in noſtri medio uerſaturum: Iccirco & ego maloꝶ
hominum n ingrediar ciuitatem: nec ero de numero peccatorum: ſed ambulabo poſt dommũ
deum meum: Hebræi autem ex perſona dei ita ediſſerunt: Non te derelinꝗ́: non ibo ad aliam gen
tem: nec ingrediar alteram ciuitatem: .
CNVPoſt dũum ambulabũt:quaſi leo rugiet qꝛ ipᷣe rugiet⁊ foꝛmidabũt filij maris ⁊ volabũt q̃ſi
aues ex egypto:⁊ q̃ſi colũba de tèrra aſſyrioꝛuzʒ:⁊ collocabo eos iĩ domibꝰ ſuis:dicit dñs. LXxX.
CPoſt dominum ambulabo:ſicut leo rugiet: Cætera ſimiliter
CDomino pꝓſpera pollicẽte populus conuertitur ad eũ: & ambulabit poſt dominum:qui domi/
nus rugiet quaſi leo: De quo & amos propheta cõmemorat. Dominus de ſyon rugiet: & de hieru amos.l. a.
ſalem dabit uocem ſuam: Rugiet autẽ quando dicit: ſicut adama kanam te ut ſeboim: Cumq; ille
rugierit: tunc ſormidabũt filii maris ſiue aquarum.ut: lxx. tranſtulerunt: Eteni uerbũ maim quod Ee
p tres litteras ſcribitur mem Ioth mem: Si legatur maim aquas ſignificat: de mare intelli
gitur. Hæc hebræi ad aduentum chriſti referunt: quem ſperant eſſe uenturum: Nos iam trãſacta cõ
uicimus: quia & de ægypto: & de aſſyriis:hoc ẽ & ab oriente & occidẽte.& ab aquilone & a meri/
die uenerunt & cottidie ueniunt.qui diſcunbant cũ habraam & Iſac & Iacob:Filios autem maris
ſiue aquarum: eos poſſumus appellare: qui ſagena, domini cõprehenſi ſunt: & abſtracti de mari
huius ſeculi. Cumq; capti fuerint de morte in uitã: collocabuntur in domibus ſuis: quæ horrea uo l
cat euangelium:in quibus electa & a paleis ſeparata frumenta conduntur. Natura leonum eſſe
dicitur: ut cum infremuerit & rugierint omnia animalia contremiſcant: & fixo gradu ſe mouere
non poſſint: tantus pauor eſt tãta formido.Itaq; dominus cum inſtar leonis rugierit & intonuerit
ac dederit uocem ſuã: cunctæ aues & uniuerſa uolatilia perhorreſcẽt. & ibũt ad nidos: ideſt ad do
mos ſuas in quibus dominus habitabit cũ eis: Dicamus & aliter: Cum uerus leo ifremuerit: falſus
leo quieſt iuxta apoſtolum petrũ aduerſarius noſter illico cõticeſcet: & omne dogmaperuerſum , j.pe J.b.
os ſuũ aperire non poterit: quiq; ante ab eo capti fuerãt rugitu leonis ſoluti & cõminatione terri
bili ſequentur dominum deum ſuum. Tuũc timebunt filii maris ſiue aquarum: qui in amaritudine
& falſis hereticorum aquis fuerant procreati: & aſſũptis pennis uolabũt quaſi aues ex ægypto & o.
qᷓſi colũba de terra aſſyriorũ:& dicẽt. Quis dabit mihi pẽnas ſicut colũbæ & uolabo & reqeſcã ut
ꝗ apud hereticos laborauerũt reꝗeſcãt in eccleſia: & habitent in domibꝰ ſuis: de ꝗbus fuerant erro
re ſeducti.Egyptũ.i.meſrai tribulationem iterpᷣtari: & ãguſtias nouimꝰ aſſirios quoq; dirigẽtes:
ſiue ut meliꝰ arbitramur arguẽtes: Ab iis ergo liberãtur heretici. cũ habitare cœpit ĩ domib ſuis:
& malis parẽtibus dixerit: reliquetur uobis domus ueſtra deſerta
CCircundedit me in negotiatione ſua ephraim:⁊ in dolo domus Iſrael:Judas autẽ teſtis de
ſcendit cum deo ⁊ cum ſanctis ſidelibus. LXXx
CCircundedit me in mendatio ephraim ⁊ in impietate domus Iſrael ⁊ iuda:nũc cognouit eos
Ddeus ⁊ populus ſanctus vocabitur dei. .
CTradũt ludæi huiuſcemodi fabulã. ĩ exitu iſrael ex ægypto:qñ ex alia pte mõs:ex alia rubrũ ma
re: & ex alia pharaõis cigebatur exercitu: & incluſus populus tenebatur: Cæteris tribubus deſperã
tibus ſalutem: & aut reuerti in ægyptũ: aut bellare cupientibus. ſolus iuda fideliter ingreſſus ẽ ma
re: Vnde & regnum meruit accipere: & hoc eſſe quod nũc dicatur: ludas teſtis ſermonũù dei: & adſti
pulator ac uĩdex deſcẽdit cũ deo ĩ mare: & ĩter ſanctos fuit fideliſſimus: ut uerbis iubẽtis crederet
dei: Hoc illi dicũt: Nos ceptæ explanatiõis ſeqmur ordinẽ: Quod circũdederit ephraĩ regia tribꝰ
& domibꝰ Iſrael populus ꝗ tribui regiæ ſeruiebat. & circũdederit eũ ĩ negotiatõe ſiue mẽdatio: dũ
dñm negãt & idola cõfitẽtur: Iudas at hoc ẽ duæ tribus qꝗᷓ hẽbãt tẽplũ legẽ ꝓphetas & ſeruabãt p̃
cepta legalia: erãt teſtes: gradiẽtesq; cũ deo: & cũ ſãctis fidelibus: Sanctos poſſumus dicere: uel äge
los: uel patriarchas ac ꝓphetas & cæteros ꝗ dei ĩpio ſerniebãt: Ad cõpatõez. n. illius tpis: quo hæc
dicebantur aberrante penitus: ephraim. & decepto ĩ idolorum cultu Iſrael:ſolus iudas remãſerat

ei⸗

4

ſee prophetä.

len qui in dei teſtimoniis uerſaretur & poſſet deſcendere cum eo:ſiue fortis eſſe cum forte RAD enĩ
& deſcenſionem & fortitudinem ſignificat.pro quo Aquila tranſtulit Kα 1π Sαοαναατ οα
iuxta Circundant heretici dominum in mendatio ĩmo in negotiatione: Quicquid eni
loquntur:negant immo mendatium eſt: & circundant eum in dolo ſiue in impietate domus iſra/
el:dum uniuerſa que ſimulant artificum ſermone componunt.& impietatem locuntur cõtra dim
lIudas autem hoc eſt uir eccleſiaſticus non ſuperbit: non inflatur tumore heretico ſed humiliatur
cum deo: & cum ſanctorũ choro fidelis eſt & robuſtus: dum edificat domum ſuam ſuper petram:
quæ nulla tempeſtate quatiatur.Ixx. Multo tranſtulerunt: quod ephraim & domus iſrael & judas
circundederint dominũ in mẽdatio & in impietate: & tantæ clementiæ ſit deus: ut non ab eis ab
ſcidat ſpem ſalutis: ſed cognoſcat illos: & paratus ſit uocare populũ ſanctũ & populũ dei.ꝗq nũc im

pietate peruerſus eſt. iuxta tropologiam quoq; uelle deum & hereticos ſaluari: & eccleſiaſticos
peccatores.& omnes ſuo uocabulo nuncupari: Qui autem uere ſanctus eſt non circundat deum ĩ
mendacio ſed in ueritate. Pſalmiſta dicẽte: Potens es dñe & ueritas tua ĩ circuitu tuo. Cap. xii.
Pbraim paſcit ventum ⁊ ſequitur eſtum:tota die mẽdatium ?⁊ vaſtitatẽ multiplicat:⁊
fedus cum aſſyrüs inijt:z oleum in egyptum ferebat. LCxxxX.
ACEphrai aũt peſſimus ſpiritus perſecutus ẽ eſtũ:tota die? inania vana multiplica/
1 bit:z teſtamentum cuʒ aſſyrijs pepigit:⁊ oleum in egypto mercabatur.
4.re. i. d. CSacra narrat hiſtoria. Manahen regẽ iſrael pace facta cum aſſur: ab ægyptiis auxilium poſtulaſſe
. ut paſceret uentos.ĩdeſt ſpe uana ſe decipere: ſequiq; Kâαρ ο να hoc eſt æſtum: & ire ad meridiẽ
nihilq; aliud agere tota die niſi ſibi illudere. Et d huc illucq; diſcurrat uaſtitatẽ & euerſionem ſuiſ
urbibus preparare: At non eſt uaſtitas atq; mendaciũ: pepigiſſe fœdus cum aſſyriis: & oleum tuliſ
ſe in egyptum ν†hhAοτιké a parte totum: quod uidelicet munera ægyptiis miſerit: Licet ꝗ
n m. dam arbitrentur quod nequaꝗᷓ in ægypto gignitur: & precioſiſſimum miſſum eſſe ab ephraim. cu
e ius terra ſamaria olei fertiliſſima eſt. Porro ſecũdum tropologiam omnes heretici peſiimo demo/
4 Ephe.6.öõ̊. num ſpũ continẽtur.de quo & in apoſtolo ſcriptum eſt: Aduerſus ſpiritualia nequitiæ ĩ cæleſtibus
1 Et immũdus ſpiritus cum exierit ab homine: & requiem non iuenerit: ſeptem alios ſpiritus neqo-/

res ſibi copulat: & priſtinam reuertitur ad domum. Spũ igitur peſſimo ſecũtur kavοοα ideſt
ariditatẽ ſiue uentum urentẽ: qui contrarius floribus eſt & germinantia cuncta diſpdit: Tota die
inania uacuaq; ſectatur:nec proprio errore contẽtus ẽ: ſed multos diſcipulos:ĩmo comites ſuæ ua/
nitatis: erroreſq; multiplicat: Fœdus quoq; facit cum aſſyriis quorum princeps eſt ſenſus magnus
Col.2.b. ut quæcũqʒ finxerit ſapiẽter ſimulaſſe uideatur: ea ſapiẽtia ꝗᷓ deſtruitur a deo: quã & apoſtolus pre
cipit declinandam dicẽs: Videte ne quis uos deprædetur per philoſophiã: & inanẽ ſeductionem:

ſecundum traditionẽ hominum: ſecundum elemẽta mundi: Sed & oleum fert in ægiptũ: ſiue mer
catur ægypti ſapientiam: & eccleſiaſticis cupiẽs miſcere dogmatibus: oleum unctionis quo unge
hbaätur prophetæ ac ſacerdotes: quo ungebãtur & reges: Hoc oleum habẽt & ſancti de quibus dici/
tur: Filii tui ſicut nouellæ oliuarũ in circuitu menſæ tuæ. Et bona oliua in qua oleaſter noſter inſer
1 v tus eſt: Quãuis autem conentur heretici ueritati miſcere mendatium: Oleum aquis & cæteris hu-

mentibus & liquẽtibus rebus non poteſt copulari.ſemper ueritas ſupra eſt. deorſumq; mendatiũ:
OQOmnes alias ſpecies ideſt hereſes: qᷓ non habent ut diximus oleum ueritatis poſſunt ſibi miſceri:
ps.1440. &S de pluribus unum effici corpus Sed harum oleum quod defertur in ægiptum: & de terra ſancta
ad pharaonis regna deſcẽdit deteſtatur propheta dicẽs: Oleũ peccatoris nõ iĩpiguet caput meum.
CNJuditium ergo domini cuʒ iuda ⁊ viſitatio ſuper iacob:iuxta vias eius ⁊ iuxta adinuentiões
eiũs reddet ei: In vtero ſupplantauit fratrem ſuum:⁊ in foꝛtitudine ſua:directus eſt cum ange
lo:⁊ inualuit ad angelum:⁊ confoꝛtatus eſt:fleuit ⁊ rogauit eum in bethel inuenit eum:⁊ ibi locu
tus eſt nobiſcum ⁊ dominus deus exercituum:dominus memoriale eius:⁊ tu ad dominum de
um tuum conuerteris:Miſericordiam ⁊ iudicium cuſtodi:⁊ ſpera in deo tuo ſemper. LXX

. ¶SEt indicium dñi cum iuda vt vlciſcatur iacob iuxta uias eius ⁊ iuxta adinuentiones eius
reddet ei. In vtero ſupplantauit fratreʒ ſuum:⁊ in labore ſuo pꝛeualuit deo:⁊ confortatus eſt
4 cũ angelo:⁊ potuit:fleuerunt ⁊ depꝛecati ſũt in domo QOM inuenerũt me ⁊ ibi dictũ ẽ ad eos:
dominus autem deus omnipotens erit memoriale eius:⁊ cum deo tuo conuerteris:miſericor/
diam ⁊ iudicium cuſtodiet appꝛopiqua deo tuo ſemper. .äs
4 CEphraim ſemel paſcente uentos: & ſequente mendatium: qui in tantam uenit amentiã: ut inter
n duas gẽtes aduerſarias dubius fluctuaret: faciẽs pacẽ cũ afſiriis: & oleũ portãs ĩ ægyptũ. Nũc mihi
oẽ iuditiũ ẽ cũ iuda & uiſitatio ſuꝑ iacob.vViſitationẽ ãt uocat flagella atq; ſupplitia: ut ꝗ ephraiĩ
u reddidit qd merebat:iudæ quoq; ꝗ de iacob ortus ẽ ſemie: reddat iuxta uias & iuxra admuentio/
, nes ſuas:ꝗq ñ tm̃ fortuito errore deceptus de humana cõcidit fragilitate: ſed inqſiuit & adinuemit ĩ
ꝗbus peccaret & rueret:Exponit autẽ quanta bona iudas hoc iacob acceperit: & in patre filius
nominatur ueteriſq; recordatur hiſtoriæ. ut & dei miſericordia erga iacob: & illius cõtra dominũ
. duritia cognoſcatur: dum adhuc eſſet in utero rebecce ſPianttaui fratrem ſuum eſau.non utiqʒ
. fortitudine propria: qui'ſentire nõ poterat: ſed miſericordia dei: qui cognoſcit & diligit eos quos

MHiero.liber Tertius

predeſtinauit: & non ſolum in utero ſupplantauit fratrem ſuum: ſed in fortitudine quoq; diredtus
eſt cum angelo: quando ab torrentem iacob aduerſum angelum tota nocte pugnauitet qui dire
ctus eſt cum angelo propterea aov Tœ 1V quod hebraice dicitur iſau hoc eſt dirigentis ſiue dire
cti nomen accepit: & inualuit inquit aduerſum angelum: & eius benedictione quem uicerat con
fortatus eſt: Fleuit quoqʒ & rogauit eum ideſt angelum dicens: nõ te dimittam niſi mihi benedi- i;
xeris. Cumq; patris matriſq; conſilio ĩ meſopotamiã fugeret: inuenit eundem angelum in bethel: 1
qui locutus eſt ad eum. locutus eſt nobiſcum ideſt in patre: locutus & filiis: & in Iacob dilexit & iu
dam: ex quo tempore uſq; ad preſens nominis ei* quod illi ab angelo & a deo impoſitum eſt me
moria perſeuerat. Cum hæc ſe habeant ita & tu o Iuda imitare parentem tuuʒ. plora & roga domi
num exercituum: & ad eum conuertere: Cuſtodi miſericordiaʒ/ & iuditium: & cum utrumq; fece/
ris ſpera in deo tuo ſemper bonis operibus ad maiora proficiens. Pro eo quod in hebraico habet:
fleuit & rogauit eum in bethelinuenit eum & ibi locutus eſt nobiſcum. Legimus in editione uul-
gata fleuerunt & rogauerunt me in domo inuenerunt me: & ibi dictum eſt ad eos novoꝙ
interpᷣtatur dolor: Si quis igitur flet & agit pœnitentiam & dominum deprecatur. inuenit eum
in dolore cordis ſui:& cum eum inuocauerit: ſibi audiet reſpondentem-Poſſumus iudam eccleſia
ſticum uirum intelligere: qui a domino corripitur: quod non ſit priſtinorum in ſe beneficiorum
eius memor:ſed cottidie peccatis peccata conſotiet: & exponit que ſint ipſa beneficia: Cum te ingt
naſcentem in fide eccleſia parturiret: ſupplantaſti iudæum ſiue gentilem fratrem tuum: & eius ac/
cepiſti primogenita: & ĩ fortitudine tua directus es cum angelo uel uincens aduerſarias fortitudi
nes:uel roboratus benedictionibus angeli: quia ipſe eſt deus: & inualuiſti per figuram contra an/
gelum: ut inualeſceres contra homines & confortatus es. Cumq; eſſes uictoriã conſecutus fleuiſti
& rogaſti angelum domini: & peccatorum ueterum recordatus: inueniſti eum in bethel hoc eſt in
domo dei:q ẽ eccleſia ſiue ĩ domo uè †»ſοτεοοου αααιονιπρ doloris & lachriag: & pœnitẽ
tiæ: Et ut ſciremus quis eſſet ludas: inquit ibi locutus ẽ nobiſcum:hoc eſt nobis chriſtianiſ:& ex eo
tempore uſqʒ in preſentem diem chriſti cenſemur nomine: & ipſo dirigẽte corrigimur: Oitaq; uir
eccleſiaſtice:qui appellaris iudas: & confiteris: conuertere cottidie per pœnitẽtiam ad dominum
tuum: & ſi forte peccaueris ĩmitare prophetam dicentem. Laboraui in gemitu meo: lauabo perſin p̃̈s.6.
gulas noctes lectum meum: lachrimis ſtratum meum rigabo: Nec hoc dixiſſe ſufficiat: ſed dei ſer-
ua mandata: fac in alios miſericordiam: ut & ipſe miſericordiam conſequaris: luditium uerum iu

dica:ut in quo iudicaueris iudicetur de te: Et ſpera in deo tuo ſemper: ſiue appropinqua deo tuo iu bun
giter: ut omni tempore in uirtute proficiens appropinques deo tuo. lut
C¶ Chanaan in manu eius ſtatera doloſa calumniam dilexit. Et dixit ephraim uerumtamen di⸗
ues effectꝰſũ.iueni idolũ mihi:omnes laboꝛes mei ñ iueniẽt mihi inigtatẽ quãpeccaui. LXx.
CCanaan ĩ manu eius ſtatera iniꝗtatis oppꝛimere ꝑ potẽtiã dilexit:⁊ dixit ephrai. Nerũtamẽ 4

diues effectꝰ ſũ iueni requiẽ mihi.oẽs laboꝛes eius ñ iueniẽtur ei ꝓpter inigtates ĩ gbꝰpeccauit
CMonuerat iudam ut conuerteretur ad dominum deum ſuum & miſericordiam ſeruaret atq; iu
ditium: & ſperaret in domino ſemper ſiue appropinquaret ei iugiter: Nuncad ephraim hoc eſt de
cem tribus ſermo conuertitur: quem uocat chanaan iuxta illud quod loquitur daniel ad pᷣſbyte/ Dao. . f.
rum: qui utiq; erat de ſemine iuda: Semen chanaan & non iuda: ſpeties decepit te: Et ĩ Ezechiel ad Ere.16. a.
hieruſalem dictum legimus: Pater tuus amorreus & mater tua cherea: Et in eſaia dicitur ad tribum Eſa.l. a.
iuda Audite uerbum domini principes ſodomorum: percipite auribus legem domini noſtri po/
pulus gommoræ. In zacharia quoq; extremo uerſiculo legimus: & non erit chananeus ultra in do
mo domini. Dicit autem chanaan hoc eſt ephraim habereè in manu ſua ſtateram doloſam ſiue ini
quam. iubente ſcriptura equa ſint tibi pondera: & non ſolum habere ſtateram iniꝗ ac doloſaʒ: ſed
diligere calumniam & opprimere homines per potẽtiam: Et ne putaremns chanaan alium quẽpi
am ſentiendum ponit manifeſtius qui ſit iſte chanaan: dixit ephraim: Verumtamen diues effectus
ſum: & eſt ſenſus: Non refert unde poſſideam: hoc morbo laborant plurimi de quibus ſcriptũ eſt. Luc.16.6.
Diuitiæ congregatæ inique euomentur: Redemptio enim animarum proprie diuitiæ: Vnde
præcipitur ut faciamus amicos de iniquo mãmona qui nos poſſint recipere in eterna tabernacula
Ephraim autem qui gloriatur & dicit: uerütamẽ diues effectus ſũ: Inueni idolũ mihi. οορπ½εα.
hoc eſt poſſidenti: caſſo labore ſudauit: Sicut autem guloſi & luxurioſi uenter deus eſt: ita & auarus
adorat auri idolum & dicit in corde ſuo inueni quod querebam: Sed audiet: Stulte hac nocte ra/-
pietur anima tua a te: quæ autem pᷣparaſti cuius erunt: Cumq; ſemel oculos eius: diuitiaꝶ nõ di⸗
cã fulgor.ſed cecitas occuparit loqtur. Oẽs labores mei nõ ĩueniẽt iniqtatẽ meã ĩ ꝗᷓ peccaui:Et eſt
ſenſus: quicquid peccauero ſi habuero diuitias ab iis ꝗᷓ meo ĩdigẽt auxilio: mihi nõ poterit ĩputa
ri: Secundum illud qd ſcriptum eſt: Et qui iniqua gerit benedicitur: Diuitum enim amici multi.
Vnde & ad hereticos hoc ipᷣm refertur: Chanaan quippe interpᷣtari poteſt quaſi mouentes. & nota
qd dixerit: quaſi mouẽtes nõmouentis. Mouentes ſũt eos quos deceperint: quaſi mouentes illos
quos mouere temptauerint: Sed quia fundati ſüt ſuperpetram nullo poſſũt turbine concuti: nec
pedũ ſuoꝶ mutare ueſtigiũ:In iſtiuſmodi Chanaan manu hoc ẽ operibus ſtatera doloſa ẽ & ini/

u.
mi
4
abl
0,

do

eun
ſed
ihi

Super Oſee prophetã.

qua:quicquid enim hereticus loquitur: dei iuſtitiam non habet: & plenum eſt doli & fraudum: un
de & calumniam diligunt dum deprimunt innocentes: ſiue opprimunt eos per potentiam. Op-
rnnitur pauper eccleſiaſticus uerboſitate & argutiis hereticorum.qui poſtꝗᷓ aliquos deceperit ſo/
lent dicere diuites facti ſumus: habemus plurimam multitudinem diſcipulorum: turba nos ſequi

2. Thi.3.5. tur: inuenimus idolum uel refrigerium nobis. Iccirco enim uel maxime hereſes componunturut

deuorent domus uiduarum: quæ ſemper diſcunt & nũꝗᷓ ad ſcientiam Perueniunt ueritatis: Et pul
chre inueniant idolum mihi: Omnia enim hereticorum figmenta idola ſunt & ſimulachra genti/-
lium: nec differunt in impietate: licet in nomine diſcrepare uideantur. Solentq; dicere quicquid
egero mihi non poterit imputari: habeo enim diuitias meas: argumenta: philoſophorum: habeo
populi multitudinem quã qui aſpexerit me peccare non arbitretuor.
CEt ego dominus deus tuus qui te eduxi de terra egypti:adhuc ſedereſte faciam in tabernacu
lis ſicut in diebus feſtiuitatis:⁊ locutus ſum ſuper pꝛophetas:⁊ ego viſionem multiplicaui.⁊ in
manibus pꝛophetarum aſſimilatus ſum. LxX.
CEgo ſt dũs de tuꝰ:eduxi te de tcrra egypti:adhuc habitare te faciã i tabernacul ſicut ĩ dicbꝰ
ſolẽnitatis:⁊ loquar ad ꝓphetas:⁊ ego viſiões multiplicaui:ꝛi manibꝰ ꝓphetax aſſimilatꝰ ſum:

Q¶ CIu quidẽ tanta peccaſti ut letareris in ſcelere: & multitudinem peccatorum putares eſſe diuitias
Sa' diceres. Diues effectus ſum: inueniidolum mihi. Omnes labores mei peccata mea inuenire nõj

poterunt.Ego autem dominus deus tuus qui te eduxi de terra ægypti: qñ ſeruiebas pharaoni: &

eQificabas de luto & paleis ciuitates: adhuc tribuo tibi locum penitentiæ: & magnitudine promiſ

ſorũ hortor: ut ad me redeas: adhuc enim ſedere te faciam in tabernaculis: ſicut in diebus feſtiuita
tis. Diem feſtiuitatis ſcenophegiam uocat:ſeptimo mẽſe ꝗqntadecima die menſis:quãdo de ægy/⸗
pto egreſſi ſunt filii lſrael:Sicut inquit in eo tempore te de ægypto liberaui: &habitaſti in taberna
culis: ad terram ſanctam: & ad locum templi ire feſtinans. Sic etiam nunc educam te de tribulatio
ne & anguſtiis: & ĩminente captiuitate: ſi tamen feceris quæ præcepi. Ego enim ſum qui per om/-
nes ꝓphetas & uaria genera uiſionum aſſimilatus ſum hominibus: & te ad pœnitẽtiam ꝓuocaui.
An non eſt humanæ ſimilitudinis? quãdo Moyſes in altum extollens manus orat: ut Ieſus uincat
amalech: & crucis in eo ſacramenta monſtrantur. Nonne in manibus ꝓphetarum aſſimilatur de/
us:quãdo Ionas tribus diebus ac noctibus in ꝓfundo eſt: ut dominum ſignificet die tertia ab infe

Eze.lo.c. ris reſurgentem. Multiplicatas aũt uiſiões in omnibus prophetis legimus: quädo in Ezechiel do/

Eſa.6. a.
Aba.3.

minum cernit in aurige modum ſedentem ſuper cherubi. Et Eſaias uidi inꝗt dñm ſedentẽ ſuper
thronum excelſum & eleuatum: & duo ſeraphi in circuitu eius clamantia ad inuicem ſanctus ſan
ctus ſanctus domiĩus deus ſabaoth. Et Abacuc ſtabat in ſpecula ſua ut cornua uideret in manibus
ſaualuatoris in quibus abſcondita eſt fortitudo eius. Vnde & pſalmiſta conclamat: Audiam quid
loquatur in me dominus deus. ut autem ſciamus omnem ꝓphetiam ĩ ſcripturis ſanctis appellari
uiſionem. Et omnis inquit populus uidebat uocem domini: unde & ꝓphetæ ante dicebantur ui/-
dẽtes.Ad eos quoq; qui ab hereticis ſeducti ſunt dicitur ut reuertantur ad dominum qui mauult
pœnitentiam peccatoris qᷓ mortem.ipſum enim eẽ qui eos eduxerit de terra ægypti: ideſt de tene
bris & errore gentilium. Et ne forſitan peccati memores tardius reuertantur: Adhuc inquit ſedere
uos faciam in tabernaculis ſicut ĩ diebus feſtiuitatis: ut quod facit baptiſma hoc faciat pœnitẽtia:
& habitẽt in tabernaculis ſaluatoris: hoc eſt eccleſiis: de quibus dicitur: Plantati in domo domini
in atriis domus dei noſtri florebunt: & ne putent hereſiarchas & principes erroris ſui dei locutos
ſpiritu.Ego ſum inquit qui locutus ſum ad ꝓphetas: & non ad magiſtros ueſtros: & ego uiſiones
multiplicaui: & in manu ꝓphetarum meorũ qui ſunt in eccleſia conſtituti aſſimilatus ſum.
Si galaad idolum:ergo fruſtra errant in galgal bobus immolantes:nam ⁊ altaria eoꝛuʒ qua
ſi acerui ſuper ſulcos agri. XX. . H
Si non galaad eſt:ergo falſi erant in galgala pꝛincipes immolantes:⁊ altaria eoꝛum quaſi te
ſtudines ſuper deſertum agri. ðM
CPro eo quod nos trãſtulimus bobus:quæ hebraice appellantur Surim. Ixx. interprætati ſunt pri
cipes:qui uocantur Sarim: uerbi ſimilitudĩe atq; ambiguitate decepti. Rurſum ubi nos poſuimus
aceruos ꝗq hebraice appellantur: Gallim: & ꝓprie &Oρπεσαοενα0οι%ρυο απνονοειο ſigni-
ficant:hoc eſt ex arena tumulos cõgregatos:qui maxime in deſerto & maxime in littoribus flan/
te uento: uel augentur: uel minuũtur.Ixx. tranſtulerunt teſtudies. Pro quibus Symachus aceruos
lapidum interprætatus eſt: Theodotion colles. Et re uera ſi Yꝓne ipa σ°ο%π reſpitias habent ſimi-
litudinem magnorum teſtudinum in deſerto agro: uel in ripis atq; littoribus paululũ humo emi

nentium: Quod ergo dicit hoc eſt. Si in galaad de qua ſcriptum eſt galaad ciuitas operantiũ ido

lum ſupplantata a ſanguine:falſi ſunt dii & peruerſa religio: & eſt trãſiordanem ubi due tribus ha

bitant rubẽ & gad & dimidia tribus manaſſe. Ergo & galgal de qua in hoc eodẽ ꝓpheta legimus

Ois malitia eoꝶ ĩ galgala ꝗᷓ poſt tergũ bethauẽ. Quicũq; idola colũt nõ boues diis ĩmolãt: ſed
bubus offerũt ſacriſicia: imitãtes errorẽ ſamariæ. Eo. n. tpe quo hæc ꝓphabãtur galaad ĩ regno. x.
tribuũ erat: & galgal ſub ĩpio duax tribuũ ꝗᷓ appellabãtur iuda. Exrgo &. x. tribꝰ: & duæ pan ido/

☚

Miero.liber tertius

* latriæ errore deceptæ ſunt: & altaria eorum ſicut acerui & tumuli de lapidibus congregati ſiue de
arenis. Cumq; & illi & luda in captiuitatem fuerint abducti: aræ quondam eorum abſq; cultori/
bus teſtudinum uel tumulorum habebunt ſimilitudinem. Quia uero galaad interpretatur tranſla
tio teſtimonii: & galgal uolutabrum:hoc dicere poſſumus quod principes hereticorum teſtimo/
nia ueritatis traniferant in mendatium: & quicquid colunt idolum ſit & ſacrificia eorum habeant
ſimilitudinem: uel aceruorum de lapidibus congregatorum: uel teſtudinum. Quomõ. n. Yneipat
Gσασα½ο & acerui hinc atq; illinc de lapidibus & ſabulo congregantur: ita & heretici de ſapientia
ſeculari & argutis hominum fraude atq; mendatio ſimulachra componunt: Et cum hoc fece/
rint tardis greſſibus in uno mouentur loco: & totum orbem occupare non poſſunt: Teſtudo tar-
digradua & onerata: imo oppreſſa pondere ſuo:non tam ambulat ꝗᷓ mouetur: hereticorum gra/-
uiſſima peccata ſigniſicans: qui ſuis in cœno & uolutabro luti erroribus immolant: adorãtes ope
ra manuum ſuarum & inſtar boum cũcta pro terrenis frugibus laborantes.

£
CFugit Jacob in regionem ſyrie:⁊ ſeruiuit Iſrael in vxoꝛe:⁊ in vxoꝛe ſeruauit:In ꝓpheta au-
tem edurit dominus Iſrael de egypto:⁊ in pꝛopheta ſeruatus eſft. LXx
CCEt receſſit Jacob in campos ſyrie:⁊ ſeruiuit in iſrael in vxoꝛe:⁊ in vxoꝛe cuſtodiuit:⁊ in pꝛo/
pheta eduxit dominus iſrael de egypto:⁊ in ꝓpheta ſeruatus eſt.
CVidetur abſqʒ rõne & ordie prophetali poſt idolũ galaad & galgal & altaria aceruis lapidũ ſimi
lia ſubito hiſtoriam geneſeos de Iacob uoluiſſe narrare: Quod ſtatim ſoluit:qui ſupra de Iacob le
iſſe ſe meminit:in utero ſupplantauit fratrem ſuum: & in fortitudine directus eſt cum angelo:&
inualuit ad angelum: & cõfortatus eſt: fleuit & rogauit eum:in bethel inuenit eum & ibi locutus
eſt nobiſcum. Iſte igitur Iacob non fruſtra ab angelo confortatus eſt: ſed quia tota nocte pugna/
uit & uicit aduerſarium: ut ex hoc fratrem diſceret nõ timere: cuius metu in ſyriam fugeret ad la/
ban auunculum ſuum: & ſeruiuit in uxore rachel ſeptem annis: & pro lia oues ſoceri laban eodẽ
annorum ſpatio cuſtodiuit. Et quia ſemel Iacob dixerat & Iſrael patrem filioſq; cõiungit: & ſequẽ
tis recordatur hiſtoriæ quando in ꝓpheta moyſe eduxit dominus Iſrael de egypto: & duodecim
tribus qui generati ſunt de Iſrael ꝓpheta educente ſeruate ſunt: Non errabit qui ſupplantatorem
Iacob: & Iſrael uidentem deum in typo domini dixerit preceſſiſſe: & rachel primũ ſterilem atqʒ
formoſam:quã plurimum dilexit Iacob:ſignificare eccleſiam: Lyam autem lipiẽtibus oculis: atq;
fœtoſam ſynagogæ ſacramenta monſtrare: & quod ipſe credẽtium populũ eduxerit de tenebris
huius ſeculi: &ad dulciſtima iordanis ideſt baptiſmi fluenta peruenerit.
CAd iracundiam me pꝛouocauit ephꝛaim in amaritudinibus ſuis:⁊ ſanguis eius ſuper eum
veniet:⁊ obpꝛobꝛium ũulius reſtituet ei dominus deus ſuus. LXxX. Similiter.
CCum ego ephraim tanta preſtiterim ut nudum & exulem: ad ſolum diuitem dominum reduce/
rem & multorum filiorum parentem: deſeruit me ephraĩ ad iracundiam prouocauit: & amaritu-
dine ſua amarum fecit eſſe qui dulcis ſum: Vnde ſanguis eius ſuper eum ueniet:ideſt ipſe erit cauſa
mortis ſue.ſecundum id quod.Dauid loquitur ad eum qui ſaulis nuntiauit interitum: & a ſe regẽ
Iſrael ceſſum eſſe memorabat: Sanguis tuus ſuper caput tuum: Non mea ſententia ſed ſaulis ſan/ 2. reg.l.e.
guĩe tuus ſanguis effundetur: qdq; ſequitur & opprobrium eius reſtituet ei dominus:llli ſenſui
congruit quem nathan loquitur ad dauid. Quia blaſphemare feciſti immicos nomẽ domini pro

pter hanc rem: hoc eſt propter peccatum quo ĩterfeciſti uriam: ipſa blaſphemia atq; opprobrium 2. re. 12. d. lella
quo per te dominus blaſphematus eſt uerterur in caput tuum. Semper heretici ad iracundiam pro 1
uocant clementem dominum: & qui mauult penitentiam peccatoris ꝗ mortem:duritiam cordis
ſui punire compellunt: & ſanguis eorum quo & ſuum & multorum effuderũt ſanguinem ueniet a.
ſuper caput eorum:& opprobria quibus dominum blaſphemauerunt reſtituet eis dominus ſuus:
Non quod eorum dominus ſit.ſed qui quondam dominus eorum fuit. Cap. xiii.

POauente ephꝛaim hoꝛroꝛ inuaſit Iſrael:æ deliquit in baal.⁊ moꝛtuus eſt:⁊ nunc ad/
Esaiderunt ad peccandum.feceruntq; ſibi conflatile de argento ſuo quaſi ſimilitudineʒ
1S idolox: factura artificũ totũ c.ijs ipſi dicũt ĩmolate homines vitulos adorãtes.LXX.
EEAJuxta verbum ephraim iuſtificationes accepit ipſe in Iſrael.? poſuit baal ⁊ moꝛ/
tuus eſt:⁊ nunc appoſuit vt peccaret.⁊ fecerunt ſibi conflatile de argento ſuo:ſecundum imagi
nem idoloꝛum:opera artiſicij conflata.ijs ipſi dicunt immolate hoies vituli enim defecerunt.
CPro eo quod. Ixx.interpretati ſũt ĩimolate homines:uituli enim defecerunt.Et nos uertimus im
molate homines uitulos adorantes. Symachus interpretatus eſt immolate homines uitulos ado/
rent:Vt ſit ſenſus Immolate hoc eſt ſacrificate idolis. Et hucuſqʒ diſtinctio ſequatur: Rationale ani
mal homines adorent: uitulos muta animantia. Loquente ergo Ephraim ideſt hieroboam filio
nabath de tribu Ephraim:horor ĩuaſit Iſrael:ideſt decem tribus: Pro horrore qui hebraice dicitur
quem Symachus & Theodotion tremorem interpretati ſunt: Neſcio quid uolentes:
ideſt iuſtificationes. lxx.tranſtulerunt. Et tantus Iſraelem horror inuaſit: ut delinqueret & To. 14. a.
offenderet dominum baal & moreretur. perdens eum qui dicit: Ego ſum uita: Anima enim que Ez. 4 2
peccauerit ipſa morietur. Et apoſtolus uidua:inquit que in delitis eſt: uiuens mortua eſt: Et non . Thi.. a.

Super Oſee prophetã.

ſolum mortuus eſt in baal: ſed addidit pæccata peccatis: ut ex argento quod dominus dederatido
la fabricaretur opera manuum hominum: Quibus ipſi dicũt ideſt ſacerdotes & principes qui po/
4 ps.lIoꝭ. pulum bona docere debuerant: Immolate homines uitulos adorantes: Quod quidem & in pſal
mis dicitur: Immolauerũt filios ſuos & filias ſuas demoniis: Pro eo quod iuxta Symachũ & Theo-/

dotionem uertimus adorantes Aquila iterprætatus kaTα1ορσ1ε ideſt deoſculantes: Qui
Iob.ʒlec. enim adorant ſolent deoſculari manum ſuam: quod Iob feciſſe ſe negat dicens: Si oſculatus ſum
. manum meam apponẽs ori meo: & hoc mihi ad iniquitatem maximam rep utetur: Sin autẽ ut qui
4 dam uolunt demones locuntur ad populum: Immolate homines: uituli enim defecerunt: Oſtẽdi-
tur ingluuies eorum: qui ſanguine uictimarum aluntur: & holocauſtorum fumo. Quod deficien
tibus hoſtiis homines ſibi cupiant immolare. quorum nõ ſolum intentu: ſed & cruore lætãtur: Lo
quentibus autem hereticis: immo principibus hereticorum: deſt ephraim: horor & tremor ĩuaſit
infcœlicẽ populum: & deliquit in idolis: quæ de ſuo corde confinxit: & montur cũ populo quem
ſeduxit: & non ei ſufficit corruiſſe niſi linguam quam ad canendum deum acceperat uertat in ima
gines idolorũ & artifici eloquio ſimile ueritati dogma componat:qd nihil eſt aliud:niſi excogita
S tio prauitatis humanæ præcipiuntq; diſcipulis ſuis ut & ipſi Imolemt hommes: hoc eſt furentur de
J eccleſia dei: & introducant ad hereticos: & occidant quos deceperint: Quod ſequitur: uituli enim
ni defecerunt hunc habet ſenſum: Nolite querere quos ſeducatis de gentibus qui uocãtur bruta ani
ble malia: ſed eos rapite: eos ĩmolate qui in eccleſia còͤſtituti criſti cenſẽtur nomine: & hoẽs appellatur
CIccirco erunt quaſi nubes matutina:⁊ ſicut ros matutinus pertranſiens:ſicut puluis turbine
us raptus ex area:⁊ ſicut fumus de fumario. LXX Simliter.
no⸗ CHoc ſolum qd in ulſtimo eſt immutantes & ſicut uapor de locuſtis ſiue de lachrimis: qa in pleriſ
lv q codicibus àρHτποο maliis A„ροναιο% ν poſitum reperimus. Quia inquit homines pro uitulis
dAK immo uitulis ĩmolauerunt & adorauerunt uitulos: iccirco erũt q̃ſi nubes matutina: & ſicut ros ma
GH ne ptrãſiẽs:ſicut puluis turbine raptus ex area: & ſicut fumus de fumario. Quæ oĩa uidẽtur ad tps &
W ſubito dilabũtur iuxta illud qd dixerat: Trãſire fecit ſamaria regem ſuum: quaſi ſpumã ſup faciem
len aquæ: & iterum: ſicut mane trãſit: Pertrãſit rex Iſrael: & nubem quidem aut rorẽ trãſire uelociter &
1 puluerem ex area. & fumũ de fumario: nemo ãbigit: uxta illud qd ſcriptum eſt: Sicut deficit fu/
g mus deficiãt: Quærimus autẽ qᷓre Ixx pro fario qd theodotiõ trãſtulit ανοX½uπον lIocuſtas iter .
vns pᷣtati ſũt:apud hebræos locuſta & fumarium iiſdem ſcribitur litteris: Aleph: res beth: he. qd ſi lega-
tur arbe locuſta dicitur. Si orobba fumarium pro quo Aquila a Tapak Tnv Symachus foramen
um interprætati ſunt. Catharactam autem proprie uocat foramen in pariete fabricatum per quod fu-
mus egreditur: Si quis autem contentioſus & nolens recipere hebraicam ueritatem. Locuſte ſen/
nee ſum queſierit Audiat ephraim 1 ασο ideſt uapor ſiue auræ & ſpinttui comparari: qui ita tenuis
. de ore locuſtæ ægreditur. ut nõ ſentiatur: quod ſi econtrario obiecerit: quare non aliis quæ mino
ra ſunt periturum ephraim aſſimilauerit. Verbi gratia pulici: qui omnia membra habet:caput ocu
los pedes uentrem & crlerqu licet oculis non uideamus tamen ſenſu intelligimus: in tantum
ſg,utt ut os pulicis ac dentes nõ uidentes oculis: morſibus ſentiamus: Reſpondendum eſt ei quod ideo
“ uapori locuſtæ: ſiue auræ tenuiſſimæ periturorum gloria comparata ſit: quia locuſta noxia eſt: & ſic
4 inimica mortalibus: ut famem faciat & ſegetum culta populatur: in tantum ut arbores quoq; &ui-
nund loel. a⸗. & Ues decorticet. Quod plenius in iohel propheta legimus. Et huic locuſtæ & nubi matutinæ & r0/
1 2.f. ri & pulueni heretici cõparantur. De quibus & in epiſtola catholica dicitur:Hi ſunt nubes ſine aquiſ
habent enim ſpetiem prophetarum: & nubium apoſtolicarum: ad quas dei ueritas peruenit. Sed
un lLo. 7.c. non habent aquas ideſt gratiam ſpirituſſancti. Dicente domino in euangælio. Qui credit in me: ſi
n cut dicit ſcriptura:flumiĩa de uentre eius fluẽt aquæ uiuæ:hoc aũt dixit (iquit) de ſpiritu quẽ acce
in⸗ pturi erant credentes in eum. De lachrymis autem quæ ſermone græco habent aliꝗᷓ ſimilitudinẽ
locuſtarum AakpuοροK; τ KHι⅝⅛πüοορο Manifeſtus error eſt: quibuſdam pro locuſtis lachrymas eſti- .
, 4 mantibus. Egoautẽ ominus deus tuus.de tærra ægypti: Pro quo in. x. iterprætibus legitur: Ego
ni autem dominus deus tuus firmans cælum & creans terram: cuius manus creauit omnem militiam
. cæli: Et nõ oſtendi ea tibi: ut ambulares poſt ea:& eduxi te de terra ægypti: Quæ quoniam & in he
braico non habentur & a nullo uertuntur interprætum: In antiqua quoq; editione. Ixx. non legũ/
NM1 tur obelo prænotãda ſũt: præſertim cum ſenſus eorum perſpicuus ſit: Vnde ad reliqua trãſeamus
t cum iis quæ ſecuntur iungentes ſuperius capitulum.
Bin CEgo autem dominus deus tuus de terra egypti:⁊ deum abſqʒ me neſcias:⁊ ſaluatoꝛ non eſt
1 pꝛeter me:ego cognoui te in deſerto:i terra ſolitudinis iuxta paſcna ſua adimpleti ſunt ⁊ ſatura
ecc ti ſunt:⁊ eleuarunt coꝛ ſuum ⁊ obliti ſunt mei. LCxx
o CEgo autẽ dominus deus tuus:⁊ ego eduxite de terra egypti:⁊ deuz pꝛeter mẽ nõ cognoſces
M 7 ſaluatoꝛ non eſt abſqʒ me:Ego paſcebam te in ſolitudine in terra inhabitabili:ſcompaſcua
ſua:⁊ repleti ſunt in ſaturitate:⁊ eleuata ſunt coꝛda eoꝛum iccirco obliti ſunt mei.
o CQui ſupra dixeratFugit Iacob in regionem ſyriæ: & ſeruiuit Iſrael in uxore & in uxore ſeruauit.
gle iel⸗ IIn propheta autem eduxit dominus deus Iſrael de ægipto: & in propheta ſeruatus eſt: Et iam nũc
nr T d

WMiero.liber Tertius

quid eis præſtiterit refert. Ego dominus deus tuus qui eduxĩ te de terra agpliequi tibi mandaui
per Moyſen: Attende ne forte cõmedas & ſatureris & obliuiſcaris dei tui qui eduxit te de terra.
Non eſt enim alius deus præter me & qui poſſit ſaluare: nullus eſt alius: Ego qui conditor omniũ
ſum: cognoui ſiue paui te in deſerto & in terra inhabitabili: ubi rerum omnium pẽuria: ubi nullæ
aquæ: dedi tibi mana de cælo: & aquaꝶ fontes ꝓduxi de petra duriſtima. Qui iuxta illud quod ali
bi ſcriptum eſt: Incraſſatus eſt impinguatus dilatatus: & recalcitrauit dilectus. Nunc quoq; cõme/ D eu.32.b.
derunt & ſaturati ſunt:& eleuauerunt cor ſuum & obliti ſunt eius cuius beneficiorũ memores eſſe
debebãt: Neq; enim per tantam heremi uaſtitatem ubi non ſolum fruges & arbores uineæq;: ſed
nec herba quidem gignitur: & nullæ aquæ ard orem temperant ſolis: quadraginta annos poterat
iſrael ad terram peruenire iordanis: niſi dominus oĩa præſtitiſſet. Hereticos quoq; eduxit dñs de
terra ægypti: de domo ſeruitutis & de camino ferreo: qui primum ſeruiebãt regi Pharaoni & du-
cibus eius:præcepitq; eis in eccleſia ut aliũ neſcirẽt deum:miſi eum qui creator eſt oigm & nouit
ſaluare quos fecit. Ipſe cognouit eos & pauit ĩ terra ſolitudinis: ita ut poſiint dicere. Dũs paſcit me ps.22.
& nihil mihi deerit in loco paſcuæ ibi me collocauit: ſuper aquã refectionis educauit me. Deditq
eis angelorum panem mãna de cælo:qd in ægypto nunqᷓ cõmederãt. Et aquas de ſequẽti eos pe cor. 10.a.
tra. Petra aũt iuxta apoſtolum xps eſt: qui cõmederunt & impleti ſunt: & cibos dñi non tulerunt.
Quibus idem apoſtolus loquitur: Iam ſaturati eſtis. Itẽ diuites facti eſtis: Sine nobis regnatis atq; I.cor. 4. b.
utinam regnetis: ut & nos regnemus uobiſcum. Cõmederunt enim in ſanctis ſcripturis panemg
de celo deſcẽdit: & cũ Dauid dixerũt: Incerta & occulta ſapiẽtiæ tuæ mamifeſtaſti mihi: Impletiq
& ſaturati eleuauerunt contra creatorẽ cor ſuũ: & alterum ſibi finxerunt deum. Quicquid biberãt
& cõmederãt ſuis meritis ñ dei miſericordiæ deputãtes: Iccirco obliti ſũt dei: ꝗ pᷣceperat eis:ut le
gis uerba religarẽt ĩter oculos & in manibꝰ: atq; in fimbriis pallioꝶ: ne unꝗ obliuiſcerẽtur dei ſui. —„„„
Et ego ero eis quaſi leena:ſicut pardus in via aſſyrioꝝ occurrã eis quaſi vrſa raptis catulis: laenr
7 diſrumpã interioꝛa iecoꝛis eoꝝ:⁊ ↄſummã eos ibi quaſi leo beſtia agri ſcindet eos. LXxX.
CEt ero eis quaſi pãther:⁊ ſicut pardus in via aſſyrioꝝ occurrꝗ eis ſicut vꝛſa idigẽs cibo:⁊ diſ
rüũpã iterioꝛa coꝛdis eoꝝ:⁊ deuoꝛabũt eos ibi catuli ſiluarũ:beſtie agri diſrumpent eos.
CI li adimpleti ſunt & ſaturati: eleuauerunt corda ſua & obliti ſunt mei. Ego aũt inqꝗt ero eis qua
ſi leena ſiue pãther: de quo ſupra plenius diximus: & ſicut pardus in uia aſſyrioꝶ: qñ ducẽtur capti
ui ab aſſy riis: & occurram illis quaſi urſa raptis catulis ſiue indigens cibo: & diſrumpam eoꝶ uni/
uerſa uitalia. Aiunt qui de beſtiaꝶ ſcripſere naturis: inter oẽs feras nihil eſſe urſa ſeuius: cum perdi
derit catulos: uel indiguerit cibis: & nõ ſolum pãtheræ pardi & urſæ ferociã cõminatur:ſed leonis .
quoq; & oĩum beſtiaꝶ quæ gignuntur in ſaltibus: & hæc oĩa dicit ſe eſſe uertendum: qn ierint ad
aſſyrios ne cum ibi dura fuerint perpeſſi: non potentiæ & indignationi dñi: ſed hoſtium fortitudi
ni aſignent miſericordias ſuas. Simulq; cõſideremus: quod qui in euangelio credentibus loꝗtur.
Venite ad me oẽs qui laboratis & onerati eſtis: & ego reficiam uos:iugum enim meum ſuaue ẽ & Mat. ild.
onus meum leue. Nunc per ꝓphetam incredulis & nolentibus agere pœnitentiam: päather pardus
urſa & leo efficitur: non ſolum Iſraelitis qui ꝓpter idolatriam in medorum urbibus ſiue mõtibus
collocati ſunt: ſed ẽt hereticis qui ꝓpter mentis ſuperbiam & falſorum dogmatum ueritatem ob
liti ſunt dei ſui:& finxerunt & ſecuti ſunt deos alienoos.
CPerditio tua iſrael:tantummodo in me auxilium tuum.Abi eſt rex tuus. Maximè nunc te
ſaluum faciat in omnibus vrbibus tuis:⁊ iudices tui de quibus dixiſti:da mihi regem ⁊ pꝛinci
pes:Gabo tibi regem in furoꝛe meo in indignatione ma. LXX. “ .
CCECoꝛuptiõi tue iſrael ꝗs auxiliabit᷑:ubi eſt rex tuus:ſtet ⁊ ſaluum te faciat ĩ cũctis vꝛbibꝰ tuis
iudicet te:de quo dixiſti da mihi regẽ ⁊ pꝛincipẽ:⁊ dedi tibi regẽ ĩ ira mea ⁊ habui ĩ furoꝛe meo.
CPro eo quod. lxx.interprætati ſunt habui: oẽs abſtulit trãſtulerunt. Infœlix iſrael & dignus ma-
ledictione perpetua:qui in tantũ impietatis deſcẽdit profundum:ut ſolius dei ſaluetur miſericor
dia. Poteſt aũt in hebræo & hoc ſenſu legi. Diſpereas Iſrael quia nihil reliquum ẽ niſi ut mea ſolũ
clemẽtia conſerueris. In. Ixx. aũt alter eſt ſenſus. Corruptioni tuæ iſrael quis auxiliabitur: ideſt ca
ptiuitati tuæ & ultimæ ſeruituti: quis ferre poterit auxilium eoꝶ quos tibi pᷣſules eſtimaſti: Vbi
eſt rex tuus de quo dicebas ad Samuel conſtitue ſuper nos regem ut iudicet nos: ſicut & gentes ha ”ð
bent cætere.Cunq; ille cõtradiceret:reſpondebas nequaqᷓ:ſed rex erit nobis: & erimus etiam nos Pe⸗
ſicut & gentes omnes: & iudicabit nos rex noſter: & egredietur ante nos & pugnabit pro nobis.
De quo ergo tibi ꝓmiſeras qd tua bella bellaret:nunc in neceſſitate ſubueniat & uniuerſas urbes
tuas liberet de ſeruitute. Vbi ſũt iudices tui?ubi reges? Tu enim dixiſti da mihi regem & pricipes:
itaq; dedi tibi ſaulem regem in furore meo:in tantum ut in diebus meſſis pluuiam demonſtrare:
contra naturam iudeæ ꝓuintiæ. Et abſtuli inquit in indignatione mea regẽ uidelicet Sedechiäa: ße
ut quẽ cũ furore dederam: tollerẽ cũ indignatione. Alii arbitrantur datũ in furore regẽ Hieroboã
filiũ nabath: & ablatũ in idignatiõe O ſee ultimũ regẽ.x.tribuũ.Hoc qd expoſtim dedi tibi regẽ
& abſtuli regẽ in indignatiõe mea: hebræi ad futuꝶ tpᷣs referũt: Eo ĩqt tꝑpe quo dicebas da mihi re
gẽ & prĩcipes: ego tibi reſpondebã ꝑ Samuelẽ qd daturus tibi eẽm in furore meo & ablaturus in llc

*

HGSupper Oſee pꝛophetã.

indignatione mea:Perditus eſt omnis hereticus & corruptioni traditus: Qui enim corrũpit tẽplũ
dei corrũpet illũ dominus: & in nullo alio habet auxiliũ niſi in ſola miſericordia dei ꝗᷓ penitudine
conſequitur: huius rex & iudices diabolus eſt & demones: ſiue omnes principes dogmatum puer-
ſorum.ꝗ eos tempore neceſſitatis & anguſtiæ liberare nõ poterũt: q dati ſũt ĩ furore & auferẽtur
in indignatione: Nõ quod dominus tales eos uoluerit habere reges: alioqn nõ auferret: quos ſpõ-/

Dap, te dederat:ſed quod dimiſerit eos uoluntatibus ſuis: ut cõmedẽtes & incraſſati canibus nauſiarẽt
& uomerent per nares ſuas: & odiſſe inciperent eos quos tanto ſtudio ſequebantur.
CVolligata eſt iniquitas ephraim:abſconditum peccatum eius:doloꝛes parturientis vemiẽt ei:
ipſe filius non ſapiens nunc enim non ſtabit in contritione filioꝛum. LXX.
CLongregatio iniquitatis ephraim abſconditum peccatum eius:doloꝛes quaſi parturiẽtis ve/
nient ei: Iſte eſt filius tuus ſapiens:quia nunc non ſuſtinebit in contritione filioꝛum.
CQuomodo ſi ligetur quid in ſacculo conſeruatur: & non Perit ei cui ligatum é: ſic omnis iniꝗ/
ei⸗ tas qua in deum peccauit ephraim cõligata eſt ei: & abſcondita: & quaſi in marſuppio reſeruatur:
Deniq; cum dies ultionis aduenerit: & extrema captiuitas dolores ꝗſi parturiẽtis ueniẽt ei: ſiue ap/
Nenne præhendent illum: Mulier parturiens multo anteꝗ pariat ex eo tempore quo concipit: ſcit ſe eſſe pa
4. rituram & expectat cottidie extrema tormenta cruciatusq; uenturos. Ita & ephraim filius inſipiens
e de quo ſupra dixerat: ephraim columba inſipiens: non habens cor in contritione filiorum & popu
M ti ſui: cum dies parturitionis & captiuitatis aduenerit aut ſtare aut ſuffere non poterit: Pro inſipiẽte
filio. in Ixx. per ironiam legitur: Iſte ſilius ſapiens: hoc eſt quem ſapientem putabas: ut econtrario
1 intelligatur inſipiens: Omnibus autem hereticis iniquitas colligata eſt: quam in excelſo locuti ſũt
f & abſconditum eſt peccatum eorum:dum ſe putãt uenena ſui cordis abicondere: & habere ſecreta
d u cum dies parturitionis aduenerit: pro qua dei fapiẽtiã dereliquit: dolore eiulationibuſq; pa-/
5 Iere.l7. b. dentur.Iſte ephraim filius ĩſipiẽs eſt: de quo in hieremia ſcriptum ẽ nouiſſimum eius erit ĩſipiẽs &
. in contritione filiorum ſuorum quos interfecit: quos iugulauit dei iram ſuſtinere non poterit.
CBe manu moꝛtis liberabo eos:de moꝛte redimam eos: Ero moꝛs tua o moꝛs:ero moꝛſus
tn inferne. Conſolatio abſcondita eſt ab oculis meis:qꝛ ipſe inter fratres diuidit. LXX
Be mann inferni liberabo cos:de moꝛte redimam illos:vbi ẽ cauſa tua moꝛs:vbi ẽ aculeus
. tuus inferne:conſolatio abſcondita eſt ab oculis meis:qꝛ ipſe inter fratres diuidit.
i, CSecũdum utranq;ʒ intelligentiam: & ephraim hoc eſt & decem tribuum & hereticorum: qui ſuſti
i nere non poterunt in contritione filiorum ſuorum: cum dolores quaſi parturientis aduenerit: do/
. pro. i8. d. minus pollicetur de manu mortis ſe eos liberaturũ: & de morte redẽp turum: Manum autẽ mor-
4 tis appellat opera quibus ĩterfecit: Iuxta illud quod ſcriptum ẽ:In manu lingue mors & uita. Libe
il rauit autem omnes dominus: & redemit ĩ paſſione crucis & effuſione ſanguinis ſui:qñ anima eius

deſcendit in infernum: & caro eius non uidit corruptionem: & ad ipſam mortẽ atq; infernum lo/
cutus eſt:Ero mors tua o mors.Iccirco enĩ mortuus ſũ ut cũ mea morte moriaris: Ero morſus tu
us inferne.qui omnes tuis faucibus deuorabas: Vidẽſq; mortis duram neceſſitatẽ. & qd nullus ſit
hominũ qui uiuat & nõ uideat mortem: Clemẽtiſſimus pater ſententiæ recordatur antiquæ: quia
in adam omnes morimur: ſiue propheta intelligẽs fragilitatẽ ſuam: & conditionẽ camis humanæ
Conſolatio ait abſcondita eſt ab oculis meis.& eſt ſenſus:Non ualeo conſolari:quicquid mẽte cõ
cæpero dolorem meũ non poteſt mittigare: cernentis cariſſima inter ſe oĩa morte ſeiungi: ipe in

. ꝗt infernus diuidit ꝗcqd igitur ſeparat fratres ĩfernus ẽ appellãdus: & maxie mulier meretrix: ꝗqᷓ uo
N cans inſipiẽtẽ ad ſe dicit ĩ opibus prudentiæ: panes ocultos libẽter attingite: & aꝗ furtiuæ dulcedi
nẽ: & neſcit inſipiens qm̃ terrigenæ apud eã pereũt: & ĩ profüdũ inferni currũt: Quicquid enĩ nõ li
⸗ cet magis deſideratur: & quod raritate dulce ẽ: aſſiduitate in amaritudiuẽ uertitur: Et mel diſtillat
de labiis mulieris meretricis: quod ad tempus impiĩguat fauces inſipiẽtis: nouiſſime autem amari/
n L us felle iuenitur: & acutius magis ꝗ́ᷓ gladius utrinq; acutus: quicũq; terrigena eſt: & de celo non na
D ſcitur: interficitur eius amplexibus: & ligatur inſtitis lectulorum. & inſipientiæ pedes deducut eos.
i ui utũtur ea cum morte ad inferos.Inter mortem autem & inferos: hoc intereſt: Mors eſt qua aĩa
a ſpatur a corpore:Infernus locus in quo animæ redcludũtur: ſiue in refrigerio: ſiue ĩ pœnis: p qua
K litate meritorum: Hoc diximus: ut oſtenderemus id mortẽ facere: qd meretricẽ mulierẽ. Mors enĩ
z p̃s.d. diuidit fratres: hoc & mulier facit ĩ fiatribus: Oẽm intellige caritatẽ: qd & mater diuidatur a filia:
no⸗ & pater a filio: & frater a fratre: Quod ãt aliud ſit mors & aliud infernus: & pſalmiſta demõſtrat di/
bis cẽs: Nõ ẽ ĩ morte ꝗ memor ſit tui:i inferno ãt ꝗs cõfitebitur tibi: & in alio loco:Veniat mors ſuper
te eos & deſcẽdãt ĩ ĩfernũ uiuẽtes: p eo qd nos ĩterpᷣ̃tati ſumus:Ero mors tua o mors: ero morſus tuꝰ
ner ĩferne.lxx.trãſtulerũt: V bi eſt cauſa tua mors: ubi eſt ſtimulus tuus iferne.pro quo apoſtolus poſuit
u 1. Cor. 1.g abſorpta eſt mors in cõtentione: Vbi eſt mors cõtentio tua ubi eſt mors aculeus tuus: Et exponẽſ
Cii uirtutẽ teſtimonii ĩtulit: Aculeus ãt mortis peccatum: uirtus uero peccati lex: Deo ãt gratias ꝗ de/
ri dit nobis uictoriã: p dim noſtxrum Ieſum chriſtum: Itaq; qd ille in reſurectionem iterptatus eſt do
mini: nos aliter ĩterpᷣtari nec poſſumus nec audemus: Poteſt mors & infernus & diabolus accipi:
e, Eſa.2: c. qui chriſti morte iugulatus eſt: De quo & in Eſaia loquitur: Deuorauit mors iualeſcẽs: & poſtea ſe

d ii

4

MWiero.liber Tertius

quitur. Abſtulit dñs oẽm lachrymã ab oĩ facie. Duos aũt frattes inter ſe morte diuiſos:ĩuxta hiſto
riam illius tẽporis: quidã Iſrael & iudam ĩtelligũt ut qd tũc figurabatur in pte nũc ſentiatur in toto
& cum omni hũano genere Iſrael & iudas liberandus ſit & redimendus. In eo loco in quo lxx.
tranſtulerũt: Vbi eſt cà tua & nos diximus ero mors tua Simachus interprætatus eſt ero plaga tua:
Quita editio & Aqꝗla.Vbi ſũt ſermones tui:quod hebraice ſcribitur de barach: legentes dabar: hoc
eſt uerbum pro deber quod ĩterpᷣtatur mors: Iuxta illud quod in Eſaia legimus Mortem miſſit
dñs in. Iacob & uenit in Iſrael Hoc eſt deber pro quo nos interpᷣtati ſumus: Verbũ miſſit in Iacob:
& uenit in iſrael.i. dabar: Pro Aculeo quoq; quem nos morſum tranſtulimus: Simachus occurſũ
.i. KαN1ααρπ1T ν Theodotion & ꝗnta edictio plagã & cõcluſionẽ interprætati ſunt.

Eſa.9.b.

Aducet urentem uentum dominus de deſerto aſcendentem:⁊ ſiccabit venas eiuſ⁊ deſolabit

fontes eius .⁊ ipſe diripiet theſaurum omnis vaſis deſiderabilis. LXxMAX.
Agucet vrentem ventum dominus de deſerto ſuper eos:⁊ ſiccabit venas eius:deſolabit fo
£△

tes illius:iſte arefaciet terram eius ⁊ omnia vaſa deſiderabilia.

— —

CLegi in cuiuſdã cõmẽtariis: uẽtũ urẽtẽ quẽ aducet dñs de deſerto.illum eſſe qui percuſſerit domũ
iob in q̃tuor angulis: & fecerit eam ſuper filios ruere cõuiuãtes: & unũ eſſe de iis uẽtis: quos in euã
gelio legimus flare & uenire cũ turbine:pluuiis atq; flumibus: ut ſubuertãt domũ:q; ſuꝑ petrã edifi
cata é: ſiue ſup arenas: qd neqᷓꝗᷓ uidetur: Neq;.n. in iob ſcriptũ ẽ qd uẽtũ de deſerto dũs adduxerit:
ſed nomẽ dñi tacitũ eſt. ut uẽtus de ſolitudine:ꝗ cõtra ſanctũ uirũ ſua uenerat uolũtate contraria
poſſit accipi fortitudo: & uẽti ꝗ domoꝶ fũdamẽta ſubuertũt utiq; ad bonã pꝑtẽ nõ poterũt referri:
Supẽ ut uẽêtũ urẽtẽ quẽ aducet dñs de deſerto aſcẽdẽtẽ illum intelligamus: de quo & in abacuc le/
gimus:Deus ab auſtro ueniet & ſanctus de mõte pharan: ꝗ utiq; ĩ ſolitudine & ĩ meridie ſitus eſt:Et
in cãtico legimus: ubi paſcis ubi cubas ĩ meridie:Hũc itaq; uẽtũ urẽtẽ ꝗ ſiccet uenas mortis & fõ/
tes eius areficiat: adducet dñs de deſerto aſcendẽétẽ de deſerto ãt hũani generis: in quo &diabolus
querẽs requiẽ inuenire nõ potuit: Siue deſerta ĩtelligimus ſanctæ Mariæ uterũ uirginalẽ: qd abſq;
ſemine huano nulla frutice pullulauerit: ſed uirga ſimplex atq; puriſſima & unione fœcũda edide/
rit eũ florẽ ꝗ dicit in cãtico canticoꝶ Ego flos cãpi & liliũ cõualliũ. Et pulchre tã ĩ Eſaia ꝗᷓ in pñti
loco flos aſcẽdens & uentus aſcẽdens dicitur Quia de hũilitate carnis ad excelſa cõſcendit: & nos
ſecũ/ duxit ad patrẽ dicẽs in euangelio. Cũ exaltatus fuero oĩa trahã ad me. Ipe q̃ſi radix aſcendit
de terra inhabitabili: & nequaq mors in eũ ſed ipᷣe morti ſupuenit: Neq; enĩ mors in eo ullã ſue
poteſtatis uiã reperit. Et hoc ẽ qd ĩ prouerbiis dicitur:ĩpoſſibile ẽ ſuꝑ petrã ſerpẽtis inuenire ueſti/
gia: Et ipᷣe loquitur in euangelio: Ecce ueniet priceps mũdi huius & inueniet in me nihil: iſte ſic
cabit uenas mortis & deſolabit fontes eius: Venæ mortis & fontes & aculeus pctã ab apoſtolo no/
minãtur: ꝗb“ arefactis mors quoq; ipᷣa ſiccabitur: Quodq; ſeꝗtur Ip̃ᷣe diripiet theſaurũ oĩs uaſis deſi
derabilis: dupliciter accipitur. Siue qd deſiderabilia ſũt iis ꝗ ĩ morte habitãt: ſiue uaſa deſiderabilia
q ĩ theſauro retinebãtur ĩferni ſctõs ĩtelligimꝰ: quos alligatos forte dñs eripuit: & rapuit & tulit de
fferis: & qᷓſi uaſa pᷣcioſiſſima ſecũ pduxit in paradiſũ. Pro theſauro terrã. Ixx. trãſtulerũt terrã haud/
dubiũ ꝗn mortis ſignificet.Et ĩ pſalmis legimꝰ Credo uidere bõa dñi ĩ terra uiuẽtiũ. Et iuxta euãge
liũ. Mites poſſidebũt terrã. Ecõtrario debemus accipere terrã iĩferni ñ eẽ terrã uiuẽtiũ ſed mortuo
rũ:ꝗᷓ diripitur atq; uaſtatur: qñ morte xpᷣi uinctæ apud inferos aĩæ liberãtur. Secũdũ tropologiã in
eiſdem de quibus ſupra diximus commentariis legimus: uentum urentem diabolum intelligi &
in ſingulos hereſiarchas: quod nobis diſplicet. Neq; enim diabolus uenas mortis fonteſq; erroris
ſiccare poteſt: cum ipſe fons & initium mortuorum ſit: Itaq; ſermo eccleſiaſticus: urens intelligen
dus eſt uentus: qui omnia hereticorum: dogmata arefaciat & perducat ad nihilum: & diripiat eos
atq; diſpergat: qui hereticorum doctrina in morte fuerant congregati. Cap.xiiii.

NVNvparuuli eorum elidantur ⁊ fete eius ſcindantur. LXX.
NECBSiſperdetur ſamaria quomiaàm reſtitit deo ſuo in gladio:peribunt ⁊ lactantes eoꝝ
EEAelidentur ad petram: 2 habentes in vtero diſrumpentur.
CSæpe diximus decem tribus appellari ſamariã a metropoli ſamaria. ꝗᷓ ex nomine Auguſti nun
uocatur Auguſta.i. ſebaſte. Cur aut ſamaria dicta ſit ciuitas in regũ uolumie legimus. Impat igitur
ꝓpheta & ut uerius dicã optatiuo mõ loqtur: ut ſamaria pereat Cui cũ deꝰ tãtà pᷣpararet bona illa
còtra deũ faciat: & magis demonũ ſimulachra ſectetur. Symachus ãt nõ dixit peat: ſed αεT ,s,
Alti* ieagere poœnitétiã ſui qᷓ eã pèitebit erroris: qd dulciſſimũ deũ in amaritudinẽ uerterit: ita
ut bellatores eius in gladio peant: paruuli & lactãtes elidãtur ad terrã. & fete eius atq; p̃ᷣgnantes di/
ſrũpãtur in mortẽ. Quæ oĩa ei accidiſſe credẽdũ ẽ: tpe captiuitatis & anguſtie qñ ſuã patriã pdide
rũt: & ꝗ euaſere gladiũ in ſeruitutẽ ppetuã ſũt abducti. De hereticis facilis intelligẽtia ẽ: qd uocen
tur ſamaria: eo qd dei p̃cepta ſeruare ſe iactent: nõ qd cuſtodes ſint legis eius: ſed qd hoc eẽ ſe di/
cãt in ſimilitudinẽ ſchiſmatis nouatianoꝶ ꝗ& ipi Kanνρρονεροσν - i, mudos ſe uocàât: cũ ſint oĩum
inmüdiſſimi negãtes pœnitẽtiã ꝑ quã pctã mũdãtur: iuxta illud qd ſcriptũ ẽ: Lauabis me & ſup
niuẽ dealbabor & ĩ Eſaia: Lauamini mũdi eſtote: lauachrũ ãt ñ baptiſmũ uocat:ſed oẽm pœnitu

cani. z. 4.
Eſa. Il.a.

Io. izl.d.

55.26.
Mat.j.aè

Ereat ſamaria quoniam ad amaritudinem concitauit deum ſuum:in gladio pereant

4. re. . d.

Ps. 0.

niß.

Mn

.

—

Mat. 23. C.

ii aun ps 50.

Eſa E

Ro. 10. d.

e
—Z
)
i
/
tit
d/
ſit⸗
n
en
n klt

Super O ſee pꝛophetam.

dinẽ q̃ ſordes abluit pctõꝶ. Pereat igitur huiuſcemodi ſamaria: qa ꝗcꝗd loqꝗt᷑ repugnat deo ſuo
& clemẽtiã eiꝰ uertit ĩ crudelitatẽ. uſq; eo ut q uiri ſũt apud illã & ad malitiæ etatẽ uenere pfectã ſpi
ritali mucrone truũcẽtur: Qui ãt puuli atq; lactãtes elidãtur ad petrã. De ꝗbus & ĩ pſalmo legimus
Beatus ꝗ tenebit & allidet puulos ſuos ad petrã:fœtæ quoq; eius atq; pᷣgnãtes ꝗᷓ de malo ſeminecõ
ceput: iõ diſrũpẽtur ne peſſimos liberos faciãt. Tale ꝗd & ĩ euãgelio nobis ſubnicitur: Vhe penãti
bus & nutriẽtibus ĩ diebus illis. diebus uidelicet tribulatiõis & aguſtiæ: Interficiutur ãt & bellato/
res ſamarie gladio & lactãtes elidutur: & pᷣgnãtes diſrũpũtur: ut pꝑeute malo ſemine. zizaniisq; eius
exuſtis ſolũ remaneat triticũ: qd in dei horrea recondatur MU
CCLonuertere iſrael ad dñm deũ tuũ:quoniam coꝛruiſti i iniquitate tua:tollite vobiſcum ver⸗
ba ⁊ conuertimini ad dominum:dicite ei:Omnem aufer iniquitatem ⁊ accipe bonum.⁊ redde/
mꝰ vitulos labioꝛũ noſtroꝛum. Aſſur non ſaluabit nos ſuper equũ nõ aſcẽdemꝰ:nec dicemus vl
tra dij noſtui opera manuum noſtrarum:qꝛ eius qui iĩ te eſt:miſereberis populi. LxXxX.
CCLonuertere Iſrael ad dominum deum tuum:qꝛ infirmatus es in iniquitatibus tuis:ſũmite
vobiſcũ ſermones ⁊ reuertimini ad dominum:vaicite ei vt non tollatis iniquitatem ſed adſuma/
tis bonum:⁊ reddemus fructum labioꝛum noſtrorum:Aſſur nõ ſaluabit nos:ſuꝑ equũ nõ aſcẽ
demꝰ:neqqᷓ; vltra dicemus:dij noſtri operibus manuum noſtraxꝝ:ꝗ ĩ te eſt miſerebitur populi.
CPereũte ſamaria & uiris eiꝰ. & puulis & pᷣgnãtibus occiſis eliſis atq; diſciſſis.totus Iſrael ad pœni
tẽtiã ꝓuocatur:ut ꝗ ĩfirmatus ẽ:ſiue corruit ĩ iniqtatibus ſuis reuertatur ad mædicũ & recipiat ſanita
tẽ:uel ſtare ĩcipiãt ꝗq corruerãt:doceturq; quomõ debeat agere pœnitẽtiã Tollite inꝗt uobiſcũ uer
ba.i.pᷣces & delictoꝶ cõfeſſionẽ & cõuertimini ad dũñm taà uerbis ꝗᷓ opibus & dicite ei: oẽm aufer
iniqtatẽ nihil lãguoris ĩ nobis & ruinæ pᷣſtinæ dereliq́ᷓs: ne rurſũ mali ſeminis pullulẽt rediuiua plã

taria: & accipe inꝗt bonũ: niſi. n. tuleris mala noſtra: bonũ tibi ꝗqd offeramꝰ habere ñ poſſumus: Iu

xta illd qd alibi ſcriptũ ẽ: declina a malo & fac bonũ:& reddemꝰait uitulos labioꝶ noſtroꝶ Pro ui
tulis ꝗq hebraice appellãtur ephraĩ: fructũ.Ixx.trãſtulerũt:ꝗ dicitur pheri:falſi ſermonis ſimilitudine:

uituli ãt labioꝶ laudes ĩ deo ſũt & gratiaꝶ actio. Sacrificiũ.n. deo ſpũs cõtribulatꝰ:lgit᷑ illo iã tpᷣe

carnalibꝰ uictimis reprobatiſ placabilis deo hoſtia ẽ pura cõfeſſio: ꝗ reddituros ſe eẽ dicũt labioꝶ ui
tulos: & dei laudes ppeti uoce canituros: ẽt alid repromittũt: qd neq;ꝗᷓ ĩ aſſyriis ſpẽ habeãt: nec ſup
equos ægiptios: ꝗqa falax equad ſalutẽ: & ultra ñ adorẽt opa manuũ ſuaꝶ uitulos aureos: quos in
dã bethelq; cõflauerãt: & iccirco ingene ſei opi manuũ noſtraꝶ dicemꝰdii noſtri: qa tu eiꝰ qĩ te ẽ
populi miſereberis:hoc ẽ populi I
& exaltaui.ipᷣi ãt me ſpreuerũt: & ĩ alio loco.filii alieni mẽtiti ſũt mihi:Pupillus ãt uocatur qa duũm
pdidit patrẽ ꝗdã ãt pupillũ expoſuit eũ ꝗ a malo patre receſſerit diabolo: & iccirco dei miſericor-
dia ſubleuetur: Ad om̃e quoq; dogma puerſũ cottidie ꝓpheta loꝗtur: & ſectatores eiꝰ ad pœnitẽ
tiã ꝓuocat dicẽs:cõuertimini ad dñm deũ ueſtrũ: ꝗ corruiſtis ſiue elãguiſtis dñi pdita ſanitate. tol/-
lite uobiſcũ uerã fidei cõfeſſionẽ & dicite: Auffer iniꝗtatẽ ꝗᷓ ĩ noſtro corde uerſatur: & accipe bona
fidei:qa corde creditur ad iuſtitiã ore ãt cõfeſſio fit ad ſalutẽ:Vituli & uictime ſiue fructꝰ labioꝝꝶ ſũt
in patrẽ & filiũ & ſpũm ſãctũ: & ĩ paſſionẽ & reſurectionẽ dñi credere:qᷓ ꝗq obtulenit ei neqꝗᷓ ſpabit
in rege aſſyrio:d quo crebro diximꝰ Nec aſcẽdet ſuꝑ equũ quẽ pᷣcepit dũs neqꝗᷓ multiplicãdũ:quẽ
habẽs pharao cũ ſuo ẽ demerſus eqtatu. Oĩs. n. hereticus aſcẽdit equos ꝑ ſupbia quos ĩ errore ſuo
D generauit: Et neqꝗᷓꝗᷓ ultra dicent operibus manuum ſuarum: ꝗᷓ ipſi artifici eloquio confinxerunt
ii noſtri: guloſi uẽter deꝰ: auarꝰ colit mãmonã: hereticꝰdogma qd finxit: quniuerſa hæc deſerue
rit.i.aſſur & equũ & opa manuũ ſuaꝶ reuertetur ad dñm: & plãtabit patrẽ ſuũ a guo fuerat abiectꝰ
CSanabo contritiones eoꝛum:diligam eos ſpontanee qꝛ auerſus ẽ furoꝛ meꝰ ab eo:ero quaſi
ros ⁊ AIſrael germinabit quaſi lilium:⁊ erumpet radix eius vt libani ibunt rami eius:⁊ erit quaſi
oliua gloria eius:⁊ odoꝛ eius ut libani:conuertentur ſedentes in vmbꝛa eius:viuent tritico:⁊ ger
minabunt quaſi vinea:Aſemoꝛiale eius ſicut vinuʒz libani:Ephrai ꝗd mihi vltra idola ego ex/
audiam ⁊ dirigam eum:ego ut abietem virẽtem:ex me fructus tuus inuentus eſt. LXX.
CSanabo habitatoꝛes eoꝛum diligam eos manifeſte quia auerſa eſt ira mea ab eis:Ero quaſi
ros Aſrael floꝛebit vt liliuʒ:⁊ mitret radices ſuas quaſi libanus:ibunt rami eius ⁊ erit quaſi oli
ua fructifera:⁊ odoꝛ illius quaſi libani:conuertentur ⁊ ſedebunt ſub umbꝛa ei :bibent ⁊ ĩebꝛia
buntur frumento ⁊ eflorebit ephraim:quid ei vltra ⁊ idolis:ego humiliaui eum ⁊ ego confoꝛta-
bo illum:ego ſicut iuniperus condenſa:ex me fructus tuus innẽtus eſt.
CCõuerſis ad pœnitẽtiã: & ĩſtar pupilli patrẽ quẽ reliqrãt uel cognoſcẽtibꝰreſpõdit deus:Sanabo
cõtritiões uel habitacula eoꝶ ĩ ꝗbꝰfuerãt uulnerati ſiue ↄꝓfracti ꝗbꝰmale habitauerãt diligã eos
ſpõtanee: Quod. Ixx. trãſtulerũt àνοπdειποαιοο pſpicue atq; apte uel abſq; ulla dubitatione
Diligit autem dũs diligentes ſe: de ꝗbus & in alio loco ait Ego diligẽtes me diligo.ꝗ.n. priꝰ ira/
ſcebar eis propter peccata quæ fecerãt:nũc miſerebor ꝓpter clemẽtiã meã: & ero eis q̃ſi ros: ut for/
nacem babiloniam: & caminum æſtuãtis incendii mieo rore reſtinguã: ꝗ & per iſaac patriarcham
ad iacob ſeruum meum locutus ſum:De rore cæli erit habitaculum tuum. Quomodo eni domi/
nus fit credentibus lumen: uia: ueritas: panis: uinea: ignis: paſtor: agnus anuaMcrmnis & cætera

ael: de quo dixerat: fil primogenitꝰme“ iſrael: Et filios genuni

MHiero.liber Tertius

Sic ꝗ ĩdigemus illius miſericordia & pctõꝶ febribus eſtuãus: in rorẽ nobis uertitur: ad quẽ dicit
Eſaias: Ros.n.qꝗ a te eſt ſanitas eoꝶ eſt:Et deuteronomii cãtico Moyſes loqtur.Deſcẽdãt ſicut ros deu“ 32 .a.
uerba mea. Cũ auũt nos dñs ſuo rore ſparſerit &ſiccitatẽ pectoris noſtri: ſuis pluuiis irrigarit: germi
nabius: imo florebĩus: ut liliũ: imitãtes dñm ſaluatorẽ. Qui dicit in cãtico cãticoꝶ: Ego flos cãpi Canti. 2.a.
& liliũ cõualliũ: loqtur ad ſpõſam ſuã ꝗᷓ nõ hẽt rugã neq; maculã: Sicut liliũ in medio ſpiaꝶ ſic
ꝓxiĩa mea in medio filiaꝶ. Cũq; creuerius in dño: mittẽus radices noſtras: ſiẽ arbores libani:qᷓ quãà
tũ in auras cõſurgũt uertice:tm radicẽ in ima dmergüt: ut nulla tẽpeſtate qᷓtiãtur ſed ſtabili mole
cõſiſtãt. Haꝶ arboꝶ rami huc illucq; tẽdũtur: ut uemiãt uolatilia cæli: & hitẽt ĩ eis: & ne forſitã pu/
tarẽus:ꝗa dixerat erũpet radix eius ſiue emittet radices ſuas qſi libãus:de cædris cũ loꝗtur & ĩfru/
ctuoſis arboribꝰ:ſctũm uirũ & cõuerſũ ad dñm:oliuæ frugiferæ cõpat:ꝗᷓ dicit in alio loco. Ego ãt ps.l.
ſicut oliua fructifera in domo dei. Cui fructũ ꝗnq; ſibi ſapiẽtes uirgĩes parauerũt: ex quo uulnerũ Mat. 23. a.
mitigatur tumor: lãguẽtis mẽbra reqeſcũt:in tenebris lumẽ accẽditur: ungũtur in age certãtes.
Hæc oliua hẽbit odorẽ qſi libãi uel thuris: qd gẽus ẽ thymiamatis Oααοι°αρapd græcos & he
bræos & mõs appellatur: & thus: uel certe mõs libani ꝗ fertiliſſimꝰ& uirẽs dẽſiſſimis arboꝑ comis
ꝓtegitur: ita ut poſſit oliua dicere: xp̃i bonꝰodor ſumus. Qui ãt cõuerſi fuerĩt ad dũm accipiẽt cõ/ Z. cor.2. d.
uerſiõis ſuæ pᷣmiũ: ut ſedeãt ĩ umbra & dicãt: ſub umbra eiꝰ reqeui & ſedi: & fructus eius dulcis ẽ in
ore meo. Cũq; ſederit in umbra illius uiuẽt ꝗ priꝰmortui fuerat: ſiue iuxta. Ilxx.bibẽt & ĩebriabũtur
tritico hoc ẽ reg oĩum habuũdãtia: qd ãt hic ebrietas ñ euerſionẽ mẽtis ſed copiã reꝶ oĩum ſignifi
cet: uerſiculus ille declarat dicẽs: Viſitaſti terrã & ĩebriaſti eã. Et Ioſeph cõuiuiũ in quo ĩebriaſſe di p̃s. xiiii.
citur fratres ſuos.Et dñs loq̃ns ad apoſtolos:cõm edite amici mei: & bibite & iebriami fratres. Siue
qa dñs noſter ipᷣe ẽ & frumẽtũ & uinea:qcũq; crediderit in eo ĩebriari dicttur. Deniqʒ ſeꝗtur: & flo
rebit qſi uinea memoriale eius ſicut uinũ libani.Vinũ aũt libãi poſſumus appellare mixtũ & cõdi
tũ thymiamate ut odorẽ ſuauiſſimũ hẽat: uel umũ libãi qd dño libatur ĩ tẽplo.De quo ĩ zacharia
ſub libãi uocabulo legiĩus: Api libãe portas tuas:Cũ ergo tãta reꝑ habudãtia ſit futura: O Ephraiʒ
oĩs ꝗ agis pœnitẽtiã & ꝗ meus eẽ cœpiſti: dimitte idola ſimulachra cõtẽne: ego.n. ſum ꝗ humilia
ui te:& ego exaltabo te:iue ego & audiã & dirigã & faciã eũ q̃ſi abietẽ uirẽtẽ: ut de illo iuxta he/
bræos: dicatur in pſalmo: Abies domus eiꝰ: aut certe ego ero qſi iunipus cõdẽſa: & ſub mea ũbra
reqeſcat de arche uthis i. iunipis iuxta. lxx. ĩterpᷣtes Salomõ ianuas tẽpli feciſſe memoratur: quia
xps p quẽ ad patrẽ accedĩius:hac hẽt natura: ut ſempꝑ floreat: ſupnos afferat fruct* & nũꝗᷓ deponẽt
uurorẽ ſuũ:Hæc iunipus ſub umbra geſcẽtibꝰ:ne mũudi huius ardore feriãtur: & pcutiat æſtꝰ caput
eoꝑꝶ:ſicut quõdã pcuſſit lonæ dat fruges:& nõ ſolũ dormiẽtibꝰreꝗẽ & ſedẽtibꝰ: ſed & ſaturitatem
ueſcẽtibꝰpᷣbet. Quicqd ſcdm apaνορρ iterptati ſumꝰin aduẽtu dñi ſaluatoris: & in cõuerſiõem
ueri iſrael. Hoc tã ad hereticos & iudæos: ꝗᷓ ad gentes & ad o& dogma puerſum referri põt: ut cũ
e gerit pœnitẽtiã ueniã cõſequãtur. Si ſg0 plenitudo repromiſionis adipleta eſt: in aduẽtu ſalua
tris: & cottidie ĩpletur in eccleſia: credẽdũ eſt qd plẽius ipleatur: qũ pfectõe ueniẽte qd nũc ex p/
te eſt deſtruetur: Notãdũ qd ſæpe iã dixĩus ſalutẽ iſraelis & reuerſiõis ad dñm: & de captiuitate re
dẽptionẽ nõ carnaliter accipi ut iudæi putãt: ſed ſpiritaliter ut ueriſiime compleatur.
CQAQuis ſapiẽs ⁊ intelliget iſta ⁊ intelligens ſciet hec:quia recte vie domini:ꝛ iuſti ambulabunt
in eis pꝛeuaricatoꝛes vero coꝛuent in eis. LXx.
CQuis ſapiens ⁊ intelliget hec:aut intelligens ⁊ cognoſcet ea:quia recte vie domini:⁊ iuſti am
bulabunt in eis:qui autem impij ſunt infirmabuntur in illis.
CQuis ſapiẽs & ĩtelliget hæc ĩtelligẽs & cognoſcet ea:Obſcuritatẽ uolumiĩs & difficultatẽ expla
natiõis ondit. Si aũt ipſe ꝗ ſcripſit: uel difficile uel ĩpoſſibile cõfitetur: ꝗd nos facere poſſumꝰꝗ lip/
pientibus oculis & peccatoꝶ ſordibꝰobſcuratis clariſſimũ iubar ſolis nõ poſſumus ĩtueri. Niſi di/
cere illud qd ſcriptũ ẽ. O ꝓfũdũ diuitiaꝶ ſapiæ & ſciæ dei:ꝗᷓ ĩiſcrutabilia ſùt iuditia eius: &ueſtiga Ro. Ii. b.
biles uiæ eius: Quis. n. põt abſq; xpo docẽte cognoſcere ꝗd ſignificet iezrahel:ꝗd ſoror eiꝰ:nõ mi WHM
ſericordiã cõſecuta:ꝗd tertiꝰfraternõ populus meꝰ: ꝗᷓ ſit adultera: ꝗᷓ ſine lege dei ſeſſura ſit tpe: qd ie
ſit pactũ cũ beſtiis terræ: & cũ uolatilibꝰcæli: qd ſit dauid ad quẽ populꝰ reuerſurꝰſit: die tertia re/ oze
ſurrectio: & egreſſus eiꝰ diluculo cõpetur:q ſit pluuia pria & nouiſſima: ꝗ ſit quẽ ꝓpha dicit eẽ uen 6
tuꝑ: ꝗq nobis mõſtret iuſtitiã: aut in cuiꝰtypo iſrael educatur ex ægypto &portetur ĩ brachiis: & du
caturi funiculis caritatis: ꝗ ſit ꝗ ĩterficiat mortẽ & ſiccet uenas eiꝰ & fõtes arefaciat: & diripiat uaſa
q in theſauro cõdita tenebãtur: & cætera: ꝗᷓ Ilõgũ eſt retexere: Vñ ꝗcũq; ſctũs & iuſtꝰ eſt: rectas uias
dñi eẽ cognoſcit: Vias ãt dñi eẽ cognoſcimꝰ lectõeʒ ueteris & noui teſti: & ſctãꝶ ĩtelligentiã ſcri
pturaꝑ:In iis uiis ꝗ ãbulat niſi cõuertatur ad dñm & ablatũ ab eo fuerit uelamẽ qd erat añ oculos
Moyſi rectũ iter ĩiuenire nõ poterit: Sin aũt dixerit cũ dauid: Reuela oculos meos & conſiderabo
mirabilia de lege tua:ãbulabit in eis & xpᷣm ĩueniet: & iudæos atq; heræticos: quos uel puaricato p̃s. liꝭ.
res uel ĩpios ſcriptura nunc nomiat offendere in eis & ĩfirmari atq; corruere ſentiet: iuxta illud qd
ſcriptum eſt: Ecce iſte poſitus eſt in ruinã & reſurrectionem multorum in Iſrael.

lzg
1001,00
ielo⸗
rlob

Finit Liber Tertius explanationũ ſancti Hieronymi ſuper Oſee prophetam.

De⸗

Mar. 7. g.
2. COr. 6. C.
l. cCor. 16. b.

Phi. 3. c.

Exo.z. d.

g. c.

Hꝛologus in libꝛũ explanatiõis ſuper Johe

INCITPTT PROLOGVS BEATI HIERONYMI IN LIBRVM EXPLANATIONIS
SVPER IOHELEMAD PAMACHIVMN WH

ſWOn idem ordo eſt duodecim prophetaꝶ apud. hkx. interprætes: qui
S in hebraica ueritate retinetur. Illi enim ponunt ſecundũ Amos Ter-
tium Micheam: Quartum Iohelem: Quintũ Abdiã: Sextum Ionam
Septimum Naum: Octauum Abachuc: Nonũ Sophoniã: Decimũ
Ageũu: Vndecimuz zachariã: Duodecimũ Malachiã. Hebræi ãt poſt
Oſee qui apud utroſq; primus eſt: ſecundum legunt Iohel. ITertium
Amos: Quartũ Abdiã: Quintũ Ionam: Sextum Micheã: Septimũ
Naum: Octauũ Abachuc Nonum Sophoniã:Decimũ Aggeu: Vn/
decimum zachariã: Duodecimum ꝗ & ultimus eſt Malachiã: Et qa
ſemel oès unius uolumis ꝓphetas enumerauimus: utile nobis uide
tur TVναο½ο ντ1ο ſingulog & græce & latine breuiter adnotare
Oſee interprætatur ασα%ρν qué nos ſaluatorem poſſumus dicere:

”S Iohel ρσινοοσσ 1. incipiés Amos Bao Tâενοα qui apud latios
W .

8 portãs. dicitur. Abdia AoOXιαα KρD ου. ſeruus dii: Iona ρο

Tepei hoc eſt columba: Michea τπαοπιοουρ e duabus orationis ptibus nomen compoſitũ: qd
apud nos ſonat ꝗs quaſi: aut ꝗs uelut:Naũ ραιασι 1. cöõſolatio: Abachuc sειρπα ° αοον
ideſt amplexãs ſiue luctãs. Sophonia Ke& ρονιο οιο ο ½ρε¾οοσ¾ kpiov hoc eſt archãus dñi: Aggeus ρε1α
Sœp quẽ nos fœſtũ ſiue ſolẽnem poſſumꝰ dicere zachariam upnᷣan Kopioν ideſt memoria dii-.
Malachia &νν†;“ασασα°ν˙. nuntius meus. Quæ oia quo ſenſu accipienda ſint in ſuis uolumini
bus diſſeretur. Quattuor aũt reliqui ꝓphetæ: ut.xvi. cõpleamus Ezechiel Eſaia: Hieremia: Daniel
hanc hñt ĩtelligentiã: Eſaias αο Tnpia Kpio dicitur.i. ſalus dñi: Ezechiel ρι οοσρπο quod
nos robur uel imperiũ dñi poſſumus appellare Hieremia ρXαοαο kupiov.i excelſus dñi: Daniel
Kpivé ν.m KplO&ασ:. iudicauit me dñs. Quæ cũ ita ſe habeãt: Obſecro mi Pamachi: qui oĩ arte pu-
gnãdi aduerſum diabolum dimicas: ut nobis cõtra amalech pugnãaãtibus leues cũ Moyſe ad dim
manus: & aduerſarios iſrael oratiõibus ſupes: Nup de ægypto egreſſi ſumus: & in Oſee pharaone
ſubmerſo rubꝝ trãſiuimus mare:nunc poſt latã eremi uaſtitatem: multo nobis labore ſudãdũ eſt
ut ad.lIxx.palmas & fontes apoſtolicos puenire ualeamus. Inſurgat licet ſcorpio: & arcuato uulne
re ferire conetur:tu comes itineris: & excãtator uenenatoꝶ morſuum:ſpiritalem nobis &ναααν
exhibe:quodqʒ ſanctæ ac uenerabili Paulæ parẽti tuæ polliciti ſumus pius heres ſuſcipe: & uicꝗd
uel ingenio uel doctrina minus tua expectatione poſſumus: amici fauore ſuſtenta: nec in nobis ui-
res conſideres ſed uoluntatem. Finit prologus.
INCIPIT LIBER EXPLANATIONVM BEATI HIEROQNYMI SVPERIOHELEM
— PROPHETAM AD PAMACHIVM
Erbum dñi qð factum eſt ad Johel filium phatuel.
CLxx. interprætes pro phatuel uerterũt Bathuehel: qd apud hebræos
oĩno nil reſonat: phatuel aũt in linguã noſtrã uertitur latitudo dei: uel
aperiens deus. Vt in Marcho legius: Saluatorem ad ſurdũ mutũq; dicẽ
tem:epheta qd eſt apire. Quia. n. cũ apoſtolo dicere poterat: Os noſtꝶ
patet ad uos o chorinthii. cor noſtrũ dilatatũ eſt: &audiebã a dño: dila
ta os tuũ: & ĩplebo illud:ipſa quo oris adapertio:nõ in hominis ſed in
dei ptãte eſt. Paulo dicente:Oſtiũ mihi aptũ eſt magnũ & euidens: ſed
aduerſarii multi. I ccirco apiẽs dicitur deus. Cũq; ſctũs ſemꝑ ꝓficiat ex
parte cognoſcẽs & ex pte ꝓphetãs:donec ueniat qd pfectum eſt. De la
titudĩe: & adaptiõe gñatus: appellatur iohel:qd apd nos ſonat ĩcipiẽs
EAHP] uel eſt deus: Dicẽte apoſtolo: fratres ego me nõ arbitror cõpræhẽdiſſe
qua humilitate ſuccreſcẽs cũ Moyſe mereretur audire. Qui eſt miſit me: Ad diſtinctionẽ enĩ eorũ
q nõ ſũt:de ꝗbus in heſter legĩus: Ne tradas ſceptꝑꝶ tuũ his ꝗ nõ ſunt:deus & ſancti eius eẽ mõſtrã
tur.Hæc de noĩe iohel: & patris eius ſtricta ſint breuiter: ut recte uerbũ dũi qd erat in pricipio apd
deũ factũ eſſe narretur. Qui poſt me uẽturus eſt:ante me factus eſt:qa prior me erat: Porro factum
eſſe ſermonẽ ad meritũ eius refer: cui fit nõ ad conditionẽ illius ꝗ fieri dicitur: ut alibi legius. Dñs
mihi factus eſt in ſalutẽ. Quõ aũt in Oſee ꝓpheta:quẽ in prĩcipio.xii.pphetaꝶ añ hũc libæ expla/
nauimus ſub noĩe Ephraĩ ad decẽ tribꝰcõfertur uaticiniũ: ꝗᷓ uel Samaria uel iſrael ſepe memoran
tur: Sic in I ohel ꝗ iuxta hebræos ſcds eſt. Oẽ qd dicitur in tribũ iuda: &ad hieruſalẽ ptinere credẽ
dum eſt:& nullam omnino Iſraelis ideſt decem tribuum in hoc fieri mẽtionem. Tempora quoq;
quibus prophetauit: eandem debemus accipere quæ & in Oſee legimus. In diebꝰ Oziæ Ioathan &
Achaz & Ezechiæ regum Iuda:& in diebus hieroboam filii loas regis Iſrael. l
CAuctite hoc ſenes ⁊ auribus percipite oẽs habitatoꝛes terre.Si factũ eſt iſtud in dieb vꝛis:
ðÿR— iiii

.
S l D RM
. ☛ KV S 8 5
* — R S
„o “
4 8 .
2 4 * 5
ð .

Miero.liber vnicus

aut ĩ diebꝰ pꝛuz voꝛũ:ſupꝑ hoc ſilijs vẽis narratẽ ⁊ filij vꝛi filijs ſuis:⁊ filj eoꝝ gñatõi alt᷑e.XxX.
CAudite hec ſenes:⁊ auribus pcipite oẽs hĩtatoꝛes terre:ſi fctã ſũt talia ĩ diebꝰvꝛis:⁊ in diebꝰ
patrum veſtroꝛũ pꝛo ijs filijs vr̃is narrate:? filij vr̃i filijs ſuis:⁊ filu eoꝝ in generatione altera.
CSenes iubẽtur audire:hĩtatores terræ auribꝰ pcipe. Senibꝰñ dicitur audite oẽs. Ad hitatores ter
ræ: additur auribꝰpcipite oẽs. Auditus aũt in ſcripturis ſctis nõ eſt iſte ꝗ in aure reſonat:ſed ꝗ cor/
de pcipitur. Iuxta illud qd dũs loꝗtur in euãgelio. Qui ht aures audiẽdi audiat: qd aũt nos ĩterpᷣ/ Mat.iʒ. h.

tati ſumus. Auribꝰpcipite:& apud græcos & apud hebræos unũ uerbũ eſt: apud græcos ραο1ια ron
Ga apud hebræos qd pprie nõ corde ſed aure pcipitur. & ut ſciamꝰ ſacratiorẽ eẽ auditũ q́

id qd in auribus reſonat.Iſaia loquẽte diſcamꝰ. Audi cœlũ: & auribꝰpcipe terra. Qui ſenes & cæle Iſa.l.a.
ſtes audiũt ſpiritaliter: ꝗ hĩtãt in terra appellãt. q. terreni pcipiũt. Et hoc in oĩbꝰ ſcripturis notandũ
ubi hæc duo uerba iũcta ponãtur: qd in lamech legius peccatore: q locutꝰẽ ad uxores ſuas Ada &
ſella: Audite uerba mea uxores lamech: auribꝰpcipite uerba mea: qa uiꝶ occidi in ualnus meũ &
iuuenẽ in liuorẽ meũ.Sciebat obſcura eẽ ꝗᷓ loꝗbatur:& Iccirco uxores ſuas nõ ad ſimplicẽ tm̃ uer
borũ ſonũ:ſed ad recõditã quoqʒ dictorũ ĩtelligẽtiã ꝓuocabat.Si ꝗs igitur ſenex eſt:& mature æta
tis in dio & lectus ſenex ut in cõſequẽtibꝰ. Iuxta. Ixx.ĩterpᷣtes legimꝰ:ac paruuloꝶ reliꝗt ĩfantiam
audiat ꝗᷓ dicũtur. Qui aut adhuc hitat in terra: & nõ põt dicere: aduena ſum & pegrius ſicut oẽs pa pᷣs.38.
tres mei:auribꝰpcipiat:Si factũ eſt ĩꝗt iſtud in diebꝰ ueſtris aut in diebꝰpatrũ ueſtro&: Arte rhetori
ca ex te magnitudie attentũ auditorẽ facit: nulla hæc inꝗt ætas meminit: ꝗᷓ dicturus ſum. Nec ue
ſtrũ nec patꝶ ueſtroꝶ: atq; maioꝶ fctã ſüt tpe. Patres aũt auos attauoſq; cognoſce: & filios filiorũ.
oëm deiceps ſobolẽ. Iuxta illd Virgilianũ & nati natoꝑꝶ: & ꝗ naſcẽtur ab illis: ſenes ergo & hĩta
tores terræ: filiis ueſtris poſteriſq; narrate: ꝗ ſenex ẽ liberos ſuos doceat ſacram̃ta: ꝗ hitator ẽ terræ
ſimplicẽ narret hiſtoriã. uñ uſq; hodie nos ꝗ in xpᷣo credius quoꝶ cũ Moyſe ablatũ ẽ uelamen ab
oculis: & d qbꝰdricani hoĩs ſapia eiꝰ:filiis noſtris ſecreta & mira narramꝰ: iudæi ãt ꝗ hitãt ĩ terra lo
quũtur terrẽa: & humi cohærẽtia: d ꝗbſcriptũ ẽ. ꝗ d terra ẽ d terra loqꝗt᷑:q d cælo uenit ſuꝑ oẽs ẽ. Io 3. d.
CReſiduũ eruceomedit locuſta:⁊ rſiduũ locuſte ꝓmedit bꝛucꝰ:⁊ r̃ſiduũ bruci ↄꝓmedit rubigo.
Lxx. Similiter. C Exordiũ ſeꝗtur narratio: ibi ut attẽtũ faceret auditorẽ magna & icredibilia ſe
dictuꝶ eẽ ꝓmiſit:ꝗᷓ nec uetſciret hiſtoria: nec pnñs ætas facta cognoſceret: Hic erucã: & locuſtã bru
cũ:& rubiginẽ poſuit.vVt qᷓ ſingula raro euẽiũt:& oĩa ſimul fctã memorãtur:iõ mirabilia ſint:Eru⸗
cã ꝗᷓ hebraicæ græce dicitur Kιaατππ hebræi aſirios iterpᷣtätur babylonios atq; caldæos: ꝗq de
uno orbis climate ꝓcedẽtes. Tã. x. tribuũ ꝗᷓ duaꝶ:hoc eſt iſraelitici populi cuncta uaſtarũt: locuſtã
aũt medos ĩterpᷣtãtur & pſas:ꝗ ſubuerſo ĩpio caldæoꝶ iudæos habuere captiuos: Brucũ macœdo
nas: & oẽs Alexãdri ſucceſſores: maxĩeq; regẽ antiochũ cognomẽto τι7α q ĩſtar bruci ſedit in
iudæa: & οτ prioꝑꝶ regũ reliqas duorauit. Sub quo Machabeoꝶ bella narrãtur. Rubiginẽ referũt .
ad ĩpiũ romanoꝶ: ꝗ ꝗrti & ultimi iĩ tm̃ oppᷣſſere iudæos: ut d ſuis finibꝰpellerẽt:ſcripſit pleniꝰ ioſe
phus ſeptẽ uolumibꝰ Veſpaſiani & Titi narrãs triũphos Helii quoq; Adriani cõtra iudæos expedi
tionẽ legius: ꝗ ita hieruſalẽ muros ſubuertit: ut de urbis reliqis ac fauillis ſui noĩs Heliã conderet
ciuitatẽ. Hæc ꝗttuor regna quæ ſubuertere iudæam: in q́ttuor cornibus zachanas uidiſſe ſcribit:
dicẽte ad eũ angelo: hæc ſunt cornua: ꝗᷓ uẽtilauerüt iudã & iſrael & hieruſalé. Et rurſum leuaui iqt zach.i.d.
oculos meos & uidi Et ecce qᷓttuor qdrigæ egrediẽtes de medio duoꝶ mõtiũ: & montes montes
ænei:in ꝗdriga pria eꝗ ruffi: & in qᷓdriga ſcda eq nigri: & in ꝗdriga tertia eq albi: & in ꝗdriga ꝗrta
eꝗ uarii fortes. Cũq; ꝓpheta dixiſſet & angelũ ꝗ loꝗbatur in eo:qd ſũt hæc dñᷣe mi: růdit angelus:
iſti ſũt qttuor uenti cæli ꝗ egrediũtur ut ſtẽt corã datore oĩs terræ: & eſt ſenſus iſti ſũt ꝗ egrediũ
tur a facie dñi ut eiꝰipleãt uolũtatẽ. Cũ hĩtatoribꝰterræ: pcipius auribꝰ: qd erugo locuſta brucus ru
bigo ſignificet. Nũc cũ ſenibꝰqd dictũ eſt audiamꝰ: ꝗttuoneẽ pturbatiões ꝗbaĩaꝶ ſanitas ſubuer/
tatur: oẽs philoſophoꝑꝶ ſcole cõclamant. Duæ pñtes ſibi cõtrariæ: duæ futuræ mutuo diſudentes.
Pñtes ægritudo & gaudiũ: ægritudinẽ aĩ dicius.alioqn corpis non ægritudo ſed ægrotatio noĩa
tur: aut igitur triſtes ſumus & mœrore cõficimur: ſtatuſq; noſtræ mẽtis euertitur. Vn & apoſtolus
monet. Ne habũdãtiori triſtitia abſorbeatur frater: aut ecõtrario gaudemꝰgeſtimuſq; lætitia: &bo Il. cor.2.b.
na noſtra moderãter ferre nõ poſſumus.iuſtiq; & fortis uiri eſt: nec aduerſis frãgi nec proſpis ſub/
leuari: ſed in utroq; eẽ moderatũ. Dixius de pturbatiõe pnñtiũ: dicamꝰde futuroꝶ:ĩ ꝗbꝰmœtus aut
õ timemus ꝓſpa pᷣſtolamur:& qd ægritudo & gaudiũ opãtur in pnñti. Metꝰ & ſpes
aciũt de futuro, Dũ aduerſa pluſq decet timemus eẽ uẽtura: aut ꝓſpa ꝗᷓ ſpamus in tm nos faciunt
exultare: ut nõ teneamus modũ. Maxie in his ꝗᷓ icerta ſũt: qa futura & ſpâtur potius ꝗᷓ tenẽtur. Has
pturbatiões uno & nec pleno uerſiculo illuſtris poeta cõpræhẽdit. Hi metuũt cupiũtq;: hoc de fu-
turo. Dolẽt gaudẽtq; hoc de pnñti. N eqʒ auras inqꝗt reſpiciũt clauſi tenebris & carcere cæco. Qui.n.
pturbatõnũ tenebris obuoluũtur claꝶ ſapiæ lumẽ nò ualẽt ĩtueri:. Cauẽdũ eſt igitur ne ægritudo
qſi eruca nos cõmedat: ne locuſta uaſtet in gaudio:huc illucq;ʒ uolitãs: & geſtiẽte lætitia p diuerſa
ſe iactãs: ne brucus.i.pauor & futuroꝑ mœtus: radices ſapiæ deuoret: Ne rubigo & deſideriũ futu lulli
rOꝑꝶ es ĩutiles cõcupiſcat & nos pferat ad ruinã: Sed ut in oĩbꝰ: ꝗᷣttuor q̃drigas & ꝗttuor cornua:
& ꝗᷓttuor equos ruffos & uarios & albos & nigros.i. uel aduerſa uel ꝓſpa uel ex utroq; ſociata: fre

Super Jolem.

nis ſpiend gubernemus. Ego reor erucam eſſe incipientem in animo paſſionem:quæ tarda eſt:
& diſcurrere non poteſt: & mora ipſa pertinatia ebibit & exſugit omnem uirorem: quam ſi non
L occiderimus in nobis creſcit & auolat:& nunc deuorat quicquid attigerit: nunc ſemes admittens
ſpargit ad alia: reuertenſq; ad priſtinam ſedem brucus efficitur: Et non ſolum fruges & folia & cor
. uices: ſed & ipſam medullam deuorat tarditate. Sin autem eueneri t:quod tamen rarum eſt:ut etiã

M poſt brucum uitalis quippiam in nobis ſpiritus reſideat: cuncta rubigo populatur: Ita ut ſtipulam
& uile fœnum uertat in nigredinem ut nõ ſolum eſui: ſed & fimo inutilia ſint. De his quatuor per
Amos. lI.a. turbationibus:In principio quoq; Amos ſi uita comes fuerit diſſeremus. Vbi ſcriptum eſt: ſuper
lel tribus ſceleribus: & ſup quatuor damaſci: gaze tyri Idumee filiorum amon & moab & iuda & Iſra/-
i el:nõ ne conuertam eos dicit dominus: Quas nos perturbationes interprætati ſumus: græci don
4 appellant: quaſi kako *Qo„u*—1οοοοin paſſiones uertamus uerbũ magis q ſenſum uerbi expreſſenmus.
CErpgiſcinini ebꝛij:⁊ flete:⁊ vlulate oẽs ꝗ bibitis vinũ ĩ dulcedie:qm̃ periit ab oꝛe vo.LXX.
GSigliate qui ebꝛii eſtis veſtro vino:⁊ ploꝛate.⁊ plangite omnes qui bibitis vinum in ebꝛieta
tei:quoniam ablatum eft de oꝛe veſtꝛo:
n CQaaſi ſenes atq; præſoiteri audire debemus: nulla res ita inebriat ut animi perturbatio & triſti-
ſ tia: quæ ducit ad mortem: Hæc abhominanda ebrietas eſt: Eſt ira quæ iuſtitiam dei non operatur:
l & furori proxima mentis ſue impotem facit: in tantum ut labia trement: dentes cõcrepent: uultus
ne pallore muttetur: Recteq; illud laudatur archytæ tarentini. qui cum uillico ſuo eſſet iratus: lam te
i. inquit occiderem niſi iratus eſſem: Quid referaʒ de gaudio & uoluptate: & maxime amore: qui ex
t cecat cordis oculos: & nihil aliud amantem: niſi quod amat cogitare permittit: At nũ eſt dicenda
1e ebrietas cum propter uile ſcortum:& ignominioſam corporis partẽ animæ libertas ĩ ſeruiles blã
6 dicias inclinatur: Cum laborem ſuum alterius faciat eſſe delitias? cum furto ſcelere atq; periuriis
lo opes futuræ præparet uoluptati? & cum uidetur ab omnibus:ſe eſtimat non uideri:dummodo po
gi bil ciatur eo quod deſiderat:ſed & auaritia excecat animuʒ eius: tum nimhil ſatis eſt: & muliebris timor:
8 & dulcium cupido uiciorum: Vnde dicitur ad eos. Euigilate & expergiſcimini ꝗ ebrii eſtis: nequa

& aſſumite triſtitiam quæ ducit ad uitam: & ululate omnes qui bibitis uinum in dulcedine: ſiue in
eebrietate Dulcia. n. ſunt uina. quia mel diſtillat de labiis mulieris meretricis: & iccirco in dei ſacri
4 ſicio non offertur: quomodo periit ſiue ablatum eſt de ore ueſtro uinum: ebrietas atq; dulcedo ꝗᷓ
3 uos deceperat: Sæpe quippe dei fit prouidentia. ut qui non cognouerant eum ĩ proſperis: cogno/
ſcant in aduerſis: & qui diuitiis male abuſi ſunt ad uirtutes penuria corrigantur: Iluxta hunc ſenſũ
audiant ſenes. habitatores autem terræ percipiant auribus: de illo uino nunc præcipi: in quo eſt lu
xuria: & de quo qui inebriati fuerint regnum dei poſſidere non poſſunt: Qun uini ebrietate ſopnꝰ
eſt euigilet & ploret ebrium ſe fuiſſe & ululet.Vt poſtea ululatus eius & fletus uertatur in riſum: &
gaudeat ſe ebrietatis materiã non hẽre:qᷓ eum ꝑp habundantiã ebrium fecerat & ueſanum.
CBens enim aſcendit ſuper terram meam foꝛtis ⁊ innumerabilis:dentes eius vt dentes leo/
nis:⁊ molares eius vt catuli leonis: Poſuit vineam meã in deſertũ:⁊ ſicũ meam decoꝛticauit:

nudans ſpoliauit eam:⁊ pꝛoiecit:albi facti ſunt rami eius. LXX.
* CAuia gens aſcendit ſuper terram foꝛtis ⁊ inumerabilis:dẽtes eius dentes leonis:⁊ molares
16 eius vt catuli leonis:poſuit vineam in diſſipationem:⁊ ficos meas in confractionem: ſcrutãs
ſcrutatus eſt eam:⁊ pꝛoiecit:de albauit ramos eius.
u⸗ Cludæi putant in diebus iohal tam innumerabilem locuſtarum ſuper Iudæam ueniſſe multitudi
dün nem: ut cuncta complerent: & non dicam fruges: ſed ne uinearum quidem & arborum cortices ra
wll moſq; dimitterent: Ita ut omni uirore conſumpto albẽtes arborum rami & ſicca uinearum flagel/-
il la remanerent:Hoc utrum factum nec ne ſit: liquido affirmare non poſſumus: Neq; enim regum
m & paralipomenon narrat hiſtoria: quod utiq; ſi fuiſſet: quomodo famẽ ſub helia triuʒ annorum &
oin ſex menſium legimus: nunqᷓ ſcriptura tacuiſſet. Tantum dicimus quod ſub metaphora locuſtaruz
u hoſtium deſcribatur aduentus. Siue aſſyrioruʒ & babyloniorũ: qui tunc ĩminebant: ſiue mædorũ
bo e atq; perſarum qui poſt futuri erant:ſiue macedonum quos poſt multo tẽpore fuiſſe cognouimus
ſiue ultimos romanorum: de quibus ſupra diximus: licet nunc nobis magis de babylonus dici ui-
Gun deatur atq; chaldæis: quorum crudelitas in populũ dei feritaſq; deſcribitur: & ni fallor uideor mi-
ſos hi in hoc propheta aliquid reperiſſe: Narratur impietas hoſtium ſub figura locuſtarum: & rurſum
unn iſic de ipſis locuſtis dicitur: quaſi hoſtibus comparentur: ut cum locuſtas legeris hoſtes cogites: cuʒ
1s hoſtes cogitaueris: redeas ad locuſtas: Aſcendit ergo gens locuſtarum de ſolitudme: ſiue exercitus
ein chaldæorum ſuper terram dei fortis & innumerabilis: Quid enim locuſtis innumerabilius: & for
in cius quibus humana induſtria reſiſtere non poteſt:Dentes eius: Gentes uidelicet locuſtarum (Oĩa
un autem Tporiο intellige) quaſi dẽtes leonis & molares illius: ut catuli leonis: Vt qui in fortitu
ps.xlill. dine & multitudie locuſtis coequãtur ĩ ferocitate & crudelitate leonibꝰ cõparẽtur: Hæc inꝗt gẽs
nn poſuit uineam meam in deſertum: quã de ægypto tranſtuli: & plantaui: & ſficum meam decortica
u: uit: Populum Iudæorum ad quẽ uenit dominus ut comederet fructus & non inuenit maledixitq;
ſe d v

ꝗᷓ uino ut in ſolis. xx. continetur: ſed omni perturbatione. Flete & plangite: & agite pornitentiam:

Wiero.libervnicus

ei & aruit in eternum. Omnia autem ſub metaphora locuſtarum: dicta noſcamus: quæ in tantum

cuncta populanturut derodant arborum cortices: exutaſq; proiciant: & omni uirore conſumpto

albos ramos & aridos derelinquant. Diximus iuxta hiſtoriam: tranſeamus ad intelligentiã ſpi⸗
ritalem: Vt cum ſenibus audire poſſimus: Aſcẽdit gens ſuper terram dei:animam uidelicet huma

nam:O mnes enim animæ dei ſunt: ſicut anima patris: ſic & anima filii: & aſcendit gens principum

mundi iſtius: & tenebrarum & ſpiritalia nequitiæ ĩ cæleſtibus: aduerſum quos nobis eſt lucta at;

certamen:de quibus dicitur: Si ſpiritus po teſtatem habentis aſcenderit ſuper te: locum tuum ne di
miſeris: Cuius gentis dentes ſunt ſicut dentes leonis:Oe quo petrus apoſtolus loquitur: Aduerſa/
rius noſter diabolus quaſi leo rugiens circuit quærens quem deuoret: & molares illius quaſi catu/

Eccle.ilo.a
l. pet.. d.

li leonis. Catulum leonis uel eum intellige: qui eleuatur cõtra omne quod dicitur deus: Et religio

uel certe omne dogma peruerſum. De cuius contritis molaribus qui intrinſecus latent: & non ui
dentur ne facile uitentur: Etiam pſalmiſta lætatur dicens: Molas leonis confregit dominus. Si er-/
go dederimus locum huic genti ut aſcendat in nobis ſtatim ponet uineam noſtram in deſertum:

de qua uinum facere ſolebamus: quod lætificat cor hominis: & ficus noſtras decorticat ſiue con/

fringit: ne habeamus ĩ nobis ſpiritus ſancti dona dulciſſima: ne ſub noſtra uinea & ficu uir ſanctus

requieſcat: ſub quibus cum fuerit aduerſariorum impetus non timebit: Nec ſufficit huic genti ui-

neam diſperdere: ficumq; confringere niſi ſcrutans ſcrutetur eas: & quicquid in illis uitale fuerit in

terficiat: ut omni uirore conſumpto: albi atq; emortui ramuſculi remaneant: & compleatur in no/

bis: ſi in uiridi ligno hæc faciunt in ſicco quid facient.
Plange quaſi virgo accincta ſacco ſuper virum pubertatis tue. LXX.

¶ Elange ad me ſuper ſponſam accinctam cilitio ſuper virum ſuum virgineum.

CVir pubertatis: ſiue ut.lxx.tranſtulerunt lo æ evi quem uulgo uirgineum uocant: eo qd

primus florem uirginitatis abſtulerit: Non alius intelligitur niſi deus: Qui in habraam Iſaac & ia/

cob deſpondit ſibi uirginem ſponſam: nulla Idolatriæ ſorde maculatam: ad quam & per hieremi
am loquitur: Non ut dominum me uocaſti & patrem & principem uirginitatis tuæ: Vnde & apo/
ſtolus ad credentes loquitur: Deſpondi uos uirginem caſtam exhibere chriſto: qdiu cum hac ſpon
ſa ſponſus fuerit: non poteſt ieiunare: nec plangere:nec abſentis ſpõſi deſiderium lachrimis indica
re: Cum autem ablatus fuerit ſponſus ab ea plangit & plorat & accingit ſe cilicio & pro zona reſte
circundatur. Intelleximus quis ſponſus ſit Verum quia ipſe ſponſus ſiue maritus non ſolum acce/
pit ſponſam: ſed & meretricem in Oſeæ ducit uxorem: Propterea ſcriptum eſt in deutronomio: Si
egreſſus fueris contra inimicos tuos: & tradiderit eos dominus deus tuus in manu tua: captiuoſq;
duxeris: & uideris in numero captiuorum mulierem pulchram & adamaueris eam uolueriſq; ha/-
bere uxorem:Introduces in domum tuam: quæ eradet cæſariem: & circuncidet ungues ſuos: & de
ponet ueſtem in qua capta eſt:ſedenſq; in domo tua flebit patrem & matrem ſuam uno menſe: &
poſtea intrabis ad eam: dormieſq; cum illa: & erit uxor tua: nuiuſcemodi mulieris non eſt maritus

Hier.3. b.

IICoOr. 2Z. a.
Math 9. b

Deu.zi. b.

Ideſt dominus uirginalis: ſed meretricẽ de gentiũ ſordibus ducit uxorem: quod & de omni ani-

ma credentium poſſumus dicere: Si a parua ætate credidit domino habet ſponſum dommum uir
ginalem: Si autem ex Iudæis ſiue gentibus & hereticorum ſpurciſſimis fecibus ad fidei uenerir ue/

fitatem: & de tenebris ad lucem tranſierit: habebit quidem ſponſum ſed non uirgineum: de hu-/

iuſcemodi hominibus dicitur: In ægypto fractæ ſunt mãmæ tuæ: & ibi deuirginata es.

CPerit ſacriſiciũ ⁊ libatio de domo domini:⁊ luxerunt ſacerdotes miniſtri domini:depopu
lata eſt regio:luxit humus:quoniam deuaſtatum eſt triticum. Confuſum eſt vinum: elanguit
oleum:confuſi ſunt agricole:Alulauerunt vinitoꝛes:ſuper frumẽto vino ⁊ oꝛdeo.qꝛ perijt meſ/

— —⏑

aruerunt:quia confuſum eſt gaudium a filijs honniuum.g LXX.
Ablatum eſt ſacriſicium ⁊ libatio de domo domini: lugete ſacerdotes miniſtri domini:quo
niam deſolati ſunt campi.lugeat terra quoniam afflictum eſt triticum: aruit vinum: immuta-
tum eſt oleũ:aruerunt agricole:lugete poſſeſſiones pꝛo frumẽto ⁊ oꝛdeo:qꝛ perujt vindemia de
agro:vinea aruit:⁊ ficus imutate ſunt:malogranatum ⁊ palma ⁊ malũ ⁊ omma ligna agri arefa

ſis agri:vinea confuſa eſt:⁊ ſicus elanguit malogranatum ⁊ palma ⁊ maluʒ:⁊ ommia ligna agri

—

cta ſunt:quoniam confuderunt gaudium filij hominum.

COQuantum ad hiſtoriam pertinet ob locuſtarum ſiue hoſtium multitudinem qui ſub earum ſpe

cie deſcribuntur: Vaſtatis omnibus atq; conſumptis periit ſacrificium & libatio de domo domini
quorum alterum de ſimila: alterum de uino offerre ſoliti erant. Iccirco luxerunt ſacerdotes ꝗ ſunt
miniſtri domini: nec ſacrificiis nec libamentis rite celebratis: maxime quia & decimæ quas accipe
re conſueuerãt:nequaqꝗᷓ oblatæ ſunt. Regio enim uniuerſa populata eſt. luxit humus νε Tορνονυà

xο pro eo quod eſt: hi qui uerſantur in humo: Triticum uinum oleumq; elãguit: ipſi quoq; agri

colæ & uinitores confuſi ſimt: & ululauerunt:: quia non ſolum frumentum ſed ordeum quoq; qd
uilius fertiliuſq; eſt aruit: Et legumina quæ ego puto ſigniſicari in eo quod ait periit meſſis agri:

Ideſt cuncta qᷓ ſolet humus gignere:qd loquar de frumento uino oleoq; & ordeo cũ etiam arboꝶ

—
„.

ier

obe

lcle

7

*“

(nd.

ol

Lel.⸗.

lM. 5

Super Johelem.

poma ſiccata ſint:ficus elanguerit & malogranatũ:& palma:& malũ:& oĩa ligna: uel infrucuoſa: ⸗
uel frugifera locuſta uaſtante cõſumpta ſint: ꝗ facta ſunt oĩa ut auferretur ſiue cõfunderetur gau⸗-
diũ a filiis hoiĩum. Poſſumus hæc eadẽ & poſt aduentũ dicere ſaluatoris accidiſſe populo iudæo .*
Io.ĩ9. b. qñ pari feruore clamãtes dixerũt crucifige crucifige: Talẽ nõ hẽmus regem niſi cæſarem: qn circũ
data ẽ hieruſalẽ ab exercitu: & ĩ tantã neceſſitatẽ uenerit famis ac peſtilẽtiæ: ut filioꝶ nec dum ma/
turis corporibꝰ ueſcerẽtur: & ſacrificia uniuerſa ſublata ſunt & cõfuſum ẽ gaudiũ a filiis hoium: qa
,eA gaudiũ recipe noluerũt:De quo angelus loqtur ad paſtores. annuntio uobis gaudiũ ma gnũ iuxta
eſh pτ οaÜ—ρπσ¹1ꝶ iſte nobis ſenſus uidetur. Poſtꝗᷓ ſpõſa ꝗᷓ recepat doctrinã dei a ſponſo fuerit ſeperata
8 Luc.z. b. & ꝓ byſſinis lineiſq; ueſtibꝰ:cilicio circũdata:ldeſt habitü lugentis aſſũpſerit: Tuc periit ſacrificiũ:
i 5ss. z0. de quo ſcriptũ E: Sacrificiũ deo ſpüs cõtribulatus: & uini libario qd letificat cor hoĩs:De domo dei
i. thi. 3. d. é eccleſia: dicẽte apoſtolo ad timotheu: Vt ſcias qũo in domo dei cõuerſeris: ꝗᷓ ẽ eccleſia dei nuẽ
ttis: Auffertir ãt ſacrificiũ & libatio de domo dñi qũ multiplicata iniqtate refrixerit caritas multo
Mat. 24. 2. Tũ: & principes populi ac miniſtri altaris uiderit capos & plana credentiũ:fructus nõ afferre uirtu
tum:ſed oĩa uitiis inhorreſcere: qũ frumentũ & ordeũ uineaſq; & oleu: eruca locuſta brucus rubi/
ps. 22. go conſumpſerit:& nequaqꝗ habuerimus calicẽ de quo ſcriptũ ẽ: Calix tuus ĩebrians ꝗᷓ pclarus ẽ: Et
Eccle.õ. b. perierit oleù de quo in eccleſiaſtico legimus: Oĩ tpe ſint candida ueſtimenta tua: & oleũ de capite
tuo nõ deficiat: quo exhilaratur facies: & caput ſeu manus unguntur. Tüc cõfundentur cũ wiclerit .
ĩ poſſeſſionibus ſuis non naſci triticũ quo aluntur hoĩes: & ordeũ quo iumẽta irrationabilia ſuſtẽ
tantur: & cõfuſã eſſe uineã de qua ſcriptũ eſt.Vinea frondoſa Iſrael fructus abundãs in ea expectan
te dño:ut faceret uuas:& fecit ſpinas:Ficus quoq; elanguit ſub qua fuit anteꝗᷓ crederet nathanael:
C.an. 6. b. Et malogranatũ cuius cortici genæ ſponſæ ĩ cantico cõparantur: Et palma qᷓ pdito uirore ſiccara
i 5s. 91. eſt: de qua olim dicebatur: Iuſtus ãt ut palma florebit: & malũ de quo in eodẽ cantico legimus ſi/
4 C.an. z. a. cut mal in medio lignoꝶꝶ:ita fratruelis meus ĩ medio filioꝶ: qd neceſſe eſt oẽs arbores pcurrere:
ai uniuerſæ aruerit: & p gaudio atq; lætitia filios hoĩum meror oppreſſerit & confuſio.
o CAccingite vos ⁊ plãgite ſacerdotes:ululate miniſtri altaris:igredimini:cubate in ſacco mini
l Cnn ſtri dei mei: Qm̃ interijt de domo dei vr̃i ſacriſiciũ ⁊ libatio. Sãctiſicate ieiuniũ:ANocate cetũ:
n i Cõgregate ſenes oẽs habitatoꝛes terre in domũ dei vfri:ꝛ clamate ad dñũm. LXX.
M CAccingite vos ⁊ plangite ſacerdotes:lamẽtamini ꝗ miniſtratis altari:ingredimini:doꝛmite
lSHů in ſaccis miniſtri dei: quomodo defecit de domo dei veſtri ſacriſicium ⁊ libatio: ſanctiſicate ic/
enil iunium:pꝛedicate curationem:congregate ſenes omnes habitatoꝛes terre:in domum dei veſtri
M ⁊ clamate ad dominum vehementer. VV ðẽðẽ ð
Luc. 12. c. C Qui ſanctus ſacerdos ẽ: & cõmedit paſca dñi accingatur balteo caſtitatis: & audiat cũ apoſtolis:
l Sint lũbi ur̃i pᷣcincti: & lucernæ ĩ manibus ueſtris: Qui ãt peccator ẽ & quẽ remordet ꝓpria conſci
u“ entia: cilio accĩgatur & plãgat: uel/ ꝓpria delicta: uel populi: & ĩgrediatur eccleſiã: de qᷓ pp peccata
fuerat egreſſus: & cubet:uel dormiat ĩ ſacco: ut pᷣteritas delitias ꝑ quas offenderat deũ uita & auſte
iu Lol. 1. d. ritate cõpenſet: ꝗq.n.mollibus ueſtiutur ĩ domibꝰ regũ ſunt. Accingãtur ãt ſacerdotes & plangant
NfüH & ululẽt:& dormiãt ĩ ſacco:ꝓpheta eos ad pniam cohortãte:ꝗ dicit. Miniſtri dei mei. qũo interiit
. ILoel. z. d. de domo dei ueſtri ſacriſiciũ & oblatio. De ꝗb' ſupra dictũ ẽ. Nec ſufficit flere uel plãgere & habi⸗
tü lugẽtis aſſumere:miſi ſãctificẽt ieiuniũ & uocẽt cœtũ Si oẽ ieiumiũ placeret deo nũꝗᷓ diceret ſan
Mat. 6. b. ctificate ieiuniũ. & nõ tale ieiuniũ elegi: dicit dñs. Et ĩ euigelio cõdemnantur ꝗ exterminãt facies
ut uideãtur hoĩbus ieiunare.& ĩ diebꝰ inꝗt ieiunioꝶ ueſtroꝶ pcutitis pugnis & opprimitis paupe
rẽ.Iccirco nũc dicit ſanctificate ieiuniũ.Ieiunat Manicheꝰ.& multi heretici maxĩeq; engratitæ quo
rũ prĩceps catianꝰ ẽ Sed hoc ieiuniũ ſaturitate & ebrietate deteriꝰ ẽ. Et uocate cœtũ ſiue curationẽ
ut p pnĩam noſtra pctã curemꝰ.Pro cœtu ĩ hebraico legitur. Aſara qd Symachus ſynoodũ. Aqui/
la diẽ collecte interpᷣtatus ẽ. Cõgregate ſenes quoꝶ ætas uicina morti.maturæq; ſnĩæ magis timo
r & cultũ ſuſcipit dei. Oẽs quoqʒ hĩtatores de ꝗbꝰ ſupra dixerat. Audite hoc ſenes. & auribꝰ pci⸗
k% pite oẽs hĩtatores terræ. Vt & ſenes & hĩtatores terræ ĩ domũ dei ꝗᷓ ẽ eccleſia cõgregẽt᷑. Cũq; fuerĩt
A ĩ eccleſia & de diſpari grege ſacerdotũ & populi ſenũ & habitatoꝶ terræ unus grex fuerit effectus.
„nc CClamate inquit ad dominum in coꝛdibus veſtris ⁊ dicite ha ha ha:diei quia pꝛope eſt dies
n gomini? quaſi vaſtitas a potente vemiet. LXxNXxX.
CHeu mihi heu mihi heu mihi in die qm̃ iuxta ẽ dies dñi⁊ q̃ſi miſeria de miſeria veniet.
nße CPro eo qd nos trãſtulimꝰ a potẽte: & hebraice dr ſaddai.qd unũ eẽ de decẽ dei noĩbꝰ aliquotiẽs
pun. dixius. Ixx.ĩterpᷣtati ſũt miſerniã. ſed ꝓ ſadday legentes. uox igit᷑ ſacerdotũ & populi ad dim clamã
ſun⸗ Eſa.iʒ.b. tis ĩducit᷑ ut tertio dicãt heu mihi. Credo ꝗa pp pctã q fecerũt ſctãm offenderãt trinitatẽ. dies t re
rributiõis oium delictoꝶ illa eſt de qᷓ uniuerſi ſcribũt ꝓphete. Et maxie Eſaias clamitat. Ecce dies
A4/ duüi iſanabilis uenit furoris & iræ ut põat uniuerſũ orbem deſertũ & peccatores pdat ex eo. Hic di/
ßM eEes recte appellatur ĩſanabilis. ꝗa cũ dies iudicii uenerit locus pœnitentiæ ꝗa etemitati cõpatur p-
l pe eſt & nõ lõge:quodq;ʒ ſeꝗtur: Et quia miſeria de miſeria ueniet: ſiue uaſtitas a potente ueniet. hic
ſenſus eſt: quod mala ſuccedant malis & omnis afflictio: deo iudice diſpen ſetur: ꝗ potẽs eſt & cor
s Prus & animam perdere in gehennam: quod generaliter de die iudici diximus: ſpecialiter refera-

ope
uit⸗
incß
g

Miero.libervnicus

. mus: ad tempus ĩudaice captiuitatis: quando hieruſalẽ capta: tplumq; deſtrutum eſt: Non multo
enim poſt tẽpore uenit & decẽ & duarum tribuũ ab aſſyriis chaldæiſq; captiuitas: prædiciturq; uẽ
tura: ut cum uenerit:non caſu accidiſſe uideatur: aut hoſtium fortitudine: ſed ira & cõminatione
dei: uel certe agente populo pœnitentiã non ueniat= ꝗᷓ uentura eſt ſi permanſerit in delictis.
CMunquid nõ cora oculis vis alimenta perierũt de domo dei vãi letitia ? exultatio. LXx.
¶ Ante oculos vẽos alimenta perierunt de domo dei vr̃i letitia ⁊ gaudium.
CAnte oculos ueſtros petierunt alimenta peccantium quando iã ſperate fruges e manibus auffe
runtur: & præuenit locuſta meſſorem: Vt quod ſæpe in horreis conditũ eſt brucus & rubigo con/
ſumat: His quoq; qui in eccleſia cõmorantur pro qualitate meritoꝶ frumentü ſpiritus & ordeum
litteræ ſi peccauerint tollitur: ut patiantut famẽ ſermonis dei: Cumq; fuerint alimenta ſublata con
ſequenter gaudium & letitia tollitur de domo dei: ut quia audiebant ante apoſtolum dicentem
Gaudete in domino ſemper iterum dico gaudete: poſtea dominum audiebant ad p nitentiam Phil. 4. a.
prouocantem beati lugentes quoniam ipſi conſolabuntur. Math. 5.a.
CCEomputauerunt iumenta in ſtercoꝛe ſuo:demolita ſunt hoꝛrea:diſſipate ſunt apothece:quo
niam confuſum eſt triticum:quid ingemuit animal: mugierunt greges armenti: quia non eſt
paſcua eis ſed ⁊ greges pecoꝛum diſperierunt. LXX.
CSuſultauerunt vituli in pꝛeſepibus ſuis: diſſipati ſunt theſauri: ſuffocata ſunt toꝛcularia:
quia arefactum eſt triticum quid reponemus nobis:ſfleuerunt armenta boum:quia non erant
paſcua eis:⁊ greges ouium deſperierunt. .
CPoſtqᷓ alimenta perierunt & de domo dei gaudium letitiaq; ſublata ſunt: lumenta quoq; cõpu
truerunt in ſtercore ſuo: Siue iuxta intelligentiã ſpiritalem laſciuierunt in præſepibus ſuis: & calci
trauerunt contra creatorem ſuum:Vt impleretur quod ſcriptũ eſt: Si ſaturati non fuerint murmu/
rabũt. Cõputreſcit in ſtercore ſuo cuius deus uenter ẽ: & ꝗ dicit manducemus & bibamus cras. n. p̃s.38.
moriemur: huic demolita ſũt horrea & apothecæ diſſipatæ ſut: uel ſubuerſa ſũt torcularia: qa ſi fru Cor..d.
menta & uina non fuerint:fruſtra horrea & torcularia præparantur. Cumq; oĩa aruerint uoce fle/
bili quærebuũtur & dicent: quid reponimus nobis: quodq; ſeqtur Iuxta. Ixx. Fleuerunt armenta bo
um qm̃ non ſunt eis paſcua.Cõpellit nos non de bobus & armẽtis accipere qꝗᷓ dicta ſunt ſed de iis
qui pp ſimplicitatẽ boues uocantur: boues & oues: De quoꝑꝶ paſcuis ſaluator loꝗtur Ingredietur &
egredietur & paſcua inueniet.Hæc ãt oĩa itellige ſub metaphora erucæ locuſtæ bruci & rubiginis
quod ſublatis frugibus atqʒ uaſtatis: famis & peſtilẽtia cuncta poſſederint.
¶Ad te domine:clamabo:quia ignis commedit ſpecioſa deſerti:⁊ flamma ſuccendit omnia li/
gna regionis:ſed ⁊ beſtie agri quaſi area ſitiens imbꝛem ſuſpexerunt ad tè: quoniam exſiccati
ſunt fontes aquarum:⁊ ignis deuorauit ſpecioſa deſerti. LXX.
CAd te domine:clamabo quoniam ignis conſumpſit ſpecioſa deſerti:⁊ flamma ſuccendit om/
nia ligna agri:⁊ iumenta campi ſuſpexerunt ad te quoniam arefacte ſunt emiſſiones aquarum
⁊ ignis deuorauit ſpecioſa deſerti.
CBropheta clamante ad dñm uel populo per prophetã quia ignis cõmederit ſpecioſa deſerti: &
flamma ſuccenderit o'ĩa ligna regiõis:beſtiæ & iumẽta agri ſiue campi ſuſpexerunt ad dñm quaſi
areola ſiciens imbrem. Hoc enim uno uerbo ſignificat Aquila dicens αροανσ1 εTον & ſuſpe/
xerunt ad eũ quoniam aruerunt fontes uel emiſſiones aquarum: & ignis deuorauit ſpecioſa deſer
ti: Quod ſcilicet et hoc eruca & locuſta & brucus fecerunt & rubigo quod ignis in ſtipula: flamma
in uepribus: Specioſa autem deſerti quæ hebraice dicunt᷑: Auoth intelligamus aut plana campoꝑꝶ
aut pratorum florentia: aut uirentia herbis loca: quæ paſcua præbuere iumentis. Clamare autẽ ad
dominum per prophetam & iumenta ad eum ſuſpicere fecit ignis qui deuorauit ſpecioſa deſer-
ti: & flamma quæ ſuccendit oĩa ligna regionis: ut & fruges & poma pariter interirent: & quia ſic/-
cati ſunt ſontes aquarum: & quicquid in deſerto poterat inuenire uorax flamma conſumpfſit: Si
mulqʒ; conſideremus quod niſi propter anguſtiam: & ablationem delitiarum: nec propheta nec be
ſtiæ clamaſſent ad dñm aut ad dñm ſuſpexiſſent: qd ꝗqdẽ & ad iuſtũ quondã uiꝑ referri põt: ꝗ cuʒ
declinauerit & fecerit malũ: nequaꝗᷓ ei uirtutes priſtinæ proderunt:ſed iudicabit eum dominus in
quibus inuenerit: Specioſa deſerti appellare poſſumus de quibus ſcriptum eſt: Plures filii deſertæ Gal. 4.f.
magis ꝗ;ᷓ eꝰ quæ hẽt uirum: flamma autem quæ ſuccendit omnia ligna regionis: illa eſſe credenda
eſt:quæ ĩmittitur ardentibus diaboli ſagittis: ut nihil in nobis bonarum frugum remaneat:ſed cũ
cta incendio conſumantur. Omnes enim adalterantes: quaſi clibanus corda eorum: & non ſolũ
propheta: uel populus per prophetam: qui rationale animal ẽ: ſed iumenta quoq;: de quibus dicecu
eſt:Homines & iumenta ſaluos facies dñe:& alibi: Quaſi iumentum factus ſum apud te & iterum: p̃s.35.
ſeminabo eos ſemine Hominũ & iumentoꝶ: ſuſpexerũt ad dũm: & rorem illius miſericordiæ fla Hie. 31. e.
gitarunt: ꝗa exſiccati ſunt fontes aquaꝶ quos ceruus deſiderat: Et de ꝗbus dñs loꝗtur per hieremi ps. 4l.

am: Me dereliqrunt fontem aq uiuæ: Siccatis autẽ fontibus aquaꝶ: qui arentia queq; irrigãt atq; re Hier. 2. c.

frgerãt: Conſequẽter quicqd in nobis pulchrum fuit ignis ardore conſumptum eſt: De quibus do
minus dicit in euangelio: Videbã ſatanã quaſi fulgur cadentem de cæxlo. Capitulũ ſecundũ. Luc.i0. c.

HͤAnite tuba in ſion:vlulate in mõte ſctõ meo:cõturbent᷑ oẽs hitatoꝛes terre:qꝛ venit di
es dmi: qꝛ ꝓpe eſt dies tenebꝛax ⁊ caligis:dies nubis ⁊ turbis:quaſi mãe expãſum ſup
mõtes pplus multac foꝛtis:ſimilis ei nõ fuit ã pꝛicipio:⁊ poſt eũ nõ erit vſqʒ in ãẽnos
gñiatõis ? gnatõis. Añ faciẽ eiꝰignis voꝛãs:⁊ pꝰ eũ exurẽs flãma:qᷣſi hoꝛtꝰ voluptatis
terra coꝛa eo:⁊ pꝰ eu ſolitudo deſerti:neq; ẽ ꝗ effugiat eũ:q̃ſi aſpectꝰequoꝝ aſpectꝰeoꝝ:⁊ q̃ſi eg⸗
tes ſic currẽt:ſic ſonit qdrigarũ ſupꝑ capita mõtiũ exiliet:ſicut ſonitflãme ignis vuoꝛãtis ſtipu
lã:uelut ppłus foꝛtis pᷣparatꝰad pᷣliũ:a facie eius crutiabunt᷑ ppłli oẽs:vultus redigent in ollã:ſi

.
cut foꝛtes currẽt:q̃ſi viri bellatoꝛes aſcẽdẽt murũ:viri in vijs ſuis gradiẽtur:⁊ declinabũt a ſe/
n mitis ſuis:vnuſqſqʒ fratrẽ ſuũ nõ cohartabit:ſinguli ĩ calle ſuo ambulabũt:Sed ⁊ pꝑ feneſtras
4 cadẽt:⁊ nõ demolient᷑ vꝛbẽ igredient᷑:i muro currẽt:domos ↄſcẽdẽt:p feneſtras ĩtrabũt iſi fur:
Ne a facie eiꝰↄtremuit terra:moti ſũt celi:ſol ⁊ luna obtenebꝛati ſũt:⁊ ſtelle retraxerũt ſplẽdoꝛẽ ſuũ.
n Et dũs dedit vocẽ ſuã ante faciẽ exercitus ſui:qꝛ multa ſũt nimis caſtra eiꝰ:qꝛ foꝛtia ⁊ facientia
. verbũ eius.Magnus.n.dies dñi ⁊ terribilis valde:⁊ ꝗs ſuſtinebit eum. LxXxX.
. CEanite tuba in ſion:pᷣdicatè in mõte ſctõ meo aturbent᷑ oẽs hitatoꝛes terre:qm̃ adeſt dies dñi
AIm̃ iuxta eſt dies tenebꝛaꝝ ⁊ caliginis:dies nubis ⁊ pꝛuine:ſicut mane fundet᷑ ſuꝑ mõtes:pplus
multus ⁊ fortis ſimilis ei nõ fuit a pꝛicipio:⁊ poſt eũ ñ erit vſq; ad ãnos gnatõis gñationũ. An
ſ eũ ↄſumẽs ignis:⁊ poſt eũ flãma ſuccẽſa:Sicut paradiſus voluptatis terra añ faciẽ eiꝰ:: poſte/
rioꝛa illius:ſicut cãpos ſolitudis:⁊ ꝗ ſaluet᷑ nõ erit ei:ſicut aſpectus equoꝝ aſpectus eoꝝ:⁊ ſicut
h egtes ſic ꝑſeqnt᷑. Sicut vox qdrigarũ ſuꝑ vertices mõtiũ exiliẽt:? ſicut vox flãme ignis deuo/
c ratis ſtipulã:⁊ ſicut pplłus multus ⁊ foꝛtis pᷣparatꝰad pᷣliũ:a facie ei cõterent᷑ populi:oĩs vultꝰ
w ſicut aduſtio olle:ſicut pugnatoꝛes currẽt:⁊ ſicut viri bellatoꝛes aſcẽdẽt ſup muros:⁊ vnuſꝗſqʒ
n. de in via ſua ambulabit.Mõ declinabũt a ſemitis ſuis:ſinguli a ꝓximo ſuo nõ recedẽt: aggrauati
in C armis ſuis ibũt:⁊ in iaculis ſuis cadẽt ⁊ nõ ↄſument᷑:vꝛbẽ appᷣhendẽt:⁊ ſup muros dilcurrent:
, in domibus aſcendent:⁊ per feneſtras itrabunt ſicut fures:a facie eius ↄfundetu terra:ꝛ com/
NO mouebitur celum:ſol ⁊ luna cõtenebꝛabuntur:⁊ ſtelle auferẽt lumen ſuũ:⁊ dñs dabit vocem ſuã
i a facie foꝛtitudinis ſue:qm̃ multa ſunt nimis caſtra eius:qm foꝛtia opa ſermonũ illius: qꝛ ma/
gna dies dñi magna ⁊ illuſtris nimis:⁊ quis erit ſufficiens ad eam.
gE— CRurſum ꝑ metaphorã locuſtaꝶ:deſcribirur ĩpetus caldæoꝑꝶ: & iubetur ꝓpha:imo ꝑ ꝓphetã oẽs
ꝗ pnᷣft dei audire ſermonẽ: ut qᷣſi tuba exaltẽt uocẽ ſuã: & in ſiõ pdicẽt:& clãgãt in mõte ſctõ erꝰ:ut
4 ad ſtrepitũ clamoris & buccinæ oĩs hieruſalẽ populꝰ cõtremeſcat. Cũq; ait cecineritis: hoc dicite:
4 Neqqᷓ dies dñi ultra differtur.i.dies ultiõis atqʒ uĩdictæ: adeſt uicina captiuitas:iã d ſuo loco baby
lonioꝶ eſt egreſſus exercitus: ppe eſt dies tenebraꝑ & anguſtiæ dies caligis & nubis & turbiĩs. In qᷓ
4 auferetur lumẽ oẽ letitiæ & cũcta tenebris oppmẽtur. Sicut ĩꝗt & diluculũ ſubito tenebras fugat:
& cũctos mõtes aurora colluſtrat:ita babylonioꝶ ſupꝑ oẽm terrã ueſtrã fudetur exercitus: Nec pu/
mn tetis turbã eẽ ĩualidã:populus multus & fortis eſt. Similis nec ĩ præteritũ nec in futuꝑꝶ ulla gẽs alia
poterit ĩueniri: ꝗcꝗd attigerit qᷓſi uorax flãma cõſũmet:nihilq; poſt ſe ĩtegæ dereliꝗt:q̃ſi ortꝰ& pa
it radiſus uoluptatis oĩs terra eſt quã nõ tetigerit:q̃ſi ſolitudo & eſeri ꝗqcqd fuerit depᷣdatus: neq;
n ullus poterit iueniri: ꝗ illius fugiat manus. Aſpectus eoꝶ ꝗſi aſpectus ferotiũ: & q̃ſi eꝗtes huc illuc
he q; diſcurrẽt. Nõ quo babylonii eqtibꝰcõparẽtur: ſed quo locuſtæ p traſlationẽ oſtiũ q̃ſi eꝗtes dicã
ſet tur huc illucq; diſcurrere: Sicut ſonitus ĩꝗt qdrigaꝶ & curruũ: ſic erit ſonitus locuſtaꝑꝶ: Sup capita
m mõtiũ exiliẽt:ut oĩa excelſa cõſcẽdãt:& ſicut ſtipulã cito flãma cõſumit:ita ſonitus & terror uocis
eoꝑꝶ cũcta populabitur: qdq; ĩfert: Velut populus fortis pparatus ad pᷣliũ: rurſum ad locuſtas refert
ut nõ q̃ſi de hoſtibꝰ:ſed qᷓſi de locuſtis referre uideatur: & tñ dũ locuſtas legius babylõios cogite/
⸗ mus. Tãtus terror erit ut oẽs ꝑ circuitũ natões & aĩo & corpe phoreſcãt: ĩmo crutiẽtur: & pauoris
„ magnitudie uultus oĩuʒ in ollæ ſimilitudinẽ cõuertãtur: ꝗᷓ igne cõbuſta nigredinẽ & fuliginẽ fœ
K di mõſtret aſpectus: diſcurrent ĩꝗt qᷓſi uiri fortes:haud dubiũ ꝗn locuſtæ & qſi uiri bellatores aſcẽ/
tbe dẽt murũ.Vt muroꝶꝑ ſublimitas ĩpetũ fortiũ ꝓhibere nõ ualeat:& neqꝗᷓ ꝑ. portas:ſed p muros in/
3 grediãtur. Singuli in uiis ſuis gradiẽtur: & nõ declinabũut a ſemitis ſuis. Hoc nup in hac ꝓuintia ui
Vin dimus. Cũu.n. Iocuſtaꝶ agmia uenerit: & aerẽ ꝗ ĩter cælũ & terrã eſt occuparit tãto ordie ex diſpo/
ne ſitiõe Iubẽtis dei uolitãt ut ĩſtar ceſſerulaꝶ q in pauimẽtis artificis figuntur manu ſuũ locũ teneãt.
Nch Et ne pũcto qdẽ ut ita dicã ungue trãſuerſo declinẽt ad alteꝶ. Et ut aptã faceret methaphorã: & p
cl fœneſtras ait cadẽt: & nõ demoliẽtur. Nihil. n. locuſtis ĩuiũ eſt: cũ & agros: & ſata: & arbores: & ur
ſi bes: & domos: & cubiculoꝶ ſecreta pœnetrẽt. Hoc aut de locuſtis dicitur ut de hoſtibꝰ itelligatur.
e Quodq; nos ĩterpᷣtati ſumus pꝑ fœneſtras cadẽt: & nõ demoliẽtur. Ixx. trãſtulerũt: aggrauati in ar-
—R mis ſuis ibũt: & in iaculis ſuis cadẽt & nõ cõſumẽtur: qd neq;ꝗᷓ mihi uidetur expoſitiõis ordini cõ
eß⸗ uenire: ſed ĩ eo errorẽ eẽ gñatũ qd ſala uerbũ hebraicũ: illi iacula: nos fœneſtras iĩtellexius: ſeruat
ni esn ꝙq; cæptã narrationẽ: ut eos dicat urbẽ ĩgrediĩ muris diſcurrere: domoſq; cõſcẽdere: & ꝑ fœneſtras
1e HMes itrare qſi fures. Nõ qd fuꝑ timorẽ hẽant ꝗ uictores ſũt: ſed ut fures ſolẽt ĩgredi p fœneſtras: &οcul
te rape: ſic illi clauſis ianuis: ne ulla ſit morap fœneſtras tota irrũpẽt audatia. A facie iſtiuſmõi lo-
1 Len⸗ cuſtaꝑ terra cõtremuit: cæli moti ſũt: ꝗᷓ dctã hypbolice ſẽtiãus:ñ qd locuſtaꝶ aut hoſtiũ tãta uis ſit

Miero.liber vnicus

ut poſſint mouere cælos: & terram concutere: ſed qd aduerſa patiẽtibus pᷣ terroris ma gnitudiĩe:S
cælũ ruere & terta fluctuare uideatur. Deniq; præmultitudine locuſtarũ obtexentium cælum: ſol
& luna cõuertentur in tenebras: & ſtellæ retrahent lumen ſuũ: dum lumen: in medio nubes poſita
locuſtarũ ad terrã non ſinit puenire.Dñs quoqʒ dabit uocẽ ſuã ante fatiẽ tã potentis exercitus: qa
multa ſũt caſtra eius: & magnitudo uirtutis illiꝰ in puis quoq; aiantibus demõſtratur. Hæc at mul
ta caſtra & inumerabilia fortia ſũt nimis: &faciẽtia uerbũ illi?. Quo dicto oñditur babylonios dei
uolũtate uẽturos: & illiꝰ ĩpio parituros. Magnus ẽ inꝗt dies dñi:quo capiẽda ẽ hieruſalẽ: & ualde
terribilis & nullus eũ poterit ſuſtinere: & de neceſſitate captiuitatũ aut mortis euadere.lũctã & co .
herentẽ ſibi pericopen diuidere nolui:ne qd ſenſu unũ erat:diuerſis capitulis carperetur. Tranſea/ utbe
mus ad ĩtelligentiâ ſpũalem ſingula queq; repetentes: tubarũ buccinarũq; clangorẽ: Nõ ſolum in fe
leuitico & numeroꝶ libro legimus: in ꝗbus iubetur ut duas argenteas tubas faciat mo yſes:qbꝰ &
in kalendis: & in ſeptĩio menſe: prio die menſis: & in iubileo & ĩ cæteris feſtiuitatibus: & qñ ad bel/ Nu. 10. a.
la ꝓcedũt canant ii ꝗ huic officio mãcipati ſũt: Sed etiã muros hierycho ad tubaꝑꝶ clangorem ſcri Ioſu.6. c.
ptũ eſt corruiſſe: Et dñs angelũ miſſurũ ſe dicit eẽ cũ clãgore tubæ: & apoſtolus reſurrectionẽ mor I. cor..lj.g
tuoꝶ: ad tubæ ſonitũ fieri pdicat. Et in Apocalypſi quoq; Ioãnis legius ſeptẽ angelos accepiſſe tu Apo. S:a.
bas ſingulas: qbus p ordinẽ canẽtibꝰ: facta ſũt ꝗ ſcriptura deſcribit. Præœcipitur ergo nũc ſacerdoti/ Iſa. 40.b.
bus & magiſtris: ut exaltẽt q̃ſi tuba uocẽ ſuã: & iĩpleãt illud qd ſcriptũ eſt.In mõtẽ excelſũ aſcẽde ꝗ
euãgelizas ſion: exalta uocẽ tuã ꝗ annũtias hieruſalẽ: Vt canãt tuba in ſiõ.i.in eccleſia ꝗᷓ ĩterpᷣtatur
ſpecula atq; ſublimitas: Et in ſctõ dei mõte: ꝗ xpᷣs eſt:ut cõturbẽtur ſiue cõfundantur oẽs hĩtatores “ͤ to
terræ: & cõfuſio eos ptrahat ad ſalutẽ. Diẽ aũt dnñi: diẽ ĩtellige iudicii: ſiue diẽ exitus umiuſcuiuſq;
de corpe: qd.n. in die iudicii futuꝑ eſt oĩbꝰ:hoc in ſingulis die mortis iĩpletar. Dies tenebraꝶ ẽ &
anguſtiœ: dies nubis & turbinis: qa cũcta pœnaꝑ plena ſut atq; cruciatuũ. Veniet angeloꝶ popu/
lus multus & fortis: ut reddat unicuiq; ſcdm opa ſua:& ſicut mane & aurora cõſurgẽs primũ occu
pat mõtes. Sic iuditiũ ab excelſis & potẽtibus ĩcipiet: ut potẽtes potẽter tormẽta patiãtur. Similis
ei nõ fuit a prĩcipio: & poſt eũ nõ erit uſq; ad ãnos gnatiõis & gnatiõis. Oĩa. n. mala ꝗ ueteribꝰ hi⸗-
ſtoriis cõtinẽtur: aut ĩundatiõe maris: aut alluuiõe fluminũ: aut peſtilẽtia: morbis: fame: beſtiis: ho
ſtiũ uaſtitate:hoĩbꝰacciderũt:iis ſuppliciis ꝗᷓ in die ſũt reddẽda iudicii nõ poterũt cõpari: Añ faciẽ
huius populi ꝗ fortis & multꝰ ẽ: erit ignis uorãs ſiue cõſumẽs. Vt oẽ ĩ nobis fœ nũ: ligna:ſtipulãq;
cõſumat:Vñ & de deo dicitur. Deus ignis cõſumẽs & poſt eũ urens flãma ut nihil abſq; ſuppliciis
derelinq̃t. Quæcũq; hic populus nõ attigerit: nec iuenerit in eo cõbuſtionis materiã: horto dei &
paradiſo aſſimilabitur uoluptatis ꝗᷓ hebraice dicitur Si ꝗs aut excuſſerit q̃ſi ſolitudinẽ
in cinerẽ rediget ac fauillas: nec eſt ꝗ furorẽ eius poſſit euadere: cuiꝰ crudelis aſpectꝰfremẽtiũ equo
rũ habebit ſimilitudinẽ: & ſic diſcurrẽt ad crutiãdos quos in ptãte accepint q̃ſi eꝗtes huc illucq; uo
litãtes:terribilis erit ſonitus eoꝶ. Quaſi qᷓdrigaꝶ p ꝓna currẽtiũ:& ſuꝑ capita mõtiũ exiliẽt: excel/
ſos quoq; & in eccleſiæ culmie cõſtitutos crutiare cupiẽtes: & ꝗa añ faciẽ eoꝶ ignis eſt uorax:atq;
cõſumẽs: ſic cũcta uaſtabũt quõ ſtipulã flãma cõſumit:ita ueniẽt ad puniẽdũ:ita expediti erunt &
parati ut populus fortis ad pᷣliũ. Tatus erit timor oĩum & tãta cõſciẽtia pctõꝶ: ut nullus luceat:nec
ſplẽdorẽ hẽat gaudii: ſed iſtar aduſtæ ollæ facies eius uertatur in tenebras. Aſcẽdent murũ & oẽm
munitionẽ: iniũctũq; ſibi explẽtes opus nõ declinabũt in ptẽ alterã: ſed herebunt miſtroꝶ ſuppli/
ciis: nec tormẽtis eoꝶ ſanabũtur: ſed unuſqſq; credita ſibi in pctõres ſupplicia pſeꝗtur. Sed & p fe/-
neſtras ĩtrabũt ſiue cadẽt: uel aggrauati armis ſuis ãbulabũt: & in iaculis eoꝶ cadẽt hi quos accepe
rint cõſumẽdos.Hæ ſũt fœneſtræ d ꝗbꝰ& hieremias dicit: Mors ĩtrabit p fœneſtras noſtras ꝑ oẽs Hier. 9. f.
eniĩ ſenſus noſtros ĩgredi hoſtes deſiderãt: & cape urbẽ bonæ cõſciẽtiæ: & ꝑ noſtra munimẽta diſ-

currere. Oia ãt faciũt ĩtroeũtes p fœneſtras: qſi fur: libere. n.nõ ĩgrediũtur: ut fagittẽt in obſcuro re 6e
ctos corde:A faciæ iſtius populi ꝗ eſt multus: & fortis terra cõtremuit: & cæli cõmoti ſũt. Cælũ eni lab.
& terra trãſibũt: uerbũ aũt dñi ꝑmanet in æternũ: ſed & ſol & luna tanta miſeroꝶ ſupplicia uidere e
nõ poterũt: & mœrebũt: hñtia officii ſui iuſtitiã: & p claro lumie tenebris opiẽtur horrẽdis: ſtellæ
quoqʒ retrahẽt fulgorẽ ſuũ: dũ ẽt ꝗ ſctĩ ſũt pᷣſentiã dñi abſq; formidie nõ uidebũt In his oĩbꝰdabit a

dñs uocẽ ſuã:añ faciẽ exercitus ſui:Quõ.n. babylonii puniẽtes Iſraelẽ:dei uocãtur exercitus: ſic an
geli peſſimi de ꝗbus ſcriptũ eſt. Furorem & irã & anguſtiã ĩmiſſionem p angelos peſſimos:dei ex/
excitus dicũtur: & caſtra illius nominãtur:dum dñi faciũt uoluntatẽ. Magnus eſt dies dñi atq; ter/ Ps.77.
ribilis: de quo alibi ſcriptũ eſt. Vt ꝗd deſideratis diem dñi: & hic eſt tenebræ & nõ lux: & terribilis
ualde:raruſq; aut nullus eum poterit ſuſtinere: ꝗ non in ſe præbeat materiam ſeuiendi.
CNMunc ergo dicit dominus:ↄuertimini ad me in toto coꝛde vꝛo:in ieiunio ⁊ fletu⁊ plãtu:⁊ ſci⸗
dite coꝛda vza:⁊ nõ veſtimẽta vãa:⁊ cõnertimini ad dominũ deũ vauʒ:q; benignꝰ⁊ miſericoꝛs ẽ
patiẽs ⁊ multe miſericoꝛdie:⁊ pꝛeſtabilis ſuper malitia:quis ſcit ſi cõuertatur ⁊ ignoſcat:⁊ relin lg⸗
quat poſt ſe benedictionem:ſacriſicium ⁊ libamen domino deo noſtro. LCxxXx.
CEt nũc dicit diis:cõuertimini ad me de toto coꝛde vꝛo:in ieiunio ⁊ in fletu.⁊ in plãctu:⁊ ſcindi
te coꝛda vza:⁊ nõ veſtimẽta vꝛa:⁊ guertimini ad dñm deũ viuʒ:qꝛ miſericoꝛs ⁊ miſeratoꝛ ẽ:pa
tiẽs ⁊ multe miſericoꝛdie:⁊ pẽitẽs ſuꝑ malitias:ꝗs nouit ſi reuertar᷑⁊ pẽiteat eũ:⁊ dimittat poſt D

Super Joelem pꝛophetã.

ſe benedictionem:ſacriſicium ⁊ libamen domino deo noſtro. *
CSuperius capitulũ ab eo loco ubi ſcriptũ eſt. Canite tuba in ſion: ululate in mõte ſcõ meo:con/
turbentur oẽs hitatores terræ: uſq; ad eũ locũ ubi legius. Magnus dies dñi & terribilis ualde: qs ſu
ſtinebit eũ.Per trãſlationẽ locuſtaꝶ: aduentũ nũtiat caldæoꝶ: & qᷓ mala uentura ſint populo. Nũc
eos ad pœnitentiã ꝓuocat: & cõuerti ad dũm cohortatur. Vt tota mẽte correcti nõ patiãtur ꝗᷓ dñs
cõminatur: & eſt ſenſus: Oĩa ꝗᷓ ſermone pᷣterito cõtinentur:ꝓpterea ſum locutꝰ:ut uos cõminatio
ne mea terrerem. Vn cõuertimi ad me in toto corde ueſtro: & aĩ pœnitentiã ieiunio & fletu & pla
tibus ĩdicate. ut nũc ieiunãtes poſtea ſaturemi:nũc flentes Joſten rideatis: nũc plãgentes poſtea cõ
. Mat.26. g. ſolemi: Et ꝗa cõſuetudis eſt ut in triſtibus atq; aduerſis ſcidatis ueſtes. Quod & pͤtifex ad dñi ſal-
Act.iꝗc. uatoris crimen augendũ in euãgelio feciſſe memoratur: Et Paulũ & Bamabã audientes uerba bla
DWH ſphemiæ legius ppetraſſe. Iccirco ego p̃cipio uobis: ut nequaꝗᷓ ſcidatis ueſtimẽta: ſed corda qᷓ ple
M na ſüũt pctis: ꝗͥ ĩſtar utriũ niſi ſciſa fuerit ſpòte rũpentur. Cũq; hoc fecenitis redite ad dñz deũ ueſtꝑꝶ
i be quem uobis priora pctã alienũ fecerãt: nec deſpetis ueniã ſcelee magnitudine. Quia magna pctã
Nr lc magna delebit miſericordia: Eſt. n. benignus & miſericors: malẽs pœnitentiã pctõꝑꝶ ꝗᷓ mortẽ: pa
M tiens & multus in miſericordia: ꝗq nõ humanã imnetur impatientiã: ſed lõgo tpe noſtrã pᷣſtolatur
de e pœnitentiam: & pᷣſtabilis ſiue pœnitens ſup malitias: ut ſi nos egerius ſup pctis pœnitentiã & ipᷣm
4 Pœniteat cõminatiõis ſuæ: & mala qᷓ cõminatus eſt nobis nõ ĩferat:noſtræq; mutatiõe ſuĩæ &ipᷣe
ul mutatur. Malitiã ãt hoc loco nõ cõtrariã uirtuti debemus accipe: ſed afflictionẽuxta illud qd ali
es Mat. 6.d. bi legĩus. Sufficit diei malitia ſua: & ſi eſt in ciuitate malitia quã dñs non fecerit. Simulq;: qa ſupra
3 dixerat: benignus & miſericors patiẽs & multus in miſericordia & pᷣſtabilis ſiue pœnitẽs ſu p ma
litiis: Ne forſitã magnitudo clemẽtiæ nos faceret negligẽtes: ex pſõa ꝓphetæ mũgit & dicit. Quis
4. ſcit ſi cõuertatur & ignoſcat & relinquat poſt ſe bdictionẽ. Ego iꝗt hortor qd meũ eſt ad pœni
ps. 90. tẽtiã & deũ ineffabiſiter noui eẽ clementẽ dicẽte: dauid: Miſerere mei deus ſecundũ magnã miſeri
cordiam tuã. & ſecundũ multitudinẽ miſerationũ tuaꝶ dele iniqtatẽmeã. Sed ꝗa ꝓfüdũ diuitiaꝑꝶ
. & ſapientiæ & ſcientiæ dei noſſe ñ poſſumus: ſentẽtiã tẽpero: & opto potius ꝗᷓ pᷣſumo dicẽs: ꝗs ſcit
ſi cõuertatur & ignoſcat.qd ait: ꝗs: aut ĩ poſſibile:aut difficile ſentiẽdũ ẽ. Sacrifitiũ & libamen dño
deo ueſtro. Vt poſtꝗᷓ dederit bñũdictionẽ & nr̃a nobis pctã donauerit: deo hoſtias offerre ualeamus
Cãite tuba i ſiõ ſanctificate ieiuniũ Aocate cetũ:cõgregate ppłuʒ ſanctiſicate eccłiaʒ.Coadu
. nate ſenes Cõgꝛegate puulos ⁊ ſuggẽtes ubera. Egrediat᷑ ſpõſus ð cubili ſuo:⁊ ſpõſa ð thalão
ſuo:iter veſtibulũ ⁊ altare plorabũt ſacerdotes miſtri dñi ⁊ dicẽt. Narce dñe pꝑce pplo tuo:⁊ ne
des hereditatẽ tuã ĩ oppꝛobꝛiũ vt dõinent᷑ eis natiões:Quare dicũt i ppłis vbi ẽ deꝰeoꝝ.LxX
CClãgite tuba ĩ ſiõ ſctiſicate ieiuniũ:pᷣdicate curatõezʒ cõgregate ppłuz ſctiſicate eccłiã eligite
ſenes.cõgregate paruulos ſuggẽtes ubera:egrediat᷑ ſpõſus ð cubili ſuo:⁊ ſpõſa ð thalamo ſuo:
inter crepidinẽ ⁊ altare plorabũt ſacerdotes miniſtri dni ⁊ dicẽt. MParce dñe ppło tuo:⁊ ne de/
deris hereditatẽ tuã in oppꝛobriũ:vt dominent᷑ eoꝝ gentes:ne dicãt ĩ natiõibus vbi ẽ deꝰ eox.
. CAdhuc eos ad pœnitẽtia cohortatur: anꝗᷓ ueniat hoſtilis exercitus. Supra inqt dixerã. Canite tu
d ba in ſion: ululate in mõte ſctõ meo:& reliq̃: Quia uenit dies dũi: ꝗqa ꝓpe ẽ dies tenebraꝶ & caligi-
nis: dies nubis & turbinis: Adnũtiãs populũ multũ & fortem eſſe uenturũ: ꝗ ueſtras poſſeſſiões ur
den beſq; ſubuerteret. Nũc ꝗa benignus ſũ & miſericors: patiens & multũ miſericors. Rurſũ pᷣcipio &
li⸗ dico. Clangite tuba ĩ ſion: & pniam ĩ populis pᷣdicate: ſanctificate ieiuniũ: pᷣdicate curationem ſiue
. cœtũ de ꝗbañ iã diximꝰcõgregate populũ: utꝗ diſpſus peccauerat cõgregatus peccare diiſtat: Sã
e ctificate eccleſiã ut nullus ĩ eccleſia ñ ſãctꝰ ſit:ne forſita ĩpediãtur oratiões ueſtræ: & modicũ fermẽ
tũ totã maſſã corrũpat. Coaduate ſiue eligite ſenes: ut ñ etas ĩ eis:ſed ſanctitas eli gatur. Cõgregate
lch ps. 8. quoq; paruulos &ſuggẽtes ubera ne ulla ſit ætas qᷓ ñ cõuertatur ad dñm. Paruulos atq; lactàtes. De
wor Mat.2l.b. Abus ĩ pſalmis & ĩ euãgelio legimus.Ex ore infantiũ& lactentiũ pfeciſti laudẽ. Quos petrus rõnali
lai l. cor. 3. 2. & abſh dolo dicit lacte nutritos. ꝗbꝰ Paulus loꝗtur lac uobis potũ dedi ñ eſci. Quoꝶ & ſaluator
er⸗ memit.Ne cõtẽpſeris unũ de minimis iſtis. Egredietur quoq;ʒ ſpõſus de cubili ſuo & ſpõſa de tha
zele l.cor. 7. 2,. lamo ſuo. Vt ĩ tpe ieiunii uocatiõis: & cætus ſanctificatiõis eccleſiæ electõis ſenũ cõgregatõis par
uulog: & ſuggẽtiũ ubera nõ ſeruiat ſpõſus & ſpõſa opi nuptiali: ꝗbus lege pmiſſũ ẽ: ut ad bella
Nen ñ ꝓcedant Vn & apoſtolus recedendũ parũp a coitu pᷣcepit: ut uacare poſſimus oratiõi. Ergo ꝗ in
jet caſtigatiõe uictus: & ieiunio atq; elemoſynis dicit ſe agere pœnitentiã: fruſtra hoc ſermone ꝓmit
re tit niſi egrediatur de cubili ſuo: & ſanctũ purũq; ieiuniũ pudica expleat pœnitentia. Quodq; ſeq/
bii⸗ tur.Inter ueſtibulũ & altare plorabant ſacerdotes:Pro ueſtibulo.Ixx. crepidinẽ interpᷣtati ſunt.Sy
. machus oπνπ½εοον⁰ Agla ρα οαιο% νοσTheodotiõ ipm uerbũ hebraic poſuit VLAM: quã nos
antefores templi porticũq; poſſumus dicere. Et nota qd ſacerdotibus pcipiat ꝗ ſunt miniſtri dñi
ns 7. cor.il.g. ut plorẽt inter templum && altare: & dicant cum apoſtolo. Quis ĩfirmatur & ego non infimor? ꝗs
ni ſcandalizatur & ego non uror:Et flere cum flentibus. Locuſq; aptus pœnitentiæ & confeſſioni
templum eſt & altare. Docetq; quid dicere debeãt ſacerdotes immo quomodo dominum depræ
cari. Parce populo tuo: qui quando peccabat uocabatur non populus tuus: munc poſtꝗᷓ receſſit a ui
ciis apellatur populus tuus: Et ne des hereditatem tuam in opprobrium: Vt dominentur eis na-

Miero.liber Anicus

tiones. Aptũ eſt ænigma qd latebat: Popul“ enĩ ille multus & fortis: ꝗ ſupra ſub erucæ & locuſtæ

& bruci & rubigimis deſcriptꝰ nomine: nũc manifeſtiꝰ ꝗ ſit oſtẽditur: Vt dominentur ꝗt eas na
tiões. Datur ãt ? opprobnũu hereditas dni q ſeruierit hoſtibꝰ & dixerit natões. ubi ẽ deꝰ eoꝶ quẽ
ſibi pᷣſulẽ:quẽ defẽſorẽ eẽ iactabãt:Poſſumꝰnatões iterpᷣtari & aduerſarias poteſtates: ꝗᷓ ꝗdiu ñ agi
mꝰp cœnitẽtiã dñant᷑ noſtri: & exprobrãt & dicũt ubi ẽ deꝰ eoꝶ. Iudæi iſtũ locũ ad gog & magog
referũt: ad ſeuiſſimas natões qᷓs iĩ ultio tpe cõtra iſrael dñt eẽ uẽturas: d ꝗbꝰpleni ſctibit᷑ ĩ ezechiel.
elatꝰ ẽ dñs terrã ſuã:⁊ pepcit pplo ſuo:⁊ rñdit dñs ⁊ dixit populo ſuo:Ecce ego mittã vobis
frumẽtũ ⁊ vinũ ⁊ oleũ:⁊ replebimini in eis:⁊ nõ dabo vos vltra oppꝛobꝛiũ ĩ gẽtibꝰ:? eũ g ab ag

lone eſt ꝓcul faciã a vobis:Expellã eũ in terrã inmiã ⁊ deſertã.Faciẽ eiꝰ) mare oꝛiẽtale:⁊ extre

mũ erꝰad mare nouiſſimũ:⁊ aſcẽdet fetoꝛ eiꝰ:⁊ aſcẽdet putredo illius:qꝛ ſupbe egit. LxXxX.
CCEt ʒelatus ẽ dñs populũ ſuũ terrã ſuã:⁊ pepcit populo ſuo:⁊ rñũdit dñs ⁊ dixit populo ſuo.Ec
ce ego mittã vobis frumẽtũ ⁊ vinũ ⁊ oleũ:⁊ iplebimini ex eis:⁊ nõ dabo vos vltra oppꝛobꝛium
in gentibus:⁊ eum qui ab aquilone eſt repellã a vobis:⁊ educam eos in terraʒ que eſt ſine aqua
7 diſperdam faciem eius in mare pꝛonum:poſterioꝛa eius in mare nouiſfimum:⁊ aſcẽdet furoꝛ
⁊ aſcẽdet putredo illius quoniam magnifſicata ſunt opera eius.
CPoſtq̃ ſacerdotes ꝓ populo depcati ſũt & dixerũt parce populo tuo dñe:& ne des hereditatẽ tuã
opprobriũ: fecitq; populus q pᷣceptũ ẽ ut ſanctiſicaret ieiumiũ: pdicaret curationẽ:cogeret multi/
tudinẽ: paruulos & ſugẽtes ubera cõgregaret & egrediatur ſpõſus de cubili ſuo & ſpõſa de thala/
mo ſuo: & neqꝗᷓꝗᷓ carmi & uoluptati: ſed aiæ & fletibus ĩſeruirẽt: zelatus eſt dñs terrã ſuam: quã prius
q̃ſi alienã cõtẽpſerat: & paſſus fuerat locuſta uaſtãte populari: & ĩ tm̃ pepcit pœnitẽtibꝰ: ut eos di/
gnos ſua reſpõſiõe faceret. Diceretq; qm̃ oꝝs fruges ueſtras: locuſta brucus. rubigo uaſtauit: Ideo
dabo uobis frumẽrũ: & cætera: ꝗᷓ ꝓpheta deſcribit: & ultra uos ñ tradã captiuitati: Et aſſy rium atq;

caldæũ ꝗ ab aqlone ẽ: pcul faciã a uobis: de quo ſupra dictũ eſt. Populꝰ multus & fortis:añ faciem

eius ignis uorãs: & poſt eũ exurẽs flãma: ꝗſi aſpectus equoꝶ aſpectus eoꝑ. Et expellã inꝗt eum in
terrã ſolitudinis: & primæ ptes illiꝰ cadẽt ĩ mare oriẽtale: & poſteriores ĩ mare nouiſſimo: & aſcẽ/

det fœtor eiꝰ ideſt ꝗq ab aquilone ẽ & putredo ꝗa ſupbe egit: Sepe cõmonui ſub trãſlatione locu/

ſtarũ deſcribi impiũ caldæoꝶ: quo iudlæa uaſtata ẽ: Itaq; ſeruat metaphoram in reliqs: & iuxta ſitũ
ꝓuiĩtiæ ſic loꝗtur: ꝗſi nõ de hoſtibꝰ ſed de locuſtis referre uidetur: Etia noſtris tẽporibus uidimus

agmina locuſtaꝶ terrã texiſſe iudæã: ꝗᷓ poſtea miſericordia dñi ĩter ueſtibulũ & altare: hoc ẽ inter

crucis & reſurectiõis Iocũ ſacerdotibus & populis domini depᷣcãtibus atq; dicẽtibus: Parce popu-
lo tuo: Vẽto ſurgẽte ĩ mare primũ & nouiſſimũ pᷣcipitatæ ſũt: Mare primũ qd iuxta ſolitudinẽ eſt:
& uergit ad orietẽ illud itellige:ĩ quo fuit quõdã Sodoma & gomorra adama & ſeboim: qd nunc
mortuũ nominatur: eo qd nulla ibi uiuãt aĩantia. Mare ãt nouiſſimum hoc qd ad occidẽtẽ ẽ. & qd
ducit ĩ ægyptũ: ĩ cuiꝰ littore gaza & aſcalon azottusq; & ioppe & ceſarea & ceteræ urbes marſtimæ
ſitæ ſũt. Cũq; littora utriuſq; maris aceruis mortuaꝶ locuſtaꝑꝶ: quos aqᷓ euomerãt iplerẽtur: putre/
do eaꝶ & fœtorĩ tm̃ noxi fuit: ut aerẽ quoq; corrũperet: & peſtilẽtia ta iumẽtoꝶ q; hoim gigne/
retur Quærat eruditꝰlector ubi hoc iuxta litterã factũ ſit de caldæis: Nõ multo poſt tpᷣe qᷓ hæc pro
phetata ſut:ſi ꝗdẽ in Eſaia legimus. Cuũ cẽtũ ſeptuagita ꝗqnq; milia caldæoꝑꝶ ſub rege Ezechia ĩ una
nocte angelo ſeuiẽte pcuſſa:Hoc iuxta hiſtoriã dixerius: Cætene iuxta tropologia oĩs aĩa terra eſt
dñi: in q́ ſeminat paterſamilias ſemẽtẽ ſuã: ꝗᷓ cũ ꝓ tritico zĩzaniã fecerit.i:auenas & loliũ & offẽde
rit dim ſuũ: & poſtea egerit pœnitẽtiã plãgẽſq; dixerit: parce dñe parce populo tuo:Zelatur do
minus terrã ſuã & pcet ei quã dudũ cõtẽpſerat: ſuoq; eã dignatur alloꝗo & dicit: Mittã tibi frumẽ
tũ de quo ſcriptũ ẽ: Amẽ amẽ dico uobis niſi granũ frumẽêti cadẽs ĩ terra mortuũ fuerit ipᷣm ſolũ
manet: ſi autẽ mortuũ fuerit. multos fructus facit: & uinũ qd lætificat cor hoĩs: & oleũ qd exilarat fa
ciẽ: ut uetꝰ triſtitia peccatoꝶ: frumẽti & uini & olei.i. uirtutũ lœticia tẽperetur: Ttãq; habebũt bo/
noꝶ oĩm abũdãtia: ut repleãtur eis atq; ſaturẽtur. Cũq; hoc fuerĩt cõſecuti neꝗᷓꝗᷣ tradẽt᷑ ĩ opprobri
um gẽtibus: De ꝗbus apoſtolus loqtur: Nõ ẽ nobis colluctatio aduerſus carnẽ & ſanguinẽ: ſed ad

4
4

Ephe.6.b.

uerſus pricipes & poteſtates mũdi. aduerſus rectores tenebraꝶ haꝑ: cõtra ſpiritalia neꝗtiæ i cæleſti

bus: Eu quoq; ꝗ a babylone ẽ: de quo hieremias loqtur: Ab aqlone exardeſcẽt mala ſup oẽs habita
tores terræ: De quo & ſalomõ ſcribit: Aꝗlo uẽtꝰ duriſſimꝰ:Procul inqt a uobis faciã & expellã eũ
in terrã iuiã & deſertã: ꝗᷓ nõ habet notitiã dei: In ꝗᷓ nõ habitat ſpũs ſanctus: Facieſq; eius erit i mari
primo & ĩ mari nouiſſimo: iis ꝗ apperuerit ei ianuã peccatoꝶ: & apud quos uſq; ad extremũ uitæ
tp̃ᷣs pꝑmãſerit: & fœtor illiꝰ & putredo aſcẽdet:& iã ĩ eos ꝗ ſibi magna ꝓmittũt:& cadũt ꝑ ſupbiam
qa nũꝗᷓ tuta:ẽ hũana fragilitas: & ꝗᷓto uirtutibus creſcimus tãto magis timere debemus.ne de ſubli
mibus corruamus: Iluxta literã greges locuſtaꝶ magis auſter ꝗᷓ aglò cõſueuit adducere.i.nõ ex fri/
gore ueniũt ſed ex calore: uerũ qm de aſſyriis loqpat᷑ locuſtaꝑꝶ ponẽs ſimilitudinẽ: iõ Aglonẽ ĩter
poſuit: ut ñ uerã locuſtã: qᷓ ab auſtro uenire cõſueuit: ſed ſub locuſta ĩtelligamaſſyrios atq; caldæos
CMoli timeꝛe terra:exulta ⁊ letare qm̃ magniſicauit dñs ut faceret: nolite timere aialia regiõis
q; germinauerũt ſpecioſa deſerti: ſicꝰ? vinea dederũt vᷣtutẽ ſuã:⁊ſilij ſiõ exultate:⁊ letami i dño

deo vro:qꝛ dedit vobis doctoꝛẽ iuſtitie:⁊ deſcẽdere faciet ad vos ĩbꝛẽ matutinũ:⁊ ſerotinũ ĩ pꝛi

.

inn al 1.

eipio:⁊ iplebũt᷑ arce frumèẽto:ꝛ redũdabũt toꝛcłariavio ⁊ oleo:ꝛ reddã nobiſ ãnoſ quoſ cõmedit .

locuſta:bꝛucꝰ ⁊ rubigo:⁊ eruca:foꝛtitudo mea magna qᷓ; miſi ivoſ:⁊ ↄmedetis veſcẽtes ⁊ ſatura
bimini ⁊ laudabitis nomen dei vr̃i ꝗ fecẽ vobiſc mirabilia ⁊ ñ ↄfdet᷑ ppłs meusiſ. piternũ
ä ſcietis qꝛi medio iſrael ego ſũ:⁊ ego dñs deꝰvã:⁊ ñ ẽ apliꝰ:⁊ ñ ↄfũdet᷑ ppłs meꝰi eternũ.LXxX.
CCõſide terra gaude atq; letare:qꝛ magniſicauit dñs vt faceret.Cõſidite iumẽta cãpi:qm̃ ger/
minauerũt cãpi ſolitudis:qꝛ lignũ attulit fructũ ſuũ:ficus ⁊ vinea dederũt foꝛtitudinẽ ſuã:⸗ filij
ſion gaudete:atq; letamini in dno deo vꝛo:qm dedit vobis eſcas iuſtitie:⁊ pluit vobis ibꝛez tẽ⸗
poꝛaneũ ⁊ ſerotinũ ſicut a pꝛicipio:⁊ replebũtur aree tritico ⁊ redũdabũt toꝛcularia vino ⁊ oleo
n Et reddã vobis ꝓ ãnis in ꝗbꝰcõmedet locuſta ⁊ bꝛucus ⁊ rubigo ⁊ eruca:Foꝛtitudo mea ma⸗
gna quã miſi in vos:eæ veſcemini cõmedẽtes:⁊ ſaturabimini:⁊ laudabitis nomẽ dñi dei vrig fe
citvobiſcũ mirabilia:⁊ nõ ↄfundet᷑ pplus meus in eternũ:⁊ ſcietis:qꝛ in medio ꝗſrael ego ſum.
n Et ego dñs deus veſter:⁊ nõ eſt ampliꝰpᷣter me:⁊ nõ cõfundet᷑ populus meus in eternum.
COibꝰꝗ ſupta fuerat cõminatꝰnũc cõtraria pollicetur. Supra dixerat i. gnis cõmedit ſpecioſa dſer
n ti:& flãma ſuccẽdit oĩa ligna regiõis: & beſtiæ agri q̃ſi area ſitiẽs ibrẽ ſuſpexerũt ad te:qm̃ exſicca⸗
ti ſũt fõtes aquaꝶ:& ignis deuorauit ſpetioſa deſerti. Nũc letis triſtitiã miti gat & lachrymas uertit
wi in riſum. Nolite ĩꝗt timere aĩialia regiõis: ꝗa germinauerũt ſpetioſa deſerti: quia lignũ attulit fru/
li⸗ ctũ ſuũ:ficus & uinea dederũt uirtutẽ ſuã: tãta erit reꝶ oĩum habũdãtia ut nequaq̃ dẽ uobis fru/
U mẽtũ uinũ & oleũ quo ſaturemĩ.Sed adipleãtur areæ frumẽto & redũdẽt torcularia uino & oleo
ins ut nõ ſolũ ipſi cõmedere:ſed & iã aliis pᷣbere ualeatis. Ad filios quoq;ʒ ſiõ ſpãliter loꝗtur ut exultẽt
ch⸗ & gaudeãt nõ in qcũq; re leui:ſed in dño deo ſuo ꝗ dedit eis alimẽta iuſtitiæ: ut. xx.trãſtalerũt. Et
eo ĩbrẽ tpaneũ & ſerotinũ: ut cõmedãt atq; letẽtur: &laudẽt nomẽ dñi dei ſui: ꝗ fecit cũ eis mirabilia:
& nequaꝗᷓ cõfũdãtur: & ſciãt ꝗa dns deus iſtael hĩtet in medio eoꝶ: & pᷣter iſſ nullus ſit aliꝰ: qa pa
n ter in filio & filius in patre. & nõ cõfundeturpopulus meꝰ in etemnũ. Hæc iuxta litterã: qa a dno re/
nn ꝓmiſſa ſunt credimus accidiſſe: & ſterilitatẽ p̃teritã nouis frugibꝰcõpẽſatã ut ꝗcꝗd Tporik&οορ 10
1 cuſtæ brucꝰ & rubigo & eruca cõſũpſerat: ãnis ſeqntibꝰ ipleretur. Quærius cur eruca fortitudo uel
o uirtus dñi appellata ſit: & nõ ſolũ uirtus: ſed uirtus magna. Quõ potẽtia dei in ægyptiis plagis oñ
ti ſa eſt ꝑ parua aĩalia: &pcipue ſciniphes ꝗ tã pui ſunt culices: ut uix cernãtur oculis. Sic & nũc puo
n tardoq; uermiculo ꝗ uix moueri põt: & leui tactu cõteritur: dei potẽtia & humana fragilitas demõ

ſtratur. Nõ quo deus ad nutũ ſuũ & potẽtiæ maieſtatẽ neqꝗ at terras ſubuertere: & opire cũcta dilu/
uio uel flumie cõcremare:ſed ꝑ ꝑua ut ita dicã pũcta corpoꝶ oñdit humanã fragilitatẽ. Vñ & il/
lud ſolemus Martioni & cæteris rñdere hereticis ꝗ uetus laniãt teſtm̃:qd & pulices & culices & ci
mices: & huiuſcemõòi aĩantia iccirco fecerit deus: ut fragilitatẽ & ĩbecillitatẽ noſtræ carnis oñde/
ret:q̃ in tm̃ nihili eſt ut ab his ꝗᷓ pua ſüt uulneretur.Si aũt eruca puuſq; uermiculus fortior hoĩe ẽ:
ꝗd gloriatur terra &cinis: & elata p ſupbiã (cũ ex humo ſit a quo hõ appellatur)humana contẽnit.

— *
—

—
— —2
— —

p8.77. Quidã lIocũ iſtũ ſic ĩterpᷣtãtur.A dextris & a ſiniſtris uirtutes & fortitudĩes dei legius:q̃s græci Av/
Iſa.ö6ta. vtοιο UoOcät: aut a dextris ſeraphiĩ & cherubi: cũctaſq; ãgeloꝑꝶ ptãates. a ſiniſtris cõtrarias /fortitu
dines. De ꝗb“ ſcriptũ ẽ: Miſit ĩ eos ira idignatiõis ſuæ: furorẽ & irã & tribulationẽ ĩmiſſionẽ p an
hn gelos malos. De ꝗbus & Micheas in regũ uolumie loꝗtur. Vidi duñm deũ iſrael ſedẽtẽ ſup thronũ
m. ſuũ & oĩs exercitus cæli ſtabat iuxta eũ a dextris & a ſiniſtris eius. Ego puto ſiniſtrũ fuiſſe ſpüm: ꝗ
uct hA egreſſus eſt & ſtetit corã dño & ait. Ego decipiã Achab: & egrediar & ero ſpus mẽdax in ore ojĩuz
lede I.eg.lé. c. ꝓphaꝑ eius. Ad quã ſiniſtrã & cõtrariã ptãtẽ eius ꝗᷓ apta erat ad decipiẽdũ: ut exercitata ad ruinas
ndo &Sa multos añ decepat. Loqturdeus. Decipies & ualebis: egredere & fac ſic. Spũs quoqʒ ille ꝗ ſuffo/
une —ʒ cabat ſaul:de quo dixerũt ad eũ pueri ſui. Ecce ſpũs dei malus obſtupeſcere te facit:de ſiniſtris pti-/
ſoli b bus erat:ꝗ miĩſtrãt dño ad puniẽdos eos ꝗ cruciari pp pctã meruerũt:nõ ſolũ.n. hoĩes miſtri ſunt:
unſ &S ultores iræ eius: iis ꝗ malũ opãtur: & nõ ſine cã portat gladiũ Sed ẽt cõtrariæ fortitudĩes:q ap/
abo, ps. 6. pellãtur furor & ira dei. Quos ꝓphadeclinãs ait: One ne in furore tuo arguas me:neq; ĩ ira tua cor
obi h 1.Cor. 5.4. ripias me: Iſtiuſmõi(ut ita dicã) qõnariis atq; tortoribus tradidit apoſtolus pctõrẽ ĩ ĩteritũ carnis:
id tcchim. l. d. ut ſpus ſaluus fieret. De ꝗbus & ſatanas eſt cui tradidit alios: ut diſcerẽt nõ blaſphemare. Hæc d eru
Zen ca cur dei appellata ſit uirtus. Trãſeamus ad ordinẽ ĩtelligẽtiæ ſpiritalis. Ne timeas terra ĩmo cõfi/
bin de atq;ʒ letare.ꝗᷓ prius ſemẽtẽ dñicã tua ariditate pdid eras:qa magnificauit dñs:ut faceret tecũ mi/
liel ffeericordiã: in tm ut ẽt ium Eta regiõis & deſertæ ſolitudies letis noualibus cõplerẽtur. Et li gnũ cru
nui cis afferret fructũ ſuũ: & ſpũs ſcti dona dulciſſima ſuã cũctis tribuerẽt largitatẽ. Vos quoqʒ quos iu
u⸗ ſte poſt pœnitẽtiã uoco filios ſion & eccleſiæ: letamini atq; audete: qa dedit uobis deꝰ pater do/
bin ctorẽ iuſtitiæ & deſcẽdere fecit ad uos pluuias tpaneas atq; ſerotinas: Pluuia tẽpeſtiua ẽ qñ primũ
ſ doctrinã ſuſcipimus: pluuia ſerotina qn laboris noſtii fructus recipimus: & ad pfectã ſanctaꝶ ſcri
pturarũ ſciẽtia puenimus. Põt pluuia tpanea & ſerotina uetus & nouũ accipi teſtm̃:Et nõ ſolũ in/
ii qt hoc dedit ſed fecit uos nouis uirtutũ frugibus habũ- dare: & ſaturari atq; lebriari frumẽto & ui/
8 no & oleo: de quo ſepe diximus. Et annos quos pturbatiõibus an regnatibus pdideratis in uobis:
i⸗ qũ opa ueſtra locuſta brucus rubigo erucaq; cõſumpſerãt: deus uobis pire nõ paſſus eſt. Tunc cõ/
i⸗ medetis fruges iuſtitiæ: & ſaturabimini & laudabitis nomẽ domini dei ueſtri: qui fecit uobiſcum
inn

Miero.liber vnicus

. mirabilia. Si autẽ poſt pœnitentiam tantà uber tatem deus rerum oĩum pollicetur. Quid reſpõ/
debit Nouatius negans pœnitentiam: & reformari poſſe peccatores in priſtinum ſtatum. ſi digna
fecerint opera pœnitentiæ. in tantum enim deus recipit pœnitentes ut uocet eos populum ſuum:
& nequaꝗᷓ aſſerat confundendos: & habitaturum ſe in eorum medio repromittat: Nec amplius
eos alium habituros deum: ſed in eum toto animo confiſuros:qui in illis maneat in eternum.
CCEt erit poſt hec:effundam ſpiritum meũ ſuꝑ omnẽ carnem:æ prophetabunt filii veſtriꝛ filie
veſtre. ſenes veſtri ſomnia ſommiabunt:z iuuenes veſtri viſiones videbunt:Sed ⁊ ſuper ſeruoſ
meos ? ancillas meas in diebus illis effundam ſpiritum meũ: dabo pꝛodigia ĩ celo ⁊ in terra.
Sanguinem ⁊ ignem ⁊ vapoꝛem fumi:Sol conuertetur in tenebras ⁊ luna in ſanguincẽ. Anteqᷓ
veniat dies dñi magnus ⁊ horribilis:⁊ erit omnis ꝗ inuocauerit nomen dñi ſaluus erit. LXX.
CEt erit poſt hec effundam de ſpiritu meo ſuper omnem carnem.⁊ pꝛophetabunt ſilij veſtri:⁊
filie vre.? ſenes ueſtri ſomnia ſomniabunt:⁊ iuuenes veſtri viſiones videbunt:⁊ ſuper ſeruos
2 ſup ancillas in diebus illis effundã de ſpiritu meo:⁊ dabo ꝓdigia in celo:⁊ ſupꝑ tet rã ſanguinẽ
ignem ⁊ vaporem fumi:Sol conuertetur in tenebras ⁊ luna in ſanguinem:anteqᷓ veniat dieſ
domini magnus ? illuſtris.Et erit omnis qui inuocauerit nomen domini ſaluus erit.
CHũc locum beatus apoſtolus petrus impletũ tpe dominicæ paſuonis expoſuit: qũ deſcendit die
pẽtecoſtes ſpirituſſanctus ſup credentes: & oẽs Iloquæbãtur ſicut ſpirituſſantus dabat eis.ita ut mi
rarentur qui aderant & dicerent: Nonne oës iſti ꝗq locutur galilei ſunt: & quomõ nos audiuimus
linguã noſtram in q nati ſumus parti & medi & elamitæ: & reliꝗ.· Alii uero dicebãt quid uult hoc
eſſe. irridentibus atq; dicentibus: muſto pleni ſũt. Stans petrus cũ undecim eleuauit uocẽ ſuã & ait: uch,
Viri iudæi: & ꝗ habitatis ieruſalẽ uniuerſi.hoc notũ ſit uobis & auribus pcipite uerba mea: Neq;.n.
ut uos eſtimatis iſti ebrii ſũt: cũ ſit hora tertia diei. Sed hoc ẽ qd dictũ ẽ ꝑ ꝓphetã iohel:Et erit poſt
hæc dicit dñs: Effundã de ſpũ meo ſup oẽm carnẽ & ꝓphetabũt Et reliqᷓ uſq; ad e locũ: quẽ in ca
pitulo ꝓpoſuimus. Cũ igitur Petrus illo tpe quo paſſus ẽ dñs ꝓphetiã iohel explet eẽ memoret.
Hoc tm qrimus quũo & ſupiora & media & qᷓ ſecũtur uſq; ad finẽ uolumis ſibi ualeat coherere. ne
ſib uno textu cõſeqntiaq; ſermõis: diuerſa & diſſonãs iĩter ſe explãatio ſcatere uideatur: a pricipio
ergo uſq; ad eũ locu ubi ſcriptũ ẽ. Magnus dies dñi & terribilis ualde: & quis ſuſtinebit eu⸗Cõmi/
natio eſt atq; deſcriptio quæ peccaroni populo dñs illaturus ſit. Ab eo auũt loco ubi legimus. Con/
uertimini ad me in toto corde: & in ieiumio & in fletu & in planctu uſq; ad eum locũ ubi ait. Qua
te dicũt in populis ubi eſt deus eoꝶ. Cohortatio dñi eſt poſt pœnas atq; ſupplitia ad pœnitẽtiam
ꝓuocantis. Rurſum ab eo loco qui ſeꝗtur zelatus eſt dñs terram ſuã & pepercit populo ſuo. Et re/ che
ſpondit dñs & dixit: uſq; ad eum locum ubi ſcriptum eſt. Et nõ cõfundetur populus meus in eter-/ ⸗
num. Repromiſiio futuroꝶ eſt. Quæ bona poſtꝗᷓ egerint pœnitẽtiã debeãt pſtolari. Et poſt mul/
ta quæ longum eſt retexere.Hæc quoq; in ꝓmiſſione dicũùtur: ꝗᷓ in pitiarum conamur exponere:
Effundam de ſpiritu meo ſuper oêm carnem: & ꝓphetabunt filii ueſtri & filiæ ueſtræ & reliqua. Vi
deor mihi a principio uſq; ad hunc locum: textum ſeruaſſe ſermonis. Laboris eſt maximi: quomõ
quæ ſecuntur iis qᷓ nunc diſſerimus coaptanda ſint. Alius dicet ꝗ; generaliter in ultimo tꝑe repro/
miſſa ſunt nunc ex parte cõpleta. Et qa ꝓhemium futurorũ in primo aduentu dñi apoſtoli ſentie/-
bant:libamenta quædam: & primitias mirabilium expleta memoraſſe: ut donec ueniat qd pfectũ
eſt: Id qd ex parte pceſſerat ſentiremus. a lius uero apoſtolice eſſe aſſereret conſuetudinis. Iuxta il
lud qd de ſancto uiro ſcriptũ eſt: diſpenſabit ſermones ſuos in iuditio: ut quicquid utile audienti/-
bus eſſe cemmebant: & nõ repugnare pᷣſentibus: de alterius tpis teſtimoniis 1oborarent: Nõ quo ab
uterentur audientium ſimplicitate: & imperitia: ut ĩpius calũiatur Porphyrius. Sed iuxta apoſtolũ 2. Thy.4.a
Paulũ pᷣdicarẽt oportunæ iĩportunæ. Et ſequẽtes regulã ꝓphetarũ ꝗcꝗd iudæi ĩ ultimo tpe ſibi car
naliter repromittũt Hirtraliter prio aduẽtu dñi ſaluatoris dicẽt eẽ còpletũ: maxĩe cũ & illi & nos
qᷓ ꝓmiſſa ſũt in xpᷣo dicamus eẽ cõplẽda:in hoc tm̃ diſcrepãtes:qd illi futura cõtẽdũt:nos iam ftftia
cõuincimus. De quo in his ꝗᷓ ſecũtur pleniꝰdiſſerẽdũ eſt. Oĩs ãt caro ſup quã effuſuꝶ ſe de ſpiritu Eſa. 40. 2.
ſctõ dns pollicetur.illa eſt de q́ Eſaias loꝗtur. Et uidebit oĩs caro ſalutare dei. Ergo ſalutare dei ui/
deri nõ põt niſi ſpũ's ſctũs effudatur. Et gcuch credere ſe dicit in xpᷣo nõ credẽs in ſpiritũ ſanctũ pfe
ctæ fidei oculos nõ hẽbit. Vñ & in actibꝰ apoſtoloꝶ: q baptizati erãt baptiſmate loãnis in eũ quẽ
turus erat:hoc ẽ ĩ noĩe dñi ieſu:qa rñũderũt Paulo ĩterrogãti. Sed ne ſi ſit ſpus ſctüs nouimus: iterũ Actu. 19.a.
baptizatur:imo ueꝶ baptiſma accipiũt: qa ſine ſpũ ſctõ & myſterio trinitatis: qcqd in unã & alterã
pſonã accipitur ĩpfectũ eſt. Neq;ʒ uero oĩs ꝗ accepit ſpiritũ ſanctũ ſtati hẽbit & gratiã ſpiritalẽ. Sed
ꝑ effuſionẽ ſpus ſctĩ diuerſas gratias cõſeꝗtur. Ali ꝓphetiã ut filii & filiæ ꝗ maioris ſüt meriti. Alii
ſõnia ut ſenes iã ꝓuectioris ætatis: Alii uiſiões ut iuuenes ꝗ uicerũt malignũ. Serui uero &ancillæ
ꝗ adhuc ſpiritũ timoris hũt & nõ dilectiõis: qa pfecta dilectio foras mittittimoré: nõ hẽbut ꝓphe
tã: nõ ſõnia: nõ uiſiones: ſed ſpũs ſcti effuſiõe cõtẽti: fidei tm̃ & ſalutis gratiã poſſidebut.Tũc dabit
ꝓdigia dñs ĩ cælo & ĩ terra:iĩ cælo ꝗa ſol ẽ uerſus ĩ tenebras:& luna in Engansin terra quia tam
uehementi &inſolito motu terra contremuit. ut monumẽta aperta & ſaxa dirupta ſint: Quod aũt
dicit ſanguinem & uapores: ſiue uaporem fumi: Sanguis ille eſt de quo & in pſalmiſta legimus:

Nohoe
ccen

l ine: Et in Eſaia: Ouq bicunda ſunt ueſtimenta tua: Et quem per
ße65 Vt intingaturpes Rant kagrunerkt in ärabicunchi ſpus ſancti qui deſcendit e cælo
H ſ.dʒ. : cuſſo larere ſaluatoris mixtis eln : ppar erunt illis diſptitæ linguæ taꝗᷓ ignis: ſeditq; ſupra ſin-
8 Tein actibus ap cſolonun legien⸗ * inero & ceperũt Ioqui uariis linguis: prout ſpiritus ſan
ulocorum rehlec imtonines en nennfe dominus mittere ſuper terram: Et anteqᷓ pateretur
lr ctus dabat eloqui Alis Tie õ ſt duplicis:habet lumẽ credentibus: habet tenebras ſup
a in diſcip ulli⸗ opinbar r dierelnis ruborer umt Iſte fumus ẽ amariſſim us:qui cecauit oculos iu/
n plitiaq; iucredulis:qui abbellalttur Sicut fumus noxius eſt oculis:& immatura uua dentibus:
Ppoeo. j0.ld. dæorum:⸗De quo in p orerbin⸗ umo & Eſaias ĩ uiſione magna loquitur: In q prædicebatur ceci
Nl INa..b. ſi iniquitas utentibus ee oen ſt & domus impleta eſt fumo: Vnde poſtea ſequitur: Va
r tas iudæorũ: Et ſuperliminare monen 4 intelligetis: & uidentes aſpicietis & non uidebitis: icraſ
n de dic populo huic: Auditu aucietis⸗ en ſuis Salite audierunt: Sol quoq; eſt uerſus i tenebras
n ſatum eſt enim cor bob uli hinus let ſus eſt:Et luna in ſanguinem: Quod aut iuxta
the dentem dominum ſuum uidere non aufus e1 111 5 mnia quæ fe
tdi quando pen ꝛ& ab euangeliſtis ſilentio pretermiſſum: Neq; enim omnia ꝗ
niſtoriam fitum cſſe crcdamus: ſ- ibain 5 er ſingula:ne ipſum quidem arbitror mundum cape
nc cit leſus ſcripta ter untuneluaſ di dar u moc latmn enchnen. ipſeſit muratus
unn re eos qui ſenbendi ſnt i induxerir. Sic & luna nõ eſt uerſa in rlguinem:ed iudæos blaſ
im in tenebras: ſed feneht Dmin in gb horrone coopertos æterno teſtimonii ſui ſanguine condemna/
thoe phemiarum & neBat ans i S & ſuper filios noſtros:Hæc omnia priuſiᷓ dies domini ueniat
dan mat, 77 c. uir diccntcs San Siigcius el⸗ ibit. Der autem domini magnus & horribilis: aut reſurectio/⸗
n. magnus & horribilis futura deſcribi ſttem ora dies iudicii: qui uere magnus ẽ & horribilis: Sed
nis eſſe credẽdue certern nlio e euit moinen domini ſaluus erit. Et hoc apoſtolus paulus
4 quia ſequitur: Et uo int Oecalteit de reſurectionis die intelligendum. Ait. n. ſcribens
M refert ad tempus dominicæp aſſonismnagis d im ip̃e dñs omniũ: diues in omnes qui ĩuo/
n⸗ :Nõ eſt diſtinctio iudæi & græci. em etuim ipe e äti qus no cre
ren ad romanos:d⸗ icũch it nomen domini ſaluus erit: quomõ ergo ĩuocabut quẽ nõ cr
en Ro.Io. c. cãt illũ: Oĩs enĩ quicũq; ĩuocauerit no dierũt: quom ät audit ſine pdicãte: quomõ ãt pᷣdicabũt
cho ibidem diderũt aut quomõ credẽt ei quẽ non au lieru domin almmi etlte du ionage crededüt licet enĩẽ
nn niſi mittãtur: Quodq; ait Oĩs ꝗ indcauerit om ppinitu ſancto. Tamennhocipfſim dicatemm i
A idẽ apoſtolus nbat: Nemo dicitdnin el juocarkeuit nomẽ dñi ſaluus erit. Vnde & paulus &
Au mMone ſed affectu cordis ẽ dcericdi:i. S Rcigcen ĩxpo Ieſu: uocatis ſãctis cũ uniuerlis ꝗ ĩuo/
n I. cor.l., ſoſthenes ſcribũt eccleſiæ dei q ẽ Sipt lnis legiinnn Moyſes & aarõ ĩ ſacerdotibꝰ eius:& ſamuel
8 Ps.98. mrnomdüifefuxpifmillad I . bant dum & ipᷣe exaudiebat eos.in columna nubis 104
M inter eos qui inuocãt nomen eius.Inuoca thiis: & de m oyſe &aaron ac ſamuele ſcribitu r: quod in
h baturad eos-Siigitur de credertibus corin ſed perfectorum hanc gratiam eſſe credamus. Verbũ
uocauctintnomendü. Nonincih ir Eiſp bochece omnes ſimiliter tranſtulerunt: oſtendit mune
X quoq;ʒ effuſionis quod hebraice dicitur. 1 hetas (ut olim fiebat in ueten teſtamento) ſed in oẽs
ui Us largitatemaduod nequaq din Pireuſt dona deſcenderint: N equaqᷓ in hunc & illum ſed in
8 tcdentes in nomine Rliuatoris mpiritu ludh i & græci: ſerui & liberi: uiri & fœminæ: qa oẽs ĩ chri
omané naemniJeg eucn eſt in Rd hergruitc in antiochia erãt ꝓphetæ plurimi. Et apo/
ti ſo uaum ſiunus n S taineial ter fuerit reuelatũ: prior taceat:Et quatuor filias philip
ni ſtolus præcepit. Vt ſi altero Ple e Senes quoqʒ uiderũt ſomnia qñ Paulus iam ſenex audiuit ui-
Picuanngeliſta kegirun eati bi tanlienz in macedoniam adiuua nos. Et omnes iuuenes qui in-
inernneedolucmidicznienn domric bella bellarunt: uiderunt uiſiones. domino ſua promiſſa cõ
btrirh. chriſto extite X j. hetarum adſimilatus ſum.
ier ꝑlẽte. Ego uiſiones mnuleipiien.S itſelumm ſit dñs:⁊ i reſiduis quos dñs uocauerit.LXX.
ang TArꝛin mmote ſon: ihieruſgleeri ſaluat fuerit: ſic dixit dñs:⁊ adnũtiãs eos quos dñs uocauit.
nki Ti mmo te ſo Hieruſsl ieſa nanin ſiue ſaluatus:& in hebraico ſcriptum eſt: Phaleta Sima
ün l C. Inc locoin du ſt nache Errurſum ubi nos diximus in reſiduis: &. Ixx. tranſtulerunt adnunti/-
teiu; chus tranſtulit qui fugerit. tidim qd iudæi loci nomẽ exiſtimãt: Poſtqᷓ igitur uenit dies dñi ma
kipe ans. in hebraico legitur SAridim Ad ſt dñi reſurectionẽ illius inuocauit. Oĩs qui
ſie ribilis & ſaluus effectus ẽ: qcũq; poſt dñi reſurectionẽ nomẽ illius inuoc- N.
ig ſoela g. ur S hortibi ĩ hieruſalẽ ſaluatus ẽ: De ſion eni egreſſa ẽ lex & uerbũ dñi de hieruſalé: De 4
giri dir Hode lint one ti erire extra hieruſalẽ: Principiũ ergo eoꝶ qui ſaluati ſunt fuit in ſi
r ſir l Perrgarci. uiſione pacis: & in iis ꝗ reſidui ctur mos dcaluit diKci uo⸗
on rtelit ui deiudæo o crediderũt:De ꝗbus Eſaias oquitur.Niſi dñ
Ila,c paa ebein eneiligere ii d eohenile creclide ſicut golnorta ſimiles fiiſſem ur kos ten
baoth reli „ N jr. Q j. Ixx. iterpᷣtati ſũt: cus hic dittic
e mus ẽ & multiplicẽ recipiẽs atOI hu ẽ dis & reſurexit. Ne n. fieri põt ut ſuꝑ io
ahi ad q petrus & paulus apoſtoli retulerũt Hoc ẽ q paſſus ẽ dñ cluxit. Necq. n. te diebus illis. &
Detas & paulus apoltoli retul die iudicii: Maxie cũ ſeq̃tur. Quia ecce ĩ diebu .
uun is: & ꝗᷓ ſequũtur ĩtelligamus ĩ die Icu: lecſtu ab. ii.
li. nirh arſiece⸗ Kece un Pcedstibus inferior⸗ cõnectẽs:uno dicat cücta tpe ꝓphetata. Cap. i

Miero.liber Mꝛimus

präHNia ecce in diebus illis:? in tempoꝛe illo cum conuertero captiuitatem iuda ⁊ hieru
üöt ſalem:Congregabo omneſ gentes ⁊ deducam eas in vallem ioſaphat:⁊ diſceptabo cũ
eeis ibi ſuper populo meo:⁊æ hereditate mea iſrael:quos diſperſerunt in nationibus: ⁊
S terram meam diuiſerunt:z ſuper populum meum miſerunt ſoꝛtem:⁊ poſuerunt pue
rum in pꝛoſtibulo:⁊ puellam vendiderunt pꝛo vino vt biberent. LXxX.
CQuia ecce ego in diebus illis ⁊ in tempoꝛe illo quando conuertero captiuitatem iuda ⁊ hieru
ſalem:Congregabo omnes gentes:? deducam eas in vallem ioſaphat: diſceptabo cum eis ꝓ
populo meo:⁊ hereditate mea iſrael:ꝗ diſpſi ſũt in gẽtibꝰ:⁊ terrã meã diuiſerunt:⁊ ſuꝑ populũ
meũñ miſerunt ſoꝛtes:⁊ poſuerunt puerũ in proſtibulo:⁊ puellas vendebãt pꝛo vino⁊ bibebant.
CDicamus ut polliciti ſumus: primum iuxta anagogen in prioribus poſteriora iungentes: & ea/
dem ſi potuenimus ad diem iuditii referre temptabimus. Saluatis in monte ſion & hieruſalem: &
uocatis reſiduis de populo iudæorum: qui cum apoſtolis& per apoſtolos crediderent. In tempo/
re illo poſtꝗᷓ conuerterit dominus captiuitatem iuda & hieruſalem: qui uenerat prædicare cecis
uiſum: & captiuis remiſſionem & liberauit eos qui dominum confitentur: & qui uerſantur: in ec/
cleſia: in qua uiſio pacis eſt: Congregauit omnes gentes: quæ credere noluerunt: & deduxit eas in
uallemioſaphat: quod ſigniſcantius iuxta hebraicam ueritatem græce dicitur Ka T νο ideſt de
orſum ducam: & de ſublimibus ad inferiora detrahã. Simulq; conſidera quãdo incredulos quoſ
q;: ael aduerſarias poteſtates dominus ad iudicium prouocat: & diſceptatur cum eis pro populo
ſuo:deducam inquit eas in uallem ioſaphat: Quando autem credentes ad prælium cohortatur &
dicit: ſuſcitate robuſtos: accedant aſcendant omnes uiri bellatores: conſurgant & aſcendant gen-
tes in uallem ioſaphat. Non deſcendere ſed aſcendere cohortatur. Omnis enim qui iudicatur in
ualle poſitus eſt: quæ appellatur ioſaphat. ideſt domini iudicium. Qui enim credit in domino nõ
iudicabitur. Ibiq; diſputauit cum eis non potentia maieſtatis: ſed rationis eos ueritate cõuincens
ꝗ partiti ſũt populũ dei & hereditatẽ illius diſperſerunt in nationibus ut ſeruos dei ſibi ſeruire cõ/
pellerent. & terram illius diuiſerunt: multis eam inter ſe erroribus ſeparantes: Vt alii colerent io/
uem: alii iunonem & Mineruam & Febrem & rubiginem: anubim: & crocodilũ & ibi noctuas.a
cipitres: & ciconias: Sub his nomibus quõdam diuiſus eſt populus dei: quæ aduerſariæ nationes:
ideſt principes mundi iſtius: & rectores tenebrarum: non ſolum diuiſerunt ſibi populum dei: ſed H
poſuerunt pueros in proſtibulo: ut uirilem cogerent mutare naturam. De quibus & apoſtolus loꝗ Ro.l.c.
tur. Propteræa tradidit illos deus in paſſiones ignominiæ: Siquidem fœminæ eoru imutauerunt
naturalem uſum: in eum uſum qui contra naturam eſt. Similiter & maſculi: relicto naturali uſu
fcœminæ accenſi ſunt in deſiderium ſuiain inuicem maſculi in maſculos turpitudinem operantes:
& mercedem quam oportuit erroris ſui in ſemetipſos recipientes: Nec hoc feciſſe contenti uendi
derunt puellam pro uino ut biberent & libidini præferrent gulam. Quæ uniuerſa iudæi: Veſpa
ſiani Titiq;ʒ temporibus: & maxime Adriani: iuxta litteram impleta eſſe commemorant. Si autem
ad diem iudicii: quæ ſcripta ſũt uoluerimus referre dicimus omnẽ qui ſaluatur ſaluari in eccleſia
ſiue in celeſti hieruſalem: Et poſtꝗᷓ iudæ fuerit & hieruſalem conuerſa captiuitas: Tunc congregan
. dos & deducendos omnes in uallem Ioſaphat. & ibi diſceptaturum dominum cum eis qui ſuum
populum perſecuti ſunt:& diuiſerunt hereditatem domini: & diſperſerũt eos i natiõibus: & ſuper
terram illius miſerunt ſortem: Quæ non ſolum ſuper hereticis debemus accipere. qui ſibi dei po/
pulum diuiſerunt & eos faciunt eſſe gentiles. Sed ad omnem rigidum ſuperbumq; doctorem: qui
ſub nomine doctrinæ & ſacerdotii dñantur cleris: & opprimunt eos ꝗ ſibi ſubiecti ſũt Cũq; fuerit
negligentes & ſcãdalizauerit unum de minimis etiam pueros. ponũt in ꝓſtibulum: ſiue tradunt
meretricibus: & cauſa uoluptatis ſuæ quorum deus uenter eſt: & gloria in confuſione eorum Ven
dunt puellas ut bibant uinum: Tradit autem adoleſcentes meretricibus: & puellas uendit luxu/
riæ: qui turpis lucri M non corripit delinquentes: V
¶ Aierum quid uobis ⁊ mihi tyrus ⁊ ſidõ ⁊ omnis terminus paleſtinoꝛum. Nunquid vltiones
vos redetis mihi:? ſi vlciſcimini vos contra me cito velociter reddam uiciſſitudinem vobis ſu
per caput veſtrum: Argentuz enim meum ? aurum tuliſtis:⁊ deſiderabilia mea:⁊ pulcherrima
intuliſtis in delubꝛa veſtra:⁊ filios iuda:⁊ filios hieruſalem vendidiſtis filjs gꝛecoꝛum:vt lonꝰ
ge faceretis eos de finibus ſuis. Cxx. V
Auid mihi ⁊ vobis tyrus ⁊ ſidon ⁊ omnis galilea aliẽigenaruʒ:Nunquid retributionem voſ
redditis mihi: aut iram in coꝛde retinetis aduerſũ me Boc eni grece ſigniſicat αaει
velociter ⁊ cito reddam retributionem veſtram:in capitibus veſtris:pꝛo eo quod argentũ meũ
z aurum meum tuliſtis:⁊ electa mea ⁊ optima ituliſtis in templa veſtra:⁊ ſilios iuda:⁊ filios hie
rnuſalem vendidiſtis fils grecoꝛum:ut eüceretis eos de finibus ſuis. 4
CEt Hæc iudæi aduerſũ tvrum & ſidonem & paleſtinorum terminos ſiue galileam alienigenarũ
dici arbitrãtur: quod tempore captiuitatis iudaicæ quando uicti ſũt a romanis dei populum per
ſecuti ſunt. Immo in populo dei ipſũ deum qui prefuit populo: Secundum illud quod ſcriptum
eſt Qui uos recipit me recipit: Ergo econtrario qui perſequitur p opulum dei ipſum deum pſequi

—

uper Joelem pꝛophetam.

tur:cuius eſt populus. Reddam in uobis quæ feciſtis populo meo: quia argentum meum & aurum
ideſt uaſa templi:& quicquid in eo præcioſiſſimum & ſpecioſiſſimum fuit candelabrum aureum
& menſam propoſitionis auream: & duos cherubin aureos: & propitiatorium: & phialas ac thuri-

bulla aurea tuliſtis: & conſecraſtis idolis ueſtris. Hæc autem narrat hiſtoria caldæos magis feciſſe:

qui uaſa templi domini poſuerunt in templo bel. Vnde poſtea balthaſar potat in phialis: & ſtatim
regnum eius in medos & perſas tranſfertur. Sed quia poſt diem domini magnum & horribilem:
hæc futura dicũtur: quæ apoſtoli in reſurectionem dñi interprætantur: Et rri in futurum iudi
cii tempus deferunt: magis de romanis eſt intelligendum: quod Veſpaſianus & Titus romæ tem/
plo pacis ædificato.Vaſa templi & uniuerſa donaria in delubro illius cõſecrauit. Quæ græca & ro
mana narrat hiſtoria.Eo tempore filii iuda & hieruſalem: neq; iſrael & deceʒ tribuum quæ uſq; ho
die in medorum urbibus & montibus habitant: Venditi ſunt filis grecorum: ut exterminaren/
tur de finibus ſuis:& omnis orbis iudaica captiuitate completus eſt: Hoc illi referunt: ut ultionem
ſanguinis chriſti & ſubuerſionem hieruſalem: quæ dei iuditio accidit contra tyrum & ſidonem ac
cidiſſe cõfirmẽt. Nos ãt iuxta cœptã tropologiã tyrũ & ſidonẽ & paleſtinos: eos interpᷣtemur ꝗ dei
populũ coãguſtãt & tribulãt & pſequutur.Hoc.n. tyrus in lingua noſtra reſonat.Et eũ uenãtur in
mortẽ:qd ſidoni indicant: & bibentes ſanguinẽ corruũt ſiue uolutãtur in cœno: qd philiſtim ga
lileaq; ſignificat: Velociter & cito reſtituet eis dominus qd merentur: qa perſecuti ſũt eũ. Et argen
tum illius & aurum:eloquia uidelicet ſcripturarum & ponuα ideſt ſententias: & omne quod
pulchrum in eccleſia fuit ſuis erroribus manciparunt. Hereticus quoſcumq; deceperit & ſua fecerit
adorare ſimulachra: Filios iuda & filios hieruſalem uendit græcis ſiue gentilibus: & eos de chriſtia
nis ethnicos facit: ut exterminet de finibus ſuis in quibus in chriſto fuerant procreati: & nequaꝗᷓ in
iudæ a & ueritatis cõfeſſiõe: ſed in gentium errore uerſentur. Quæ omnia & ad diem iudicii referre
poſſumus :nõ diſcrepante uindicta: Licet in tempore a ſuperioribus diſcrepare uideantur: Pro ga
lilea in hebreo ſcriptum eſt galiloth: qd Aquila ovao Simachus terminos traſtulit. oiäαο ät. i. tu
mulũ arenarum: Referamus ad litteram paleſtinæ: nõ ad galileam philiſtim quæ omnino nulla ẽ
CEcce ego ſuſcitabo eos de loco:in quo uendidiſtis eos:⁊ conuertam ret ibncionem veſtram
in caput veſtrum:⁊ vendam fſilios veſtros ⁊ filias veſtras in manibus filioꝛum iuda:⁊ venunda
bunt eos ſabeis genti longinque quia dominus locutus eſt. LXX.
CEcce ego ſuſcitabo eos de loco in quo vendidiſtis eos:⁊ reddam retributionem veſtram in
capita veſtra:? vendam filios veſtros ⁊ filias veſtras in manibus filioꝛum iuda:⁊ venundabũt
eos in captiuitatem genti que pꝛocul abeſt quoniam dominus locutus eſt.

CVerbum hebraicum Sabaim: Quod Aquila & Symachus ita ut ſcriptum eſt. Ixx. captiuitatem in

terprætati ſunt: quod melius captiuos ſignificat.Sabaim autem gens trans indiam dicitur: de qua
fuit & regina Saba quæ uenit ſapientiã audire ſalomonis:De quibus & Eſaias loquitur. Et Sabaim
uiri excelſi ad te tranſibunt. Vnde & thus uenire perhibetur. Dicẽte uirgilio Centumq; ſabæo thu
re calent aræ Licet quidam ſabæos Arabes ſuſpicentur: Promittunt ergo ſibi iudæi ĩmo ſomniãt:
quod in ultimo tempore congregẽtur a domino: & reducantur in hieruſalem. Nec hac fœlicitate
contenti ipſum dominum ſuis manibus romanorum filios & filias aſſerunt traditurum: ut uen/
dant eos iuda & non perſis: ethiopibus & cæteris nationibus quæ uicinæ ſunt. ſed Sabæis genti l5
giſſimæ.quia dominus locutus ſit: ut populi ſui ulciſcatur iniuriam. Hæc illi & noſtri iudaizantes
qui mille annorum regnum in iudeæ ſibi finibus pollicentur. Et auream hieruſalem: & uictimarũ
ſanguinem: & filios ac nepotes & delicias ĩcredibiles: & portas gẽmarum uarietate diſtinctas: Nos
autem dicimus quod & ſuſcitauit dominus poſt aduentum ſuum & cottidie ſuſcitat & ſuſcitatu/
rus eſt eos:quos uarius error eduxerat de finibus ſuis: Pulchre quia ſuſcitabo ait quaſi iacentes &
corruentes.Vt qui iacebant in hereſi ſtent in eccleſia: reddens hereticis quod fecerant: Vt filios eo/
rum & filias. quos & in myſticis & in carnalibus erudierant: tradat in manibus filiorum iuda: in
manibus eoꝝꝶ qui eccleſiaꝶ principes extiterunt:& inſtructi ſũt armatura apoſtoli: & habent ſcu/
tũ & lanceã ueteris & noui iſtrumẽti. Vt cũ cœperint filios eoꝶ & filias:uẽdãt Sabæis & faciãt eẽ ca
ptiuos ut ꝓcul ſint a finibus ſuis.Et ad meliora cõuerſi eccleſiaſticis dogmatibꝰ ĩcipiãt eẽ ſubiecti.
CClamate hec in gentibus. Sanctiſicate bellum: Suſcitate robuſtos Accedant aſcendant
omnes uiri bellatores:Concidite aratra veſtra in gladios:⁊ ligones veſtros in lanceas: Infir/
mus dicat quia fortis ego ſum:Erumpite ⁊ venite omnes gentes de circuitu:⁊ congregamini
ibi occumbere faciet dominus robuſtos tuos. LXX.

CPredicate hec ĩ gentibꝰ:ſanctificate bellũ:ſuſcitate pugnatoreſ:adducite ⁊ aſcẽdite oẽs viri

bellatores:cõdite aratra vr̃a ĩ gladios:⁊ falces vr̃as iĩ lãceas:Foꝛtis dicat qꝛ pᷣualeo ego.Con/
gregamini ⁊ introite oẽs gentes ꝑ circuitũ:⁊ cõgregamini illuc:manſuetus ſit pugnatoꝛ.

CLocus iſte dupliciter intelligitur.quidam enim arbitrantur hæc fanctis gentibus prædicari. ut

præparentur ad bellum: ut pro populo dei dimicent. ut omnia inſtrumenta agriculture in gla-
dios lanceaſq; cõuertant: Vt infirmus dicat ſe eſſe robuſtum: & ueniant omnes de circuitu & in cer
tamen domini cõgregentur. Maxĩe quia iuxta.Ixx. ſequitur Manſuetus & mitis ſit pugnator. Iuxta
a.1X

Miero.libervnicus

* illud quod in Paralipomenis ſcriptum eſt. Et tranſiordanem ruben & gad & dimidia tribui ma/
naſſe in omnibus uaſis bellicis centum uiginti milia: Omnes iſti uiri bellatotes parati ad pugnam
mente pacifica: Nos eſſe uolunt imitatores ueri dauid: De quo legimus Memento domine Dauid p̃s. 31.
& omnis manſuetudinis eius: Et ipſe loquitur in Euangelio Diſcite a me quia mitis ſum: ſiue man Mat. Il. d.
ſuetus: Viros quoq; eos intelligi uolunt: qui deſtruentes initia paruulorum ad perfectæ etatis ro/
bur acceſſerint: & omne ſtudium quo prius animarum ſuarum exercebant agros: ad neceſſitatem
prælii contulerunt: Nobis autem hebræorum opinionem ſequentibus uidetur eſſe contrarium.
Ideo enim gentes aduerſariæ iſrael parantur ad pugnam: & aratra ſua ligoneſq; uel falces in gla/
dios lanceaſq; commutant: Infirmus robuſtum ſe eſſe dicit Erumpuntq; & ueniunt de circuitu: &
contra dominum exercituum congregantur: & occumbere dominus Rcit robuſtos earum.Vt in/
telligant ſe deo aduerſante ſuperatas. Hæc iuxta litteram ſibi iſrael miſerabilis repromittit. Nos iu
xta cæœptã tropologig: gentes demonũ & eos ꝗ cottidie cõtra eccleſiã dimicant: Et in ultio ꝗ ſub
antichriſto aduerſum ſanctos dñi pugnaturi ſũt accipe poſſumus: qd iccirco cõgregãtur ut pereãt
CLConſurgant ⁊aſcendant gentes in uallem Joſaphat:quia ibi ſedebo vt iudicem omnes gen/
tes in circuitu: ittite falces quoniam maturauit meſſis. Nenite ⁊ deſcendite quia plenuʒ eſt
toꝛcular:exuberant toꝛculaꝛia quia multiplicata eſt malitia eoꝛꝛmam. LXxX.
CCLonſurgant ?⁊ aſcendant omnes gentes in vallem Joſaphat quia ibi ſedebo vt iudicem oẽs
gentes in circuitu:emittite falces quoniaz adeſt uindemia: Introite ⁊ calcate quia plenum ẽ toꝛ
cular:⁊ redundant toꝛcularia:quia repleta ſunt mala eoꝛum.
CSEt hæc iuxta ſuperiorem ſenſum interprætantur bifariam: Alii enim gentes aſcendere in uallem
Ioſaphat quæ interprætatur domini iudicium: & ſedere ibi deum. ut diiudicet omnes gentes: quæ
de circuitu ueniunt: in bonam partem intelligunt: quo ſcilicet ſancti conrra aduerſarios congre/
gentur: mittant falces ſuas:ut maturam hoſtium meſſem demetant:& uemiant atq; deſcendant: e⸗
calcentq; torcularia: quia adſit uindemia: & in tantum muſta exuberent: ut torcularia capere non
poſſint. Et ut ſciremus quæ ſit uindemia: plenumq; torcular intuliſſe: multiplicata eſt malitia eo/
rfum:Haud dubium quin eos ſignificent: qui contra dominum congregati ſunt. Alii autem con/
ſurgere gentes & cõuenire in uallem ioſaphat. & ſedere dominũ ut omnes iudicet nationes: ideo
aſſerunt ut parent ſe & aſſumant uniuerſa arma pugnãtium. & in ualle ioſaphat domini falcibus
demetantur: Weniſſe enim contra eos tempus iuditi & in tätum eorum creuiſſe mala: ut dei uince
rent pacientiam. Nam & amorrei tunc expulſi ſunt quando expleta ſunt peccata eorum. iudæi iſtũ
locũ ad gog & magog gentes ſeuiſſimas referũt:de ꝗbus ſupra diximus. arbitrantes ultimo tpe
quando hieruſalem fuerit reſtaurata ſub mille annorum Imperio contra dei populum eſſe uentu
rfas: & in ualle ioſaphat quæ ad orientalem partem templi ſita eſt eſſe uenturas. Adueniſſe enim tẽ
A onurnu earum: & effundendi ſanguinis inſtare uindemiam:

„

Populi populi in valle conciſionis:quia iuxta eſt dies domini in valle conciſionis:Sol⁊ lu/
na obtenebꝛati ſunt:⁊ ſtelle retraxerunt ſplendorem ſuum. LXX.
CSonitus exauditi ſunt in valle iuditii:quia iuxta eſt dies domini in ualle iuditii:Sol⁊ luna ob
tenebꝛabuntur:⁊ ſtelle occidere facient ſplendorem ſuum: G
CIn eo loco ubi nos ponimus populi populi:&.Ixx.tranſtulerunt ſonitus exauditi ſunt. In hebrai
co ſcriptum eſt quod utiq; multitudinem & turbas eorum qui iudicandi ſunt:
non ſtrepitum ſonitumq; ſi gnifca Kurſam ubi nos diximus uallem conciſionis ſequentes tran/
ſlationem Aquile & Simachi & quintæ editionis. xxx. & theodotion TocdTiαο Tn&ασ K5ιασαιοα
ideſt cauſæ & iuditii tranſtulerunt Pro quo in hebraico ſcriptum eſt. harus.quod hebræi nõ ſolum
conciſionem ſed & aurum interprætari putant: quo ſcilicet in ualle iudicii quam ſuſpicantur ge/
hennam: excoctis ſordibus peccatorum purum aurum remanet. Iccirco autem gentium de qui-
bus ſupra diximus in ualle iudicii ſiue conciſionis: populi congregantur: ut interficiantur & corru
ant & a domino iudicentur. Cuius mœrorem diei & tormẽta pereuntium: Nec ſol quidem & lu/-
na aſtraq; & cætera poterunt intueri ſed retrahent fulgorem ſuum: Et ſeueritatem iudicantis red
dentiſq; uniuscuiuſq; opus in caput ſuum: aſpicere non audebunt. Non quod clementiora ſunt
dei iudicio: ſed qd omnis creatura in tormentis aliorum de ſuo iuditio pertimeſcat.
CEt dominus de ſion rugiet:⁊ de hieruſalem dabit uocem ſuam:⁊ mouebuntur celi ⁊ terra ꝛ
dominus ſpes populi ſui ⁊ foꝛtitudo ſilioꝛum Aſrael:⁊ ſcietis quia ego dominus deus veſter:
habitãs in ſion in mõte ſancto meo:⁊ erit hieruſalẽ ſancta ⁊ alieni nõ trãſibũt ꝑ eã ampliꝰ.LXxX.
CBominus autem de ſion clamabit ⁊ de hieruſalem dabit vocem ſuaʒ.æ mouebitur celuʒ ⁊ ter
ra:⁊ dominus parcet populo ſuo.⁊ confortauit filios Iſrael:⁊ ſcietis quia ego dominus deus ue
ſter habitãs in ſion in mõte ſancto meo:⁊ erit hieruſaleʒ ſãcta ⁊ aliena nõ trãſibit ꝑ eã amplius
CCum ſolis & lunæ cunctarumq; ſtellarum ſplendor tenebris fuerit cõmutatus dominus de ſion
inſtar leonis rugiet ſiue clamabit: & tam excelſa uox eius erit atq; terribilis: ut cæloruz cardines &
terrarum fundamẽta quatiantur Cumq; tam ſeuerus in eos fuerit qui puniendi ſunt: erit clamans
erga populum ſuum: & dabit eis fortitudinem qui appellantur alii Iſrael:mens ſcilicet cernens de

— —, — —

ps. 18.

10.7. C.

s. 33.

Super Joelem pꝛophetam.

um: uel vs Tα1ορ ο quem noes rectiſſimum dei dicere poſſumus: qui non ambulauerunt
per prauas ſemitas ſed gradientes in uia chriſto omnia recta fecerunt. Tunc ſcient & hi ꝗ punien/
tur & illi qui adſumentur in gloriam: quod dominus habet in ſpecula ſion & ĩ chriſto monte ſan
cto ſuo:ſiue in eo qui ſe dignum dei habitaculo præparauit: Tũc erit ſancta hieruſalem uiſio pacis:
a qua & ſalomon nomen accepit: Et alieni non pertranſibunt per eam amplius: Alienos uel demo
nes intellige:qui externi a deo ſunt:Vel omnes peſſimas cogitationes atq; peccata. De quibꝰ pro/
pheta loquitur: Ab aliẽis parce ſeruo tuo: quæ nequaꝗ ultra ĩ nobis uiam reperient:ſi habuerimus
dei pacem: & cor noſtrum aduerſariis non patuerit. Hæc iudæi & noſtri ut diximus iudaizantes
ad mille annorum fabulam referunt: quando putant chriſtum habitaturum in ſion & in hieruſa-
lem auream:atq; gemmatam ſanctorum populos congregandos: Vt qui in iſto ſeculo oppræſſi

„* „ d 2 8 — „* . 2* .*
ſunt ab uniuerſis gentibus: in hoc eodem cunctis imperent nationibus.

CEt erit iĩ die illa ſtillabũt mõtes dulcedinẽc:⁊ colles fluẽt lacte:⁊ ꝑ oẽs riuoſ iuda ibũt aq.XxX
CSEt erit in die illo ſtilabũt mõtes dulcedinẽ:⁊ colles fluẽt lacte:⁊ oẽs emiſſiões iuda fluẽt ags.
CHabitante domit0 in ſion & in monte ſancto ſuo: quando nullus per hieruſalem ſanctam tran
ſire temptauerit. Quicunq; in ea mons fuerit: & ad uirtutum excelſa peruenerit:dulcedine & mel-

le ſudabit:& ſtillabunt ex eo gratiæ ſpiritales. De quibꝰ ꝓpheta loquitur. Quãdultia guttuni meo

eloquia tua: ſuper mel ori meo. Qui autem inferior montibus eſt: & nec dum ad perfectionis cul/

men aſcenderit:uocabitur collis:& fluent de eo riui lactis quibus rudis in xpᷣo nutritur infantia: &
aquarum flumina quæ de uentre ſuo dominus manare teſtatus eſt. Omnes enim riui ſiue emiſſio
nes iuda implebuntur aquis: & nihil in eis ſiccum erit redundantibus cũctis gratia ſpiritali.
CEt fons de domo domini egredietur ⁊ irrigabit toꝛentem ſpinarum.
CPro torrẽte ſpinaꝶ. Ixx. trãſtulerũt torrẽtẽ fũiculoꝑꝶ.i. Xαοπσι½Üο˖ qd at füiculos ſignificat: ut iux
ta ægyptios menſurã certi itineris Pſalmiſta dicẽte: Semitam meã & funiculũ meũ tu ĩueſtigaſti.
In nilio enim flumine ſiue in riuis eius ſolent naues funibus trahere: certa habente ſpatia quæ ap/
pellant funiculos: Vt labori defeſſoꝶ recentia trahentium colla ſuccedant: Nec mirũ ſi unaquæq;
gens certa uiarum ſpatia ſuis appellet nominibus. Cum & latini mille paſſus uocent: & galli leu/-
cas: & perſee paraſangas: & raſtas uniuerſa germania: atq; in ſingulis nominibꝰdiuerſa mẽſura ſit.
Hæc ꝓpterea quia uerbum hebraicum. Ixx. funiculos tranſtulerunt. Cæterũ nulli dubium eſt om/
nia quæ in tabernaculo dei legimus de lignis ſethim fuiſſe perfecta: quæ. xx. interprætati ſunt li-
gna imputribilia. Eſt autem genus arboris in heremo ſpinæ albæ ſimile colore: & foliis:non ma/
nitudine. Alioquin tam grãdes arbores ſunt: ut latiſſima ex illis tabulata cedãtur: lignũq; fortiſ-/
ĩimum eſt: & incredibilis leuitatis ac pulchritudinis: ita ut ex iis etiam uaſa torcularium quæ ρρα
p Kα& MναοοποπαHXꝝ ditiſſimi quiq; & ſtudioſiſſimi faciant: quæ ligna in locis cultis: & in roma
no ſolo:abſq; arabiæ ſolitudine non inueniuntur. Pro torrente funiculorum ſiue ſpinarum: Syma
chus interprætatus eſt uallem ſpinarum. Eſt autem locus iuxta liuiadem trãs mare mortuũu: ſexto
ab ea diſtas miliario: ubi quõdam cum madianitis fornicatus eſt iſrael. Huius loci ex perſona dei
Micheas ꝓpheta meminit dicens. Populus meus memẽto quæſo quid cogitauerit balach rex mo
ab:& quid reſponderit Balaam filius Beor de ſethim uſq; ad galgalam pro quo & ibi. Ilxx. trãſtule/
runt 6ο Tοον οιιο½ hoc eſt funiculus uſq; ad galgalam. Ergo egredietur fons de domo domi
ni quæ interprætatur eccleſia.De quo & Ezechiel & zacharias ponunt in fine uoluminum ſuorũ:
ut ſpinas noſtras & uitia atq; peccata quæ nullã frugem habuere iuſtitiæ cõmutent in domini no
ualia: & ariditatẽ noſtrã rigẽt aꝗs largiſſimis: & ſpinis ac uepribus flores uirtutũ multiplices ger
minemus.Et in eo loco ubi quõdam fornicatus eſt iſrael: & initiatus eſt belphegor lilia caſtitatis:
& roſæ pudoris ac uirginitatis exuberent.
CEgyptus in deſolatione erit:⁊ idumea in deſertum perditionis:pꝛo eo quod inique egeriĩt in
filios iuda:⁊ effuderint ſanguinem inocentem in terra ſua. LXxX.
CEgyptus in perditione erit:⁊ idumea in campum deſolationis pꝛopter iniquitates ſilioꝛũ iu/
da:pꝛo eo quod effuderint ſanguinem iuſtum in terra ſua. .Y
CEt in hoc loco iudæi grauiſſimo ſõno dormiũt. In ultimo tẽpore qñ nõ chriſtũ ſed antichriſtũ
ſuſcepturi ſũt Viĩdictã ſui: In ægvptios qui uicini ſunt: & in romanos quos iĩterprætantur idume
os ſpe uaniſſima confingentes:vt ſcilicet quomodo pharao & omnis eius exercitus: qui per qua
dringentos & tringinta annos populum dei captiuum tenuit: in mari rubro ſubmerſus eſt: Sic ẽt
romani qui eodem annorum ſpatio iudæos poſſeſſuri ſũt ultione domini deleantur:hoc illis ſpe
ſibi caſſa ꝓmittunt. Neqʒ enim poſſunt exponere. Quare cũ in orbe tantæ ſint nationes: duæ ſolũ
gentes ægyptiorum & idumeorum expectãtur ad pœnam: aut cur pro idumeis ĩtelligãtur roma/
ni: cum eadem licentia mentiendi: diuerſa poſſimus aſſerere: ſub Idumeorum uocabulo uel perſas
uel elamitas uel francos Alamãosq;ʒ ſignificari: Nos autem dicamꝰ tempore dominicæ reſurectio
nis uel diem iuditii: Vtrunq; enim recipimꝰ: Et ægyptum & idumeam: In eo quod ægiptii & idu
mei ſunt deſtruendi:ægyptus dicitur Meſraim quod interprætatur ? ο ριSοοσα ideſt ſanctos dei
perſequens & tribulans: Idumea terrena & cruenta: Quicunq; igitur dei populum perſecutus eſt: &
e ii

Miero.liber vnicus

* terrenis uacauit operibus: ac multitudine delictorum cottidie fuderit ſanguinem innocentem

eorum ſcilicet quos decipit: erit in perditionem: ut animas quoq; martyrum ſub altari clamare co Apo. 6. c.
gnoſcimus: Vſq; quo domine ſanctus & uerus nõ uĩdicas ſanguinẽ noſtrũ de his ꝗq habitãt ĩ terra.
C Et iudea in eternũ habitabitur:⁊ hieruſalem in generatione ? generationem:⁊ mundabo ſan
guinem eoꝛum quos non mundaueram:zæ dominus commoꝛabitur in ſion. LXX.
CJugea autem in eternum habitabitur:æ hieruſalem in generationes ⁊ generationc:⁊ requirã
ſanguineʒ eoꝛum:inultũqʒ; eſſe non patiar:⁊ dominus habitabit in ſion.
CNon utiq; hæc iudæa in eternum habitabitur quã uidemus eſſe deſertam mmõ iſtam hieruſalẽ cu
ius ruinas cernimus: Sed illa iudæa cuius filiæ exultauerunt & letatæ ſunt in omnibus iuditiis do/
mini: & de qua in fine quinquageſimi pſalmi legimus: Benigne fac domine in bona uoluntate tua pᷣs .
ſion ut edificentur muri hieruſalem. In hac prouintia confeſſionis & gloriæ: Et in hac urbæ in qua
pax domini cernitur: erit eterna habitatio: Nõ in unam uel in tres aut plures generationes: ſed in
generatione & generatione Hoc eſt in duabus generationibus eorum qui de iudæis & de gẽtibuſ
crediderunt: & mundabit dominus ſanguinem omnium peccatorum: quẽ prius non mundaue/
rat. & mũdat in euangelio: quos in lege peccantes inmundos reliquerat. Ideo enim concluſit om
nia ſub peccato ut omnibus miſereretur: ſiue ulciſcetur ſeruorum ſuoꝶ ſanguinem: quem ĩ mar/
tyrio pro nominis eius confeſſione fuderunt: Et dominus cõmorabituri ſiõ De qua ſcriptũ eſt:
Fundamenta eius in montibus ſanctis:diligit dominꝰportas ſiõ: ſuper omnia tabernacula lacob: ps. 86.

FNIT ExPOSITIO IN IOHEL PROPHETAM.

kho

Wꝛefatio in explanatiõe ſupermos pꝛophetã.

CDIVI HIERONYMI PRAEFATIO IN EXPLANATIONEM SVPER AMOS PROPHE *
TLAM: AD PAMACHIVM INCIPIT.
Mos ꝓphetaꝗ ſequitur Iohelẽ: & eſt tertius ſecũdũ.Ixx. duodecim ꝓphe
tarũ: nõ eſt ipſe quẽ patrẽ Eſaiæ ꝓphetæ legimus. ille emm ſcribitur per
primã & ultimã nominis ſui litterã aleph & ſade. & interprætatur fortis ,
atq; robuſtus: Hic uero p ain & ſamech: & ĩterprætatur populus auulſus.
Mediæ litteræ men& uau. utriq; cõmunes ſũt: Apud nos autem qui tã/-
tam uocalium litterarum & ſ. litteræ quæ apud hebræos triplex eſt: dif-
ferentiam non habemus: & hæc & alia nomma uidentut eſſe cõmunia:
Ann apud hebræos: elementorum diuerſitate: & ſuis proprietatibus di-
Nſtinguutur. Hic ergo propheta quem nũc habemus in manibus fuit. de D
opido thecue: qd ſex milibus ad meridianam plag abeſt a ſancta beth
= leem ꝗᷓ mũdi genuit ſaluatorẽ: Et ultra nullus eſt uiculus ne agreſtis qui
jdẽ caſæ & furnoꝶ ſimilis: quas aphri appellãt mapalia. Tanta eſt eremi
4 auaſtitas: ꝗᷓuſq; ad mare rubæ pſaꝶ ethyopũ atq; idoꝑꝶ termios dilatarur
4½% Et ꝗa humi aridæ atq; arenoſæ nihil oĩno frugũ gignitur: cũcta ſunt plena paſtonbꝰ: ut ſterilitatẽ
1 3, terræ cõpẽſent peccoꝑꝶ multitudĩie. Ex hoc numero paſtoꝑꝶ: & Amos ꝓpba fuit: Impitus ſermone:
i ſed nõ ſcia:idem.n.qꝗ p oẽs ꝓphetas:in eo ſpus ſanctus loꝗbatur. Vnde nos ex hebtæo uertimus.
CAerba Amos qui fuit in paſtoꝛalibus thecue que vidit ſuper iſrael.
CCxx. autem neſcio:quid uolentes interprætati ſunt.
CBSermones Amos.:qui facti ſunt in acarpide thecue:quos vidit ꝓ hieruſales.
CSciẽdũq; hũc ꝓphetã nõ ꝓ hieruſalẽ: qd in hebræo pẽitus nõ hẽtur: ſed ſup iſrael.i. decẽ tribub“
q appellãtur iſrael: & erãt in ſamaria ꝓphᷣaſſe:qcqd agla ac ſi ymachus & theodotiõ ſimiliter trãſtu
lerũt. Prius ergo Oſee ꝓpha ad decẽ tribus:qᷓ appellãtur Ephrai: Samaria: domus ioſeph: & iſrael
loqtur: Scds Iohel ad hieruſalẽ & duas tribꝰ:ꝗᷓ uocãtur iuda & hieruſalẽ & iacob ꝓfert uaticiniũ:
nullã oĩno iſraelis fatiẽs mẽtionẽ. Tertius Amos neꝗꝗᷓ ad hieruſalẽ in q́ regnabat tribus iuda: ſed
& iſrael & in ſamaria pᷣdicat:qd & de toto uolumie eius ꝓbari põt: & maxĩe ex eo qd ſcriptũ miſit
Amaſias ſacerdos bethel ad hieroboã regẽ iſrael dicẽs: rebellauit cõtra te Amos ĩ medio domus
iſrael. Et poſt paulũ dixit Amaſias ad Amos: q uides gradere fuge ĩ terrã iuda: & comede ibi panẽ:
& ibi ꝓphetabis: & in bethel nõ adiciies qa ſanctificatio regis: & domus regni eſt Cui rũdit Amos
nõ erã ꝓpheta:nec ꝓphetæ filius: ſed opilio:ruboꝶ mora diſtrigẽs: Tulitq; me dũñs cũ ſeqrer gregẽ
& dixit ad me. Vade ꝓpheta ad populũ meũ iſrael: nõ utiq; ad iudã & hieruſalẽ: ut male apud græ
cos & latios hẽtur:ſed ad iſrael.i.ad decẽ tribꝰ:q̃ ob populi multitudinẽ priſtinũ nomẽ obtiuerãt.
In eo aũt loco ubi.lIxx.trãſtulerũt in acchari Theodotiõ ipᷣm uerbũ hebraicũ poſuit:ĩ nocedũ:qd
aqla uertit in paſtoralibꝰ: Symachus & ꝗnta edictio paſtornibꝰ, Achari aũt uſq; ĩ pitiaꝑ hebræũeẽ
nõ legi. Et ſterilitatẽ ĩterpᷣtãtur: magis acharõ urbẽ philiſtii ꝗᷓ achari exprimunt: ꝗᷓ oĩo nõ legitur:
Sermones itaq; Amos ꝗ fuit de oppido thecuæ: ex nũero paſtoꝶ: qa paſtoralis & ipſa ẽ regio:hoc
uolumie cõtinẽtur:quos uidit ſup iſtael: carnis oculis ſed mẽtis ĩtuitu. Quia ꝓphetæ uocabãtur
uidẽtes. Alioꝗn ſcdm litterã: ſermões nõ uidẽtur ſed audiũtur. Vñ & populus uidebat uocẽ dei.
Eſo.lꝗ. c. Et Moyſes tacẽs loꝗᷓ batur ad dñũm qñ dicebat ei: qd clamas ad me.In nouo quoq; legius teſtamẽ
to:qd uidimus & audiuimus. Vidius oculis noſtris & manus noſtræ palpaueruũt. Verbũ. n. dni qd
ſe iuiſibile eſt. Et uidẽt apoſtoli & tractãt mãibꝰſuis: qd uerbũ caro factũ ẽ & habitauit in nobis.
Vidit ãt hos ſermões. C In dieb? Ozie regis iuda:⁊ in dieb Hieroboã filii Joas regis iſra
el. Ante duos ãnos terremotus. CNHic eſt aũt Ozias rex iuda cognomẽto Azarias:q ĩdebitũ
ſibi ſacerdotiũ uẽdicare conatus: lepra pcuſſus in frõte eſt: q irã dñi nõ ſolũ pœna eius ꝗa ſacrile
gus fuit: ſed & terremotꝰ onñdit: quẽ hebræi tũc accidiſſe cõmemorãt. Hieroboã uero ẽ filius ioas:
flii Ioathã filii hiheu: ſub quo ꝓphetauerũt Oſee: Iohel: & Amos. Igitur Ozias ĩterpᷣtatur ĩperium
uel fortitudo dñi:hieroboã iudicatio uel cã populi. Ioas dñi mora ſiue tpalitas: uerba itaq; Amos
quo tpe populus iſrael auulſus erat a dño: & aureis uitulis ſeruiebat: ſiue auulſus a regno ſtirpis da
uid:clara uoce cecĩerũt:ĩſtar clãgẽtis tubæ ꝗ ĩterpᷣtatur thecue Et cecierũt ſup iſrael:q quõdã erat
rectiſſimꝰdi. In diebꝰ Ozie regis iuda:ĩ quo pp tẽplũ &ſctà ſctõꝶ fortitudo dñi pmãebat:ſuoq; re
gebat ĩpio populũ cõſitẽtẽ. Nomẽ aũt Heroboã: ꝗ diuiſiõis populi cã extiterat: ſignifcat iſraelẽ lõ
go tpe ĩ idolatriæ errore mãſiſſe: puſqᷓ captiuitas uniuerſa cõcuteret: ꝗᷓ ĩ duobꝰãnis duplicẽ ondit
anguſtiã decẽ tribuũ ac duarũ: ut agentes ſi uellent pœnitentiã motũ terræ de cætero nõ ſentirẽt.
CSt dixit. BDominus de ſion rugiet ⁊ de hieruſalem dabit vocem ſuam:Et luxerunt ſpecioſa
paſtoꝛum:⁊ exiccatus eſt vertex carmelli. CNaturale eſt ut oẽs artifices ſue artis loquãtur
exẽplis: & unuſꝗſq; in quo ſtudio triuit ætatẽ: illius ſimilitudies ꝓferat. Verbi gratia: ꝗ nauta eſt &
gubernator: triſtitiã ſua cõparat tẽpeſtati: diãnũ naufragiũ uocat: nimicos ſuos: uẽtos appellat cõ/
trarios. Rurſũ ꝓſpitatẽ & lætitiã aurã placidiſſimã: & ſecũdos noĩat uẽtos trãꝗlla maria & equora
cãpis ſimilia. E regiõe miles ꝗcꝗd dixerit ſcutũ. gladiũ.loricã. galeã lãceã arcũ & ſagittas. mortem
e iii

in

,?ͤð

MHiero.liber

uuln“* & uictoriã ſonat: Cur hæc dicta ſũt: ut.ſ.oſtẽdamꝰ ẽt Amos ꝓphetã ꝗ paſtor de paſtoribus
fuit: & paſtor nõ ĩ locis cultis & arboribꝰ ac uineis cõſitis: Aut certe ĩter ſiluas & prata uirentia:ſed
in lata eremi uaſtitate. in q uerſatur leonũ feritas & interfectio peccoꝶ: Artis ſuæ uſũ eẽ ſermoni/
bus: Vt uocẽ dñi terribilẽ atq; metuẽdã: rugitũ leonũ & fremitũ nomiaret: Euerſionẽ iſraeliticaꝶ
urbiũ paſtoꝶ ſolitudini: & ariditati mõtiũ cõparãs. Dñs ĩqt: de ſion rugiet: & de hieruſalem dabit
uocẽ ſuã: Vbi erat tẽplũ & dei religio: Vt doceret deum nò iſrael urbibus.i. in bethel & in dan: ubi
erãt aurei uituli: nec in metropoli ſamaria & iezrael: Sed in uera religiõe uerſari. ꝗᷓ illo tpe colleba
tur in ſyon & hieruſalẽ. De ſion. n. egredietur lex & derbũ diñi de hieruſalẽ. Oia paſtoꝶ & regũ iſ-
rael ſpetioſa luxerũt: & exſiccatus eſt uertex carmeli: ꝗ quõdã lætis paſcuis abũdabat. Carmelgræ
ce dicitur & latine: hebraice aũt appellatur chermel: & füt duo mòtes ꝗ hoc uocãtur noĩe. Alter ĩ
quo fuit nabal maritꝰ Abigail ad auſtralẽ plagã. Alter iuxta Ptholomaidẽ ꝗᷓ priꝰuocabatur accho
mari ĩminẽs: In quo Helias ꝓpheta flexis genibꝰpluuiã ipetrauit: Si ergo de chermepdicit in quo
habitauit Nabal magis paſtoꝶ grægibꝰcõuenit: qa eſt iuxta ſolitudiné. Sin aut de illo ꝗ uicinus ẽ
Iittori: ad reges & ad ſupbiã ptinet regũ iſrael:quos ĩminẽte captiuitate iĩſtar mõtiũ deſertoꝶ dicit
eſſe uaſtãdos. Aliter cũ dñs de ſiõ & de hieruſalem:de ſpecula eccleſiæ ꝗᷓ ſupra mõtẽ ſita latere ñ po
teſt: & ĩ q́ uiſio pacis ẽ:dederit p uetꝰ & nouũ ĩſtrumẽtù: & p doctores eccleſiaſticos uocẽ ſuã: & q̃ſi
clara buccina ĩſõuerit. Tũc oĩa ſpetioſa paſtoꝶ.i. doctria hereticoꝶ: ꝗᷓ pulchro uidebat᷑ ſermõe cõ
poſita: & cognitio circũciſiõis. Hoc. n. ĩterpᷣtar᷑ chærmel: p quã ibi uere circũciſiõis ſciẽtiã pollicẽt᷑
lugebit atq; ſiccabit᷑.Et populoꝶ milia ꝗᷓ pp ſimplicitatẽ uocãt᷑ græges: ſubita ariditate marceſcẽt
C Bec dicit dñs:ſup tribꝰſceleribꝰdamaſci:⁊ ſuꝑ q̃ttuoꝛ nõ ↄuerta eũ:eo qð triturauerit ĩ plau
ſtris ferreis galaad. CPrimũ aduerſũ damaſcũ in qᷓ regnabat Azael dei ſermo dirigitur.
Qui eo tempore quo Amos prophetabat grauiter urgebat iſrael: in tätum ut oẽm regionem ga/
laad inſtar tribularum frumentum in areis triturantium iugularet: atq; contereret.
CEt mittã ignẽ in domũ azahel:⁊ deuoꝛabit domũ benadab. CB7ih ad itelligẽtiã qd Azahel
regnãtibꝰ Oꝛia & hieroboã iã ĩ ſyria mortu erat: & ei in regnũ ſucceſſerat filiꝰ ſuꝰbenadab. A quo
poſtea oẽs reges arã.i.ſyriæ & damaſci: benadab uocabulũ poſſiderũt. Vñ pulchre nõ dixit mittã
ignẽ in Azahel: ſed in domũ Azahel.i. in domũ ei regiam: cui bñdab filius eo tempore præerat.
CEt conteram inquit vectes damaſci. COẽm uidelicet ſyroꝶ fortitudinẽ quã ueluti quo
dam clauſtro & uectibus aduerſarioꝶ impetus ſubmouebant. L 3
CCEt diſpdã habitatoꝛes de campo idoli:⁊ tenentẽ ſceptrum de domo voluptatis:atqʒ luxurie.
CSubauditur cõterã atq; diſpdu. CEt populus ſyrie iĩ fines egypti vltiõis tranſferetur.
CQuod in prĩcipio dicitur:Sup tribꝰſceleribꝰdamaſci:& ſuꝑ q̃ttuor.Hũc ſenſũ iuxta hiſtoriã hẽre
põt:ſi ſemel eẽt meũ populũ ꝑſecutꝰaut ſcdo:darẽ ueniã. Nũc uero cũ tertio & qrto crudelis exti/
terit: ut captiuã multitudinẽ plauſtris ferreis tereret: nõne eũ debeo plagis corripe: nõne uultũ cle
mẽtiæ meæ auerſare ab eo. Iuxta tropologiã uero ſic poſſumus dicere: Primũ peccatũ eſt cogitaſſe
q̃ mala ſũt:Scdm cogita tiõibꝰacqeſcere puerſis. Tertiũ qd mente decreueris ope cõpleſſe. Quartũ .
poſt pctũʒ nõ agere pniaʒ:ſed in ſuo ſibi cõplacere delicto. Hoc oẽs faciut heretici ꝗ nõ ſolũ cogi
tãt ſed & faciũt mala: & doctria ſua ſimplices quoſq; decipiũt & eoꝶ ſanguinẽ bibũt. Damaſchus
eni ĩterpᷣtatur ſanguinẽ bibẽs ſup huiulcemodi iꝗt pctis dñs:nõne dignũ ẽ ut eos plagis corripiã:
& auertã ab eis faciẽ meã. Cõtriuerũt.n. in plauſtris ferreis pᷣgnãtes galaad: Aĩas uidelicet creden)y/
tiũ:q̃ᷓ in pricipio fidei pñt dicere.A timore tuo dñe cõcepĩus.Plauſtra aũt ſũt ferrea:de ꝗbus pſal/ PS 57:
miſta dicit. Filii hoĩum dẽtes eoꝶ arma & ſagitte. Iſte aùt pᷣgnãtes d galaad ſũt qd ĩterpᷣtatur trãſ
latio ſiue trãſmigratio teſtimonii. Migrauerũt.n.de eccleſia in hereſim: & teſtimòia dei ꝗᷓ prius ac
cepãt de aliẽis termiĩs trãſtulerũt. Sed emittet dñs ignẽ in domũ Azahel quã ipſi uocãt Azahel.i.
uiſionẽ dei.ignẽ ꝗ ligna in eis:ſtipulãq; cõſumat:& deuoret fũdamẽta.vVectes ãt damaſci ĩ telligũ
tur ꝗ ĩſtructi ſũt arte dialectica & argumẽtis philoſophoꝶ: uerbi gratia: hoſtiũ uocatur ꝗ falſũ dog
ma cõcepit: uectes eiꝰ: q ea ꝗᷓ male ab aliis ĩuẽta ſũt roborare conãtur ſyllogiſmis. Cũq; cõtriti fue
rint uectes damaſci: trãſferetur populus aran.i. excelſus atq; ſublimis: q erectus in ſupbiã & ſibi cæ L
leſtia repromittit in arenen ubi uocatio dei eſt: captus in ſalutem ſuam.
CBec dicit dũs ſuper tribus ſceleribus gazʒe:⁊ ſuper quattuoꝛ nõ conuertã eum:eo qð traſtule
rit captiuitatem perfectã ut cõcluderet eam in idumea. Et mittà ignem in muꝝ gaʒe:⁊ deuoꝛa/
bit edes eius:⁊ diſpdam habitatoꝛem de aʒoto:⁊ tenentem ſceptrum de aſcalone:⁊ conuertam
manum meamſ uper acharon ⁊ peribunt reliquie philiſtinoꝛum dicit dominus.
CIn tertiã & qrtã gñationẽ pctã patrũ ſe cõminatur dñs in lege filiis reddituꝶ:nõ eq̃litate iudicii
ut alii peccẽt: & alii puniãtur: ſed magnitudie clemẽtiæ: dũ ſemp expectat ad pniam. Quod ergo
dicit:hoc eſt: expectaui multo tpe ut agerẽt pniam:& iõ nolui punire peccãtes ut aliqũ cõuerſi re-
ciperẽt ſanitatẽ. Verũ ꝗa & tertio & q̃rto eadẽ faciũt:cogor mutare ſnĩiam & plagis corripe delin
quẽtes. Videamꝰ aũt ꝗqd philiſtiĩ & urbes eiꝰ peccauerit. Gaza ut ad iracũdiã dñm ꝓuocaret: trãſtu
lit captiuitatẽ pfectã populi iudæoꝶ: & cõcluſit eã in idumeã:ut idumeis uenderẽt quos cœpant
ex iudæis: pfectã aũt dicit ut ſignificet nullũ remãſiſſe captiuoꝶ.ꝗ nõ ſit traditus idumeis. Vñ ignẽ

Super Amos.c.i.

ſe in muros eius dicit eſſe miſſuꝶ: ꝗq uniuerſa deuoret. Et ꝗa quinq; paleſtioꝶ legĩus ciuitates poſt
Gazq trãſit ad Azotũ q̃ appellatur Aſdot:& dicit ſe habitatorẽ Azoti ꝑdituꝶ: & tenentẽ ſceptꝶ de
Aſcalone:regiã uidelicet poteſtatẽ:Ac deĩde ut pcutiat Acharõ. Et pibuũt ĩꝗt reliqæ philiſtii: quas
t aut geth ciuitatẽ: aut oẽs uicos ꝗ ſupradictis urbibus ſubiacẽt debemus accipe. Scdm tropologiã
ſic nobis exponẽdũ uidetur. Caza ꝗᷓ hebraice dicitur Aza:ſonat fortitudinem uel ipenũ: idumea
4 terrenũ atq; ſanguinariũ: A zatus.i.eſdo ignẽ uberis ſiue patrui: Aſcolõ ignis homicida ſiue appen
ſa & põderata:Accharon ſterilitas ſiue eradicatio. Igitur Aza qꝗᷓ ſibi fortitudinẽ repromittit & ſciazʒ:
accuſatur in eo qd in idumeã cõcluſerit captiuos. Quos ego arbitror oẽs ꝗ occidentẽ ſecũtur litte V
i ram:nolũtq; recipe ſpũm uiuificãtem:ſed ꝗqcũq; ſapiũt uolũt eẽ terrena.Ignẽ igitur ſe dñs miſſuꝶ
. dicit in muros gaze: ꝗbus ſua mendatia circũdare nititur & tueri. De Azoto quoq; auferet hĩtato/
o rem: ꝗa litterã ſeꝗtur: & ubera q nõ lacte:ſed igne ſũt plena: & ꝗᷓ mentitur ignẽ ſe hẽre patrii uel cu
e ijus uniuerla gnatio ignibus deputanda eft. Et tollet ſceptrũ de Aſcolone: ubi ignis homicida eſt.
d Sicut.n. ignis dñi ſaluos facit eos quoꝑ corda pœnetrarit. Sic ignis iſte ꝗ d cælo cecidit qſi fulgur
o ꝗ ſuccendit diaboli gite ueqnoſen afflauerit ĩterficiet Cõuertet quoq; manũ ſuã ſuꝑp Accharon
ubi ſterilitas eſt & eradicatio: ut ꝗqcũq; ſpiritalẽ nõ recepit ĩtelligentiã: iuxta Oſee hẽat uuluã ſteri/
6 lem & ubera arentia. Et ut oĩa uno ſermone cõpræhenderet. Peribũt iquit reliqe philiſtii: uel geth
e⸗ ciuitas in qua torcular diaboli eſt. Vel omnes philiſtiim qui appellantur cadentes poculo. Cù enĩ
tt inebriati fuerint corruent & in ſuo uomitu uolutabuntur.
n Hec dicit dñs ſuper tribus ſceleribus tyri:⁊ ſuper quattuoꝛ non conuertam eum.
. CEadẽ ſcelera ꝗᷓ & ſupradictis ĩputauerat ciuitatibus ẽt tyro ingent & exprobat.
1 CEo qð acluſerit captiuitatẽ ꝑfectã in idumeã de ꝗb' ſupra dictũ eſt).Et nõ ſint recoꝛdati fe/
deris fratrum. CFratres hic amicos uocat: & neceſſitudine copulatos. Eo quod hyrã
D rex tyri: cum Dauid atq; Salomone habuerit amicitias.

CSEt mittam ignem in murũ tyri:⁊ denoꝛabit edes eius. CHoc 2echiel ꝓpheta in uiſiõe

. tyri nabuchodonoſor regem chaldæorum feciſſe cõmemorat. Tyrus ĩterptatur tribulatio ſiue co/
anguſtãs. Oĩſq; doctrina puerſa cape nititur ueritatẽ: & cõcludere eã in terrenis ſenſibus. Et nõ re-
lut cordatur fœderis fratrüũ: quod de littera aſcendere debeamus ad ſpiritum: de terrenis ad cæleſtia.
o CHBec dicit dñs:Sup tribus ſceleribus edom ⁊ ſup quattuoꝛ nõ cõuertã eũ:eo qð pſecutus ſit
L Gem 27. d in gladio fratrẽ ſuũ. CFilios uidelicet lacob: de ꝗbꝰin bñdictiõibus Iſac plenius ſcriptũ eſt.
i.. CSt violauerit miſericoꝛdiã eiX.. C VYt obliuiſceretur germanitatis: fratrẽq; ſe eſſe neſciret.
I. Ouodq; ſegtur. C Et tenuerit vltra furoꝛẽ ſuũ ⁊ idignationẽ ſuã ſeruauerit vſq; in finez.
le COdiũ mõſtrat ãtiquũ qd nũꝗᷓ ſibi pace cõiũcti ſut: unde pœnã ꝓ ſceleribꝰ comminatur & dicit.
/ ¶ LMittã ignez in theman. C Quæ idumeoꝶ regio eſt: & uergit ad auſtralẽ ptẽ: nõ ſolũ the
⸗ man ſed & darum & naged dicitur: eo qd eurum & auſtrũ affricũq; reſpitiat: quodq; dictt.
¶Et denoꝛabit edes boſre. CNò ut ꝗdã putãt alterã ciuitatẽ: ſed idumeã. Iuxta illud quod
Eſa.õʒ.a. in Eſaia legimus. Quis eſt iſte ꝗ uenit de edom tictis ueſtibꝰ de boſra. Quicqd de Eſau & Iacob di-
ximus referamus ad iudæos & populũ xpᷣianũ. illi. n. terreni & ſanguinarii pſecuti ſunt fratrẽ ſuũ
iacob:ꝗq eos ſupplãtauit & abſtulit primogenita eoꝑ. Et pſecuti ſunt in gladio:ita ut ſubſtãtias poſ
ſeſſioneſq; credentiũ publicarent. Quod in apoſtoloꝶ actibꝰ legimus. Et uiolauerũt miſericordiã
4, ac iura naturæ: ohlitiq; ſunt matris ſuæ rebeccæ: ꝗᷓ interpᷣtatur patiẽtia: & ſimul eos gnauit in xpᷣo.
N Antiquũq; furorẽ & iracũdiã tenentes: uſq; hodie in ſynagogis ſuis ſub noĩe nazarenoꝝꝶ blaſphe/
4 mãt populũ xpᷣianũ: & dũmodo nos interficiant uolunt igne combuni. Sed dñs mittet i gnem in
4 theman in deſerta ſiccaq; iudæa: qᷓ nequaꝗᷓ irrigatur ĩbribus ꝓphetaꝶ: & deuorabit omnes muni-
i tiones eorum ſiue fundamenta murorum eius ut omni ſenſu litteræ eoncidente ſuperediſicetur
i eccleſia chriſti domini fundamentis. H
. CHec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus filioꝛum amon:⁊ ſuper quattuoꝛ non conuertam
i⸗ eum:eo quod diſſecauerit pꝛegnantes galaacl:ad dilatandum terminum ſuum. Et ſuccẽdam
«h——* ignem in muro rhabba:⁊ deuoꝛabit edes eius in vlulatu in die belli ⁊ in turbine:in die cõmotio
ms:⁊ ibit in elchom in captiuitatem ipſe ⁊ pꝛincipes eius ſimul dicit dominuus.
8 CFilios Amon ꝗ de loth ſtirpe generati ſunt & habitãt in harabia: ubi nũc eſt philadelphia: corri/
d it ſermo diuinus: quare ſub Saul rege iudeæ Naas ammanitis princeps eorum uaſtauerit iabis ga
n aad: & diſſecuerit prægnãtes eius ut dilataret terminos ſuos: & oẽm galaditim ſuo imperio ſub/
iugaret. Vnde cõminatur ſuccenſurum ſei gnem in muros rhabba:quæ fuit metropolis ammonmi/
H tarum: ut deuorentur ædes illius in clamore & ululatu uincentis exercitus: in die cõmotionis quã
. do captiui eius nabuchodonoſor uincente ducentur. Et idolum ammonitaꝑꝶ qd uocatur melchõ
ideſt rex eoꝶ feretur in aſſyrios: & principes eius.i. ſacerdotes pariter abducentur. In damaſcenis ꝗ
. bibunt ſanguinem accipiuntur heretici: qui nõ ſolum populum dei ab eccleſia diſruperunt: ſed &
. P5.52. cõtriuerunt eum & cõmoluerunt ferreis dentibus. De ꝗbus ſcriptũ eſt. Qui deuorant plebeʒ meã

ſicut eſcam panis.In filiis Amon ꝗ interprætãtur populus mœroris uel populus meus: ſciſmaticos
accipe qui ſeparãt quidem deceptã multitudinem ab eccleſia dei & rudes animas quæ nuper chri
e iiii

MHiero. liber

ſti cõcepe ſermonem: abrumpunt & diuidunt: non tamen faciunt crudelitatem quã heretici: dece
ptos quoſqʒ trucidãt: ſed in eadẽ regula fidei pmanẽtes dilatare cupiũt termios ſuos: & nomẽ glo

riæ in poſteris mittere. Itaq; dñs cõminatur ſe muros rhabbæ. i. multitudis: incẽſuꝑ:: & regẽ eorũ
auctorẽ ſciſmatis ire captiuum: & principes eccleſiæ iugo colla ſubmittere.

Capitulum ſecundum.

Ec dicit dũs ſuper tribus ſceleribus moab⁊ ſuper quattuoꝛ nõ cõuertam eum.Eo qð
incẽderit oſſa regis idumee vſqʒ ad cinerem. Et mittam ignem in moab ⁊ deuoꝛabit
fedes carioth:æ moꝛietur in ſonitu moab ĩ clãgoꝛe tube:⁊ diſperdam iudicezʒ de medio
eius: z omnes pꝛincipes eius interficiam cum eo dicit dominus. .
CVt oñndat ſe deus oĩum dñm & cunctas aĩas ad ſuum ꝗ earum cõditor eſt imperium pertinere.
Regis quoq; idumeæ iniuriam uindicat: immo ſcelus qd in eum a moabitis ppetratũ eſt: ut oſſa
eius uſq; ad cinerem cõcremarẽt: & ſeuitiam ſuã ac rabiem nec in morte finirent. Tradunt hebræi

oſſa regis idumeæ iam ſepulti: ꝗ cum Ioram rege iſrael & Ioſaphat rege Iuda:aſcẽderat aduerſum

moabun ultionem doloris a moabitis poſtea cõuulſa atq; ſuccẽſa: Ob hãc ergo inqunt cãm deus
miſſurũ ſe eſſe dicit ignẽ in moab uel metropolim moabitaꝶ: a qua tota appellata eſt ꝓuintia: uel
uniuerſã ꝓuiutiã ut deuoraret edes charioth: qd nomẽ eſt ciuitatis: Quomodo ãt nõ oportet trãſ/-
ferre captiuitatẽ pfectam & concludere eam in idumea ut de excelſis atq; cæleſtibꝰ humiles faciat

atq; terrenos: Quod gaza & Tyr feciſſe memorãtur: Sic oſſa regis idumeæ cõburere nõ debemꝰ?:

& cinerẽ fauillãq; diſſoluere: Iudæi & heretici trãſferunt ĩtelligẽtiam ſpiritalem ĩ carnes idumeas:
& ſenſũ regiu: q uerſatur in littera: & eſt ſolidiſſimus atq; firmiſſimꝰ: carnaliter intelli Fade eneruãt
atq; cõminuũt. Qui legit introiſſe iudã ad thamar meretricẽ: ſi turpitudinẽ ſequatur ſitteræ: & non

aſcẽdat ad decorẽ ĩtelligẽtiæ ſpiritalis: cõburit oſſa regis idumeæ: Et iccirco mittit dñs ignẽ ĩ mo

ab qui ĩterprætatur ex patre. eo qd natus quidẽ ſit ex deo: ſed eũ reliquerit: Et deuorabit opida eiꝰ:
qd interprætatur carioth: & nõ aliter morietur moab: miſi ĩ clamore & ſonitu & ululatu &clãgore
bucinæ: ut excelſis ſenſibus opprimatur: q in ſanctis libris clãgoribus bucinæ comparantur. Tuũc
& iudices & principes & omnes qui præſunt terrenis operibus: deſtruit ſermo diuinus: Et præcipit
doctonbus eccleſiæ: In montem excelſum aſcende qui euangelizas ſion: exalta in fortitudine uo/
cem tuam qui prædicas hieruſalem. .
CMec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus iuda ⁊ ſuper quatuoꝛ non conuertam euʒ:Eo qð
abiecerit legem domini:⁊æ mandata eius non cuſtodierit:deceperunt eni eos idola ſua poſt que
abierant patres eoꝛum:Et mittam ignem in iuda ⁊ deuoꝛabit edes hieruſalem.
CCæteris ſupradictis urbibus non exprobat qd legẽ dei abiecerint: nõ enim habuerunt ſcriptam
legẽ ſed naturalem: Vnde eos dicit erupiſſe in crudelitatem. Iudas ãt in quo erat dei religio: icrepa
tur a domino: quare mãdata illius non cuſtodierit: ſed abierit poſt idola: non enim poterat añ ab
idolis decipi niſi legẽ dñi repuliſſet: Vnde dñs cõminatur ẽt ĩ iudã ignem eſſe miſſurum:qui deuo
ret edes hieruſalem: non illius: in ꝗᷓ pacis uiſio cõmoratur: Sed eius quæ hieruſalem gloriâ pdidit.
Quicquid de Iuda diximus refer ad eccleſiam:qᷓ in eo arguitur qd legẽ dñi contempſit: & unuſqſq;
adorat uitia ſua atq; peccata: Dicente Petro: Aquo enim quiſ ſuperatur huius & ſerueſt: Auarus

i. pet: z. d

aurum. guloſus uentrem: libidinoſus adorat uenereas uoluptates. Vnde mittet dominus ignem

in Iuda & deuorabit fundamenta uitioſa: Simulq; diſcimus creatorem omnium: non ſolum Iudæ
& hieruſalem: ſed & uniuerſarum gentium habere curam: Et iuxta apoſtolum: Eos ꝗ ſine lege pec-
cauerunt perire ſine lege: & qui in lege commiſere delicta: lege domini Iudicari.

CHec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus iſrael:⁊ ſuper quatuor non conuertam eum.

R O.2z. b.

CIccirco ponit nouiſſimum Iſrael:quoniam prope omnia quæ ſecuntur ad ipſum ſcripta ſunt: Vt

ſub uno textu ſermo propheticus libri ordinem contineret.
CPꝛo eo quod vendiderit argento iſſtum.
CPrimum eorum ſcelus eſt quod propter pecuniam hominem uendiderint. & hominem iuſtum
qui in eo admirabilior eſt: quod nec paupertate ſuperatus eſt: ut iniquum aliquid faceret.
CEt pauperem pꝛo calciamentis. =ðèð
Cldeſt ꝓ rebus uiliſſimis prætioſam hominis animam. ò”MU;
NQui conterunt ſuper puluerem terre capita pauperum ⁊ viam humilium declinant.
CIdeſt in tanta eleuantur ſuperbia:& nolunt cum humilibus ambulare.

CEt filius ac pater eius ierunt ad puellã vt violarẽt nomẽ ſanctũ meum:⁊ ſuper veſtimentis pi

gnoꝛatis accubuerunt iuxta omne altare:⁊ vinum dãnatoꝛum bibebant i domo dei ſui.

CQuicqd autem fit turpiter ad dei refertur iiuriã: ꝗ dicit: Peruos nomẽ meũ blaſphematur in gẽ

tibꝰ. Iuxta tropologiam: Sicut & in oſee docuimus ſub nomie Iſraelis hereticos ſignificari: ẽt nũc

poſt iudã & hieruſalem qui interprætatur eccleſia intelligamꝰad hereticos ſermonẽ ꝓpheticũ diri
gi: quendunt argento Iuſtum: ideſt eccleſiaſticum: ꝗ nõ habet ſciẽtiã ſcripturaꝑꝶ: ſed ſimplicitate

Iſa. 40. b.

Lue

ll

laltg⸗
Cche

ſti.
5

Super ⸗Amos.ciij.

contêtus facit mandata quæ iuſſa ſunt. Hæc faciunt heretici pro diuitiis & p calciamẽtis: quibꝰ cal
cãt puluerem terræ: qa nõ poſſut nudis pedib“ ſtare ſup terrã ſanctã. In ꝗᷓ ſtetit Moyſes & Ieſus filiꝰ
naue: Vnde & apoſtoli nudis pedibꝰ iubẽtur incedere ne ꝗd mortis habeant. & pelliũ: quæ referũ
Io.iꝗ. a. tur ad carnes: Declinãt heretici uiam humilium: illã uidelicet ꝗᷓ dicit: Ego ſu uia ueritas & uita. Fi/
lius quoq; & pater ĩtroierũt ad unã puellam:Patrẽ noſtrum eẽ populum Iudæoꝶ ſepe legimꝰ: Di/
i. cor. 0. a. cẽte paulo: Nolo enĩ uos ignorare fratres: qa patres noſtri omnes ſub nube fuerut:Et in alio loco:
pᷣs. 44. Pro patribus tuis nati ſũt tibi filii: Nos igitur filii ſumꝰ: & pater populus iudæoꝶ: Peccamus & unũ
ſcelus cõmittimꝰ: qñ ad obſeruationẽ ſabati: circunciſionis iniuria: cerimonias legis abolitæ: cum
parẽte noſtro ĩgredimur.Bibũt heretici uinũ dãnatoꝑꝶ: qui ex eo quo egreſſi ſunt de eccleſia daãna
ti ſunt: Hoc uinum eſt ſodomorum: furoris: draconum: & aſpidum. H
CEgo autem exterminaui amoꝛeum a facie eoꝛum.cuius altitudo cedroꝛum altitudo cius:ł-
foꝛtis ipſe quaſi quercus:⁊ contriui fructum eius deſuper ⁊ radices eius ſubter:Ego ſum qui
aſcendere vos feci de terra egvpti.⁊ eduxi vos in deſertum quadraginta annis vt poſſideretis
terram amorei:Et ſuſcitaui de ſiliis veſtris in pꝛophetas:⁊ de iuuembus ueſtris in naʒareos.
C Egrediẽtibꝰ uobis de ægypto exterminaui añ faciem ueſtrã ſeon regẽ amorreoꝑꝶ: qui tam excel
ſus erat & fortis q̃ſi cedrus & quercus: & feci ut poſſideretis terrã amorrei quã diuiſit moyſes filiis
rubẽ & gad &dimidiæ tribui maneſſe. Et poſt tãta beneficia ẽt hoc addidi: ut de filiis ueſtris aſſume .
rem michi prophetas & facerem nazareos. Prius ergo ꝗᷓ educeret nos deus de terra ægypti:de for/
nace ferrea: & exterminauit ante faciem noſtram amorreum: qui dicitur amarus: ſiue Ioquens: uel
famoſus: & ſtequenti ſermone celebratus: Hic autem amoreus & rex amoreorum appellatur ſeon
arbor infructuoſa & ſterilis: non quo fructus non fatiat: ſed malos afferat fructus. Sicut & de pſeu/
do ꝓphetis legimus: Ex fructibus eoꝶ cognoſcetis eos: ex malis uidelicet fructibus: ſiue igitur fru
cctum nõ faciat ſiue faciat: ſed nõ in bonũ: Infructuoſa appellatur: Iſte ſeon de quo ſcribitur iam ſe
curis ad radices arboris poſita eſt: dnño pcutiente ſucciſa eſt: cuius altitudo cædroꝶ altitudini com
paratur.De ꝗbus legimus: Vidi ĩpium ſupexaltatũ ſup cædros libani. Fortitudo quoq; eius quaſi
Luc u. a. qrcus arboris duriſſimæ atq; fortiſſimæ: De hoc forti dñs loqtur. Cũ fortis armatus cuſtodit atriũ
ſuum. Ipſe dñs fecit nos exire de ſeculo p ãnos quadraginta. (Qui numerus ſemp afflictiõis: & ie/
iunii: luctus & doloris eſt) Et ꝑ tribulatiões & anguſtias puenire ad terrã ſanctam: ut poſſideremꝰ.
Primũ terrã amorrei.& illius quõdam regio: fieret noſtra poſſeſſio. Et poſtea ſuſcitaret de filiis no
ſtris ꝓphetas: oẽs ſanctos uiros:ꝗq acceperũut ſpiritũ ꝓphetalẽ. De ꝗbus in prima ad Corinthios ple
nius legimus. De iuuenibus noſtris aſſumere nazareos & ſanctificatos: ꝗ deo ſuas aias ĩmolantes
uinũ qd ĩebriare põt & ſtatũ mẽtis euertere: nõ attingunt. Vt habeãt comã Sanſon: in cuiꝰ capite.
(Quia caput uiri chriſtus ẽ) Fortitudo & uictoria conſiſtebat.
CMunquid non eſt ita ſilij iſrael dicit dominus.Et pꝛopinabatis nazareis vinum:⁊ pꝛophetis
mandabatis dicentes ne pꝛophetetis. Ml M
CMe uobis tanta pᷣſtante benefſicia. Nunqd poteſtis dicere qd iſta non feceritis ꝗ in tantã rabiem
ꝓrupiſtis: ut iebriaretis nazareos meos uino: ꝗbus lege pᷣceptum eſt: ut oẽ qd inebriare põt non bi
bãt.Et mandaretis prophetis: ne in meo nomine prophetarent. Quod & Amos prophetæ prece/
pit amaſias ſacerdos bethel: & Hieremiæ a rege mãdatũ ẽ: ne uerbis dñi loqꝗretur ad populũ. Iuxta
tropologiã. Ebrietatem illã intelligamus qua curis ſeculi ĩebriatur: & obruitur aiæ uigor. Et illos
ꝓphetis mãdare dicẽtes:ne ꝓphetetis:qui liuore ſuperati ꝓhibent eruditos uiros doctrinæ ꝓferre
ſermonem. Et dicẽte dũo: Vade & dic populo huic.illi econtrario iubent: ne loquaris in nomine
domini. Maxime ſi ille qui doceat non turpi lucro: gloriæ: atq; iactãtiæ: ſed utilitati legentium.
audientiumq; prouideet. MW
CEcce ego ſtridebo ſuper vos ſicut ſtridet plauſtrum onuſtum feno⁊ peribit fuga a veloce:⁊ꝛ
foꝛtis non obtinebit virtutem ſuam:æ robuſtus non ſaluabit animam ſuam. MMVM,D
C Me uobis præſtante beneficia: uobis autem contraria agentibus. Iccirco ſicut plauſtrum ſtipulæ
uel fœni onere prægrauatum ſtridore & ſonitu longe exululat. Sic & ego ueſtra peccata ultra nõ
ſuſtinens: & quaſi ſtipulam tradens incendio. Clamabo & dicam.
n CNDNeribit fuga a veloce⁊ cetera. HMM ”UMU0
CVoluere ſe ſubter eos ut plauſtrum comminatur deus ſœno prægrauatum. Vt quia frumentum
non habent: qd in horrea recõdatur. Fœnum eorum & ſtipula incẽdio cõcremetur. Plauſtrum qd
Eſa.25. d. uoluitur illud eſt de quo in Eſaia legimus. Cõculcabitur moabitis ſicut conculcatur area in plau-
ſtris. Et in alio loco. Ponam inquit te ſicut rotas plauſtri nouas cum ſerrarũ dentibus: & conteres
montes & comminues ualles: Vt poſtqᷓ montes ualleſq; contriueris pereat fuga a ueloce:Dicen/

l

erzd

Ro.zb.

1 lI.cor. 9.d: te paulo: Neſcitis: qa qui in ſtadio currũt:Et ĩ alio loco: Currebatis bene: ꝗs uos impediuit Et d ſe
Gal.).a: ait:Bonũ certamẽ certaui: curſũ cõſumaui: De malis ãt curſoribus loꝗtur: Nõ uolẽtis neq; curren-
. n. thi. 4. b tis ſed miſerãtis ẽ dei. Si gradu cõcito fugerimꝰ: peccatum nos appræhendere nõ ualebit: & fortis
. Ro.9.c. nõ obtinebit uirtutẽ ſuã:nõ qd fortis ſit: ſed qd fortẽ eẽ ſe iactet:q cõfidunt ĩ uirtute ſua:Robuſtus
i quoqʒ ꝗ nõ ſaluabit aĩam ſuã:ille eſt ꝗ neqᷓꝗᷓ apoſtoli poſſidet armaturã:habẽs ſcutũ:ſed nõ fidem:
te
„*

—

Miero.liber

Acciĩctus lũbos:ſed nõ ĩ ueritate:Indutus loricã ſed nõ iuſtitiæ: portãs gladiũ ſed nõ ſalutis.
CEt tenẽs arcũ nõ ſtabit. CIſti ſunt ſagittarii de quibus & Dauid canit: Ecce peccatores in
tenderunt arcum parauerunt ſagittas ſuas in pharetra.
C Et velox pedibus ſuis non ſaluabitur ⁊ aſcenſoꝛ equi non ſaluabit animam ſuam.
CQui ꝓpter acumẽ igemii diſcurrit ꝑ teſtimonia ſcripturaꝑꝶ: & oratorũ eloquẽtia: uel ſophiſma-
tibus dialecticis opprimere nititur ueritatẽ.ĩ eo ppeditur & corruit: qa nõ ĩ dno ſed ĩ ſuis confidit
pedibus: Aſcenſor quoq; equi nõ ſaluabit animam ſuam: ſed periens audiet Hi ĩ curribus: & hi in
equis nos autẽ ĩ nomine dei noſtri inuocabimus: lIllis obligati ſũt pedes & ceciderunt. Et iterum:
Dormitauerunt omnes qui aſcenderunt equos. .
CEt robuſtus coꝛde inter foꝛtes nudus fugiet in illa die dicit dominus.
CQui locus dupliciter expom poteſt: Vt aut inde poſſit euadere: qa expoliauit ſe uegerẽ hominẽ:
& pelliceas tunicas peccatoꝑe: & nulla fuit ſarcina pᷣgrauatus: Aut ecõtrario ꝗa nudus eſt: & chriſti
perdidit ueſtimentuù nihil ei ꝓderit fortitudo ſua: ſed in die prælii fugiet pſequentes: & abſq; arma
SS tura apoſtoli reſiſtere non ualens hoſtibus terga præbebit. Cap.iii.
QAcite verbum quod locutus eſt dominus ſuper uos ſilij Iſrael:ſuper omnem cogna-
tionem quam eduxi de terra egypti dicens Tantummodõ uos cognou ex omnibꝰ co⸗
Egnationibus terre: Iccirco viſitabo ſuper vos omnes iniquitates veſtras.
Cad duodeci tribꝰ ꝓphetalis ſermo dirigitur: qa ſolos ait: uos cognoui:ꝗ creator ſũ omnium:&
uos habui peculiarẽ populuũ. Iccirco ſuꝑ ſolos uos oĩa ueſtra peccata reſtituam: Potẽtes.n. potẽter
tormẽta patiẽtur: ꝗ at mimus ẽ: dign' eſt miſericordia: & iuditiũ dei de domo eius dicitur habe-
re pricipiu. Iuxta ſpiritalẽ uero ĩtelligẽtiã ꝓprie ad eos ſermo fit dñi: ꝗ ſenſu uidẽt deũ: quos edu/
xit de terra ægypti: & de poteſtate pharaonis: ut neq;ꝗᷓ luto & paleis deſeruirẽt exſtruẽtes ægyptias
ciuitates: Et quos ex oĩbꝰ tribubus terræ cognouit: Dicẽte apoſtolo: Nũc ãt cognoſcentes deu ma/
gis ãt cogniti ab eo:Et in alio loco Qui ignorat ignorabitur: Nõ oẽs ergo cognoſcit dñs:ſed eos
qui eius cognitione ſũt digni. Loquẽs in euangelio. Recedite a me oparii iniqtatis neſcio uos. Ic
circo inqt ꝗa ſolos uos cognoui & meos habui: uiſitabo ſup uos oẽs iniꝗtates ueſtras. Quẽ diligit
dñs corripit: & caſtigat oẽm filium quem recipit. Et pulchre dixit uiſitabo & nõ percutiam: quia
plaga dei uiſitatio eſt atq; curatio. Et omnes inquit iniquitates ueſtras uiſitabo: ne quid impercuſ/
ſum remaneat: ne quid non recipiat ſanitatem. =V
C MHũquid ambulabunt duo pariter niſi ↄuenerit eis:nũꝗd rugiet leo ĩ ſaltu niſi habuerit pᷣdã:
nũquid dabit catulus leonis vocem de cubili ſuo:niſi aligd appꝛehẽderit:nũquid cadet auis in
laqueũ terre abſq; aucupe:nũquid auferetur laqueus de terra anteqꝙᷓ; qd ceperit. Si clanget tu
ba in ciuitate ⁊ populus nõ expaueſcet:Si erit malum in ciuitate:qð dñs non fecerit.
CAliqui putat ſex exẽpla ꝓpoſita:duoꝶ pariter ambulãtiũ: & leonis rugiẽtis in ſaltu: & catuli leo
nis dãtis uocẽ de cubili ſuo. Et auis captæ ab aucupe: & laq́i in terra defixi: & tubæ in ciuitate clan
gẽtis. liſq; exẽplis redditã ſimilitudiné: ut quõ ſupiora cãm hũñt:& nõ fiũt niſi illa pᷣceſſerit.Sic nul
lũ in ciuſtate accidere malũ qd dño pcipiente nõ factũ ſit.Sũt ꝗ primũ exẽplũ eſtimãt cõtinere do
ctrinã:quo nõ poſſint duo pariter ambulare niſi ſibi añ cõſenſerit in eũ ꝗ fecit utrũq; unũ & mediũ
parietẽ maceriæ deſtruxit: & duos cõdidit in unũ nouũ hoĩem: fecitq; ĩter eos pacem: & copulauit
uinculo caritatis: ut cũ fuerit ſimul duo: poſtulẽt a patre: & ĩpetrẽt ꝗcꝗd rogauerint.Hi ſũt duo po
puli circũciſiõis & gẽtiũ: qd ſi diſcordia ſepentur ſtati eos leo rugiens zuach

it. DHe quo & Petrus ait
Aduerſarius ueſter diabolus tanꝗᷓ leo rugiens circuit. Qui leo non uerſatur inter ligna pomifera
qᷓ laudãt deũ:ſed ubi ſiluæ ſũt & ĩculta humus: & beſtiæ cõmorãtur. Et nõ ſolũ leõis patebũt mor
ſibus: ſed apphendet eos catulus leonis & ducet ad cubile ſuũ: fugiẽs lucẽ & ꝑget ad tenebras. Oĩs
eni ꝗ peccat amat tenebras & odit lucẽ.Tertia pœna eſt eoꝶ quos diſcordia ſepauit. ut pdãt alas
ꝗbus prius ſublimiter ferebãtur: & de cælis in terrã corruãt & teneãtur ab aucupe:ꝗ ꝓpria uolũta/
te ad terrena deſcẽdũt põdere pctõꝶ depſſi:& uitio ſuo adhærẽt uiſco. De quo ĩ apoſtolo legĩus:
Qui adhæret meretrici unũ cũ ea corpꝰ efficitur. Quarta pœna diſcordãtiũ eſt ut capiãtur laqo:ꝗ
nõ in cælo ſed in terra poſitus eſt. De quo qd euaſerit: Sanctus dauid gloriatur & dicit Aĩa noſtra.
ſicut paſſer erepta eſt de laqueo: Iſte eſt cõtritus laqueus: de quo & apoſtolus loqtur ad credentes
Deus cõteret ſatanã ſub pedibus ueſtris. Quiĩta pœna eſt eoꝶ qui reliquære pacẽ ꝗᷓ exſuperat om/
nẽ ſenſũ: Et ꝗᷓ dñs pergens ad patrem apoſtolis reliquit dicens Pacẽ meã do uobis. Vt in ciuitate
domini cõſtituti tube ſonitu terreãtur: Quicquid enim in ſcripturis ſanctis dicitur tuba cõminans
eſt:& grãdi uoce aures credẽtiũ pœnetrãs. Si iuſti ſumus ꝑ tubã chriſti ad beatitudinẽꝓpuocamur:

Ps. 63.

Sap.6. b.

Gal.A. b.
l. cCor.lꝗ.g

Heb. I2. b.

ps. 123.

Io.lA.·d.

Si peccatores audim ꝗᷓ ſimꝰ tormenta paſſuri: Malũ ãt qd dñũs facit ĩ ciuitate nõ cõtrariũ eſt uirtu

ti: ſed afflictio & crutiat': De quo legim: ſufficit diei malitia ſua. i. tribulatio & ãguſtia: Et in Iona
Ber dñm ſupꝑ malitia quã locutẽ ut faceret: Malitia utiq; ibi ſbuerſio niniuitaxꝶ ẽ:quã p ꝓp bhaʒ

eꝰfuerat cõminatꝰ: ñ uirtuti ↄtraria qᷓ ad pctũm ptinet: qa ñ faciet dñs deꝰ uerbũ niſi reuelaue/

rit ſecretũ ſuũ ad ſeruos ſuos ꝓphas:ñ qd dñs oĩa reuelet ꝓpłhis:qᷓ ĩ cælo faciat: uel añ iã fecerit ſed
facturus in terris ſit. Reuelauit Noe ſeruo ſuo qd eẽt iducturꝰ diluuiũ.Reuelauit Habraã & loth

1u7.

l

lucſo⸗

8
ter
e
l
do
mn C
en enl
.
ler ban
n

i
un
un

In
c
Dul
1 Iſa. 7.a.
it
0
2
Luc.IO. a.
1s
S
ſol
ſn ,
n N

Iſa.7.c.

6

CXeo rugiet.ꝗs nõ timebit:dñs deꝰlocutꝰẽ ꝗs nõ ꝓphetabit.

Super Amos. ciiij.

feruis ſuis: qd arſuræ eſſent ſodõa & gomora: adama & ſeboĩ. Reuelauit Ioſeph ĩterpᷣtationẽ ſom
nii ſeptẽ ĩnoꝶ famis ĩ ægypto:Et Ionæ ꝓphæ ſubuerſionẽ Niniue: Vt q audirẽt uẽtura ſupplitia:
aut agerẽt pniam: & tormẽta ui tarẽt: aut cõtẽnẽtes iuſtiꝰ punirẽtur: Ita & nũc diñs reuelat pamos
ſeruũ ſuũ ac ꝓphetã:qd facturꝰſit.x.tribubꝰ: ut ſi fuerit ad meliora cõuerſæ & idola deſeruerint: de
ĩminẽti piculo liberèt᷑: Et nota qd clemẽs & bẽignꝰdeꝰ ſp futura pᷣnũtiat: ne cogat᷑ ĩferre ſupplitia
CQuis ĩ hoc loco:nõ ꝓ im
poſſibili.ſed ꝓ raro accipitur: Ille. n. nõ timebit & ille nõ ꝓphetabit: ꝗ ꝓpter duritiã ſuã dnm audi
re cõtẽpſerit: Et ẽ ſenſus iuxta hiſtoriã: Si ad leonis uocẽ omnia cõtremeſcũt: & cũcta aĩantiũ natu
ra terretur: nos iubẽte do ut loqᷓmur & ãnũtiem populo uẽtura ſupplitia:ñ ꝓphabimꝰ?nñ loꝗᷓmur:

Auditũ facite in edibꝰ aʒoti:⁊ i edibꝰ terre egypti:⁊ dicite cõgregamini ſuꝑ montes ſamarie

⁊ videte ĩſanias multas i medio eiꝰ:⁊ calũniã patiẽtes i penetralibꝰ eiꝰ: Et neſcierũt facere re/
ctũ dicit dñs:theſaurizãtes iniquitatẽ:⁊ rapinas in edibꝰ ſuis ꝓpterea hec dicit dñs deus:Tri
bulabit᷑ ⁊ circuietur terra:detrahetur ex te foꝛtitudo tua ⁊ diripientnr edes tue.

iuditiũ: Quomodo ſi diceret priꝰ uidete qᷓ faciã & tũc meã ſentẽtiam cõprobate. Videte ĩſanias ut
ro deo adorẽt uitulos & ĩmolẽt filios ſuos: Næc hoc ſcelere cõtẽti: caluniãtur paupes ĩ penetrali/-
us ſuis: & omnino facere neſciũt rectũ. Theſaurizates ſibi nõ aurum & pecunias ꝗᷓ ĩterdũ labore
quærũtur: ſed iniqtatẽ & rapinas ĩ ædibus ſuis: Vt qa deſerto dei cultu adorauerũt idola: Tradat
eos ĩ reprobũ ſenſũ:ut fatiãt q̃ nõ oportet.Et ꝗa ſemel iuxta leges tropologiæ ſamaria refertur ad
hereticos: ꝗq cuſtodes mãdatoꝶ dei ſe eſſe mentiuntur: Præcipit ſermo diuino ut in gẽtibꝰprædicẽt
quæ nõ habẽt notitiã dei. in quoꝶ doctrina ignis exurẽs eſt: & tribulatio & anguſtia ut cõſiderent
falſã ſamariã & aſcẽdãt ad mòtes ſupbie eius: & uideãt multas ĩſanias ĩ medio eius dum unuſqſq;
fingit qd ĩ animũ eiꝰ ĩciderit: Calũniã quoq; patiũtur ĩ pœnetralibeiꝰ ſimplices ꝗqq; credentiũ:dũ
ſub nomine ueritatis colũt mẽdatiũ & mmno rectũ facere neſciũt qa pdiderũt tramitẽ ueritatis.
Nec credũt ĩ eo ꝗ dicit Ego ſũ ueritas:Et theſaurizãt ſibi dogmata imiqtatis: & rapiũt atq; conclu/
dũt ĩ edibꝰ ſuis quos potuerit falſo errore decipere: Propterea tribulabuũturĩ die iuditii. Et omnis
eoꝑ fortitudo attenuabitur: Et diripiẽtur qᷓ habuerãt de rapinis: ut liberẽtur populi quos decepe/
rãt: Aut certe quottidie p uiros eccleſiaſticos tribulabũtur: & circũdabũtur teſtimoniis ſcripturarũ:
& detrahetur ex eis fortitudo ſyllogiſmoꝶ: & uerboꝶ argutiæ: ꝗbus ſuum dogma firmauerãt: Et
edes eoꝶ diripiẽtur: ut qui rapti fuerant de eccleſia: Ad eccleſiam reuertantur.

CHec dicit dominus quomodo ſi eruat paſtoꝛ de oꝛe leonis duo crura:aut extremum auricule:

ſic eruentur filij Iſrael qui habitãt in ſamaria in plaga lectuli ⁊ in damaſci grabato.
CSupius diximus amos ꝓphetã artis ſuæ uſum eẽ ſermonibus: Vt qa paſtor gregũ: mihil terribili“
leone dgnuratziri dñni leoni cõparet. Iuxta hũc ergo ſenſum ẽt nũc de eo qd ſæpe uiderat ſu/
mit exẽplũ:& ſic decẽ tribuũ puas reliqas de aſſyrioꝶ narrat mãibꝰeruẽdas. Quõ ſi paſtor deuora
tis oibꝰ mẽbris:duo crura aut extremũ auriculæ de leonis faucibꝰeruat. Poſitoq; cõparatiõis exẽ/
plo: Ita ĩꝗt eruẽtur filii iſrael. Decẽ uidelicet tribꝰꝗᷓ hitãt in ſamaria:in plaga lectuli & damaſci gra
bato. Quod mihi ſic explanãdũ uidetur. Præcepit dñs p Eſaiã ꝓphetã Achaz regi iudæ ne timeat

CDicite inꝗt ut cõgregẽtur oẽs gẽtes ꝗᷓ ĩ uicino ſũt: & uideãt ſcelera iſrael:ne iniquũ putẽt dei eẽ

duos ſemiuſtos torres i. raaſin regẽ ſyriæ: & faceæ regẽ iſrael: Filii ergo ſamariæ hitat in plaga le/

ctuli: reqeſcẽtes ĩ ſyroꝶ auxilio: & in damaſci grabbato:ſibi uictoriã pollicẽtes: Vt quõ ꝗ ſeſſus eſt
refocilatur in lectulo:ſic illi fractas ui res uicinæ gẽtis auxilio roborarẽt. Vñ & in Eſaia p typũ dici
tur futurorũ:qd naſciturus ſit puer ꝗ priuſqᷓ ſciat uocare patrẽ & matrẽ: accipiat ſpolia ſamariæ: &
uirtutẽ damaſci. Quæ.ſ.cõtra hieruſalẽ iũctis uiribꝰdimicabãt. Iuxta tropologiã in crure uia ondi
tur doctriaꝶ. Vñ & apoſtoli abſq; calciamẽtis iubẽtur incedere. In aure ſacramenta dictoꝶ. Vnde
dicitur: ꝗj habet aures audiendi audiat: Hoc iter tam heretici ꝗᷓ waſilri eoꝶ demones q ſignifican

tur p leones iĩpedire feſtinãt. Sed ſi uenerit uir eccleſiaſticus & hõ dei de eoꝶ faucibꝰ eruit duo cru-

ra:aut extremũ auriculæ: ut ſecuro pede & tutis auribus dñm ſequi & uerba eius audire ualeamus
Sicut ꝑ ſamarià heretici ſic per damaſcum poſſunt ſignificari ſapientes huius mundi.

iſrael ſuꝑ eũ viſitabo ⁊ ſup altaria bethel:? ãputabunt᷑ coꝛnua altaris:⁊ cadẽt in terrã:⁊ pcutiã
domũ hyemalẽ cũ domo eſtiua:⁊ pibunt domus eburnee ⁊ diſſipabunt᷑ edes multe dicit dñs-

CPræcipit ãt ſermo diuinus ut primũ audiãt:deĩde cõteſtẽtur q dñs dixerit: Quia ĩ die inqt cũ uiſi/

tare cœpo pᷣuaricatões Iſrael: & eis reddere ꝗᷓ merẽtur: & captiuitatis tp̃s aduenerit: Tüc deſtruẽtur
altaria bethel & ruẽt ĩ terra aſſyrio uaſtãte:Et pcutiã domũ hyemalẽ cũ domo eſtiua:& pibũt do/
mꝰeburneæ: Poſſumꝰſimpliciter accipere tãtaꝶ eos fuiſſe opu: ut duplices haberẽt domos: hyema/

les & eſtiuas: q̃ aliæ uerſæ eſſent ad aqlonẽ: aliæ ad auſtꝶ: ut ꝓ uarietate tẽpoꝶ rigoris & caloris:

cæli quoqʒ tẽpiẽ ꝓuiderẽt.Legimꝰ quoq; Achab regẽ Iſrael tatis fluxiſſe delitiis: ut domũ ſibi ebur

neã fecerit:Poſſumus ẽt domũ hyemalẽ appellare regnulſrael:ĩ qᷓ frigus erat religiõis: Et domum

eſtiuã hieruſalẽ: in qᷓ erat tẽplũ & offerebãtur holocauſta mane & ueſpe:& uigebat calor religiõis:

CAudite ⁊ ateſtami i domo iacob diẽ dñs deus exercituũ:qꝛ ĩ die cũviſitare cepo pᷣuaricatões

Heretici tot habẽt altaria: quot ſciſmata: Quãdo ergo uiſitate cœpit dominus pᷣuaricationes eorũ:

Miero.liber

amputabit & cornua altaris: quod ꝑ ſuperbiam unũ habere ſeĩ actãt: Cadentq; eoꝶ comua ĩdeſt ar
rogantia ĩ terram: Et percutiet domum hyemalem: eos hereticos qui laborãt cõtinẽtia & ieiuniis
xerofragiis & chaumeoniis: E quibus tacianus& manicheus: Et domum eſtiuã: eos ꝗ ꝓpter uẽtris
ingluuié: oẽm recipiut uoluptatẽ: Et pibt dom eburneæ ꝗ artifici: & rhetorici nitoris ſplẽdore

cõpoſite ſũt: Et una ueritate ſurgẽte multa mendatia deſtruentur. Cap.iiii. (pes.

= v Agdite ᷣbũ ̊ vace pigues q̃ eſtis i mõte ſamarie q̃ calũniã facitis egẽis:⁊ afrigitis pau/
RS CLoquitur ad principes Iſrael & optimates quoſq; qui delitiis ac rapinis uacabãt: ut audi
„WBant ſermones dei: & non aratores boues ſed uaccas pingues de armento ſe eſſe nouerit: per

quos ſigniſicat: eos non agriculturæ ſed immolationi & eſui præparatoo.
Que dicitis dominis veſtris. Cdeſt paſtoribus:per quos reges intelligimus:

¶ Afferte ⁊ bibemus. CQeſt iubete tãtum: & nos cũcta uaſtabimus: ſignificat enim ebrie

tatem eorum in uino atq; luxuria quæ ſtatum mentis euertunt.
Nurauit dominus in ſancto ſuo. CIdeſt in filio uel in templo⸗
E Quia ecce dies venient. CIdeſt non longe eſt dies captiuitatis & anguſtiæ ſuꝑ uos.
C Et leuabunt uos in contis:⁊ reliquias ueſtras in ollis feruentibus.
CNoc autem ſignificat quod capiantur in prælio & portentur iure uictoriæ.

CCEt per aperturas exibitis altera contra alteram. CIdeſt aperta uobis eſt captiuitatis uia

& cum ollæ ueſtræ fuerint exuſtæ exibitis altera cõtra alteraz: Secũdũ hebræoꝶ Idiom ea: qd nos
dicimus mutuo uel uiciſſim mulierem & mulierem uocant:hoc eſt altera contra alteram.

CEt pꝛoiciemini in armon dicit dominus. C Quæ ẽ armẽia:Secũdũ tropologiã pᷣcipit he/

reticis: quẽtri & gulæ ſeruiẽtes recte appellãtur uaccæ piĩgues: Et ſt in mõte ſamariæ ꝗ ſemp ſibi
ſublimia repromittũt ut uerbũ dei audiãt. Samaria quoq; cuſtodia dicitur: nõ qd cuſtodiãt ſermo
nes domini:ſed quod cuſtodes pᷣceptoꝶ eius eẽ ſe iactẽt: Quæ calũniã faciũt egenis & cõfriĩgunt
paupes: egenũ & paupem itellige eccleſiaſticum uirum q ueritatis ſimplicitate cõtẽtus eloquẽtiæ
fulgorẽ argumẽtoꝑeq; diuitias nõ reꝗrit. Hæ uaccæ dominis ſuis ideſt pricipibꝰ puerſoꝶ dogma
tũ: uel eis ꝗ p multiplices libros ab aliis male iuẽta corroborãt:dicũt afferte & bibemus. Niſi enim
illi dederit iſti nõ habebũt qd bibãt ut inebriẽtur: Iurauit dñs qd uẽiat ſuꝑ eos dies iuditii atq; pœ
naꝑ: & portẽt eos ĩ armis ſuis ꝗbus aduerſũ eccleſiã dimicauerãt: & eos ꝗ cũ illis ſũt in ollis feruẽ
tibus: ut exurãtur & excoquãtur: Cũq; excocti fuerint & exuſti egrediẽtur nudi:nihil eoꝶ habẽtes
quæ ſibi antea præſumebãt:& ꝓiciẽtur ĩ armon:ubi ꝑ triſtitiã ſupbia eoꝶ cõteratur: Armon enim
Iterprætatur lux eoꝑꝶ uel arca meroris. Poſſumus iuxta litterã'ollas feruẽtes ciuitates Iſrael itellige
re. Vtquomodo hieruſalem habens clauſos populos & obſeſſos aſſimilaturollæ feruẽti & plenæ
carnium: ſic & urbes ſamariæ ollis feruentibus comparẽtur.
Aienmite ad bethel ⁊ impie agite ad galgalam.⁊ multiplicate pꝛeuaricationem.
O Iſrael miſerabilis iã tibi ĩſtat uicia captiuitas: fac qd libet: ut qᷓnto tu fueris ĩipudentior: tanto
mea ſupꝑ tormẽtis tuis iuſtior uideatur ſẽtẽtia: Venite inꝗt ad bethel in q̃ aureũ poſuiſtis uitulũ &
impie agite ĩ deũ: Cũq; ueneritis ad galgalã locũ idolatriæ: multiplicate pᷣuaricatõem: Quicquid
enim ibi egeritis præuaricatio cõtra deum eſt: cui idola prætuliſtis.
CEt offerte mane victimas veſtras:tribus diebus decimas veſtras.
CNe in ſcelere ſit ulla dilatio:lmmundas cottidie uictimas cædite & cõtaminata afferte ſacrificia:

CEt ſacriſicate de fermento laudẽ. CQuod iuxta pᷣcepta moyſi deo pœnitus nõ offertur.

CEt vocate inquit.voluntarias oblationes. Cldeſt ſpõtaneas:VItroneũ ãt ſacriſiciũ ad leti
tiam pertinet: quod latine epulum poſſumus appellare: Et cum hoc feceritis: impietatem ueſtram

omnibus annuntiate: ut non ſolũ feciſſe ſed alios docuiſſe uideamini: Hæc autem præcipio: & im

peratiuo modo loquor: ut ueſtræ ſatiſfatiam uoluntati.

COQꝛ ſic egiſtis ⁊ ſic voluiſtis dicit dñs deꝰ.Quapꝛoptèr ⁊ ego dedi vobis ſtupoꝛẽ dẽtiũ in cũ/

ctis vrbibus veſtris:⁊ indigẽtiam panũ ĩ omnibꝰ locis vr̃is ⁊ nõ eſtis reuerſi ad me dicit dñs.

CNõ ĩ una urbe nec ĩ uno loco:ſed ĩ oĩbꝰ locis ueſtris. Cũq; hoc fecerĩ nõ puniẽs:ſed occaſionem

tribuẽs pœnitẽdi: nec ſic ꝗdẽ reuerſi eſtis ad me dicit dñs. Bethel ĩterpᷣtatur dom“ dei. qd ſentitur
eccleſia: Galgala reuelatio ſiue uolutabrum. Heretici ſciẽtiã ſibi ſcripturaꝑꝶ uĩdicãtes: dũ eriguntur
i ſupbiã ĩ cœni ultima deuoluũtur: & trãſtigurati ĩ angelũ lucis triplicẽ ĩtelligẽtiã ſcriptura x:ideſt
primũ ſcdm litterã: Scdo iuxta allegoriã.i. ſtelligẽtiã ſpiritalẽ: Tertio ſcdm futuroꝶ beatitudinẽ:
in ꝗᷓdã figmẽta cõponũt: & ſacrificat de fermẽto Suꝑ quo ĩ euãgelio dicitur: Cauete uobis a fermẽ
to ideſt doctrina phariſeoꝶ. & hæc faciũt nõ errore 1e ſtudio:nõ fortuitu ſed uolũtate pleniſſima
Vnde eis dominus ultionem comminatur:Dabo inquiens uobis ſtuporem dentium. Si quis eniĩ
ſecundum Ezechiel uuam acerbam cõmederit ſtupebunt dentes eius. ut nõ bñ ſcripturaꝶ ſanctaꝶ
teſtimoniis utentes ſed cõmedẽtes ea immatura & abſq; ſua dulcedie pdãt robur dẽtiũ:ne poſſint
dura cõmedere & in aluũ toto corpi profutura trãſmittere. Hũc ſtuporẽ dẽtiũ ciboꝶq; pœnuriã
dedi in cunctis locis ueſtris ut patiamini famem ſermonis dei & eius panis qui de cælo deſcendit.

CEgo quoq; ꝓhibui a vobis imbꝛẽ cũ adhuc tres menſes ſupereſſent vſq; ad meſſeʒ. Et plui

ſle.2.
ſg1

lbe,
Reg
Deu
Hie⸗

iepn.

n

„ %

Super ⸗Amos.ciiiij.

ſuꝑ vnã ciuitatẽ ⁊ ſup alterã ciuitatẽ nõ plui:pars vna cõpluta c:⁊ ps ſuꝑ q; nõ plui aruit.Et ve
nerũt due ⁊ tres ciuitates ad vnã ciuitatẽ vt biberẽt aqua:⁊ nõ ſũt ſatiate:⁊ non rediſtis ad me.
CSignificat aũt uernum tps extremi menſis aprilis: a quo uiq; ad meſſem frumẽt tres menſes ſup
ſunt: maius: iunius: Iulius: quando pluuia ſerotina agris paleſtinæ aruiſq; ſitientibus uvel maxie ne
ceſſaria eſt: Vt quãdo herba turgeret in meſſem & triticũ parturiret nimia ſiccitate macreſceret. Pro
hibuit autem imbrem ut nõ ſolum indigẽtiã panũ. ſed & ſitis ardorem & bibendi penuriam ſuſti-
nerẽt.In illis enim locis propter paruos fõtes omnes aquæ ciſternaꝶ ſunt: & ſi imbrem diuina ira
ſuſpenderit maius ſitis qᷓ famis periculum eſt. Et ne forſitan putarent hoc nature & aſtrorum curſu
ac uarietate temporum urbibus & populis accidiſſe: Super unã urbem & agros eius pluere ſe dicit:
& ſuper alterã imbrem ſuſpendere.Cùq; hæc fecenit nõ in penã ſed in medicinam: increpat in ſcele
re permanentes: Et nec ſic quidem rediſtis ad me dicit dominus: Prohibet quoq; dominus ab here
ticis pluuias ſpiritales: & omnem rorẽ diuinæ ſapiẽtiæ ante tres mẽſes meſſis: ut ad fructum myſte
rii trinitatis puenire nõ poſſint: Et quomodo ſol iſte quẽ cernimus annuum curſum ſuum: donec
ad priſtinam metam reddeat duodecim explet menſibus: ꝗq ſinguli tricenis uoluũtur diebꝰ: Et luna
quæ græce mene dicitur: ex ſuo nomine mẽſibus nomẽ dedit: & ſolis illuſtratur radiis: ab ea parte
quæ ei uicina eſt: uel plus uel minus pro uarietate temporũ lumen accipiẽs: Sic & eccleſia ueri ſplẽ

4 doris ſole decorata:duodeci implet apoſtolorum numeꝶ. Vnde & duodecim in Iſrael appellaãtur
3 tribus: & in teſtimoniũ eternæ memoriæ de Iordanis alueo duodeci lapides auferũtur: ut ponan/
tur in loco ſecundæ circunciſionis. Pluit ãt dñs ſuper unam ciuitatem ueræ confeſſionis eccleſiã: Et
7 ſup alteram nõ pluit: quæ in hereticorum cõciliabulis eſt. Cũ illa imbrem recipiat ſempitemum:
iſta iugi ariditate ſiccetur: Vtqui ſitiũt coacti pœnuria ueniãt ad domini ciuitaté: de q́ egreditur fõſ
0 largiſſimus: q irrigat torrẽtẽ ſpinarũ: Iſte eſt ãt fons ꝗ dicit p hyeremiam: Me dereliquærũt fõtem
1 Hie.2. c. aquæ uiuæ. Hic fõs de uno fõte procedens triplici unione decurrit: quos fõtes patris & filii & ſpũs
2 Ps. 4l. ſancti: in cerui ſiciẽtis mõ pſalmiſta ſuſpirat dicẽs: Sicut ceruꝰdeſiderat ad fontes aquaꝶ. Cũq;duæ
¹ & tres ciuitates ad unã prexerit ciuitatẽ: in qua aquæ ſunt habũdantes: Spei fidei & charitatis: non
n ſatiabũtur: qa ad diuinam gratiam requirendam non uoluntate ſed neceſſitate uenerunt.
e CVWPercuſſi vos in vento vꝛente:⁊ in aurigine:multitudinem oꝛtoꝛum veſtroꝝ ⁊ vinearum ve
. ſtrarum:oliueta veſtra:⁊ ficeta veſtra cõmedit eruca:⁊ nõ rediſtis ad me dicit dominus.
CNõ ſolũ priora feci ut uos corrigerẽ: ſed ꝗcꝗd ſupfuit ſiccata uẽto urẽte pcuſſi & aurigine. Per/
cuſiit aũt ſpiritaliter hereticos dñs exuſtiõe ea de qua paulus apoſtolus: Melius eſt inqt nubere qꝗᷓ
I.Pe. 4. c. uri. Et priceps apoſtoloꝶ: Cariſſimi nolite pegrinari ĩ ardore: ꝗ ad tẽptationẽ uobis accidit. Et au
rigine ꝗᷓ felle diffuſo ruborẽ ſanguiĩs pallore cõmutat: & nihil in corpe ſani eſſe ppetitur: In tm̃ ut
ps. 33. ẽt mella dulciſſima amara uideãtur. Et ꝗ dudũ audiebãt ĩ eccleſia. Guſtate & uidete ꝗᷓ ſuauis ẽ dñs
Reg. zl.b. appellãtur marha. i. amaritudo. Iſti multiplicauerunt ſibi hortos: in quos ne ſua uinea mutaretur.
d Deu.ʒ2z. d. Nabot occubere uoluit. Qui. n. ifirmus eſt olera mãducat. Quoꝶ uinea ſodomoꝶ & oliueta de
is Hier.29. oleaſtris quos apoſtolus radicibus bonaꝶ oliuaꝶ pcipit ĩſerẽdos. Ficeta quoq; ꝗᷓ calatũ peſſima/

rũ ĩpleãt ficoꝶ. Quas hieremias pamaritudie cõmedi nõ poſſe teſtatur. Et ut ĩtelligamus hæc oĩa
ad malã ꝑtẽ referri: ſingulis ſermõibꝰaddidit ueſtra: ut nõ dei ſed hereticoꝶ ea eẽ mõſtraret. Quæz
oĩa eruta populata eſt. Extremũ pœnaꝶ oĩum ꝗ nõ auolat ut locuſta: ſed pmanet pituris frugibus
& tardo lapſu pigriſq; morſibas: uniuerſa conſumit.

CMiſi in vos moꝛtẽ i via egypti:pcuſſi in gladio inuenes vios:vſqʒ ad captiuitatẽ equoꝝ vẽo
rum:⁊ aſcẽdere feci putredinẽ caſtroꝝ vr̃oꝛum in nares veſtras ⁊ nõ rediſtis ad me dicit dũs.
1 CPer oĩa flagella erudiuit iſrael. Vñ & eo tpe quo ab ægyptiis auxilia poſtulabãt:mittitur in eos
n mors: & pcutiũtur gladio iuuenes eoꝑꝶ: & æquos quos ſibi cõtra dei pᷣceptũ multiplicauerãt capti
en uitas ſeua cõcludit. ut putredo caſtroꝶ: & fœtor moriẽtis exercitus iuuenũ nares ĩpleat: q nõ ſolũ
, illo tpe:ſed cottidie mittit mortẽ ĩ uia ægypti: ut moriẽtes pctõ uiuamꝰdeo:& mortificẽus mẽbra
ch noſtra ſupꝑ terrã. Percutit deꝰꝗcꝗd robuſtu ĩ malis eſt: & puerſa eripitur iuuẽtꝰne ad ſenectutẽ uſq;
N puẽiat.Equoſqʒ tradit captiuitati:me ꝑ pcipitia labãtur ĩferni: & aſcẽdere facit putredinẽ caſtroꝶ
nen ps. 37. ĩ nares eoꝶ:ut ſua pctãcognoſcãt:& putrere ſẽtiãt. Dicãtq; cũ dauid:Putruerũt & corruptæ ſũt ci/
nn catrices meæ a facie ĩſipiẽtiæ meæ: cũq; h ſanãtis uoce fecerĩt: nec ſic qdẽ reuerſi ſũt ad eũ diẽ dñs.
n CSubuerti vos ſicut ſubuertit deusſodomam ⁊ gomoꝛꝛam:⁊ facti eſtis quaſi toꝛꝛis raptꝰ ab
incendio:⁊ non rediſtis ad me dicit dominus.
ni CExtrẽa medicĩa eſt oĩum pctõꝑꝶ: ut poſtꝗᷓ dñs mortẽ miſerit ĩ eos: in uia ægypti: & nõ redierint:
ne ſpᷣuertat eos ſicut ſodomã & gomorrã: & cũ ſbuerſi fuerit peſſimaq; ĩ eis edificia diuinꝰ ignis ex/
n cuſſerit:ipſi liberẽtur qſi torris raptꝰ de ĩcẽdio.Et quõ loth ſodõa peũte:ſeruatꝰẽ amittẽs ſubſtãtiã
i & ptẽ corpis ſui quã itelligĩus uxorẽ:ſic iſti oẽs ſodomoꝶ diuitias amittẽtes euadãt nudi.Iuxta il
I. Cor. 3. c. lud qd in apoſtolo legius. Si cuius opus mãſerit: qd ſupædificauit mercedẽ accipiat. Si cuiꝰopꝰar
ſerit detrimẽtũ patietur: ꝗ ergo ſaluatur p ignẽ:qᷓſi torris de ĩcẽdio rapitur. Et ad iſtiuſmõi hoĩes
i dicitur.Progẽies uipaꝶ ꝗs dmõſtrauit uobis fugere ab ira uẽtura. Et ne uelitis dicere patrẽ hẽmꝰ
1 Habraã. Igit᷑ & iſtael & cũcti heretici ꝗ hũt oꝑa ſodõæ ſubuertũtur ut ſodõa:& q̃ſi torris rapiũtur
0

Miero. liber

de incendio:Et hoc eſt quod in propheta legimus: Reſtituetur ſodoma in antiquum. Vt qui ſuo
uitio ſodomites eſt:poſtqᷓ in eo ſodomæ opera arſerint in antiquum reſtituatur ſtatum.
CAQuapꝛopter hec faciam tibi iſrael. Poſtq hoc fecero tibi pᷣparare in occurſuʒ dei tui iſrael
OQuia ecce foꝛmans montes ? creãs ventum:⁊ annuntians domini eloquium ſuum:matutinã
nebulam:⁊ gradiens ſuper excelſa terre dominus deus exercituum nomẽ eius· .
CFeci tibi ſupradicta omnia: & nõ rediſti ad me: Iccirco hoc tibi adhuc faciam: ut qui pᷣterita cõtẽ
ſiſti ſalſtem ad ea quæ illaturus ſũ corrigaris. Cũq; dixerit hæc faciã tibi: quid facturus ſit tacet: Vt
dum ad ſingula pœnarum genera Iſrael pendet ĩcertus:quæ ideo terribiliora ſunt. qꝗa omnia ſuſ/
picantur: agat pœnitẽtiam ne deus inferat quæ minatur: Poſtꝗᷓ ait fecero tibi: quæ me facturum
eſſe conteſtor: præparare in occurſum dei tui:ut uenientem ad te dominum tota auiditate ſuſcipi
as: Iſte eſt qui firmat tonitruum ad cuius uocem cælorum cardines: & terræ füdamenta quatiũtur:
Iſte qui creat ſpiritum: quem in hoc loco non ſpiritum ſanctum ut heretici ſuſpicantar: ſed uentũ
intelligimus: ſiue ſpiritu hominis: Quia nemo ſcit quæ ſint in homine:niſi ſpiritus qui eſt in eo:Et
ipſe ſpiritus interpellat pro nobis gemitibus ieffabilibꝰ: Vel certe ſpiritum animam debemus ac/
cipere:ſecũdum illud quod ſcriptum eſt: Auferes ſpiritum eorum & deficient. Cũq; creuerit ſpiri/
tus annuntiat homini eloquium eius: qui cogitationum ſecreta cognoſcit: Et quid latens animus
tacito ſenſu tractet intelligit: Iuxta illud pſalmi: iperfectum meum uiderumt oculi tui: Si autem le
erimus annuntians homini eloquium ſuum: Iuxta ſuperius dictum accipiendum in quo ait: Nõ
Eiciet dominus deus uerbum niſi reuelauerit ſecretum ſuum ſeruis ſuis prophetis: Ipſe eſt faciens

matutinam nebulam: & complens nubibus omnia: & graditur ſuper excelſa terrarum: Excelſus

eni in excelſis eſt dominus: & ñ habitat in humilibus: qui excelſus eſt: ſed creator mõtiũ aſcẽdet in
montes: In his qui municipatum habent in cæleſtibus: & in carne ambulantes non uiuuũt ſecun-/
dum carnem:ſed ſecundum ſpiritum. Cap. v. —
Agite uerbum iſtud: quod ego leuo ſuper vos planctum: Somus iſrael cecidit:non
Aadlijciet vt reſurgat:Hirgo iſrael pꝛoiecta eſt in terram ſuam:non eſt qui ſuſcitet eam.

6 CVirgo appellatur populus Iſrael:nõ quia in uirginitatis pemãſerit puritate: ſed quia
☛n quonda iſtar uirginis ſit domino copulatus. Vnde & planctũ ſuper eũ propheta iubetur
aſſumere: qd nequaꝗᷓ in antiquũ reſtituatur gradũ. Quantum enim ad hiſtoriã ptinet decẽ tribus

ductæ in captiuitatem nequaq in terrã ſuam ſunt reuerſæ. Quantum enim ad intelligentiam ſpiri

talem: Planctum ſuper oẽm iſrael: qui deum mente cernebat: & poſtea ei ſeruire deſinit: aſſumit p
pheta. Secũdum illud quo Ezechiel pcipitur: ut deuoret libꝶ: in quo & intus & foris ſcriptũ erat
lamentatio & carmen & uhe:itaq; & iuxta litteram: & iuxta tropologiam: in oĩbus ꝓphetarum li
bris ſcriptus eſt plãctus ſuper eos qui poſt peccata agũt pœnitentiã. Carmen ſuper illos qui nulla
peccatorum ſordc maculati cãtico & laude ſunt digni: Vhe ſuper eos qui nõ agunt pœnitentiam
ſed iuxta duritiam cordis ſui theſaurizant ſibi iram in die ire. Sin aũt ut diximus plãctus eſt ſuper
eos qui agunt pœnitentiam: & p pœnitentiã redditur uulneri ſanitas Quò dicitur cecidit nõ ad/
iiciet:ut reſurgat.Et nõ eſt qui ſuſcitet eã. Quod ſic ſolui põt.Poſtqꝗᷓ domus iſrael ſua uolũtate cor
ruerit: nequaꝗᷓ priſtinã recipiet dignitatem. Poſtꝗᷓ uirgo iſrael ꝓpiecta fuerit in terram ſuã: ultra in/
uenire nõ poterit ſuſcitantem. Et cõſidera uerboꝶ ꝓprietates: q domus eſt & numeratur in turba:

cadere dicitur. Qui aut de numero uirginum: ſi errauerit ob leue quoq; peccatũ nõ poterit ſuſcita
ri: Nõ qd nõ ſuſcitetur: ſed nequaꝗᷓ ſuſcitetur uirgo iſrael. Nõ eſt. n. eadem gloria eius: qui ſemper
ſecutus eſt dĩñm: & eius ꝗ aberrauerit a grege: & poſtea boni paſtoris humeris reportatus eſt. Vnñ
& per aliũ ꝓphetã dñs ait. Malo pœnitẽtiã peccatoris ꝗᷓ mortẽ: Pœnitẽtia: nõ ſanctitati puriſſmæ

eccleſiæ xpᷣi: ꝗᷓ nõ hẽt rugã neq; maculã: ſed morti & ĩſeris cõpata:fit melior. Hæc dicius ñ quo iux
ta nouatũ tollamꝰ ſpẽ pnĩæ: ſed quo timidiores faciamꝰeos: & iccirco ſollicitos: ꝗ apta iãua pniæ
dũ ſperãt futura pdãt pntia. Et ꝗ abſq; uulnere poterãt pmanere:ĩcauti uulnꝰ accipiũt ut poſtea do
lore crutiẽtur: Multe mãſiões ſut apd patrẽ: & ſtella a ſtella differt ĩ claritate:ita ſctĩs ſplẽdẽtibꝰ ſiẽ
ſol & Iũa:ueſp & lucifer. Qui ãt pꝰpctm̃ egerit pnĩam ꝓ diuerſitate hereticoꝝꝶ ſtellis aliis æꝗbutur.
CAuia hec dicit dominus deus:vrbs de qua egrediebantur mule: relinquentur in ea centuʒ:
7 de qua egrediebatur centum:relinquentur in ea decem in domo iſrael.

Io. IlA.a.
l. cor. 19.c.

CCauſas quibus domus iſrael corruens non reſurgat reddit ſermo diuinus. Vrbs inquiens de qua
egrediebantur centum: relinquentur in ea decem in domo iſtael. Vt ubi quondam fuerat multitu

do propter nimiam uaſtitatem uix decima pars remaneat.
CQuia hec dicit dominus deus domui iſrael:Querite me ⁊ viuetis ⁊ nolite querere bethel.?
in galgalã nolite itrare:⁊ in berſabee nõ trãſibitis:qꝛ galgala captiua ducet᷑ ⁊ bethel erit iutilis.
CMoris eſt ſcripturarum ſemper aduerſis læta ſubiungere: & poſtꝗᷓ triſtitiam deus fuerit commi/-

natus ad pœnitentiam eos quos terruit prouocat. Loquitur ergo & dicit domui iſrael. Quærite

me & uiuetis: quoniam in eo quod me non quæritis eſtis mortui: Cum quæſieritis inuenietis: &
cum inueneritis uiuetis: Et nolite quærere loca Idolatriæ ideſt: bethel: galgala: & berſabee: hoc
eſt puteum iuramenti: Vbi ſi quando errabat tribus iuda:idola adorare conſueuerat: Deniq; galga

465

Cor)
lge

lr

.

la inquit captiua ducetur & bethel erit inutilis:De berſabee autẽ omnino taciiit: quia uĩctis decem
tribubus urbs nomine berſabee: quæ erat in tribu iuda: illo tempore nec capta eſt nec deſtructa: Se
cundum leges allegoriæ: precipitur eis qui ſibi dei notitiam pollicentur: ut quærãt deum:& uiuãt
in eo: Quærut autem bethel quod interprætatur domus dei: qui dicunt templum domini tẽplũ
domini: & confidunt in ediſiciis: De deuben dominus ad diſcipulos loquitu Venient dies in qui/
bus non relinquetur lapis ſuper lapidem: qui non deſtruatur: Et ingrediuntur in galgalis qui poſt
Luce.zl.s aduentum chnſti rurſum cupiunt circuncidi: In galgalis enim ſecundo populus circunciſus eſt: Et
in berſabee inquit non tranſibitis: ne illos putetis terminos iudeæ. quos olim ſecundum litteram

ſcriptura promiſſerat a dan uſq; berſabee: Nec dicatis ultra cũ propheta: Notus ĩ iudæa deus: Sed
ps. 75 audiatis cum apoſtolis: In omnem terramexiuit ſonus eorum: Quia galgala eſt carnis circũciſio.
ps.I18 captiua ducetur a uera circunciſione cordis: Quærit quoq; bethel qui tantum litteram ſequitur oc
cidẽtem:& ſenſum qui deus eſt non quærit. (Quærite dominum & uiuite: ne forte comburatur ut
ignis domus ioſeph: & deuorabit & non erit qui extinguet bethel.) Quomodo ex perſona dei di-
4 citur:quærite me & uiuetis: Ita propheta de domino loquitur: ut quærãt dominum & uiuãt: In eo
V enim quod quærũt dominum uiuere incipiunt: ſin autem non quæſierint eum non uiuent: ſtatim
q; comburit domũ lIoſeph ignis ille: De quo& alibi dicitur. Ambulate in lumine ignis ueſtri: & in
1 flammam quam ſuccendiſtis: Ad hereticos quoq; dicitur: querite dominum & uinite: eũ qui dixit
6 Ego ſum uia ueritas & uita: Vt poſtꝗᷓ ambulauerit in eo & inuenerint ueritatem: tunc incipiant ui
1 Io.I4. à uere: qui prius mortui erant: & niſi hoc fecerint: diaboli comburentur ardoribus: nulluſq; poterit
1s inuenire de principibus eorum: qui & ipſi heretico igne ſuccenſi ſunt. Qui poſſit uorantem cũcta
flammam reſtinguere & præcipue bethel: quæ falſũ ſibi domus dei nomẽ aſſumit. (Qui cõuertitis
w. in abſinthium iuditium & laſtitiam in terra relinquitis: facientem arcturum & orionem: & con/-
uertentem in mane tenebras & diem nocte mutantem.) Domus Ioſeph ideſt domus effraĩ:& be/
1 thel ideſt reges: & populi: cultores: & idola pariter ſubuertentur: qui ini quo iuditio deum ad iracũ/
n. diam prouocarunt: & conuerterunt dulcedinem iuditii in abſinthii amaritudinẽ: quod genus her
il bæ eſt amariſſimæ: Aſſummentes iniquitatem: & iuſtitiam relinquentes. Quæ ſit autem iſta iuſti/
tia ſequens uerſus oſtendit: Facientem arcturum & orionem:De quo ſupra dixerat: formans mõ/
tes & creãs uentum: Quando autem audiuimus arcturum & orionem: non debemus ſequi fabu/
iii las poetarum: & ridicula ac portentoſa mendatia: Iſte autem deus creator omnium qui fecit arctu
5 rum:quem uulgo boream uocant.noctem die:& diem nocte commutat: & aquas maris amariſſi-
1 mas ethæreo calore ſuſpenſas excolat & eliquat in dulcem pluuiarum ſaporem: inſtar medicina-/
8 lis cucurbitæ: quæ calore ſuperioris giri humorẽ & ſanguinem ſurſum trahit: ex quo diſcimus: Vn
de ſint pluuiæ: Quodq; ſequitur: Qui ſubridet Vaſtitatem ſuper robuſtos: Ad præſens tem pus re/
. uertitur: Et eſt ordo:qui creator eſt omnium: comminatur etiam captiuitatem ſuper ſamariam: &
de dep opulationem ſuper potentiam affert. Quomodo conuertit in abſinthium iuditium: & iuſtitiã
relinquit ĩ terra: Quando quis iraſcitur: & apertis paululum labiis ſubridere ſe ſimulat:ut iræ oſtẽ
g dat magnitudinem. Iuxta ſpiritalem intelligentiam facit deus arcturum & orionem. quãdo de ter
renis facit celeſtes: & hominibus angelorum donat ſimilitudinem Quando luna ſolis ful gore ru/
. tilat: & ſol habebit lumen ſeptuplũ: Quando animalis & infirmus: & corruptibilis homo trãſſor
. matur in ſpiritalem: & robuſtum: & in corruptum: mutans gloriam non naturam: Quando intel-
ligentes fulgebũt ſicut ſplẽdor firmamẽti: & ĩiplebitur qd ſcriptum eſt: Alia gloria ſolis alia gloria
8 lIunæ: quando omnis creatura liberabitur de ſeruitute corruptionis ĩ lucem iſte deus qui cuncta
I. Cor. H. e tranſformat & iam umbram mortis mutat in lucem. quando hi qui ſedebant i tenebris & um
Iſa. 9.a bra mortis uiderit lucẽ magnã: & ꝗ erãt filii noctis & tenebrarum facti ſũt filii lucis & filii diei. Iſte
8 eſt deꝰ q ẽt diẽ uertit in tenebras: eoꝶ diem ꝗ dixerũt cruciſige crucifige eũ: qñ ab hora ſexta ĩ ty/
6 Mat.27. e. pũ iudaice cecitatis dies uerſus ẽ ĩ noctẽ: & ñ ſolũ ſecdm litterã ſed ẽt iuxta altiorẽ ĩtelli gẽtiã Iux

. qᷓ eis oriebatur ĩ lege:uerſa ẽ ĩ tenebraſ:ignorantibꝰ ad legãt ꝗd audiãt (Qui uocat aquas maris &
n * effũdet eas ſup faciẽ terræ: dis nomẽ ẽ eius: Qui ſubridet uaſtitatẽ ſup robuſtũ: & depopulationẽ
M ſupꝑ potẽtẽ affert) Iſte deus uocat ad ſe aquam maris & effũdet eã ſuꝑ faciẽ terræ: De peccatoribus

. iuſtos faciẽs: Ad quod exponẽdũ unum tàtum ſtudio breuitatis ponamus exẽplũ.Paulus apoſto
Ilus qſi turbo uiolẽtus & ſeua tẽpeſtas: & tumẽtis maris gurges pſequæbatur. & opprimere niteba/
ed twur eccleſiam dei. Qui uocatus a deo effuſus ẽ ſup faciẽ uniueriæ terræ: ut pᷣdicaret euigeliũ de hie
un roſolimis uſqʒ illyricum: & edificaret non ſuper alterius fundamentũ: ubi iam fuerat prædicatum:
ſed uſq; ad hiſpanias tẽderet: & a mari fubro. immo ab occeano uſq;ad occeanũ curreret: imitãs do
e minũ ſuũ ſolẽ iuſtitiæ De quo legimꝰ A ſũmo cælo egreſſio eiꝰ: & occurſus eiꝰ uſq; ad ſũmũ erꝰ: J H
Vt añ eũ terra deficeret qᷓ ſtudiũ pᷣdicãdi. Robuſtũ ãt & potẽtem ſup quẽ dñs ſubridet uaſtitatẽ &
depopulationẽ affert illũ poſſumus ĩtelligere:de quo dũs ait: Cũ fortis armatus cuſtodit atriũ ſuũ
13 Lu.ll.c. in pace ſunt ea quæ poſſidet: & cætera. (Odio habuerunt in porta corripiẽtẽ & loquẽtẽ perfecte ab
lRdho minati ſüt.) Hi ſuꝑp quos deus ſubridet uaſtitatẽ: & affert ĩ eos populationẽ: q ĩ malo robuſti ſũt
h⸗ & ad premẽdũ potẽtes:Odio habuerüt in porta ideſt ĩ iuditio corripiẽtè: uel me uel alios ꝓphetas:
*
*

WMiero.liber Anicus

qui ad eos miſſi ſunt. In porta autem iuxta ueterem iu daici morem populi fuiſſe iuditia: & ſepe le
gimus: & crebro interprætati ſumus: Vt nec agricola ad cauſam ueniens frequẽtia ciuitatis terrere
tur aſpectu: nec urbis habitator lõge ab urbe properaret & ſubuectionem quereret iumentorum.
Grande peccatum eſt odiſſe corripientem: maxime ſi te non odio ſed amore corripiat: Si ſolus ad
ſolum:ſi aſſumpto fratre altero: ſi poſtea preſente eccleſia: Vt non ſtudio detrahendi: ſed emenda/
tionis tuæ uideatur crimen ĩigerere. Duplices portas mortis & uitæ: uitiorum atq; uirtutum: ſepe
in ſcripturis legimus. Vt eſt illud in pſalmis: Qui exaltat me de portis mortis: ut nuntiem omnes Pps. 9
laudationes tuas: in portis filiæ ſiõ: Haud dubium quin eccleſiam ſignificet: excelſum montem ſiõ
& ciuitatem dei uiuentis: hieruſalem cæleſtẽ: & multitudinem angelorum eccleſiam prophetagꝑe
qui ſcripti ſũt in cælis. De quibus dicitur aperite mihi portas iuſtitiæ: Ego portas ciuitatis: hoc eſt
animæ credentis in chriſtum puto eſſe uirtutes: per quas ad credentes chriſtus ingreditur: Et quia
nõ eſt ſcriptum in quibus portis oderint corrigentem: utrum in malis an in bonis: Nos ad utrũ
q; referamus:in uitiorum portis ſtantes peccatores arguit propheta: & iccirco deteſtatõi habetur
ab eis: Aut certe ipſe propheta ſtat in portis: initiiſq; uirtutum: & odio habetur ab iis quos corripit
Nec ſufficit peccatoribus odiſſe in portis corripientem: niſi & loquentem perferre abhominẽtur:
Qui.n.ñ recipit ꝓphetã nõrecipit eũ ꝗ miſit illũ.Iccirco pro eo qd diripiebatis pauperẽ: & prædã H
ele tam tollebatis ab eo:domos quadro lapide ediſicabitis: & non habitabitis in eis: Ne forſitan
putaret Iſrael quod propter ſolam idolatriam hoſtibus traderetur ad pœnã: git & Cætera: quæ
amiſſa ueritatis religione cõmiſerit: Pauperi inquit qui uictui neceſſaria uix habebat: Quicquid z
pulchrũ uidebatis ueſtrisu ſibꝰtradebatis: Vt ſpoliãtes hoĩes parietes marmoribꝰ ueſtiretis: Quas
ꝗa ediſicaſtis de rapinis: repentina captiuitate uel morte ſubtracti: habitabitis in eis (Vineas quo
q;ʒ amãtiſſimas futuris nepotibꝰ prouidẽtes plãtabitis: & n bibetis ex eis uinũ) Quia ego cogno/
ui uniuerſa ſcelera:& fortia peccata ueſtra: quæ me ad iracundiam prouocauerunté: Hoſtes iu//
ſti accipientes munus: & pauperes in porta hoc eſt in iuditio deprimẽtes): Iõ qui pauper & prudẽs
eſt cum cruentum iudicem uiderit tacebit in tempore illo quia tẽpus malũ eſt: Vel certe ita intel
ligendum. Quid prodeſt nunc uicina captiuitate ueſtra numerare peccata? cum iam nullum reme
dium ſit?o muros urbium ueſtrarum hoſtilis cingat exercitus? Poſſumus hoc ipſum de hereticis
dicere: qui dinipiunt pauperes: eos qui ſimplici contenti fide hereticorum malitiæ non ualent re/
ſpondere: Sed & quicquid boni operis in dei munera preæpararunt: niſi aduerſariis reſtiterint per-
dent qui aduerſari compoſitione: in ſtructuraq; uerborum ædificant ſibi domos: ut tuti maneant
& ſecuri: Sed non habitabunt in eis: cum ab eccleſiaſticis uiris deſtructæ fuerit arq; ſubuerſæ: Etnõ
ſolum domos edificant: Verum amantiſſias quoq;ʒ & deſiderabiles plantant uineas: ut cdriſti mi/-
ſteria mentiantur: Sed non bibent ex eis uinum: qui eſt furor draconum inſanabilis: deo autem
non habitabunt in domibus: ſuis & non bibunt uinum earum quas plantauerant uinearum: quia
cognouit dominus multa ſcelera eorum: Hæc cognitio non iuxta illud intelligenda eſt:quod ali
bi legimus: Cognouit dominus eos qui eius ſunt: Sed quod nihil deum lateat. & omnium peccã
tium ſecreta cognoſcat:Pauperes quoqʒ in portis declinauerunt ſiue oppreſſerunt: ut contra iudi/
cii ueritatẽ precio ſententiam uenderent: Incurrentes in illud quod ſcriptum eſt: Munera excecãt
oculos etiam ſapientium. Quæ accipiũt heretici ut auſteritatem ſcripturarum quæ peccatori/
bus tormenta denuntiant uertant in beatitudinem: Et cum diuitibus proſpera queq; promittant:
tantum apud pauperes truculenti ſint & ſeueri: Quando ergo uir eccleſiaſticus & prudens: multas
has iniquitates & fortes cognouerit: tacet in illo tempore ne det ſanctum canibus: & mittat mar/
garitas ante porcos: Et imitatur hieremiam dicẽtem. Solus ſedebam: quia amaritudine repletus
ſum. (Querite bonum & non malum ut uiuatis: & erit dominus deus exercituum uobiſcum ſi-
cut dixiſtis odite malum & diligite bonum.) Dicitis deum eſſe uobiſcum: quia ſitis filii habraam:
Audite quod ſequitur Si filii eſtis habraam: opera patris ueſtri facite: quæ ſunt opera patris: diligi-
te bonum & non malum. Grande peccatum eſt: non ſolum facere malũ: ſed & diligere: Multi pec
cãt & expleto uoluptatis ardore mordentur conſcientia ſua: & pœnitet eos peccati ſui: qui autem
non ſolum nõ dolet ſe feciſſe quod malum eſt: ſed in ſuo ſcelere gloriatur:iſte implet illud quod
ſcriptũ eſt:peccator cũ uenerit in ꝓfũdũ ĩpietatis cõtẽnit. Quærite ergo bonũ:Si.n.qᷓſieritis:ĩ eo pro. 18.a
qd q̃ſieritis bonũ:ſtatĩ repelletis malũ: Nũqᷓ ãt ꝗretis:bonũ niſi priꝰ repellatis malũ. Cũqʒ hæc fece
ritis: uiuetis ĩ eo ꝗ dicit. Ego ſũ uita:Bonũ ꝗrit ꝗ redit ĩ eũ: ꝗ loqtur ĩ euãgelio.Ego ſũ paſtor bonꝰ Io.l0. h
repellit malũ ꝗ fugit eũ de quo ſcriptum eſt:Mũdus ĩ maligno poſitus eſt:Et in oratione domini
ca Libera nos a malo. Cũ quæſieritis inquit bonum & non malum: & uixeritis: tũc erit dominus
exercituũ uobiſcum:Sicut dixeratis:ideo eum eſſe uobiſcum:quia nati eſſetis de habkaam: Nec
ſufficit bonum querere:malumq;ʒ non querere:niſi pietatem habeatis in utroq;: Vt primum oderi
tis malum deinde diligatis bonum. Odit malum qui non ſolum uoluptate non uincitur: ſed odit
opera uoluptatis:& diligit bonum:qui non neceſſitate:ac mœtu legum facit quod bonum eſt: Vt
mercedi boni operis habeat conſcientiam ſuam: & dilectionem quam erga bonum poſſidet: Vn/ 2. cor. 9 b
de & Paulus ait.Hilarem datorem diligit deus: Non enim omnis elæmolina placet deo: niſi quæ

—ẽꝗꝓ

i

.,s.

Ahe.
obla,

(r.

1Col

4
gul
, 0
10,4
3!

4

ckee B

. 4 0
S

ert
i/

e

ſ
D

ſopho.il.b

Iob. 16. b.
Math. Iz. c
ob. l. a.
lI. Cor. 4. d

2. Cor. ll. g

Duper Amos.c.v.

cum hilaritate profertur.
CEt conſtituite in poꝛta iuditiũ:ſi foꝛte miſereatur dñs exercituum reliquijs Joſeph.
CDe quo ſupra dictũ eſt: ut iniquitate expulſa ueritas redeat: Et ſi hoc feceritis forſitan miſerebitur
deus reliqis Ioſeph: ꝗ captiuitatẽ euadere ñ potuerit: Quæ oĩa poſſũt & hereticis coaptari: ut deſer
to ertore quẽ finxerãt redeãt ad eccleſiã: & oderit priora dogmata: diligãtq; ĩ eccleſia dñi ueritatẽ.
CPꝛopterea hec dicit dominus deus exercituum dominatoꝛ:in oiĩbus plateis plãctus:⁊ in cũ
ctis q foꝛis ſunt dicet᷑:vhe:vhe:Et vocabũt agricolà ad luctũ:⁊ ad planctũ cos qui ſciunt plan-
gere:⁊ in oibus uineis erit planctus:qꝛ pertranſibo in medio tui dicit dominus.
Quia illa & illa qᷓ iuſſa ſunt:facere noluiſtis: ppterea ubiq; planctus ubiq; triſtitia: Agricolæ: & ꝗ
ſciunt more ꝓuintiæ præcinere ad cõcitandas lachrymas uocabuütur ad luctũ: Vt nequaqᷓ tantũ in
plateis: ſed & in uineis ſit planctus: & luctus: Vt ubi quondã fuit materia letitiæœ: ſit ongo lachryma
rũ.Et hæc oĩſient: qa ptranſibo in medio tui. Quod quotiens in ſcripturis ſanctis ponitur ex pſo/
na deiꝓ pœna accipiendũu: ut nequaꝗ apud eos maneat: ſed ptranſeat: ac relinquat. Quæ oĩa referri
poſſunt ad hereticos: ſinguli.n. hereticoꝶ & gentiliũ in fabulis ſuis atq; figmentis hnñt plateas: lata
.n. & ſpacioſa uia qᷓ ducit ad mortem: Qui ãt in eccleſia fuerint nõ audient uhe:qd ponaꝶ ultimũ
eſt. Sed ſi forte peccauerint. ſumetur ſup eos lamentũ: Ildeo ãt foris dicetur uhe qa non hnñt unã uiã
q ducit ad uitã: incurruntq; in duplex uhe carnis & ſpũs pᷣſentis ſeculi & futuri. Hñt quoq; heretici
agricolas ſuos: in quoꝶ aruis tribuli naſcũtur: & ſpinæ: Viri ãt eccleſiaſtici:& ꝗ potẽtes ſunt ad po-
nitentiã prouocare: plãgunt hereticos ſicut ſaulem regẽ Iſraelis planxit quondã ſamuel. Et apoſto
lus lugere ſe dicit ſuꝑ eos ꝗ nõ egerũt pnĩam:In oĩbus quoq;ʒ uineis erit plãctus: Quia uinea ſodo
moꝶe uinea eoꝑ: & ꝓ uino lætitiæ qd lætificat cor hoĩs attulerunt uinũ draconũ: & furorẽ aſpidu ĩ
ſanabilẽ: Et hæc uniuerſa patientur ꝗa trãſibit px mediũ eoꝶ dñs: ut nõ habitet inter eos: nec dicat
habitabo in eis: & jambulabo: Et ecce ego uobiſcũ ſum oĩbus diebus uſq; ad cõſumationẽ ſeculi.
CAVhe deſiderantibus diẽ dñi:ad ꝗd eã vobis:dies dñi iſta tenebꝛe ⁊ nõ lux. Qũo ſi fugiat uir
a facie leonis ⁊ occurat ei vrſus:⁊ ingrediat᷑ domum ⁊ innitatur manu ſua ſupꝑ parietẽ:?⁊ mon
deat eum coluber:nungd non tenebꝛe dies dñi:⁊ nõ lux ⁊ caligo ⁊ non ſplendoꝛ in ea.
CVhe igit iudæ Iſraeliq; dicentibus: ueniat dies: ueniat pᷣdicta captiuitas: dimodo qd promittit
per ꝓphetas etiam reſtitutio cõſequatur: nõ eſt. n. tm mali in captiuitatis iniuria: ꝗtum boni in his
qᷓ poſt captiuitatẽ dñs pollicetur: Quibus ꝓpheta rũdit: fruſtra eos qd longo tpe poſt futuꝶ eſt in
aduentu filii dei: Poſt ſeptuaginta annos captiuitatis babyloniæ pᷣſtolari: quos uaſtitas atq; paupe⸗
ries & inumerabiles miſeriæ cõſequẽtur. Fugiẽtibꝰ.n. inꝗt a facie nabuchodonoſor leonis: Accur
ret Aſuerꝰ: ſub quo heſter narratur hiſtoria: Siue deſtructo aſſyrioꝶ & chaldæoꝶ: ĩpio medi pſiq;
cõſurgent. Cũqʒ regnãte Cyro fueritis reuerſi: p̃cipiente dario ceperitis edificare domũ dñi: & oẽzʒ
fiduciã habueritis in tẽplo: ita ut reqeſcatis ĩ eo: & laſſas manus ſup parietes inclinetis: Tũc ueniet
Allexander macedo:ſiue anthiochus cognomẽto epiphães quo moretur ĩ tem plo: & uos inſtar
colubri mordeat: nequaꝗᷓ foris in Babylone: & in ſuſſis: ſed intra terminos terræ ſanctæ: Quibus
rebus ꝓbatur diem quẽ cõcupiſcitis nõ eſſe lucis & gaudii: ſed tenebraꝶ atq; triſtitiæ. Hæc iuxta hi
ſtoriã breuiter diximus: ne penitus iudæoꝶ opinionẽ relinꝗremus intactã Cæteꝶ nulli dubiũ eſt
oẽs nos diem tenebraꝶ. diem ĩtelligere Iudicii. De qua ſcribit & Sophonias: Iuxta eſt dies dni ma
gna:iuxta eſt & uelox nimis: Vox diei dñi amara & dura: Et Eſaias. Ecce dies dñi inſanabilis uenit
furoris & ire:ponere orbem terraꝶ deſertũ: & peccatores pdereex eo: Simulq; decutitur cõfidẽtia
ſuperboꝶq ut apud hoĩes iuſti appareãt: ſolent diem expectare iudicii: & dicere: Vtinã ueniat dñs
utinã nobis lIiceat diſſolui & eſſe cũ chriſto. Imitantes phariſeum: qin euangelio lIoqᷓ batur. Deꝰgra
tias ago tibi:qa nõ ſum ut cæteri hoĩes: Ex hoc. n. ipſo qd diem dñi deſiderat: & nõ ptimeſcunt di/
gni ſupplicio iudicãtur: Quia nullus hoium abſq; peccato: & aſtra ĩmunda ſunt corã eo: & cõclu⸗
it oĩa ſub peccato ut oĩbus miſereatur. Cũ igitur nemo poſſit de dei iudicare iudicio: & de ocioſo
quoq;ʒ uerbo reddituri ſumus rõnem: Et Iob cottidie pro filiis ſuis obtulit hoſtias: ne ꝗd forte per
uerſum cõtra dñm cogitarint. Quæ temeritas eſt audire cũ corinthiis: ſine nobis regnatis atq; uti/
nã regnaretis: ut & nos uobis cõregnaremus. Cæteꝶ ſi eos ẽt ꝓpria cõſcientia ñ mordet:debuerãt
imitari Paulũ dicẽtẽ: Quis ſcandalizatur & ego nõ uror:& ꝓ oibus eſſe ſolli citi:ne quaſi amatores
ſui:ut ipſi regnẽt alioꝶ tormenta deſiderẽt: quũo ſiquis uelit capi patriã ſuã urbemq; ſubuerti: ut ſo
lus uictoꝶ amicitia pfruatur. Solemus in anguſtia & in tribulationibꝰ dicere: Vtinã mihi liceret
exire de corpe: & ſeculi huius miſeriis liberari: neſciẽtes qd ꝗdiu ĩ hac carne uerſamur: habeamus
locũ pœnitẽtiæ: Sin ãt neceſſe erimus audiẽtes illud ꝓphetæ: in ĩferno ãt quis cõfitebitur tibi: Iſta
eſt ſeculi triſtitia: ꝗᷓ ducit ad mortẽ: qua apoſtolus nõ uult perire eũ: qui cũ patris uxore fuerat for-
nicatus: Qua ẽt Iudas periit infœlix: ꝗq habundantiori abſortus triſtitia ꝓditioni homicidiũ copu
lauit: & homicidiũ oĩbus peius homicidiis: Vt ubi putabat remediũ: & mortem ſuſpendii: fnẽ ma
lorũ.lbi leonẽ & urſũ: & colubꝑ reperiret. Quibus noĩbus uidẽtur mihi ſignificari:uel diuerſa ſup
plicia: uel ipſe diabolus: ꝗ recte leo & urſus & coluber appellatur. In caligine autem & tenebris: ꝗᷓ
cõtrariæ ſunt ſplendori & luci: tormentorum diuerſitas explicatur. .

Wiero. liber

Odi⁊ pꝛoieci feſtiuitates veſtras:⁊ nõ capiã odoꝛeʒ cetuũ veſtroꝝ:Quod ſi attuleritis mihi

holocauſtomata ? munera veſtra:non ſuſcipiam:⁊ vota pinguium veſtrorum non reſpiciam.

CProprie hoc contra tnibum iuda dicitur: & ad eos ꝗ ex Iſrael ad dei cerimonias cõmigrarunt: &
nihilominus ñ recedebãt ab idolis: & peccatoꝶ magnitudie dei ſacrificia polluebãt: Quod ꝗqdem
& nobis accidit:ſi de rapinis & piuriis & ſceleribus ꝗſita deo nos putemus offerre: & noſtra pecca/-
ta redimere. Cũ ſcriptũ ſit honora deũ de iuſtis tuis laboribus: & redemptio aĩlæ uiri ꝓpriæ diui/
tiæ: Manifeſtius & uerius hæc poſt aduentũ dñi dicũtur populo iudæoꝶ: qui deſtructo templo &
altari hoſtias offerre ſe credunt: quorum deusodit & proiecit feſtiuitates. & non capit odorẽ cœ/
tus eorum: qñ congregati dicunt: crucifige cruciſge talem. Et ſi obtulerint holocauſta in ſynago/
gis ſatanæ non reſpicit deus.Poſſumus hæc omnia & de hereticis dicere.
¶Auffer a me tumultum carminum tuoꝛum ⁊ cantica lyre tue non audiam. .
CPulchre cãtica leuitaꝑꝶ: qbus laudabant dñm:tumultũ uocat ſonitumq; confuſumgqa non ẽ pul
chra laudatio in ore peccatoris: & hæc eadẽ Idolis quoq; offerre cõſueuerant.Iudæoꝶ quo q; tra/
ditio & pſalmi quos in ſinagogis canunt: & hereticorum cõpoſita laudatio:tumultus ẽ dño: & ut
ita dicã grunnitus ſuum: & clamor aſinoꝑꝶ: quorum ma gis carminibus iſtaelis opera comparãtur
pſalmũ aũt & carmina: & lyrã & organa: uel iuxta litteram: accipe in populo Iſrael: quæ olim fie/-
ant in imagine futuroꝑꝶ: uel iuxta ſpiritum: in nobis & hereticis: quæ ſi bonis operibus dirigimꝰ
audiuntur a domino.ſi malis claudit aures ſuas: & impiorum cantica non dignatur audire.
CEt reuelabitur quaſi aqua iudicium ⁊ iuſtitia quaſi torrens foꝛtis.
CSicut aqua ſi labatur in pronũ:qd prius texerat nudat & patere facit oculis oĩum: Sic iudiciũ dei
atq; iuſtitia ꝗᷓ de ſuo populo iudicabit patebit omnibus: & feretur inſtar torrentis: fortiſſimi: quic/-
quid arripuerit ſecum trahit & ſibi obſiſtere non patitur.
C Munquid hoſtias ⁊ ſacriſiciũ obtuliſtis mihi ĩ deſerto quadraginta annis domus Iſrael: Et

poꝛtaſtis tabernaculum moloch deo veſtro:?⁊ imaginem idoloꝛum veſtroꝛum:ſydus dei veſtri
rempha:figuras quas feciſtis vobis adoꝛare eas.Et migrare vos faciam trans damaſcum:oi

cit dominus:Geus exercituum nomen eius.

CEx hoc loco diſcimus oẽs hoſtias & ſacrificia q ĩ deſerto obtulit ſrael:nõ deo obtuliſſe: ſed mo
jIoch regi ſuo:cuius portauerũt tabernacula: & imaginẽ idoloꝶ ſuoꝶ: ſtatuarumq; uenerati fũt: Et

ſir ipia imago: uel idolũ ſeqnti ſermone demõſtrat: Sydus dei ueſtri: Quod hebraice dicitur cho
chab.i. luciferi: quẽ ſarraceni hucuſq; uenerantur. quã ob cãm migrare eos fecit dñs trans dama

ſcuũ.i.in aſſyrios atq; cnaldæos. Cuius omnipotẽtia ex eo qd dñs deus exercituum ẽ demõſtratur.

Quærimus quo hoſtias nõ deo obtulerint in deſerto:ſed regi ſuo quẽ lucifeꝶ nuncupãt:Ex eo tẽ

pore quo auꝶ ĩ caput uituli tranſſormarũt. dicẽtes iſti ſunt dii tui Iſrael: oĩa ꝗᷓ fecerunt: nõ deo ſed
idolis feciſſe monſtrantur: Et qd poſtea qᷓ dam dño eos legimus obtuliſſe: nõ uoluntate: ſed pœna

rum fecerunt mœtu: & eoꝝꝶ interfectione: ꝗ pp idola corruerũt: Dñs autem nõ ea quæ offeruntur:

ſed uolũtatem recipit offerẽtium: Deniq; ubicũq; occaſio fuit: ſemper corde reuerſi ſunt ĩ ægyptũ:

Quicquid ãt iuxta litteram dicitur cõtra populum iudæoꝶ: Hoc oë refer ad eos qui ſub nomine

chriſti uenerãtur idola: Et praua ſibi dogmata cõfingentes portant tabernaculũ regis ſui diaboli:
S& ſydus dei ſui:qcadet de cælo:quaſi fulgur:Et chriſtü imitatur antichriſtus. Vnde migrare eos fa
ciet dñs trans damaſcum: ut nõ bibãt ſanguinẽ dñi:Damaſcus.n. interpᷣtatur ſanguinẽ bibẽs: ſiue
ſanguis cilicii: ut p pnĩiam ꝓuocẽtur ad bibẽdum dñi ſanguinẽ. Capitulũ Sextum.

He vobis:qui opulenti eſtis:in ſion:⁊ conſiditis in monte ſamarie:optimates:capita/
populoꝛum ingredientes pompatice domum Iſrael.
CAd duas tribus qᷓ appellabãtur iuda:Et ad decẽ qꝗᷓ uocabãtur Iſrael ꝓphetæ ſermo cõ/
— uertitur. & maxiĩe ad eos in utroq; populo optiates ſunt: & principes: & uacant delitiis
lſti ſunt capit⸗ populoꝶ.qui confidunt in diuitiis.& ingrediũtur pompatice. ut tumorem animi
corpus oñdat.& pompaꝑ ferculis ſimiles eſſe uideantur. Iuxta leges ãt tropologiæ ſion refertur ad
eccleſiã. mons uero ſamariæ pp ſupbiã & iactãtiã cuſtodiæ mãdatoꝶ dei ĩtelligitur. ſup hereticis.
Tranſite in chalanne ⁊ videte:⁊ ite inde ĩ emath magnam:⁊ deſcendite in geth paleſtinoꝛum
⁊ ad optima quoqʒ regna hoꝛum. ſi latioꝛ terminus eoꝛum termino vro eſt:
CChalanne dicit.ꝗ nunc appellatur cteſiphon. emath uero magnã ꝗᷓ nüc antiochia noĩatur. Ma
mä autem uocat ad diſtinctionẽ mĩoris emath.qᷓ appellatur epiphania. Cuiꝰ regio d. reblatha.
Trãſite ĩꝗt uos ꝗ hitatis ĩ mõte ſion. & ĩ mõte ſamariæ ad optia qq; regna:q̃ diuerſis ciuitatibus ſu
biacent. Et uidete utrũ uos an illi maiores obtineatis prouincias. uos inꝗᷓ uos de populo Iſrael.
CAQAui ſeparati eſtis in diem malum. o In die uidelicet captiuitatis.
CEt apꝛopiqtis ſolio inigtatis.C Ad iniquũ iudicẽ pgitis. regẽ babylõiũ:ꝗ cũ hæc paſſuri eſtis.
CQui doꝛmitis in lectis eburneis ⁊ laſciuitis in ſtratis veſtris. ”MR
CNunc dormitis in lectis eburneis. & laſciuitis in lectis mollibus. ut ſomno libidinem copuletis.

¶Qui commeditis agnum de grege:⁊ vitulos de medio armenti.

CQui commeditis nõ ad repellendã famẽ. & ad ſuſtentandũ corpus humanũ. ſed ad delicias atq;

ℳ

.

⸗

⸗
R
‚

/
u
in
e⸗

dei
lic/

Et
ſri
di

mo
ukt
cho
mn
um.
eot⸗

cole

1

00
ei
m
mil
kud
e

lu.
1
e

Eze. 34·2.

Super Amos.c. vi.

Iuxuriam: Vt quicquid in gregibus & in armentis tenerum & pin gue eſt: ueſtræ gulæ paretis.
CQAui canitis ad vocem pſalterij ſicut dauid. .
CQuibus nõ ſufficit libido penis & gutturis: & eſtuans cibis aqualiculus niſi tybiarum: & pſalterii

& lyræ cãticis: aures ueſtras mulceatis: Vt quod dauid fecit ad cultũ dei: leuita
rũ reperiẽs uarietates: uos ad uoluptatẽ & Iuxuriã conferatis.

&& ordines & organo

CVPutauerunt ſe habere vaſa cantici bibentes vinum in phialis:⁊ optimo vnguento delibuti
⁊ mhil patiebantur ſuper contritione Joſeph. H
CEt bibitis in phialis uinũ: nõ ad ſedãdam ſitim: ſed ad opprimẽdum animũ: & ungimini non ad
liuores corporis mitigãdos oleo puriſſimo:ſed unguẽtis præcioſiſſimis. Cũq; iis delitiis affluatis:
ſi quos uideritis perire de populo nulla miſericordia ſuper eoꝶ interfectione flectimini: ſed cõtẽ/

nitis: quaſi bruta animalia: & in ſuo beſtias cruore pereuntes. Hunc eüdem ſenſum ẽt Ezechiel pro

pheta ſub paſtoꝶ ponit exemplo:qui commedũt lac de ouibus & lanis ueſtiuntur: & uulnerata nõ

ſanãt:peuntia nõ requirũt.Iuxta allegoriã ſi

uoluerimus mẽte tractare: & uniuerſaꝶ gentiũ diſcur

rere phyloſophiam: ægyptioꝶ. Indoꝶ atq; perſarum reperiemus anguſtiores eoꝶ terminos termi
nis ſanctarum ſcripturaꝶ: In oẽm enim terrã exiuit ſonus eorum. Iſti quibus ſupra dixerat:Domus
Iſrael trãſite & uidete: e qualibus uitiis ad meliora tranſire iubeãtur.ſequens ſermo deſcribit. Qui
ſeparati ſunt in die: malũ parantes ſibi uitio ſuo diem malũ:non quod dies ullus ſit malus: ſed quo

unuſquiſq; paret ſibi malũ: Iuxta illud qd in

eccleſiaſte legimus: Ne dixeris dies priores meliores

erãt mihi ꝗᷓ iſti: qũo nõ in ſapientia interrogas ſuper hoc:ſtultũ eſt. n. referre ad tem pora:Cũ in no
ſtra ſit poteſtate uel bonũ diem nobis facere uel malũ: Quodqʒ; ſeqtur: ꝗ dormitis ſup lectos ebur
neos: ſic interpᷣtari poſſumus. Qui athleta eſt dñi. & exercetur ad luctã: & præparat ſe cõtra aduerſa
rias ptãtes: dormit in nuda humo: imitans iacob: ꝗ uero delitiis uacãt atq; luxuriæ: & oĩa uentris
cauſa faciunt: dormiũt in lectis ebumeis: mortui aialis & immũdis hærent oſſibus: qa pulchra ui/
dentur uicia: & præſenti nitore delectãt: Iſti nõ cõmedũt ſolidũ cibum & athleticum quo robo
rentur uires luctätium:ſed mollẽ & tenerum:Cõcrepant quoq; manibus ad uocẽ organoꝑ: ut oĩa
opa eoꝑꝶ ſpectent uoluptatẽ: nihilq; faciant:miſi qd uentri ꝓcuret & libidini:ſti Pimi ungütur

unguẽtis: ꝗq non habentes artem un uentariã abſq; ulla ſcientia ſcripturarũ & tra

itionibus ac do

ctrina apoſtolorum uendicãt ſibi ſacerdotii dignitatem: & unctos eſſe domini ſe dicunt: Cumqʒ;
hæc faciant in interfectionem eorum quos deceperunt nullo dolore cruciãtur:ſed gaudent in alie
nis mortibus: & miſerorum ſanguine delectantur.
CAQuapꝛopter nunc migrabunt in capite tranſmigrantiũ:⁊ auferetur factio laſciuientium.
CPropter ſuperiores cauſas quas propheticus ſermo deſcribit. Nunc dominus cõminatur: quod
nequaꝗᷓ in futuꝶ pœna differatur: ſed nuc ituros eos eſſe in capite tranſmi grantiũ:principes uide/
licet & potentes:qbus ſupra dixerat. Vhe ꝗ opulenti eſtis & cœtũ. Vos ergo ꝗ primates eſtis diui/
tiis.primi captiuitatis ſuſtinebitis iugum. potẽtes. n. potenter tormẽta patientur.Et auferetur inꝗt
factio laſciuientium: Vt quia in capiendis uol uptatibus unum habuere conſenſum & commeſa-

tiones exercuere: ac ſymbola pariter aufera

ntur. JðJMD

CNJurauit dominus deus in anima ſua:dicit dominus deus exercituum.
Non quod deus aĩam habeat: ſed qd humanis loquatur affectibus. Nec mirũ ſi aiam habere di/

catur:cũ etiam mẽbra cætera: qᷓ uiliora ſunt

anima pedes: & manus ac uentrẽ & artus cæteros ſe ha

bere teſtatur:quæ utiq; non ſunt membra:ſed per eorum uocabula efficientiarum diuerſitas indu
citur: Sic & animam non eſſe ſubſtantialem: ſed affectum mentis internæ: & cogitationum lo/
cum: per quem deus ſuam indicet uoluntatem.

Beteſtoꝛ ego ſupbiam Jacob:⁊ domos eius odi:⁊ tradã ciuitatem cum habitatoꝛibus ſuis:

„

Quod ſi reliꝗ fuerint decẽ virii

n domo vna ⁊ ipſi moꝛient᷑:Et tollet eum pꝛopꝛinquus ſuus ⸗

cõburet eum:vt efferat oſſa de domo:⁊ dicet ei ꝗ in penetralibus domus eſt:nunquid adhuc ẽ
penes te:⁊ reſpondebit ſinis eſt:⁊ dicet ei:Tace:⁊ non recoꝛderis nominis domini.
CNHic iacob aut decẽ tribus: aut uniuerſam domum duodecim tribuum dicit: Ciuitatem cum ha-
bitatoribus ſuis: uel ſamariam uel certe hieruſalem: aut in cõmune utrũq;:quod ad tpᷣs dñ̃i ſalua/
toris referre poſſumus:Poſt cuius aduentũ & paſſionem deteſtatus eſt deus oẽm ſuperbiam uel in
iuriam iacob:qua illũ fabri filiũ: & ſamaritanũ: & habentem demoniũ cõclamabant:Iccirco hieru
ſalem tradita eſt cũ habitatoribus ſuis romanis exercitibus: & in tantum dei contra eos ira deſe/
uit.Vt etiam ſi remanſerint decem uiri in domo una:ipſi quoq; moriantur.& propinquus combu
rat cadauera mortuorum. ut efferat oſſa de domo: quia premorientium turbis integra corpora ef
ferri non ualeant. Cumq; iam qui laſſus fuerit aſportando interroget eum qui in penetralibus do
mus eſt: utrum ſuperſint quos ſibi tradere debeat: & ille reſpondeat finis eſt: iam non habeo quem

tibi tradam ad ſepeliendumi& anteq non habere ſe muret: ille qui interrogabat & foris erat:& non

eſſe cognouerat:imperat ei & dicit: Tace:& non recorderis nominis domini:Hoc aũt iccirco com

memorat ut oſtendat ne malorum quidem
ni confiteri. Et in tantum apud iſrael in obli

pondere & neceſſitate compulſos uelle nomen domi
uionem:dei ueniſſe uocabulũ:ut ne in ſimplici quidẽ
2

Miero. liber

uramento nomen eius dignetur audire. Tenues hiſtoriæ lineas duximus: Nunc allegoriæ impn/
mamus manum: Pnincipes hereticorum qui propter delitias ſuas populum domini deuorãt mi-
rabunt ad pœnam: Et iurat dominus per ſemetipſum: quia maiorem per quem iuret non ha-
Pet: ſe deteſtari ſuperbiam hereticorum: quicquid enim locũtur ſuperbia eſt: & dignum odio dei:
& traditurum ciuitatem cum ĩis qui habitant: & populum uidelicet & magiſtros: & etiam ſi reli/
qui fuerint decem uiri qui fuiſſent in ſodomis & gomorris nequaꝗᷓ ſuper eas deſcendiſſet incendi
um:Omnes eſſe morituros ea morte quæ ducit ad tartarum: De qua Ezechiel ſcribit: Anima quæ

peccauerit ipſa morietur.Iſtorum oſſa ſepeliunt propinqui: & domeſtici eorum: de quibus dicitur

Sine ut mortui ſepeliant mortuos ſuos: Er ille qui foris eſt & domum nõᷣ ingreditur mortuorum
ſed magis mortuos foras eicit: Imperat ei qui comburit mortuos & diſſoluit in cineres: & eorum
oſſa comminuit: ut taceat: & puriſſimum dei nomen mortuo ore non maculet: Peccatori autem
dixit deus: Quare tu enarras iuſtitias meas: & aſſumis teſtamentum meum peros tiſum. Vnde &
nos prouidere debemus ne mortui ſepeliamus mortuos:ſed ut magis uiuentes: eos qui ſunt mor/
tui:producamus ad uitam. Quod ſi non fecerimus imperatur nobis & dicitur: Tace quia indi/
gni dei nomine iudicamur. Quia ecce dominus mandauit: & percutiet domum maiorem
ruinis: & domum minorem ſciſſionibus. .
CMunquid currere queunt in petris equi:aut araripõt in bubalis:QAuoniã conuertiſtis ĩi ama
ritudinem iuditium:⁊ fructum iuſtitie in abſinthium.Qui letamini in nihili:ꝗ dicitis:nunquid
non in foꝛtitudine nr̃a aſſumpſimus nobis coꝛnua:Ecce.n.ſuſcitabo ſuꝑ vos dom us Arael di
cit dñs deus exercituum gentẽ:⁊ conteret vos ab introitu emath vſq; ad toꝛrentem deſerti.
CQuia in tantam rabiem proſiliſtis ut etiam mortis tempore & imminẽtibus malis nolueritis no
men domini nominare. Si mandat quomõ percutit Qubus modis mandat ſi percutit: Sed in eo
uod mandat & iubet miniſtris uidetur ipſe percutere: Quomodo in iubente patre & faciente fi/
lio: fecit ꝗ ipe iuſſit: Mandat dñus & ipſe percutit per miniſtros domum maiorem ruinis: ideſt
decem tribus: Et domum minorem ſciſſionibus: ideſt duas tribus: quæ regebantura ſtirpe domus
dauid. Veriuſq; domus ruinas & ſciſſiones: equis & bubalis comparat: quorum priores ĩ petris cur
rere nequæunt: Poſteriores tam indomiti ſunt: ut iugum ceruicibus non ſuſcipiant: & cum ſilue/
ſtres boues ſint: propter feritatem nolint terram uomere ſcindere:Vos autem cum equi & bubali
naturam ſuam mutare non poſſint: mutaſtis naturam dei: ut dulcem amaram faceretis: & fructum
juſtitiæ eius: in abſinthium uerteretis: quæ eſt herba amariſſima. Qui lætamini in nihili: ideſt ĩ ido
lis: qui propria fortitudine putatis aſſumpſiſſe uos cornua: reges & potentiam: quibus uentilare/
tis inimicos. Quia igitur iſta feciſtis o domus magna & domus minor omnes duodecim tribus:
ideo ecce ego ſuſcitabo ſuper uos gẽtem ſæuiſſimam aſſyriorum: & chaldæorum: quæ uos conte
rat atq; ſubuertat a capite uſq; ad caudam: a terminis terræ ueſtræ: qui ſolem reſpiciunt: uſq; ad tor
rentem deſerti: ideſt ab emath uſq; ad rinocoruram:inter quam & peluſium riuus nili ſiue torrens
de eremo ueniens mare ingreditur: Emath ut ſupra epiphaniam diximus quæ ab antiocho cui co
gnomentum epiphanes fuit nomen ſortita eſt: Quidam iuxta anagogen domum magnam & do
mum minorem iudaicũ populũ ſignificari putant: & de gentibus congregatam eccleſiam: Illi eni

magni propter patres uocantur: & legem & prophetas: Nos minores qui abſq; teſtamẽto fuimus

& mandatis dei:De quibus & in cantico legius.Soror mea paruula eſt & ubera non hẽt: Quæ do/
mus magna & parua in unam dei familiam congregata: ſi non habuerit diſciplinam: & dei man/

data non fecerit: percutietur ruinis & ſciſſionibus: Quotienſcũq; ergo uel m perſecutionibus: uel

in hæreſibus: & ſciſmatibus: domus dei quæ eſt eccleſia corruit atq; laceratur: dei percutientis oſtẽ

dit manum quam ſi uolumus effugere comparationis audiamus & faciamus exemplum: In petris

equi perſequi non ualent:Petra chriſtus eſt: qui donauit apoſtolis ſuis: ut ipſi quoq; uocentur pe/
tra. Tu es petrus & ſuper hanc petram ediſicabo eccleſiam meam: Qui in iſtis petris fuerit: aduerſa/-
riæ poteſtates quæ appellantur equi perſequi eum non poterunt: curribus præpeditis & perſingu

55.49.

Can. 8.c.

las petras corruentibus: Sequitur. Quomodo conuertiſtis in amaritudine iudicium: conuertit in

amaritudinem iudicium: qui iratus iudicat & perſonam accipit in iudicio: & cum cauſam neſciat:
nec iudicii nouerit ueritatem: ante præiudicat qualem debeat ferre ſententiam: Fructum quoq; iu
ſtitiæ qui dulciſſimus eſt uertit in amaritudinem. Quod de una uirtute diximus intelligamus &
de reliquis: Prudentia fortitudine temperantia: quarum qui iratus fuerit: fructus capere non pote/
rit. Quicũq;ʒ igitur non cauſas in iudicando ſed pſonas conſiderat: & aut conſanguinitate aut ami
citia: Et econtrario uel hoſtili odio uel inimicitüs in iudicando ducitur: peruertit iudicium chri-
ſti: qui eſt iuſtitia: & fructum illius uertit in amaritudinem: qui hoc faciunt lætantur in nihili: & ere
cti in ſuperbiam dicunt: Nonne in fortitudine noſtra aſſumpſimus nobis cornua? Cum eregio/
ne iuſtus in domino glorietur & dicat. Inte inimicos noſtros uentilabimus cornu: Vnde & in exo
do legimus: Et moyſes neſciebat: quia cornuta erat ſpecies uultus eius: & mũda animalia: atq; cor
nuta. ſola offeruntur deo. Ohb hæc tanta peccata & extremam ſuperbiam: quæ iniquitatem loqtur
contra deum: gentem ſæuiſſimam dominus deus omnipotens ſuſcitaturum eſſe ſe dicit: quæ con

1

Ps. 43.

Super Amos.c.vii. ð

dr .
teerat eos ab introitu emath: Emath interprætatur mutus aut murata: Vetabuntur itaq; ab hac gen
te ſeuiſſima: cui ſupplicia delegata ſunt cum fugerint ad ciuitatem munitam. quæ eſt cæleſtis
hieruſalem ne introeant & ſaluentur: ut excluſi a ciuitate murata: nequaꝗᷓ poſſint peruenire ad tor
l/ ps. 35. rentem deſerti. qui torrens dicitur uoluptatis. luxta illud. Et torrente uoluptatis tuæ potabis eos.
Gen.ʒ.d. In modum illius capituli quod in geneſi legimus. Vbi poſuit deus cherubin & flammeam rom-
e kng pheam quæ uertitur ad cuſtodiendam uiamli gni uitæ: ut qui eiectus fuerat de paradiſo: nequaꝗᷓ
illuc regrediatur indignus. Capitulum ſeptimum. ðð
un 6Ec oſtendit mibi dominus deꝰ: ? ecce victoꝛ locuſte in pꝛincipio germinantium
un Nae ſerotini imbꝛis: Et ecce ſerotinus poſt tonſoꝛem gregis:Et factum eſt cum cõſu
renke K ꝗ! maſſet cõmedere herbam terre:dixi. Domie deus pꝛopitius eſto obſecro: Quis
les ſuſcitabit iacob qꝛ paruulus eſt. Miſertus eſt dñs ſuꝑ hoc:nõ erit dixit dñs.
no, COſtendit igitur dominus Senacherib regem aſſyriorum: cum infinita exercitus
hci, multitudine inſtar locuſtæ: uniuerſa tondentis eſſe uenturum: In principio imbris
en ſerotini: quando extrema dei omnipotentis miſericordia indigebat Iſrael: Huius autem locuſtæ ſi
ctor & creator eſt dominus: Quæ locuſta uenit in principio imbris ſerotimi: quando cuncta uirent
mn parturit omnis ager: & diuerſarum arborum flores in ſui generis poma rumpuntur: Et ut uno ſer
huic mone indicem quod uolo: cunctarum habundãtiam rerum: flores arborum: atq; herbæ ſegetum
adi pollicentur: Has autem locuſtas quæ primo uere uolitabant: bruchus innumerabilis ſequæbatur:
qui ueniebat poſt imbrem ſerotinum. & appellabatur tõſor gregis: eo quod uniuerſa uaſtauerit &
*M nihil pœnitus reliquerit herbæ uirentis in terra. Hunc tonſorem Eſaias acutam nouaculam uocat
den quæ pilos omnes & capillos Iſraelitici corporis raſerit: Cumq; ait dubitarem quæ eſſet iſta noua/-
neß⸗ cula: atim intulit regem aſſyriorum : Nouacula igitur & tonſor gre is exercitus chaldæorum:
iie qui in modum bruchi uniuerſa populatus eſt: & non ſolum fruges: ſed ligna fœnum ſtipulamqʒ
nn conſumpſit: Factum eſt autem cum conſumaſſet bruchus: qui uenerat po locuſtam commedere
1 herbam terræ: & propheta intelligeret quod uidebat: ad præces uertitur: & ait. Domine deus pro/
kad- pitius eſto obſecro: nolo in ſubuerſionem populi mei mea uerba compleri: Nolo me ad hoc ele-
n ctum de paſtorum numero: ut ruinam decem tribuum nunciem: Quis enim ſuſcitare poterit ia/
cob:miſi tu ſolus: quo allidente nullus eſt qui ſuſcitet: Paruulus eſt iacob: & crebra hoſtium incur-/
Eun ſione deletus. Cumq; præcaretur & ĩterioris hominis lachrymas funderet: miſertus ẽ dominus: &
ith reſpondit:Non perdam omne genus Iſtael.reliquiæ ſaluæ erunt: Aut certe ſic accipiendum: Duo
n, pariter futura conſpexit: primum locuſtã: deinde bruchum: pro utroq; dominum depræcatus eſt:
& in uno tantum exauditur: ut bruchus uſq; ad internitionem cuncta non uaſtet: Locuſta autem
uolitans quædam deuorat: quædam integra derelinquit. Dicamus & ſpiritaliter: Qui poſt opera
Ant iuſtitiæ grauia peccata commiſerint: inducitur ſuper eos generatio locuſtarum:ideſt angeli mali/
um gni. Cumq; terræ noſtræ fœnum ſtipulãq; conſumpſerint: quicũq; ſancti in populo fuerint ueniã
aio pPcabuntur:& dicẽt:Dñne deus ꝓpitius eſto:quis enim alius ſuſcitare poterit lacob:niſi tu ſolus: ad
ic⸗ cuius tactum fimbriæ ſtatim ſanitas rediit. Paruulus enim eſt iacob: quia nulla in eis uel pauca uir/
Iai tutum remanſere ueſtigia: Quod ſi egerit pœnitentiam ira uerteturin miſericordiam.
n CHec oſtendit mihi dominus deus:⁊ ecce vocauit iudicium ad ignem dominus deus:⁊ deuo⸗
d rauit abyſſum multam: ⁊ comedit ſimul partem:Et dixi domine deus quieſce obſecro: quis
1 ſuſcitabit iacob:quia paruulus eſt: miſertus eſt dñs ſupꝑ hoc:ſed ⁊ iſtud non erit dixit dñs deus
Vil CPrimum deus oſtendit prophetæ tonſorem gregis ſenacherib: qui cuncta decem tribuum toton
1 derit atq; uaſtarit:Nuncidem dominus oſtendit:immo uocat & uenire præcipit nabuchodonoſor
n contra Iudam & hieruſalem ut templum & ciuitatem igne ſuccendat. Cũq; ueniſſet ignis ad iudi⸗-
cium & impleret domini iuſſionem: deuorauit abyſſum multam: cũctas urbes iudæ: & commedit
Netn ſimul partem domini quæ uocabatur templum eius. Cũq; hoc propheta audiſſet: dixit ad dominũ
Minn, quieſce obſecro:ut quem copiſſe iam uiderat: ceſſare præcibus impetraret. Præſertim cum nullus
nn ſit alius qui paruulum iacob ſuſcitare ualeat:niſi dominus qui poteſt captiuos in chaldæamq; trãſ
in latos: reducere in terram iuda. Quia ſemel decem tribus ad hereticorum perſonam retulimus, &
a duas quibus iudas præerat ad eccleſiam & eccleſiæ peccatores. ꝗ confitentur quidẽ rectam fidem.
4 ſed pp uicioꝶ ſordes purgantibus ſe indigent flãmis. Iccirco nüc dominus ad iudicium gnẽ mõ
e⸗ ſtrar uocare ſe. Vt umiuſcuiuſq; opus quale ſit ignis probet. Et impleatur illud qd ſcriptum ẽ. Am/
bulate in lumine ignis ueſtri & in flammã qua ſuccendiſtis. Vocatus autem ignis ad iudiciũ deuo
⸗ rat primum abyſſum.i.omnia genera peccatorum. ligna: fœnum: ſtipulã. & poſtea uenit.qui in pe
culium domini & in eius parte reputantur. Tempus enim eſt ut incipiat iudicium a domo domi/

ni. Et in Ezechiel præcipitur iis qui pugnas illaturi ſunt. A ſanctis meis incipite. Cũq; omnes fue/
Eze. 9, e. rimus in peccato & iacuerimus ad ſententiam ueritatis miſerebitur noſtri dominus. Et quia paruu
ke⸗ lIi ſumus.reſurrectionis nos tempore ſuſcitabit.& ſuſcitabit per uirtutes qui uiciis iacebamus. hoc
. dño ꝓmittente atq; dicente. Sed iſtud non enit. Pulchræ aut dixit. ſed & iſtud quia ſupra iam dixe-
gun rat hoc non erit. Non enim in finem iraſcetur. neq; in eternum comminabitur. .
III

Wiero. liber

CBec oſtendit mihi dominus deus:? ecce dominus ſtans ſuper murum litum:2 in mann eius

trulla cementarij. Et dixit dominus ad me. Quid tu vides Amos: Et dixi: trullam cementarij
Et dixit dominus:Ecce ego ponam trullam in medio populi mei Iſrael: Mon adijciam vltra

ſuperinducere eum: ⁊ demolientur excelſa idoli:⁊ ſ. anctiſicationes Iſraci deſolabuntur:⁊ con-

ſurgam ſuper domum hieroboam in gladio.

CDominus itaq; cernitur ſtans ſup murum litum: & in manu eius trulla cementarii qua ſolent ſu

perinduci parietes: & nõ ſolum pulchritudinẽ accipe: ſed & fortitudinem contra iniuriam imbriũ

& creberrimas tẽpeſtates. Legimus in Ezechiel dim comminantem: quod tempeſtate & grandi/

ne conſurgente: nequaqᷓ liniat nec ueſtiat parietem Iſrael: ſed dimittat eum pluuiis diſſipari: Vñ &

nüc dicit iſle de quo ſcribitur. Structor maceriæ uocabitur: ipſe angularis lapis & edificator domꝰ
quod deponat trullam de medio populi ſui Iſrael: & ceſſare faciat atq; torpere ut nequaꝗᷓ ultra ſu/
perinducat eum: & ſuo ueſtiat ac tueatur auxilio. Cumq; dominus protectionem ſuam & ut ita di/
cam parietis ueſtimentum trulla ceſſante ſubtraxerit: Tunc demolientur excelſa idolorum quæ he
braice appellãtur bammoch. Et ſanctificationes decem tribuum deſolabuntur: ut deſtruatur dan

& bethel: in quibus adorabantur uituliaue.
CEt miſit amaſias ſacerdos bethel ad hieroboam regem Aſrael dicens:Rebellauit contra te

amos in medio domus ſrael:Mõ poterit terra ſuſtinere vniuerſos ſermones eius: HBec.n.di

cit Amos:In gladio moꝛiet᷑ hieroboã:⁊ Iſrael captiuus migrabit de terra ſua:Et dixit amaſi/

as ad Amoõs:ꝗ vides gradere:fuge in terrã iuda:⁊ cõmede ibi paneʒz ⁊ prophetabis ibi:⁊ in be

thel nõ adijcies vltra vt pꝛophetes:qꝛ ſanctiſicatio regis eſt ⁊ domus regni eſt.

CSalomonis prouerbiũ eſt immo mandatum: Noli arguere malos ne oderint te: Econtrario de Prou.9. b

bonis præcipit: Argue ſapientem & diliget te:In alio quoq; loco: Qui arguit inquit hoĩs uias: gra

tiam habebit magis ꝗᷓ is qui loꝗtur ꝗ delectent. Itaq; & amos emendatiõis affectu loquæbatur ad

opulum: & ex ſermonibus dei terribilia minabatur: ut agentes pniam reuerterentur ad dium: &
tdola deſererent. Tunc ſacerdos bethel mittit ad regem: Audet aũt mittere quaſi pontifex: metuẽs
ne ſi populus cõuertatur ad cultum dei: ille ſacerdoti perdat gloria. Cũq; duo audierit ille: de ſua
non mandat iniuria: ut de regis tantũ contumelia dolere uideatur: Hæc. n. inquit: dicit Amos: er-
ras caluniator: I n oĩibus enim ſermonibus ſuis: nõ quaſi ex ſe propheta loꝗtut: ſed ſemper pᷣponit
in titulo:hæc dicit dñs.Igitur ꝗ locutus eſt dñs: Amos prophetã dixiſſe cõmemorat: ut magis re
gem ꝓuocet ad uindictà: Quæ ſunt ꝗ dicit Amos: In gladio morietur hieroboam: Et in hoc mẽti
ris: Non. n. dixit morietur: Si enim hoc dixiſſet: uidebatur nõ ſuſcipere pniam: Sed conſurget dñs
ſuper domũuũ hieroboam in gladio: Cõminans pœnam nõ imperans: nec in gladio morietur hie/

roboam: Sed conſurgam ſuper domum hieroboam in gladio: hieroboam quippe gladio non eſt

mortuus: ſed domus eiꝰ. i. filius Zachariæ deo percutiente deletus eſt: Et I ſrael inquit captiuus mi
grabit de terra ſua:ſi non egerit pœnitentiam. Porro hieroboam uaniſſima amaſiæ mandata con
tẽnens: nihil ad ea quæ illi mandauerat uoluit reſpondere: Vnde ipſe ſibi aſſumit auctoritatem ſa⸗
cerdotalis faſtigii: & loquitur ad Amos: Qui uides gradere in terrã iuda. Prophetæ ut crebro dixi-

mus pruus appellabanrur uidentes quia ꝗᷓ uentura dicebant cordis oculis intuebantur: Videntem

autem eum uocat: Aut cũ irriſione quod omnia mentiatur: Aut quia uidebat multos eſſe in popu
lo: qui eum libenter audirent. Aperte iniuriam nõ audet facere: ne audientes ledere uideatur. Va/
de inquit in terrã iuda: in qua natus es: ubi libenter audiuntur inſani: & cõmede ibi panem tuum:
uel ibi uiue:aut certe exerce artem tuam: p ꝗᷓ tibi reperias cibos: Bethel aũt ſanctificatio regis eſt: &
hoc quaſi falſus ſacerdos loquitur: adulans regali faſtigio: ut non dicat ſanctificatio dei noſtri eſt:
hanc habentibus cunctis qui falſos deos colunt conſuetudinem: ut ſuperbiam ſuam regibus impu

tent: & qd ibi faciũt: rex feciſſe uideatur. Oĩia ꝗᷓ de amaſia & hieroboã & Iſrael & Amos interpræta

ti ſumus:tropologice ad hereticos referenda ſunt: Quoꝶ ſacerdos amaſias ſoler interdum mittere

ad hieroboà regẽ hereticum: atq; hereticoꝶ patronũ: & ſctõs uiros ac pcones fidei accuſare apud
eũ:& iubere doctoribus: ne pᷣdicent in Iſrael: ne cõtra regis faciant uoluntatẽ. Quia bethel hoc eſt
domus dei: & falſa eccleſia: ſanctificatio regis ſit: & domus regni. Solent. n. dicere Imperator nobis

cõmunicat: & ſiqs ei reſtiterit ſtatim calũniãtur. Ergo tu contra Impatorem facis: Auguſti manda
ta contẽnis: Et cũ conſideremus: qd multi reges chriſtiani: ꝗ pſecuti ſunt eccleſiam dei: & arrianã
impietatẽ in toto orbe fundare conati ſunt: Vindicãt in ſcelere hieroboam regem Iſrael. Ille. n. fſal

ſi ſacerdotis mãdata deſpexit: nec ad ſuggeſtionẽ eius ꝗcꝗᷓ uoluit rñdere:Iſti at cũ multis amaſiis

minus ad me:Aade pꝛopheta ad populũ meum Iſrael:= nunc audi uerbum dni:Tu dicis non
pꝛophetabis ſuper Iſrael:⁊ nõ ſtillabis ſuper domuʒ idoli: ꝛopter hoc:Hec dicit dñs:Axoꝛ

tu in terra polluta moꝛieris:⁊ iſrael captiuus migrabit de terra ſua:

tua in ciuitate foꝛnicabit᷑⁊ ſilij tui:⁊ filie:tue:in gladio cadent:⁊ humus tua fumculo metietur:⁊

ſacerdotibus ſuis fame & penuria: carcerib & exiliis: & amos ꝓphetã & ſacerdotes dñi necauerüt.
CEt rñdit amos ⁊ dixit ad amaſiam:nõ ſum ꝓpheta:⁊ nõ ſuʒ ſilius pꝛophete:ſed armentarius
ego ſum: Aellicans ſyccomoꝛos:⁊ tulit me dominus deus:cum ſequerer gregem:⁊ dixit do

ere

CHoc quod beatos apoſtolos feciſſe ſcriptura cõmemorat qñ denũciauerũt eis ſcribæ & phariſei:
ne docerent in noie leſu: & illi rũderunt dicentes obedire deo magis oportet an homimbus? Etiä

Amos ꝓphetam feciſſe cognoſcimus: Qui iubente idoloꝶ pontifice: ne ꝓphetaret in bethel: nõ ſo

lũ ꝓphetat: & onñdit ſe magisdũm timere mittentẽ: ꝗᷓ illum ꝓhibentem. Sed audacter & libere ipæ

denũciat ſupplitia: ꝗᷓ uitare conatus eſt: & dei impleri ſermonem. Non ſum inquit propheta: ſiue
nõ eram quoꝑ alterum humilitatis: alterum ueritatis eſt: nec filius prophetæ de prophetali ſtirpe

deſcendens. Porro qd ait uellicans ſyccomoros: uidetur nobis rubos dicere: ꝗq afferunt mora: & pa
ſtorum famẽ: ac penuriã conſolantur. Sed & hoc dicendũ eſt: ꝗqd humilem paſtorem & ruſticu aſ-

ſumpſerit dñs: & miſent ad populum ſuum iſrael: Quod aũt dicit non ſtillabis. Stillare prophetas

idioma ſcripturax eſt: qd non totam dei ſimul inferant irã: ſed paruas ſtillas cõminatione denun-
tient: Vxor tua in ciuitate fornicabitur: grandis dolor eſt: incredibiliſq; ignominia: quando mari/

tus in media uitate præſentibus cunctis uxoris iniuriam prohibere non poteſt: & filii tui & filiæ

in gladio cadent: Non eſt tantus dolor in filia conſtuprata: quantus in uxore polluta: nec tatus do

lor in occiſa uxore:quantus in filiis trucidatis. Maritus. n. libẽtius habet uxorem interfici: ꝗᷓ pollui.

Secundum tropologiam. Amaſias ſacerdos interprætatur robuſtus & ri gidus.eo quod rebellis &

ferox eccleſiaſticum uirum: & uere prophetam uetet dei proferre doctrinam: & errantem populũ
corrigere: Huius uxor falſa eccleſia patebit omnibus. & filii eins ac filiæ: quas male in errore genera
uit domini mucrone ferientur:humus quoq; illius & uniuerſa poſſeſſio erit pars demonũ: & ipᷣe

morietur in terra polluta ꝗᷓ non habet habitatorẽ dni: ſed multis prauæ religionis cõtaminetur er

roribus.& oĩs populus: qui falſum ſibi nomen aſſumit iſrael. captiuus migrabit de terra ſua ut nõ
ſeruiat domino ſed hereticorum ac demonum iugo colla ſumittat.
Ceaapitulum octauuum “”
mmEc oſtendit mibi dominus deus:Et ecce vncinꝰ pomoꝛum.Et dixit quid tu vides
2EE amos: Et dixi vncinum pomoꝛum:Et dixit dominus ad me:vemit ſinis ſuper popu
AMIIllum meum Aſrael:non adiiciam vltra vt pertranſeam eum:Et ſtridebunt cardines
4 templi in die illa dicit dĩñs deus:ſulti morient᷑:⁊ in omni loco pꝛoijciet᷑ ſilentium.

Hier. l. c.

ſtum eſſe pietatẽ & ſedentes in tẽplo numulari ꝓponunt columbas: non ĩ caueis ſed in cathedris
quaſi magiſtri ſpũs ſancti dona uendentes. 4 faciüt menſuram minorem atqʒ; maiorẽ: ut pauperi/

CQuod hieremias ſub uirga cernit uigiliaꝶ ſiue nucis eo ꝗd uigilauerit ſup peccata
populi ſui.ne quaſi clauſis & cõniuẽtibus oculis eoꝶ delicta nõ uideret. Hoc nüc amos aduerſum
iudam & iſrael pariter intuetur ſub ſpecie uncini. Et eſt ſenſus. Sicut uncino fami arborum derra-
huntur ad poma carpenda. ta ego proximum captiuitatis tempus attraxi. Vnde & ſequitur. Ve/-

nit finis ſuper populum meum Iſrael: quodq; ait. Non adiiciã ultra ut pertrâſeam eum: Hoc ſigni

ficat qd iniquitates populi ſui ultra non tranſeat: nee negligat: neq; impunita ſcelera tranſire per-
mittat:Et ut non ſolum de decem tribubus dicere uideretur intulit: Stridebunt cardines templi:
Hoc autem hyperbolicæ accipiendum: Quod tam graue maloꝶ pondus incumbat: ut ipfi quoq;
portarũ cardines ululent: & incredibilẽ ſentiãt uaſtitatẽ. Et hoc nõ ſolum ad babyloniæ captiuita

tis tps referendũ eſt: ſed & in aduentum dñi ſaluatoris: q dixerunt: crucifige crucifige eum: ultraq;

nõ pepercit eis deus. Et ululauerũt cardines templi ſup occiſum populũ corruentes: & in oĩ loco ꝓ

ijectum eſt ſilentiũͥ. Habentibus Iudæis moyſen & prophetas: ſed nõ habentibus uerbũ dei: legenti

bus litteram: & perdentibus ſpũm:Et ubicumq; fuerint muſitant potius quam locuntur.

CAudite hoc qui conteritis pauperem:⁊ deſicere facitis egenos terre dicentes:Quãdo tranſi

bit meſſis:? venũdabimus merces:⁊ ſabbatum:⁊ aperiemus frumentũ:vt imminuamus men
ſuram ⁊ augeamus ſiclum:⁊ ſuperponamus ſtateras doloſas vt poſſidcamus in argento ege⸗

.

nos:⁊ pauperes pꝛo calciamentis:⁊ quiſquilias frumenti vendamus.

C Ne fruſtra uideatur uncinus pomoꝶ eſſe mõſtratus: & p hæc uicina imminere captiuitas: Cauſæ

offenſæ dei breuiter deſcribuntur. O tu iuda & tu Iſrael: audite ꝗᷓ ſcelera feceritis: De nocte conſur
gentes ꝓ oratiõe & hymnis in deũ: ſtudium habetis opprimẽdi ſiue cõterendi paupes: ut fame &
egeſtate cõfecti aufferantur de terra: Qui expectatis calẽdas: ut negociemini: & uſuras augeatis uſu
ris: Et ſabbata ut aperiatis horrea detiſq; frumẽta: amplius recepturi: Et dei ſolemnitates turpis lu-
cri gratia in ueſtra cõpendia uertitis: Qui minorem in uendendis mercibus menſuram facitis: &
maiora pondera in accipiendis: ſtateramq; iniquã: ut poſſideatis pecuniã pauperis. Et tam uiles ha
beatis hoĩes: ut ĩpleatis illud qd ſupra de uobis dixeram: Pro eo qd uendidiſtis argento iuſtum: &
pauperem ꝓ calciamentis. & in tantã lucri rabiem proſilitis: ut non frumẽta: quoꝶ eſu hoium cor
pora ſuſtentantur: ſed ꝗqſquilias: & purgamenta frumenti uendatis pauperibus: puluerẽ & paleas
tritico cõmiſcentes. Quod ꝗdem & puerſos doctores ac principes ꝗ abſq; timore dei denominan
tur cleri. De ꝗbus hieremias loꝗtur: cleri eoꝶ nõ ꝓderunt eis. Nonnunꝗ facere cemimus ꝗ putãt

bus uel paululũ uel nihil. Diuitibus autem: & iis de ꝗbus ſectantur lucra. in modũ concionatorum

loquantur ſermone longiſſimo: & pp pecuniam conterãt capita pauperum.atq; conculcent: & nõ

frumentũ domini:qd confirmat cor hominis: ſed quiſquilias: & uiliſſumum puluerem auidis fau-

Miero.liber

cibus ingerant. etiam hæc quæ nullius ſunt præcii uendicantes. Cum dominus apoſtolis præcepe
rit. Gratis accepiſtis gratis date. Iurauit dñs in ſuperbiam iacob: ſi oblitus fuero uſq; ad finem oĩa Mat. lo.a.
opera eoꝶ. Nunqd ſuper iſto nõ cõmouebitur terra. & lugebit oĩs habitator ei us. & aſcendet quaſi nieb
fluuius uniuerſus. & eicietur & defluet quaſi riuus ægypti. Iurat contra ſuperbiam iacob.ut ſi non
credunt cõminanti. credant iuranti in humanã ſimilitudinem. Qui iuramentũ tunc aſſumunt quã
do ſimplicibus uerbis eorum nõ creditur: Nec miæ eſt ſi deus iurare dicatur qũñ cum dormiẽtibus
dormiat & uigilantibus uigilet: iiſq; qui ſibi theſaurizauerunt irã in die iræ: dicatur iraſci. Iurat aũt
quod non obliuiſcatur uſq; ad fmem opa eorum. Superbis. n. deus reſiſtit: humilibus dat gratiam:
ſed oĩa memoriter teneat: quæcũq; peccauerunt:& uſq; ad finem & iudicii tpᷣs adducat. Vnde pαν
nitentes rogant. Ne memineris iniquitatũ noſtraꝶ antiquaꝑ. Præſertim cũ aduerſus ſuperbos ip/ p̃s. 72.
ſa terra moueatur & lugeat: Non colonus & aduena ſed habitator eius: Et aſcendat ſicut fluuius cõ ieer
ſumatio: & deſcendat ſicut flumina ægypti:Vt qui egerit pœnitentiã aſcendat cũ fluuio aſcenden
te: Qui aũt pſeuerauerit in delictis: deſcẽdat ſicut fluuius ægyptius: & ĩgreſſus mare abſorbatur: Ac
p hoc oñdit ſuperbiã iacob. contra quã iurat deus eternis ſupplitiis deuorandaam.
CEt erit in die illa dicit dominus.Occidet ſol meridie:⁊ tenebꝛeſcere faciam terram in die lu/
minis:Et conuertam feſtiuitates veſtras in luctum:⁊ omnia cantica veſtꝛa in planctum:⁊ indu (o45
cam ſuper omne doꝛſum veſtrum ſaccum.⁊ ſuper omne caput caluitium ⁊ ponam eam quaſi lu ſie
ctum vnigeniti:æ nouiſſima eius quaſi diem amarum.
Diem illam diem captiuitatis ſignificat: quãdo uterq; populus ducebatur in aſſyrios atq; chal/
deæos: Quibus præ triſtiti? magnitudine occidet ſol meridie: & clara oĩbus luce: tenebræ cuncta
cõplebunt: Quãdo feſtiuitates eoꝶ & omnia cantica in luctũ planctũq; conuerſa ſunt. Poſſumus .
hunc locũ & in dñi intelligere paſſione:qñ ſol hora ſexta retraxit radios ſuos: & pendentẽ in cru/-
ce dñũm ſuum ſpectare non auſus eſt: Quãdo tenebris cũcta cõplentibus:feſtiuitates eoꝶ & cantica
Veſpaſiano Titoq; ſuperantibus: in luctũ planctuq; mutata ſunt: Quãdo lachrymaꝶ & pœnitudi-/
nis & cilitioꝶ repleta ſunt oĩa:& capita habuere caluitiũ:quæ prius nazareoꝝ decorata cæſarie: co
Iam dñũo nutriebant. Tunc primogenitus filius dei populus Iſrael:quia in unigenitũ & uere filium
dei miſerat manũ:eterno luctui traditus eſt: & nouiſſima eius: ſiue qui cũ eo erant: amaritudine ſũt
repleta. Nunc igitur illis habentibus tenebras: qa repulerunt ſolẽ iuſtitiæ: nos qui ſedebamus in te
nebris & in umbra mortis: uidimus lucẽ magnã & illorum uniuerſa feſtiuitas ad eccleſiæ eſt tranſ
lata myſteria: ut illis flentibus nos laudes domino concinamus.
CEt ecce dies veniunt dicit dñus:⁊ mittam famem in terram:non famẽ panis neqʒ ſitim aque
ſed audiendi verbum domini:? commouebuntur a mari vſq; ad mare:⁊ ab aglone vſqʒ; ad oꝛi
entem.Circuibunt querentes verbum domini:⁊ non inuenient. In die illa deſicient virgines
pulchre:⁊ adoleſcentes in ſiti:Qui iurant in delicto ſamaꝛie:⁊ dicunt viuit deus tuus San.⁊ vi
uit uia berſabee:⁊ cadent ⁊ non reſurgent vltra. .
CVetus narrat hiſtoria tam latina ꝗᷓ græca: & oĩum gentium barbarorum: Nihil fame durius: ꝗᷓ ſe
pe cõpellit oppreſſos humanis ueſci carnibus: & in ſuã ſæuire naturam: Ita ut nec parentes parcat
paruulis liberis: & maritalis affectus uxoris dudum amatæ mẽbra dilaceret: Si hoc facit famis cor-/
porum:quid de fame dicendũ eſt aiarum: ꝗᷓ in die reſurrectionis domini oppreſſit populum iu-
dæorum & iũcta fami ardentiſſima ſitis: Non habentiũ panem qui de cælo deſcendit: & eas aquas
qde l eſu uentre manarunt: Ablata eſt ab eis lex: & prophetæ eterno conticuere ſilencio: Mouétur
a mari ad mare: & ab oceano britãnico uſq; ad oceanũ athlanticũ: ideſt ab occidente ad meridiem
& ab aquilone uſq; ad orientẽ: toto orbe peregrini: uerbum dei non ualent inuenire. I n quo loco
interrogemus iudæos: ꝗᷓ illam diem ſignificari putent: in qua ſuſtineant famẽ audiendi uerbũ dei
Præſertim cũ legant ſcripturã:& humiſitatem ſequantur litteræ: Quibus ingerimus famẽ eſſe præ
dictam intelligentiæ ſpualis: in qua chriſtus cernitur: paſſio dñi & reſurectio reperitur. Circũeunt
urbem: & quærunt uerbum dñi: & non inueniũt: ꝗqa uerbũ dñi negauerũt. Et quia hoc fecerunt ic/
circo corruẽt & nõ reſurgẽt amplius. i. nõ recipiũt eũ ſtatim quẽ prius habuerãt: Mittit aut dũs fa
mẽ in terrã ſup eos ꝗ terrena ſapiũt: & famẽ nò panis: ſitimq; non aquæ: ſed audiẽdi uerbum dũi:
ꝗqnñ pp peccata populi doctrina deficit ĩ eccleſiis: & a mari uſq; ad mare.i. a ſalſis atq; amariſſimis flu
ctibus: uſq; ad mare pueniũt:nõ occurentes fluminibꝰ:nõ dulciſſimis & uariis fontibus: ſed rurſus
aad amara occurrentes. Et ab aquilone uſq; ad orientem: cupientes aquilonem deſerere: qui eſt uẽ/
tus duriſſimus: & ab ignorantibus dexter uocatur: & peruenire ad oriẽtem quem reperite non po
terunt. quia non recto pergunt itinere. ſed deuiis circuneunt tallibus. uiamq; regiam non tenen
tes curuis ducũtur amfractibus. In illo tempore deficient animæ uirginales. quas incortuptas apo
ſtolus nominat. & cupit eteream pudicitiam poſſidere. Scribit ad Corinthios. Deſpõdi. n. uos uni 2. Cor. il.2
uiro uirginem caſtã exhibere chriſto. Et ſi eẽnt oẽs uirgies pulchræ uel bonæ: nunꝗ dixiſſet: defici
ent uirgines bonæ. ſed ad diſtinctiõem malaꝶ uirginu. bonas poſuit ꝗᷓ füt ſanctæ corpe & ſp. Ma
lIIæ uirgies ꝗnq; ſtultæ.qᷓ lampadibus ſuis oleũ nõ parauerũt. Bonæ & ſpecioſæ uirgĩes illæ ſunt.
lumẽ habuere uirtutum. & ſponſi thalamum ĩgreſſæ ſunt.Deficient aũt uirgines qa uerbũ domini

*½

en

⸗
en

ſi
ne
l

.
ls

ni

Prou.iS.b
ps. 36.

Iud. 18. a.

l. Cor. 4. b

Eze. l. a.
Mat. 3. d.
Ps. 13.

Super Amos..c.ix.

non inueniunt. Ex quo intelligimus quando doctrina non fuerit in eccleſiis: perire pudicitiam:
caſtitatem: omnes abire uirtutes: Quia non commedunt uerbum domini: quod qui commede-
rit ſaginatus eius cibo. Audiat per Salomonem: uſtus commedens ſaciat amimam ſuam: Am/
mæ autem impiorum eſurient. Et Dauid qui ad ſenectutem peruenerat habraam: libere decan-
tabat.luuenis fui & ſenui: & non uidi iuſtum derelictum & ſemen eius quærens panem. Quan/
ti martyres in pſecutionibus perierunt fame: & indiguerunt frumento: alimentiſq; iſtis corporum
Ergo de eo dicit pane qui de cælo deſcendit: quẽ qui cõmederit nec eſunre poterit:nec ſitire: Deſi
cientibus autem uirginibus & adoleſcentes deficient: qui prius uicerant mundum: Et idcirco deſi
cient quia iurant in idolo ſamariæ quã in hereticorum perſona ſemper accipimus: Dicẽte hoc eo
dem propheta: Vhe ꝗ deſpiciuᷣt ſion & confidunt in monte ſamariæ: Siquis igitur iurat in delicto
ſamariæ & dicit. Viuit deus tuus Dan: & uiuit uia berſabeæ: iſte cadit & reſurgere ultra non poterit
Dan tribus irrultimis terminis iudæorum peſſeſſionem inuenire nõ potuit: ſicut ĩ libro Iludicum
ſcriptum eſt:Interprætaturq; iudicium: Berſabeæ autem pro uarietate accentuum: uertitur in lin-
guam noſtram puteus iuramenti: aut puteus ſacietatis ac ſcprir urlta & heretici in extremis ſcri-
pturarum ſanctarum finibus ſitiunt: dei iudicium contemnentes: & deſiderantes uiam berſabeæ:
quæ fuit in tribu iuda: multaq; eccleſiæ immitari ſacramenta cupientes: ſaturatos & repletos eſſe ſe
dicunt: Quibus apoſtolus paulus exprobrat: Iam ſaturati eſtis iam diuites facti eſtis:
Capitulum nonum.
AIIgli dominum ſtantem ſuper altare ⁊ dixit: Percute cardinem:⁊ commoneantur ſu⸗
/& perliminaria: Auaritia. n: in capite omnmium:⁊ noniſſimum eoꝛum in gladio interſiciaʒ
Non erit fuga eis:⁊ qui fugerit ex eis non ſaluabitur.
CQui cum Ezechiele & Ioanne baptiſta apertos uiderit cælos: Et uelamen quod poſi-
tum erat ante faciem moyſi: ab oculis eius fuerit ablatum: ut compleatur in eo quod ſcriptũ : Mã
datum domini lucidum illuminans oculos. Iſte uidebit ſtantem dominum ſuper altare & præci
pientem prophetæ: ſiue ut multi putant: angelo qui redendis peccatorum ſuppliciis mancipatus
eſt:ut percutiat cardines templi:ſiue propiciatorium & commoueãtur ſuperliminaria eius ſiue ue
ſtibula. Cũq; ait templũ pꝑ malitiam hominum diſſipatum fuerit & deſtructum: & ira mea a ſan-
ctuario meo cœperit: unuſqſq; cognoſcat ſe non oſe euadere: auaritia omnia poſſidente: & no-
uiſſima ſua eſſe mortem:nullaq; præſidia ad euadendum ſentẽtiam dei poſſe ſuccurrere. Quæ oĩa
ad hereticos referre poſſumus: quorum altare percutitur & omnes initiationes: & ſacramenta ſacri
lega commouentur: quia auaritiam habuerunt in capitibus ſuis: clamante per eos perdice & con-
gregante quos non pepererit: & faciente diuitias abſq; iudicio: Vnde & nouiſſima eius ſiue reliqui
as dominus interficiet: Vt cœptum capitulum compleatur: & nouiſſimũ eius erit mſipiens.

¶ Sideſcendẽerint vſq; ad infernum inde manus mea educet eos:⁊ ſi aſcenderint vſq; in ce⸗

lum inde detraham eos:⁊ ſi abſconditi fuerint in vertite carmeli inde ſcrutans aufferam eos:
Et ſi celauerint ſe ab oculis meis in profundo maris:ibi mandabo ſerpenti ⁊ moꝛdebit cos:Et
ſi abierint in captiuitatem coꝛam inimicis ſuis:ibi mandabo gladio ⁊ occidet eos:Et ponã ocu
los meos ſuper eos:in malũ ⁊ nõ in bonũ:Et dñs deus exercituum qui tangit terrã ⁊ tabeſcit:2⸗
lugebunt oẽs habitantes in ea:⁊ aſcendet ſicut riuus ois:⁊ deſfuct ſicut fluums egypti.
CQun ſupra dixerat non erit fuga eis: fugiet & non ſaluabitur: qui fugerit nũc ipſam fugam in par
tes ſecat: Et hyperbolice etiam ſi hoc & hoc fecerint: euadere eos non poſſe teſtatur. Si deſcende-
rint ait uſq; ad infernum: inde manus mea educet eos: Non quod ullus ante reſarrectiõis diem ab
inferis retrahatur: ſed quod & in inferno poſiti in illius poteſtate ſint: Quod ſuper dathan & abirõ

impletum eſſe cognoſcimus:quos uiuentes terræ hiatus abſorbuit: Et ſi aſcẽderint inquit uſq; ad

cælũ inde detraham eos. Quia & enoch & helias rapti cum corporibus in cælum: dei reguntur ar
bitrio: Et cernis proprietatem: ad infernum deſcenditur: ad cælum conſcenditur: de inferno educi
mur:de cælis detrahimur: In altero extrema deſperatio eſt: in altero ſuperbiæ magnitudo: Si ab/
ſconditi fuerint in uertice carmeli: uel iuxta fœnicis terminos in ſeptentrionali plaga: uel ad meri
diem propter eremi uaſtitatem: ubi quondam habitauit nabal carmelus: inde inquit ſcrutans auf-
feram eos:Et ſi in profundo maris: atq; ut de propheta loquamur in tharſis dei oculos uitare co/
nentur:ibi mandabo ſerpenti: quem in hoc loco leuiatham: ſiue cete ſignificat: Vt ſeruet me/
thaphorã: Et per ſerpentem atq; cetum ad hoſtem ueniat: Et mordebit eos ideſt ſuis faucibus de/
uorabit ut ab hoſtibus ſentiremus. Iuxta morem ſuum aperuit ſcriptura: quod prius ſub enigma
tibus dixerat: Et ſi abierint in captiuitate coram inimicis ſuis ibi mandabo gladio & occidet eos:
ne ſcilicet extrema malorum ſuorum extiment ſeruitutem: ſed etiam captos hoſtilis mucro con/
fodiat: & qui ſupereſſe potuerant & mortem euadere: dei aſpectum non effugiant: ſed ponat ſu-
per eos oculos ſuos in malum: & non in bonum: ut ſemper eos uiſitet: & ad pœnitentiam per
tormenta compellat: Et hæc facturum eſſe ſe dicit omnipotens deus: ad cuius nutum terræ
fundamenta quatiuntur ſiue tabeſcunt: Et omnis eius habitator planctu & luctibus occupa/
tur: Quæ loquitur ut oſtendat magnitudinem diuinæ potentiæ ne forſitan uelit quidem facere

. quod minatur. ſed uires nõ impleãt uoluntatem. Sin auũt terra tabeſcit:ſiue cõcutitur. & creatorem
ſuum inſenſibilis quoq; natura pſentit. quãto magis homo fragile animal. cuius animæ theſaurus
in uaſis fictilibus atq; corporeis clauditur: Et quomodo ægypti fluuius decurrit in mare atq; ſorbe
tur: ita & terra Iſrael de qua ſupra dixerat: qui tangit terram & tabeſcit: ibit ĩ captiuitatem & ab ho
ſtibus deuorabitur: Et hæc quidem ſequentes hiſtoriæ ordinem: urcũq; potuimus interprætati ſu
mus: Si tamen in quibuſdam nos intelligentia non deficit. Cæterum oẽm locũ iſtum Dauid expli .
cat dicens: Domine probaſti me & cognouiſti me. Statimq; infert. Quo ibo a ſpiritu tuo. Et ĩ deu/ 55.138.
tronomio quoque ſimile quid legimus.Mandatum hoc quod præcipio tibi hodie: non ſupra ẽ: Deu.30. .
neq; procul poſitum: nec in cælum: Iuxta eſt ſermo & ualde in ore tuo: ut facias illud: Quando. n.
anima uinculis laxata corporeis: uolandi quo uelit ſiue quo ire cõpellitur pp tenuitatem ſubſtan- .
tiæ habuerit libertatem: aut ad inferna ducetur: De quibus ſcriptum eſt. Cõuertantur peccatores in p̃ᷣs.9.
infernũ:Et in infemo ꝗs confitebitur tibi. Et deſcendit in infernũ gloria tua: Aut ceſte ad cæleſtia p̃s. 6.
ſubleuabitur: Suntq; ſpiritualia nequitiæ in cæleſtibus:Et ſi ſibi uere circunciſionis ſcientiam uO/
luerit uendicare: Hoc. n. interprætatur carmelus: & humilitate cõtenta habitare in montibus: & ibi
ſcrutantem manum dei euader non ualebit: Quod ſi deſperãs ſalutem oculos dei uitare tempta/
uerit: & in ultimos ſalſorum fluctuũ terminos peruenire: Etiam ibi mandauit dñs ſerpenti tortuo
ſo & antiquo: qui eſt inimicus & ultor & mordebit eam: capta quoq; uitiis atq; peccatis: gladio do
mini punietur: & ponet oculos ſuos ſuper eam in malum & non in bonum: ut pꝑ cruciatus atq; ſup
plicia ad dñm reuertatur. Cũq; deus oĩpotens tetigerit terrã eoꝶ: atq; concuſſerit & tabeſcere fece/
rit cũcta terrena intelligentes ſcelera ſua uertuntur in luctũ: & ipſe dñs duplicirer aſcendet atq; de
ſcendet. Aſcendet ſuper ſanctos quaſi fluuius cõſumationis eius.i. terræ ut opera eoꝶ terrena cõſu
mat.Deſcẽdet ſuꝑ pctõres quaſi flumẽ ægypti: ut in tormẽtoꝶ amaritudinẽ ĩpetu dñi detrudãtur
CQAui edificat in celo aſcenſionem ſuam:⁊ faſciculum ſuum ſuper terram fundauit:qui vocat
aquas maris ⁊ effundit eas ſuper faciem terre:dominus nomen eius. . ”MG
CQ¶ DDominus deus omnipotens ꝗ reſpicit ſiue tãgit terram & commouet eam:ipſe qui cottidie edci
ficat in cælũ aſcenſionẽ ſuam: Et dicit in euangelio. Pater meus uſq; modo opatur.& non ſolũ de IO.j.c.
coſta adam ĩ typum eccleſiæ ſemel edificauit euam. ſed cottidie credentes & mẽbra corporis ſui
edificat & de terris ad cælum leuat. ut in illis ipſe conſcendat. Aſcendit ad cælum dñs cum enoch.
Aſcendit cum helia. Aſcendit cum moyſe. cuius ſepulchri locus.quia in cælos aſcenderat. in terra
non potuit inueniri. Aſcendit cum paulo quia uas electionis in apoſtolum de perſecutore muta/
tus eſt.& de humilibus raptus in ſublimia. ita ut aſcenderet cælum tertium. & per ſpiritum ſanctũ
& filium perueniret ad patrem. & audiret uerba ineffabilia myſterii trinitatis:. quæ hominibus au
dire non licitum eſt. Iſte ergo qui cottidie aſcendit in ſanctis. faſciculum ſuum fundauit ſuper ter/
rã: De quo ĩ euãgelio loꝗtur. Ne timeas grex paruule. ꝗa cõplacuit patri meo habitare ĩ te.Iſte faſci Luc.I2.(
culus una duni religiõe cõſtrictus ẽ uñ ipa religio a religãdo & i faice dñi uinciẽdo nomẽ accepit.
Iſte ãt dñs amariſſimas quoq; aquas maris uocat & effundit eas per eos qui faciem ſuam uertũt ad
dominum: Ideo autem uocat amaras aquas: ut dulces faciat: Et educat uentos de theſauris ſuis: &
graues ſalſugine aquas ſua in altum iuſſione ſuſpendat: Relinquenſq; eas & ethereo calore deco/
quens diſpenſer in pluuiam: & mittat ſuper faciem terræ ut arentia quæq; rigẽtur imbribus: & ubi
habundauit peccatum ſuperhabundet gratia.
CMNunquid non vt filij ethiopum vos eſtis mihi filij Iſrael:ait dominus. Nunquid non Iſra⸗
el aſcẽdere feci de terra egypti:⁊ paleſtinos de capadotia:⁊ ſyros de cyrene:Ecce oculi dñi dei
ſup regnũ peccãs:⁊ cõterã illud a facie terre verũtñ cõterẽs nõ cõterã domũ Jacob. dicit dñs.
CEgo dominus deus omnipotens quem cælare nihil poteſt: qui tango terram & mouetur: qui
eglifico in cælum aſcenſionem meam: qui uoco aquas maris: & effundo eas ſuper faciem terræ cu-/
ius nomen eſt dominus: qui creator ſum omnium: cunctas gentes de eodem finxi luto: & equali
ſorte generaui:Deniq; ethiopes: palæſtinos ſyros atq; Iudæos: diſtantes locis atq; corporibus mor
talitatis lege ſociaui: & pro arbitrio meo ſeruos meos huc illucq; cõmuto: Et uniuerſas prouintias
tranſfero: ne erigamini in ſuperbiam quod uos de ægypto eduxerim: & quaſi peculiarem populũ
meum pharaoni ſeruire nõ paſſus ſim. Hoc idẽ feci & palæſtinis: quos ſeptuaginta: alieni genas trã
ſtulerunt: Qui hebraice appellantur captorim: ut tranſferrem eos de capadocia & in paleſtinæ re/
gionibus collocarem. Syros quoq; ideſt aram tranſtuli de cyrene: Ex quo qui equali conditione
ſunt facti: equali iudicio mea ſententia punientur: & omnia abſq; diſcretione perſonarum: impia
regna ſubuertam. Vos autem o filii ſrael. de quibus dixi primogenitus filius meus iſrael: Ex ægy-
pto uocaui ſlium meum: percutiam in uirga & uiſitabo peccata ueſtra. ſed non in perpetuum cõ/
teram: & miſericordiam meam non auferam a uobis: & quaſi in cribro agitatos atq; concuſſos
mundabo & eligam. Vt qui lapillus fuerit: & per pœnitentiam roboratus de cribro meo non
excidat: qui autem inſtar pulueris ceciderit in terram percutiatur gladio & moriatur. Peccatores
populi mei.non quia peccauerint ſed quia uſq; ad mortem perſeuerauerint ĩ peccatis. Omnis aũt

qui es iſrael & prius dũm mente conſpiciens eductuſq; de ægypto.ſi deſideras uitam ægypti. & ſe/

Super Amos.i.ix.

eculi uoluptates. nõ ſolum in ægyptum ſed in ethiopiam reuerteris: in qua ſi fuerit. uxta hieremiã *
ps. 67. pellem ſuam mutare non poteſt: chriſti ſaluatus aduentu: & ĩpletur in eo quod ſcriptũ ẽ: Ethiopia
præueniet manus eius deo:Cũq; eum adorauerit dicetur de illo: In conſpectu eius ꝓcident ethio/
1 bpes: Qui c prociderint & tranſflumina ethiopiæ inde detulerint uictimas dño: dicere poterũt: Ni
. Can.l.b. gra ſum & ſpecioſa:qm̃ decolorauit me ſol. Corpora. n.umbris ocioq; marcentia temptationes: &
EeElul ſtus ſeculi ferre nõ poſſunt: Quæ ãt ad luctã & ad certamina pᷣparantur ſole ſiccata ſuperant mun
re di iniurias: & benedictionẽ ſancti ſpũs cõſequentur: dicentis ad iuſtũ. Per diẽ ſol non uret te: neq;ʒ;
ban luna p noctem: Et ethiopes ergo uertũtur in filios dei: ſi egerint pniam: & filii dei tranſeunt ĩ ethio
pesiſi in ꝓfundũ uenerit peccatoꝶ: lpſe.n. creator oĩum deus capadocas uertit in palæſtinos: Eos ꝗ
uerſabãtur in frigore fidei: & aqloni uento duriſſimo ſubiacebãt: fecit libenter cadere: & depoſita
uſg dſuperbia dñi ſentire iudiciũ: Syros quoq;.i. excelſos atq; ſublimes ꝗ dicũtur Aram: tranſtulit de cy
un neere ĩ firmo pariete:ſiue ꝗᷓ iminebat amariſſimo mari: & uicia ſyrtibꝰ erat: Et iuxta. xx.i fouea tene
10, beoeatur. mutauit in bonã partem ut excelſos faceret. Oculi enim dñi ſuper oĩa ſunt regna peccantia qᷓ
dbi Ro.õ.b. oſtendit diabolus dño:Et de quibus apoſtolus dicit:Non regnet peccatũ in ueſtro mortali corpe:
AH e neq; obediatis ei: Verũtamen cũ in uirga uiſitet peccatores & conterat eos:atq; pcutiat: ꝗq perman/
o ſfeerit in peccato: eas aĩas ꝗᷓ appellantur domus iacob: & ſupplantãt peccatum: & in certamine ſupe
c rant: & plantam cruenti fratris inuadunt: in eternum perire non patiur. HM
tn CEcce enim mandabo ego ⁊ concutiã in oibus gentibus domũ Iſrael:ſicut concutit᷑ triticum
ſece in cribro:⁊ non cadet lapillus ſuꝑ terram: In gladio morient᷑ oẽs peccatores populi mei qui di
ce cunt:non appꝛopinquabit ⁊ non veniet ſuper nos malum.
cöſi Q¶ Deus qui menſus eſt aquas manu & cælum palmo: & oëm terrã cludit pugillo: ipſe pro magni/
lin tudine ſua utraq; manu tenens margines terræ: quaſi crib& huc illucq; concutiet: ut paleis & ſordi
oet bus peccatoꝝꝶ in terrã cadentibus purũ frumentũ remaneat qd fundat in horrea:ſiue ut.Ixx. trãſtu
lerunt. Ventilabrum tenebit in manu: & purgabit areã ſuam: & triricum condet in horreis: paleas
etd aũt de ꝗbus loquitur per hieremiã: Quid paleis ad frumentũ dicit dñs. De hoc eodẽ ſub figura alte
lice hi⸗ rius parabolæ ſagena illa demõſtrat: ꝗᷓ mittitur in mare huius ſeculi & extrahet piſces oĩum gene/
W rũ proiectiſq; malis piſcibus boni tantũmodo reſeruãtur.Ita & dñs mirabilem domum Iſrael to/
wn⸗ to orbe diſperſit:& concuſſit in cribro & uentilauit pala:Lapilliſq; & calculis ſuper terrã non cadẽ
rn tibus moriuntur in gladio:qui pp ſordes & puluerem peccatores populi nominantur: Et hoc pa/
, tiuntur:qa non credũt uaticinio ꝓphetaꝶ. nec putant eſſe uentura qᷓ p eos dñs cõminatur. Cumqʒ
ti ſibi ꝓſpera repromittant: mala poſtea ſuſtinebunt: Eregione ſanctis timentibus & non peccanti/-
Iun bus & iccirco nequaꝗᷓ morientibus gladio: Quia dixerunt appropinquabunt nobis mala: & ueni/-
W ent ſuper nos ſupplicia: quæ noſtra peccata meruerunt:De quo plenius i hieremia loquitur deus.
eitilre CIndie illa ſuſcitabo tabernaculum Bauid qð cecidit:⁊ reediſicabo aperturas muroꝛũ ei :?
unt ea qͥ corruerant inſtaurabo:Et reediſicabo eum ſicut diebus antigꝗs:vt poſſideant religas Idu
eun mee ⁊ oẽs nationes:eo quod inuocatum ſit nomen meum ſuper eos dicit dominus faciens hec.
R uxta conſuetudinẽ ſcripturaꝶ:Poſt tormenta: poſt pœnas ꝓſpera & læta ꝓmittens: Suſcitaturũ
cb eſſe ſe dicit: & in reſurectionẽ domini oĩa reſtitutuꝶ: Vt quod in ſynagogis caciderat ſurgat in ec/
Eubi cleſis & poſſideãt credentes reliqas idumeæ & oẽs nationes: ut ꝗcꝗd reliquũ fuerit de regno ſan-
guinario atq; terreno:ĩ cæleſtia regna mutetur Et omnes gentes quæ oblitæ ſunt dominum: con
ſin uertantur & reuertantur ad eum. .
CEcce dies venient dicit dñs ⁊ cõpꝛehendet arator meſſoꝛc᷑:⁊ calcatoꝛ vue mittẽntez ſemen. Et
nd ſtilabunt mõtes dulcedinẽ:⁊ oẽs colles culti erũt:Et conuertã captiuitatem populi mei Iſrael:
. ⁊ ediſicabũt ciuitates deſertas:⁊ ihabitabũt:⁊ plantabũt vineas:⁊ bibent vinũ eaꝝ:⁊ faciẽt hor
igu tos ⁊ cõmedent fructus eoꝝ:Et plantabo eos ſuper humũ ſuam:⁊ non euellam eos vltra de ter
20 ra ſua:quam dedi eis:dicit dominus deus tuus.
anu CSuſcitato tabernaculo dauid qd ceciderat: & reedificatis iis qᷓ fuerant lapſa: atq; ſubuerſa:deſcribi
Emen ps. 125. tur re oĩum habundantia. Quõ ii ꝗ prius euntes ibãt & flebãt portãtes ſemina ſua: Venientes ãt
mumn ueniẽt in exultatione portantes manipulos ſuos. Vt conſequatur manipuloꝶ tritura uindemiam
whun ſiue arator meſſorẽ. Vt uua uarietur ac ducat colorẽ in tpe ſeminis. Siue ut uerius eſt. Calcator uuæ
nun. cõpræhendat ſementẽ. Et ſic ſibi concta ſuccedãt.Vt nullo die ſit abſq; frumẽto uino & oleo.in il
en lo tpe plenis torcularibus uua calcabitur.& de chriſti ac martyrum ſanguine rubentia muſta fun-
inone dentur. Et huiuſcemodi calcator uuæ erit ſeminarium ſermonis dei. ut ſanguis eoꝶ magis clamet
in mũdo qᷓ clamauit ſanguis abel iuſti. ꝗqcunq; at merito uirtutum ſuaꝶ. ad montana conſcende
1e Ps. 33. rit mel ſudabit immo ſtillabit dulcedinẽ ſermonis dei:De quo ſcriptũ eſt. Guſtate & uidete quo-/
n Ps. 18. niam ſuauis eſt dominus. Et qᷓ dulcia eloquia tua gutturi meo. ſuper mel & fauum. Et qui infra mo
tes immo ſecundi a montibus fuerint. Quos ſponſus tranſilit in cantico canticorum. & appellat
on colles. Conſiti erunt & imitabuntur paradiſum dei. ut omnia in illis poma pendeant doctrinarũ.
cos Tüc ſiquis in infidelitate captiuus eſt:& nec dum credidit in nomine domini. & eſt de reliquiis po
heit puli quondam eius iſrael. reuertitur ad finẽ chriſti. ut qᷓ in ꝓphetis audierat in euangelio teneat. ii
c
.

Miero. liber

autem montes qui ſtillabunt dulcedinem & colles qui conſiti fuerint:Poſtq conuerterit dominus
captiuitatẽ bopul ſui Iſrael. edificabũt ciuitates ante deſertas: & habitabunt in eis. Vt unaqueq; ex
tructa ciuitas dicat. Ego ciuitas firma: ciuitas ꝗᷓ oppugnatur. Et de qua dominus in euangelio loqꝗ
tur. Non poteſt ciuitas abſcondi in monte poſita:Et in pſalmis dicitur: Fluminis impetus lætiſicat
ciuitatem dei: Plantabunt quoq; uineas cũ noe & bibent uinum earum: Inebriabuntur & audient
a domino ſaluatore: Bibite amici & inebriamini: Bibent autem uinum quod ſe in regno patris cũ
apoſtolis ſuis nouum bibiturum eſſe pollicitus eſt. Hæc eſt uinea ſorech cuius uinum cottidie in
myſterüs bibimus. Nec hac rerum fœlicitate contenti propter delicias facient hortos: & nigabunt

ð

Math;:j. b.
PS. 45.

Mat. 26. d.

eos ut nulla deſint in eis genera uirtutum: & commedent fructus eorum: Qui enim plantauent

& rigauerit ipſe commedet: Cum hæc omnia montes & colles fecerint ſtillantes dulcedinẽ & edi/-
ficantes ciuitates: & habitantes in eis plantantes uineas & bibentes uinum earum: facientes hortos
& commedentes fructus eorum: Tunc ipſos plantatores plantabit dominus: ſuper terram ſuam de
ua dicitur: Credo uidere bona domini in terra uiuentium. Et in euangelio. Beati mites quoniã
ipſi poſſidebunt terram. Poſtqᷓ autem plantauerit eos & firma in altum radice ſolidarit: non euel/
let ultra de terra quam dederit eis. Ex quo intelligitur ecclaſiam uſq; ad finem mundi: concuti qui
dem perſecutionibus: ſed nequaqꝗᷓ poſſe ſubuerti: tentari & non ſuperan: Et hoc fiet quia dominus
deus oĩpotens: ſiue dñs eius. i.eccleſiæ ſe facturum eſſe pollicitus eſt: Cuius ꝓmiſſio lex naturæ ẽ.

CFinit liber explanationum in Amos prophetam.ad Pamachium.

Ps.26.
Mat..

a

Nepy,
korzoe⸗.
Hoig
bia,
bib⸗

D“ ad.

u
e
en Nhe
eſee
e iſa. l.2.
ein

do
Lec
Wn
e
Wn ſen⸗
eo Mat. z. 2
un
mu
i

i. Reg. 9.
Eox. 20. C.
Exo.i4.d.
2. pa. 26. d.

MHiero.pꝛefatio in Amos pꝛophᷣ

INCIPIT PRAEFATIO SANCTI HIERONYMI PRAESBYIERI
IN AMOS PROPHETAM.

Mos propheta ꝗ ſequitur Iohelem & eſt tertius. xii. propheta non eſt
ipſe quem patrẽ Eſaiæ prophetæ legimus. IIle. n. ſeribitur per primam
& ultimam noiĩs ſui litteram aleph. & ſade & interptatur fortis atq; ro⸗
buſtus: hic uero per ain & ſamech & interprætatur populus auulſus Me
diæ litteræ. mem. & uau. utriq; cõmunes ſunt. Apud nos autem qui tan
tam uocaliũ litterarum: &. .q litteræ ꝗᷓ apud hebreos triplex eſt. differen-
tiã nõ habemus: Et hæc & alia noĩa uidẽtur eſſe cõmunia: quæ apud he
breos elementorum diuerſitate & ſuis proprietatibus diſtinguntur: Hic
ergo ꝓpheta quẽ nunchabemus in manibus fuit de oppido thecuæ qd
Aſex milibus ad meridianam plag abeſt ad ſanctam bethleem quæ mu⸗
adi genuit ſaluatorẽ: & ultra nullus eſt uiculus ne agreſtes quidẽ caſæ &
U fumorum ſimiles quas affrica appellant mapalia. Tanta eſt heremi uaſti

tas quæ uſq; ad mare rubrũ perſarum & ethiopũ atq; idorum terminos

dilatatur: Et quia humi arido atq; harenoſo nihil oĩno frugum gignitur. Cuncta ſunt plena paſto

ribus ut ſterilitatẽ terræ compẽſent peccorum multitudine: ex hoc numero paſtoꝑ & Amos pphe
ta fuit imperitus ſermone ſed non ſnĩa I dem.n. qui per oẽs prophetas in eo ſanctus ſpiritus loque

batur. Vnde nos ex hebreo uertimus uerba Amos qui fuit in paſtoralibus thecuæ ꝗᷓ uidit ſup Iſrael

Ixx.autem neſcio quid uolentes interprætati ſunt:ſermones Amos qui facti ſunt in acharin de the
cuæ quos uidit pro hieruſalẽ. Sciendũq; hunc prophetã non pro hieruſalem qc; in hebreo pœnit“
non habetur ſed ſuper l ſrael: Ideſt decẽ tribubus ꝗᷓ appellantur Iſrael & erãt in ſamaria prophetaſ
ſe quod quidẽ & aquila ac ſimmachus & theodotio ſimiliter tranſtulerũt. primus ergo oſee pro⸗
heta ad decẽ tribus quæ appellantur ephraim ſamaria domus ioſeph & ifrael loquitur.
Peandin lohel ad hieruſalẽ & duas tribus qᷓ uocantur iuda & ieruſalẽ & Iacob profert uaticinium:
nullam oino iſraelis faciẽs mentionẽ: Tertius Amos nequaꝗᷓ ad hieruſalem ꝗᷓ regebatur a tribu iu
da:ſed ad iſrael & in ſamaria prædicat: Quod & de toto uolumine eius probani poteſt: Et maxime
ex eo qd ſcriptum Miſit amaſias ſacerdos bethel ad hieroboam regẽ iſtael dicens. rebellauit cõtra
te Amos in medio domus iſiael. Et poſt paululũ: dixit Amaſias ad Amos qui nides gradere fuge

in terrã iuda & comede ibi panẽ & ibi prophetabis & in bethel nõ adiciem ultra ut prophetes: quia

ſanctificatio regis & domus regni eſt: cui rũdit Amos non ſum propheta nec prophetæ filius: ſed
opilio ruborũ mora deſtringens: tulitq; me dñs cũ ſequerer gregem: & dixit ad me: uade prophe-
ta ad populum meum iſrael non utiq; ad iudã & hieruſalẽ ut male apud græcos & latinos habetur
ſed ad iſrael.i.decem tribus qᷓ ob populi multitudinem priſtinũ nomen obtinuerant: In eo autem
loco ubi ſeptuaginta trãſtulerunt in accharin theodotio ipſum uerbũ hebraicũ poſuit in nocedim
qcł aquila uertit in paſtoralibus. ſymmachus quinta editio paſtoribus: Accharin autẽ uſq; in præ
ſentiarũ hebreum eẽ non legi & qui ſterilitatem interprætãtur magis accharon Vrbem philiſtiim
ꝗqᷓ accharin exprimunt quæ oĩno non legitur: ſermones itaq; Amos qui fuit de oppido techuæ ex
numero paſtorũ quia paſtoralis & ipſa eſt regio: hoc uolumine cõtinẽtur: quos nidit ſuper iſrael ñ
carnis oculis ſed mentis intuitu: qa ꝓphetæ uocabantur uidentes alioquin ſcdm litteram ſermões
non uidentur ſed audiũtur: Vnde & populus uidebat uocem dei & moyſen tacens loquebatur ad
deum quãdo dicebat ei quid clamas ad me:lIn nouo quoq; legimus teſtamento qd uidimus & au
diuimus uidimus oculis noſtris & manus noſtræ contrectauerũt. Verbum. n. dei quod per ſe inuiſi
bile eſt & uident apoſtoli & tractant manibus ſuis quod uerbum caro factũ eſt & habitauit in no⸗
bis: Nidit autem hos ſermones in diebus oꝛie regis iudæ: & in diebus hieroboã filii ioas regis iſra
el: ante duos annos terremotus: hic eſt aut ozias rex iuda cognomento azariam: qui indebitum ſi⸗-
bi ſacerdotium uindicare conatus: Lepra percuſſus in fronte eſt. quãdo iram domini non ſolum
pcœna eius qui ſacrilegus fuit ſed & terremotus oñdit quem hebrei tunc acceſſiſſe cõmemorãt:Hie
roboam uero non eſt filius nabath qui peccare fecit iſrael: ſed filius ioas: filii ioachab. filii hieu.
pronepos eiuſdem hieu.ſub quo prophetauerũt oſeæ & iohel: & Amos igitur ozias interprætatur
imperium uel fortitudo domini: hieroboam iudicatio uel cã populi: licet quidã diuiſionẽ populi
ſuſpicentur iohas domini mora ſiue tẽporalitas: Verba itaq; Amos quo tẽpore populus iſrael auul
ſus erat a domino aureiſq; uitulis ſeruiebat ſiue auulſus a regno ſtirpis dauid. Clara uoce cecine
rũt inſtar clangentis tube quæ interpᷣtatur thecuæ. Et cecinerunt ſup iſrael. Qui quondã erat rectiſ
ſimus dei:in diebus oziæ regis iuda in quo pp templum & ſancta ſanctorum fortitudo domini p/
manebat:ſuoq; regebat imperio populũ confitentẽ. Nomen aũt hieroboam qui diuiſionis popu-
li cauſa extiterat ſignificat iſraelem Iongo tẽpore in idolatriæ errore manſiſſe Priuſꝗᷓ captiuitas uni
uerſa concuteret quæ in duobus annis duplicem oſtẽdit anguſtiam decem tribuum ac duarum: ut

agentes ſi uellent pœnitentiam motũ terræ de cætero non ſentirent: Hæc Pammachi animo meo

8

Wiero.liber

cariſſime: Qui ex interprætatione noĩs tui quodam uaticinio fututoꝶ omni arte pugnãdi aduer-
ſum diabolũ & contrarias poteſtates te bellare demonſtras. Quaſi argumenti in Amos
propheta & longo ſermone cõplexus ſum. Illud breuiter admonẽs explanationẽ & huius & oſeæ

ac Zachariæ prophetarũ me & aliis quidẽ ſanctis uinis: ſed præcipue ſanctæ & uenerabilis memo/

riæ parenti tuæ paulæ dũ uiueret ꝓmiſiſſe necmultũ erraſſe in ſpoſionis fide: ſi qd matri pollicitus
ſũ: reddã filio: Verũ iã tpᷣs ẽ ut ipſius prophetæ uerba ꝓponẽs ꝗd mihi uideatur in ſingulis diſſerã.
EXPLICIT PRAEFATIO. INCIPIT TEXTVS.

Xdixit dñs de ſyon rugiet:⁊ de hieruſalẽ dabit vocem ſuã:⁊ luxerũt
ρ ſpecioſa paſtoꝛum ⁊ exiccatus eſt vertex carmeli.
GSE CNaturale ẽ ut oẽs artifices ſuæ artis loquãtur exẽplis: & unuſquiſq; in
quo ſtudio triuit ætatẽ illius ſimilitudines proferat: uerbi gratia ꝗ nauta
eſt & gubernator triſtitiã ſuam cõparat tempeſtati: damnu naufragium
uuocat: inimicos ſuos uentos appellat contrarios. Rurſum proſperitatẽ &
lvetitiã auram placidiſſimã & ſecundos noĩat uentos: Tranquilla maria
& equora campis ſimilia: Eregione miles ꝗcquid dixerit ſcutum gladiũ:
EAEHEloricam: galeã: lanceam: arcum: & ſagittas: mortẽ: uulnus: & uictoriã ſo/
E„* REAnnat: cur hæc dicta ſunt ut.ſ. oſtendamus ẽt Amos prophetã qui paſtor de
———— paſtoribus ſuit:& paſtor non in locis cultis:& arboribus ac uineis conſi-
tis:aut certe inter ſiluas: prata uirentia: ſed in lata heremi uaſtitate in qua uerſatur leonũ feritas &
interfectio peccorum artis ſuæ uſum eẽ ſermonibus: Vt uocem dũñi terribilem atq; metuendã rugi
tum leonũ: & fremitũ nominaret: euerſionẽ iſraeliticarum urbium paſtorum ſolitudini & aridita
ti montiũ comparans. Dñs inquit de ſyon rugiet: pulchreq; de ſyon rugiet & de hieruſalẽ dabit uo
cem ſuã:ubi erat templũ & dei religio:Vt doceret deũ non in iſrael urbibus.i.in bethel & ĩ dan ubi
erant aurei uituli:nec in metropoli ſamaria & hiezrahel:ſed in uera religione uerſari ꝗᷓ in illo tẽpo
re colebatur in ſyon & hieruſalem. De ſyon egreditur lex & uerbũ dñi de hieruſalem: oĩa paſtorũ
& regum iſrael ſpecioſa luxeruũt & exiccatus eſt uertex carmeli qui quondã lætis paſcuis habũdabat
Carmelus græce dicitur: & latine & hebrace appellatur chermel: & ſunt duo montes qui hoc uo-
cantur noĩe. Alter in quo fuit Nabal charmelus maritus abigail ad auſtralẽ plagam: Alter iuxta pto
lomaidem quæ prius uocabatur acchon mari iĩminẽs in quo elias propheta flexis genibus pluuiã
impetrauit: Si ergo de chermel dicit in quo habitauit nabal. magis paſtorũ gregibus cõuentꝗ eſt
iuxta ſolitudinẽ: Sin aũt de illo q uicinus eſt littori: ad reges & ad ſupbiã ptinet regũ iſrael quos ĩ/
minente captiuitate inſtar montiũ deſertorum dicit eẽ uaſtãdos. Aliter cum dñs de ſyon & de hie
ruſalem de ſpecula eccleſiæ quæ ſupra mõtem ſita latere non põt & in qua uiſio pacis dederit per/
uetus & nouũ inſtrumentum.& per doctores eccleſiaſticos uocem ſuã:& quaſi cſara buccina inſo/
nuerit. Tũc oĩa ſpecioſa paſtorũ.i.doctrina hereticorũ quæ pulchro uidebatur ſermone cõpoſita:&

cognitio circũciſionis: hoc. n. ĩterpᷣtatur chermel ꝑ quã ſibi uere circũciſionis ſciam pollicẽtur: luge

bit atq; ſiccabitur: & populorũ millia q pp ſimplicitatẽ uocãtur greges ſubita ariditate marceſcẽt.
C Hec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus damaſci ⁊ ſuper quatuoꝛ non conuertam eum.eo
quod triturauerint in plauſtris ferreis galaad.
CPro tribulis a theodotione tranſlatæ ſunt rotæ ferreræ quæ nos plauſtra ferrea interpᷣtati ſumus.
Ixx.tranſtulerunt ſeras ferreas: Eſt autem genus plauſtii quod rotis ſubter ferreis atq; dentatis uo-
lIuitur ut excuſſis frumentis ſtipulã in areis conterat & in cibos iumẽtorũ ꝓpter fœni ſterilitatẽ pa
leas cõminuat:primũ aduerſum damaſcum in qua regnabat azahel dei ſermo dirigitur Qui eo tẽ
pore quo Amos prophetabat grauiter urgebat iſrael.i. decem tribus: In tantũ ut ſuperato achab re
ge iſrael in ramoth galaad oẽm regionem quæ appellabatur galaad & in herediratem ceſſerat di/
midiæ tribui manaſe inſtar tribularum frumentũ in areis triturantium iugularet atq; cõtereret.
plenius heliſeus propheta in regum uolumine loqꝗtur ubi ſcriptũ legimus: Stetitq; cũ eo & contur
batus eſt uſq; ad ſuffuſionem uultus fleuitq; uir dei: cui azahel ait quare dñs meus flet at ille teſpõ
dit: quia ſcio quæ facturus ſis filiis iſrael mala & ciuitatibus eorũ: Qc autem ſequitur in propheta
Et mittam ignem in domum aʒahel deuoꝛabit domum benadab.
CBenadab intelligentiã qd azahel regnantibus oꝛia & hieroboam iã in ſyria mortuus erat & ei in
regnum ſucceſſerat filius ſuus benadab a quo poſtea omnes reges aram: ideſt ſyriæ & damaſci be/

4 Rag. 3.c

nadab uocabulum poſſederunt: Vnde pulchre non dixit mittam ignem in azahel: ſed in domum

azahel.i.in domum eius regiam cui benadab ſiliꝰ eo tempore præerat.
CEt conteram inquit vectes damaſci:⁊ diſperdam habitatoꝛes de campo idoli.
Omnem uidelicet ſyriorũ fortitudinẽ quã ueluti quodam clauſtro & uectibus aduerſariorũ ĩm/
petus ſummouebãt. Cãpum autem idoli qd hebraice dicitur auen &.lxx. & theodotio interpræta/
ti ſunt: ſy mmachus & quinta editio trãſtulit iniquitatẽ. Aquila inutilem ut oſtenderet uana idolo-
rum auxilia cũ populus damaſci aſſyrio ueniente capiatur: legimus. n. qd theglatphalaſar rex aſſy⸗
. tius interfecto

b

lucezld
u20c.

19
laube.

dto⸗

n08.c. l1.

Super N

rius interfecto raſin rege damaſci: de quo & eſaias logtur omnem ſyniæ populum qui appellaba/
8
e tur aram in cyrenem tranſtulerit: & ob hanc cauſam eſſe nunc dictum.
Tenentẽ ſeptrũ de domo voluptatis atqʒ luxurie.
WSVt ſubaudiatur conteram atq; diſperdam.
CSt ſprie populus in fines egypti vltimos tranfferetur.
CQuod quidẽ in principio dicitur ſuꝑ tribus ſceleribus damaſci: & ſuper quattuor: & ſecundũ. Ixx
non ne aduerſabor eum.i. damaſci populum: ſiue aram.i. tyrum. Hunc ſenſum iuxta hiſtoriã habe-
re põt ſi ſemel eſſet meum populũ præſecutus aut ſecũdo darem ueniam. Nunc uero cum tertio &

I d nitatis eius & ſuſtẽtatiõis & patiẽtiæ cõtemnis ignorãs qm̃ Hemignita dei ad pniam te adducit:qd
1 1 ergo dicit hoc ẽ.Expectaui multo tꝑe ut agerẽt pnĩam:Et iõ noſui punire peccãtes ut aliqñ cõuer
ſi recipent ſanitatẽ. ueꝶ ꝗa & tertio & quarto eadẽ faciũt cogor mutare ſniam:& plagis corripe de

i quarto crudelis exiſtat ut captiuam multitudinẽ plauſtris ferreis conterat: nõ ne eũ debeo plagis
corripere? nõ ne uultü clementiæ meæ uerſare habeo? Iuxta tropologiã uero poſſumus dicere. Pri
n mum peccatũ eſt cogitaſſe ꝗᷓ mala ſunt.Secundũ cogitationibus acquieuiſſe peruerſis: Tertiũ qq-
u mente decreteris opere cõpleſſe: Quartũ poſt peccatũ non agere pniam & in ſuo ſibi complacere
un Qelicto. Hoc oẽs faciunt heretici qui nõ ſolum cogitant & faciunt mala ſed doctrina ſua ſimplices
nid quoſq; decipiunt:Vt in morẽ damaſchenorũ ꝗ interpᷣtantur ſanguinẽ bibẽtes eoꝑꝶ quos decepint
uuu ſanguinẽ bibãt: Sup huiuſcemodi inꝗt peccatis dñs nõ ne dignũ ẽ ut eos plagis corripiã & auertã
ii ab eis faciẽ meã. Vt qui ueritatẽ meoꝶ dogmatũ non uidẽt auerſione uultꝰ mei tenebris obruãtur.
iſ⸗ Mat. 24. b . Contriuerunt enim ſiue diſſecuerunt in plauſtris ferreis pꝛegnantes galaad.
dee Luce. 2l. d. Iſtæ ſunt prægnãtes de ꝗbus dñs in euangelio loꝗtur: uhe pᷣgnantibus. prægnãtes ſunt aĩæ cre/-
Mar. 3. b. dentiũ ꝗᷓ in principio fidei poſſunt dicere: a timore tuo dñe cõcepimus & parturiuimus: & ſi nõ fue DM
a Iſa. 26. c. rint plauſtris ac rotis ferreis atq; dẽtatis de ꝗbus pſalmiſta dicit: filii hoĩum dentes eoꝑ arma & ſa-
mgi ps. 56 gittæ: cõciſæ atq; ſerratæ poſſunt ẽt ea dicere ꝗᷓ dñr: & peperimus: ſpm ſalutis tuæ faciemus ſuper
n Iſa.26. c. terrã: Simulq; cõſidera qd' perfectæ ætatis uiros ſecare nõ poſſint: ſed eos ꝗ in utero adhuc ſunt uel
Ho q ſolidum cibũu capere nequeunt: & adhuc lacte nutriũtur infatiæ: iſtæ aũt prægnãtes de galaad ſũt
nbi qd interpᷣtatur tranſlatio ſiue trãſmigratio teſtimonii:Migrauerũt.n.de eccleſia in hereſim & teſti
ipo monia dei ꝗᷓ prius acceperãt ad alienos terminos trãſtulerunt: Sed emittet dñs ignẽ in domũ aza-
ori hel quã ipſi uocãt azahel.i.uiſionẽ dei ignẽ ꝗ ligna in eis ſtipulamq; cõſumat & deuoret fundamẽ/ R
bar ta filii ade?. Debemus.n. & iuxta. Ilxx. dicere ne eos fruſtra ꝓpoſuiſſe uideamur. Adez? interprætatur
no⸗ quẽ nos decorẽ poſſumus dicere eo qd' omnis ſermo hereticorũ concinnus atq; cõpoſitus & ha-
o bens pulcritudinẽ eloquẽtiæ ſecularis facilius decipit audientes. Vectes ãt damaſci quaſi ſeræ robu
ni ſtiſſimæ atq; firmiſſimæ hi intelligãtur ꝗ inſtructi ſunt arte dialectica & argumentis philoſophorũ
igch Verbi gratia oſtiũ uocatur ꝗ falſum dogma concepit & peperit ut Arrius in alexãdria: Vectes eius
ori firmiſſimæ ſerræ Arrius & Eunomius ꝗ ſillogiſmis & enthimematibꝰ immo ſophiſmatibꝰ& pſeu
Eeie domenis qꝗᷓ male ab aliis inuenta ſunt roborare conãtur: cũq; cõtriti fuerint atq; cõfracti uectes da/
hen . maſci diſpdet ẽt habitatores de cãpo.oñ.qd interpᷣtatur labor ſiue dolor. Oẽs.n. heretici labore ni
inio mio ac dolore qrendi ordinẽ aliquẽ & cõſequẽtiã hereſeos ſuæ repperire conati ſũt: Et concidã tri
ina bũ de uiris charrã:qd in lingua noſtra ĩ foramina uertitur. Nõ. n. hut feneſtras p quas ad eos uerita
lge tis lumẽ introeat:S ed foramina qᷓdã occultos meatus p quos noxia & immũda ingrediũtur aian/
. tia & captiuus ducitur aran populus excluſus atq; ſublimis ꝗ erectus ẽ in ſuperbiã. & ſibi cæleſtia re
. promittet ut capiatur in ſalutẽ ſuã: & iuxta hebraicum in cyrinen ubi uocatio dei eſt tranſferatur.
Bec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus gazʒe:⁊ ſuper quatuoꝛ non conuertam eũ eo quod
K“ tranſtulerit captiuitatem perfectam. rMMDẽ
4 In tertia & quarta generatione peccatum patrum ſe comminatur dominus in lege filiis reddi-
in turum:non inequalitate judicii ut alii peccent:& alii puniantur: ſed magnitudine clementiæ: dum
i ſem p expectat pœnitentiam: an qch in prima generatiõe delinqtur nõ prius corripit & emẽdat ni-⸗
4 Ad ro.z. a. ſi tertia & quarta generatio uenerit: Tale ꝗd & paulus apoſtolus loꝗtur ad romanos an diuitias bo
dun linquẽtes: uideamus ãt qd philiſtiim & urbes eoꝶ peccauerint quos. lx. ſemp alienigenas trãſtu⸗
eh lerũt ubicũq;.n.ĩ ueteri teſtamẽto allophillos.i.alienigenas legerimꝰnõ cõe nomen oĩum externa
phen rum gentium ſed proprie philiſtiim qui nunc paleſtini uocantur accipiendi ſunt. Quid fecit gat
. za ut ad iracundiam atq; uindictam dominum prouocaret.
ein CTraãſtulit captiuitatẽ pfectã populi iudeoꝛũ ⁊ cõcluſit eã in idumea.
ibe/ CVt idumei uenderẽt quos cœpant ex iudæis pro captiuitatẽ perfectã ſeptuaginta captiuitatẽ ſalo
mum monis interpᷣtari ſũt. Verbũ hebraicũ ſalomon qd ſignificat pfectã atq; cõpletam nomẽ ſalomõis
eſtimantes.quod non ſalomonem ſed perfectam ſignificat atq; co mpletam: Vt nullus remanſe/
rit captiuorum qui non ſit traditus idumeis. Vnde ignem ſe in gazæ muros ædis ſiue fundamen-
lin⸗ ta dicit eẽ miſſuꝶ q uniuerſa deuoret & abſorbeat: & quia quinq; paleſtinorum legimus ciuitates
.u⸗ quæ propter arcæ iniuriã pcuſſæ ſunt plagis. poſt gazam traſit ad azotum quæ appellatur addod
lo⸗ g ii
ſ⸗
te

Miero. liber

& rurſum ad aſcalonem uoce terribili comminatur habitatorem eſſe azoti perditurum & tenẽtem
ſceptrum de aſcalõe regiam uidelicet poteſtatem: Siue tribuum aſcal õis ut nullus ibi remeneat ne
ultimæ ꝗdẽ ætatis hoĩes ꝗ tremẽtes artus baculo regente ſuſtentẽt: rurſumq; trãſferat manũ ſuã ut
pcutiat accharon. & quattuor enumeratis urbibus. reliquas philiſtiim ciuitates uno ſermone com/
præhendit: & peribunt reliqui philiſtiim quos aut geth ciuitatem aut omnes uicos qui ſupradictis
urbibus ſubiacent debemus accipere: Secundum tropologiam ſic nobis exponendum uidetur. Ga
za quæ hebraice dicitur aza ſonat fortitudinem uel imperium: Salomon pacificum. I dumea ſan-/
guinarium atq; terrenum. azotio ideſt eſdod ignem uberis ſiue parui:licet quidam pro dod
male legentes ignem generationis putent. Aſcalon interprætatur ignis homicida ſiue appenſa &
ponderata: Accharon ſterilitas ſiue eradicatio.Igitur gaza quæ fortitudinem ſuæ ſcientiæ & impe-
rium ſibi promittit accuſatur in eo quod captiuos de familia ſalomonis concluſerit : dumea hos 2. Cor.3. b
ego arbitror iudæorum magiſtros & omnes qui occidentem ſequntur litteram noluntq; reſpice/
re ſpiritum uiuificantem: ſed quæcunq; interprætantur & ſapiunt uolunt eſſe terrena: nec audiunt Luc. 8. b.
cum diſcipulis parabolas dominũ diſſerentem & dicentem eis qui habent aures audiendi audiant
præſertim cum apoſtolus manifeſtam hiſtoriam in duobus intelligat teſtamentis: Vno ſuper mon ad ga. 4. d
tem ſyna quæ eſt agar: & ſeruit cum filiis ſuis: Altero ſuper hieruſalem libera quæ eſt mater noſtra:
ignem igitur ſe in muros gazæ & omnia eius dicit argumenta miſſurum quibus ſua mendatia cir-
cundare nititur: & tueri: cumq; ignem in muros miſerit deuorabuntur edes ſiue fundamenta illius
quicquid firmum haberi potuerit dialectica arte conſtructum: de azoto quoq; & ipſa alienigenarũ
eſt aufferet habitatorem eius qui alit. terram ſequitur: ubera non lacte ſed igne ſut plena & quæ mẽ
titur ignem habere ſe patrui: uel cuius uniuerſa generatio i gnibus deputanda eſt: & tollet ſceptrum
ſiue tribum de aſcalone ubi ignis homicida eſt: ſicut enim ignis domini ſaluos facit eos quorũ cor
da penetrarit:ſic ignis iſte qui de cælo cecidit quaſi fulgur qui ſuccendit diaboli ſagittas quoſcum/
qʒ aflauerit interficiet: tranfſert quoq; manũ ſuam ſuper acharon ubi ſterilitas eſt & eradicatio: Qui
cumq; enim ſpiritalem non receperit intelligentiam audiet per oſeæ da eis domine. quid dabis eis .
da eis uuluam ſterilem. & ubera arentia & ut omnia uno ſermone comprehenderet perditurum ſe eün
eſſe dicit omnes reliquias phliſtiim: uel geeth ciuitatem in qua torcular diaboli eſt: uel omnes reli/
quos philiſtiim: qui appellantur cadentes populo: cum enim inehriati fuerint corruent & in ſuo uo
mitu uolutabuntur:
CHec dicit ſuper tribus ſceleribus tyri ⁊ ſuper quatuoꝛ non conuertam eüm
CFaſdem tres & quatuor impietates ſiue ſcelera quæ imputauerat damaſco gaze & azoto & aſcalo
ni: & accharon & reliquis urbibus phyliſtiim. Etiam tyro ingerit & exprobrat: quare concluſerit ca
ptiuitatem conſumatam atq; perfectã in idumea de quibus ſupra diximus & non ſint recordati fæ
deris fratrum ſuorum: Quærimus quomodo ryrii fratres ſint iudæorum. fratres hic amicos uocat z. Re 5.a.
& neceſſitudine copulatos. Eo quod iram princeps tyri cum dauid atq; ſalomone habuerit amiciti-/ 3. Re. .a.
as: In tantum ut & ille in edificationem templi atq; palatii ligna cedrina ratibus ioppen uſq; perdu 1.P ar. 4.4
ceret: Et hi frumentum & oleum tyriis largirentur. Et uiginti urbes in baſan eis donarent quas il- z. para. 2.a
le quia gramines plenæ erant ſuſcipere noluit: Ignem igitur in muros eius miſſurum eſſe ſe dicit & Eze. 26.b.
deuoraturum edes uel fundamenta illius: Quod Ezechiel propheta in uiſione tyri Nabuchodono zea
ſor regem caldæorum feciſſe commemorat. Vbi ait. Circundabit te munitionibus & comportabit
aggerem in giro:Et rurſum nabuchodonoſor rex babyloniis ſeruire fecit exercitum ſuum ſeruitu-
te magna aduerſum tyrum: Omne caput decaluatum: & omnis humerus depilatus: & merces non
eſt reddita ei neq; exercitui eius ſuper tyrum pro ſeruitute qua ſeruiuit mihi aduerſus eam eo quod
aggerem ad capiendam tyrum quæ prius fuit inſula illius comportarit exercitus: Quod & alexan/
drum macedonem feciſſe narrat hiſtoria ut ex inſula terræ cõtiguã faceret. Tyrus interprætatur tri
bulatio ſiue coanguſtans. omnibuſq; doctrina peruerſa capere mititur ueritatem & cõcludete eam ĩ
terrenis ſenſibus: & non recordatur fœderis fratrum ſuorum ꝙ de littera aſcẽdere debeamus ad ſpi
ritum de terrenis ad cæleſtia præceptumq; nobis ſit deſcribere ſanctam ſcripturã ĩ corde noſtro tri-
pliciter: Mittit autem dominus ignem in omnes munitiones tyri qui non ſolum muros: ſed & fü-
damenta illius deuorauit: De captiuitate ſalomonis pro quo in hebreo habetur conſumata atq; per
fecta ſupra diximus. ei.
CBec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus edom ⁊ ſuper quatuoꝛ non cõuertam eum eo qð ii
perſecutus ſit in gladio fratrem ſuum. HM
CEdomiipſe eſt qui & eſau ob coctionem ruffe lentis ĩta appellatus cuius edulio primogenita per Gen.25.d.
didit hic alio nomine appellatur ſeyr piloſus & hiſpidus: unde montes idumeorum uocantur mõ/
tes ſeyr: Et ab edom greco ſermone idumeæ dicitur iſte perſecutus eſt in gladio fratrem ſuum fili/ Cen. 27. d
os uidelicet iacob: De quibus in benedictionibus iſaac quibus benedicit primum iacob & poſtea Nu. 20. e.
Eſau plenius ſcriptum eſt ut odium fratrum ſeruaretur in poſterum: Et gens idumea in tantum per .
ſequeretur fratres ſuos ut egredientibus de ægypto ne tranſitum quidem in terram ſanctam conce

— — — *r —

—
—.

— — ——— —

12
zN
Pai
11au
Eze, 10

i/

Super Amos.c.ii.

derent & non ſolum perſecutus eſt in gladio fratrem ſuum ſed uiolauit miſericordiam ſiue uul/

uam eius: uel ut apertius interprætatus eſt ſymmachus uiſcera propria ut obliuiſceretur germani⸗

tatis & obduraret uiſcera miſericordiæ fratremq; ſe eſſe neſciret: & contemneret uuluam rebeccæ
quæ uno partu geminos edidiſſet infantes. Quodq; ſequitur.
CEt tenuit vltra furoꝛem ſuam ⁊ indignationem ſuum ſeruauit vſqʒ in fineam.
COdium monſtrat antiquum quod nunqᷓ ſibi pace comiuncti ſint: Vnde pœnam pro ſceleribus
comminatur & dicit.
Mittam ignem in theman.
CQuæ idumeoꝶ regio eſt & uergit ad auſtralem partẽ quod interp̃ᷣtatur theman: quæ ꝓuintia nõ
ſolũ in theman: ſed & in arom: & in ageb: dicitur eo ꝗc; euꝑ & auſtrũ africũq; reſpiciat qdq; dicit.
CBeuoꝛabit edes boſer.

Eſa. 63. a. Non uti quidam putant alteram ciuitatem: ſed idumeã ĩtellexit iuxta illud: qd in eſaia legimus:

Geñ.l9.ſ.

ps. 13.

quis eſt iſte ꝗ uenit de edom tinctis ueſtibus de bos. Quicquid de eſau & iacob diximus referamus
ad iudæos: & populum chriſtianum. Illi enim terreni & ſanguinarii perſecuti ſunt ſuum iacob: qui
eos ſupplantauit: & abſtulit primogenita eorum: & perſecuti ſunt in gladio ita ut ſubſtantias poſ/
ſeſioneſq; credentium publicarent:quod in apoſtolorum actibus legimus: Et uiolauerunt miſeri-

cordiam et iura naturæ: oblitiq; ſunt matris ſuæ rebeccæ quæ interprætatur patientia: & ſimul eos

generauit in chriſto: Antiquumq; furorem & iracundiam tenentes uſq; hodiæ in ſynagogis ſuis:

ſub nomine nazarenorum blaſphemant populum chriſtianum & dummodo nos interficiant uo

lunt igne comburi: ſed dominus mittet ignem in theman:in deſerta ſiccaq; iudæa quæ nequaꝗᷓ
irrigatur imbribus prophetarum: & deuorabit omnes munitiones eorum ſiue fundamenta muro
rum eius: ut oĩ ſenſu litteræ concidente ſuperædificetur eccleſia xp̃i dñi fundamentis. Pro miſeri-
cordia.lxx.uuluam tranſtulerunt:Et pro furore: errorem: Et pro indignatiõe impetum.
CBec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus filioꝛum ammon ⁊ ſuper quatuoꝛ non conuertaʒ

eum. eo quod diſſecuerit pꝛegnantes galaad ad dilatandum terminum ſuum.

CFilios ammon qui de loth ſtirpe generati ſunt & habitant in arabia ubi nunc eſt filadelſia corri-
it ſermo diuinus. Quare ſub ſaul rege iudeæ naas ammonitis princeps eorum uaſtauerit iabis ga
laad:& diſſecuerit prægnantes eius: ut dilataret terminos ſuos & omnem galaaditim ſuo imperio
ſubiugaret: Vnde comminatur ſuccenſurum ſe ignem ĩ muros rubba quæ fuit metropolis ammo
nitarum: ut deuorarentur ædes illius in clamore: & ululatu uincentes exercitus in die commotio/
nis & turbinis: quando captiui eius nabuchodonoſor uincente ducentur: Et idolum ammoni/
tarum quod uocatur melchom:ideſt rex eorum ferretur in aſſyrios: & principes ideſt ſacerdotes pa
riter abducentur: Sacerdotes in hebreo non habet ſed & principes. Addiderunt itaq;. lxx. ſacerdo-/
tes ut ſi uelis ſcire quid ſint iſti principes: audias ſacerdotes: inter crudelitatem autem damaſci & fi
liorum ammon hoc intereſt: Quod illi contriuerunt in plauſtris ferreis galaad ſiue in ſerris ferre-
is prægnantes galaad ad dilatandum terminum ſuum: In damaſcenis qui bibunt ſanguinem: ac⸗
cipiuntur heretici qui non ſolum populum dei ab eccleſia diruperunt: ſed & contriuerunt eum &
conuoluerunt ferreis dentibus: De quibus ſcriptum eſt qui deuorant plebem meam ſicut eſcam pa
nis. In filis ammõ qui interpᷣtantur populus meroris uel populus meus ſciſmatici accipiũtur. Qui
ſeparant quidem deceptam multitudinem ab eccleſia dei & rudes animas quæ nuper chriſti conce
pere ſermonem obrumpũt: & diuidũt: nõ tamẽ faciunt crudelitatem qua heretici deceptos quoſq;
trucidant: ſed in eadem regula fidei permanentes dilatare cupiunt terminos ſuos & nomen gloriæ
in poſteros mittere:itaq; dominus comminatur ſe muros rabbæ ideſt multitudinis in die ululatus
& belli:commotionis & turbinis incenſurum: & regem eorum auctorem ſciſmatis ire captiuum:
& principes eccleſiæ iugo colla ſubmittere.

GAPIIVLVM SECVNDVM:

Ec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus moab ⁊ ſuper quatuoꝛ non connertam
eum eo quod incenderit oſſa regis idumee vſqʒ ad cinerem.
CNon ſolum filii ammon:ſed & moab de loth ſemine procreatus eſt qui fratris ha
braam filius fuit:Et ut oſtendat ſe deus omnium dominum: & cunctas animas ad ſu
S um qui earum conditor eſt imperium pertinere. Reges quoq; idumeæ obtinuit in-
5 iuriam uindicat immo ſcelus quod in eum a moabitis perpetratum eſt ut oſſa eius

Miero. liber

n ad cinerem conctemarent & ſeuitiam ſuam ac rabiem nec in morte finirent. Tradunt hebræi
Oſſa re

oſſa regis idumeæ iam ſepulti qui cum ioram rege iſrael & ioſaphat rege iuda aſcenderat aduerſũ 4. Re. 3. b.
moab in ultionem doloris a moabitis poſtea conuulſa atq; ſuccenſa. Ob hanc ergo inquiunt cau-
ſam deus miſſurum ſe eſſe dicit ignem in moab uel metropolim moabitarum a quo tota eſt appel
lata prouintia uel uniuerſam prouintiam: ut deuoraret ædes carioth quod nomen eſt ciuitatis li-
cet. xx. urbium eius interprætati ſunt ideſt moab periturumq; in ſonitu & in ululatu uincentis exer
citus & in clangore tubæ ſiue bucinæ: hoc enim ſignificat cumq; perierit moab uanum erit princi-
pum iudicumq; conſilium urbibus pariter ducibuſq; ſubuerſis. Quomodo autem nõ oportet trãſ
ferre captiuitatem perfectam ſiue ſalomonis & concludere eam in idumea ut de excelſis atq; cæle-
ſtibus humiles faciat atq; terrenos. Quod gaza & tyrus feciſſe memoratur. Sic oſſa regis idumeæ
comburere non debemus & cinerem fauillamq; diſſoluere Iudæi tranſferunt intelligentiam ſpiri-
talem in carnes idumeas ſenſumq; regiũ qui uerſaturiin littera: & eſt ſolidiſſimus: atq frmiſſimꝰ:
genealogus ꝗbuſdã & traditiõibꝰ ſuperfluis enarrãt atq; cõminuunt & in puluerem redigũt & nõ
ſolum ili hoc faciunt ſed oẽs heretici qui uolũt in modum humanæ ſimilitudinis ſedere deũ in ſo
lio excelſo & eleuato & pedes ponere ſuper terrã: ne ſcilicet pẽdeant:habere naſum quo odoretur lord

odorẽ bonæ fragrantiæ: oculos ꝗbus uideat: manus p quas opetur:pedes ꝓ quos ambulet:aures ꝗ (oe
bus audiat: os quo loquatur: dẽtes ꝗbus cibos cõterat: Qui legit ĩtroiſſe iudà ad thamar meretricẽ Geñ. 38. c.
& ex ea duos filios procreaſſe: Si turpitudinem ſequatur litteræ & non aſcendat ad decorem intelli lauſ⸗
gentiæ ſpiritalis comburit oſſa regis idumeæ: Qui putat oſeæ accepiſſe uxorem fornicariam & ni Oſeæ.. b.
hil plus ſentit in dicto quam in uerbis ſimplicibus continetur: oſſa comburit iegis idumeæ & id- .
circo mittit dominus ignem in moab qui interprætatur ex patre: eo quod natus quidem ſit ex deo
ſed eum reliquerit: & deuorauit ciuitatem ſiue opida eius quod interprætatur carioth. unde & ca⸗
riathiarim in lingua noſtra uertitur uilla ſyluarum:& non aliter morietur moab niſi in clamore &
ſonitu & ululatu & clangore bucinæ ut excelſis ſenſibus opprimatur qui in ſanctis libris clangori
bus bucinæ comparantur. Tunc & iudices & principes & omnes qui præſunt terrenis operibus de Eſa. 40. b.
ſtruit ſermo diuinus. & præcepit eccleſiæ doctoribus in montem excelſum aſcende qui euãgelizazs
ſyon exalta uocem tuam qui prædicas hieruſalem. D
Hec dicit dominus ſuper tribus ſceleribus inda ⁊ ſuper quatuoꝛ non conuertam eum.eo qð We.
abiecerit legem domini ⁊ mandata eius.non cuſtodierit. An
Ceæteris ſupra urbibus gentibuſq; damaſco. gaza & azoto.aſcaloni accharon:& reliquis oppidis
paleſtinorum lyro quoq; & idumeæ & filiis ammon & moab non exprobrat quod legem dei abie
cerint & illius mandata contempſerint. Non enim habuerunt ſcriptam legem ſed naturalem. un⸗
de dicit eos uiolaſſe uiſcera propria & uiſcera miſericordiæ. Et cõtriuiſſe in plauſtris ferreis pᷣgnan
tes galaad & tranſtuliſſe captiuitatem ſalomonis: ſiue perfectam: & concluſiſſe in idumeam nec eẽ ſo.
recordatos fœderis patrum ſuorum:& perſecutos eſſe in gladio fratrem ſuum: & in tantam nõ di/ 9⸗
co crudelitatem. ſed rabiem prorupiſſe: ut incenderent oſſa regis idumeæ & non paterentur mor-
tem extremum eſſe malorum omnium. I udas autem in quo illo tempore quo hæc dicebantur do⸗
erat dei religio & templum & cerimoniæ. Qui acceperat legem & præcepta & iuditia & teſtimo--
nia atq; mandata: Super quorum differentia in. xviii. pſalmo & in. cxviii. plenius diſputatur. Incre lue.
patur a domino atq; conuincitur & digna ſupplitia recepturus eſt: quare abiecerit legem eius: & M.
mandata illius non cuſtodierit. Qui quia abiecit atq; contempſit ordinem & uiam: deceperunt eũ Mr.
idola ſua:non enim poterat ante ab idolis decipi: niſi legem domini repuliſſet & mandata illius luee.
non feciſſet.Hæc ſunt idola poſt quæ abierũt patres eorum in ægypto: ægypti uobis ſimulacra fin loie
gentes & adorantes belphegor. & colentes aſtharoth. & baalim. Vnde dominus comminatur etiã f, i
in iudam ſe ignem eſſe miſſurum qui deuoret ædes & fundamenta hieruſalem. Non illius in qua iIli;
pacis uiſio commoratur ſed earum quæ ſub nomine hieruſalem in diuerſis urbibus ſurrexerunt. lliei⸗
Quicquid de iuda diximus refertur ad eccleſiã in qua eſt uera confeſſio & pax domini: & uiſio ueri .
tatis: & in eo arguitur quod legem dei contempſerit: & eius mandata nõ fecerit: & unuſquiſq; ado 2. Pet. 2.d. ((ni⸗
rat uitia ſua atqʒ peccata:deumq; cœperit habere eum a quo uictus eſt. Dicẽte petro apoſtolo a quo Dener
enim quis ſuperatur. huius & ſeruus eſt: auarus aurum: guloſus uẽtrem:libidinoſus pœnem: & bel 144.
phegor colit laſciua mulier: quæ cum ſit in delitiis uiuens: mortua eſt: adorat uenereas uoluptau- (nib

tes. Vnde mittet dominus ignem in iuda & deuorabit ædes peſſimas & fundamenta uitioſa quuez
hieruſalem gloriam perdiderunt. Simulq; diſcimus creatorem omniũ non ſolũ iudæ & iſrael: ſed Ro. 2. b.

uniuerſarum gentium habere curam: & iuxta apoſtolum eos qui ſine lege peccauere perire ſine le

1
ni0le

0
9

i
e Eli
.

—

t

— ——

+☛ ☛

1
veri
2do 15el
igo
Lbel
ue
nek
gi

Ro.z. d.

Leui.S.b.

2. Par. 10. d

Pro.i3.b.
Ad ga. z. b

Exos. b.
Mat.lo. b.
Luce.io.a.
Mat. i0O. b.
Mar. 6. b.
Luce. 9. a.
I0.i4. a.
Mat . iji. c.
Eſaie.iĩꝗ.d
Iaco. 4. b
i. Cor.iO. a
Deu. 32. a.
55.44.
Can. i. b.

Super Amos.c. ii.

„*

ge: & qui in lege cõmiſere delicta lege domini iudicari.

CBec dicit dominus:ſuper tribus ſceleribus iſrael ⁊ ſuper qnatuoꝛ non conuertam eum ꝓ

eo quod vendiderit argẽto inſtum ⁊ pauperem pꝛo calciamentis.

CIdcirco ponit nouiſſimum iſrael ideſt decem tribus quoniam prope omnia quæ ſequuntur

ad ipſum ſcripta prædiximus: ut ſub uno textu ſermo propheticus libri ordinem cõtineret: pri
mum ergo eorum ſcelus eſt ſiue impietas in tribus criminibus enumerata uel quatuor: quod ꝓ
pter pecuniam hominem uendiderint: & hominem iuſtum: qui in eo admirabilior eſt qd nec
paupertate ſuperatus eſt ut iniquum aliquid faceret: Et ſi quidem pauperem iuſtum famis neceſ

ſitate compulũi prætio uendidiſſent eſſet aliqua ſceleris excuſatio. Nunc autem pro rebus uiliſſi

mis calciamentis quibus puluerem calcant & fimum præcioſam hominis animam uẽdiderũt.
Iſti iuxta. xx.percutiunt in capite pauperem. Secũdum hebraicum capita pauperum conterũt
in puluere & n tanta eleuantur ſuperbia: ut nolint cum humilibus ambulare & ne parum puta
retur hoc facinus filius & pater ad unam ingreſũ ſunt puellam: ut nomen domini ſanctum uio/
larent. Quicquid ergo fit turpiter. ad dei refertur iniuriam qui dicit per uos nomen meum blaſ
phematur in gentibus:hoc eſt quod apoſtolus ſcribit ad corinthios omnino auditur in uobis
fornicatio. crebro euenit ut pater filii ſui uxorem ideſt ſocer polluat nurũ: Quoꝶ ĩ lege utrũq;ʒ
prohibetur turpitudinem patris tui non reuelabis: & turpitudinem nurus tuæ non diſcoperies.
Habet itaq; & Iittera utilitatem maximam ſi ſeruetur & quia omne flagitium ſi terminos pudo
ris exceſſerit crimina auget criminibus & ſemper ad deteriora procedit etiam ſuper ueſtimen/
tis oppigneratis accubuere decem tribus iuxta omne altare: quod ita interprætantur hebræi ſu
per ueſtimentis eorum qui ad idola ire nolebant: & ꝗᷓ ui extorſerant epulantes in idolio accum
bebant: Secundum. Ixx. autem tantus erat contemptus in deum ut ueſtimenta ſua ĩ quibus dor
miunt uel in quibus fornicantur iuxta altare funibus tenderent: & facerent uelamina quo forni
cantes in templo nullus poſſit aſpicere: & ebrietati ac libidini ſeruiẽtes etiam ipſum uinum qd'
bibebant non de proprio labore ſed de calumniis emerent. Et hoc faciebãt in phano dei ſui: ut
quos putabant deos turpitudine ac ſtupris polluerent. Hæc loquuntur: & ſic ediſſerunt qui ſim/
plicem ſequuntur hiſtoriam. Nos autem qui: & in oſeæ docuimus ſub nomine iſraelis & ſama-
riæ & ephraim & filiorum ioſeph de qua tribu fuit hieroboam qui a regno dauid & hieruſalem
& templo dei populum ſeparauit heteticos ſignificari. Etiam nunc poſt iudam & hieruſalem ꝗ
interprætatur eccleſia intelligamus ad hereticos ſermonem propheticum dirigi qui uendut ui
rum ſanctum iuſtumq;: ſed & pauperem pro pecunia. Vir pauper & iuſtus ille eſt eccleſiaſticus
qui non habet ſcientiam ſcripturarum: ſed ſimplicitate conterritus facit mandata quæ iuſſa ſũt
de quo ſcriptum eſt pauper nõ ſuſtinet comminationem: Et ad galathas tantum ut pauperum
memores eſſemus: Hæc omnia heretici pro diuitiis faciunt & pro calciamentis quibus calcant

puluerem tera.⸗ Q ia enim non poſſunt nudis pedibus ſtare ſuper terram ſanctam in qua ſte-

tit moſes & ieſus filius naue. Vnde & apoſtoli nudis pedibus iubentur incedere ne quid mortis
habeant & pellium quæ referuntur ad carnes ideo percutiunt in capite pauperes. Et ſaluator di
ſcipulis præcipit ut ſi forte quoniam adhuc uerſabantur in terra mortale quid in eorum operi-
bus adheſiſſet excuterent puluerem de pedibus ſuis: percutiüt autem heretici capita pauperum

₰% %

cit. Ego ſum uia & uita: & ueritas: quæ nos prouocat: ut ambulemus per eam & dicit. Venite ad

me omnes qui laboratis & onerati æſtis. Omnes autem hereticorum pnincipes intumeſcunt ſu

perbia ſua de quibus & apoſtolus loquitur ne in flatus incidat in iuditium diaboli: qui dicit ĩ cæ
lum aſcendam ſuper ſydera cæli ponam nidum meum ero ſimilis altiſſimo. Vnde ſuperbis he
reticis reſiſtit deus:humilibus autem eccleſiaſticis dat gratiam.

CSFilius quoqʒ ⁊ pater introierunt ad vnã puellã vt violarẽt atqʒ polluerẽt nomẽ ſanctũ dei
CPatrem noſtrum eſſe populum iudæorum ſæpe legimus dicẽte paulo. Nolo enim uos igno

rare fratres patres noſtri omnes ſub nube fuerunt: & in alio loco interroga patres ſuos & annu-
bunt tibi ſeniores & dicẽt tibi & rurſum pro patribus tuis nati ſunt tibi fli: Vnde & in eccleſia
gentium loquitur filii matris meæ pugnauerunt contra me. Nos igitur filii ſumus: & pater po-

qᷓꝗᷓ hoc in hebraico non legatur: quia uiã humiliũ declinauerũt. Via humilium illa eſt quæ di/

— „

4

2 2 * . 2£ 4.
pulus iudæorum. Peccamus & ſcelus committimus quando ad obſeruationem ſabbati. cir-
cunciſionis iniuriam: cerimonias legis abolitæ: cũ parente noſtro ĩgredimus quibus dicit apo-
ſtolus. Ecce ego paulus dico uobis quia ſi circundamini & iterum qui in lege iuſtificantur a gra Ad ga. 5.a lzb⸗
tia exciderunt: Qui ita ingreditur eccleſiam ut legem ſeruet in euangelio: iſtæ cum patre ingre/ actuũ.ij.a ſf

ditur ad puellam: & committit ſtuprum: & uiolat nomen dei: Vnde qui dicunt non nocere iu/
dæis poſt aduentum chriſti ſi ita credant in deum ut legis quoq; præcepta cuſtodiant: patrem
& filium in una fornicatione contaminant: ſed & ueſtimenta ſua ligantes funibus uelamina fa
ciunt iuxta altare prætendentes fidem chriſti. Quotquot enim in chriſto baptizati ſunt. chriſtũ Ad ga. 3. d
induerunt. & ueſtimenta ſua quæ peccatorum funibus ligauerunt: opponunt oculis uidẽtium
ne eorum cernantur flagitia ut qui altare reſpicit ſtuprũ non ſuſpicetur. hoc faciunt omnes he-
retici ſub chriſtiano nomine fornicantes & erroribus ſuis atq; mendatiis obtendentes teſtimo
nia ſcripturarum. Vnde & apoſtoli ueſtimentis ſuis ſtrauerunt pullum aſine ut mollius ſederet Luce. 19. e.
dominus. & ex lege ac prophetis ſtratam ſcanderet uiam Econtrario heretici nõ ſubſternunt ue Mar. a.
ſtigiis ſaluatoris ueſtimenta ſua ſed ligant ea iuxta altare & prætendunt peccatis ſuis ut bibant Mat. zi.a.
uinum de calumnia ſiue damnatorum. Qui ex eo quod egreſſi ſunt de eccleſia damnati ſunt: Hie. 25. d. ne⸗
Hoc uinum eſt ſodomorum furoris draconum & aſpidum. quod qui biberit ſanari non poteſt Deu. 32. e.
bibunt autem uinum nõ in domo dei ubi templum eſt & hieruſalem ſed in domo dei ſui quẽ pᷣs.9.

ſibi artifice ſermone finxerunt. . . cſs
Ego autem exterminaui amoꝛreum a facie eoꝛuùm cuius altitudo cedroꝛum altitudo eius
2⁊ foꝛtis ipſe quaſi quercus.
CCVos quidem uendidiſtis argento iuſtum & pauperem pro calciamentis percutientes eiĩ caput
ſiue conterentes in puluerem capita pauperum: & uiam humilium declinaſtis: In tantum pater
& filius ad unam introierunt puellã ut uiolarent ſiue polluerẽt nomẽ ſanctũ meũ: Et ueſtimẽta mé
ueſtra lupanaribus & fornicatione polluta peccatoꝶ uinculis nexuiſtis. ita ut in loco ſancto cõ
mitteretis adulterium & hebrietati iniuſtitiam copulantes uinum biberetis alienum: & hoc fa ſc
ceretis in domo dei ueſtri: ego autem econtrario pro malis ueſtris quæ mihi reddidiſtis uobis llezbe
tribui bona: ut exterminarem egredientibus uobis de ægypto ante faciem ueſtram ſeon regẽ ne⸗

amorreorum qui tam excelſus erat & fortis quaſi cedrus & quærcus contriui fructũ eiꝰ deſuper
& radices deorſum: Ego uos eduxi de ægypto: & per. xl. annos longo ad terram ſanctam feci p Nu. 32.f.
uenire circuitu: ut poſſideretis terram amorrei: de quo ſupradiximus quam dinuiſit moyſes filiis
ruben & gad & dimidiæ tribui manaſſæ: Et poſt tanta beneficia etiam hoc addidi ut de filiis ue
ſtris aſſumerem mihi prophetas & de iuuenibus ſiue electis facerem nazareos quos. Ixx. inter/ Mun
prætati ſunt ſanctificatos: neq; uero ubi de laudibus dicitur dei hiſtoriæ ordo ſeruandus ẽ. Sed
frequenter euenit ut quæ prima facta ſunt extrema dicantur. quæ nouiſſima referantur ad pri/-
ma.Quod ſeptuageſimus ſeptimus pſalmus & centeſimus quartus ubi ſignorum portenta non
ordo deſcribitur docere nos poterit: Et tituli pſalmorum de quibus duo tantum ponamus exẽ
pla tertii pſalmi & quinquageſſimi primi ubi quæ prius facta ſunt narrãtur extrema. Et quæ eæx
trema legimus referuntur in principio. Ante enim de doeth idumeo ſcriptum legimus in re- 2. Re. 21. b.
gum uolumine qui titulus eſt quinquageſſimi primi pſalmi ꝗᷓ abſalon contra patrem ſurgeret 22. b. ibi-
quod in tertii pſalmi titulo prænotatur. Itaq; & amorreus nouiſſimus exterminatus eſt ſiue dem. d.
deletus quod nunc primum refertur: Et quod aſcendere eos fecit de terra ægvpti& eduxit 2z. Re. xv.a.

in heremum per quadraginta annos in principio factum legimus quæ hic dicuntur or-- ibidem.c. Reir
dine commutato. Prius ergo quam educeret nos deus de terra ægypti de fornace ferrea lalc,
exterminauit ante faciem noſtram amorreum qui dicitur amarus ſiue loquens uel famoſus &èz eg.
frequenti ſermone cælebratur. hic autem amorreus & rex amorreorum appellatur ſeon arbor “
infructuoſa & ſterilis. Non quo fructus non faciat ſed malos afferat fructus. De quibus dicitur Mat. 3. c. e te
omnis arbor quæ non facit fructus bonos excidetur: & in ignem mittetur: Et de pſeu// Mat. 7. c. e
do prophetis: Legimus qui ueniunt in ueſtimentis ouium & intus ſunt lupi rapaces: Ex
fructibus
Ney
ana
ſtnt⸗
ugod
ichze
ze
.

were
uren
en 2
elet 21
ſiue der
lmit 2.
0l/ di
ſette
ſu
Abot

Super Amos..c.ii.

fructibus eorum malis uidelicet fructibus cognoſcetis eos ſiue ĩgitur fructũ nõ faciat fiue faciat:ſed
Mat.ʒ.c. nõ bonũ ĩfructuoſa arbor appellatur.Iſte ſeon de quo ſcribitur iã ſecuris ad radices arboꝶ poſita ẽ:
Luc.z.b. ꝗa ĩfructuoſa arbor fuit:dño pcutiẽte ſucciſus eſt: Cuius altitudo cedroꝶ altitudini cõpatur.de q/
ps. 36. bus legĩus uidi ipiũ ſupexaltatü ſuꝑ cedros libani:Et pulchre trãſiſſe dicit: qa ei ꝗ trãſit de ſeculo:
& dicere poteſt trẽſiens uidebo uiſionẽ hanc magnã. Aufertur cedrus & locũ ſuperbiæ nõ poterit
ĩuenire.Fortitudo quoq;ʒ eius quaſi quærcus arboris duriſſimæ atq; fortiſſimæ. Ex cuius uocabulo
philon uir diſcretiſſimus hebreoꝑꝶ Eſau appellatum putat quærcinum & robuſtũu: licet Eſau poſſit
Luc.li.c. factura intelligi:ut ad mala opera factus:De hoc forti atq; robuſto loquitur in euangelio. Cum for
tis armatus cuſtodiat atrium ſuũ in pace ſunt nobis quæ fecit dominꝰ: ut fructus huius amorrei ſeõ
quem interprætari infructuoſam arborem diximus: quia mali erant contereret deſuper & auſerret
ne dqeuis bons eſtimans comederet & periret. Radices quoq; illius ſuccidat atq; cõminuat ur nihil
poſtea malæ arboris pullularet: Et ipſe dũs fecit nos exire de ſeculo & p annos.xl. ꝗq numerus ſem/
per afflictionis & ieiunii luctus eſt: & doloris: per tribulatiões & anguſtias peruenire in terram ſan
ctam: ut poſſideremus primũ terram amorrei: & illius quondam regio fieret noſtra poſſeſſio: & po
Nume.d. ſtea ſuſcitaret de filiis noſtris ꝓphetas oẽs ſanctos uiros 4 acceperũt ſpiritũ ꝓphetalẽ de ꝗbꝰin pria
ad chorinthios plenius legimus de iuuenibus noſtris uel electis aſſumere nazareos: & ſctificatos ꝗ
deo ſuas aĩas ĩmolãtes uinũ ꝗd inebriare põt & ſtatum mẽtis euertere:nõ attingũt: ut habeant co/
Iudi.lõ.d. mã ſanſonis in cuius capite quia caput uiri xpᷣs eſt fortitudo & uictoria conſiſtebat.
CMũgq nõ ita ẽ filii iſrael dicẽ dñs ⁊ ꝓpĩiabitis naʒareis vinũ ⁊ ꝓphetis mãdabitis ne ꝓphetetis
CNMe uobis tanta pᷣſtante bñficia ut aduerſarios ueſtros interficerẽ & terrã eoꝶ uobis traderẽ: & de
filiis ueſtris ac iuuenibus ꝓphetas eligerẽ & nazareos: meoq; cultui cõſecrarẽ: Nũꝗd poteſtis dicere
qi iſta nõ fecerim. Et meã erga uos clementiã ꝑ quã uiuitis denegare: ꝗ in tãtã rabiẽ ꝓrupiſtisut ĩe
Num.6.a. bPriaretis nazareos meos uino ꝗbus lege pᷣceptũ eſt ut oẽ qd inebriare põt nõ bibãt. Et ꝓphetis mã
daretis ne meo noĩe ꝓphetarẽt. Qcdc & Amos ꝓphetæ quẽ nũc hẽmus in manibꝰpcepit amaſias ſa
j.c.?c. cerdos bethel. Et hieremiæ a rege mãdatũ eſt ne uerbis dñi loqᷓretur ad populũ in tm̃ ut ẽt ſermo/

Hie.36. e: nes eius ignibus cõcremaret. De hoc loco hereſim ſuã tatianus eratitaꝶ princeps inſtruere nititur

Nume.õea uinũ aſſerẽs nõ bibendũ: cũ & in lege pᷣceptũ ſit ne nazarei bibãt uinũ:& nũc accuſentur a ꝓpheta
qui ꝓpinãt nazareis uinũ. Qui ſi litterã ſequũtur in oĩbus: & iudaicas fabulas in eccleſis ingerunt
xpᷣi. Ergo & comã nutrire debẽt & uuã paſſam ac uiridẽ nõ comedere:Et ſup patre & matre mor-
tuis nõ ĩgredi:& ſi forte hoc fecerint & fuerint humana fragilitate uel neceſſitate ſupati radãt capi/
taꝛ: & irriti ſũt oẽs dies cõſecratiõis & laboris eoꝶ. Quod ſi fæc nõ faciũt neq; pñt more iudaicorũ
Num. 6õ. be cauponũ miſcere aquã uino:umbras ueritati: euãgelii gratiæ legis neceſſitatem: ebrietatẽ illã intel
ligat qua curis ſeculi inebriatur & obruitur aiæ uigor & illos ꝓphetis mãdare dicẽtes. ne ꝓphete/
tis ꝗ liuore ſupati ꝓhibẽt eruditos uiros doctrinæ ꝓferre ſermonẽ: & dicẽte dño uade & dic popu
lo huic:illi ecõtrario iubẽt ne loquaris in noĩe dñi. Maxime ſi ille qui doceat non turpi lucro glo-
riæ atq;ʒ iactantiæ: ſed utilitati legentium audientiumq; prouideat.
CEcce ego ſtridebo ſubter vos ſicut ſtridet plauſtrum onuſtum feno:⁊ peribit fuga a veloce ⁊
foꝛtis non obtinebit virtutem ſuam:⁊ robuſtus non ſaluabit animam ſuam.
CMe uobis pᷣſtante bñ̃ficia:& educẽte uos de terra ægypti: & interficiẽte ante fſaciem ueſtrã amor/
reũ ut poſſideretis terrã eius: & ſuſcitãte de filiis ueſtris nazareos uos ĩebriebatis nazareos meos ui-
no: & ꝓphetis dicebatis ne ꝓphetetis. Iccirco ſicut plauſtrũ ſtipulæ uel fœni onere p̃grauatum ſtri
3. Re. 12. a. dore & ſonitu longe exululat. Sic ego ueſtra peccata ultra nõ ſuſtinens: & quaſi ſtipulã tradens in/
Eccl. 47. d cendio clamabo & dicam peribit fuga a ueloce: quẽ hebrei Hieroboam filium nabath intelligũt ꝗ
3. Re. H. b. prius in ægyptum fugerat: Hic autem non ipſos principes ſed domos eorum & ſobolem.
zPara.16. a Et foꝛtis nõ obtinebit virtutem ſuã. CFortẽ Baaſſam ĩterpᷣtãtur ꝗ fuit ad bella ꝓmptiſſimꝰ.

3. Re. 16. e. C Et robuſtus nõ ſaluabit animam ſuam. CEt hunc amri ſentiunt.
4. Re. 9.c. C Et tenẽs arcũ nõ ſtabit ſiue ſuſtinebit. ODe hieu ſilio elapha filii namſi qui Ioram
regem iſrael ſagitta percuſſit dictum putãt. CEt velox pedibus ſuis non ſaluabitur.

CManaen intelligunt qui fruſtra feſtinans regi aſſyriorum dona direxerit.
CSEt aſcenſoꝛ equi non ſaluabit animam ſuam.
4. Reg. . CHic phaceæ filiũ romoliæ ĩterprætãtur ꝗ uicto arã.i. ſyro ſub rege Achaz iudeæ multa uaſtauit.
2.Para. 28. U Et robuſtus coꝛde inter foꝛtes nudus fugiet in illa die dicit dominus.
4. Re. 18. c. C Solus Oſeæ ꝗ ultimus rex decẽ tribuũ fuit: & errãtẽ populũ ad dei cultũ reuocare conatꝰ ẽ quaſi
nudus egredietur de ĩcẽdio. Nudũ aũt uocat ꝗa ſub ipſo decẽ tribꝰcaptæ ſũt. hoc hebrei autumãt:
& ſicut nobis ab eis traditũ eſt noſtris fideliter expoſuimus. Nuũc ad noſtra redeamꝰ: Voluere ſe ſub
ter eos plauſtꝶ cõminatur deus ſœno uel ſtipula pᷣgrauatũ ut ꝗa frumẽtũ nõ hũñt qd in horrea re-
Ps. 128. cõdatur fœnũ eoꝶ & ſtipula incẽdio cõcremetur:hoc eſt fœnũ de quo ꝓpheta dicit:fiat ſicut fœnũ
Eſa. 40. b. edificioꝶ qd' prius quã euellatur areſcet: & oĩs caro fœnũ. Stipula aũ illa eſt ſup cuius ĩcẽdio flebi
Mich. 7. a. liter ꝓpheta cõplorat dicẽs. heu mihi ꝗa factus ſum ſicut ꝗ colligit ſtipulã in meſſe: & ſicut racemus
l. Cor. 3. c. in uidemia Hoc eſt ſœnum & hæc eſt ſtipula de qua & apoſtoſus loquitur ligna: fœnum: ſtipulã
g iiii

Piero. liber

uniuſcuiuſq; opꝰ manifeſtũ fiet quoniã in die domini in igne reuellabitur: Plauſtrũq; qd uoluitur
illud eſt de quo in eſaia legimus. cõculcabitur moabitis ſicut cõculcatur area in plauſtris: Et in alio Eſa. 2v. d
loco ponã inqt te ſicut rotas plauſtri nouas cũ ſerrarũ dẽtibus & cõteres mõtes & cõminues ualles.
ut poſtqᷓ mõtes colleſq; cõtriueris pereat fuga a ueloce.dicẽte paulo.neſcitis ꝗa ꝗ in ſtadio currũt& 1i. Cor. 9. d
in alio loco.currebatis bene quis uos ĩpediuit. Vnde & de ſe timẽs ait nõ ꝗa iâ accepi aut pfectus ſũ Ad gal. .a
curro. hæc ät uniuerſa faciebat ne piret fuga a ueloce quãobrẽ cũ iã pueniſſet ad calicẽ & accepiſſet
brauiũ uictoriæ ſecurus aiebat certamẽ bonũ certaui: curſũ cõſumaui: fidẽ ſeruaui: Si gradu cõcito 2. Tim. 4. b
fugenmus peccatũ nos appræhẽdere nõ ualebit: Sin ãt ligauerit malitia pedes noſtros loquamur
cũ ꝓpheta ad deù quo ibo ab ſpũ tuo: & a facie tua quo fugiã. De malis curſoribus apoſtolus loqui p̃s:1i38.
tur nõ uolẽtis neq; currẽtis. ſed miſerẽtis eſt dei: Sequitur & fortis nõ obtinebit uirtutẽ ſuã: nõ quo Ro. 9. c.
ſortis ſit:ſed quo fortẽ eſſe ſe iactat:Siue qui cõfidit in fortitudine ſua & nõ in dei miſexicordia: Iu⸗
xta illud qd ſcriptũ eſt perdã ſapiẽtiã ſapiẽtium & intellectũ prudẽtium reprobabo:nõ quo perire i. Cor.i. c.
poſſit uera ſapiẽtia & ueritatis ĩtelligẽtia reprobari: ſed qd eorũ pereat ſapientia ꝗq apud ſe uidentur
eſſe ſapiẽtes & in ſua eruditione cõſidũt Robuſtus quoq; ſiue pugnator ꝗ nõ ſaluabit animã ſuã il-
le eſt ꝗq nequaqᷓ apoſtoli poſſidet armaturã habẽs ſcutũ.ſed nõ fidei: accinctos lũbos:ſed nõ in ueri/ Ephe.6. b.
tate:ĩdutus loricã ſed nõ iuſtitiæ: portãs gladium ſed nõ ſalutis:huiſcemodi pugnator nõ ſãctificat
præliũ:nec dñi poteſt bella bellare cõtra ueritatẽ dimicãs ꝓ mẽdatio: Talis pugnator ñ poteſt dice

re benedictꝰ dus deus meus ꝗ docet manus meas ad pᷣliũ & digitos meos ad bellum miſericordia pᷣs. 43.

mea & cætera:hñt & ſagittarios heretici ꝗ fruſtra tẽdentes arcum ſagittã dñi ſuſtinere non poterũüt
qui loꝗtur ꝑ Eſaiã. Ego ãt ſicut ſagitta electa in pharetra dñi: iſti ſunt ſagittarii de ꝗbus & dauid ca Eſa. 49.a.
nit ecce peccatores intẽderũt arcũ parauerũt ſagittas in pharetra. Et uelox inꝗt pedibꝰ ſuis non ſal ps. x.
uabitur ꝗ ꝓpter acumẽ ĩgenii diſcurrit ꝑ teſtimonia ſcripturarũ & oratorum eloquẽtia uel ſophiſ-
matibꝰ dialecticis eorũ opprimere nititur ueritatẽ: & in eo perpeditur & corruit ꝗa nõ in domino
ſed in ſuis cõfidit pedibꝰ: aſcẽſor quoq;ʒ equi nõ ſaluabit animã ſuã:q ĩgnorat dictũ ꝑ ꝓphetã: falax Ps. 32.

equꝰ in ſalutẽ: & neſcit ſcriptũ eſſe dormitauerũt oẽs ꝗ aſcenderunt ſup equos. hic nõ ſaluabit ani- ps. 77.

mã ſuã:ſed periẽs audiet.hi in curribus & hi in eꝗs nos ãt in noĩe dñi dei noſtri: & robuſtus ẽt cor/ f 8.19.
de ĩter fortes nudus fugiet.ꝗ locus dupliciter exponi poteſt. ut aut ĩde poſſit euadere qa expoliauit
ſe ueterẽ hominẽ & peliceas tunicas peccatorũ & nulla fuit ſarcina pᷣgrauatus: aut econtrario quia
nmudus eſt & xpi pdidit ueſtimẽtũ.de quo & in apoſtolo dicitur ĩduite uos xpᷣm ieſũ: & in alio loco Ro.iz. d.
ſiqdẽ induti non nudi ĩueniamur: Nihil ei ꝓderit fortitudo ſua ſed in diæ pᷣlii atq; certaminis fugi Gala. 3.d-
et perſequentes & abſq; armaturara apoſtoli reſiſtere nõ ualẽs hoſtibus terga præbebit. 2z. Cor. 5. a.
QCAPITVLVM TERTIVMN (pti dicẽs
AUgite vbũ qðs locutꝰ ẽ dñs ſuꝑ vos filii iſrael ſuꝑ oĩ cognatiõe quã edũxi ð terra egi/
NCAd filios iſrael ꝓphetalis ſermo dirigitur: & ꝗ ſint iſti filii iſrael ſequẽs uerſus ondit: ſu
per oĩ inꝗt cognatione quã eduxi de terra ægypti: qd; non ſolũ in decẽ tribus ſed in oĩbus
H quodeci addétes iudã & beniami debemus accipere. oẽs. n. de terra ægypti eduxit & ait tã
tummõò Siue ut ſimachus interpᷣtatus eſt: ſolos uos cognoui ex oĩbus co gnationibus terræ. Et quia
ſolos uos cognoui ꝗ creator ſũ omniũ & uos habui peculiarẽ populũ iccirco ſup ſolos uos omnia
ueſtra peccata reſtituã potẽtes.n. potẽter tormẽta patiẽtur ꝗ ãt minimꝰeſt dignus eſt miſericordia Sap. 6. a.
Et in Ezechiele legim a ſanctis meis ĩcipite & iuditiũ dei de domo ei dicitur habere pricipiũ. hoc Ezech. 9.
interĩ iuxta hiſtoriã dictũ ſit. cæterũ ga auditus in ſcripturis ſanctis nõ ſolũ iſte accipitur quẽ auribꝰ Pet 4 4.
carnis excipimus: ſed ẽt ille de quo dominus ait: q habet aures audiendi audiat: Vñ & oĩs populus Apo.z. b.
uidebat uocẽ dñi: ꝓprie ad eos fit ſermo dñi:ꝗ ſenſu uident deũ quos eduxit de terra ægypti: & de ke 4.b.
poteſtate pharaonis ut neqᷓꝗᷓ luto & paleis deſeruirẽt extruẽtes ægyptias ciuitates. Et quos ex oĩibꝰ Exo. 20.
tribubꝰ terræ cognouit dicẽte apoſtolo nũc ãt cognoſcẽtes deũ magis ãr cogniti ab eo: & ĩ alio lo aq al. 4.b
co ꝗ ignorat ignorabitur. nõ oẽs ergo cognoſcit dñs ſed eos ꝗ eiꝰ cognitiõe ſũt digni loquens in ncSri 4.g
euãgelio:̃cedite a me oparii iniꝗtatis neſcio uos.ĩ eo.n.qd oparii iniqtatis ſũt ignorãt᷑ a dno iccir Luc. iz. e.
co inꝗt ꝗa ſolos cognoui & meos habui uiſitabo ſuꝑ uos & oẽs ĩqtates ueſtras.quẽ diligit dñs cor/ neb. i2. b.
ripit & caſtigat oẽm filiũ quẽ recipit: Et pulchre dixit uiſitabo & nõ pcutiã ꝗa plaga der uiſitatio eſt poc 3.d.
atq; curatio & omnes inquit iniquitates ſiue peccata ueſtra uiſitabo ne quid impercuſſum remane
at ne quid non recipiat ſanitatem. —=è
CMũquid ãbulabũt duo pariter niſi cõuenerit eis:nungꝗd rugiet leo in ſaltũ niſi habuerit pᷣdã.
CLegi ĩ cuiuſdã cõmẽtariis rẽ diffcilẽ pſuadere cupiẽtes octo ſceleribꝰ ſiue ĩ ĩpietabꝰ atq; peccatis
primũ damaſci: ſecũdo gazæ & cæteris urbibꝰ paleſtiæ. tertio tyri:q̃rto idumeæ.i.edom. ꝗnto filio
rũ ãmon. Sexto moab.ſeptimo iudæ: octauo quod extremũ eſt iſraheli.i. decem tribubus. totidẽ cõ
minationes nũc redditas. & primam primæ ideſt damaſci: ſecũdã ſecũdæ.i.gazæ: & reliquas reliꝗs
reſpõdere:quod utrũ uerum ſit nouerit ipſe ꝗ ſcripſit. alius autem putat ſe exempla propoſita duo
rum in uia ambulantiũ: & leonis rugientis in ſaltu & catuli leonis dãtis uocẽ ſuã cũ aliqd apprehẽ
derit aut auis capte ab aucupe: & laquææi qui in terra diffigitur ad capiendam prædam: & tubæ in ci/
uitatẽ clãgentis:hHiſq; exemplis redditam ſimilitudinem ut quomodo ſuperiora cauſam habent: &

Ptondd

1Co.

Rom
poc⸗

loi4

M 4

lli⸗

Cene
Cenis,
Cen i,
eng
lari⸗

S uper NAmos..c.iii. . .

ie nõ fü⸗t niſi illa præceſſenit: ſc nullum in ciuitate accidere malum quod domino piæcipiente non J
4 Ephe.zic. factum ſit: Sunt qui primum exemplum eſtimant continere doctrinam quo non poſſint duo pan
An ter ambulare niſi ſibi ante conuenerint in eum qui fecit utraq; unum: & medium parietem ma-
ſ ceriæ deſtruxit: & duos cõdidit in unũ nouũ hoĩem: ſfecitq; ĩter eos pacẽ & copulaun uinculo ca-
à& N ritatis: ut cũ fuerint ſimul duo poſtulẽt a patre & ipetrẽt ꝗcqꝗd rogauerint Hæc ſũt duæ uirgæ quæ

ſibi in Ezechiele copulãtur & duo populi circũciſiõis & gentiũ de ꝗbus ad Heliã loqtur dus religq

drng
. n 3. Re. i9. d mihi ſeptẽ milia uiroꝶEt in alio loco deus inuẽtus ſum ait his ꝗq me nõ qrebant: apparui eis q me
ii Eſa. 6j. a. nò interrogabãat:Cũᷣ aut duo fuerint tedacti in unũ adhærebut dno & fient unus ſpiritus Qui enj
n i. Cor. 6. d adhæret dno unus eſt ſpiritus. Iſti igitur duo ꝗ ſibi cõſentiut & in mia xpi pariter ambulãt nulliꝰad
RD 1. Pet.5. uerſarioꝶ pnt ĩpetũ ptimeſcere. Quod ſi diſcordia ſeparãtur ſtatim eos leo rugiẽs ĩuadit: De quo
rn & Petrus apoſtolus ait: aduerſarius ueſter diabolus tãquã leo rugiẽs:nõ uerſatur in agris cõſitis nõ
“ in uineis: nõ in oliuetis: nec inter ligna pomiſera ꝗᷓ laudãt deum: ſed ubi ſyluæ ſunt & ĩculta humꝰ:

& beſtiæ cõmorãtur: & nõ ſolũ leonis patebũt morſibus: ſed appræhẽdet eos catulus leonis & du-
„ Ioä. 3. c. cet ad cubile ſuũ: fugiẽs lucẽ & pgẽs ad tenebras. Oĩs. n. ꝗ peccat amat tenebras & odit lucẽ. De ꝗbꝰ
a P. i03. & in pſalmo legimus poſuiſti tenebras: facta eſt nox in ipſa ptrãſibũt beſtiæ ſyluaꝶ catuli leonũ.
ꝗrit. n. catulus leonis nõ eam pᷣdã quã poſſidet qᷓ ſuæ eſt poteſtatis: ſed ut de eccleſia xpᷣi rapiat. De
i qquo & in Abbachuc ſcribitur eſcæ eius electæ. Tertia pœna eſt eoꝶ quos diſcordia ſeparauit ut p/
„. Ulh dant alas ꝗbus prius ſublimiter ferebãtur. & de cælis in terrã corruant & teneãtur ab aucupe eo qce
hærẽte uiſco aues liberas capiat: ꝗ ꝓpria uolũtate ad terrena deſcẽdunt. De ꝗbus in ꝓuerbiis ſctiptũ
prou.i. b eſt: nõ iniuſte tẽdãtur retia auibus: Iluſta. n. ruina eſt peccatoꝶ q cü habuerint alas colbæ & p ae/

i

li rem uolitare debuerint pondere peccatoꝶ ad terrena depræſſi ſunt & uitio ſuo adhæſerunt. Vitio
i⸗ I. Cor. 6o d ſuo de quo in apoſtolo legimus ꝗ adhæret meretrici: unũ cũ ea corpus efficitur: Quarta pœna diſ
d cordãtium eſt ut capiãtur laqo.qui non in cælo:ſed in terra poſitus eſt:De quo qd euaſerit ſanctus
n . 23. Floriattnr & dicit.aĩa noſtra ſicut paſſer erepta ẽ de laquæo.Iſtæ eſt cõtritus laquæus de quo & apo
e eh. Rom. ié6: c ſtolus loqtur ad credentes. deus conteret ſatanã ſub pedibus ueſtris. Rurſumq; in Dauid legimus
h S8. 139. iuxta ſemitã ſcandalũ poſuerũt:nõ enim pñt decipe ſimpliceſ quoſq; credentiũ niſi nomẽ xpᷣi ꝓpo
Gi lo.i. d. ſuerint: ut dum putamus inuenire nos xpᷣm pgamus ad antixpᷣm: Quinta pœna eſt eoꝶ ꝗ reliquæ
in re pacem quæ exupat oẽm ſenſum:& quã dñs pergẽs ad pacem apoſtolis dereliꝗt dicẽs pacẽ meã
Roizl do uobis: ut in ciuitatem dñi cõſtituti tubæ ſonitu terreãtur. Quicqd enim in ſcripturis ſanctis dici
i ( tur tuba cõminans eſt: & grãdi uoce aures credentiũ penetrãs. Si iuſti ſumus per tubã xpi ad beati-
u Mat. 6. d. tudinẽ ꝓuocamur: ſi peccatores audimus ꝗᷓ ſimus tormẽta paſſuri. Malũ aut Ich dũs facit in ciuita-
s te nõ eſt cõtrariũ uirtuti:ſed afflictio atq; cruciatus de quo legimus: ſufficiat diei malitia ſua.i. tribu
/ latio &anguſtiæ: & in ꝓpheta legimus. Ego deus ꝗ feci lucẽ & tenebras ꝗ facio pacẽ & cõdo mala:
ir Eſa. 4j.b. ſicut.n.tenebræ cõtrariæ ſũt luci & diei:ſic & paci bellũ cõtrariũ eſt. Qcdᷣ nõ per ſe malũ eſt:ſed ma
bus lum uidetur his eẽ ꝗ ſuſtinent: Et ut ſciamus in ſcripturis ſanctis malitiã interdũ nõ cõtrariã uirtu-
ti ti:ſed afflictionẽ pœnaſq; & anguſtiã. Vnũ adhuc de Iona ſumamus exẽplũ.&uidit deus opa eoꝶ
1 qa cõuerſi eẽnt a uiis ſuis peſſimis & pœnituit eũ ſuꝑ malitia quã locutus ẽ ut faceret. Malitia utiq;
. ibi ſubuerſio niniuitaꝶ ẽ quã ꝑ ꝓphetã deus fuerat cõminatus: & nõ uirtuti cõtraria quæ ad pec-
1 6 catum pertinent: pro quo comminabantur tormenta peccantibus ſequitur.
krechh Gen. 6. b. CNon ſaciet dominus deus verbum niſi genelanern ſecretum ſuum:ſiue coꝛeptionem ſuam
beA Gen. i18. c. ſeruis ſuis pꝛophetis. CNon qd oĩa dñs reuelet ꝓphetis quæ in cælo faciat uel ante

iam fecerit:ſed quæ facturus in terris ſit. Reuellauit Noæ ſeruo ſuo qd eſſet inducturus diluuium:
Reuellauit Abraã & Loth ſeruis ſuis ꝗc; arſuræ eſſent ſodoma & gomorra Adama & Soboim. Re
uelauit Ioſeph interpᷣtationẽ ſomnii: ſeptem annoꝑ famis in ægypto: & Ionæ pphetæ ſubuerſio-
nem Niniuæ: ut ꝗq audirẽt uentura ſupplitia: aut agerent pœnitentiã & tormẽta uitarẽt: aut cõtem
nentes iuſtius punirẽtur. Ita & nunc dñs reuellat ꝑ Amos ſeruũ ſuũ ac ꝓphetã quid facturus ſit de/
cem tribubus: ut ſi fuerint ad meliora cõuerſæ: & idola deſeruerint ẽt de iminẽti ꝑpiculo liberentur
Et nota qd clemẽs & benignus deus ſempꝑ futura pᷣnuntiat ne cogatur ĩferre ſupplitia. Et qd here

3 Mo Gen. i9. c.
e Iu Gen. 4i. d.
Evod Ionæ 1.
vm ſan
ſcin ln

ie tici calũniantur in creatore quaſi ſeuero ac truculẽto crudeli. & taãto iudice eo qd nullũ ſit malũ in
ciuitate quod ille non faciat hoc nos referrimus ad magnitudinem miſericordiæ quod nõ inferat
Z pœnas: niſi ante prædixerit. Qui autem prædicit non uult punire peccantes. =
CLeo inquit rugiet:quis non timebit: dominus deus locutus eſ Quis no pꝛophetabit.
dii CQuis in hoc loco nõ pro ĩpoſſibili: ſed pro raro accipitur: ille. n. nõ timebit: & ille nõ ꝓphetabit:
un ꝗ pp duritiã ſuã dñm audire cotẽpſerit: & eſt ſenſus iuxta hiſtoriã ſi ad leõis uocẽ oĩa cõtremiſcũt:
i⸗ & cũcta aĩantiũ natura terretur:nos iubẽte deo ut loquamur:& annũtiemus populo uentura ſup⸗
plicia: nõ prophetabimus? non loquemur:?: Scio quẽdam in ſuis ſcriptum còmentaniis reliqſſe leo
G5 nem rugientem diabolum intelligendum & rugientem his qui perituri ſunt. Deũ aũt ꝗ loquatur ꝑp
io prophetas referendũ eſſe ad dominũ ſaluatorẽ ut quomõ illi ad malã partẽ audiunr leonis mugitũ
tte &e' capiũtur in mortẽ Sic ſancti in bonã partẽ dominũ præcipientem audiant et ſaluentur.
CAuditũ facite in edibꝰ aʒoti ⁊ in edibꝰ terre egypti ⁊ dicite cõgregamini ſuꝑ mõtes ſamarie
.

WMiero.liber

CSupra diximꝰamos ꝓphetã ſpetialitet imo magnã uolumĩs ptẽ ad decẽ tribꝰ q appellãtur Iſrael
& ephraĩ & ſamaria ꝓphetare. itaq; ẽt nüc iubet᷑ ut ãnũtiet azoto & terræ ægypti: ꝗᷓ ſeqũtur ꝓ azoto
neſcio ꝗqd uolẽtes. lxx.aſſyrios poſuerũt: dicẽte inꝗt ut cõgregẽtur oẽs gẽtes ꝗᷓ ĩ uicino ſũt: & uideãt
ſcelera iſrael: Ne iniquum putẽt dei eſſe iuditium. quomodo ſi diceret prius uidete faciãt: & tunc
meã ſentẽtiã cõprobate pulchreq; intulit ſuper mõtes ſamariæ uel ciuitates ꝗᷓ nũc ſebaſtæ nüc ſa-
maria uocabatur. uel uniuerſæ ꝓuintiæ q̃ in montibus ſitæ ſunt. & uidete iĩſanias multas in medio
eiꝰ: Vt pro deo adorent uitulos & immolent filios ſuos nec hoc ſcelere cõtenti calumnientur pau/
peres in penetrabilibus ſuis & omnino rectum facere neſciãt: cheſaurizãtes ſibi nõ aurũ & pecunias
quæ interdũ labore quærũtur ſed iniquitatẽ & rapinas in edibus ſuis: Vt quia deſerto cultu dei ado
rauerũt idola tradat eos in reprobũ ſenſũ ut faciant qᷓ nõ oportet: & quia ſemel iuxta tropologiam
ſamaria refertur ad hereticos ꝗ cuſtodes mandatorum dei eſſe ſe mentiuntur pᷣcipit ſermo diuinus Rom. .d. c0e⸗
ut in gentibus prædicẽt quæ nõ habẽt notitiã dei: in quorũ doctrĩa ignis exurẽs eſt & tribulatio & Nebb
anguſtia ut cõſiderẽt falſã ſamariã: & aſcẽdãt ad mõtes ſuperbiæ eius: Et uideãt multas inumerabi hhoz
leſq; ĩſanias in medio ciuitatis:dũ unuſqſq; hereticorũ fingit ſibi deũ quẽ uoluerit: & adorat figmẽ lli4 b
tum ſuũ. ut martion bonũ deũ & ocioſũ: ut ualẽtinus aeonas trigĩta & extremũ chriſtum quem ap/
pellãt e1ρ. νυαισι˙.1. abortiuũ: ut baſilides qui omnipotẽtem deum portẽtoſo nomine appellat abra
xas: & Eundem ſecũdũ græcas litteras & anni curſus numerũ dicit in ſolis circulo cõtineri: quẽ eth
nici ſub eodem numero aliarum litterarum uocãt mitran: Et ueræ ĩeptiæ in balſamo barbeloquæ
mirantur:non ne hæ inſaniæ ſunt & multæ inſaniæ. unoq; fingẽte quod in animũ eius ĩciderit. Ca
lũniã quoqʒ patiùtur in penetralibus eius ſiue opprimuntur ſimplices quiq; credẽtiũ dũ ſub nomi/
ne ueritatis colunt mẽdatium. Et omnino rectum facere neſciũt quia perdiderunt tramitẽ ueritatis
nec credunt in eo qui dicit Ego ſum ueritas & theſaurizant ſibi dogmata iniquitatis & rapiunt atq; Io. 14.· a.
concludunt in edibus ſuis quos potuerint falſo errore decipere. Sin ãt placuerit ut legamus aſſyri-
os qd tamẽ in hebraico nõ habetur:Dicamus hoc eſſe de ꝗbus ſcriptũ eſt ĩducã ſup ſenſũ magnum
principẽ aſſyriorũ qui dixit fortitudine mea faciã & cætera ut capiantur heretici ab aſſyrio & teneã
tur in terra ægypti: de qua quondam uenientes ad eccleſian liberati ſunt.
VPropterea hec dicit dñs deus tribulabitur ⁊ circumietur terra:⁊ detrahetur ex te foꝛtitudo
tua ⁊ diripiẽtur edes tue. LCxx. C Pꝛopterea hec dicit dñs deus tyrus ⁊ in circuitu ter
ra tua deſerta erit ⁊ detrahet de te foꝛtitudinẽ tnam ⁊ diripientur regiones tue.
CPro tyro quæ in:hebreo duabus litteris ſcripta eſt. ſade. & res. & appellatur. ſor. qd & aqla &. Ixx: ſi
militer träſtulerũt hebreus ꝗ me in ſcripturis ſanctis erudiuit tribulationẽ interpᷣtatus eſt nec renu L
imus eius ſentẽtiã: qa & ſimachus qui non ſolet uerborũ ροιρρ ſed itelligentiæ ordinẽ ſequi
qui ait obſidio & circundatio terræ pro obſidione qᷓ ab eo dicitur ropopkia fortitudine a theodo-
tione poſita ſit qui putauit nõ.ſar.& ſor.qd tribulatio uel tyrus dicitur ſed ſur legẽdum qd propriæ
refertur ad petrã duriſſimã quæ grecæ appellatur oko Tokoοσ & quã nos latine ſilicẽ poſſumꝰ dice
re loquamur ergo de ſingulis. xx.dixerũt tyrus & per circuitũ terra tua uidebaturq; pendere ſent=é⸗ Reg.
tia addiderũt ergo de ſuoò deſerta erit: nec error interpᷣtum eſt ubi propter uerbi ambiguitatẽ & tri- 1
bulatio & tyrus dici poteſt. Et eſt ſenſus ſup montes ſamariæ multas populus meus inſanias perpe
trauit calũniam faciẽs: & rectum pœnitus ignorãs & theſaurizãs ſibi iniqtatem ac rapinas ideo tri
bulabitur ſiue cõteretur. Et aſſyrio exercitu circundabitur terra eorũ & detrahetur ait ex te o ſama/
ria o decè tribus o quondã populus meus fortitudo tua: Et diripiẽtur in edibus tuis quæ ꝑ calũniã
ex miſerorũ lachrimis cõgregaſti: heretici quoq; aut tribulabuũtur in die iuditii & omnis eorũ forti
tudo tenuabitur. Et diripientur quæ habuerãt de rapinis ut liberẽtur populi quos deceperant aut
certe quottidie p uiros eccleſiaſticos tribulabũtur & circũdabũtur teſtimoniis ſcripturarũ: & detra-
hetur ex eis fortitudo ſyllogiſmorum & uerborũ argutiæ: ꝗbus ſuũ dogma firmauerũt: Et ædes eo
rum diripientur ut qui rapti fuerint de eccleſia ad eccleſiam reuertantur.
CBec dicit dũs quomodo ſi eruat paſtoꝛ de ore leonis duo crura vel extremũ auricule ſic eruẽ
tur ſilli iſrael g habitãt in ſamaria in plaga lectuli ⁊ in damaſci garbato. LXX.
CBec dicit dñs quõ ſi auellat paſtoꝛ de oꝛe leonis duo crura aut extremum auricule ſic auel/
lentur ſilii iſrael qui habitant in ſamaria contra tribum ⁊ in damaſco.
In pricipio Amos ubi uerſiculos illos diſſeruimus dñs de ſyõ rugiet de hieruſalem dabit uocem
ſuam & luxerũt ſpetioſa paſtorũ & exiccatꝰeſt uertex carmeli diximus illũ artis ſuæ uſum eẽ ſermo
nibus ut quia paſtor gregũ nihil terribilius leone cognouerat irã domini leonibus cõpararet iuxta
hũc ergo ſenſũ etiã nũc de eo quod ſepe uiderat ſumit exemplũ & ſi decem tribuũ paruas reliquiaſ
de afſyriorũ narrat manibus eruẽdas quomodo ſi paſtor deuoratis omnibus mẽbiis duo crura aut
Extremu auriculæ de leonis faucibus rapiat poſitoqʒ cõparationis exẽplo ita iꝗt eruẽtur ſilii iſrael
decẽ uidelicet tribus qᷓ habitant in ſamaria in plaga lectuli & in damaſci grabato: quod mihi ſic ex
planadum uidetur: legimus in Eſaia raaſſin regem aram: ideſt ſyrorum ꝗ regnabat in damaſco & Eſa. 7.a.
ſaciet filium romeliæ regẽ iſrael inito fœdere contra iudã ueniſſe pugnantes de quibus dominus
præcepit achã regi iudæ &hieruſalẽ ne timeat duos ſemiuſtos torres quãdo in ſignũ plenæ liberta
tis uirginis

n

hob⸗

= — = –

Super? Nmos.c.iii.

1 . £
1 tis uirginis ei & conceptus & partus oſtenditur:filii ergo ſamariæ habitant in regione & plaga le/
ACxk ſuli requieſcentes in ſyrorum auxilio & in damaſci grabato:ſibi uictoriam pollicentes: ut quomo⸗/
Noe do qui feſſus eſt refocilatur in lectulo: ſic illi fractas uires uicinæ gentis: auxilio roborarent. Vnde &
lr in eodem eſaia per typum dicitur futurorum quod naſciturus ſit puer qui priuſqᷓ ſciat uocare patrẽ
E ſaie. 8. Na. & matrem accipiat ſpolia ſamariæ & uirtutem dam aſci. Quæ ſcilicet contra hieruſalem iunctis ui/
tibus dimicabant. pro plaga lectuli & damaſci grabato Ixx. trauſtulerunt contra tribum & dama
dir ſcum ut iuxta & tropolo ia tribũ referamus ad iudam dam aſcũ ad uocationem gentium: de qui-
iu bus unus grex factus eſt dñi cuius ſæpe oues leonũ feritas laniat: de quorum faucibus uix duo cru-
du ra aut extremũ aufertur auriculæ: In crure uia onditur doctrinarum. In aure ſacramenta dictorum:
Mat.lo.b. Vñ & apoſtoli abſq; calciamentis & ulla mortui aĩalis pellicula nudis pedibus iubẽtur incedere: &
ln Euce. 10. a. ad credentes dicitur ꝗ hẽt aures audiendi audiat in apocalipſi quoq; Ioãnis legimus ꝗ hẽt aures au
o Luce. S.b. diat.quid ſpirfitus dicat eccleſus & manifeſtius per prophetam: ponite inquit ſermones ueſtros in
eudl Apo. z.b. auribus cordis ueſtri: hoc iter tam heretici quam magiſtri eorum demones impedire feſtinant & ĩ
eme Ind. i4. b. texere retibus ut in uia qui chriſtus eſt corruamus. Sed ſi uenerit uir eccleſiaſticus & homo dei &
nx-“ ſampſon qui interprætatur ſol. leonem interficit deſcendenſq; in inferni lacum qui aquas refiige-
n rat tempore niuis tempeſtatis & hiemis. ſuffocat leonem ut ſecuro pede & tutis auribus domi-
kenh num ſequi & uerba eius audire ualeamus.
be Audite ⁊ conteſtamini in domo iacob dicit dominus deus exercituum:quia in die cum viſi/
t tare cepero pꝛeuaricationes iſrael ſuper eum viſitabo ⁊ ſuper altaria bethel ?⁊ ampumbuntur
mi⸗ corꝛnua altaris ⁊ cadent in terram:⁊ percutiam domum hieruſalem cum domo eſtiua:: peribũt
NttG? domus eburnee ⁊ diſſipabũtur edes multe dicit dominus. LXX.
ug oi CSacerqdotes audite ⁊ cõteſtamini domũ iacob dicit dñs deus oĩpotens qꝛ in die qua vlciſcar
rv inigtates iſrael ſuꝑ eũ vlciſcar ⁊ ſupaltaria bethel ⁊ ſuffodiẽt coꝛnua altaris ⁊ cadẽt ſuꝑ terrã.
num CPræcipit autem ſermo propheticus ut primum audiãt deinde conteſtentur in domo Iacob ideſt
kenei in decem tribubus: quæ dominus dixerit: cum cœpero inquit uiſitare præuaricationes uel im pieta
tes domus iſrael & eis reddere quæ merentur & captiuitatis tempus aduenetiteftuae deſtruentur al
tudo taria bethel ubi erant aurei uituli: & amputabuntur cornua altaris quod hieroboam quoq; manu
mier extendente diſruptum eſt: & ruent in terra aſſyrio uaſtente confracta: & percutiam inqui domum
hiemalem cum domo æſtiua: quod ſimpliciter iuxta litteram accipere poſſumus. tãtarum eos fuiſ⸗
le ſe opũ: ut duplices haberent domos: hiemales & æſtiuas: quarum aliæ uerſæ eſſent ad aquilonem .
MZ . aliæ ad auſtrum: ut pro uarietate temporum frigons & caloris cæliq; temperiem prouiderent:poſ-/
keani ſumus domum hiemalem appellare regnum ifrael in qua frigus erat religiõis & cultus dei uariiq;
oco⸗ uentorum turbines & ſcæua tempeſtas: Et domum æſtiuam iudam & hieruſalem in qua erat tem-/
pir plum: & offerebantur holocauſta mane & ueſpere: & uigebat calor religionis: & peribunt ait do-
H mus eburneæ: quod & iuxta hiſtoriam ſtare poteſt: legimus enim achab regem iſrael tantis fluxiſ-
è 3. Reg. i3. ſe delitiis ut domum ſibi eburneam fecerit pro eburneas domus dentes ideſt elephantinas in he-
4 zi. &. 23: breo inuenimus. De quibus & in.xliiii.pſalmo ſcriptum eſt: a domibus eburneis ex quibus lætifi-
j H cauerunt te filiæ regum. Quando uiſitare cœperit dommus præuaricationes ifrael qui prius domi
ni altare quod habet eccleſia. Sed altaria hereticorum plurima:tot enim habẽt altaria quot ſciſma/
. ta: Amputauit & cornua altaris quod per ſuperbiam unum habere ſe iactant: cadentq; eorum cor-
3 nua ideſt arrogantia in terram & percutiet domum hiemalem eos hereticos qui laborant continẽ
tia & ieiuniis xerofagiis & chameuniis: e quibus tatianus & manicheus: & domum æſtiuam ut ni-
un colaitas & eunomianos & ueteris hereſeos nouos ſectatores qui propter uentris ingluuiem oẽm
an recipiunt uoluptatem: & peribunt domus eburneæ quæ artificii & rhetorici nitoris ſplendore coô-
un poſitæ ſunt: Et diſſipabuntur ædes multæ: quæ in toto orbe diſperſæ ſunt. Vna enim ueritate ſurgẽ
geo te multa mendacia deſtruentur: Pro domo hiemali oikovrov Bepint pov Ixx. tranſtulerunt. quod
B nos interprætati ſumus pinnatam eo quod oſtiola habeat per feneſtras & quaſi pinnas ad magni/
emd tudinem frigoris repellendam.
/ EXPLICIT IN A MOS LIBER PRIMVS.
ceñn
un
u
le
nis
enn
i.
.

Pꝛefatio in lib. Secundũ Amos pꝛophete

INCIPTT PRAEFATIO IN LIBRO SECVNDO AMOS PROPHETAE. 4 b
Egi in cuiuſdã controuerſia imbecillitas corporis: aiæ quoq; uires ſecũ
trahit econtrario apoſtolus qñ infirmor tunc inꝗr fortis ſum & uirtus
in infirmitate perficitur. Sps. n. contra carnem & caro contra ſpiritum z. Cor.ĩ2. c
hæc inuicem ſibi aduerſantur ne qᷓ uolumus illa faciamus. Vñ & in euã Ad ga.. c
gelio dicitur ſpũs promptus caro autem infirma. Senectus multa ſecũ Mat.i4.e.
& bona affert & mala. Bona ꝗa nos a potentiſſimis dominis liberat uo 3. Reg.i. a.
luptatibus.ſ.gulæ imponit modũ.libidinis frangit ĩpetus:auget ſapien 2. Re.i9. e.
tia dat maturiora cõſilia: & frigeſcẽte corpore dormit cũ perpetua uir
initate ſunamitis luxuriã cõtemnẽs cũ berzellai delegat eã adoleſcẽti
flio Chamaam: & ñ uult träſire iordanẽ atq; in alienos fines de ſuis exi-
re regionibus. Cũ hæc ita ſe habeãt: ut in malorũ cõparatiõe tolerabiliũ
ſuſtinere morbos dummodo una & grauiſſima domina libidine caream: patitur quidem & ſene-
ctus nonnunq incentiua uitiorum: mulluſq; iuxta ſanctum martyrẽ Cyprianum diutinus eſt pericu Rom. 7. d.
lo proximus: Sed aliud eſt titillari aliud obrai uoluptatibus: ubi cum apoſtolo adoleſcentia loqui
tur. Quæ nouit uirentis corporis neceſſitatesmon enim quod volo bonum hoc ago. ſed quod no
lo:& miſer ego homo quis me liberabit: hic autem raro inter emortuos cineres ſintilla ſublucens
reuiuiſcere nititur: Et tñ incentiua non poteſt ſuſcitare: ꝗobrem pamachii cano iam mecum ca/
pite impetra mihi a dño ut comitẽ merear here ſapiam: De qua ſcribitur ama illã: & ſeruabit te ho/
nora illã: & amplexabitur te: ut ipſa adiuuãte & ſocia cœptum in Amos opus expleã. Secunduſq;ʒ li
ber principiũ ſumat a uaccis baſan ut ꝗ in oſeæ ꝓpheta de uaccis ſiue uitulis bethauen pleno ſermo
ne tractaui nunc quoq; de uaccis ſiue uitulis ediſſeram. .
EXPLIGCIT PROLOGVS. INCIPIT TEXTVS.
CAPITVLVM QVARTVM.
Vicdite verbuʒ hoc vacce pingues que eſtis in monte ſamarie que ca
lumniã facitis egenis ⁊ confringitis pauperes:que dicitis dominis
veſtris afferte ⁊ bibemus.iurauit dominus deus in ſancto ſuo:quia
ecce dies venient ſuper vos ⁊ leuabunt vos in contis ⁊ reliquias ve/ Ree.
ſtras in ollis feruentibus:⁊ per apturas exibitis altera contra alteraʒ nleg.
◻R7’ pꝛoiciemini in armon dicit dominus: LXX. . 66,.
E CAugite verbum iſtud vacce baſanitidis que eſtis in monte ſama
K rie que oppꝛimitiſ pauperes:⁊ conculcatis egenos:que dicitis domi⸗
ms veſtris date nobis:date nobis ⁊ bibamus:iurat dñs per ſanctos
6 ſuos qm ecce dies veniẽt ſuper uos:⁊ tollẽt vos in armis:⁊ eos ꝗ vo/
biſcum ſunt in ollis negotiatoꝛes peſtilentes ⁊ eiciemini nude cõtra
inuicem ⁊ pꝛoiciemini ſuper montem remman dicit dñs deus.
Pro uaccis inguibus. I xx. poſuerunt baſanitidis aquila & theodotio ipſum uerbum hebraicum
baſan. loquitur autem ad principes iſrael & optimates quoſq; decem tribuum qui delictis ac rapi-
nis uacabant ut audiant ſermones dei & non aratores bouis ſed uaceas pingues de armẽto eſſe no
uerint ſiue quæ nutriantur in paſcuis baſan quæ ſunt loca herbarum fertiliſſima ac per hoc ſignifi-
cat eos non agriculturæ ſed Imolationi & eſui præparatos: Vos uaccæ pingues eſtis in möte ſama
riæ & humiles quoſq; confringitis & dicitis dominis ueſtris ideſt paſtoribus per quos reges intel-
ligimus. Date nobis & bibemus ideſt iubete tantum & nos cuncta uaſtabimus. Ex eo autem quod
poſuit date nobis & bibemus & non dixit date & comedemus: ebrietatem eorum ſignificat in ni⸗
no atq; luxuria quæ ſtatum mentis euertunt. Iurauit itaq; dominus in ſancto ſuo uel in ſemet ipſo le⸗
uel in filio uel in templo uel in omni qui ſanctus eſt & appellatur templum dei:quod aduentura ſit
dies non longe & poſt multa ſecula: ſed iã iminens dies captiuitatis & anguſtiæ in quo uaccæ leuẽ
tur in contis & reliquiæ earum in ollis feruentibus: Pro quo in hebraico & apud aquillam ſcriptũ
eſt in lebetibus piſciculoꝶ: pro contis quoq; aqla interpᷣtatus eſt clipeos. ſymmachus & ſaptuagin/
ta arma. Solus theodotio quẽ nos ſecuti cõtos uel aſtas interprætati ſumus: hoc ãt ſignificat quod
capiantur in prælio Et portentur atqʒ; afferãtur iure uictoriæ ſeruans tñ cœptã uaccaꝶ metaphorã
ut quas eſſe pingues dixerat uaccas earum carnes narret in contis uelin ſcutis eſſe portandas: & ſi-/
cut lebes feruentiſſimus minutos piſces pariter inuoluit: ita & uaccas baſan abſq; ullo ordine capti
uitatis miſeriis opprimet. Quodq; ſequitur & per aperturas exibitis altera cõtra alterã ſic explana/
ri poteſt: aperta uobis eſt captiuitatis uia: Et cum lebetes ueſtri fuerint exuſti: exibitis altera contra
alterã ſcdm hebreorum idiomia qd nos dicimus mutuo uiciſim mulierẽ & mulierẽ hoc eſt alterã
contra alteram uocant & proiciemini inquit in locis arme ae quæ uocantur armona. Deniq; Sym
machus interprætatus eſt & proiciemini in armenia pro quibus. xx. montẽ remman. Aquila mon
tem armona: Theodotio montem mona. Quinta editio montem excelſum tranſtulerunt uerbum
autem domini quod uaccæ baſſan iubentur audire ſecũdum cœptam tropologiam hereticis præ
cipit qui

.
llxy.

ü

SuperAmos.c.iiii.

cipit ꝗq uentri & gulæ ſeruientes recte appellàtur uaccæ pinguiſſimæ ſiue uaccæ ĩignominioſæ: hoc *
ci Oſeæ. 8.b emim interprætatur baſam in monte ſamariæ ſunt:cui & in oſeæ dicitur aufer uitulum tuum ſama
n ria: & rurſum in eodem quia ſeducens erat uitulus tuus ſamaria: & ideo in monte ſamariæ quia ſem
nret per eriguntur in ſuperbiam & ſibi ſublimia promittunt: ſamaria quoq; cuſtodia dicitur non quo
ni ie cuſtodiant ſermones domini:ſed quo cuſtodes præceptorum eius eſſe ſe iactẽt: Quæ calumniam
Ki ki faciunt egenis & confringunt pauperes egenum & pauperem intellige eccleſiaſticum uirum qui
R ueritatis ſimplicitate contentus hereticorum ſu pellectilem & eloquentiæ ful gorem argumento/
ie rumq; diuitias non requiret. Hæ uaccæ dicunt dominis ſuis afferte bibem us Dominos earum uel
u principes peruerſorum dogmatum poſſumus appellare ut Valentinũ & Martionem & Arrium: &
i Eunomium:aut eos qui per multiplices libros ab alis male inuenta corroborant: Iſti dicunt uac/
di⸗ cæ baſantidis afferte nobis & bibemus: niſi enim illi dederint iſti quod deuorent non habebũt im
l mo quod bibant ut inebrientur: Vt autem ſciamus aquas & pocula ſignificari doctrinam dominus
e/ loquitur ad ſamaritanam omnis qui bibet ex hac aqua ſitiet iterum: Qui autẽ biberit &ctera.er

en Io. 4. b. o qui de ſamaritanæ ideſt hereticorum aquis biberit ſemper ſitiet & ardorẽ ſiccarum fautium re
Figarare non poterit: Eſaia de hoc eodem conclamante: ſicut ſomniat qui ſitit quaſi bibat & cum
n Eſa.29. c. ſurrexerit adhuc ſitit anima autem eius fruſtra ſperauit ſic erunt omnes gentes quæ pugnant con/-

en tra hieruſalem. Verum enim qui de hereticorum aquis biberit & pugnauerit contra hieruſalem ec
ncy cleſiam dei in ſomniis bibit & anima eius uanis imaginibus luditur cumq; ſe eſtimauerit ſatiatum
ebo⸗ tunc ſitiendi habebit principium. Vnde & ad eccleſiaſticum uirũ dicitur: bibe aquas de uaſis tuis &
igl de puteorum tuorum fontibus aquas tuas & ſint tibi ſoli: & iurat dominus deus in ſancto tuo con
eno tra uaccas ſaginæ & dapibus ſeruientes ſiue iurat in ſanctis ſuis quod ueniant dies ſuper eas dies iu
ditii atq; pœnarum: Et portantes eas in armis ſuis & eos qui cum illis ſunt mittãt in lebetis ſiue por
tent:& uel ipſæ uaccæ ſint negotiatores peſtilẽtes. uel illi qui ueniũt ut portent: eas & eiciantur nu
dæ inuicem ſe uidentes proicianturq; ſuper montem remman. dicit dominus deus. Debemus eni
& iuxta. Ilxx. dicere ne fruſtra eos propoſuiſſe uideamur: quando uenerit contra hereticos dies iudi
nel tii atq; uindictæ: tunc auſerentur in armis. hoc eſt cum armis ſuis quibus aduerſum eccleſiam dimi
hun cauerant: uel uicti armatura dei mittentur in lebetes ut exurantur & excoquantur qui fuere prius ne
mgun otiatores peſtilentes. Ad hoc enim negotiabantur ut morti traderent quos deceperant. Iſti ſunt
N 3. Reg. 2. c. de quibus dicitur filii heli filii peſtilentiæ qui in cathedra peſtilentium ſedere: cumq; excocti fuerit
hen⸗ ps. 1. ⁊ exuſti egredientur nudi nihil eorum habentes quæ ſibi antea præſumebant: & uidebunt igno-
miniam ſuam & proicientur ſuper montem remman qui interprætatur ſublimitas ut in ſua ſuper/
ſun bia conterantur. Quidam remman uiſionem alicuius interprætantur. Non enim omnia uidere po
ond terant ſed ſibi partis alicuius ſcientiam promittebant ut proiciantur in eo quod ſe ſcire credebant:
nltos poſſumus iuxta litteram quando uenerint dies captiuitatis ſuper uaccas ſamariæ intelligere quod
go⸗ ſuperent eas in prælio & opprimant armis ſuis & in congreſſione ſuperatas compellant ad ur-
öre bes munitas quæ comparẽtur ollis feruentibus: ut quomodo hieruſalem habens clauſos populos
& obſeſſos aſſimilatur ollæ feruenti & plenæ carnium: ſic & urbes ſamariæ ollis feruẽtibus com pa
um rentur quæ fame & peſtilentia clauſos populos exire compellant & ire in captiuitatem mutuo ſe ui
pi⸗ dentes & tranſferri in armon montes armeniæ qui medis perſiſq; confines ſunt.
n0 CAenite ad bethel ⁊ impie agite ad galgalam ⁊ multiplicate pꝛeuaricationem.
ſn⸗ CPrimum hiſtoriæ fundamenta iaciamus. O iſrael miſerabilis iam tibi uicina captiuitas. iam tibi
ma aſſyrius inſtat exercitus: fac quod libet age ĩmpie: cum idolis libere fornicare: ut quanto tu fueris ĩ-
nel pudentior tanto mea ſuper tormentis tuis iuſtior uideatur ſentétia. Venite inquit in bethel in qua
noc aureum poſuiſtis uitulum: & mpie agite in deum. Venite ad galgalam locum idolatriæ de qua p
ui Oſeæ. lz. c oſeæ locutus ſum. In eodem fruſtra erant in galgala bobus imolãtes cumq; ueneritis ad galgalam
ipo multiplicate præuaricationẽ. Quicqd. n. ibi egeritis præuaricatio contra deũ eſt cui idola ptuliſtis.

unſt CEt afferte mane victimas veſtras.
rhers ¶ Ne in ſcelere ſit ulla dilatio.
ſni, CTribus diebus victimas veſtras.
CSiue ut ĩterprætatur ſymmachus tertia die decimas ueſtras. Cuius loci hæc nobis uidetur expla-

natio: In leuitico jegimus præceptum eſſe ne quando hoſtiæ in diem alterum reſeruentur & aliæ
toi in diem tertium maneant quod ſi remanſerint immundæ ſint. Eſt igitur ſenſus: lmmundas quotti
l⸗ die uictimas cedite & contaminata offerte ſacriſitia.
chi CEt ſacriſicate de fermentato lau;dem. CCQuod iuxta præcepta moſy
N deo pœnitus non offertur pro laude euchariſtiã.i.gratiarum actionem interprætatus eſt aquila.
n CSt vocate inquit voluntarias oblationes ⁊ annuntiate.
CIdeſt ſpontaneas: VItroneum autem ſacrificium ad lætitiam pertinet quod latine epulum poſſu-
mus appellare. Cumq; hoc feceritis impietatem ueſtram oĩbus nuntiate ut nõ ſolũ feciſſe ſed alios
8 docuiſſe uideamini. Hæc aũt præcipio & imperatiuo mõ loquor ut ueſtræ ſatiſfaciã uolũtati quia.
bum
he
gu

Miero. liber

Sic egiſtis ⁊ ſic voluiſtis ſilii iſrael dicit dominus deus:Quapꝛopter ⁊ ego dedi vobis ſtu⸗

poꝛem dentinum. .—
CLXX. Tranſtulerũt quos in hoc loco propter ſimplicitatẽ uerbi ſecuti ſumus ſiue munditiã dẽtiũ
ut interprætati ſunt aquila & ſymmachus: Vt per mũdos dentes famis magnitudinem demõſtra-
rent. Et feci indigẽtiam panũ nõ in una urbe ſed in cũctis urbibus ueſtris nec in uno loco ſed in oĩ
bus locis ueſtris. Cumq; hoc fecerim non puniens ſed occaſionem tribuens pœnitentiæ.
CNMec ſic quidem eſtis reuerſi ad me dicit dominus l
CHæc iuxta hebraicum diximus. Tranſeamus ad. Ixx. interprætes: Et quicquid nobis iuxta anago
gen uideatur in ſingulis breuiter diſſeramus. Neq; enim ſi in utraq; editione utrumq; dicere uolue
rimus libri repetitur magnitudo. Ingreſii eſtis in bethel ideſt domum dei quod ſentitur eccleſia: Et
impie egiſtis in dominum illius præcepta calcantes. In galgala autem quod interprætatur reuela/
tio ſiue uolutabrũ impietatis multiplicantes ſanctaꝶ uobis ſcripturaꝶ ſcientiam uendicãtes. Et dũ
erigimini in ſuperbià ĩ cœni ultima deuoluti.ĩtuliſtis quoq; mane hoſtias ueſtras die tertia decĩas
neikras tranſtigurati in angelũ lucis & triplicem intelligentiam ſcripturarũ de qua nobis præceptũ
eſt ut deſcribamus eam tripliciter in cordibus noſtris in unius diei ſententiam cohartantes: Debe/
mus enim ſcripturam ſanctam primum ſecundum litteram intelligere facientes in hethica que/
cũq; præcepta ſunt. Secundo iuxta allegoriam intelligentiam ſpiritalem. tertio ſecundum futuro-
rum beatitudinem. Vos autem primam inquit & ſecundam contemnentes diem ſpiritalia uobis
quædam figmenta componitis. Sine fundamento & parietibns tectum deſuper imponentes: nec
hoc ſunt heretici de quibus & ad uos dicitur impietatis fine contenti. Sed legere foris legem dei de
eccleſia recedentes & ſingulis dogmatibus ſuis quæ peruerſo corde ſimulauerunt confeſſiones &
teſtimonia ſociare conati ſunt ſiue ſacrificauerunt de fermento ſuper quo in euangelio dicitur. Ca Mat: 16.2.
uete uobis a fermento ideſt doctrina phariſeorum. Et hoc fecerunt non errore ſed ſtudio: non for Mar 2 8 .
tuita uoluntate ſed malorum caritate pleniſſima. Vnde ultionem ſuper his dommus comminatur Luc. i2.a.
dabo inquiens uobis ſtuporem dentium: Si quis enim ſecundum Ezechielem uuam acerbam co- Eze. .a.
mederit ſtupebunt dentes eius: Vt non bene ſcripturarum ſanctarum teſtimoniis abutentes come Hie zle.
denteſq; ea immatura & abſq; ſua dulcedine perdant robur dentium ne poſſint dura comedere &q
in aluum toto corpori profutura trãſmittere. Hunc ſtuporem dentium ciborumq; penuriam da⸗
bo:& in cunctis urbibus atq; in omnibus locis ueſtris ut patiamini famem ſermonis dei: & eius pa/- amos. 8.d
nis qui de cælo deſcendit: & de quo in pſalmo ſcribitur panem angelorum manducabit hõ. Quæ 10. 6. d.
uniuerſa feci nõ ob crudelitatẽ & ſcæuitiã ut heretici calumniãtur truculẽti ac triſtis iudicis: ſed ut 5 . . 7
cõuerteremini ad me: Iuxta illud qd ſcriptũ ẽ. fruſtra pcuſſi filios ueſtros diſciplinã ñ recepiſtis. Hic .
CEgo quoqʒ pꝛohibui a vobis imbꝛem cum adhuc tres menſes ſupereſſent vſqʒ ad meſſem.
CNon ſolum ſtuporem dedi dentium in cunctis urbibus ueſtris: & indigentiam panum in omni
bus locis ueſtris: ſed prohibui a uobis imbrem cum adhuc ſupereſſent tres menſes uſq; ad meſſem
quæ appellatur pluuia ſerotina agris paleſtinæ aruiſq; ſitientibus uel maxime neceſſaria eſt: ut quã
do herba turgeret in meſſem & triticum parturiret nimia ſiccitate areſceret: Significat autem
uernum tempus extremi menſis aprilis a quo uſq; ad meſem frumenti tres menſes ſuperſunt maius
Iunius:Iulius.pro meſſe ſuo more.lxx.uindemiã tranſtulere:Quod ſi recipimus omnino iuxta om
nijs orientis regiones & inſolitum & impoſſibile eſt. nunq enim in fine menſis I unii ſiue in menſe
Iulio in his prouintiis maximeq;: in iudæa pluuiam uidimus. Deniq; in regum libris pro ſigno ma
gno atq; portento diebus eſtiuis & meſſis orante ſamuhele pluuiæ concitatæ ſunt: & ſuperfluum
erat nunc comminari menſis Iulii ſiccitatem in quo nunꝗ pluuias dederat: Prohibuit autem im//
brem ut non ſolum indigentiam panum ſed & ſitis ardorem & bibendi penuriam ſuſtinerent. In
his enim locis in quibus nunc degimus præter paruos fontes omnes ciſternarum aquæ ſunt: & ſi
imbres diuina ira ſuſpenderit maius ſitis quam famis periculum eſt: Quod & in diebus Eliæ pro-
phetæ tribus annis & ſex menſibus factum ſcriptura commemorat: Et ne forſitan putarent hoc le/ .Keg.,.
ge naturæ & aſtrorum curſu ac uarietate tẽporum urbibus & populis accidiſſe ſuper unam urbem & 163
& agros eius pluere ſe dicit: & ab altera imbrem ſuſpendere & duæ & tres ciuitates pergant ad aliã .
ciuitatem & tamen non ſatientur aquarum potibus. Cumq; hæc fecerit non in pœnam: ſed in me-
dicinam increpat in ſcelere permanentes: Et ſic quidem ad me reditis dicit dñs. prohibet quoq; ſi⸗
ue reprimit dominus ab hereticis pluuias ſpiritales & omnem rorem diuinæ ſapientiæ & man-
dat nubibus ſuis ne pluant ſuper eos imbrẽ ante tres menſes meſſis ſiue uindemiæ ut ad fructum
myſterii trinitatis peruenire non poſſint: Et quomodo ſol iſte quem cernimus annuum curſum
ſuum donec ad priſtinam metam redeat. xii. explet menſibus: qui ſinguli tricenis uoluuntur die⸗/
pus:& luna quæ mene dicitur: ex ſuo nomine menſibus nomen dedit: & ſolis illuſtratur radi/ Geñ. 35.d
is: ab ea parte quæ ei uicina eſt uel plus uel minus pro uarietate temporum lumen accipiens: ſic Exo. y. 4
& eccleſia ueri ſolis ſplẽdore decorata. xii. implet apoſtolorum numeꝶ: Vñ & duodecim in iſrael õ
appellantur tribus & teſtimonium æternæ memoriæ de iordanis alueo. xii. lapides auferuntur ut *†.
. ponantur

e

Cort
Pet ⸗

id⸗
Nenid

ſ

Deang
Rod.
Hie⸗
Mar.

10014,

hoih⸗

Super Amos.c. v.

ponantur in loco ſecundæ circunciſionis pluit autem dominus ſuper unam ciuitatem uere confeſ .
ti⸗ ſionis eccleſiam & ſuper alteram non pluit quæ in hereticorum conciliabulis eſt: cumq; illa imbrẽ
recipiat ſempiternum:iſta iugi ariditate ſiccatur.ut qui ſitiunt coacti penuria ueniant ad domini ci
d⸗ uitatem de qua egreditur fons largiſſimus qui irrigat torrentem ſpinarum. iſte eſt autem fons qui
Hie.=.C. dicit per hieremiam me dereliquerunt fontem aquæ uiuæ hic fons de uno fonte procedẽs tripli/
Ps. 41. ci unione decurrit: Quos fontes patris & filii & ſpiritus ſancti in cerui ſitiẽtis modum pſalmiſta ſu
l ſpirat dicens: ſicut ceruus deſiderat ad fontes aquarum: Cumq; duæ & tres ciuitates ad unã perrexe
rint cauitatem in qua aquæ ſunt habundantes fidei ſpei & caritatis nõ ſatiabũtur quia ad diuinam
l glratiam requirendam non uoluntate ſed neceſſitate uenerant.
CVPercuſſi vos in vento vrente ⁊ in aurigine.
CNon ſolum priora feci ut uos corrigerem: ſed quicquid ſuperfuit ſiccitati uento urente percuſſi
din & aurigine. Cumq; aduerſum irã domini multiplicarent ortos & uineas & ficeta & oliueta omnia
i eruca conſumpſit:De qua in iohel plenius dicitur: & ne plagis quidem & hoc malorum pondere
Ne⸗ ad dominum uenire uoluerunt. Quo dicto confundantur heretici qui diſciplinam creatoris & ut
⸗ ita dicam medicinam crudelitatem ĩterprætãtur. Percuſſit autem ſpiritualiter hereticos dominus

ud⸗ 1. Cor. 7. b exuſtione ea de qua paulus apoſtolus. melius eſt inquit nubere quam uri:Et princeps apoſtolorum
un i.Pet. 4. c. Cariſſimi nolite peregrinari in ardore. quia ad tẽtationem uobis accidit: Et aurigine quæ felle dif-
fuſo ruborem ſanguinis pallore commutat & nihil in corpore ſani eſſe perpetitur: in tantũ ut etiã

leic Ps.33 mella dulciſſima amara uideantur. Et qui dudũ audiebant in eccleſia guſtate & uidete quã ſuauis ẽ
à Ps. 118. dñs ipſiq; dicebant quã dulcia gutturi meo eloꝗatua ſup mel ori meo: & aquæ eoꝶ ac pluuiæ non
3. Re. zi. d. ſtillent dulcedinẽ nec ſint de repromiſſionis terra quã legimus lacte & melle manantẽ ſed appellã
nſ Ro. i4. a. tur mirra ideſt amaritudo. ſſti multiplicauerũt ſibi hortos in quos ne ſua uinea mutaretur naboth
immn . occumbere uoluit. qui. n. infirmus eſt olera manducat: Et quia ſemper heretici tumentes ſuperbia
ch & incidentes in iuditiũ diaboli ſibi magna ꝓmittunt & bonoꝑ fingũt imagines ut melli uenena

. cõmiſceant etiam uineas & oliueta & ficeta habere ſe iactant: ſed uinea eorum uinea ſodomorum
i Deu.32. e. eſt oliueta eorum non ſunt de bonis oliuis: ſed de oleaſtris quos apoſtolus radicibus bonarum
e Ro.Ti. c. oliuarum præcepit inſerendos: ficeta quoq; talia habent quæ calathum peſſimarum impleant fi-/

1 Hie.29. d. corum: quas hieremias præ amaritudine comedi non poſſe teſtatur: ad quas cum dominus uene//
ſ m Mar.ii.b. rit æterna eis ariditate maledicit ut nunqᷓ afferant fructus ne uirore foliorum decipiant tranſeun//
n l tes: Et ut intelligamus ortos hereticorum & uineas oliueta & ficeta ad malam partem referri. Sin/
5 gulis ſermonibus addidit ueſtra: ut non dei: ſed hereticorum ea eſſe monſtraret. hortos ueſtros. ui-
neas ueſtras: ficeta ueſtra:quæ omnia eruca populata eſt. Extremum pœnarum omnium quæ non
ſen auolat ut locuſta & huc illucq; diſcurrens ſemi eſa dimittit: ſed permanet perituris frugibus: & tar/
od do lapſu:pigriſq; morſibus uniuerſa conſumit. Cumq; hæc paſſi ſint nec ſic quidem ac dominum
eſen redire uoluerunt. l
qu CMiſi in vos moꝛtem in via egypti:percuſſi in gladio iuuenes veſtros vſq; ad captiuitatem
uen equoꝛum veſtroꝛum.
s CPer omnia flagella & tormenta eruditur iſrael. Vnde & eo tempore quo ab ægyptiis auxilia po/
ſtulabant mittitur in eos mors: & percutiuntur gladio iuuenes eorum & equos quos ſibi contra
ele dei præceptum multiplicauerant captiuitas ſceua concludit ut putredo caſtrorum & fetor morien
ma tis exercitus uiuentium nares impleat: cumq; & hæc fecerit ut corriperet delinquentes: & emenda-
mumm ret errantes nec ſic quidem redierunt ad eum dicit dominus: Qui non ſolum illo tẽpore ſed quot
im/ tidiæ mittit mortem in uia ægypti: ut qui ægyptiam triuerit ſemitam audiat moriens docentẽ apo

m. ln Ro.6. b. ſtolum. Quod. n. mortuus ſum: peccato mortuus ſum qd autem uiuo uiuo deo: Et in alio loco: ſi
nral 2. Cor. 4.: c mortui ſumus cum chriſto: & uiuemus cum eo: & iterum ſemper mortificationem ieſu in corpore
ero⸗ meo porto:Et rurſum uiuo autem non ego:ſed uiuit in me chriſtus. Hac morte nos uiuificare uult

hocleg dominus: ut morientes peccato: quando mortificamus membra noſtra: ſuper terram. fornicationẽ
nuuben ,, immunditiam. luxuriam. idolatriam. & reliqua: legimus in eſaia dumtaxat iuxta. Ixx. interprætes
tadai alioquin in hebraico aliter continetur: miſit mortem in iacob & uenit ſuper iſrael. acob uocabu/
dinne⸗ lum naſcentis eſt corporis:iſrael nomen benedictionis. Quia enim tota noctæ luctauit: uicit in cer
ogt⸗ tamine & oriente luciſero dicere potuit cum apoſtolo: nox præceſſit dies appropiĩquauit ꝓpterea
un Ro. iz. d. ifra el uidentis dominum ſortitus eſt nomen. Mittitur ergo primum mors in iacob ut mortifice/
ucun mus mẽbra noſtra ſuꝑ terram & per mortificationẽ membrorum corporalium ueniamus ad mor
atin tem iſraelis ut omnia ĩ nobis perturbationum incentiua moriantur: percutit deus quicquid robu-
ce ſtum in malis eſt: & peruerſa erigitur iuuentute ne in ſenectutem uſq; perueniat. Equoſq; tradit
1nd/ captiuitati ne per præcipitia labantur inferni: & aſcendere facit putredinem caſtrorum in nares eo
le bo rum ut ſua peccata cognoſcant & putrere ſenciant: Dicantq; cum dauid putruerunt & corruptæ
ieel u ſunt cicatrices meæ a facie inſipientiæ meæ. cumq; hæc ſanantis uoce fecerint nec ſic quidem reuer
Nuot
nunul

WMHiero.liber

ſi ſunt ad eum dicit dominus.
CSubuerti vos ſicut ſubuertit deus ſodomam ⁊? gomoꝛam,.
CExtrema medicina eſt & decem tribuum: & hereticorum: & omnium peccatorum ut poſtꝗᷓ mor
tem miſerit in uia ægypti & percuſſerit iuuenes eorum gladio equoſq; conſumpſerit: & aſcendere
fecerit putredinem caſtrorum in nares eorum: & ne ſic quidem ad eum reuerſi fuerint ſubuer-
tet eos ſicut ſubuertit deus ſo domam & gomorram & cum ſubuerſi fueritis ob ſimilitudi-
nem criminum ſodomæ & gomortæ peſſimaq; in eis ædifitia diuinus ignis exuſſerit: ipſi liberẽtur
quaſi torris raptus de incench0:Et quomodo loth ſodoma pereunte ſeruatus eſt amittens ſubſtan
tiam & partem corporis ſui quam intelligimus uxorem: Sic iſti omnes ſodomorum diuitias amit Gen. 19:e.
tentes euadant nudi: iuxta illud quod in apoſtolo legimus ſi cuius opus manſerit quod ſuper ædi/
ficauit mercedem accipiet:ſi cuius opus arſerit detrimentum patietur. qui ergo ſaluatur per ignem
quaſi torrens de incẽdio rapitui: & ad iſtiuſmodi homines quos in euangelio ſaluator arguês loꝗᷓ I. Cor.3.c.
patur: Si filii eſſetis abrahæ opera Abrahe faceretis: & Ioannes baptiſta dicit: progenies uiperarum
quis demonſtrauit uobis fugere ab ira uentura: Et ne uelitis dicere: patrem habemus: Habraam. Igi Io. 8.e.
tur & iſrael & cuncti heretici qui habebant opera ſodomæ & gomorræ: ut quaſi torrẽs raptus de in Math.3. b.
cengdio liberentur: Et hoc eſt quod in propheta legimus: reſtituitur ſodoma in antiquum. Vt ꝗ ſuo
uitio ſodomitis eſt poſt quam in eo ſodome opera arſerunt in antiquum reſtituatur ſtatum.
WQuapp bec facia tibi iſrael poſtq́; autem hec fecero tibi:pꝛeparare in occurſũ dei tui iſrael.
CPoſtea ideſt multo poſt tempore:& in nouiſſimis ſeculis.ut rurſum ab alio principio uerſus inci/
piat. Cumqʒ hoc facturus ſim tibi: præperare in occurſum dei tui iſrael. Dedi ſtuporem dentibus ue
ſtris & non reditis ad me dicit dominus: prohibui a uobis imbrem & plui ſuper ciuitatem unam.
& ſuper alteram non p lui & uenerunt duæ & tres ciuitates ad unam. ut biberent aquam &
non ſunt ſaciatæ: Et nec ſic reditis ad me dicit dominus, percuſſi uos in uento urente &
in aurugine hortos ueſtros & uineas & oliueta atq; ficeta & non rediſtis ad me dicit domi⸗
nus: Miſi in uos mortem in uia ægypti & percuſſi im gladio iuuenes ueſtros & aſcendere feci pu/
tredinẽ caſtroꝶ ueſtroꝶ in nares ueſtras: & nõ rediſtis ad me dicit dominus: Idcirco hoc faciã tibi
o iſrael:ut qui præterita contempſiſti. ſaltim ad ea quæ illaturus ſum corrigaris. Cumq; dixerit hæc
faciam tibi: quid facturus ſit tacet ut dum ad ſingula pœnarum genera: iſrael pendet incertus: quæz
ideo terribiliora ſunt quia omnia ſuſpicatur: agat pœnitentiam ne deus inferat quæ minatur. Poſt
q ait fecero tibi quæ me facturum eſſe conteſtor.præparare ad uocandum dominum deum tuum
omnis enim qui inuocauerit nomen domini ſaluus erit: Siue præparare in occurſum dei tui: ut ue Iohel. z.g.
nientem ad te dominum tota auiditate ſuſcipias. Iſtæ eſt qui firmat tonittuum ſiue montes atq; cõ
firmat:ad cuius uocem cælorum cardines & terræ fundamenta quatiuntur.iſte qui creat ſpiritum: Ecc.i6. c.
quem in hoc loco non ſpiritum ſanctum ut heretici ſuſpicantur: ſed uentum intelligimus ſiue ſpi- Eze.ii. d.
ritum hominis. Quia nemo ſcit quæ ſint in homine niſi ſpiritus qui eſt in eo: & ipſe ſpiritus inter/ &. 37.b.
pellat pro nobis gemitibus ineffabilibus: uel certe ſpiritum animam debemus accipere ſcdm illud i. Cor.2.c.
quod ſcriptum eſt. auferes ſpiritum eorum: & deficient & in puluerem ſuum reuertentur. Et pater Ro. 8.e.
in manus tuas cõmendo ſpũm meũ: & hoc dicens expirauit. Cũq; creauerit ſpũs annuũtiat hoĩbus ps. i03.
eloquiũ ſuũ ſiue annũtiat hoĩ eloquiũ eius: Qui cogitationũ ſecretã cognoſcit. Et qd latẽs aĩus taci Luce. 2·.
to ſenſu trahet & intelliget.Iuxta illud qd in hieremia ſcdm hebraicũ legimus prauũ ẽ cor hoĩum Hiei7. b.
& inſcrutabile ꝗs cognoſcet illud. Ego dñs ſcrutãs cor & ꝓbãs renes qd & in. cxxxviii. pſalmo ſcri
ptura teſtatur iperfectũ meũ uiderũt oculi tui: Et ẽ ſenſus anteꝗᷓ cõderer priuſq formarer in mẽbra
dũ adhuc in ſemine cõtinerer uiderũt me oculi tui. & hieremias audit a dno priuſꝗᷓ te formarẽ in Hieri.a.
utero noui te: Et euãgeliſta uidens autẽ ieſus cogitationes eorũ. Sin autem legerimus annuntiãs Luc. ii. b.
homini eloquiũ ſuũ iuxta ſuperius dictum accipiendũ in quo ait non faciet dominus deus uerbũ
niſi reuelauerit ſecretũ ſuũ ſeruis ſuis prophetis. qui autem annuntiat cogitationes hominis & elo
quiũ eius ſiue ſuũ ipſe eſt qui facit auroram & diluculũ & complet nubibus omnia: & graditur ſup
excelſa terrarum cuius nomẽ eſt dominus deus omniporẽs. pro quo in eccleſia legitur annuntias
in homines chriſtũ ſuũ ſub qua occaſione heretici ſpiritũ ſanctum creatũ uolunt ordinẽ ſequentes
creãs ſpiritum: Et annuntians in homines chriſtũ ſuu: ut ille creatus ſit: hic annuntietur in populos:
Quibus reſpõdebimus iuxta ſenſũ eorũ & uulgatã editionem qui creator eſt omniũ & firmat toni
truũ ſiue fingit mõtes cõſequẽter educit uentos de theſauris ſuis & quaſi uniuerſitatis conditor fili/
um ſuum chriſtũ hominibus repromittit poſtq̃ autẽ chriſtus fuerit nũtiatus non nobis ueritatis lu i. Cor.ii.d.
mẽ aperitur nõ ad perfectũ ꝗqa nũc ex parte uidemus & ex parte cognoſcimus. Et per ſpeculũ etiã ĩ & iz.c.
iomagine ea quæ uẽtura ſüt contẽplamur. Vnde ſequitur.
CSaciens mane ⁊ nebulam aſcendens ſuper excelſa terre.
CExcelſus eni in excelſis eſt dominus: & nõ habitat im humilibus qui excelſus eſt ſed creator mon
tium aſcẽdit in montes in his ꝗ municipatũ habent in cæleſtibus: Et in carne ambulãtes nõ uiuũt
ſecundum

mor
cete
lel⸗⸗
tin
Nn.
it e
rd
en
licr
mlih
go

intl
Vini
bure
an.
md
ne
lomi⸗
kap⸗
itbi
Ut har
srcre
1 Pott
ntuum
i: ute ſoee
gi⸗
titum beise

intel⸗ An

nilicd i
patet Roh
ibus ösid
tici Luce⸗
jum Hiedj/
ſci
edrn
Aèin Mie
wuntiäs lu!
weibin
Ado
Gmute,
ununt
egnenn
ohun
mt
citna.
itmutvi
li aii ei⸗

N
Nöuuut
Mun

Super mos.c. v.

ſecundum camẽ ſed ſecundũ ſpiritum: Quod ſi iuxta ſ machum & aquilam legenimus hæc faciam
tibi iſrael. Et cũ hæc fecero tibi præpara te aduerſari deo tuo iſrael ſic ĩtelligẽdum eſt feci u te cor-
rigerẽ quæ pᷣteritꝰ ſermo deſcribit: Et quia noluiſti reuerti ad me faciã tibi quæ meo continentur
arcano: occidiſti ſeruos quos ad te miſerã. mittã fihũ meũ. Tu ãt iuxta conſuetudinẽ tuã qua ſemp
uoluntati dei reſtitiſti præpara te ut cõtradicas & aduerſeris deo tuo iuxta illud qd ſcuptũ ẽ. Ecce
hic poſitus eſt in ruinã & in ſignũ cui contradicetur: hoc dicit non quo pcipiat quid facere debeat
ſed ante pᷣdicit quid ſpõte facturus ſit. Quaſi increpãs & arguẽs ut ſaltẽ corrept ñ faciat qd pᷣdiclũ ẽ
SB CAPITVLVM QVINTVM.
E Adite verbum iſtud quod ego leuo ſuper vos planctum domus iſrael.
NCQuantũ ad ordinẽ litteræ ptinet & cœptæ hiſtoriæ ueritatẽ decẽ tribus ꝗᷓ appellãtur iſ
rael ductæ in captiuitatẽ nequaqꝗᷓ in terrã ſuã poſtea ſunt reuerſæ. uirgo ãt appellatur popu
lus iſrael nõ quia in uirginitatis pmanſerit puritate ſed quia quondã inſtar uirginis ſit dio copu/
latus. Vnde & planctũ ſup eũ ꝓpheta iubetur aſſumere qd nequaqᷓ in antiquum reſtituatur gaudiũ
uantũ uero ad intelligentiã ſpiritalẽ planctũ ſup oẽm iſrael qui deü mente cernebat & poſtea ei
ſeruire deſinit aſſumit ꝓpheta: ſcdm illud qdin ezechiele pᷣcipitur: ut deuoret librũ in quo & intus
& foris ſcriptũ erat lamentatio & carmen & ueh: intus intellige ſalomonis canticũ ſequens qui ait
itroduxit me rex in cubiculũ ſuum. &. xliiii.pſalmũ in quo ſcriptum eſt oĩs gloria filia regis intrin
ſecus. foris aũt eſt quicquid in littera legitur & uidetur in cortice & in meduila ſpus non tenetur.
Itaq; iuxta litterã & iuxta tropologiã in omnibus ꝓphetarum libris ſcniptꝰ ẽ planctus ſup eos qui
poſt peccata agunt pœnitentiã: carmen ſup illos qui nulla peccatorũ ſorde maculati: camico & lau
de ſũt digni: Vhe ſup eos qui nõ agunt pœnitentiã ſed iuxta duritiã cordis ſui theſaurizãt ſibi irã
in die iræ: Sin ãt ut diximus plãctus eſt ſup eos qui agunt pœnitentiã & pœnitentia reddit uulneri
ſanitatẽ: Quõ iuxta. lxx. dicitur domus iſtael cecidit ampliꝰ nõ reſurget uirgo iſrael in terra ſua nõ
eſt qui ſuſcitet eã. Qd ſic ſolui põt poſtq domus iſrael ſua uoluntate corruent nequaꝗ priſtinã re-
cipiet dignitatẽ: poſtꝗᷓ uirgo iſrael errauerit in terra ſua ultra inuenire nõ poterit ſuſcitãtem. Et con
ſidera uerborũ ꝓprietates. Qui domus eſt & numeratur in turba cadere dicitur. Qui ãt de numero
uirginũ ſi errauent ob leue quoq; peccatũ non poterit ſuſcitari. Nõ quo non ſuſcitetur ſed nequaqꝗᷓ
ſuſeitetur uirgo iſrael Non eſt. n. eadẽ glona eius qui ſemp ſecutus eſt dominũ & eius qui aberra-
uerit a grege & poſteaa boni paſtoris humeris reportatus eſt. Vnde & p alium ꝓphetã dominus
ait malo pœnitẽtiã peccatoris quã mortem pœmitentia nõ: ſanctitati puriſſimæ eccleſiæ xpi quæ
non habet rugã neq; maculã ſed morti & inferis comparata fit melior. Hæc dicimus non qd iux/-
ta nouatum tollãus ſpem pœnitentiæ ſed quod timidiores faciamus eos: & idcirco ſollicitos: qui
aperta ianua pœnitentiæ dum’ſperant futura perdunt præſentia: & qui abſq; uulnere poterant per
manere: incauti uulnus accipiuntut poſtea dolore crutientur: Multæ mſiones ſunt apud patrem
& ſtella a ſtella differt in claritate: Ita ſanctis ſplendentibus ſicut ſol & luna ueſper & lucifer. Qui
autem poſt peccatum egerit pœnitentiam pro diuerſitate hereticorum ſtellis aliis equabuntur.

C AQuia hec dicit dominus deus vrbs de qua egrediebant mille.

2

CCauſas quibus domus iſrael corruens non reſurgat & uirgo iſrael errans uel proietta in terra

non habeat ſuſcitantẽ reddit ſermo diuinus. Vrbs inquiens de qua egrediebantur mille relinquẽ-
tur in ea decem in domo iſrael: ut ubi quõdã fuerat multitudo pp nimiam uaſtitatem uix decima
pars remaneat: & ne oĩno hærentes litteræ ſacramenta numeromi relinquamus incerta ſeptenanũ
numerum eſſe ſanctũ etiã ſabbatum probat in quo requieuit deus ab omnibus opibus. & iubet ne
quid in eo ſeruilis opis fiat: niſi ea tantũ q ad animam pertinent: & ne in eo onera portemus: Vñ &
in ſolitudine qui die ſabbati ligna collegerat quæ arſura ſunt ſentẽtia di condemnatur: Et ſeptẽ
ebdomades complẽt numerum ſanctæ pentecoſtes & iobeleus annus remiſſionis tubarumq; clã/-
gentium hoc numero texitur: In ſeptimo quoq; menſe figuntur tabemacula. Et hebreus cũ ſex an/
nis ſeruierit anno ſeptimo liberatur. Ita ab initio mũdi diebus conditis ut oẽs labores & moleſtias
ſeptimo numero cõquieſcant: Deniq; & captiuitas populi iſrael tẽpliq; ſubuerſio. x. anno deſola/
tionis impleta eſt. Sic igitur ſeptenarius numerus hẽt ſacramentũ ſuum: ſic ſanctificatus atq; perfe-
tus ut ita dicam uerus ẽ numerus qui unione retinetur & unius dei maieſtate concluditur. Vñ
dicit filiꝰ ego in patre & pater in me: Volenſqʒ unũ eſſe oẽs cũ patre loquitur ad eũ pater da ut ſicut

ego & tu unũ ſumus: ſic & iſti in nobis unũ ſint. prima igitur beauitudo eſt eſſe in primo numero ꝗ

unus & uerus eſt. Secũda in ſecũdo.i. in decade Tertia in tertio.i.in ecatõtade ſicut.n. decas decima
unione cõpletur ſic ecatontas ex decem decadibus cõſtruitur Quartus numerus qui in millenario
numero cõtinetur de decem conſtat ecatontadibus. Cũ igitur quis egerit pniam de millenario &
quarto numero uix reuertitur ad centenarium & tertium numerum. Rurſum qui in centenario
eſt uix redit ad ſecundum primæ decadis numerum:atq; ita fit ut domus iſrael quæ corruerat non
poſſit reſurgere & uirgo iſrael quæ errauerat in terra non habeat ſuſcitantem. Quia quæ ſemel ab
unione diſceſſerit: & illam puriſſime uirginitatis perdiderit gloriam de qua apoſtolus dicit
Zelor enim uos zelo dei: Et ſtatui uos uni uiro in qua non eſt macula neq; ruga: priſtimum

„

Miero. liber

ſtatum & unĩonis beatitudinem recipere non ualebit & uix eĩ còceditur ut de mille reuertatur ad
centum & ad decem redeat hæc breuiter ſum locutus ne omnino in hoc capitulo propter nume/
rorum d fficultatem fugiſſe uiderim tropologiam.
CQuia hec dicit dominus domui ifrael Querite me ⁊ viuetis ⁊ nolite querere bethel⁊ in gal
gala nolite intrare. CMoris eſt ſcripturarũ ſemꝑ aduerſis læta ſubiungere: Et
poſtqᷓ triſtia deus fuerit cõminatus ad pœnitentiam eos quos terruit prouocat iuxta illud quod in Eſa..
Eſaia legimus: Vhe gens peccatrix populus dura ceruice cumq; dixiſſet terra ueſtra deſerta loqui
tur ad eos meliora promittens: lauamini mundi eſtote Quomodo ergo Eſaias quos reuera uoce
terruerat blanda oratione ſuſtentat ita & in hoc propheta ui dixerat domus iſrael cecidit non adi
cietut reſurgat:nunc loꝗtur ad eos & dicit domui iſrael.i. decẽ tribubus quærite me & uiuetis qm
in eo quod me non quætitis eſtis mortui. Cum queſieritis inuenietis & cum inueneritis uiuetis: &
nolite quærere bethel in qua erat uitulus aureus & ĩ galgala idolatriæ de qua & ſupradixi: Omnis
malitia eoꝶ in galgalis: & in berſabeæ non trãſibitis. pulchre in berſabeæ inquithoc eſt ad puteum
iuramenti nõ tranſibitis ubi ſi quando errabat tribus iuda idola adorare conſueuerat: intantũ autẽ
ſimulacrorum cultu furebat iſrael ut nequaꝗᷓ contentus idolis ſuis ad aliena tranſiret Deniq; galga
la inꝗt captiua ducitur & bethel erit inutilis ſiue pœnitus non ſubſiſtens cũ idola in ea ſubuerſa fue
rint:de berſabeæ autem oĩno tacuit quia uictis decem tribubus urbs nomine berſabeæ ꝗ erat in tri
bu iuda illo tempore nec capta eſt nec deſtructa. Simulq; animaduertendũ quod. Ixx. interprætes
in præſenti loco nomen berſabeæ interpᷣtati ſunt dicentes puteum iuramẽti: Et in poſterioribus ip
ſum nomen poſuerũt uiuit deus tuus dan. & uiuit uia berſabeæ: Viam aut berſabeæ poſuere quo
de iſrael longo itinere pergebãt ad ultimos terminos iudæ qui erant in geraris & ægyptiæ ſolitu/
dini iungebantur ut idola colerent: Eſt aũt locus in quo habitauit habraam. & ex eo qd cũ abime/ Gen. 2l.b.
lech datis ſeptem ouibus in phedus mutuo iurauerut appellatus eſt puteus iuramẽti ſiue puteus ſe Gen. 2l.. dg
ptimi pp numerum ouium Saue enim utrunq; ſignificat: præcipit autem ſcdm legis allegoriã do- Uba⸗
mui iſrael.i. his qui ſibi dei notitiã pollicentur: Vt non quærãt bethel nõ introeât in galgala & nõ
tranſeant uel aſcẽdant ad puteum iuramenti:ſed magis quærãt deum & uiuãt in eo: Quærunt autẽ
bethel quod interpᷣtatur domus dei qui dicunt tẽplum dñi & confidunt in edificiis de quibus do/
minus ad diſcipulos loꝗtur: Venient dies in ꝗbus non relinquetur lapis ſuper lapidem qui non de Luce. ſ9.
ſtruatur Et ingrediũtur ĩ galgalis qui poſt aduentum xp̃i rurſum cupiunt circũcidi: in galgalis enĩ loſ. . b. c.

ſecundo populus circũciſus eſt. Vnde & ipſe locus nomen accepit eo qd abſtulerit dũs ab eis op/ klizo
probrium ægypti: & in berſabeæ ingꝗt ſiue ad puteum iuramenti non tranſibitis ne illos putetis ter Cor)
minos iudeæ quos olim ſcdm litteram ſcriptura ꝓmiſerat a dan uſq; berſabeæ: nec dicatis ultra cũ Pſal. 75. (co.)
ꝓpheta notus in iudæa deus in iſrael ſed audite cũ apoſtolis in omnem terram exiuit ſonus eorum pſal. . Dunle
Quia & galgala.i. carnis circũciſio captiua ducitur aurea circũciſione cordis & bethel quam puta/ lha.
tis domũu dei non ſubſiſtet ſiue ut melius arbitror redit inutilis. i. aben. ut nequaꝗ appelletur domꝰ lg.
dei:ſed uocetur domus inutilis ſiue idoli: Aliter ꝗrit bethel qui tantũ littera ſequitur occidentem:
nec ſenſum qui deus eſt quærit & intrat in galgala ꝗ ad maiora ſe nititur reuelationes ſibi & ſuper/
norum ſcientiã repromittẽs. Tranſitq; ſiue aſcẽdit ad puteũ de quo ſamaritana haurire cupiẽs aqᷓs 1 0.4.
q̃ ſitim ſatiare ñ poſſint ignorabat eũ de cuius uentre ꝓcedũt flumina ſaliẽtis aq ĩ uitã æternam. I0O. . f. 6060.
CQuerite dominũ ⁊ viuite ne foꝛte cõbuùratur vt ignis domus ioſeph ⁊ deuoꝛabit⁊ nõ erit qui
extinguat bethel. CQuomodo ex pſona dei dicitur: ꝗᷓrite me & uiuetis
ita ꝓpheta de dño loquitur quærant eum & uiuãt. In eo. n. quod quærunt dñm uiuere incipiut ſin Aniͤo⸗
autẽ non quæſierint eum & idcirco non uixerint ſtatim ſuccendetur ut ignis domus ioſeph Quã lib⸗
pp hieroboam qꝗ de tribu epharim & de domo ioſeph fuit decem tribus ſentire debemus quæ ap/ yhe.
ellatur iſrael & ex maiore populi pte nomen priſtinum poſſidebant. Duæ autem tribus q̃ regna-
Pant ab ſtirpe dauid ꝗ de tribu iuda fuit uocatæ ſunt iudas & poſſidebant hieruſalẽ ĩ qua erat tem
plum dei. Cumq; ſuccenſa fuerit domus ioſeph: deuorabit atq; cõſumet bethel de qua ſupra dixit .
nolite quærere bethel: & non erit qui extinguat: cum a regibus ſuis fuerit incenſa bethel in. lxx. Le
gitur domus iſrael ſenſum magis quã uerbum interprætantibus ut ſuccedente rege hieroboam & ld
cunctis deinceps regibus ꝗ ei in impium ſucceſſerunt ardeant decem tribus ꝗᷓ appellabantur iſrael llb.

iſte eſt ignis qui ſuccenditur ſiue reſplendet & inflãmat domum ioſeph cum còôſumatur bethel de Eſaie. 0.d
quo & alibi dicitur ambulate in lumine ignis ueſtii & in flämam quam ſuccẽdiſtis: Et quia crebro
domum ioſeph pp hieroboã ẽ ab ſtirpe dauid dei populũ ſeparauit & uaccas fecit aureas in dan & Mb
in bethel & dixit non ẽ nobis pats in dauid neq; hereditas: ad perſonã hereticorum retulimus: qui z. Re. 2. d. lenc.
ſermone cõpoſito decora atq; formoſa ut ita dicam aurea ſimulacra finxerunt. Et adorant opa ma
nuũ ſuarum & agriculturæ ſub uaccarũ ſpeciæ ſibi imaginẽ repromittunt dicitur ad eos quærite
dũm & uiuite eũ qui dixit. Ego ſum uia & ueritas & uita ut poſtqᷓ ambulauerint in eo & inuenerit
ueritatẽ tunc incipiant uiuere qui prius mortui erant:Et niſi hoc fecerint diaboli comburentur ar/ lIo. 4.a. Nond.
doribus nulluſq; poterit inueniri de principibus eorũ: qui & ipſi heretico igne ſuccenſi ſunt: q pofT
ſit uorantẽ cundta flãmam reſtiguere.Et præcipue bethel ꝗᷓ falſum ſibi domus dei nomen aſſumit.

CQui conuertitis

d
Ime,

ga
lelt
Nin
lri
e⸗
d
ugii
:
Mmni
Meumn
ia
te
tinm
ete;
bu 1
quo
Dlim⸗
deusſe
1no
nrau
udo⸗
noncelen
il/
tistt
ndi
eorun M.
Puta,
dom
nem:
per⸗

8

1c6 104

cri
eus
n
Qi
a 49/
vegnu⸗
mten
1u dii
lale
boomd
mrihr
ebelce
ebio
ndn
m N
e
e
enent
, ſo⸗
Gunt.
Nanms

Mat. 5.
Tacccs⸗

Eſa.ʒ0 .
2. COr. 5. a.
1. COr. 2).f.
Dan. iz b.
Eſa. 9. a.
Mat.. c.

p8.68.

Ibi. b.
Ro.il).e.

ps. 18.

2. COr. Iz.d

2:cCOr. 10. b

Pro.zi.c.

Ro.j. d.

Super .Amos.c.v.

COQui conuertitis in abſintium inditium ? iuſtitiam relinquitis.
CMultũ in hoc loco ab hebraica ueritate editio uulgata diſcordat. Sicut abſq; cũmonitione noſtra
ex his ꝗᷓ ꝓpoſuimus prudens ſtati lector intelligit. itaq; exponamus primũ iuxta hebreos & poſtea
ꝗd nobis uideatur in tranſlatione. Ixx. chriſto ſi meruerimus pãdẽte dicamus: domus ioſeph.i. do-
mus ephraim ac per hoc regiæ bethel ſiue ut. Ixx. tranſtulerũt domus iſrael ideſt & reges populi &

cultores & idola pariter ſubuertẽtur ꝗ iniquo iuditio deũ ad iracũdiã ꝓuocarũt & cõuerterũt dul-

cedinẽ iuditii cũ abſinthii amaritudine: qd genus herbe eſt amariſſime. Aſſumentes iniquitatem: &
iuſtitiam relinquentes. Quæ ſit autem iſta iuſtitia ſequens uerſus oſtẽdit.
CFacientem arcturum ⁊ oꝛionem ⁊ conuertentem in mane tenebꝛas ⁊ diem nocte mutantem.
De quo ſupra dixerat formãs mõtes & creans uẽtũ & annũtiãs in hominib' ipſe ẽ creator arcturi
quẽ uulgo botrũ uocãt. Qcq; ſeꝗtur oriona ſymachus abſolute ſtellas theodotio ĩterpᷣtatus ẽ ueſ
perũ:Hebreus autẽ qui nos in ſcripturis ſanctis erudiuit.interpᷣtari putat ſplẽdorẽ: & ſignificare ge
neraliter aſtra fulgẽtia. Quãdo ãt audiuimus arcturũ & oriona. non debemus ſeꝗ fabulas poætapꝑe
& ridicula ac portentoſa mendatia. Iſte autẽ deus creator omniũ ꝗ fecit arcturũ & orionẽ noctem
die & diẽ nocte cõmutat: & aquas maris amariſſimas ethereo calore ſuſpẽſas excolat & eliquat in
dulcẽ pluuianum ſaporem inſtar medicinalis cucurbite quæ calore ſuperioris giri humorẽ & ſan-

guinẽ rurſum trahit: ex quo dicimus unde ſint pluuiæ Quodq; ſequitur.
CQAui ſubridet vaſtitatẽ ſuper robuſtos. C Ad præſens tẽpus reuertitur. & eſt ordo ꝗ crea/

tor eſt omniũ cõminatur etiã captiuitatẽ ſup ſamariã & depopulationẽ ſup potẽtẽ affert: Quoniã
cõuertit in ab ſinthiũ iuditiũ & iuſtititã relinqt in terra: ubi nos diximꝰ ꝗ ſubridet aqꝗla interpᷣtatus
eſt ſubriſionẽ qñ ꝗs iraſcitur & apertis paululũ labiis ſubridere ſe ſimulat ut iræ oſtẽdat magnitudi
nẽ. Dicamꝰ& iuxta.Ixx.deus in excelſo facit iuditiũ qñ iudicat ueritatẽ & reddit unicuiq; ſecũdum
opus ſuũ: & oĩs ꝗ imitator & filiꝰeiꝰeẽ deſiderat & eẽ pfectꝰ ſicut pater eius pfectus eſt ꝗ moratur in
cælo: facit in excelſo iuditiũ & nõ imitatur eũ iudicẽ ꝗ deũ nõ temebat & hominẽ nõ reuerebatur
& peruerſitate iuditii ſentẽtiam ſuã non eleuabat ĩ cælũ: ſed ad ima detrahebat. Quodq; ſequitur
& iuſtitiam interpoſuit iuxta illud debemus acciperequod dederit nobis chriſtus iuſtitiam ſuam
& non proiecerit eam ſed poſuerit in terra.ut omni iniquitate ſuperata nos de terrenis celeſtes fa-
ceret: Quod autem dicunt faciẽs omnia atq; tranſſormans: Vno uerbo arcturũ & oriona cõprehẽ-
dunt: & hoc negligentes proprietatem nominũ in græcũ tranſferre ſermonẽ. tranſformat àt deus
omnia quando de terrenis facit cæleſtia &hominibus ãgeloꝶ donat ſimilitudinẽ: Qñ Iuna ſolis
fulgore rutilabit. Et ſol habebit lumen ſeptuplũ: quando animalis & infirmus & corruptibilis ho-
mo tranſformatur in ſpiritalem & robuſtum & incorruptum mutãs gloriã nõ naturã: quando in
telligentes fulgebunt ſicut ſplendor firmamenti: & implebitur quod ſcriptum eſt alia gloria ſolis
alia gloria lunæ. Quãdo oĩs creatura liberabitur de ſeruitute corruptiõis in lucẽ. Iſte deus qui cun
cta trãſſormat etiam umbrã mortis mutat in lucem: quando hi qui ſedebant in tenebris & umbra
moxtis uiderunt lucem magnã: Et qui erant filii noctis & tenebrarũ facti ſunt ſilii lucis & filii dei.
Iſte eſt deus qui ẽt diem uertit in tenebras. Eorum diem qui dixerunt crucifige cruciſige eum aufer
de terra talem quando ab hora ſexta in typum iudaicæ cecitatis dies uerſus in noctem eſt. Et nõ ſo
lum ſecundũ litterram ſed ẽt iuxta altiorẽ intelligentiã: lux quæ eis oriebatur ĩ lege & ꝓphetis uer
ſa eſt in tenebras ignorãtibus quid legãt ꝗd audiant: ut impleatur de illis quod ſcriptum eſt obſcu
rentur oculi eorum ne uideãt. I ſte deus uocat ad ſe aquas maris & effundet eas ſuper faciem terræ
de peccatoribus iuſtos faciens. Ad qd exponendum unũ tm ſtudio breuitatis ponamus exemplũ
Paulus apoſtolus quaſi turbo uiolentus & ſcæua tempeſtas & tumentis maris urges perſequeba/
tur & opprimere nitebatur eccleſiam dei. Qui uocatus a deo effuſus eſt ſuper Keis uniuerſæ terræ
ut pᷣdicaret euangelium de hieroſolymis uſq; ad illiricũ & edificaret non up alterius fundamentũ
ubi iã fuerat prædicatum ſed uſq; ad iſpanias tenderet. & a mari rubro immo ab occeano uſq; ad
occeanũ curreret: imitans dũm ſuum & ſolem iuſtitiæ de quo legimꝰa ſũmo cælo egreſſio eius &
occurſus eius uſq; ad ſummũ eius: ut ante eum terra deſiceret qu ſtudiũ predicandi: Iſte deus & cõ
tritionẽ diuidit ſuꝑ fortitudinẽ ut eos qui male fortes ſũt imbecilles faciat ut imitari poſſint apo/
ſtolum dicentẽ quando infirmus ſum tunc fortior ſum: Nam & ſilii ſeculi huius prudentiores ſunt
filiis lucis in generatione iſta. fortitudo corporis imbecillitas animæ eſt. & rurſum animæ fortitu-
do imbecillitas corporis eſt. Igitur dominus qui oĩa ratione diſpenſat & uero cuncta facit iuditio
diuidit contritionẽ ſuper roburinimicum ut inducat miſeriã ſuper munitionem q; erigit ſe cõtra
ſcientiam dei de qua & in ꝓuerbiis legimus: ciuitates robuſtas ingreſſus eſt ſapiẽs. & deſtruxit mu
nitionem in qua cõfidebant impii: noc & ad omnem quidẽ fortitudinẽ ſecularem. ſed proprie cõ
tra hereticos facit ꝗq argumentis & ſophiſmatibus & arte dialectica dogmatum falſitatem roborare
conãtur:ſed deſtruet eã uir ſapiẽs. & dñi adiutus auxilio oẽm mũitionẽ oñdet eẽ uaniſſimã ut in⸗
ducat ſup eã miſeriam & inclinata ſuperbia poſſit cum apoſtolo dicere miſer ego homo quis me
liberabit de corpore mortis huius.

CQdio habuerunt in poꝛta coꝛꝛipientem:⁊ loquentem perfecte abhominati ſunt.

PHiero.liber

CHi ſup quos deus ſubridet uaſtitatẽ & affert in eos populationem qui in malo robuſti ſunt & ad
præmẽdũ potentes odio habuerũt in porta ideſt in iuditio corripiẽtem:uel me uel alios prophetas
qui ad eos miſſi ſunt. Et loquentem perfectæ ſiue uerbum immaculatum ut interprætatus eſt ſyma

chus:aut ſermonẽ ſanctum ut theodotio &. Ixx. traſtũlerunt: in porta autem iuxta ueterẽ iudaici mo ea,
rẽ populi fuiſſe iuditia. & ſæpe legimus: & crebro ĩterpᷣtati ſumus: ut nec agricola ad cauſam ueniẽs n.
frequẽtia ciuitatis: & nouo terreretur aſpectu. nec urbis habitator longe ab urbe ꝓperaret. & ſubue/ Mat. i7. b. Pegs
ctionẽ ꝗreret iumẽtorũ: Hoc iuxta litterã dixerimꝰ. cæteꝶ grãde peccatũ eſt odiſſe corripiẽtẽ maxi Luce.i7.a. i
me ſi te nõ odio ſed amore corripiat: Si ſolus ad ſolũ: ſi aſſũpto fratre altero: ſi poſtea pᷣſente eccleſia (e.

ut nõ ſtudio detrahẽdi:ſed emẽdationis tuæ cã uideatur crimẽ ingerere. Duplices portas mortis &
uitæ uitioꝶ atq; uirtutũ: Sepe in ſcripturis legimus. ut eſt illud in pſalmis. Qui exaltat me de portis ps.9.
mortis ut annũtiem omnes laudes tuas in portis filiæ ſyõ. haud dubium ꝗn eccleſiam ſignificet ex-
celſum mõtem ſyõ & ciuitatem dei uiuẽtis hieruſalem cæleſtẽ & multitudinẽ angelorum eccleſia-
rum prophetarum qui ſcripiui ſũt in cælis:qui in portis ſyon fuerit exaltat portas mortis timere nõ
poterit:De ꝗbus petro dominus loq batur ſuper hãc petrã.Portas uirtutis manifeſte in alio pſalmo Mat. i6:c.

diſcimus aperite mihi portas iuſtitiæ: hæc porta dñi iuſti intrabũt per eam: Deniq; ſapientia in por p̃ᷣs.i. llpe⸗
tis ciuitatis confidens dicit: Quãto tempore innocentes optinuerit iuſtitiã non cõfundentur: Ego luni44
portas ciuitatis hoc eſt animæ credẽtis in chriſtũ 1 uto eſſe uirtutes per quas ad credente s chriſtꝰ in lunio..
greditur: & ꝗa non eſt ſcriptum in ꝗbus portis oderint corngentem utrũ in malis an im/ bonis nos onn

utrũq; referamus in uitiorum portis ſtantes peccatores arguit propheta. Et iccirco deteſtationi ha-
betur ab eis: aut certe ipſe propheta ſtat in portis initiiſq; uirtutum & odio habetur ab his quoſcor-
ripit:nec ſufficit peccatoribus odiſſe in portis arguentem ſiue corripientem niſi uerbum ſanctũ ab/
hominentur quod de eius ore profertur: Qui enim non recipit ꝓphetam non recipit eum qui mi/ Math. i0. d
ſit illũ: Sin autẽ uerbũ ſanctũ uel eũ qui perfecte loꝗ batur abhominati ſũt:porro uerbũ ſãctũ domi/
nus eſt ieſus de quo dicitur: nõ dabis ſanctũ tuũ uidere corruptionẽ: oẽs iudæi dicẽtes anathema ie pᷣs. xv. Nob
ſu uerbũ dei abhominãtur: qd & pfectũ & ſanctũ & ĩmaculatũ eſt: abhominatio. n. peccatoris eſt pie
tas ꝗcqd autem de iudæis dicitur tam ad ethnicos quam ad hereticos referri poteſt: quorũ alii om/
nes ſcripturas ſanctas abhominãtur in quibus uerbum dei eſt: alii dum peruetſe intelligũt quod le-
gunt abhominationem ponunt in domo dei. .
CNIccirco pꝛo eo quod diripiebatis pauperem⁊ pꝛedam electam tollebatis ab eo domos qua/
dro lapide ediſicabitis ⁊ non habitabitis in eis. —
CNe forſitan putaret iſrael qd ſolum propter idolatriam hoſtibus tradererur ad pœnam: Iungit &
cætera quæ amiſſa ueritatis religione commiſerit: diripiebatis inquit pauperem ut ab eo tolle/
retis qui uictui neceſſaria uix habebat: Et quicquid prætioſum uidebatis & pulchrum ueſtris uſi-
bus tradebatis: Vñ ex pᷣtio eoꝑ ꝗ rapiebatis & tollebatis a paupere domos quadro lapide edificaſtiſ
ut ſpoliãtes hominesparietes marmoribus ueſtiretis: quas ꝗa ediſicaſtis de rapinis & nõ ſolũ man-
ſioni & tecto quod exigit humana fragilitas. ſed pulchritudini & delitiis pᷣparaſtis: repẽtina capti/
uitate uel morte ſubtracti nõ habitabitis in eis: uineas quoq; amãtiſſimas futuris potibus prouidẽ/
tes plãtaſtis ñ bibetis ex eis uinũ: ꝗa ego ueſtra uniuerſa ſcelera & peccata cognoui & peccata fortia
quæ meã iracundiã prouocarunt. Qun eſtis hoſtes iuſtitiæ ſiue oĩs iuſti: & accipitis munera & pau//
eres in iuditio deprimitis: ideo ꝗ paup & prudẽs eſt cũ redẽptũ iudicem uiderit tacebit in tẽpore
illo ꝗa tẽpꝰmalũ ẽ: uel certe ita ĩtelligẽdũ ꝗd ꝓdeſt nũc uicia captiuitate ar̃a numerare pctã cũ iã
nullũ remediũſit & muros urbiũ ueſtrarũ hoſtilis cĩgat exercitꝰ. poſſumꝰ hoc ipᷣm de hereticis di
cere ꝗ diripiũt paupẽ ſiue ſtricta manu pcutiũt caput eiꝰiuxta illd qd ſupra legimꝰpcutiẽtes ĩ capi
te pauperẽ. nõ.n. pcutiũt heretici niſi paupẽ ꝗ ſuſtinere nõ poteſt còminationẽ: nec in aliis mẽbris
ſe⸗ in pricipali cordis & in fidei ueritate paupes reor ꝗ ſimplici cõtẽti fide hereticorũ malitiæ non
ualẽt reſpõdere:ſed & qcꝗd boni operis in dei munera præpararunt niſi aduerſariis reſtiterĩt per-
dẽt tempore pugnæ atq;ʒ certaminis: Qui aduerſarii cõpoſitione ſtructuraq; uerborum edificãt ſibi
domos ut tuti maneãt & ſecuri ſed nõ habitabũt in eis cũ ab eccleſiaſticis uirgis deſtructæ fuerit at R” P
ſubuerſæ: nec ſolũ domos edificant uerũ amãtiſimas quoq; & deſiderabiles plãtãt uineas: ut xpi 1d
myſteria mẽtiãtur: ſed nõ bibẽt ex eis uinũ ꝗ ẽ furor draconũ ĩſanabilis. expectauit.n. dñs ut iſtæ
uineæ afferrẽt fructꝰ& nõ attulerũt uuã ſed ſpinas uel labruſcas:mec iuditiũ ſed clamorem quo cõ
tra deum ſuum inſano ore blaſphemant.ideo autem non inhabitabunt: in domibus ſuis & non

bibẽt uinum earum quas plantauerant uinearum quia cognouit dominus multas impietates eo 2. Thi. 2.. u
rum: hic cognitio nò iuxta illud telligẽda eſt qd alibi legimus: cognouit dominus eos qeius u
ſunt ſed qd nihil deum lateat & omnia peccantium ſecreta cognoſcat. Cognoui inquit multas

impietates ꝗᷓ nõ ſolũ multæ ſed & fortes ſunt & opprimẽtes ſiue cõculcãtes eũ ꝗ iuſtus eſt & ac⸗/
cepiſtis ĩqt cõmutationẽꝓ q̃ oẽs ꝓpitiatõnẽ trãſtulerũt:nos munꝰdiximꝰ iuxta idioma ſcripturag Mat.6. d.
pᷣciũ dicitur qd ĩ euãgelio quoq; legius.aut quã dabit cõmutatõnẽ ꝓ aĩa ſua.pauꝑes quoq; in por .
tis declinauerũt.ſiue ut ſymachus interpᷣtatus eſt oppᷣſſerũt: ut cõtra iuditii ueritatẽ pᷣcio ſententiã Deu.ié.d.
uẽderẽt ĩcutrẽtes in illud qd ſcriptũ eſt. Munera excecãt oculos ẽt ſapientũ ꝗᷓ accipiũt heretici: ut
S quæq;

Super ⸗Amos.c.v.

4 auſteritatẽ ſcripturaꝶ q̃ peccatoribus tormẽta denũtiãt uertãt in beatitudinẽ: Et cũ diuiibuspſpa .
u gquæq; ꝓmittãt tm̃ apud pauperes truculẽti ſint & ſeueri. Quãdo ergo uir eccleſia ſticus & prudẽs
m atq; intelligens multas impietates in ea quæ uocatur domus dei eſſe cognouerit: & nõ ſolum mul
m tas:ſed & fortes quæ opprimere poſſint iuſtitiam: Et in tantum doctorum rabiem proceſſiſſe ut ac-
ie Mat. 7. a. cipiant prætiũ in iuditio & omnia pro muneribus faciant: pauperes quoq; deuitent in pontis & au-
e, ⸗ Mar.7.c. dire cõtenant.taceat in illo tempore ne det ſanctum canibus & mittat margaritas ante porcos qui

uil, Hier. i).d. conuerſi conculcent eas: & imitetur hieremiam dicentem. Solus ſedebam quia amaritudine reple-
1 .

pſal.4ο. tus ſum. & illud in pſalmis. ſingulariter ſum ego donec pertranſeam.
und Ioan. 3. e. Querite bonum ? non malum vt viuatis:⁊ erit dñs deus exercituum vobiſcum.
and i, CDicitis deum eſſe uobiſcum quia ſitis fili abraham opera patris ueſtri facite: Quæ ſunt opera pa-
. tris: Diligite bonum & non malum: Grande peccatum eſt non ſolum facere malum: ſed & diligere
Nn Multi peccant & expleto uoluptatis ardore mordentur conſcientia ſua. & pœnitet eos peccaui ſui:
ten Qui autem non ſolum non dolet ſe feciſſe quod malum eſt: ſed in ſuo ſcelere gloriatur iſte implet
An Ee illud quod ſcriptum eſt: peccator cũ uenerit in profundum impietatis contẽnit: Quærite ergo bo
dar i num & non malum:ſi enim quæſieritis bonum in eo quod quæritis bonum fſtatim repellitis malũᷣ
ke D pſal. 38. Nunqᷓ autẽ queritis bonum niſi prius repuleritis malum: Implentes uerba dicentis: Declina a ma/
in loan.i a lo & fac bonum. Cũq; quæſieritis bonũ & uitaueritis malum tunc uiuetis in eo qui dicit: Ego ſũ u i⸗
Eno Ioan.ĩo.c ta:Bonum quærit qui credit in eũ qui in euangelio loquitur:ego ſum paſtor Ponus: rcheli malũ
ihe⸗ i.Ioan.j.d qui fugit eũ de quo ſcriptum eſt. mundus in maligno poſitus eſt. Et in oratione dicit ominica: li
cor⸗ bera nos a malo: Cum quæſieritis inqt bonum & non malum & uixeritis. tunc erit dominus exer-
lab⸗ cituum uobiſcum: Sicut dixeratis: ideo eũ eſſe uobiſcum quia nati eſſetis de habraã nec ſufficit bo/
m Mti num quærere malumq; nõ quærere: niſi pietatem habeatis in utroq;:ut primũ oderitis malum.deĩ
ont de diligatis bonum. odit malum qui non ſolum uoluptate non uincitur ſed odit opera uoluptatis

miie ien Et diligit bonum qui nõ inuitus ac neceſſitate uel mœtu legum facit. quod bonum eſt: ut merce⸗
I 2. Cor. 9. b dem boni operis habeat conſciẽtiam ſuam & dilectionem quam erga bonum poſſidet. Vnde apo-
ſtolus: hilarem inquit datorem deus diligit. Nõ eni omnis elæmoſina placet deo. niſi quæ cũ hilari

rom tate profertur: Cũq; oderitis malum & dilexeritis bonum: Conſtituite in portis iuditium. de quo ſu
düle pra dictum eſt: ut iniquitate pulſa: ueritas redeat. Et ſi hoc feceritis. forſitan miſerebitur dominꝰom
nipotens Reſiduis ioſeph qui de tribu ephraĩ & decẽ tribubus captiuitatem euadere potuerĩt. quæ
ac⸗ ommia poſſunt & hereticis coaptari: Vt deſerto errore quem finxerint redeant ad eccleſiam & ode-
L rint priora dogmata. diligãtq; in eccleſia domini ueritatem & uerum iuditium exerceant in portis
gita uiitiorũ atq; uirtutum relinquentes illas: & ad has tranſeuntes: & ſperent miſericordiam qui ex fau-
lle⸗/ cibus diaboli euadere quiuerit iuxta. xx. autem ordine commutato: ſic manifeſtior lectio præcedẽ
iaul⸗ tis capituli reddi poteſt. quomodo dixiſtis odio habuimus mala & dileximus bona ſic quærite bo
ati⸗ num & non malum ut uiuatis & deus omnipotens ſit uobiſcum. UMU
mn⸗ CEt reddite ĩ poꝛtis iuditiũ:vt miſereat᷑ dñs deus oipotẽs religis ioſeph.pꝓptera hec dicit dñũs
vt/ deus exercituum dominatoꝛ.in omnibus plateis planctus ⁊ in cũctis qͥ foꝛis ſũt dicet᷑ vhe vhe.
d CPræcepit ut quæreretis bonum & nõ malum & uiueretis: eſſetq; dominus uobiſcum: Et iterũ in/
n⸗ tulit ne ſemel tantum uos monitos diceretis: odio habete malum: & diligite bonum: & reſtituite iu
ditium in portis: Qui odio habuiſtis in porta corripiẽtem ut miſereatur dominus reliquiis ioſeph.
te Et quia facere noluiſtis mea præcepta calcãtes & uertẽtes ad me ſcapulam recedentem.ideo hæc di
ii cit dominus deus qui eſt exercituum dominus ubiq; planctus: ubiq; triſtitia:agricolæ uocabuntur
ch ad luctum & qui ſciũt more prouintiæ præcinere ad concitandas lachrymas uocabuntur: ut nequa
chi quam in omnibus plateis ſicut ſupra dictum eſt ſed in uineis ſit planctꝰ & luctus: ubi quondam fuit
ns materia lætitiæ ſit origo lachrimarum. Et hæc omnia fient.
non CQuia pertranſibo inquit in medio tui.
er⸗ CQuotiẽs in ſcripturis ſanctis ex perſona dei ponitur: pro pœna accipiẽdum. ut nequaꝗᷓ apud eos
cei maneat & pertranſeat ac relinquat. quæ omnia referri poſſũt ad hereticos. Vt qa illa & illa quæ iuſ-
D Mãt.7.b. ſa ſunt facere noluerunt:ſit in omnibus plateis eorum planctus. lata enim &ſpatioſa uia quæ ducit
ati ad mortem Singuliq; hereticorum &gentilium in fabulis ſius atq; figmentis habent plateas quibꝰ
ſ conſequenter infertur: &in cũctis quæ foris ſunt dicetur uhe uhe: Qu enim in eccleſia fuerint non
⸗ audient uhe quod pœnarum ultimũ eſt ſed ſi forte peccauerint ſũmetur ſuper eos lamẽtũ: ideo ãt
lun foris ſiue in omnibus uiis dicetur uhe uhe: quia non habẽt unam uiam quæ ducit ad uitam & quæ
e“ NMat. 7.b. uia regia eſt: ſed prauas atq; peruerſas & declinantes ad dextram ac ſiniſtram: dum non audiut do
gen Eccle.7.c. minum dicentem ne ſis iuſtus multum: & peruerſæ ſunt uiæ quæ a ſiniſtris ſunt: incurruntq; in du

i Prou. 4. d plex uhe carnis & ſpiritus præſentis ſeculi & futuri cum ecõtrario eccleſiaſtici audiãt. gaudete iteꝑ
n ad Ph. 4 a dico gaudete. ſed agricola uocatur ad luctum habent enim & heretici agricolas ſuos in quorum

u Mr aruis tribuli naſcuntur & ſpinæ: & ad planctum uocantur qui norunt plangere uel ſua uel aliena
we peccata:Quamquam hoc & in bonam partem poſſumus accipere: ut uir eccleſiaſticus & potens ad
gi Pent pœnitentiam prouocare imitetur dominum ſuum dicentem. lamentati ſumus & non planxiſtis
ii
i
eg,

Piero.liber

. Ft plangat hereticus ſicut ſaulem regem iſraelis planxit quondam ſamuel: Et apoſtolus lugere ſe Math. 1.b.
dicit ſuper eos qui non egerunt pœnitentiam. in omnibus quoq; uineis erit plãctus:quia uineæ ſo 1. Reg. ij. g
domorum uineæ eorum: Et pro uino lætitiæ quod lætificat cor hominis: attulerunt uinum draco ps. 103. J
nũ & furorem aſpidum inſanabilem. Et hæc uniuerſa patiẽtur: quia tranſiuit per mediũ eorum do/ Deut. 32. d lig
minus ut non habitet inter eos: nec dicat habitabo in eis: & inambulabo: & ecce ego uobiſcum ſũ Exo. zv. a.
omnibus diebus uſq; ad conſumationem ſeculi: 3. Reg. 6.a.
Ahe deſiderantibus diem domini:ad quid eã vobis dies domini iſta tenebꝛe:⁊ non lux. Here. 7. a.
Ne de tribu iuda thecuitis propheta omnino homines tribus ſuæ negligere uideretur & ad decẽ Math. 23. d
trib coferre ſermon ad utrũq; regnũ hoc eſt iudã &iſrael nũc dirigit uaticiniũ: qd ex multis ꝗdẽ
aliis ſed pᷣcipue ex eo qd ſeqtur: Vhe qd opulẽti eſtis in ſyõ: & cõſidẽtes ĩ mõte ſamariæ: Et ĩtelligi
poteſt uhe igitur iudæ iſraeliq; dicentibus: ueniat dies ueniat pᷣdicta captiuitas: Dũmodo qd ꝓmit
titur per prophetas etiam reſtitutio conſequatur: Non eſt enim tantũ mali ĩ captiuitatis ĩiuria quã
tum boni in his quæ poſt captiuitatem dominus pollicetur: Quibus propheta reſpõdit fruſtra eos
quod longo tempore poſt futurum eſt in aduentu filii dei poſt. xx. annos captiuitatis babyloniæ
præſtolari: quos uaſtitas atq; pauperies & innumerabiles miſeriæ conſequentur. Fugientibus enim
jgt a facie nabucodonoſor leonis occurret aſſeuerꝰ ſub quo heſter narratur hiſtoria ſiue deſtructo
aſſyriorum &chaldæorum imperio: medi perſæq; conſurgent cumq; regnante cyro fueritis reuerſi
præcipiente dario cœperitis ædificare domum domini: Et omnem ſiduciam habueritis in templo
ita ut requieſcatis in eo & laſſas manus ſuper parietes inclinetis. Tunc ueniet Alexander macedonũ
ſiue antiochus cognomento epiphanes qui moretur in templo: Et uos inſtar colubri mordeat ne/

quaqᷓ fortis in babvlõe & in ſuſis ſed intra terminos terræ ſanctæ. Quibus rebus probatur diẽ quẽ
cõcupiſcitis nõ eſſe lucis & gaudii ſed tenebrarũ atq; triſtitiæ: Hæc iuxta hiſtoriam breuiter diximꝰ
ne pœnitus iudæorum opinionem relinquæremus intactam: Cæterum nulli dubium eſt omnes

noſtros diem tenebraꝶ diẽ intelligere iuditii: de qua & ſcribit ſophonias iuſta eſt dies domini ma/

gna iuſta eſt & uelox nimis uox diei domini amara & dura. Et Eſaias. Ecce dies domini ĩſanabilis
uenit furoris & iræ ponere orbem terratum deſertum & peccatores perdere: Ex eo ſimulq; decuti/
tur confidentiam ſuperborum qui ut apud homines iuſti apparent: ſolent diem expectare iuditii &
dicere. utinam ueniat dominꝰ: utinam nobis liceat diſſolui & eſſe cum chriſto: imitãtes phariſeum
qui in euangelio loꝗᷣbatur: deus gratias ago tibi quia nõ ſum ut cæteri homines: Ex hoc. n. ipſo
quod diem domini deſiderant & non pertimeſcunt digni ſupplitio iudicantur: quia nullus homi/
num abſq; peccato eſt. Et aſtra immunda ſunt coram eo. & concluſit omnia ſub peccato ut omni/
bꝰ miſereatur. Cum igitur nemo poſſet de dei iudicare iuditio: & de ocioſo quoq; uerbo reddituri
ſumus rationem: & iob quottidie pro filiis ſuis optulerit hoſtias. ne quid forte peruerſum cõtra do
minum cogitarent: Quæ temeritas eſt audire cum corinthiis ſine nobis regnaſtis: atq; utinã regna
retis ut & nos uobiſcum regnaremus: Cæterum ſi eos etiam propna conſcientia nõ mordet debue
rant imitari paulum dicentem. Quis ſcandalizatur & ego non uror. & pro omnibus eſſe ſolliciti ne
quaſi amatores ſui ut ipſi tegnent aliorum tormenta deſiderent: Quomodo ſi quis uelit capi patri-

Sopho.i.t

Luc.i8. b:
Iob iv. b.
& . zv. b.
Ad. gal.3. d
Ro. I. d.
Math. i2. C.
Iob.i.a.
i. Cor. 4. b
2. Cor. Il. g.

luce;c
Ma.36

Cen4.

Cen. iv.6

n 49.

anm ſuam urbemqʒ ſubuerti ut ſolus uictorum amicitia perfruatur: Solemus in anguſtiis & in tribu-
lationibus dicere: Vtinam mihi liceat exire de corpore: & ſeculi huius miſeriis liberari: neſcientes
quod quamdiu in hac carne uerſamur habeamus locum pœnitentiæ: ſi autem receſſerimus audie-
mus illud in iferno autem quis confitebitur tibi: iſta eſt ſeculi triſtitia quæ ducit ad mortem. Qua
apoſtolus non uult perire eum qui cum patris uxore fuerat fornicatus qua & iudas periit inſœlix
qui habũdãtiori abſorbt“ triſtitia proditioni homicidium copulauit: & homicidiũ omnibus peiꝰ
homicidiis. Vt ubi putabat remedium & mortem ſuſpendii finem malorum ibi leonem & urſum
& colubrum reperiret:quibus nominibus uidẽtur mihi ſignificari uel diuerſa ſupplitia uel ipſe dia
bolus qui recte leo & urſus & coluber appellatur: cumq; nos putauerimus eſaiam audire dicẽtem
Vade populus meus intra in cubicula tua. Claude hoſtium abſcondere puſillum donec tranſeat ira
domini: & eſſe quaſi in domo noſtra: & quaſi in inferno requieſcere: Tunc mordebit nos coluberꝗ g.
in præſenti loco.naas. in iob appellatur leuiathan. De cuius natura & terrore multiplici pleniꝰ inip Iob3. b. iq;
ſo uolumine diximus.in caligine autem & tenebris quæ contraria ſunt ſplendori & luci tormen- 40., c. mmira
torum diuerſitas explicatur. “
COdi ⁊ pꝛoieci feſtiuitates veſtras.
CProprie hoc contra tribum iuda dicitur & eos qui ex iſrahel ad dei cerimonias commigrarãt &
nihilominus in excelſis idola colebant & peccatorum magnitudine dei ſacrificia polluebant: Nuũ/
quam enim reor quod de oblationibus uitulorum quas offerebant in dan: & bethel. dixerit. ſi attu
leritis mihi holocauſtomata & munera ueſtra non ſuſcipiam: Odit autem deus: & non ſolum odit
. ſed & proicit feſtiuitates eorum qui fugiunt leonem & incurrunt in urſum: & ingrediuntur domũ
& a ſerpente mordentur quia non celebrabant feſtiuitates dei ſed feſtiuitates ſuas dicente domin
tum odorẽ

Math. 27.a lbbe

7

Super Amos.c.v.

ſe end, DS
1 4 odi & proiecit feſtiuitates ueſtras & huiuſcemodi hominum conuentum odoremq; no ſuſcipit nec „*
a habet in odorẽ bona fragrãtie: & omnia eorum munera deteſtatur: & pĩ guiſt ima uota nõ ſe ſ bicit:
f, Dr, Quod quidem non ſolum illius temporis hominibus ſed & nobis accidit ſi ſimi lia delinquam &£—
ſi ln Lu.ĩ9·aA de rapinis & periuriis ſceleribuſq; quæſita deo nos putem us offerre & noſtra peccata redimere: Cũ.
N JMMM legerimus zacheũ quicquid rapuerat: ln quadruplum reddidiſſe: & de his quæ bene quæſierat: me⸗
diam obtuliſſe ſubſtantiam: neq; enim quod male quæſitum erat in dei donaria poterat offerre: ni
e Pro 3 b i prius dominis ſins redderet & poſtea impleret quod ſcriptũ eſt: honora dominum de iuſtis tuis
E Prou.iʒ.b. laboribus & redem ptio animæ uiri propriæ diuitiæ. De mercede enim meretricis deus uota nõ ſu
le Mich.iʒ: b ſcipit econtrario iuſtus dicere poteſt dirigatur oratio mea: Quæ oratio iudæ proditori uerſa eſt iIn
pᷣs· i410 Ppeccatum. Non enim habebat bonum odorem: ſed opere loquæbatur: putruerunt & corruptæ ſut
Ps. 108. cicatrices meæ: quæ omnia & hereticis dicere poſſum us: qui dum fu giunt leonem: incurrunt in ur
6. 37. ſum & in greſſi domum quam putant eccleſiam dei innitũtur parietibus quos ipſi fecerunt & a ſer
i pente m ordẽtur: Quorum lucem & diem tenebræ eripiunt & caligo: ita ut palpabiles tenebræ ſint
& interficiãtur primitiæ eorum: horum deus odit ſacrificia a ſe proicit: Et quotienſcumq; ſub no
— n mine dñi fuerint cõgregati deteſtatur fœtorẽ eoꝶ & claudit nares ſuas: odiſſe ãt & pieciſſe & non
in odorari: humana loquitur ſimilitudine ut nos affectum dei noſtri: ſermonibus cognoſcamus: Et ſi
Al holocauſta obtulerit ut uideãtur ieiunare: dare elemoſinas: pudicitiã polliceri: quæ holocauſta ſũt
mh uera non ea ſuſcipit dominus nec dignatur aſpicere pinguiſſimas hoſtias eorum: Non enim ſacri/
cni Luc.zia. ficiorum ma gnitudinem ſed offerentium merita cauſaſq; diiudicat: Vnde & uidua quæ in euange
un⸗, gelio in corbonam duo minuta miſerat omnibus a ſaluatore præfertur: qui uota piguiſſima & ho
eche K medulatas ſe offerre credebant:De multo dantes parum: Cum illa totum quod habuerar ob/
umd tuliſſet: Manifeſtius & uerius hæc poſt aduentum domini dicuntur populo iudæorum qui deſtru-
mne cto templo & altari hoſtias offerre ſe credunt quorum deus odit & proicit feſtiuitates & non capit
im Luc. 23. c. odorem cœtus eorum. quãdo congregati dicũt crucifige crucifige talem & ſanguis eius ſuper nos
diin Mat.36. c. & ſuper filios noſtros: Et ſi obtulerit holocauſta in ſinagogis & munera in conciliis ſathanæ: & uO
Cun/ ta ꝓinguiſſima: non ea reſpicit dominus.ſicut non reſpexit munera caim: Qui bene quidem unum
mè& Gen 4. a. deum colunt: & recte offerunt. ſed in eo non recipiuntur quia non dinidunt in patrem & filium &
ſun ſpiritum ſanctum cõfeſſione. noſtra autem munera ideſt eccleſiæ quæ offernmus: de primitiuis no
ipſo lrh ſtris reſpicit deus: ſicut reſpexit quondam ſacrifſicium abel. JM
omni, CAufer a me tumultum carminum tuoꝛũ ⁊ cãtica lyre tue non aundiam.
Uni’ 8,5 CPulchræ cantica leuitarum quibus laudabant dominum tumultum uocat ſonitumq; confuſum:
limmi An quia non eſt pulchra laudatio in ore peccatoris: Et hæc eadem idolis quoq; offerre cõſueuerant: lu
de I Gen. iv. 6. dæorum quoq; traditio: & pſalmi quos in ſinagogis canunt: & hereticorum compoſita lauda. D
n eu PS. 49. tio tumultus eſt domino: Et ut ita dicam grunnitus ſuis & clamor aſinorum quorũ magnis carni.
ebue lir bus iſrahelis opera comparantur.pſalmum autem & carmina & lyram & organa uel iuxta litteram
ine i0 accipe in populo iſrahel quæ olim fiebant imagine futurorum: Vel iuxta ſpiritum in nobis: & in he
ni/200l reticis quæ ſi bonis operibus iungimus. audiuntur a domino: ſi malis claudit aures ſuas & impiorũ
. cantica non dignatur audire. H U
es C SEt reuelabitur quaſi aqua iuditium ⁊ iuſtitia quaſi toꝛrens foꝛtis. .
. CSicut aqua ſi labatur in pronum quod prius texerat nudat & patere facit oculis omnium ſic iudi/
i 86. tium dei atq; iuſtitia quæ de ſuo populo iudicabit patebit omnibus & feretur in iĩſtar torrentisfor/
tiſſimi qui quicquid arripuerat ſecum trahit & ſibi Obſiſtere nõ patitur.iuxta. Ixx. autẽ uoluitur qua
ien ſi aqua iuditium peſſimorum: quia non ſtat in una ſententia ſed circunfertur omni uento doctrinæ
Hum M Ephe. 4. c. quod probauerat improbans & quod prius laudauerat putãs eſſe pro nihil o:iuſtificationes eorum
lhn non fluminibus & puriſſimis fontibus: ſed turbidis cœnoſiſq; torrentibus comparantur: Qui ſuas
aquas non habent ſed de ſaxis ac uepribꝰ rupibuſq; collectas: Quas qui tranſire uoluerit: ſtatim ra
Cern pietur in præceps & ſubuerſis pedibus dicere non poterit ſtatuit ſuper petram pedes meos: Calcat
lenin Ps. 39. enim ſuper arenas quæ non habent fundamentum: & cum periclitatus fuerit loquitur iuxta hebre
ben Ps. iz3 os torrens tranſiuit ſuper animam meam: & ecõtrario de iuſtis legimꝰ quorum non uoluitur ſicut
ming n Pro. iz. u aqua iuditiũ & iuſtitia non fertur quaſi torrẽs inuius: cogitationes iuſtorum iuditia.
umn CNunauid hoſtias ⁊ ſacriſiciũ obtuliſtis mihi quadraginta annis domus iſrahel.
CEx hoc loco diſcimꝰ oẽs hoſtias & ſacrificia q in deſerto obtulit iſrahel nõ deo obtuliſſe ſed mo/
4 loch regi ſuo:cuius portauerũt tabernacula & imaginem idolorũ ſuorũ ſtatuarũq; uenerati ſũt:
nid ſit ipſa imago uel idolorum ſequenti ſermone demonſtrat: ſydus dei ueſtri quod hebraice dicitur
nͦ chochab: ideſt luciferi quem ſaraceni hucuſq; uenerantur: Quam ob cauſam migrare eos fecit do/
lüm minus trans damaſcum:ideſt in aſſirios atq; chaldæos: cuius omnipotentia ex quo dominus deus
mn exercituum: demonſtratur. Quærimus quomodo hoſtias & ſacriſicium non deo obtulerunt in de
. ſerto ſed regi ſuo quem luciſerum nuncupant ex eo tempore quo in aures aureas in ruſl confla

ve

DTiero.liber

tilem tranſformarunt dicenres iſti ſunt dii tui iſrahel omnia quæ fecerunt non deo ſed idolis fe Exo. 32. 2.
ciſſe monſtrantur: Quod poſtea quædã domino eos legimus obtuliſſe non uoluntate: ſed pœnarũ
fecerüt mœtu: Et eorum interſectione qui propter idola corruerunt: Dominus autẽ non ea quæ of
feruntur.ſed uoluntatem recipit offerentium: Deniq; ubicũq; occaſio fuit ſemper corde reuerſi fſfſr
in ægyptũ deſiderantes allia & cæpe & cucumeres & cames ægyptias: Et manna quod de cælo da- Num. il. b.
tum eſt contemnentes. Quod ut ſic intelligamus: Stephanus primus martir euangelii dignus no-
mine ſuo in apoſtolorum narrat hiſtoria: &niâtum fecerunt in illis diebus. nec putandus eſt prim
martyr erraſſe quia pro eo quod in propheta ſcriptum eſt trans damaſcum dixerit trans babylonẽ. Act. 7. e.
magis enim intelligentiam quam uerbum poſuit: Quia trans damaſcum ducti ſunt in babylonem
ſiue trans babylonem. In eo autem loco in quo lucas poſuit moloch: & in hebreo ſcriptum mel/
chechem. aquila &. lxxx. tranſtulerunt molchomSimachus. & theodotio regis ueſtri. Pro eo quoq;
quod in. lxx. legitur rephan: aquila & ſymachus ipſum hebraicum tranſferentes poſuerunt chion:
theodotio obſcuritatẽ: rurſum pro ſochot aquila tabernacula: Symachus &. lxx.tabernaculũ: theo/-
dotio tranſtulit uiſionem: & hoc in omnibus ſcripturis ſanctis obſeruandum eſt apoſtolos & apo/
ſtolicos uiros in ponendis teſtimoniis & de ueteni teſtamento non uerba conſiderare: ſed ſenſum
nec eadem ſermonum calcare ueſtigia dummodoa ſententiis non recedant. Quicquid autem iu-
xta litteram dicitur cõtra populum iudæorum: hoc omne refer ad eos qui ſub nomine chriſti uene
rantut idola & praua ſibi dogmata confingentes portant tabernaculum regis ſui diaboli: & imagi-
nem ſtatuarum & idolorum ſuorum. non enim unum colunt idolum:ſed per ueritatem doctrinæ . .
diuerſos adorant deos & ſydus dei ſui: qui cum ſit angelus ſathanæ tranſſiguratur ĩ angelum lucis: 2. Cor.il. c.
& cadet de cælo quaſi fulgur: Et chriſtum imitatur antichriſtus: pulchreq; intulit: quæ eciſtis uobis Luc. io. c.
non enim ea acceperunt a domino ſed de propria mente finxerunt: Vnde migrare eos faciet domi
nus trans damaſcum ut non bibant ſanguinem domini: ſed tranſeant in babylonem: Et audiãt per
prophetam-Calix aureus babylon inebrians omnes gentes: Damaſcus enim ut crebro iam diximꝰ Hie. J1. KxD.
interprætatur ſanguinem bibens: ſiue ſanguis cilitii: ut per pœnitentiam ad bibendum domini an
guinem prouocemur. M
CAhe qui opulenti eſtis in ſyon:⁊ conſiditis in monte ſamarie.
CAd ſyon in ſupra diximus & ad montẽ ſamariæ. ideſt ad duas tribus quæ appellabantur iuda &
ad decẽ quæ iſrahelis nomine uocabantur. prophetæ ſermo fertur: Et maxime ad eos qui in utroq;
populo optimates ſunt & principes: & uacãt delitiis in exemplum illius diuitis purpurati: qui læta bn.
batur in cõuiuio: & in tantam erigabatur ſuperbiam: ut lazarum ante hoſtium ſuum plenum ulce/- Luc. i6. e. 64
ribus non dignaretur aſpicere: Et ne hoc quidem ei tribueret quod periturum eſſet ex mẽſa:ſſti ſũt 2e
capita populorũ qui conſidũt in diuitiis & opulenti ſũt ĩ ſyon: & habent fidutiam in monte ſama/
riæ & ingrediũtur pompatice domum iſrahel: Vt tumorem animi corpus oſtendat & pomparum .
ferculis ſimiles eſſe uideantur. iuxta legem autem tropologiæ: Et. lxx. interprætes ſyon refertur ad ps. 9.
eccleſiam de qua ſcriptum legimus: qui exaltas me de poriis mortis: ut annuntiem omnes laudes
tuas in portis filiæ ſyõ: Mõs uero ſamariæ propter ſuperbiã & iactantiã cuſtodiæ mandatorũ dei in
telligitur ſuper hereticis qui deſpiciunt eccleſam quia infirma mundi elegit deus. ut confundat for
tia & ſtulta. ut perdat ſapientiam ſapientium: Et intelligentiam prudentium reprobet: iſti uidemia j. Cor. i. c:
nerunt primitias gentium ut ſub nomine chriſtiano introducerent eos in torcularia ſua ubi non
calcatur uua:ſed perditur: ubi non muſtum exprimitur ſed uenenum. Et ingreſſi ſũt ſibi: pulchre di/
xit ſibi non enim ingreſſi ſunt in domino:ſed ſibi ingreſſi ſunt. alioquin deo magis egreſſi ſunt. dũ
recedunt de eccleſia: quodqʒ ſequitur domum iſrahel.iuxta. Ixx. in pricipio capituli ſequentis legẽ/
dum eſt:iuxta hebreos in finem huius quod expoſuimua. .. J l
EXPLIGIT LIBER SECVNDVS. INCIPIT PREFATIO IN LIBRVM TERIIVM EIVS

Recjb

Ræpoſtero ordine atq; confuſo duodecim prophetarum opꝰ & co
ed. punmus &e chuiſo adiuuante complemus: Non enim a primo uſq; d lchn
”“D nouiſſimum iuxta ordinem quo legũtur:ſed ut potuimus:&ut roga 7.
N MX1 vekct gati ſum“:ita eos diſſeruimus: Naũ. Micheã. ſophoniam. & ag-
6 geum 1Aοαο α%Taα Tαπσ paule eiuſq; filiæ euſtochiæ οασ‿
EEA ſecũdo in abbachuc duos libros chormatio aquileienſi epiſcopo de/
S llegaui: Tertio poſt longi temporis ſilentium abdiam & ionã tibi im
Npræcäãti ediſſerui: Præſenti anno qui ſexti conſulatus archadii augu
NH AEE⸗ EE ſti: & annetii probi faſtis nomen impoſuit Exuperio toloſanæ eccle/
o . AN V ſiæ pontiſici: zachariam. & eiuſdem urbis mineruio & alexandro mo
N& π1[ nachis malachiam prophetas interprætatus ſum ſtatimq; recurrens lalhe.
r ad principium uoluminis oſeæ & iohel & amos tibi negate non po
EE . = . kui;

,
u ln
rl
iſi⸗
dc
d⸗
oni,
nen e⸗
mel⸗
n
thed
o
nün
emi⸗
fiber⸗
img,
Nnne
nhic⸗
ucbol
tcon
ühe
curdg
niniſn

NN

iuchs
nun
uilen
mulce
elſtifl
Kelama
unn
Sluce
ticein
rhr
iemi
bivon
nech/
di

ukn⸗

1. Para. 25⸗

&.26.

ps.18

Eccłs.⁊.b

Super ⸗Amos.c. vi.

tal: Et poſt grauiſſimam corporis egrotationem dictandi celeritate oſtẽdi temeritatem meam: Vt
quod alii ſtilum ſæpe uertendo non audent ſcribere: Ego committerem caſui qui ſemper dictãtes
ſequitur & de ingenio atq; doctrina audatiæ periculum facit: Quoniã ut ſæpe teſtatus ſum: laborẽ

propne ſcribendi manus ferre non ualeo: Et in explanatione ſanctarum ſcripturarum nõ uerba cõ
poſita & oratonis floribus adornata ſed eruditio & ſimplicitas quæritur uetitatis.

INCIPIT LIBER TERTIVS CAPITVLVMSEXTVM. W
HRM NRanſite ⁊ in chalanne ⁊ videte.⁊ ite inde in e math magnam:⁊ deſcen
Oite in geth paleſtinoꝛum. JMM
N CTranſite omnes in chalannæ: quæ nunc appellatur theſiphon: & trã
NRiſite omnes Qui ſunt iſti omnes? utiq; illi de quibus ſupra dixerat: optima
ℳtes capita populorũ: & qui opulẽti eſtis in ſyon: & confiditis in monte ſa
' mariæ: Vos igitur tranſite in perſidis ciuitatem: & diligenter attendite. &
iinge pergite in emath magnam quæ nunc antiochia nominatur. magna
MAAautem uocat ad diſtictionem minoris emath quæ appellatur Epiphania:
–Vnde uſq; hodie pergẽtibus meſopotamiam prima manſio uocatur em
mas: corrupto quidem uocabulo: ſed priſtini nominis ueſtigia retinens

4

(REAcuius regio appellatur reblatha: in qua præſente nabuchodonoſor regis
— Nehm UH judeæ ſedechiæ interfecti ſunt, filii & oculi illius excecati: & deſcendite in
quit in geth paleſtinorum. uos qui habitatis in monte ſyon & in monte ſamariæ: deſcendite ad pa/-
leſtinos qui moranturin campeſtribus & ad optima quæq; regna horum qui in diuerſis ciuitatibꝰ
ſubiacent gazæ & aſcalonis.azoti accaron.& geth:& uidete ſi latior terminus eorum termino ue//
ſtro ſit.utrum uos an illi maiores obtineatis prouintias: Vos inquam uos de populo iſrahel qui ſe/-
parati eſtis in diem malum:in die uidelicet captiuitatis & appropinquantis ſolio iniquitatis ad ini
quũ iudicem pergitis babylonium: Qu cum hec paſſuri ſitis nunc dormitis in lectis eburneis & la
ſciuitis in lectis mollibus ut ſomno libidinem copuletis: Qui comeditis non ad repellendam fa-
mem && ad ſuſtẽtandum corpus humanum: ſed ad delitias atq; luxuriam: ur gricqud in gregibus
& in armentis tenerum & pingue eſt: ueſtræ gulæ paretis: quibus non ſufficit libido pœnis & gut/
turis eſtuans cibis delicatiſſimis: niſi tibiarum & pfalterii & liræ canticis aures ueſtras mulceatis: Vt
quod dauid fecit in cultum dei læuitarum ordines & organorum tepperiens uarietates: Vos ad uo
luptatem & luxuriam conferatis. Et bibitis in fialas uinum: non ad ſatiandam ſitim: ſed ad opprimẽ
duùm animum: Et ungimini: non ad labores corporis mittigandos oleo puriſſimo. ſed unguentis
prætioſiſſimis: cumq; his delitiis afluatis: ſi quos uideritis perire de populo.nulla miſericordia ſup
eorum interfectionem flectimini: Sed cõtemnitis quaſi bruta animalia: Et in ſuo beſtias cruore pe
untes: Hunc eundem ſenſum etiam Ezechiel propheta ſub paſtorum ponit exemplo. qui come/
dunt lac de ouibus: Et ueſtiuntur lanis: Et quicquid primum eſt deuorant: & uulnerata non ſanant:
confracta non ſolidant:pereuntia non requirunt: Cuncta quæ iuxta hiſtoriæ diximus ueritatem ſe
cundum. Ixx. interprætes ad allegoriæ nubilum tranſferamus: Domus iſrahel quæ a me receſſiſti ꝗᷓ
confidis in monte ſamariæ: quæ uidemiaſti primitias nationum: Tranſi & uide & perge ad muros
plurimos.hoc enim interpᷣtatur emath: rabba:atq; inde clementer deſcende in torcular eorum qui
cadent bibentes. geth enim & philiſtiim hoc reſonant: & omnia contemplare præcipueq; optima
regna uel optimas ciuitates de omnibus regnis & conſidera ſi plures ſunt termini eorum quam ue
ſtri. Si enim uoluerimus mente tractare & uniuerſarum gentium diſcutere philoſophiam. ægyptio

rum indorum atq; perſarum repperiem anguſtiores earum terminos. ſanctarum terminis ſcriptu

rarum:In omnem enim terram exiuit ſonus eorum. Iſti quibus ſupra dixerat domus iſrahel tranſi-
te omnes & uidete a qualibus uitiis ad meliora tranſire iubeantur ſequens ſermo demonſtrat: Qui
ueniunt in diem malum: Non quo dies ullus ſit malus: ſed quod unuſquiſq; paret ſibi malum iuxt⸗
illud quod in eccleſiaſte legimus. ne dixeris dies priores meliores erant mihi quam iſti: quoniam
non in ſapientia interrogas ſuper hoc ſtultum eſt enim referre ad tempora. cum in noſtra ſit pote/
ſtate uel bonum diem nobis facere uel malum. Iſti appropinquant atq; contingunt ſabbata menda
tia quomodo enim circunciſio carnis & circunciſio cordis appellatur: & ſunt in manifeſto iudæi &
in occulto quorũ alterum abiicitur alterum comprobatur: Ita ſunt ſabbata domini ſancta & uerita
te ſubnixa:Et alia non ſancta atq; mendatia quæ occidentis litteræ ſequuntur otiũ: qdq; ſequitur.

Qui doꝛmitis ſuper lectos eburneos.

CSic interprætari poſſumns: Qui athleta eſt domini & exercetur ad luctam & præparat ſe cõtra ad
uerſarias poteſtates dormit in nuda humo imitans iacob: & ponit ſibi lapidem ad caput quem

reprobauerunt ædificantes & factus eſt in caput anguli: Qui uero delitiis uacant atq; luxuriæ: & om

nia uentris cauſa faciunt:Dormiunt in lectis eburneis mortui animalis & immundi herent oſtibus:
Ue hiiii

PHiero.liber

Et quia pulchra uidentur uitia & præſenti nitore delectant requieſcunt in eorum lectulis & ſopore
grauiſſimo deprimuntur. Iſti non comedunt ſolidum cibum & athleticum de quo roborentur ui/
res luctantium: ſed molem & tenerum & ſiniſtrarum partium: quales ſunt edi de gregibus & uituli
ſaginati & teneri imo adhuc lacte nutriti: hoc enim ſignificat &ανσπα ra B. Concrepant quoq;

mambus ad uocem organorum & ſonitumeut omnia opera eorum ſpectẽt uoluptatem: nihilq; fa

ciant niſi quod uentri procuret & lIibidini: nec ſtatim nobis illud prudens lector opponat. Et quo
modo ſcriptum eſt flumina concrepent manibus & omnes gentes plaudite manibus iubilate deo
adiutori noſtro: l bi enim non ad organorum dicuntur ſonitum concrepare ſed in laudes dei
unum habere cõſenſum: Poſt organorum uocem intulit quaſi ſtantia putauerunt. Et non quaſi fu
gientia: res enim ſeculi & omnia corpota ſecũdum epicurum per momenta fluunt: nihil enim fuga
tius ſeculo:rebuſq; ſeculi quas dum tenemus amittimus & per infanriam: pueritiam: iuuentutem:
uirilem: & igraueſcentem ac maturam ætatẽ: annoſq; ultimos ſenectutis in quæ ſeptem ſpatia phi-
loſophus uitã deſcribit humanam mutamur: & currimus: & neſciẽtes ad mortis terminos perueni
mus. Quodq; ſequitur. 2
CAui bibunt defecatum vinum.
CProprie referri poteſt qui quaſdam ſcripturas probant:quaſdam reprobant:defecata cupientes ui
na potare. cum in ſanctis ſcupturis nihil turbidu ſit: at cenoſum: ſed totum de ſuperiori unda pu
riſſmum:ſſti primis unguntur unguentis: qui non habentes artem ungnentaria m abſq; ulla ſcien
tia ſcripturarum: & traditionibus ac doctrina apoſtolorum uẽdicant ſibi ſacerdotii dignitatem: &
unctos domini ſe eſſe dicunt:oleumq; puriſſimum ſenſus ſui fece contaminant. Cumq; hæc faciãt
interfectione eorum quos deceperunt nullo dolore cruciantur: ſed gaudent in alienis mortibus: &
miſerorum ſanguine delectãtur: ſenſus iſte pulcherrimus in quo dicitur quaſi ſtantia putauerũt &
non quaſi fugientia in hebraico non habetur: ſed pro eo ſcriptum eſt ſicut dauid putauerunt ſe ha-
bere uaſa cantici.unde uidetur mihi ab interprætibus additus qui in diſcretione luxuriæ contra ui/
tia & uoluptates huiuſmodi ſententiam protulerunt: ut non uerterent quod ſcriptũ erat ſed de ſuo
quod ſibi uideretur adderent imo mutarent. S .
CQuapꝛopter nunc migrabo in capite tranſmigrantium:⁊ auferetur factio laſciuientium.
CPropter ſuperiores cauſas quas propheticus ſermo deſcribit eorum qui dormiunt in lectis ebur/
neis & laſciuiunt in ſtratis: & comedunt agnos de grege: & uitulos de medio armenti: Et canunt

ad uocem pſalterii: bibunt in fialis: Et optimo unguento delibuti ſunt: & inſuper nihil patiuntur

ſuper contritione populi eius qui de ioſeph ſtirpe generatus eſt: Nunc dominus comminatur & di
cit quia iſta & iſta fecerunt migrabunt in capite tranſmigrantium. Et eſt ſenſus nequaꝗ in futurum

pœna differtur neq; longis poſt ſeculis prophetatur: quod nunc ingruit:nunc uenturum eſt meus
ſermo prædicit. ituros eos eſſe in principio tranſmigrantium principes uidelicet: & potentes: quibꝰ
ſupra dixerat. Audite uerbũ hoc uaccæ pingues quæ eſtis in monte ſamariæ: & rurſum: Whe ꝗ opu
lenti eſtis in ſyon & confiditis in monte ſamariæ optimates capita populorum: Vos qui primates
eſtis diuitiis:primi captiuitatis ſuſtinebitis iugum: Secundum illud quod in Ezechiele ſcriptũ eſt a
ſanctuario meo incipite: non a ſanctis ut pleriq; eſtimãt: ſed a ſubuerſione templi quod ſanctum fu
it:potẽtes enim potenter tormenta patiẽtur:Et cui plus creditur plꝰ exigitur ab eo. & aufferetur in
quit factio laſciuientium qui in capiendis uoluptatibus unũ habuere conſenſum & cõmeſſationes
exercuere ac ſimbola:hi pariter auferẽtur ut quorum una fuit Iuxuria. una ſit pœna. pro quo. Ixx. in/
terprætati ſunt. auferetur innitus equi & ephraim. quod in hebraico nõ habetur: & ex ſuperfluo diſ
ſeretur a nobis cum tropologiam texere cœperimus. Iurauit dominus deus in ſemetipio ſiue ut in
hebreo legimus in anima ſua. iuxta illud quod in eſaia ſcriptum eſt. neomenias & ſabbata ueſtra
& dies feſtos:odit anima mea: Nõ quod geus animam habeat: ſed quod humanis loquatur affe
ctibus nec mirum ſi animam habere dicatur: cum etiam membra cætera quæ uiliora ſunt anima pe

des & manus ac uentrem: Et artus cæteros ſe habere teſtatur: quod ſi oppoſuerint nobis hi qui chri

ſtum negant humanam habuiſſe animam: ſed ĩK humano corpore deum fuiſſe pro anima Audiant
in chriſto ſubſtantiam animæ demonſtrari: quomodo in membra corporis eius habuere ſubſtanti

am: In deo autem patre ut cætera quæ dicuntur non ſunt membra:ſed per eorum uocabula eſſciẽ

tiarum diuerſitas inducitur: Sic & animam non eſſe ſubſtantialem: ſed affectum mentis internæ &
cogitationum locum per quem deus ſuam iudicet uoluntatẽ. Iurauit dominus deus exercituum
ideſt ſabaoth pro quo uirtutum. Ixx.tranſtulerunt ſe deteſtari ſuperbiam iacob:Et domus eius odiſ
ſe:hic iacob ſecundum ſuperius capitulum ubi ſcriptum eſt: & nihil patiebantur ſuper contritione
ioſeph aut decem tribuum accipi: aut certe uniuerſam domum duodecim tribuum: Et traditurũ ci
uitatem cum habitatoribus ſuis uel ſamariam uel certe hieruſalem aut ĩ commune utrumq; quod
ad tempus domini ſaluatoris referre poſſumꝰpoſt cuius aduentum & paſſionẽ deteſtatus eſt deus
omnem ſuperbiam uel iniuriam iacob. Quia illum fabri filiũ & ſamaritanum & habentem demo⸗-

Eezch. 9. c
Sap. 6.a.

Eſaie.l.d.

Math.i·g

ſehh⸗

ſbqc⸗
uch. 9.
giele ⸗
Ahe,

(enidd
lreid⸗
itd.
lege
5649

Zo i4
loia.
Luo.
ho ⸗
i⸗
it
i.

letieb

de
li⸗
dlli

o⸗

n
tra kſe
ſte
ape
chii
lin
tmnti,
ſci
ne
Odl
jone
i,
Mat⸗
0
1

Mar 6 6.4.
lIoa. 8. f.

ps.19 2
5S:32.
Deut 17
Iob.39.c.
zach. 9. b.
Hiere.).c.
Ad he.6.c

Gen. i8. d.
Eze.i8.a.
Mat.8.c.
Luc·9.g.
Ps. 49.

ps 48. c
Io.i. a.
ExO 2 iz. d-
Ps. 77.
&. io 4
&. i34.
&.3.

Super ⸗Amos.c.vii.

nium conclamabant iccirco hieruſalem tradita eſt cum habitatoribus ſuis romanis exercitibus: Et
in tantum dei cõtra eos ira deſeuit: ut etiam ſi remanſerint decem uiri in domo una ipſi quoq; mo/
riantur: Et propinquus ſiue uicinus comburat cadauera mortuorum ut efferat oſſa de domo quia
præmorientium turbæ integra corpora efferre non ualeant. Cumq; iam laſſus fuerit aſportãdo.in
terroget eum qui in penetralibus domus eſt utrum ſuperſint quos ſibi tradere debeat: Et ille reſpõ
deat finis eſt iã nõ habeo què tibi tradã ad ſepeliendum: Et anteqᷓ non habere ſe iuret: ille qui inter
rogabat:Et foris erat & non eſſe cognouerat imperat ei & dicit. Tace & nõ recorderis nominis do
mini:Hoc autem iccirco commemorat ut oſtendat ne malorum quidem pondere & neceſſitate cõ
pulſos uelle nomen domini confſiteri: Et in tantam apud iſrahel obliuionem dei ueniſſe uocabu/
Ium:ut ne in ſimplici quidem iuramento nomẽ eius dignetur audire: Tenues hiſtoriæ lineas duxi
mus nunc allegoriæ imponamus manum. Principes hereticorum qui propter delitias ſuas meum
populum deuorabãt & nihil patiebantur ſuper contritione ioſeph. primi dicuntur ad pœnas: & au
feretur innitus equi & ephraim qui in ſcripturis ſanctis dupliciter accipitur: aut in ſuperbiam potẽ-
tatumq; eorum qui inniunt: aut in libidinis magnitudinem: in ſuperbiam malorumq; conſenſum
ut ibi. hi in curribus & hi in equis. Et falax equus ad ſalutẽ: & regibus iſrahel præcipitur ne ſibi mul
tiplicent equos & in libro iob: Vox equi clangori tuba comparatur. in zacharia quoq; legimus
quod euangelli teſtimonio comprobatur & refertur ad præſentiam ſaluatoris gaude nimis
filia ſyon. prædica filia hieruſalem. in libidinis uero magnitudinem & efftenatum coitus deſi-
derium ut hieremia qui luxurioſos adulteroſq; deſcribens intulit: Vnuſquiſq; ſuper uxorem proxi
mi ſui inniebat: tales equos chriſti aduentus & dei ira ſubneruat:Et iurat domimus ſuper ſemetipſũ
quia maiorem per quem iuret non habet: ſe deteſtari omnes hereticorum cõtumelias & uniuerſas
regiones eorum odiſſe: Quicquid enim iniuria eſt & dignum odio dei. Et ablaturum ciuitatem &
conciliabula eorum cum his qui habitant & populum uidelicet & magiſtros: & etiam ſi reliqui fue
rint decem uiri: qui ſi fuiſſent in ſodomis & gomorris nequaꝗᷓ ſuper eas deſcendiſſet incendiũ om-
nes eſſe morituros ea morte quæ ducit ad tartarũ: de qua Ezechiel ſcribit anima quæ peccauerit ip
ſa morietur. Iſtorum oſſa ſepeliunt propinqui & domeſtici eorum: de quibus dicitur: dimitte ſine
mortui ſepeliant mortuos ſuos: Et ille qui foris eſt & domum non ingreditur mortuorum: ſed ma
gis mortuos foras eicit imperat ei qui comburit mortuos & diſſoluit in cineres: & eorum oſſa com
minuit ut taceat:Et puriſſimum dei nomen mortuo ore non maculet peccatori autem dixit deus:
quare tu enartas iuſtitias meas: & aſſummis teſtamentum meum per os tuum: Vnde & nos proui
ere debemus ne mortui ſepeliamus mortuos: ſed ut magis uiuentes eos qui ſunt mortui produca
mus ad uitam: Quod ſi non fecerimns imperatur nobis & dicitur tace: quia indigni dei nomi-
ne iudicamur. „N—
Auia ecce dominus mandauit ⁊ percutiet domũ maioꝛẽ᷑ ruinis:Et domũ minoꝛẽ ſciſſionibꝰ.
CQna in tatam rabiem proſiluiſtis: ut etiam mortis tempore & iminentibus malis nolueritis no-
mẽ domini nominare: ideo mandauit dominus & percutiet domum maiorem ruinis: Et domum
minorẽ ſciſſionibus: ſi mandat quomodo percutiet:ſi percutit: quomodo mãdatur: ſed in eo quod
mandat & iubet miniſtris. uidetur ipſe percuttere quomodo in iubente patre & faciente filio fecit
ipſe qui iuſſit.Impleto illo uerſiculo.ipie dixit & facta ſunt ipſe mandauit & creata ſunt. Omnia eniĩ
per ipſum facta ſunt & ſine ipſo factum eſt nihil. Et in ægypto primogenita quæ ab exterminato/⸗
re cæſa referuntur.ſe dominus interfeciſſe teſtatur. Sic & in præſenti loco mandat dominus Et ip-
ſe percutit per miniſtros: Domum maiorem ruinis: ideſt decem tribus quæ appellabantur iſrahel:
Et domum minorem ſciſſionibus:duas tribus quæ regebantur ab ſtirpe domus dauid: Et nota ſin/
gulorum proprietates. iſrahel quia maiora peccauerat feritur ruinis: Et in eternam traditur captiui/
tatem domus autem iuda in qua erat templum & quæ ex parte peccauerat.Ixx. annorum captiuira
te retinetur: Et non percutitur ruinis ſed ſciſſionibus: Sciſſa enim domus ſarciri poteſt: ruinæ non
tã inſtaurationem quã ædificationem deſiderant: Cuius utriuſq; domus ruinas & ſciſſiones equis
& bubalis cõparat quorũ priores in petris currere nequæunt poſteriores tam indomiti ſũt ut iugũ

ceruicibus non recipiant: & cum ſilueſtres boues ſint propter feritatem nolint terram uomere ſcin

dere. Vos, autem cum equi & bubali naturam ſuam mutare non poſſint mutaſtis naturam dei: ut
dulce amarum faceretis. & fructum iuſtitiæ eius in abſinthium uerteretis: quæ eſt herba amariſſima
qui lætamini in nihili uel in idolo uituliſq; aureis qui nihili ſunt. dicente heſter ad dominum. Ne
tradas ſceptrum tuum his qui nõ ſunt: uel in nihili atq; mendatio: Qui propria fortitudine putaſtis
aſſumpſiſſe uos cornua: & reges: & potentiam: quibus uentilaretis inimicos: Quia igitur iſta feciſtis
Ecce ego ſuſcitabo ſuper uos o domus magna & domus minor quæ feriendæ eſtis ruinis & ſciſſio
nibusideſt o domus iſrahel & omnes duodecim tnibus gentem ſeuiſſimam aſſiriorum. & caldæo
rum quæ uos conterat atqʒ ſubuertat a principio uſq; ad finem.a capite uſq; ad caudam terminis
itii

õ

DD3LHiero. liber

terræ ueſtræ qui ſolem reſpiciunt uſq; ad torrentem deſerti ſiue occidentis ut. xxx. tranſtulerunt id
eſt ab emath uſq; ad rinocuraram inter quam & peluſium riuus nili ſiue torrens de heremo ueniẽs
mare ingreditur emath. ut ſupra epiphaniam diximus: quæ ab antiocho. cui cognomẽtum epipha
nes fuit nomen ſortita eſt: Qui autem putãt quod hic domus iſrahel decem tribus ſignificet expla
nare non poterunt. Quomodo in comminatione dicatur aduerſus decem tribus quod conteren/
dæ ſint ab epiphania uſq; ad terminos ægypti: quibus terris nõ utiq; decem tribus: ſed omnes duo
decim cõcluduntur: in quibus etiam fuit iudas & beniamin: Quidam iuxta ape Toντι domü
magnam & domum minorem iudaicum populum ſignificari putant & de gentibꝰ eccleſiam con
gregatam: illi enim magni propter patres uocantur: & legem & prophetas: nos minores qui abſq;
teſtamento fuimus & mandatis dei: de quibus in cantico legimus: Soror mea paruula eſt & ubera
non habet: quæ domus magna & parua in unam dei familiam congregata ſi non habuerit diſcipli
nam & dei mandata non fecerit percutietur ruinis & ſciſſionibus: Quotienſcumq; ergo uel in perſe
cutionibus uel in hereſibus & ſciſmatibꝰ domus dauid quæ eſt eccſeſia corruit atq; laceratur: dei p
cutientis oſtendit manum. quam ſi uelimus effugere comparationis audiamus & faciamus exem/
plum:in petris equi perſequi non ualent: petra chriſtus eſt qui donauit apoſtolis ſuis ut ipſi quoq;
uocentur petra es petrus: Et ſuper hanc petram ædificabo eccleſiam meam: Qui in iſtis petris fuerit
aduerſariæ poteſtates quæ appellantur equi: de quibus ſupra diximus perſequi eum non poterũt
curſibus præpeditis: Et per ſingulas petras corruentibus: Veniamus & ad aliam ſimilitudinê iuxta
conſuetudinem noſtram editionem. Ixx. ĩterprætum diſſerentes: Niſi omnino hæreamus in hebrai
co illuſiſſe lectoris diligentiæ & tacendo de editione uulgata: fruſtra eam propoſuiſſe uideamur:
aut retinebunt inquit in fœminis: haud dubium quin equos ſignificet de quibus ſupra dixerat ſi
perſequentur in petris equi: Iſti equi ideſt contrariæ fortitudines: qui inſaniunt ad fœminas: quan/
do uirilem uiderint animum & dei fortitudine roboratum non audent accedere: Quando uero
effeminatam mentem & unguentis ac delitiis eneruatam: Et in muliebrem uerſam mollitiem ſta/
tim inſaniunt & ſe tenere non poſſunt & geſtiunt ad libidinem: Sequitur: Quia conuertiſtis in furo
rem iuditium: Conuertit in furorem iuditium. Qui iratus iudicat: & dicente domino nõ accipies
perſonam in iuditium: & in alio loco:non miſereberis pauperis in iuditio: & quia dei iuditium
eſt ille irata ad iudicandum mente deſcendit: immo cum cauſam neſciat: nec iuditii nouerit ue rita/

tem ante præiudicat qualem debeat ferre ſententiam: frutum quoq; iuſtitiæ qui dulciſſimus eſt uer

tit in amaritudinem: Quod de una uirture diximus & de reliquis prudentia fortitudine temperan
tia quarum qui iratus fuerit fructum capere non poterit: & cum cœperit amari erunt: Vnde dicirur
in eſaia:uhe qui dicunt dulce amarum & amarum dulce hoc autem illi dicunt qui non cauſas in iu
dicando ſed perſonas conſiderant: Et fructum chriſti iuſtitiæ qui eſt dulciſſimus uertunt in amaritu
dinem: Quicumq; igitur aut cõſanguinitate aut amicitia: Et econtrario uel hoſtili odio uel inimi

citiis in iudicando ducitur peruertit iuditium chriſti qui eſt iuſtitia: Et ftuctum illius uertit in ama

ritudinem. Qui hoc faciunt lætantur in nullo uerbo bono:ſiue fruſtra ut ſymachus tranſtulit & re
ſte in ſuperbiam elati dicunt nonne in fortitudine noſtra habuimus cornua? Cum eregione iuſtus
in domino gloriatur & dicat in te inimicos noſtros uentilabimus cornu:Et in alio loco: Non enĩ
in arcu meo ſperabo:Et gladius meus non ſaluabit me. Vnde & in exodo iuxta hebraicum: Et aqui
læ editionem legimus. & Moyſes neſciebat quia cornuta erat ſpeties uultus eius qui uere dicere po
terat in te inimicos meos cornu uentilo: legimus & in alio loco exaltauit cornu populi ſui: Et exal
tauit cornu chriſti ſui: Et cornu altaris & munda animalia atq; cornuta quæ ſola offeruntur domi-
no quorum interprætatio non huius eſt temporis: ob hæc tanta peccata & extremam ſuperbiam
quæ iniquitatem loquitur contra dominum: & ponit in excelſo os ſuum gentem ſeuiſſimam do-
minus deus omnipotens ſuſcitaturum eſſe ſe dixit quæ conterat & contribulet eos immo prohibe
at ingredi in emath: & uſq; ad torrentem occidentis: emath interprætatur murus aut murata: VO“/⸗
cabuntur itaq; ab hac gente ſeuiſſima cui ſupplicia delegata ſunt. Cum fugeret ad ciuitatem muni/
tam quæ eſt cæleſtis hieruſalem ne introeant & ſaluentur in modum illius capituli: quod in geneſi
legimus ubi poſuit deus cherubim & flämeam rompheam quæ uertitur ad cuſtodiendam uiam
ligni uitæ: ut ꝗ eiectfuerat de paradiſo nequaꝗᷓ illuc ĩgrederet᷑ ĩidignꝰquodq; ſeꝗtur uſq; ad torrẽ
tẽ occidẽtis de ſexageſimoſeptimo pſalmo ut ĩterpᷣtabimur ĩ quo ſcribit᷑:cãtate dño pſalmũ dicite

nomini eius iter facite ei qui aſcendit ſuper occaſum. Niſi enim mala opera in nobis occiderit chri

ſtus non aſcendit ſuper nos: Cumq; illa occiderint & Chriſtum habuerimus aurigam. Tunc nobis
proficientibus & ad meliora pergentibus:in eodem pſalmo imperabitur. Cantate deo pſalite do-

mino qui aſcendit ſuper cælum cæli ad orientem: Vnde & in myſteriis primum renuntiamus ei

qui in occidente eſt nobiſque moritur cum peccatis. Et ſic uerſi ad oriẽtem pactum inimus cum ſo

Can. 98.c.

De ute.i.c

&.i6. d.
Exo. 23 ·a.

ExO4 d

ps- 77

Gen. z. d.

le iuſtitiæz

.

rd

klind

Rong.
Eſioe

em⸗
N in
en Mi
e
un
bri
:
uſti
n/
ero
ta⸗
to
ies Der
Im a
da/ ke;
ner
kan
ur
nin
lim
umi
ma
Ale
ſt
i

0
I Ero
. Ps. i⸗
n iN!
0

SGSuper NAmos..c.vii.

le iuſtitiæ: & ei ſeruituros nos eſſe promittimus. Pro torrente occidentis: Symmachus interpræta-
tus eſt uallem campeſtrem. Theodotio torentem arabiæ Aquila: torrentem qui eſt in planitiꝰ.
Quibus uerbis oſtenditur nequaquam in eis a murata ciuitate excluſis muniri poſſe peccata. Nec
peruenire illos ad torrentem campeſtrem & planum ſiue deſerti qui tortẽs dicitur uoluptatis:iux
pſal.xxxy. ta illud quod legimus: de torrente uoluptatis tuæ potabis eos.

CAPITVLVM SEPTIMVM.B

Ec oſtendit mihi dominus deus:⁊ ecce fictoꝛ locuſte:in pꝛincipio germinantium ſero
. CNõ ſolũ ea quæ multa ſecula poſt futura ſunt:propheticus ſermo pᷣdicit: ſed & uicina
& quæ ſtatĩ uaticinium conſequantur: Solemus enim homines multo plus de nobis quam de po/
4. e.20. d. ſteris cogitare dicente Ezechia fiat pax in diebus meis: Et ut qui uiderint rebus expleta: quæ ante
annuntiata ſunt conuertantur ad cultum dei in cuius prophetis diuinationis eſt ueritas: oſtendit
igitur dominus ſennacherib regem aſſyriorum cum inſinita exercitus multitudine inſtar locuſtæ
uniuerſa tondentis eſſe uenturum:in principio imbris ſerotini: quando extrema dei omnipoten-/
tis miſericordia indigebat iſrael: huius autem locuſtæ fictor & creator eſt dominus. Quæ locuſta
uenit in principio imbris ſerotini quando cuncta uirent: parturit omnis ager & diuerſarum arbo-
rum flores in ſui generis poma rumpuntur. Et ut uno ſermone indicem quod uolo cunctarum
habũdantiam rerum flores arborum atq; herbæ ſegetum pollicentur. Has autem locuſtas quæ pri
mo uere uolitabãt bruchus ĩnumerabilis ſequæbatur. Qui ueniebat poſt imbrem ſerotinum: & ap
pellabatur tonſoruel tonſura regis: eo quod uniuerſa uaſtauerit & nihil pœnitus reliquærit herbæ
uirentis in terra. Hunc tonſorem ſiue tonſuram Eſaias acutam nouaculam uocat: quæ pilos om//
Eſaia. 7. d. nes & capillos iſrahelitici corporis raſerit: Cumq; ait dubitarem quæ eſſet iſta no uacula ſtatim in/-
tulit regem aſſyriorum. Nouacula igitur & tonſor regis exercitus caldæorum qui in modũ bruchi
uniuerſa popularus eſt: & non ſolum fruges ſed ligna: feænum: ſtipulamq; conſumpſit: fatum eſt
autem cum conſumaſſet bruchus qui uenerat poſt locuſtam comedere herbam terræ: & propheta
intelligeret quod uidebat ad præces uertitur. Et ait: Domine deus propitius eſto: obſecro: nolo in
ſubuerſionem populi mei mea uerba compleri: Nolo me ad hoc electum de paſtorum numero: ut
ruinam decem tribuum nuntiem: Quis enim ſuſcitare poteni Iacob: niſi tu ſolus: quo allidente
Rom. 9.ſ. nullus eſt qui ſuſcitet:paruulus eſt lacob: & crebra hoſtium incurſione deletus. Cumq; ille præcare
Eſa.io.c. tur & interioris hominis lachrimas funderet miſertus eſt dominus ſuper hoc & reſpondit: Nõ per
dam omne genu iſrahel: reliquiæ ſaluæ erunt: aut certe ſic accipiendum: duo pariter futura conſpe
xit: primum locuſtam: deinde bruchum: pro utroq; dominum depræcatus eſt: & in uno tantum
exauditur: ut bruchus uſq; ad internitionem cuncta non uaſtet: locuſta autem uolitans quædam
deuoret: quædam integra derelinquat. Videntur mihi. lxx. interprætes uerbum hebraicum Gozi.
quod interprætatur Tonſor ſiue tonſura intellexiſſe izai litteram Vau arbitrantes: & Bruchi in/
numerabilem multitudinem gog genti ſeuiſſimæ comparaſſe quæ terram iudæam uaſtatura aſ-
cribitur: Quid autem uoluerit aquila dicere: ecce ſerotinus poſt gaze regem cum gaza uerbo he/
braico aza appellatur:nõ ſatis intelligo:niſi forte pſum ſermonem goꝛi poſuit: & paulatim in ga/-
zair errore corruptus eſt:Dicamꝰ & ſpiritaliter: qui poſt opera iuſtitiæ: de quibus in propheta dici/-
Hiere.4. a tur ſeminate uobis in iuſtitia & innouate uobis noualia: & ne ſeminetis ſuper ſpinas: grauia pec/
caata commiſerint inducitur ſuper eos fœtus uel generatio locuſtarum: ueniens matutina: quan⸗-
do tranſeuntibus noctis tenebris: incipiunt ſua peccata cognoſcere: & quia non egerunt pœniten
tiam adducitur bruchus qui appellatur gog. rex: gog autem in lingua noſtra uertitur tectum: ſu
perba quædam & arrogans fortitudo: Cumq; terræ noſtræ fœnum ſtipulamq; conſumpſerit: qui/
CLuc.ĩꝭ. e. cunqʒ ſancti in populo fuerint ueniam præcabuntur & dicent. Domine deus propitius eſto: quis
Math. 9. c. enim alius ſuſcitare poterit Iacob: quis medicorum ſanare emorroiſſam niſi tu ſolus ad cuius ta/-
Mar. 6. ctum fimbrie ſtatim ſanitas redit. l
Luc.S.. C Paruulus eſt enim Jacob. .
Mal. 36.b CSiue modici numeri qa nulla in eis uel pauca uirtutũ remanſere ueſtigia: pœniteat te domine ſu
pſal.iOoi. per hoc qq factuꝝ te tuo populo cõminatus es:pœnitentiam aũt dei in ſcripturis ſic debemus ac/-
cipe:quomodo ſomnũ & iram: nõ quo deum pcœniteat & mutet ſententiã: qui loꝗtur ꝑ prophe/
tam. Ego deus & non mutor: & cui nos dicimus: tu autem idem ipſe es. Et anni tui non deficient.

Wiero.liber

Sed quo nobis ad meliora conuerſis. & ipſum pœniteat ſententiæ ſuæ ut nec iuſto reddat præmia
* quæ promiſit ſi declinauerit ad iniquitatem: nec peccatori pœnas quas comminatus eſt: ſi cõuer/
ſus fuerit ad ſalutem: dicitur ad eum qui acturus eſt pœnitentiam: ne dederis ſomnum oculis tuis:
neq; dormitationem palpebris tuis: ut libereris quaſi dammula de caſſibus: & ſicut aues ex laquæ/ p̃̈s. iʒ1.
is. Qui ſi dei primum mandata contempſerit: & poſtea in anguſtiis conſtitutus euigilare cœperit:
ſuſcitat dominus dormientem ſibi: & dicit exurge quare obdormis domine: ecõtrario qui theſau/ p̃ᷣs. 43.
rizauerint ſibi iram in die iræ deum iratum ſentient quod ſi elegerit pœnitentiam ira uertetur in
miſericordiam: & cum perturbationibus noſtris atque uirtutibus in utramq; pœnarum atque cle
mentiæ dominus commutabitur.
CBec oſtendit mihi dominus deus ⁊ ecce vocauit iuditium ad ignem dominus deus ⁊ deuo/
rauit abyſſum multam. „
CPrimum dominus oſtendit prophetæ fictorem locuſtarum in principio germinantium ſerotini
imbris: & poſt imbrem ſerotinum tonſorem regem: ſiue reges: & ut uerbum exprimamus e uerbo
tonſuram regis ſennacherb. qua cuncta decem tribuum totonderit: atq; uaſtarit: Nunc eidem do/

minus oſtendit Nabuchodonoſor immo uocat & uenire præcipit contra Iudam & Hieruſalem. ihe
Vocat autem ut templum & hieruſalem igne ſuccendat:& faciat in igne iuditium de eo qui quon klielii⸗
dam fuit populus ſuus: Cũq; ueniſſet ignis ad iuditium: & impleret domini iuſſionem: deuorauit
abyſſum multam:& comedet ſimul partem cunctas urbes zuckrtd⸗ partem domini quæ uocabatur
templum eius: Cumq; hoc propheta uidiſſet dixit ad dominum non ut ſupra propitius eſto obſe/ og
cro:ſed quieſce: uel deſine: ut quem cœpiſſe iam uiderat ceſſare præcibus impetraret: Præſertim cũ llrid⸗
nullus ſit alius qui iacentem & paruulum & humiliatum iacob ualeat ſuſcitare niſi domĩus qui po
teſt captiuos in caldæamq; tranſlatos reducere in terram iuda. Quia ſemel iuxta Oſeæ prophetäã pſal. 77.
& pſalmiſtam dicentem: ſilii ephraim intendentes & mittentes arcum decem tribus ad heretico-/ leniot
rum perſonam rettulimus quæ appellabantur iſrahel: & duas quibus iudas præerat ad eccleſiam: *

& eccleſiæ peccatores qui confitentur quidem rectam fidem:ſed propter uitiorum ſordes purgan/
tibus ſe indigent flamma.Iccirco nunc dominus ad ignem iuditium uocare ſe monſtrat ut uniuſ
cuiuſq; opus quale ſit ignis probet: & impleatur illud quod ſcriptum eſt. Ambulate in lumie ignis i. Cor. 3. c.
ueſtri: & in flammam quam ſuccenditis. Vnde & ad babylonem dicitur habens carbones ignis ſe/ Eſa. 0. d.
debis ſuper. Et in pſalmo. Lingua doloſa & plena mendaciis: igne carbonum dicitur eſſe purgan/
da. Quid detur tibi? Et quid apponatur tibi: ſagittæ potẽtis acutæ cum carbonibus deſolatoriis. pſal. ii9.
De his altaris carbonibus deſolator carbo duorum teſtamentorum forcipe p̃henditur. Et Eſaia la Eſaie. 6. c.
bia purgat immunda ut poſſit uerbum domini prophetare: uocatus autem ignis ad iuditium de/
uorat primum abyſſum: ideſt omnia genera peccatorum: ligna: fœnum: ſtipulam: & poſtea uenit
ad eos qui in peculium domini: & in eius parte reputantur. Tempus enim eſt ut incipiat iuditium .pe. 4. d
a domo domini. Et ĩ Ezechiel præcipitur his qui pugnas illaturi ſunt: a ſanctis meis incipite. Et in Eze. 9. c.
apoſtolo legamus: ſi cuius opus arſerit detrimentum patietur ipſe autem ſaluus erit: Cumq; omnes i. Cor.3.c.
fuerimus in peccato & iacuerimus ad ſententiæ ueritatem miſerebitur noſtri dominus. & quia par
uuli ſumus reſurrectionis nos tempore ſuſcitabit: ſiue ſuſcitauit per uirtutes qui uitiis iacebamꝰhoc
domino promittente atq; dicente:ſed & iſtud non erit: pulchræ autem dixit ſedetis: ut quia ſupra
lam dixerat hoc non erit:nõ enim in finem iraſcitur: neqʒ in eternum cõminatur: nõ ſecundũ pec/
cata noſtra fecit nobis: ſed quantum diſtat ortus ab occaſu longe fecit a nobis iniquitates noſtras. pfſal.ioꝛ.
Quomodo miſeretur pater filiorum miſertus eſt noſtir. ””ÿM
CMec oſtendit mihi:⁊ ecce dominus ſtabat ſuper murum litũ:⁊ in manu eius trula cemẽtarii.
CPrius quã de adamante diſſeramus quem Symachus &. Ixx. in hoc tranſtulerunt: Aquila & Theo
dotion ſtagnaturam & tabeſcentem: ut illam ſartaginem legimus in Ezechiele in qua populum Ezec.4·2.
obſidione uallante frixura ſigniſicatur. Etiam in decem tribubꝰ & in regno hieroboam qui nepos
erat hieu ſub quo propheta hæc cernit per ſtagnaturæ uocabulum demõſtraret: Dominus itaque
cernitur ſtans ſuper murum ſtagnatum ſiue litum & in manu eius ſtagnatio ſiue trula cementarii:
qua ſolent ſuperinduci parietes: & non ſolũ pulchritudinem accipere: ſed & fortitudinem contra
iniuriam imbrium & creberrimas tempeſtates legimus in Ezechiele dominum comminantem: Ezec. iz be
quod tempeſtate & grandine conſurgente nequaquã liniat nec ueſtiat parietem iſrahel: ſed dimit
tat templum diſſipari: Vnde & nunc dicit ille de quo ſcribitur ſtructor maceriæ uocabitur ipſe an/
gularis lapis & ædificator domus quod deponat trullam de medio populi ſui iſrahel: & ceſſare fa/
ciat atq; torpere:ut nequaquã ultra ſuperinducat eum & ſuo ueſtiat ac tueatur auxilio. Cumq; dñs
protectiõem ſuam:& ut ita dicã parietis ueſtimentũ trulla ceſſante ſubtraxerit. Tũc demoliẽtur ex/
celſa idolorum quæ hebraice appellantur bamoth. Et ſanctificationes decem tribuum diſolabun
tur ut deſtruatur dan & bethel in quibus adorabantur uituli aurei. Diximus ut potuimus quid ab
„ EN—.„X e EN. hebreis

.

i⸗
1

dos
gre
nn
umt
e
r
in

Philip. 2. a
Eſaie.liii.a

Ro.S.g.

Ioan.io.f.
Eſa.43.a

Super Amos..c.vii.

hebreis nobis iuxta hiſtoriæ ſit traditũ ueritatem. Tranſeamus ad ana gogen de xenocrate qti ſeri/
bit ſuper lapidum gemmarumq; naturis pauca uerba ponentes. Adamas ſui nominis lapis eſt quẽ
latinæ indomitum poſſumus appellare: eo quod nulli cedat materiæ: nec ferro quidem: Nam & ſi
ponatur ſuper incudem & graui ictu feriatur mallei: ante incus & malleus uulnus accipiunt quam
adamas cõteratur. Cumq; ignis omnia domet & uniuerſa metalla cõſumat:reddit achaindtenn pu
riorem: ut ne paruulos quidem in eo angulos uis nimii ardoris obtüdat. Vidi in auro adamãtem
magnitudine milii. Cunq; uicinum conſumatur aurum: aut longo uſu a nimia uetuſtate: ſolus ada
mas non atteritur: & nulla lima imminui poteſt: ſed econtrario limam terit. Et quicquid attigerit
lineis ſulcat:hic lapis durniſſſimus & indomabilis ſolo hircorum cruore diſſoluitur: & miſſus in ca-
lidum ſanguinem perdit ſortitudinem ſuam. Eſt autem paruus & indecorus ferru gineum habẽs
colorem: & ſplendorem criſtalli. Quattuorq; adamantis genera deſcribuntur. Primus eſt indicus
Secundus arabicus: Tertius macedonicus. Quartus cyprius: pro qualitate regionũ: uel plus: uel mi
nus duritiam poſſidentia: Dicitur quoq; in electri ſimiſitudinem uenena depræhendere: & malefi-
cis reſiſtere artibus: Talis eſt dominus atq; ſaluator qui cum in forma dei eſſet nõ rapinam arbitra-/
tus eſt eſſe ſe æqualem deo.De quo Eſaias ſcribit: nò eſt ſpecies illi:neq; decor:uidimus eum & nõ
erat pulchritudo deſpectum & nouiſſimum hominum uirum dolorum & ſcientem ferre infirmi/
tatem.Hic ſtat ſuper murum adamantinum.ideſt ſuper ſanctos & apoſtolos ſuos: quibus donanit
ut & ipſi adamantes uocarentur: & a nullo ſuperati dicerent: Quis nos ſeparabit a caritate Chriſti?
tribulatio an anguſtia: & iterum certus ſum: quia neq; mors neq;ʒ uita: & reliqua. Petrus quoq; qui
erat fortiſſimus adamas portæ inferorum non præualuerunt aduerſum eum. Hic uir & dominus
qui ſtat ſuper murum adamantinum:habet in manu ſua adamãtem: qui niſi dei teneatur manu: &
illius ualletur auxilio: omnem perdit fortitudinem dicente domino in euangelio: nemo poteſt ra
pere de manu patris mei:& intantum robuſtus eſt ut dicatur ad eum: ſi trãſieris per ignem flamma
non comburet te. Quantoq; magis temptationibus ceditur tanto plus fortior fit: & pro nomie ſal-/
uatoris: & inter flagella lætatur. Cumq; a nullo ſuperari quæat ſolo libidinis mortifere calore diſ-
ſoluitur:hæc enim ſanguinis hircorum: & ipſius hirci dicitur eſſe natura ut ſit ad libidinem calidiſ
ſimus: ut quod ignis edomare nequæat: ſolus illius diſſoluat cruor. Ponit ergo dominus hmiuſce-
modi adamantem in medio populi ſui iſrahel: & ultra non tranſit eum: nec dimittit ut diſſipentur
aræ quæ riſu & ſubſannatione ſunt dignæ: & omnia hereticorum myſteria domumq; hieroboam
qui primus dei populum ſeparauit: percutiat gladio atq; ſubuertat.

CEt miſit amaſias ſacerdos ad hieroboam regem iſrael dicens rebellauit contra te Amos.
CSalomonis prouerbium eſt immo mandatum: Noli arguere malos: ne oderint te: & econtrario

de bonis præcepit: argue ſapientem: & diligit te. In alio quoq; loco: Qui arguit iĩquit hominis ui/
as gratiam habebit magis quã is qui loquitur quæ delectent: itaq; & Amos emendationis affectu
loꝗbatur ad populum: & ex ſermonibus dei terribilia minabatur: ut agentes pœnitentiam reuerte
rentur ad deum: & idola deſererent: Tunc ſacerdos bethel in qua erat uitulus aureus quem conſti-
tuerat Hieroboam filius nabath: & allii qui illi in imperium ſucceſſerant mittit ad hieroboam ne-
potem Hieu qui ei nuntient dicentes rebellauit contra te Amos: ſiue congregationes facit atque

conuentus in medio regni tui iſrahel: & tanta loquitur: ut terra regni tui uerba eius ſuſtinere non

poſſit: Audet autem mittere ad regem iſtahel quaſi pontifex metuens ne ſi populus conuertatur ad
cultum dei: ille ſacerdotii perdat gloriam: Cumq; duo audierit: demolientur excelſa idoli: ſiue aræ
riſus & ſanctificationes & cerimoniæ iſrahel deſolabuntur: & conſurgam ſuper domum hierobo-
am in gladio eo quod idola pœnitus deſtruantur quibus amaſias præerat ſacerdos: & contra hie-
roboam deus conſurgat in gladio:niſi egerit pœnitentiam: Ille de ſua nõ mandat iniuria ut de re-
gis tantum contumelia dolere uideatur:hæc enim mandat Amos: Erras calumniator in omnibꝰ
enim ſermonibus ſuis non quaſi ex ſe propheta loquitur: ſed ſemper præponit in titulo. Hæc dicit

dominus. Igitur quæ locutus eſt dominus Amos prophetam dixiſſe cõmemorat: ut magis regem
prouocet ad uindictam. Quæ ſunt quæ dicit Amos in gladio morietur hieroboam: & in hoc men
tiris: non enim dixit morietur: ſi enim hoc dixiſſet uidebatur non ſuſcipere pœnitentiam: ſed con.
ſurget dominus ſuper domum hieroboam in gladio comminans pœnam non inferens. Nec di-

xit in gladio morietur hieroboam:ſed conſurgam ſuper domum hieroboam in gladio. Hierobo
am quippe gladio non eſt mortuus:ſed domus eius: ideſt filius zacharias deo percutiente deletus
eſt: & iſrahel inquit captiuus migrabit de terra ſua.Adde & cætera ſi non egerit pœnitentiam: Por
10 Hieroboam uaniſſima amaſiæ mandata contemnens nihil ad ea quæ ille madauerat uoluit re/
ſpondere.vVnde ipſe ſibi aſſumit auctoritatem ſacerdotalis faſtigii & loquiturad Amos.

COAuũi vides gradere:ſurge in terram iuda.
CProphetæ ut crebro diximus prius appellabantur uidentes: quia quæ uentura dicebantur: cor/

dis oculis intuebantur. Quærat prudens lector quare uidentem uocet & nomiĩe prophetali quem

Miero. liber

de terra iſrael exire compellit. Cui reſpondendum eſt. aut cum irriſione eum dicere Kâτ—☛ ρτ⁰

ꝓpa&†τ&: uod omnia mentiatur: aut quia uidebat multos in populo qui eum libenter audirent ꝓ/

pter quod & regi rettulit. congregationes facit contra te Amos: aperte iniuriam non audet facere

nie audientes lædere uideatur. Vade inquit in terram iuda ubi natus es ubi libenter audiuntur inſa
ni: & comede ibi panem tuum: uel ibi uiue: aut certe exerce artem tuam per quã tibi reperias cibos:
& ibi uaticinare: quia habes multos quos conſueſti ſeducere: In bethel autem in qua ego ſum ſacer
dos ultra non adities prophetare: quia ſanctifcatio regis eſt: & domus regni. Et hoc quaſi falſum ſa
cerdos loquitur adulans rĩegali faſtigio: ut non dicat ſanctificatio dei noſtri eſt: & domus idoli:ſed
ſanctiticatio regis: & domus regni: Hanc habentibus cunctis qui falſos deos colunt conſuetudinẽ:
ut ſuperbiam amtegi bus imputent. Et quod ipſi faciũt: rex feciſſe uideatur: Omnia quæ de ama
ſia & hieroboam: & Iſrael & Amos interprætati ſumus rpoοοπαι½ο ad hereticos referenda ſũt:
quorum ſacerdos amaſias ſolet interdum mittere ad Hieroboam regem hereticorum: atq; hereti-
corum patronum: & ſanctos uiros ac præcones fidei accuſare apud eum & iubere doctoribus ne pᷣ/
dicent in iſrael: ne contra regis faciant uoluntatem: quia bethel hoc eſt domus dei: & falſa eccleſia
ſanctificatio regis ſit: & domus regni: ſolent enim dicere imperator nobis cõmunicat. Et ſi quis eis
reſtiterit ſtatim calumniantur. Ergo tu contra imperatorem facis: auguſti mandata contemnis: Et
tamen conſideremus quod multi reges chriſtiani qui perſecuti ſunt eccleſiam dei: & arrianam im
pietatem in toto orbe fundere conati ſunt uincunt in ſcelere hieroboam regem iſrael: ille enim
falſi ſacerdotis mandata deſpexit: nec ad ſuggeſtionem eius quicquã uoluit reſpondere: Iſti autem
cum multis amaſiis ſacerdotibus ſuis: fame: penuria: carceribus: & exilliis: Amos prophetam & ſa/-
cerdotes domini necauerunt.
Et reſpondit Amos ⁊ dixit ad amaſiam non ſum pꝛopheta:⁊ non ſuz filius pꝛophete:ſed opi
lio ego ſum vellicans ſycomoꝛos: Et tulit me dominus cum ſequerer gregem:⁊ dixit ad me:
vade pꝛopheta ad populum meum iſrael:Et nunc audi verbum domini:tu dicis non pꝛopheta

bis ſuper ifrael:Et non ſtillabis ſuper domum idoli:pꝛopterea hec dicit dominus:vxoꝛ tua in

ciuitate foꝛnicabitur:⁊ ſilii tui ⁊ filie in gladio cadent:Et humus tua funiculo metietur:Et tu in
terra polluta moꝛieris:⁊ iſrael captiuus migrabit de terra ſua.
CHoc quod beatos apoſtolos feciſſe ſcriptura commemorat:quum denuntiauerunt eis ſcribæ &
phariſei ne docerent in nomine ieſu: & illi reſponderunt dicentes obedire deo magis oportet quã
hominibus etiam Amos prophetam feciſſe cognoſcimus: qui iubente idolorum pontiſice ne pro
phetaret in bethel:non ſolum uetat & oſtendit ſe magis timere dominum mittentem ꝗᷓ illum pro
hibentem: ſed audacter & libere ipſi denuntiat ſupplitia: qui uetare conatus eſt: & dei impedire ſer/-
monem. Non ſum inquit propheta:ſiue non eram. Quorum humilitatis unum uel alterum uerita
tis eſt: Nec filius prophetæ de prophetali ſtirpe deſcendens: ſed cum eſſem armẽtarius & ruborum
moros ſtringerem tulit me dominus ſequentem greges: Syccomorus eſt agreſtis ficus: ſignificat p
plieta de rubo moros ſe more paſtorum uellicare:hoc dicendum eſt ꝙ humilem paſtorem & ruſti
cum aſſumpſerit domiĩus: & miſerit ad populum ſuum iſrael: & præceperit ei ut egrederetur de ter
ra ſua:& ſamariam pergeret igitur & ibi quæ uentura ſunt prophetaret: Domino inquit iubente ut
loquar tu amaſia dicis mihi noli prophetare ſuper iſtael: & non ſtillabis ſuper domum idoli: audi
quæ contra te dominus comminatur: Stillare autem prophetas idioma ſcripturarum eſt qui non
totam iram dei inferant ſimul:ſed paruas ſtillas comminatione denuntient. Et uxor tua fornicabi

Actu. 4. d.

tur: paſſiuo genere dixit: ut ſignificaret uim paſſam a uictore. Grandis autem dolonincredibiliſque

ignominia quando maritus in media ciuitate præſentibus cunctis uxoris iniuriam prohibere nõ
poteſt:filii inquit quoq; tui & filiæ in gladio cadent. Non eſt tantus dolor in filia conſtuprata quã/
tus in uxore polluta: Nec tantus dolor in occiſa uxore quantus in filiis trucidatis. Maritus enim li-
bentius habet uxorem mterfſici ꝗᷓ pollui: Nec hoc ſufficit ad iniuriam niſi & terra ipſius funicu
lo metiatur:atqʒ ab hoſtibus diuidatur: & nouos cultores recipiat. Ipſe quoq; amaſias qui nũc glo/
tiatur in ſacerdotii poteſtate nequaqᷓ morietur in terra ſua quæ polluta eſt idolis: & non ante mo/
rietur niſi populum quem decæperat ſeruiẽtem uideat atq; captiuum: Secundum tropologiam
amaſias ſacerdos interprætatur robuſtus & rigidus eo ꝙ rebellis: & ferus: eccleſiaſticũ uirum & ue/
ræ prophetam prohibeat dei proferre doctrinam & errantem populum corrigere: huius uxor fal-
ſa eccleſia patebit fornicationi omnium. Et filii eius ac filiæ quas male in errore generauit domi//
ni mucrone ferientur: humꝰ quoq; illius: & uniuerſa poſſeſſio erit pars demonũ: & ipſe morietur
in terra polluta: quæ habitatorem dominum non habeat: ſed multis prauæ religionis contami/
netur erroribus: & omnis populus qui falſum ſibi nomen aſſumit iſrael. captiuus migrauit de terra
ſuaut non ſeruiat deo: ſed hereticorum ac demonum iugo colla ſubmittat.

QCLAPIIVLVM OCTAVVM. S
Bec oſtẽdit

nab

Thi.

n4

.

oſa.

lc kb.

,
ere
il
ldo
lee
n
düle
n⸗
em
leren/
e
id
minkt
enin
Wtem
&ſ⸗

dopt
Ae
ophen
wn
Linn

cibed .
nerni
ene
lumpn
ceſen
ocun
nAnti
tde
entent
auchi
inon
nicei
iͤqve
ere no
un
enin’/
sfmn
nicg⸗
R
ogin
ma
65
cor⸗
ofen

leun

Super Amos.c.ix.

. ——

Ec oſtendit mihi dñs deus ⁊ ecce vncinus pomoꝛũ ⁊ dixit quid tn vides Amos:
t dixi vncinum pomoꝛum:⁊ dixit dominus ad me venit ſinis ſuper populum me-
. um iſrael:non adiiciam vltra vt pertranſeam eum: ⁊ ſtridebunt cardines templi
Vlin die üla dicit dominus deus:multi moꝛientur in omni loco ꝓicietur ſilentium.
C Eſt ſenſus ſicut uncinus ramos arborum detrahit ad poma carpenda. Ita ego pro“.
— ximum tempus captiuitatis attraxi. Et ut ſciamus hoc quod dicimus: ipſe Chniſtus de
us oſtendat quid ſignificet uiſio quam prophetæ oſtenderat. Venit finis ſuper populum meum iſ-/
rael. Quodq; ſequitur non adiiciam ultra ut pertranſeam eum. hoc ſignificat quod iniquitates po-

puli ſui ultra non tranſeat: nec negligat: nec impunita ſcelera tranſire permittat. Et ut nõ ſolum de

cem tribus dicere uideretur intulit: ſtridebant cardines templi:In die illa dicit domĩus: hoc autem
hiperbolice accipiendum: ꝙ tam graue malorum pondus incumbat: ut ipſi quoq; portarum car-
dines ululent: & incredibilem ſentiant uaſtitatem: quando inulti morientur: & in captiuis habita/
toribus uel occiſis in omni loco proicietur ſilentium: hoc non ſolũ ad babiloniæ captiuitatis tem
pus referendum eſt: ſed & ad aduentuum domini ſaluatoris: quando dixerunt aufer de terra talem:
cruciſige eum: & uenit finis ſuper eos extremæ captiuitatis ultraq; non pepercit eis deus. Et ulula/-
uerunt cardines templi ſuper occiſum populum corruentes:Et in omm loco ꝓiectum eſt ſilẽtium
habentibus iudæis Moyſen & prophetas & non habentibus uerbum domini. Legẽtibus litteram
& perdentibus ſpiritum: quando facta eſt menſa eorum in laqueum & in retnbutiõem & ruinam.

In toto orbe terrarum proiectum eſt ſientium iudæorum. Vbicunq; enim fuerint muſitãt potiuſqᷓ

loquantur: cum blaiphemiæ eorum contra dominum ſaluatorem ad cælum uſq; pueniant: om
nis interprætatio ſcripturarum muta eſt & ſilens & aures non penetrant audientium.
CAudite hoc qui conterritis pauperem ⁊ deficere facitis egenos terre dicentes quando tranſi
ſibit meſſis ⁊ venundabimus merces:⁊ ſabbatum:⁊ aperiemus frumentum:Et imminuemus
menſuram:⁊ augeamus ſiclum:⁊ ſupponamus ſtateras doloſas:⁊ poſſideamus in argento ege
nos ⁊ pauperes pꝛo calciamentis:⁊ quiſquillias frumenti vendamus. 2
Ne fruſtra uideatur uncinus pomorum eſſe mõſtratus: & in hoc uicinà imminere captiuitas: cau
ſæ offenſæ dei breuiter diſtribuũtur o tu iuda & o tu iſrael audite quæ ſcelera feceritis de nocte ſur

gentes pro oratione & hymnis in deum ſtudium habentes opprimendi ſiue conterendi pauperes

uut fame & egeſtate confecti auferantur de terra: hæc ita quia expectatis kalẽdas ut negociemini ut

Supra. 2. b

.. Thi. 6. b.

pſal.io3.

Mat.iO.a.

Supra. 4. 2

Ro. 2, 3.
Iaco.).a.
Iaco.A.b.

uſuras augeatis: & ſabbata: ut aperiatis horrea detiſq; frumenta amplins recepturi: & dei ſolemnita
tes turpis Iucri gratia in ueſtra uertatis negotia. Qui minorem in uendendis mercibus menſuram
facitis: & maiora pondera in accipiendis: ſtateramq; iniquã ut poſſideatis pecunia pauperes: & tam
uiles homines habeatis ur impleatis illud quod ſupra de uobis dixeram: Qui uenditis argento iu/
ſtum: & pauperes pro calciamentis. & in tantam lucri rabiem proſiluiſtis: ut non frumẽta quorum
eſu hominum corpora ſuſtentantur:ſed quiſquilias & purgamenta frumenti uendatis pauperibus
puluerem & paleas tritico comiſcentes Qudd quidẽ & peruerſos doctores ac principes qui abſq;
timore dei dominãtur cleris: nõnunq facere cernimus: qui putant quæſtum eſſe pietatem ſancti ſp⸗
ritus dona uendentes. Qui faciunt menſuram minorem & maiorem ut pauperibus uel parum uel
nihil:diuitibus autem & his quorum lucra ſectantur in modũ concionatoꝶ loquãtur ſermone lõ-
giſſimo. Et propter pecuniam cõterãt capita pauperum atq; cõculcent. Et nõ frumentum domini
quod confirmat cor hoĩs:ſed quiſꝗlias & uiliſſimum puluerẽ auidis faucibus ingerãt: etiam hæc qᷓ
nullius præcii ſunt uendentes: cum dominus apoſtolis præceperit: gratis accepiſtis gratis date.
CJurauit dominus in ſuperbiam Jacob:ſi oblitus fuero vſqʒ in ſinem:omnia opera eoꝛũ:nun
quid ſuper iuſto non commouebitur terra:⁊ lugebit omnis habitatoꝛ eins:⁊ aſcendet quaſi flu
uius vniuerſus:⁊ eicietur ⁊ defluet quaſi riuus egypt.
CPrius igitur legitur in hoc propheta: Iurauit dommus in ſancto ſuo. qui ergo prius in ſancto ſuo
ſiue per ſanctos ſuos iurauerat nunc iurat contra ſuperbiam Iacob:ut ſi non credant comminanti:

credant ſaltim iuranti: in hominum ſimilitudinem qui iuramentum tunc aſſumunt quãdo ſimpli

cibus eorum uerbis non creditur: Nec mirum ſi deus iurare dicatur: cum dormiẽtibus dormiat: &
uigilantibus his qui ſibi teſaurizauerunt iram in die iræ dicatur itaſci: Iurat autem quod non obli
niſtattt uſqʒ in finem operum eorum: ſuperbis enim deus reſiſtit. humilibꝰ autem dat gratiam: ſed
omnia memoriter teneat quæcũq; peccauerũt uſq; ad finem: & iuditii tempus adducat. Vnde pœ/
nitentes rogant:ne memineris iniquitatum noſtrarum antiquarum: præſertim cum aduerſus ſup-
bos ipſa terra moueatur:ſiue turbetur: ut non aduena nec colonus ſed habitator eius lugeat. Et aſ-
cendet ſicut fluuius conſumatio & deſcendat ſicut flumen ægypti: ut qui egerit pœnitentiam aſ
cendat cum fluuio ſcandente:qui autem perſeuerauerit in delictis deſcẽdat ſicut fluuius ægypti:&
ingreſſus mare abſorbeatur: ac per hoc oſtendit ſuperbiam Iacob contra quam deus iurat æternis

— SSñ
êè

. C Et erit in die üla dicit dominns:occidet ſol meridie:⁊ tenebꝛeſcerè faciam terram in die lumimi 4
nis:⁊ conuertam feſtiuitates ueſtras in luctum:⁊ omnia cantica veſtra in planctum:⁊ inducam 4
ſuper omne doꝛſum veſtrum ſaccum:⁊ ſuper caput caluitium:⁊ ponam eam quaſi luctum vmi⸗ 4
gemti:⁊ nouiſſima eius quaſi diem amarum.
EEDiem illum diem captiuitatis ſignificat quando uterq; populus ducetur in aſſyros atq; caldæos
quibus præ triſtitiæ magnitudine occidet ſol meridie: & clara omnibus luce tenebræ cuncta com
plebunt. Quando feſtiuitates eorum & omnia cantica in luctum planctumq; conuerſa ſunt: & ſu/
per omne dorſum ſiue lumbos accincti ſunt cilitio: & iuxta ueterum lugentium conſuetudinẽ ca/⸗ ..
pita habuere caluitium: quod Iob in mortibus liberorum feciſſe legimus: & tanta erit magnitudo Iob.i. d. Mha
Iuctus atq; triſtitiæ: ut unici fili morientis dolorẽ matriſq; cariſſimæ uincat: & omnia luctu & ama
ritudine compleantur: poſſumus hunc locum & in domini intelligere paſſione: quando ſol hora Luce. 23.f.
ſexta retraxit radios ſuos & pendentem in cruce dominum ſuum ſpectare non eſt auſus: I nde te// Mar. ij.c.
nebris cuncta complentibus feſtiuitas eorum & cantica ſpalana Tytoq;ʒ ſuperantibus in luctũ Iob. 30. d. hohc
planctumq; mutata ſunt. Quando lachrimarum & pœnitudinis & cilitiorum repleta ſunt omnia Tren. 4.a.
& capita habuere caluitium quæ nazareorum decorata cæſariæ comam domino nutriebant. Tũc .
primogenitus filius dei populus Iſrael qui in unigenitum & uere filium dei miſerat manum eter/
no luctui traditus eſt: & nouiſſima eius ſiue qui cum eo erant amaritudine ſunt repleta. Nuncigi Eſaie. 9. a. ln 64.
— tur illis habentibus tenebras: quia repulerunt ſolem iuſtitiæ: nos qui ſedebamus in tenebris & um Mat. 4. c.
bra mortis uidimus lucem magnam & illorum uniuerſa feſtiuitas ad eccleſiæ eſt tranſlata miſte// Eſaie. 3. d.
ria:ut illis flentibus nos laudes domino concinamus: Illi pro zona accingũtur funibus & ciliciis: Luce. i2. d. nesa
nobis cum apoſtolis dicitur ſint lumbi ueſtri præcincti: & lucernæ ardentes in manibꝰ ueſtris. Nos Il. Pet. i. c. 4
accincti ſumus chriſti ueritate replentes illud quod ſcriptum eſt: State accincti lumbos ueſtros in Ephe. 6. c. Pend
ueritate: illi autem pro ueritate circundati ſunt diaboli mẽdatio: Noſtrum caput de quo ſaluator Mat. i0. d.
loquitur:ueſtri autem capilli capitis omnes numerati ſunt habet comam perpetuam: & in capite Luceaiz.a. lage
noſtro qui eſt Chriſtus fortitudinem poſſidemus ut interficiamus leonem. Illi autem dormierunt i. Cor. ii.-a
in meretricis ſynagogæ genibus: & diabolo tondente deraſi uirtutem capitis perdiderunt amit/ Ephe. 4. d
tentes cum rubore oculos de quibus in eccleſiaſte ſcriptum eſt Sapientis oculi in capite eius. qui &. 5. e.
autem ſtultus eſt in tenebris ambulat: Illorum ſocii uertuntur in luctum:noſtri comites induan Colo. i.c.
tur iuſtitiæ ueſtimento. 2 Eccle.2. b.
CEcce dies veniunt dicit dominus:⁊ mittam famem in terra:non famem panis:neqʒ ſiti aque: 1Cordb
ſed audiendi verbum domini:æ commouebuntur a mari vſq; ad mare:⁊ ab Aquilone vſq; ad
oꝛientem circuibunt querentes verbum domini:⁊ non inuenietur. In illa die deſicient virgi Hlebd.
nes pulchꝛe in ſit ⁊ adoleſcentes qui iurant in delicto ſamarie ⁊ dicunt:viuet dominus deusu ·⸗
us Dan:⁊ viuet via berſabee:⁊ cadent:⁊ non reſurgent vltra. “ ôMäl
C Vetus narrat hiſtoria tam latina ꝗᷓ græca: & omnium gentium barbararum: nihil famæ durius
quæ ſæpe compellit obſeſſos humanis ueſci carnibus: & in ſuam ſæuire naturam: ita ut nec paren
tes parcant paruulis liberis: & maritalis affectus dudum uxoris amatæ membra dilaceret. Si hoc fa
cit fames corporum quid de famæ dicendum eſt animarum:quæ in die reſurrectionis domini op kechi⸗
præſſit populum iudæorum: & iuncta fami ardentiſſima fitis: non habentium panem qui de cælo urhz.
deſcendit: & aquas quæ de leſu uentre manarunt. Ablata eſt ab eis lex & prophetæ æterno conti// Ioan.6. d. ogzeg.
cuere ſilentio:mouentur a mari uſq; ad mare: ab occeano britanico uſq; ad occeanum athläticum Ioan. 7˖e.
ab occidente uſq; ad meridiem: & ab aquilone uſq; ad orientem: toto orbe peregrini uerbum dei lIoan. 19. f. zrie,
nonualent inuenire. In quo loco interrogauimus iudæos quã illam diem ſignificari putãt in qua .
ſuſtineant famem uerbi dei præſertim cum legant ſcripturas & humilitatem ſequantur litteræ fa-
mem intelligẽtiæ ſpiritualis patiũtur iudæi in qua Chriſtus cernitur: paſſio dñi: & reſurrectio repi
tur: Circueũt orbẽ & qᷓrũt uerbũ dñi & nõ ĩueniũt ꝗ uerbũ dñi negauerũt quod factum eſt in ma-
nibus omnium prophetarum:quod in principio apud patrem erat: quod caro factum eſt & habita
uit in nabiQHadahtem ſequitur. In illo tempore defecerunt uirgines pulchræ & adoleſcentes: Ioan.i. b. longe⸗
ſiue electi atq; doctores: hoc enim ſignificat baurim defecerunt in ſitim uirgines pulchræ ſynago
gas interprætantur & electos magiſtros populi: qui cum defecerint maledictiones deuteronomii
in populo iudaico dicent eſſe completas: hi electi atq; doctores iurauerunt in idola ſamariæ in ui-
tulis ſcilicet aureis: & dixerunt uiuit deus tuus Dan in terminis terræ iudaicæ ubi nũc paneas eſt &
eo tempore uitulus aureus colebatur & uiuit uia Berſabeæ quia longo illuc & raro itinere com//
meabant propter reges iudæ iuſtus pariter & iniuſtus. Et quia hoc fecerunt iccirco corruent. Et
non reſurgent amplius: ideſt non recipient eum ſtatum quem prius habuerant. Mittit autem
dominus famem in terram ſuper eos qui terrena ſapiunt. Et famem non panis ſitimq; non
aquæ: ſed audiendi uerbum Domini quando propter peccata populi docttina deficit in ec-
cleſiis: & a mari uſque ad mare: ideſt a ſalſis atque amariſſimis fluctibus uſque ad mare
perueniüt

wienmmict

nini
e cl⸗
onti
ticum
m dei
in ge
lere
Rion
tin
n
1
/
l
n

2Z. COr. II. a.

Mat.xxv. a

Pro. ʒ. d.
p8.36.
Ioan. 6. d.

Amos. 6. a

2Zecor.lO. b

3.Ke. lz. d.

Iud.iS.a.

1. Cor. 4. b

Hie. S. b.

Ezech. i. a.
Math. 3. d.
Exo.ʒ4. g.
2. CO. 3. .

Ioan.i9.c.

Super Amos.c.ix.

perueniunt non occurrentes fluminibus non dulciſſimis & uariis fontibus: Sed rurſus ad amara
occurrentes: & ab Aquilone uſq; ad orientẽ cupientes aquilonẽ deſerere qui eſt uẽtus duriſſimꝰ: &
ab ignorantibus dexter uocatur. Et peruenire ad orientem quem reperire non poterunt: quia non
recto pergunt itinere:ſed de uiis circumeunt callibus: uiamq; regiam non tenentes curuis ducun-
tur anfractibus. In illo tempore deficient animæ uirginales: quas incorruptas apoſtolus nominat
& cupit eternam pudicitiam poſſidere: ſcribit ad corinthios diſpondi enim uos uni uiro uirgiem
caſtam exhibere Chnſto. Et ſi eſſent omnes uirgines pulchræ uel bonæ nunꝗᷓ dixiſſet deficiẽt uir-/
gines bonæ: ſed ad diſtinctionem malarum uirgines bonas poſuit quæ ſunt ſanctæ corpore & ſpi-
nitu. Malæ uirgines quinq; ſtultæ quæ lampadibus ſuis oleum non pararunt: bonæ & ſpecioſæ uir
gines illæ ſunt quæ lumen habent uirtutum & ſponſi thalamum ingreſſæ ſũt. Deficient autem uir
gines quia uerbum domini nõ iueniẽt. Ex quo intelligimus quando doctrina non fuerit in eccle/
ſus perire pudicitiam: caſtitatem mori: omnes abire uhemes. (Auia non comedunt uerbum domi
ni quod qui comederit ſaginatus eius cibo audiet per Salomonem: luſtus comedens ſatiat animã
uam: animæ autem impiorum eſuriunt: & Dauid qui ad ſenectutem peruenerat Habraam libere
decantabat.Iuuenis fui & ſenui & non uidi iuſtum derelictum. Quanti martyres in perſecutioni⸗

bus perierunt famæ & indiguerunt frumento alimentiſq; iſtis corporum. Ergo de eo dicit pane

qui de cælo deſcendit: quem qui comederit: nec eſurire poterit nec ſitire. Deficientibus autem uir/
ginibus & adoleſcentes deficient qui prius uicerant mundum. Et iccirco deficient: quia iurant in
idolo ſamariæ quã in hereticorum perſona ſemper accipimus dicente hoc eodem propheta. Veh
qui deſpitiunt dyon & confidunt in monte Samariæ. Deſpitiunt enim heretici eccleſiam domini:
& conſidunt in falſitate dogmatum ſuorum: erigentes ſe contra ſcientiam dei: Et ſciſſo populo eiꝰ
dicentes nonieſt nobis pars in Dauid: neq; hereditas Si quis igitur iurat in delicto Samariæ & di-

cit uiuit Deus tuus dan & uiuit uia Berſabeæ: Iſtæ cadet & reſurgere ultra non poterit. Dan tribus

in ultimis terminis iudæorum poſſeſſionem inuenire non potuit. Sicut in libro iudicum ſcriptũ
eſt: interprætaturq; iuditium: Berſabeæ autem pro ueritate accentuum uertitur in linguam noſtrã
puteus iuramenti aut puteus ſatietatis ac ſeptimi: Itaq; & heretici in extremis ſcripturarum ſancta-
rum finibus ſitient Dei iuditium contemnentes & deſiderãtes uiam Berſabeæ quæ fuit in tribu iu
da: multaq; eccleſiæ imitari ſacramenta cupientes ſaturatos & repletos eſſe ſe dicunt: quibus apo-⸗
ſtolus exprobrat Paulus. am ſaturati eſtis. Iam diuites facti eſtis. & iurant in nomine domini qui
ſemel cadentes: quia deos idolorum Deum arbitrantur ſuum amplius non ſurgunt. Qui autem
uoluerint agere pœnitentiam: & non dixerint uiuit deus tuus Dan:& uiuit uia Berſabeæ audiẽt p
Hieremiam nunquid qui cadet non exſurgetur? aut qui auerſus eſt non reuertitur.

CAPITVLVM NONVM.

WEMIgi dominum ſtantem ſuper altare:⁊ dixit percute cardinem:æ commoueantur ſu⸗⸗
AQNperliminaria. DUW =
CQui cum Ezechiel & Ioanne Baptiſta apertos uiderit cælos & uelamen quod poſ/
tum erat ante faciem Moyſi ab oculis eius fuerit ablatum: ut compleatur in eo quod ſcri-

NW

ptum eſt mandatum domini lucidum illuminans oculos. Iſtæ uidebit ſtantem dominum ſuper
altare & præcipientem prophetæ: ſiue ut multi putant angelo qui reddendis peccatorum ſuppli/
ciis mancipatus eſt: ut percutiat cardines templi: ſiue propitiatorium: & commoueantur ſuper li--
minaria eius: ſiue ueſtibula: cumq; ait templum propter malitiam hominum diſſipatum fuerit &
deſtructum: & ira mea a ſanctuario meo cœperit: unuſquiſq; cognoſcat ſe non poſſe euadere aua-
ritia omnia poſſidente: & nouiſſima ſua eſſe mortem: nullaq; præſidia ad euadendam ſententiam
dei poſſe ſuccurrere. Quodqʒ iuxta. xx. legimus ut diſſecaret in capitibus omnium: pulchræ eorũ
capita diuiduntur qui ab eo qui caput eſt omnium ſua ſponte diuiſi ſunt: atq; dixerunt: non habe/-
mus regem niſi Cæſarem qui uoce impia conclamauerunt. Quæ omnia ad hereticos referre poſ-/
ſumus quorum altare percutitur & omnes initiationes & ſacramenta ſacrilega commouéẽtur: qui

auaritiam habuerunt in capitibus ſuis clamante per eos perdice: & congregante quos non pepe/

rit: & faciente diuitias abſq; iuditio. Vnde & nouiſſima eius ſiue reliquias dominus ĩterficiet ut cœ
ptum capitulum compleatur: & nouiſſimum eius erit inſipiens: cum autem dominus percuſſerit
cardines & induxerit ſuper eos gladium: nullus erit qui poſſit euadere: & impendentem domi⸗-
ni gladium declinare: ſimulq; & hoc notandum quod ſtante ſuper altare domino primum per-
cutitut propitiatorium: ſiue cardines templi. Deinde commouemur ueſtibula. Tertio capita om
nia diuiduntur. Quarto qui reliqui ſunt interficientur gladio: niſi enim ſuperbiam hereticorũ ſuo
dominus calcauerit pede: & puerſam ſceleratamq; doctrinã ſpiritali mucrone percuſſerit: & magi/
ſtros eorũ qui accipiuntur in capitibus inter ſe diuiſerit: atq; in bonam partem occiderit nõ poſſũt

Miero. liber

diſcipuli uiuiſicari ſecundũ illud qc ſcriptum eſt: Ego occidã & uiuificabo: occiduntnr & pcutiun Deut.32. ſ.
tur magiſtri: ut uiuificẽtur diſcipuli: capita diuiduntur ut cætera membra ſanẽtur.
CSi deſcenderint vſq; ad infernum inde manus mea educet eos.
CQui ſupra dixerat non erit fuga eius: fugiet & non ſaluabitur: qui fugerit nunc ipſam fngam in
parte ſecat & hiperbolyce etiam ſi hoc & hoc fecerint euadere eos non poſſe teſtatur. Si deſcende-
rint ait uſq; ad infernum: inde manus mea educet eos: Non quo ullus ante reſurrectionis diem ab
inferis retrahatur: ſed quo & in inferno poſiti in illius poteſtate ſint. Quod ſuper dathan & abirõ Num.i6. d
ipletũ eſſe cognoſcimus quos uiuentes terræ hiatus abſorbuit. Et ſi aſcenderiut inqt uſq; in cælũ Pps.i09.
inde detraham eos: quia & Enoch & Elyas rapti cum corporibus in cælum dei reguntur arbitrio. Hebre. ii-a
Et cerne ꝓprietates: ad infernum deſcenditur: ad cælum cõſcenditur. De inferno educimur: de cæ- Ecc.4.c.
lis detrahimur: In altero extrema deſperatio eſt In altero ſuperbiæ magnitudo: Si abſcõditi fuerĩt 4. Re.2. a.
in uertice carmeli uel iuxta phœnicis terminos in ſeptẽtnionali plaga uel ad meridiem ꝓpter he-
remi uaſtitatẽ: ubi quondam habitauit Nabal carmelus inde inquit ſcrutans auferam eos. Et ſi in ꝓ
fundo maris: atq; ut de ꝓpheta loquamur in tharſis dei oculos uitare conẽtur: ibi mandabo ſerpẽ/
ti: Quem in hoc loco leuiathan ſiue cætum ſignifſicat: ut ſeruet metaphoram: Et per ſerpentem atq;
cætum ad hoſtem ueniat. & mordebit eos: ideſt ſuis faucibꝰ deuorabit: aut ab hoſtibus ſentiremus
iuxta morem ſuum aperuit ſcriptura: qd; prius ſub enygmatibus dixerat: & ſi abierint in captiuita
te coram inimicis ſuis ibi mãdabo gladio & occidet eos. Ne ſcilicet extremam malorum ſuorum
eſtiment ſeruitutem: ſed etiam captos hoſtilis mucro confodiat. Et qui ſupereſſe potuerint & mor
tem euadere dei aſpectum non effugiant: ſed ponat ſuper eos oculos ſuos in malum: & non in bo
num: ut ſemper eos uiſitet & ad pœnitentiam per tormenta compellat. Et hæc facturum eſſe ſe di-
cit omnipotens deus. Ad cuius tactum & nutum terræ fundamenta quatiuntur ſiue tabeſcunt. Et
omnis eius habitator planctu & luctibus occupetur. Quæ loquitur ut oſtendat magnitudinem di/-
uinæ potentiæ: ne forſitan uelit quidem facere quod minatur: ſed uiribus nõ impleat uolũtatem.
Sin autem terra tabeſcit ſiue cõcutitur & creatorem ſuum inſenſibilis quoq; natura præſentit quã/
to magis homo fragile animal: cuius animæ theſaurus in uaſis fictilibus atq; corporeis clauditur? 2. cCor. 4.b
Et quomodo ægypti fluuius decurrit in mare atq; ſorbetur:ita & terra iſrael de qua ſupra dixerat ꝗ
tangit terram & tabeſcit ibi in captiuitate & ab hoſtibus deuorabitur. Et hæc quidem ſequẽtes hi/-
ſtonæ ordinem: ut cumq; potuimus interprætati ſumus: ſi tamen in quibuſdam nos intelligentia
non deficit: Cæterum omnem locum iſtum Dauid explicat dicens. Domĩe probaſti me: & cogno p̃s. i38.

i. Re. 25. a.
Ione.i.a.

uiſti me:ſtatim infert quo ibo ab ſpiritu tuo: Et in deuteronomio quoq; ſimile quid legimus. mã- Deut.30. c

datum:hoc quod præcipio tibi hodie:non ſupra eſt. Neq; procul poſitum: nec in cælum: iuxta eſt
ſermo ualde in ore tuo ut facias illum. Quãdo enim anima uinculis laxata corporeis uolandi quo
uelit:ſiue quo ire compellitur propter tenuitatem ſubſtãtiæ habuerit libertatem: aur ad inferna du
cetur de quibus ſcriptum eſt conuertãtur peccatores in infernum: Et in inferno quis confitebitur ti pſal.9·
bi:Et deſcendit in infernum gloria tua: aur certe ad cæleſtia ſubleuabitur ſuntq;ʒ ſpiritalia nequitiæ pſal. 6.
in cæleſtibus: & ſi ſibi uere circũciſionis ſcientiam uoluerit uendicare:hoc enim interprætatur car-
melus:Et humilitate contempta habitare in montibus: & ibi ſcrutantem manum dei euadere non
ualebit. Quod ſi deſperãs ſalutem oculos dei uitare temptauerit: & in ultimos ſalſorum fluctuum
terminos puenire. Etiã ibi mãdabit dominus ſerpẽti tortuoſo & antiquo qui eſt inimicus & ultor Apo. iz. b
& mordebit eam: Capta quoq; uitiis atq; peccatis gladio dñi punietur: & ponet oculos ſuos ſuper Iob. 26. d.
eam in malum & nõ in bonum ut per crutiatus atq; ſupplitia ad domĩum reuertatur. Cumq; deus Eſa. 27.a.
omnipotens tetigerit terrã eorum atq; concuſſerit & tabeſcere fecerit cuncta terrena intelligentes
ſcelera ſua uertentur in luctum: Et ipſe dominus dupliciter aſcendet atq; deſcendet: Aſcendet ſu-
per ſanctos quaſi fluuius cõſumationis eius:ideſt terræ: ut opa eorum terrena cõſumat deſcendet
ſuper peccatores quaſi flumen ægypti ut in tormentorum amaritudine impetu dñi detrudantur.
CQui ediſicat in celo aſcenſionem ſuam dominus deus omnipotens.
CQ uui reſpicit ſiue tãgit terrã & cõmouet eã:Ipſe ꝗ quottidie edificat in cælũ aſcẽſionẽ ſuã & dicit

in euãgelio pater meus uſq; hodie opatur: & nõ ſolũ de coſta Adã in typũ eccleſiæ ſemel edificauit Ioan. ꝭ.i c

euã:ſed quottidie credẽtes & mẽbra corpis ſui edificat: & de terris ad cælũ leuat ut ĩ illis ipſe cõſcẽ Gene:2. d.
dat. Aſcẽdit ad cælũ dñs cũ Enoch aſcẽdit cũ Elya:aſcẽdit cũ Moyſe cuiꝰſepulturæ locus qaĩ cæ/ Eccl. 44.
los aſcẽderãt in terra nõ potuit iĩueniri: Aſcendit cũ paulo qui uas electiõis in apoſtolũ de pſecuto 4. Re.2. a.
re mutatus eſt:& de homilibus raptus in ſublimia: ita ut aſcenderet cælũ tertium: & p ſpiritum ſan Deu.34. b
ctum & filium pueniret ad patrem: & audiret uerba ineffabilia myſterii trinitatis qᷓ hoibus audire 2. Co. i2. a
nõ licitum eſt. Iſtæ ergo ꝗ quottidie aſcẽdit in ſanctis faſciculũ ſuũ fundauit ſuper terram: de quo
in euangelio loquitur ne timeas grex paruule quia complacuit patri meo habitare in te:Iſtæ faſci/ Luce. iz:d
culus una dñi religione cõſtrictus eſt: Vnde & ipſa reli gio a religãdo & in facem dñi uinciẽdo no
men accepit: porro iuxta. Ixx. repromiſſionẽ ſua fundauit ſup terrã:ut oẽs filii repromiſſiõis quos
ſcti ꝓphetæ ſuo ore cecinere nõ ĩanẽ ſonũ hẽant:&caſſa ſolius tropologiæ noĩa:ſed fũdẽtur ĩ terra
Et cum hiſtoriæ hũerint füdamẽta: tunc ſpiritalis ĩtelligẽtiæ culmẽ accipiãt: ut uere xp̃ᷣs de uirgĩe
uatus ſit

ſcho.

rizd
hii.
17.
(ni.

H45
oo0.

lc

lengt
ti

engl

Nun
bono.
Hebrei⸗

la
4Rere,

lonein

l40

euthoe

ſals.

in
ſa

ll
kuzen
(Co. u

4

Super Amos.c.ix.

ma.i.2.A· HNatus ſit uere Lazaꝶ mortuũ ſuſcitarit: uere ad tactũ eius emorroiſa ſanata ſit: uere in aduentũ do⸗
Ioan.ili.f. mini ceci uiderint & claudi cucurrerit cõtractæ manus extẽſæ ſint lepra mũdata ſit:licet ſecundum
Math. 9. c. tropologiã quottidie de aĩa uirginali naſcatur ſermo diuinus: cottidie peccatoꝶ mortibꝰ & uitio-/
LCuce.S8.f. tum funibus alligati de ſepulchro ſceleꝶ ſuoꝶ iubeãtur exite: quottidie ſanguis opa cõſtrin gãtur.
Math.ii. a Ceci ĩ fidelitate xpi lumina inſpitiãt: claudicates prius fide currat in uia dni: & aridæ mãus auaritia
Nu.iz.c. extendãtur ad elemoſinã: Et lepra mariæ ꝗᷓ cõtaminat qcꝗd attigerit recipiat priſtinã punitatẽ. Iſtæ
. aũt dñs amariſiimas quoq; aquas maris uocat & effundit eas ꝑ eos ꝗ faciẽ ſuã uertũt ad dñm. Ideo
ps.iʒ j. aut uocat amaras aquas ut dulces faciat & educat uẽtos de theſauris ſuis: & graues ſalſugine aquas
ſua in altũ iuſione ſuſpẽdat:relinquẽſq; eas & ethereo calore decoquẽs diſpẽſet in pluuia:& mittat
Ro. v. d. ſup faciem tertæ ut arẽtia quæq; nigẽtur ĩbribus: & ubi abũdauit peccatum ſuperabundet gratia.
CMundquid non vt filij ethiopum vos cſtis mihi filij iſrael ait dominus.
CNam totã loci huius quẽ ꝓpoſuit & oĩum qᷓ hoc capitulo cõtinẽtur intelligentiã breui ſermone
cõcludam uſq; ad eum locũ in quo ſcriptù eſt ꝗ dicũt:nõ appropiquauit: & nõ ueniet ſup nos ma/
lum:ut poſſimus noſſe qd dicitur:ego dnñs deus oĩpotens quẽ cælari nihil põt:ꝗ tango terrã &mo
uebitur: ꝗ edifico in cælũ aſcẽſiõem meã:ꝗ uoco aquas maris & effundo eas ſup faciẽ terræ: cuius
nomẽ eſt dñs ꝗ creator ſum oĩum:cũctas gẽtes de eodẽ finxi luto: & equali ſorte generaui. Deniq;
ethiopes paleſtinos ſyros atq; iudæos diſtãtes locis atq; corporibus mortalitatis iege ſocraui: & p
arbitrio meo ſeruos meos huc illucq; cõmuto: & uniuerſas ꝓuintias trãſfero:nec engamini in ſup
biam qd uos de ægypto eduxerim: & quaſi peculiarẽ populüũ meũ pharaoni ſeruire nõ paſſus ſum.
Hoc idẽ feci & paleſtinis quos.Ixx. aliẽigẽas traſtulerũt ꝗ hebraice appellãtur capthori. ut trãſferrẽ
eos de capadocia & in paleſtinæ regiõibus collocarẽ. Syros quoq;.i. arã trãſtuli de cyrrene. Ex quo
ꝗa equali cõditiõe ſũt facti equali iuditii mei ſnĩa puniẽtur.Et oĩa abſq; diſcretione pſonaꝑ impia
regna ſubuertã: Vos aũt o filii iſrael:de qbus dixi primogenitus filius meus iſrael: & ex ægypto uo
Exo. 4ſ. caui filiũ meũ pcutiã in uirga: & uiſitabo peccata ueſtra: ſed nõ in ppetuũ cõterã: & miſencordiam
Mat. 2. d. meã nõ auferã a uobis. Et quaſi in cribro agitatos atq; cõcuſſos muùdabo & eligã: ut ꝗ lapillus fue-
rit: & ꝑ pœnitentiã roboratus de cribro meo nõ excidat. Qui aũut inſtar pulueris ceciderit in terrã
pcutiatur gladio & moriãtur peccatores populi mei nõ ꝗa ante peccauerint: ſed ꝗa uſq; ad mortẽ
pſeuerauerint in peccatis: oĩs aũt ꝗ eſt iſrael & prius deũ mẽte cõſpitiẽs ſeductuſq; de ægypto:ſi de
ſiderãs uitia ægypti & ſeculi uoluptates nõ ſolũ in ægyptũ ſed in ethiopiã reuertatur.In qua ꝗ fue
rit. Iuxta hieremiã pellẽ ſuã mutare nõ põt xpᷣi ſaluatur aduẽtu: & ĩpletur in ea qd ſcriptũ eſt Ethio

iaei, d pia pueniet manus cius deo. Cũq; eũ adorauerit dicetur de illo in cöſt ectu eius ꝓcidẽt Ethiopes:
Ps. 7i. ꝗcũ ꝓciderint & trãs flumina ethiopiæ inde detulerĩt uictimas duo icere poterunt: nigra ſum &
Can.i. ſpetioſa qm̃ decolorauit me ſol: corpa.n. umbris otioq; marcẽtia temptatiões & eſtus ſeculi ferre
H nõ pññt:qꝗᷓ auũt ad Luctã & ad certamĩa pᷣparãtur ſole ſiccata ſuperãt mundi iniurias:& benedictionẽ
ſancti ſpiritus cõſequẽtur dicẽtes ad iuſtũ ꝑ diem ſol nõ uret te:neq; luna p noctẽ. Et Ethiopes er-

Ps. 20. go uertuntur in filios dei:ſi egerint pœnitentiã: & filii traſeũt in ethiopes ſi in fundũ uenerint pec-
catoꝶ. Ipſe.n.creator oĩum deus cappadochas uertit in paleſtinos: eos ꝗq uerſabãtur in frigore ſi/
dei:& aqloni uento duriſſimo ſubiacebãt fecit bibẽtes cadere: & poſita ſupbia dñi ſentire iuditium
Syros quoq;.i.excelſos atq; ſublimes ꝗ dicũtur arã tranſtulit de cyrene infirmo pariete ſiue ] imi-
nebat amariſſimo mari: & uicina ſyrtibus erat & iuxta.Ixx. in fouea tenebatur mutauit in bonã par
tem ut excelſos faceret: Oculi enim domini ſuper omnia ſunt regna peccantia: quæ oſtendit dia-
Mat. 4. b. bolus domino: & de quibus apoſtolus dicit non regnet peccatum in mortali ueſtro corpore neq;
Ro. 6. b. obediatis ei:uerütamen cum in uirga uiſitet peccatores & conterat eos atq; percutiat qui perman-
ſerint in peccato eas aĩas quæ appellãtur domus Iacob & ſupplantant peccatum:& in certamie ſu
perant & planctum cruenti fratris inuadunt in eternum perire non patitur. “
CEcce enim ego mandabo ⁊ concutiam in omnibus gentibus domum Iſrael ſicut concntitur
in cribꝛo ⁊ non cadit lapillus ſuper terram. MMD
CDeus ꝗ mẽſus eſt aquas manu cælũ palmo & oẽm terrã cõcludit pugillo ipſe ꝓ magnitudiĩe ſua
utraqʒ manu tenẽs margines terræ quaſi cribꝑꝶ huc illucq; cõcutiet ut paleis ac ſordibus peccatoꝑꝶ
in terrã cadẽtibus:puꝶ frumentũ remaneat qc; fundatur in horrea:ſiue ut.lxx. crãſtulerũt uẽtilabꝶ
tenebit in manu & purgabit areã ſuã:& triticum condet in horreis: paleas autem de quibus loqui/
Hiere. 23.-f tur per hieremiam quid paleis ad frumentũ dicit dñs. De hoc eodem ſub ſigura alterius parabolæ
Math.iʒ. · ſagena illa demonſtrat quæ mittitur in mare huius ſeculi & extrahit piſces omniũ geneꝶ piectiſq;
malis piſcibus boni tantummodo reſeruãtur: I ta & dñs mirabilem domũ iſrael toto orbe diſper
ſum & cõcuſſit in cribro & uentilauit palea lapiliſq; & calculis ſupſterrã nõ cadẽtibus moriẽtur in
gladio:q ꝑp ſordes & puluerẽ peccatores populi noĩantur: & hoc patiẽtur:ꝗa nõ credũt uaticinio
ꝓphetaꝶ nec putãtes eſſe uentura q ꝑ eos dñs comminatur: Cũq; ſibi proſperare ꝓmittãt mala po
ſtea ſuſtinebũt: eregione ſanctis timentibus & nõ peccãtibus. Et iccirco nequaꝗᷓ moriẽtibꝰgladio
ꝗa dixerunt appropinquabũt nobis mala: & uenient ſup nos ſupplitia ꝗᷓ noſtra peccata meruerũt.
De quo plenius in hieremia loꝗtur deus & aſſumã loquar ſup gẽtẽ & regnũ ut auferã eã & diſpdã

Eſa. 40.0

WMiero.liber

ſi cõuerſa fuerit gens illa a malis ſuis: & ego agã pœnitentiã de his qᷓ cogitauerã facere ei. Nõ ergo Hie.IS. b.
deus mutatur ꝗ ſemp eſt ĩmutabilis: ſed nos cũ noſtra cõuerſatiõe mutamur: ſæuit: iraſcitur: cõmi-
natur: & dicit ſe illatuꝶ eſſe ſupplitia ſi agamus pœnitentiã ipſum quoq; ſuæ Pnitebit ſententiæ
rurſum iuxta eundẽ Hieremiã ſpõſiones ſuas ꝓmiſſaq; mutauit. Cuiꝰ rei exẽplũ niniuitas & hieru Ione.. d.
ſalẽ here poſſumꝰquoꝶ alii ĩminẽtibꝰſuppliciis liberati ſunt alii ꝗᷓ patribꝰ ꝓmiſſa fuerãt pdiderũt.
CIn die illo ſuſcitabo tabernaculum dauid quod cecidit. .
CVbi apoſtoloꝑ pᷣcedit auctoritas maxime Petri & Iacobi: quos colũnas eccleſiæ uas electiõis uo Ad gal.2. b
cat: ibi oĩs uariæ explanatõis tollẽda ſuſpitio eſt. Et qqd a tãtis uiris expõitur hoc ſequẽdũ. in actibꝰ
apoſtoloꝶ qõne ĩter apoſtolos ſuſcitata:cur hoĩes ex gẽtibus Paulus & Barnabas abſq; circũciſiõe
& obſeruãtia ſabbati ſuſcepiſſent. Petrus rñdit ut debuit cuius ſnĩiam/ ꝓbãs acobus hæc locutus ẽ: Atct.lj.c.
Viri fratres audite me:Symõ narrauit quẽadmodũ primũ deus uiſitauitſumere ex gẽtibus populũ
nomini ſuo:Et huic cõcordãt uerba ꝓphetaꝑ ſicut ſcriptũ eſt.Poſt hæc reuertar: & edificabo taber/
naculũ dauid qd cecidit. Hoc igitur tabernaculũ dauid qc ceciderat:ceciderat aũt in his ꝗ dicunt:
nõ appropinquabit: & nõ ueniet ſup nos malum qqd dñs cribro ſuo cõcuſſerat & ꝓbauerat: & quo
rum areã maieſtatis ſuæ purgauerat uentilabro. Et ꝗcũq; peccatores fuerãt interfecit gladio. Nunc
iuxta cõſuetudinẽ ſcripturaꝶ: poſt tormẽta:poſt pœnas: ꝓſpera & læta ꝓmittẽs ſuſcitatuꝶ eẽ dicit
& in refurrectõe dñi oĩa reſtitutuꝶ: ut qꝗc in ſynagogis ceciderat ſurgat in eccleſis:& poſſideãt cre
dẽtes reliqas idumeæ: & oẽs natiões: ut ꝗcꝗd reliquũ fuerit de ligno ſanguinario atq; terrẽo in cæ
leſtia regna mutetur: & oẽs gẽtes qᷓ oblitæ ſunt dñm cõuertãtur & reuertantur ad eũ: Sin aũt iuxta
Ixx.legere uoluerimus ut reqrãt reliꝗ iſtael: & oẽs gẽtes ſup quas ĩuocatũ eſt nomẽ meũ: reliquos
hoium eos debemus accipe ꝗ de iudaico populo crediderũt. Et quaſi lapilli nõ ceciderũt de cribro
nec cum puluere paleiſq; & ſordibus ſunt ꝓpiecti: Reliqæ enim in principio fidei ſaluæ fiẽt: Et in fi/
ne mundi: ut cũ ſubintrauerit plenitudo gẽtium tunc oiĩs iſrael ſaluus fiat: Nomẽ aũt dñi qd ĩuoca
tur ſup reliquos & ſup oẽs gẽtes illud eſt: de quo ſaluator dicit:pater reuelaui nomẽ tuũ hoĩbꝰ: & Io..a.
ne lõgo ſermõe regulã differã ſpõſionũ: & ĩ hoc ꝓpheta & in cæteris qᷓcũq; de edificatõe hieruſalẽ
&S tẽpli & reꝶ oĩum beatitudine pᷣdicãtur. Iudæi in ultimo tpe uana ſibi expectatiõe ꝓmittũt: & car
naliter iplenda cõmemorãt. Nos autẽ ꝗ nõ occidentẽ litterã ſed ſpiritũ ſeꝗqmuruiuificantẽ iam in
eccleſia expleta conuincimus: & quottidie expleri in ſingulis ꝗ ruẽtes reedificãtur per pœnitẽtiam.
CEcce dies veniũt dicit dñs:⁊ compꝛehẽdit aratoꝛ meſſoꝛem:⁊ calcatoꝛ vue mittẽtem ſemen.
CSuſcitato tabernaculo Dauid qqd ceciderat & reedificatis his ꝗᷓ fuerãt lapſa atq;ʒ ſubuerſa deſcribi
tur reꝶ oĩum abuũdãtia quõ hi ꝗ prius euntes ibãt & flebãt portãtes ſemina ſua: Veniẽtes ueniẽt in pCs.ĩ25.
exultatione portãtes manipulos ſuos: ut cõſequatur manipuloꝶ tritura:uindemiã ſiue arator meſ
ſorem: ut uua uarietur ac ducat colorẽ in tpe ſemiĩs: ſiue ut uerius eſt calcator uuæ cõphẽdat ſemen
tem: & ſic ſibi inuicẽ cuncta ſuccedãt ut nulla dies ſit abſq; frumẽto uino & gaudio:in illo tpe ple-
nis torcularibus uua calcabitur: & de xp̃ᷣi ac martyꝶ ſan guĩe rubẽtia muſta fũdẽtur:& huiuſcemo/
di calcator uuæ erit ſeminariũ ſermõis dei: ut ſanguis eoꝶ magis clamet in mũdo quã clamauit ſã Heb. ĩ2. f.
guis Abel iuſti. Quicũq; aũt merito uirtutũ ſuaꝑꝶ ad mõtana còͤͤſcenderit:mel ſudabit ĩmo ſtillabit 5S. 33.
dulcedine ſermonis dei. De quo ſcriptũ eſt: guſtate & uidete quã ſuauis eſt dñs & q́ dulcia eloquia ps. i.
tua gutturi meo ſuꝑ mel & fauũ: & ꝗ infra mõtes ĩmo ſecũdi a motibus fuerint: quos ſpõſus trãſilit Can. 2.b.
in cãtico cãticoꝶ & appellat colles cõſiti erũt & imitabuntur paradiſum dei:ut oĩa in illis poma pẽ
deãt doctrinaꝑe: tunc ſi ꝗs ĩfidelitate captiuus eſt: & nec dum credidit in nomie dñi: Et eſt de reliꝗs
populi quondã eius iſrael reuertitur ad fidẽ xp̃i: ut qᷓ in ꝓphetis audierat in euãgelio teneat:hi aũt
mõtes ꝗ ſtillabunt dulcedinẽ: & colles ꝗ cõſiti fuerit: poſtꝗᷓ cõuerterit dñs captiuitatẽ populi ſui Iſ
rael ediſicabũt ciuitates ante deſertas: & habitabũut in eis: ut unaꝗ q; extructa ciuitas dicat: Ego ciui
tas firma ciuitas ꝗqᷓ oppugnatur: & de qua dñs in euãgelio loꝗtur:nõ põt ciuitas abſcõdi ĩ mõte po Mat.ꝭ.b.
ſita: & in pſalmis dicitur: fluminis impetus lætificat ciuitatẽ dei: plãtabunt quoq; uineas cũ Noæ & p8. 4).
bibẽt uinũ eaꝑ inebriabũtur & audiet a dño ſaluatore bibite amici & inebriamini: Bibent autem Can.5.a.
uinum qd ſe in regno patris cũ apoſtolis ſuis nouũ bibituꝑꝶ eſſe pollicitus eſt. Hæc ẽ uinea ſorech Mat. 26. c.
cuius uinũ quottidie in myſteriis bibimus: nec hac reꝑ fœlicitate cõtenti pp delitias faciẽt hortos Mar.iꝗ.c.
& rigabunt eos: ut nulla deſint in eis genera uirtutũ & comedẽt fructus eoꝑ q.n. plãtauerit & riga Luc. 22. b.
uerit ipſe comedet. Gũ hæc oĩa mõtes & colles fecerint ſtillãtes dulcedinẽ & ediſicãtes ciuitates &
habitãates in eis: plãtantes uineas & bibẽtes uinũ eaꝶ faciẽtes hortos & comedẽtes fructus eoꝑꝶ:tũc p̃s.26.
ipſos plãtatores plâtabit dñs ſup terrã ſuã de qua dicitur: Credo uidere bona dñĩ in terra uiuentiũ Mat. ). a.
Et in euãgelio.Beati mittes qm̃ ipſi poſſidebũt terrã.poſtq̃ aũt plãtauerit eos:& firma in altũ radice
ſolidarit nõ euellet ultra de terra quã dederit eis. Ex quo intelligimus eccleſiã uſq; ad finẽ mundi
concuti quidem perſecutionibus: ſed nequaq̃ poſſe ſubuerti: temptari nõ ſuperari. Et hoc fiet quia
dominus deus omnipotens ſiue dominus deus eius ideſt eccleſiæ ſe facturum pollicitus eſt. Cuius
promiſſio lex naturæ eſt. U
EXPLICIT IN AMOS LIBER TERIIVS

„

. =—

☛ =—2

f — — NN-— -90ʒ4—

—

lod.

eybe.

Miero. liber ſuper Abdiam.

Neg CBEATI HIERONYMI EXPLANATIONVM LIBER IN ABDIAN PROPHETAM. D
. AD PAMACHIVM INCIPIT. CAPITVLVM VNICVM.
ular — 3 ſio abdie)ideſt ſerui domini: quã uidit gentibus: ad quas legatum mi
RRNſit dominus: Et quibus dicitur ſurgite & conſurgamus aduerſus eam in
er α◻α Prælium: Deſtructio enim idumeæ uiſio nationum eſt: Sin autem queri
d agl 1 ◻ſur quare ponatur in titulo. uiſio Abdiæ: Et nihil poſtea quod uiſũ ẽ:de
WS monſtretur: Secundum illud Eſaiæ: Vidi dominu ſabaoth ſedẽtem ſu p
e N ttonum excelſum & eleuatum: Et Ezechiel: Aperti ſut cæli & uidi uiſio
Ae N AE nes dei: ſtatimq; ſubiungitur: Et uidi & ecce ſpiritus aufferens ueniebat
l⸗ ab Aquilone & nubes magna: & ſplẽdor in circuitu eius. Sed poſt uiſio/
αH“nem Abdiæ protinus inferatur. Hæc dicit domius ad edom: Et erũ Ec
nn WAAce paruulum te dedi in gentibus: De deutronomio ſumemus exemplũ
— In quo non res ſed uerba cernuntur: Attende inꝗt tibi: & conſerua ani/
ne mam tuam uehementer: ne forte obliuiſcans ſermonum quos uiderunt oculi tui: Et I oannes in
ii⸗ epiſtola: Quod uidius inqt oculis noſtris:quod pſpeximus & manus noſtræ palpauerũt de uerbo
ce uitæ:Et moyſes uocem dei quæ ad eum loquæbatur uidiſſe ſe dicit. Si ergo poſt uiſionem ferun/
e tur quæ dicta ſunt & uidentur mentis oculis quæ auribus percipi ſolẽt: Recte uidens: (quia ꝓphe-/
n tæ antea uocabantur uidẽtes: in titulo prænotat uiſionem.
CBec dicit dñs deꝰ ad edom,. CQuænmus quis ſit iſte edom ad quem nunc p abdiam do-
No minus loquitur: Edom interprætatur ruffus: Eſau ergo filium iſaac appellatum fuiſſe edom: ꝗa pro
⸗ pter ruffum lenticulæ cibũ primogenita uendiderit: in libro geneſeos manifeſtiſſime legimꝰ: Vnꝰ
A4 ergo atq; idem tribus nominibus appellatur: Eſau: edom: & ſeir ideſt piloſus:Poſſeditq; eam regio
& lon. nem: quæ nunc gebalena dicitur: & in finibus eſt eleutheropoleos: ubi ante habi tabant chorrei: qui
interprætãtur liberi.Vnde & pſa urbs poſtea ſortita uocabulum eſt. Quod ergo hebraice edom:&
grace dicitur idumea:nũc uiculus paleſtinæ eſt a cõditore ſic impoſito nomine: Cuius latina quo
in q; & græca meminit hiſtoria. Quia ergo ex multis ſcripturarum locis didicimꝰ terram idũeorum
Aduerſariam eſſe terræ repromiſſionis: Et eſau inimicum legimus iacob: & populum eſſe cui iratꝰ
eeſt dominus in ſempiternum: Noſſe debemus ſecundum leges tropologiæ Aut contra iudæos
I P factum eſſe ſermonem qui ſunt emuli chriſtianis & perſecũtur fratrem ſuum iacob populum ſup/
1 i⸗ plantatorem: qui illis primogenita preripuit: Aut certe aduerſus omnes hereſes & contraria dog/
. B mata: quæ uidentur quidem nobis eſſe icina: ſed magis aduerſaria ſunt: & de paterna hereditate
ſimplicem habitarorem domus iacob nituntur expellere. Sunt qui idumeam ad carnem referant:
& aduerſum illius pugnam animam eſtiment prouocari: Vt mortificantes membra noſtra ſup ter

ram: fornicationem: imm unditiam: paſſionem: eternam in chriſto uictoriam conſequamur.
hrt Auditũ audiuimꝰ a dno ⁊ legatum ad gentes miſit: Surgite ⁊ cõſurgamꝰ aduerſũ eũ ĩ pliũ.
i Hebhl CAudiuit ergo Abdias uel omnes prophetæ pariter audierũt. Omnes enim ſcribunt cõtra edom

oj⸗ quod ad gẽtes legatus miſſus ſit: Mediator dei & hominũ homo chriſtus ieſus: De quo & pater lo
ois quitur per Aggeum: Monebo omnes gentes: & ueniet deſideratus cunctis gentibus:Iſte in Eſaia
Cnab. magni conſili angelus:& pater futuri ſæculi ſcribitur. Legatus qui ad gentes miſſus eſt hæc loqui
tur:Surge qui dormis & eleuare a mortuis & illuminabit te chriſtus: At ne forſitan grauis uobis &
inſolita pugna uideatur: me inquit habetis primum in achaiæ: ego ero archiſtrathegos præliorũ
ꝗq& ieſu filio nauæ gladiũ tenẽs apparui: & amalech ĩ crucis meæ uexi llo:moyſe pugnãte ſupaui.
¶Ecce paruulũ dedi te in gẽtibus cõtemptibilis tu es valde:Superbia coꝛdis tui extulit te ha
bitantẽ in ſciſſuris petrarum:exaltantem ſoliũ tuũ:ꝗ dicis ĩ coꝛde tuo:ꝗs detrahet me ĩ terrã:ſi
Md exaltatus fueris vt aquila:⁊ inter ſydera poſueris nidum tuum:ide te detrabam dicit dominus
55% Q¶⸗ ᷑Q inqdit edom qui cum minimus ſis inter omnes incircuitu nationes:& ad comparationẽ gẽ/
Can tium cæterarum paruus in numero: ultra uires erigeris ſuperbia. Cũq; habites in ſpeluncis ĩmo in
Marz6²0 cauernis petrarum humilis atq; paruulus: & excelſa edificiorum tecta non poſſidẽs:quaſi aquila in
Mar. 40 ſublime extolleris: & tätum cogitatione intumeſcis ut miter ſydera habitare te credas: Etiam ſi. ul/⸗
Luca trttIra naturam poſſes cæli alta penetrare: inde te detraherem & ad terram deducerem: dicit dominus
deus. Si didicimus hiſtoriam ſequemur intelligentiam ſpiritalem: Licet tibi o heretice ma gnus eẽ
o⸗ uidearis & contẽnas eccleſiæ paucitatem: tamen paruus in gentibus es: & contẽptibilis &non ſolũ:
Mat. ſed cum Tααε ualde cõtẽptibilis:ſuperbia cordis tui extulit te: quis enim hereticorum non

ſuperbia extollitur eccleſiæ ſimplicitatem paruipẽdens & fidem imperitiam reputans: habitantem
in ſciſſuris petræ exaltantem ſolium ſuum:Petra ꝗᷓꝗᷓ frequẽter uel in perſona domunenel in ſolidi
p.39. tate ponatur: Vnde & propheta dicit. Et ſtatuit ſup petra Pedes meos: Et ad petrũ dicitur: ITu es pe/
Mat.I6õ. b. trus & ſuper hanc petram edificabo eccleſiam meam: Tamen & in contrariâ ptem frequenter acci
Eze:36. e. Pitur: Auferam ingꝗt cor lapideum & dabo eis cor carneũ: Et potens eſt dominus de lapidibus iſtis
Mat.ʒ.b. ſuſcitare filios abrae. Maximeq; hic: ubi non dixit habitantem ſuper petram: in ꝗᷓ prudẽs edificator

Miero.liber

domum ſuam extruxit:ſed in ſciſſuris petræ: petra . 1
ſiones: Porro qd ſequitur Exaltantem ſolium ſuum: & qui dicit in corde ſuo quis detrahet me ĩ ter

ram: tumorem hereticæ mentis oſtendit: Confidentium ſibi in myſteriis & ſecretis ſuis: & quantũü

in ipſis eſt:Hyperbolice autem hoc accipere debemus: promittẽtium ſibi regna cælorum: Vnde ad
huiuſcemodi homines apoſtolꝰ ſcribit: lam ſine nobis regnatis: atq; utinam regnaretis: ut & nos
uobiſcum regnaremus: Tale quid & dauid loquitur. Poſuerunt in cælum os ſuum: & lingua eorũ
trãſiuit in terram: Si exaltati ergo fuerint ut aqla: nã & ipſi aquilarum ſibi ſimilitudinem pollicen-
tur: quæ ſolẽt ad cadauer dominicum congregari: & inter media ſydera poſuerint nidum ſuum

inde detrahã eos dicit dominus. Sicut enim dormiente patrefamilias inter bonam ſemẽtem ini-

micus homo zizaniam ſuperſeminat. Ita ſolet aquila illa grädis ma gnarum allarum longo mẽ⸗
brorum ductũ inter ſydera eccleſiæ ponere nidum ſuum. Dixi ſupra hoc ipſum & aduerſum carnẽ
poſſe intelligi:quod imminute ſint uires eius in aduentu xpi: ſi cõtemptibilis ſit animæq; ſubiecta
imperio: & fruſtra erigatur cũ habitet in cauernis petræ. uel ſenſibꝰ uel co gitationibꝰ: & uelit dña
ri alæ: exaltans ſolium ſuum: nec opera ſua poſſe credens ſuperari: Cui dicitur quod qꝗᷓuis ſe erigat
& aquilæ imitetur excelſa multoſq; ſanctorum deceperit: tamẽ a domino ſuperata ſit atq; deiecta.
Quod in hereticis & carne intelleximus: cõtra iudæos quoq; intelligi poteſt.

Si fures introiſſent ad te:ſi latrones per noctem quomodo conticuiſſes:nonne furati eſſent
ſufficientia ſibi:Si vindemiatoꝛes introiſſent ad te nunquid non ſaltem racemum reliquiſſent

CQuod dicit hoc eſt. Si fures & latrones qui nocte domos ſuffodere cõſueuerãt: & rapere quæ in

tibi:quomodo ſcrutati ſunt Eſau:inueſtigauerunt abſcondita eius.

domibus ſunt introiſſent ad te & abſcõditi tenebris circuiſſent domus tuæ ãgulos: utiq; hoc tuliſ
ſent qd ſibi putabant poſſe ſufficere: & aliquid in edibus tuis uel per ſatietatem uel per ignorantiã
reliquiſſent. Si uindemiatores introiſſent uineam tuam: & eam uel hoſtiliter uaſtare: uel a te cõdu
cti demetere cuperent: quis diligens eorum uindemia fuiſſet: tamen racemos uitibus foliiſq; cæla
tos: inter palmites reliquiſſent. Sed omnia hoſtes qui ad te dño iubente uenerunt. (Significat aũt
babylonios & exercitum nabuchodonoſor) ĩueſtigauerũt: & omnia ſecreta tua & cauernas & fo/
ramina ſpeluncharum in quibus habitas luſtrauerunt. Et reuera (ut dicam aliquid & de natura lo
ci.) Omnis auſtralis regio idumeorum d Eleutheropoli uſq; petram & haylamchæc eſt enim poſ
ſeſſio Eſau)in ſpecubus habitatiunculas habet: & ꝓpter nimios calores ſolis: qa meridiana prouin
tia eſt: ſubterraneis tuguriis utitur. Subſtantiam tuã inquit me pariter cum hoſtibus perquirente
nulla potuerunt ſecreta cælare. Aliter fures & latrones qui ingrediũtur nocte: quia fili ſunt noctis
& tenebrarum: hereticos puto contraria ueritati dogmata prædicantes. Qui furantur ſufficientia
ſibi & cottidie de eccleſia greges rapere feſtinant. Iſti ingredientes uineam dñi noſtri: quà de ægy
pto huius ſeculi trãſtulit: & de cuius genimine uinum ſe eſſe bibiturum in regno patris pollicetur

ita cupiunt uniuerſa populari: ut uix racemum relinquant in ea: Sed econtrario domin agit: Om Mat. 26.d.

nia enim ſecreta eorum & occulta miſteria & patriarcharum eſau: Hoc quippe iĩtelligo qui primi
hereſes adinuenerũt: per ſanctos ſuos & eccleſiaſticos uiros atq; doctores pfert in medium: & pri-
ma illius uictoria eſt patere quæ tegebantur occulta: & inueſtigabuntur ſecreta eius.

ℳ —

CAſq; ad terminos emiſerunt te.Oẽs viri federis tui illuſerũt tibi:inualuerunt aduerſum te

viri pacis tue:qui cõmedunt tecum:ponent inſidias ſubter te:nõ eſt pꝛudentia in eo.

CVeniente nabuchodonoſor omnes qui ante erant fœderati edom: & in præſidio urbis ſuperbiſ

ſimæ fuerant: reliquærunt eum & iuncti hoſtibus contra eum inſidias tetenderunt: præualuerũt

aduerſus eum. Et tunc indicatum eſt quia nulla in edom eſſet ſapientia: dum ſperant in iis qui a

uerſarii demonſtrati ſunt. Aliter cum abſcondita Eſau & quaſi ſacramenta magniſica: quibus priꝰ
populi fuerãt irretiti: ꝓlata fuerint in medium. Ita ut uir eccleſiaſticus poſſit dicere nõ ignoramus

quæ didicerunt: & præualebunt cõtra eum: & eruditi eccleſiæ fide falſum dogma cõuincent. Illi ꝗ

quondam cõmedebant aput hereticos: nõ panem euchariſtiæ: ſed panem luctus: & panem ſubci-
neritium: qui non reuerſatur: pponent quæſtiones de ſcripturis: tendent inſidias idumeo: atq; ter/-
reno & in omnibus carneo præceptori. Hereſes enim ad galatas inter carnis opeta numeratas lle/-

gimus. Et tunc oſtendetur non eſſe prudentia in ekom.

¶Aunquid non in die illa dicit dominus:perdã ſapientes de idumea:⁊ prudentiam de monte
elſau.⁊? timebunt foꝛtes tui a meridie:vt intereat vir de monte eaeai.
CCum hoſtis fines tuos poſſederit: & omnes uiri fœderis illuſerint tibi: & pᷣualuerint cõtra te:tũc

peribit ſapientia de idumea: & caliditas eius ſtultitia demõſtrabitur. Et poſtqᷓ timuerunt fortes re-

gni eius: qui habitabant in meridie: tunc interibit uir de monte eſau: qui & pugnare pro ciuitate &

prudenter dare conſilium ſolitus erat. Aliter poſtꝗᷓ hi qui prius decepti erant: conuerſi fuerint ad

eccleſiam. Tunc ipſo domino dimicante: peribunt ſapientes idumeæ: qui earnalia & terrena h

bant:& auferetur prudentia de monte eſau:quæ eleuabatur contra ſcientiam dei. Et qui priuspro

ut hereſeon a petra chriſti: & ab eccleſ ümaottki-

lI. cor. 4. d.
p8.72.

p̃s. 79.

eius aſtutias. Derelinquẽt terminos edom:& dimittẽt eum & uſq; ad terminos eccleſiæ trãſmigrã
tes ꝓferent doctrinas peſſimas. Tunc illudent & reſiſtent quõdam magiſtro ſuo: docentes falſa eſſe

Gal.5. b.

., — —

N22 —— — —

is

— — —

— —. —w — — —

— —
— —

ðs. 143.

&a hæc erit cauſa cruciatus. Nam quando alieni
tas eius in pacificam quondam hieruſalem: mittebãtq; ſortes ut eius ſpolia diuiderẽt: tu unus eras

Super Abdiam..c.

eſau & idumea dialectica arte pugnabant: & erant in præſidiis theman quod interprætatur conſu

matio deſinent pugnare pro magiſtris prionbus: Siue qui ante lumen ſibi ſcientiæ promittebant:

& putabant ſe eſſe in meridie:timebũt & formidabunt eccleſiaſtico uiro obtinente ſophiſmata eo

rum. intantum ut nullus reſideat: qui poſſit uel regis conſilio: uel puguatoris uiribus: pro heretico

rum ſuperbia & falſo dogmate dimicare.

CPꝛopter interfectionem ⁊ iniquitatem in fratrem tuum Jacob:operiet te confuſio ⁊ peribis

in eternum:In die cum ſtares aduerſus eum:quando capiebant alieni exercitũ eius:⁊ extranei

ingrediebantur poꝛtas eius:⁊ ſuper hieruſalem mittebant ſoꝛtẽ:tu quoqʒ eras quaſi vnꝰ ex eiss
ccirco interibit uir de monte eſau: & peribit ſapientia de idumea: & prudentia de mõte eſau: ꝗqa
interfeciſti germanum: & inique egiſti cõtra fratrem tuum iacob: quando caldæis babylonisq; ua

ſtantibus hieruſalem: & obſidentibus ciuitatem: & ingredientibus portas eius: mittentibusq; ſortẽ

in diuiſione prædarum:tu eorum ſotius eras: & in hoſtium numero uerſabaris. Aliter: cuncta quæz

ſupra ſcripta ſunt patieris edom cruente terrene. Crudelis: quia falſa miortiferaq; doctria: & aduer

ſum deum impietatem loquens occidiſti fratrem tuum Iacob. Legimus in Salomõe: Sunt qui lo/

cuntur & interficiunt gladio.Et in alio loco. Venenum aſpidum ſub labiis eorum: & lingua eorũ

gladius acutus: Operiet ergo te confuſio & dices: Confuſio uultus mei operuit me. Ac peribis nõ

ad breue tempus:ſed in eternum. Eterno enim quantumn in te fuit fratrem uulnere percuſiiſti. Sed
euaſtabant exercitũ Iacob: & ingrediebantur por

ex hoſtibus. Legimus: uidemus: cottidie comprobamus quando pſecutio contra eccleſiam oritur
multo peiores perſecutores iudæos & hereticos in chriſtianos fieri ꝗᷓ ethnicos. Poſſumus extrane
os ingredientes portas hieruſalem cogitationes peſſimas dicere portaſq; hieruſalem ideſt animæ

geſcentis & uidentis deum: quinq; ſenſus interptari: per quos introeant hoſtes & ſpolia diuidant

hieruſalem. Eo igitur tempore quo perſecutionis impetu: & mortiferis uoluptatibus de eccleſiis
quiſquã corruerit: uideamus exultare hereticos gaudere iudæum & unum eſſe de perſecutoribus:

& in ethnicorum eos numero computir. J
CEt non deſpicies in die fratris tui:in die peregrinationis eius:⁊ non letaberis ſuper filios iu
da in die perditionis eoꝝ:⁊ non magniſicabis os tuum in die anguſtie:neq; ingredieris poꝛtazʒ

populi mei in die ruine eoꝛum.

CNeqͥꝗq magna loquæris quaſi unum de uictoribus eſſe te credens. neq; in fratris ridebis anguſtia:

neq; in die uaſtitatis & ruinæ populi mei tu per portam hyeruſalem gloriabudus incedes: Et ideo

iſta non facies quia & tu ſimiliter patieris. Aliter quando captiuũ uideris Diuerſis perſecutionibuſ
fratrem tuum: & abduci uinctum: de eccleſiæ fide: nec ciuitatem ſuam ſed peregrina quæq; ſecta/

ri: neꝗꝗᷓ lætaberis: quia & tu ſimilia patieris: Lætabaris enim quando capiebatur iacob: & ſuper fili
os iuda quos diſcipulos chriſti intelligimus exultabas in die perditionis eorum. Significatur autẽ
quod anima in meditullio uitiorum atq; uirtutum poſita ſit: & poſſit in utrãq; partem per horarũ
momenta conuerti. Neqꝗᷓ inquit magnificabis os tuum in die anguſtiæ: Quod ſceunckun dupli/
cem ſenſum accipere debemus: Corporalis in perſecutionibus & in peccatis ſpiritalis ãguſtiæ: Cũ̃
anima hoſtibꝰ Vitiiſq; capta ducta fuerit in babilonem N eq; ingredieris portam populi mei in die

ruinæ eorum. Quãdo enim aut negatio nos oppreſſerit aut uoluptas: & rigorem priſtinum infeo
lix conſcientia non ſeruauerit: tunc facile ad cõtraria dogmata labimur: blandiẽtia erron noſtro

& nõ curantia uulnus ſed palpantia: Solatium miſeriæ eſt ꝗᷓuis perditum: habere quod ſperet.

CNMeqʒʒ deſpities:⁊ tu in malis eius:in die vaſtitatis illius.Et non emitteris aduerſus exerci/⸗
tum eius in die vaſtitatis illius:neqʒ ſtabis in exitibus vt interſicias eos qui fugerint. Et non

claudes reliquos eius in die tribulationis.

Cum ipſe captus fueris & babylonio uaſtante deletus: inter cætera quæ feciſti: neq; hæc facies qᷓ

ſecuntur. Non deſpities fratrem tuum Lacob in die uaſtitatis illius: cumq; aduerſariis terga uerte
rint & cœperint fugere per notas ſibi uias: & diuerticula & calles ad ſollitudinem perferentes: nõ
ſtabis in biuio:nec uenientes expectabis in compitis: ut interficias eos qui fuerit liberati: Aliiſq; cõ
præhenſis recludas: & uel ipſe capias: uel captiuitati hoſtium ſerues. Hæc iuxta hiſtoriam diximus:
debemus enim breuiter manifeſtiora carpentes: ad ea quæ obſcura ſunt pergere. Quis hereticorũ
non deſpitiat eccleſiaſticos:quis non exultat in malis eorũ: ſi quando propter peccata populi per/
ſecutioni traditi fuerint & multi uel infirma fide: uel ſupra petroſa ſeminati in negatione corrue/
rint: Videas illos exultare gaudere noſtram ruinam ſuam putare uictoriam in tantum ut iungan/
tur gentibus: & perſecutio ſæuior uel ex ſudæis uel ex his fiat: qui fratres noſtros eſſe ſe ſimulant: &
eodem cenſentur nomine. Cumq; aliquis uel fuga uel pœnitentia lapſus fuerit:ſtant in diuerticu
lis & proponunt ſophiſmata: & teſtimonia quaſi de ſcripturis proferũt ut laſſis atq; cõfectis cõſue
ta offerant ceruicalia: & ponant ea ſub omni cubitu manus: Atq; ita fit ut qui forſitan perſecutionẽ
aut uirtute ſuperarint: aut timore effugerint decepti prauis dogmatibus rurſum in carcere tenean
tur ertorum: & multo fiat peior ex his tribulatio quam fuit ex gentibus: Facilius enim ab ethnicis
i 2z

90
.

Miero. liber

captum liberas: quam hereticorum præſtigiis irretitum
CQnoniam iuxta eſt dies domini ſuper omnes gentes:ſicut feciſti fiet tibi:retributionem tuã
conuertam in caput tuum. quomodo enim bibiſti ſuper montem ſanctum meum:omnes gen/

tes iugiter:æ bibent ⁊ abſoꝛbebunt:⁊ erunt quaſi non ſint. „GNG
CVmuerſas quippe nationes uſq; ad propontidem ſcythicũq; mare & ionium: uel egeũ Aſſirfi:
babiloniiq; tenuerunt. Legamus herodotum & græcas barbaraſq; hiſtorias: & uidebimus quomo
do ſub babiloniis & aſſyriis impletum ſit hoc quod dicitur: Iuxta eſt dies domini ſuper omnes ge-
tes. Quod autem ſequitur. Sicut feciſti fiet tibi: retributionem tuam conuertet in caput tuum Hic .
ſenſus eſt quem & in pſalmo legimus: Memento domine filiorum edom in die hieruſalẽ dicenti/ ps. 136.
um: exinanite exinamite uſq; ad fundamentum in ea. Vnde & contra babylonem impræcatur pro- R
pheta. Filia babylonis miſera Beatus qui retribuet tibi retributionem quam retribuiſti nobis: Bea M.
tus qui tenebit & allidet paruuilos ſuos ad petram. Sicut enim ſuper montem ſanctum meum bibi
ſti cum babyloniis atq; lætatus es: ſicomnes gentes quas tecum habebat babilonius conuerſæ cõ/
tra te bibent: & lætabuntur: & nõ ſolum bibent: ſed ita te abſorbebunt ut ſint idumei quaſi nõ ſint
Vel certe ipſe gentes cum te abſorbuerit: abſorbebũtur a mœdis: Et hoc circulo uĩdicta procedet:
Vt tu Iſraelem te babylonius:babylonium mœdus ac perſa conſumat. Sequamur interprætatio/
nis ordinem. Iuxta eſt o heretice dies domini ſuper omnes gentes: prope eſt tempus iudicii ĩ quo
omnes iudicandæ ſunt nationes: Sicut feciſti contra eccleſiaſticos: conuertetur in caput tuum do/
lor tuus & ĩ uerticem tuum iniquitas tua deſcendet. quomodo emim in nece eorum lætatus es cõ/
uiuiumq; celebraſti: & in monte ſancto meo:hoc eſt eccleſia bibiſti nõ meum calicem ſed diaboli: WJ
De quo & ĩ Abachuc dicitur: Vhe qui portat proximũ ſuum ſubmerſione turbida: Ita uniuerſæ gẽ Aba. 2.
tes uel fortitudĩes cõtrariæ ſuppliciis delegatæ uel aduerſariæ quæq; uirtutes bibẽt & abſorbebũut
ſanguinem tuum: & ad extremum in cunctos ueni ente crutiatu:ipſe quoq; erũt quaſi non ſint: Qui
enim perit ei qui eſt: Et qui dicit ad moyſen: Qui eſt miſſit me ad uos: Secundum regulam ſcriptu ExoO.3. d.
rarum non eſſe dicitur. Vnde & in Heſter legimus: Ne tradas domine regnum tuum iis qui nõ ſut: Heſt.i.c.
Poſſumus hunc locum & aliter interprætari: Quia lætati eſtis in ruina ſeruorum meorum: eadem
perſecutio contra uos quoq; ueniet: & patiemini quæcunq; feciſtis: Et ſicut lætati eſtis aduerſus po
pulum meum: cum gentibus reliquis: I ta omnes gentes lætabuntur contra uos & deuorabũt & bi
bent & perſecutione ſimili conterent. 1111l .
CCIn monte autem ſyon erit ſaluatio ⁊? erit ſanctus ⁊ poſſidebit Honins Nacob eos ꝗ ſe poſſede
rãt:⁊ erit domus Jacob ignis:⁊ domus Joſeph flamma:⁊ domus eſau ſtipula:⁊ ſuccendetur in
eis:⁊ deuoꝛabunt eos:⁊ non erunt reliquie domus eſau:quia do minus locutus eſ.
CIdumea ſubuerſa & ab inimicis gentibus: cum quibus prius contra Iacob fœdus inierat deuora
ta. I n monte ſion erunt reliquiæ: eritq; ſaluatio & erit ſanctus. Hoc eſt uel ipſe dominus reuertetur
ad templum:quod propter peccata dimiſerat. uel erit abſolute ſanctum ſanctorum & poſſidebit
domus lacob: ſub zorobabel & Eſdra & Neemia: eos qui ſe hereditate poſſederant. Et erit domus
Iacob ideſt Iuda ignis:domus Ioſeph ideſt decem tribuum flamma. De Ioſeph quippe natus eſt
Ephraim: ex qua tribu ſamariæ imperium fuit. Domus autem Eſau ideſt idumeorum: qui tam ſcœ
ui & crudeles extiterant contra fratrem ſuum: uertetur in ſtipulam, Et quomodo ignis & flamma
cito ſtipulam deuorat:ſic duo regna in unius ſibi uirgæ (iuxta Ezechielem) copulam fœderata ua
ſtabunt idumeam &deuorabunt. Et erit refiduus ex populo: qui poſſit euerſionem aduerſariorum
mnicinis gentibus nuntiare. Deſtructis carnis operibus: & terreno imperio deſolato: erit in eccleſia
ſaluatio eorum: qui a matre non exierunt: & in ipſa morabitur ſanctus. De quo in Eſaia dicitur: Sã Iſa. 6. a:
ctus ſanctus ſanctus dominus deus ſabaoth: quia & qui ſanctificat & qui ſãctificatur: ex uno omnes.
Et poſſidebit domus ſupplantatoris Iacob:eos qui ſe hereditate poſſederant:de perſecutoribus ſa
ciens chriſtianos: & ipſos idumeos in eccleſiæ fidem recipiens. Domus autem Eſau uertetur in ſti/
pulam. Et quomodo ignis uiciniam culmus non ualet ſuſtinere: ita diſputationem Iacob quæ ſi/
gnata eſt ſermone domini. Eloquia enim domini igne examinata: & flammam lIoſeph ꝗ ĩterpræ/
tatur augmentum:& qui a fratribus uenditus populum pauit in ægypto: domus Eſau ſuſtinere nõ
potuit: ſed ad primam congreſſionem ſophiſmata eorum uertentur in nihilum: & deuorabuntur
in ſalutem ſuam. Iuxta illud quod in benedictione dicitur ad Eſau: Dominum tuum illum feci: &
onmnes fratres tuos ſubieci ei ſeruos: fratriq; tuo ſeruies. Et non erunt reliquiæ domus Eſau. quan/
do omnia chriſto genuflectent cæleſtium terreſtrium & infernorum: & ſubiciientur ei uniuerſa: ut
ſit deus omnia in omnibus. Quia uero Eſau ſuper fundamentum chriſti uitio ſuo extruxerat fœ-/
num:ligna & ſtipulam: Iccirco domus Iacob & Ioſeph in ignem uertetur: & flammam: imitans
dominum ſuum qui dicit: Ego ſum deus ignis conſumens: tũc deuoratis paleis peccatorum fra/
mentum purum in horrea congregetur. Quod nos diximus aut iuxta hiſtoriam ſub zorobabel
eſſe iam factum:aut certe iuxta prophetiam & myſticos intellectus cottidie in eccleſia fieri: & in re/

gno animæ aduerſum carnem in unoquoq; complen.
CEt hereditabunt hi qui ad auſtrum ſunt:montem eſau:⁊ qui in cãpeſtribus:philiſtiim:⁊ poſ⸗

6 .

Super Abdiamc.i.

4 ſidebunt regionem effraim:⁊ regionem ſamarie:ꝛ beniamin poſſidebit galaad. .
, CReuerſo in regnum ſuum iuda:qui habitauit in meridie:& poſſedit cunctam regionem iuxta di
uiſionem lIeſu filii naue:quæ uergit ad ſcorpionem.i. omnem arabiam: Nam hii qu prius terminis
4K arctabãtur anguſtis: poſſidebant montem eſau:ideſt mõtes ſeir: & montana quæ edom ante poſ-
. ſederat: Qui autem habitant in ſephela ideſt in campeſtribus: lyddam & emaus.dioſpolim ſcilicet
l nicopolimq; ſignificans:poſſidebunt paleſtinos. quinq; urbes Philiſtinorum :gazan: aſcalonẽ: azo
Re tum Acaron:geth: uel omnem illam plagam quæ iuxta Actus apoſtolorũ ſaronas appellatur. Hoc
i n utrum factum ſit deus uiderit: poteſt enim ex parte per annos quingen tos: uſq; ad aduentum chri/

ſti eſſe completum: Quod certiſſime ſcio: cottidie completur in nobis & in regno eccleſiæ confir/
matur. Hi enim qui habitant in meridie: ideſt in ageb in uero ſunt lumine. & qui tenẽt campeſtria
Mat.ll.d. & humilia: ideſt diſcipuli eius: Qui dicit:Diſcite a me quia mitis ſum & humilis corde:poſſidebũt
hi montem Eſau: & philiſtiim: quos poſſumus propter ſuperbiam dogmatum: & eloquentiam ſecu
larem in ethnicorum perſona accipere: ut in monte magiſtri ſint philiſtiim: & alienigenis diſcipu

Pto⸗

c

. li:quia magiſtrorum auctoritate dicuntur: & non ſolum montem Eſau:& alienigenas: ſed regio/-
nem quoq; Ephraim & Samariæ poſſidebunt. Ephraim & Samariæ crebro in Oſee legimus. Et in
na hereſibus quæ ſub nomine chriſtiano eccleſiam diuidunt interprætati ſumus. Et ibi enim ſperatur
6 ubertas:& ibi cuſtodiam fidei repromittunt: Porro Beniamin filius dextræ atq; uirtutis: ubi tẽplũ
60 dei eſt poſſidebit Galaad quæ interprætatur tranſmigratio teſtimonii Iſraelẽ carneum ſignificãs.
dad⸗ Abillis enim ad nos teſtimonium domini commigrauit.
doli CCEt tranſmigratio exercitus huius filioꝛum Iſrael:omnia loca cananeoꝛum vſqʒ ad ſareptã:
ege d ⁊ tranſmigratio hieruſalem que in boſphoro eſt:poſſidebit ciuitates auſtri:Et aſcendent ſalua
Cin toꝛes montem ſion:iudicare montem eſau:⁊ erit domino regnum. H
C. Hi qui de ipſa hieruſalem metropoli ciuitate tranſlati fuerant in ſapharad quod nos in boſfo//
hm ing rum uertimus.poſſidebunt ciuitates auſtri: quæ ſunt in tribu iuda: Reuerſi enim: urbem ſuã:ea quæ
ſit N. urbi uicina ſunt obtinebunt:cunq; hec expleta fuerint:Sicut in iudicum libro Mittebat dominus
ſen ſaluatores: qui populum de captiuitate ſaluarent:ſic aſcendent & uenient in montem ſion Vt iudi
po cent atq; diſcernant quaſi ſubiectum & ſeruientem ſibi montem eſau: ideſt. I dum eos:ſubiugatiſq;
bi omnibus erit domino regnum. Vbi nos poſuimus boſtorum:in hebraico habetur ſapharad. Nos
autem ab hebreo qui nos in ſcripturis erudiuit didicimus boſforum ſic uocari: & quaſi iudæus: iſta
tde inquit eſt regio ad quam Hadrianus captiuos tranſtulit: quando ergo chriſtus noſter uenerit: tunc
rin reuerſura eſt in ludeam etiam illa captiuitas: Poſſumus autem locum quemlibet regni babylo/
nis intelligere: ꝗᷓ & aliud arbitrer: Nam conſuetudinis prophetarum eſt: quando locuntur contra
1on babylonem: ammonitas: moabitas: philiſtim & cæteras nationes multis ſermonibus lin guæ eorũ
etun abuti & ſeruare idiomata prouintiarum: Quia ergo lingua aſſyriorum terminus qui hebraice uo/
ebit catur gebul: dicitur ſapharad: hũc ſenſum eſſe coniicio. tranſmigratio hieruſalẽ: quæ in cunctis ter
mns minis regionibuſq; diuiſa eſt: urbes auſtri ideſt tribꝰſuæ recipiet. Et propheticus ſermo ꝗ fame pi-
et clitabatur in iudæa exſiccato uellere Iſraelis ad gentium rorẽ trãſeat: ibiq; & paſcatur & paſcat dũ
cc & recipitur a credentibus: & paſcit ipſe credentes Saratha uel ex duobus compoſitum eſt:& inter/
ma prætatur anguſtia panis: Vel unum uerbum eſt & tranſfertur in ĩcendium: canaan uero
na ideſt motum uertitur: aut certe ne ociator & humilis appellatur: I gitur tranſmigratio filiorum
Im Iſrael quando occidentem dimiſerit litteram: & ad ſpiritum uenerit uiuificantem mouebit cun
8 cta quæ legis ſunt megotiabitur de multis margaritis unam prætioſiſſimam margaritam: & depo
Siͦ N ſita iudæorum ſuperbia humilitatem ſectabitur chriſtianam: & illuc uſq; perueniat ubi antea fuit:
“ tribulatio panis: & mulier uidua a ſuo conditore deſerta:pupillum filium uix alebat: & ubi uniuer
ſa illius peccata & uitia concrementur. Captiuitas autem ſiue tranſmigratio hieruſalem ubi quon
8 dam erat uiſio pacis. Et quæ nunc in toto orbe diſperſa eſt poſſidebit ciuitates auſtri: ideſt eccleſiã
⸗ ueri & perfecti luminis: dicetq; cũ ſponſa pœnitẽs: ubi paſcis ubi cubas in meridie. Et cum ioſeph
4 in antiquã germanitatem recepta: inebriabitur ſanguine paſtoris & principis. Aſcendent ſaluato/
2 res uel qui ſaluati fuerint de reliquiis populi iudaici in montem ſion: ut iudicent: & ulciſcãtur mõ
Nr tem eſau. Quõ lumen dñũs lucẽ appellat apoſtolos ſuos & dicit: Vos eſtis lux mundi. Et ipſa petra
Petro donauit:ut petra ſit:paſtor quoq; bonus illis paſtorum largitus eſt nomina. Et quodcuq; di

citur: ſeruis tribuit ut dicantur: Sic ipſe ſaluator apoſtolos ſuos mundi eſſe uoluit ſaluatores: q aſ-
cenderunt ſpeculam montis eccleſiæ & deponentes ſuperbiam iudaicam: uniuerſorũq; mõtium
quæ aduerſum ſcientiam dei erigebantur: regnum domino parauerunt.

FINIT LIBER ExPLANATIONVMIN ABDIAM PROPHETAM.

◻ *
☚
☛
—

Mꝛefatio in explanationem Abdie.

INCIPTT PRAEFATIO IN EXPLANATIONEM BEATI HIERONYMI PRAESBYTERI
— IN ABDILAM PROPHETAM AD PAMACHIVM.

N Vm eſſem paruulus: ut paruulus loquebar: ut paruulus ſapiebã. ut puu/
lIus cogitabam: poſtꝗ; factus ſum uir quæ paruuli erant depoſui: i apo-
ftolus proſicit & quotidie præteritorum obliuiſcens. in priora ſe extẽ/
dit: ac ſecundum præceptum domini ſaluaroris ſtiuam tenẽs poſt ter/
gum non reſpicit: Quanto magis ego: qui nec dum ad ætatem perfe-
cti uiri & in menſuram chriſti ueni mereri debeo ueniam: quod in ado
loſcẽtia mæa prouocatus ardore:Et ſtudio ſcripturarum:allegorice ſũ
interprætatus abdiam prophetã. cuius hiſtoriam neſciebam: Ardebat
animus cognitione myſtica: Et quia legeram omnia poſſibilia creden
tibus: ignorabam diuerſa eẽ chriſmata: litterulas ſeæculi noueram. & ob/
id putabam me librum legere poſſe ſignatum: Stultus ego.xxiiiieſenio
—☛☚ = M res habéẽtes ĩ manibus fialas & coronas & quattuor animalia plena ocu
lis conſurgunt de trono ſuo: imperitiam confitentur: gloriam agno canunt: Et uirgæ de radice
ieſſe. & putabam poſſe me quod credebam. Cuius in manu non fiebat ſermo dei:nec dicere poterã
a mandtis tuis intellexi: neq; illius de euangelio beatitudinis recordabar: beati mudo corde quo/
niam ipſi deum uidebunt: Nec dum de altari carbo ſublatus labia mea purgauerat: Nec dũ error
ueteris ignorantiæ igne ſpiritus ſancti fuerat circunciſus. & audaciter Ioquebar ad dominum. Ec/
ce ego mitte me.Sperabam in ſcriniolis latere quod ſcripſeram: & ingenioli primam temeritatem
ignibus uoueram. cum ſubito de italia affertur exemplar a quodam Iuuene tot annis: quot & ego
quondam ſcripſeram: laudante opuſculum meum fateor miratus ſum. Quod quãuis aliquis ma/
le ſcripſerit inuenit lectorem ſimilem ſui: ille prædicabat: Ego male erubeſcebam: ille quaſi my/-
ſticos intellectus ferebat ad cælum: Ego demiſſo capite confiteri meum ꝓpudore prohibebar: Quid
igitur condẽnamus in quibus pueri Iluſimus minime: Scimus enim in tabernaculum dei & aurũ
& pilos caprarum ſimiliter oblatos: Legimus in euangelio uiduæ pauperis duo minuta magiſꝗᷓ di
uitum ſubſtantias approbatas: Et tunc dedimus quoch habuimus: Et nunc: ſi tamen aliquid profici-
mus domino ſuum reddimus. gratia enim eius ſum quod ſum: Nec diffiteor per hoſce.xxx: ãnos
in eius opere me ac labore ſudaſſe: Clemens eſt pater: cito reuertentem filiũ ſuſcipit: Nec expectat
donec quis aperiat hoſtium: ipſe egreditur obuiam: annulum & ſtolam parat: licet germanus in
uideat. & ſcortatorem ac nepotem uocet: de ſalute illius ſymphonia angelicæ lætitiæ cunctarũq;
uirtutum in cæleſtibꝰ perſonat: Hoc eſt illud tẽpus mi pâmachi hac luce dulcior. quo egreſſi ſcho
lam rhetorum diuerſo ſtudio ferebamur: Quando ego & eliodorus cariſſimus: pariter habitare ſo
litudinem ſyriæ calcidis uolebamus: Quod putabam latere: uulgatum eſt per uetera ueſtigia rurſũ
ingrediar emendans ſi fieri poteſt curuos apices litterarũ. Infans eram. nec dum ſcribere noueram
titubabat manus: tremebãt articuli. Nunc ut nihil aliud ꝓfecerim. ſaltem ſocraticum illud habeo:
Scio quod neſciam: dicit & Tulius tuus adoleſcentulꝰ ſibi incohata quædam && rudia excidiſſe. Si
hoc ille tam de libris ad herenium: ꝗᷓ de thetoricis. quos ego uel perfectiſſimos puto: ad compa/
rationem ſemilis peritiæ: dicere potuit: quanto magis ego libere profitebor: Et illud fuiſſe puerilis
ingenii: Et hoc maturæ ſenectutis: in libris quoq; cõtra martionem ſeptimus tertulianus. hoc idẽ
paſſus eſt.& origenes in cãtico canticorum. Et quintilianus in. xii. libris inſtitutionis oratoriæ: Ex
quibus perſpicue oſtenditur unamquamq; ætatem in ſuo eſſe perfectam: Et ex annorum debere
numero iudicari: Sed iam tempus eſt proponere exordium abdiæ: & orationum tuarum auxilio:
cui uolumen hoc ſcribirur confragoſum mare & ſeculi recurſos gurgites tranſſfretare.

FNIT PRAEFATIO.

rd⸗

Super Abdiamc.i.

IIHNCIPIT EXPLANATIO. IN ABDIAM PROPHETAM

piiſſima iezabel pauit prohetas in ſpecubus: qui non curuauerũt genua

W[ eius uſq; hodie cum mauſoleo heliſei prophetæ & baptiſtæ Ioannis
& M◻in ſebaſtæ uenerationi habetur quæ olim ſamaria dicebatur. Hanc he/
rodes rex antipatri filius in honorẽ auguſti Cæſaris græco ſermõe uo
cauit auguſtam. Hic igitur quia centum prophetas aluerat: accepit gra
ſtiam prophetalem: & de duce exercitus fit dux eccleſiæ tunc in ſamaria
Paruum gregem pauit: Nunc in toto orbe chriſti paſcit eccleſiam ꝙs/
ννννεισ Sicut in actis apoſtolorum ſtephanus martyrio coronatus.
Ita & hic ſeruus appellatus eſt domini. porro quod contra idumeam

cernens non onus. ideſt limina & pondus idumeæ uidet ſecundum re/

ulam & diſtinctionem quam in naum ſcripſimus:illud in cauſa eſt qd uel edom:ideſt Eſau:non

ſeſſionem ĩ iſrael:nec dimittitur bellare contra eum: & aduerſus fratrem arma prohibẽtur: uel cer-/
te uiſio eſt non idumeæ: quod poterat ſi ita ſcriptum eſſet facere quæſtionem: Sed abdiæ ideſt ſer-/
ui domini quam uidetr gentibus: ad quas legatum miſit dominus. Et quibus dicitur: ſurgite & cõ/
ſurgamus aduerſus eam in prælium. Deſtructio enim idumeæ. uiſio nationum eſt. Sin autem quæ
ritur quare ponatur in titulo uiſio abdiæ. Et nihil poſtea quod uiſum eſt demonſtretur ſecundum
illud Eſaie: Vidi dominum ſedentem ſuper tronum excelſum: Et eleuatum. & in ezechiel apti ſũt
cæli: & uidi uiſiones domini. ſtatimq; ſubiungitur & uidi & ecce ſpiritus turbinis ueniebat ab aqui
lone:& nubes magna:& ſplẽdor in circuitu eius:Sed poſt uiſionem abdiæ.protinusinferatur hæc
dicit dominus ad edom. Et iterum. Ecce paruulum dedi te in gentibus: De deuteronomio ſume/
mus exemplum in quo non res: ſed uerba cernuntur. Attende inquit tibi & conſerua animã tuam
uehemẽter ne forte obliuiſcaris ſermonũ: quos uiderunt oculi tui: & ioannes in Epiſtola quod ui
dimus inquit oculis noſtris. quod perſpeximus: & manꝰ noſtræ palpauerũt de uerbo uitæ Et moy

ſes uocem domini.quæ ad eum loquæbatur uidiſſe ſe dieit. Si ergo poſt uiſionem inferũtur quæ
dicta ſunt & uidentur mentis oculis quæ auribus percipi ſolent recte uidens: quia prophetæ antea

uocabantur uidentes:titulo prænotat uiſionem.

CHec dicit dominus deus ad edom C Paruulus propheta uerſuum ſupputatione non ſen

ſuum: Alioquin ut in tribus uoluminibus Salomonis canticum canticorum quanto breuiꝰ eſt. tã
to difficilius: Et epiſtola ad philemonem quem ſenſum haberet expræſſimus. Euangelicus quoq;
ſermo breuiatus lacinioſis legis operibus anguſtior eſt: I ta hic quoq; propheta quaſi ſeruus do
mini iuxta habraam. Iſac. & iacob. & moyſen famulum dei. & apoſtolum ſeruũ chriſti. ea uidet ea
audit: quæ prophetali digna ſunt ſeruitute: Multi putant iuxta ĩterprætationem nominis quod

ſeruus iſte ſit domini: cui dicitur in eſaia magnum tibi eſt uocari te puerum meum: Qui ſe exinani

uit formam ſerui accipiens: Sed ſi hoc ĩtellexerimus alius nobis quærẽdus erit legatus qui eſt miſ-
ſus ad gentes: Et dum tropologiam ſequimur perdimus manifeſtiſſimam prophetiam. Quærimꝰ
ergo quid ſit iſte edom uel idumea ad quam nũc perabdiam dominus loquitun:In libro geneſeos

eſau filiũ iſaac appellatũ fuiſſe edõ:qa pp rufum lenticulæ cibũ primogenita uendiderit: mãifeſtiſ
ſime legius. Edõ eni ĩterpᷣtatur vppò iſte ruffus: In eodẽ uolumie ſcribitur hũc eũdẽ uocatũ eẽ

ſeyr.ideſt piloſum quia hiſpidus: & non habebat lenitatem iacob: Vnus ergo atq; idem tribus no
minibꝰ appellatur: eſau: edom: ſeyr: poſſidetq; eam regionem quæ nunc gabalena dicitur & in fini
bus eft. ubi ante habitabant correi qui interprætantur liberi: unde & ab ipſa urbe po
ſtea ſortita uocabulũ eſt: Quod ergo hebraice edom: & græce dicitur idumea nũc niculus paleſti
næ eſt: a conditore ſic impoſito nomine. Cuius latina quoqʒ & græca meminit hiſtoria. Iſte eſt cui
dicitur per Amos: ſuper tribus ſceleribus edom. Et ſuper quattuor nõ conuertam eũ: eo ꝙ pſecu/-
tus ſit gladio fratrẽ ſuum: & uiolauerit miſericordiã eius: & tenuerit ultra furorem ſuum: & indi-

gnationem ſuam ſeruauerit uſq; in finem. In Eſaia quoq; iuxta hebraicũ legimus. Onus idumeæ
ad me clamat ex ſeir. O cuſtos quid de nocte cuſtos quid de nocte: & hieremias in eãdem prophe

tiam pari uoce conſentit dicens. Nunquid nõ eſt ultra ſapientia in theman: & reliqua uſq; ad finẽ:
eidem prophetæ ubi dicitur: &erit cor fortium idumeæ in die illa quaſi cor mulieris parturientis:
exceptoq; ordine cõmutato: & aliis ꝗᷓ uidentur diſcrepare: magna pars Abdiæ in Hieremiæ uolu/-
mine cõtinetur:iſti ſunt montes ſeir aduerſum quos Ezechielis facies roboratur: & dicitur: dabo
montem ſeir deſolatum & deſertum poſt paululum. S

CBiſipatus eris mons ſeyr ⁊ idumea omnis. CLongum eſt ſi uoluero cunctas ſcripturas

euentillare: & proferre in medium ſuper montem ſeyr: maximæ Malachiæ: ubi ſtatim in principio

ſcriptum eſt. Nonne frater erat Eſau Iacob? dicit dominus: & dilexi Iacob: Eſau autem odio habui.

i iiii

Iſio abdie.)hunc aiunt eſſe hebræi: qui ſub regæ ſamariæ achab: & im

RNbaal & de ſeptẽ milibus erãt quos helias arguitur ignoraſſe: ſepulchrũů/

Fe extraneis gentibns computatur. filius iſaac & frater iacob. unde & terra illius non datur in pof

Miero.liber

Et poſui montes eius in ſolitudinem: & hereditatem eius in dracones deſerti. Quod ſi dixerit idu
mea:deſtructi ſumus: Sed reuertentes edificabimus quæ deſerta ſunt. Hæc dicit d. ominꝰ exercituũ
iſti ediſicabunt: & ego deſtruam: & uocabuntur termini impietatis & populus cui iratus eſt domi/

nus uſq; in eternum: qa ergo didicimus terram idumeorum aduerſariam eſſe terræ repromiſſiõis: n
& Eſau inimicum legimus Iacob: & populum eſſe: cui iratus eſt dñs in ſempiternum. Noſce debe e
mus ſecundũu leges tropologiæ: aut contra iudæos factum eſſe ſermonem: qui ſunt æmuli chriſtia ij i.
nis:& perſecuntur fratrem ſuũ lacob populum ſupplantatorem: qui illis primogenita præripuit. Mzv⸗

Aut certe aduerſus oẽs hereſes & contraria dogmata quæ uidentur quidem nobis eſſe uicina: ſed
magis aduerſaria ſunt: & de paterna hereditate ſimplicem habitatorem domus iacob nituntur ex/
pellere. Porro quod idumea & terrena interprætatur & propter colorem rubrum cruẽta quoq; in/-
telligi poteſt. Iccirco ſaluator reportans ad patrem de mũdo uictoriam: quãdo angeli conclama/-
bant aperite portas principes ueſtras & introibit rex gloriæ: Et in Eſaia ſtupentes interrogabant: l
quis eſt iſte qui aſcendit de edom fuluida ueſte de boſſor: ſic formoſus in ſtola cãdida. Et ad ipſum n
comminus loquæbantur. Quare rubrum eſt indumentum tuum: & ueſtimenta tua ſicut calcantiũ
in torculari: lpſi loquitur in triumpho exponẽs palmas crucis ſuæ: torcular calcaui ſolus: & de gen
tibus nõ eſt uir mecum: Sunt qui idumeam ad carnem referant & aduerſus illius pugnam animã
eſtimant ꝓuocari. Vt mortificantes membra noſtra ſuper terram fornicationem: immunditid: paſ
ſionem eternam in xpᷣo uictoriam conſequamur I udæi fruſtra ſomniant contra urbem romã: re-
gnumqʒ romanũ hanc fieri ꝓphetiam. Et illud quod in Eſaia ſcriptum ẽ: onus duma paululũ litte
re apice commutata pro deſeth legi poſſe res: & ſonare romam: uau: quippe littera & pro. u. & pro
o in eorum lingua accipitur. L
CAudlitu audiuimꝰ a dñno ⁊ legatũ ad gẽtes miſit:ſurgite ⁊ ↄꝓſurgamꝰaduerſus eũ i pᷣliũ. Lxx
Auditũ audiui a domino ⁊ munitionẽ ĩ gẽtibꝰ miſit:ſurgite ⁊ ↄ ſurgamus aduerſus eũ ĩ pᷣliũ.
CIam ut ſupra diximus eandem eſſe edom quã & idumeam: quia in hebraico ipſe qui cõdidit in
greco urbs quæ ſit ab eo condita nominatur: Audiuit ergo uel abdias: uel omnes prophetæ pari/
ter audierunt. Omnes enim ſcribunt contra edom: quod ad gẽtes legatus miſſus ſit mediator deĩ
& hominũ hò xps Ieſus. De quo & pater loquitur per aggeũ:mouebo omnes gẽtes: & ueniet deſi
deratus cunctis gentibus. Iſte in Eſaia magni conſilii angelus: & pater futuri ſeculi ſcribitur: quod
autem pro legato ideſt ſeyr. lxx sριι . πιa Ü⁄:deſt munitionem interprætati ſunt: poſſumus dicere⸗
quod ipſe legatus noſter ſit & ipſe munitio: dicens ea quæ prophetalis ſermo contexuit ſurgite &
conſurgamus aduerſus eum: uel eam in prælium. Legatus qui ad gentes miſſus: hæc loquitur. Sur
ge qui dormis & eleuare a mortuis & illuminabit te xps: ac ne forſitan grauis uobis & inſolita pu
gna uideatur me inquit habetis primum in aciæ. Ego ero apx io Tpe Tnvοοσ prælior ũ qin & Ieſiu
flio nauæ gladiũ tenens apparui: Et amalech in crucis meæ uexillo moyſe pugnãte ſuperaui. Hie/
remias in uiſione contra idumeam nõ multum ab his diſcrepat. Auditu inquit audiui a domino
& legatus ad gẽtes miſſus eſt: cõgregamini & uenite cõtra eà & conſurgamus in prælium. Seqtur.
CEccẽè paruuluʒz te dedi in gentibus contemptibilis tu es: valde ſuperbia cordis tui extulit te:
habitãtem in ſciſuris petre:exaltantem ſolium tuum:qui dicis in coꝛde tuo quis detrahet me in
terrã:ſi exaltatꝰfueris vt agꝗla:⁊ ſi iter ſydera poſueris nidũ tuũ:ĩde te ðtrahã dicit dñs. LXxX.
CEcce minimũ dedi te in gentibus:inhonoꝛatus es tu valde:Supbia coꝛdis tui eleuauit te ⁊?
habitãtẽ in foꝛaminib petrarũ:exaltãtẽ habitaculũ tuũ atqʒ dicẽtẽ in coꝛde tuo:ꝗs me ðdnucet
terrã.ſi exaltatꝰfueris vt agꝗla:⁊ ſi iter media ſydera ponas nidũ tuũ:ide te detrahã dicit dñs.
CHieremias cuius ſupra fecimus mentionem prope in eadem uerba conſentit dicens: Ecce parun
lum te dedi in gentibus: contemptibilem inter homines: arrogantia decepit te: & ſuperbia cordis
tui:qui habitas in cauernis petræ: & appræhẽdere nitens altitudinem collis: cum exaltaueris quaſi
aquila nidum tuum: die te detraham dicit dominus. In interprætatiõe prohetica debemꝰ mo-
rem noſtrum ſequi: ut primum hiſtoriæ fundamenta iaciamus: deinde ſi poſſumus excelſas turres
& tectorum culmina ſubrigamus O inquit edom qui cum minimus ſis ĩter omnes in circuitu na/
tiones & ad comparationem gentium cetærarum paruus in numero ultra uires erigeris ſuperbia:
cumqʒ habites in ſpeluncis ĩmo in cauernis petrarum: humilis atq; paupereulus: & excelſa ediſicio
rum tecta non poſſidens quaſi aquila in ſublime extolleris: & tantum cogitationæ intumeſcis ut
inter ſydera habitare te credas: &ciam ſi ultra naturam poſſes cæli alta penetrares: inde te detraherẽ
& ad terram deducerem: dicit dominus deus. Illud autem quod in hieremia additum eſt & appræ
hendere nitteris altitudinẽ collis apuit enigma: collẽ ſignincãs montẽ ſyon: Ac per hoc uel ipſam
urbem hieruſalem: Templum quod in ea conditum eſt uult intelligi: Aquila ãt cũctis auib altius
uolitare:ẽt hi ꝗ de natura auiũ diſputãt memoriæ prodiderunt: tãtiq; contuitus eſſe dicitur: ut cũ
ſuper maria immobili pẽna feratur: nec humanis pateat obtutibus: de tãta ſublimitate piſciculos
natare uideat:Et cũ iuxta litus fuerit tormenti inſtar deſcendere.raptãq; pᷣdã pennis ad littus per
trahere. Si didicimus hiſtoriam: ſequamur intelligentiam ſpiritalem: licet tibi o heretice magnus
eẽ uidearis: & cõtemnas eccleſiæ ꝑaucitatem tamen paruus es in gentibus: & contẽptibilis & nõ ſo

7

Ng.
asd

==
—

Suher Abdiam. c.i.

lum. ſed cũ ſis nalde cõtptibilis: Superbia cordis tiii extulit te-Quis enim hereticoꝶ non in ſuper
biam extollitur: eccleſiæ ſimplicitatem paruipendens: & fidẽ: imperitiam reputans habitantẽ ĩ ſciſ-
ſuris petræ: exaltantem ſolium ſuum. petra ꝗᷣqᷓ frequẽter in perſona domini uel in ſoliditatẽ pona
pᷣs.39. tur. Vnde & propheta dicit ſtatuit ſupra petram pedes meos. & ad petrum dicitur: tu es petrus &
Mat.16. b. ſuper hanc petram edificabo eccleſiam meam. Tñ & in cõtrariã partem frequenter accipitur: au/
Eze. 36. e. feram inquit cor lapideum & dabo eis cor carneũ: & potens eſt deus de lapidibus iſtis ſuſcitare fili
Mat.ʒ.b.· Os habrahe:Maximeq; hic ubi non dixit habitãtẽ ſuper petram:in qua prudens edificator domum
ſuam extruit. ſed in ſciſſuris petræ: ut hereſeon a petra xpi: &ab eccleſia ſignificet ſciſſiões:porro qd
ſequitur exaltãtem ſolium ſuum: & qui dicit in corde ſuo quis detrahet me ĩ terrã. tumorem hereti
ce mẽtis oſtendit:confidẽtium ſibi in myſteriis & in ſecretis ſuis:& quantum in ipſis ẽ: hypbolice
autem hoc accipere debẽus repromittẽtiũ ſibi regna cælorü. Vnde ad huiuſcemodi homines ſcri
I. cor. 4. d. bit apoſtolus. Iam ſine nobis regnatis: atq; utinã regnaretis. ut & nos uobiſcum regnaremus: Tale
PS. 72. quid & dauid loquitur poſuerũt ĩ cælo os ſuũ:& lingua eorum tranſiuit ĩ terrã Si exaltati ergo fue
rint ut aqla (nam & ipſi aquilarum ſibi ſimilitudinem pollicẽtur)quæ ſolent ad cadauer domini⸗
cũ congregari: & ĩter media ſydera poſuerũt nidũ ſuũ:inde detrahã eos dicit dominꝰ. Sicut enim
dormiẽte patrefamilias inter bonã ſemẽtẽ inimicus homo ⁊ꝛizania ſupſeminat:Ita ſolet aquila illa
grandis magnarum alarum longo membrorum qductu plenis plumis & uarietate: quæ habet du-
ctu ĩtrãdi iĩ libanũ & tollit de cacumine cedri:& plãtat ſup aquas ut in uinea plantaria pululãt:ĩter
ſydera eccleſiæ: De quibꝰ & in alio loco dicitur: luſti ãt ſicut ſtellæ fulgebũt:põere nidũ ſuum dixi

0 ſupra hoc ipᷣm:& aduerſum carnẽ poſſe intelligi: qd ĩminutæ ſint uires eius in aduẽtu xpᷣi: & cõtẽ
ptibilis ſit aĩæ ꝗᷓ ſubiecta ĩpio & fruſtra erigatur: cũ hitet in cauemis petræ: uel ſenſibus: uel cogita-/
tionibus: & uelit dñari aĩæ exaltãs ſoliũ ſuũ: nec opera ſua poſſe credens ſupari. cui dicitur ꝙ ꝗᷓuis
. ſe erigat & aquilæ imitetur excelſa multoſq; ſanctorum deceperit: tamẽ a domiĩo ſeparata fit atq;
1 deiecta. Quod in hereticis & carne intelleximus. contra iudæos quoq; intelligi poteſt.
CBSi fures introiſſent ad te ſi latrones per noctem quomodo conticuiſſes: non ne furati eſſent
. ſufficientiam ſibi. ſi vindemiatores introiſſent ad te: Nunquid non ſaltim racemum reliqui/⸗
. ſent tibi:Quomodo ſcrutati ſunt eſau inueſtigaue runt abſcondita eius. LXX.
Si fures introiſſent ad te:vel latrones per noctem vbi pꝛoiectus eſſes non ne furati eſſent ſut
. ſicientia ſibi:⁊ ſi vindemiatoꝛes introiſſent non ne reliquiſſent racemum: nomocdo perſcruta/
tus eſt eſan:⁊ depꝛehenſa ſunt abſcondita eius. .
ur CLicet ordine commutato.Si uindemiatores ueniſſent ſup te Hieremias ſimiliter: non reliqſſent
l racemum? ſi fures in nocte rapuiſſent? utiq; quod ſufficeret ſibi. Ego ãt diſco operui Eſau reuelaui
abſcondita eius: & cælare nõ poterit: Quod dicitur hoc eſt: ſi fures & latrones qui nocte domos ſuf
ie⸗ ſodere conſueuerunt & rapere quæ in domibus ſunt ĩtroiſſent ad te: & abſcondita tenebris circuiſ
o ſent domus tuæ angulos: utiq; hoc tuliſſent quod ſibi putabãt poſſe ſufficere: & aliquid in edibus
w. tuis uel per ſatietatem uel per ignorantiã reliquiſſent. Si uindemiatores introiſſent uineam tuam:
te S& eam hoſtiliter uaſtare: uel a te conducti demetere cuperent:qᷓuis diligens eorũ fuiſſet uindemia:
in tñ racemos uitibus foliiſq; cœlatos: inter palmites reliqſſent. Sed oĩa: hoſtes q ad te dño iubẽte ue
1. nerũt(ſignificat aut babylonios: & exercitũ nabucodonoſor) ueſtigauerũt: & oĩa ſecreta tua:& ca
uernas ac foramina ſpeluncaꝶ: in quibus habitas Iuſtrauerũt. Et reuera (ut dicamus aliqd & de na/
c tura loci) Oiĩs auſtralis regio idumeo& de eleutropoli uſq; petrã: & hailã hæc é. n. poſſeſſio Eſan)
6 in ſpecubꝰ hĩtatiũculas hẽt. Et pp nimios calores ſolis: qa meridiana puintia ẽ ſubterraneis tugu-
4 riis uti tur. Diſcopui inqt Eſau.i.qd terra pᷣmebatur in mediũ ꝓtuli. Et apta fũt oĩa qᷓ claudebas:ſub
1 ſtantiãq; tuã me pariter cũ hoſtibus pquirẽte: nulla potuerũt ſecreta celare. Aliter fures & latrões
q ĩgrediũtur nocte: qa filii ſũt noctis & tenebraꝶ:hereticos puto cõtraria ueritati dogmata pᷣdicã

tes: q furãtur ſuſſciẽtia fibi: & quotidie de eccleſiæ gregibus rape feſtinãt: iſti ĩgrediẽtes uineã dñi
noſtri quã de ægypto huius ſeculi trãſtulit: & de cuius genimiĩe uinũ ſe eẽ bibituꝶ in regno patris
ps. 79. pollicetur.Ita cupiũt uniuerſa populari ut uix racemũ reliquãt in ea. Sed ecõtrario dñs ait. Oia.n.
Mat.26. d. ſecreta eo ꝶ &occulta my ſteria: & patriarchaꝶ Eſau:hoc ꝗppe ĩtelligo ꝗ primi hereſes adiuenerũt
p ſanctos ſuos & eccleſiaſticos uiros atq; doctores ꝓfert in mediũ. Et pria illiꝰ uictoria eſt patere qᷓ
tegebãtur occulta: uñ & cũ admiratiõe dicitur quõ pſcrutatus eſt Eſau dep̃hẽſa ſũt occulta eiꝰ. Vj
de Martionẽ: & Valẽtinũ: & oẽs hereticos quõ in doctrinis dẽ'monioꝶ cauteriatä hñtes cõſcien-
tiã applaudebãt ſibi.& ſimplices aĩas quaſi qbuſdã diuinis myſteriis initiãtes cõpoſito ſermõe de/
cipiãt ſed cũ.xxx. Eonas && quadrigas: & octoadas: & dodecadas: & duphcẽ dim: & portentoſum
obraxas in medium ſermo ꝓtulerit. Tunc prudentia Eſau ſtultitia demonſtrabitur.
CCEt iueſtigabũt ſecreta ei vſqʒ ad termios:emiſerũt te oẽs viri federis tui:illuſerũt tibi iua⸗/
luerũt aduerſũ te viri pacis tue ꝗ cõedẽt tecũ ponẽt iſidias ſubter te nõ ẽ pꝛudẽtia in eo. LXX.
CAſʒ ad terminos dimiſſerunt te omnes viri teſtamenti tui reſtiterunt tibi:pꝛeualuerunt ad
nVeerſum te viri paciſici tui:poſuerunt inſidias ſubter te:non eſt ſapientia in eo.
CQuidam id quod ſupra expoſuimus quomodo perſcrutatus eſt Eſau. Et cõpræhẽſa ſunt abſcõ/

/
6

— —

PHiero. liber

dita eius ad terminos uſq; diſtingunt: ut ſit ſenſus abſcondita tua:atq; ſecreta uſq; ad terminos re/
uelata ſunt: nobis autem melius uidetur ut cum poſterioribus copuletur. Veniẽte ergo nabucho/
donoſor de quo in Hieremia contra idumeam dicitur. Ecce quaſi leo aſcendet de ſuperbia iorda/
nis ad pulchritudinem robuſtam. quia ſubito currere eum faciam ad illam:ac deĩde.Ecce quaſi aꝗ
la aſcendet & uolabit expandit alas ſuas ſuper boſram & erit cor fortium idumeæ in die illa quaſi
cor mulieris parturientis: omnes qui ante erant fœderati edom: & in præſidio urbis ſuperbiſtimæ
fuerant: reliquerunt eum: & iuncti hoſtibus contra inſidias tetenderunt: præualueruntq; aduerſus
eum:& tunc indicatum eſt quia nulla in edom eſſet ſapientia: dum ſperat in his qui aduerſarii de/
monſtrati ſunt. Aliter: cum abſcondita Eſau. Et quaſi ſacramenta magnifica: quibus prius populi
fuerant intenti prolata fuerint in mediũ. Ita ut uir eccleſiaſticus poſſit dicere. Non ignoramus eius
aſtutias: derelinquæt terminos edom: & dimittent eum: & uſq; ad terminos eccleſiæ tranſmigran
tes proferent doctrinas peſſimas. tunc illudent & reſiſtent quondam magiſtro ſuo: docentes falſa
eſſe quæ didicerunt: præualebunt contra eum. Et eruditi fide eccleſiæ falſum dogma conuincents-
Illi qui quondam cõmedebant apud hereticos: non panem euchariſtiæ: ſed panem luctus: & panẽ
ſubcineritium qui non reuerſatur: præponent quæſtiones de ſcripturis: tetendent ĩſidias idumæo
atq; terreno & in omnibus carneo præceptori. Hereſes enim ad galathas inter camis opera nume Gal. . ca
ratas legimus. Et tunc oſtendetur non eſſe prudentia in edom:
CMũgd nõ in die illa dicit dominus perdam ſapientes ex idumea ⁊ pꝛudẽtiam de monte eſau:
7 timebunt foꝛtes tui a meridie:vt intereat vir de monte eſan. LXX.
CIn die illa vt dicit dominus perdam ſapiẽtes ex idumea ⁊ intelligentiã de monte eſau.Et pa
uebunt pugnatores tui de theman vt auferatur homo de monte eſau.

CCum hoſtis fines tuos poſſederit & omnes uiri fœderis tui illuſerint tibi & præualuerint contra
te tunc peribit ſapientia de idumea && calliditas tua eius ſtultitia demonſtrabitur: prudentiã quoq;
ĩpſe dominus auferet de monte eſau: ideſt de montibus ſeyr: uel quia urbs idumea in monte ſita ẽ.
uel quia omnis illa regio quæ ad auſtrum uergens confinis eſt heremo præruptis montibus edita
ſit. Vnde & dicitur pauebunt pugnatores tui de theman. quod nos interprætati ſumus meridiæ.
Quomodo autem ſupra dixeram Eſau: tribus nominibus appellatum: ita plaga regni eius quæ ad
auſtrum uergit tribus uocabulis appellatur. Darom: Theman: Naceb. Quæ omnia iuxta Ezechiel
auſtrum africum: meridiẽq; ſignificant.Poſtꝗᷓ uero timuerint fortes regni eius ꝗ habitabãt in me/
ridie: tunc interibit uir de monte Eſau: qui expugnare pro ciuitate: & prudenter dare conſilium ſo
litus erat.Aliter:poſtq̃ hi qui prius decepti erant conuerſi fuerint ad eccleſiam. Tunc ipſo domino
dimicante peribunt ſapientes idumeæ: qui carnalia & terrena ſapiebant. Et auferetur prudentia de
monte eſau quæ eleuabatur contra ſciẽtiam dei:Et qui prius pro eſau & idumea dialectica arte pu
gnabãt: & erãt in præſidiis theman: quod interprætatur cõſumatio: deſinent pugnare ꝓ magiſtris
prioribus. Siue qui ante lumen ſibi ſcientiæ promittebant: & putabant ſe eſſe in meridie: timebũt
& formidabunt eccleſiaſtico uiro obtinẽte ſophiſmata eorum:in tantum ut nullus reſideat ꝗq poſ-
ſit: uel regis cõſilio:uel pugnatoris uiribus: pro hereticorum ſuperbia & falſo dogmate dimicare.
CPꝛopter interfectionem ⁊ iniquitatem in fratrem tuum Jacob operiet te còfuſio:⁊ pibis in
eternum. In die cũ ſtares aduerſus eum.qñ capiebãt alieni exercitum:⁊ extranei ingrediebant᷑
poꝛtas eius.⁊ ſuper hieruſalem mittebant ſoꝛtem:tu quoq; eras quaſi vnus ex eis. LxXx.
CPꝛopter interfectionem ⁊ impietatem aduerſum fratrem tuũ Jacob operict te cõfuſio:⁊ au
fereris in eternum:ex die qua reſtitiſti contra in die vt caperẽt alienigene foꝛtitudinẽ eius:⁊ alie
ni ingreſſi ſunt poꝛtas eius:⁊ ſuꝑ hieruſalem miſerunt ſoꝛtem:⁊ vos eratis quaſi vnus ex eis.
CIccirco interibit uir de monte eſau & peribit ſapientia de idumea & prudentia de monte Eſau:
quia interfeciſti germanum: & iniq; egiſti contra fratrem tuum Iacob: quando caldæis babyloni/-
iſq; uaſtantibus hieruſalem: & obſidentibus ciuitatem: & ingredientibus portas eius: mittẽtibuſq;
ſortem in diuiſione prædarum tu eorum ſotius eras: & in hoſtium numero uerſabaris. Aliter. Cun
cta quæ ſupra ſcripta ſunt patieris: O edom cruente:terrene: crudelis. Quia falſa mortiferaq; doctri
na:& aduerſum dominum impietate loquẽte occidiſti fratrem tuum Iacob. Legimus in Salomo/
ne:ſunt qui loquuntur & interficiũt gladio.Et in alio loco: Venenum aſpidum ſub labiis eorum: p̃s.43.
& lingua eorum gladius acutus. Operiet ergo te confuſio: & dices: cõfuſio uultus mei operuit me:
ac peribis:non ad breue tempus: ſed in eternum. Eterno enim quantum in te fuit fratrem uulnere
percuſiſti: ſed & hæc erit cauſa cruciatus. Nam quãdo alieni deuaſtabant exercitum Iacob & ingre
diebantur per portas eius in pacificam quondam hieruſalem: mittebantq; ſortes: ut eius ſibi ſpo//
lia diuiderent: tu unus eras ex hoſtibus. Legimus: uidemus quotidie: comprobamus quando per/
ſecutio contra eccleſiam oritur: multo peiores perſecutores iudæos & hereticos in chriſtianos
fieri: quam ethnicos. Poſſumus extraneos ingredientes portas hieruſalem Aovi ριοσ: ideſt co
gitationes peſſimas dicere. portaſq; hieruſalem: ideſt animæ quieſcentis & uidentis dominum
uinque ſenſus interprætari per quos introeant hoſtes & ſpolia diuidant hieruſalem. Si ui/
erimus mulierem ad concupiſcendam. mors ingreſſa eſt per fœneſtras noſtras ſi ſuſceperi-

Super Abdiam..c.i.

cilius enim ab ethnicis captum liberes: ꝗᷓ hereticorum præſtigiis irretitum.
CQuoniam iuxta eſt dies domini ſuper omnes gentes:ſicut feciſti fiet tibi:Retributionẽ tuas
Zuertet in caput tuũ.Quomodo enim bibiſti ſuper montem ſanctum meum bibent omnes gẽ
tes iugiter:⁊ bibent:⁊ abſoꝛbebunt:⁊ erunt quaſi non ſint. LXX.

mus per aures mendatium ac iuditium ſanguinis per aliam portam hoſtis ingreſſus eſt. Odoratꝰ
quoq; guſtus & tactus ſi uel uariis odoribus: uel dulcibus cibis uel amplexibus delicatis captus fue
rit: per alias portas ingreſſi ſunt aduerſarii: & ſpolia diuidunt miſeræ hieruſalem. Eo igitur tempo/
re quo perſecutionis impetu & mortiferis uoluptatibus de eccleſia ꝗqſpiã corruerit uidẽus exultare
hereticos: gaudere iudæũ: & unũ eſſe de pſecutoribus: & in ethnicorum eos numero computari.
¶ ES‚t non deſpitias in die fratris tui:in die peregrinationis eius ⁊ non letaberis ſuper ſilios In
da in die perditionis eoꝛum:⁊ non magmſicabis os tuum in die anguſtie:neqʒ ingredieris por
tam populi mei in die ruine. LXX. „
CEt nõ deſpities diem fratris tui in die alienoꝝ:⁊ nõ letaberis eoꝝ ſuꝑ filios Juda in die pdi-
tiõis eoꝝ:⁊ nõ magna loqris in die anguſtie:neq; igredieris poꝛtas populoꝝ in die laboꝝ eoꝛũ.
CIdem ſenſus qui ſupra. Cum interierit uir de monte eſau: propter interfectionem & i mpietatem
fratris eius Iacob: & operuerit eum eterna confuſio. Nequaꝗᷓ faciet quæ fecit ante cõtra germanũ.
. Non enim deſpitiet & paruipendet uidens fratrem ſuum ire captiuum: nec lætabitur ſuper filios
iuda. Duæ enim tribus excepta leuitica quæ regnabant in hieruſalem: & bbellabantu Iucda a cal
el dæis captæ ſunt. Et nequaꝗᷓ magna loqueris: quaſi unum de uictoribus eſſe te credens: neq; in fra/
D tris ridebis anguſtia. Neq; in die uaſtitatis & ruinæ populi mei tu per portam hieruſalem gloriabũ
dus incedes. Et ideo iſta non facies: quia & tu ſimilia patieris. Aliter quando captiuum uideris di-
. uerſis perſecutionibus fratrem tuum: & abduci uinctum de eccleſiæ fide: nec ciuitatem ſuam ſed pe
regrina qꝗq; ſectari: nequaꝗᷓ lætaberis: quia & tu ſimilia patieris: lætabaris enim quando capiebatur
lIacob & ſuper filios Iuda quos diſcipulos chriſti intelligimus. exultabas in die perditiõis eorum.
ſignificatur autem quod anima in meditulio uitiorum atq; uirtutum poſita ſit: & poſſit in utranq;
partem per horarum momenta conuerti. Nequaꝗ inquit magnificabis os tuum in die anguſtiæ.
Quod ſecundũ duplicem ſenſum accipere debemus. Corporalis in perſecutionibus: & in pecca/
tis ſpiritalis anguſtiæ: Cum anima hoſtibus uitiiſq; captiua ducta fuerit in babylonem. N eq; ingre
. dieris portam populi mei in die ruinæ eorum. Quãdo enim aut negatio nos oppræſſerit: aut uo-
. luptas: & rigorem priſtinum infœlix conſcientia nos ſeruauerit: tunc facile ade cõtraria dogmata
labimur blandientia errori noſtro: & non curantia uulnus: ſed palpantia: Solatium miſenæ eſt:
ꝗuis perditum: habere quod ſperert.
CMeoʒ deſpities ⁊ tu in malis eius in die vaſtitatis illius:⁊ non emitteris aduerſum exercituʒ
in die vaſtitatis illius.MNeq; ſtabis in exitibus vt interſicias eos qui fugerint:c non concludes
reliquos eius in die tribulationiss. LxXX.
ſ⸗ CEt non deſpities etiam tu congregationem eius:in die perditiõis eoꝛum:neqʒ apponeris foꝛ
du titudini eoꝛum:in die perditionis eius:neqʒ ſtabis in egreſſibꝰ eius:vt interſicias eos qui ſalui
fuerint:neq; concludes fugitiuos eoꝛum in die tribulationis.
⸗ CCum ipſe captus fueris & babylonio uaſtante deletus: inter cætera quæ feciſti ne hæc facies quæ .
oh ſequuntur. Nõ deſpities atq; contemnes fratrem tuum lacob in die uaſtitatis illius: neq; apponeris
ne⸗ ad exercitum babylonium: ſiue non emitteris aduerſum exercitum Iuda: Quando ſuperati ab ad/
in uerſariis terga uerterint. Cumq; cœperint fugere per notas ſibi uias & diuerticula:& colles ad ſoli-
ni tudinẽ perferentes: non ſtabis in Abiuio: nec ueniẽtes expectabis in compitis: ut ĩterficias eos qui
fuerint liberati: alioſq; compræhenſos recludas: & uel ipie capias uel captiuitati hoſtiũ ſerues:hæc
n iuxta hiſtoriam dixi mus: debemus enim breuiter manifeſtiora carpentes: ad ea quæ obſcura ſunt
ie pergere. Quis hereticorum non deſpitiat eccleſiaſticos? quis non exultat in malis eorum?Si quã/
. do propter peccata populi perſecutioni traditi fuerint: & multi uel infirma fide: uel ſupra petroſa
z„ ſeminati in negatione corruerint uideas illos exultare: gaudere noſtram ruinam ſuam putare ui/-
4 QARGoriam. in tantum: ut iungãtur gentibus. & perſecutio ſæuior uel ex iudæis uel ex his fiat:qui fra/
6 tres noſtros eſſe ſe ſimulant: & eorum cenſentur nomine. Cumqʒ aliquis: uel fuga: uel pœnitentia
elapſus fuerit: ſtant in diuerticulis: & proponunt ſophiſmata & teſtimonia: quaſi de ſcnpturis pro
ferunt: ut lapſis atq; confectis conſuta offerant ceruicalia: & ponãat ea ſub omni cubitu manꝰ. Atq;
„ . ita fit ut qui forſitan perſecutionẽ: aut uirtute ſuperarint: aut timore effugerint: decepti prauis dog
Solg; matibus. rurſum in carcere teneantur errorum: & multo fiat peior tribulatio qᷓ fuit ex gentibus: Fa

CQuia iuxta eſt dies domini ſuper omnes gentes ſicut feciſti ſiet tibi:retributio tua reddetur
in caput tuum. Quia quomodo bibiſti ſuper montem ſanctum tuum. bibent omnes gentes vi/
num:bibent ⁊ abſoꝛbebunt.⁊ erunt quaſi non ſint.
CHac autem idumea ideo facere ceſſabis quia ueniet ſuper te ultio domini. Si enim iuxta hiere/
miam quibus nunc erat iuditium ut biberent calicem bibentes biberunt. tu quaſi innocens relin/
quæris: non eris innocens. ſed quaſi bibens bibes: porro quod ait.iuxta eſt dies dominmi: cunctis gẽ

e
N
ül

Miero.liber

tibus propinatum. Vnde dicitur in eodem. calix aureus babylon in manu domini inebrians om-
nes gentes. uniuerſas quippe nationes uſq; ad propontidem ſythicũq; mare & ioniumuel geum
aſſyrii babiloniiq; tenuerũt. Legamus Herodotum & græcas barbaraſq; hiſtorias. & uidebimꝰquo
modo ſub babiloniis & aſſiriis impletum ſit hoc quod dicitur: iuxta eſt dies domini ſuper omnes
gentes. Quod autem ſequitur ſicut feciſti fiet tibi. retributionem tuam conuertet in caput tuũ. hic
eſt ſenſus. Quem & in pſalmo legimus. memento domine filiorum edom in die hieruſalem dicẽ ps. 36.
tium exinanite exinanite uſq; ad fundamentum in ea. Vnde & contra babylonem interprætatur
propheta. Filia babylonis miſera: beatus qui retribuet tibi retributionem: quam retribuiſti nobis:
Beatus qui tenebit & allidet paruulos ſuos ad petram. Sicut enim ſuper montem ſanctum meum
ſyon bibiſti cum babyloniis atq; lætatus es: ſic omnes gentes quas tecum habebat babylonius rex
conuerſæ contra te bibent:& lætabuntur. Et non ſolum bibent: ſed ita te abſorbebunt ut ſint idu
meæ quaſi non ſint. Vel certe ipſæ gentes: cum te abſorbuerint abſorbebuntur a mædis: & hoc cir
culo uindicta procedit: ut tu iſrael:ite babylonius: babylonium mædus ac perſa conſumat: Sequa-
mur interprætationis ordinem. uxta eſt o hereticæ dies domini ſuper omnes gentes prope eſt
tempus iudicii in quo omnes iudi candæ ſunt nationes: Sicut feciſti contra eccleſiaſticos: conuer/
tetur in caput tuum dolor tuus: & in uerticem tuum iniquitas tua deſcendet. Quomodo enim in
nece eorum lætatus es conuiuiumq; cælebraſti: & in monte ſancto meo: hoc eſt eccleſia: bibiſti nõ
meum calicem ſed diaboli. De quo & in abachuc dicitur: Vhe qui potat ꝓximum ſuum ſubuer/ Aba. Iz. .
ſione: uniuerſæ gentes uel fortitudines contrariæ ſuppliciis delegatæ uel aduerſariæ quæq; uirtu-
tes bibent: & abſorbebunt ſanguinem tuum. Et ad extremum in cunctos ueniente cruciatu: ipſæ
quoqʒ erunt quaſi non ſint. Qui enim penit ei qui eſt: & ꝗ dicit ad Moyſen. Qui eſt miſit me aduos Exo.ʒ. d.
ſecũdum regulam ſcripturarum non eſſe dicitur. Vnde & in heſter legimus: ne tradas domine re/-
gnum tuum his qui non ſunt:Poſſumus hunc locum & aliter interprætari: Quia lætati eſtis in rui Heſt.iA.d.
na ſeruorum meorum eadem perſecutio contra uos ueniet. Et patiemini quæcunq; feciſtis. Et ſi/
cut lætati eſtis aduerſum populum meum cum gentibus reliquis: ita omnes gentes lætabuntur
contra uos:& deuorabunt & bibent: & perſecutione ſimili conterentur.
CIn monte autem ſion erit ſaluatio:⁊ erit ſanctus:⁊ poſſidebit domus iacob eos:qui ſe poſſede
rant ⁊ erit domus iacob ignis.Et domus ioſeph flamma ⁊ domus eſan.ſtipula ⁊ ſuccendet᷑ in
eis.⁊ deuoꝛabunt eos.⁊ non erunt reliquie domus eſau:quia dominus locutus eſt. LxxX.
CIn montem autem ſion erit ſaluatio:⁊ erit ſanctum:⁊ poſſidebit domus iacob.eos qui ſe poſ/
ſederant. erit domus iacob ignis:⁊ domus ioſeph flamma:domus autem eſau ſtipula ⁊ ſuccẽ
detur i eos.⁊ deuoꝛabunt illos:⁊ non erit frumentarius domui eſau:quia dominus locutus eſt.
CIdumea ſubuerſa:& ab inimicis gentibus cum quibus prius contra iacob fœdus inierat deuora
ta.in mõte ſion erunt reliquiæ: eritq; ſaluatio: & erit ſanctus:hoc eſt uel ipſe dominus reuertetur ad d.
templum: quod propter peccata dimiſſerat. uel erit abſolute ſanctum ſanctorum. Et poſũdebit do
mus lIacob: ſub zorobabel. Et in Ozia & Neemia eos qui ſe hereditatem poſſederant. Et erit domꝰ
Iacob:ideſt iuda ignis: & domus Ioſeph:ideſt decem tribuum flamma. Be Ioſeph quippe natus ẽ
Ephraim. Ex qua tribu ſamariæ imperium fuit: domꝰ autem Eſau: ideſt idumeorum qui tam ſeui
& crudeles extiterant contra fratrem ſuum uertetur in ſtipulam. Et quomodo ignis & flamma ci/
to ſtipulam deuorat:ſic duo regna in unius ſibi uirgæ iuxta Ezechiel copulam fœderata: uaſtabũt
idumeam et deuorabunt: & non erit reſiduus ex populo qui poſſit euerſionem aduerſariorum ui
cinis gentibus nuntiare:hoc enim quod. Ixx. trãſtulerunt rpoροροâ: uem nos in frumẽtarium
uertimus: iuxta antiqui ſermonis eloquium. eos enim quos nunc agentes in rebus uel ueredarios
ueteres nominabant:ſed melius eſt ut ipſum ſequamur:ideſt ſand.qd ĩterprætatur uel reliquus iux
ta aquilam: uel effugiẽs iuxta Simachũ: uel ſcdm Theodotionem & ꝗntam editionẽ reſiduus: hæc
aũt oĩa fient quia dñs locutus eſt: & illius iuſſiſſe feciſſe eſt: deſtructis carnis opibus & terreno im/
erio deſolato erit in eccleſia ſaluatio eorum qui a matre nõ exierint. Et in ipſa morabitur ſanctus Eſa. 6.b.
de quo in Eſaia dicitur: ſanctus ſanctus ſanctus dominus deus ſabbaoth. quia & qui ſanctificat & ꝗ
ſanctificatur ex uno oẽs. Et poſſidebit domus ſupplantatoris Iacob: eos ꝗ ſe hereditate poſſederãt
de pſecutoribꝰfaciẽs xp̃ᷣianos & ipſos idumeos in eccleſiæ fide reſpitiẽs:domaũt Eſau uertetur in
ſtipulã. Et quõ ignis uiciniã culmus non ualet ſuſtinere: ita diſputatiõem Iacob: quæ ſignata eſt
ſermone. Eloquia enim domini igne examiĩata: & flamma Ioſeph qui interprætatur augmẽtum: ps. Il.
Et qui a fratribus uenditus populum pauit in ægypto:domus Eſau ſuſtinere nõ potuit:ſed ad pri/
mam congreſſionem ſophiſmata eorum uertentur in nihilum. Et deuorabuntur in ſalutem ſuam
iuxta illud quod in benedictione dicitur ad Eſau: ſed dominum tuum illum feci & omnes fratres
tuos ſubieci ei ſeruos: fratriq; tuo ſeruies. De te non erunt reliquiæ domus Eſau: quando omnia
chriſto genuflectent cæleſtium & terreſtrium & infernorum: & ſubiicientur ei uniuerſa: ut ſit deus
omnia in omnibus. Quia uero Eſau ſuper fundamẽtum chriſti uitio ſuo extruxerat ſœnum: ligna
& ſtipulam. Iccirco domus Iacob & Ioſeph in igne uertetur & flamma: immitans dominum ſu/
um:qui dicit:Ego ſum deus ignis conburens: ut deuoratis paleis peccatorum frumentum purum

ſehe⸗

4 Ar
.
6 Eog
/
i Heti
Il

Nee.9.e.

Super Abdiam.c.i.

in orrea congregetur. Cuncta quæ diximus & quæ dicturi ſumus iudeæi ſibi futuro tempore pol-

licentur quando pro chriſto recipiet antichriſtum. I mpleta prophetia domini ſaluatons. E go ue
ni in nomune patris mei: & non ſuſcepiſtis me. Si alius uenerit in nomine ſuo illum fecipietis: &
quicquid contra idumeam interprætati ſumus: illi aduerſus romanum regnum ſomniant. Quod
nos dicimus aut iuxta hiſtoriam ſub zorobobel eſſe iam factum:aut certe ſuxta prophetiam & my
ſticos intellectus quottidie in eccleſia fieri. & in regno animæ aduerſus carneman uno quoqν com
leri. rumentarium autem ſecũdum tropologiam deſinere eſſe dicimus in hereticis :quando nul
us fuerit qui apud eos granũ tritici qd in terra mortuum eſt: & panem de cælis habere iactat: Sut
qui non opoορορâdeſt frumentarium ſed ρD%ιερρπω hoc eſt qui geſtare poſſit igniculum: a
Ixx.tranſlatum putant. Adquieſcentes igitur diuerſis interprætationibus dicemus iuxta tropolo/
giam:mon ſolum frumentarium ceſſaturum apud hereticos: ſed & eum qui lucem xpi habere ſe ſi-/
mulat. Etenim ipſe ſatanas tranſtiguratur in angelum lucis.
CSt hereditabunt hi qui ad auſtrum ſunt ad montem Eſau.Et qui in campeſtribus phiuiſtii:
⁊ poſſidebunt regionem Ephꝛaim:⁊ regionem ſamarie ⁊ beniamin poſſidebit galaatb. LXX.
CEt poſſidebunt montem ephꝛaim qui in ageb montem eſau.Et qui in ſephela alienigenas:⸗
poſſidebunt montem ephꝛaum:⁊ campum ſamarie ⁊ beniamin ⁊ galaath.
Reuerſo in regnum ſuum Iuda qui habitauit in menidie & poſſedit cunctam regionem iuxta di
uiſionem ieſu filii Nauæ quæ uergit ad ſcorpionemadeſt omnem arabiam. Nam hi qui prius ter/
minis artabantur anguſtis. poſſidebunt montem eſau: ideſt montes ſeyr: & montana quæ edom
ante ponſederat. Qui autem habitant in ſephela ideſt in campeſtribus. lyddam & emmaus dioſpo
lim:ſcilicet nicopolimq; ſignificans.poſſidebunt paleſtinos: quinq; urbes: Gazã: Aſcalonem: A20
tum: Accaron: Geth: & Philiſtim: uel omnem illam plagam: quæ iuxta actus appoſtolorum ſaro/
nas appellatur. Alii uero putant eam ſephelam ideſt campeſtrem regionem daer circa eleuteropo
lim eſt repromitti quod ad rinocoruram: & ad mare uſq; tendenda ſit: ideſt de tribu iuda non ſo/
lum eleuteropolim teneant: ſed uſq; ad maritima perueniant: Et philiſtim ſuo imperio ſubiugét.
quos prius non habuerunt ſubiugatos. Dilatabitur quoq; terminus filioæ Iuda uſq; ad ephrai: ubi

nũc Neapolis eſt: &aſq; ad regionẽ ſamariæ: ubi ſebaſtia cõdita ẽ: Beniami aũt cumus ſtati ab hieru

ſalẽ cõtra ſeptẽtrionalẽ termini dilatãtur cũctã poſſidebit arabiã ꝗᷓ pri ꝰ uocabatur galaad:& nunc

gerara nücupatur. Iuxta. Ixx. ãt & mõtẽ ephraĩ & cãpos ſamariæ & beniami & galaad.hi ꝗ fuerit i⸗

meridie poſſidebunt: hoc utrum factum ſit deus uiderit: poteſt enim ex parte per annos quingen/
tos uſq; ad aduentum chriſti eſſe completum. quod certiſſimæ ſcio quotidie completur in nobis:

S& in regno eccleſiæ confirmatur. Hi enim qui habitant in meridie ideſt in ageb: in uero ſunt lumi

ne. Et qui tenent campeſtria & humilia ideſt diſcipuli eius quibus dicit. Diſcite a me quia mittis
ſum. Et humilis corde. poſſidebunt montem eſau. Et Philiſtim: quos poſſumus propter ſuperbiaz
dogmatum & eloquentiam ſecularem in ethnicorum perſona accipere. Vt in monte ſint magiſtri

philiſtim: & alienigenis diſcipuli. qui magiſtrorum auctoritate dicuntur: Et non ſolũ montè eſau
& alienigenas. ſed regionem quoq; ca m & ſamariæ poſſidebunt: Ephraim & ſamaria crebro
ſu

in oſee legimus. Et in hereſibus quæ ſub nomine chriſtiano Eccleſiam interprætati ſumus. Et ibi
enim ſperatur ubertas. & ibi cuſtodiam fidei repromittunt: porro beniamin filius dextere atq; uir
tutis ubi templum dei eſt: poſſibebit galaad:quæ interprætatur tranſmi gratio teſtimonii iſraelem
carneum ſignificans: ab illis enim ad nos teſtimonium domini commigrauit. iuxta. Ixx.autem &
ipſum beniamin. & galaad.hi qui fuerint in meridie poſſidebunt.

CEt trãſmigratio exercitus eius ſilioꝛum iſrael. omnia cananeoꝛum vſqʒ ad ſareptam ? trani

migratio hieruſalem que in boſphoro eſt poſſidebit ciuitates auſtri:Et aſcenderunt ſaluatoꝛeſ
in montem ſyon:iudicare montem eſau:⁊ erit domino regnum. LxX
CEt tranſmigrationis pꝛincipium iſtud. ſilij iſrael.terra cananeoꝛum vſq; ſareptam:⁊ tranſmi
gratio hyeruſalem vſq; euphratem:poſſidebũt ciuitates in ageb:⁊ oſtendent qui ſalui fuerant
de monte ſion:vt puniant montem eſau:⁊ erit domino regnum.
CMultum in hoc loco tranſſatio noſtra diſcrepat ab editione uulgata. Vnde debemus in expoſi/⸗
tione hiſtoriæ: hebraicam ueritatem ſequi: Qui de babylone iuxta uolumen eſdræ & neemiæ re-
uerſi fuerant in iudæam: & recte filii trãſmigrationis uocabuntur: totus ille exercitus filiorum iſra
el:ad meridiem quidẽ: & ad occidẽtẽ: & ad ſeptẽtrionẽ poſſiderunt idumeos: & paleſtinos: & mõ
tẽ ephraĩ:& ſamariã. Beniamin quoq;: qa cõfinis ẽ ſolitudini ſpecialiter obtinebit galaad. Contra
oriẽtẽ uero cũctis ꝗᷓ terræ cananeoꝶ ſüt iperabũt uſq; ad ſareptã ſidonioꝶ: ubi quõdã heliã pauit
uidua. porro hi qui de ipſa hieruſalem metropoli ciuitate tranſlati fuerant in ſapharad: quod nos
in boſphorum uertimus: poſſidebunt ciuitates auſtri. quæ ſunt in tribu iuda. Reuerſi enim urbem
ſuam. ea quæ urbi uicina ſũt obtinebunt: Cũq; hæc expleta fuerit ſicut ĩ iudicũ libro mittebat ſal/
uatores qui populum de captiuitate ſaluarent:ſic aſcẽdent & uenient ĩ montem ſyon: ut iudicent
atq; diſcernant. quaſi ſubiectum: & ſeruiẽtem ſibi montem eſau:hoc eſt idumeos: ſubiugatiſq; om/
nibus.erit domino regnum Vbi nos poſuimus boſphorum. in hebraico habet ſapharad: Quod

Hiero. liber

neſcio cur. xx. ephrata tranſſerre potuerint: Cum & aquila & ſym achus & Theodotion cum he/
braica ueritate concordent. Nos autem ab hebreo qui nos in ſcripturis erudiuit didicimus boſ-⸗-

phorum ſic uocari:& quaſi iudæus. Iſta ĩquit eſt regio ad quã Hadrianus captiuos tranſtulit. Quã
do ergo chriſtus noſter uenerit: tunc reuerſura eſt in iudæã etiam illa cap tiuitas. Poſſumus autem
locum quẽlibet regni babylonis ĩtelligere. qᷓꝗᷓ & aliud arbitrer. Nam cõſuetudinis prophetarum

eſt:quando loquuntur contra babylonem: ammonitas: moabitas: philiſtiim: & cæteras nationes:

multis ſermonibus linguæ eorum abuti: & ſeruare idiomata prouintiarum. Quia ergo lingua alſ-

ſyriorum terminus qui hebraice uocatur Gebul: dicitur ſapharad: hunc ſenſum eſſe cõiicio. Trãſ/
migratio hieruſalem quæ in cunctis terminis regionibuſq; diuiſa eſt: urbes auſtri ideſt tribus ſuæ

recipiet: pro eo autem quod nos interprætati ſumus: & aſcendent ſaluatores ac. Ixx. tranſtulerunt:
hi qui ſalui fuerint: in hebraico ſcriptum eſt: Moſym. Qui non ut aquila &. lxx. & theodotion paſ-

ſiue εαι%σ νεπιο uel &ρααεααιαονͤοτ Sed iuxta ſymachum σα6Tε ideſt actiue ſaluatores ĩ/
telligendi ſunt. Siquidem &σισα½πο1-ideſt ſaluari: fletim hebreo ſermone dicuntur. Quia iuxta
hiſtoriam ut potuimus interprætati ſumus: & inter cõfragoſos ſcopulos noſtram nauiculam rexi
mus: ſpiritali intelligentiæ uela pandamus. Vt flante domino: & ſua reſerãte myſteria læti perue
nmiamus ad portuũ.Et oĩ tpe: quo Beniamin poſſederat galaath: trãſmigratio exercitus filioꝶ iſrael:
uel certe principiũ trãſmigratiõis carnei quõdã iſrael: ſtuduerit ut cananeoꝶ terrã puẽiat. Etpphe
ticus ſermo qui famepericlitabatur in iudæa exſiccato uellere iſraelis ad gentium rorem tranſeat:
Ibiq; & paſcatur & paſcat:dum & recipitur a credẽtibus: & paſcit ipſe credẽtes: Sarepta: uel ex duo
bus compoſitum eſt & interprætatur anguſtia panis: uel unum uerbum eſt & tranſſertur incen diũ

Cananean uero in caãnoa. ideſt motum uertitur: aut certe negotiator: & humilis appellatur. Igitur

tranſmigratio filiorum iſrael quando occidentem dimiſerint litteram: & ad ſpiritum uenerint ui-
uificantem: mouebit cuncta quæ legis ſunt. Negotiabitur de multis margaritis unam præcioſiſſi⸗

mam margaritam: & depoſita iudæorum ſuperbia humilitatem ſectabitur chriſtianam: & illucuſ

q; perueniet ubi antea fuit tribulatio panis: & mulier uidua a ſuo conditore deſerta pupillum fili-
um uix alebat: & ubi uniuerſa illius peccata: & uitia concrementur. Captiuitas autem ſiue tranſmi

gratio hieruſalem: ubi quondam erat uiſio pacis: & quæ nunc in toto orbe diſperſa eſt.poſſidebit

Ciuitates auſtri: ideſt eccleſias ueri & perfecti luminis. dicetq; cum ſponſa pœnitens: Vbi paſcis. ubi

cubas in meridie. Et cum ioſeph in antiquam germanitatem recepta inebriahitur ſanguine paſto
ris & principis: Quod. xx. legimus nulli dubium eſt quin chriſti intelligatur fides. Ephrata eni in-

terprætatur aproρρορ†σH+,ideſt ubertas. & A1⅛½0 ον1νπσ eſt. appellaturq; Bethleé in qua ortus eſt ce/

leſtis panis. His autem ita geſtis aſcendent ſaluatores: uel qui ſaluati fuerint de reliquiis populi iu//

daiciun montem ſion: ut iudicent & ulciſcantur montem eſau. Quomodo lumẽ dominus lucem
appellat apoſtolos ſuos & dicit. Vos eſtis lux mũdi: Et ipſe petra petro. donauit. ut petra ſit. Paſtor
quoq; bonus illis paſtorum largitus eſt nomina: & quodcũq; dicitur ſeruis tribuit ut dicantur. ſic

ipſe ſialuator apoſtolos ſuos mundi eſſe uoluit ſaluatores: qui aſcendere ſpeluncam montis eccle-

ſiæ: & deponẽtes ſuperbiam iudaicam uniuerſorumq; montium quæ aduerſum ſcientiam dei eri/-
gebantur: Regnũ domino parauerunt. Hæc ad duas lucubratiunculas ueterum auctoritatem ſecu

tus:& maxime expoſitionem hebraicam propero ſermone dictaui aperuiq; os meum. ſed neſcio
an illud chriſtus impleuerit. Vnde ſapiens lector ſenſuum magis debet conſequentiam quærere:

quam eloquii uenuſtatem: Neq; enim ea lenitate & compoſitione uerborum dictamus. ut ſcribi/
mus Aliud eſt mi Pamachi ſæpe ſtilum uertere: & quæ memoria digna ſunt ſcribere. Aliud nota/

rioꝑꝶ articulis præparatis pudore reticẽdi dictare quodcũq; ĩ buccã uenerit.ĩ hoc ꝓpheta & adole

ſcentuli luſimus & ſenes preſumpſimus. Qui ueriora & meliora dixerit: illiꝰ ſẽtẽtià tranſgredere.

FINIT EXxPLANATIO IN ABDIAM PROPHETAM.

c

ſeiet

— —. —w

–— — — — —— — —, ——

—w—— — „ — —

— — –⏑. — —

——

Pꝛologus in Jone expoſitionem.

INCIPIT PROLOGVS BEATI HIERONTMI PRESBITERI: IN ExPOSIIIO-⸗ -*

, NEM IONAE PROPHETAEAD CROMATIVMEPISCOPVM.
Riennium circiter fluxit poſtꝗᷓ quiq; ꝓphetas ĩterprætatꝰ ſum: Micheã:
α ορο Naum: Abacuc: Sophomiã: Aggeu: & alio ope detétus nõ potui im ple-
NVreqd cœperam. Scripſi enim librũ de illuſtribꝰ uiris: & aduerſus iouinia
6 num duo uolumina. Apologeticum quoq;: & de optimo genere inter/
prrætädi: ad pamachium. & ad nepotianũ uel de nepotiano duos libros
. NESealia quæ enumerare longum eſt. gitur tanto poſt tpe quaſi quodam
N LPpoſtliminio al ona interptandi ſummens brincipium Obſecro ut ꝗty⸗
MAAprus eſt ſaluatoris: & tribus diebus ac noctibus in uentre cæti moratus p̃ᷣ
, EE ifigurauit dini reſurrectionem. Nobis quoq; feruorẽ priſtinum tribuat: ut
8 )ſuancti ad nos ſpiritus mereamus aduentum. Si enim Ionas iterptarur co
ri DWEEV EEEEA lumba. Columba autẽ refertur ad ſpiritum ſanctum. Nos quoq; colum/
e⸗ en bam ex aduentu ad nos iterprætemur col umbæ. Scio ueteres eceleſiaſti
cos tam græcos quã latinos ſuper hoc libro multa dixiſſe: & tantis quæſtiomibus non tam apuiſſe
die obſcuraſſe ſententias: ut ipſa interprætatio eoꝶ opus habeat interprætatione: & multo icertior
lr lector recedat ꝗᷓ fuerat anteꝗᷓ legeret. Nec hoc dico quo magnis ingeniis detrahã: & alios mea lau
ii de ſugillem. Sed qd cõmentatoris officium ſit: ut q obſcura ſunt breuiter aperteq; dilucidet: & nõ
i tam diſſertitudinem oſtenter ſuam:ꝗqᷓ ſenſum eius quẽ exponit ediſſerat. Quærim igitur Ionas p/
dlu Mat. Iz.c. pheta excepto uolumine ſuo: & euãgeliis:hoc eſt dñi de eo teſtimonio: ubi alibi in ſcripturis ſctĩs
i 4. re. 14.f. ectus ſit. Et ni fallor in regum uolumine de eo ita ſcriptum eſt. Anno qntodecimo Amaſiaæ filii
Ioas regis iuda Regnauit hieroboam filius Ioas regis iſrael in ſamaria: quadraginta annis & uno.
i, Fecitq; malum coram dño & nõ recefſit ab uniuerſis peccatis hieroboam filii nabat:q peccare fecit
. l iſtael: ipſe cõuertit fines iſraelis in ſamaria ab introitu emath: uſq; ad mare ſolitudinis: luxta uerbũ
f/ dñi dei iſrael:qd locutus eſt in manu ſerui ſii Ionæ filii amathi pphetæ: qui fuit in geth:ꝗ eſt ĩ ofer
ni Tradũt aũt hebræi hunc eſſe filium uiduæ ſareptanæ. quẽ Helias ꝓpheta mortuũ ſuſcitauit: matre
din oſtea dicente ad eum. Nunc cognoui qa uir dei es tu. & uerbum dei in ore tuo eſt ueritatis: & ob
l ane cãm etiam ipſum puerum ſic uocatum. Amathi enim in noſtra lingua ueritatem ſonat: & ex
eo qd uerum Helias locutus eſt: ille qui ſuſcitatus eſt filius eſſe dicitur ueritaris. Porro gethin ſecũ/
in AQIno ſaphorin miliario: ꝗᷓ hodie appellatur Dioceſaria eütibus tyberiadem: haud grãdis eſt uiculus
ubi & ſepulchrum eius oſtenditur. Quãqᷓ alu iuxta dioſpolim: ideſt lyddam:& natum & cõditum
/ uelint. Nõ intelligentes hoc qd additur ofer: ad diſtinctionem aliarum geth urbium ptinere: quæ
en iuxta eleutheropoli ſiue dioſpolim hodie quoq; monſtrãtur. Liber quoq; Tobiæ ꝗ licet nõ habea
ktor tur in canone:tamen uſurpatur ab eccleſiaſticis uiris: tale quid memorat. Dicente Tobia ad filium
1l ſuum: filii ecce ſenui: & in euoſum: ut reuertar de uita mea. Tolle filios tuos &uade in mediam ſcio
c⸗ enim ꝗᷓ locutus eſt Ionas propheta de niniue quõ ſubuertetur. Et reuera quãtum ad hiſtorias tam
en⸗ hebreas ꝗᷓ græcas pertinet: & maxime herodotum: legimus niniuen regnante apud hebreos Ioſia:
u a Gyaxa rege medoꝝꝶ fuiſſe ſubuerſam: ex quo intelligimus primo tpe ad Ionæ pᷣdicatiõem acta
10 pœnitentia. Niniuitas ueniam cõſecutos. Poſtea uero in priſtinis uitis pſeuerantes dei in ſe ꝓpuo/
e: caſſe ſententiam. Traduntq; hebrei Oſee & Amos & Eſaiam ac Ionam iiſdem ꝓphetaſſe tempori/
, bus.Hoc quãtum ad hiſtoriæ ptinet fundamenta: Cæterum non ignoramus chromaci papa uene
„ rabilis ſudoris eſſe uel maximi totum ꝓphetam referre ad intelligentiam ſaluatoris: quod fugerit
le, quod dormierit quod præcipitatus in mare ſit:quod ſuſceptus a ceto:quod eiectus in littus pœni
le, tentiam prædicarit: quod cõtriſtatus ob ſalutem urbis innumeræ cucurbite ſit delectatꝰ umbracu

lo: quod repræhenſus a deo cur maiorem curam habuerit herbæ uirentis: & ex templo aridæ: ꝗᷓ
tantæ hominum multitudinis: &cætera quæ in ipſo uolumine explanare nitimur: & tamen ut to
tum ꝓphetæ ſenſum breui præfactione compræhendam. Nullus melior typi ſui interpræs erit: ꝗ
ipſe qui inſpirauit prophetas: &futuræ ueritatis in ſeruis ſuis lineas ante ſignauit. Loquitur ergo
ad iudæos ſui ſermõis incredulos. & chriſtum dei filium neſcientes: uiri Niniuitæ ſurgent in iudi
tio cum generatõe iſta:& condennabunt eam:quia pœnitentiam egerunt in prædicatione ionæ:
& ecce pluſqᷓ iona hic. cõdemnatur generatio iudæorum credente mundo: & Niniue a gente pœ
nitentiam: Iſrael incredulus periit. Illi habent libros: nos librorum dominum. Illi tenent prophe
tas: nos intelligentiã prophetarum. Illos occidit littera: nos uiuificat ſpiritus: Apud illos Barrabas
latrodimittitur: nobis chriſtus dei filius ſoluitur. .

FINIT PROLOGVS

WMWMiero. liber

INCIPIT EEXPLANATIO BEATI HIERONYMI 1N IONAM PROPHETAM
T factum eſt verbum domini ad Jonam filium amathi dicẽs. Sur
—æ—æ— ge ꝛ? vade in Miniuen ciuitatem magnam ⁊ pꝛedica in ea quia aſcen
ait malitia eius coꝛam m.
CLxXX. Excepto eo qd dixerunt aſcendit clamor malitiæ eius ad me:
Cetera ſimiliter träãſtulerunt. In condẽnationem iſtaelis Ionas ad gen/
tes mittitur quod Niniue agente pœnitentiam: illi in malitia perſeue/
rent. Porro qd ait aſcẽdit malitia eius corã me:ſiue clamor malitiæ eiꝰ
ad me.Hoc ipſum ẽ qd in geneſi dicitur. Clamor ſodomoꝶ & gomor
&ræ multiplicatus eſt. Et ad chain: uox ſanguinis fratris tui clamat ad me
Qde terra. I uxta tropologiam uero dominus noſter: onas: hoc eſt colũ

— petie columbæ deſcendit & manſit in eo: uel ꝗa noſtris doluit ipſe uul
neribus: & fleuit ſuper hieruſalem. Et liuore eius ſanati ſumus: Vere filius ueritatis: deus quippe ue
ritas eſt: Mitttur niniuen pulchram ideſt mundum: quo nihil pulchrius oculis carnis aſpici/
mus. Vnde & apud græcos ab ornatu nomen accepit. Conſumatiſq; operibus ſingulis de quo di-
citur. Vidit deus qa bonum. Ad Niniuem in quã ciuitalem magnã: ut qa iſrael audire cõtẽpſit: to
tus gẽtium mundus exaudiat: Et hoc propterea quia aſcenderit malitia eius coram deo. Cum eni
deus quaſi quãdã pulcherrimam domum ſeruituro ſibi homini extruxerit: deprauatus eſt homo
pꝓpria uoluntate. Et a pueritia diligẽter appoſitum eſt ad malum cor eius. Poſuitq; in cælo os ſuũ
& exſtructa turre ſuperbiæ meretur adſe deſcendentem filium den ut per pœnitentiam ruinæ con
ſcendat ad cælum: qui per tumorem ſubire non potuit. = è
Et exſurrexit Jonas vt fugeret in tharſis a facie domini. LXX. Similiter.
CScit propheta ſancto ſibi ſpiritu ſuggerente:quod pœnitentia gentium: ruina ſit iudæorum:lc/
circo amator patriæ ſuæ non tam ſaluti inuidet Niniuæ: ꝗqᷓ non uult perire populum ſuum: Alio/
quin legerat Moyſen rogantem dixiſſe pro eis Si dimittis eis peccatum dimitte: ſin autem non di/
mittis: & me delle de libro tuo: quem ſcripſiſti: & ad præces illius ſaluatum Iſrael:& moyſen de li/
pro non fuiſſe deletum: quin potius dominum occaſſionem accepiſſe per ſeruum: ut cæteris cõſer
uis illius parceret: Dum enim dicit dimitte me oſtendit ſe poſſe retineri: Tale quid & apoſtolus lo
quitur: Optabam anathema eſſe pro fratribus meis: qui eſt I ſraelita ſecundum carnem: Nõ quod
ipſe perire deſideret: cui uiuere chriſtus eſt: & mori lucrum Sed magis meretur uitam dum ſaluare
uult cæteros. Præterea uidẽs Ilonas comprophetas ſuos mitti ad oues perditas domus iſrael: ut ad
pœnitentiam populum prouocaret: Balaam quoq; diuinum de ſalute Iſraelitici populi ꝓphetaſſe:
dolet ſe ſolũ electum ꝗ mitteretur ad aſſyrios inimicos Iſrael: & ad ciuitatem hoſtium maximam:
ubi idolatria.ubi ignoratio dei: & quod his maius eſt: timebat ne per occaſionem prædicationis.
ſuæ: illis conuerſis ad pœnitẽtiam Iſrael pœnitus relinquæretur. Nouerat enim eodẽ ſpiritu quo
illi gentium præconium credebatur: quod quando nationes credidiſſent tunc periret domus iſra
el: & quod aliquando futurum erat:hoc ne in ſuo fieret tempore uerebatur. Vnde imittatus chain:
& recedens a facie domini: fugere uoluit in tharſis: Quod Ioſephus interprætatur tarſum cilicie ci
uitatem:Prima tantum littera cõmutata:quantum uero in paralipõenis intelligi datur ꝗdã locus
Indiæ ſic uocatur: Porro hebrei tharſis mare dici generaliter autumant: Secundum illud in ſpiritu
uiolento confringes naues tharſis ideſt maris: Et in Eſaia: VIulate naues tharſis. Super quo ante an
nos plurimos in epiſtola quadam ad marcellam dixiſſe me memini: non igitur propheta ad certũ
fugere cupiebat locum:ſed mare ingrediens:quocunq; pergere feſtinabat: & magis hoc conuenit
fugitiuo & timido non locum fugæ ocioſe eligere. ſed primam occaſionem arripere nauigandi.
Hoc quoq; poſſumus dicere:qui notum tantum putabat in iudæa deum: & in Iſrael magnum no/
men eius. poſtꝗ illum ſenſit in fluctibus: confitetur & dicit: hebreus ego ſum & deũ cæli ego timeo
qui fecit mare & aridam: Si autem ipſe fecit mare & aridam: cur aridam relinquens arbitraris te cõ
ditorem maris in mari poſſe uitare: Simulq; inſtruitur per ſalutem conuerſionemq; nautarum: eti
am tantam multitudinem Niniue ſimili poſſe confeſſione ſaluari. De domino autem & ſaluatore
noſtro poſſumꝰ dicere: quod dimiſſerit domum & patriam ſuam & aſſumpta carne quodãmodo
de celeſtibus fugerit ueneritq; in tharſis: hoc eſt in mare iſtius ſeculi: Secũdum quod alibi dicitur.
Hoc mare magnum & ſpatioſum manibus ibi reptilia quorum non eſt numerus: Animalia pu-
ſilla cum magnis illic naues perambulant:Draco iſte quem formaſti ad illudendum ei. Iccirco enĩ
& in paſſione dicebat Pater ſi poſſibile eſt: tranſeat calix iſte a me ne populo conclamãte crucifige
cruciñge talẽ: & Nos nõ habẽus regem niſi ceſarem. plenitudo gentium ſubintraret & frãgerentur
rami oliuæ: pro quibus oleaſtri uirgulta ſucereſcerent: Tantæ pietatis & amoris fuit in populũ pro
electione patrum & repromiſſione ad Abraam ut in cruce poſitus diceret:pater ignoſce eis quod
enim faciunt neſciunt. Vel certe quoniam tharſis interprætatur contemplatio gaudii. Veniens ad

ba ſiue dolens: Vtrunq; enim interprætatur: uel quia ſpiritus ſanctus in

Ro. 9. a.

p5.103.

gieſ

— — ——— — —

(Cooa

lHat e,

0

=

e
wͤ

o
ile
un.
ed

t
i
it
c⸗
no⸗
eo
l

e
d
1 zol

1

Gal. 4. d.

1. COr. 10. a

Mat.iz.c.

Super Jonã.c.i.

Ioppen propheta quæ & ipſa ſpecioſam ſonatiire feſtinat ad gaudiũ:& quietis beatitudine pfru⸗/
ens totũ ſe traderet:eo ire melius eſſe arbi trans:pulchritudineq; & uarietate ſcientiæ pfruu:qᷓ per oc
caſionem ſalutis gentium cæterarum perire populum de quo xps in carne naſcendus ſit.
CEt deſcendit in Joppen ⁊ inuenit nauem euntem in tharſis:⁊ dedit naulum eius.: deſcendit
in eam:vt iret cum eis in tharſis a facie domini. LXX. SJðð
CEt deſcendit in Joppen ⁊ inuenit nauem euntem in tharſis:deditqʒ naulum ſuum ⁊ aſcendit
m eam:vt nauigaret cum eis in tharſis a facie domini. .
Coppen portũ eſſe ludeæ:& in regnoꝶ paralipomenonq; libris legimus: Ad quem hyrã. quoq;
rex: & ligna de libano ratibus tranſferebat: hieruſalem terreno itinere perueherentur. Hic locus
eſt in quo uſq; hodie ſaxa monſtrantur in littore: in quibus Andromeda religata: Perſei quõdam
ſit liberata præſidio: Scit eruditus lector hiſtoriam: ſed & iuxta regionis naturam de montanis & ar
duis ad ioppen & campeſtria ueniens propheta recte dicitur deſcendiſſe & inueniſſe nauem fu/
nem ſoluentem e littoræ & ingredientem mare:deditq; naulum eius ſiue mercedem nauis.i. ſub/
uectionis eius iuxta hebraicum: ſiue naulum pro ſe: ut. Ixx. tranſtulerunt: Et uel deſcendit in eam ut
proprie continetur in hebraico: hiered enim deſcendit dicitur: ut fugitiuus ſollicite latebras quæ/
reret: uel aſcendit ut ſcriptum eſt in editione uulgata: Vt quocũq; nauis pergeret & perueniret: eua
ſiſſe ſe putans ſi iudæam relinquæret. Sed & dnñs noſter in extremo iudeæ littore: quod quia in iu/
dæa erat: appellabatur pulcherimum:mon uult tollere panẽ filiorum & dare eum canibus: Sed quia
uenerat ad oues pditas domus Iſrael:Dat uectoribus præcium: ut qui primũ ſuum ſaluare uult po
ulum: ſaluet accolas maris: & inter turbines ac tempeſtates: ideſt paſſionẽ ſuam: cruciſq; conuicia
ubmerſus in inferno: ſaluet eos quos quaſi in naui dormiens negligebat. Prudens ro gandus eſt le
ctor: non eundem ordinem tropologiæ: quem & hiſtoriæ quærere: Nam & apoſtolus agar & ſa-
ram ad duo teſtamenta refert: & tñ non omnia qᷓ in hiſtoria illa narrantur tro ol gice interpræta
ri poſſumus:Et ad epheſios de Adam & eua diſputãs ait:ꝓpter hoc relinquet homo patrem & ma
trem ſuam: & adhærebit uxori ſuæ: & erunt duo in came una. Sacramentum hoc magnum eſt: Ego
autem dico in chriſto & in eccleſia. Nunquid totum principium geneſeos: & fabricà mundi: & ho
minum conditionem. ad xpᷣm & ad eccleſiam referre poſſumus: quia hoc teſtimonio abuſus ẽ apo
ſtolus: Fac enim hoc quod ſcriptũ eſt: ldeo relinquet homo patrem ſuũ: referamus ad chriſtum: &
dicamus eum patrẽ in cælis reliquiſſe deum: ut gentiũ iungeretur eccleſiæ: hoc qd ſequitur ma⸗-
trem ſuã:qũo poſſumus interprætari:niſi forte dicamus reliquiſſe eũ cæleſtem hieruſalem: quæ eſt
mater ſanctoꝶ: & cætera multa iis difficiliora. Illud ẽt quod ab eodem apoſtolo ſcribitur. Bibebãt
aũt de ſpinitali ſequente eos petra: petra autẽ erat chriſtus: Nequaqꝗ nos artat ut omnem exodi libæꝶ
referamus ad chriſtum: ꝗqd enim poſſumus dicere qd hæc petra a moyſe percuſſa ſit non ſemel ſed
bis:qd aquæ fluxerint:& torrentes repleti ſint:num uniuerſam loci huius hiſtoriam per hanc occa
ſionem cogimus ſub legem Allegoriæ & nõ potius unuſquiſq; locus ſecundũ hiſtoriæ diuerſita/-
tem:Diuerſam recipiet intelligentiã ſpiritalem?l gitur ſicut hæc teſtimonia ſuas interprætationes
habentes nec pcedentia nec cõſequentia eandẽ allegoriã deſiderãt: Sic & Ionas prophetanõ abſh;
periculo interprætantis totus referri ad dim potenit. Nec ex eo qd in euangelio dicitur. Genera-

tio peſſima & adultera ſignum quærit & ſignum nõ dabitur ei nili ſignum Ionæ prophetæ: Sicut fu
it Ionas in uentre ceti tribus diebus & tribus noctibus: ſic erit filius hominis in corde terræ tribus

diebus & tribus noctibus. Reliqua ẽt ꝗᷓ in propheta digeſta ſunt eodẽ ordine referuntur ad xpum
Certe ubicũq; abſq; diſcrimine hoc fieri poteſt. Nos quoq; hoc facere nitemrr.—
CBiñs at miſit vẽtũ magnũ iĩ mar᷑:⁊ fctã ẽ tẽpeſtas magna ĩ mari:ꝛ nauis ꝑiclitabat ↄteri.LXX
CEt dñns ſuſcitauit ſpũm i mare ⁊ facta ẽ tẽpeſtas magna ĩ mari ⁊ nauis periclitabat᷑ conteri.

CPoteſt fuga ꝓphetæ & ad hoĩs referri in cõmune pſonam:ꝗ dei pᷣcepta contẽnens receſſit a facie
eius:& ſe mundo tradidit: ubi poſtea maloꝶ tempeſtate & totius mũdi contra ſe ſeuiente naufra-

gio compulſus eſt ſentire deum: & reuerti ad eum quem fugerat. Vnde intelligimus ẽt ea qᷓ ſibi ho

mines eſtimãt ſalutaria: deo uolente in pnitiem & nõ ſolum non prodeſſe auxiliũ his ꝗbus præbe

CEt timuerunt naute:⁊ clamauerunt viri ad denn ſuumer miſerunt uaſa que erant in naui in

tur ſed & ipſos ꝗ pᷣbent pariter cõteri: Sicut legimus uictã ab aſſy ruis ægyptũ ꝗa opitulabatur Iſrae
li contra dñi uoluntatem: Periclitabatur nauis quæ periclitantem ſuſceperat: uento maria concitã
tur.In tranquillitate tempeſtas oritur:mihil deo aduerſante ſecurum.

mare vt alleuiaretur ab eis.

Et timuerunt qui nauigabant:⁊ clamauerunt vnuſquiſq; ad deum ſuum: z iactum fecerunt
vaſoꝛum nauis in mare vt alleuiaretur nauis.

CArbitrantur nauem ſolito onere prægrauari: & nõ intelligunt totũ pondus eſſe fugitiui ꝓphetæ
Timuerunt nautæ clamat unuſquiſq; ad dũm ſuum: ignorãtes ueritatem: Non ignorant prouidẽ
tiam: & ſub errore religionis ſeiunt aliquid eſſe uenerandum: proiiciunt onera in mare: ut magni/

tudinem fluctuum claſſis leuior tranſiliret: At contra Iſrael nec bonis nec malis intelligit deum: &
plangente chriſto:populus ſiccos oculos habet. 14

WMiero.liber

CEt Jonas deſcendit ad interioꝛa nauis:⁊ doꝛmiebat ſopoꝛe graui.

COQuantum ad hiſtoriam pertinet:prophetæ mens ſecura deſcribitur:non tempeſtate non pericu
lis conturbatur. eundem & in tranquillo & imminente naufragio animum gerens. Deniq; alii cla
mant ad deos ſuos uaſa proiciunt: nititur unuſe uiſq; quod poteſt: Iſte tam quietus eſt & ſecurus:

animiq; tranquilli. ut ad nauis interiora deſcen ens: ſomno placido perfruatur: Sed & hoc dici po

teſt: Conſcius erat fugæ: & peccati ga domini præcepta neglexerat: Et tempeſtatem ignorantibꝰ
e

cæteris contra ſe ſæuire cernebat. Ideo deſcendit ad interiora nauis: & triſtis abſconditur: Ne quaſi
dei uindices fluctus aduerſum ſe uideret intumeſcere: Quod autem dormit nõ ſecuritatis eſt ſed
mœroris: Nam & apoſtolos legimus ĩ dni paſſione: præ triſtitiæ magnitudie ſomno fuiſſe depreſ
ſos. Sin autem interprætamur in typo:ſomnus prophetæ & grauiſſimus ſopor: hoĩem ſignificat er

roris ſopore torpentẽ. Cui nõ ſuffecerat fugiſſe a facie dei: niſi quadã uecordia mens illius obruta

ignoraret iracũdiã dei: & qſi ſecurus dormiet & ꝓfundiſſimũ ſomnũ rauca nare ſonaret.

Et acceſſit ad eum gubernatoꝛ ? dixit ei:quid tu ſopoꝛe depꝛimeris: Surge inuoca deum

tuum ſi foꝛte recogitet deus de nobis:⁊ non pereamus. LXX.

CEt acceſſit ad eum pꝛoreta ⁊ dixit ei quid tu ſopoꝛe depꝛimeris: ſurge inuoca deum tuum: ſi

quomodo ſaluos faciat deus:⁊ non pereamus. .
Naturale eſt unumquemq; ĩ ſuo periculo de alio plus ſperare. Vñ gubernator ſiue proreta qui ue

Gores timidos debuerat cõſolari: Cernẽs diſcriminis magnitudinem: excitat dormiẽtem: & argu/

it iprouidæ ſecuritatis: commonetq; ut ipſe quoq; pro uinli portione depræcetur deum ſuum:

ut cuius erat cõmune periculum cõmunis eſſet oratio Porro iuxta tropologiam plures ſũt qui cuʒ

Iona nauigãtes & habẽtes proprios deos ad cõtemplationem gaudii ie feſtinãt: Sed poſtꝗᷓ Iona
fuerit ſorte depræhẽéfus: & morte illius mũdi ſedata tẽpeſtas: mariq; trãqllitas redita: Tüc unꝰ ado
rabitur deus. ĩmolabũtur uictimæ ſpiritales. ꝗ̊s utiq; iuxta lr̃am ĩ mediis fluctibus nõ habebãt.
CEt dixit vir ad collegam ſuum:venite ⁊ mittamus ſoꝛtes:⁊ ſciamus quare hoc malum ſit no

bis:⁊ miſerunt ſoꝛtes:⁊ cecidit ſoꝛs ſuper Jonam.

Nouerãt naturam maris. & tãto tempore naui gãtes ſciebãt tempeſtatum uẽtorumq; ratiões. &

utiq; ſi ſolitos. & quos aliqn experti fuerãt fluctus uidiſſent cõſurgere.nũꝗᷓ ſorte auctorem naufra/
ii ꝗrerẽt. & per rem iĩcertam certum cuperẽt euitare diſcrimẽ. Nec tũ debemus ſub hoc exemplo
Drubus credere. Vel illud de actibus apoſtoloꝶ huic teſtimonio copulare. Vbi ſorte ĩ apoſtolatũ
Mathias eligitur. Cum priuilegia ſingulomm nõ poſſint legem facere communé. Sicut enim in/
cõdemnationem balaam aſina loquitur. & pharao. & nabuchodonoſor in iudicium ſui ſomnii
futura cognoſcunt:& tñ deum nõ intelligunt reuelãtem: Cayphas quoq; ꝓphetat ignorãs: quod
expediat unum perire pro cũctis: Ita & hic fugitiuus ſorte deprehẽditur:nõ uiribus ſortium: & ma
xime ſortibus ethnicorum: ſed uolũtate eius qui ſortes regebat icertas. Quod autem dicitur: & co
gnoſcamus ppꝑ quem maliria hæc eſt ſuper nos: nic malitiã ꝓ afflictione & calamitate accipere de
hemus ſecũdum illud ſufficit diei malitia ſua. Et in Amos propheta: Si eſt malitia in ciuitate quã
ds nõ fecerit. Et in Eſaia: Ego dñs ꝗ facio pacem & ereo mala. In alio uero loco: Malitia contra/
ria ueritati ĩtelligitur: Iluxta qd ĩ hoc eodẽ ꝓpheta fupra legius Aſcdit clamor malitiæ eiꝰ ad me.

Ad..d.

Num. 22. f

Dan.z. a.

Am.3. b.

Eſa. 4. b

Et dixerunt ad eum indica nobis cuius cauſa malum iſtud ſit nobis: Quod opus tuum que

terra tua:⁊ quo vadis:vel ex quo populo es tu.
CQuem ſors indicauerat cogũt uoce ꝓpria cõfiteri: cur tãta tempeſtas ſit uel quare contra eos dei
ira deſeuiat: Indica nobis cuius cauſa malum iſtud ſit ſuper nos:quid operis agas: de qua terra: de

guo populo ꝓfciſcaris: quo abire feſtines. Et notãda breuitas quã admirari in uirgilio ſolebamus
ſuuenes. Quæ cã ſubegit ignotas tẽtare uias: Quo tẽditis inꝗt qd genus: uñ hõ:pacẽ ne huc fertis:

an arma? Interrogatur pſona regio iter Ciuitas: ut ex iis cognoſcatur & cauſa diſcriminis.
CEt dixit ad eos hebꝛeus ego ſũ:⁊ dñm deũ celi ego timeo:qui fecit mare ⁊ aridam.
CLXX. Similiter. Non dixit ludæus ſum: qd ſciſſura decem tribuum a duabus: populo nomẽ im-
oſuit.ſed hebreus ſum. hoc eſt rspa In Tranſitor. Sicut & habraam: qui dicere poterat. aduena
. ſühm ego & peregrinus ſicut oẽs patres mei. De quo in alio pſalmo ſcribitur Tranſierunt de gente ĩ
gentem: & de regno ad populũ alterum. Moyſes: tranſeam inꝗt & uidebo uiſionem hãc magnam
t dñm deum cæli ego timeo: Nõ deos quos inuocatis: & qui ſaluare non poſſunt: ſed deum cæ/-
li:q mare fecit & aridã Mare ĩ quo fugio: Aridã de qᷓ fugio. Et elegãter ad diſtictionẽ maris. Nõ ter
ra ſed arida nũcupatur. Et ĩ breui uniuerſitatis factor onditur. Qui & cæli dus ẽ. & terræ & maris.

Gen. I2z.a
ps. 38.
pᷣs.lo4.
Exo.3. a.

Quæniur aũt qũo uere dicere cõprobetur. Dñm deũ cæli ego timeo. cũ eius præcepta non faciat

Niſi forte rũdeamus qd & pctõres timeãt deũ. ſeruorũq; ſit non diligere ſed timere: ꝗꝗᷓ in hoc lo
co timor ꝓ cultu poſſit ĩtelligi. Iuxta ſenſum eoꝶ ꝗ audiebãt.& adhuc ignorabant deum.

„ . „

CEt timuerunt viri timoꝛe magno ⁊ dixerunt ad eum:quid hoc feciſti?:Cognouerant enim vi
LXX

ri quod a facie domini fugeret:quia indicauerat eis.

* – „. „.

Et timuerunt viri timoꝛe magno ⁊ dixerunt ad eum quid hoc feciſti:cognouerant enim viri

quod a facie domini fugerat:eo quod indicaſſet eis. ..
CNiſtoriæ

—

l..d

in⸗
⸗ Cenl
el;
n ze
* o

Mat. 8. d.

Super Jonã.c.i.

Hiſtoniæ ordo præpoſterus eſt: Quia enim poterat dici: nulla cauſa timoris fuit ex eo quod eis
cõfeſſus eſt dicẽs:hebreus ego ſum & dñm deum cæli ego timeo:qui fecit mare & aridam. Statim
ſubnectitur qd idcirco timuerint: quia eis ĩidicauerat ſe dñi fugiſſe cõſpectum:& eius nõ feciſſe præ
cepta. Deniq; cauſantur & dicũt quid hoc feciſti? Ideſt: ſi times deum cur fugis? Si tãtæ potẽtiæ præ
dicas quem colis: qũo te putas eum poſſe euadere? Timẽt autem timore magno: quod iĩtelligant
ſanctum & ſanctæ gẽtis uirum:De loppe quippe ſoluẽtes funem:hebreæ gẽtis nouerant priuilegi
um:& tñ fugitiuum cælare nõ poſſunt. Magnus eſt qui fugit:ſed maior ille q quærit: nõ audẽt tfa
dere:cælare nõ poſſunt. Repræhẽdũt culpam: timorem còͤſtẽtur. Rogãt ut ipſe remedio ſit. qui au
ctor peccati fuerat. Vel certe qd dicũt:quid hoc feciſti? nõ increpãt echinterr gãt uolentes cauſam
fugæ noſſe: Serui a dnño filii a patre: hoĩs a deo. Quod ẽ inquiũt tãtum myſteriu? ut terra deſeratur:
expetãtur maria:reliquatur patria:loca appetãtur aliena?

CEct dixerũt ad eũ quid faciemns tibi ⁊ ceſſabit mare a nobis: qꝛ mare ibat ? tumeſcebat. Ixx.

CEt dixerunt ad eum:quid tibi faciemus ⁊ quieſcet mare a nobis:quia mare ibat ⁊ intumeſce
bat:⁊ ſurgebat magis fluctus. ßÿMU ꝰ
CPropter te dicis uẽtos:fluctus:mare:gurgites:cõcitatos.Expoſuiſti cauſam morbi indica ſanita/
tis. Ex eo qd cõtra nos cõſurgit mare ĩtelligimus iram eſſe ſuſceptiõis tuæ. Si culpa eſt quod ſuſce-/
pimus.quid facere poſſumus ne dñs iraſcatur:quid faciemus tibi? hoc ẽ ĩterficiemus te.ſed cultorẽ
diñi Seruabimus? ſed deum fugis. Noſtrum eſt præbere manus. Quid fieri iubeas tuum eſt impera
re:quo facto quieſcat mare:qd nunc creatoris irã ſuo tumore teſtatur. Statimq; hiſtoricus cauſam
iungit iſtiuſmodi qᷓ̃ſtionis. mare dicẽs ibat & ĩtumeſcebat. Ibat ut iuſſum fuerat.ibat in uindictam
domini ſui.ibat pſequens fugitiuum prophetã. Intumeſcebat aũt per ſingula momẽta tẽporũ. &

ꝗſi nautis morãtibus ĩ flucmaiores ſuſcitabatur. ut oñderet ultionẽ creatoris ſe differre nõ poſſe.

Et dixit ad eos tollite me ⁊ mittite in mare:⁊ ceſſabit mare a vobis:ſcio eniʒ quia pꝛopter me
tempeſtas hec grandis eſt ſuper uos. LXX.
CEt dixit Jonas ad cos tollite me ⁊ mittite me in mare ⁊ quieſcet mare a vobis:ego enim noui
quod pꝛopter me fluctus magni contra vos ſunt. M
CContra me tempeſtas detonat.me ꝗrit. naufragum uobis minatur. ut me præhẽdat. me præhen
dit ut mea morte uiuatis. Scio inquit quia pp me tempeſtas hæc grãdis eſt. Non ignoro ĩ meam
pœnam elemẽta turbari. mũdi eſſe cõfuſionem.mihi iraſci. in uos ſæuire naufragium. fluctus ipſi ĩ
perãt uobis: ut me mittatis in mare.Si ego ſenſero tẽpeſtatem uos recuperabitis trãquillitatem. Et
eſt aduertẽda pariter fugitiui noſtri magnanimitas. nõ tergiuerſatur. nõ diſſimulat.nõ negat. Sed
qui cõfeſſus fuerat de fuga:pœnam libeter aſſumit. Se cupiẽs perire ne ꝓpter ſe cæteri pereãt: & ad
peccatum fugæ: alienæ quoq;ʒ delictũ addatur necis. Hoc quãtum ad hiſtoriam Cæterum nõ igno
ramus flantes uẽtos. quibus in euangelio ut quieſcerent dñs imperauit. & periclitãtem nauiculã ĩ
qua dormiebat Ionas: & intumeſcẽs mare qd increpatur: tace & obmuteſce referri ad dñm ſalua/
torem:& periclitãtem eccleſiam: uel apoſtolos ſuſcitãtes: qui eum deſerẽtes ĩ paſſiõe quodãmodo
in fluctus præcipitãt. Iſte Ionas dicit. Scio ꝗqa pp me tempeſtas grãdis eſt ſuperuos: Quia me uidẽt
uenti uobiſcum ĩ tharſis:hoc eſt ad cõtemplationem lætitiæ nauigare: ut uos mecum perducat ad
audium: Vt ubi ego ſum & pater: ibi & uos ſitis. I ccirco ſæuiũt: I ccirco mũdus ꝗ in maligno po
itus eſt: fremit: Ideo elemẽta turbãtur: me cupit deuorare mors ut uos pariter occidat: & non intel
ligit quia uelut in hamo eſcam cupit ut mea morte moriatur. Tollite me & mittite in mare: Non ẽ
enim noſtrũ mortem arripere: ſed illatã ab aliis libenter excipere: Vnde & in perſecutiõibus nõ li/
cet propria perire manu: abſq; eo ubi caſtitas periclitatur: ſed percutiẽti colla ſubmittere. Sic inꝗqt
placate uẽtos:ſic ĩ maria liba fundite:tẽpeſtas ꝗ pp me ſeuit contra uos: me moriente ſedabitur.
CSESt remigabãt viri:vt reuerterẽtad aridã ⁊ ñ valebãt.qꝛ mar̃ ibat ⁊ itumeſcebat ſuꝑ eos.LXX
CEt conabãt᷑ viri:vt reuerterẽt ad terrã.⁊ nõ poterãt qꝛ mare ibat ⁊ iſurgebat magis ↄtra eos
CProtulerat propheta cõtra ſe ſniam: Sed illi cultorem audiẽtes dei:manus iniicere nõ uolebant:
ꝓpterea nitebãtur reuerti ad aridã: & effugere diſcrimẽ ne ſanguinem funderẽt: magis uolẽtes pe
rire ꝗᷓ perdere: O rerũ quãta mutatio: populus ꝗ ſeruierat deo dicit cruciſige crucifige talem I ſtis ĩ
peratur ut occidãt:mare furit tẽpeſtas iubet:& ꝓprium periculum negligẽtes de aliena ſalute ſol/
liciti ſunt: Quãobrem &. lyxx. rape Rico Tο inquiunt ideſt uim cupiebant facere: & naturam reꝑ
uincere:ne uiolarent prophetam dei. Quod autem dicit remigabant uiri: ut reuerterentur ad ari/
dam: putabant abſq; ſacramento eius qui paſſurus erat: poſſe nauem de periculo liberari: Cum Io/
ne ſubmerſio nauis fuerat releuatio:
CEt clamauerunt ad oñm ⁊ dixerũt:queſumus dñe ne pereamus in anima viri iſtius:⁊ ne des
ſuper nos ſanguinem innocentem: quia tu domine ſicut voluiſti feciſti. LXxXxX.
CEt clamauerunt ad dñm ⁊ dixerunt nequaqᷓ; domine:ne pereamus pꝛopter animam viri hu
ius:⁊ non des ſuper nos ſanguinem iuſtum:tu enim domine ſicut voluiſti feciſti.
CGrandis uectorum fides: periclitantur ipſi: & pro alterius anima depræcantur. ſciunt enim peio-
xemmortẽ peccati eſſe ꝗᷓ uitam:Et ne des inquiunt ſuper nos ſanguinẽ innocentẽ.C Gleftätut deũ
ii

WMiero.liber

ut quodcũq; facturi ſunt nõ ſibi reputetur: & quodãmodo dicũt:nolumus ĩterficere ꝓphetam tuũᷣ
ſed iram tuã:& ipſe cõfeſſus eſt: & tempeſtas loqtur: ꝗqa tu domine ſicut uoluiſti ſeciſti: Volũtas tua
expletur ꝑ noſtras manus. Nõ neinobis uidetur nautaꝶ uox pilati eſſe cõfeſſio:qui lauit manus ſa/
a5 & dicit: mũdus ſum ego a ſanguine uiri huius: Nolunt chriſtum perire gentes inocentem ſan/
guinem ꝓteſtantu r: Et Iudæi dicunt ſanguis eius ſuper nos: & ſuper filios noſtros: Et ideo ſi leuaue
rint manus: nõ exaudientur quia plenæ ſunt ſanguine.qꝗa tu do mie ſicut uoluiſti: feciſti: Quod nos
ſuſcipimus:qd turba cõſurgit:qd uenti ſeuiunt: qd mare ſuſcitatur in fluctus qd proditur ſorte fu⸗
gitiuus: qd indicat qd fieri debeat: tuæ eſt domine uoluntatis: tu enim ſicut uoluiſti feciſti. Vnde &
ſaluator dicit in pſalmo:Domine ut facerem uoluntatem tuam uolui.
Et tulerunt Jonam? miſerunt in mare? ſtetit mare a feruoꝛe uoo. LXX.
C Et tulerunt Jonam:⁊ miſerunt in mare:⁊ ſtetit mare a commotione ſua. ⸗
CNon dixit arripuerũt nõ ait inuaſerũt: Sed tulerunt quaſi cum obſequio & honore portãtes mi
ſerunt in mare: Non repugnãtes ſed pbentes manus: ipſius uoluntati. Et ſtetit mare quia inuenerat

——

quẽ quærebat: Velut ſiqs pſequatur fugitiuum: & cõcito pgat gradu: poſtꝗᷓ fuerit pſecutus diſiſtit

currere & ſtat: ac tenet quem appræhẽderit. Ita & mare qd abſente iona iraſcebatur in uiſceribus ſu

is: deſideratũ tenens gaudet & cõfouet & ex gaudio tranquillitas redit. Conſideremus ante paſſio/
nem chriſti errores mũdi: & diuerſoꝶ dogmatum fluctus contrarios: & nauiculam totumq; huma
num genus. Ideſt creaturam domini periclitantem: & poſt paſſionem eius tranquillitatem fidei &
orbis pacem & ſecura omnia & conuerſionem ad deum. Et uidebimus quomodo poſt præcipita-
tionem Ionæ ſteterit mare a feruore ſuo.
Et timuerũt viri timoꝛe magno dñũm ⁊ immolauerunt hoſtias dño ⁊ vouerunt vota.

CEXX. Similiter. Ante dñi paſſionẽ timẽtes clamauerãt ad deos ſuos: poſt paſſionem eius domi/
numrtimẽt.i. uenerãtur & colunt: & nõ timent ſimpliciter ut in principio legimus: ſed timore ma-

no: Iuxta illud qd dicitur: Ex tota aĩa & extoto corde: & ex tota mẽte tua: Et immolauerunt ho-
as. quas certe iuxta litterã ĩ mediis fluctibus nõ habebãt: Sed quia ſacrificium domino ſpiritus cõ
tribulatus eſt. Et in alio loco dicitur: Immola deo ſacrificium laudis: & redde altiſimo uota tua. Et

rurſum reddemus tibi uitulos labiorum noſtroꝶ: I ccirco in mari immolant hoſtias: & alias ſpon

te promittũt: uota facientes ſe nunꝗᷓ ab eo quẽ colere cœperant receſſuros: timuerunt enim timore
magno: Quia ex tranquillitate maris & tempeſtatis fuga: uera ꝓphetæ uerba cernebãt. Ionas i ma
ri fugitiuus nauſragus mortuus ſoluat nauiculã fluctuantẽ. Soluat ethnicos in diuerſas prius ſnĩas
mũdi errore iactatos. Et Oſee Amos Eſaias iohel: q eodẽ tpe ꝓphetabãt populũ in iudæa nequeũt
emendare. Ex quo oſtẽditur ſedari nõ poſſe naufragium niſi morte fugitiui
CAPITVLVM SECVNDVM
— S pꝛeparauit dominus piſcem grandem:vt deglutiret Jonam. LXxX.
YA CEt pꝛecepit dominus ceto magno:⁊ deuoꝛauit Jonam.
◻TMorti & inferno præcepit dominus: ut ꝓphetam ſuſcipiat. Quæ auidis faucibus
AAA& prædam putãs: quantu in deuoratione lætata eſt: tantum luxit in uomitu. Tuncq; cõ/
PERpletum eſt illud in Oſee. Ero mors tua O mors: ero morſus tuus inferne. In hebraico
autem piſcem grandem legimus. Pro quo. Ixx. interprætes: & dominus in euangelio
cetum uocant. rem ipſam breuius explicantes. In hebraico enim dicitur. Daggadol: qd interpræta
tur piſcis grandis. haud dubium quin cetũ ſignificet. Et animaduertendum qd ubi putabatur inte/
ritus. ibi cuſtodia ſit.Porro quod ait pparauit: uel ab initio cũ conderet. De quo & in pſalmo ſcri/
bitur. Draco iſte quem formaſti ad illudendum ei. Vel certe iuxta nauem fecit uenire. ut præcipi-
tem Ionam in ſuos ſuſciperet ſinus: & pro morte præberet habitaculum. Vt qui in naui iratum ſẽ
ſerat. deum propitium in morte ſentirer.
CEt erat Jonas in ventre piſcis:tribus diebus ⁊ tribus noctibus. LXX.
CEt erat Jonas in ventre ceti tribus diebus ⁊ tribus:noctibus. M
CHuius loci myſteriũ in euãgelio dñs exponit & ſupfluũ eſt.uel id ipſum.uel aliud dicere.Hoc ſo
lum quærimus qũo tres dies & tres noctes fecerit in corde terræ. Quidam apak„hnerup quando
ſole fugiente ab hora ſexta uſq; ad horã nonam:nox ſucceſſit diei. in duas dies & noctes diuidunt:
& apponẽtes ſabbatum tres dies & tres noctes eſtimant ſupputandas: nos uero νρνααιαοονπταασοοο
totum intelligamus aperte.ut ex eo quod IN apaoKτιν Mortuus eſt unam diem ſupputemus
& noctem. & ſabbati alteram: tertiam uero noctem qꝗ diei dominicæ mãcipatur referamus ad exor
dium diei alterius. nam & geneſi nox: non præcedentis diei eſt ſed ſequentis: ideſt principium fu/
turi. non finis Præteriti. Hoc ut intelligi poſſit dicam ſimplicius. Finge aliquẽ hora nona egreſſum
eẽ de mãſione & alteriꝰ diei hora tertia ad manſionẽ alterã perueniſſe. Si dixero bidui eum feciſſe
iter.nõ ſtatim repræhendar mendacii. Quia ille qui ambulauit non omnes horas utriuſq; diei ſed
quandã partẽ in itinere cõſumpſerit. Certe mihi hæc uidetur interpᷣtatio. Si ꝗs aut iſtã nõ recipit.
& meliori ſenſu poteſt loci huius exponere ſacramentum. illius magis ſequenda eſt ſententia.
CEt oꝛauit Jonas ad dominnm deum ſuum de vtero piſcis ⁊ dixit.

LXX. Similiter

ps. 50.
Ps. 49.

Oſee. z.c.
ps 103.

Mat.Iz. c.

— =—
S-
—,— Gb
=

—,—

— — — — — — — — —— „ — —

.

Ene 1

— — — „

E

Buper Jonã. c. ii.

. CLXX. Similiter: tantum ordine cõmutato:ſi Ionas refertur ad dim: & ex eo quod tribus diebus
4 ac noctibus in utero ceti fuit: paſſionem indicat ſaluatoris: Debet & oratio illius typus eſſe oratio⸗
1 nis dominice. Nec ignoro quoſdã fore ꝗbus incredibile uideatur tribus diebus ac noctibus: in ute
4 1O ceti in quo naufragia dirigebantur: hominem potuiſſe ſeruari: Qui utiq; aut fideles erunt aut in
1 ſideles:ſi fideles multo credere maiora cogentur: Quomodo tres pueri miſſi in caminum eſtuan/
N tis incendii in tantum illeſi fuerint: ut in ueſtimenta quoq; eorum odorignis non atti gerit. Quo/
, modo receſſerit mare:& ad inſtar murorum hinc inde ri gidum ſteterit: ut præberet uiam populo D
8 tranſeunti. Quia humana ratione: aucta fame leonum rabies: prædam ſuam timens aſpexerit: nec J
tetigerit: & multa huiuſcemodi. Sin autem infideles erunt: legant quindecim libros Naſonis meta
morpheſeos: & omnem græcam latinamq; hiſtoriam: Ibiq; cement uel daphnẽ in laurü: uel phetõ M
tis ſorores in populos arbores fuiſſe conuerſas: quomodo Iuppiter eorum ſublimiſſimus deus ſit
n mutatus in Cygnum:in auro fluxerit: in tauro rapuerit & cætera: In quibus ipſa turpitudo fabula R
1. rum diuinitatis denegat ſanctitatem: Illis credunt: & dicunt deo cuncta poſſibilia. Et cum turpibus
ſi credant: potentiamq; dei uniuerſa defendant: eandem uirtutem non tribuunt & honeſtis. Quod
. autem ſcriptum eſt & orauit lonas ad dũm deum ſuũ de utero piſcis: & dixit: Intelligimus eũ poſt
qᷓ ĩn utero ceti ſoſpitem eẽ ſe ſenſerat non deſperaſſe de dñi miſericordia: & totum ad obſecratio/
N 5s. 90. nẽ eſſe cõuerſum. Deus.n.qui dixerat de iuſto:cum ipſo ſum in tribulatione: & cũ inuocauerit me
. Ps. 4. dicã adſum: affuit ei: & dicere põt qui exauditus eſt: in tribulatione dilataſti miih.
1 CQlamaui de tribulatòe mea ad dñʒ ⁊ exaudiuit me ðvetre iferi clamaui:⁊ exoudiſti vocẽ meã
CLXX. Similiter. hoc tantũmodo cõmutato:de uentre inferi clamores mei. Non dixit clamo ſed
clamaui:nec de futuro præcatur: ſed de prærterito gratias agit. Indicans nobis qd eo tempore quo
H præcipitatus in mare uidiſſet cetum: & tantã corporis molem & ĩmanes rictus aperto ſe ore ſorbe/
J re: dñi recordatus ſit & clamauerit. uel aquis cedentibus & clamore iueniente locũ. uel toto cordis
Ro.S.c. affectu.ſecundũ illud qd apoſtolus dicit. Clamantes in cordibus ueſtris abba pater. & clamauerit
„ ei qui ſolus nouit corda hoĩum. Et loꝗtur ad moyſen qd clamas ad me. Cum utiq; nihil ante hanc
6 e uocem clamaſſe moyſen ſcriptura cõmemoret: Hoc eſt illud quod & ĩ primo graduum pſalmo le
Et doen⸗ pᷣs.lg. gimuns Ad dñm cũ tribularer clamaui: & exaudiuit me. Ventrẽ aut inferi aluum ceti intelligamus.
ꝗ tantæ fuit magnitudinis. ut inſtar obtineret inferni. Sed melius ad pſonam chnſti referri poteſt.
pᷣs. l6. qjui ſub noĩe dauid cantat in pſalmo. Non derelinques aniam meam in inferno. nec dabis ſanctũů
1. tuum uidere corruptionem. Qui fuit in inferno uiuens inter mortuos hiiber.
4 CEt pꝛoieciſti me in pꝛofundum in coꝛde maris ⁊ flumen circundedit me. LXxX.
i CPꝛoieciſti me in pꝛofundum coꝛdis maris ⁊ flumina me circundederunt.
OQuantum ad perſonã Ionæ non eſt difficilis interprætatio.qd ceti clauſus aluo in profundiſſi/
mo & in medio mari fuerit. fluminibuſq; uallatus ſit. Quantum ad dñum ſaluatorem ſexageſſimi
58.86. octaui pſalmi ſũmamus exe mplũ in quo loꝗtur.infixus ſum in limo profundi & non eſt ſubſtan/
tia. Veni in profundũ maris & tẽpeſtas demerſit me. De quo in alio pſalmo dicitur. Tu aut abieciſti
b &S deſpexiſti. diſtuliſti chriſtum tuũ.ſubuertiſti teſtamẽtum ſerui tui:cõtaminaſti ĩ terra ſanctuariũ
co⸗ eius. deſtruxiſti oẽs macerias eius.& reliqua. Ad cõparationem. n. cæleſtis beatitudinis. & eius Io/
o Oe ci de quo ſcriptũ eſt. in pace ſancta locus eius. Oĩs terrena habitatio plena eſt fluctibus.plena tẽpe/
1 Mat. Iz. c. ſtatibus. Porro cor maris ſignificatur infernus. Pro quo in euanglio legimus in corde terræ. Quo
ta modo ãt cor aĩalis in medio ẽ ita & infernus in medio terræ eẽ phibetur. Vel certe iuxta àp π
n⸗ Yuv in corde maris ideſt ĩ mediis tẽtationibus eſſe ſe memorat.Et tñ cũ inter amaras aquas fuerit
/ SE' temptatus ſit. iuxta oĩa abſq; peccato. non ſenſit amaras aquas ſed flumine circundatus eſt. De
dsS 5s. 5. quo & in alio loco legimus. fluminis impetus lætificat ciuitatem dei. Aliis bibentibus ſalſos fluctꝰ
ſ⸗ ego ĩ mediis tẽtatiomibus d ulciſſima fluenta ſorbebam. Nec impium tibi eẽ uideatur ſi nunc dñs
ps.686. dicat. Proieciſti me ĩ profundum. loquitur in pſalmo. Quoniã quẽ tu pcuſſiſti ipſi pſecuti ſunt
zach. lʒ. c. Secundũ illud qd ex pſona patris in acharia ponitur. Percutiã paſtorem & oues diſpergentur.
Omnes gurgites tui ⁊ fluctus tui ſuper me tranſierunt. LXX.
M Omnes eleuationes tue ⁊ fluctus tui ſuper me tranſierunt. HWH
1 CQuod ſup Ionam tumentes maris fluctus trãſierint: & detonuerit ſæua tẽpeſtas nulli dubium ẽ.
1 lo: b. .a Quærimus aut qũo oẽs eleuationes: & gurgites & fluctus dei ſup ſaluatorem tranſierunt. Tentatio
. eſt uitahoĩum ſup terram: Siue ut in hebraico habetur militia: ꝗa hic militamus: ut alibi corone/
mur. Nulluſq; eſt hoĩum ꝗ cũctas ſuſtinere queat tẽtationes: abſq; eo ꝗ tentatus eſt in oĩibus: iuxta M
noſtrã ſimilitudinẽ: ſine peccato: Vnde & ad Corinthios dicitur: Tẽtatio uos nõ appræhendat niſi
, humana. Fidelis aũt deus ꝗ nõ dimittat uos tẽtari ſup id qd poteſtis: ſed faciet cũ tẽtatione & exi/-
tum: ut poſſitis ſuſtinere:Et qm̃ oẽs pſecutiones:& uniuerſa qᷓ accidunt abſq; dei non ingruũt uo/
. luntate.Iccirco dei gurgites dicũtur:& fluctus qui non oppreſſerũt Ieſum:ſed tranſierunt per eum
minãtes tm̃ naufragiũ nõ inferẽtes. Vniuerſæ ergo pturbatiões & turbidines ꝗbus genus uexaba
tur humanũ: & cunctæ nauiculæ frã Rehur ſuper meũ detonuere caput. Ego ſuſtinui tempeſtates
. & fregi turbines ſeuientes: ut cæteri ſecurius nauigarent.

k iii

Dð

HH

Miero.liber

CEt ego dixi abiectus ſum a conſpectu oculoꝛum tuoꝛum. Lxx.
CEgo dixi abiectus fum ex oculis tunis. CAnteꝗᷓ clamarem de tribulatõe mea & exau/
diret me: qa ſormã ſerui acceperam fragilitatẽ quoq; illius imitatus dixi: Abiectus ſum a cõſpectu
oculorum tuoꝑꝶ: qñ eram tecum & tuo lumine pfruebar: & in te lumine ego eram lumen nò dice
bam abiectus ſum. Poſtq ueni in ꝓfundum maris: & hoĩs carne circundatus ſum: humãos imitor
affectus: & dico abiectus ſum a cõſpectu oculoꝶ tuorum: hoc quaſi homo locutus ſum: cæteꝑ qua
ſi deus: & ꝗ cum eſſem in forma tua nõ ſum rapmam arbitratus equalem me eẽ tui. Volẽs ad te eue
here humanũ genus: & ubi ego ſum & tu:ibi ſint & oẽs ꝗ in me & te crediderunt dico.
CAierũtamen rurſum videbo templũ ſanctũ tuun. C Pro quo. Ixx.tranſtulerunt.
VPutas ne addam vt videam templum ſanctum tuum. /.w
CHoc quod in græco dicirur: apã Et habet uulgata editio putas:interprætari poteſt igitur: ut ſit q́
ſi propoſitionis & aſſumptiõis cõfirmationiſq;: ac ſy logiſmi extrema cõcluſio: nõ ex ambigẽtis in
certo: ſed ex fidutia cõprobantis: pro quo nos interprætati ſumus. Verũtamen rurſum uidebo tem
plum ſanctũ tuum. Secundũ illud qd ex perſona eius in alio ſpalmo dicitur: Dñe dilexi decorẽ do
mus tuæ: & locũ tabernaculi gloriæ tuæ: Et euangelicã lectionẽ in qua ſcriptum eſt. Pater glorifica
me apud te ea gloria quã habui priuſq mundus feret. Et rũdit de cælo pater: & glorificaui & glori
ficabo. Vel certe quia legitur. Pater in me & ego in patre: Sicut templũ patris filius eſt:lta templum
filii pater. Ipſe enim dicit. Ego de patre exiui & ueni: & uerbum erat apud deum: & deus erat uer-/
bum: Aut unus idemqʒ ſaluator quaſi homo poſtulat: quaſi dñs pollicetur: & de ſua quã ſemꝑ ha/-
buit poſſeſſione ſucurus ẽ.Ex Ionæ uero pſona uel optãtis uel cõfidẽtis affectu: liqdo ĩtelligi põt:
qd deſideret in ꝓfundũ maris poſitus uidere tẽplũ dni: & ſpũ ꝓphetali alibi ſit: & aliud cõtẽpletur.
C Circundederunt me aque vſqʒ ad aiam meam:abyſſus vallauit me. LXX.
CKEircunfuſa eſt mihi aqua vſq; ad aiam meam:abyſſus vallauit me.
C Nouiſſima aquæ: iſtæ ꝗᷓ uicinæ ſunt: Abyſſus quæ in terris uoluũtur: & defluunt:qᷓ multum ſecũ
limi trahunt: nõ corpus ſed aĩam nituntur occidere: amicæ ꝗppe ſunt corporis & eius uolũtatibus
cõſouentur:vVñ ſecundũ illud qd ſupra diximus loqtur dñs ipſe in pſalmo: Saluũ me fac dñe qm̃
intrauerũt aꝗᷓ uſq; ad aiam meã: Et in alio loco. Torrẽtem pertrãſiit aia noſtra: Et ne urgeat ſup me
puteus os ſuũ neq; me cõcludat: Infernus nõ mihi deneget exitũ: ꝗ ſponte deſcẽdi ſpõte cõſcendã
qui uolũtarius captus ueni: debeo liberare captiuos. Vt impleatur illud. Aſcendens in altum capti
nam duxit captiuitatẽ: eos.n. ꝗ ante captiui fuerant in morteiiſte cœpit ad uitã Abyſſus aut perni-
cioſas quaſdam & peſſimas fortitudines accipere debemus: uel tormẽtis ſuppliciiſq; deditas pote-
ſtates. Ad quas & in euangelio demones rogant ne ire cogãtur: Vnde & tenebræ erãt ſup abyſſum
Interdum accipitur & pro ſacramentis: & profundiſſimis ſenſibus: & iuditüs dei Iuditia dui abyſ-
ſus multa:Et abyſſus abyſſum inuocat:in uoce catharactarum tuarum.
Melagꝰopuit caput meũ:ad extrema mõtiũ deſcẽdi:terre vecteſ ↄcluſerũt me i eternũ.LXx
CIntrauit caput meũ ad ſciſſuras mõtiũ:deſcẽdi ĩ terrã:cuiꝰ vectes ſũt retinacula ſempiterna
CQuod Ionæ caput pelagus operuit: & ad montiũ extrema deſcenderit: & uenerit uſq; ad profun
da quibus quaſi uectibus & columnis dei uoluntate globus terræ ſuſtentatur: nulli dubiũ eſt: De q́ᷓ
& alibi dicitur. Ego cõfirmaui colũnas eius. De dño autem & ſaluatore iuxta utrãq; editionẽ uide
tur mihi ſic poſſe intelligi: qd principale & caput eius ideſt aĩa quã cum corpore ꝓ ſalute noſtra di
gnanter aſſumpſit: deſcenderit ĩ ſciſſuras montiũ: ꝗ fluctibus operiebãtur: qui ſe a cæli ſubtraxerãt

p̈s 45.
10.12. g.

ps.I23.

Ps. 68.

Luc..c.
Gen.l.a.

PS. 74.

libertate: quos abyſſus ambiebat: qui ſe a dei ſciderant maieſtate: & poſtea etiam ad inferna pene/

trarant: ad ꝗᷓ loca quaſi in extremo limo peccatoꝶ aĩiæ tenebantur. Dicente pſalmographo. Intra-
bunt in inferiora terræ: partes uulpium erũt: Iſti ſunt uectes terræ & quaſi quædã ſeræ extremi car-
ceris ac ſupplicioꝶ nolentes ab inferis animas exire captiuas: Vn ſignificanter αποο⁵. LXX.
ανε„αι½ ε ττιν ÜονDσ tranſtulerunt. Hoc eſt ſemper tenere cupientes: quos iemel inuaſerant
Sed dñs noſter de quo ſub ꝑſona cyri ĩ Eſaia legimꝰ Fores aereas cõterã: & uectes ferreas cõfringã
ad mõtiũ extrema deſcẽdit: & eternis cõcluſus eſt uectibus: ut oẽs ꝗ clauſi fuerãt liberaret.
CEt ſnubleuabis de coꝛruptione vitam meam:domine deus meus. LXX.
CEt aſcendet de coꝛruptione vita mea domine deus meus.
CProprie dixit ſubleuabis uel aſcendet de corruptione uita mea: ꝗa ad corruptionẽ & ad inferna
deſcẽderat:hoc ẽ qd apoſtoli interpᷣtãtur in qntodecimo pſalmo ex pſona dñi ꝓphetatũ. Quoniã
nõ derelinꝗs aiam meãâ in inferno: nec dabis ſanctũ tuũ uidere corruptionẽ: Quod dauid.ſ.& mor
tuus eſt & ſepultus: Saluatoris aut caro nõ uiderit corruptionẽ: Alii uero interpᷣtãtur qd ad cõpara
tionẽ cæleſtis beatitudinis & uerbi dei:humanũ corpus corruptio ſit: qd ſeminatur ĩ corruptione
Et in cẽteſimo ſecũdo pſalmo ex pſona iuſti ſignificẽtur: Qui ſanat oẽs infirmitates tuas:ꝗ redemit
de interitu uitã tuã. Vnde & apoſtolus dicit miſer ego hõ ꝗs me liberabit de corpore mortis huiꝰ?
Et appellatur corpus mortis uel corpꝰ humilitatis. Hoc illi ad occaſionẽ ſuæ ducũt hereſeos: ut ſub
pſona xpi mentiãtur antichriſtũ: eccleſias terreãt: ut uentrẽ pinguiſſimum nutriãt: & carnaliter ui/-
uentes cõtra carnẽ diſputãt: Nos aũt ſcimus de incorrupta uirgine corpus aſſumptũ nõ corruptio
òW nem chriſti

ps. 62.

tal.

lncſocd.

lolceb.

lhgb.

Duper Jonã. c.iii.

„
nem chriſti fuiſſe:ſed templum. Quod ſi in apoſtoli ad Corinthios ſententiã trahimur: in qua cor/
prus dicitur ſpiritale: ne cõtencioſi uideamur: dicemus id ipſum ꝗdem corpus: & eandẽ carnem re-
ſee I. Cor. G. g ſurgere: ꝗ ſepulta eſt: q in humo condita: ſed mutare eũ in gloria: nõ mutare naturã. Oportet enim
corruptũ hoc induere incorruptionẽ: & mortale hoc induere: immortalitatẽ: Quãdo dicitur. Hoc:
u quodãmodo duobus digitulis cõpræhenſum corpus onñditur: hoc in quo naſcimur:hoc: quod ti-
e ment recipere:qui puniendi ſunt:hoc:qd uirginitas expectat ad præmiũ: adulterium formidat ad
pœnam. Sup Iona aũt intelligi põt: qd ꝗ in uentre ceti iuxta naturam corporũ corrumpi debuerat
& ĩ cibos beſtiæ ꝓficere:ac p uenas artuſq; diffũdi: ſoſpes & ĩteger mãſenit.Porro qd ait:Dñe deus
meus blãdiẽtis affectꝰ ẽ: qd cõem dñm oĩum:bnᷣficii magnitudiĩe ſuũ: & q̃ſi ꝓprium ſenſerit deum
ſt CCum anguſtiaretur in me anima mea:domini recoꝛdatus ſum. LxXX.
dil CKCum deficeret ex me anima mea domini memoꝛatus ſum. . S
ten CCi inꝗt nullũ aliud ſperarẽ auxiliu: recordatio dñi mihi ſaluti fuit: Iuxta illud recordatꝰſũ dñi &
5PS. 76. lætatꝰ ſũ Et ĩ alio loco recordatus ſũ dieꝶ antiquoꝑꝶ: & annos eternos ĩ mẽte habui: Ego cu deſpe
ic 16 rarẽ ſalutẽ: & carnis fragilitas ĩ medio uentre ceti nihil me de uita ſperare permitteret: qcqd impoſ
—RK üſbile uidebatur dñi recordatiõe ſupatũ ẽ. videbã me clauſũ utero & tota ſpes mea dñs erat. Ex qui
in bus diſcimus Iuxta. lxx. Eodem tpe quo deficit aĩa noſtra: & a corporis cõpage diuellitur: non nos
debere alio cogitationẽ uertere: niſi ad eum ꝗ & in corpore & extra corpus: noſter ẽ dñs. Super ſal
1. Mat.26. c. uatoris uero pſona nõ eſt difficilis interprætatio: qui lieir Triſtis eſt aia mea uſq; ad mortẽ: Et pa/
u. ter ſi poſſibile ẽ tranſeat a me calix iſte. Et ĩ manus tuas cõmendo ſpũm meũu: & cætera his ſimilia.
i CEt veniat ad te oratio mea ad templum ſanctum tuum.
die CLXX.Similiter: Iccirco in tribulatõe dñi recordatus ſum: ut oratio mea de extremo mari: & ſciſ-
ſuris montiũ cõſcendat ad cælos & ueniat ad tẽplum ſanctum tuũ: In quo tua æterna frueris beati
. tudine.Et cõſiderandum qd nouo genere: oratio fiat ꝓ oratione: & pᷣcetur ut oratio illius cõſcen/
lei dat ad templum dei. Petit ãt quaſi pontifex ut in corpore ſuo populus liberetur.
tkdduxu CQui cuſtodiunt vanitates fruſtra miſericoꝛdiam ſuam derelinquent. LXX.
kn i CQAui cuſtodiunt vana ⁊ mendatia miſericoꝛdiam ſuam reliquerunt.
ie i CDeus natura miſericors eſt: & Naratus ut ſaluet clemẽtia:quos nõ poteſt ſaluare iuſtitia: Nos autẽ
i uitio noſtro paratam miſericordiã: & ultro ſe offerentẽ ꝑdimus & relinquimus: & nõ dixit qui fa/
ehi 4 ciunt uanitatẽ: uanitas ꝗppe uanitatũ: oĩa uanitas: ne dãnare uideretur uniuerſos: & cũcto generi
emn humano miſericordiã denegare: ꝗ cuſtodiũt uanitates: ſiue mẽdatiũ: ꝗ traãſierũt ĩ affectũ cordis. ꝗ
⸗ nõ ſolũ faciũt ſed ita cuſtodiũt uanitates q̃ſi diligãt: & theſauꝶ ĩueniſſe ſe putẽt:Simulq; cerne ma
n rdr gnanimitatẽ ꝓphetæ: I n ꝓfundo maris ĩ uentre tatæ beſtiæ eterna nocte coopertus: nõ cogitat de
l ela piculo ſuo:ſed de natura reꝶ generali ſnĩa philoſophatur. Miſericordiã inqt ſuã derelinquẽt. Licet
offenſa ſit miſericordia quâ nos poſſumꝰ ipm itelligere deũ. Miſericors. n. & miſerator dñs patiẽs
“ & multæ miſeratiõis. Tñ eos ꝗ cuſtodiũt uanitatẽ: nõ relinꝗt:nõ deteſtatur: ſed expectat ut redeãt.
ten illi uero ſtãtem miſericordiã & ultro ſe offerentẽ ſpõte ꝓpria derelinquunt. Poteſt hoc & ex perſo
fn na dñi de iudæoꝑ perfidia ꝓphetari: ꝗ dum ſe eſtimãt pᷣcepta hoĩium & phariſeorum mãdata ſer/ HM
Neij uare:ꝗᷓ uanitas atq; mendatium ſunt. deum ꝗ ſemper eoꝶ miſeratus fuerat reliquerunt.
lle e⸗ C¶Ego autẽ in voce laudis imolabo tibi quecunqʒ voui reddam pꝛo ſalute mea wdmſo.. LXX.
D C¶ C Ego aũt cũ voce laudis ⁊ cõfeſſionis ĩmolabo tibi quecũqʒ voui reddam tibi ſalutare dñe.
tit CQui cuſtodiũt uanitates ſuas & miſericordiã reliquerũt. Ego ãt ꝗq ꝓ multoꝑꝶ ſalute deuoratus ſũ
ne⸗ lI. Cor.. c. i uoce laudis & cõfeſſionis ĩmolabo tibi me ipᷣm offerẽs.ꝗa paſcha noſtrũ ĩmolatus ẽ xpᷣs.Et quaſi
it Luc.lo.d. põtifex & ouis ſe ipᷣm ꝓ nobis obtulit. Et cõfitebor inꝗt tibi ut anñ cõfeſſus ſum dicens. Confiteor ti
“ bi pater dñe cæli & tertæ. & reddã uota ꝗᷓ feci pro ſalute oĩum dnño. ut oẽ quod dediſti mihi nõ pe
V. 10.18. b. reat ĩ eternuũ. Cernimus qd ĩ ſua paſſiõe ſaluator ꝓ noſtra ſalute pꝓmiſerat.nõ faciamꝰ mẽdacẽ dñm
t A Mũdi ſimus & ab uniuerſis pctõrum ſordib“ ſepati. ut nos deo patri offerat uictimas quas uouerat
gi CEt dixit dominus piſci:: enomuit Jonaʒ in aridam. LXX.
CEt pꝛecepit ceto ⁊ eiecit Jonam:ſuper ſiccum.
CHaæc quæ ſupra legimus ſub ꝑſona ionæ dñs depcatus ſit. in uẽtre ceti. De quo & iob mvſticæ lo
Iob. ʒ.b. qtur. Maledicat ei ꝗ maledixit diei illi.ꝗ magnũ cetũ capturꝰ ẽ.pcipitur huic magno ceto. & abyſ
ſis & inferno.ut terris reſtituãt ſaluatorẽ:Et ꝗq mortuus fuerat ut liberaret eos qui mortis ſuæ uincu
. . lis tenebantur: ſecum plurimos educat ad uitam. Quod aũt ſcribitur euomuit „ε ρα TIk& T5ο
n ze Pro quo debemus accipere:quod ex imis uitalibus mortis uictrix uita proceſſerit.
1 CAPITVLVM IERIIVM. W
. WZ factũ eſt uerbum dni ad Jonã ſcðo dicens:Surge ⁊ vade in Niniuen Ciuitatem
. Emagnam: pꝛedica in ea iuxta pꝛedicationem pꝛioꝛem quam ego loquoꝛ adte. LXxX.
4 C Et factus eſt ſermo dni ad Jonã ſco dicens:Surge ⁊ vade in Miniuen ciuitatezʒ
H boyt magnam ⁊ pꝛedica in ea iuxta pꝛedicationẽ pꝛioꝛem quã ego locutus ſum adte.
CNon dicitur: ꝓterue quare nõ feciſti qd tibi fuerat impatum: Sed ſufficit ei naufragium & deuo/
f rationis ſola correptio:ut qui imperantem non ſenſerat dominũ ĩtelligeret liberantem. Alioquin

Miero.liber

ſuperfluum eſt delinquẽti ſeruo poſt plagas uelle imputare qd fecit:cum huiuſcemodi correptio
nõ tam emendatio ſit: ꝗᷓ exprobratio. Dñs autem noſter pp reſurrectionem ſecũdo mittitur ad Ni
niuen: ut ꝗ prius quodãmodo fugerat: dicẽs. Pater ſi poſſibile eſt trãſeat a me calix iſte: Et nolue-
rat dare panem filiorum canibus:Nunc quia illi dixerant crucifige cruciſ ge talem: nos non habe/ 8
mus regem niſi cæſarem: Sponte pergir ad Niniuen. Vt hoc prædicet poſt reſurrectionem quod ßÿ
ut prædicaret ante paſſionem ei fuerat im patum. Totum autem quod iubetur quod obediuit: qd
non uult: quod uerum uelle cogitur: quod patris ſecundo exequitur uoluntatem: Refert ad homi .
nem & ad formam ſerui: cui talia uerba conueniunt. S
CEt ſurexit Jonas ⁊ abit in Niniuen:iuxta verbum dñi: ⁊ Miniue erat ciuitas magna itine- .
re trium dierum:⁊ cepit Jonas introire ciuitatem itinere dien vnns. LXX. 3
CEt reſurexit Jonas:⁊ abijt ĩ Niniuẽ: ſicut ei locutꝰ fuerat dñs:Erat at ninine ciuitas magna
deo:q̃ſi itinere vie dieꝝ trium:⁊ cepit Jonas igredi ciuitatẽ quaſi itinere vie vnius diei.
CStatim Ionas quod fuerat ſibi imperatum opere perfecit: Niniue autẽ erat ad quam pergebat p/
pheta: Ciuitas magna & tãti ambitus: ut uix triũn dierum poſſit itinere circũiri. At ille præcepti & ſu RE4
perioris naufragii memor: uiã trium dieꝶ unius diei feſtinatione compleuit. ꝗꝗᷓ ſunt qui ita ſimpli N⸗
citer intelligãt: qd in tertia tãtum parte urbis prædicauerit & ad reliquos confeſtim prædicationis
ſermo peruenerit. Dñs autem noſter proprie poſt inferos cõſurgere dicitur: & uerbũ domini præ
dicare: quãdo mittit apoſtolos ut baptizent eos qui erant in Niniue: in noiĩie patris & filii & ſpiritus
ſancti. Hoc eſt itinere trium dierum: Et hoc ipſum ſacramentũ ſalutis humanæ unius diei uia ideſt
unius dei confeſſione perficitur: nõ tantum apoſtolis prædicãte Iona: Ipſe enim dicit: Ecce ego uo
biſcũ ſum uſq; ad cõſumationem ſeculi: Nulliq; dubium quare Niniue magna ſit Ciuitas dei: cum
mũudus & uniuerſa per ipſum facta ſunt: & ſine ipſo factum eſt Nihil. Notãdum quoq; quod non
dixerat tribus diebus & noctibus: uel uno die & nocte: ſed abſolute diebus & die: Vt oſtenderet in 9
myſterio trinitatis: & unius dei confeſſione nihil eſſe tenebroſum.
CEt clamauit? dixit:adhuc quadraginta dies:⁊ Niniue ſubuertetur. LXxX. .
CEt pꝛedicauit ⁊ dixit:adhuc tres dies:? Niniue ſubuertetur. 9
CTFrinus numerus qui ponitur a. xxx.nõ conuenit pœnitentiæ: & ſatis mi ror cur ita trãſſlatũ ſit. Cũ
in hebreo nec litterarum nec ſillabaꝶ nec accẽtuũ: nec uerbi ſit ulla cõmunitas: Tris enim dicitur 1
Salos: & quadraginta Arbaim: Alioquin & de iudæa tãto itinere miſſus ꝓpheta ĩ aſſyrios dignam 4
ſuæ prædicatiõis pœnitẽtiam flagitabat: Vt antiqua & putrida uulnera diu appoſito curarẽtur em

plaſtro:Porro quadragenarius còuenit numerus peccatoribus: & ieiunio & orationi & ſacco & la
chrymis: & pſeuerantiæ depræcãdi: Quod & moyſes quadraginta diebus ieiunauit in mte ſynai:
Et helias fugiẽs lezabel: & dei ſuper ira pẽdente quadraginta dies ieiunaſſe deſcribitur: ſpſe quoq;
dñs uerus lona miſſus ad prædicationem mũdi: ieiunat quadraginta dies: Et hereditatem nobis
ieiunii derelinquẽs ad eſum corporis ſui ſub hoc munere noſtras aĩas præparat. Quod aũt clama/
uit euãgelium illud expletur: Stans clamabat ĩ templo dicens: Qui ſitit ueniat & bibat. Omnis en

„ . „ . . .
ſermo ſaluatoris quia de magnis prædicabat clamor appellatur.

l
CEt crediderũt viri niniuite dno ⁊ pᷣdicauerũt ieiuniũ:⁊ veſtiti ſt ſaccis a maio? vſqʒ ad mioꝛẽ .
CLXX. Similiter. Credidit Niniue: & Iſrael ĩcredulus pſeuerat. Credidit præputiũ: & circciſio per 6
manet ĩſidelis.Et primũ credũt uiri de Niniue: qꝗ ad ætatem xpi peruenerãt: prædicäãtq; Leiunium
& ueſtiũtur ſaccis a maiore uſq; ad minorem: dignus & uictus & habitus pœnitentiæ: Vt qui offen P
derunt deum luxu & ambitiõe eorum damnatiõòe placent: per ꝗ prius offenderant. Saccus & ieiu/ 1
niũ: arma pniæ: auxilia peccatoꝶ añ ieiunium: & ſicut ſaccus ante qd occultum eſt: & poſtea qdpa
lam:hoc ſemp deo:illud ĩterdum exhibetur & hoĩbus: Et ſi e duobus neceſſariis unũ eſt ſubt rahẽ/ 4
dum: magis ieiuniũ abſq; ſacco: ꝗᷓ ſaccũ eligã abſq; ieiunio. Maior ætas incipit & uſq; ad minorẽz
puenit: nullus. n. abſq; peccato:nec ſi unius quidem diei fuerit uita eius. Et ĩnumerabiles anni uitæ
illius. Si enim ſtelle nõ ſũt mũde ĩ cõſpectu dei: quãto magis uermis & putredo: & hi qui peccato
offendẽtis adam tenẽtur obnoxii: Sed & ordo pulcherrimus: pcipit deus prophetæ. Propheta præ
dicat ciuitati: prius uiri credũt: & illis ieiunium pdicantibus oĩs ætas ſacco iduitur:uiri nõ pᷣdicant

ſaccum ſed tantum ieiunium: Atuero hi ꝗbus pœnitentia pᷣcipitur: cõſequẽter ad ieiuniũ ſaccum — laſe⸗
copulãt: ut inanis uenter: & habitus luctuoſus ambitioſius dim depræcentur.
CEt peruenit verbum ad regem MNiniue.⁊ ſurexit de ſolio ſuo:⁊ abiecit veſtimẽtum ſuum a ſe
7 indutus eſt ſacco:⁊ ſedit in cinere:⁊ clamauit ⁊ dixit: In Niniue ex oꝛe regis ⁊ pꝛincipuʒ eius
dicens: Homines ⁊ iumenta ⁊ boues ⁊ peccoꝛa nõ guſtent quicqᷓ;ᷓ nec paſcantur:⁊ aquam nõ bi
bant:ſed operiantur ſaccis homines ⁊ iumenta:⁊ clament ad dñm in foꝛtitudine:⁊ conuertatur .

—

uir a uia ſua mala ⁊ ab iniquitate q̃

eſt in manibus eoꝛũ.Quis ſcit ſi conuertatur ⁊ ignoſcat de
us:⁊ reuertatur a furoꝛe irc ſue ⁊ non peribimuuas. LXX.
CEt appꝛopinquauit ſermo ad Regem Miniue: ſurexit de throno ſuo:⁊ abſtulit ſtolam ſu⸗ g
am a ſe:ꝛcoopertus eſt:⁊ ſedit ĩ cinere:Et pꝛedicatum eſt Niniue a rege ⁊ ab omnibus maioꝛi kEkb
bus eius dicẽs:Hoĩes ⁊ iumenta ⁊ boues ⁊ oues non guſtent quicq; nec paſcantur:⁊ agai non
ibant:

Super Jonã.c.iii.

bibant: Et cooperti ſunt ſaccis homines ⁊ iumenta ⁊ clamauerunt ad dominum vebementer:⸗
reuerſus eſt vnuſquiſqʒ de via ſua mala:⁊ ab iniquitate que erat in manibus eoꝛum dicentium:
quis ſcit ſi pniam agat deus ⁊ reuertatur ab ira furoris ſui ⁊ non pereamus.
CScio pleroſq; regem Niniue qui extremus audiat prædicationem: & deſcẽdat de ſolio ſuo: & pri
ſtinum abiiciat ornatuù: ueſtituſq; ſacco ſedeat in cinere:nec ſua cõuerſione cõtentus: Cæteris quoq;
conducibus ſuis prædicet pniam dicens: Vt homines & iumenta & boues & pecora crucientur fa-
mæ: operiãtur ſaccis: & damnatis priſtinis uitiis totos ſe conferãt ad pniam: ſuper diabolo interpᷣ/
tati:qui in fine mundi: quia nulla rationabilis: & quæ a deo facta ſit creatura pereat: diſcedens de
ſuperbia acturus ſit pœnitẽtiam: & in locum priſtinum reſtituendus ſit: pœnitẽtia ſenſus: Cõparati
ue.Etiam illud de Daniele exẽplum proferunt: Vbi nabuchodonoſor accepta per quattuor annos
pnia in tegnum priſtinum reſtituitur: ſed hoc quia ſcriptura ſancta nõ dicit: & euertit p cnitus ti/

— — — OO — - —

—
—

N. . morem dei:dum facile hoĩes labuntur ad uitia. Putantes etiam diabolum ꝗ auctor malorum eſt: &
. oĩum peccatorum fons: acta pniĩa poſſe ſaluari:de noſtris mẽtibus abiiciamus: Et ſciamus peccato
8 Mat.25. d. res in euãgelio mitti in ignem eternum ꝗ præparatus ẽ diabolo & angelis eius: Et de his dicit: uer
mis eoꝶ nõ morietur: & ignis eorum nõ extinguetur Scimus ꝗdem clemẽtem eſſe deum: nec qui
4 p̃s. (29. peccatores ſumꝰ crudelitate illius delectamur: Sed legimus: Miſericors & iuſtus dñs: & deꝰ noſter
noſtri miſeretur: Iuſtitia dei uallatur miſericordia: Et tali ad iudicium ambitione procedit: ſic par/
ſ pᷣs Icit ut iudicet: ſic iudicat ut miſereatur. Miſericordia & ueritas obuiauerüt ſibi: Iuſtitia & pax oicula
tæ ſunt ſe: Alioquin ſioẽs rationabiles creaturæ equales ſunt Et uel ex uirtutibus uel ex uitiis ſpon
n te propria aut ſurſum erigunrur:aut in ima merguntur: & lõgo poſt circuitu atq; infinitis ſeculis:
n oĩum rerum reſtitutio fiet: & una dignitas militatium: ꝗᷓ diſtatia erit inter uirginẽ & proſtibulum?
n quæ diſtãtia erit ĩter matrem dñi:& quod dictu quoq;ʒ ſcelus eſt: uictimas libidinum publicarum:

Idem ne erit gabriel & diabolus? Idem apoſtoli & demones? Idem prophetæ & pſeudo ꝓpphetæ?
Idem martyres & pſecutores? Finiq; quotlibet annos: & tempora duplica: & inſinitas ætates con/
gere cruciatibus:ſi finis oium ſimilis eſt: Præteritum oẽ pro nihilo eſt: Qua nõ quærimus qd ali/-

i quãdo fuerimus: ſed ꝗd ſemper futuri ſimus: Nec ignoro ꝗᷓ aduerſum hæc ſoleant dicere: & ſpem
n ſibi ac ſalutem cum diabolo præparare. Veꝶ nõ eſt iſtius tpis cõtra dogma puerſum &
n diabolicum docẽtium in angulis: & in publico denegãtiũ: latius ſcribere: Sufficit nobis indicaſſe
n quid in hoc teſtimonio ſenſerimus: & quaſi in cõmentariis breuiter intimare: ꝗs ſit rex Niniue: cui
4 extremũ dei ſermo pueniat:ꝗqd ualeat apud hoĩes ſeculi eloquẽtia & ſapiẽtia ſecularis teſtes ſũt de
moſtenes: Tulius: Plato:xenophon: Theophraſtus: Ariſtotiles & cæteri oratores: ac philoſophi: 4q
uelut reges habentur hoĩum: & præcepta eorum nõ ut pᷣcepta mortalium: ſed quaſi oracula accipi
untur deoꝑꝶ: Vnde & Plato dicit:Fœlices fore reſpublicas ſi aut philoſophi regnẽt: aut reges philo
. ſophentur. Quam ãt difficile iſtiuſmodi hoĩes credãt ĩ deum: Vt cottidiana exempla præteream:
. & ſileam de ueteribus hiſtoriis ethnicoꝑꝶ: ſufficit nobis apoſtoli teſtimonium:q ad Corinthios ſcri

I. Cor.l. d. bens ait. Videte fratres uocationẽ ueſtram: qa non ſunt multi ſapientes: ſecundũ carnem: nõ multi
nobiles:ſed ſtulta mundi eligi, deus ut cõfundat ſapientes: & infirma mundi eligit deus: ut cõfun
dat fortia. & ignobilia mundi & ea quæ erãt cõtemptibilia elegit deus & cætera: Vnde rurſum di/
cit: Perdam ſapientiam ſapientium: & intelligentiam prudentium reprobabo: Et uidete ne ꝗs uos
n ſpoliet: per philoſophiã & inanem ſeductionẽ. Ex quo perſpicuum eſt prædicatiõem chriſti reges
mundi audire nouiſſimos: & depoſito fulgore eloquentiæ & ornamentis ac decore uerborum: to
tos ſe ſimplicitati & ruſticitati tradere. & in plebium cultum redactos ſedere ĩ ſordibus: & deſtrue/
49 re qd añ prædicarant:Proponamus nobis Cyprianum beatum:qui prius idolatriæ aſſertor fuit: &
. in tantam gloriam uenit eloquentiæ: ut oratoriam quoq; doceret carthagini. Audiſſe tandem ſer
monem Ionæ. & ad pœnitentiam conuerſum in tantam ueniſſe uirtutem. ut chriſt publicæ præ/
dicaret.& pro illo ceruicem gladio flecteret.Profecto intelligimus regem Nimiue deſcendiſſe de
ſolio ſuo.& purpuram ſacco: unguenta luto: munditias ſordibus commutaſſe. nõ ſordibus ſenſuũ
ſed uerboꝶ. Vnde & de babylone in hieremia dicitur. Calix aureus babylon inebrians oẽm terrã:
4 Here ·l. a. Quem non inebriauit eloquentia ſecularis? Cuius nõ animos compoſitione uerbommm & diſſer-
titudinis ſuæ fulgore perſtrinxit? Difficile hoĩes potẽtes & nobiles & diuites. & multo iis difficili
us eloquẽtes coeuͤr deo: obcecatur.n. mens eoꝶ diuitiis & opibus atq; luxuria & circundati uinis
nõ poſſunt uidere uirtutes ſimplicitatemq; ſcripturæ ſanctæ. nõ ex maieſtate ſenſuũ ſed ex uerboꝶ
iudicãt uilitate. Cũ aũt ipſi ꝗq prius mala docuerãt uerſi ad pniam docere cœperit bona: Tũc uide/
bimus Niniuiticos populos una pᷣdicatione cõuerti. & fieri illud qd ĩ Eſaia legimus ſignata ẽ gẽs
ſemel hoĩes quoqʒ & iumẽta operta ſaccis & clamantia ad dñm. eodem ſenſu intellige. quod & ra
tionabiles & irrationabiles. & prudentes ac ſimplices ad prædicationem Ionæ agant pniam. iuxta
ps. 35. illud quod & alibi dicitur. Homines & iumenta ſaluos facies dñe. Poſſumus autem iumenta opta
Eze. 32. b. ſaccis & aliter interprætari. de iis maximæ teſtimoniis in quibus legimus. Sol & luna induentur ci
Eſa.lj.b. licio.Et in alio loco. Induã cælũ ſacco pro lugubri.ſ.habitu. mœrore atq; meſtitia ꝗ J
ſaccus nominatur.Illud quoqʒ quod dicitur: Quis ſcit ſi conuertatur & ignoſcat deus: Ildeo ambi-

— — —1

10
.

—

— —☛n

X

—— ðõ

Miero.liber

guum ponitur. & incertum: ut dum homines dubii ſunt de ſalute:fortius agant pœnitentiam: &
magis ad miſericordiam prouocent deum. .
Ei vidit deus opera eoꝛum qui conuerſi ſunt de via ſua mala:⁊ miſertus eſt deus ſuper mali
tiam quam locutus fuerat vt faceret eis ⁊ non feceit. LxxX.
CEt vidit deus opera eoꝛum quoniam reuerſi ſunt de vijs ſuis malis:⁊ egit penitentiam deus
ſuper malitia: quam locutus fuerat vt faceret eis:⁊ non fecit.
CSecundum utrãq; intelligẽtiã: ſiue tũc urbi ſyriæ: ſiue quottidie mũdi deus: populis cõminatur:
ut agãt pnĩam:q ſi cõuerſi fuerit:ipſe quoq; cõuertet ſnĩam ſuã: & populi cõuerſiõe mutatur: Quod
hieremias: & Ezechiel maifeſtius explicãt: nec bõa uidelicet ĩplere dũm ꝗ ꝓmiſſerit ſi bõi uertãtur
ad uicia: nec mala ꝗᷓ peſſimis cõminatur: ſi illi reuerſi fuerit ad ſalutẽ. Ita igitur & nũc uidit deꝰopa:
qa cõuerſi ſunt a uia ſua peſſima: nõ uerba audiuit ꝗᷓ ſolebat Iſraeli ſæpe ꝓmittere: Oĩa qcũq; dixerit
dñs faciemus: ſed opa cõſpexit: ꝗ mauult pnĩam peccatotis ꝗᷓ mortem: libenter mutauit ſnĩam: ꝗa
uidit opera cõmutata. Qunn potius deus pſeuerauit in propoſito ſuo miſereri uolens ab inicio: nõ
enim punire deſiderans: qd facturus eſt comminatur Malitiam autem ut ſupra diximus pro ſup-
pliciis & tormentis accipe: non quod deus mali facere quicquã cogitaret.
CAPITVLVM Q VARTVM
Tafflictus ẽ Jona afflictione magna ⁊ iratus eſt:⁊ oꝛauit ad dominum ⁊ dixit.LXxX.
NW¶LContriſtatus eſt Jonas triſtitia grandi:⁊ confuſus eſt:oꝛauitqʒ ad dominnm ⁊ ait.
CVidens ſubintrare gentiũ plenitudinem: & illud impleri qd in deutronomio dicitur
Ipſi me irritauerũt in his qui nõ ſunt dii: & ego eos irritabo ſup gente quæ non eſt: ſuper
natione ſtulta eos ad iracundiam cõcitabo: deſperat de ſalute Iſraelis: & magno dolore cõcutitur
qui erumpit ĩ uocem & cauſas mœroris exponit: & quodãmodo loquitur. Ego ſolus electus ſum
de tãto numero ꝓphetarum: q per aliorum ſalutem ruinam meo Pobulo nunciarem: Non igitur
cõtriſtatur ut ꝗdam putãt quod gẽtium multitudo ſaluetur: ſed qd pereat Iſrael. Vñ & dñs noſter
fleuit ſup hieruſalẽ: & noluit tollere panẽ filiorum & mittere cambus. Et apoſtoli primũ pdicant

Iſraeli: & paulus cupit eẽ anathema pro fiatribus ſuis: q ſũt iſraelitæ: quorum adoptio & gloria &

teſtamẽtum & repromiſſiones & legiſlatio. & ex quibus xp̃s eſt ſecundum carnẽ Pulchræ autẽ do
lens(qd ĩterprætatur ionas)affligitur dolore: & tnuiſtis ẽ aĩa eius uſq; ad mortẽ: qa ne periret popu/
lus iudæorum quãtum in ſe fuit multa ppeſſus eſt. Hiſtoriæ quoq; magis dolentis conuenit no-
men:ſignificans laborioſum prophetam & peregrinationis atq; naufragii miſeriis prægrauatum.
CObſecro domine nunquid non hoc eſt verbum meum cum adhuc eſſem in terra mea:pꝛo/
pter hoc pꝛeoccupaui vt fugerem in tharſis:Scio enim quia tu deus clemens ⁊ miſericoꝛs es:
paciens ⁊ multe miſeratiomis:ignoſcens ſuper malitia:⁊ nunc domine tolle queſo animã meam
a me:quia melio: eſt mihi:moꝛs qᷓ vita. LXXMX.
O dñe none iſti ſũt ſermones mei:cũ adhuc eſſeʒ ĩ terra mea:ꝓpterea occupaui fugere ĩ thar
ſis:ſcio.n.qð tu miſericoꝛs ⁊ miſeratoꝛ es paciẽs ⁊ multe miſeratiõis:⁊ agens pniam ſuꝑ mali
tijs:⁊ nunc dominatoꝛ dñe tolle aiam meam a me:qꝛ melius eſt mihi moꝛi qᷓ; vinere.
CNHoc quod nos interpᷣtati ſumus obſecro:&. Ixx. trãſtulerunt. Euan in hebraico legitur anna. quæ
mihi uidetur interiectio depᷣcantis ſignificare blandientis affectum. Quia igitur oratio eius dum
ſe dicit iuſte fugere uoluiſſe. quodãmodo iniuſtitiæ arguit dim. Querelas ſuas obſecrationis exor
dio temperat. Nunqd ait nõ hoc eſt uerbum meum cum adhuc eẽm ĩ terra mea.ſciui te hoc eſſe fa
cturum. nõ ignorabam miſericordiã: ppterea ſeueꝶ & truculentum nunciare nolebã. ideo fugere
noluĩin tharſis. uacare cõtemplationi rerum. & ĩ mari iſtius ſeculi ꝗete potius & otio pfrui. Dimiſi
domum meã. reliq hereditatẽ meam. egreſſus ſum de ſinu tuo & ueni ſi miſericordem dicerẽ atq;
clementem & ignoſcétem malitiæ. nullus ageret pœnitẽtiã. ſi crudelẽ & tätum iudicium nuncia
rem. ſciebam hoc tuæ nõ eſſe naturæ. in hoc ergo ambiguo poſitus malui fugere. potius qᷓ aut pœ-/
nitẽtes lenitate decipere: aut de te p̃dicare qd nõ eras. Tolle igitur dñe aiam meam in manus enim
tuas cõmendo ſpiritum meum. melior quippe mihi eſt mors ꝗᷓ uita. Viuens unam iſtael gentem
ſaluare non potui: moriar & mundus ſaluabitur. Hiſtoria manifeſta eſt. & ſuper perſona prophe-/
tæ ſic poteſt intelligi ut crebro iam diximus. quod propterea contriſtetur & mon uelit ne conuer-
ſa multitudine gentium in eternum pereat iſrael.
CEt dixit dominus putas ne bene iraſceris tu. LXxXxX.
CCEt dixit dominus ad Jonam ſi vehementer contriſtatus es tu.
Verbum hebraicum. hadraiach: & iratus es tu: & cõtriſtatus es tu. trãſſerri põt.qd utrumq; & ꝓ/
phetæ & dñi pſonæ cõuenit. qd uel iratus ſit ne uideretur apud Niniuitas fuiſſe mẽtitus. uel cõtri-
ſtatus. intelligens iſrael eſſe perituꝶ. Et rationabiliter nõ ei dicit male iratus es. ne uideretur repræ
hendere contriſtatum. Nec rurſum bene iratus es aut contriſtatus. ut uel cauſas iræ reſpondeat uel
mœroris. aut ſi ille tacuerit uerum dei iudicium ex eius ſilentio comprobetur.
CEt egreſſus eſt Jonas de ciuitate ⁊ ſedit cõtra oꝛientẽ Cimtatis:⁊ fecit ſibimet vmbraculum
ibi:⁊ ſedebat ſubter illud in vmbꝛa donec videret quid accideret ciuitati.
CLXX.Similiter

Deut.ʒ⁊.c.

Ro. 9. a

Super Jonã.c.iiii.

CLXX. Similiter: Pfimus chain fratricida & homicida crnentum mundum germani ſanguine de
Oſee.ll.c. dicans:edificauit ciuitatem & uocauit eam ex noie filii ſui chain. Vnde & Oſee propheta dicit: de-
us ego non homo in medio tui ſanctus: & nõ ingrediar in ciuitatẽ: d’i enim (pſalmiſta dicit) ſunt
exitus mortis: ꝗobrem: & una figitiuoꝶ ciuitas appellatur: romoth: uel iamoth: qd interprætatur
as uiſio mortis:& recte quicũq; fugitiuus eſt & propter peccata non meretur habitare hieruſalem ha
itat in urbe mortis: & eſt tranſfluẽta iordanis: qui deſcenſus exprimitur: egreditur ergo columba
r uel dolens:De iſtiuſmodi ciuitate & habitauit contra orientem unde ſol oritur: & eſt ibi ĩ taberna

W culo ſuo: labentiaq; tempora expectat: contemplatus quid ſupradictæ eueniat ciuitati: anteqꝗᷓ nini-

d Io. 4. c. phetia:Ecce uir oriens nomen eius: Ionas ſub umbraculo erat: nec dum quippe ueritas uenerat de
dei qua idem euangeliſta & apoſtolus loquitur:Deus ueritas eſt:Et eleganter addicitur: fecit ſibimet

terat cum propheta: & ſedebat ſub umbra uel iudicis habitu: uel de ſua maieſtate contractus: & ac/
cinctus lumbos in fortitudine: ut non tota ad pedes & ad nos qui deorſum ſumus ueſtimenta de⸗

tati: Solita conſuetudine utitur ſcripturarum: ut humanos deo iungat affectus.

I CEt pꝛeparauit dũs deus hedera:⁊ aſcendit ſuꝑ caput Jone:vt eẽt vmbꝛa ſuꝑ caput eius:⁊ ꝓ
H tegeret eum:laboꝛauerat enim:⁊ letatus eſt Jonas ſuper bedera letitia magna. LXxxX.
nde; CEt pꝛecepit dñs deus cucurbite ⁊ aſcendũ ſuper caput eius vt eſſet vmbꝛaculuʒ ſuper caput
4 ⁊ pꝛotegeret eum a malis ſuis:letatuſqʒ eſt ionas ſuper cucurbita gaudio magno.
. CIn hoc loco quidam Cantherius de antiquiſſimo genere comeliorum: ſiue (ut ipſe iactat) de ſtir
n pe Aſinii pollionis: dudum romæ dicitur me accuſaſſe ſacrilegii:quod pro cucurbita hederã tran

im ret non haberet:Et reuera in ipſis cucurbitis uaſculorum: quas uulgo ſaucomarias uocant: ſolent
ſe apoſtolorum imagines adumbrare: e quibus & ille non ſuum ſibi nomen aſſumpſit: Quod ſi tam
unt ſacile uocabula commutantur: ut pro corneliis ſedicioſis tribunis: emilii conſules appellentur: mi
1& ror cur mihi non liceat hederam tranfferre pro cucurbita. Sed ueniamus ad ſeria: Pro cucurbita ſi⸗
60 ue hedera in hebreo legimus ciceion: quæ etiam lingua ſyriaca & punica ciceroa dicitur: Eſt aurẽ
bu⸗ genus uirgulti uel arbuſtule lata habentis folia in modum pampini: &; umbram denſiſſimam: ſuo
no⸗ trunco ſe ſuſtinens:quæ in paleſtina creberrime naſcitur: & maxime in arenoſis locis: mirumq; in
n. modum ſi ſementem in terram ieceris: cito confota cõſurgit in arborem: & intra paucos dies quã
o⸗ herbam uideras: arbuſculam ſuſpicis: Vnde & nos eodem tempore quo interprætamur prophetas
gls⸗ uoluimus idipſum hebreæ linguæ nomen exprimere: quia ſermo latinus hanc ſpeciẽ arboris non
Mam habebat: ſed timuimus grammaticos ne inuenirent licentiam commentandi: & uel beſtias indiæ:
uel montes boetiæ:aut iſtiuſmodi quædam portenta confingerent: ſecutiq; ſumus ueteres tranſla
the⸗ tores:qui & ipſi hederam interprætati ſunt: quæ græce appellantur Kiπιοπ aliud enim quid di
e cerent non habebant. Diſcutiamus ergo hiſtoriam: & ante myſticos intellectus ſolam litteram nẽ
tilemus: cucurbita & hedera huius nature ſunt: ut per terram repant & abſq; furcis uel adminicu/
or iis quibus innituntur altiora non appetant: quomodo igitur ignorante ꝓpheta cucurbita in una
um nocte conſurgens umbraculum præbuit: quæ naturam non habet ſine pergulis & calamis uel ha-
ot ſtilibus in ſublime conſurgere: Ciceion autem cum in ortu ſubito miraculum præbuerit: & poten
eſi tiam oſtendit dei: in protectione uirentis umbraculi & naturam ſuam ſecuta eſt: Ad perſonam ue/
ele 10 dñi ſaluatoris ne penitus pp Kοα 0οανo α cucurbitä relinquamus: ſic referri poteſt: Vt illud
mi Eſa.lb. cCcommemoremus: Eſaie: Reliquetur filius ſion ſicut tabernaculum in uinea: & uelut caſula ĩ cucu/-
merario: quaſi ciuitas quæ expugnatur: Et dicamus quia in alio ſcripturæ loco cucurbitam non in
. uenimus.Quod ubi cucumis naſcitur: ibi naſci ſoleat & cucurbita:Et Iſrael huic generi compara/
e tum quod quondam protexerit Ionam ſub umbra ſua: Conuerſionem gentium præſtolantem: &
n non paruam lætitiam tribuerit ei faciens umbraculum: & tabernaculum potins ꝗ; domum:habens
n tectorum imaginem: domorum non habens fundamenta: porro ciceion noſtra arbuſcula modi-
ca: cito conſurgens & cito areſcens: ordine & uita comparabitur Iſraeli radices paruas mittenti in
4 terram & conanti quidem in excelſa ſuſtolli: ſed altitudinem cedrorum dei & abietum non equã-
. Math.. b. ti: Quod mihi uidentur & locuſtæ ſignificare: quibus ueſcebatur Ioãnes: qui dicit ſub typo Iſraelis
IIlum optet creſcere me autem minui: Animal paruum infirmas habens alas: de terra quidem con
ſurgens: ſed altius non ualens auolare ut plus ſit ꝗᷓ reptile: Et tamen auibus non equetur.
CEt parauit dominus vermem aſcenſione diluculi in craſtinum:⁊ percuſſit hederam ⁊ exaru
9 it:⁊ cum oꝛtus fuiſſet ſolpꝛecepit dominus vento calido ⁊ vrenti:⁊ percuſſit ſol ſuper caput Jo
„ ne ⁊ eſtuabat:⁊ petijt anime ſue vt moꝛeretur. LxXX.
CEt pꝛecepit deus vermi mane in craſtinum ⁊ percuſſit cucurbitam ⁊ arefacta eſt:ſtatimq; vt
oꝛtus eſt ſol pꝛecepit dñs ſpiritui ardoꝛis urenti ⁊ percuſſit ſol ſuper caput Jone ⁊ anguſtiatus
eſt:⁊ teduit eum anime ſue ⁊ dixit:melius eſt mihi moꝛi qꝙ; vinrnre.

4

i zach. 6. . ue ſaluaretur: & areret cucurbita: anteꝗᷓ chriſti euangelium coruſcaret: & compleretur Zachanæ ꝓ
umbraculum ibi iuxta Niniuen: ſibimet fecit: Nullus enim de niniuitis tunc tẽporis habitare po/

fluerent: ſed in ſe arctiori baltheo contraherentur: Porro quod dicit ut uideret quid accideret ciui/

ſtulerim:timuit uidelicet ne ſi pro cucurbitis hederæ naſcerentur: unde occulte & tenebroſe bibe-

WMiero.liber

CAnteq̊ oriretur ſol iuſtitiæ uirens erat umbraculum:& non arebat Iſrael:poſtꝗᷓ ille ſurrexit & te/

nebræ miniuiticæ eius luce diſcuſſe ſunt. Paratus uermis in craſtinum aſcenſione diluculi: de quo

uiceſimus primus pſalmus inſcribitur: pro aſſumptione matutina: & qui abſq; ullo ſemine de
terra oritur: Et dicit: Ego ſum uermis & non homo:Percuſſit umbraculum quod deſertum auxi/
lio dei oẽm uirorem perdidit: Præcepitq; dominus uẽto calido & urenti: de quo prophetatur In
Oſee: Adducet urentem uentum dũs de deſerto aſcendẽtem & ſiccabit uenas eius: & deſolabit fõ
tem eius: Et eſtuare cœpit Ionas & iterum uelle mori in baptiſmate cum iſraele: ut in lauacro reci/
piat amorem quem in negatione perdiderat: Vnde & petrus arentibus loquitur iudæis. Pœniten/
tiam agite & baptizetur unuſquiſq; ueſtrum in nomine lIeſu chriſti in remiſſiõem peccatorum ue
ſtrorum: & accipietis donum ſpus ſancti: Sunt qui uermẽ domini & urentẽ uentum romanos in
telligant duces: qui poſt reſurectionem chriſti Iſrael pœnitus deleuerüuüt.
CEt dixit dñus ad Jonam putas ne bene iraſceris tu ſuper hederaʒ:⁊ dixit: Bene iraſcoꝛ ego
vſq; ad moꝛtem. LXX. DWMD ¶ LSEt dixit donnnus deus ad Jonam:ſi ualde
contriſtaris tu ſuper cucurbita: ⁊ ait valde contriſtoꝛ ego vſq; ad moꝛtem.
CSuper niniuitis agentibus pœnitentiã: & gentium urbe ſaluata interrogatus id ipſum prophe/

ta. Putas ne bene iraſceris tu mihil rñũdit: ſed ĩterrogationem domini ſilentio comprobauit. ſciens

Oſe.iʒ.d.
Aautaf

,—

enim clemẽtem eſſe deum & miſericordem & patiẽtem & multæ miſerationis & ignoſcentem

malitiis ſuper ſalutem gẽtium nõ dolet. Hic autem poſtqᷓ ſiccata cucurbita aruit iſrael. Et cum diſti
ctione ĩterrogatus. bene iraſceris tu ſuper hedera. cõfidenter rũdit & dicit bene iraſcor ego uel cõ/
triſtor uſq; ad mortem.nõ enim ſic uolui ſaluare alios. ut perirẽt alii Non ſic alienos Ilucrifacere. ut
meos pderem. Et reuera uſq; ad pñtem diem chriſtus plagit hieruſalem. & plãgit uſq; ad mortem
nõ ſuam ſed iudæorum: ut moriätur negãtes & reſurgãt dei fillum cõfitentes. HW
CSEt dixit dñs:tu doles ſuper hederaʒ:in qua nõ laboꝛaſti neq; feciſti vt creſceret:q ſub vna no
cte nata ẽ:⁊ ſub vna nocte perijt:⁊ ego nõ parcã niniue ciuitati magne i qua ſũt pluſqꝙᷓ centũ vi/
ginti milia hoĩum:ꝗ neſciũt ꝗd ſit inter dextrã ⁊ ſiniſtrã ſuam ⁊ immenta multa. LxXxX.
CSEt dixit dñs tu pepciſti ſuper cucurbita pꝛo qua nõ laboraſti:neqʒ nutriſti eazʒ:qͥ nata eſt ĩ no
cte:⁊ in nocte perijt:ego autẽ non parcam miniue ciuitati magne in qua habitãt pluſq.xxij.milia
uirorum qui ignoꝛant dexteram ⁊ ſiniſtram ſuam ⁊ peccoꝛa multlla.
CNimiæ difficultatis ẽ exponere uo iuxta tropologiã dicatur ad filium tu doles ſuper hederã in
qua nõ laboraſti neq; feciſti ut creſceret: Cum oĩa per ipſum facta ſint. & ſine ipſo factum eſt nihil.
Vnde ꝗdam locum iſtũ interprætans. ut iminentem ſolueret quæſtionem incurrit blaſphemiã.
Afſumens.n. illud de euãgelio:qd me dicis bonum:memo bonus eſt niſi ſolus deus: patrem inter-
prætatus eſt bonũ.filium uero ad cõparationẽ eius ꝗ perfecte & uere bonus ſit: i minori gradu po
ſitum: & nõ cõſiderauit:hæc dicẽs qd in martionis potius incurrit hereſim: ꝗ alterum deum tantũ
bonum:alterũ ĩfert iudicem & cõditorẽ: quam Arrii: ꝗ cum maiorem patrem & minorem filium
prædicet:tũ fihum negat cõditorem. Ergo cum uenia audienda ſüùt quæ dicturi ſumus: & conatus
noſtri fauore potius oratiõis adiuuandi: qꝗᷓ ſpernendi aure maliuola: qa carpere & detrahere ueli/
periti poſſunt:Doctoꝶ autem eſt & qui laborantium nouere ſudorem: uellaſſis manum porrige/
re uel errantibus iter oſtendere. Dñs noſter atq; ſaluator non ita laborauit in gentium populo. De
niq; Iſrael loꝗtur cõfidenter. Ecce tot annos ſeruio tibi: & nũꝗᷓ mãdatum tuũ pᷣteriui: & nũꝗᷓ dedi/-
ſti mihi edũ ut cũ amicis meis epularer: ſed poſtꝗᷓ filius tuus hic ꝗ deuorauit ſubſtãtiam ſuam cum
meretricibus uenit: occidiſti illi uitulũ ſaginatũ. Nec tñ cõfutatur a patre: ſed clemẽter ei dicitur ſi
li tu ſemp mecum es:& oĩa mea tua ſũt: epulari & gaudere te oportebat: qa hic frater tuus mortuꝰ
erat & reuixit:perierat & inuentus eſt. Pro gẽtiũ populo iĩmolatus eſt uitulus ſaginatus: & pᷣcioſus
ſanguis effuſus:De quo paulus ad hebreos pleniſſime diſputat. Et Dauid in pſalmo: Frater inqt nõ
redimet:rvedimet hõ:Decreuit chriſtus: ut ille creſceret.Iſte mortuẽ: ut ille uiueret.hic deſcẽdit ad ĩ
feros ut ille cælos ſcãderet. In Iſrael uero nullus tãtus labor fuit. Vnde & inuidet iuniori fratri. qd
oſt ſubſtãtiam cum meretricibus lenonibuſq; deuorarã ꝓductũ recipiat annulũ & ſtolam. & pol
eat priſtina dignitate. Quod ãt ait ꝗᷓ ſub una nocte nata ẽ ſignificat tpᷣs añ aduẽtum chriſti ꝗqa mũ/
di lumẽ fuit. De quò dicitur: Nox pceſſit dies ãt apropinquauit Et una nocte periit quãdo occubu
it ei ſol iuſtitiæ & dei perdidit ſermonem. Ciuitas uero niniue magna atq; pulcherrima pfigurat
eccleſiam ĩ qua maior eſt numerus ꝗᷓ duodecim tribuum iſrael. Quod & fragmẽta ĩ ſolitudie ſigni
ficãt duodecim cophinorum. Ignorãt autem quid ſit ĩter dextram & ſiniſtram. uel propter inocen
tiam & ſimplicitatem ut lactäãtem mõſtraret ætatem. & reliquat ĩtellectui. quãtus ſit numerus æta/
tis alterius. cum tãtus ſit paruulorum. uel certe quia magna erat urbs & ĩ domo magna nõ ſolum
uaſa ſunt aurea & argẽtea. ſed & lignea & fictilia. Erat in ea plurima multitudo quæ ignorabat an/-
te actam pœnitentiam quid eſſet inter bonum & malum inter dextram & ſiniſtram. Sed & iumen
ta multa. Multus eſt enim Niniue numerus iumentorum & irrationabilium hominum. qui com/

CVq Finit explanatio in Ionam prophetam ad Chromatium epum.
Incipit

Luc.l?. d.

Heb. 10.a.

Ro. qʒ.d.

.

eb n

No. b. 1

4

Prologus in pꝛimũ librũ ſuper Oicheã.

. 8 INCIPIT PROLOGVS BEATI HIERONYMI IN PRIMVM LIBRVM S VPER
d MICHEAM PROPHETAM AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.
=— Ilcheas in quem nunc cõmentarios dictare cupio: I nordine duodecim
Cln 2 oꝓphetarum ſecũdum. Ixx.ĩterprætes tertius eſt: ſecũdum hebraicum ſex-
d tg⸗ tus: & ſequirut Ionam prophetam: qui ſuccedit Abdiæ: atq; ita fit ut ter-
tius ſit Amos. & Iohel ſecudus: Oſeæ qui apud omnes primus eſt. Ergo
i quaſi in corde uoluminis poſitus debet profũda cõtinere myſteria. Sed
ne ſermo dei qui ſemper deſcendit ad prophetas: ad Micheam quoq; ꝗ in/
i terprætatur humilitas: Ad Micheam de Moraſchi:qui uſq; hodie iuxta
eleutheropolim urbem paleſtinæ haud grãdis eſt uiculus. Moraſchi au⸗/
deg tem in lingua noſtra heredem ſonat. Pulchre igitur humilitas quæ ĩter
wae RM uirtutes uel pcipua eſt: ſpe hereditatis dominicæ naſcitur. Humilitas au-
12 S tem nõ illa quæ uenit de cõſcientia peccatoꝶ: ſed quæ inter uirtutes po
be, „„Pe. à b. nitur: I uxta quã dicitur. Humiliamini ſub potẽti manu dei: ut uos exaltet ĩ tempore. Et qui ſe hu
ſaen Luc.l c. miliat exaltabitur: & ante contritionem eleuatur cor uiri & ante gloriam humiliatur: Vnde & do
en Pro. 18. b. minus. Diſcite inquit a me quia mitis ſum & humilis corde. Quomodo ergo apud nos uotiua &
nakti Mat.ll.d. quaſi ob uirtutis auſpitium ponuntur uocabula:uerbi gratia: Victoris:caſti Ppii:probi: Et apud græ
1c6, cos ſopran uocatur: & Euſebæ. Et appellatiua nomina uertütur in propria. Sic apud hebreos &
let Micheas & Abdias & zacharias cæterorumq; ſimilia ex uirtutum uocabulo liberis a parentibus
mem imponuntur. FlNIT PROLO GVS. 4
nano INCIPIT LIBER PRIMVS EXPLANATIONVM BEATI HIFRONYMI SVPER MlI-
tüpi⸗ CHEAM PROPHETAM AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM. W
. — Capitulum primum.
kino Wð kErbum domini qð factũ eſt ad Micheã Moꝛaſtiten in diebus Jo
rulin eatan Achazʒz ⁊ Eʒzechie regũ iuda.qð vidit ſuꝑ ſamariã hieruſalez.
CSiue iuxta. xx. de quibus uidit fuper ſamariam & hieruſalem: factũ
Kiin Neſt ad Micheam poſt Oſee & Eſaiam: qui ſub Ozia uaticinati ſunt. Ex
w. quo intelligimus Micheam Oziæ temporibus ꝓphetaſſe: ſed & filii eiꝰ
j loathan oſt quẽ regnauit Achaz: Ezechia in patris Achaz imperiũ ſuc
linter/ cedẽte: ſub quo decem tribab aſſyriis in captiuitatẽ ductæ ſũt. Quãtũ
B ergo ad hiſtoriã pertinet: ſecũdum ordinem captiuitatis. Quia primũ
ui eſt capta ſamaria metropolis ſrael:poſt hierut alem urbs iudæ: ꝓphe/
N Atiæ titulus imponitur Primum de ſamaria ſecũdo de hieruſalẽ. Quan2/
un aunm uero ad myſticos intellectus: quia ſamaria ſemper in hereſibus ac-/
euult cipitur: hieruſalem in eccleſiaſticis dicimus. Verbũ domini fieri ad humilẽ & ad coheredem xpi:
D De peruerſis dogmatibus & de eccleſia quia forte peccata cõmiſerit & totius ordinis uolumen cõ
lode texere. Quod autem ſamaria & decem tribus quæ ſciſſe ſub rege hieroboã a ſtirpe Dauid ac Ci
D tur in perſonã hereticoꝑ. Et omnis quidem ſcriptura teſtatur: ſed maxime ꝓpheta Oſee:& hic ipᷣe
liber qui hereticos impios: & eccleſiaſticos peccatores uocat: Statim. n. ſequitur. Quæ eſt impie/-
u tas Iacob:nõne ſamariæ: & qd eſt peccatũ:domus I uda nõne hieruſalem: hoc duntaxat iuxta. Ixx.
tun⸗ trãſlatores. Cæteꝶ in hebraico quõ legatur: poſt paululum ſubiiciemus. Sed illud qd heretici ſem
vonn per in dogmatũ ſuoꝑꝶ ſibi quaſi blümitate cõfidãt: & eccleſiæ ſimplicitatem deſpitiãt:In alio loco
cxl dicitur. Ve qui deſpitiunt ſion & cõfidũt in mõtem ſamariæ: de ſion.n. egredietur lex: & uerbũ dñi
nnih tz. n. cdchieruſalein. Porto ſamaria fabricata ſibi eſt de ꝓprio ſenſu uitulos aureos: habentes quidẽ in ſu
r perficie pulchritudinem: ſed uitalẽ ſpiritũ nõ habẽtes: & fabricata eſt in domo dei qd interpræta-
nig tur bethel. Nec enim recipere poterat populus iſrael deos: niſi qui de ſcripturis & in domo dei fa⸗
aͤpe bricati ſunt. Quãuis aũt cõciliabula ſua uocent bethel:tñ poſt fabricationem idoloꝶ deſiit eſſe be/
mi/ thel:& uocatur Bethauen qd dicitur domus idoli: ꝓ quo.lIxx.trãſtulerunt domũ:ON:Hoc de ti/
Cbt tulo. Nunc ueniam ad exordium prophetiæ: & lernea beſtia ſeruiente ſancti ſpiritus inuocemus
uun aduentum. Vos Paula & Euſtochium ad dominum ſaluatorem fundite præces ne mihi noce-
ign at inuidia: ſed ut mens libera id tantum cogitet quod nititur explanare: nec ſentiat conuitiorum
ween alapas quas dominus in paſſione contempſit. ““ꝗỹ́ÿMð
r ¶Audite populi omnes:⁊ attendat terra ⁊ plenitudo eius:⁊ ſit dominus deus vobis in teſtem:
n dominus de templo ſancto ſo. LxXx. ÿ8
tun/ CAudite populi oẽs ⁊ auſcultate terra:⁊ oẽs qui ſunt in ea:⁊ ſit dñs deus vobis in teſtimoniũ.
nen CQuia iuxta hiſtoriam manifeſtus eſt ſenſus:lectoris prudẽtiæ intelligẽtiã derelinquo. Iuxta tro
nn/ pologiam aũt cõuocat ad auditum populos: ideſt totius orbis eccleſias: & ad auſcultãdum terram
Quia terrena in ea hereticoꝑ extructa ſunt dogmata:qd aũt hereſes inter carnis op cta numcretn
pi

wWiero.liber Primus

quia ſemper reſertur ad terram. Et apoſtolus ad galathas nõ tacet. Et dũs in euangelio prudẽti ĩidi Gal..d.
cat auditori. Qui de terra eſt de terra loqtur. Et a diſtinctionem eoꝶ rurſus de eccleſiaſticis dicit. Io.3. d.

Qui aut de cælo uenit ſuper oẽs eſt: Quod uidit & audiuit hoc teſtificatur: ſi autẽ quod ait. Audite
populi. Propter illud dominicum: Qui habet aures audiendi audiat. Plus aliqd ſonat ꝗᷓ poſtea in/

fertur. Attẽdat terra: aptabimus eccleſiæ: Et uidete populi omnes: Hereticis uero ꝗ terrenã ſuſcepe
re doctrinam. Attendat terra & oẽs qui in ea ſunt: Vt & iſti ſi audierint & illi ſi attenderint: non pa/

tiantur ea quæ poſtea ſermo domini comminatur. Et ſit eis dominus in teſtimoniũ: Siue ut in he
braico legitur in teſtem: uel ut aptius interpᷣtatus eſt Symachus teſtificans: nõ aliũde niſi de domo
ſua quæ eſt eccleſia: aut certe in filio ideſt in domino noſtto ieſu xp̃ᷣo: qui uere templum eſt patris.
Et de cuius ore lotur pater uiſcera penetrãs eoꝶ qui attendere uoluerint & audire.
Auia ecce dominus egredietur de loco ſuo:⁊ deſcendet ⁊ calcabit ſuper excelſa terre. Et cõ/

ſumentur montes ſubtus eum? valles ſcindentur ſicut cera a facie ignis:ſicut aque que decuj
runt in pꝛeceps:In ſcelere Jacob omne iſtud:⁊ in peccatis domus iſfrael. Quod ſcelus Jacob

nonne ſamaria: Et que excelſa Jude: nonne hieruſalem. LXxX. —
CEcce enim dominus egredietur de loco ſuo:⁊ deſcendet⁊ aſcẽdet ſuper excelſa terre:et com
mouebuntur montes ſubter eum ⁊ valles tabeſcent ſicut terra a facie ignis:⁊ ſicut aqua pꝛoflu
ens in deſcenſum pꝛopter impietatẽ Jacob:Oia hec pꝛopter peccatum domus iſrael: Que eſt
impietas Jacob nõne ſamaria:? Et quod eſt peccatum domus iuda:nonne hieruſalem.

CO ſamaria & hieruſalem audite & diligẽter attendite dominũ uobis de templo ſuo teſtificantẽ⸗

& prædicẽtẽ quæcũq; futura ſunt.Ecce egredietur de loco ſuo. Qui enim mitis eſt & benignus &

cuius natura clemétia eſt: ueſtri cã cogitur pſonam quã non habet crudelitatis aſſumere. Et deſcen
dit & calcat ſuper excelſa terræ. Deſcenſio dei eſt & maieſtatis eius ad inferiora decurſus: Calcare
terram: & potẽtes quoq; cõterere: Et cõſumentur ingt ſiue tabeſcẽt montes: & ualles ſub eo: quos
principes ĩtelligamus & populos. Et quomodo uicinia ignis cera nõ ſuſtiet: & prono curſu aquæz
reſerũtur in præceps. Ita omnis impiorum ſuperbia domino ueniente ſoluetur &α defluet. Hoc au
tem totum ſiet ꝓpter ſcelera decem tribuũ: quas uocat Iacob && Iſrael: & ppter præuaricationẽ Iu-

dæ: Quia in decem tribus ſamaria metropolis fuit: & in regno Iudæ hieruſalem: Excelſorum ido

la fabricata eſt: Hoc iuxta litteram: Tropologice auũt: egredietur dominus de loco ſuo:quẽ uel filiũ
uel omnes ſanctos intelligere poſſumus. I pſe enim filius ait. Ego in patre & pater in me:Et de ſan

ctis habitabo & iambulabo in eis: & ero eoꝶ de & ipfi erũt mihi populus. De iis ergo egredietur
non quod derelinquat eos: & huiuſcemodi loca: ideſt ea quæ deum hoſpitem habere mereantur:
quaſi cum xpᷣo reſurgẽtia: & cũ eo in cæleſtibus ſedẽtia ſurſum poſita ſunt: Vnde & deſcendere di
citur ad eos qui doctrinã eius in montem audire non poſſunt: Cũq; deſcenderit nõ aſcẽdet in hu/

milibus: & in iis qui deorſum poſiti ſunt: ſed qui terræ uocantur excelſa: Qun intelligẽtes adueniẽ
tis domini maieſtatem commouebũtur: Et ꝗqᷓuis montes ſint tamen ad talis aurigæ & aſcẽſoris pa
uebunt præſentiam: Valles autem ideſt animæ choicis inſertæ corporibus: nec cũ cæleſti homie
reſurgẽtes: pᷣſentiam eius ferre nõ poterũt. Sed quicquid in eis duꝶ fuerit reſoluetur:Et ita fluent
quomodo ſi aquæ plana nõ habeat ferãturq; pcipites in ꝓfundũ: Veniet ergo dñs terribilis ad do

cendũ ideſt ad mouẽdos montes: & ualliũ humilia reſoluenda: quã impietatem fecit lacob & pec
catum iſrael:impietas enim l acob cõciliabula hereticoꝶ ſunt: quæ uocantur ſamaria. Et peccatũ
iuda:ideſt eius qui dũm confitetur nõ eſt alius niſi hieruſalem in qua multa crimina reperiuntur.
Quod aũt domus iuda referatur ad xpᷣm: cuius eccleſia eſt ut ſepe diximus: & illud ponamus ad pᷣ
ſens. Iuda te laudabunt fratres tui: manus tuæ ſuper dorſum inimicoꝶ tuoꝶ. Põt quoq; ſic itelligi
Quod ꝓpter impietates ſamariæ & ſcelera iudæoruz egreſſus ſit dominus de loco quondam ſuo:
& dixerit ad iudæos. Ecce relinquætur uobis domus ueſtra deſerta. Et deſcenderit de cælis & alſ-

cenderit ſuper excelſa terræ: ideſt ſuper eos qui ex gentium humilitate credentes excelſi eſſe me/
ruerunt. Et commoti ſunt montes philoſophorum dogmata: & regna ſublimia: & hi qui humi-

les permanſerunt conſumpti ſunt & contriti ſaluatoris aduentu: & creſcente eccleſia: montibuſq;
in ſublime ſurgentibus: idola corruerũt in profundum. Egreſſus eſt dominus de loco ſuo. & de gẽE—
tibus cõſtructa eccleſia eſt: ut mouerẽtur montes ſub pedibus eius: & ꝓfunda uallium ſoluerentur:

quia impie egit Iacob: & peccauit iſrael. & omnes tribus dominum negauerunnt.

CEt ponam ſamariam quaſi aceruum lapidum in agro cum plãtatur vinea:? detraham in val
lem lapides eius ⁊ fundamenta eius reuelabo:⁊ oĩa ſculptilia eius concidentur.et omnes mer·
cedes eius cõburentur igni:⁊ omnia idola eius ponam in perditionem: quia de mercedibus me

retricis congregata ſunt:⁊ vſqʒ ad mercedem meretricis reuertentur: ſuper hoc plaãgam ⁊ vlu/

labo:vadã ſpoliatꝰ:? nudꝰ:faciã planctũ velut draconũ:⁊ luctũ quaſi ſtrutionuʒ.Quia deſpata

eſt plaga eius:quia venit vſqʒ ad Judã:tetigit poꝛtã populi mei vſq; ad hieruſalem. LXX.
Conam ſamariam in pomoꝛum cuſtodiam in agro:⁊= ĩ plãtationem vinee:detrabam in vo⸗
raginem lapides eius ? concident vniuerſa:mercedes eius comburantur igni: ⁊? cuncta idola

foꝛnicationis

unk.

eius ponam in perditionem: quia ex mercedibus foꝛnicationis congregauit: ? ex mercedibus

me⸗
mi/
ege

5

1

/
4

Iob. 39. b.

Luc .12. *

Se C. 1.

Super Gicheat

foꝛnicationis deſtruxit. Pꝛopter hoc planget atqʒ lugebit:ibit diſcaltiata ⁊ nuda:faciet planctũ
quaſi dꝛaconum:⁊ luctum quaſi ſilie ſr vrenarum:quia obtinuit plaga eius quia venit vſqʒ ad in/
dam ⁊ tetigit vſqʒ ad poꝛtam populi mei in hieruſalem.
Secundum ordinem peccatorum ſic ordo pœnarum. Primum peccauit ſamiaria & fabricata eſt
idola & pro domino uitulos adorauit: prima ergo & pereat. Deſtruam eam uenientibus aſſyriis:
& ponam quaſi aceruum lapidum cum plãtatur uineaut regrediatur in tumulos. Et detraham
in uallem lapides eius: Eſt ꝗppe in montibus ſita:ubi nunc Sebaſte eſt: in qua & ſancti Ioannis Ba⸗
ptiſtæ oſſa ſunt condita. Et fundamenta eius reuelabo. Tanta quippe ruina erit & tanta urbis ſub/
uerſio: ut non ſolum parietes & edificia corruant: ſed fundamenta quoq; uſq; ad extremum lapidẽ
reuelentur:Et omnia ſculptilia eius cunctæq; diuitiæ quas diuerſi reges in ea comportauerunt:cõ
cidentur & comburentur igni: & ad nihilum redigentur. Siquidem Opes & multiplex ſuppellex
ex fornicatione ut putabãtur idolorũ fuerant congregata: ducẽtur ad aliam meretricem. ideſt ad
niniuen: Vt quomodo in terra ſua fornicati ſunt cum idolis quæ fecerunt: ſic uadant ad aliam ter
ram idolorum & fornicationis: ideſt ad aſſyrios: Hucuſq; de ſamaria. Et quia eadem plaga peruen
turaſit ad hieruſalem: & ipſa enim ſimili errore peccauit derelinquens deum ſuum idola fabri cãs.
Propterea propheta facit quaſi proſopopeiam: Et ſub perſona ſua inducit dei plangentis affectum
& dicit: Super hoc plangam & ululabo: uadam ſpoliatus & nudus. Decem enim tribus perdidi: &
ſaciam planctum uelut draconum & luctum quaſi ſtrutionum. Quomodo enim dracones terribi
li ſibilo perſonant. Iuxta hiſtorias eorum qui de phiſicis conſcripſerunt: eo tempore quo uincun/
tur ab elephantis. Et ſicut ſtrutiones immemores ſunt ouorum ſuorum: & quaſi nõ peperierint in
arena calcandos pedibus beſtiarum fœtus relinquunt. De quo in Iob plenius ſcribitur. Ita &
ego ſine filiis ſpoliatus & nudus incedam. Et hoc faciam quia deſperata eſt plaga eius: ideſt ſama-
riæ. Et idem peccatum immo eadem pœna peccati quæ euertit ſamariam uenit uſq; ad iudam: &
uſq; ad portam urbis meæ hieruſalem. Vt enim ſamaria ſubuerſa eſt ab aſſyriis: ita iuda & hieruſa/
Iem ſubuertetur a caldæis. Quia uero ſamariam: hereticorum ſemelintelli gimus eccleſiam:quæ ſe
Parata a deo populi facta eſt conciliabulum.l pſe dominus cõminatur poſiturum ſe eam in pomo
rum cuſtodiam: in agrum & in plantationem uineæ. Multo enim melius eſt ſubuerti inutilem ci-
uitatem & lapides eius quibus extructa fuerat. in præceps detrahi: & præparari eam in pomorum
plantationem atq; uinearum: ꝗᷓ in edificatione peſima permanere. Cum enim deſtructa fuerit &
reuelata fuerint fundamenta eius quibus ſua uidebatur celare myſteria: & firma habere dogmata
in quibus ſtabat: & omnia idola quæ ſpetiem uidebãtur habere: & pulchritudinem artificii ſermo
ne compoſita: & a miniſtris dei fuerit conciſa: ideſt a uiris eccleſiaſticis: tunc in loco edificationis
peſſimæ uariæ eccleſiæ poma naſcentur. uerum etiam cuſtodientur & plãtabitur uinea ſorech: de
qua fiat uinum quod ſe dominus in regno patris bibiturum eſſe promiſit: Non ſolum autem fun-
damenta eius quæ prius terræ præmebantur: aperientur & Prolclentun in medium: & idola quæ
ſibi finxerat concidentur: ſed gloria quoq; & diuitiæ quas de fornicatione uidebaturhabere & er-
rore ſuo igne meo conſumentur. De quo dixi in euangelio:iginem ueni mittere ſuper terram &
quem uolo ut ardeat: atq; comburentur & redigentur ad nihilum: quia non de ueritate contracta
ſunt dogmatum: ſed de fornicatione animæ & errore hinc inde collecta ſunt. Heretici quippe nõ
habent diuitias de paterna hereditate uenientes: ſed cottidie quod colant reperiunt: & idola ſibi ar
tifici manu: & curioſa mente confingunt. Propter hoc cum conuerſus fuerit a ger eorum in pomo
rum cuſtodiam: & præparatus ad uineas: & lapides quibus ediſicata erat ciuitas detracti in profun
dum: & reuelata fuerint fundamenta eorum. & omnia ſculptilia conciſſa & incenſa: & mercedes
quas ſibi uane ipᷣi pollicebantur: &quicquid uelut deum colere uidebantur redactum ad nihilum:
quia de fornicatione animæ omne ſibi præcium compararunt. Tunc intelli gentes errorem priſti/-
num in ſemet reuerſi plangent in quibus ante ridebant: & lugebunt: In quibus prius fornicantes
uodammodo lætabantur. Deponentq; de pedibus ſuis quicquid mortiferum habuerant: & erũt
iſcaltiati: quia in terra in qua ſtaturi ſunt locus eſt ſanctus: & ueſtimenta formicationis ſuæ uniuer
ſa proicient: eruntq; nudi ut poſſint chriſti indui ueſtimento: & facient planctum quaſi draconum.
plancturi quippe ſe ſunt aliquando & dracones: quando uiderint draconem maximum captum:

&& in hamo penie piſcantis: & mare deſolatum. Et lugebunt quaſi filiæ ſyrenarum: dulcia emim ſũut

hereticorum carmina: & ſuaui uoce populos decipientia. Nec poteſt eorum cantica præterire niſi
qui obturauerit aurem ſuam: & quaſi ſurdus euaſerit. propterea autem hæc iſtiuſmodi ſa maria
planget atq; lugebit. Quoniam ſagitta domini uulnerata: & plagam ſermonis accipiens: ſuum
cognoſcet errorem: non ſolum enim ipſa peccauit: ſed iniquitatem && errorem ſuũ in ludæ quoq;
ortas uoluit introducere: Vnde dicitur de ea. Venit uſq; ad iudam & teti git uſq; ad portam popu
i mei uſq; ad hieruſalem. Portas inquit tetigit: quas aures intelligimus. Cæterum urbem me diam
intrare non potuit: quod ſi intraſſet feciſſet hieruſalem ſamariam. Quotiens uiderimus de e ccleſia
aliquos ad hereticorum ſermones ſcandalizari: & querere quomodo eorum reſp Ondeane quæ/
ii

MWMiero. liber ο— rimus

ſtionibus: nec tamen recedent de eceleſia: Dicamus uenit famaria: ſiue plaga ſamariæ uſq; ad po-

pulum conſtentem: uſq; ad aures populi den uſq; ad aures hieruſalem: Hoc enim quod dicitur te-
tigit uſq; ad portas populi mei ispovαπι Intelligendum eſt ut ſubaudiatur tetigit etiã uſq;
ad portas hieruſalem. Hucuſq; contra ſamariam & contra hieruſalẽ: uideamus &cætera ꝗᷓ ſecũtur.

CIn gethautem nolite annuntiare:lachꝛimis ne ploꝛetis: In domo pulueris puluere uos con/

ſpergite:tranſiut a vobis habitatio pulchꝛa:cõfuſa ignominia non eſt egreſſa que habitat in exi
tu. Dlanctum domus vicina accipict ex vobis: que ſtetit ſibimet:quia ĩſirmata eſt in bono que

habitat in amaritudinibus: quia deſcendit malum a domino in poꝛtam hieruſalem: tumultus

quadrige ſtupoꝛis habitanti lachis:pꝛincipium peccati eſt:quia in te inuenta ſunt ſcelera It⸗
rael: Mꝛopterea dabit emiſſarios ſuper hereditatem geth: domos mendatii in deceptionem
regibus Aſrael. Adhuc heredem adducam tibi que habitas in Mareſa:vſq; odollam ve⸗/
niet gloꝛia Iſ ael. , LXXN. .
CAun in geth nolite magniſicari:qui in bachim nolite reediſicare:de domo deriſuʒ terre aſp-
gite:deriſum veſtrum quem habebis bene:ciuitas eius:nõ eſt egreſſa habitatrix ſennã:plan/
ge domum iuxta eam:accipiet ex vobis plagam doloꝛis:quis cepit in vanum:qui habitat in do
loꝛibus:quia deſcenderunt mala a dno ſuper poꝛtas hieruſalem:Sonitus curruum⁊ equitum
habitatio lachis:pꝛinceps peccati eſt filie ſyon:qꝛ in te inuente ſunt iniquitates iſrael. Ideo da⸗

bit emiſſarios vſqʒ ad hereditatem geth:domos vanas:fruſtra fuerunt regibus ꝗſrael:donec

heredes adducam tibi:que habitas lachis hereditas vſq; odollam veniet.
CMultum hebraicum a. lxx. interprætatione diſcordat: & tantis tam mea ꝗᷓ illorum tranſſlatio di
ſicultatibus inuoluta eſt. (Vt ſi quando indiguimus ſpintu dei: ſemper autem in exponendis ſcri

pturis ſanctis illius indigemus aduentu.) Nunc uel maxime eum adeſſe cupiamus: & quæ in pro/

phetis locutus eſt: pandere: Vt de nobis quoq; poſſit intelligi: quod ipfe alibi polliceri dignatur.
Apeni os tuum & implebo illud: Geth ut regnorum quoq; teſtatur hiſtoria una eſt de quinq; urbi
bus paleſtinæ: uicina Iudeæ confinio: &de eleutheropoli euntibus Gazan: Nunc uſq; uicus uel ma
ximus: unde fuit & Goliath ille getheus: quem dauid occidit in prælio. Quia igitur propheta im-
mo per prophetam domimus dixerat. Plangam & ululabo: uadam ſpoliatus & nudus: faciam plã-
ctum uelut draconum: & luctum quaſi ſtrutionum: quia deſperata eſt inſanabilis plaga ſamariæ: &
uenit uſq; ad iudam: tetigitq; portam populi mei hieruſalem: Propterea flentis adhuc uoce præci
pio. Nolite annüutiare in geth ne audiant & lætentur inimici: lachrimis ne ploretis: ideſt ne dolor
quidem in ſingultus erumpat: diſſimulate ne aduerſarii gratulentur: lachrymas ora non habeant
Cum dolorem pectus habeat: nolite exire foras: ſed in domo pulueris: & ruente cinere uos con-
ſpergite: ruinaꝶ trãſit a uobis habitatio. Saffir: qd ſyro hebreoq; ſermone dicitur pulcra: Samaria

ps.80.

quippe in pulcherrimo iudeæ & uberrimo ſita loco: nunc quoq; oſtenditur. Non ergo ad eam O
tu qui habitas in regione uberrima: quia conſuſa es ignominia: ſic tranſi ſic ad captiuſtatem dedu/
cere: ut p maloꝶ magnitudie ne unꝰ qdẽ allofilus audiat uocem tuam. Porro quod ſequitur. Non

eſt egreſſa quæ habitat in Sennan: quod interprætatur exitus: Siue ut Symachus uertit: Non eſt e/

—

greſſa habitatio habundans. de eadem ſamaria dicitur: Quæ in ipſis aſſyriæ captiuitatis eſt foribus

& ſtatim ut mota fuerit de finibus ſuis hoſtilem terram ingreditur: Nam habitatio habudans. Iux
ta illud accipiendum quod & ſupra iam diximus: habitatio pulchra: Nõ eſt igitur egreſſa quæ ha/

bitat in exitu uel in habundantia: propria uoluntate: ſed inducta eſt in aſſynios: unde domus uici/

na & ex latere quod interprætatur Aſel: regnum uidelicet iuda plãctum accipiet. Et ex uobis quæ
nunc interim ſamaria capta ſubſiſtit: & deum habuit defenſorem. Accipit autem plandtum & per-
cuſſa formidine eſt: & infirmata bono ſuo:quæ habitat in Maroth:ideſt in amaritudinibus: Siue

ut Symachus uertit habitanti ad amaritudinem prouocans: hoc eſt èg Idi τι 17ꝶIρα1το1α 10U
Quod hebraice dicitur Ioſabeth maruth: propter captiuitatem uicinarum tribuum. Quia deſcen
dit malum a domino in portam hieruſalem. Aſſyrius quippe uaſtata ſamaria uenit etiam ad hie/

rfuſalem. Eo tempore quo rabſaces eſt miſſus inſultans: De quo & regnorum quartus liber & Eſa/

ias plenius ſcribunt. VYbi dicitur quod rex aſſyrius de lachis miſerit hieruſalem: & poſtea capta la-

chis ad oppugnandum tranſierit lobnam. Veniet igitur o lachis urbs idolis dedita: & ad te qua//
driga & equites aſſyriorum:quia & in te inuenta ſunt ſcelera Iſrael: & tu fuiſti principium idola//

4. re. 18. a0

triæ in Iuda:parte enim quali per portam impietas decem tribuum migrauit in hieruſalem. N on
ſolum autem ſuper lachis tumultus uenit & quadrige ſed & ſuper Geth metropolim paleſtinæ.

de qua ſupra dixeram: In geth nolite annuntiare. Mittet enim aſſyrius latrunculos ſuos quos uo/
cat emiſſarios: & poſſidebit domum idolatriæ urbemq; mendatii: quæ in ſupplantatione fuit re/
gibus iſrael. Quod autem ſequitur. Adhuc heredem adducam tibi qui habitas in mareſa: pulchræ
alluſit ad nomen. Quia enim mareſſa hereditas dicitur: Aduentum in ea hoſtium pro heredibus
appellauit: Et uſq; ad odollam urbem iudæ uenit maraſa: ideſt hereditas: quæ ad odollam glorio

ſa eſt in urbibus ſuis I ſrael. Deniq; & Symachus ita tranſtulit K&ιαροσαια * Kai i oi

0ο4

Super Oicheam.c.i.

„ „ 5„W. * g e sH Sς„ . „ .
νααρα *ισοεαα„½ιXιαεπεNI☛UrꝰTai— Xai i5aαι Hoc eſt adnuc hetedem adducam
& tibi habitatio mareſa uſq; ad ollam uemiet iſrael gloria. Hoc eſt quæ glonæ eſt in urbibus iſtael
3 Et ubi dicitur gloriæ genitiuus caſus ſit numeri ſingularis huius gloriæ: & non nominatiuus plu-
ralis he gloriæ: uel certe ita intelligamus. Captiuitas iſrael quæ uenit lachis & geth & mareſa uſq;

ad ollam quoq; ueniet: & præ ſuis lugendum gloria iſtael ut catantiphraſim ignom mia uel
n uaſtitas ſentiatur. Porro quod ſupra urbem prophetæ moraſtim hereditatem interprætati ſumus
(cLceiat lector in eodem uerſiculo quem poſuimus. Propterea dabit emiſſarios ſuper hereditatem
n geth:in hebreo pro hereditate geth moraſet: gethepoſitum. Huc uſq; ſecundum hebraicum: ut po
N tuimus: & ut nobis uiſum eſt: certe ut ab hebreis audiuimus: Quaſi inter ſaxa & acutiſſimos ſco⸗:
n pulos nauiculam noſtram reximus quæ: utrum intrauerit portum an adhuc in ſalo fluctuet: lecto⸗
⸗ ns erit prudentiæ agnoſcere: Nunc orationibus ueſtris pergamus ad alios fluctus: & imminente
expoſitione hinc de naufragioſis poſſumus euadere: Geth iĩterprætatur torcular: Qui ergo in geth
ſ⸗ ideſt in torculari ſunt putantes ſe uindemiaſſe fructum uitis & calcaſſe botrum de uinea ſorech: ex
, tolluntur in ſuperbiam ignorantes quod bothrus terræ iudeæ: in Allofilorum finibus non repe/
de riatur: Nolite inquit eytolli qui eſtis in torcularibus: quia de uinea ſodomorum: uinea ueſtra eſt:
um & propago ueſtra de gomorris. & uua ueſtra amaritudinis: & botrus fellis uobis & furor draconũ
do⸗ uinum ueſtrum: furor aſpidum inſanabilis Nam ſi etiam feceritis fructum quomodo uindemia
ee ueſtra non ſolum de ſodoma & gomorra:ſed de ægypto quoq; eſt & cæteris inimicis gẽtibus: Da
bit dominus erugini fructum ueſtrum: & labores ueſtros locuſtæ: & occidet in grãdine uineas ue-
H ſtras: & moros ueſtros in pruina: Non decipiat ſimilitudo uini: nec dicatis amarum d ulce:guſtate
di diligenter uinum ueſtrum: & inuenietis pro umo ſorech furorem draconum: & uenenum aſpidũ.

Vnnge nolite ſuperbire ſed magis humiliamimi ſub potenti manu domini: & ad illud tranſite tor-
n. eh Eſa.63. a. cular de quo aſcendens ex Edom & rubicundus: ex boſra loquitur in Eſaia propheta: Torcular cal

bi caui ſolus & de gentibus non eſt uir mecum. Quia ſunt de alienigenis & alii. Multas enim habet
uu regiones & urbes allophilorum prouintia: quia per mala opera & ſenſus contrarios deo: loquitur
uinitor deſtructi ſumus: ſed reuertentes edificemus quæ deſtructa ſunt: Vnde & uocantur termini
li⸗ impietatis & populus cui iratus eſt dominus. Dicitur ad eos qui in bachin: nolite edificare de do/
mo deriſum: Bachin in lingua noſtra planctum & fletum ſonat: deniq; exceptis. xx. omnes Kàααα
c νο*ρο ideſt fletum tranſtulerunt: Qui eſtis igitur in huiuſcemodi operibus atq; ſententiis quæ fle

tu digna ſunt nolite edificationem peſſimam inſtaurare:nec ſenſum ueſtrum extructionem dei ar
bitremini: neq; edificetis ſuper arenam: ne cum tempeſtas uenerit domuſq; ueſtra conciderit caſ--
ſus labor riſum uidentibus præbeat. Quin potius intelligentes edificationem ueſtram dignam eẽ
riſu & ruinis. Puluere ſpargite capita ueſtra: & agite pœnitentiam: quod abſq; conſilio caſuram
domum edificare uoluiſtis: Sequitur: Qui habitat bene in ciuitatibus ſuis: Non eſt egreſſa habitãs
in Sennan: Quod mihi uidetur hanc habere ſententiam: Vos qui ſuperbitis in geth & lachis fru
ſtra domum riſui dignam edificare conamini. Spargite uos puluere: agite pœnitentiam: quia ui/
num deteſtabile præmere. Et edificationem deo contrariam cõſtruere uoluiſtis. Eccleſiam autem

. chriſti quæ habitat bene: & in toto orbe eccleſia poſſidens quæ ſpiritus unitate comiuncta eſt: & ha
bet urbes legis prophetarum euangelii & apoſtolorum: Non eſt egreſſa de finib ſuis:ideſt de ſcri
u pturis ſanctis: ſed cæptam retinet poſſeſiiõem. Qui habitat in Sennan quod ĩterprætatus eſt ut ſu
1. pra diximus Symachus habundantiam habentem patrem & filium & ſpiritum ſanctum: cum qui/
bus omnes ſpiritales gratiæ copiæq; uirtutum ſunt: Vnde diciturad eam: Fiat pax in uirtute tua &
habundätia in turribus tuis. Vos uero qui habitatis iuxta Sennan: ideſt iuxta habundantem eccle
6 ſiam: O heretici o contraria dogmata: plangite uos: quia edificaſtis uobis domum in deriſum &
præſſiſtis torcular in ſuperbiam:nec in ſcripturis ſed in uicinia ſcripturarum domum ueſtram iam
1 non riſu: ſed planctu dignam & lachrymis conſtruxiſtis: Vnde ſubiungitur: plãgite domum. quæ
n eſt iuxta eã: ideſt iuxta Sennan:ſed & hoc quod additur accipiet ex uobis plagam doloris ad eos
ie⸗/ dem hereticos dicitur: quibus imperatur ut plangant domum uicinam eccleſiæ. Quod inimicus
& ultor diabolus: cui tradendi ſunt in ſupplitium: ipſe eis inferat plagas & extorquæat prædicatio
, nem peſſimam plagarum: & dolorum quæ propterea inferuntur: ut ſcientes peccata quæ fecerant
7 agant pœnitentiam: & idolorum habitatio ſit eis bonorum occaſio: Siue eccleſiæ ĩducatur dolor
1 quod plangebat quondam filios ſuos: & ipſa ſit cauſa ſalutis hereticorum:ſi ad lugentem matrem
11 uenire uoluerint. Porro quod infertur quia deſcenderũt mala a domino ſuper portas hieruſalem.
4 Et martioniſtæ manichei utuntur hoc ſcripto. Eo quod legis deus malorum ſit conditor: Sic di/
4 camus: mala a domino deſcendiſſe quomodo & ſaluator loquitur in euangelio. Videbam ſatanã V
, quaſi fulgur de cælo cadentem. Quomodo enim ibi cecidit de cælo lucifer qui mane oriebatur: &

contritus eſt ſuper terram: qui mittebatur ad gentes:ſic & hæc mala quæ a domino ceciderunt &
uenerunt ad portas hieruſalem: quæ anteꝗᷓ caderent non erant mala: ſed quia a domino corrue/

Miero.liber .rimus

runt: L ccirco facta ſunt mala: Et ut ſciamus malorum inſidias: uenerunt ĩnquit ad portas hieru/
ſalem: quæ quia firmæ ſunt: & adamantinæ excluduntur ab apoſtolis: quibus ieruſalem commi/
ſerunt claues: ante eas uerſantur inimici: & quos exire conſpexerint interficiunt. Si quis igitur eſt
de hieruſalem. Qui habitat bene in ciuitatibus ſuis non egreditur cum habitet in habundantia:
ſed ſemper intrinſecus manet: nec egreditur portas eius: quas qui egreſſus fuerit occidetur Occi-
detur autem ab his qui ſe eleuant In geth: & habitant in bachim & edificant domum in deriſum:
deniq; mala quæ deſcenderunt a domino ad portas hieruſalem ſtrepitum tantum habent curruũ
& equorum tumultum confuſumq; ſonitum præ foribus hieruſalem: ut oris ſui acc quoſtun
uagari uiderint: interficiant. Poſt hæc ſcriptum eſt: Quæ habitas lachis: princeps peccati eſt filiæ ſy

on: Lachis interprætatur pomeſtin ideſt ambulatio. Et hi igitur qui aſcenderunt in curribus ſuis:

& habuerunt equites: & ſtrepitum tantum: inanemq; ſonitum quibus locuta eſt. Qui habitat bene

in ciuitatibus: Iſti in curribus & iſti in equis: nos autem in nomie domini dei noſtri iuocabimus.
Quia mouerunt pedes ſuos & circumlati ſunt omni uento doctrinæ falſæ: & de eccleſia exire no/

luerunt: quæ interprætatur ſpeculaideſt ſyon. Principes peccati fuere filiæ ſyon. Et in ipſa hoc eſt
lachis inuentæ ſunt impietates iſrael: quæ a regno priſtino dei populum ſeparauerunt. Princeps
ergo peccati filiæ ſyon qui habitat in lachis ideſt ambulatio peſſima: gradu iugiter fluctuante: &
impietas iſrael in iis eſt qui ſemper mouent pedes ſuos: & habitare dicuntur in lachis. Dabũt quo
q; emiſſarii uſq; ad hieruſalem: geth: geth peſſimam & torcular uenenorum quod edificatur con-
tra domum dei: Vbi ſunt uanæ domus quæ edificatæ ſũt in deriſum. Et iſtæ uanæ domus in uanũ
factæ ſũt regibus iſtael: Quantum ad hiſtoriam pertinet hiis regibus quorum peccata in regno/
rum & in paralipomenon libris ſcripta ſunt: Quantum autem ad anagogen. principibus heretico
rum: ducibuſq; peruerſorum dogmatum.his enim domus uanæ ſunt: & fruſtra extructæ: Et tam
diu perſeuerantes: donec teneant eas heredes qui a domino adducendi ſunt. Poſt autem ſequitur
Qui habitas lachis hereditas uſq; ad odollam ueniet. Odollam interprætatur teſtimonium hau/
ſtus uel hauritionis eorum quod in græco ſignificantius dicitur ααατ πτα aut leſeos auton: Le-
gimus in prouerbiis: Si malus fueris ſolus hauries mala. Quæ igitur habitas in lachis: ideſt in iti/
nere peſſimo ueniet uſq; ad teſtimonium exhauſtionis ſuæ quod exhauriet atq; ebibet iuxta ope/

rum ſuorum menſuram: Vel certe ita diſtinguendum: ut quod dicitur quæ habitas lachis ad ſu//
periora referatur: & ſit ordo ac ſenſus. Adducam heredes tibi de eceleſia qui habitas lachis quia de

hereditate domini: & tu eris cum hauſeris & receperis quæ mereris. Obſecro in capituli fine lecto
rem ne neceſſitatem uoluntatem putet: & expoſitionem prolixam uerboſitatẽ exiſtimet: Magiſq;
miretur: in locis tam aſperis me aliquid inuenire: qᷓ qcqᷓ eoꝶ quæ dicenda ſunt nõ prætermittere.
CBecaluare ⁊ detondere ſuper ſilios delitiarum tuarum:dilata caluitium tuum ſicut Aquila:
quoniam captini ducti ſunt ex te. LXxX.

¶Bloꝛia ſilie iſrael decaluare ⁊ detondere ſuper ſilios delicatos tuos:dilata caluitium tuum ſi

cut aquila:quoniam captiui ducti ſunt ex te.

CHoc quod dictum a. Ixx.eſt gloria iſrael addentibus filiam:hebrei in fine ſuperioris capituli len

gunt. Nobis autem quia ſic uoluiſtis: & ſemel ſuſcepimus: incumbit neceſſitas ita interprætari ſcri

pturas: quomodo leguntur in eccleſia: & nihilominus hebraicam non obmittere ueritatem. Dici/

tur ergo iſrael: quia captiuus ductus eſt populus: & omnis iudæa ab aſſiriis babyloniiſq; naſtata ẽ.

Pro.9.c.

Aſſumant planctum & plorent filios ſuos. Et quomodo aquila quæ regina eſt auium certo tempo

re amittit pilos:& remanet in plumis: ſic etiam iſrael deponat omnem gloriam ſuam qua ante fue

rat circundatus: & plangat filios hoſtium ſubditos: peccatiq; obnoxios. Quod autem aquila certo
tempore ſoleat amittere plumas.Et in pſalterio ſcriptum eſt. Innouabitur ſicut aquila ſenectus tua
Et comicus in ea inquit uere:quod dici ſolet aquile ſenectus. Si autem uolueri

mus hoc ipſum & de præſenti tempore iudaicæ euerſionis accipere uidebimus omnem gratiam
qua quondam apud deum floruit ab eis pœnitus receſſiſſe. Vbi eſt enim propheta: ubi doctor le//

gis: ubi angelorum præſidia: ubi contra plures a paucis inſperata uictoria. Decaluare hieruſalem.
quæ omnem comam priſtinæ gloriæ perdidiſti: & plange filios tuos. qui clamauerunt contra do

minum crucifige crucifige eum. Quia in captiuitatem ducti ſunt. Legi in cuiuſdam commentariis
hoc quod dicitur decaluare & detondere ſuper filios delitiarum tuarum: ſiue ut ad hieruſalem cæ

leſtem dirigatur eloquium: O animahumana:O urbs quondam ſanctorum mater: quæ prius eras

in paradiſo: & fruebaris delitiis arborum diuerſarum: & habebas ſpetioſam comam. Nunc quia ꝓ

iecta es de ſublimibus & deducta in habylonem: & ueniſti in locum captiuitatis & perdidiſti co/
mam tuam: Radere & aſſume habitum pœnitentis: & quæ prius quaſi aqla uolabas in excelſis plã
ge filios:plange ſobolem tuam: quæ ex te ducta eſt captiua 1 D

CAPFTVLVM SECVNDVM.

Vhequi

a
neri,
nam
le⸗

1,
1,
0

Super Gicheam. c. ii.

RBe qui cogitatis inutile:ꝛ operamini malum in cubilibus veſtris:in luce matutina fa⸗

, lenter tulerunt:⁊ domos rapuerunt:⁊ calumniabantur virum:æ domum eius: virum
? hereditatem eius.Iccirco hec dicit dominus.Ecce ego cogito ſuper familiam iſtaʒ

malum:vnde nou auferetis colla veſtra:⁊ non ambulabitis ſi uperbi:quoniam tempus peſſimũ
eſt. In die illa ſuper vos ſumetur parabola:? cantabitur canticum cum ſuanitate dicentium.

Depopulatione vaſtati ſumus: ars populi mei commutata eſt. Quomodo recedet a me:
cum reuertatur qui regiones noſtras diuidat. Pꝛopter hoc non erit tibi mitrens funiculum
ſoꝛtis:in cetu domin. LXxX. 2 Lurt m
CFacti cogitantes laboꝛes ⁊ operantes mala in cubilibus ſuis: ⁊ ſinnlitudine conſumabunt

ęa:quia non leuauerunt ad dominum manus ſuas:⁊ deſiderabant agros:⁊ diripiebant popu⸗⸗

los:⁊ domos oppꝛimebant⁊ rapiebant virum ⁊ domum eius: Mꝛopterea dicit dominus. Ec/
ce ego cogito ſuper tribum iſtam mala:de quibus non auferatis colla veſtra:2 non ambuletis
erecti quia tempus peſſimum .I die ula ſumetur ſuper vos parabola:⁊ plangetur planctꝰ
in cantico dicentium. Miſeria vaſtati ſumus:pars populi mei demenſa eſt in funiculo:⁊ non
erat qui pꝛohiberet tecum:vt auerteretur: Agri noſtri diuiſi ſunt:pꝛopter hoc non erit ſibi
mittens funiculum in hereditate.
CQuod in fine capituli iuxta hebraicum poſuimus: In cætu domini iuxta editionem uulgatam:
ſequentis capituli principium eſt: Et ideo in illo ſi dominus iuſſerit diſſeremus. Vhe igitur uobis
iudæorum cætus: qui & cogitatis malum: & opere conſumatis. Et cubilia ad quieſcẽdum data ſtu

pris polluitis: & quicquid iniquitatis nocte tractatis: quaſi differre non liceat: ſtatim ut dies clarue

rit feſtinatis implexe: Non conſiderantes quod aduerſum dominum fortis eſt manus ueſtra: &ut
doceret ſcriptura quid eſſet quod in nocte cogitarent: & in die facerent: exponit in partibus. Con/
cupierunt agros inquit & uiolenter tulerunt. & domos: ſubauditur concupierunt: & quas concu/

pierunt diripuerunt. Et non ſolum calumniabantur homines: & domos eorũ: ſed poſteros quoq;
A miſericordiam propter etatem paruulam merebantur. rabido ore uaſtabant. Qua igitur iſta
eciſtis & cogitaſtis inutile: & ego dominus cogitabo ſuper familiam iſtam malum:nõ quod ma

lum ſit quod infero ego:ſed quod patientibus malum uideatur quod irrogo:quod ita uos præ/-

met ut colla ueſtra non poſſitis leuare: nec ambuletis ſuperbi: ſcilicet qd tempus captiuitatis op

præſſerit. Tum dicetur ſuper uos parabola: & miſeriæ ueſtræ uertentur in canticum. Depopulatio/

ne uaſtati ſumus: pars populi mei. Templum inquit meum: quod ſolum inter gentes cæteras plus

habebam: mutabitur in ruinam. Quomodo a me recedet aſſyrius cum reuertatur: ut agros meos

ſibi ſorte diſtribuat. Propterea o familia iſncleſuperquod malum ego cogito nõ habebis partem
oc ipſum accipi poteſt:quomodo omnia eis eue

in hereditate iuſtorum. Sed extrema captiuitate
nerint quia dominum crucifixerunt: Ita tamẽ ut. lxx. interprætum editio diſſeratur. Gloria nanq;
filiæ Iſrael decaluata eſt: & attonſa ſuper filis quondam delicatiſſimis: & ſi quid deinceps renatum

Pilotam ſuit: alia deinceps raſura & attonſione truncatum eſt. Tunciomnia conſilia eorum uerſa
unt in laborem: & quæ cogitauerunt: mente & anima dormiente: attulerunt eis: labores quæqq

operati ſunt: Statim ut lux chriſti adultio apparuit conturbati ſunt: Cum enim legiſſent uiciſſe iſ⸗

rael. quando moiſes manus leuauit ad dominum: ſuperatum eſſe amalech: quãdo moyſes laſſa bra

chia deponebat: non leuauerunt ad dommum manus ſuas: ſed omnia in pauperes & plebem do-

mini ſcelera perpetrantes deſiderauerunt agros: & pupillorum domos diripiebant: ac uirum pari-
ter & uxorem liberoſq; eius & ſubſtantiam depopulabantur. Propterea cogitabat dominus mala

ſuper tribum illam nequaqꝗᷓ duodecim tribus: ſed tribum malitiæ & in ſcelere fœderatam: de quibꝰ
non potuerunt eleuare ceruicem: nec recti incedere: Deniq; uſq; ad preſentem diem ſubditi ſunt ro
mano I mperio.& premũtur captiuitatis iugo & colla non eleuãt: Quod autem ſequitur: exepnes

ideſt ſubito.in hebraicis uoluminibus non habetur: & tamen poteſt cum preſenti loco ita cõgrue

re ut dicamus propterea hæc dicit dominus: Ecce ego cogito ſuper tribum iſtam mala ſubito: De
uibus non poſſunt eleuare ceruices ſuas: & ob id eleuare non poterunt quia tempus malum eſt:
icut enim mala operati ſunt cõtra dominum leſum: ſic mala captiuitatis perpetuæ ſuſtinebũt. ut
in tantam ueniant anguſtiam: ut omnia eorum cantica & pſalmi uertantur in luctum: Nihilq; ali/
ud nouerit populus loqui: niſi miſeria miſeri facti ſumus. Terra quippe promiſſionis quæ priꝰ dua/-
bus & ſemis tribubus:ſorte diuiſa fuerat tranſiordanem: Moyſe mittente funiculum: &poſtea ab le
ſu naue tribubus reliquis diſpartita:Hæc gentibus Romano menſore diuiſa eſt: & nemo fuit qui
rohiberet Qun potius cum uniuerſas obtineant nationes nullus eſt ex udæis qui ãtiquum pri
Hina libertate poſſideat ſolum Quod ſi tertiam de proſa expoſitionem ſequi uoluerimus:Vnde ſu
ra dixeram ad animam humanam ſermonem dirigi quæ de paradiſo conſurgens in captiuitatẽ
nuius mundi uenerit: Videbimus quod omnis cogitatio noſtra labor & dolorſit: & cubilia noſtra
1 üiiii

Qciunt ulud:quoniam contra dominum eſt manus coꝛum:⁊ concupierunt agros ? vioo

Miero. liber .rimus

plena ſint malis: & lux ipſa quæ uidetur mixta ſit tenebris: quæq; nocte tractemus in caligine com /

leantur: Quis enim noſtrum ad deum ſanctas eleuat manus ſine ira & cogitatione: Quis non de/
ſiderat uillas iſtius ſeculi:oblitus poſſeſſionũ paradiſi: Videas alios agros agris & terminos iũgere
terminis. & paruo hominis corpuſculo rura urbium nõ ſufficere: Propterea cogitat dominus ſu/
per nos mala de quibus noſtras eleuare nequæamus cennces: nec ambulare recti: quia tempus peſ-
fimum eſt: Iluxta ioannis uerba dicentis: Mundus in maligno poſitus eſt: dipſum ſignificat & illa
in euangelio filia habraam nobiliſſima quam ſatanas uinxerat & incu ruauerat:Et niſi ad aduen/
tum domini eo in ſublime erigente: non potuit nec ſuum ſuſpicere creatorem: Vnde ſaluator ait.
Hanc autẽ filiam habraæ quam alligauerat ſatanas nõ optuit ſolui de uĩculo die ſabati. Quia ergo
gloria noſtra oĩs attõſa eſt & dilatauimus raſurã uel nuditatem noſtram. Sic enim in quibuſdã co/
icibus inuenitur. Miſſi ſunt qui nos plangerent cum hieremia & ſumerent ſuper nos parabolani
& dicerent cum apoſtolo: Lugebo multos qui peccauerũt: & non egerunt pœnitentiam. Quis eni
non plangat uidens humanas animas: quali uariam ſuppellectilem a demonibus & diuerſis uiciis

I0O.5. c.

eſſe poſſeſſas: Alius demonum mittit funiculum auaritiæ: Ille homicidii: hic periurii lineas tendit:
partes populi dei diuiſerunt funiculo: Et agri quondam ſanditatis & paradiſi:quorumodore dele

ctabatur lſaac in Iacob filio ſuo: traditi ſunt aſſyriis regiq; babilonio: Et habentibus uulpibus foue
as: & uolucribus cæli nidos: Filius hominis nõ habet ubi caput ſuum reclinet. Expoſui iuxta quod

mei ingenioli patiebantur anguſtiæ. Et primam ab aſſyriis babyloniiſq; populi captiuitatem: Et
ſecundam a Romanis: quia dominum crucifixerunt. Et tertiam ſpiritalem: ꝗᷓ unuſquiſq; noſtrum

cum Adam paradiſo cecidit: & in huius mundi captiuitate uerſatur. De qua cum uenerit do min?

eliſos eriget: & compeditos ſoluet: & captiuos quoſdam diaboli: reducet in poſſeſſionem ſuam.
Et complebitur pſalmiſtæ ſermo dicentis: Aſcẽdens in altum captiuam duxit captiuitatem. Iuxta

quam expoſitionem poteſt & de eccleſia Quarta captiuitas accipi: de qua unuſqſq; egrediturꝓ pec

catum: & poſtea ab eſdra qui interprætatur adiutor: ideſt ſermone dei reducitur in hieruſalem

Si quis autem in lege domini die ac nocte meditatus maius habuit ſtudium: maius ingenium: oci

Pro. 9.c.

um.gratiamq;: Et poteſt de preſenti capitulo probabilius aliquid dicere non inuideo: non aſper/
nor:quin potius cupio ab eo diſcere quod ignoro: & libenter me diſcipulũ proſtebor: dummodo:
doceat: & ñ detrahat: Nihil. n. tã facile ꝗ́ᷓ ocioſũ & dormiẽtẽ: de alioꝶ labore & uigiliis diſputare

CNe loquamini loquentes:non ſtillabit ſuper iſtos:non cõpꝛehendet confuſio dicit domus Ja

cob NMunquid abbꝛeuiatus eſt ſpiritus domini: aut tales ſunt cogitationes eius:non ne verba
mea bona ſunt cuʒ eo ꝗ recte graditur:⁊ econtrario populus me in aduerſariũ cõſurexit deſuꝑ

tunicã pallium ſuſtuliſtis:⁊ eos qui tranſibant ſimpliciter conuertiſtis in bellum. LXX

In eccleſia domini nolite flere lachrimis:neqʒ ploꝛent ſuper his:nõ enim abijciet oppꝛobꝛia
que dicit domus iacob:pꝛouocauit ſpiritum domini ſi hec ſunt adinuentiones eius: nonne ſer/
mones eius boni ſunt cum eo:⁊ recti ambulauerunt:⁊ pꝛius populus meus inimicitijs reſiſtit

contra pacem tuam:pellem eius excoriauerunt:vt aufferrent contritionem belli.

CNe loquamini inquit loquentes: pro quo interpᷣtatus eſt aquila: Ne ſtilletis ſtillãtes:quæq; idio
mate quodam hebraico eloquia ab eo quod fluat: & ad aures perueniat audientium: in ſimilitudi/
nem pluuiæ deſcendentis. ſtillationem uocans: Nolite nos decipere o domus iacob:& in conſola/
tionem tuam dicere: deus bonus eſt: non ueniet captiuitas quam timemus. Num larga eius miſeri
cordia: & clementiſſimus ſpiritus qui latet & habundãter ortus eſt. omnibus tãtum id abbreuiabi/

tur & ſeuerus erit: an huiuſcemodi ſunt cogitationes eius: quales in hominibus cernimus ut anti-

quam teneat iracundiam: & ad uindictam furore ſubito concitetur. Ad quæ rẽſpõdit dominꝰ: Bo/

nus quidem ſum: & uerba mea ſonant clementiam: ſed ad eos qui recto itinere gradiuntur: Qui ãt

non dico olim ſed heſterno die in contumeliam meam ueneratus eſt idola: & quantum in ipſo fu
it tyrannica aduerſum me arma corripuit: qui ĩfœlicem populum expoliauit auxilio dei: & quaſi
deſuper tunicam palliumq; tulit: Si quis fimplices quoſq; credentium & acquieſcentes auctoritati
malorum contra me uertit in bellum: Nunquid non ſtilabit ſuper eum dominus ut appræhendat
eum confuſio:Hoc autem quod nos uertimus: & econtrario populus meus in aduerſarium conſu/
rexit: Quia uerbum Mul & contrarium & diem extremum ſonat. Symachus apertius tranſtulit uit

diceret. ante unam diem populus meus quaſi inimicus reſtitit: ut ſolueret queſtionem. Quod deus

non præterita uitia imputaret populo ſed recentia: & quæ quaſi die comiſſa uiderentur heſterno.
Hæc iuxta hebraicam intelligentiam: Gæterum. x. interprætes in hoc loco pœnitus ſibi non co/
herent: Ad id enim quod præmiſſum eſt in eccleſia domini nolite flere: Quæ conſequentia eſt ut
inferatur:non enim abiiciet opprobria: Quod eſt domus Iacob prouocauit ſpiritum domini: ſed

& illud quod ſequitur. Si hæ adinuentiones eius ſunt nonne ſermones eius ſunt boni cum eo. Et

recte ambulabunt de poſteriora: quid pertinent quæ dicuntur. Et prius populus meus in aduerſa

rium reſtitit: contra pacem ſuam. Pellem eius excoriauerunt ut auferrẽt contritionem belli: Vide-

— - — — — —— — —

Super Micheam. c.ij.

de⸗ tur autem mihi:ut in loco uel difficilimo ſic poſſe ſenſus reddi:uel exprimi:ſi tamen prudẽs lecdlor
tre noſtræ rõni acquieuerit. Præcipitur itaq; eccleſiæ: ut non habeat triſtitiam & ſollicitudinem ſu p 1e
N0 bus ſeculi: & danis quæ in hoc mũdo euenire cõſueuerũt: & dicitur habitatoribus eius: O uos qui
eſtis in eccleſia dñi: ſempꝑ gaudete & quieꝗd uobis de dei iuditiis acciderit gratulamini. Nec hoc
be⸗ dico qd flere nõ debeatis: Beati ꝗppe flẽtes qm̃ ipſi ridebunt. Sed illuid admoneo: ne in his qᷓ ſunt
ſeculi lugeatis.Si quis mortuus fuerit ꝓpinquoꝑ: ſi ſubſtãtiã fiſcus inuaſerit:ſi corpus podagra: uel
D aliꝰ qlibet morbus oppᷣſſerit: nolite flere: nolite lachrymas füdere: nec cõſideretis pnñtia ſed futura:
en 84 ,R5 aggrauamini magis qd diutius in hoc tabernaculo mortis hiĩtetis. Qum potius illud cauete ne
inſultetis cadẽtibus & alienã ruinã ueſtra edificationẽ putetis: unuſqſq; ſe ex ſuis uinbus: nõ ex im
n becillitate alterius metiatur. Alioꝗn ꝗ iſta iuſtitia ramos oleaſtri ĩſultare ſamis oliuæ: ꝙ pp ifideli
ai i tatẽ ſuã fracti fuerint. Et dicere domus I acob ad iracũdiã ſpũm dñi ꝓuocauit. Interficiẽs pphetas:
lci Iaola colẽs: dei filiũ crucifigẽs. Qui hoc facit nõ erit ab opprobrio aliẽus: ea mẽſura qua iudicauit
ch iudicabitur de eo: & qũo ipſe de peccatis loꝗtur corruẽtis.Ita alius ruinæ illius inſultabit. Seqtur
ſi he adin uẽtiões eius ſüt: nõne uerba eius bona ſunt cũ eO: & rectũ ãbulauerũt. Quod offendit ait
⸗ iudaicus populus: ut plenitudo gẽtium ſubintraret diſpẽſatiõis dei eſt. ut poſtea credẽte iſta el oẽs
ut Ro.ll.d. ſalui fierẽt: & uniuerſi dei miſericordiã expectarẽt. Vñ & apoſtolus ad huius loci ueniẽs ꝗſtionẽ:ꝓ

fundũ ſapiæ & ſciæ & iuditioꝶ dei: & abyſſum ĩueſti gabil eſſe ꝓclamat.Si ergo adinuẽtiones &
K4. cogitatiões dei ſunt: frãgi priores ramos oliuæ & ĩſen alios: de oleaſtro:nõ debes ĩſultare ſed time

re ne corruas: nec te eſtimes in eo placere deo ſi ſermones.i. ſcripturas illius legas. Tunc ſcripturæ
l 2. Co. B. a: ꝓpſunt legenti: ſi qd legitur ope cõpleatur. Si loquẽs de ſcripturis poſſis dicere: An expimẽtũ ꝗritis
. ps. 6. 7. eius ꝗ in me loꝗtur xpᷣs. Dñs ꝗppe dabit uerbũ euãgelizãtibꝰ uirtute multa:& ſu p mõtẽ excelſum
n Eſa. 40. b. aſcẽde ꝗ euãgelizas ſyon & leua uocè in fortitudine euãgelizas hieruſalẽ. Atq; hoc mõ ſermões
e AQAeei boni ſunt ſi ſecũ ſunt. Hoc eſt ſi deus nõ deſerat pᷣdicãtem: cuius cor labiaq; cõſentiunt. Cæterũ
en qcõſitetur labiis & cor eius longe eſt a deo:& narrat iuſtitias eius:& aſſumit teſtamẽtũ pos ſuum:
rocl Noge & peccatoꝑꝶ ſordibus inꝗqnatur. Cum hoc nõ ſunt boni ſermones dei: Nec ſolum de peccatore: ſed
her de eo ꝗ gratiã nõ habet ſpiritalẽ.i. ꝓphetiæ ac doctrinæ: interpᷣtationis maiorũq; cariſmatũ: hoc di
Nn cendũu eſt:qd hiſtiutnodihs ſi uoluerit elemẽtoꝑꝶ cãs fideiq; ſuæ reddere rõnem. Quare deus qui
ae bonus & creator eſt oĩum ad ſolos tm̃ iudæos uenerit: & in ultimo iam ſeculo uocauerit natiões:
nõ habeat ſecum bonos dei ſermones: ſed de propria imperitia: etiam ea quæ bona ſunt dei uerba
ſi- contaminet. Quæ uerba rectæ ambulant & rectas aures requirunt. Et hæc quidem dominus pcipit
i populo ſucceſſori: eccleſiæ de gentibus congregatæ: ne inſultent generationi priſtinæ & aliena
non ſit ab opprobriis inſultando. Refert autem ipſe qui uerus eſt iudex & ſine perturbatiõe loqui-
dnn tur: quomodo in paſſione ſua iſtael ei contrarius fuerit. & hoc fecerit non ꝙ ſuo nõ credere potue-
ſe⸗ rit creatori: ſed ꝙ cõtra pacem ſuam omnia perpetraret. Vnde & ad hieruſalem ſermo eſt. S1 ſcires
ſt ea quæ ad pacem ſunt tibi: pace autem perdita pellem ſuam excoriauerunt: ideſt tulerunt a ſe dei
quo protegebantur auxilium: & quaſi nudas carnes abſq; cute & tegimine reliquerunt: ut quicqd
iin uidebatur eſſe pulchrum operiente deſuper miſericordia dei: hoc ilſa recedente præberet uiden--
nci⸗ tibus turpitudinem. recedente autem pace & auxilio dei quia reſtiterãt domiĩo de quo dicitur: Do
b⸗ minus conterens bella: ds nomen eſt ei: aduerſariis ſuis reſiſtere nõ potuerũt: ſed in oĩ certamine
ſeri uicti ſũt: nec fuit ꝗ cõtereret aduerſum eos bella naſcẽtia.Iuxta utrãq; pſonã hoſtiũ uel hoium qui
„ ees duxere captiuos: uel aduerſarioꝶ fortitudinẽ ꝗ aĩas eoꝶ cottidiæ iugulabant blaſphemando.
“ Mulieres populi mei eieciſtis de domo delitiaꝝ ſuax:a puulis eoꝝ tuliſtis laudẽ meã ĩ ppe⸗
Bo⸗ tuũ. Surgite ⁊ ite qꝛ non habetis hic regem:pp imũditiã ſuã coꝛumpetur putredine peſſima. P
i C Interprætatio ſeptuaginta: ſi tñ.lxx.eſt. Ioſephus eni ſcribit: & hebrei tradũt: ꝗnq; timn libros legis
of Moyſi ab eis trãſlatos & Ptolomeo regi cõtraditos. Et tm̃ diſcordat in pᷣſenti loco ab hebraica ue/
4 ritate: ut nec capita poſſimꝰ ex æquo ponere: nec eoꝶ ſimul ſnias explicare. Quãobrem noſtra pri
mum trãſlatio diſſeratur & poſtea ad eoſdẽ ueniẽ̃us. Adhuc cõtra populũ dei ſermo eſt:cui ſupra
ſk iam dixerat: ecõtrario populus meus in aduerſariũ cõſurrexit: & ſup tunicã palliũ tuliſtis :qd non
den ſolũ hoc egerint: ſed mulieres quoq;.i. matrõas: quo delicta ſua fecerint captiuas ire:Siue ſub meta
ti hora urbis iudæ: ꝗs & in Eſaia filias ſyon uocat: eo qd ſyõ metropolis fuerit. A puulis quoq; eaꝶ
tu tuliſtis inꝗt laudẽ meã in ꝓppetuũ: nullꝰremãſit in populo. Cunctis uel ĩterfectis uel captis q meos
eu pſalmos canebãt:ſed & pauci ꝗq ĩ babylõe ſuperãt:canere ſe nõ poſſe teſtãtur. Quõ ĩqut cãtabimus
u 5 cCcaticũ dñi ĩ terra aliena. Surgite itaq; & ite in captiuitatẽ: qa ĩ hac terra reqꝗẽ nõ hẽbitis: qᷓ pp ſcelera
o Ps. 36. ueſtra polluta ẽ: & mũdari ñ potuit:niſi lõgũ ſabbatũ antea cælebraret.ppea ãt dico uobis ñ hẽtis
u hic teqẽ: qa polluta ẽ terra ueſtra:& corrũpetur putredie peſſima. Captiuitate uidelicʒ uel babylõia
4 uel Romana: eo qd dñi ſanguinẽ hauſeritis. Iuxta utrãq;.n. hiſtoriæ ueritatẽ iĩtelligi pöot. LXX.
. CBuces populi mei ꝓijciẽtur de domibꝰdelitiaꝝ ſuaꝝ ꝑꝑ malas adinuentiões ſuas lecti ſunt.
CPoteſt hoc generaliter de iudaici populi principibus: ſacerdotibus: ac phariſeis accipi: qui poſt

Miero.liber R

paſſionem domini proiecti ſunt de urbe delitiarum ſuarum: in qua prius laſcirierant propter ma

las adinuentiones ſuas:& ſpetialiter de ſtirpe Dauid:Quia ſtatim ut natus eſt dominus defecit prĩ
ceps ex iuda: & dux de fœmoribus eius:ueniente cui repoſitum erat: & expectatione gentium ap/
parente: Sed & eccleſiæ quoq; principes qui delitiis affluunt: & inter epulas atq; laſciuias pudici“
tiam ſeruare ſe credũt: propheticus ſermo deſcripſit:quod eiiciendi ſint de ſpatioſis domibus: lau
tiſq; conuiuiis: & multo labore epulis: & eiiciẽdi propter malas cogitationes &pà ſua. Et ſi uis
ſcire quo eiiciendi ſunt euangelium lege.In tenebras ſcilicet exteriores ubi erit fletus & ſtridor dẽ
tium. An non confuſio & i gnominia eſt. Ieſum crucifſixum magiſtrum pauperem atq; eſurientem
farſis prædicare corporibus: Ieiuniorum doctrinam: rubentes buccas: tumentiaq; ora proferre. Si
in apoſtolorum loco ſumus:non ſolum ſermonem eorum imitemur:ſed conuerſationem quoq;
& abſtinentiam amplectamur. Sanctum utiq; eſt & apoſtolicum miniſterium uiduis & pauperi/
bus miniſtrare. Non oportet inqunt dimiſſo uerbo dei miniſtrare nos menſis. At nunc non dico
Pauperer non dico fratres: & qui rurſum inuitare non poſſint: ex quibus excepta gratia nihil aliud
epiſcopalis ſperet manus: ſed militantes & accinctos g adio: & ante fores ſuos iudices excubanti-
bus centurionibus & turmis militum: Chriſti ſacerdos inuitat ad prandium: Tota clerici urbe diſ/

curſant: quærunt exhibere iudicibus: quæ illi in prætoriis ſuis: aut inuenire non poſſunt:aut certe

inuenta non coemunt: Nec uero arbitrandum quod generaliter ad omnes hæc dirigatur ĩuectio:

ſed qd eos qui tales ſunt pulſet ſermo ꝓpheticus: & cõminetur eis ſupplitia: & tenebras ſempiter-
nas: ut ꝗq pudore & uerecundia nõ agunt pœnitentiã: ſaltem cõminatione pœnarum. LXX.
CPꝛopinquate montibus eternis. —
EEternos montes uel angelos intelligere poſſumus uel prophetas. De quibus & in pſalmo ſcrĩ/⸗
ptum eſt. Fundamenta eius in montibus ſanctis: & in alio loco:Leuaui oculos meos in mõtes un/
de ueniet auxilium mihi. Appropinquat autem eternis montibus qui non peccatis ſuis a beato//
rum contubernio ſeparatur: Quomodo Moyſes appropinquabat deo: non loco: ſed merito. Et ad

eos qui appropinquabãt eternis montibus. Ipſe dominus loquæbatur. Deus appropinquans ego:

& non de longe. Montes autem eterni ad diſtinctionem eorum uocantur: qui nõ ſunt etemi prin
cipum ſcilicet huius ſeculi montium tenebroſorum: qui cum erecti fuerint: uelut cedrus libani trã
ſeuntes cum mundo:locus eorum non poterit inueniri. Ixx.
CBurge ⁊ ambula quia non eſt tibi hic requies.

ECIubemur in nullis mundi rebus putare nobis requiem:ſed quaſi a mortuis reſurgentes ad ſub/
ſime tendere & ambulare poſt dominum deum noſtrum & dicere: Adheſit anima mea poſtte: qd

Luc.13. e.

ſineglexerimus & noluerimus audire dicentem: exſurge qui dormis & eleuare & illuminabit te
Chriſtus. Dormitabimus quidem: ſed decipiemur: & non inueniemus requiem: quia ubi chriſtus

illummat reſurgentem: quæ uidetur eſſe requies tribulatio eſt. Ixx.
¶Pꝛopter immunditiam conſumpti eſtis coꝛꝛuptione.

CPro eo quod diximus conſumpti eſtis: poteſt iuxta græcam intelligentiam in latino ſonare ſer

mone. Corrupti eſtis corruptione. Hoc autem ad eos dicitur qui uoluptati corporis & libidini ſer
uientes non ſolum animam ſed corpus quoq; ſuum corrumpunt: uoluptatum facti(quod eſt de-

terius) amatores. Poterat quoq; dicere: propter immunditiam corrupti eſtis. & ſenſus etiam abſq;
corruptione fuiſſet expletus. Nunc autem quia ait corrupti eſtis corruptione ad diſtinctionem mi

hi uidetur corruptionis ſalutaris dixiſſe. Iuxta quã apoſtolus loquitur. Et ſi quid foris homo no/

ſter eſt corrumpitur: ſed qui intus eſt renouatur de die in diem. Qui ſemper mortiſcationem Ieſu

portat in corpore ſuo: & exteriorem corrumpit hoĩem: & camem imperio aĩæ ſubiicit:iſte corrũ⸗

pitur quidem: ſed non corruptiue: quia corruptio illius ſalutaris eſt. lxx.
CFugiſtis neminèe perſequente.

CAd eos dicitur qui propter immunditiam corruptione corrupti ſunt: quod conſcientiapecca/-

torum etiam abſq;ʒ ſupplitiis reſiſtere hoſtibus & dimicare non audeant. Vnde & formidoloſi in
ſanctorum prælio ne terreant mentes fratrum ſuorum eiiciutur a caſtris: & ex acie repelluntur. Et
in maledictis leuiticis ad huiuſcemodi homines ſermo dirigitur. Perſequætur uos folii uox uolã-

Leui.z0. u.

tis: & fugietis nullo perſequente: Scio me in cuiuſdam commentariis legiſſe: exponentis Ioannis

euangeliſtæ principium: Omnia per ipſum facta ſunt & ſine ipſo factum eſt nihil. Hoc quod dici⸗
tur nihilad malitiam retuliſſe: rurſumq; ipſam malitiam ĩterprætatum eſſe ad diabolũ. Eſto quaſi
radu ipſum quod factum eſt ſine chriſto nihil: diabolum intellexiſſe: Si igitur malitia uel diabo-⸗
n; nihil eſt: & fugerũt qui corruptione corrupti ſunt: nullo ideſt nihil pſequente: diabolus eos eſt
pſecutus in nihili: qd ſi uidetur nimis coactũ: & cõtra ſcripture ſimplicitatem artifitio potius elogi
q uera interprætatiõe diſſertum: uel priorem uel quã ipſe reperit expoſitionem ſequatur.
Atinam nõ eſſem vir hñs ſpiritũ:⁊ mendatium potius loquerer:ſtillabo tibi in vinũ ⁊ i ebꝛie

tatẽ:⁊ erit ſuꝑ quẽ ſtillat᷑ populus iſte: cõgregans 2gregabo Jacob:totũ te in vnum conducam

—,6 — — — — —— ——ũ

ni eliquias iſrael pariter:ponam illum quaſi gregem in ouili:quaſi pecus in medio caularum:tu⸗
D mMmultuabuntur a multitudine hoium. Aſcendet enim pãdens iter ante eos:diuidet ⁊ tranſibũt
, Poꝛtam ⁊ egredietur per eam:ꝛ tranſibit rex eoꝛum coꝛam eis:⁊ dominus in capite eoꝛum.
C— Et in hoc capite multum. Ixx.interprætes ab hebraico diſcrepant: Vnde primum iuxta id quod
li nobis ab hebreis eſt traditum rholtenut ⸗ poſtea ſi dominus uoluerit de eorum tranſlatiõe tra/
Neci dtabimus O popule ludaice ad quOs eranihione: dugrurn teſtamenta: & lex & ex quibus chri-
le ſtus ſecundum carnem: cui unm neri us babiloniis uel Romanis dixi Surgite & ite in captiuita-
8 tem: quoniam non eſt uobis in terra iſta requies: quæ propter immunditiam ſuam corrũpetur po/
pulatione nouiſſima:Non me putetis uolentem loqui: & rædicaregaudentem: quod uenturũ op
hog tarem: & ipſe anathema eſſe pro fratribus meis qui ſunt Iſrahelitæ: Vtinam dem eo ſenſu loquerer
⸗ & ſanctum ſpiritum non haberem: & inter pſeudo prophetas potius computarer:ſolus perirem: &
ue non eſſent uera quæ dico: & tamen multitudo ciechter in filium dei: & non traderentur eternæ ca
it ptiuitati. Verum quia prophetarum & dei ſpiritu loquor:& a diuinitate miſſis prædico ueritatem
un⸗ Propterea ſtillabo tibi ſermonem meum:in meracum uinũ quod te inebriet: & cõruere faciat: Me
in autem ſtillante & futuræ captiuitati malũ canente: populus iſte meas ſuſcipiet pluuias:hoc eſt uult
Een non uult ſuſtinere. Habet qᷓ dico: & ne me uatem tätorum malorum arbitremini eſſe: Nunc quidẽ
tie⸗ ueniet prædicta captiuitas: ut agnoſcatis quia in me ſermo dei loquitur: qui ad omnes prophetas
iten fit: quo reticente propheta nõ loquitur: & dicit ueniam & humanum corpus aſſumã: naſcar de uir
1. ine: ſiue quia ita in carnis humilitate ueni: & non credidiſtis mihi: ueniam in cõſumatione mun-/
5. in maieſtate mea: cum angelis cæteriſq; uirtutibus: & tunc te totum congregabo iacob: tunc in
i/ de unum reducam reliquias Iſrael: & cum gentium populo in oliuo meo pariter copulabo: Tunc te
⸗ muro firmiſſimo ſepiam: & tanta erit credentium multitudo: ut ter caulas poſiti gregis tumultua/
10/ tio uincatur numerus: peccorum largitate: Ac ne forſitan putes quia dixi ponam illum quaſi gre/
tad gem in oliua:& quaſi peccus in medio caularum: de ouibus me loqui:intelli ge quod oues iſtæ ho
ggo: mines ſint: Sequitur enim tumultuabuntur a multitudine hominum: Tumulſtus uox plurimorum
brin eſt: & nimie multitudinis clamor prima ſpiratione emiſſus: Ne eſtimemus unius uocem ſed omni
ini um eſſe communem laudantium bonum aſtorem:qui ardua quæq; complanauerit: & ſuo equa/
uerit pede: dux itineris eorum ipſe ſit paradiſi ianua & dicat: ego ſum porta quo iter diuidente. &
procedente:& uiæ portæ tranſibit per eam credulum pecus. Paſtor autem iſte & rex eſt & dominuſ
„ unde ſequitur: Et tranſibit rex eorum corã eis: & dominus in capite eorum: Quod ſi uoluerimus
egd Act. 4, f. hæc omnia de rimd aduentu eius accipere:& totum Iacob & reliquias Iſrael ad apoſtolos & eã
inte referre multitudinem quæ in actibus apoſtolorum ſaluata eſt ex iudæis: Nõ oberrabit a ueritate ex
nchu poſitio tractatoris: hos eniĩ uere cõgregauit dominus in ouile ſuũ: & poſuit in medio caularum:&
ſecit iter ante eos in eccleſia & fuit fex eorum corã eis: & eſt dominus in capite eoꝶ ĩ ppetuũ .lxx.
SBpiritus ſtatuit mendacium: ſtillauit tibi in ninum ? in ebrietatem: ⁊ erit de ſtilla populi
* Puius congregandus congregabitur iacoo.
ri CNonut pleriqʒ eſtimant ſpiritus ſtetit mendax: ſed ſpiri tus ſtatuit men dati um:Legen dum eſt qd
rece pεναι &ανuÜͤα hoc eſt pſeudos: Quomodo enim in uulneribus putridis ne cancer
1ig ſerpat & emortuum corpꝰ uiuas carnes depaſcantur: medici ſtatuunt uulnus & urunt cauterio: uel
mmi puluere cautetrico: Ita ſpiritus dei finem poſuit mendatio ne ultra populus dei pſeudo prophe-
no, tarum uocibus ſubuertatur: Quod hic ſpiritus tam in nouo ꝗ in ueteri teſtamento ubicunq; ſine au
l gmento ponitur in bonam partem intelligatur: & ſepe diximus: & nunc ex parte ponimus ne cui.
io Gala.6.a. dubium ſit. fructus autem ſpiritus: Caritas gaudium pax: Et ſi ſpiritu uiuimus ſpiritu &ambulemus
te, Et alibi: Si autem ſpiritu opera carnis mortificaueritis: uiuetis: Et in ueteri teſtamento dans flatum
populo qui eſt in ea:& ſpiritum his qui calcãt eam:haud dubium ex præcedentibus quin terram ſi
nificet: qui enim calcant terrena opera & pedibus ſuis ſubiiciunt ea: Vtiq; nõ malum ſed bonnm
ed piritum merentur accipere: Econtrario malus ſpiritus ſemper cum additamento legitur Vt ibi:cũ
An autem ſpiritus inmundus exierit ab homine: Et ĩ alio loco:Increpauit ſpiritũ inmũdũ. Et ſpiritus
ul⸗ lun malus inuaſit ſaul: & cætera his ſimilia .Spiritus enim dei qui finem mendacio poſuit pſeudoq;
i prophetis:ipſe tibi ſtillabit uuarum uinum.quod lætificat cor hominis: & in ebrietatẽ qua inebria/
ni tus eſt noæ: Et de qua alibi dicitur: Comedite amici & inebriamini: Hæc autem omnis læticia &
, ebrietas ad comparationem ſapientiæ dei: quæ ut fluuius cæleſtem irrigat hieruſalem: ſtilla eſt: &
1 gutta permodica:nec dubitabunt ſapientiæ dei ſtillam in hominibus dicere:qui lapidẽ abſciſũ de
1 Z mõte ſine manibus legerint. & fatuum dei ſapiẽtius hominibus: & poſt quoq; ipſos ex pte cogno/
4 uiſſe: & ex parte prophetaſſe: De hac igitur ſapientia ideſt de ſtilla iudaici populi (non enĩ uenit ni
ſi ad oues perditas domus iſrael) Congregatus eſt iacob: omnis qui ſupplãtat eſau: eripit primi/
tiua eius ac benedictionẽ: & anteqᷓ naſcatur adhuc in utero poſitus plãtam piloſi fratris inuadit. x
ſ CCum omnibus ſuſcipiens ſuſcipiam reliquias de Iſrael.

PHiero.liber Primus

CCum ingt crediderit gentium populus & omnis orbis ad meam fuerit fidem adductus & intra-
uerit gentium plenitudo: Tunc enim reliquie Iſrael ſaluabũtur: I lle reliquiæ de quibus ẽ ſcriptũ
in regnorum libro: dereliqui mihi ſeptem milia uirorum qui non curuauerunt genua baal: Et de
quibus paulus: Ergo & in iſto tẽpore reliquiæ ſecundum electionem gratiæ ſaluæ factæ ſunt: De
quibus ſupra hic propheta teſtatur: Et erit dies illa populi huius con gregandus con gregabitur ia⸗
cob: ſed & ille reliquiæ quæ poſtqᷓ omnes ſuſcepti fuerint in fine ſuſcipiẽtur a deo: Et de quibꝰ nũc
dicitur: Cum omnibus ſuſcipiens ſuſcipiam reliquos Iſrael Vt iuxta id quod ſupra diximus. Con-
cludens deus omnes ſub peccato ut omnibus miſereatur. Ixx.
Ponam auerſionem eoꝛum ſicut oues in tribulatione reliquos de Iſrael. “
Quod poſtqᷓ omnes ſuſcepero ſuſcepturus ſum: Nunc intenm quia auerſi ſunta me ponã in tri/
bulatione: & coanguſtabo: & faciam ſedere ſine ſacerdote: ſine altari: ſine propheta. Vt quẽ per
beneficia non ſenſerunt intelligant per ſupplicia. Ixx. èM
EAuaſi gregem in medio cubili eoꝛum.
ESubauditur ponam non ſolum inquit auerſio eorum quaa me auerſi ſunt ponetur quaſi grex in
tribulatione: ſed propter quam tribulati fuerint:& anguſtiæ tempus expleuerĩt:Ponetur in requie
hoc eſt in cubili ſuo: Et tũc de hominibus cõmigrabunt ut & trãſcendant humanæ cõ ditionis ſta
tum & implebunt quod ſequitur: Exilient ex homimbus: Non ſolum autem illi exilient & abibũt:
Sed omnes ad quos fit dei ſermo: & qui humana uitia relmquentes conuerſionem diuinitatis imi
tãtur. & audiũt: Ego dixi dij eſtis & filii excelſi: oẽs: Exiliẽt ex hominibꝰ& quaſi ferũtur ad celũ. xx
CAſcendc per diuiſionem. CPræſens locꝰ quaſi proprium habet exordium & apoſtrophã
eloquii proph etalis: ad eum qui ſaluan cupit. Cui imperatur ut aſcendat per diuiſionem: quod qui
dem manufeſtius fiet: ſi de geneſi ſumpſerimus exemplum: Vbi naſcũtur gemini de thamar: cũ qua
Iudas patriarcha concubuit: Factum eſt inquit cum pareret & haberet geminos in utero: ipſo par/
tu unus protulit manum: & tulit obſtetrix & ligauit in manu eius coccinum dicens: hic egrædie/
tur prior. Cum autem contraxiſſet manum ſtatim e greſſus eſt frater eius. Et illa ait quare diuiſa eſt
propter te maceria: Et uocauit nomẽ eius phares: quod interprætatur diuiſio Et poſt hec egreſſus
eſt frater eius in cuius manu erat coccinum: & uocauit nomen eius zara: quod in lingua noſtra di/
citur ſemen uel oriens: Oſtendit ergo ſenior populus in quo erat ortus & ſemen anteꝗᷣ de gentibꝰ
eccleſia naſceretur manum ſuam in operibus: & poſtea contraxit eam audiens per Eſaiam. Manus
enim ueſtræ ſanguine plenæ ſunt. Cumq; ille contraxiſſet manum:& a iuſtitiæ ceſſaret operibus:
frater eius egreſſus eſt gentilium populus: Et propter ipſum diuiſa eſt ſepes: & deſtruxit dommꝰ at
q; ſaluator: ut ille poſſet incidere parietem qui erat in medio: & maceriam: duos populos ſeparantẽ
& fecit unum gregem: & duos creauit in ſemetipſo in uno nouo homine faciens pacem. Vnde &
obſtetrix prophetica loquens dicit ad phares populum iuniorem. Vt quid diuiſa eſt propter te ma
ceria: Si intellexiſtis exemplum de gentibus aſcende qui ſaluari cupis nequaꝗᷓ per ueterem populũ
ui manum contractam habet: ſed per nouum in quo uia chriſtus: in quo porta ieſus: per quem ad
patrem incedimus: ipſe enim ſoluit medium parietem & maceriam: ideſt obſcurita tem ueterum
prophetarum: & omnua antiq; legis apperuit ſacramenta: & diſſipata incedentis difficultate uiam
oculis oĩum reuelauit ut ꝗ uult pgere nullo irretiatur obice nec obſcuritatis caligie terreatur. LXX
¶ Ante faciem eoꝛum diuiſerunt ⁊ tranſierunt poꝛtam ⁊ egreſſi ſunt per eam:⁊ exiuit rex eoꝛum
ante faciem eoꝛum:dominus autem pꝛinceps erit. = ””MVMD
CPropterea dixi tibi aſcende per diuiſionem qui ſurexiſti cum chriſto: & ea queres quæ ſurſũ ſunt
Quia angeli ſiue pater & filius & ſpiritus ſanctus diuiſerunt quod uidebatur obſtare & fecerunt ui/-
am uolentibus ingredi: & quia aperto itinere iuaſerunt iter: non ſolum ingreſſi ſunt portam: ſed &
tranſierunt per eam: ingreſſi ſunt autem quia & rex eorum eandem ingreſſus eſt portam: & aperuit
eis iter: ut abſq; ulla difficultate graderentur: Ipſe enim dominus & rex & paſtor & uia eſt & porta:
Dicitqʒ ego ſum porta: per me qui fuerit ingreſſus: ſaluabitur & egredietur & paſcua inueniet: De
qua porta & alibi prophetatur: Hæc eſt porta domini: iuſti intrabunt per eam: quicũq; autem igreſ
ſus fuerit: non debet in eo ſtatu in quo intrauerat: permanere: ſed egrediatur ad paſcua ut intrando
exordium ſit in exeundo && in paſcua reperienda uirtutum perfectio. Qui ingreditur adhuc in ſe/
culo eſt: & ex creaturis intelliget creatorem: Qui autem tranſgreditur aſcendit uniuerſam creaturã
& omnibus quæ uideri poſſunt pro nihilo computatis inuemit paſcua: ſuper cælos & ſermone dei
neſcetur: Et dicet: dominus paſcit me & nihil mihi deerit. Hoc ideo ut intelligeremus & euangeli
cum teſtimonium: Ingredietur: & egredietur: & paſcua inueniet: Et quod nunc dicitur per ꝓphe/
tam Et tranſierunt portam: Qui tamen tranſitus & egreſſio abſq; chriſto rege noſtro tribui non po
teſt:qui rex & dominus eſt. Statim quippe connectitur:Dominus autem princeps erit.

CAPITVLVM TERTIVM
Et dixit

Eſa.lo.e.

3 reé. 19. d.
Ro. l. a.

Ge.38. g.

terin
gie
loſ
D
Fimi
phi
lcvi
ig
,
rche⸗
liekt
ler
tich⸗
Ntib⸗
mus
bus:
r
ante
deè

i

Huhper Micheam. c. iij.

dixit Audite pꝛincipes iacob ⁊ duces domus Iſrael:nũquid non veſtruʒ eſt ſcire iu
y ditiũ:qui odio habetis bonũ:⁊ diligitis malum:qui violenter tollitis pelles eoꝝ deſup
ueis ⁊ carnes eoꝝ deſup oſſibꝰeoꝝ:qui cõmederũt carnẽ populi mei:ꝛ⁊ pellẽ eoxꝝ deſuper
P excoriauerũt: ? oſſa eoꝝ cõfregerũt:æ cõciderunt ſicut in lebete:⁊ quaſi carnẽ in medio
olle:Tũc clamabunt ad dominum ⁊ non exaudiet eos:⁊ abſcondet faciem ſuam ab eis:intem⸗
pore illo ſicut nequiter egerunt in adinuentiombus ſuis. H
Manifeſte aduerſũ prĩcipes Iſrael ſermo eſt & ſub metaphora leonũ ſiue latronũ crudelitas eoꝶ
deſcribitur: qd ſpoliauerint paupes: & interfecerit eos: & camnes eoꝶ oſſaq; contriuerit: & quaſi in
medio ollæ ſic in urbe hieruſalem miſerabilem plebem afflixerint: & propter hæc improperatur
eis poſtea ſuppliciũ: In die captiuitatis uel a Nabuchodonoſor uela Veſpaſião & Tyto Et clament
ad dñm: & nõ exaudiat eos: & abſcõdat faciẽ ſuã ab eis: qa neꝗter egerit in ſcelenibꝰſuis. LXX.
CEt dicet Audite pꝛincipes Jacob reliqui domus iſral.
CCũu ſupioribꝰheæret ſentẽtia: ſupra enĩ dixerat: Dñs ãt priceps erit & dicet audite pricipes domꝰ
ĩiacob: & reliqui domus Iſrael. Pro reliquis domus exceptis. xx:omnes duces domus Iſrael tranſtu
lerunt. Dñs ergo ꝗ uiã fecit populo ſuo & egreſſus eſt ante faciẽ eorum: & ipſe priceps ſimplicio-/
ris populi: quẽ gregẽ uocat: his qui nolunt ſe præuiũ ſequi: ſed ſuperbiunt: & quaſi iudices popu-

liueſtigia illius nõ ſequuntur: comminatur & dicit:Principes domus iacob. & duces domus Iſrael

Quid eſt autẽ quod eos cogit audire: Non ueſtrum eſt inquit ſcire iuditium: ideſt non meremini
dei ſcire iuditium: qd ẽ abyſſus multa: & profundum muſtitiæ eius mẽs praua non inuenit: aut quo
modo poteſtis ſcire iuditiũ dei: qui odiſtis bonum & queritis malum: qui deteſtamini ſanctos pau
peres & honoratis diuites peccatores: Simulq; cõſideremus uerborum ſignificantiam: bona non
amare peccati eſt: Quanti ſceleris etiam odiſſe: & econtrario mala nõ fugere uicii eſt: etiam diligẽ/
ter inquirere. Poſt hæc deſcribitur ſeuicia iudicum & in ſubiectos crudeliras LXX.
CBiipientes pelles eoꝛum ab eis:ꝛ carnes coꝛũ ab oſſibus eoꝛũ:ſicut deuoꝛauerũt carnes po
puli mei:⁊ pelles ab eis excoꝛiauerũt:⁊ oſſa eoꝛum ↄfregerunt:⁊ conciderunt ſicut carnes in le-⸗
bete: ⁊ ſicut carnes in olla:ſic clamabunt ad dominum ⁊ non exaudiet eos:⁊ auertet faciem ſu⸗
am ab eis:in tempoꝛe illo eo quod peſſime egerunt in adiuentionibus ſuis.
Non ſuffecerat ſpoliaſſe abiectum gregem: ſed corpora quoq; eoꝶ afflixerunt duro imperio: &
oſſa eorum contriuerunt: ut quicquid in eis forte fuerat frangerent atq; cõtererẽt: quomodo ergo
illi ſpoliauerũt populum meum & nudaueruũt omni pulchritudine & decore: cutem & carnes &
oſſa miſſerũt in oll feruẽtẽ quã rex accẽdit aſſyrius: tradẽtes gregẽ meũ diabolo: & angelis eius:
ſic & ipſi cũ uenerit dies ultionis clamabunt ad dominũ: & non exaudientur: quia nec ipſi rogãtes
audierũt: & extendent manus ſuas ad dominum: & deus auertet faciem ſuã eb eis quia & illi auerte
runt a precantibus uultum: & hæc uniuerſa patientur quia peſſime egerunt in ſtudiis & uolup-
tatibus ſuis: & non reges fuere ſed tyrãni: nec præpoſiti ſed leones: neq; magiſtri diſcipulorum:
ſed lupi ouium:& ſatiauerunt ſe carnibus & incraſſati ſunt: & ſub pinguiſſima hoſtia interfectionis
& ſuppliciis dñi pᷣparati. Hucuſq; contra prĩcipes malos: Sequẽs uero ſermo aduerſus pſeudo pro
phetas eſt: & doctores peſſimos:qꝗ Pobui dei adulatõe ſupplãtãt pollicẽtes ſciẽnã ſcripturarum.
CBec dicit dominus ſuper pꝛophetas qui ſeducunt populum meum:qui moꝛdent dẽtibus ſu⸗

is.:⁊ pꝛedicant pacem:⁊ ſi quis nõ dederit in oꝛe coꝛum quippiam:ſanctiſicãt ſuper eum pꝛeliuz:
pꝛopterea nox vobis pꝛo viſione erit:⁊ tenebꝛe vobis pꝛo diuinatione.⁊ occumbet ſol ſuper pꝛo

phetas:obtenebꝛabitur ſuper eos dies: ⁊ confundentur:qui vident viſiones:⁊ confundẽtur di⸗

uini:? operiẽt vult ſuos oẽs:quia non eſt reſpõſũ dei:Aerũtñ ego repletus ſũ foꝛtitudie ſpũs
Ddomini:inditio ⁊ virtute:vt annũciem iacob ſcelus ſuum:⁊ iſrael peccatum ſuu. LxXx.

Hec dicit dominus ſuꝑ pꝛophetas qui ſeducunt populũ meum:⁊ moꝛdẽt dentibꝰſuis:⁊ pᷣdi/
cant ſuper eũ pacẽ ⁊ non eſt data in oꝛe eoꝛum:ſanctiſicauerunt ſuper eum pꝛeliũ:pꝛopterea nox
vobis erit diuiſione: ⁊ tenebꝛe erunt vobis ex diuinatione:⁊ occumbet ſol ſuper pꝛophetas:⁊
contenebꝛeſcet ſuper eos dies:⁊ confundentur: Qui vident ſomnia ⁊ irridebuntur arioli:⁊ lo/
quentur aduerſum eos omnes iſti quia non eſt qui exaudiat eos niſi ego impleuero foꝛtitudi-
nẽ in ſpũ domini:⁊? iuditiũ ⁊ potẽtiam vt annuntiem iacob impietates eiꝰ:⁊ Iſrael peccata ſua.
CLegim' fuiſſe pſeudo prophetas i iſrael:q ꝓpter dona pacẽ q eis data nõ erat pᷣdicabãt: & ſiquis
munera nõ dediſſet: quis ſanctꝰ eſſet irã dei nũtiarẽt illi eẽ uẽturã: Vñ nũc dicitur ad eos qd loquã
tur mẽdatia: & ſermo eoꝶ nõ ꝓphetia ſed diuinatio ſit falſa: neq; habeãt lumẽ ſed tenebras & erro
rẽ cũq;ʒ in cõtrariũ uerſa fuerit:ꝗᷓ ꝓmiſſerãt: tũc opiãtur cõfuſiõe: quia nõ erit ĩꝗt reſponſũ dei.iam
nec demones accipiẽt poteſtatem: ut eos ſua fraude decipiãt. muta erũt oracula: tacebit immund“
ſpũs & iuidere non audebit:Hoc pſeudo ꝓphæ loquẽtis iducitur illis falſa uaticinãtibꝰ:ignominia
& confuſione operti ſilebũt. Ego ꝗᷓ loquor a ſãcto ſpũ ĩſtitutꝰ loquor: & loquor iuditium dommi

& uirtutem. Cumqʒ; pſeudo prophetæ mordeãt dentibus & prædicent pacem: ego abſq; ulla for-

midine adnuntio iacob ſcelus ſuũ & Iſrael ꝑeccatum ſuum: quia pro deo uel idola uenerati ſunt:

MHiero.liber Primus

uel dei filium cruciſixerunt. Si autẽ juxta.xx.quod dicitur:hereticos uoluerimus accipere qui uere

pſeudo prophetæ ſunt:& dicũt hæc dicit dominus:& dominus non miſit eos. non errabimus: IIli
populum quondam dei errore decipiũt: & hoc faciunt. ut comedãt: eos uel ſimpliciter in accipien

dis muneribus uel in occiſione animarum eorũ.& promittüt eis pacem & regna cæleſtia:& dicũt
nõ neceſſe eſt ut uiuas continenter & ſanctæ: habeto fidem quam docemus: & omnia promiſſa do
mini conſequaris: quæ magis loquentes aduerſum eos iram domini concitant . & prælium in il/
los ſanctificant: Quãobrem o heretici qui putatis habere uos prophetiam: & imitamini eccleſiam
dei: Vbi eſtimatis eſſe uiſionem ibi nõ erit: & ubi iactatis uaticinium prophetale: ibi ſpiritus loquæ
tur inmundus: QOccidet enim ſol iuſtitiæ ſuper huiuſcemodi prophetas & uidebũt tenebras ſuas
&confundẽtur: Cumq; diuini magis ꝗᷓ prophetæ fuerint cõprobati: ridebuntur ſuper ſomniis ſuis
& populi qui ab eis pnius decepti fuerant contra eos loquentur: Tunc etiam ipſi magiſtri pœniten
tiam agent: & nemo eos exaudiet: niſi ego quem offẽderant & quia clemẽs ſum & nolo mortem
peccatoris ſed cupio ut reuertatur & uiuat: cum exaudiero eos dabo eis uirtutẽ ſpiritus mei: & im-
plebo eos iudicii mei fortitudine: ut qui prius populum blãdimentis decipiebant: Poſtea uero ad
nuntiãdo deterreant: & ad rectam reuocent uiam: & qui cauſa erroris fuerant incipiant mederi uul
neribus quæ intulerant: & eſſe occaſio ſanitatis. Animaduerti in preſenti loco poſſe aliquẽ dicere
Poſt peccatum ſi tamen uitia priſtina digna pœnitentia luerit. Vnde & dauid poſt adulteriũ & ho
micidiũ loquitur in pſalmo: Aſperges me I ſopo & mundabor: lauabis me & ſuper niuem dealba-
bor: Nec ſua tantum puritate contentus: ſed infert: Redde mihi læticiã ſalutaris tui: & ſpiritu prĩ-
cipali cõfirma me: cũqʒ hoc feceris: Docebo ait iniquos uias tuas & impii ad te conuertentur.
udite pꝛicipes domꝰ iacob:⁊ iudices dom iſrael:ꝗg abbominamini iudiciũ:⁊ oĩa recta per/
uertitis.qui ediſicatis ſion in ſanguinibus:⁊ hieruſalem in iniquitate. Pꝛincipes eius in mu/
neribus iudicant:⁊ ſacerdotes eius in mercede docebant:⁊ pꝛophete eius in pecunia diuinabãt
ſuper dominũ requieſcebant dicẽtes nũquid nõ dominus in medio noſtrum:non venient ſuꝑ
nos mala pꝛopter hoc:cauſa veſtri ſion vt ager arabitur: ⁊ hieruſalem quaſi aceruus lapidum
erit:⁊ mons templi in excelſa ſiluarum. LXX. “
CAudite hec duces domus iacob ⁊ reliqui domus iſrael:.Qui abhominamini iuditium ⁊ om
nia peccata peruertitis:qui ediſicatis ſion in ſanguinibus ⁊ hieruſalem in iniquitatibus:Ouces
eius in muneribus iudicabant:⁊ ſacerdotes eius in mercede reſpondebant:⁊ pꝛophete eius in
pecunia diuinabant:⁊ ſuper dominum requieſcebant dicentes:non ne dominus in nobis:non
venient ſuper nos mala: Iccirco pꝛopter vos ſion quaſi ager arabitur: ⁊ hieruſalem vt cuſto/
dia pomerij erit:⁊ mõs domini i locum ſalutis.
CNemo ambigit hieruſalẽ propter ſcelera quæ in hoc capitulo deſcribuntur fuiſſe ſubuerſam. Et
quia ſupra: uel ad iudices uel ad pſeudo prophetas præceſſerat cõminatio. Audite principes iacob
& duces domus I ſrael:Et poſt paucos uerſiculos:Hæc dicit dominꝰ ſuper prophetas: qui ſeducũt
populum meum: & reliqua Nũc generaliter: & aduerſum iudices: & aduerſum pſeudo prophetas
& contra ſacerdotes: & contra eos qui ſibi dei pollicebãtur notitiam: prophetalis ſermo texitur: &
arguit eos quod propter ſcelera eorum ſion quaſi ager aranda ſit: & hieruſalem uelut aceruus lapi/
dum corruiturã. & mons templi futurus in excelſa ſſſuarum. Videmus completa quæ dicta ſũt: oriſ
eloquium oculi probant:prophetiæ teſtis aſpectus eſt: hoc ipſum teſtimoniũ & ĩ hieremiæ uolumi
ne ſcribitur: Vbi & micheæ prophetæ fit mẽtio: & hieruſalem uaſtitas prædicatur. Iudices & prin/
cipes & domus iacob & domus iſrael ideſt & duarum tribuũ: non ſolum iudicium non faciebant:
ſed abhominabatur illud: & omnia recta peruertebãt: ne ſaltem parua iuſtitia remaneretĩ ciuitate:

hiere. 26.e

qui edificauerunt ſion in ſanguinibus: & hieruſalem in iniquitatenapinis pauperũ: cede ĩſontium

occiſione ſanctorum: Quod ſi quis de principibus magis ſentẽtiam:
cerdotes quoq; non docebant populum:niſi accepto præcio: & cum dicatur ad ſanctos gratis ac/-
cepiſtis: gratis date: illi dei reſponſum accepta pecunia proferentes: gratiam domini auara merce/
de uendebant: Et poſt hæc mala non intelligentes peccatum ſuum: quaſi ſceleribus redimerent ca
ritatem dei eſſe memorabant: & ſecundum impœnitens cor ſuum dicebant: Dominus in medio
noſtrum eſt: & non uenient ſuper nos mala: Quia igitur non egerant pœnitẽtiam: & ommis popu
lus ſecutus eſt principum & ſacerdotum prophetarumq; uitia: ſion quaſi ager arabitur: & hieru/

in muneribus iudicabat:ſa/

ſalem ſicut aceruus lapidum erit: & templum quod prius auro argentoq; fulgebat: in ruinas ul-

timas collabetur. Hoc contra populum iudæorum cuius uera captiuitas & extremæ ruinæ:
&& propter ſuperiora quidem ſcelera : ſed maxime propter effuſionem dominici ſanguinis
irrogatæ ſunt: Vnde & ſion quaſi ager arata eſt: & hieruſalem in tumulos uerſa ſaxorum.& tem//
plum illud quondam nobile atq; ſublime in extremos cineres comminutum: Si quis autem hæc
uæ de hieruſalem dicunturde ſion ad eccleſiam trãſferat:ipſa eſt enim domus iacob: & domus
1ſrael: ſecundum illud quod in Fſaia ſcribitur: Iacob puer meus ſuſcipiã eũ: Et illud ad timotheũ.
Vt ſcias quomodo teoporteatĩ domo dei cõuerſari qᷓ ẽ eccleſia:iſto ligdo ꝓuidetur:qd eres
M omus

ege⸗

liner
wlli
Pien

Deu:lilõ.d.

Act.3. a.

l. Re. 9. a.

3. Re. I4. a.

l. cor. 9.b.

domus ĩacob: & reliqui de domo ſrael: Siue ut melius in hebræo ſcriptũ eſt: Iudices domus I ſ

el non ſint alii niſi epiſcopi preſbiteri & diaconi: Qui niſi omni cuſtodia ſeruauerit cor ſuũ. abho/

minantur iudicium & uniuerſa recta peruertunt: q enim iuxta perſonã iudicant:& in diſceptatio
ne negotii nõ ualet cauſe meritum: ſed reorum potẽtia: nonne abhominantur iudicium & omnia
recta peruertunt. Põt ãt & aliter accipi quod principes domus iacob & iudices domus Iſrael ab/
hominentur deteſtenturq; iudiciũ: dei iudicis ſententiã declinantes: & omnem regulam ſcriptura
rum malis interprætationibus deprauãtes. Iſti edificant ſion in ſanguinibus & hieruſalem in ini
tate. Cum eni ſcriptura iubeat ne inducas impiũ in tabernaculum iuſtorum: & uirum ſanguinũ &
doloſum abhominetur dominus: Hi quoq; de aſſeclis ſuis ordinant clericos: & uitam eorum in/
ſcandalum populis exponentes: rei ſunt inndelitatis eorum qui ſcandalizãtur: Vñ dicitur expedi/
re homini ut mola aſinaria ligetur in collo eius & pcipitetur in profundũ:qᷓ ut ſcãdalizet unum de
minimis eccleſiæ. Cũq; ſacerdotes Malachias proheta angelos uocet: & os eoꝑ oraculum domini
ſit: ſne munerum acceptione non iudicant: legentes munera excecàt oculos etiam ſapiétiũ: & ſi
frenũ in ore auertunt increpationẽ: & cum dicatur ad ipſos: Nolite poſſidere aurum: & argentum
neqʒ aſinum niſi ueſtri ſint: Excutiatur de ſancti uiri manibus ẽt labore parata pecunia: uoces domi
ni uendicant. & de colũbis mercantur in templo: Sed & prophetæ hieruſalẽ in pecunia diuinabãt
neſcientes aliud eſſe prophetiã aliud diuinationem: nunꝗᷓ eni diuinatio in ſcripturis in bonã par/
tem accipitur: Non erit ait augurium in iacob:neq; diuinatio in iſrael: Videbant ſibi quidem pro/
phetæ: ſed quia pecuniam accipiebant: prophetia ipſorum facta eſt diuinatio. Petrus apoſtolus:
Argentum inquit & aurum non habeo: poterat utiq; Simoni mago uendere quod petebat: im-
mo poterat ſimulare uendẽtem: Spiritus enĩ ſanctus nec uenundan: nec emi Poteſt ſed oblatam
pecuniam cum offerẽte dãnauit: Nunc uideas prophetas hieruſalem non habere prophetiam: in

domino requieſcere: & dicere non uenient ſuper nos mala: quorum cauſa ſpeculatorium dei ho/
ſtili aratro diuiditur: & locus quondam pacis ruinis plenus fit: & templũ in uepres ſpinaſq; cõuer/

titur: & eſt habitaculũ beſtiarum. Nec quemquam moueat illud quod in primo regum libro le-

gimus: ſaul uolentẽ ire ad ſamuelẽ dixiſſe puero ſuo ad eum ſe ire non poſſe: quia præcium quod
offerret ꝓ uaticinio nõ haberet: & puerum reſpondiſſe: ecce inuenta eſt in manu mea quarta pars

ſicli pecuniæ: & dabo uiro dei & annunciabit nobis uiã noſtram: non enim ſcriptũ eſt quod ſamu
el acceperit: aut quod illi obtulerint: quin potius a propheta paſcũtur & inuitanturad prandium.
Sed fac eum accepiſſe ſtipes magis eſtimanda ſunt quam munera prophetiæ: Siclus enim ui giti
obolos habet & quarta pars ſicſi quinq; fũt oboli: Et noſtri igitur ſacerdotes ſi uolunt uẽdere pro
phetiam & colubas in cathedris ſuis proponere: quas dominus flagello ſubuertit: qui utinã non
præcium uillarũ: ſed quinq; obolos accepiſſent: Hoc ipſũ ſonat & in tertio regnorum libro quod
uxor hieroboã infirmante filio pergit ad Achab hominem dei & defert ei panes & uuas paſſas &
uaſculum mellis: Dicitur enim quid ſecũ illa portauerat: & tamen propheta non dicitur accepiſſe:
Quippe cũ & corripuerit eã & uenturum luctum prædixerit: Licet potuerint ii qui ad ariolos ire

coſueuerãt(quia multi diuini & arioli erant in Iſrael) mala conſuetudine eſtimaſſe id ipſum etiam

de prophetis: & uoluiſſe ſanctis uiris offerre: quod diuinis offerre conſueuerãt: & tantũmodo ſcni
ptura narraſſe quod illi uoluerint:nec tamen intuliſſe quod ipſi aut offerre auſi fuerint:aut prophe
tæ acceperint: Apoſtolus Paulus qui altari inquit ſeruiunt & de altari participãtur & uiuũt: Permit
titur tibi o ſacerdos ut uiuas de altari non ut Iluxuries. Boui trituranti os non clauditur: ſcimus iſta
& tamen licentia hac apoſtolus non abutitur: & habens uictum ueſtimentumq; contentus eſt: no/

cte & die laborat manibus (uis: ne cui grauis ſit: Et iurat in epiſtolis ſe ſanctæ & ſine auaritia in xpi
euangelio conuerſatũ: & non ſolũ de ſe ſed de diſcipulis quoq; ſuis hoc ipſum aſſerit: quod nullũ
miſerit qui ab eccleſiis aut poſſet aliquid: aut uellet accipere: Si autem gratulatur in quibuſdã epi/
ſtolis: & mittentiũ munera beniuolentiam dei appellat: non tã ſibi cõgregat ꝗᷓ pauperibus ſancto/
rum.qui erant in hieruſalem: Sancti autẽ pauperes hi erant in hieruſalem: qui primũ in chriſto cre

diderant de iudæis: & piecti a parẽtibns & cognatis atq; affinibus ſuis: tã poſeſſiones ꝗqᷓ uniuerſam

ſuppellectilem ſacerdotibus templi ac populo uaſtante perdiderãt. Si tales pauperes fut accipiant
Si autem ſub occaſione pauperum paucæ ditãtur domus: & in uitro ac uaſe fictili aurum comedi/
mus: aut cum theſauris mutemus & ueſtes: Aut pauper habitus non quærat diuitias ſenatoꝑꝶ: Qvid

prodeſt circa collum ad abſtergendos ſudores linteolum non habere: Quid iuuat eſſe monachi-

tonas & præferre habitu paupertatẽ: cum marſupiũ noſtrum uniuerſa pauperũ turba ſuſpiret: Pro/
pter hoc cauſa noſtra qui tales ſumus: ꝗ ſion ediſicamus in ſanguine: & hieruſalẽ in iniqtate: q iudi

camus in muneribꝰ: qui in mercedibus res põderamus: qui in pecunia diuinamꝰ: Et ſup hoc fictam

nobis ſanctimoniã uendicantes dicimus: Nõ ueniẽt ſuper nos mala. Audiamus ſétẽtiam dñi quæ
ſequatur: Sion & hieruſalẽ & mõs templi ſpeculatoriũ: & uiſio pacis: & tẽplũ chriſti in cõſumatio

ne & in fine:q; refrixerit caritas & rara nides fuerit. quaſi ager arabitur & redigetur ĩ cumulos: & erit
ſup excelſa ſiluarũ ſiue ĩ cuſtodia pomoꝶ:ut ubi ample quõdã domꝰ erãt & abſq; numero acerui

frugũ: Ibi uix parua ſit caſula ſexuans ſpeciem ciborum reſectionem anime non habentium.

iero.liber

D Capitulum Quartum. .
erit in nouiſſimo diex mons domus domini pᷣparatus in vertice montiũ:⁊ ſublimis
N ſuper colles:? fluent ad eum populi:⁊ pꝛoperabunt gẽtes multe ⁊ dicent: Nenite aſcen⸗
aamus ad mõtem domini:7 ad domum dei iacob: ⁊ docebit nos de viis ſuis:? ibimus
ſin ſemitis eius: quia de ſion egredietur lex:⁊ verbuʒ domini de hieruſalẽ:⁊ iudicabit in
ter populos multos:⁊ coꝛripiet gentes foꝛtes:uſq; in longinquum: ⁊ concident gladios ſuos in
vomeres:⁊ haſtas ſuas in ligones:non ſumet gens adu erſum gentem gladium:⁊ non diſcent vl
tra belligerare:⁊ ſedebit vir ſubtus vineam ſuam:⁊ ſubtus ſicum ſuam:⁊ non erit qin exterre
at. quia os domini cxercituum locutum eſt: quia omnes populi ambulabũt vnuſquiſqʒ in nomi
ne dci ſui: Nos autem ambulabimus in nomine domini dei noſtꝛi in eternũ ? ultra: In ülla die
dicit dominus congregabo claudicantẽ:⁊ eã quã eieceram colligam:⁊ quꝗ afflixeram conſola/
boꝛ:⁊ ponam claudicantem in reliquias: ⁊ eam que laborauerat in gentem robuſtam:⁊ regna-
bit dominus ſuper eos in montem ſion:ex hoc nunc⁊ vſq; in eternum. LXX.
CEt erit in nouiſſimo dierum manifeſtus mons domus domini:preparatus ſuper verticẽ mõ/
tium:z eleuabitur ſuper colles:⁊ feſtinabunt ad eum populi ⁊ ibunt gentes multe? dicent:ANe/⸗
nite aſcendamus montem domini Jacob:⁊ oſtẽdet nobis uiam ſuam:⸗ ambulabimus in ſemi⸗/
tis eius:quia de ſion exiet lex:? verbum dominmi de hieruſalem:⁊ indicabit populos multos:? ar
guet gentes foꝛtes vſqʒ in longinquum:⁊ cõcident gladios ſuos in aratra:⁊ haſtas ſuas in fal⸗
ces:⁊ vltra non tollet gẽs contra gentem gladium:? neqᷣꝙᷓ diſcẽt belligerare:⁊ requieſcet vnuſ/
quiſqʒ ſub vite ſua:⁊ unuſquiſq; ſub ficu ſua:⁊ non erit qui exterreat:quia os domini omnipoten
tis locutum eſt. ⁊ hec:Quia omnes populi ibunt vnuſquiſq; in vita ſua:Nos autem ibimus in
nomine dei noſtri in eternum ⁊ ultra:In die illa dicit dominus congregans congregabo eã que
contrita eſt:æ que eiecta fuerat ſuſcipiam:⁊ quos repuleram:⁊ ponam contritam in reliquias: ?
repulſam in gentẽ fortẽ:ꝛ regnabit dominus ſuper eos in mõtẽ ſion:ex hoc nũc ⁊ vſq; in ſeculũ.
CQuia principes iudæorum abhominati ſunt iudicium: & omnia recta peruerterant & edificaue/
rant ſion in ſanguinibus: & hieruſalem in iniquitatẽ: & non ſolum hoc fecerant:uerum in muneri
bus iudicauerãt: & ſacerdotes hieruſalem in mercede reſponderant. & prophetæ ei in pecunia di/-
uinauerant: & propter eos ſion quaſi ager aratus erat:& hieruſalem in tumulos lapidum corruerat
& mons templi dei deſolatus in excelſa ſiluarũ:Iccirco nũc derelicta domo eorũ atq; deſerta: Quã
do filius dei egrediens de templo ait: ſurgite eamus hinc: & relinquætur uobis domus ueſtra deſer
ta. Angeli quoq; Ioſepho referente dixerunt tranſeamus ex his ſedibus: Pro monte ſion mons do-
mini euaius eſt: De quo ad principẽ tyri dicitur: & uulneratus es a monte domini. Iſte autẽ mõs
domini in nouiſſimo dierum oſtenſus eſt: quando appropinquabit iſti regnum cælorum: Si qui-
dẽ in cõſumatione ſeculoꝶ in reprobationẽ peccati: per hoſtiam ſuam ſaluator noſter apparuit:&
undecima hora ad cõducẽdos operanos uenit: Et completa illius paſſione Ioannes loquitur: no/-
uiſſima hora eſt: In ſex milibus enĩ annis: ſi quingenti anni per horas diei ſingulas diuidantur: no
uiſſima hora conſequenter dicetur tẽpus fidei gentiũ. Et manifeſtus inquit erit mons domim præ
aratus ſuper uertices montiũ: Manifeſtus erit qui ante fuerat occultus: & præparatus non ſolũ in
montibus: ſed ſuper uertices montium: Moyſen & prophætas qui de eo uaticinati ſunt: Licet eniĩ
omnia ſancta conſcripſerunt tamen ad comparationem prophetiæ in qua ſaluatoris aduentum
rophetauerũt: humiſia ſunt cætera: & neꝗᷓꝗᷓ uſq; ad uerticem montium pertingentia: & exaltabi/
tur inqt ſuper colles: nhomo quidem apparuit & formam ſerui accepit, & mortem crucis ſuſtinuit:
ſed exaltauit eum pater & dedit ei nomen qd eſt ſuper omne nomen: & ad conuerſationem illius
uniuerſa uita hominum cõparata. Capi dicuntur & ualles. Ad hc ergo mõtem qui præparat eſt
ſup uerticem montium: & exaltatus ſuper colles feſtinabunt:ſiue ut in hebreo habetur:fluẽt om/
nes populi: ldeſt in morem fluuiorũ turbe innumerabiles congregabuntur: Feſtinarunt ãt popu
li quãdo in eum pariter crediderunt. Parthi: & medæ: & elamitæ: & habitãtes meſopotamiam iu/
dæam: & capadotiã: pontum: & aſiam: phrigiam: & pamphiliam: ægyptum: & partes libiæ: ꝗ eſt iu Act.2. b.
xta cyrenem: & aduenæ romani: Iudæi: & proſeliti: cretes: & arabes: Nonne uobis feſtinaſſe uiden/
tur ad montem: quibus dictum eſt ſeqmini me: & faciam uos piſcatores hominũ: & protinus ſecu
ti ſunt ſaluatorem. Rurſumq; de iacobo & ioanne ſcriptura refert:quod relicta naue & patre ex flu
Gibus ſeculi feſtinauerũt ad mõtem. Et matheus publicanꝰaudiẽs ſeqre me ſtatĩ cucurrit: Sed & il
lud ĩ euãgelio qñ ſecutæ ſũt eũ turbæ multæ de galilea: &decapoli &hieroſolimis & iudæa & trãſ Luc. 6. a/
lordanem & curauit eas: Feſtinãtes populos probat: Populis autẽ feſtinãtibus gentes quoq; pluri/
mæ ibunt ad mõtem:totꝰ ſcilicet orbis in eum credens & dicet: Ita & ad uexillum ſe patibuli mu

tuo prouocãtes: Venite aſcẽdamus in montem domini. Aſcenſione opus eſt ut quis ad xpᷣm uale Eſa.2.4.

at puenire & ad domũ dei iacob. Eccleſiã quæ eſt domus dei: Colũna & firmamẽtü ueritatis. Por
ro qd iacob ſaluatorẽ ſignificet:ut ſupra diximus: lacob puer meus ſuſcipiam eũ. Sed & hoc uidẽt
ad eos quibus locuti fuerãt: Venite aſcendamus in mõtẽ domini & in domum dei iacob: & addẽt
Vt oſtendat nobis uiam ſuam: quam uel in angelis intellige eccleſiis preſidentibus. uel in ſcriptu
ris ſanctis

4

N

laf

E

in
ſeen⸗
din 55.93.
win
ban
nn
ludi
c⸗

ten
1
ſeni⸗
t
infal⸗
pnuſ⸗
0
ne
s.:
uli.
icae⸗
ner
nach,
wernt
Qi
Efſac.
mös
di
mird
mun⸗
mr
in Acd. 2. f.
ai
tt
letme
t
inOH
c
ha
klfn
Aol
ud Nrt Eſa. 2,2.
po⸗

4 u
t
let
let
dun

Super Gaicheam. c.iiii.

ns ſanctis quæ uiam domini præoſtendunt: & eum qui dicit ego ſũ uia: & ambulemus in ſemitis
eius: I n apoſtolis ſcilicet per quos in chriſtũ credidimus: de ſyon eni lex egreſſa eſt ſpiritalis: & ad
gẽtes dei ſermo trãſibit de hieruſalẽ: qui iudicauit inter populos multos: Pater enim omne iudici⸗-
um dedit filio: & corripiet gẽtes multas uſq; ĩ longinquũ ds ãt apphendit ſapiẽtes ĩ aſtutia eoꝑꝶ: &
cognouit cogitatiões ſapientiũ qm̃ uanæ ſũt: diiudicat ãt ĩter populos ꝗ ſalute di gni ſũt:& ĩdigni:
& ĩ ei aduẽtu oẽ bellãdi ſtudiũ cõfertur ad pacẽ:In aratra gladii mutabùtur: haſtæ cudẽturĩ falees:
gẽs bellare deſinet contra gẽtẽ: Nemo pugnãdi neceſſitate pugnare condiſcet: Ta taq; erit requies:
ut non ſolum in urbibus: ſed in uiculis quoq; & agris ſit unuſquiſq; ſecurus: & hoc fiet quia os do-
mini locutum eſt: At primũ quidem iuxta litterã anteꝗᷓ naſceretur nobis puer: cuius principatus in
humero eius: totus orbis plenus erat ſanguine: populi contra populos: reges contra reges: gentes
dimicabant aduerſũ gentes: Deniq; etiam ipſa romana respublica bellis lacerabatur cimilibus: Cin
na Octauio: & Carbone pugnãtibus. Sylla & Mario: Antonio: & Catilina: Ceſare: Cneo põpeo Au
guſto & Bruto: Eodẽ auguſto & Antonio: In quorum pᷣliis uniuerſa ſanguinẽ regna ſuderũt: Poſt
ꝗ autẽ ad imperium xpi:ſingulare I mperiũ roma ſortita eſt: apoſtoloꝶ itineri peruius factꝰ eſt or-
bis: & aperte ſunt ei porte urbiũ: & ad prædicationẽ unius dei ſin gulare Imperiũ conſtitutũ eſt. Po
teſt quoq; hoc qd dicitur concident gladios ſuos in aratra & haſtas ſuas in falces: & tropologice ac
cipi:icam ad fidẽ chriſti: ita effrenata cõuicia eſſe depoſita: ut mittat unuſquiſq; manũ ſuper ara
trum: & non reſpiciat poſt tergũ: & contumeliarum iacula haſtaſq; confringens: fructus metere cu
piat ſpiritales: Vt laborantibus aliis nos intremus labores eorum: & dicatur de nobis: Veniẽtes au/
tem uenient in exultatione: portantes manipulos ſuos: Nũc nemo pugnat aduerſus aliũ: Quia le/
Finn beati pacifici:Nemo diſcit contendere in ſubuerſionẽ audientium: ſed ponit ſilentium ori
uo & tacet: quia tempus malum eſt: Et requieſcet unuſquiſq; ſub uite ſua ut præmat uinum: quod
exilarat cor hominis: ſub uite illa cuius agricola pater eſt: & ſub ficu ſua dulcia ſpiritus ſancti poma
decerpẽs caritatem: gaudium: pacem & reliqua: Hæc autem omnia ac idem ſecundum utrq; ex-
poſitionẽ quia domini uerba ſunt uera: & eius dixiſſe feciſſe eſt: Omnes populi ibunt unuſquiſq;
in uia ſua:Nos uero ambulabimus in nomine domini dei noſtri in ſeculum & ultra. Cunctis inqui
unt nationibus euntibus iuxta errorem ſuũ: Nos ad montem domini feſtinauimus & diximus Væ
nite aſcendamus in montẽ domini & in domum dei iacob & ambulauimus in nomine chrſſti do
mini noſtri: quia ipſe eſt mons qui deus eſt. In illa die in qᷓ lucebit ſol iuſtitiæ congregabitur illa qᷓ

fuerat añ trita: & ꝗᷓ expulſa erat ſuſcipietur: & adhuc cõgregabitur ut ponatur ĩ reliqis & derelicta

in gentem fortem: Niſi enim domin“ ſabaoth reliquiſſet nobis ſemẽ: quaſi ſodoma eſſemus: & q̃ſi
gomorra ſimiles fuiſſemꝰ: Sed & iuxta hebraicũ pulchre. Cõgregabo ĩꝗt claudicãtẽ eã qᷓ male am
bulauerat. Et ad quã Helias dixerat. Vſq; quo claudicatis: cuiꝰ pes ſcãdalizatꝰ fuerat abſciſſus. Quã
abiecerã: & cui dederã libellũ repudii colligã. Et quã afflixerã captiuitatibus uariis & ultra dederã
diadolo &g,elis eiꝰ. At ne ſtati diligẽs lector oppõat. Quõ cõgregatã aſſeris claudicãtẽ &collectã
eã ꝗ fuerat eiecta cũ iudæi in indelitate pmãeãt: Audiat de priĩa xpi dici eccleſia qᷓ credidit ex iudæ
is:De q̃ fuerũt apoſtoli: ſuꝑ ꝗᷓ in actibꝰapoſtoloꝶ Luchas dicribit qd ĩ una die crediderit tria milia:
ẽt alibi ꝗnq; milia. Et de ꝗbꝰIacobꝰ loꝗtur ad Paulũ uides frater Paule quanta milia ſũt de iudæis
credẽtiũ: & oẽs hi emulatores legis ſũt: ſed &ſignificãtiã cõſidera ꝓphetalẽ: nõ dixit ponã claudica
tẽ totã ſaluã: ſed ponã claudicãtẽ in reliqas: ut reliqæ & electio ſaluæ fiãt: & eã qᷓ laborauerat in gẽ/
tẽ robuſtã: in nomẽ uidelicet Xxpianiiiqch nõ gladios:nõ ignes:nõ tormẽta ſupabũt. Vide fidem &
paſſionẽ martyge: & de robuſta gẽte nò ambiges:& regnabit dñs ſup eos.i. ſup gẽtes multas: & ſup
reliqas claudicãtes in mõte ſyon: In eccleſia: in ſpecula: cõtẽplatiõe uirtutũ: a pnᷣti ſeculo: & uſq; in
futuꝑꝶ: Si ꝗs auũt uoluerit hoc qd dicitur cõgregabo eã qꝗᷓ cõtrita fuit: & eiectã ſuſcipiã & cætera: de
aĩa humana ĩtelligere: qd ante aduẽtũ xpᷣi uarũs paſſionibꝰuitiiſq; ſeruierit: & qᷓſi erronea & morbi
da ouis lupoꝶ fuerit laniata morſibꝰ: nõ errabit:Dũ tñ nouerit eam ꝗᷓ cõtrita fuerat & afflicta ſub
dñi poſtea regno futurã: & uicturã in ſyon ad priſtinũ montẽ boni paſtoris humeris reportãdam.
Sciẽdũ quoq;ʒ qd hoc capitulũ qd nũc expoſuimus.Et huic ſimile de Eſaia:iudæos & eoꝑꝶ hereſis

heredes ad mille annoꝶge referre iĩpiũ xp̃i atq; ſanctoꝑꝶ. Et illud qd dicitur. Oẽs populi ambulabunt

unuſquiſq; in noĩe dei ſui: I ta ĩterpᷣtari unãquãq; gentẽ cũ idolo ſuo torqri & mitti in ignẽ etemni
ſupplitii: Sed ex cõſequẽtibus arguũtur nõ de fine ſeculoꝝꝶ hoc dici: ſed de primo aduẽtu xp̃i ĩ quo
colſigũtur reliqæ claudicãtes & gentes añ ſaluãtur. Igit Eſaias huiuſcemodi poſuit teſtimoniũ. Ser
mo ꝗ factus eſt ad Eſaiã filiũ Amos de iudæa & hieruſalẽ: ꝗ erit in nouiſſimis diebus mãifeſt mõs
dñi:& domus dei ſup ſumitatẽ montiũ: & exaltabit᷑ ſuꝑ colles: & ueniẽt ad eũ oẽs gẽtes & ibũt na
uões multæ: & dicẽt: Venite aſcẽdãus in mõtẽ dñi & in domũ dei lacob: & annuntiabit nobis uiã
noſtrã & ambulabimus in ea:de ſyon.n. exiet lex & uerbũ dñi de hieruſalẽ: & iudicabit ĩter gẽtes
multas: & arguet populũ plurimũ: & cõcidẽt gladios ſuos in aratra: & z⸗inibynas ſuas in falces: & ũñ
ſumet gẽs cõtra gẽtẽ gladiũ: & nõ diſcẽt ultra belligerare. Significãtes qᷓ dicit: qd ſermo dei egre/-

diẽs d hieruſalẽ: iudicet iter gẽtes multas: & arguat ꝓpe populũ iudæoꝶ. Nos. n. ꝗſi pctõres iuxta

opũ noſtroꝶ mẽſurã iudicabit:Illos uero ut ĩpios & negatores ñ iudicabit:ſed arguet cõdẽnatos.
FINIT LIBER PRIMVS IN MICHEAM PROPHETAM. m

Vrologus in libꝛũ ſecũdũ ſuper Oicheã.

DIVI HIERONYMI PROLOGVS IN LIBRVM SECVNDVM SVPER MICHEAM.
PROPHETAM AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.

1 Emper inuidis reſpondemus: quia non ceſſat inuidia: & librorum no/
ſtrorum exordia æmulorum maledicta computãt. Quia uulgo iactãt
meſ ſterilis ieiuniiq; ſermonis: quaſdam ineptias ſcribere: & cum loqui
neſciam tacere non poſſe. Itaq; obſecro uos Paula & Euſtochium: ut ad
huiuſcemodi latratus claudatis aures: & infantiam (ut dicunt) meam:

nem oris mei. Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute mul/
ta. Moneo autem tauros pingues: qui circũdederunt me: ut quieſcant

'’ orationibus adiuuantes impetretis mihi iuxta apoſtolum adapertio/

Ps.

4 S”deſinant maledicere: & maleſfacta nobis non apponant ſua. Nam qd

adicunt: Origenis me uolumina cõpilare: & cõtaminari non decere ue/
EEWEterum ſcripta: quod illi maledictum uehemens eſſe exiſtimãt eandem
RMRHlaudem ego maximam duco: cum Illum imitari uolo quem cũuctis pru
dentibus & uobis placere non dubito. Si enim criminis eſt grecoꝶ benedicta tranllerreraccuſeru
Ennius & Maro Plautus Cerilius & Terentius. Tulius quoq; & cæteri eloquẽtes uiri: qui non ſolũ
uerſus ſed multa capita & longiſſimos libros ac fabulas integras tranſtulerunt: Sed & Hilarius no
ſter furti reus ſit: qui in pſalmo quadrageſimo:ferme milia uerſuum ſupradicti Origẽis ad ſenſum
uerterit. Quorum omnium emulari exopto negligentiam potius ꝗᷓ iſtorum obſcuram diligen//
tiam: uerum iam tempus eſt alterum in Micheam librum cudere: & tranſcendentia hydræ capita

ropalo concutere prophetali. FlINIT PROLOGVS.
DIVI HIERONYMI EXPLANATIONVM LIBER SECVNDVS IN MICHEAM PRO-
PHETAM AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM. .
PT tu turris gregis nebuloſa filia Syon:vſqʒ ad te veniet:⁊ veniet po
teſtas pꝛima regnum filie hièruſalem:nunc quare meroꝛe contrabe/

pꝛehendit te doloꝛ quaſi parturientem. LXX.
CEt turris gregis caligoſa filia ſyon:ad te veniet ⁊ ingredietur pꝛi
cipatus pꝛimus regnuʒ de babylone filie hieruſalem:⁊ nüc quare co
gnouiſti mala:nunquid rex non erat tibi:aut conſilium tuum perijt:
quia obtinuerunt te doloꝛes ſicut parturientem.
àCTurrem grægis nebuloſam ſiue ſqualentem: quod hebraice dicitur
Oſel: nullam aliam debem' accipere niſi illam de qua Eſaias ait. Et edi
—— kficaui turrem in medio eius: ideſt uineæ. Vinea autem domini domus
eſt iſfrael:Hæc turris ꝗᷓdiu habet torcular ideſt altare: &in circuitu maceriã: auxilia uidelicet angelo
rum: & non ingredietur diabolus aper in uinea. non eſt ſqualida non eſt tenebroſa: ſed a domino
lucente ſortita uocabulum:appellatur ciuitas:quæ in monte ſita latere non põt.Turris igitur quõ/
dam grægis & populi dei⸗ Quia peſſimi colomi interfecerunt patris familiæ filium: nunc ſqualida
eſt & deſtituta & ſub nomine iſrael clamat in eſaia de terra. Et hæc turris filia eſt Syon: Siue ut Sy/

ris:nunquid rex non eſt tibi:aut conſiliarius tuus perijt:quia com/

1 ſa. .a.

machus uertit in græcum: 1 pſa eſt filia Syon: & uſq; ad hanc ueniet deus uel poteſtas prima: quæ

poteſtas regnum eſt filiæ hieruſalem. Venit autem ad hanc turrim prima poteſtas ſiue principatus
primusulle qui dixerat. Ego alpha & o primus & nouiſſimus. Qui ex perſõa aſſumpti homims ait
in prouerbiis. Dominus creauit me in principio uiarum ſuarum: in opera ſua: ſiue ut in hebreo ſcri
bitur. Dominus poſſedit me:ihabuit quid ſignificat & uenit poteſtas prima: & regnum filiæ hieru/

Apo.i.b.
pro. 8:c.

ſalem: ut poſt prima fieret & ſecunda:ſicut ipſe loquitur confidenter. Ego ſum lux mundi: ſed & ui

neam ueram ſanctos in euangelio uocans. De credẽtibus autem per hieremiam loquitur. Ego plã
taui uineam frugiferam totam ueram. Et cum ſit panis uiuens de cælo deſcendẽs: diſcipulis de-

dit: ut appellentur panis. Vnde & apoſtolus Paulus loquitur confidẽter. Omnes enim unus panis

Hiere.2. c:

ſumus.In hunc igitur modum ingreditur poteſtas prima: & regnum in hieruſalem: ut in ea pote
ſtate credentes faciat regnum. Hoc quod in quibuſdã libris legitur. Et ingredietur principatus pri

mus regnum filiæ ſyon: de babylone: ſciamus additum eſſe: qnia nec in hebreo nec apud alios ha/

betut interprætes. Et uidetur mihi quidam de captiuitate ſenſiſſe babyloniæ: quod populus inde

egrediens uenit hieruſalem: ſequitur. Et nũc quare mœrore cõtraheris: ſiue ut in. lxx. ſcriptum eſt:
& nunc quare cognouiſti mala: ad quã uenturus eſt: inquit dominus & poteſtas prima & regnum.
Quare nunc mœrore cõtraheris: aut quare cognouiſti mala. Statimq; reſpondetur & dicit. Quia
rex non eſt tibi & conſiliarius tuus periit: quia compræhendit te dolor ſicut parturientem. Aut cer

te cum hæc omnia habeas uitio tuo: nec tegi nec conſiliarii mereris auxilium. Quod autem ait:

Quare cognouiſti mala:illo ſenſu accipiẽdum eſt quod omnis qui meret & patitur mala dicitur
noſſe mala & ignorare bona. Iuxta illud quod in primo quoq; regnorum libro ſcriptum eſt. Filii
. . Hheli filii

I. Re.zZ. C.

j uper X icheam. c. liii.

heli filii peſtilentiæ: nõ cognouerunt deum. Et alibi Qui cuſtodit mandatum neſciet uerbum ma/
lum:Et ad peccatores: recedite a me inquit dominus qui operamini iniquitatem quia neſcio uos:

o⸗ Ecõtrario de domino:qui cum non cognouiſſet peccatum pro nobis peccatum fecit. Subauditur
lac deus pater rex & magni conſilii angelus ſaluator intelligitur: qui periit pro populo non credente:
d quem compræhenderunt dolores et panurientemeputans enim iſrael obtinere ſe imperium re
nu pPente uaſtatus eſt. Et quomodo pariẽs dolorem effugere non poteſt: ſic ille imminentem captiui
den tatem: & exercitum urbi circ undatum uitare & differre non potuit. Legam us ſcripturas & nunꝗᷓ
den inueniemus ſanctas mulieres excepta rachel cum dolore peperiſſe: quæ quia in uia erat & in hippo
enbi dromo:ideſt æ quorum curſu:qui in ægypto uenundãatur filium peperit doloris: uem poſtea uo-
n cauit filium dextre: Eua eiecta de paradiſo & audiẽs in doloribus paries: peperiſſe eſcribitur in do
nMH lore.Vxor phinees contracta: nec ſe erigens ſicut illa quã in euangelio diabolus alligauit peperit
B poſtq captam archam dei 'populiq; cognouiſſet ruinam. Sarra autem quia ſancta erat: & ei defe
mden cerãt muliebria: nato Iſaac dicit: Riſum mihi fecit dominus: quicunq; enim audienit cõ gratulabi/
e tur mihi. Dolores igitur qui obtinuerunt turrem gregis: dolores inferi ſunt & dolores mortis:
WRl Auuicireundederunt quidem & uallauerunt etiam ſaluatorem: ſed nequaꝗᷓ eum obtinere potue/
ſiͤ runt:ſicut ipſe loquitur in pſalmo ſextodecimo. Circundederunt me dolores mortis: & torrentes
wen iniquitatis conturbauerunt me: & dolores inferi uallauerunt. Quidam putant turrem ſqualen-

tem ſiue tenebroſam & filiam hieruſalem de cæleſti hieruſalem intelli gi: quæ ſit mater ſanctorũ:
Un Heb.lz. ſ. de qua & apoſtolus ait. Acceſſiſtis ad ſyon motem & ciuitatem dei uiuẽtis: hieruſalem cæleſtem: q
tandiu ſqualet ꝗdiu filii ſui nõ reducuntur ad eam: & rex & cõſiliarius non ſit in ea:& dolores ſicut
Parturientem appræhendãt eam: quod fruſtra peperit tantos filios interfes-to.
80 LSole ⁊ ſatage filia ſyon quaſi parturiens:quia nunc egredieris de ciuitate: habitabis in re/
. giõe:⁊ venies vſq; ad babylonẽ:ibi liberaberis:ibi rediet te dñs de manu inimicoꝝ tuoꝝ.LXX.
Bole ⁊ viriliter age ſilia ſyon:quaſi pariens:quia nunc egredieris de ciuitate:? habitabis in

etpo campo: venies vſq; ad babylonem:inde liberabit te:⁊ inde redimet te: dominus deus tuus
he⸗ de manu inimicoꝛum tuoꝛuum.
x CCui præcipitur ut doleat ſiue parturiat: & poſtea infertur uiriliter age non fruſtra præcipitur:ſed
ut dolores patiẽter ferens egrediatur de ciuitate: & habitet in campo ſiue in ergion e: & ueniat uſq;
ni ad babylonem: & cum profecta ſuſtinens captiuitatem fortiter tulerit quod illatum eſt: tunc libe/
OMH ret eam dominus & redimat deus ſuus de manu inimicorum ſuorum: ut poſtqꝗᷓ fuerit liberata in/
e ſultantibus dicat: noli inſultare mihi inimica mea: quia cecidi ſurgam: &ſi enim ambulauero in
tenebris dominus lux mea eſt: iram domini ſuſtineo: quoniam peccaui ei: donec iuſtificet cauſam
em meam: & faciat iuditium meum: & educat me ĩ lucem: &æuidebo iuſtitiam: & aſpiciet inimica mea
5s. 102. & operietur ignominia. Vnde & in pſalmis congrua uoce cantatur. Non in perpetuum iraſcetur:
Onu neq; in eternum cõminabitur dominus. Quod autem ait: dole & uiriliter age: ad ſalutem dolentis
nge⸗ Ioſ.l.b⸗ pertinet: & agentis uiriliter: eſus quoq; filius nauæ teſtis eſt. Cui dominus dicit. Confortare uehe
Dmn menter & uiriliter age. Dolet autem & agit uiriliter filia ſyon: quia excalciata & munda egreſſa eſt
Eani, ll de ciuitate: captiua ducẽda eſtin campum ſennaar:& futura in babylone donec zorobabel ueni
ii at & eſdras qui interprætatur adiutor: &de manu caldæorum liberet eam. Quod cum iuxta litterã

tg mBanifeſtum ſit intelligi mihi & animam propter peccatum de ecclefia pulſam & inimico contra/
i I. Cor. j.a. ditam in interitum carnis: ut ſpiritus ſaluus fiat: exire de ciuitate compellitur: quã fluminis ĩpetus

“ lætificat: & habitare nõ in monte: ubi prius fuerat: ſed ĩ cãpo in quo aſſyrioꝶ uagatur exercitus: &
D eſſe in cõfuſione uitiorum ſuorum: & poſtqᷓ habuerit com pedes: traxerit molam: farinam babylo/
IiRNE Luc. 5. d, niis fecerit: & in ſemet reuerſa cœperit dicere. Quãti mercenarii patris mei ſaturantur panibus: &
* ego hic fame pereo. Ad paternam domum poſtea reuertẽs ſuſ. pitura clemẽtiſſimo patre: & redi
izi mitur de manu duriſſimi domini. Ponamus exemplum: ut quod imperatur filiæ ſyon & dicitur.
nihe⸗ Dole & uiriliter age quaſi parturiens: nõ ad pœnam ſed ad utilitatem illius referamus Loquitur
, A Paulus ad galathas: Filioli mei quos iterum parturio donec chriſtus formetur in uobis. Et tandiu
lcn doluit ꝗdiu parturiuit: dõec eos rurſũ ꝑp pœnitẽtiã generaret: ꝗ p delictũ pierãt. Puta medicũ febri
e l citãti uel uulnerato dicere. Dole & uiriliter ſuſtiĩe ſiti: porta cauteriũ ut certior ſanitas cõſequatur
N CEt nunc congregate ſunt ſuper te gentes multe que dicũt:lapidetur ⁊ aſpiciat in ſyon oculus.
noſter:ipſi autem non cognouerunt cogitationes domini:⁊ non intellexerunt conſilium eius:qꝛ
e congregauit eos quaſi fenum aree:ſurge ⁊ tritura ſilia ſyon:quia coꝛnu tuum ponam ferreum:
. 2 ungulas tnas ponam ereas:2 comminues populos multos:⁊ interfities domino rapinas eo/
rum:? foꝛtitudinem eoꝛum domino vniuerſe terre. XX.
i⸗ CEt nunc congregate ſunt ſuper te gentes multe dicentium exultemus:⁊ videãt in ſyon oculi
noſtri:ipſi autem neſcierunt cogitationes domini:⁊ non intellexerunt conſilium eius:quia con/
gregauit eos:vt manipulos aree ſurge⁊ tritura eos filia ſyon:quia coꝛnua tua ponam ferrea:2
vngulas tuas ponam ereas:⁊ comminues populos multos:⁊ vouebis domino multitudinem
eoꝛum ⁊ robur eoꝛum dominovniuerſe terre. .—r i
m

iero.liber ſecũdus

¶O hieruſalem o ſilia ſyon: quæ uenies uſq; in babylonem: & ibi liberaberis: & redimet te domi/ N
nus de manu inimicorum tuorum: nunc interim cõgregatæ ſunt ſuper te gẽtes multæ: Quæ qua-
ſi de adultera locuntur: & dicunt: Lapidetur: & aſpitiat in ea oculus noſter. Siue ut in.lxx.ſcriptum
eſt: inſultemus & gaudeamus & decipiant ſuper nos oculi noſtri: & non cognouerunt domini uo
luntatem atq; conſilium: quia propterea aduerſum te congregate ſint natiões ut cõteras eas:quaſi
fœnum uel ſtipulam areæ. Surge igitur filia ſyon:& in comibus ferreis quæ tibi dare me ſpondeo
atq; in ungulis ereis quas acceptura es uentila: & contere populos: & interfice eos domino uniuer
ſæ terræ. T ali enim uictima & tali ſacrifitio delectatur. Hæc iudæi:mec dum expleta cermentes in fu 6

turo ſibi chriſti pollicentur aduentu: & dicunt uniuerſas nationes iudaico populo ſeruituras: I p/
ſumq; imperium romanotum quod ſub nomine interprætãtur edom. Conterẽdum eſſe ungulis (

ſuis & cornibus uentilandum: quod ꝗᷓ ſtultum ſit ex omnibus ſcripturis facile comprobatur: ſed
hoc alterius temporis eſt. Nos ergo qui non occidẽtem litteram: ſed ſpiritum uiuificãtem ſeqmur
dicimus aduerſum filiam ſyon quæ interprætatur eccleſia. Multas nationes demonum congrega
ri: & in præſenti ſeculo quod in maligno poſitum ſit inſultare: & in occiſionem filiorum eius gau/
dere neſcientes cogitationes domini: nec eius conſilium agnoſcentes: ſi enim cognouiſſent nunꝗᷓ 1. Co. 2. b.
dominum maieſtatis crucifixiſſent. Congregabit itaq; eos quaſi manipulos areæ ut quicquid ſpi/
noſum habere uidebantur & aſperum uacuũq; & leue: ungulis ſuis cõterat & cornibus uentilet:
& purũ remanens frumentum duo offerat donaria. Quid hoc ſignificet quod ait. Et comminues
populos multos & cõſecrabis domĩo mul titudinem eorum: & robur eorũ domino uniuerſæ ter
ræ. Legamus numeros & Ieſum naue: & primum regnorum librum. Et uidebimus quomodo de I. Re. 6j. c.
ſubiectis gentibus: cum uniuerſa perierint in ore gladii aurum & argentum: & tam de hominibus .
qᷓ de iumẽtis: certus predæ numerus domino conſecratus ſit. Deniq; & achor qui de anathemate Ioſ. 7.a. .
hierycho aliquid eſt furatus cõturbauit populum: & expiato eo ualli nomen impoſitum eſt eme/

zde

— —ᷣð

chabor:ideſt uallis tumultus ſiue turbarum. Vt autem ſcias iuxta. Ixx. interprætes: qui dixerunt cõ
ſecrabis domino multitudinem eorum: & robur eorum domino uniuerſæ terræ: 1 n bonam par
tem debere accipi conſecrationem. Theodotion pro multitudine munera tranſtulit. Quinta edi/ ,
tio emolumentum ideſt ophediam: Symachus ſacrum ideſt tho cerdos dithon. DV h
UVnc vaſtaberis filia latronis:obſidionem poſuerunt ſuper nos:in virga percutient
NEASRmaxillam midicis iſrall. LIxxXx.
CAMunc obſtruetur filia obſtructione:anguſtiam poſuit ſuper nos:in virgam percu/
] tient: ſuper maxillam tribus ifrael. en c
CNon quod una tribus percutiat maxillam alterius: ſed quod alii percutiant tribus iſrael in maxil
la. Pollicitus quidem tibi ſum o filia ſyon: quod uẽturum ſit tempus quo cornu tuum ponam fer-
reum: & ungulas tuas æreas: & comminuta demonum multitudine offeras quicquid ante poſſe-
derant domino uniuerſæ terræ. Sed quia hoc tunc futurum eſt quando ſubintrauerit gentiũ ple-
nitudo: & omnis iſrael ſaluatus fuerit. Nunc interim pro meritis tuis uaſtare. Siue ut in hebreo ha
betur concidere. Nequaꝗᷓ enim iuxta apoſtolum uocaris circunciſio: ſed conciſio: nec te appello fi
liam meam ſed latronis filiã: quod hebraice dicitur gedud ideſt diaboli ad prædãdum ſemper ac/ 1
cincti. Feciſti enim domum meam ſpeluncam latronum: repugnaſti aduerſum me: & filii tui obſi/ Mat. 2l. b e
dionem poſuerunt ſuper me: & ſuper filium: & ſpiritum meum. An non contumelia trinitatis eftt:
quando in uirga & calamo: te faciente: percuſſere romani caput iudicis iſrael dicentes: prophetiza e n
nobis xpᷣe: quis ẽ ꝗq te percuſſit? fiue quãdo unus de miniſtris tuis percuſſit eum in maxilla dicens: 1
ſic reſpondes pontifici. Hoc iuxta hebraicũ: cui ĩterpᷣtatiõi Aꝗla & Symachꝰ& Thodotiõ & editio e.
ꝗqnta cõſentiũt. Iuxta. Ixx. hic multo aliter ſenſus eſt: & quaſi a ꝓprio intelligitur exordio.
CMunc obſtruetur ſynagoga obſtructione:⁊ dicẽt:qui in ea clauſi fuerint. Anguſtiã poſuit ſu/ H”””J”MB

per nos:⁊ romanis poteſtatibus ſubditi percutientur in maxilla tribus iſrael.
CAbſtulit enim dominus de iuclæa &de hieruſalem fortem & ualidum & ſapientem architectum
& intelligentem auditorem: & uiæ eius uſq; hodie clauſæ ſunt & obſeptæ: nec poteſt egredi de ca-/
ptiuitate: ſed duriſſimo præmitur imperio. Si autem iuxta ſuperiorem ſenſum uolueris de eccleſia .
dictum accipere. Nunc obſtruetur filia obſtructione: Illud J Oſee ꝓferamus exemplum:in quo Oſeæ: 2 a.
aadultera loquitur. Vadam poſt amatores meos qui dabant mihi panes meos & aquam meam &
ueſtimenta mea:& linteamina mea:oleum meum: & omnia quæ mihi proſunt. Et poſtea deus uo
lens impedire cogitationem peſſimam:mõ eam facit quod deſiderat adimplere: ſed obſtruit uias
eius: ne conſequatur amatores ſuos & amplius fornicetur. Ait quippe ꝓpter hoc ecce ego obſtruã Oſeæ. 2. b.
uias eius in ſudibus: & obſepiam uias eius: & ſemitam ſuam nõ inueniet: & perſequætur amatores
ſuos:& nõ appræhẽdet eos: & quæret eos & nõ inueniet & dicet. Vadam & reuertar ad uirum me/
um priorem: quia bene mihi erat. Animaduerte opus domini profeciſſe. Adultera enim per uiam
ſuam nõ ualens pergere quo uolebat:neceſſitate obſtricta ad maritum reuertatur priorem: ut con
fiteatur & dicat melius ſibi in domo uiii eſſe prioris: ꝗᷓ qñ apud uos fuerit amatores: tnibulationi-
buſq; &

„ 55. . bPuſq; & plagis iſrael eruditur. Vnde & Dauid ſub tipo chriſti myſtice dicit. Si dereliquærint fili
eius legem meam c in iudiciis meis non ambulauerint. Si iuſtitias meas prophanauerint: & præ-
cepta mea non cuſtodierint. Viſitabo in uirga iniquitates eorum & fla gellis peccata eorum. Miſe
5 ricordiam autem meam nõ diſpergam ab eo. Tribulationem ergo poſuit deus ſuper filiam I ſra-

el:& percutient eam angeli: qui plagis præpoſiti ſi unt in maxilla. Ac ne forte neſci res quæ eſſet filia
han quæ obſtruitur obſtructione & ponitur in anguſtia. Statim infertur: & dicitur tribus iſtael. Nos au
UH tem ſumus iſrael qui mente cernimus deum: ad quorum diſtinctionem apoſtol us loꝗ uitur. Vide/
te iſrael ſecũdum carnem: nunꝗ enim uocaret carneum iſrael niſi ſciret eſſe etiam ſpiritalem.
4 CEt tu Bethleẽ ephrata paruulus es in milibus Juda:ex te mihi egredietur:qui ſit domina-
toꝛ in irrael:⁊ egreſſus eius ab initio eternitatis. XX. M
TSEt tu Bethleẽ domus ephꝛata:minima es vt ſis in milibus Juda:ex te mibi egredietur: vt
u ſit in pꝛincipem iſrael:⁊ egreſſus eius ab initio ex diebus ſea eculiil.
en Mat.z.d. CIn euangelio ſecũdum Matheum cum magi a oriente ueniſſent: & herodes a ſcribis quære-
duy ret ubi nam chriſtus dominus naſceretur reſpondiſſe narrãtur in Betleem terra iuda: qui prophe/
und le⸗ tæ teſtimonium addentes dixerunt. Et tu Betleem terra iuda: nequaꝗᷓ minima es in ducibus iuda:
ex te enim egredietur dux qui regat populum meum iſrael. Quod teſtimonium nec hebraico: nec
ln Ixx. interprætibus conuemre: me quoq; interprætante perſpicuum eſt: & arbitror Matheum uolé
nue⸗ tem arguere ſcribarum & ſacerdotum erga diuinæ ſcripturæ lectionem negligẽtiam: ſic etiam po
lel⸗ ſiliſſe ut ab eis dictum eſt. Sunt autem qui aſſerant in omnibns pœne teſtimoniis quæ de ueteri te
de ſtamento ſumuntur:iſtiuſmodi eſſe errorem: ut aut ordo mutetur aut uerba: & interduũ ſenſus quo
idu qʒ ipſe diuerſus ſit: uel apoſtolis uel euangeliſtis: non ex libro carpentibus teſtimonia: ſed m emo/-
mue riæ credentibns quæ nonnunꝗꝗᷓ fallitur. Exponamus ergo hebraicum. Et tu Betleem ideſt dom usS
ene , Panis: quæ uocaris ephrata: minima quidem es in ciuitatibus & tantis milibus comparata uix par
tc uus es uiculus: ſed ex hoc paruo uico egredietur chriſtus: qui eſt dominator iſrael. Ac ne putes eũ
ſp de genere Dauid tantum eſſe: cui repromiſit dicens. De fructu uentris tui ponam ſuper ſedem me/
ech/ pᷣs. Hz. am: carnis aſſumptio diuinam nõ im pedit maieſtatem: de me enim nat* eſt ante omnia ſecula:&
Ps.09 temporum cõditor in tempore non tenetur. pſe eſt cui & in alio pſalmo dixit. Ante luciferũ ge/
I0. I. a. nui te.In principio enim erat uerbum & uerbum erat apud deum & deus erat uerbum hoc erat in
ſent principio apud deum. Et iccirco egreſſus eius ab initio eternitatis. Quod autem Bethleem ipſa ſit
Gen. 3.c. ephrata: liber geneſeos oſtendit in quo ſcriptura commemorat: Mortua eſt rachel & ſepulta in uia
cl⸗ ephrata: hæc ẽ Bethleem. Et in utroq; nomine ſignificat ſacramentum: domus enim panis dicitur
Mat.2. f. Propter panem uiuum qui de cælo deſcendit. Ephrata autem quod interprætatur furorem: uide/
muil licet propter herodis inſaniam: quia illuſus a magis iratus eſt ualde: & mittẽs uniuerſos occidit in
nle⸗ fantes in Bethleem & in omnibꝰfinibus eius a bimatu& infra: ſecũdum tempus quod exquiſierat
t⸗ hie.3. &3l: a magis: & propter plurimum ſanguinem audita eſt uox in excelſo planctus & ululatus rachel flẽ
n⸗ tis liberos ſuos. Legimus iuxta. Ixx. dũtaxat interprætes in ieſu naue: ubi tribus iudæ urbes & opi/-
44 da deſcribuntur: inter cætera etiam hoc ſcriptũ: themo & ephrata: hæc eſt bethleẽ: & fagor & ham
bi & culon & damthã & ſomres & carem & gelem & theter & manacho ciuitates undecim & uicu

li earum:quod nec in hebraico nec apud alium inuenitur interprætem: & ſiue de ueteribus libris
R eraſum ſit malitia iudæorum ne chriſtus de tribu iuda ortus uideretur: ſiue a. lxx. additum nequaqᷓ
60

4 ligaquido cognoſcentes certum quid nouimus: nihilominus & de libro iudicum hoc ipſum poſſu/
len Iudi.l9.a. mus approbare quod bethleẽ in tribu iuda ſit. Scri ptum eſt enim. Et fuit uir leuites habitans in la
hein teribus domus ephraim & accepit ſibi mulierem concubinam de bethleem iuda: & irata eſt ei cõ⸗
iunn cubina ſua: & abiit in domum patris ſui in betleem iuda. Pulchre autem dicitur in bethleẽ iuda:ad
eünn diſtinctionem eius bethleem quæ in galgalis ſita eſt. Sicut in eodem ieſu uolumine reperi. Poteſt
ephrata in lingua noſtra ſonare: Carpoforon uberem atq; frugiferam & ipſum oſtendere in my-
ſtt ſterio quod & domus panis.
CVPꝛopter hoc dabit eos vſqʒ ad tempus in quo parturiens pariet:⁊ reliquie fratrum eius cõ
rin uertentur ad filios iſrael. LIxX.
e VPꝛopterea dabit eos vſqʒ ad tpᷣs pariẽtis:pariet ⁊ relige fratrũ reuertent᷑ ad filios iſrael.
ce Quia de bethleem quæ eſt ephrata egreſſus eſt chriſtus dominator iſrael: & egreſſus eius nõ eo
er⸗ tantum fuerat tẽpore quo uiſus in carne eſt:ſed ab initio eternitatis ſiue ab initio ſeculi. Quia ſem
v per ipſe locutus eſt per ꝓphetas:& ſermo dei factus eſt in manus eorum. Ideo dabit iudæos: eoſq;
Gio Gal. 4. fſ. regnare permittit uſq; ad tempus pariẽtis quãdo completurillud. Lætare ſterilis quæ non paris:
n D eeerumpe &ͤclama quæ nö parturis.quoniam multi filii deſertæ magis ꝗᷓ eius quæ habet uirum. Cũ
mni 0 enim ſterilis pepererit ſeptem & quæ multos habuerat filios: fuerit infirmata: & delicto populi iu/
1 daici: plenitudo gentium ſubintrauerit: tunc omnis iſrael ſaluus fiet & reliquiæ fratrum eius ad ſi-
e lios iſrael conuertentur: & adueniens Helias ꝓpheta quod interprætatur: deus dominus conuer/-
n tet corda patrum ad filios: & cor filiorum ad patres ſuos: & nouiſſimus populus iungetur antiquo
on iiut uere filii Abraam appellẽtur: cum in eum crediderint quem uidit Abraam & lætatus eſt. Quod
. . m iii
6

WPMiero.liber ſecũdus

eſt autem tempus in quo ſtenilis pariet: ut reor illud de quo Eſaias loquitur tẽpore acceptabili ex/ Eſa. 49. c.
audiui te & in die ſalutis auxiliatus ſum tibi. Quod & Paulus intelligens de chriſti tempore præ/
dicatum ait. Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies ſalutis. Hoc ipſum puto & illum myſti 2. Co. 6. a
cæ demonſtrari: quod in eccleſiaſte ſcriptum eſt tempus pariendi: tempus moriendi: quod eo tẽ/ Ecc. 3. a.
pore quo ex ſtenii natus eſt gentilium populus: filios amiſerit ſinagoga Poteſt autem & aliter in/
telligi. Dabit dominus templum & hieroſolimam & iudæos uſq; ad illud tempus quo uirgo pa/
riet quæ poſtꝗᷓ pepererit & natus fuerit paruulus qui accepit ſpolia ſamariæ: & uirtutem damaſci ”
interfecto populo iudæorum reliquiæ irael ſaluabuntur. Et fratres chriſti ideſt apoſtoli conuer/ HM””M
tentur ad prophetarum & Patriarcharum fidem: qui uenturum chriſtum annuntiauerunt. Et com
plebitur pſalmi uaticimium pro patribus tuis nati ſunt tibi filii & cætera quæ ſecuntur. PS.44.
CEt ſtabit ⁊ paſcet in foꝛtitudine dominus in ſublimitate nominis domim dei ſui ⁊ conuerten
tur:quia nunc magniſicabitur vſqʒ ad terminos terre. LXX. . nad
C LCEt ſtabit ⁊ paſcet in foꝛtitudine domini:⁊ in gloꝛia nominis domini dei ſui erunt:quia nunc
magniſicabitur uſq; ad terminos terre. .
CPoſtq ſol iuſtitiæ egreſſus fuerit a ſummitate cælorum: & peruenerit uſq; ad termĩos eorum: &
pepererit pariens & reliquiæ fratrum eius conuerſæ fuerint ad filios iſrael. Tunc ipſe dominus qui
prius ambulabat & cum his qui in itinere erãt poſiti: nec dum habebat fixum gradum: ſtabit & pa/
ſcet eos in fortitudie domini. Vt poſſint dicere:Dũs paſcit me & nihil mihi deerit in loco paſcuæ p̃ᷣs. 22.
ibi me collocauit: ſuper aquas refectionis enutriuit me animam meã conuertit. Paſcet autem eos
nõ ſolum in fortitudine domini ſed in ſublimitate nominis dñi dei ſui. Quando dicit ad patrem:
Pater ſancte ſerua eos in nomine tuo: quos dediſti mihi ut ſint unum ſicut nos:quando erã cũ eis IO.7. b.
ego ſeruabam eos in nomme tuo quos dediſti mihi:cuſtodiui & nullus ex his periit. Et conuertẽ/
tur ſiue ut melius interprætatus eſt ſymachus habitabũt: Iacob enim uerbum hebraicum utrunq;
ſignificat: habitabunt autem in eccleſia quia magnificatus eſt chriſtus uſq; ad terminum terræ. Si-
ue iuxta. Ixx. quia magnificabantur ipſi cum paſtore ſuo uſq; ad extremum terræ. Vt in omnem ter
ram exeat ſonus eorum: & in fines orbis terræ uerba eorum. èð
CCEt erit iſte pax cum aſſyrius venerit in terrã noſtrã ⁊ q calcauerit in domibus nr̃is. LXX.
ECEt erit hec pax:qñ aſſyrius ſupuenerit in terrã noſtrã:⁊ cũ aſcenderit ſuꝑ regionez noſtram.
CQuãdo uenerit diabolus qui interprætatur bitynõ ideſt arguens atq; corripiẽs ſuper terram re-
gionemq; credentiũ: & eorum quos paſcet dominus in fortitudine & in ſublimitate nominis do/
mini dei ſui & eos calcauerit tribulationibus uariis. & domos animaꝑ noſtrarum: ideſt corpora
quaſi ſuperbus aſcenderit atq; depræſſerit: Et tamẽ nihil nos axpi caritate ſeparauerit. Tunc chriſt*
Pax: ſiue ipſe chriſtus erit in nobis: & dicetur de ſancto nihil proderit inimico meo. Ponamus exẽ/
plum: ut quod dicimus poſũſit manifeſtius fieri. Venit aſſyrius ſuper terram quondam Pauli: & aſcẽ
dit ſuper regionem eius quãdo fuit in laboribus ſupra modũuũin plagis habundantius: in carceri/ 2z. Co. . b.
bus nimis: in mortibus frequẽter: quãdo a iudæis quinquies quadragenas una minus accepit: ter
uirgis ceſus eſt: ſemel lapidatus eſt: nocte & die in profundo maris fuit: in periculis latronum: pe/-
riculis in falſis fratribus: periculis ex genere: periculis ex gentibus: ſed in his omnibus uincebat: ppp-
pter illum qui dilexerat eum. Et ideo implebatur pace quia impletus fuerat contumeliis: Iudæi in
aduentu chriſti quẽ ſibi ſimulant:hæc omnia iuxta litteram futura eſſe contendunt. M²
CEt ſuſcitabimus ſuper eum ſeptem paſtoꝛes:⁊ octo pꝛimates homines ⁊ paſcent terram aſ “

— — — —— — e

ſur in gladio:⁊ terram nemroth in lanceis eius:⁊ liberabit ab aſſur cum venerit in terram no/
ſtram:? cum calcauerit in finibus noſtris. LXxX.
CEt cõſurgẽt ſupꝑ euʒ ſeptẽ paſtoꝛes:⁊ octo moꝛſus hoiuʒ:⁊ paſcẽtur aſſun in gladio:⁊ terrã ne
mroth ĩ foueã en:⁊ liberabit ð aſſur:cũ venerit ſuꝑ terrã vr̃aʒ:⁊ cũ aſcẽderit ſuꝑ tmios vꝛos.
CVbi nos poſuimus octo primates homines in hebreo ſcriptum eſt neſichae adam: Symachus in e
terprætatus eſt Xρρ1τ hominu: Theodotion & quinta editio principes hominũ: Aquila gra⸗
ues uel conſtitutos homines ideſt tateſtamenus. Rurſum in eo ubi ego & aquila tranſtulimus lan
ceis eius: ut ſubaudiatur terræ nemroth: Symachus uertit ρ TG0o τνα½½ ν 1ρ: ideſt intra por-
tas eius: Theodotiõ in portis eorum quinta editio emparaxibis in auton: quod nos poſſumus di
cere in uiris eorum. In hebreo autem poſitum eſt bafectate. Tunc igitur erit pax cum reliquiæ fra-
trum xpi cõuerſæ fuerint ad filios iſrael. & uenerit aſſyrius in terram noſtram: & adiuti a domino

8 eum qui noſtras domus calcare cupiebat uelociter contriuerimus ſub pedibus noſtris. Ipſe enim n
Gðs dominus ait: Suſcitauimus ſuper ſeptem paſtores: & quattuor primates hominum: Suſcitauimus S
= autem ego & filius meus & ſpiritus ſanctus. Iuxta illud quod in geneſi ſcriptum eſt: Faciamus ho/ Gen. l.b. Gi
minem ad imaginem & ſimilitudinem noſtram. Et in Abdiæ pricipio: Surgite & aſcendamus ad
uerſus eam in prælio: ſeptem paſtores omnes patriarchas & prophetas & ſanctos uiros arbitror eẽ lg

qui ebdoma di: ideſt ueteri ſeruierint inſtrumento: octo autem morſus hoĩum: ſiue octo primates
homines. Et ut Symachus interprætatus eſt chriſtus. Vniuerſi noui teſtamẽti qui ab apoſtolis uſq;
ad hanc ætatem momorderint aſſyrium & ſuis dentibus lacerauerint. Vnde & in eccleſiaſte præci/ Eccl. ij. a.
pitur ut

u GQGenñn. 41. b. phetatur. Catulus leonis Tuda: de germine filii mei. Aſcẽdẽs accubaſti dormiſti ut leo & quaſi ca-
tulus leonis. Et in alio loco accubas requieuit ut leo: & quaſi catulus leonis quis ſuſcitauit eum. De

N iug⸗ pitur ut demus partes ſeptem: demus & octo. In templo. In Ezechiel quod interprætatur eccleſia
Nfi L & cæleſtis hieruſalem.vii. & viii:gradibus aſcenditur. Et in pſalterio.xv. gradus ſunt ꝗbus p ebdo
l, J mades & octoadem ad canendas deo laudes ſcãdimus. In octaua die cælebratur circũciſio ſpirita⸗
“ lis:& in templo iudæorum deſtruitur ſabbatum & quidam Ppſalmi pro octaua inſcribũtur.Iſti igi-
ddn tur. vii paſtores &. viii. morſus hominũ paſcẽt aſſur in gladio. Viuens enim & efficax ſermo dei: &
acutus ſuper omnem gladium bicipitem: miſſus eſt ab eo qui uenit gladium mittere ſuper terram
* ut diuidãtur duo in tres. Et in terram nemroth quæ interprætatur temptatio deſcendẽt: paſcent in
R“MR foueam eius. gigãtis enim & uenatoris & ſuperbientis còͤtra dominum terra: nõ eſt in montibus
n. ſed in foueis. Iſte cecidit quaſi fulgor de cælo: & ſemper uerſatur in beſtias: & quia uenator eſt ĩfru/
n ctuoſa ligna luſtrat & ſiluas: Quãtum ego poſſum in mea recolere memoria. nuũqᷓ uenatorẽ in bo-
nam partem legi. Iimael & Eſau uenatores fuerunt: & præceſſerunt in typo populi iudaici: quorũ
Gen.27. a. alter filius ægyptiæ eſt ambulãs iuxta carnem: & iuxta carnem uiuẽs: Alter primitiua ꝓppter lenti/
umn culam perdidit: & benedictionibus fratris inuidẽs fugat eũ in meſopotamiam. Redacta ergo ter/ HM
V ps.56. ra nembroth in foueis ſuis. Qui enim fodit foueam incidit in eam: & qui lacum aperuit & effodit
MnS eum incidet in foueam ꝗ; fecit: & reuertetur dolor eius in caput eius: & ſuper uerticem eius iniqtas
Ghn eius deſcendet. Et cõfoſo aſſyrio a ſeptem paſtoribus: &. vili. morſibus: liberauit nos xps de manu
A aſſur: qui uenerat ſuper terram noſtram & calcare cupiebat terminos iſrael. Quod autem ſi ymach“*
rr i ait. Et paſcent terram aſſur in gladio & regionem nemroth intra portas eius: hoc ſentiendu eſt qd
n eos in domo ſua alligetur fortis & uulneretur aduerſarius. Et iuxta Aquilam & quintam editionem
tem. ſicis & lanceis.vii.paſtorum &. viii. chriſtorum hominum confodiatur.
ües l CEt erunt reliquie Jacob in medio populoꝛum multoꝝ quaſi roſa domino ⁊ quaſi ſtule ſuper
den, herbam:que nõ expẽctat virum:⁊ nõ pꝛeſtolatur filios hominũ:⁊ erunt reliquie Jacob in genti
ung bus in medio populoꝛum multoꝛum:quaſi leo in iumentis ſiluaxꝝ:⁊ quaſi catulus leonis in gre
t.t gibus peccoꝛum:qui cũ tranſierit ⁊ cõculcauerit:⁊ ceperit:nõ eſt qui eruat:exaltabitur manus
mttt tua ſuper hoſtes tuos:⁊ omnes inimici tui interibũt:⁊ erit in die illa dicit domius auferã equos
tuos de medio tui:⁊ diſpergam quadrigas tuas:⁊ perdam ciuitates terre tue:⁊ deſtruã omnes P
I. munitiones tuas:⁊ auferam maleſitia de manu tua:⁊ diuinationes non erũt in te:⁊ perire faciazx
m. ſculpꝓtilia tua:æ ſtatuas tuas de medio tui:⁊ non adoꝛabis vitra opera manuum tuarum:⁊ euel
n lam lucos tuos de medio tui:⁊ conteram ciuitates tuas:⁊ faciam in furoꝛe ⁊ in indignatione vl/
Edo⸗ tionem in cunctis gentibus que non audierunt. LXX. ęY
wor⸗ CEt erunt reliquie Jacob in medio populoꝛum multoꝛum quaſi roſ a domino cadens:⁊ quaſi
nt ignis ſuper gramen:ut non congregetur quiſꝙꝙ: neqʒ ſit in filijs hominũ:Et erunt reliquie Ja-
gei⸗ cob in gentibus in medio populoꝛum multoꝛũ quaſi leo in iumẽtis:in ſaltu:? quaſi catulus leo⸗
D nis in gregibꝰpeccoꝛũ:quomodo ſi pertranſeat ⁊ diuidens rapiat:⁊ non ſit qui eruat:cleuabitur .
wn/ 1001 manus tua ſuper eos qui tribulant te:⁊ omnes inimici tui perdentur:⁊ erit in die illa dicit domi
diran nus interſiciam equos tuos de medio tui:⁊ diſperdam currus tuos:⁊ ſubuertam ciuitates ter/
umg re tue:⁊ auferam omnes munitiones tuas:⁊ auferam malefitia tua de manibꝰtuis:⁊ qui loquã
b tur non erũt in te:⁊ diſperdam ſculptilia tua:= ſtatuas de medio tui:⁊ vltra non adoꝛabis ope-
dain ra manuum tuaruùm ⁊ ſuccidam lucos de medio tui:⁊ demoliar cinitates tuas:⁊ faciam in ira:
7 in furoꝛe vltionem in gentibus pꝛo eo quod non audierunt.
InGH Ciberatis nobis de aſſur quãdo uenerit ſuper terram noſtram & aſcẽderit ſuper termios noſtros
& liberatis a domino qui ſuſcitauit ſuper eum. vii. paſtores: &. viii.morſus hominum. Reliquiæ Ia
inn. cob quos apoſtolos intelligimus: & primã de iudæis eccleſiam: erũt in medio populorum multo
rum: quaſi ros a dommo cadẽs. Ardebãt enim ignitis diaboli iaculis corda populorũ. Et omnes .
nmn gentes adulterantes a deo habebant corda quaſi clibanus igne ſuccenſus. Vnde ros a domino ca/
R Dan.3. c. dens factus eſt ſanitas infirmorum. Et quod in Anania Azaria & miſſael legimus quod ſpiritus ro
fun ris ſibilantis ſornacem ignis extinxerit. Hoc de omnibgeneraliter ſentiamus quod in medio uni
gn uerſarum gẽtium doctrina apoſtoloꝶ quaſi roſa dño ſit aſperſa. Quod autẽ ſequitur. Et ſicut ignis
l ſuper gramen: ut non congregetur quiſꝗᷓ neq; ſit in filis hominũ. De his accipiamus: q de gẽtibus
credere noluerunt. Quod ſint ſuper eos apoſtoli & reliqæ Iacob: Sicut agni carpẽtes gramẽ & her
u bam dentibus demetẽtes: & hoc faciẽt: ut ꝗ angeli eſſe uoluerũt ſpiritalẽ accipiẽtes errorẽ: nequaqᷓ
nn inter hoĩes cõgregentur: neq; in parte rationabili deputentur: ſed dicatur de eis. In labore hoium
nn p̈s. 72. non ſũt:& cũ hominibus nõ flagellabũtur: & erunt quoq; reliquiæ Nacob in medio gentiũ quaſi
mn leo in iumẽtis in ſaltu: & quaſi catulus leonis in grægibus ouiũ. Dñs.n. Ieſus de quo in geneſi pro⸗- . .
4 Luc. 29. d dit & apoſtolis ſuis quibus dixerat. Ite baptizate omnes gentes in nomine patris & filii & ſpiritus
e⸗ ſancti. Et quomodo leoni nemo poteſt reſiſtere in iumentis: & catulo leonis in ouibus. Ita illi de
s manu aſſyrii:& de manu diaboli liberati: raperent iumenta & peccora:homines & iumenta ſaluos
g faciet dominus: & raperẽt nõ ut interficerẽt ſed ut diuiderẽt: hoc eſt de infidelibꝰ ſepararent: & nõ
, tu mn iii

Miero.liber ſecũ

eënt q eis reſiſterẽt. Leonẽé aũt & catulũ leonis ita in iumẽtis & in ouibꝰ puagàtes: mãus dei exalta
tur ſup eos.Inimici eius diſpgẽtur:nõ quo poterãt ut inimici eẽ deſiſtãt: ſed ut ĩ eo quo inimici fũt
peãt:Sicut theſalonicẽſibꝰſcribitur. Quẽ dñs ĩterficiet ſpũ oris ſui:& ĩterfectio 26 abolitionẽ ſigni
ficat:ſed ceſſationẽ peſiſimæ uitæ qᷓ male añ uiuebãt. Deniqʒ infert. Et deſtruet in luſtratiõe aduẽtus
ſui. Nũꝗᷓ deſtrueret ſi iterfectio abolitionẽ ſonaret: cũ iam eẽ ceſſaſſet: & ita hic inimicorum cõſu/-
matio iuxta ꝓuerbia Salomonis accipitur: In ꝗbꝰſcriptũ eſt: Interitꝰi pius hoſpitabitur: nõ erit ppe
tuꝰ: nõ eos rediget ad nihiluũ: ſed hoſpitabitur apud eos ꝗdiu ꝗ in illis eſt ĩpietas cõſũmatur. Deus
eni creauit hoĩem ne ĩteriret & mortẽ non fecit. Poſt hæc ſeqtur. Et erit in die illa qñ eleuata fuerit

manus tua ſup hoſtes tuos: O iſrael: & oẽs inimici tui pierit: iterficiã equos tuos de medio tui ideſt

de priĩcipali cordis tui laſciuiẽtes ĩpetus: & equoꝶ more ruptis uiculis ꝓruẽtes: & currus tuos gb?
tibi in uitus tuis placebas: & peccata peccatis cõſotiãs q̃ſi triũphãs ĩ qdrigis ferebaris. Et diſpdam
ciuitates terræ tuæ. Nõ. n. ædificaſti urbẽ quã lætificat ĩpetus flumiĩs dei: & ꝗᷓ in motibſita eſt: ut cæ
leſtẽ hieruſalẽ: ſed quã edificauerat Cain. Vñ dicũtur ciuitates terræ opibꝰterrẽis extructæ. Et aufe
rã inqt oẽs munitiòes tuas. diuitias ſcilicet & põpã ſeculi: & rhetoꝑꝶ eloquẽtiã dialecticorũq; tẽdi⸗/
culas:in ꝗbꝰtibi uelut in munitiõibꝰcõfidebas. Et auferã malefitia tua de manibꝰtuis: ꝗbꝰ uel ipſe
decipiebaris ab aliis: uel deceptus decipiebas: & loquentes ille pnuntiantes non erũt tibi. Nunc de

2. The. 2. b.

p̃s . 45.

loquẽtibꝰ& ꝓnũtiãtibꝰplenus eſt orbis. Locũtur q neſciũt: docẽt ꝗᷓ nõ didicerũt. magiſtri ſũt cum

diſcipuli añ nõ fuerit. C ergo docuerit deus hoĩem ſciẽtiã: ceſſabut falſæ pᷣſũptiões: & puerſa do/

ctrina tolletur. Et diſpdã ſculptilia tua & titulos tuos de medio tui. Sculptilia noſtra ſũt: ꝗᷓ loquèti
bus facta ſũt: uel qꝗ ipſi ſngimus nobis.vVñ pᷣcipitur in lege ne nobis ſculptile faciamꝰ: & ne titulos

in terra noſtra ponamꝰ. Et nequaꝗᷓ ultra adorabis opa manuũ tuax. Infœlix humana cõditio & ĩ

ſipiẽtiæ plena erroris: ſcit de ſuo ſenſu dogmata eẽ cõpoſita: nõ ignorat a ſe eſſe idolũ ſimulatũ: &
ꝓ deo adorat opa manuũ ſuaꝶ:& curuatur hõ ut deceptus decipiat. Additur in ꝓmiſſione ꝗᷓ diri/-
gitur ad reliqas. i. Adytolimita Iacob: & ſuccidã lucos de medio tui: & diſpdã ciuitates tuas: & oĩa
ligna ſiluaꝶ: & lucos quos in te plãtari ꝓhibitũ eſt: ut ciuitates terræ deſtruat atq; cõſumat. Poſtqᷓ
aũt hoc fecerit reliqis I acob. Tuũc cõuertetur ad gẽtes q́s depaſti ſũt apoſtoli qſi agni gramẽ: & ꝗa
rorẽ ſermonis recipe noluerũt: faciã inqt in ira & in furore ultionẽ in gẽtibꝰꝓp eo qd audire nolue
ruũt. Vñ & ꝓpheta ait:Dũñe ne in furore tuo arguas me: neq; in ira tua corripias me. Hoc iuxta. Ixx. /
terpᷣtes qa ĩtelligẽtiæ ſpũalis ẽ:debuimus ſenſum cũ ſupiorib capitulis iugere: diſputatũ ſit. Cæte
rũ hebrei iſtiuſmodi deliramẽta ſomniãt:poſtqꝗᷓ ſeptẽ quos fingũt & quos uolunt paſtores: &. viii.
pricipes hoĩes aſſyriũ uicerĩt: & terrã nemroth in gladiis ſuis pauerit: & hoc factũ fuerit cũ in terrã
Iudæ añ aſſyrius uenerit. Tuc ueniẽte inqũt xpo: oẽs reliqæ qᷓ potuerũt de gẽtibꝰſup eẽ: erũt ĩ bñ/
dictiõe q̃ſi ros a dño ueniẽs:& q̃ſi pluuia ſup herbã: & nequaqꝗᷓ ſpabũt in hoĩbꝰ: & i filiis hoĩum:ſed
in deo. Et erũt in medio gẽtiũ atq; populoꝶ ſanguinarii atq; crudeles: & de ueteribꝰ quõdã ſe dñi
uindicãtes q̃ſi leo in iumẽtis ſiluaꝶ: & ꝗſi catulus leonis in gregibꝰpecoꝑꝶ: & nullus erit ꝗ poſſit eo
rũ robori reſiſtere. Tüc exaltabitur o deus uel o iſrael manus tua ſup aſſyrios: & oẽs hoſtes tui & ini
mici tui ꝗ nuũc te poſſidẽt interibũt:In illa uidelicet die qñ de gẽtibꝰfueris liberatus auferã æquos
& q̃drigas tuas:ꝗᷓ in mediis urbibꝰtuis ſũt. Nõ qd æquos & q̃drigas ꝗᷓ in medio urbiũ tuaꝶ uerſan
tur:& diſpdã oẽs ciuitates tuas: & munitiones qͥs idolis dedicaſti. Et auferã magos & ariolos d ter
ra tua. & pire faciã oĩa ſculptilia & ſtatuas: & nõ adorabis ultra opa manuũ tuaꝶ: euellã quoq; atq;
ſubuertã oẽs lucos tuos: & ciuitates tuas quas idolis dedicaras. Cũq; hoc tibi fecero & ita placatus
fuero: ut ꝗcqꝗd in te mali eſt auferatur. Tũc ẽt in furore & in ĩdignatiõe mea ulciſcar te:de uniuerſis
gẽtibꝰꝗᷓ me noluerũt audire ſermonẽ. Rñdeat hoc loco carneꝰ iſrael: utrũ facta dicat hæc an fu/-
tura:ſi facta cõmemorat pᷣbeat hiſtoriã:det auctoritatẽ ueterũ libroꝶ: doceat cũctas gẽtes & aſſyriũ
Iſraeli quõdã fuiſſe ſubiectũ.Si ãt ſe uana ſpe ludẽs futurũ putat eẽ qd dicitur. Quãdo xpᷣs uenerit
qtũc de Iſrael idola auferẽtur: ꝗᷓ mõ nõ colit:ꝗ ſuccidẽtur luci:quos nõ hñt:q̃ urbes ſubruertẽtur:
ꝗ olim ſubrutæ ſũt: ꝗ tollẽtur arioli.quos nũc nõ habent nec hẽre ſe gloriãtur: Tñ tãto tꝑe dereli
cta eſt filia Syon: & ſedet ſine altari: & ſine ſacerdotibus: & aliis fruges eorum commedentibus ipſi
ſiccis faucibus ſibi futura promittuut quæ neſciunt.
CAPITVLVM SEXTVM.
RSAllite que dominus loquitur.Surge contende iuditio aduerſum mõtes:⁊ audiãt col
AAles vocem tuam. Audite montes iuditium domini:⁊ foꝛtia fundamenta terre:quia iu/
☛ ditium domini cum populo ſuo:⁊ cum iſrael diiudicabitur. LXX.
Audite q dñs locut eſt:Surge iudicare apud mõtes ⁊ audiãt colles vocẽ tuã. Au
dite inditiũ dñi ⁊ valles fũdamẽta terre qꝛ iuditiũ dñi aduerſus populũ ſuũ cũ iſrael iudicabit
CPro fortibus fundamentis terræ quæ. Ixx. interprætati ſunt ualles: fundamẽta terræ: Simachus &
Theodotion tranſtulerunt: Et antiq̃ füdamẽta terræ: Quinta autem editio ipſum hebraicũ poſuit
Aethanim fundamẽta terræ: Prima i gitur uox ꝓphetæ eſt: Audite quæ dñũs loquitur De ĩde deus
loquitur ad ꝓphetam: Surge contende iuditio aduerſũ montes: & audiãt colles uocẽ tuam. Rur-
ſum ꝓpheta ſicut ei fuerat Imperatũ mõtibus loquitur: & nõ ſolũ mõtibus ſed ad fortia quoq; fu-

— —

— — ——

= =

— —2 . —

„ — —,— –☛☚n

71416

Super MWicheam. c. vj.

tl

iſcr damẽta terræ: Et dicit ad motes iudiciũ dñi & fortia fundamẽta terræ: Cauſamq; reddit quare eos
ni compellat audire: quia iuditiũ dñi cum populo ſuo & cũ Iſrael diiu cdicabitur: Pro mõtib ad quoſ
u ꝓpheta loquitur: & fortibus füdamentis terræ colles & ualles. xx. träſtulerunt: id (ut mihij uidetur)
i Inntelligentes quod populus nihil dignum mõtiũ auditione fecerit: ſed uel collibus qui inferiores
ge ſüt ſublimitate mõtiũ: uel uallibus in ima demerſis. Surge inꝗt iuditio cõtẽde apud mõtes & audi
Dan ant colles uocẽ tuã: Iubetur ſurgere q uel ſedet uel iacer uel dormit uel mortuus eſt: Secudum illd
ſen quocd apoſtolus ait: Eleuare ꝗ dormis ò& ſurge a mortuis ut in nouitate ambules uitæ: ut terrã deſe
ite rẽs ad altiora nitaris: & iuditio cõtẽde aduerſũ mõtes: quos nõ alios ſignificari puto ꝗ angelos qui
c Deu.32. a. bus reꝶ humanaꝶ cõmiſſa eſt ꝓcuratio Deutronomii cãtico cõgruẽte. Cũ dimderet excelſus gen
n; tes:cũ diſſeminaret filios adam cõſtituit terminos terræ: ſecũdũ numepe an geloꝶ dei: Hi ſũt admi
A Heb. .d. niſtratorii ſpiritus miſſi in miniſteriũ ꝓpter eos ꝗ hereditatẽ ſalutis poſſeſſuri ſũt Et cõtende iudi/-

N . . . 1. B
icä cio ut ſiue mõtes ſiue colles reperti fuerit: nõ digne populos ꝓcuraſſe: culpa tollatura populo & re

l feratur ad principes. Legamus apocalipſim Ioannis apoſtoli in ꝗ;ᷓ laudãtur accuſanturq; an geli ec/
cleſiarũ P uirtutibus uitiiſq; eoꝶ ꝗbus Peſſe dicũtur. Sicut eni interdũ epiſcopi culpa eſt ſic ¶ nter-/
AQuü plebis. Et ſepe magiſter peccat ſepe diſcipulus: Et nõ nũꝗᷓ patris uitiũ eſt nõ nũꝗᷓ filii:ut uel be/
c ne uel male erudiãtur. Ita in iuditio dei uel ad angelos crimen ſeparatur: ſi nõ egerit cũcta ꝗᷓ ad ſu/

fun um officiũ ptinebãt: uel ad populũ ſi illis uniuerſa faciẽtibus ipſi audire cõtẽpſerit. Sũt ꝗ montes
ico & colles & fortia füdamẽta terræ Abraam Iſaac & iacob & patriarchas reliquos cõmentẽtur:qui/
ii bus quaſi auditoribus & ad iuditiũ cõuocatis populi Iſrael negotiũ nẽtilandũ ſit: Alii mõtes colles
& ualles angelos ſicut ſupra diximus arbitrantur: qui uel in cæleſtibus ſeruiant deo uel hoĩbꝰ præ
di ſint ſuꝑ hanc terrä: uel apud inferos conſtituti eorum qui ſuo uicio extitere terreni fundamenta di
i cãtur: De ꝗbus terræ fũdamẽtis & alibi ſcriptu inuenimus: Ignis accenſus ẽ ex furore meo: & arde
n,

n pit uſq; ad ĩferos deorſũ: deuorauit terrã & füdamẽta eius: fortia & ãtiqᷓ füdamẽta terræ: quoꝑ cau
n Eph. z. b. ſa hucuſq; terra nõ præterit: & ſup iĩane pẽdẽs librata cõſtitit: iuſtoꝑ merita ſũt: De ꝗbus apoſtoluſ

vti loquitur edificati ait ſuper fundamenta apoſtolorum& ꝓphetaꝶeſi igitur apoſtoli & pphetæ & uni
Ee uerſoꝶ martirum chorus fortia fundamenta ſunt terræ: Si ſecundũ. Ixx. ualles & prupta quæ ſigni
lne ficantius grecæ pharaggeth appellantur eorum ſunt fundamenta: qui horum imaginem percepe⸗/⸗
vi⸗ runt:Iudicium ergo domini cum populo ſuo: & cum iſrael iudicabitur: Qui porerat quaſi deꝰ ꝓ ſce
rte leribus populi peccatoribus inferre ſupplicia:non uult uideri potens ſed iuſtus: Et ad iudicium pro
füi. ps. j0o. uocat peccatores:Iuxta illud propheticum: Venite & iudicemur dicit dominus:Etiam nunc popu/
eni lum Iſrael cogit præſentibus angelis & omni creatura ſi quid habeat reſpondere ut iuſtificetur
diy⸗ Qeus in ſermonibus ſuis & uincat dum iudicatur.
nled CVPopule meus quid feci tibi:aut quid moleſtus fui tibi:reſponde mihi:quia eduxi te de terra

iü Nũ. 23. b. egipti. ? de domo ſeruiẽtium liberauite: ⁊ miſi ante faciẽ tuam Moyſen⁊ Aaron ⁊ mariã. No
ho Nü. 2). pule meus memento queſo quid cogitauerit contra balach rex moab:⁊ quid reſponderit ei bala

Lini am filius behoꝛ de ſethim:vſq; ad galgalas:vt cognoſceres iuſtitias dominii. LXxX.
nos VPopulus meuns quid feci tibi reſponde mihi:quia eduxi te de terra egypti:? de domo ſerui⸗
n tutis redemi te: Miſi ante faciem tuã moyſen ⁊ Aaron ⁊ mariã:populus meus recoꝛdare ro/
te o quid cogitauerit aduerſum te balach rex moab ⁊ quod reſponderit ei balaã ſilius behoꝛ de
Koenus uſqʒ ad galgalas vt cognoſceretur iuſtitia domini.
CPro iuſtitiis ſiue iuſtitia miſericordias interprætatus eſt Symachus: & ubi. lx. Scœnus omnis Se
is thim ipfum habraicum tranſtulerunt: Eſt autem locus in quo balach rex moabitarum aduerſum iſ
⸗ rael congregauit exercitũ omonimos arboribus: q per eremum montis ſyna hodie quoq; gignu/
ii tur: Nã ubi in: lxx. uel archa teſtamenti uel altare & tabernaculum cæteraq; quæ de lignis im putri-
bilibus facta referuntur:in hebraico ponũtur li gna ſethim quæ habent ſimilitudinem arboris quã
nos uulgo ſpinam albam dicimus: Vnde arbitror &. lxx: Exinon interprætatos eſſe hoc eſt lenti
. ſcũ ſed paulatim librariorum errore factum eſſe: ut exinoi Ideſt funes pro exineis:hoc eſt lentiſcis
i legerentur.Loquitur igitur deus ad populum Iſrael & ad iuditium prouocat: & licentiam contra ſe
. rabuit diſputandi: Popule meus quid feci tibi: quod facere non debui uel quid te contriſtaui: Licet
hoc non habeatur in hebraico: Contriſtat autem pater filium flagellatum: Et iniquitates ouium
in uirga paſtor uiſitat: Quod moleſtus fui tibi uel ut ſignificantius: In hebraico ſ. criptum equ la/
bore te præſſi an beneficia mea cõtumeliam interprætaberis:c repones: ca meſq; ægyptias deſide/
rãs dolchis te eductũ de terra ægypti: ac de domo ſeruitutis meo auxilio liberatù: qa dedi deducto/

res tibi moyſen amicũ meũ: & aarò ſacerdotẽ meũ: & mariã ꝓphetẽ meã: qd ſi hoc tibi paruũ uide
tur: recordare illiꝰ tpᷣis qñ balach rex moab:balaã diuinũ aduerſũ te mercede cõduxit: &uide quõ
. cõtra uolũtatẽ ſuã cupiẽs tibi maledicere ariolus benedixerit de ſethĩ uſq; ad galgala:totũ exercitũᷣ
ilrael oculis luſtrãs: & mutãs loca q̃ſi ego ñ poſſẽ cũ pgẽte pꝑgere:&cũ trãſeũte tranſire & hoc feci
. ut miſericordiæ meæ & iuſtitiæ noſcerẽtur:tibi tãtũ te amãtis ut cũ ego cottidie ore blaſphemã
tiũ maledicar. tibi ab inimico nõ dimiſerĩ maledici: Hebrei huũc locũ in quo dicitur de ſethi uſq; ad
galgala ut cognoſceres iuſtitias dñi: Ita exponũt:ab eo tpᷣ̃re quo fornicati eſtis ĩ madiã uſq; ad tpᷣus

MHiero.liber Secundus.

quio ſaul apud galgala eſt unctus in regem: repetite memoria quæ mala operati eſtis: Hoc iuxta hi/
ſtoriam deus ad carnalem 1 ſrael locutus ſit: Nos autem qui cupimus reuelata facie gloriam domi
ni contẽplari: & uere habemus patrem abraham: Audiamus cum peccauerimus ad uerſum nos di/
ſputãtẽ deum: & nos in beneficioꝶ ſuorum magnitudine arguẽtẽ: Seruiuimus quippe aliquando
pharaoni: & gyptio populo lutum & lateres fabricati ſumus: & redemit nos qui dedit ſemetipſum
redemptionem pro omnibus: Vt diceremus qui redẽpti eramus a domino: quos redemit de ma/
nu inimicorum: & quos de regionibus congregauit: Quia in eternum miſericordia eius: & miſſit
quoq; ante faciem noſtram moyſen ſpiritalem legem & Aron magnum ſacerdotem non typicum
ephot ueritatemq; portantem: Sed ſignaculum ſanctitatis in fronte habentem: quod deus pater ſi/
gnauit: Et miſuit mariam uaticinium prophetarum: Et non ſolum id nobis præſtitit ſed de inimico

rum quoq; nos manibus liberauit: Recordemur enim quid cogitauerit aduerſum nos qui deuora

re uoluit: & noſtram congregationem elingere uerus balach diabolus: Balach enim interprætatur
ecxixoi Ideſt eligẽs rex: aquæ paternæ: Si quidem moab iuxta aliam ethimologiã aqua paterna diſ
citur: Cum igitur inſidiaretur per uanam populum ſuum quod interprætatur: balaam: non permi
ſit nos deus maledictis illius ſubiacere ſed econtrario benedixit nobis rei ipſius ueritate cõpulſus
uanus populus gentium natus de eo qui in pelle eſt: Nã beor interprætatur in pelle: ſemper in car
nis & mortis operibus deditus reſpondit pro nobis uanus populus ortus ex eo qui totus ĩ pelle eſt
ſemper cõmutans loca: uel ſtans ſuper ſpinas: ſiue ſuper funiculos: Vt uulgatæ quoq; editiõis ſequa
mur errorem. Spinæ autem iuxta eloquiũ ſaluatoris: curæ huius ſeculi & diuitiæ & uoluptates ſunt
in quibus uanus eſt populus. Quod autem ſtetit in funibus in uinculis uidelicet peccatorũ: funibus
enim peccatorum ſuorũ unuſquiſq; conſtringitur: Et eſaias teſtis eſt dicens: Whe qui ꝓtrahunt pec/
cata ſua quaſi funem lõgum: & quaſi lorum iugi uitulæ iniquitates: Si igitur ſtat non ſtat niſi in ſpi/
nis & in funibus: ſi autem noluerit circuire non habet ſtabiſem gradum ſed ſemper fluctuans & ua
cillans peruenit uſq; ad galgala: quod interprætatur chiliſmos ideſt uolubilitas uel uolutabrum⸗Si
quãdo uiderimus conſurgere aliquos ad Ieſum: nos & auidis faucibus noſtrum ſitire ſanguinem:
ex improuiſa diſpenſatione dei pro nobis: fieri eos qui contra nos uenerãt: dicamus: balaam de fu-
niculis uenit uſq; ad galgala ut cognoſcantur iuditia dei. “
CAuid dignum offeram domino:curuabo genu deo excelſo: nunquid offeram ei holocauſto/
mata ⁊ vitulos anniculos:nunquid placari poteſt dominus in milibꝰ arietum:aut in multis mi
libus hircoꝛum pinguium:nunquid dabo pꝛimogenitum meum pꝛo ſcelere meo:fructum ven⸗/
tris mei pꝛo peccato anime mee. LXX.
CIn quo appꝛehẽdam dominũ ſuſcipiam deũ meum excelſũ:ſi apprehendam eum in holocau/
ſta in vitulis anniculis.ſi ſuſcipiat dominus in milibus arietum:vel in decẽ milibꝰ hircoꝝ pin-
guiũ:ſi dabo pꝛimogenita mea pꝛo ĩpietate:fructus vẽtris mei pꝛo peccato anime mee.
CDeus populum meum ad iudicium prouocat:ille ſciẽs peccatum ſuum non uult contendere ſed
rogare: nec tamen in ipſis præcibus habet fiduciam: nihil enim dignum eſt: quod pro peccato offe

Iſa. 5 d.

rat: & nulla humilitas poteſt maculas eluere delictorum: quia impoſſibile eſt ſanguinem thaurorũ

& uitulorum: & holocauſta medullata: & cruorem arietum & hircorum pinguiũ animæ ſordes la-
uare:Nũquid ait dabo primogenitum meũ pro ſcelere meo: ſicuti fex moab feciſſe deſcribitur: aut
fructum uentris mei pro peccato animæ: quod fecit lepte pro temeritate uoti offerẽs filiam. Nos er

go qui ſumns de populo dei ſcientes quia non iuſtificatur in conſpectu eius omnis uiuens:Et dicẽ

tes: I umentum factus ſum apud te: Agentes pœnitentiam pro peccatis: Dubitamus & dicimus: In
quo appræhendam dominum: ſuſcipiam dominum meum excelſum : quomodo eum potero te/
nere fugientẽ: quanta mundicia ualebo præparare hoſpicium trinitati: an compræhendam eũ in
holocauſtomatibus ut totum me ei holocauſtum offeram: uel in uitulis anniculis ut lac deſerens
& ad ſolidum ueniens cibum: anno domini acceptabili dignus efficiar: Si mile obtulero arietes: ſi
decem milia hircorum & totas leuitici uictimas: ſpiritaliter intelligens in me exibuero: & cadant
ex latere meo mille & decem milia a ſiniſtris meis: tamen nihil dignum dare potero: in quo appræ
hendam uel ſuſcipiam deum:ſi dedero primogenita mea pro impietate: & fructum uẽtris mei pro
ccato animæ meæ: dabo quidem quicquid in me eſt: ſed pro meo peccato & impietate: nihil di
gnum offeram deo: Vnde & dauid præcatur & dicit: magis magiſq; laua me ab iniquitate mea: &
a peccato meo munda me: Quoniam iniquitates meas ego cognoſco & delictum meũ contra me
eſt ſemper: Pro peccato animæ ſolus digne ſanguis offertur: Et ſanguis non uitulorum non arietũ
non hircorum: ſed proprius digne offertur: Dicẽte atq; quærente propheta: Quid retribuam domi
no pro omnibus quæ retribuit mihi: Et propterea reſpondens ait: Calicẽ ſalutaris accipiam & no-
men domini inuocabo:Præcioſa in conſpectu domini mors ſanctorum eius: uerum & ipſum ſan/
guinem non damus ſed reddimus: Et quid ſimile cum iuſtus pro peccatoribus dei filius pro homi
nibus mortuus ſit. Nos peccatores homines pro nominis eius cõfeſſione moriamur.
CIndicabo tibi o homo:qnid ſit bonum:⁊ quid dominus querat a te.vtiq; facere inditium:⁊
dingere miſericoꝛdiam:⁊ ſollicitum ambulare cũ deotuo. LXxX.
Annũciatum

ps.lij⸗

ni CAnnunciatum eſt tibi homo quid bonum:ant quid dominus querat a te:niſi vt facias iuditiũ
Nc 7 diligas miſericoꝛdiam:⁊ paratus ambulare cum deo tuo.
Quia dubitas o popule I ſrael immo uniuerſum hominum genus: Nequaꝗᷓ enim loquor ad po-
in pulum iudæorum ſed generaliter ad omnem hominem meus ſermo percurret Quomodo pec-
catis tuis deum poſſis placare: ſi nec habes uictimas quibꝰ tua compenſetur impietas: ego reſpon/
i Deu. q. debo tibi quid quærat deus: lmmo iam ante ĩ lege monſtraui: Scriptum eſt enim in deutronomio
Et nunc iſrael quid domims deus tuus quærit a te: niſi ut timeas dominum deum tuum: & ambu-
r les in omnibus uiis eius: & diligas eu: & ſeruias domino deo tuo: de toto corde tuo: & de tota ani/
in ma tua. & cuſtodias mandata domini dei tui: & iuſtificationes eius. Quæcunq; ego mandabo tibi
R hodie: ut bene ſit tibi: quærit a nobis dominus: & neceſſariam non habens noſtram ſalutem poſcit
n accipere: quod danti proſit: ut faciamus iudicium ideſt ut nihil abſq; ratione conſilio facia⸗
wi mus: ut ante mens iudicet quid factura ſit: & poſtea opere compleat: ut miſericordiam diligamus
2. CO. 9.cb. & non quaſi compulſi: aut ex neceſſitate miſericordes ſimus: quoniam hilarem datorem diligit de
Nun us. Nec dicamus uade hodie: & cras reuertere & dabo tibi. Cumq; fecerimus iuditium & dilexeri-
duin mus miſericordiam quid accipiemus præmii niſi ut ambulemus cum domino deo. Sicut Enoch
lnar iuxta fidem hebraicorum uoluminum ambulauit cum deo: & placuit ei: & non inueniebatur quia
tt tranſtulit illum deus. Tu enim dixiſti in quo conſequar dominum uel m quo appræhẽdam eum:
ſen ego tibi amplius polliceor: fac iuditium & dilige miſericordiam & ambulabis cum deo tuo. Vel
ſun certe ambulare cum deo nõ eſt præmium ſed præceptum. Sicut enim iubetur nobis ut faciamus
udus iuditium & miſericordiam diligamus. I ta præcipitur ut præparati ſimus ambulare cum domino
be l deo noſtro:nulla hora dormire nullo tempore ſecuri eſſe debemus: ſed ſemper expectare patrem
nhiͤ⸗ familias uenientem: & diem formidare iuditii. Et in nocte huius ſeculi dicere ego dormio & cor
u meum uigilat: uerbum eſno quod. Ixx.trãſtulerunt paratum. Et nos diximus ſollicitum ambula/
mSi re:Theodotion ſignificantius expræſſit M
nem: ideſt & caue diligenter ut ambules cum deo tuo: Siue ut quinta editio tranſtulit(Caifron tixem)
leſ agere ſcilicet ſollicite: & hanc habere curam ut abules cum deo tuo. Qui enim dicit in xpo ſecrede
lI. Co. 4. d. re: ſic debet ãbulare quõ & ille äbulauit: & Paulapoſtolus imitatores dei eſtote ĩꝗt: ſicut ego xpi.
uſto⸗ Cor domini ad cinitatem clamat:⁊ ſalus erit timentibus nomen tuum. LXxX
mi C¶ Norx domini cinitati clamabit ⁊ ſaluabit timentes nomen eius. M
ren⸗ Cin hebraico alterius capituli exordium eſt: Apud. xx. uero interprætes finis ſupenioris: Et habet
ſenſum: Nihil a te aliud o homo quærit deus tuus, niſi ut facias iuditium & miſericordiam dihigas
, & paratus ſis ambulare cum deo tuo:Vox domini auditur in ciuitate eius eccleſia: & in ſcripturis
, ſanctis cottidie perſonat.quod non ſolum hi qui diligüt miſericordiam ſed & i qui inferiores ſuũt
& timent adhuc nomen domini: Vtipſius doctrina clementiaq; ſaluentur: Si autem ſequentis ca/
leeſel pituli exordium eſt: referamus iuxta hiſtoriam: quod dicitur: ad ſamariam metropolim decem tri/-
Lock⸗ buum:quæ prophetante michea capta eſt: Et dicamus ſamariã corripit dominus: & illi plagas quæ
NNde uenturæ ſunt cõminatur: ut audiens populus iuda:ſiue timentes nomen dominiahos ſupplicia pa
Tdabt ti:ipſi timore correpti adipiſcantur ſalutem: Peſtilente quippe flagellato non ſolum ſapiens: ſed

tur etiam ſtultus prudentior fiet: Et hoc ipſum referes ad peccatores generaliter & ad iuſtos: ut crucia/
Nore tus aliorum cæteris fiat exemplum: Quod quidem & dominus in euangelio de iis ſuper quos

Etchi turris in ſiloa corruerat: 1 nterprætatur. quod non ſoli in uniuerſo populo fuerint peccatores: ſed
nueh ut illorum pœna cæteros ad pœnitentiam prouocaaaaarrt.
Ewe CAngite tribus:Et quis appꝛobabit illud: Adhuc ignis in domo impij theſauri iniquitatis:
nain menſura minoꝛ ire plena:Nunquid iuſtiſicabo ſtateram impiam:? ſaccelli pondera doloſa: In
* quibus diuites eius repleti ſunt iniquitate:⁊. habitantes in ea loquebantur mendatium:⁊ lingua
ſeri eoꝛum fraudulenta:in oꝛe eoꝛum:Et ego ergo cepi percutere te perditione ſuper peccatis tuis:
en Tu comedes ⁊ nõ ſaturaberis:⁊ humiliatio tua in medio tui:⁊ appꝛehẽdes ⁊ nõ ſaluabis:⁊ quoſ
cn . ſaluaueris ĩ gladiũ dabo:Tu ſeminabis ⁊ nõ metes:tu calcabis oliua ⁊ nõ ũgeris oleo:⁊ muſtũ
Me ⁊ nõ bibes vinũ:Et cuſtodiſti pᷣcepta amri:⁊ omne opꝰ domꝰ achab:⁊ ambulaſti i voluptatibꝰ
nin eoꝝ:vt darẽ te i pditõeʒ:⁊ habitãtes ĩ ea in ſibilũ:⁊ oppꝛobꝛiũ populi mei poꝛtabis. LXX
läß⸗ CAudi tribus ⁊ quis oꝛnauit ciuitatem:nunquid ignis ⁊ domus iniqui theſaurizans theſauroſ
ad iniquos:⁊ cum iniuria iniquitas:ſi iuſtiſicabitur ſtatera iniqua:⁊ in ſacello pondera fraudulen⸗
um ta:de quibꝰ diuitias impietatis ſue repleuerũt:⁊ ꝗ hitabãt in ea loquuti ſũt iniqua ⁊ lingua eoꝝ
“ exaltata eſt in oꝛe eorũ:⁊ ego cruciaui te pditione ꝓpter peccata tua:in cõmedes ⁊ nõ ſaturabe
vni ec⸗ ris:⁊ eijtiã te in temetipſã:⁊ apprehendes:⁊ nõ ſaluabis:⁊ quoſcũqʒ ſaluaueris gladio tradẽtur
tu ſeminabis ⁊ nonnnetes:tu pꝛemes oliuã ⁊ nõ vngeris oleo:⁊ vuã ⁊ nõ bibes vinum:⁊ diſſipa
/ bũtur legittima populi mei:⁊ omnia opera domus Achab:: ambulabitis in conſilijs eoꝛum:vt
traderem te in perditionem ⁊ habitatoꝛes eius in ſibilum ⁊ opprobria populoꝛum accipietis.
CMultũ ĩ hoc capitulo.lxx.ab hebraica ueritate diſcordãt ĩ pricipio:uel maxie: audi tribꝰ: ꝗs or/
m nauit ciuitatẽ: Et diſſipabũtur legitima populi mei: ꝓ quo nos poſuimꝰ ꝑp ſermonis cõſequẽtiã:
n

Et cuſtodiſti præcepta Amr: licet & in hebraico ſcriptum ſit: & cuſtodita ſũt precepta Amri: & om
nia opera domus achab: Si enim ſcriptũ eſſet in hebraico Amimi recte.lxx. trãſtuliſſent populi mei

Nunc uero cum ſcriptum ſit Amri: & res littera addita: non populi nomen:ſed patrem achab ſonet:

de quo regũ narrat iſtoria: errorem eſſe nulli ambiguum eſt: Deniq; poſt patris nomen ponitur fili-
Ve:dicitu & omnia opera domus achab. Reuertamur ergo ad inicium capituli: Et primum iuxta
litteram diſſerẽtes uobis orantibus nitamur ſenſum aſſequi ſpiritalem Audite decem tribus ſama-
riæ: quæ uobis dominus conteſtetur: adhuc ignis ideſt iniquitas in domo impii eſt amri: Et theſau
ri impietatis in domo regia perſeuerãt: Vultis audire per ſingula quibus malis urbs ueſtra plena ſit:
Diſcite Menſura minor dei iram prouocans: ſtatera fraudulenta & diuerſa pondera:In alio ponde
re uendentes: in alio ementes mercimonia: Et ſiquidẽ pauperes hoc facerent poterant ſcelus ĩopiæ
neceſitate defendere: Nunc uero diuites eius: non tã diuitiis ꝗ; iniquitate pleni ſunt: quia omnes di
uitiæ cum alios ſpoliãt iniquitatem pariunt: congregationem diuitiarũ ſequitur mendatiũù: & ma
nus aſſueta theſauros condere fraudulẽtam linguam poſudet: Weritas paupertatem Mendatium di
uitias parit. Cum hoc fecerunt principes ueſtri nolui uos ſtatim ſubuertere: ſed paulatim cœpi per
cutere: ut plagis uariis admonerem: Miſſi in uos famẽ: miſſi ſitim: miſſi morbos: & hoſtilem in cir-
cuitu uaſtitatem: ſeges frumenta non attulit: oleum præſſa oliua non fecit: uinum ſteriles uĩidemiæ
negauerunt: Aduerſus iniquitates & menſuras doloſas & pondera fraudulẽta: hæc intuli ſupplitia
Quia uero cuſtodiſtis omnes cerimonias idolatriæ: quas Amii rex ipius cõſtituerat: & omne opus
domus achab & Iezabel: pro mea lege ſeruaſti: impulſus ſum ſcelere tuo: ut darem te: & habitatores
tuos in ſibilum ut opprobrium populi mei portaretis: dum capti ab aſſyriis quaſi populus dei uinci
mini: & pp uos nomẽ meũ blaſphematur in gentibus: Nõ tm̃ pᷣſenti loco: ubi legitur & opprobriũ
mei populi portabitis: Siue ut. xx. tranſtulerut: Portabũt populi mei Ammi: goãmin populi mei
ſonat: Vñ Nulli dubiũ eſt male ſupra pro Amm populum meum eſſe tranſlatum. Hucuſq; iuxta he/-
braicum quid nobis uidetur expᷣſſimus: Nuüc ad tranſlationem. Ixx. interpᷣtum reuertentes de ſin/
gulis ut poſſumus diſputemus: Tribus ſamaritica uocatur ad audiẽdum: quæ ſe abſcidit a populo
dei: Et dicitur illi fruſtra fabricas idola aureos uitulos artifici cõponis manu: & imitatione hieruſa/
lem uis aliam metropolim extruere: Quis enim ornare poterit ciuitatẽ: Nuũc ignis qui ardẽtibꝰ dia
boli iaculis ſuccẽditur: domus iniqui: quæ ſecũdum duritiam ſuam & cor impœnitens theſaurizat
ſibi iram in die iræ & reuelationis iuſti iuditii dei. Et iniquitatem auget iniuria: ut nõ ſolum de do
mo dei rapiat: quæ eſt eccleſia: ſed etiã cum ſuperbia: & ſupercilio aliena deuaſtet: Nũquid iuſtifica
ri poteſt qui abſq; ſtatera & pondere cõgregat fraudulenter de teſtimoniis ſcripturarum diuitias
ſuas. quæ diuitiæ theſauri iniquitatis ſũt: Na cum præcipiat: dominus: non erit in ſacculo pondus
grande & minus: Hi turpis lucri gratia ſemper perſonam accipiunt in iuditio: & in eadem cauſa di
uites ac pauperes non iuxta negotium: ſed iuxta facultatum diuerſitatem aliter atq; aliter iudicant
Et inhabitatores ciuitatis ſuæ quam prauis dogmatibus: peruerſaq; doctrina a ſe omari putant: lo
cuntur mendatium & ponunt in excelſum os ſuum: Et ſimplicitatem eccleſiaſtici populi deſpitiũt.
Vnde clementiſſimus deus non eos pariter percutit. ſed paulatim per plagas nititur cõmonere:di
cens Et ego incipiam te percutere perditione propter peccata tua: O ciuitas quam heretici uolunt
extruere:percutiam te ut pereas non in abolitionem:ſed iuxta id quod peccatrix es:S eqtur.Come/
des & non ſaturaberis: Legunt enim & non intelligunt: ueſcentesq; ſermonibus ſcripturarum ueri
tatis inopiam patiuntur: Et eiitiam inquit te: Et appræhendes & non ſaluabis: & quicũq; ſaluati fue
rint gladio tradẽtur: Tu te poſtꝗᷓ multa quærens nihil repereris intelligẽs errorem tuum:uidebis te
ex uniuerſis dogmatibus tuis non poſſe ſaluari: Quicũq; autem ſe putauerint ſaturatos: & non recti
fuerint a te:nec cõpræhenderint ueritatem: tradentur gladio & pœnis erudientur. Seminabis ergo
o tribus & o peſſima ciuitas quam igne & iniquitate & contumeliis & ſtatera doloſa:& ſacculo frau
dulento heretici extruũt: & nõ metes: præmes oliuam & non ungeris oleo: & uuas & non bibes ui
num:Prodeſt quippe tibi errore cognito ne habeas: ne caput tuum oleo unguas peccatorum: ne ui
no ſodomorum bibentes inebries. & diſperdẽtur legitima populi mei ſiue Amri: & omnia opera
domus achab: eorum qui in hereſibus patriarchæ & principes extiterunt: Quos poſſumus uel ad
contrarias referre uirtutes: uel ad hereſiarchas ut fuit Martion & Baſilides: & nuper arius & Enomi
us: Et ambulaſtis in uoluptatibus eorum: Amri uidelicet & Achab: Pulchreq; in uoluptatibus eorũ
Doctrina enim magiſtrorum eorum nequam non eſt doctrina dei: ſed adinuentiones cordis illo
rum: Et tradam te in perditionem: Vt pereas iuxta id quod heretica es: Et habitatores tuos in ſibilũ
Vel paſtoris boni iuxta zachariam Sequeris ſibilum dicentis: Sibilabo eis & congregabo eos quia
redemi eos: Vel certe in ſibilum draconis: I deſt in interitum carnis: ut ſpiritus ſaluus fiat: Et corre/
pti diſcant non blaſphemare: Et hoc totum patientur ut intelligant errorem ſuum: qui dominum
gentium multorumq; populorum opprobria & peccata portauerint: Scio quoſdam ad eccleſiam
retuliſſe qᷓ nos ſup hereſibus interprætati ſumus: Sed quò nomen Amri &achab: ſamariæ principuũ
ad hieruſalẽ & iudã: ſub quorũ nominibus interprætatur eccleſia poſſit referri non ſatis itelligo.
CAPITVLVM SEPTIMVM

Vhe mihi

Ro.z. a.

lne.

d
o

ke

ni

Super Micheam. c. vij.

Be mihi:quia factus ſum ſicnt qui colligit in aurumno racemos vindemie :non eſt bo
&οιtrus ad comedendum pꝛecoquas ſicus: Oeſiderauit anima mea:perijr ſanctus de ter/
ra:⁊ rectus in hominibus non eſt:Omnes in ſanguine inſidiantur:vir fratrem ſuũ ve

natur in moꝛtẽ. Malũ manuum ſuarum dicunt bonum: Pꝛiceps poſtulat.⁊ iudex in

reddendo eſt:æ magnus locutus eſt deſiderium anime ſue:⁊ cõturbauerunt eam. Qui optimus

in eis eſt:quaſi paliurus:⁊ qui rectus quaſi ſpina de ſepe. LXX.

CAbe mihi:quia factus ſum ſicut qui congregat ſtipulam in meſſe ⁊ racemos in vindemia:cũ

non ſit botrus ad cõmedendum pꝛimitiua:Ahe mihi anima:perit reuerens de terra:⁊ qui coꝛ-
rigat in hominibus non eſt: omnes in ſanguine iudicantur vnuſquiſq; pꝛoximum ſuum tribu/
lat tribulatione:in malũ manꝰ ſuas parãt: pꝛiceps poſtulat:⁊ iudex verba paciſica locut ẽ:deſi
deriũ aĩe ſue ẽ:⁊ aufferã bona eoꝝ qſi inea comedẽs:⁊ ambulãs ſuꝑ r̃gulã i die ſpeculatõis tue.

CPrædicta captiuitate & decẽ tribuum & duarum (Verbum enim domini factum eſt ad micheam

moraſtiten ſuper ſamariam & hieruſalem.) Plangit propheta quod nullus e populo iuſtus iuenia
tur in terra: qui poſſit iræ dei reſiſtere: & medium ſe quaſi murũ opponere: fruſtra inquit locutus ſũ
fruſtra uolui iam uidemiare: & perditæ ciuitatis quaſi extremos racemos requirere: & cum non ſit
botrus ad cõmedendum ſaltem immaturas ficus: quas hebrei Becchora uocantideſt groſſos fico
rum:in cibo ſũmere:quaſi dicat non inueniens panem præ famis magnitudine: quiſquiſlias & fur-
fures requiſiui: Periit ſanctus de terra: & rectus in hominibus non eſt: ubiq; inſidiæ: ubiq; fraudulen
tiæ: innoxius ſanguis effunditur præ auaritia & libidine: germanitas ignoratur: & non ſolum fa/
ciunt ſed defendunt quoq; mala: & nomimibus cõmutatis bonum dicunt eſſe quod malum eſt: ſp
ſi principes non ab offerẽtibus accipiunt munera:ſed cogunt dare ſubiectos & poſtulant: & iudex
in reddẽdo eſt: ſic alium iudicãs quomodo ipſe ab alio iudicatur: ut præſtent ſceleribus ſuis mutu
um fauorem: & in alterius crimine ſe defẽdant: quicunq; magnus eſt: & quaſi in lege doctiſſimus:
non dei ſed ſuam loquitur uoluntatem: & cõturbauerũt eam uel urbem uel ueritatem ſiue terram

de qua ſupra dicitur: Periit ſanctus de terra: Qui enim optimus inter eos eſt quaſi paliurus pugens:

& retinens: uulnerans appropinquantem ſibi: & adunco dente compræhendens: & qui rectus fue
rit inuentus quaſi ſpina de ſepe: ut ibi inueniatur dolor: ubi putabatur auxilium. Hoc iuxta hebrai/

cum:Porro ſecundum. Ixx. qui diſſentiunt inquibuſdã: & in fine capituli omnino aliter trãſtulerũt

Huiuſcemodi mihi ſenſus uidetur:Plangit ſermo ꝓpheticus ſiue apoſtolicus. generaliter humanũ
genus. quod fcuſtra ſemẽtem eiecerit doctrinarũ: & pro ſegetibus: & pro frumẽtis uix uacuas ſtipu
Ias & inanes culmos ſerus meſſor inuenerit: & ne paruos quidem racemos in uinea potuerit repe

rire: & reliqᷓ: uſq; ad finem capituli. Si enim beatus eſt qui in aures loquitur audientis. & auris audi

toris deſiderium ſapientis eſt: lætitiaq; dicẽtis auditor intelligens. Ecõtrario luctus doctoris eſt ma

Io. 4.d.

lus diſcipulus. hieremiæ quoq; uerbis huic quærelæ congruentibus. Nõ profui neq; profuit mihi

quiſꝗ: Sunt qui ex perſona ſaluatoris hoc dici putent. cauſantis quod in tanta credentium multitu

dine & in toto orbe generis humani uix ſuo ſanguine digna opera reperiat. Qui & i uiceſſimo no
no pſalmo ait: Quæ utilitas in ſanguine meo dum deſcẽdo in corruptionem: Licet aſſerant alii per
ſonæ illius hoc minime cõuenire ut dicat. Vhe mihi quia factus ſum ſicut qui colligit ſtipulã ĩ meſ
ſe: Qui in euangelio locutus eſt. leuate oculos ueſtros & uidete regiones quia iam candide ſunt ad
metẽdum: Et alibi: Meſſis quidem multa operarii autem pauci. Qui ergo ex perſona ſaluatoris uo
lIunt intelligi aiunt: Non mirum eſſe ſi dicat uhe mihi: qui & hieruſalem fleuerit: & in lazari morte
lachrimatus eſt: Sed & illud. Factus ſum ſicut qui colligit ſtipulam in meſſe: ad conſumationem re
ferunt ſeculi:quã & ſignificanter meſſem interprætantur: & dicunt illo tempore hanc prophetiam

poſſe compleri: quaãdo multiplicata iniquitate refrixerit caritas multorum & ueniens filius homi/-

Mat. 26. c.

nis raram ſidem inuenerit ſuper terrã: Tunc enim quaſi poſt meſſem ſtipulam: & quaſi poſt uinde/
miam racemos uix in his reperiet: qui fidẽ hominum uaſtitate ſeruauerint: uocẽq; hanc ex perſona
aſſũpti hominis putant de ſequẽtibus approbari. Vhe mihi anima de qua loquæbatur: Triſtis ẽ ani
ma mea: uſq; ad mortem:Perit reuerens de terra: Vel antichriſto interficiente ſanctos: uel ad magni
tudinem ſcandalorum cũctis corruentibus: & qui corrigat inter homines non eſt: omnes qui ĩ ſan
guine iudicantur non in leuibus paruiſq; peccatis: ſed in maximis: & ad ſanguinem pertinẽtibꝰ: nõ
nicinitas: non amicitia: nõ affinitas: ſcelus morabitur: cũcti manus leuabunt ad malum: ut etiã qui
malũ facere nõ potuerit.tñ dũ manus pᷣparat: uolũtate delĩquat:ipᷣe priceps petit. & iudex uerba pa
eifica loꝗtur: accepit. n. munera: deſideriũ aiæ ſuæ: Quod ꝗa manifeſtũ eſt: & ſuidiã caueo principũ
iudicũq;: lectoris ĩtellectui derelĩquẽs.tãtũ illud adiũgã. Munera excecãt oculos ẽt ſapientiũ uiuiſi
cãt quoq; aĩam quã uiuificare nõ debuerãt: & ĩterficiũt eã ꝗᷓ merito ſuo & uirtutibꝰ uiuit: & hoc faci
unt propter dona ꝗᷓ poſtulãt ĩpudẽter: & turpius accipiũt ꝗbus dñs cõminatur hæc dicẽs: & auferã
bona eoꝝ quæ putant bona. ꝗᷓ illis bona uidẽtur. cæteꝶ ueritate rei nũꝗᷓ bona appellabũtur. ꝗᷓ &
daãtẽ ſpoliãt. & accipientẽ ĩterficiũt. licet nõ tam comminatio ſit ꝗᷓ benedictio aufferre ab eis mala:
& ipſuù dominũ diuinũq; ſermonẽ ingredi in cõſciẽtias eoꝶ. & qſi tineã comedere qdcũq; puerſũ
eſt & prædarum malarumq; cogitationum facere uaſtitatem. & ambulare ſuper normã & regulam

Miero.liber Secundus.

ueritatis: & eos iĩpſos ad rectum retrahere: qui prauis opinionibus ducebantur: & hoc facere in lu-
mine ueritatis. Et in die illo quando qui ſancti ſunt & electi de eccleſia aſcendent ad ſpeculam: &
in ſublimitate doctrinarum atq; operum ſuorum de rebus cæleſtibus diſputabun.
Bies ſpeculationis tue:viſitatio tua venit:nunc erit vaſtitas eoꝝꝑ:nolite credere amico:⁊ noli-
te cõſidere in duce: Ab ea q̃ doꝛmit i ſinu tuo cuſtodi clauſtra oꝛis tui:qꝛ filiꝰ ↄtumeliã facit pa/
tri:⁊æ filia ↄſurgit aduerſus matrẽ ſuã:nurꝰ aduerſus ſocrũ ſuã:inimici hominis domeſtici eiꝰ:
Ego ãt ad dominũ aſpiciam:expectabo deũ ſaluatorem meũ:audiet me deus meus. Lxx t
C¶ Abe vhe:vltiones tue venerunt:nunc erunt fletus eoꝛum:nolite credere in amicis:neqʒ ſpe/
retis in ducibus:Ab ea que tecum cubat caue ne credas ei:quia filius contumeliam facit patri:
ſflia ſurgit aduerſum matrem ſuam:nurus contra ſocrum ſuam:Inimici hominis viri dome/
ſtici eins: Ego autem in dno gtemplaboꝛ:expectabo deũ ſaluatorẽ meũ:exaudiet me de meus
Excepto principio capituli: in reliquis partibus editio utraq; cõcordat: & inter iuxta hiſtoriam
diem ſpeculationis ſamariæ: ſiue hieruſalẽ: quam ſepe expectauerat & timuerat eſſe uẽturam: &

—
öêa —Gů—ü „— 2 = — — — —☚ „

uiſitationem eius: captiuitatẽ ſignificat dicẽs: Vaſtatio tua uenit:nunc erit uaſtitas eorum ideſt ha/
bitatorum ſiue obſidio enim magis e*οραρ kaiîιρι+ρρνονρτιαρπ ideſt obſidionem & cu
ſtodiam ꝗᷓ uaſtitatem in hebreo ſonat: Nullis ergo credatis uocibus prophetarum: nec accomode
tis aurem decipiẽtibus: blanditia dininorum: quia ſi inter cara nomina: & conſanguinitatis affectũ
rara eſt fides:quãto magis in iis qui adulantes uobis mentiuntur pro præda ſua:& quaſi egrotanti
bus:non quid utile ſit: ſed quid delectabile &placens imperant: nolite credere amico: & achitophel
quippe conſurexit aduerſum dauid. & uerus achitophel iudas aduerſus chriſtum: Et nolite cõfide
re ĩ duce: Vt uiri ſichem in abimelech:ipſi enim cum fecerunt regem: & ab eo oppræſiſi ſunt: Ab ea
gquæ dormit in ſinu tuo: cuſtodi clauſtra oris tui: ne patiaris quod ſampſon a dalida ppeſſus eſt ꝗa
filius contumeliã facit patri: Abſolon uidelicet dauid: non ſolum regnum: ſed & cõcubinas patris
incæſto coitu maculauit: Filia conſurgit contra matrem ſuam. Cuius rei cum ĩteri de ſcripturis ſan
ctis teſtimonium non reperiamus: tanta exempla ſunt cottidianæ uitæ: ut magis lugere quod tan/
ta ſint:qᷓ quærere debeamus. Nurus contra ſocrum ſuam: ut uxor eſau cõſurexit contra rebeccã:Ini.
mici hominis uiri domeſtici eius: Hic exempla non quæro: cum plura ſint ꝗ ut teſtimoniis ĩdigea/
mus. Cum ergo hæc ita ſe habeant: molite credere ſamariæ & hieruſalem pſeudo prophetis. Ego ãt
inquit propheta: Ad dominũ aſpitiam: exultabo ad dominum ſaluatorẽ meum: ſiue Ieſum meum
& audiet me deus meus: Seꝗtur. Ixx.expoſitio. Qui dixerũt uhe uhe ultiones tuæ uenerũt:ideſt ſup

plicia quæ pro ſceleribus inferenda ſunt: Mihi inquit uindictam & ego retribuã dicit dominus: & Ro. I2. d.

in alio loco Venerunt dies retributionis tuæ. Facit enim dominus ultionẽ uociferantiũ ad ſe die

ac nocte: atq; dicẽtium: Vſq; quo domine ſanctus & uerus non iudicas & uindicas ſanguinem no/ Apo.õ. c.

ſtrum de iis qui habitant in terra: Venerunt ergo ultiones & nunc erunt fletus eorun:ideſt ultionũ
ut plangant qui ante riſerũt: & ſtatim exeuntes de ſeculo tormẽta ſuſtineant: Quæ diues ille quõ/
dam purpuratus & delitiis affluens ſuſtinet in inferno ubi eſt flletus & ſtridor dentium: Quod au-
tem ſequitur:Nunc erunt: uel in fine uniuſcuiuſq; uitæ intellige uel in cõſumatione rerum omniũ
& in die iudicii: quãdo generales ſuper uniuerſos uenient ultiones: Nolite ergo credere amicis: ꝗqa
omnis amicus ſupplantatione ſupplantat: & qui propter aliquid eſt amicus : non tam amicus eius
eſt quẽ amare ſe ſimulat: (Ab amore quippe amicus dicitur) ꝗᷓ eius rei quã diligit. interrogatus qui
dam quid eſſet amicus reſpondit. Alter ego.quod ſi pytagoreorũ nobis opponitur exemplũ: Qui
ſe uades inuicem tyranno dederunt:Dicemus non generaliter aduerſũ omnes amicos: & caritatis
affectus: ſententiam a deo eſſe prolatam: nec cõtra omne tempus: ſed de eo ſuper quo apoſtolus ait
In nouiſſimis diebus aduenient tempora periculoſa: erunt enim homines ſe ipſos amantes:cupidi
faſtidioſi: ſuperbi blaſphemi. parentibus non obedientes: ingrati ſceleſti: ſine affectione: pactũ non
cuſtodiẽtes: delatores:incontinẽtes: immites:ſine bonitate:proditores:proterui: inflati:uoluptatũ
amatores: magis ꝗ́ᷓ dei: & cætera: Tunc enim tradet frater fratrem & pater filium & mater filiam: &
inimici hominis domeſtici eius: Sed & nũc rara fides eſt. cum aliud in labiis: aliud ĩ corde uerſatur
Venenum animi:linguæ mella tegunt. Amici diuitum multi: a pauperibus autem etiam qui uidẽ
tur eſſe diſcedunt. Vnde dicitur: ſi habes amicum in temptatione: poſſide eum. Legi in cuiuſdam
controuerſia. Amicus diu quæritur: uix inuenitur: difficile ſeruatur. Scripſit Theophraſtus tria de
amicitia uolumina: omni eam præferens caritati. Et tamẽ raram in rebus humanis eſſe cõteſtatus
eſt. Et Ciceronis de amicitia liber quẽ Lelium inſcripſit.In quo illud quod apud noſtros pcipitur.
Vt ſit nobis amicus quaſi uinũ uetus:& in ſuauitate bibamus: pene eiſdem uerbis poſitum eſt. Ami
citia pares: aut accipit: aut facit: ubi inequalitas eſt: & alterius eminentia: alterius ſbiettio.l bi non
tam amicitia ꝗᷓ adulatio eſt. Vnde & alibi legimus. Sit amicus eadem anima. Et Lyricus pro ami/
co præcans. Serues inquit animæ dimidium meæ. Nolite ergo credere amicis: ideſt iis hominibꝰ
qui de amicitiis ſectantur lucra. Si uis uera amicitia delectari: eſto amicus dei: Sicut Moyſes qui lo
quæbatur deo quaſi amicus ad amicum eſto amicus ut apoſtoli ad quos ſaluator ait. Iam nõ dicã
uos ſeruos:qm̃ ſeruus neſcit quid uelit dñs ſuus: ſed dicam uos amicos:quoniã perſeueraſtis mnecu
. . D in omnibus

2

n
lng

ſol⸗
t⸗
tuic
ſ⸗
n
os
koin
m
ethr
maa
ooce
Aeiti
tanti
vophel
cöſde
Aber
ehe
patns
nsſan
ltun/
cilni
gen⸗
Egoi⸗
mam
ntip
d Ron
ledte
mn Aoe
ni.
eci⸗
Wr
i
olon
alhin N
cüwn
lyri
iuns
nn
nuiſ
uc
uns
piun.
/
ilo⸗
ei
lecl
os

Act. 20. f.

leui. 20. b.
l. Pet. z. c.

Eccl. 7. d.

Super Micheam. c.vij.

in omnibus têtationibꝰ meis. Delicata eſt amicicia quæ amicorum fœlicitates & diuitias ſequĩtur
iſtiuſnodi homines: non mihi uidentur amicos: ſed ſe ipſos dili gere: conſideremus attentius
uerba domini: Sed dicam uos inquit amicos: Redditq; cauſas quare illos amicos uocet: Oumna pſe/
ueraſtis mecum in tẽtatione. & non hucuſqʒ ſtetit: ſed in omnibus inquit tẽtationibus meis: Eue/
nit quippe interdũ ut qui nobiſcum perſeuerauit in una tẽtatione aliis uictus recedat. Secũdo pci/
pitur neq; ſperetis in ducibus:Maledictus enim omnis homo qui ſpem habet in homine:In homi
ne ſpes uana: & uera in deo eſt: Vnde & paulus loquitur: Ex uobis ipſis conſurgẽt uiri loquẽtes per
ueria:Et ipſe dominus per prophetã: Duces populi mei me neſcierunt: filii ſtuſti ſunt:& non intel/

ligẽtes: ſapientes ſũt ut faciant mala: bene autem facere neſcierunt:Duces quidem ait mei uocabũ/

tur: & duces populi mei: ſed quia neſcierũt me: & opere uocabulũ deſtruxerunt: propterea filii ſtul-
ti ſũt: & non intelligentes prudentiam: ob hoc tantum habent ut ſubiciant ſibi ſimplicem gregem

& procerant pedibus ſuis: Dene autem facere & regere populum neſcierũt: Nolite credere in duci-

bus:non in epiſcopo non in præſbitero: non in diacono: non inqualibet hominum di gnitate: nec
hoc dico:quod iſtiuſmodi gradibus in eccleſia non debeatis eẽ ſubiecti: Quicunq; enim maledixe
rit patri aut matri morte morietur:Et apoſtolus docet præpoſitis in eccleſia obediẽdũ: Sed quod

aliud ſit honorare duces: aliud ſpem habere in ducibus: Honoremus epiſcopum: preſbitero defera

mus aſſurgamus diacono: & tamen non ſperemus in eis: quia hominis uana: & certa ſpes eſt in do/
mino. Tertium mãdatum: Ab ea quæ tecum cubat cuſtodi te:ne credas ei: Vnde & apoſtolus mu-
lIieris uas infirmũ uocat & eis a maritis ſuis exhiberi honorem iubet: Non enim creatus eſt uir pro/
pter mulierem:ſed mulier propter uiruũ: Et uxor ĩquit ut timeat uirum: Vxorum timere eſt: & cum
timore uirũ diligere: Viri tãtum diligere: quia dilectio perfectorum eſt. Vin ait diligite uxores ne/

ſtras: & nolite amari eẽ ad eas. Licet ille ad iracundiã prouocẽt: & talia faciant: per quæ mereantur
amaritudinẽ ſuſtinere. hoc enim ſignificat mãpaikpap& tamen uos nolite eis in amaritudinem
uicẽ reddere.Sed & ſalomon in eccleſiaſte: Et hominem inquit unum de mille inueni: & mulierẽ
in iis omnibus non inueni. Forſitan ſuo doctus exemplo mulieribus non credendũ. per quas offẽ

derat deum:Sed & Poeta ſublimis: non homerus alter: ut lucillus de ennio ſuſpicatur: Sed prĩus
homerus apud latinos: Varium inquit & mutabile ſemper femina: Plene ſunt hiſtoriæ grecæ &

latinæ: Quanti uiri ab uxoribus ſuis decepti ſint eorũq; uita ſit prodita: De ſcripturis autem: & Dali

dæ:cuius ſupra fecimus mentionem: & aſtenus ante dalidà teſtantur exempla: quæ arcanum ſam-

pſon ſeptem dierũ expræſſit lachrymis: & amore ſimulato quod latebat iuenit: Vnde ſampſon po-

ſtea loquitur: Niſi domuiſſetis uitulam meam non inueniſſetis propoſitionẽ meam: Hactenus pci/
pitur: ne amicis: ne ducibus: ne uxoribus facile credamus: Cauſaq; redditur non ſatis reſpondẽs ad
propoſitionẽ: ait enim quia filius inhonorat patrem filia ſurgit aduerſus matrem :nurus contra ſo
crum ſuam:& mnimici hominis domeſtici eius: Nã quid pertieat ad amicum: ad ducem: ad uxorem
ſi filius & filia & nurus contra patrem matrem ſocrumq; conſurgat. Videtur ergo mihi ſic cum ſu/
perioribus poſſe coniũgi: Nolite credere amicis & ducibus & uxoribus:quæ mutari pñt & eſſe pro
tempore: Cum filius quoq; & filia obliti educationis infatiæ: aduerſum auctores uitæ ſuæ corpoꝶ
q; conſurgant: & illis faciant contumeliam: quos uultu quoq; ledere ſcelus eſt: Sed hæc expoſitio
nequaꝗᷓ conuenit nurui aduerſus ſocrum conſurgenti: & inimico hominis domeſtico eius. Te/-
rentius in hecyra: Quid eſt hoc inquid: omnes ſocrus oderunt nurus: & ꝗᷓ ambiguũ ſit: tamen pro
pemodũ naturale eſt: ut & nurus ſocrum & ſocrus oderit nurum:Hæc de conſumatione & fine mũ
di: qualis aduentum antichriſti generatio præceſſura ſit: propheticus ſermo deſcripſerit. Nũc diſpu
tandum ſecundũ ſuperiorem interprætationẽ in ꝗᷓ de hereticis dimus: Audi tribus & quis oma-
uit ciuitatem: nunquid ignis & domus impii: Et rurſum de eccleſia: Vhe mihi quia factus ſum ſicut
qui colligit ſtipulã in meſſe: Et ite uhe mihi anima: periit reuerens a terra: & qui corrigat inter ho
mines non eſt. Et deinceps: Princeps poſtulat & iudex uerba paciſica locutꝰ eſt: Deſideriũ aiæ ſuæ:
Vñ duplex maledictio ſequitur: Vhe uhe ultiones tuæ uenerunt nuc erüt ploratus earũ: Et dicamꝰ
ſcriptum de hereticis: Nolite credere in amicis: O populi ſimplices: Et in ducibus prauis qui ſe ami
cos & principes hereſeon eſſe promittunt: non enim ueſtram ſalutem: ſed ſua quærunt lucra: & de/

ceptũ gregem pedibus ſuis conterunt: & ei qui tecũ dormit caue ne quicq̃ credideris: quam nõ poſ

ſum aliam intelligere niſi camem: ut non facile credamus carnis blandiciis: ne animi duricia uiri

liſq; conſtantia illius edomita molleſcat illecebris: Filius enim qui natus a deo eſt neglecto crea-

tore ſuo blaſphemat eum a quo conditus eſt: dicente ſcriptura: Nonne deus unus creauit-
uos: nonne pater unus omnium ueſtrum: & animam cæleſtem deſpicit hieruſalem. matremq;

contemnit eccleſiam: quam qui contempſerit morte monetur: Et nurus cõſurgit aduerſus ſo/

crum ſuam: Quod iuxta tropologiam intellectui uidetur dificile: Sed qui legerit canticum cãtico/
rum & ſponſum animæ: dei ſermonem intellexerit credideritq; euãgelio: qd ſcdm hebreoseditũ
nup trãſtulimꝰ:In quo ex perſona ſaluatoris dicitur: Modo tulit mea mater me ſanctꝰ ſpus in uno
capilorum meorum. non dubitabit dicere ſermonem dei ortũ eẽ de ſpiritu & aĩam qꝗᷓ ſpõſa ſermo
nis eſt habere ſocrum ſanctum ſpiritũ: qui apud hebreos genere dicitur feminino: Ruha Heretici

2Wiero.liber Secundus.

ergo cum ante crediderit in ſcripturis: quæ a ſpiritu ſancto conſcriptæ ſũt & editæ: traàſferunt ſe ad dqA
nouas doctrinas & fermentum phariſeorum & mandata hominum: dũq; ſermonẽ dei contẽnunt u
ſocrui ſuæ faciũt iniuriam: Et ne forte dubites uerbũ & filium dei:naſci de ſpiritu ſancto: Gabrielis q
ad mariam uerba conſidera: Spiritus ſanctus ueniet ſuper te & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi: ppte/ he
rea quod naſcetur in te uocabitur filius dei: Poſt hæc ſequitur: inimici hominis uiri domeſtici eius: ͤ
quod ſic nobis iuxta tropologiã exponẽdum uidetur: Omnis uiri caput chriſtus eſt: & chriſtus ca/ ce
ut eccleſiæ: huius ſepe inimici ſunt: qui putantur in domo eius eſſe eccleſiæ: & a capite quidẽ non ððð
recedunt: ſed contra ſuum ſentiunt caput: qui abſq; magiſtro: & gratia domini: ſcientiam ſcriptura
rum ſuo iuditio permittẽtes: inflati ſunt: & nihil ſciunt. & languent circa quæſtiones & contentio/- q
nes pugnaſq; uerborum qui uere conſiſtẽtes in domo inmimici ſunt ueritatis: ſcire autem debemus n
quod in euangelio proprie eadem uerba ſint: quæ nunc legimus in propheta: & iuxta contextum

illius loci alterum habere ſenſũ: qui utrum aſſiimpta ſint an propria auctoritate præcepta noſſe do OWDWU
mini eſt: qui & in prophetis & in euangeliis locutus eſt: Ait autẽ illic dominꝰ: Veni diuidere uirũ
aduerſus patrem ſuum: & filiã contra matrem ſuam: & nurum aduerſus ſocrum ſuũ: & inimici ho Mat.o. d.

minis domeſtici eius: His itaq; ediſſertis: ſi tamen potuimus ſenſum attingere ſcripturarum: ſanctꝰ? d
refrigeratam intelligens caritatẽ & homines in conſumatione mundi non eſſe amatores dei: ſed .
amatores ſui: aliis credentibus amicis & ducibus: ut uxoribus filioq; & filia & nuru aduerſus patrẽ 66 u
& matrem & ſocrum cõſurgentibus: & inimici hominis domeſtici eius. I pſe credit in domino: & 90
omnis contemplatio eius eſt in deo ſuo: & ꝗᷓ tribulationibus & præſſuris mundi præmatur: tamẽ
propter eum qui dicit nolite timere: ego uici mundum. expectat deum ſaluatorẽ ſuum: & reſidens
in eo oculoſq; ſuos ad eum ſemper dirigẽs ſperat ſe exaudiẽdũ: quotiẽs eũ inuocauerit. hi
Ne leteris inimica mea ſuper me:quia cecidi: Conſurgã cum ſedeꝛo in tenebꝛis Dominus Ó”G
lux mea eſt:irã domini poꝛtabo quoniam peccani ei: donec cauſam meam iudicet:⁊ faciat iudi M ſ
cium meum:æ eẽducet me in lucem:⁊ uidebo iuſtitiã eius:⁊ aſpiciet inimica mea:⁊ operietur cõ/ he
fuſione:que dicit ad me:Abi eſt dominus deus tuus:O culi mei videbunt eam:nunc erit in cõ-/ i
culcatione.vt luctum platearum: dies vt ediſicentur macerie tue:In die illa lõge ſiet lex:In die AAdda
illa vſq; ad te veniet aſſur:⁊ vſqʒ ad ciuitates munitas:⁊ a ciuitatibus munitis:vſqʒ ad flumen n
Et ad mare:de mari:Et ad montem:de monte:Et erit terra in deſolationem:pꝛopter habitato/ c
res ſuos:⁊ pꝛopter fructum cogitationum eoꝛuum. LXxX. ln
Ne inſultes mihi inimica mea.quia cecidi:reſurgam:quia ſi ambulauero in tenebꝛis domi/ n⸗
nus illummabit me:IJram domini ſuſtinebo quia peccoui ei: donec iuſtiſicet cauſam meam:⁊ i
faciat iudicium meum ⁊ educat me in lucẽ:videbo inſtitiã eiꝰ:? videbit me inimica mea:⁊ ope/ S”
riet eam confuſio:que dicit ad me:vbi eſt dominus deus tuus: Oculi mei videbunt eam nunc SO”ÿZM
in conculcationem:ſicut luctũ in vijs:dies liture lateris deletio tua:⁊ depellet legittima dies illa 1
2 vꝛbes tue venient in concluſione ⁊ in diuiſione aſſyrioꝛum:⁊ ciuitates tue munite in diuiſionẽ
a tyro vſq; ad flumen:⁊ a mari vſq; ad mare:⁊ de mõte vſq; ad mõtem:⁊ erit terra in diſſipatio SS”LM
nem cum habitatoꝛibus ſuis pꝛopter fꝛuctus adinuentionum eoꝛum. i
CVidetur mihi iuxta litteram hieruſalem contra babilonem & cæteras gentes loqui.qᷓ ſibi inſulta d
uerãt: ne lætemini in ruina mea: quia domino miſerante conſurgã: poſtꝗᷓ ſedero in captiuitate: & 1
educet me ille de tenebris: & erit lux mea: I rã domini ſuſtinebo: quia neſcio meruiſſe quod paſſa u
ſũ:donec ulciſcar de gẽtibus: & fiat iudicium meum: Noui quippe quod me ſit educturus in lucem ⸗
& uidebo iuſtitiam eius & aſpiciet inimica mea babylon: & cæteras gẽtes in circuitu: & operietur d
in confuſione:quæ nunc dicit inſultans:ubi eſt dominus dens tuus. Oculi mei uidebunt eam: & nõ ie⸗
longo poſt tempore:munc & in præſentiarum conculcata quaſi lutũ platearum: Hactenus hieruſa/ dei
lem ſiue propheta ex perſona populi ſit locutus: Nunc deus ad hieruſalem reſpondens inducitur lt
O hieruſalem: uenerunt dies: ut edificentur maceriæ tuæ: quæ erant a babilonia uaſtatæ & deſtru-
ctæ In die illa longe fiet lex ſiue præceptũ: uel Iuſſio: ut Symachꝰ & Teodotion interprætati ſunt 6
. dicentes αα1 kàαεταιρ α7να°ιπ & eſt ſenſus: nequaꝗ babyloniorum imperio ſubiacebis ðJ
In die illa qua edificabũtur maceriæ tuæ: uenient ad te de aſſur: & de ciuitatibus munitis:a ciuitati/ H
bus inꝗᷓ munitis uſq; ad iordanem: per quem &&ρ ante trãſiuit populus. & a mari rubro: & cunctis gẽ .
tibus uſq; ad mare mortuum: quod uicinum eſt terræ tuæ: & ad montem ſyon: de montibus perſa Cnb.
rum atq; mædorum: in quo traſſati prius fuerant: & erit terra reliqua caldæorum: & eorum qui te ʒ
uaſtauerant in deſolatione: propter habitatores ſuos: & propter mala opera eorum: Hoc ſibi iudæi

ſũ eſt: & ſicut prudẽtiores eoꝑꝶ diſſerunt: Aliqui friuole mẽtiũtur & aiũt: In die illa quaa chriſto
edificatæ fuerint maceriæ hieruſalem: ſcripturas ſanctas legis & prophetarum: quæ nunc tenentur
a nobis: tolli de manibus noſtris: & tradi populo iudæorum: Nam quod dicitur iuxta. xx. Dies li-
turæ: lateris deletio tua: non ad hieruſalem: ut iuxta hebraicum expoſuimus: ſed adhuc ad babylo
nem dici intelligamus: quod & delenda ſit: & in montem lateris conculcanda: Et repellet legi
tima dies illa:non legittima dei:ſed ea legittima quæ aduerſum legem dei:O babylon iuſſera di⸗

B
uſqʒ hodie pollicentur: & in eo loco in quo nos poſuimus: In die illa:longe fiet lex: Sicut nobis ui

ſe

midde Mn
nſnc⸗
eiti
wpand
mno
nune
kidens

minns
Niodi⸗
mrod⸗
tinch⸗
ndie
Umen
itoto⸗

omi⸗
m.
nope⸗
nnune⸗
ies l
niſone
ſpato

nülta
ate:
lpaſe
lucem
erierur
mKnö
hienni⸗
ducin
dek
1i
R
unn,
t
⸗
ur
ri
öui

ps 45.
ps. 40.
Eze.lS.g
Eze.9.c.

Ps. 18.

Luc.lz.c.

Leui. I3

eGn. il. b.

Luc.il.c.

Super Wicheã.c.vii.

ſeruari: & ciuitates tuæ uenient in concluſionem aſſyriis te ĩpugnantibus: Si quidem babylon chal
dæoꝑꝶ fuit ciuitas: ñ aſſyrio & Et urbes tuæ munitæ erũt ĩ diuiſionẽ: hoſtilis exercitus a tyro uſq; ad
flumen tygris: quo circũiris: & a mari magno uſq; ad mare rubrum: qd ex latere pergẽtibus indiã:
tangit regiones tuas: Et de mõte ad montem: De mòtibus ſcilicet Iudeæ uſq; ad motes mediæ: atq;
perſarũ totã meſopotamiã. Et uniuerſa regio qꝗ nunc ate tenetur in medio aduerſarioꝑꝶ impio ſub
iugabitur: Et erit terra in deſolatione pp peſſimos fructus ſtudioꝶ ueſtroꝑ&: ubi. xx. iterprætati ſũt
de Tyro: Sciamus in ebraico ſcriptũ eſſe Maſor: qd uerbum ſi ĩ ꝓpoſitione Ma & nomen Sor diui/-
datur de tyro intelligitur: ſin aũt unus ſermo ſit munitionẽ ſonat:Deniq; oẽs reρι Xup kai ναα
Ktip non de Tyro ut. Ixx. ſed munitionẽ & ambitum mutatæ urbis tranſtulerunt. Hoc iuxta hebrai
cum.Et uota carnei Iſrael & populi conciſionis: quaſi ex ſupfluo ocioſus ſermo præluſenit. N-c ue
mamus ad intelligentiâ ſpiritalẽ: & ipſo ſpiritu exponente:quo ſcripta ſunt: ĩ locis uel difficilimis
deſudemus. Videtur mihi oĩs aĩa hieruſalem: in qua edificatũ fuit tẽplum dnñi: & uiſio pacis & noti
tia ſcripturaꝶ: et poſtea ſuperata a peccatis ducta eſt in captiuitatem tormẽtiſq; tradita: dicere con/
tra babylonẽ.i.confuſionem huius mũdi: & aduerſus contrariam ſortitudinem quæ huic mundo
præſidet: Noli inſulrare mihi inimica mea: qa cecidi & reſurgam. Dñs enim alleuat eliſos. Et loqui

tur per ꝓphetã: Nunqd ꝗ cadet nõ reſurget. Et nolo mortem peccatoris: tãtum ut reuertatur & ui-

uat. Si aũt ideo me deſpicis: ꝗa tormẽta ſuſtineo:Diſce p Ezechiel:pœnas primũ ſanctioribus irro
gari: Et dici a dio: A ſanctis meis incipite. Quia ſi ambulauero in tenebris dñs lux mea eſt. Licet. n.
rectores tenebraꝑ iſtarum me deceperint. & ſedeãâ in tenebris & umbra mortis: & pedes mei impe
gerint in mõtes tenebroſos: tñ ſedentibꝰin tenebris: & umbra mortis: lux orta eſt & Iux lucet ĩ tene
bris. Et dñs illuminatio mea & ſalus mea:quẽ timebo.Et loquar ad eum & dicam. Lucema pedibꝰ
meis uerbũ tuum dñe.Et lux ſemitis meis. Ipſe quippe mihi præcepit. In tenebris huius ſeculi con
ſtituto. Sint lumbi ueſtri præcincti & lucernæ ardentes in manibus ueſtris Seꝗtur: Iram dñi ſuſti-
nebo:qm̃ peccaui ei: Donec iuſtificet cauſam meã: & faciat iudicium meu: & educat me in lucem.
Videbo iuſtitiam eius. Oĩs correptio ad pnñs: nõ uidetur eſſe gaudii: ſed mœroris: & poſtea fructũ
pacificum iuſtitiæ reddit iis ꝗ per eam fuerint eruditi. Sentiens igitur aia ſe peccaſſe & habere uul
nera peccatoꝶ: & in mortuis carnibus uiuere: & indigere cauterio: cõſtanter dicit ad medicũ. ure
carnes meas: reſeca uulnera: tumores & oẽ peyma. noxium dura hellebori potione cõſtringe. Mei
uicii fuit ut uulnerarer: mei doloris ſit ut tormẽta ſuſtineam: & poſtea ſanitatem recipiam. Veruſq;
medicus iam ſoſpiti atq; ſecuræ oſtendit cauſam medicaminis. & recte ſe docet feciſſe qd fecit. De
niq; poſt cruciatus atq; ſupplicia: educta de tenebris exterioribus anima. & reddito nouiſſimo qua
drante dicit. Videbo iuſtitiam eius & loquar. uſtificata ſunt iuditia tua deus. Si aut chriſtus factꝰ
eſt nobis a deo ſapientia. & iuſtitia. & ſanctificatio & redemptio. qui iuſtitiam poſt iram dei uide-
re ſe dicit. chriſti ſibi repromittit aſpectũ. Et hæc dũtaxat de pœnitentibus. Cæterum multo meliꝰ
eſt non habere uulnera medico nõ egere. Curatio nõ beatitudo ſanctoꝶ. ſed ſolatium poſt do/
lorem.ſIgitur qui curatus eſt caueat ne iterum peccet. & rurſum ei aliquid deterius fiat. Legimus
in leuitico.ſi tñ oculis apertis legimus.Et uelamen qd in lege poſitum eſt interioris oculi non ex/
cludit intuitum. in uiuice & cicatrice combuſture leprã ſolere generari. & mutare colorem pili &
ad priorem deformationem cicatricis nouellam accedere fœditatem. Hoc propterea ne quis ſecu
rus de pœnitẽtia. eo quod poſt peccatum poſſit dicere iram dei ſuſtinebo quoniam peccaui ei. do
nec iuſtificet cauſam meam. peccet & cauterio indigeat.& ſanatus iterum uulneretur. Cum autem
eduxerit nos dũs in lucem & uiderimus iuſtitiam eius. Tuc uidebit inimica noſtra babylon & ope
rietur confuſione.quæ prius loquebatur ad nos ubi eſt deus tuus. Exiſtimans hieruſalem poſt uul-/
nera non poſſe ſanari. Et reſpicient eam oculi noſtri. & erit in concultatiõem ut lutum platearum:
Et quia omnis pœnarum finis bonorum exordium eſt. & dolor proficit ad ſanitatem. de luto illius
lateres fient.& erit formatio lateꝑ litura eius. Et in die illa ueteres abiiciet errores ciuitateſq; illius
qᷓ male munitæ fuerãt uenient in concluſionẽ ſiue in diuiſionem. & diuidentur ab Aſſyriis. De Ty
ro quoq; q interpᷣtatur cinoxe ideſt anguſtia:cõſurgent aliæ fortitudies & erit ſeditio uſq; ad eos
ꝗ ſeculi huiꝰ Peymate delectãtur: & libiches generãt in hoĩbus. Et de mari uſq; ad mare: & de mõ/
te uſq; ad montem inuicem bella conſurgent ut amaritudo pugnet: contra amaritudinem: & eri/-
gens ſe humilianda ſublimitas: contra aliam dimicet altitudinem. Et tunc uere compleatur ueni-
te deſcendamus & confundamus linguas eorum ne audiat unuſquiſq; uocem ꝓximi ſui: prodeſt
quippe fortitudinibus peſſimis inter ſe non habere concordiam: Et cum ſatanas aduerſum ſatanã
diuiſus fuerit: tunc demum omne regnum illius deſtruetur. Et quod frequenter in magnis exerci⸗
tibus euenire ſolet: ut interfecto tyranno:ſatellites eius regnum inter ſe diuidant contra ſeq; con-/
ſurgant:& inteſtinum inter eos bellum ſit. Hoc & in conſumatione mundi fiet: quando hieruſalẽ
maceriæ fuerint edificatæ: & babylon corruet: aſſyriiq; & Tyrii de flumine & de mari & de monti
bus:ideſt uniuerſæ inter ſe pugnabunt demonum nationes: & diſſipato regno illorum fiet regnũ
domini Ieſu:Et omnes genu flectent cæleſtium & terreſtrium & infernorum. Et uniuerſa lingua
confitebitur: quia dominus Ieſus in gloria eſt dei patris. Vt autem ſciatis finem huius ſeditionis
n

Wiero.liber Secund

profectum eſſe uirtutum. Erit tunc rerra babyloniæ: in diſſipatione cum omnibus habitatoribus
ſius: & nequaꝗᷓ fructum faciebat babyloniis. M l ,
NPaſce populum tuum in virga tua:gregem hereditatis tu e:habitantes ſolos in ſaltu:in me- N
dio carmeli:paſcentur baſan ⁊ galaad iuxta dies antiquos:ſccundũ dies egreſſionis tue ge ter⸗
ra egvpti:Oſtendã ei mirabilia: Nidebũt gentes ⁊ confundẽt ſuper oĩ foꝛtitudine ſua: NPonẽt he
manus ſuas ſuper os:aures eoꝛũ ſurde erunt:Lingent puluerẽ ſicut ſerpẽtes:velut reptilia ter 3
re turbabuntur de edibus ſuis.Oñnm deum nr̃um nõ deſiderabunt:⁊ timebũtte. Lxx. h
CWPaſce populũ tuum in virga tua:oues hereditatis tue:habitãtes ſolas in ſaltu:in medio car c
meli paſcẽtur baſanitin ? galaditin iuxta dies pꝛiſtinos:⁊ iuxta dies egreſſiõis tue de terra egy
pti. Oſtendã eis mirabilia:videbunt gentes ⁊ cõfundentur in oĩ foꝛtitudine ſua:ponent manus
ſuper os ſuum aures eoꝛum ſurde erunt:lingent humum ſicut ſerpentes:q̃ trabhunt herbaz: tur
babuntur in concluſionibus ſuis:ſuper domino deo noſtro foꝛmidabunt ⁊ timebunta te. .
CNHoc qꝗ dicitur Paſce populũ tuum in uirga tua: Deus pater loqtur ad filium.i. ad dim noſttuium .
Ieſum chriſtum:ut quia paſtor bonus eſt: & ponit aĩiam ſuam pro ouibus ſuis: paſcat populũ in uir .
ga ſua:& oues hereditatis ſuæ: Ac ne putemus eoſdẽ eſſe populum: quos & oues In alio loco legi/ .—R
mus. Nos aũt populus tuus: & oues paſcuæ tuæ: Populus refertur ad rõönabiles quoſq; Oues ãt ad p̃s. 64.
eos ꝗq nec dum rõne uiuentes tantũ ſimplicitate cõtenti ſunt: & appellantur de hereditate dei: tam
populus aũt ꝗᷓ oues indigẽt uirga paſtorali:De quo loꝗtur & apoſtolus: Quid uultis: in uirga ue/ I. Cor. 4. d 4
niam ad uos: an in caritate & ſpũ manſuetudinis: Ob hãc puto cauſam qa populus Iſrael dure cer-/ hi
uicis erat: & ſemper carnes ægyptias ſuſpirabat: Vſum eſſe moyſen nõ ſolum aduerſum ægyptios
quos pcuſſit decem plagis: ſed ẽt aduerſus populum: in ſolitudine uirga regali: uirga percutiẽte: &
oĩa uaſa teſtea:& fragilia cõfran ẽte.Apoſtolis aũt dñi ſaluatoris qui ſapientiam loquebantur in/ 6
ter perfectos: uirgã excuſſam eẽ de manibus: qa perfecta dilectio foras mittit timorem. Quod ſi ꝗs un
nobis oppoſuerit: quo nunc dicatur a chriſto: hoc eſt ad bonũ paſtorem: qui utiq; maior apoſtolis
& melior eſt: ut utatur: cũ maioris profectus ſit uirgam nõ habere: ꝗᷓ uirga populos oueſq; corripe- ⸗
re. Reſpondebimus eis ſcdum illud qd dñs pollicetur apoſtolis ſuis: maiora eos ſigna in populis (nn
eẽ facturos ꝗᷓ ipſe fecerit: Et quia adhuc dñs loquæbatur ad carneum Iſrael: & nec dum ad eũ: ꝗqper n
fecte poterat noſſe myſteria: I ccirco dictum eſſe de eo:ut paſcat in uirga populum & gregem ſuũ:
Apoſtolis autem uirgã excuſſam eſſe de manibus: & ſeueritatem legis: euangelii clemẽtia tẽpera/
tam:Porro hi populi & iſte oues ꝓpterea pcutientur: & paſcentur in uirga: quia habitauerant ſoli ĩ hru
ſaltu qd quidem poſſumus & de his accipere: qui ſe de eccleſia ſeparantes conuiuiis dedunt amici- bon
tiiſq; gentilium: Necnon & de his. qui odio generis humani uitam appetunt ſolitariam. Qualem. ie
timoré fuiſſe Athenis legimus: nõ qd ſolitaria uita & prophetica quã habuerũt helias & Ioãnes cõ N
demnanda ſit: ſed quaſi cæteros deſpiciens ipſe ſuperbiat: habitet in ſaltu uitiorum: uirga corripi-/ u.
endus ſit qui ſolus habitat in ſaltu:Iſte in laude nirtutum eſt. Qui aũt ſolus eſt: & non facit opera iu
ſtitiæ: & quietis tantum fruitur uoluptate: & non in chriſti opere & labore deſudat. nec ꝓpriis ma ¹
nibus quærit cibum. qd apoſtolus iubet. & in ſuperbia erigitur. hic habitat in ſaltu. & inter infrruj·
ctuoſa ligna uerſatur. Sed tñ quia bonus paſtor eſt. & uirga eius ob hoc percutit ut emẽdet. Melio ðJ””
ra ſermo propheticus pollicetur & dicit. In medio carmeli paſcentur baſanitidẽ. & galaaditin iux d
ta dies eternitatis & iuxta dies egreſſionis tuæ ex ægypto. Carmelus interprætatur ſcientia circon ie
ciſiõis. baſanitis confuſio. & galaad tranſmigratio teſtimonii: Populus ergo dei & oues paſcue eiꝰ fki
quæ prius paſcebantur abſq; grege domini: & extra eccleſiam eius: in ſaltu uerſabantur eorum: po- ch
ſtea tranſferuntur ad notitiam uere circunciſionis: & ſeruient deo in ſpiritu: & gloriabuntur ĩ duo ſtn
& ñ in carne cõſident: & erũt uera circũciſio& non cõciſio. Cũq; paſti fuerint ſpuali circũciſione: ĩ int
telligentes peccata priſtina: confundentur in uiis ſuis: & erubeſcent & erunt in confuſionem: quæ Aul
ducit ad uitam. Quia eſt & alia confuſio quæ ducit ad mortem: in quo habitauit quõdam Og rex tu
baſan:Si quidem baſan interprætatur confuſio:De qua confuſione peſſima & dominus repromit/
tit liberaturum ſe populum ſuum:Dixit dominus ex baſan conuertam: conuertam depfundis ma Aa
ris. Cũq; ſcierimus ueram circunciſionem: & confuſi fuerimus ſuper peccatis noſtris: tunc erimus 1
in galaad: quæ interprætatur tranſmigratio tectimonii in eccleſia chriſti: ad quã teſtimonia legis 1
& prophetarum eloquia tranſcenderunt: & hoc fiet nobis ſecundum dies antiquos: ſecundum
dies: quando egreſſi ſumus de terra ægypti: De quibus & moyſes dicit: Recordamini dies eternita
tis: non dies huius ſeculi: qui appellantur mali: ſed dies perpetuos: Recordatur autem dierum eter e
nitatis: qui non aſpicit præſentia: Surrexitq; cum chriſto & ſedet cum eo in cæleſtibus iam mente 1
præſumens: ſed e diebus præſentis ſeculi liberatum: Promittit quoq; ſermo diuinus: quod oſtẽdat
populo ſuo: & ouibus hereditatis ſuæ mirabilia. Tunc inquit uidebunt gentes & confundentur in
omni fortitudine ſua: qua uaſtauerant quondam & præualuerant aduerſus populum dei: & confu
ſio earum habebit profectũ:cum ſua intellexerit mala: Ponẽt enim manus ſuas ſuper os ſuum ma
laq; opera:omnem eis loquendi aufferent libertatem. Quomodo autem impiorum gentium ma
nus claudunt ora earum: ſic iuſtorum manus eorum ora reſerabunt: ex opere bono loquendi cum
deo accipientium
*
6*

G

Guper Gicheã.c.vii.

ot
im⸗ deo acci pientiũ facultatẽ: A ures queq; eoꝝꝶ obſurdeſcent:qa malitia non ſolũ oculorũ obcecauiti
end⸗ p̃s. . tuitũ: ſe 4. & aures ſecit ſurdeſcere noluerũt.n.audire uocẽ in cãtantiũ & ueneſici in cãtãtis ſapiẽter:
Nui Et iuxta Eſaiã aurib ſuis grauiter audierũt qqᷓ multo minꝰ ſit grauiter audhre:ꝗᷓ pœnitꝰ nõ audire:
dun & ſurdũ fieri ut uerbũ nõ audiat ueritatis: poſt tãta mala⸗Diciturq; de eis qd lingat humũ quaſi ſer

4 pentes:quæ trahũt terram ambulantes in uẽtre ſuo: & cõmedentes terram oĩbus diebus uitæ ſuæ:

re Et carnis.i.terrena opera facientes & trahẽtes ſecum uſq; ad diem ultionis & uiſitationis dni: non
N puluerem terræ parua ncſtiginikel totam humũ: qd cũ fecerint & ad iudicium dei uenerint & con-
cluſi fuerint atq; turbati: tädiu turbabuntur & concluſi erunt ꝗdiu terra quã traxerant quaſi ſerpen
uud tes ꝓpmãſerit in eis. Cum aüt illa defecerint: obſtupeſcent & admirabuntur nõ in dño deo ſuo: Nec
m dum. n. merebutur ut dicatur dñs deus eoꝑ: ſed in dño deo noſtro: Et ſubito ſit apoſtropha ad chni
8 ſtum: Diciturq; ad eum: Et timebunt a te:Principium. n. ſapientiæ timor dñi: Et hæc fient ut uideãt
okhn entes & cõfundantur in oĩ mala fortitudine ſua: & ponãt manus ſup os ſuum: & auribus obſurde
finnn cant: & lingent terram uelut ſerpentes: qui trahunt humum: ut primum concludantur concluſiq;
k, turbentur de interitu: obſtupeſcant ad dnum deum ſanctoꝶ: Et ad extremum ipſi quoq; timeant il HR
Gätaiß lum:Hoc iuxta.lxx.Porro quia non multum ab eis: in preſenti duntaxat loco: noſtra diſcordat edi
entn tio:quod in illis dictum eſt:etiam in hac dictum exiſtimemus.
Nw, CQuis deus ſimilis tui:qui auffers iniquitatem:⁊ tranſis peccatum reliquiarum hereditatis
lece⸗ tue:Mon immittet vltra furoꝛem ſuum quoniam volens miſericoꝛdiam cſt:Reuertet᷑ ⁊ miſere
btios bitur nr̃i: Deponet inigtates nr̃as:⁊ pꝛoiciet ĩ pꝛofundũ maris oia peccata noſtra:dabis verita
nire tem iacob:miſericoꝛdiã habꝛaam qua iuraſti patribus noſtris a diebus antiquius. LXX.
muin CAQAuis deus ſicut tu aufferẽs iniꝗtates:⁊ trãſcendens miuſtitias his ꝗ reliꝗ ſunt:dẽ heredita
odi⸗ te tua:Mõ tenuit i teſtimoniũ irã ſuã:qꝛ volens miſericoꝛdiã eſt:reuertet᷑ ⁊ miſerebitur nr̃i:DOe
vokorr merget peccata nr̃a ⁊ pꝛoicient᷑ in ꝓfundo maris oia peccata noſtra:Babit veritatem iacob: mi
corche ſericoꝛdiã habꝛaam:ſicut iuraſti patribus noſtris iuxta dies pꝛioꝛes.
ont Intelligens propheta gentilium multitudinem propterea in cõcluſione ſua eſſe turbatam: ut ob
düge ſtupeſceret & timeret deum: Et iccirco dñm deſæuire: ut peccata aufferat & donet ſalutem: Laudat
enbi dũm atq;ʒ miratur & dicit: Quis deus ſicut tu? aufferens iniquitates: & tranſcendens iniuſtitias: ut
tihen dqujo exterminator in ægyptum tranſcendit populum Iſrael: & non uaſtauit eum: Vnde a tranſitu
“S phaſe ideſt paſcha nomen accepit: Sic tu parcas gentibus nequaꝗᷓ illis imputans iniquitates ſuas:
mo⸗ Porro quod ſequitur:His qui reliqui ſunt de hereditate eius: Non tenuit in teſtimonium iram ſua
n hic ſenſus eſt: Si gentibus pepercit quæ in lege eius credere noluerunt: Et qui ſuperflui & reliꝗ de
i populo ſunt relicti: iniquitates ſuas eis noluit imputare: Nec ĩ teſtimonium iuſti ſupplitii eorum ĩ
Wn tulit iram ſuã: Quid faciet de grege ſuo qui paſcitur in medio carmeli & in baſanitide & in galaad
n Volens enim miſericordiam eſt: Et reuertens miſerebitur noſtri: & grauia peccata noſtra: & iniqui
KW tates quæ ſedent ſuper talentum Pnunhiinſ portabit & demerget in mare & parere non faciet:
Dabit ueritatem Iacob & miſericordiam Habraam: ut ſupplãtatori populo & nouello: & ſemper ĩ
„ lucta poſita: reddat in chriſto ueritatem ſuam: & multitudini gentium (Habraam quippe uocatur
lc pater multarum gentium)tribuat eis miſericordiam: ſicut iurauit eis: qui patres extiterunt fidei no
tn ſtræ ſcdum dies antiquos: quod de tota hominum multitudine alios ſaluet in ueritate: alios in mi
ren ſericordia. Porro ubi nos interprætati ſumus: Non immitet ultra furorem ſuum: Pro ultra Syma/
Kne cchchhus tranſtulit ſẽpiternum: Theodotion in finem. Ixx. & quinta editio ĩ teſtimonium: Pro quo po
um üitum eſt in hebreo Laed: & tam ultra ꝗᷓ ſempitemum & teſtimonium ĩtelligi poteſt⸗Dicam & ego
lan in fine uoluminis: Laborem opuſculi mei: domini inuocatione conſignans. Deus quis ſimilis tibi
Monel auffer iniquitatem ſerui tui: tranſi peccatum reliquiarum animæ meæ:nme immittas in me furorem
ni tuum.neqʒ in ira tua corripias me. Quoniam miſericors & multæ miſerationes tuæ: Reuertere &
0r. miſerere mei: præcipita iniquitates meas: & mitte eas in profundo maris: ut ſalſſugo & amaritu-
Ptmn Qao uitiorum in ſalſa regiõe diſpereat. Da ueritatem quam promiſiſti ſeruo tuo iacob: & miſericor
n diam quam pollicitus es amico tuo Habraam: & libera animã meam a perſecutoribus prophetaꝑ
cumn tuorum: Achab & hyezabel: ſicut iuraſti patribus meis in diebus antiquis dicens. Viuo ego dicit
SH dominus: Nolo mortem peccatoris: tantum ut reuertatur & uiuat: Et alibi. Statim cum conuerſus
mun ingemuerit ſaluus erit: Tunc uidebit inimica mea: & operietur confuſione: ꝗ; nunc dicit ad me: Vbiĩ
emit eſt dominus deus tuus: Videbo in ea ultionem tuam: & erit quaſi lutum platearum: atq; calcabitur
nan ne amplius de luto & paleis ægyptias extruat ciuitates. S
Nene
in C FINIT LIBER SECVNDVS EXPLANATIONVMDIVI HYERONIMI
IN MICHEAM PROPHETAMAD PAVLAM ET EVSITIOCHIVM
a — 11 11

Wiero. llber

pROLOGVS BEATI HIERONYMI IN ExpLANATIONEM NAVvAon« “/
PROPHETAE AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.

Vxta ſeptuaginta interprætes in ordine ꝓphetaꝶ duodecim poſt Iona
S Naum ponitur ꝗa uidẽtur de eadẽ urbe prophetare: Scriptũ ſiqdem ẽ
Nin Iona (Factus eſt ſermo dñi ad Ionam filium Amathi dicẽs: Surge &
uade in Niniuen ciuitatem magnam & prædita in ca)In Naum uero
AAiſtud exordium eſt (Aſſumptio Niniue: liber uiſionis Naum elcheſei)
☛W ‧tfgitur uterq; de Niniue aſſyrioꝶ metropoli: quæ nunc uocatur ninus:
texunt uaticiniũ. Porro in hebraico poſt Ionã Micheas ponitur: & Mi
ceã ſeqtur Naum: qui interpᷣtatur cõſolator. Iam. n. decem tribus ab
Naſſyriis deductæ fuerãt ĩ captiuitatem ſub Ezechia rege iuda:ſub quo ẽt
nuc in cõſolationem populi träſmigrati aduerſum Niniuen uiſio cer/
nitur: nõ erat parua cõſolatio tam his qui iã aſſyriis ſeruiebant: ꝗ reliꝗs
☛naA Aggui ſub Ezechia de tribu iuda & beniamin ab iiſdem hoſtibus obſide/
bantur: ut audirent aſſyrios quoq; a Caldæis eſſe capiendos: Sicut in cõſeq uentibus huius libri de/-
mõſtratur. Sciendũ aũt eſt(qm̃ Niniue in noſtra lingua de hebreo:ſpecioſam ſonat: ſpecioſus aut
mundus hic dicitur. Vñ apud græcos Kοασνο6οοσ ab ornatu nomen accepit) quicquid nũc aduer
ſum Niniuen dicitur: de mundo figuraliter prædicari ꝗᷓ ob cauſam & aſſumptio ꝗᷓ- Ixx. interprætes
aquila Sapea interprætatus eſt: Aput hebreos Maſec ponitur.i. graue onus:
ex eo qd eam aduerſus quã uidetur præmat:mec ſinat eleuare ceruicem: Porro qd additur Naum
elcheſei: quidã putat: elcheſeũ Pabren eſſe Naum. Et ſcdum hebreã traditionẽ etiam ipſum pphe/
tam fuiſſe: Cũ elcheſei uſq; hodie ĩ galilea uiculus ſit paruus quidem & uix ruinis: ueterũ edificio
indicãs ueſtigia: ſed tñ notus iudæis: & mihi quoq; a circũducente mõſtratus: Simul & hoc atten-
dendũ qd hæc ipſa uel aſſumptio uel onus uel pondus ꝓphetæ uiſio ſit: Nõ. n. loquitur in e Tt-
&i1q i. in extaſi ut mõtanus & priſca maximillaq; delirant: Sed qd ꝓphetat: liber eſt uiſionis intelli
gentis uniuerſa quæ loquitur: & põdus hoſtium facientis ſuo populo uiſionem: De conſumatione
naq; mundi ſcdum âαναιπσρ O paula & euſtochiũ in cõſolatione ſanctorum ꝓprophetia texi
tur:ut quæcũq; in mundo uident quaſi prætereuntia & caduca contemnãt: & præparent ſe ad iu/
dicii diem ubi ultor aduerſus ueros aſſyrios futurus dominus eſt. ůLls

*

FINII PROLOGVOS
INCt4PTT LIBER EXPLAN ATIONVM DIVI HIERONYMI SVPERE “
NAVM AD PAVLAMET EVSTOCHIVMMA. 9

Eus emulatoꝛ ⁊ vlciſcens dommus:
N. CVox prophetæ laudantis dñm:qd de aſſyriis populi ſui ſit ultus in/
iuriã. Siue iuxta altiorem intelligentiã: qd audiat gemitum ſanctorum
ſuorum in conſumatione mundi faciat aduerſarios ſentire ſupplicia.
Quod aũt zelus in bonam ptem accipiatur: Et paulus apoſtolus oſten i. Cor.I. d
dit dicens. zelamini xXαρααατ maiora Et in alio loco zelor enim 2z. Cor. il-a
uos dei zelo:lpſe dñs in pſalmo ⁊elus domus tuæ cõmedit me:Et heli-/ ps. 68.
as: zelans inquit zelatus ſum dño oĩpotenti deo Iſrael: Finees quoq; 4. Re. I9.b
. S= E X 2zelus: & Mathathiæ legimus:Et Symonem zeloten apoſtolũ Ieſu chri/ Naũu.25.b.
S E 7 ſti: Quem Marcus euangeliſta Symonem chanane uocat. zelatur aüt Mach.2. c.
U(U(Is in ſalutem eorum quos zelatur ut quos non potuit eius ſeruare cle Act.i.b.
mentia ſeruet emulatio. Vnde & ad hieruſalem:qᷓ pp peccata nimia uiſitationem zeli & furoris eiꝰ
nõ merebatur: In Ezechiele loquitur deus: zelus meus recedet a te: ñ iraſcar ultra tibi: Quãdiu itaq;
agebat pœnitentiã mundus:còſumatio illius nõ fiebat:poſtqᷓ uero multiplicata iniquitate refiixit
charitas multorum:ita ut temptarẽtur etiã electi dei: tunc zelator dñus uenit in ultionem: non qd
ipſe ſit inimicus & ultor: qc; de diabolo dicitur: Sed quod amica ſit eius ultio: & quaſi ignis ligna:

‚—

1.

fœnum: ſtipulamq; conſumat ut purum aurum remaneat & argentum.
CAiciſcens dñs ⁊ habens furoꝛẽ:Alciſcẽs dñs iĩ hoſtes ſuos ⁊ iraſcẽs ipſe inimicis ſuis.XxX.
CAlciſcẽs dñs cũ furoꝛe:vlciſcẽs dñs in aduerſarios ſuos:⁊ tollens ipſe inimicos ſuos.
CSecundum utrãq;ʒ intelligentiã: Quia diligit dñs quem cornpit: & caſtigat omnem filium ſuum
recipit: Ideo iraſcitur ut qd aduerſarium & inimicum ſibi eſt tollat: ex hoſtibus & cõtrariis cogita/-
tionibus factis: ſermonibuſqʒ ſublatis in antiquum redeãt ſtatum. Deniq; ĩ cõſequentibus ait Düs
atiens & longa fortitudo eius: Sed quia ſemel & hiſtoriam exponere propoſiimus: inimicos &
hoſtens dei intelligamus aſſyrios: in quos cum diu patiens fuerit poſtea in furore & iracundia ultor
exiſtet:Dñs patiens & magnus fortitudine & mundãs nõ faciet innocentem: Quod ſignificantius
in græ co
*⅓ .

SSeeseeee=—esesseerr--t!

ſlegb.

.

Super Maum. c.i.

in græco dicitur αιποιστιποσαει νNναααυ T I Aαιε–1: kανο νονσιιοοτπι1⅞ä. &
eſt ſenſus:diu quidẽ ſceleris aſſ yriorũ patiens fuit: & magnanimitatis ſuæ fortitudine iniquitates

tlon eorum ſuſtinuit ꝓuocans eos ad pniam. Sed quia cõtempta bonitate dei:ſcdm cor iſipiens theſau
S tizauerüt ſibi ira in die iræ: qui añ patiens fuit: nequaqꝗ eos tanꝗᷓ müdos & innocentes inultos abire
Patietur: uel certe ita: qm in bonꝗ partem ſemel uolumus accipere qᷓ dicũtunpatiens eſt ꝗ ſuſtentat
nl 6s ruentes: & erigit alliſos: qui ſanat tribulatos corde: alligat cotritiones eorũ: Et magna uirtus
) * eius:ſoluens inimicitià in camne & nocentẽ nõ faciẽs innocẽtem: Cum ẽt qc; nimium ſibi applau
in det ꝙ argutus fuerit: nõ merito pꝓprio ſed miſericordia dei eſſe ſaluatum. Licet. n. dicat: tot annos
rd ſeruio tibi: & nunqꝗᷓ præceptum tuũ pᷣteriui: Tamen qm̃ bonus eſt dis oĩibus: & miſericordiæ illius 3
bud ſup omnia opera eius: & omnes peccauerunt: & indigent gloria dei: iuſtificatus ab eo gratis audi/
et: an oculus tuus neqꝗᷓ eſt: quia ego bonus ſum. Atq; ita fiet ut in eo ipſo quod arguit & ignoſcit:
* nullum innoxium habere patiatu.— .— H H
rn Bonunus in tempeſtate?⁊ turbine via eius ⁊ nebule puluis pedum eius. l
P CPro tẽpeſtate & turbine cõſumationem & cõminationem Ixx. tranſtulerunt: licet in eo ubi nos
Rück poſuimus in tẽpeſtate:& in hebreo ſcribitur: in cõmotione quoq; poſſit intelligi. Hoc aãt ſignificat
x Agge.z. b qd in fine mundi uniuerfa moueantur: luxta illud qc' ſcriptum eſt in Aggeo Adhuc ſemel & ego
Wai⸗ mouebo cælum & terrã mare & aridã: Et cũ fuerint cuncta cõmota: ut credant uiæ dñi qui in euã/
aler Io.i4.a. gelio dicit: Ego ſum uia & uita & ueritas: Et cum uenerit filius hoĩs in nubibus. Quibus mãdatur
Nkles Ps. 3). in Eſaia ne pluant ſup uineam imbrẽ & ad quas puenit ueritas dei: Dicente pſalmo grapho. Veri/
ca. tas tua uſq; ad nubes.Tunc ẽt ipſæ nubes prophetæ uidelicet: aiæq; ſanctorum: ꝗ prius coniunctio
Num ne carmis fuerãt pᷣgrauatæ: eleuatæ in ſublime: tenuioris ſubſtantiæ fiẽt: & ĩ ſcabellum pedum dei
Pphe, redactæ: extremis quibuſqʒ inter angelos officiis miniſtrabũt:Priora quippe & antiqua: qᷓ ad caput
n ptinent noſſe nõ poterunt: Alius uero nubes in cõtrariam ptem accipiet: qd ſemp ſerena cõturbẽt:
auen⸗ & clarũ ſolis ſtellarumq; lumẽ ſua cali gine nitãtur pᷣtexere:& ꝙ ſubiectæ poſtea dominicæ poteſta
lu⸗ ti in puluerem redigantur: & in nihilum: & terra in eis ꝗᷓ pinguis eſt diſſoluatur. MM
imreli CIncrepans mare ⁊ exſiccans illud:⁊ omnia flumina ad deſertum perducens.
Mnone Q¶ Cuxta litterã potentia dei deſcribitur: quia uindicaturus eſt de aduerſariis Iſraelem: qd non gran
n til de ſit ei aſſyrios deſtruere:cuius maieſtatis ſit:ẽt elemẽta mouere: Vel certe quia ſemel de conſuma
Ai tione mũdi eſſe diximus prophetiã: & hoc ſimpliciter accipite: Cũ uenerit mundi conſumatio & p

tranſierit cælum: & terra: mare quoq; & fluuios ſiccari: Sed mihi legenti illud in pſalmis: Hoc ma-
re magnum & ſpacioſum: ibi reptilia quorũ non eſt numerus: aĩalia parua cũ magmis ibi naues per
ambulãt: Draco iſte quẽ formaſti adi ludendũ ei. Dignũ uideretur bonitate & clementia dei:om
3 nem amaritudinem & ſalſuginem maris ſua commoratione deſtruere. Et regnãtem in aquis hu-/
. miliare draconem: & malitiæ exſiccare gurgites: in quibus parua natant reptilia:quorũ nõ eſt nu/
merus: neq;. n. digna ſunt numero qꝗᷓ cũ dracone uerſantur: flumina quoq; ad deſertum deducens
oẽòm falſi noĩs ſciẽtiam: ꝗᷓ ſe contra deum erigẽs: flumine eloquẽtiæ utitur: 6 uolubilitate uerbo/
„ rum: & tumẽtes cõtorquens gurgites curua miraculo ſpectätium fertur in pronum:Vide Platonẽ:

i ſpecta Demoſtenem: Tullium quoq; philoſophum pariter & oratorem: & hereticorum principes
an intuere: De quibus fuit ualẽtinus: Marcion. Bardeſſanee Tacianus. Et de fluminibus nõ ambiges:
ne Sed hæc oĩa cõſumet dũs Ieſus ſpũ oris ſui:& deſtruet illuminatione aduẽtus ſui: & ad deſerta per
WA ducet Simulq; cerne qd iuxta titulũ: qui inſcribitur Aſſuptio nimiue: liber uiſiõis Naum alcheſſei.
lch u Recte & ĩ niniue mũdus figuraliter ĩtelligitur: & mare erꝰ eloquẽtiæ flumina ĩ cõſumatõe ſiccãtur
e A CInſirmatus eſt baſan ⁊ carmelus ⁊ flos libani elanguit. Lxx.
S CImminuta eſt baſſanitis ⁊ carmcelus:⁊ que floꝛebant libani defecerunt.
en n ſ⸗ CPer baſan carmelũ & libanum regionẽ uberem & mõtes conſitos:aſſyrii uaſtitas demonſtratur:
utii ON Qouoogd ille potens quondã & florens & plurimis gentibus imperans: do iraſcente populãdus ſit:
nud Sed eius de cõſumatione mũdi poſſumus intelligere:qd; potentes quiq;: & nobiles: ẽ nimiis opi-
„ bus habundantes repente pereant: & dicatur eis. Stulte ac nocte auferetur aĩa tua a te:q̃ autem præ
“ paraſti cuius erunt:Porro ſcdm interpᷣtationem noĩum: quia baſan cõfuſionem & i gnominiam ſo
n nat:in cõſumatione mundi: oĩa ꝗᷓ ignominia & rubore digna ſunt aſſerẽus: cum dñs uenerit infir
e mare: Et nõ ſolum peccata redigi ad nihilũ. Sed & carmelũù quoq;: q interpᷣtatur ſciẽtia circunciſio
ln LCuc.iS.b. nis: & eos qui ſibi uidentur in bonis opibus uberes & florentes: xpo ueniente trepidare: & impleri
7 illud quod dicitur in euangelio: Cum uenerit filius hominis putas inueniet fidem ſuper terram:In
. creſcente quippe iniquitate nifrigeſcet caritas plurimorum: propter quæ ueniet ira dei.
CMoontes commoti ſunt ab eo:⁊ colles deſolati ſunt:⁊ contremuit terra a facie eius:⁊ oꝛbis:
M 2 omnes habitantes in eo. LXX. MM
N Montes commoti ſunt ab eo:⁊ colles concuſſi ſunt:⁊ contractu eſt terra a facie eius: vniuer⸗/
his ſitas omnes qui habitant in ea. . .
Coteſt & ſimpliciter accipi quod in conſumatione mundi cum in maieſtate ſua ſaluator uenerit
lor & montes & colles & orbis & terra & cuncta moueatur. Si enim in paſſione eius ſol fugit ſaxa ſciſ/
nnis H n iii
eo

Miero. liber

ſa ſunt: terta cõtremuit: Multo magis ĩ claritate eius omnia turbabutur. Sed & figuraliter montes
& colles: ſublimes quiq; & potẽtes ſtelligẽdi ſũt: qui in aduẽtu dũi proſternẽtur humi: ac de ſũmo
depoſiti pauimẽto cohærebũt. Facies enim dũi ſuper faciẽtes mala: ut perdat de terra memoriam
eotum. Tũc & terra cõtremiſcit & orbis atq; uniuerſitas faciem dñi formidabũt. Hoc pro ſũmo cru
ciatu pœnaq; ducẽtia: quod uultum eius reſpicere nõ ualebunt.
Ante faciem indignationis eius quis ſtabit:⁊ quis reſiſtet in ira furoꝛis eius. LXxX.

WA facie ire eius quis ſuſtinebit:⁊ quis reſiſtet in ia furoꝛis eis.
CPro eo quod nos poſuimus. Et quis reſiſtet in terra furoris eius: Apertius iterprætatus eſt S yma/
chus: Et quis ſuſtinebit iram furoris eius: aut rarus igitur aut null us poterit inueniri: qui ira corripi
ente nõ dignus ſit: Nec erit ulla anima quæ nõ paueat ad iudiciũ dei: cum aſtra quoqʒ nõ ſint mù-
da in cõſpectu eius. Porro uerbum hebraicum: qd & Aquila &. x. ſimiliter traſtulerunt: reſiſtet: ad
illam itelligẽtiam tranſſeramus: de qua in ſcdo regnorum libro & in primo paralipomenon diei
tur: ſup ira genere maſculino. Nulliq; dubium ꝗn ĩbi ira dei diabolus intelligatur: & angeli peſſi-
mi ꝗ mittantur ad flectẽdos eos qui ira digni ſunt:Difficile itaq; reperitur in cõſumatiõe mundi:
q immaculatus & purus audeat dicere. Ecce uenit princeps mũdi iſtius & inuenit in me nihil: & li-
bera aduerſus eũ fronte conſiſtat. Contra aſſyrios aũt ſic ſentiendũ quia cum uenerit dñs in tempe
ſtate & turbine ſiccans babylonis imperiũù: qd interprætatur mare: & omnia eius regna ſubuertens
q intelliguntur flumina: & pœnitẽtiam ubertatemq; eius ad nihilum redigẽs quæ baſan & carmel
lus & flos libani & montes colleſq; dicũtur: & latitudinem imperii cõcutiens quæ orbis terraꝑ ap

—— — -- — — —, 2-

pellatur: Tũc nulla potẽtia reſiſtere poterit iraſcenti deo: & ſuũ populum iudicanti.
CIndignatio eius effuſa eſt vt ignis:⁊ petre diſſolute ſunt ab eo. LxXX.
CFuroꝛ eius conſumpſit pꝛincipatus ⁊ petre contrite ſunt ab eo.
CPro eo qd nos poſuimus effuſa ẽ: Aquila iigeſt cõ flata eſt: Symachus & theo
docion ναꝶ—ev hoc eſt ſtillauit. Siue igitur cõflata eſt indignatio: dei quaſi ignis: ſiue furor eius
iniſimilitudinẽ ſtillauit incendii: ut dura corda hoĩum ꝗᷓ petræ uocãtur cõtererentur & diſſoluerẽ
tur: Vtilis eſt indignatio dei: quæ diu per patientiam noſtra peccata ſuſtentãs: uix aliquãdo cõfla/
ta eſt: & tñ non tota prorumpit in pœnam ſed modicolad nos ſtillauit ardore. Si aut ſtilla indigna
tionis cõſumit principatus: aduerſum quos nobis ẽ pugnæ colluctatio: quid fieret ſi ota in nos ira “ .
dei funderetur:Præſtet Ieſus ut auferatur cor lapideuù: & iĩnouetur in nobis cor carneum: Duritiaq; egee
mollita poſſit in ſe præcepta domini ſuſcipere quæ ſcribuntur: Sacrificium enim deo ſpiritus con-
tribulatus: cor contritum & humiliatum deus nõ ſpernit: Et ut ſciatis clementiam dei ſonare quæ
dicta ſunt:mõ ſeueritatem: in conſequentibus diſcite. S 1
CMBonus dñs ⁊ confoꝛtans in die tribulationis:⁊ ſciens ſperantes in ſe. LxXN.
CSuauis dñs expectantibus eum in die tribulationis:⁊ cognoſcens timentes ſe. .
CCum iraſci cœperit gentibus & quõdam potentiſſima ncgn uaſtare: & ſciet eos ꝗ ſui ſunt: & nö.⸗
una tẽpeſtate opprimet nauigantes. Diem aut tribulatiõis ſcdm aανιπρι diem itelligamus iu- Iſa.izʒ. b.
dicii:he quo ſcripſit Eſaias.Ecce dies dñi ĩſanabilis uenit furoris & iræ ponere orbem terræ deſer
tum & peccatores perdere ex eo: ſperemꝰ ĩ dno & ꝑ patiẽtiã eius expectemus aduẽtum:vt cũ uene
rit bonũ eũ nõ iudicẽ ſentiamus: & cognoſcat uel ſperãtes uel timentes ſe: Scit. n. dñs eos ꝗ eiꝰ ſũt.
CEt in diluuio pꝛetereunte:conſumationẽ᷑ faciet loci eiꝰ:⁊ inimicos eius pſequẽt᷑ tenebꝛe.LxXx
C Et in diluuio tranſeunte cõſumationẽ faciet cõſurgentes:⁊ inimicos ei cõſequẽtur tenebre.
CDominus patiens & multæ miſerationis: & nõ iraſcetur in finem: neq; in æternum indignabitur
Sed cum creuerit malitia ſuꝑ terram: & oĩs caro corruperit uiam ſuã: inducet diluuium qd pertrã/
ſeat:nõ quod permaneat in æternũ: Cõſumationem aut ſiue finem faciet loci eius. i. diluuii: Vt quo
modo de impio dicitur: Et ptranſiui & nõ eſt inuentus locus eius: Et iter impioꝶ peribit: Sic dilu/ p̃s. 36.
uii iter pereat poſt iram dñi: ſola apparente clemẽtia. Quod ꝗdem & ſcdm hiſtoriam intelligi põt: p̃s..
quia cũ aptauerit Iſrael & quaſidiſuuio terram repromiſſionis inundauerit finem faciet captiuita/
tis: ad ſedes eũ priſtinas reuocãdo: At ecõtrario inimicos eius aſſyrios: qui populũ duxerant in ca/
ptiuitatẽ tenebræ pſequẽtur. Qd aũt diximus de Iſrael & aſſyriis: itellige de cõſumatione mũdi &
de ſanctis. & de pſecutoribus ſiue cõtrariis uirtutibus: Qd ſanctoꝝ deus poſt irã miſereatur: pſecu
tores uero & inimicos eoꝶ qui elegerũt tenebras & nõ Iucem: ipſæ q́s elegerũt tenebræ cõpræhen
dunt: mittentur. n. in tenebras exteriores ibi erit fletus & ſtridor dentium. Verbum Macoma quod
nos interprætati ſumus loci eius. Oẽs in duas orationis ptes diuiſerunt ut MAIN pᷣpoſitionem de
uerterent Apotama ſurgentes interpᷣtarentur. Deniq; Aquila nò Trον * PGO οααρα1αρπππ Tο inqt. i.
a cõſurgentibus. xx. cõ urgentes Theodotion a cõſurgentibus illi: Solus Symachus cũ noſtra ĩter
pᷣtatiõe cõſentiẽs ait.Et ĩ diluuio trãſeũte cõſumationẽ faciet loci eiꝰ. Quidã de noſtris cõſurgẽtes
& inimicos Martionem & oẽs ueteres hereticos interpᷣtãtur: q aduerſũ creatorem diſputãt.
CQuid cogitatis contra dñm:cõſumationẽ ipſe faciet:nõ nſet duplex tribulatio. LXX.
CAQuid cogitatis cõtra dũm:cõſumationẽ ipſe faciet:nõ vindicabit bis ĩ id ipſuʒ in tribulatiõe.
CSymachus apertius: Non ſuſtinebũt impetum ſcdæ anguſtiæ. Theodocion: Nõ ſurget ſcda tri/

— S R — — — — — W☛n

— — ⸗a .--

Guper Maum.c.i.

nonn
ffine bulatio. Loꝗqtur autẽ iuxta tropologiã aduerſũ Martionẽ de quo ſupra dixius & oès ueteres here-
hian ticos:q bonũ neſcio quẽ cõfingẽtes deũ:ipſũ dicũt cõſumationẽ mũdi eẽ factuꝑꝶ. & arguũt legis d-
n um qſi crudelitatis: qd multos pumiat: & ꝓ peccatis irroget cruciatus. Quid ergo ait cõtra dim coe
Hß gitatis: ipſe ꝗ creauit mũdum: & cõſumationẽ eius faciet: Quia ſi nobis uidetur crudelis rigidus &
cruẽtus qd in diluuio genus deleuit humanũ: ſup ſodomã & gomorrã igne & ſulfure plut: ægypti
os ſubmerſit fluctibꝰ:Iſraelitaꝑ cadauera ꝓſtrauit ĩ heremo: Scitote eũ ad pᷣſens reddidiſſe ſuppli⸗
tgn cia ne ĩ æternũ puniret. Certe aut uera ſũt qᷓ ꝓphetæ locũtur: aut falſa: Si uera ſũt: ꝗq de ſæuerirate eiuſ
no QAsẽ uidentur dicere. Ipſi dixerũt: nõ mindicabit dñs bis ĩ idipſũ in tribulatiõe: Sin ãt falſa ſunt: & fal
ind⸗ ſum ẽ hoc qd dicitur nõ cõſurget duplex tribulatio: falſa ẽ ergo & crudelitas ꝗ ĩ lege deſcripta eſt:
NIed Qd ſi ue ẽ ut negare nõ poterũt dicẽte ꝓpheta:Nõ uĩdicabit dñs bis in idipſũ ĩẽ tribulatõe:Ergo
nc ꝗ puniti ſunt poſtea nõ puniẽtur: Si aũt illi poſtea puniẽtur ſcriptura mẽtitur: qd dicere nephas é:
Ndein Receperũt ergo q ĩ diluuio perierãt & ſodomitæ & ægyptii & Iſraelitæ in ſolitudie mala ſua ĩ uita
nc ſua. Quærat hic aliqs fidelis: dephẽſus ĩ adulterio decolletur: qd de eo poſtea fiat: Aut.n. punietur
lai⸗ &S& falſum ẽ hoc qd dicitur: Nõ uindicabit dñs bis in idipſũ in tribulatiòe: Aut nõ punietur:Et opta
nen dũ eſt adulteris in pñtiaꝶ breui & cita pœna: cruciatus fruſtrẽtur æternos Ad qd rüdebimus:Deũ
drenen ut oĩum reꝶ:ita & ſupplicioꝶ quoq; ſcire menſuras & nõ pᷣueniri ſnĩa: iudicis nec illi in peccatorẽ
Kaume exercẽdæ dehinc pœnæ aufferri: Põt aüt & magnũ peccatũ magnis diuturniſq; elui cruciatibus: Si
enn ꝗs aũt punitus ſit ut ille ĩ lege ꝗ Iſraeliticis maledixerat: & q ĩ ſabbato ligna collegerat tales poſtea
nõ puniri: Quia culpa leuis præſenti ſupplitio compenſata ſit. Hebreus hunc locum ita expoſuit:
Quid kerars O aſſyrii iniquitatem cõtra dñm cogitãtes:quod populum Iſrael.i. duodecim tribꝰ
uſq; ad internitionem ipſæ cõſumat: Nõ cõſurget duplex tribulatio:ideſt nõ uobis tradidit iudam
dthe & hieruſalem: ſicut tradidit decem tribus & ſamariam.

Nra CQnia ficut ſpine ſe inuicẽ cõplectunt᷑:ſic cõuiuiũ eoꝝ pariter potãtium cõſumet᷑:quaſi ſtipbu/
Plnei la ariditate plena. LC-xx. QAuia vſqʒ ad fundamenta ſua redigentur
H in vepꝛes:⁊ quaſi voluola circundata cõmedentun ⁊ quaſi ſtipula ariditate plena.
CTres differentias quas dñs in parabola ſemẽtis poſuit: excepta terra bona q defert triceſimum &
ena ſaxageſſimũ & cẽteſimum fructù. Videtur mihi ꝓpheta replicare: unã qᷣ iuxta uiã ceciderit: & aliã qᷓ

lain inter lapides: & tertiã qꝗᷓ ĩter ſpinas: Quod ꝗdem & apoſtolus de his ꝗ ſup fundamẽtũ xpᷣi nõ bene
g .Cor. . cs edificiãt ſubondit: quoſdã eſſe ꝗ edificãt ligna: fœnũ: ſtipulã: Igitur ligna referamus ad id qd nũc
acd dicitur: qa uſq; ad fundamẽta ſua redigentur ad uepres: Fœnũ uero ad id qd ſeqtur: Et ſicut uoliuo
e ce la q circũdatur cõmedẽtur. Porro ſtipula manifeſte refertur ad ſtipulã de qua dicitur: ſicut ſtipula

ariditate plena: Propterea ergo nõ uindicabit dñs bis in idipſum: qa malitia: ꝗᷓ in auctonibus here/
ſeos orta fuerat: uſq; ad fundamẽtum & ad radices ſuas cõſumetur.Sed & ſiꝗs in eis uidebatur põ/
„ 72 2 — — — „ — „ 2 6/
pam hẽre uerbo.i.folia inania tãtum aſpectu delectãtia ſicut uoluola ꝗ́ᷓ græce dicitur ιNννK

naͤni iop deuorabitur & cõſumetur ĩ nihilũ: Voluola aut herba ẽ ſimilis hæderæ q uitibꝰ& uirgultis cir
npi AODH cuüdari ſolet: & in lõgum ſerpere: ꝗqcꝗd ẽt in eis uidetur hẽre pompã ſegetis: ſed nõ habet ſpicas &
dee grana frumẽti:quaſi ſtipula ariditate plena traditur incendio. Hoc ſcdm. lxx. Cætera iuxta hebrai-
iuene cum uere hereticoꝶ fœdera & neceſſitudies quaſi ſpinæ ſüt ſe inuicẽ complectẽtes: & cõuiuiũ eoꝑꝶ
P. tqʒ; myſteria: qa & ipſi mẽſam dominicã hẽre ſe dicũt: ſpinaꝶ fſœdus eſt: ſimul ueſcentiũ pariter;
NX potãtium. Cũ.n.ebrii de uinea ſodomoꝶ: aduerſus cõditorem rabido ore blaſphemãt nõne cũui/-
ebre. J uium ſentiũ eſt: qd tñ cum ſuis cõſumetur auctoribus:quaſi ſtipula ariditate plea.
Titur C Ex te.n.exibit cogitãs contra dñũm malitiam:mẽte ꝑtractans pꝛeuaricationem. LXX.
dani⸗ CEx te exibit cogitatio contra dñm peſſima cogitans Contraria. JJ
tauo CVeræ ab hereticis exibit aduerſus dũm inimica cogitatio: An nᷣ uidetur eẽ aduerſus deũ malitia
ccl z &c præuaricatio dicere: qꝗ ualẽtinus quaſi ab ortiuũ errãtis ſapiẽtiæ extremũ editũ creatorem Non
ir ne cõtra deũ cogitatio ẽ Baſilidis impudicitia: & portẽtoſum: & abraxai nomẽ qd pᷣfertur deo con
uuen ditori. Porro ꝗa docti ab hebræis: uolumus eoꝶ quoq; traditionẽ ſequi: Et noſtris. i. chriſtianis ex-
ncr planationẽ hiſtoriæ demõſtrare:Dicẽdum eſt: Nõ cũſurget duplex tribulatio.i.capientur ab aſſy⸗
iic riis duæ tribus: ſicut raptæ ſunt decẽ. Sigdem dũ adhuc in terra iuda ſunt aſſyrii & quaſi ſpinæ ſe ĩ-
ſan uicẽ cõplectẽtur lætantes atq; gaudentes: ab angelo cõſumentur: Quãdo una nocte centůù octogin
e ta duo milia cæſa ſunt hoſtiuũ. Pulchre quoq; exercitus eorum: multitudinem ebriorum conuiuio
comparauit: & ipſum cõuiuium nõ roſaxæ nõ lilioꝶ dixit eſſe nõ florũ: ſed ſpinaꝶ ſimile: ſe inuicẽ
cõplectentiũ:q̃ᷓ ſemp tradentur igni: & quaſi ſtipula ariditate plena leui comburũturardore. Quod
né aũt ſeꝗtur ex te exibit cogitãs cõtra dũm malitiã:mẽte pertractans præuaricationem: de Rabſace ĩ
in⸗ telligi uolũt: quod de aſſyriis egreſſus:blaſphemauit dñm:& populo pſuadere uoluerit: ut deſpe/
in rans de auxilio dñi ſe aſſyriis traderẽt non deo ſed idolis ſenuturos. H
c⸗ C Hec dicit dũs ſi perfecti fuerit ⁊ ita plures:ſic quoqʒ attondetur ⁊ pertrãſibit: Afflixi te ⁊ nõ
affligã te vltra:⁊ nũc conteram virgã eius de doꝛſo tuo:⁊ vincula tua dirrumpam. LXX.
w. CBec dicit dñs regnans aquis multis:⁊ ſic diuidentur ⁊ auditus tuus non audictur ampꝑplius
⸗ ⁊ nũc conteram virgam eius a te:⁊ vincula eius diſrumpam.
n ii ii
tio⸗

lIuxta litterã manifeſtus ſenſus:Licet inꝗt robuſti ſint Aſſyrii & fortitudo eorum augeatur nume
ro cunctarũ gentium:ſic quoq; angelo uaſtante tondentur. Quomodo enim numerus capillorum
acutæ forcipi nõ repugnat:ita & numerus aduerſariorũ dei: facili ſucciſione tolletur: & pertranſi⸗
bit aſſur uel eſſe deſiſtet: ſiue uaſtato exercitu ſuo reuertetur ad patriam te ſoſpitem derelinquens.
Rurſumq; ad iudã & hieruſalẽ ſermo dirigitur: Afflixi te & nò affligã te ultra: Nõ ꝙ perpetuã ſecu
ritatem polliceatur: ſed illius tätum tpis: & ab illis hoſtibus: a ꝗbus tunc obſidebatut. Deniq; infert
Et nunc cõteram uirgam eius.i. aſſyni de dorſo tuo: & uincula tua diſrũpam. Vel ꝑ metaphoram
poteſtatem eius ſignincãs: uel certe uirgã ꝗᷓ percutere conabatur: & uincula q captiuis parabat: ꝗᷓqᷓ
poſſet obſidio clauſæ multitudinis pro uinculis accipi: Porro iuxta. lxx. multo aliter eſt ſenſus: Ad
. hac enim uidetur aduerſus eos loq quibus ſupra dixerat. Quid cogitatis contra dñum: ex te exibit
cogitatio contra dium peſſima: cogitans cõtraria. Hæc ergo dicit dominus regnãs aquis multis:
ſiue uirtutibus: ꝗᷓ dicuntur aquæ ſup cælos: & præcipitur eis: ut laudẽt dominũ: uel certe intellecti-
bus & ſapientiæ & doctrinis dei. Sicut enim flumina de uentre iuſti fluunt: & fountes uberes in uitã
eæternam: p uarias multipliceſq; ſententias quibus imperat ſermo domini: ita habẽt & hereſiarchæ
aquas ſuas: qbus imperant: & ꝗᷓ ex eorü primum fonte manarũt. Quod aũt ſequitur ſic diuidentur:
uel de cæleſtibus ꝗᷓ in ſupernis deo ſeruiunt uirtutibus intelligi poteſt: qd unaquæq; in ſuo officio:
ſit: & miniſterio: uel de multiplici uarietate ſapientiæ: Ne quia dixerat regnãs aquis multis: cõfuſus
& indiſcretus ſenſuũ numerus putaret᷑:ſed qd unaquæq; ſententia diuiſos habeat inter ſe ſenſus &
ſeperatas materias propriaſq; oορααειι Nam qd dicitur auditus tuus non audietur amplius.
increpatio eſt in eos: ꝗq aduerſus deum cõtraria cogitauerãt: qd oſtenſis ſophiſmatibus: & decipu/
lis quibus dei populus irreciebatur: ſermo eoꝶ ultra non currat. nec ſuſcipiatur a populis. Sed &
hoc qd infert: Et nunc conterã uirgã eius a te:& uincula tua diſrumpã: Pro ipſis dicitur quibus fit
cõminatio ut nequaqᷓ cedantura diabolo & ei ſubiecti ſint: quo auctore tanta excogitauerant atq;
conſinxerãt. Conteretur ergo impium eius in eos: & uincula ꝗbus peccantium animæ ligabantur
diſrumpentur a ſermone dei: dicente his qui in uinculis ſuntexite. DMM
CEt pꝛecipiet cõtra te dñs:nõ ſeminabitur ex noĩe tuo amplius de domo dei tui interficiã ſcul
Ecile ⁊ conſlatile:ponam ſepulchrum tuum quia inhonoꝛatuseees. LxXxX.
CEt pꝛecipiet de te dominus non ſeminabitur ex nomine tuo amplius:de domo dei tni diſper/ .
dam ſculptilia:⁊ conflatilia: ponam ſepulchrum tuum:quia veloces Ecce ſuper mõtes pedes ”””Z
euangelizantis ⁊ annuntiantis pacem. ““ M
CIdeo plus poſui de.lxx.interprætibus quoniã ſecunda dnαε ιάοιναοσ aptiori nõ poterant fepa 4
rari: In eo.n.qd dicitur: quia inhonoratus es: p quo quinta editio poſuit &ατιοοσ C lxx. tran- L
ſtulerũt: ueloces: qd in hebræo legitur chicalloth. Veloces: autẽ niſi ad inferioris capituli pedes re
tuleris pendet ſentẽtia: Itaq; iuxta cõſuetudinem meã primum hiſtoriam: & poſtea uulgatæ editio
nis ſentẽtiã uentilabo: Præcipiet inꝗt contra te dñs o aſſur: ut qd paſſurus es nõ fortuitu: & abſq;
aliquo iudice ueniat. ſed deo prænuntiante patieris: Nõ ſeminabitur de noĩe tuo amplius: Statim Eſa.37.
quippe niniuen reuerſus Senacherib a filiis ſuis occiſus eſt. Lege Eſaiam: & occiſus in domo dei ſui
qua adoraturus intrauerat. Hoc eſt. n. qd ait de domo dei tui interficiã: inde punieris unde ſpera-
bas auxiliũ.Erit ſculptile & conflatile ſepulchrũ tuum Inter aras & puluinaria adorantis idola ſan-
guis neffarius effundetur Iuxta. xx. autẽ interprætes cum ſupioribus iunge qd ſequitur: Et nõ ſe/
minabitur inqt ex nomine tuo amplius. Nequaꝗᷓ o heretici animæ deceptoꝶ ex dogmatibus ue/
ſtris ſuſcipiẽt noĩa: ꝗᷓ prius inuocauerãt ſuꝑ terras ſuas: ſicut ĩ Quadrageſimo quarto pſalmo figu
liter canitur: Et proderit uobis hæc ipſa ceſſatio rõnis: qᷓ prius aiam ſeminantis: deinde eius in quo
ſeminabat interficere cõſueuerat. Morientur ergo tibi errorũ dogmata: ſed & tu ꝗ prius tibi uiuere
uidebaris morieris errori: & bone tuo mortuus: idola ꝗᷓ colebas habebis ſepulchruù. Atq; ita fiet ut
de pectore tuo qd añ tẽplum dei tui quẽ ſimulaueras fuerat: oẽs aufferãtur errores:hæc at euenient
tibi ꝗ quondã aduerſus dñm cõtraria cogitabas: cũ dei ſermo qui ſemp aſcẽdit in moõtes in aĩas ui
delicet excelſas atq; ſublimes: ad te uelociter uenerit: calcatiſq; prioꝶ errorũ fluctibus: & in trãquil
Ium redactis:pacẽ tibi fidei ſenſuũq; reddiderit:Ignoſcite ꝓlixitati:n 6.n. poſſum & hiſtoriã: & tro-
pologiã ſequens: breuiter utrumq; cõpræhendere: Maxime cum & interprætationis uarietate tor-
quear: & aduerſus cõſcientiam meã cogar interdum'uulgatæ editionis cõſequentiam texere.
C¶Ecce ſuper montes pedes euãgelizantis ⁊ anũtiantis pacẽ: Celebꝛa iuda feſtiuitates tuas:⸗.
redde vota tua:qꝛ non adiiciet vltra vt pertranſeat in te belial:vniuerſus interijt. R
CVauliſper.Ixx.interprætes differunt quia & ipſa capitula apud eos interprætatiõis uarietate con
fuſa ſunt. Cũq; hiſtoriam breuiter expoſuero editioni eorum meum eloquium temperabo: In pa
ralipomenon ſcribitur: Quod obſidente Senacherib:in primo menſe paſcha facere non potuerũt
Cæſo ãtper angelum exercitu eius: & fuga ac morte eius nunciata in ſecundo menſe ſumma feſti⸗/
uitate paſchæ diem cælebrarunt. Quod ergo dicit tale eſt O Iuda qui regnas in hieruſalem noli eẽ
ſolicitus interfecto hoſte tuo: in templo dei ſui: Ecce uenit tibi nuntius: montes colleſq; tranſcur- sd
rens: & quaſi de ſublimi ſpecula procul nuntiãs ſenacherib mortuum: orbem eius Imperio celebra 8
tum Celebra

—
=

— ☛nẽ

D☚

=
= E=
—
—

==

—

,0ãN———ʒ——U

— =ͦͤ––-
=☛ͤ

.
= =
S =☛

Ube.
iege,

———

BSuhper Maum.cc.ii.

Cn tum: Celebra feſta redde uota pro nece inimici: quæ pollicitus es deo: nequaq ultra pertranſibit: p
uul⸗ te pᷣuaricator. hoc.n.interpᷣtatur belial: Totus ĩteriit.i. exercitus & rex & impiũ aſſyrio ruũ
. pœnitus cõciderũt:Et hoc ꝗdẽ Iuxta litterã. Cæterũ ſcdm dicitur Adedeſiã dicitur
ibr ad aĩas dñm cõfitẽtes:qa diabolus ꝗ te priꝰ populabatur & grauiſſimo pᷣmebat iugo:idolis & cum
it idolis ꝗᷓ fabricatus fuerat: periit: celebra feſtiuitates tuas & redde dño uota tua: canẽs cũᷣ angelis iu
doen . Firerne a. ltra P te trãſibit belial:de quo dicit & apoſtolus qᷓ cõmunicatio xp̃o & beliaj: Quia
ed lfffubuerſa nimiue totus interiit Si qũ grauiſſima pſecutio fuerit qualis ſub Valeriano & detio & ma
cvj/imiano: & dñi ultio apparuerit in aduerſarios eius: dicamus ad eccleſiam:
kedt CEelebꝛa iuda feſtintates tuas:⁊ redde vota tua:ꝛ cetera. LxXx.
S CLelebꝛa inda feſtinitates tuas:⁊ redde vota tua:qꝛ nequaq; apponct vltꝛa vt pertranſeant in
li vetuſtatẽ cõpletum eſt:cõſumatũ eſt:aſcendit ſufflans in faciem tuã? eruens de tribulatione.
nii TCSemel dixi iuxta interptationis uarietatẽ capitula quoq; ipſa aliter diffiniri: & nõ poſſe cũ capi-
utt⸗ tulis hebraicæ interptatõis cõuenire. Itaq; qd nüc dicitur huiuſcemodi eſt. O eccleſiaſticæ ꝗa de ad
ken uerſarioꝑꝶ tuoꝶ noie: ultra nõ ſemĩabitur: & uirga eoꝶ cõtrita eſt: & uincula diſſipata ſunt: & uenit
ken Atibi annũtiaret pacem. Celebra feſtiuitates tuas: nõ in uino & epulis: ut carnei Iudæi exiſtimant:
iiin ſed in ſpiritalibus deliciis: & uoluntate torrentis: O I uda redde uota tua ꝗa nequaꝗᷓ ultra pertranſi/
üt ent inimici ꝗ te adducãt in uetuſtatẽ: hoc eſt ꝗ te uolũt imaginem portare ueteris hoĩs: quonmiã q&
uetus eſt ſeneſcit: & qd ſeneſcit pditioni ꝓximum eſt: Cõpletus eſt immũdus: cõſumatus ẽ aduerſa
. rius: Venit tibi chriſtus: ꝗ prius inſufflauerat in faciẽ tuã: cum te de limo fingeret: & poſt reſurre/
Chn, ctionẽ quoq; inſuflãs in faciẽ apoſtolorũ ait: Accipite ſpiritum ſanctũ: ipſe qui te liberauit de tribu
Nid latione: Vaſtata enim niniue trãſeunte mũdo: tribulatio quoq; pertranſiet.
duf CAPITVLVM SECVNDVMxA
nag. Scendit qui diſpergat in facie tua cuſtodiens obſidionẽ: Cõtemplare viã:cõfoꝛta lum
M. Iy. bos:roboꝛa virtutẽ valde:qm ſicut reddidit dñs ſuperbie in Jacob ſic reddet ſuꝑbie
. in I frael:qꝛ vaſtatoꝛes diſſipauerunt eos:⸗ pꝛopagines eoꝛum coꝛruperunt.
iſau Neceſſitate cõpellor quaſi inter ſaxa & ſcopulos: iminente naufragio: ſic inter hiſtoriã
& allegoriã oratiõis meæ curſũ flectere: & ne ſubito impingat attendere: Siqdẽ iuxta fabulas poe-
ſper⸗ tarũ:Dextrum ſcylla latus leuũ ĩplacata charybdis obſidet: Si ſaxa fugimus: icurrimus ĩ ꝓfundũ:ſi
cls cõtortos uortices euitamus: ĩ ſaxa deferimur: Teſtis mihi dñs: me ola ꝗᷓ ſcdm hebraicũ diſſero:nõ
de ꝓprio ſenſu loq: qd arguitur ĩ pſeudo ꝓphetis: ſed hebræoꝶ ſequi expoſitionẽ: a ꝗgbus nõ modi
tſepn co tpe eruditus debeo meis ſimpliciter ĩdicare ꝗᷓ didici. Certe ĩ lectoris erit arbitrio: cũ utrũq; pcur
vn/ rerit ꝗd magis ſeqꝗ debeat iudicare. Ad Niniuen igitur nüc ſermo cõuertitur: & hinc uel maxie ob/
ddere ſcuri ſũt ꝓphetæ: qd repente:dũ aliud agitur: ad alios pſona mutatur: & dicitur ei. Aſcẽdit ad te na
ci bruchodonoſor: ꝗ te obſideat: ꝗ añ hoſtiũ uaſtet agros pſeqtur agricolas rura populetur: ꝗ te quo-
rog ꝙ ipſam clauſa teneat: qa itaq; tibi iminet bellũ:ecce gaudens ꝓpheta:nũc præcino Cõtemplare di
in kbe ligẽter & cõſpice: & ꝗd tibi eueniat ĩtuere. Cõforta lumbos.i. accin gere: robora uirtutẽ ualde: hoc
ENi exercitus cõgrega: Quia ſicut ultus ẽ ds iudã de ſupbia Senachenib ĩterfecto exercitu eiꝰ ĩ iudea:
hen⸗ &c& ipo quoq; a filiis ſuis iugulato: ſic ulciſcetur Iſrael.i.decẽ tribꝰ:ꝗqᷓ a niniue poſſidẽt.Vtrũq;.n. & iu
R da & Iſraet uaſtauerũt & uerterũt aſſy rii: & ſub metaphora uitis: lumboꝶ ppagĩes corruperũt. LXX
, CLoõotemplare viam tene lumbũ:cõfoꝛtare roboꝛare vehemẽter: qm auertit onñs contumeliam
e Jacob ſicut contumeliã ꝗIſrael qꝛ excutientes excuſſerunt eos ⁊ pꝛopagines eoꝝ demoliti ſunt.
Nten CTria pcipiũtur iudæ: primũ ut cõtẽpletur uiã: & iter p qd ambulaturus ẽ diligẽter aſpiciat: Iuxta
illud qd ĩ hieremia ſcriptũ ẽ: State ĩ uiis & ĩterrogate ſemitas æternas: & uidete ꝗᷓ ſit uia bona am
r Io.lꝗ. a „ bulate ĩ ea: Vt cũ ſteterimꝰ in uiis multis: ueniamus ad eã uiã qᷓ dicit: Ego ſum uia:Deĩde dicitur ei
i I. Cor. 9 g ut teneat lumbũ.i.ut poſt electionẽ uiæ morti ficet corpꝰſuũ: & ſeruituti ſubiiciat ne quaſi rex & ma
ps.lſzl. giſter Aliis pᷣdicãs ipſe reprobus iueniatur: LCõgum ẽ nunc dicere qqd uirtus diaboli uel maxie ſit ĩ
* Heb. 7.b Iũbo: & qd ad dauid repromiſſio fiat: de fructu fũbi tui ponã ſup thronũ tuũ: Et illud apoſtoli: Ad-/
u⸗ Mat.ʒ.a. huc.n.in lũbo patris ſui erat: habrae.leui qn iuit ĩ occurſum habraã melchiſedech: Et qd' Ioannes
. Luc.izʒ: e. ⁊ona pellicea cingitur: Et q a ſaluatore diſcipulis impatur: Sint lumbi ueſtri pcincti:Et apoſtolus
i Ephe. 6. c. ad epheſios: State ergo accincti lũbos ueſtros ĩ ueritate: licet. n. ? cιρνρσπσ. accinctio plurimũ præ
in tet: & uitæ cötinẽtia ſup mortificatiõe lumborum: tñ nihil eos ita mortificat ut cognitio ueritatis.
Vñ dicitur accingitæ lũbos ueſtros ĩ ueritate: Si. n. ueritas xps ẽ: q tota in xpo mente credidit: lum
bos ſuos mortificauit in xpᷣo. Tertio pᷣ̃cipitur cõfortare uirtuxe. nimis elegiſti inqt uiã:tenuiſti lum
bũ: aſſume uirtutẽ ut poſſis pugnare cũ hoſtibus: Et ne forte diffidas: datur tibi cauſa cur ſperes:
Auertit ĩꝗt dñs cõtumeliã iacob:ſicut cõtumeliã Iſtael:qd ambiguũ ẽ: Aut.n.ipſius Iacob cõtume
liã q̃ cæteris faciebat ĩiuriã auertit: aut cõtumeliã quã ab aliis ſuſtinebat lacob auertit ds. Sed mi/
it hi uidetur meliꝰ eẽ ut cõtumelia quã Iacob ſolebat cæteris facere a dño ſit auerſa: Nõ.n. tãtæ uirtu
ſi tis ẽ: ab aliis factã ĩiuriã ſuſtinere quãtæ gratiæ Dñi ẽ: placidũ mitẽ atq; tranqllũ miuriã facere nõ
iee Gen.ʒ2.d. poſſe. Quæritur quomodo auerſa ſit iniuria Iacob: ſicut auerſa fuerat & Iſrael. Poſtꝗᷓ luctatus eſt: 1a
. cob cum angelo:lſraelis nomen meruit accipere: Sicut ergo Iſrael ſenſus uel uir uidens deum: &

bun .

Miero.liber

qui uidit deum iniuriã facere ceſſauit: & ſemper de deo cogitans ſacere neſcit iniuriam. Sic omnis
procacitas & contumelia auerſa ẽ ab lacob:hoc eſt a ſupplãtatore: ab eo ꝗ adnuc ĩ certamiĩe poſitus
ſupplantat inimicos: Vt aũt ſciamus quo iniuria . malã partẽ accipiatur: Salo mon teſtis ẽ dicens:
Oculus cõtumelioſi lingua iniqua: Quõ auũt ſcdm utrãq; intelligẽtiam iniuria auerſa ſit ab Iacob:qᷓ
prius auerſa fuerat ab Iſrael ſequẽs ſermo declarat: Quia excutientes excuſſerũt eos: & flagella eo
demoliti ſunt: ſiue corruperũt: Angeli inqt ſinguloꝑꝶ: ꝗ cottidiæ uident faciem patris: qcqd ĩ lacob
& Iſrael adhæſerat pulueris excuſſerũt. Vnde & petro lauãtur pedes:Et pꝓphetã dicitur: Excute pul IO. 1z. a.
uerem & exſurge hieruſalem. Diſcipulis quoq; a ſaluatore pcipitur: excutite puluerẽ pedũ ueſtro/ Iſa.)z. a.
rum:Et in pſalmis ſcriptũ eſt. Sicut ſagittæ ĩ manu potẽtis ita filii excuſſoꝶ. Auerſa eſt itaq; mẽs ad Math.io.
cõtumeliam prompta: A uero Iacob & a uero Iſrael: Quia ꝗcqd in eis terrenũ fuerat: & de inferiori ps. 26.
ſecerũt cõcretum. Hoc miniſtris angelis ſiue monitoribus ac m agiſtris excuſſum eſt: atq; mũdatũ:
qui nõ ſolum excuſſerũt eos: ſed uitia quoq; ꝗᷓ ad pñs tãtum ſenſus uolũtate demulcẽt: & ĩ modum
flagelloꝶ ac ꝓpaginum abſq; fructibus: foliis plena ſunt diſſipauerũt. Dicente dno. Oẽm propagi
nem quæ in me manet & fructum nõ afferet pater meus præcidet & ĩ ignem miter.
CElipeus foꝛtiũ eius ignitus viri exercitus in coccineis:Ignee habene currus i die pᷣparatõis
eius: ? agitatoꝛes cõſopiti ſũt: In itineribꝰ conturbati ſunt:quadrige colliſe ſunt i plateis: Aſpe
ctus eoꝛũ quaſi lãpades quaſi fulgura diſcurrentia:Recoꝛdabitur foꝛtium ſuoꝛum:ruent in iti
neribus ſuis:velociter aſcendent muros eius:⁊ pꝛeparabitur vmbꝛaculum: Poꝛte fluuioꝛum
aperte ſunt:⁊ templum ad ſolum diruptum:⁊ miles captiuus ductus eſt:⁊ ancille eius minabã/
tur: gementes vt columbe:murmurantes in coꝛdibus ſnuis. Lxx.
¶ Arma potẽtie eius ex hoĩibus:viros foꝛtes illudentes in igne:habene curruũ eox in die pꝛe/
paratiõis eoꝝ: ⁊ equites timebũt in exitibus:⁊ cõfundentur currus:⁊ collident᷑ in plateis: Aſpe
ctus eoꝝ quaſi lampades ignis:⁊ quaſi fulgura diſcurrẽtia:? cõmemoꝛabuntur optimates coꝝ
7 fugient in diebus:⁊ infirmabitur in itinere ſuo:⁊ feſtinabũt ad muros:⁊ pꝛeparabunt pꝛopu/
gnacula ſua:poꝛte ciuitatũ aperte ſunt:⁊ regalia ceciderunt:⁊ ſubſtantia reuelata eſt:⁊ ipſa aſcẽ/
debat:⁊ ancille eius ducebantur ſicut columbe loquentes in coꝛchbus ſuis.
Secũdũ hiſtoriã aduerſũ niniuẽ ordo ſeꝗtur: & deſcribitur babylonioꝶ exercitꝰ: cõtra eã ueniẽs.
Qd ãt ait lgneæ habenæ curruũ ĩ ardẽtibꝰloris uelocitatẽ pᷣparãtiũ ſignificat: & q̃ſi riτ ααπρπσα
parãtiũ ſe ad pᷣliũ põpa narratur. Cõmixtimq;: nũc de Iſrael ꝗᷓ oli paſſus ſit:nũc de aſſyrio ꝗd fecerit:
nuüc de babylõis: ꝗᷓ exerceãt ĩ aſſyrios ſcriptura cõtinẽtur. Nõ ẽ ergo miꝶ ſi tã uelociter ad uaſtãdũ
ueniãt. Cũ agitatores & fortes uel Iſrael añ uel poſtea aſſyrioꝶ fuerit cõſerti:Rurſũq; ad deſcriptio
nis ordinẽ rediẽs: tãta eſt inꝗt multitudo uenientiũù: ut cõmixtũ agmen ſit in tinere: & diſcerni ne
queat.lpſæ quoq;ʒ quadrigæ dũ uiã nõ reperiũt ꝓ multitudine inter ſe collidũtur ĩ plateis: Aſpectꝰ
babylonioꝶ quaſi lãpades quaſi fulgura diſcurrẽtia: ut añ uiſu aduerſarios terreãt: ꝗᷓ¶ mucrone pro
ſternãt.Tũc recordabitur aſſur fortiũ ſuoꝶ:& quæret eos ꝗqĩ itineribus corruerũt:& aſcẽdet ueloci
ter muros niniue:ac pp obſidionẽ lõgiſſimã ad debellãdos eſtꝰ pᷣparabit umbracula: Sed ꝗd ꝓdeſt
edificare domũ:niſi dñs edificauerit: qꝗd iuuat claudere portas: quas dñs reſerat: A p tæ ſũt portæ Ni
niue ꝗᷓ ad inſtar fluminũ habebat Ciuiũ multitudinẽ: & templu.i.regnũ eius deſtructũ eſt:Et miles
captiuus ductus ẽ. Hoc eſt oẽs ducti ſunt ĩ babylonẽ: Ancillæ uero niniue:hoc eſt metaphorã mi
nores urbes & uiculos & caſtella ĩtellige: Vel certe captiuæ mulieres minabũtur añ ora uictoꝶ: tan
tuſq; terror erit ut ne ĩ ſingultus ꝗqdẽ & ululatũ erumpat dolor:ſed intra ſe tacite gemãt & obſcuro
murmure deuorent lachrymas: ĩ morẽ muſitãtiũ colũbaꝶ: Hæc iuxta hebraicã traditionẽ: Nũc ue
niamus ad. Ixx.trãſlatores: excutientes ꝗ excuſſerũt: lIacob & Iſrael & flagella eorũ diſſipauerũt: Ar
ma quoq; qͥ dũ cõtumelioſi eẽnt:hẽre cõſueuerũt: & ꝗbꝰ infirmos quoſq; opp̃ſſerãt: cõfregerũt. Et
hoc nõ ſolũ fecerũt ueꝶ ẽt uiros fortes ꝗ illudebãt ĩ igne diſpdiderũt: Cõſidera an poſſis uiros for
tes dicere illudẽtes ĩ igne fortitudĩes cõtrariaſq; miniſtrãt: ardentib iaculis diaboli: ꝗ fortes & illu
dẽtes quõdã ĩ igne Iacob & Iſrael habebãt currꝰ:& equos:ꝗbꝰ cõciti ferebãtur ĩ bellũ.In die pᷣpara
tõis ſuæ. Hoꝶigitur curruũ habenæ & eqtes cõturbabũtur ĩ itineribꝰ:& collidẽtur ĩ plateis: Qni
luſtratõe dñi Iacob & Iſraele ſanato:tã demões qꝗᷓ ii ꝗq eoꝶ ſeruiũt uolũtati:a dño ſubuertẽtur.Boſ⸗/

ſumꝰ hæc & de primo eius aduentu ĩtelligere qn uiri fortes & agitatores curruũ & eqtes loqᷓbãtur Math. 8. G

Quid nobis & tibi fili Dauid ueniſti ante tp̃s torquære nos. Sed qm̃ ſemel ꝓphetiã contra niniuen
de cõſumatiõe mũdi accepius:meliꝰ ẽ ut dicamP arma potentiæ diaboli tunc tolli ab homibus:&
miniſtros eius fortes: qui illudebant hominibus in igne. Omnes enim adulterantes quaſi cliba/
nus corda eorum.Vincula quoq; quibus captiui ducebantur in uitia: & aſcenſores curruum relaxa
ri: Timebũt.n. equites in exitibus: hoc eſt in cõſumatione mũdi: & cõfundẽtur & collidẽtur currus
in plateis:qᷓuis enim lata & ſpacioſa uia ſit:qᷓ ducit ad mortem: tamẽ pᷣſſura tẽporis coartati rectum
iter inuenire nõ poterũt.ſed in ſe inuicem collidẽtur: & nihilominus ſpirabunt ueterem furorem:
& quaſi fulgura huc illucq; diſcurrent. Videbam inquit dñs ſatanam quaſi fulgur de cælo cadentẽ Luc. 0. c.
d cum diabolus & oẽs optimates eius intellexerint recordabuntur conſumationis quæ olim
fuerat prædicata & fugiẽt in diebus: Nequaqꝗᷓ. n. uerſabuntur in noctibus ſed clareſcẽte die tenebræ
fugabuütur

— -

—— . —— 121

KeC

—

==

Wge

—DMR* ‚— —— — —— — SSS ———— —— —

. ſugabuntur itinere: nõ proſi cientes nec explentes conatus ſuos:& feſtinabũt ad muros:Tã tus quip
.“ pe eos ueniẽtis domini terror inuadet: & tam imbecilles ad repugnandum erunt: ut ad terminos
* mundi fugiant: quibus quaſi muris mundus includitur & ambitur: & præparabũt ſe ad reſiſtẽdum
ns uomodo ſi i inimicum fugiat n6 audens ei reſiſtere: cum ad ſolitudinẽ uenerit: ſi forte hoſtis
W equatur: neceſſitate cogitur Pugnaxc:Vertum illis hoc cogitãtibus uniuerſa q ab eis obtenta fue/
eNlbes rant & poſſeſſa:pferentur ĩ me ium: & aperiẽtur portæ quas clauſerãt & regna eorum cadẽt:& ſub
P n ſtantia.i. diuitiæ reuelabuntur. Ipſa ãt mudi ſubſtantia: & oẽs ancillæ eius poſtꝗᷓ ſe xpᷣo ſubiecerint:
de lak⸗ S ei ſeruite cœperint ducẽtur letæ atqʒ gaudẽtes: & ex mtimo cõfeſſionis corde credẽtes:ita ut co/
A Mn lũbarum mũuditiæ cõparẽtur: murmurabũt ſeu loquẽtur ĩ cordibꝰ ſuis: Et tũc ad plebitur qd in ſe
noni n xageſimo quarto pſalmo de uictoria dicitur ſaluatoris: Aſcendẽs in altũ captiuã duxit captiuitatẽ.
n CSt niniue qſi piſcina aquaꝝ aque eius:Ipſi vero fugerũt:State ſtate T ñẽ g renertat᷑.diripite
im argentũ diripite auꝝ:⁊ nõ ẽ finis diuitiarũ ex oibus vaſis deſiderabilibun,. Lxx.
bagi CSt niniue ſicut piſcina aquarum aque eiꝰ:⁊ ipſi fugientes non ſteterunt:⁊ non erat qui reſpi⸗
. ceret:diripiebant argentum:diripiebant aurum.⁊ non erat ſinis oꝛnamenti eius aggrauata eſt
dis ſuper omnia vaſa concupiſcentie ſue. H 1
he Manifeſtum eſt qd Ciuitatibus niniue(quas ſilias eius: ſcriptura cognominat) in captiuitatẽ du-
nin ctis:lpſa niniue ꝗtantos nutrierat populos: ut piſcinarum aquis compararentur: inutilem habeat
um multitudinem: dum nullus eſt qui reſiſtat & irruẽtium babyloniorum impetum ferat: Habebat.n.
ba⸗ populos qui bů modo fugerẽt:& clamãte matre ſtate ſtate:claudite portas muros aſcendite:hoſti/
bus repugnate:mullus eſſet qui reuerteretur: nemo reſpiceret ad matrem ſed omnes terga uertẽtes
ne⸗ præde inimicorum deſererẽt ciuitatem. Inde dicitur ad Babylonios. quia illi fugerunt : diripite ar
ſpe gentum: & taãto tempore cõgregata ſubita uaſtatione prædamini: Nõ enim eſt finis diuitiarum: &
cox fluppellectilis & uaſorum:q in niniue condita ſunt:nec poteſtis tãtum rapere:quãtum ad diripien/
pu⸗ dum illa ſe præbet: Sed quia niniuen ſpecioſum ideſt mũdum ſemel diximus. Videamus q piſcina
ce⸗ ſit mõdi: Nõ ait ſcriptura: qd aquæ niniue ſint quaſi aquæ maris: nec quaſi aquæ fluminum: nec qua
Hier.2. c. ſi aquæ fontiũ nec quaſi aquæ puteorum:ſed quaſi aquæ piſcinæ. Vt qũo ĩ hieremia populus argu/
s. ĩtur: ꝗq reliquit fontẽ aquæ uiuæ & fodit ſibi lacus cõtritos: qui nõ poſſunt aquam continere Sic &
ß niniue oẽs aquæ illæ unt de cælo ceciderint & antiquã altitudiem relinquẽtes in ima lapſæ ſint
it: Oia enim dogmata muncdli huius ꝗᷓ extra fontem ſunt eccleſiæ: ortũ 8 ſignatũ:nec poſſunt dicere:
jd fiuminis impetus lætificat ciuitatem dei. Nec de illis aquis ſunt: quæ ſup cælos laudent nomẽ dũñi:
pdo Quis magna uideãtur tñ parua ſunt & anguſto fine cõcluſa: Nec moueat quempiam quia piſcinam
une Iſa. 7.a⸗ in malã ptem accipimus. Illa piſcina ad quã Eſaias filius Amos ꝓphetæ iubetur aſcẽdere: Ibi. n. cũ
ec additamẽto dicitur:Piſcina aquæ ductus: & piſcina fluminis: qd ſordes lauare cõſueuit:& maculas
r⸗ ueſtiũ abluere: Quæ qa in ſublimi poſita eſt: Ildeo ad eã ꝓpheta iubetur aſcendere: & in occurſu re/
oci gis de duobus ambuſtis turribus uictoriam polliceri. Sequitur fugiétes nõ ſteterunt: habitatores
ſeſt uidelicet niniue. Primum quidem deum fugere nõ debuerãt: deinde etiam ſi fugerãt: aliquãdo ſta
V. re debebãt: magna. n. differẽtia eſt inter eum qui fugit & ſtetit: & qui fugiẽs nunꝗᷓ ſtetit: qui.n. ſtat
e fugere ceſſabit: qui nõ ſtat ſemper in fugæ profectu eſt: n tãta ergo turba fugẽtium nullus erat qui
n reſpiceret: & ageret pœnitẽtiam: & audiret loquẽtem dñm: Cõuertimini ad me filii reuertentes &
n 5Ps. 141. ſanabo cõtritiões ueſtras. Vnde & ſanctus loc tur in pſalmis: Periit fuga a me.Hoc ipſum uto & le
no Leui.iʒ: præ ſignificare myſteriũ:ſuper qua ĩ leuitico icitur:Qũ leproſus a ſacerdote extra caſtra uerit ſepa
e &. 14. tus: ſi ſteterit lepra: purum eſſe hoĩem ò& mundari eum: qui quaſi leproſus fuerat abiectus: & redire ĩ
A caſtra & habitare ĩ populo: Sin autem ĩquit: diffuſa fuerit lepra.i. nõ ſteterit: ſed creuent & in malo
. habuerit profectum: & mutauerit colorem priſtinæ ſanitatis: tũc lepra mãifeſtiſſime comprobatur
. ab eo qui habet ſciẽtiã ĩſpiciẽde & purgãdæ lepræ: Sed & nobis præcipitur a uero ſalomõe ut ha-
bitemus ĩ hieruſalem: ne unꝗqᷓ egrediamur ex ea. Quod fugerit nos id quod añ nobis fuerat ſubie-

ctum & ierit ad Allofilos nõ egrediamur muros ciuitatis noſtræ: nec ſequamur fugitiuorum ueſti
gia:ne dum uolumus ſaluare fugiẽtes: ipſi pereamus. quin potius dimittamus: ut mortui ſep eliant
mortuos ſuos:& ſcãdalizantem oculum manum & pedem dum licet eruamus & abſcidamus a no
bis. Quod autem dicitur diripiebãt aurum: & nõ erat finis ornamẽti eius. aggrauata eſt ſuper oĩa
uaſa cõcupiſcẽtiæ ſuæ: de aquis dicitur niniue & fugiẽtibus: qui fugerũt & nõ ſteteruũt: neq; erat qui
reſpiceret: & qui nõ ſolum fugiſſe & nõ reſpexiſſe còtẽti: Inſuper diripiebãt argẽtum: Quicquid in

mũdo uidebatur eloquii:diripiebãt aug:quicquid præclarum ſnĩarum erat ĩ doctrina ſeculi: ut or
narẽt niniuẽ: ut dogmata ſua omni ſenſuum uerborumq; flore componerẽt. Propterea aggraua-
1 ta eſt niniue ſuper oĩa uaſa cõcupiſcẽtiæ ſuæ: quanto enim plus habebat multam auri & argẽti poſ
us ſeſſionem & uariam ſupellectilem: quæ erat grauis: tãto magis ipſa aggrauatur: quæ grauia dilige
m pat. Vñ & iniquitas ĩ zacharia ſuper talẽtum plumbi ſedebat: & ægyptii: qui erãt peccatis graues de
AH ꝛach. . c. merſi ſüt ĩ mare ut plumbum: Et ex pſona peccatoris dicitur ĩ pſalmo. Quaſionus graue aggraua
e Luh Ps 37 ti ſũt ſuper me. Et petrus qui anñ leuis pẽdulo greſſu calcabat undas: poſtꝗᷓ inndeliate aggrauatus
m 2 uorabatur fluctibus: manu domini ſubleuatur.
1. 5

WMiero.liber

Biſſipata eſt? ſciſſa? dilacerata:⁊ coꝛ tabeſcens:⁊ diſſolutio geniculoꝛum:⁊ defectio in cun/

Ctis renibus:? facies omnium ſicut migredo olle. LXX

¶ Excuſſio ſed excuſſio ⁊ ebulitio coꝛdis:confractio ⁊ deſolatio genuum:⁊ doloꝛes ſuper omnẽ

mbum:æ facies omnium ſicut aduſtio olle.
* § unne i ora captiuæ mulieris niniue diſſipata ſciſſa lacerata deſcribi tur: tabeſcente corde:diſ
ſolutis genibus: renibuſq; cõfractis: & qd oĩum habitatorum eius pᷣterrore hoſtium: & magnitudi
ne metus: facies ĩ ollarum ſimilitudine uidebãtur exuſtæ: tabidæ: & pallore deformes. Porto iuxta.
lxx.altius intuendũ eſt. Quid ſignificet excuſſio: ſed excuſſio: de populo dei eſt: & quaſi homo ali-
quãdo peccauit:& reuertitur ad priſtinũ ſtatum: quaſi hieruſalẽ dicitur ei Excute puluerem pedũ
tuorũ & conſurge hieruſalẽ Et qui talis eſt ut poſtꝗᷓ fuerit excuſſus: in ſagittas dei traſire mereatur:
& à dno contra inimicos tendi: canitur de eo. Sicut ſagittæ in manu potẽtis ita filii excuſſorũ:cũqʒ
ueſtigia eius quaſi ingrediẽtis ſuꝑ terri aſperſa fuerit puluere: audiet a ſaluatore: Excutite puluerẽ

pedũ ueſtrorũ ĩ teſtimoniũ illis: haud dubiũ qu eos dicat ꝗ recipe noluerũt pᷣdicãtes. ꝗ uero de Ni

niue ẽ qᷓ aggrauata ẽ ſup oĩa uaſa cõcupiſcẽtiæ ſuæ: iſte nõ ſemel excutitur ſed frequẽter:Et poſtq

rurſus ſuerit excuſſus & ſupficies illius emũdata: ne ꝗd ĩtrĩſecus ſordiũ mãeat:ſit ẽt ebulitio q ſigni

ficãtius in græco dicitur ? αι ραανα°αι½½ pprie ſigdem ⅛. SpA°65 in iſtiuſmodi rebus ponitur

* .

Cum qd lateat intrinſecus: erumpit in faciẽ. Vnde papulæ quoq; ꝗᷓ poſt naſcuntur in labis uocan-

tur ααιοαι11 & ſanitatis uidetur indicium morbum in ſupficiem prorupiſſe: Nõ ſolum aut

hoc remedium adhibetur niniue: ut excutiatur crebro & de uitalibus eius egrotatio latẽs cogatur

exire: ſed ẽt cordis cõfractio & deſolutio genuum p̈dicatur. Vt qũo pharaonis durum & lapideũ

cor cõfractum eſt: qd ꝗqᷓdiu habuit: dei populum nõ dimiſit. Sic & niniue fractum cor emolliatur &

mutetur in carné: & rigida genua ꝗᷓ prius deo nõ curuabãtur diſſoluantur: & flectãtur deo: Ex quo
ois paternitas in cælo & iĩ terra noiĩiatur: & in noĩe Ieſu oẽ genu flectatur cæleſtium terreſtrium &

infernorũ. Vt poſtqᷓ cognouerint creatorem ſuũ audiant. Cõfortamini manus diſſolute & genua
debilia roborate: & dolores inꝗt ſuper oẽm lumbum. Iã ſupra diximus in lumbo coitũ ſignificari:
& qd omnia opera qᷓ ad cõmixtionem pertineãt renũ appellatione mõſtrentur. Grades igitur in
cõſumatione dolores erũt ĩ renibus:quia draconis oĩs uirtus in lumbo eſt: & pro hiis oĩbus: pp ꝗᷣ
præceſſit excuſſio ſed excuſſio: ebulitio cordis: cõfractio: deſolatio genuum: dolores renũ: erit faci
es oĩum quaſi aduſtio olle: Vt uel igni ardoriq; ſit ꝓxima: uel nitorem amittens olei: nigreſcat ĩ car

bonũ ſinulitudinẽ: & cõſuſione operiatur eterna: Aqua ſanctus ꝓcul eſt dicens. Signatum eſt ſuper pᷣ
nos lumen uultus tui domine: Reuelata enim facie gloriam dei contemplatur. Et puto quomodo

alia eſt gloria ſolis: alia lunæ: alia ſtellarum: & ſtella a ſtella differt in claritate: ſic in reſurectione
mortuò*: & claritatis inter ſanctos: & nigredinis ĩter peccatores magnam futuram eſſe diſtãtiam.

Abi eſt habitaculum leonũ ⁊ paſcua catuloꝛum leonum:ad quaʒ init leo vt ingrederetur uluc

catulus leonis:⁊ non eſt qui exterreat:Leo cepit ſufficienter catulis ſuis:⁊ necauit leenis ſuis:⁊
implenit pꝛeda ſpeluncas ſuas ⁊ cubile ſuum rapina.

CPro ſpeluncis & leenis nidos & catulos ſeptuaginta trãſtulerunt in cæteris idem ſenſus eſt: Ad-

Ephe.ʒ.c-

huc aũt de Niniue dicitur: qd habitaculum fuit regũ & aula nobilium ad quã perrexit leo rex ba/

bylonis.i.nabuchodonoſor: Et catulus leõis: ſub. reguli quoq; eius: & nõ fuit qui eis reſiſteret. Leo
cœpit ſufficienter catulis ſuis: & necauit leenis ſuis. Idem uidelicet Nabuchodonoſor uictoriæ cũ
cta iure poſſidet: & liberis orbibuſq; ſuis: uel certe uxoribus in ſeruitutem captiuos tradidit: & im/
pleuit præda ſpeluncas ſuas: & cubile ſuum rapina: tam theſauros ꝗ ciuitates auro argento ueſti/
buſq; omniq; ornatu completis. Vt qd niniue habuerat babylonq; ſuffecerat poſſideret: Quia ue/-
ro ſcdum aaνα—νο & In Iona: & in hoc ꝓpheta niniuen mudum iſtum interprætati ſumus: Et
iuxta Ioannem totus mũdus in maligno poſitus eſt. Poſtꝗᷓ mundus pertranſierit habitaculum be/
ſtiarũ: & in quo paſcebantur leones: tc admirãtes exultãteſq; dicemus: Vbi eſt habitaculum leo-
num:ad quod iuit leo diabolus:De quo loquitur & peinis. Quia aduerſarius ueſter diabolus qua
ſi leo rugiens circuit quærens quem deuoret: Et catulus leonis antichriſtus: & omnes doctrinæ per
uerſæ: ſermo cõtrarius. Audiſtis inqt Ioannes quia antichriſtus ueniet: nunc autẽ antichriſti multi
ſunt. Tot enim antichriſti ſunt quot dogmata falſa. Et ante aduentum chriſti non fuit ꝗ exterreret:
Sed poſtqᷓ dñs noſter uenit m mundum & niniuen ingreſſus eſt: Vidit quaſi fulgurem ſatanam de
cælo cadentem: Et cecidit de cælo lucifer: qui mane oriebatur: Venit. n. uerus ſamſon ad alophilos
& dũ pergit in thamnas qck interpᷣtatur cõſumatio: ut paupculã de gentibus duceret dalida. inter-
fecit leonẽ cui uenerat cõſumatio & illo mortuo cõmedit mella dulcedinis:Sed & uerus dauid ſer
uans oues patris ſui apprehendit leonem: & interfecit eũ: & baneas ꝗ interprætatur edificator. Do-
minus deſcendit in lacũ ſeculi iſtius: qui calẽtes aquas refrigerare cõſueuit: & interfecit leonem. Et
in uiſione Eſaiæ: quæ aduerſum quadrupedes cernitur:primũù de anguſtia harũ dicitur beſtiarum.

I. Pet..be.

In tribulatiõe & anguſtia leo & catulus leõis: Iſte leo anteqꝗᷓ interficeretur a chriſto plurimos cœpit

in pᷣdam catuloꝶ ſuorũ: & necauit leunculis ſuis: ſatellitibus ſuis uidelicet demoniis. Vide hereti/-
corum cõuenticula & captos multos a leone:non quæres: Conſidera mortuos ꝗ reliquere uitam:
& eccleſias

— — — —

⸗
rne

ke
um
lun
dh,
ded
enn
ici
llere
ceN
doti
igni
Mmtur
can⸗
naut
uun
idei
ur
Acnd h
um
enn
ncan.
r in
bo
tſia
icat
per ze
d
noee
tiam.
rie
ſusr

44
b
R
ourcl
RZ
O uet⸗
nbe
hugn or
zye
ui
nn
ne⸗
ior
Nie
.
o⸗
lt
m.
Pn
ei
m.
16

3. Reg. 3. c

¶C HQOcinitas ſanguinum:tota mendax ini

Super Maum..c.iii.

Xe eccleſias eoꝶ nõ uocabis ouile paſtoris: ſed leonis ſpeluncas quas ĩpleuit cadaueribus & ſan guie

mortuorũ. Poſuiſti ait Dauid tenebras & facta eſt nox in ipſa ptranſibunt oës beſtiæ ſaltus: Cainli
leonũ rapere & ꝗrere a deo eſcã ſibi: Difficile leo inuenitur ĩ die: ſed ſemp ĩ noctibus: circuit ut de
eccleſia chriſti rapiat: ut ſactis Iuxta Abachuc ſaturetur electis. Dẽiq; iudas de ouili xpi fuit: & raptꝰ
a leõe ſuſpẽdio ſuffocatus ẽ: Sed ille ꝓpheta:cui pᷣceperat dñs ne cõmederet panes i regiõe ea: ubi
uituli aurei erãt: & mẽtita religiõe ꝗa cõmedit: a leone pcuſſus ẽ. Hieremias quoq; de peccatoribꝰ:
loqtur:Percuſſit eos leo de ſilua:& lupus uſq; ad domus diſperdit eos: & pardus lugulauit ſup ciui
tates eoꝑꝶ: Oẽés ꝗ egrediẽter ex eis capiẽtur. In quo aiaduertite qd nemo capietur: niſi ꝗ de ciuita/-
tibus dei fuerit egreſſus: In quarto ẽt regnoꝶ libro: habitãtes in ciuitatibus ſamariæ & neſciẽtes iu
diciũ dei terræ: interficiebãtur a leonibus: donec didicerũt colere deũ & a leonibus liberati fut. Ob
hãc cãm reor & qdcũq; a beſtiis captũ eſt: ĩ dei ſacrificiis nõ offerri: & a ꝓpheta dici imundũ: & ca-
ptũ a beſtia non eſt ingreſſum in os meum. Interfectus eſt ergo leo:& falſis dogmatibus confuta-
tis: de comodente exiuit eſca & de forti egreſſum eſt dulce.
CEcce ego ad te dicit dñs exercituũ:⁊ ſuccẽdã vſq; ad ſũmũ q̃drigas tuas:⁊ leunculos tuos cõ
medet gladiꝰ:æ exterminabo de terra pꝛedã tuã:⁊ nõ audiet᷑ vltra vox nũcioꝛũ tuoꝛũ. LXN.
CEcce ego ad te dicit dñs oĩpotens:⁊ ſuccendã in ſũmo multitudinem tuam:2 leones tuos co/
medet gladius:⁊ aufferam de terra pꝛedã tuã:⁊ non audientur vltra opera tua.
CO niniue uniuerſa ꝗᷓ dicta ſunt me auctore patieris. E go dñs ſuccendã uſq; ad ſũmũ & conſuma
tionẽ currus tuos: & nobiles quoſq; atq; ſubregulos gladio faciã deuorari Nequaꝗᷓ terras ultra ua/-
ſtabis: nec tributa exiges: nec audiẽtur p ꝓuincias tuas emiſſarii tui: Siue nõ audiã angelos: q pᷣſides
tui ſunt ꝓ te deinceps dep̃cantes: Sed & ad mundũ hæc ipſa dicũtur: ĩ quo ẽ multitudo ꝗᷓ p latam
& ſpacioſam uiã pgit ad mortẽ quã cõminatur dñs igne ſuccenſurũ:fumo ſuæ malitiæ ſuffocari:
& bonitate eiꝰ nimia: Leones quoq; cõmedit gladiꝰ: uiuẽs ſermo dei & acutꝰ: & ex oĩ pte elimatus
nec ñ pollicetur aufferre ſe de terra pᷣdã eius: ut nemo exide capiatur ĩ niniue:& q́ᷓſi clemẽs tulit ma
la opa & cõprimit ea ne uox & ſonitus eoꝶ ultra poſſit audiri. Vñ ait & nõ audiẽtur ultra opa tua.
CAPITVLVYM TERTIVM.
Be ciuitas ſanguinũ vniuerſa mendatii dilaceratiõe plena:nõ recedet a te rapina:vox
flagelli:æ vox impetus rote:⁊ equi frementis:⁊ quadrige feruentis:⁊ equitis aſcenden⸗
tis:⁊ micantis gladij:⁊ fulgurãtis haſte:⁊ multitudinis interfecte:⁊ grauis ruine:nec ẽ
Hſinis cadauerum ⁊ coꝛꝛuent in coꝛpoꝛibus ſuis pꝛopter multitudinem foꝛnicationum
meretricis ſpecioſe:⁊ grate:⁊ habentis maleſicia que vendidit gentes in foꝛnicationibus ſuis:
⁊ familias in maleſicus ſuis. LXX.
P

grare plena:nõ contrectabitur venatione vox flagello/
rum:⁊ vox cõminationis rotaruʒ:⁊ equi ꝑpſequentis:⁊ currus feruẽtis:equitis aſcendẽtis:⁊ ſplen
dentis gladii:x fulgentiũ aſinoꝝ:⁊ multitudinis vulneratoꝝ:⁊ grauis ruine:⁊ nõ erit finis gẽti
bus eius:⁊ ĩſirmabunt᷑ in corpoꝛibus eoꝝ a multitudine foꝛnicationis:meretrix ſpecioſa gra⸗
ta dux maleſicioꝝ q̃ vendidit gentes in foꝛnicatione ſua:⁊ tribus in maleſiciis ſuis.
CVbi nos poſuimus laceratiõe plena:in hebreo habetur: Phere comalia: qd interpᷣtatus eſt Aquila
υ επανιοννε½TI ideſt exceruicatiõe plena: Symachus aüt &Wσ° T1τνο αιαστ1π1 qd poſ
ſumus dicere crudelitate plena:In altera eius editione reperi òpιπιιοερουπ. 1. ſectiõibus carnium: &
fruſtis p mẽbra conciſſis:Deniq; ſtatim ſubiecit: Vbi indeſinẽs pᷣda eſt: porro hebreus phere nõ ex
ceruicationẽ Pro qua in Aquilæ editione reperimus ουι ρπ1αιασοουſed gubernãdu. .eppn

Teov interpᷣtatus ẽ. Vt oñderet & urbẽ fuiſſe regalẽ: & uelut in naui cunctaꝶ gentiũ tenuiſſe gu/

bernaculũ:Deſcribitur aũt potẽtia eius:& ſub lamẽtatõe crudelitatis arguitur: Vhe ciuitas ſangui
nũ:in qua nulla ueritas: ſed oẽ mendaciũ:plena rapina & laceratiõe prædarũ. Vox flagelli crudelis
ſemp & ſæuientis impii: & uox impetus rote: Vocẽ ꝓ ſonitu accipiamus: rotã feruentẽ p diuerſa di
ſcurſum: & equi fremẽtis & quadrigæ feruentis: Subauditur in oĩbus: Vox tã pulchra:aut iuxta he/
braicũ:& picturæ ſimplicis:ad pᷣlium ſe præparãtis exercitus deſcriptio ẽ: ut oĩs meus ſermo ſit uili
or:Nã q ait: & grauis ruinæ: & nõ ẽ finis cadaueꝶ: de aduerſariis intelligamus: q ab eis ſunt inter-
fecti:& corruẽt in corporibus ſuis:uel cadẽt in ſua multitudine:dum a ſe inuicem cõſtipantur:uel ĩ
cadaueribus corruẽt interfectorũ: &c§‚ ſuis & eorũ utrũq; ſignificat. Propter multitu-
nẽ inquit formnicationũ meretricis: qa cũ multis gentibus fornicata ẽ: & totius orbis quem ſubiece
rat ſibi colebat idola: ſpecioſæ & gratæ & habentis maleficia: magos ſignificat: ꝗᷓ uendidit gentes ĩ
ſornicatiõibus ſuis: & familias ĩ maleficiis ſuis.i.ꝗᷓ in cũctis habuit poteſtatem. Hæc de Niniue ſint
dicta ſimpliciter Cæterũ ſi rationabiliter pp pulchritudinis nomen mũdum itelleximus Niniuen
recte mundus q in malo poſitus eſt: pp multitudinem ſagittariorũ: & eorũ ꝗ uelut gladiis hoĩes li
uis ſuis interficiũt. Ciuitas ſanguinũ dicta eſt. Vñ & cõſequenter tota mendax: qd ad puerſitatem
octrinarũ refertur:nõ hũte ſermõe dei ubi caput ĩ ea reclinet:cũ puerſa dogmata cũcta poſlideãt:
Nõò eſt ꝗ intelligat aut reꝗrat deũ. Omnes declinauerũt ſimul inutiles facti ſũt:nõ eſt ꝗ faciat bonũ
nõ eſt uſq; ad unũ.l(Quæ ꝗꝗᷓ & nũc ex parte fiant:tamen in cõſumatione magis complentur quan/

WMWiero.liber

do multiplicata iniquitate refrixerit caritas multorum. Quanti capiuntur a nembroth gigante:
uenatore ſæuiſſimo: qui aduerſum deũ fuperbiens plures de ſaltu eius: ſuis peditis innexuit. Cuius
attractabatur a multis præda ſiue uenatio. Multos. n. hẽt ſatellites: & ſecũ pariter uenatores: q ĩ eius
uenatiõe letantur: captiuoꝑꝶ morte ſe iactant. Sed & uox flagelloꝶ auditur ĩ mundo ꝗa multæ ſũt
tribulationes iuſtoꝶ: ꝗbus ꝗ flagellantur clamitãt: & doloris magn itudinẽ flebili uoce teſtantur:
Quãdo alius demone: Alius ira:ꝗᷓ furori ſimilis eſt: Alius libidine odio inuidia ſupbia corripiũtur
Flagellũ ĩ eis aſſyrii regis ſonat:Sed & in corpis malis: Flagellũ diaboli intelligimus: de quo ad iu
ſtum dicitur: Et flagellũ non appropinquabit tabernaculo tuo: Si qũ uiderimus hũc morbo regio
cõputruiſſe: & ſupeẽ corpori ſuo Aliũ intercutis aqua: & tumẽti natare corpe: creſcentibuſq; mẽ/
bris formã priſtini hoĩs ecreſcere:qd nup in excetra uidimus: illũ purulentias quaſdã: & uulnera/

ti dãna pulmonis egerere:Iſtũ humore ĩ lapides defecato: urinæ amaritudinẽ: & ueſicæ tormenta

ſentire:nõ dubitemus dicere uocẽ flagelloꝶeſſe niniue. Licet nõnulli hoc uel ex corrupto aere: uel
ex eſcaꝶ & corponꝶ diuerſitate accedere ſuſpicẽtur. Nos ꝗ legimus & febrẽ increpatã: & mulierẽ qꝗᷣ

p quindecim annos a diabolo fuerat ligata: dno medicãte curatã. Sciamus hæc oĩa flagella eẽ ni/

niue. v ñ ſeqtur & uox cõmotionis rotaꝶ.dum huc atq; illuc genus raptatur humanũ: & incertis p
cuncta diſcurſibus: ubi periculũ: ubi ſalus ſit ignoramus: De qua rota & ĩ principio Ezechielis ſcri/
ptũ ẽ: Et in pſalmo ſeptuageſimotertio legimus: Vox tonitrui tui ĩ rota. Hẽt ãt niniue & equũ pſe/
Lerrin pialmo iebpreng S .
quentẽ: Cuius hinnitus & ungula terrã fodiens: & pectus eſtuãs ſemper bella deſiderat. Loquente

dño cõtra diabolũ: De lõge odoratur bellũ:Cũ ſaltu & clamore nõ parcit fugiẽtibus: nec ſinit abi
re terga uertẽtes: ſed pſequitur ut ꝓſternat ĩterficiat: cõculcet: illudat. Eſt quoq; Niniue: & uox qua
drige feruẽtis: qles puto habuiſſe pharaonẽ: q a dno ſubmerſe ſunt: Ad hãc quadrigã quattuor iun
guũtur equi: quattuor.ſ.pturbatiões: De ꝗbus & philoſophi diſputãt. Et Maro nõ tacet dicẽs: Hi cu
piunt: metuũtq;: dolẽtq; gaudentq;: iis eqs & hac quadriga niniue tota pturbatur: Sed & eqtis aſcẽ

dentis uox in ea pſonat: ꝗ arte quadã & gyro pᷣparatus ad bellũ: nõ abſq; periculo cõtra ſe pugnan
tis ĩcedit: Hẽt hic eques ſermonis gladiũ exacutũ: toto dialecticæ & thetoricæ artis oleo leuiga/
tũ: Hẽt arma fulgentia: trãſfſigurãte ſe ſatana in angelũ lucis ꝗᷓ arma aplłicæ armaturæ cõtraria ſunt:
Nec mirũ ſi in niniue uulneratoꝶ multitudo ſit. cũ multudo ſit ſagittarũ: Et qũo quattuor ꝗbus pu
gnamus & tegimur ſunt ſcuta uirtutũ prudentia Iuſtitia tẽperantia fortitudo. Ita ecõtrario quattu

ps. 90.

or uitia ſunt: Stultitia iniqtas:luxura: formido: Quibus ab hoſte pcutimur. Quoꝑ ſingula pullulã

tes hñt in ſe ac multiplices ſpecies ſagittaꝶ: ꝗqbus inferũtur uulnera:quæ niſi ſtatim medicina cura/
uerit:fit grauis ruina:atq; utinã tanti eẽnt in niniue:& leuiter cadentes:& leuiter uulnerati: quanti

ſunt ꝓ ruinæ põdere: uſq; ad inferna demerſi: Nec ẽ finis gẽtibus eius: malitia finẽ nõ hẽt: & quãtæ

ſpecies peccatoꝶ tot gẽtes niniue: quæ ĩfirmabtur ĩ corporibus ſuis a multitudie fornicatiõis: qd

licet poſſit & de eis accipi:ꝗ pp res uarias ẽt corpore debilitati ſunt: & cũ pditione aĩæ carnẽ quoq;

frãgunt cui ſeruiunt: Tũ gẽtes iſtæ de ꝗbus diximus nõ cadũt:Iuxta hebraicũ niſi ĩ corporibus ſuis

& nõ offendũt(ut interptatus ẽ Symachus)niſi ĩ cadaueribus mortuoꝶ: quæ fornicationis multi/
plicatione ꝓſtrata ſũt.In hoc loco. Ixx. ĩterprætes. Cũ ſcdum hebraicum poſuerimus: pp multitudi

nem fornicationũ meretricis: Quaſi aliud uoluerũt eſſe pricipium. Vt dicerent præmultitudie for

nicatiõis: Et hucuſq; finita ſnĩa: Poſtea inciperẽt meretrix ſpecioſa & grata: dux maleſicioꝑe Aquila
& Symachus träſtulerunt: hñs maleficia: nec mirabitur niniuen ſcortum iã eſſe gratiſſimã: ꝗ tantã
hoĩum multitudinẽ: cum ea uiderit fornicari: & maleficiis illius & quibuſdã cãtationibus ad amo
rem eius pene cunctos trahi. Hæc uendidit gẽtes in fornicatiõibus ſuis: quæ tollunt mẽbra xpi: &
faciunt mẽbra meretricis: & tribus ĩ maleficis ſuis: faciunt. n. amare eas: quæ odiſſe debuerant: & de
reſtari quæ amare debuerãt. Vtrum deceptæ fuerint: Iuxta illud qd ſcriptum eſt. Corrumpunt mo
res bonos cõfabulatiões peſſime: an etiam alios malefica arte ſupplãtauerint: Legi in ſcripturis ſan
ctis ĩ bonã quoq; ptem maleficos accipi: Et malefici ĩcantãtis ſapiẽter: Sed ad hoc incãtat talis ma/
leficus:ut meretricis niniue amore deuictos ad mẽtis ſanitatem retrahat. .
CEcce ego ad te dicit dominus exercitnum:⁊ reuelabo pudenda tua in facie tua:⁊ oſtendam ĩ
gentibus nuditatem tuam:⁊ regnis ignominiam tuam:⁊ pꝛoiiciam ſuper te abhominationes:⁊
contumelijs te afficiam:⁊ ponam te in exemplum. LXX.
CEcce ego ad te dicit dominus omnipotens:⁊ diſcooperiam poſterioꝛa tua:ſuper faciem tuaʒ:
oſtendam gentibus confuſionem tuam:⁊ regnis ignominiam tuam:⁊ pꝛoijciam ſuper te ab/
hominationem ſcom immundicias tuas:⁊ ponam te in exemplum.
CQuia uendidiſti o niniue gẽtes in fornicatòibus tuis: & familias ĩ maleficiis tuis: & quaſi publicũ
ꝓſtibulũ cunctis diuaricaſti pedes tuos: ppterea ego ad te ueniã ſubuertendã: nõ mittam angelum
non credam aliis iudiciũ tuum: diſcooperiam pudenda tua in facie tua. Vt quæ prius non uidebas
ante tuum ponãtur aſpectum: oſtendã gentibus nuditatẽ tuam & regnis ignominiam tuam ut ꝗ
tecum fornicati ſunt ipſi te deſpiciant irrideant: contumeliis afficiant: & eris in exemplum uniuer
ſis uidentibus. Hæc autem omnia ſub metaphora mulieris narrantur adulteræ: quæ cum fuerit
depᷣhenſa producitur in mediũ: & ante oculos oĩium depõpatur. Quod quidem p trãſlationẽ ẽt
ſup hieruſalẽ

lI. Cot. . d
ps.57.

Super Maum..c.iii.

res ſup hieruſalẽ pleniſſime in Ezechiele prophetalis ſermo deſcribit. Verius tamen & utilius ducan-
in tur ad mundu: ad quẽ ſecandũ paritur & curandum uerus medicus uenite cælo. Ecce ego ad te di
in cit dñs oĩpotens: quia oĩa potens ſum: poſſum uniuerſos ſanare morbos:& qd eſt aliis impoſſibile
mihi poſſibile eſt Reuelabo poſteriora tua in facie tua. i. uirtutes meas: præcepta atq; ſermones: ꝗ
ꝓpieciſti poſt tergu tuũ: licet non mœrearis: faciã te uidere. Ego. n. mandauerã tibi de ſermonibus
fün meis:ut ſemp añ oculos tuos mouerentur:ligati eſſent atq; penderẽt: Tu aũt cõtempto iubentis i/
i prerio: poſt tua eos ueſtigia reliquiſti: ut non ſolũ nõ faceres:ſed nec dignareris ꝗdem uidere quod
woße iuſſerã: Vel certe faciã te uidere & itelligere errores tuos quos ante cũ̃ ceca ferreris & pceps: tebaris
n⸗ elſe uirtutes. Poſt hæc ẽt gentibus quas uẽdidiſti in fornicatiõe tua: oſtendã nuditatẽ tuã: ut n equa
ner, q̃ tui amore capiantur:ſed uidentes ſordidũ:& turpe corpus intrinſecus: cuius primũ ſuperficiæ du
dem Cebantur tecũ: deſinãt forni cari: regnis quoq; ꝗᷓ maiora ſunt ꝗᷓ gentes: oſtenda . gnominiã tuã: quã
eel ut haberes ipſa feciſti . Et ꝓpiiciãa ſu P te abhominationẽ ſecundũ immũdicias tuas: Vt quo immun
i da es: ſic ĩmũda uidearis: nec decipias plurimos: q tibi an coherentes unũ tecũ corpus efficieban/
n tur: Et ponã te in exẽplum: ut ſimilitudo formidatæ penæ: ſimilitudinem prohibeat delinquendi.
n CEt erit ommis qui vidertt te reſiliet a te:? dicet. AUaſtata eſt niniue: quis commouebit ſuper
ſn,/ te caput: AUnde querã conſolatoꝛẽ tibi?⸗ QãE In hebreo nõ habetur caput:
pl⸗ ſed nos appoſuimus ut ſenſus manifeſtior fieret Deniq; Symachus ita interprætatus eſt: Et oĩs qui
ente uiderit te recedet a te: & dicet diſſipata eſt niniue: quis luge cum ea? Porro. LXX ⸗
tbi CEt erit omms qui viderit te: diſcedet a te:x dicet:miſeran iniue quis gemet ed:vnde queram
u conſolationẽ:illi aptantẽ choꝛdam. ——. Qui minas uiderit niniue & poſitã eã oĩbus in exẽ
nn plum expaueſſet: atq; mirabitur: & dicet: diſſipata niniue Quis cõmouebit ſup te caput:hoc ẽ: qs
dolebit ſupꝑ te:ꝗs tu“ eẽ poterit cõſolator:qᷓ qdiu potẽs fuiſti q̃ſi crudelis dña nõ miſerebaris ſenis
a nec paruulũ reſpiciebas: nec pᷣparaſti luctus tui ſociũ:qᷓ noluiſti conſortẽ hẽre fegnãdi: Qui hæc ter
i rena contẽnit:& uenefice niniue maleficia deſpexerit: nec falſa pulchritudie eius fuerit irretitus: cũ
n oẽm illius turpitudinẽ ĩtrinſecus uiderit:& cœperit odiſſe qd cæteri diligũt:refu giet & reliliet ab
oy, ea:ſiue uta. Ixx.dicitur diſcedet: ꝗdiu.n. terrena honoramus & putamus eẽ ſublimia uelut ĩ quoda
ſupbiæ culmine ſumus: & miramur pulchritudinẽ niniue. Cũ aũt cõſiderauerimus naturã eius: &
vpu

oĩa corpalia bona:qᷓſi humilia deſpexerimus: ſubiciẽtes nos potẽtiæ manus dei: tũc miſerebimur
niniue: & oĩa terrena bonadigna plãctu iudicabimus: dicemuſq; miſera niniue quãti tuis laqueis
irretiti ſũt: quãtos alligatos uinculis tuis tenes: qs putas reſiliet a te? & diſcedet de ſupbia tua: & te
ur, Mat.?24. d miſerã iudicabit. Qd aũt ait ꝗs: nõ tã pro difficili ꝗᷓ ꝓp raro debemus accipe: ut ſæpe diximus. Quiſ
pultas ẽ fidelis & prudens diſpẽſator? & quis ſapiens & ĩtelliget hæc& quis aſcẽdet ĩ montẽ dñi?

utu.

ärr. Quis ergo gemet ſup niniue? quis poterit ĩueniri:q hoc tabernaculo p̃grauatus cũ paulo dicat? mi
b ſfſer ego: ꝗs me liberabit de corpore mortis huius? Videmus cottidiæ ſiuicina mors uenerit: & itel⸗
lrog lexerit ſe uel febre uel uulnere uel quolibet genere morboꝑ: de hoc mũdo ſubtrahi:pauere: trepida
uſir re:& toto corpore tremeſcentẽ ĩ niniue herere cõplexibus: & a ſpecioſæ meretricis corpe uix euelli
nlllu/ Qd hic ſeꝗtur: unde ꝗᷓram cõſolationẽ uel cõſolatorẽ tibi ꝗ aptet cordã: Adhuc ex pſona eius di-
jtuc cCitur: ꝗ reſiliet uel diſcedet a niniue: & dicit: miſera niniue: ꝗs gemet eam? de cõfuſa ſeculi huius cõ
ſot uerſione diſputans: in quo nihil cuiꝗ; põt placere ppetuũ:ſed qd placuit diſplicet: & qd diſplicuerat
nila rurſum placet. Quis itaq; poterit talis inueniri cõſolator: & ut ita dicã ſcriptor lyricus & citharedi-
mi cCcus: Qui poſſit diſſonãtes cordas eius:ĩ unã armoniã cõtrahere: & uocalẽ ĩ laudes dei efficere con/
InO centũ? Hoc quod expoſuimus: ꝗ aptet cordã uel aptantẽ cordã: Et grace dicitur dρ⅛ιαοσα&ορωα
ia Aſñip nec ĩ hebraico: nec ĩ cæteris iuenimus trãſlatoribus: ſed p eoal teri ſermõis exordiũ: Nunꝗd
ace melior es ammon:ꝗᷓ habitat ĩ fluminibus. Vñ uidetur mihi magis cũ poſterioribus copulandum:
1mo C QNungd melioꝛ es ammon.:q habitat in fluminibꝰ:aqua ĩ circuitu eius:cuius dinitie mare:aqͥ
Eln muri eius:Ethiopia foꝛtitudo eius:⁊ egyptus:⁊ nõ eſt finis fuge tue:aphrica lybies fuern nt i
ny i auxilio tuo:Sed ⁊ ipſa ĩ traſt migratiõe ducent᷑ iĩ captiuitatẽ: puuli eius elident᷑ i capite oium via
grũ:⁊ ſup iclytos eius ſoꝛtẽ mittẽt:⁊ oẽs optimates eius affigent᷑ cõpedibus:E ttu ergo inebꝛia
D beris: eris deſpecta:? tu queres auxiliũ tuũ ab inimico: omnes munttiones tue:ſicut ſcus cum
i Coſſis ſuis:ſi concuſſa fuerit cadent in os comedẽétis. lxx.
ð Apta coꝛdã pars ammon:qͥ habitas i fluminibus:aque in circuitu eius:cuius pꝛincipiũ ma⸗/
3 re q aqua muri eius:ethiopia foꝛtitudo eius:⁊ egyptus:⁊ nõ eſt finis fuge tue:: lybies facti ſ ſt
. cõſolatoꝛ es illius.⁊ ipſa in trãſmigrationẽ ibit captiua ⁊ paruulos illius allident in pꝛincipio via
rum eius:⁊ ſuꝑ oĩa inclyta eius mittẽt ſoꝛtẽ:⁊ vniuerſi optimates eius alligabunf compedibus
⁊ tu inebꝛiabeꝛis:⁊ eris deſpecta:⁊ tu queres tibi vt ſtes ab inmicis: omnes munitiones tue vt
i ſicus:que groſſos habent:ſi commote fuerint cadent in os comedentis.
CPro eo quod in. lx. legitur Apta cordam pars ammon: & cæteri interprætes tranſtulerunt. Nun
6

quid melior es ammon? Hebreus qui me in ſcripturis erudiuit: ita legi poſſe aſſenit: Nunquid
1 melior es: ꝗᷓ non ammon: & ait non: hebraice dici Allexandriam ammon autem multi-
tudinem ſiue populos ſiue populorum: quæ habitat in fluminibus: Aqua in circuitu eius:

e⸗ *

tiſſima pop

Diero.liber

non quod eo tpe Allexandria uocaretur: ꝗppe qᷓ longo poſt tpe ab Allexandro magno macedo-

ne nomen accepit: Sed ꝗa ſub noĩe primo: ideſt: nõ: ſemper ægypti metropolis fuerit: & habundãa-/-
ulis Deniq; & ꝗ res geſtas Allexandri memoriæ tradiderunt: principẽ eam fuiſſe ægy⸗
pti autùant. Sed & ꝓpheta hieremias ammon ſiue nõ: Allexãdriã intelligẽs in uiſione cõtra ægy/
tum ad quã dicit. Vitula formoſa æg yptus ſtimulator ab aquilone ueniet ei. Hæc quoq; manife-

ſtius addidit. Cõfuſa eſt filia ægypti: tradita in manu regis aquilonis: ait dñus uirtutũ deus Iſrael.
Ecce ego uifitabo ſup ammon mẽ non.i. ſup tumultũ de Allexãdria. Ammõ. n. ut dixi mus. popu

lus:men ppoſitionẽ de ſignificat:mon: aũt allexãdriam. Et uiſitabo ĩquit ſup pharaonẽ: & ſup ægy

ptũ:& ſuper deos eius: & ſuper reges eius: & ſuper pharaonẽ & ſuper eos qui ĩ eo ſperãt:& dabo in
manu qꝗrentiũ aĩas eoꝶ: & in manu nabuchodonoſor regis babylonis: & ĩ manu ſeruoꝑꝶ eius. Dici
tur itaq; ad niniue. Nũquid populoſior es:aut potẽtior Allexãdria. Et deſcribitur ſitus Allexãdriæ
qd ſuper nilũ & ſuper mare poſita:hĩc inde aquis & fluminibus ambitur. Aqua i circuitu eius Cuiꝰ
diuitiæ mare: aq muri eius. hic. n. riuuli nili: Inde lacu mareotico: ex alia parte mar cingitur. Quod
hic ethiopia & ægyptus: & aphrica pro quo in hebreo ponitur fuch. & lybies ĩ præſidio eius ſint.ip

ſe ſitus prouintiaꝶ & urbis ondit. Et hæc igitur quam meus inquit ꝓpheta ſermo deſcribit. Capie/

tur a rege babylonio: & idẽ tuus atq; illius uaſtator erit. Quæ 1 oſephus quoq; iudaicæ ſcriptor hi/-
ſtoriæ in libris ſuis refert. Paruuli eius allidétur ĩ compitis. nobiles eius diuidentur ſorte uictoꝶ: &
potentiſſimi quondã pricipes aprin: ſusen br ĩ catenis. Cũ ergo hæc paſſura ſit allexandria: Et tu
miniue de eodẽ bibes calice: & ĩebriaberis: & cõſopita iacens deſpicieris: & in tätam uenies neceſ
ſitatem: ut a babyloniis ſiue cõtra babylonios ab inimicis tuis auxiliũ ro ges.Oĩa firmamẽta tua &
muri ĩ ſublime ꝓiecti: & altitudines turriũ: quas nũc ĩexpugnabiles putas: & uin fortes bellatoreſq;
tui primitiuis ficubus cõparabũtur:q̃ ſi cõcuſſe fuerint leui tactu in os cadent deuorantis. Nam qd
apud.Ixx. legitur. Apta ſiue cõpone cordam. Adhuc ad niniuen dicitur. & ſenſus: iordinatum &
incõpoſitum tuum: & in diuerſa diſcrepans in cordaꝶ ſimilitudinem apta nimiue. Quia nihil tibi
ꝓdent ſpẽs & magnitudo tua:qᷓ præcipua hẽre te credis: miſi te aptaueris ad canendu. Conſidera. n.
oẽm partem ſortis filiorũ ammon: & qcunq; eſtimantur poſſidere bona: qũo eos nõ defenderint
ne irèt in captiuitatẽ: & ne paruuli eorũ alliderentur in uiis.ꝗd eis profuerũt plurima. Iuxta ꝗᷓ poſi/
ta eſt urbs ammon:qd exceptis fluminibus tãta puteoꝑ & fontiũ multitudo. Incipiens a mari mor
tuo & uallans regionẽ eius:qd ei pᷣbuere pᷣſidii Ethiopia & ægypti quondã federati eius. Quomo/
do ergo illã non iuuit auxilium ſocioꝶ:ſic nec tuus o niniue ugiẽdi finis erit: ſed huc atq; illuc ua
ſtaberis. Quid loquar de ethiopibus. & ægyptus qui pᷣſoles fuerũt filiorum ammon cũ ẽt lybies ei
fuerint federati. & hæc igitur ducetur in captiuitatẽ. paruuli eius quia ingredi nõ ualebunt interfici
entur in uiis ante parentũ ora ꝓſtrati. & oẽs opes eius ſorte a uictoribus diuidẽtur. Nec quiſqᷓ de prĩ
cipibus euadet. quia ferro & cõpedibus uinciẽtur. & tu ergo o niniue ebriaberis. & diues quondã
atq; ſpecioſa.ꝗᷓ tantos amatores habebas deſpicieris ab oĩbus. & inimicis pſequentibus ꝗres requi
em & nõ inuenies. oẽs bellatores tui & uniuerſa auxilia pᷣda hoſtibus erunt & ſine ullo labore ca-
pientur in ſimilitudinẽ groſſorũ ficus ꝗᷓ concuſſe nõ in terram ne ſaltim paruus labor ſit colligen-
tium ſed ſtatim in os deuorantis cadẽt. Hæc dicta ſint αρπTοι DAO4ℳ:HXk» Tc Iuxta. Ixx. in
terprætes. ſemel.n. propoſitũ nobis eſt & uulgatã editionẽ ſequi. ne aliquã ſardanapallo repræhen

dendi occaſionẽ pᷣbuiſſe uideamur. Cæterum nõ ſatis mihi uidetur cõgruere exẽplum euerſionis

niniue. cũ filis loth. qui uocantur amman. Primü.n. ammon dicitur & nõ amman. deinde ammâ
q̃ nunc uocatur philadelphia. nõ eſt ſita ſuper flumina. nec opes illius de mari cõgregantur. quip
e quæ mediterranea ſit. nec aquæ ſunt muri eius. nec habet ethiopiam & ægyptum & aphricam
& lybies fœderatos: cũ hæc oĩa & iuxta potentiã & iuxta exẽplum & iuxta deſcrniptionẽ loci & re/
gionis & amicarum gentiũ: magis allexandriæ coaptanda ſint: & nunq potentiſſima ciuitas nini/
ue minori philadelfiæ cõparata: audiret a ꝓpheta Nunqd melior es. Cui ãt dicitur nũquid melior
es:onñditur minor eſſe ea cui cõparatur: & nõ debere eã indigne ferre ſi capta ſit: cũ maior & firmi/-
or & potentior tã natura loci:ꝗᷓ uiris fortibus ab eodẽ ſit hoſte ſuperata: Qua uero niniuen & mũ/
dum iſtũ intepᷣtati ſumus: pcipitur ei ut aptet & cõponat cordas as ſe ad lugubre carmen pa/
ret:pars.n.filiorũ ammon qᷓ multo melior fuerit ꝗ niniue: & habitauerit ſup flumina: ꝗa mœrore
dephenſa eſt pœnas eam ſui ſceleris pependiſſe. Ac primũ iuxta hiſtoriam allexandriæ dicendum:
qd ammõ interpᷣtentur populi: Et ſit ſenſus iuxta leges allegoriæ. Cõſidera populos eccleſiæ: quæ
habitat ſup oẽs ꝓphetas: & habet doctores in circuitu ſuo: quorum de uentre manãt flumina: cinꝰ
initium eſt mare:e lectione ꝗppe legis: ꝗᷓ ſine ligno chriſti amara eſt. in ſimilitudinem maris ad ei?
myſterium peruenitur: quæ habet ethiopiam in fortitudie: Ethiopia quippe præueniet manus eiꝰ
deo.& ægyptum in qua dominus uenit in nube leui. & lybies: ꝗ ante habitabãt in arentibus: & po
ſtea facti ſunt in auxiſio eius. & hæc ergo ſi non ſe attenderit & omnmi diligentia cuſtodierit cor ſuũ
captiua ducetur: & planget filios ſuos: Paruuli quoq; eius qui adhuc in principiis uiarum ſunt nec
ad mediũ itineris peruenerunt allidentur in ipſis principiis ſuis: & hoſtes ſeuiſſimi præclara quæq;
eius ſorte ſibi diuidere feſtinabunt: & optimates quos principes & p̃poſitos intelligere poſſumus
uinctos:

Super Maum.c.i.

hui uictos catenis & grauiſſimo cõpedum põdere pᷣpeditos trahũt in captiuitatẽ: Et tu ergo niniue ho
eg mines uidelicet mnſideles: hommes mudo pœnitus inherẽtes: ſenties ſupplicia & cõſopieris calice
n meo: & cũ illi quoq; biberit ꝗ de mea parte fuerãt: & ſuo uicio corruerãt: deſpitieris a me: & quæ-
N res finẽ inter uitia & pturbationes quæ te pᷣmunt: & nihilominus ſtationem & finem maloꝶ reppi
re nos poteris: ſed & oẽs uolũtates tuæ & dulcedines & potẽtiæ ſeculares & do gmata qᷓ tibi uide/
don Iud. I4. c. baris habere firmiſſima deuorabũtur a comedẽéte. de quo pꝑ parabolã dicit ſamſon: De cõmedente
e exiit cibus & de forte egreſſũ eſt dulce: tũc.n.fortia quæq; tua & ꝗᷓ dulces fructus ſpectantiũ oculis D
khon promittebãt ad primam arboris cõcuſſionem ruent in os diaboli deuorãtis: a quo ſp niniue tanta
u fuerat poſſeſſa.porro qd pᷣtermiſſimus: Et non eſt finis fugæ tuæ ꝗa de niniue dicitur: & ĩterea quæ M
Müdne de ammon ſcripta ſunt poſitum eſt: Et uidetur extraordinariæ in alieno loco inſertum: quaſi per
u Iͤ TPôνρ☛π1ιπορ referamus ad nimuen: ut ſit ordo: Et tu inebriaberis & nõ eſt finis fugæ tuæ: & ens
deſpecta:& cætera ꝗᷓ dicũtur ad niniuẽ: Et interpᷣtabimur non eſſe finẽ fugæ niniue a deo:qa ſem p D
üm profectũ habeat in fugiendo.& nunꝗ uelit cõſiſtere: ſecũdũ illud qd ſupra diximus: & ipſi fugiẽtes
Ca non ſteterũt: & nõ erat ꝗ reſpiceret: Et dicemus ideo ſcripturã ſanctã his difficultatibꝰ eſſe còtextã
Morhi (& maxime ꝓphetas ꝗ enigmatibus pleni ſũüt. ut dificultatẽ ſenſuum difficultas quoq; ſermonis in
togeg uoluat)ut non facile pateat ſanctũ canibus: & margaritæ porcis: & ꝓpphanis ſancta ſanctoꝶ: Quod
uben ſi uoluerimus ammon interpᷣtani ſup filiis loth. Dicamus loth habuiſſe ex duabus filiabus duos ſili-
necel os Moab & Ammon: quoꝶ ſenior moab interptatur ex patre: ſiue aqua patema: lunior uero am⸗
Dl mon uel filius generis mei: uel populus noſter: Et arbitror quomodo qui ex iuda natus fuerat: pro
dreſg D peccatũ. dicitur ad eum: ſemen chanaã & nõ iuda. Et in Ezechiel ad hieruſalẽ peccatricẽ.Ra/ D
uuncd ix tua & generatio tua de terra chana ã pater tuus amorreus & mater tua cethea. Sic eos ꝗqcugᷣ fue
tun runt de priori populo:hoc eſt de iudæis: & de iuniori. i. de noſtris: moabitas & ammonitas figura-
bllbi liter appellari. Et qa declinauerũt a patre ſuo(Loth ꝗppe declinatio interpᷣtatur)pœnæ ſubiicien-
genn. dos & paſſuros oĩa quæ ſupra expoſuimus. Si aut iis ꝗ ſancti quondã fuerant: dei ſeueritas incipit
deiin & illa quæ hitabat inter flumina gehẽne igni purgabitur. Quãtomagis niniue ꝗᷓ añ non hũit legẽ
/ nec recepit iugum pᷣceptorum dei pp ſuperbiam ſuam. Ad extremum in os corruit deuorantis.
Neor CEcce populus tuus mulieres in medio tui.Immicis tuis adaptionẽ pãdent᷑ poꝛte terre tue:
no⸗ deuoꝛabit ignis vectes tuos. Aquã ꝓnter obſidionem hauri tibi extrue munitiones tuas:intra
“ in lutum ⁊ calca:ſubigẽs tene laterezʒ. Ibi cõmedet te ignis:peribis gladio:deuoꝛabit te vt bꝛu
ren. cus congregare ergo vt bꝛucꝰ:multiplicare vt locuſta:plures feciſti negotiatões tuas:ꝙᷓ ſtelle
dai ſint celi. Gꝛucus expanſus eſt ⁊ auolauit:cuſtodes tui quaſi locuſte:⁊ paruuli tui quaſi locuſte
w locnſtarum:que conſident in ſepibus in die frigoꝛis. LIxx.
lteni CEcce populus tuus quaſi mulieres in te inimicis tuis aperiendo. Aperientur poꝛte terre tue:
onc cõmedit ignis vectes tuos. Aquã obſidiõis hauri tibi:optine munitiões tuas:igredere lutũ:⁊ꝛ
E ⁊culcare ĩ paleis:obtie ſuꝑ laterẽ:ibi ↄmedet te ignis:diſpdet te gladiꝰ:? cõmedet te q̃ſi liocuſte
durc aggrauaberis qſi bꝛucus:multiplicare ut bꝛncꝰ:młtiplicaſti negotiatões tuas ſicut ſtellas celi.
l CAdhuc ad niniuen texitur dicẽtis eloquium: non mirũ ſi fortes & pugnatores tui in ſimilitudinẽ
alun groſſoꝝꝶ ficus: ſtatim in os decidãt deuorantis: cũ populus tuus effeminatus ſit & reſiſtere nequæat
leh Bandentur ergo portæ tuæ: & patebit ciuitas hoſtibus: robuſtiſſimos uectes ꝗbus claudebãtur por
n tæ cõſumet ignis: hauri igitur aquã & cura ne potus deſit obſeſſe: Muni turres: lateres Zfice:ut ĩter/
amm rupta muroꝶ ſtruas.ꝓpe eſt eni obſidio:& cũ hæc omnia feceris qſi a bruco humus ita a gladio de
,:Gtx uoraberis: ſed & cũ multiplicata fueris & brucus: & ut locuſta in unũ pariter cõgregata: & cõgrega
nicam ueris ſicut aſtra cæli diuitias tuas: ſicut locuſtæ: & brucus: & parua genimia locuſtaꝶ attelibus: qᷓ uo D
i cantur:ſole incaleſcẽte auolant:nec repiuntur: ſic tu diſpergeris & fugies: Natura enĩ hæc locuſta-
nini⸗ rum eſt:ut in frigore torpẽtes ꝑ calorem uolitẽt:Porro attellibus quẽ ſignificãtius cõmeſſorem in
melon terprætatus eſt Agꝗla:parua locuſta eſt: iter locuſtä & brucũ:& modicis pœnnis reptãs potius qᷓ uo
und lans:ſempꝑq; ſubſiliẽs: ob hanc cauſã ubicũq; orta fuerit:uſq; ad puluerẽ cũcta cõſumit: ꝗa donec
ni/ creſcant pennæ abire nõ poteſt. Hæc iuſta hebraicũ propter lectoris faciliorẽ ĩtelligẽtiã:ipſa ſcnp
venpe turæ calcãs ueſtigia: manifeſtius explanaui. Dicã ãt & iuxta. Ixx. certã IporoMαο Sequens pnn- R
mum breuftereideſt quaſi in epitome: & poſtea latius diſſerẽs: Populus tuus o niniue: homines ui ð
Nch delicet ſeculares: ꝗ ꝓprie uocaâtur populus urbis aſſyriæ: ita baſſiõibus eneruati ſũt: & uiciis elãgue
runt: ut imbecillitati mulieꝶ comparẽtur: nichil eni in aiabus ſuis forte: nihil robuſtum poſſident
rn & uirile. Vnde inimici pᷣualentes aduerſũ eos: aperuerunt omnes ſenſus eoꝶ & per corporales ia- .
4e nuas introgreſi ſũt: & ſignãter ſenſus corpum: hoſtia niniueticæ terræ appellãtur: habent ãt ex pri
Ge ma dei conditione ẽt hi qui ſe uiciis mãciparũt occaſionem cognoſe cendi dei: quaſi robuſtiſſimos
o uectes ꝗbus oppilent & claudãt portas ſenſuum: ſed & ipſos conſumet ignis: quia ſagittis eſt alla⸗
un tus ardentibus: Quamobrem dicitur ad niniuen: hauri tibi aquam: & aſeige te ſermone:atq; ratio
rnec ne & occaſionibus intelligẽdi dei: exercendarumq; uirtutum: qᷣ tibi inſitæ ſunt abutere a 3 prælian
a dum: Werum tu diſſolutis manibus ideſt operibus uoluptatis: quicquid ĩ te habueras roboris per
nn didiſti: Quamobrem conuertere & age pœnitentiam: & rurſum obtine munitiones tuns :Et quia
n

Miero. liber

ſemel ingreſſa es lutũ & clauſa es corpore: quod qᷓſi terra & paleis: & aqua ĩta carnibus ſangule:ue/

nis neruis: oſſibuſq; cõpactum eſt:ſuſtine iniuriã:& neceſſitates corpis:& conculcare ab inimicis:&
omnia ad cõficiendã carnem quæ pœnitentiæ digna ſunt patere. Semel enim aſſumens lutum: &
aleas & inanibus huius ſeculi negociis inuoluta: debes p iniuriam ſpõte calcari: & tamẽ noli ſalu
tem pœnitus deſperare: eſto confidẽs & corpus ideſt laterem tuũ ꝓpter aſſumptum ſermonem aſi
aquam in ſeruitutẽ redige: & ſubiice tibi ut domineris lateri tuo: Alioqn niſi hoc feceris uiuax te
poſtea flamma cõſumet: uel in pœna p gehennã: uel ardétibus inimici iaculis ſuſcitata: & nõ ſolũ
igni uaſtaberis: ſed gladius quoq; qſi locuſta terræ uirẽtia: Et hoc patieris ſi non fueris ſuper laterẽ.
tuo quoq; põdere prægrauata: & omnẽ perdens uolatum tota detraheris in terrã: Sicut brucus re/
ente in terram cadit: eũ laſſo uolatu ultra irenõ quiuerit: Habeto itaq; uirtutes tam innumerabi/
kes. vt brucus ne ita põdere tuo ad terrã detraharis ut brucus quæ umuerſa perpeſſa es:Quomodo
multiplicaſti tibi diuitias & negotiationes diuerſoꝶ dogmatum: Putãs eas clariores eſſe ſtellis &
magis fulgere ꝗᷓ cæli ſydera. Hæc ut dixi ad cõpræhẽdẽduũ ſenſum a nobis dicta ſunt. Breuiter nüc
ad exordium capituli reuertẽtes: ſingula ut poſuimus explicemus. Quis nõ dicet ſpetioſam mini/
uẽ:aiam natura pulchram: Luxuria & uoluptatibus huius ſeculi delinitã: In muliebres delicias per
ueniſſe: & uirilitate pdita elanguiſſe in fœminã. Si enim iuſti anima in pfectum uirum ueniẽs & cõ
ditionis ſuæ ſeruãs rigorem: adhærẽſq; deo unus cum eo efficitur ſpiritus. Cur nõ econtrario ani-
ma ꝗᷓ amat mundum unum cum mũdo fiat: & in molliciẽ redacta fœmineam uirilem perdiderit
rigorẽ: Ego puto ob hãc cauſam in exodo præcipere pharaonẽ ut omne maſculinũ: qd natu eſt he
breæis mittatur in fluuiũ: & omne fœmineum uiuificetur: neq; enim Poterat rex ægyptius qui dicit
alibi: mea ſũt flumina: & ego feci ea. Quicꝗᷓ aliud niſi hoc iubere: ut qdcunq; eſt hebreorum: & eo/
rum qui p iſtũ ſeculũ tranſierun t: forte & uirile mittatur in aquas & p fluenta earũ deferatur in ma/
re: Econtrario quicquid fœmineum molle & formoſũ uidetur in ſeculo:hoc uiuificetur adoleſcat
& generet. Simulq; conſidera qd ægyptius impator uiros hebræorum nõ poſſit occidere: nec eos
qui iã egreſſi ſunt de infantia: ſed quoꝶ etas adhuc tenera eſt: & molle corpus: & profectus incipiẽs
ſcit nõ poſſe nutriri fœminas niſi ĩterfecti fuerit maſculi: Vult itaq; in hebreis quicquid forte eſt &

uirile: hoc gurgite ſui fluminis ſuffocare: Vt quæ fœminea ſunt liberius ſola ſuccreſcant. Quod at

ſequitur imimicis tuis apertionem: Apientur porte terræ tuæ: intelligere poteris:aſſumẽs de hiere/
mia teſtimoniũ: in quo ſcriptũ eſt: Aſcendit mors per feneſtras ueſtras: quodq; p hieremiam in fe/

duplices eſſe ſenſus ad diſtictionẽ malorum ſenſuum: In ꝓuerbiis ait: ſenſũ diuinũ inuenies: Senſũ

autẽ hic nõ accipias ꝓ aĩo & mente quæ grecæ pοσ dicitur: ſed pro pon a quo & hi ſenſus nũ
cupati ſunt: Viſus odoratus guſtus tactus auditus: Portæ atq; terræ niniue corpales ſenſus intelligã
tur: Portæ ãt hieruſalem cæleſtis omnis ſenſus diuinus & de ſupnis ueniẽs: Has portas niniue ape/

ruit populus eius per uiſum.& auditum: & omnes reliquos ſenſus:q̃ſi per latam & ſpatioſam uiam:

quæ ducit ad mortẽ: corporales quærens capere uoluptates: Quibus claudunt homines dei por-
tas ſuas obturãtes aures ne audiant iudiciũ ſanguinis: Claudẽtes oculos ſuos ne uideãt iniquitatẽ:

—

obturantes nares ne unguẽta prima in effeminationẽ aĩæ ſuæ odore ſuſcipiant: Claudẽtes os gu/
Iæ: & uentris auido attactu mollire: Trahentes manus ſuas ne ad libidinem uenter exeſtuãs in fœ-
mineos ardentem aiam cogat amplexus: Qui ãt homines dei ſunt: aperiunt ſenſus ſuos ideſt por/
tas celæſtis hieruſalẽ: ut ad eas ingrædiatur ſermo dei: malarũ portarum illud exemplũ eſt: Qui ex/
altas me de portis mortis: Bonarũ ãt: ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiæ ſyon. Quã/

do uideris amatorem uoluptatum magiſq amatorem dei: & luxuriæ deditum: ſtatim de eo dicito
Inimicis ſuis aperuit portas terræ ſuæ: Non enim amicis animæ ſed inimicis aperiunt portas ter-
ræ niniue. Quod ſi & hi qui principes putantur in populo eadem fecerint: de hiis quoq; dicere nõ

timebis: duces populi mei de domo delitiarum ſuarum eiecti ſunt. Si autem uideris eos uoluptati/

bus & hinc inde ambiente luxuria præpeditos nullã habere miſericordiam in pauperes: nec de po

pulo dei eſſe ſollicitos: aptabis eis quod ſequitur: Qui dormiunt ſuper lectos eburneos & fluũt uo
Iuptate in ſtratis ſuis: qui comedunt edos de gregibus: & uitulos lactantes de armentis:qui bibunt
defecatum uinum: & primis unguentis delibuti ſunt: & non patiebantur quicꝗᷓ ſuper conrritionẽ
Ioſeph:Porro quod dicitur Comedit ignis uectes tuos: huiuicemodi eſt: ſi quid naturalis boni in
anima tua uidebatur eſſe: quod in ſim litudinen uectium hoſtes: qꝗ p portas ſenſuum tuorum co/
nabantur irrumpere: prohibere poſſet & repellere: hoc babilonio igni ſuccenſum eſt: Nec non
aquam munitionis attrahe tibi. De ſermone dei dicitur Vt circũdet ſibi quaſi murum firmiſſimũ
ſcripturarum doctrinam atq; rationem: ne ad interiora eius poſſit hoſtis irrumpere. Obtine iquit
munitiones tuas. Quicquid habes in te per naturam bonum: & optimi conditoris in te ſeruat ex/
ordium. Hoc infſœlix anima niniue: in defenſionem tui tene: nec patiaris de principali cordis ecl⸗
fluere. Quod autem poſthæc additur: Incede m lutum & conculcare in paleis. Alius forſitan eſti/
met dici de anima: quæ infixa in luto corporis & paleis huius mundi: uacuis ſcilicet & caducis
tota ſe uerſans conculcetur a demonibus: Mihi autem uidetur hoc ad eam dici ſuſtine tentatio//
nes: iniurias

neſtris: hic in portis aſſeres demõſtrari: & has ipſas ad ſenſus refferes. Sciens eni ſermo dei diuinus

ele
mid
lluu
i

e
ſd

li⸗
/
terddi⸗
o
Als
Lrni
Imnn
uhen
acz
D,
cenit
ſthe
cicit
Leo⸗
ima⸗
leſen
ce
ipier
eſtu
odit
lete⸗
nte⸗
inus
enſi
ni
bllei
ee
ipor
ue:
.
o⸗
der
i⸗
ncn
ner
li
den
lep⸗
lütuo
ſbur
vone
in
00/
non.
ni
ut
N.
.
ſi/
c⸗
0
1

Super Maum.c.iii.

nes: iniurias: quibus tradita es: pœnas quas imerito tuo pateris: quia ſuperuacua huius mundi &
fragilia graderis negocia: ſcias te pro remedio ſuſtinere. Si tamen obtinueris ſuper laterem & car/
nem anime inferiori ſubiugaueris: Deniq; ſequitur: lbi commedet te ignis ſi non fueris ſuper la⸗
terem & dominationem non habueris in carnem: ſed manſeris in laterem: & amaueris pale
as: & in carne aut iuxta carnem uixeris: non ſolũ ardẽtia inimici iacula te uorabunt: ſed & gladius:
interſiciet & i ſimilitudinẽ locuſtarum: Quicquid inte uirens uidebatur: & naturæ bono ſponte
germinans auaro dente conſumet: & quaſi brucus uolatu perdito: & grauatus pondere ſuo:
ita & tu granata onere peccatorum detraheris in terram: Igitur ne talia & tanta patiaris mul-
tiplicare ut brucus: & quantum ille habet numerum tantas tu habeto uirtutes: Quæ enim mul-
tiplicaſti negotiationes tuas: & omni genere quaſi cæleſtia cuperes poſſidere per fas & nephas peri
turas tibi diuitias cõgregaſti: debes multitudinem peccatorum multitudine exequare uirtutu: Su
pra iuxta hebraicum uſq; ad illum locũ ueneram: Vbi dicitur: Sol ortus eſt: & uiolauerunt: & non
eſt cognitus locus eorũ ubi fuerint. Et quid mihi uideretur in cõtextu ipſius ſermonis dixi. Nuc qa
lxx.proprii ſenſus uidẽtur habere principium: poſito eorum teſtimonio: certæ explanationis ordi-
nẽ ſequar. Brucus irruit & uolauit: exiliuit quaſi attellibus cõmixtus tiuis ſicut locuſta ꝗᷓ aſcẽdit ſu/
per ſepem in diæ gelu: ſol ortus eſt & exiliuit: & nõ cognouit locũ ſuũ: Videtur mihi multitudo ni/
niue: abſq; peccatore: ſine ordine hinc inde cõmixta: & quocunq; impetus tulerit tuens : bruco cõ/
parari:patuo animali: & innumerabili: & qui modicum quid ſe uideatur eleuare a terra: Sed & ali
us qui grecæ dicitur æρσσο α1ν6ε& latine träſlatus eſt in comixtum: quẽ non poſſumus uulgus
ignobile: & de diuerſis gẽtibus hinc inde populum congregatum intelligere: ideſt non ciues: ſed
peregrinos: Vnde & populus I ſrael qui egrediebatur de ægypto: ro π0νρσπιορν Hoc eſt ægip/
tiorum & ethiopum & uariarum gentium habuiſſe narratur: Et hic ergo ut ita dicam: Miſtitius ni
niue cõfertur exilienti attellibo & Iocuſtæ: quæ in die frigoris: eo quod auolare non poſũſit reſideat
in ſepe: & poſtea orto ſole & illius ardore calefacta exiliat: & ad alias regiones auolans: nequaꝗᷓ me

minerit ſepis: in quo tempore frigoris ſederat. Hlec aρι0ραα 1αποο ipſe pphetæ ſermo

facilius poſſit intelligi dicta ſunt. Cæterum dubitare non poteris multitudinem hominũ: quæ per
latam uiã pergẽs uerſatur in mundo:brucum dicere: Cum uideris eos totos terræ deditos: ſenten/
tiæ leuitate:huc illucq; diſcurrere & ad ſublimiora uolare non poſſe: Cerne Romam: & Conſtanti
nopolim: cũ priori nomine inopiã priſtinam cõmutantem: Vide Allexandriam ægypti caput: cũ
fuerit uel pro pœnuria annonæ: uel(quod pudori ſit & rubori) ꝓpter aurigas & mimos & hiſtrio/
nes ſeditio cõcitata: ruere populum in ſimilitudinem bruci: & totum uiciis ihærentem leuitate ſua
& per momenta mutatione ſententiæ huc illucq; uolitare: Tunc uere poteris dicere brucus impetu
abiit: &auolauit. Porro quod ſeqtur exiliit attellibus: & miſtitius tuus quaſi locuſta: Miſtitium puto
in hoc differre a bruco: qd brucus ĩperitæ multitudini: & ĩnumerabili cõparatur: Miſtitius autẽ de
cunctis gentibus hinc inde collectus: Et quomodo alii ſunt in urbibus ciues: alii peregrini quibꝰ
placet habitare in urbe non ſua: Sic miſtitium puto qui habnat in niniue: eos eſſe qui uidẽtur ſibi
iuxta opinionẽ ſuam aliqua ſequi dogmata. ueritatis: & in eo meliores eſſe bruco: qd brucus nihil
aliud faciat:niſi ſemper in terra ſit: & abſq; alis cibo & uentri ſeruiat: Atellibus autem ſaltem mo/

dicas aſſiimat alas: & cum in altũ uolare non poſſit: tamen de terra exilire nitatur & tandem perue
niens in locuſtam uolitat quidem: ſed non eſt perpetuus uolatus eius: deficientibus enim pœnnu/
lis: & contractis frigore: etiam locuſta cõſidet: & conſidet non frugifera arbore: & in uirentibus foli
is: ſed in ſentibus uirgultiſq; contexta. ſiue in maceria fortuitu hinc inde lapide cõpoſita:Conſide/

remus ſapientes Krcck & ægyptiorum atq; perſarum Indorũq; gymnoſophiſtas: & ſamaritanos:
& uarias inter ipſos ſententias: & Iudæos phariſeosq; eorum: & ſaduceos: & eccleſiæ multiplices
hereſes: & uidebimus attellibum a terra ſe paululum ſubleuantem: & locuſtam uolantem quidem
ſed non pleno curſu: & quia non babeat calorẽ ſolis iuſtitiæ: frigẽte in deum caritate ſedere in ſpi
noſis ſepibus. Omnia enim dogmata eoꝶ cum frigeant: & uolare non poſſint. ſedem ſibi requiem
inter ariſtotelis & Criſippi ſpineta reperiunt I nde Eunomius profert: Quod natum eſt nõ fuit an

teqᷓ naſceretur. Inde manicheus: ut deum a cõditione malorum liberet alterum mali inducit aucto

rem:Inde nouatus ſubtrahit ueniam: ut tollat pœnitentiam: Et ut ſemel breui cuncta concludam
ſermone:De illis fontibus uniuerſa dogmata: & argumentationibus ſuarum riuulos trahũt: ita ut
loca quæq; ipſa de quibus argumẽta ſumuntur ſuperſcripſerunt:Hec igitur locuſta
quæ nunc ſedet in ſepibus: cum iudicii tempus aduenerit: & mundus ad ortum ſolis incaluerit: di
mittet ſedem & loca ſua: in quibus tempore fugoris inhærebat: & ad meliora conuerſa priores ſe/⸗
des non recordabitur: Quod autem generaliter de iudicii tempore diximus: & nunc ex parte intel
ligi poteſt: ut per eruditos & doctos uiros huiuſcemodi locuſtis ſolis iuſtitiæ lumẽ oriatur: & relin
quentes ſpinas ſuas. in purum & liberum tranſeant uolatum. M
CBoꝛmitauerũt paſtoꝛes tui rex aſſur:Sepeliẽtur pꝛicipes tui: diſperſus eſt popul tuꝰ ſuper
mõtes ⁊ nõ eſt ꝗ agreget:nõ eſt obſcura ↄtritio tua:peſſima plaga tua:oẽs ꝗ audierũt auditiõezʒ
tuã compꝛeſſerunt manum ſuper te:ſuper quẽ non tranſiuit malicia tua ſemꝑ. LXX.
o ii

Vhe illis:doꝛmitauerunt paſtores tui rex aſſur conſopinit fortes tuos: Abijt populus tuus

MHiero.liber

ſuꝑ mõtes: ⁊ nõ erat ꝗ ſuſciperet:⁊ non eſt ſamtas cõtritioni tue:cũ ⁊ plaga tua:QO ẽs ꝗ audierũt
nũtiuʒ tuũ plaudẽt manibus ſuꝑ te.Quia ſuper quẽ non intrauit malicia tua ſemper.

CNon mirũ eſt ſi dormitauerunt paſtores tui O rex aſſur qui dominatus es in niniue: & ſepelien/

7

tur uel uagentur principes tui: reguli ſcilicet & omniũ gentium duces: qui tibi antea ſeruiebant: cũ
populus tuus mulieres fuerit in medio ciuitatis tuæ: & inimicis tuis apertæ ſunt portæ eius: & om
nis multitudo ſuper murũ ſedens locuſtæ ſit comparata: quæ quaſi incaleſcente ſole: Sic aduẽtum
nabuchodonoſor fugerit de propugnaculis: & inimicis terga uerterit. nec inuentus eſt locus eius:
Irato itaq; deo: quia populum eius uaſtaueras: O aſſur: & ſublimaueras uſq; in cælum nidũ tuü: Vn
de & magnus ſenſus diceris. Deſtructa eſt ciuitas tua: & cunctis principibus interfectis qui reſiſtere

potetant aduerſariis: Reliquus populus tuus imbellis: & ignobilis: di perſus eſt in montibus: & ne

* .

mo de ducibus inueniri poteſt qui cõgreget eos: & de collectis rurſum cogat exercitum: Non eſt
obſcurum uulnus tuum. nec talis plaga quæ medici poſſit curari manu: Omnes qui niniuen ſubru

tam & aſſyrium regẽ ſuperatum audierit: & potentiſſimam urbem: & regem dominatorem quon/

dam urbis uulneratum: & iacere ſeminecem: & ſuo ſanguine uolutari. Vel ſtupebũt propter rei ma
gnitudinem: & inſperatum nuntium: & compriment manus ſuas: Vel certe pro magnitudine gau
dii inſultantes tibi applaudent manibus: & quodam gaudii ſtrepitu concrepabunt: Nullus eni eſt
qui poſſit ſuper te dolere: & euerſioni & uulneri tuo donare lachrymas: quia nullus eſt ſupquẽ tua
malicia non ſemper traſierit. Et pulchre tranſierit: non enim poteſt malitia regis aſſyrii in hoſtibus
eius iugiter permanere. Hucuſq; hiſtoriæ ordo ſit textus: Debemus autem & iuxta hebraicum: ante

ꝗᷓ editionem: Ixx. diſſeramus: (In illis enim longe alius & diuerſus eſt ſenſus) Paululum ab hiſtoria

in ſublime cõſcendere & docere:quod ĩ ultima prophetia Naum apoſtropha ad diabolum fiat. Et

eſtſenſus: Magnum principem aſſyriorum qui quondam gloriabundus dixerat: fortitudie faciam:

& ſapientia intellectus: Auferam terminos gentium: & uires earum depaſcar: & cõmouebo ciuita/
tes quæ habitantur & dicatur ei: O lucifer qui mane oriebaris: qui mittebas igniculos tuos ad cun
ctas gentes: quomodo cecidiſti in terram & contritus es⸗Deſtructa eſt niniue ciuitas tua ſpecioſa &
potens: In qua tantum tibi imperium præſumebas: Vt filio quoq; dei auderes dicere: Hæc oĩa tradi
ta ſunt mihi:ſi procidens adoraueris me dabo tibi ea:Dormitauerunt paſtores & reguli tui: qui nõ
paſcebant homines in ſalutem: ſed nutriebant eos interfectiõi tuæ: ut ſaginatiores hoſtias deuora
res: Omnis populus tuus & turba populorum: quæ te quondam colebat deſeruit urbem tuã:& cõ/
fugit ad montes: & ſe ſub apoſtolorum chriſti atq; doctorum latibulis collocauit: & interim null?
tuorum ducum eſt: qui turbam tuam quondã ad ſe reuocet: plaga tua & uulnus tuũ toto orbe per
ſonuit:Omnes inſultauerunt tibi: quia quondam fuerant ſupplantatiõe decepti: Aut nullus enim
aut paruus numerus eſt: quem non tu aliquando deceperis: & per quem non tranſierit malicia tua:
& notandum quod in quocunq; ſteterit malicia diaboli non poſſit inſultare ruinæ eius & uulne
xri: cum ſit de paſtoribus & populo regis aſſyrii:Sed in quocunq; pertranſierit: ille inſultet ei: & bo/
nis operibus atq; directis: quaſi manus ſpper eum concrepet: Et congrue iuxta hebraicum quidem
hucuſq; de mõdi ruina dictum eſt: Nouiſiime de ipſius quoq; diaboli: qui princeps mundi fuit: Mũ
dus enim in maligno poſitus eſt: plaga & uulnere prædicatur: Apud. xx. autẽ ad huc αα7σιε1α1
ideſt admixtitiũ mundi dicitur: quod paſtores eius dormierint: & ut dormirent a rege ſint aſſyrio
conſopiti: atq; ita fit ut dum apud eos deſcribitur: quid aſſyrius exercuerit inter alteros: & non quid

Iſa..4.c.

ipſe patiatur: de diaboli uulnere & plaga & interfectione ſit tacitum: Vhe itaq; his qui peruerſarum

octrinarum magiſtri ſüt in niniue: Et congrue ad eos dicitur dormitauerunt paſtores tui: dederũt

enim ſomnum oculis ſuis: & palpebris ſuis dormitationem: & propterea non inuenerunt locũ do

mino: meq; tabernaculum deo Iacob: Nec audierunt de ephrata ideſt frugifera eccleſia: nec inuene
runt eam in condenſis ſiluarum: Non ſolum autem paſtores mixtitios & locuſtæ quæ iĩminẽte gla
cie: ſed & in ſepibus dormitauerunt: Sed a rege quoq; ſunt aſſyriorũ conſopiti: Scit enim rex aſſy-/
rius non poſſe ſe oues decipere niſi paſtores ante conſopierit: Semper diaboli ſtudium eſt uigilan/
tes animas cõſopire:Deniq; & in paſſione domini apoſtolorum oculos graui ſopore præmit. quoſ
ſaluator ſuſcitans ait. Vigilate & orate ne intretis in tentationem: & rurſum: quod uobis dico om-
nibus dico uigilate: Et quia non ceſſat ſemper conſopire: uigilantes. quoſcunq; ille deceperit: &
quaſi ſuaui & pernicioſo carmine ſyrenarum illexerit ad dormiendum: excitat ſermo diuinus
& dicit: Surge qui dormis: & eleuare & illuminabit te chriſtus: In aduẽtu ergo chriſti & ſermo
nis dei: & doctrinæ eccleſiaſticæ: & conſumatiõis niniue ſpecioſiſſimæ quondam meretricis eleua
bitur & properabit populus: qui ſub magiſtris ante fuerat conſopitus: & ibit ad montes ſcriptura/
rum:ibiq; inuenit moyſen & I eſum filium Naue:Montes noui teſtamenti apoſtolos & euangeli/-
ſtas: & cum ad tales montes confugerit: & in huiuſcemodi montium fuerit lectione uerſatus: ſi nõ

Mat. 26. d

inuenerit qui eum doceat: Meſſis enim multa operarii autem pauci: Tunc & illius ſtudium com /

probabitur: quia confugerit ad montes & magiſtrorum deſidia coarguetur: Infert enim & nõ erat
qui ſuſciperet:Sequitur: Non eſt ſanitas contritioni tuæ tumet plaga tua: Propterea mixtitius nini-
ue ſanari

Prologus In Abbachuc

ue ſanari nõ põt: qa ſupbiã nõ deponit: & recẽs ſemp uulnꝰẽ & quottidie diabolo feriẽte pcutitur:
Et pꝰhæc oĩa:nũ ẽ ſanitas cõtritõi eiꝰ:licet enĩ ſibi ſanus eſſe uideatur:tñ aia eius fracta eſt: & 2trita
pcutiẽte deſuper malleo totius terræ: & non ſanatur quia ſemp erecta eſt: Si autem humiliatur: & ſe
chriſto ſubiicit: Cor contritum & humiliatum deus non deſpicit: Et ſacriſicium deo ſpiritus cõtri/
bulatus: In fine ponitur: Omnes qui audierit nuntium plaudent manibus ſup te: S uper quem eniĩ
non irruit malicia tua: Semperq; conceperis ſupplicium ſuſtinere: Omnes ꝗ audie/
rint nuncium tuum conſono crepitu & uocali: ut ita dicam:operas ſono atq; concentu: inſultabũt
tibi atq; gaudebunt: Nullus eni eſt aut certe rarus in quẽ non irruerit ſiue ſuperuenent malicia tua
ſemper. i enim ννσισιαετταοα urbis niniue paſtores habet: & fortes: & omnis ſalſa doctrina & mẽ
dax opinatio ſcientiæ α“sε uenit timendum eſt: ne forte nullus ſit ſuper quẽ non malicia
ſed in quẽ non ſuperuenerit. Sepe enim nobis falſorum dogmatum iacula ſuperue/
niunt: & quaſi in arcanum animæ intrare deſiderant: ſed claudẽtibus nobis portas ſu peruenit qui/
dem νπρπτι πρ & quãtum in ſe eſt irruit: ſemper hoc facit: Sed auxiliante chriſto dommo: & om
ni cuſtodia ſeruante cor noſtrum irruit quidem: ſed ingredi non poteſt.
FINIT EXPLANATIO BFATI HIERONYMI SVPER NAVM PROPHETAM AD PAV
LAM ET EVSTOCHIVMNMN
INCIPIT PREFATIO BEATI HIERONYMI PRESBITERI IN LIBRVM PRIMVM SV
VC PROPHETAM AD CHROMAIIVM EPISCOPVM.
◻n Rimum Cromachi epiſcoporum doctiſſimæ: ſcire nos cõuenit cor-
rupte apud grecos & latinos nomẽ Ambachuc ꝓphetæ legi ꝗa apud
hebreos: dicitur Abbachuc: & interprætatur amplexans: Siue ut ſi
gnificantius uertamus ĩ grecũ repτεα½ ο deſt aâplexatio: Dein-
de ubi. Ixx. tranſlatores & Symachus & Theodotion. AndAα
Ideſt aſſũptionem interprætati ſunt: in hebreo poni maſſa:qd Aqꝗla
uertit in pondus: Super quo in Naum propheta plenius diſputaui/
mus: Maſſa autem nunꝗᷓ profertur in titulo niſi cum graue: & ponde
ris laboriſq; plenum eſt quod uidetur: unde neceſſe eſt & præſẽtẽ ha
bere aliquid auſteritatis: Vt ſicut in Naum pondus quod midebatur
aduerſus Niniuen aſſyriorum urbem graue erat. Ita & in hoc quæra
tur cui pondus ſit: quod prophetæ reuelatur: Quatuor autem ꝓphe-
cæ in duodecim prophetarum uolumine ſunt e quibus tres in pri
ð Acipio Tunua ideſt pondus titulum habent: Nau: abbachuc: & ma
lachias: Porro zacharias in medio & circa finem duos huiuſcemodi ponit titulos: e qbus unus eſt:
Onus uerbi dũi in terra adrach: & damaſci reqei eius: Alter in fine onus uerbi dũñi ſu Pp I frael: De
Naum orationibus tuis iam liber editus eſt: De zacharia & Malachia ſi uita comes fuerit diſſeretur
Nunc abbachuc habemus in maibus: qui uel ex eo quod amabilis domini eſt: uocatur amplexatio
uel quod in certamen & luctã (& ut ita dicã) amplexũ cũ deo congreditur: amplexantis ideſt lu/
ctantis ſortitus eſt nomen: Nullus eni ta audaci uoce auſus eſt deũ ad diſceptationem iuſtitiæ pro
uocare & dicere ei: Cur in rebus humanis: & in mundi iſtius TI AITIA tãta rerum uerſatur iniqꝗtas:
uociferabo ad te uim patiens: & non ſaluabis: Quare oſtendiſti mihi iniquitatem & laborẽ uidere:
Lacerata eſt lex & non puenit ad finẽ uſq; iudiciũ: ꝗa impius præualet aduerſus iuſtum: Ideo egræ⸗
ditur iudicium peruerſũ: Vides quod temeraria uox ſit: & quodãmodo blaſphemãtis: creatorẽ ſuũ
ad iudicium prouocare. Et uas fragile aduerſũ figulum: cur tale uel tale factum ſit diſputare: Nec nõ
hoc aĩaduertendum quod aſſumptio uel pondus: quæ grauia eſſe iam diximus prophetæ uiſio eſt
Et aduerſus Montani dogma peruerſum: Intelligit quod uidet: nec ut amẽs loquitur: nec in morẽ
inſanientium fœminarum dat ſine mẽte ſonũ. Inde & apoſtolus iubet ut ſi ꝓphetantibus aliis alii
fuerit reuelatum: taceant qui prius loquæbantur: & ſtatim. non eſt enim inqt deus diſſenſionis ſed
pacis ex quo intelligitur: cũ quis uoluntate reticet & alteri locum dat ad loquẽdum poſſe & loqui
& tacere cum ueli Qui autem in extaſi: ideſt inuitus loqtur: nec tacere nec loꝗ in ſua poteſtate ha-
bet: I llud quoq; diſce(quia ſemel a me uiolenter exigis ut qᷓſi gradus quoſdã & ſcalas ad altiora ni
tenti hiſtoriam tibi interpræter) ꝓphetiam eſſe cõtra babylonem & Nabuchodonoſor regem cal-
dæorum Vt quomodo prior ꝓpheta Naũ quẽ abbachuc ſequætur: uaticinium habuit contra nini
uen:& aſſyrios:qui uaſtauerunt decem tribus quæ uocabãtur Iſrael ita Abbachuc prophetiam ha/
beat aduerſus babylonẽ & Nabuchodonoſor a ꝗbus iuda: & hieruſalem: tẽplũq; ſubuerſa ſüt. Et ut
ſcias eo tẽpore fuiſſe Abbachuc quo iam duæ tribus quæ uocabantur iudas: ductæ ſunt in captiuita
tem:Daniel docere te poterit: Ad quẽ in lacu leonũ Abbachuc cũ prandio mittitur: ꝗqᷓ apud hebre
os hæc ipſa non legatur hiſtoria. I gitur ſiue ꝗs recipit ſcripturã illam: ſiue non recipit utrunq; pro
nobis eſt: aut enim recipit. & iam poſt factam rem liber abbachuc texitur: aut non recipit: & quaſi
propheta ſcribit quæ uentura cognoſcit. ””UMUDd
FINIT PROLOGVS

1
.

“

*% 5*ε rW*τς 1444757

m iii

õ

Miero. liber Pꝛimus

DIVI HIERONYMI SvPER ABBACHVC LIBER PRIMVS INCIPIT AD CROMA

TIVM EPISCOPVM. CAbPITVLVM PRIMVM.. .

—

Mus quod vidit Abbachuc pꝛopheta:vſq;ʒ quo domme clamabo ⁊ꝛ
non exaudies:vociferaboꝛ ad te vim patiens ⁊ non ſaluabis:Quare
oſtendiſti mihi iniquitatem ⁊ doloꝛem: videre predam ⁊ iniuſti/
tiam contra me. LxXX.
CAſq; quo domine clamabo ⁊ non exaudies: vociferaboꝛ ad te
vim patiens:⁊ non ſaluabis: Quare mihi oſtendiſti laboꝛes ⁊ do/
loꝛes videre miſeriam ⁊ impietatem. “
Interim ſecundum litteram cauſatur aduerſum deum ꝓpheta: Cur
nabucodonoſor templũ uaſtet & iudam Cur hieruſalem quõdã urbs
— domini deſtruatur: Quare clamet populus & nõ exaudiatur: uocifera-

— — — ——

S. tur ad dominum oppreſſus a caldæis: & nõ ſaluetur: Quare etiam pro/
— — pheta uel populus de cuius pſona nunc loquitur ad hoc uixerit & huc

uſq; pductus ſit: ut iniquitatem hoſtium & ſuum uideat laborem: Cur iniuſtitia præualeat aduerſũ

4

ſe:Et hoc dicit præ mentis anguſtia: neſciens aurum in igne conflan: & tres pueros de camino pu-

riores exiſſe q intrauerũt: Sed & generaliter accipere poſſumus: quod ex pſona humanæ impatien
tiæ uidẽs pꝓpheta peccatores habundantes & in ſeculo poſſidere diuntias: flios eorum quaſi nouel/
lam plantationem in adoleſcentia ſua. & filias ornatas quaſi ſimilitudinem templi: Cellaria eorum
plena eructãtia ex hoc in illud: Oues ſetoſas & multiplicatas in uiis ſuis: & cætera: ꝗᷓ ĩ cẽteſimo ꝗdra
eſimo tertio pſalmo plenius ſcribuntur: I n quærulam uocẽ & plenã doloris erumpat. .

EQuare reſpicis contemptoꝛes ⁊ taces:conculcante unpio iuſtioꝛem ſe.⁊ facies homines qua

ſi piſces maris:⁊ quaſi reptilia non habentia ducem.

₰⁹

C CIale quid: & in. lxxii.pſalmo legimus: Mei autem pene moti ſunt pedes pene effuſi ſunt greſſus
mei: & reliqua: Et rurſum in eodem pſalmo: Et ſi eſt ſcientia in excelſo: & reliqua uſq; manus meas:

Hæc autem locuntur neſcientes iudicia dei inueſtigabilia: & profundum diuitiarum ſapientiæ &

ſcientiæ eius: quod non ita uideat deus ut uidet homo:homo tantum præſentia reſpicit: deus futu

ra & æterna cognoſcit: Et quomodo ſi egrotus & eſtuans febribus aquã frigidam poſtulet: & dicat

ad medicum: umm patior crucior: uror: exanimor: Vſq; quo medice clamabo & non exaudies: Et re

ſpondeat ei ſapientiſſimus: & clementiſſimus medicus: Scio quo tempore debeã dare quod poſtu-
las:non miſereor modo:qa miſericordia iſta crudelitas eſt: & uoluntas tua contra te petit: Et domi
nus noſter ſciens clemẽtiæ ſuæ pondera atq; menſuras interdum non exaudit clamantẽ ut eũ pro
bet: & magis prouocet ad rogandum: & quaſi igne excoctum iuſtiorem & puriorem faciat. Quod

intelligens apoſtolus Secundum id quod miſericordiam eſt cõſecutus a domino ait: Non deficia

mus in tribulationibus: & benedicit deu omni tẽpore: & ſcit quia qui pſeuerauerit uſq; in finẽ hic
ſaluus erit:Et gloriatur in labore & dolore: Et cũ hieremia dicit: Tribulationem & miſeriam inuo
cabo: Vt quomodo alius inuocat deũ: ſic ſanctus uir & bellator inuictus ad exercẽdum ſe & probã

dum tribulationem & miſeriam uenire deſideter.

CEt factũ ẽ iudiciũ ⁊ tradictio potẽ᷑tioꝛ. ꝓpter hoc lacerata ẽ lex:⁊ nõ puẽit vſqʒ ad ſinẽ iudiciũ

quia impius pꝛeualet aduerſus inſtum: ꝓpterea egreditur iuditiũ ꝑuerſum. LXX.

¶Quia impius pꝛeualet aduerſus iuſtũ:pꝛopterea egreditur iuditium puerſum:contra me fa/

ctum eſt inditium:⁊ iudex accipit:pꝛopterea lacerata eſt lex:⁊ nõ puenit in finẽ iudiciũ.

¶ Symachus: quia impius præualet aduerſum iuſtũ propter hoc egredietur iudicium puerſum:Ex

hoc propheta uel populus loquitur ad dominum: Quod non uerate aduerſus ſe: ſed potentia iu-
dicatum ſit: & nihil ex lege & iuſtitia ſuſtinuerit: Vnde & ipſum iudicium non habuerit finem ſuũ
Finis autem iudicii eſt iudicare iuſte: Et hoc quare loꝗ audeat in conſequẽtibus monſtrat dicẽs: qꝗa

impius nabuchodonoſor præualuit aduerſus iuſtũ iudam: & hãc eſſe cauſam quod dixerit: iudiciũ

nõ perueniſſe ad finem: quia iniquũ ſit & peruerſum: Vt Ioſias rex iuſtus a rege ægyptio trucidetur

Vt Daniel annanias miſael & azarias ſeruiãt: & imperet babylonius Impator: Et inter ſcorta & cõ

cubinas ſuas Balthaſar potet in fialis dei:Hæc propheta de ſuoꝝꝶ tẽpoꝶ ſtatu.ſequar eni quia ſemel
uoluiſti & hiſtoriæ uilitatẽ: Cæterũ iuxta.Ixx. Cõmunis ad deũ qrela ſanctorum eſt: quare contra
eos iuſtũ iudiciũ fiat: & noxiũ in pſecutionibus ſanguinẽ fundat ſi qñ ante tribunal ſteterit iudiciũ

cũ ſeculariũ iudex acceptis munenibus cõdẽnet inſontẽ: & reũ liberet:qd ꝗqdẽ nõ ſolũ de iudicibuſ

ſeculi: ſed interdũ de eccleſiaꝑ quoq; pricipibꝰdici poteſt: qd ꝓpter munera lacerẽt legẽ: & nõ per-

ducat uſq; ad finẽ iudiciũ: & impius pᷣualeat aduerſus iuſtũ: Et magis in iudicio peccatum diuitis qᷓ

paupis ueritas defẽdatur: Vñ ꝗrimonia eſt: iudiciũ exire puerſũ. ſed nõ debemus ſup hac rex iniꝗ/

tate turbari: uidẽtes & in pricipio mũdi ab impio chain ĩterfectũ abel iuſtũ: & poſtea exulãte iacob

regnare in domo patris Eſiu: Et ægyptiil uto & latere affligũt filios iſrael: Et dominus cõtra quẽ
nũc quærela dirigitur cruciſigitur a iudæis & barabã latro eligitur. Dies me deficiet ſi uoluero enu
merare
*

—Se ☛dg — – ☛ =

—

hi merare quomodo in iſto ſeculo impiis præualẽtibus opprimanturiuſti.
Aſpicite in gentibus ⁊ videte ⁊ admiramimi ⁊ obſtupeſcite:qꝛ opusfactum eſt in diebus ve⸗
ſtris:quod nemo credet cum narrabitr. LxXX
or:⸗ CEigdete contemptoꝛes ⁊ reſpicite:admiramini mirabilia ⁊ diſperdimmi:quia opus cego ope/
Au roꝛ in diebus veſtris quod non credidiſtis ſi quis narraucrit.
nuty⸗ CSymachus pro eo quod diximus quia opus factũ eſt in diebus ueſtris: Interpᷣtatus eſt: qa opus fie
ri in diebus ueſtris: cætera ſimiliter. Rurſũ in principio capituli ubi in hebraico ſcnptü eſt Raubag
e goim: & nos tranſtulimus Aſpicite in gentibus: Et.lxx.poſuerunt: Videte cõtẽptores: Excepto Aꝗ
1eè„ la & Symacho & theodotione qui cum noſtra interpᷣtatione concordãt: In alia quadam editione
dvρνοναναπα eερE0εri uidebitis caluniatores: Et in alia ſimiliter abſq; auctoris titulo: uidebitis declinan-
N tes.igitur ad ſupiores quærelas cauſantis prophetæ & dicẽtis: Vſq; quo domine clamabo & nõ ex-
limk audies & reliqᷓ uſq; ad finem huius exordii. & uox dñi reſpondẽtis inducitur: an iniqtatẽ: quam in
Nct, ſolo iſtael fieri putat:cernat in gentibus. Et quod chaldæis nõ ut propheta arbitrabatur: iudas tan
n⸗. tum & hieruſalem traditi ſũt: ſed omnes per circuitum nationes: & tantum eũ eſſe ualiturũ ruiturũ
ähe qʒ poſtea: ut ſi quis prædixerit qd futurum eſt præ rei magnitudie uideatur incredulũ: Sed hoc qd.
teli Ixx.& cæteri interpᷣtes ediderunt: Videte cõtemptores:ſiue uidebitis calũniatores: & declinãtes cũ
x ſeculo huius:cõgruẽt ex ipſo ſermone arguũtur audatiæ: & cõtẽptus in dominum: ex quorũ pſo/
naden na propheta clamauerat: Quare auſi ſũt dei cõtẽnere maieſtatem: temerarie loqꝗ: & quantũ in E eſt
orel dei ꝓuidẽtiam calũniari: & declinare a domino coarguentes eum inigꝗtatis: Videbitis ergo contẽ-
Ohmn ptores: & tunc admirabimini: & omnẽ ueſtram qrelam ꝓ nihilo cõputabitis. cũ ꝓſpexenitis me fa
vin cere in diebꝰ ueſtris: ne forte dicatis quid ad nos ptinet de futuro: Opus qd tã grade erit ut ueſtran
omnẽ opprimat cauſationẽ: Vt ſi quis nunc futurum eſſe prædixerit fidẽ nò facile accõmodetis
MD Quod autem hoc opus ſit: in conſequentibus demonſtratur. OJYU⸗?
V CQꝛ ecce ego ſuſcitabo chaldeos gẽtẽ amarã:⁊ velocc:ambulãtẽ ſuꝑ latitudinẽ terre:vt poſſi-
gein Qaeat tabernacula nõ ſna:Hoꝛribilis ? terribilis eſt Ex ſemetipſa inditiũ:⁊ on ei egredietur:le
emen uioꝛes pardis egꝗ eius:⁊ velocioꝛes lupis veſpertinis:⁊ diffũdẽtur eqꝗtes eius:equites nãqʒ eius
“R de lõge veniẽt:volabũt qſi agla feſtinãs ad cõmedẽdũ:oẽs ad pᷣqa veniẽt:facies eoꝝ vẽtꝰurẽs:?
u 2gregabit q̃ſi arenam captiuitatem: ⁊ ipſe de regibꝰ triumphabit:a tyranni ridiculi eius erũt:
cca ipſe ſup oẽz munitiõeʒ ridebit:⁊ compoꝛtabit aggerem ⁊ capiet eam.tũc mutabitur ſpiritus ⁊
“ pertranſibit ⁊ coꝛruet:Hec eſt foꝛtitudo eius dei ſii. LxxX.
R CAQuia ecce ego ſuſcitabo chaldeos gentẽ amaram:⁊ velocem que ambulat ſuper latitudinem

terre ut poſſideat tabernacula nõ ſua:terribilis eſt ⁊ illuſtris eſt: ⁊ de ſemetipſa iuditiũ eiꝰ erit:
den ⁊ aſſũptio eiꝰ de ſe egredietur.Exiliẽt ſuper pardos egꝗ eius:⁊ velotioꝛes erũt lupis arabie:⁊ egꝗ
tabũt eꝗtes eiꝰ:⁊ ipetu veniẽt de lõginquo:⁊ volabũt q̃ſi agla ꝓmpta ad cõmedẽdũ: cõſumatio
ĩpios vẽiet reſiſtẽtes faciebꝰeoꝝ ex aduerſo:⁊ ↄgregabit q̃ſi arenã captiuitatẽ:⁊ ipſe ĩ regiõibꝰ
ne delectat᷑:? tyranni ludibꝛia eius:⁊ ipſe in oẽm munitionẽ illudet:⁊ mittet aggerem ⁊ obtinebit
imen eam.Tunc mutabit ſpiritum ⁊ pertranſiet ⁊ pꝛopitiabitur:hec eſt foꝛtitudo dei mei.

. G †
ico

br CQuod uobis dixerã: aſpicite in gẽtibus & uidete & admiramini & obſtupeſcite: quia opus fiet in
i diebus ueſtris quod nemo credat cũ narrabitur. Hoc eſt quod ſequens ſermo deſcribit: Ecce ego ſu
. ſcitabo nabuchodonoſor & caldæos gẽtẽ pugnatiſſimã & uelocẽ: cuius roboris & ad bellãdũ au/
iuci daciæ: omnes pene greci qui barbaras hiſtorias cõſcripſerũt teſtes ſũt: Hæc nõ eſt cõtẽta finibus ſu
—. is ſed huc illucq; diſcurẽs ſup terræ latitudinẽ puagatur: hoc eſt opus eius: nõ ut terrã uomere exer
Nmele ceat: ſed ut rapto iuat & gladio: & poſſideat urbes nõ ſuas: anteq manũ inferat: anꝗᷓ ꝓrũpat ad bel
lum:Terrorẽ portat in uultu. Quod aũt ait.Ex ſemetipſo iuditiũ: & onus eius egredietur.Pro quo
unn ĩterpᷣtatus eſt Symachus:ipſa ſibi iudicabit: & dextero ſuo egredietur: uel ita ĩtelli gendũ eſt:de ſua
entS. ente cõſtituet principes: & poteſtas eius & gladiũ aliaꝑ gentiũ ſatellites nõ hẽbit: uel certe quõ
renti ecit fiet ei: ſic uaſtabitur ut ipſe uaſtabit. Equi quoq; & eꝗtes ꝗ de lõge ueniẽt: tã pnices ad ꝓſequẽ
cü dum:& cũcta populãda erũt: ut pardos ſuperẽt & Iupos ueſptinos:Si qdẽ lupi leuiores eẽ dicutur
rhei nocte uicina & cottidie fame ad rabiẽ cõcitati uolabut. Ergo eꝗtes nõ ad pugnãdũ qa nullus reſi⸗
ccen ſtet:ſed ad diſcurrẽdũ ut aqlæ leui in uolatibus oĩa ſubiacẽet feſtinãti ad deuorãdũ:quõ ad flatũ uẽ
maad ti urẽtis uirẽtia cũcta areſcũt:Ita ad aſpectũ eoꝶ oĩa uaſtabũtur: taãtuſq; erit numerus captiuoꝑ & pᷣ
tvt dæ ut p ue,0ο2½Ü—— arenæ poſſit eq̃ri: I pſe quoq; i. Nabuchodonoſor in uniuerſo orbe regna/
or bit: & añ currũ ſuũ triũphãs de regibus: eos hẽbit in riſu: & ĩter delitias cõputabit: tãtæq; potentiæ
Haid & ſupbiæ erit: ut naturã ſupare cõtẽdat: & urbes munitiſſimas robore ſui exercitus cape. Veniet.n.
Neu tyrũ & iacto in mari aggere capiet eã.i.munitionẽ. Siue tyrũ qd qdẽ in Ezechiel ꝑſpicue demõſtra
ine⸗ tur.Vbi dicitur Nabuchodonoſor rex babylõis ſubiugauit exercitũ ſuũ ope magno aduerſũ tyrũ.
iq Oẽ caput caluũ & oẽs humeros debellatos: & merces nõ data ẽ ei: & exercitũ eius cõtra tyꝑ: & ope
lig iniquo ſeruiuit aduerſũ eã. Cũ aũt cõportauerit aggerẽ: & nihil uirib? eius obuiũ fuerit: Tüc muta⸗
od bitur ſpiriteius in ſu biã: & deũ eſſe ſe credẽs Imaginẽ aureã ſtatuet in babylõe quã uniuerſas gẽ
. e tes adorare csdellet. Ag cũ fecerit trãſibit in beſtiæ figurã: & poſtea corruet:Pro quo agla & ſyma
vehl 0 iii1
elut .

O

Wiero. liber

chus trãſtulerũt ροροααιεππ Ideſt & deli ſcet:hac hite ſcriptura ſancta còſuetudinẽ ut aſam
.i. deliqt ponat ꝓ eo qd eſt deſinet eẽ qd fuerat. Tale ꝗd & nos habemus in lingua noſtra iàAτιοι

Ti dicentes uapulauit exercitus p eoqd eſt ĩterfectus & ceſus eſt:& peccauit uinea:ager ꝓ eo qd eſt

uindemia: & fruges nõ habuere ꝓpuentũ: Quod aũt in fine capituli dicitur: Hæc eſt fortitudo eiꝰ dei

ſui i pοασKοοαα eſt legendũ.Vt ſit ſenſus: Hæc eſt fortitudo er quã dedit ei deꝰ ſuus. Ad cuius cultũ

oẽs natiões ẽt ꝑ ſcripturã & cõminationẽ mortis ſæuiſſimo impio cõpellebat.Hæc iuxta hebraicũ

nuũc ueniamus ad. Ixx. & ꝓpoſitis ſingulis interpᷣtationè allegoricã coaptemus. Ecce ego ſuſcitabo
caldæos gẽtẽ amarã & uelocẽ: ꝗᷓ ambulat ſup latitudinẽ terræ ut poſſideat tabernacula nõ ſua. Cõ

minatur deus aduerſum cõtẽptores & calũniãtes ꝓuidentiã ſuã ſuſcitatuꝶ ſe caldæos:ꝗ interpᷣtã/
tur qᷓſi demonia: uel angelos peſũmos ſigniſicãs ꝗ miſtrãt furori eius &&æ: & in tribulatiõe quã in

fert in peccatores: uel alas hoiĩum peſiimoꝶ ꝓ quas merẽtes cruciat. Hi aũt caldæi gẽs amara eſt: &

uelox nõ parcẽs:& cito explẽs qd ſibi fuerit iperatũ: & ambulat ſup latitudinẽ terræ. Lata. n. & ſpa

tioſa uia eſt ꝗᷓ ducit ad mortẽ: p qu ãabulat: & ille diues in euãgelio: ꝗq fulgebat in purpura. Et illi d

bur dicitur: q dormiũt ſup lectos eburneos: & delitiis affluũt in ſtratis ſuis. Qui cõmedũt uitulos

le armẽtis lactẽtes: & bibuũt defecatũ uinũ. Et primis ungũtur unguẽtis: qa in lata ambulãt uia. La/
titudo terræ appellatur ꝗᷓ caldæoꝶ ueſtigiis pᷣmitur. Noluerunt. n. ambulare p artã & anguſtã uiã.

q ducit ad uitam p quã ambulat Paulus gloriãs in tribulatiõe & ãguſtia. Ambulãt aut caldæi ſup
latitudinẽ terræ ut poſſideãt tabernacula nõ ſua. Oẽ. n. rõnabile aĩal licet ꝑp uitiũ &culpã ſuã hoſpi
tiũ factũ ſit caldæoꝶ: tñ p naturã tabernaculũ dei eſt. Et ꝗ in euãgelio peſſimꝰdemon loqtur: ua⸗

do in domũ meã unde exiui: n eſt ei credẽdũ.ſiqdẽ nulla rönabilis creatura ad hoc facta eſt: ut ha
bitaculũ demonis ſit: Seqtur: Terribilis & illuſtris eſt: ex ipſo iuditiũ eius erit: aſſumptio eius ab eo

egredietur: terribilis eſt caldæus pp multa uariaq; ſupplitia ꝗᷓ infert in cõtẽptores. Illuſtris ꝗa affu/
met diuinitatis gloriã. Et p oracula & falſa rñſa:& curatiões morboꝶ:quos ipſe ĩmiſerat apud ĩpe

ritos & cõtẽptores dei uidetur illuſtris. Erit. n. cõtẽptoris iuditiũ atq; ſupplitiũ ex eo: hoc eſt ex ſe/

metipo ſiue ex caldæo. Ipſi. n. ſecũdũ apoſtolũ trad ẽtur ad pugnã: ut diſcãt nõ blaſphemare: a quo-
gꝗegerit pœnitẽtiã & ad deũ cõuerſus fuerit egredietur: cũ prius manibꝰ illius teneretur: & eẽt cal/

dæi aſſuptio. Si qũ uiderimus multo aliquẽ tpe ſeruiſſe diabolo: & poſtea ad deũ eſſe cõuerſum: di
camꝰ de eo. Et aflũptio erꝰ egreſſa eſt ab eo. Quicũq;.n. egerĩt pœnitẽtiã & dereliqᷓrit demões: ꝗbꝰ
q̃ſi eꝗq prius ad ſedẽdũ terga pbebãt: & uelocitate pardoꝑꝶ & lupoꝶ ueſpe eꝗtes ſuos abiecerit & re

liſerint:& uacuo leuiq; dotſo ad eum portandum uenerint: ꝗ ſup pulluũ aſinæ mãſuetus & pauper
aſcendit. Hi quaſi de longe ꝓperantes & nõ contenti curſu & impetu: aſſument uolatum. & ueniẽt
uaſi aqla ad ſermones dei: ut ueſcantur carnibus: & famẽ tãti temporis ſaturẽt. In eo. n. qd dicitur

YNAIE ZITITA CONTEOIITI TIICAITOVY Noſq; träſtulimus & eqtabũtur eqtes eius: Iu/

xta ſenſũ quẽ ſupra poſuimus interpᷣtatũ eſt effdẽtur: Symachus: Et effũdẽtur eqꝗtes eius ideſt cor

ruẽt.& allidẽtur in terrã: Lupi ãt arabiæ. ideſt ueſpere & occidẽte hi recte uocãtur: ꝗbus cõuerſatio
peſſima occubuit: & tãta in caligĩe coſtituti toto gradu ueſpam dereliquũt: quã cũ reliꝗrit & uola⸗

uerit ꝓmpti ut cõmedãt carnes uerbi dei: tũc cõſumatio ueniet in ĩpios ideſt in chaldæos ꝗ reſiſte/
bãt uultibus pœnitẽtiũ ne reuerterẽtur ad diũm ſuũ: Quãobrẽ cõſumatio in ĩpios ueniet reſiſten-·
tes uultibꝰeoꝶ: & ex aduerſo: Cũ ãt illi fuerit cõſumati: & de manibꝰ eoꝝ erepta captiuitas: tũc ſer-

mo diuinus congregabit q̃ſi arenã chaldaicæ captiuitatis: & delectabitur in regibus: & tyrãni ludi/
cra eius erunt: Vidẽs potẽtiſſimũ quõdã diabolũ: & regna eius: qᷓ ſaluatori quoq; oſtẽdẽs ait: Hæc
oĩa dabo tibi:ſi ꝓcidẽs adoraueris me:eiꝰ aduẽtu eẽ dſtructa:delitiæ prudẽtiæ ſut & uoluptas ſapiẽ
tiæ cũ ſtultitia deſtruetur: & tyrãnoꝶ quõdã potẽtia ſupata atq; deiecta: uertitur in deriſũ: Neq; enĩ
ſolus draco formatus eſt ut luſui haberetur a dio ꝗ eſt pricipium plaſmationis eius: factus eſt ange
lis ludicrũ. Neq; illũ ſolũ dabit deus: q̃ſi paſſerẽ paruulo: Sed ſiꝗs ẽt alius crudelis: & mẽtis tyrãnicæ
fuerit: traditur ſermoni dei in deriſũ: & ip̃e ait in oẽm munitionẽ illudet: Quæ ãt eſt alia munitio
niſi illa de qᷓ loꝗtur apoſtolus. Arma eni militiæ noſtræ: nõ carnalia ſũt: ſed potẽtia deo: ad deſtru/
ctionẽ munitionũ: deſtruẽtes oẽm altitudinẽ eleuãtẽ ſe aduerſus ſcientiã dei. Si qua igitur fuerint
uel in ſermonibus ꝗq ꝓmittunt altitudinẽ: & magnitudinem ſe habere: cõtrariam ueritati munitõis
uel in omni gloria atqʒ diuitiis: & fortitudine: ꝗᷓ laudatur in ſeculo. Omnia deſtruẽtur & ſermo dei
uniuerſæ monitiõi illudit: Et mittet aggerem & obtinebit eã: per a gerẽ & terrena: ꝗᷓ ꝓfert arguẽs
eã fragilitatis in his ꝗbus ſibi uidebatur prius aliqd habere Pirituchntis aut cũ hoc fuerit expletum
Tüic ſpiritus cõuertetur & neq;ꝗᷓ puniet ut añ punierat: ſed ptrãſiẽs peccatores rogabit ꝓ eis & recõ
ciliabit eos priſtino dño: in ꝗbus omnibus oſtẽditur fortitudo: ꝗ tàta pfecerit dei noſtri: Cernitis q́
cõfragoſa loca ſint: & aduerſa hiſtoriæ uerti: Et quomodo ea qꝗᷓ ſecũdũ litrerã ſuꝑ chaldæis interp/
tati ſumus: Nüc iuxta tropologiã uideãtur ſonare demẽtiã & libertatẽ eoꝶ ꝗ de caldæoꝑ mãibus
euaſerit:hiſtoria adſtructa eſt: euagãdi nõ habet facul tatẽ: tropologia libera:Et his tãtũ legibus cir
cunſcripta: ut puritatem ſequatur intelligentiæ ſermoniſq; contextum: Nec in rebus multum in-
ter ſe contrar iis uiolenta ſit copulandis. ”ü 1“ðèè
CMunquid non tu a pꝛincipio domine deus meusſancte meus ⁊ non moꝛiemur: Vomine in in

17

/

Super Abbachuc.c.i.

u chtium poſuiſti eum:æ foꝛtem vt coꝛriperes fundaſti eum. LXX.
Aet CNMon ne tu a pꝛincipio domine deus meus ſancte meus ⁊ non moꝛiemur domine in iuditium
de poſuiſti eum ⁊ plaſmait me vt arguam in diſciplinam eius.
tali Symachus manifeſtius. CNMöõÿne tu pꝛincipio dñe deus mens ſancte meus? nõ mo⸗
ri riemur:domine ad indicandum poſuiſti eum:foꝛtem ad coꝛripiendum contrimſti illum.
Cnde Cad ꝓphetæ quærimoniam dicentis Vſq; quo domine clamabo & non exaudies. Reſpõderat
lui deus dicens. Aſpicite in gentibus & uidete: & poſt præfationem intulerat: Ecce ego ſuſcitabo cal-/
u, dæos gentem amaram & uelocem. Omniq; deſcriptione completa: uel de Nabuchodonoſor uel
ecri de diabolo in fine memorat. Tunc m utabitur ſpiritus & pertranſiuit & conuertit. Hæc eſt fortitu/
n do eius dei ſui: quod proferat audiens & intelligens: Iccirco Nabuchodonoſor contra ludam ſiue
naͤ diabolum contra credentes accipere poteſtatem: ut corripiat eos. & poſt correptionem ipſe quoq;
Eik puniatnr in fine. Reſpondit domino. Ergo ne tu es domine deus meus ſancte meus. Hæc autẽ loqꝗ
Nn tur blandientis & pœnitentis affectu: qui a principio nos creaſti cuius miſericordia hucuſq; ſubſi⸗
ül, ſtimus. Non enim ſciebam tantum poſſe aduerſarios noſtros: nec noueram Nabuchodonoſor:
uel diabolum mundi huius: & cunctarum accepiſſe gẽtium poteſtatem. Quantumi gitur ad uires
tini eius nullus noſtrum poteſt reſiſtere: Quantum autem ad miſericordiam tuam: tuum eſt omne
1 quod uiuimus quod non ab eo interfecti ſumus: & ad mortis opera perducti. Tu enim domine ad
ioßi iudicandum poſuiſti eum:ut ipſe ſit inimicus & ultor:& ut per illum corripias quicũq; peccauetit
Mur tibi. Sed quia ſemel caldæos ſuper demonibus interprætati ſumus: & Nabuchodonoſor ſuper re/
tunh em eoꝑ diaboluni. Debemus deſcriptionem diaboli & potẽtiam eius breuiter pſtringere: Vt iu
deo ke ꝓpheta dicat.Dñe in iuditiũ poſuiſti eũ: & fortẽ ut corriperes fundaſti eũ. Suſcitatur aduerſum
hamne incredulos & cõtemptores: Natio demonũ amara ad puniendũ & ubiq; pns. Ambulat quoq; ubi
die cũq; terraꝶ latitudo: ut poſſideat hoĩes in ꝗbus xpᷣs habitare debuerat: horribilis atq; terribilis eſt
erke⸗ Gdifficile ab liqas ſupari põt: Nec ante frãgitur niſi cũ magnitudiĩie peccatoꝶ & iniꝗtatis ſuæ põ
no dere pᷣgrauata ad cõſumationẽ uenerit: eq eius & eqtes in ſimilitudinem pardoꝶ & lupoꝶ ſemp
taal⸗ ſunguinẽ ſitiũt: & deſiderabũt pᷣdas ſimulabuüt abſentia: & dũ nõ ſperãtur cito de lõge ueniẽt: uola
medi buũt q̃ſi aqla exultãs uolatu ponere uult ĩter ſydera cæli nidũ ſuũ:& ſemp feſtinat ad pᷣdã: Et in Eze
ab“ chiele ſub figura Nabuchodonoſor regis ægyptii ſup diabolo deſcribitur. Nullꝰ ẽ demonũ ꝗq par
e cat:Oẽs ad pᷣdã feſtini ueniẽt ante faciẽ eoꝑꝶ uétus urens ꝗcqd aſpexerit: ꝗcqd uultui eoꝶ obuium
et fuerit urere deſiderabũt & ꝑpdere: Rex aut potẽtiſſimus erit in medio captiuoꝶ & eoꝶ numerü q̃ſi
nemt arenã maris a ſatellitibus ſuis hinc inde ſuſcipiet: & ipſe de regibus triphabit: & tyranni ridiculi
caimr eius erũt. Multos.n.ſanctos ſua ſupplãtatione eclpicts eos qui ſibi uidebãtur potentiſſimi & ty/
eel⸗ rannidem exercere cõtra demones & eicere illos de corporibus obſeſſis ſubiiciet ſeruituti ſuæ: &
tr riſui deputabit.Ipſe uero fortiſſimus coacta manu & perditorũ exercitu con gregato:de omni mu
etinio nitione ridebit: & quicquid forte fuerit nitetur euertere. Cõportabit enim aggerem: ideſt circun/
Anohr⸗ dabit opera terrena: & cũ terra fuerit aggerata facile omnem capit munitionem. Poſt tantã autem
reltte⸗ uictoriam mutabitur ſpiritus eius: & ptraſibit os eius uſq; ad cælum & deũ ſe faciens blaſphemare
Rene incipiet creatorem:qd cũ fecerit corruet: & ruina eius ondet q fortis diuinitas illius fuerit:& idolo
cler rum ſimulatio: ſub quoꝶ imaginibus ſuo cultui hoĩes ſubiugabat. A udiẽs i gitur hæc ꝓpheta qd
Ind, tãtus taliſq; ſit rex mũudi huius: & cõgreget captiuitatem quafi arenam maris: & triũphet de regibꝰ?
. gee && tyräni ridiculi eius ſint: & de omni munitione rideat & cõportet primum a ggerem: & poſtea ca
ſ 3 piat eam: & tãtæ ſuperbiæ ſit: ut cõtra creatorem ſu um audeat reſiſtere & ſe facere quaſi deũ: qui pri
nde us audacter loquæbatur ad dominũ: & ſe uel ſuũ populũ: ſiue eos ex quoꝑꝶ pſona qꝗrebatur iuſtos
cen eſſe memorat. Nunc in blãdimentoꝶ uerba ꝓrüpit & ait. Ergo ne tu principio es dne deus meus:
kunge ſuncte meus: quodqʒ nõ morimur:nec capimur a tãto hoſte: tuæ clemẽtiæ eſt. Tu enim dũe cõſti/
nnc tuiſti eum quaſi carnificem: & fortem feciſti eum. Vt aut nullus aut rarus eius poſſit reſiſtere fortitu
d dini. Porro ſecũdum. Ixx:hoc qd in fine dicitur. Et blaſphemauit me ut arguerem in diſciplina eiꝰ
dek⸗ Ad perſonam referri poteſt. Vtſit ſenſus.Ego aũt ꝓpterea inſpiratus ſum ꝓpheta ut arguam delin
rn quentes: & doceam dñi diſciplinam. Quidam a domino dici putant. Qui a patre iccirco blaſphe/
mtin matus ſit: & corpus aſſumpſerit ut doctrina dei patris hoĩes erudiat. Sed hoc ꝗᷓ diſcordet a cõtextu
nodi ſuperiorum: & totius loci continentia. Non tam mei erit iuditii: ꝗᷓ lectoris hebrei.
”M CMungdi ſunt oculi tui ne videas malum:⁊ reſpicere ad iniquitatem non poteris. Qnare non
lum reſpicis ſuper inique agentes:⁊ taces deuoꝛante impio iuſtioꝛem ſe:⁊ facies homines quaſi pi-
red ſces maris:⁊ quaſi reptile non habens pꝛincipem. IxXJX.
/ CMundus oculus ne videat mala:⁊ aſpicere ſuper doloꝛem non poteris. Quare non aſpi⸗
e,/ cis ſuper contemptoꝛes:tacebis cum deuoꝛauerit impius iuſtioꝛem:⁊ facies homines quaſi pi
iG ſces maris:⁊ quaſi reptilia non habentia ducem.
uci Cale qd & Hieremias ad dũm loqtur. Iuſtus es diñe: cõfiteor: uerũtñ iuditia loquar ad te: ꝗd ẽ ꝙ
nin⸗ uia ĩpio ꝶ ꝓſpatur:habũdauerũt oẽs ꝗ pᷣuaricãtur & delinquũt. Plã taſti eos & radicati ſũt: gẽuerut
filios & fecerũt fructũ ꝓpe eos ori eoꝑ: Ergo & Abbachuc in eãdẽ ſnjam. Mũdi ſũt inꝗt dñe oculi

MHiero.liber Pꝛimus

tui & ſcio ꝙ malũ iniuſtũq; nõ libenter aſpitias: nec põt ꝗſꝗᷓ de tua dubitare luſtitia: Verũtamen
cur pateris babylonios tãta crudelitate iactari: & ab ĩpio Nabuchodonoſor iuſtũ opprimi Iſrael:
Nõ ꝙ pfectꝰ ſit ꝗq opprimit᷑:ſed ꝙ oppmẽte eũ iuſtior ſit. Et qũo piſces ꝗ ñ hñt principẽ: & irrõna
bilia iumẽta & multitudo reptiliũ abſq; puidẽtia ſubiacet fortiori. Et ꝗcũq; plus ualuerit uiribꝰdo
minatur in alteꝶ: Sic inter hoĩes aĩal rõnale & ad ſimilitudinẽ tuã cõditũ:nõ ualebit rõ:nõ merita:
ſed uires corpis: & irrationabilis fortitudo. Si aut uoluerimus güaliter itelligere:ſub ꝓuidẽtia qᷓrẽ
te ꝓpheta. Cur diabolus tm̃ ualeat in ſeculo: & dominãte deo alter exercet tyrãnidem. Iſtiuſmodi
ſenſus ent: & cũ ſupioribus hæc expoſitio iungetur. Noui dñe deus meus:ſancte meus:qa te ꝓuidẽ
te & defendẽte nõ morimur. Scio ꝗqa ꝓpterea poſuiſti aduerſariũ: ut ipſum q̃ſi carniſicem corripe/-
res: & nõ occideres peccatores: noui qa nihil tibi placeat iniuſtũ: & oculi tui ab omni inigtate ſint
puni: Nec uidere poſſis dolores eoꝶ& qꝗ iniuſtitiæ ſũt ſubiecti. Verutamen cãm inuenire nõ poſſum
Cur Abel iuſtũ Cain occidat iniuſtus: & taceas: cur ſæuiẽte ceto & oĩa deuorãte nõ ſolũ minores
piſciculi. Sed ipſe quoq; uiuus deuoretur Ionas. Quare impius uincit: iuſtus uincitur. Nec hoc dico
ꝙ nouerim quẽꝗᷓ iuſtificari: & in coſpectu tuo abſq; peccato eẽ: Et humanæ fragilitatis ignarus ſim
Sed quomodo ſodoma & gomorra cõparatiõe hieruſalem iuſtæ ſũt: Et publicanus in euangelio
hariſei collatiõe fit iuſtior.lta & iſte ꝗq opprimitur a diabolo:peccator ꝗdem eſt: ſed opprimente
ſe iuſtior eſt. Quare igitur nõ eſt mẽſura nec põdus:ut ſi ſemel iuſtus opprimitur & ſubiicitur: nõ
ĩpio:ſed iuſtiori ſe ſubiiciatur. Dicã ꝗcꝗᷓ ſine te fieri: & te nolẽte tantũ poſſe impiũ?hoc ſentire blaſ
hemũ eſt: Cu itaq;ʒ tu ſis uniuerſitatis rector & dñs: tu neceſſe eſt facias qd ſine te fieri nõ poteſt. Et
kor dicitur nõ qd ipſe ꝓpheta ſic ſentiat: ut ſupra teſtatus ſum. Sed qd impatiẽtiam humanã in ſua
pſona exprimat. Sicut frequẽter uidimus apoſtolũ uarias hoĩum in ſe recipe ſnĩas. Et nunc dicere.
Video aut aliã legem in mẽbris meis: repugnãtem legi mẽtis meæ: & cap tiuantẽ me in lege pecca Phili. 3. c.
ti: ꝗᷓ eſt in mẽbris meis. Et qſi icipiẽs ſit. Fratres ego nõ arbitror me cõpræhẽdiſſe: Et ex pte cogno/
ſcimus & ex pte ꝓphetamus. Ac rurſus ibidẽ quaſi pfectus ſit. Quotquot ergo pfecti hoc ſapiamus:
cũ utiq; nõ ſit unius atq; eiuſdẽ dicere ſe ex pte cognoſcere: & eſſe pſectũ. At ne forſitan putes non
apoſtolicæ cõſuetudinis ſed noſttæ. Hoc eſt argumẽtũ qd ipſe loꝗtur: Ad chorithios.Hæc aũt fra .l.cor. 4· a.
tres trãſiguraui in me & Apollo: ppter uos: ut in uobis diſcatis: Alioꝗn quõ põt ſic hẽre dei hoĩfes
uaſi piſces maris: & uelut reptilia ꝗᷓ nõ hñt principẽ: cũ angeli ſinguloꝶ:cottidie uideãt faciẽ pa-
tris ꝗ in cælis eſt. Et circũdet angel⸗ dñi in circuitu timentiũ eũ & eripiat eos. Sicut igitur in hoĩ/-
bus ẽt ꝑ ſingulos:dei currit ꝓuidẽtia:ſic in cæteris aĩalibus gñalem ꝗdẽ diſpoſitionẽ: & ordinẽ cur
ſumq;ʒ rerũ intelligere poſſumus. Verbi gratia. Quõ naſcatur piſciũ multitudo & uiuat in aꝗs: quõ
reptilia & quadrupedia oriãtur in terra: & ꝗbus alãtur cibis. Cæteꝶ abſurdũ eſt ad hoc dei deduce
re maieſtatẽ:ut ſciat p. momẽta ſngul quot naſcãtur culices.quot ue moriãtur. Quæ cimicũ & pu
licũ & muſcaꝶ ſit in terra multitudo. Quãti piſces in aqua natẽt: & ꝗ de minoribus maioꝑ pᷣdæ ce
dere debeãt. Nõ ſimus tam fatui adulatores dei: ut dum potẽtiã eius ẽt ad ima detrahimus: in nos
ipſos iniurioſi ſimus: eandẽ rõnabiliũ ꝗᷓ irrationabiliũ ꝓuidẽtiã eſſe dicẽtes. Ex quo liber ille apo/
cryphus ſtultitiæ cõdẽnandus eſt: in quo ſcriptũ eſt: quendã angelũ nomine tyri pᷣeſſe reptilibꝰ.Et
i hac ſimilitudinẽ i duoc & arboribꝰ& beſtiis uniuerſis ꝓprios ĩ cuſtodiã ägelos aſignatos.
CTotũ in hamo ſubleuauit:traxit illð i ſagena fua:⁊ ꝗgregauit i rete ſuũ:ſuꝑ hoc letabit᷑ ⁊ exui
tabit:ppea iĩmolabit ſagene ſue:⁊ ſacriſcabit reti ſuo:q; in ipſis icraſſata eſt ꝑs eiꝰ:⁊ cibꝰeiꝰele-
ctus:ꝓpter hoc ergo expãdit ſagenam ſuam:⁊ ſemper interſicere gẽtes non ceſſat. LXX:
CEõſumationẽ in hamo ſublenauit:⁊ attraxit eũ in rete ſuo:⁊ cõgregauit eũ in ſagenis ſuis:pꝑ
Hoc letabitur ⁊ gaudebit. Pꝛopterea imolauit ſagene ſue ⁊ incẽdit reti ſuo.Quia in ipſis icraſ
ſauit partẽ ſuã:⁊ eſce eius electe:ꝓpterea expãdit rete ſuũ:⁊ ſempꝑ interſicere eius nõ ceſſat.
Quia ſupra piſces nominauerat dicẽs: Et facies hoĩes quaſi piſces maris: & quaſi /reptilia. Qd ſi-
nãter dicitur in hebreo remes. i. woανενπνO& uidelicet qd moueri põt iccirco uαειτανραα pi-
tiũ ſeruat in cæteris: ut quõ piſcator mittit hamũ: & rete & ſagenã: ut qc hamus nõ potuit rete cõ/
pᷣhẽdat: qd euaſerit rete ſagenis latioribus circũdetur. Ita & rex babylonius cũcta uaſtauerit: & uni
uerſum hoĩum genus: ſuã pᷣdam fecerit. Porro qd ait: Lætabitur atq; gaudebit & ĩmolabit ſagenæ
ſuæ: & ſacriſicabit reti ſuo: Idolũ ſignificat qd fecit in cãpo durã: & ſimulach& belis: cui quaſi grãdi
ſagenæ ĩmolauit pinguiſiimas uictimas totas quas uicerat nationes ad cultum eius cogãs. Ii ipſis
quippe hoc eſt in idolis ſuis incraſſatum eſſe ſe credens: & ſuam partem ideſt omnes ſe habere giui
tias: quaſi grandes piſces etiam Biciner quoſqʒ atq; reges ſuo ſubiugauit iĩperio. quas eſcas electas
uocat. Et qa ſemel piſcatiõe opulẽtiſſima ſaturatus eſt: Et ſagenam ſuam ideſt ſuũ repleuit exercitũ
Propterea gẽtes interficere ideſt ſemper pugnare: & iugulare non ceſſet. Porro ſecũdum. xx. Impi-
us diaboli qui opprimit iuſtum & habet homines quaſi piſces maris: & uaſtat cuncta quaſi repti
lia nõ hñtia ducem. Miſit hamum ſuum cõtrariũ ei hamo. A quo ꝑ apoſtolũ Petrũ primus captus
eſt piſcis in cuius ore inuẽtus eſt ſtater. Et adheſit hõ eius Adam: & attraxit eũ foras de paradiſo re
te ſuo: & cooperuit illu ſagenis ſuis. uariis & multiplicibus fallatiis: Iccirco lætabitur & decipulas
ſuas plus arbitrabitur eſſe ꝗᷓ pᷣceptum dñi.Et imolabit nõ hamo ꝗ puerſus ſermo intelligitur: & ad
huc in principio

— — —.———P44

rr — — —

den
E huc in principio cõſtitutus: ſed rete ſuo: qa pin guiſſimas in ipſo hoſtias cõpræhẽdit. Et p unũ ho-
IInfné beccatores cõſtituti ſüt pluri mi: & in Adam oẽs mortui ſumus:& uniuerſi deĩceps ſancti cũ
1 illo pariter de paradiſo eiecti. Vñ & cibi eius electi ſũt. Vt ſecũdum pſalmiſtã. Quærat a deo eſcam
nn ſibi: pphetas ſuhuertere uolẽs & apoſtolos: & ꝗa primũ decepit hoĩem: cottidie uniuerſum huma-
ni nü genus interſicere non ceſſat. Pét aũt & de hereticoꝑꝶ accipi puerſa multipliciq; doctrina: qd &
mcd ipſi hamo ſuo & rete ſuo: & ſagenis ſuis plurimos piſces capiãt: & multa reptilia cõpræhẽdãt: & ic
dui⸗ circo letẽtur: & ſermonẽ ſuũ quo deciꝑe & ꝑpſuadere potuerũt: quaſi de adorẽt: illù colat: illũ ex-
N polliãt: ipſi omni arte deſeruiat: p quã ſcit a ſe tãtas uictimas interfectas & tãtos potẽtium atq; ſan
ein ctoꝝꝶ eẽ deceptos:quos pinguẽ ptẽ & electas eſcas ſcriptura nũc nominat. Propterea in ſimilitudi-
nẽ beſtiaꝶ ꝗᷓ guſtatũ ſemel ſãguinẽ ſemp ſitiũt expãdũt rete ſuũ.& hoc oẽ eoꝶ ſtudiũ ẽ: ut nõ pau
nor cos ſiẽ ĩ pricipio ſed plures ĩterſiciat: nõ abigit d ĩterfectõe multaꝶ gẽtiũ:ꝗ tãtã hereſeõ & puerſaꝑ
CO0 doctriaꝑꝶ multitudinẽ a diaboli uiderit hamo a ſagẽiſq; cõphẽſã: & tũ capture eo& finis ĩteritꝰeſt.
win CAbPITVLVM SECVNDVM. HMM
grio –Eoper cuſtodiam medò ſtabo ⁊ fſigã gradũ ſuper munitionẽ:⁊ contemplaboꝛ vt videaʒ
nente auid dicatur mihi:z quiqreſpondeam ad arguentemgne. LXX.
rno CSBuper cuſtodiam meã ſtabo ⁊ aſcendam ſuper petrã:z contemplaboꝛ vt videam
blaf EEEquid loquatur in me:⁊ quid reſpondeam ad conꝛeptionem meam.
.E CSymachus manifeſtius eſt proſecutus. C¶BDSup ſpeculã ſtabo:⁊ ſtabo velut incluſus:
nſiun ⁊ cõtemplaboꝛ vt videã ꝗd dicat᷑ mihi:⁊ ꝗd rñdeã ⁊ ↄtradica aduerſus arguẽtem me.
cere. CPro munitione & petra in cuius locũ Symachus ĩterptatus eſt: cõcluſum: Imhebreo ponitur ma/
dere Mu ſur. Quod Theodotion gyrũ: Aꝗla & quinta editio circinnũ trãſtulerũt:Primæ cauſationi reſpon
1t. . Oe S ne AEe . ae bor
n dit dñs: Aſpicite in gẽtib & uidete & admir amini & obſtupeſcite. Ad quã ꝓpheta quaſi ſupioris
Umus dicti agens pœnitentiã temperauerat ꝗqdem qſtionem dicẽs. Due deus meus ſanctæ meus. Et non
6non morietur: ſed nihilominus cü ueneratõe & laudibus dei ipſum fuerit ſciſcitatus: Mundi ſunt oculi
itfn tui ut nõ uideas malũ: & reſpicere ad iniquitatẽ neſcis. Quare nõ reſpicis ſup iniqua agentes: & ta/
Nie ces deuorãte impio iuſtiorem ſe. Et quæ eſſet iuſti deuoratio executus in ptibus eſt: Vt fierẽt hoĩes
“ quaſi piſces maris: & quaſi reptilia. Et qd hamo & ſagena & rete ſuo oẽs ad interitũ traherentur: &
hs nõ eſt finis interſectioni eo. Itaq; qa ꝓpheta eſt: ꝓpterea qrit: & dubitare ſe dicit: Vt qd illi reſpoõ-
W detur: reſpondeatur oĩbus. Stabo inqꝗt in ſpelunca mea: Ildeſt in ꝓphetiæ meæ ſublimitate: & uide
gi bo poſt captiuitatem populi: & euerſionẽ ciuitatis & templi: & deinceps qd ſequitur: Vel certe ita.

Cuſtodiã omni diligẽtia cor meum: & ſtabo nn chriſtum petrã: Et hoc gyro circinno quaſi muro
ir ſepiar: ne ad me leo rugiẽs poſſit irrũpere: & uidebo qd mihi poſt ſecũdam qõnem rũdeat deus: &

poſtqᷓ mihi rñderit: & me corripuerit male fuiſſe cõquæſtũ. Quid ego quoq; ei debeã rũdere. Ele/
lee gãter & miro ſenſu humanã deſcribit impatientiã: quã in ciſceptatòibns ſemp habere cõſueuimꝰ:
nu ut anteꝗᷓ nobis ex aduerſo aliꝗs rũdeat: & ſciamus in quo nos arguere: & ad rndendũ paremus. Ex
o⸗ quo oñditur rũſionem nõ rõnis eſſe: ſed cõtentionis. Si enim eſtet ratio:reſponſio debuerat expe/
d⸗ Qcari: & ſic uxleze utrum reſpondere deberet an conſentire rationabili teſponſioni. Sed & hoc no-
nos. tandum ex eo quod dixerat. Vt uideam quid loquatur in me: ppheticam uiſionem & eloquiũ dei
elt ncon extrinſecus ad pphetas fieri: ſed intrinſecus & interiori homini reſpondere. Vnde & zachari-
a85. Et angelus In quit loquæbatur in me. Et in pſalmis. Audiam quid loquatur in me dominus.
UI. CSt reſpondit mibi dominus ? dixit:Scribe viſum ⁊ explana euʒ ſuper tabulas:vt percurrat
ne, qqui legerit eum:quia adhuc viſus pꝛocul:? apparebit in ſinem:⁊ non mentietur:ſi moꝛam fece/
rit expecta illũ:quia veniens veniet:⁊ non tardabit.Ecce qui incredulus eſt:non erit recta ani-
4 ma eius in ſemetipſo:Juſtus autem ex ſide ſua viuet. LxX.
E C Strũdit ad me dũs ⁊ dixit:Scribe viſionẽ:⁊ manifeſta in buxo:vt currat ꝗ legit eã:qꝛ adhuc
Nl⸗ viſio in tpᷣs:⁊ oꝛietur in fine:⁊ non in vacuum.Si defecerit ſuſtine eum:quia veniens veniet:
ni non tardabit:ſi retraxerit ſe non ꝑplacebit anmime mcee in eo: uſcus aſᷣt ex ãde mea vuet.
nüui CPro tabulis & buxo qd hebraice aicitur hallu: nhoc Symachus interpᷣtatus eſt pagĩas. Et ubi. lxx.
ga4 poſuerũt: iuſtus auũt ex ſide mea uiuet. Oẽs eliter trãſtulerũt. Ex fide ſua uiuet. Denicq; Symachus
. Nil ngnificãtius interpᷣtans ait. Iuſtus aũt p fidẽ ꝓpriam ſuã uiuet: qd græce dicitur Aikcttιπιο. Tni dv⸗
ps Jo5ë niTe1 Eiεαcibe monato ꝗppe: qd interp̃tatur in fide ſua: i Iot & Vahu litterã haberet in
rcui fine:ut.lxx.putauerũt:& legeretur bemam athi: recte tranſtuliſſent in fide mea: Nũc aũt ſimilitudo
es litteræ Vau & Ioth ꝗᷓ mẽſura tm̃ ĩter ſe diſtãt: c erroris fuit: Hoc qᷓre dictũ ſit: ſeqᷓns diſputatio cõ/
Nnti, phẽdit: Iuxta repromiſſionẽ ꝗ ad ſctm̃ uirũ in Eſaia fit dicẽs. Adhuc loqꝗnte te dicã ecce adſũ. Nũc
, gquoq; ꝓphetæ rñdit dus: & pcepit ut ſcribat uiſionẽ: & dirigat eã ſup tabulas. i. mãifeſtius ſcribat.
4 Tabulas aũt puto illas:de ꝗbus & apoſtolus loqtur ad corĩthios. Epiſtola noſtra uos eſtis: ſcri ptai
iu corqdib ueſtris &c. uſq; dũ dicit ex lapidibꝰ: ſed ĩ tabulis. Nõ ĩ tabulis cordis carnalibꝰ: Sed & Salo
mon tale qd ſignificat ĩ puerbiis dicẽs: Deſcribe eã ſup latitudinẽ cordis tui: Scnbere at iubeĩ plai
1 i poſſit ea lector currere: &nullo ĩpedimẽto uelocitas eiꝰ & legẽdi cupido teneat. Et hoc pcipit: qa
3 . adhuc uiſio ꝓcul eſt: & in tempore cõſtituto. Et cũ finis rerum aduenerit: tũc etiã ille ueniet: ba
che S
.

Pꝛimus

Miero.liber
bitur uera opere cõpleta. Quod ſi forte pro cupiditate tua lectori uidẽde uiſionis ardore paululũ

tibi uiſum fuerit morã facere quod ꝓmiſſum eſt. Noli deſperare uenturũ: ſed expecta patienter: me
enim habes qui tibi polliceor & dico: ueniens ueniet: & nõ tardabit. Si ꝗs aut incredulus eſt huius

ſpòſiomis mee: & me dicẽte ueniẽs ueniet: & nõ tardabit: Cæperit ambigere & in ſe tacitus fluctua
re putãs nõ eſſe uenturũ: quod moratur ad tempus: hic meæ aiæ diſplicebit. Iuxta illud Neomẽia

& ſabbata ueſtra odit aia mea: Quod aũt animâ ſuã deꝰdixit. Pro mẽte & cognitõe debẽus accipe

ut ſit ĩtellectus: meo ſenſui diſpſicebit ſicut ãt diſplicebit ille ꝗ me ꝓmittẽte dubitauerit uẽturũ eẽ

qd ſpõdeo:Ita iuſtus ꝗ crediderit ꝓmiſiiõi meæ uiuet in fide ſua.His quaſi lineis capituli huius pi
tura deſcripta ẽ: qd is dicit huiuſcemodi eſt. Ita dũtaxat ut & trãſlatõem. Ixx.miſceamꝰ: Scribe in
corde tuo: & quaſi paruuli: ꝗ prĩa elemẽta accipiũt litteraꝶ. Curuos apices & tremẽtẽ manũ in bu
xo erudiũt: & ad recte ſcribẽdũ meditatione cõſueſcũt:Ita tu quoq; ꝗ ex pſõa ãbigẽtis locutꝰes po
puli:ĩ tabulis cordis tui & ĩ buxo pectoris ſcribe qd dico.Viſio.n. qpmittitur: iubeturq; deſcribi.

Et ſcribe manifeſtius ut nullo inuoluatur nubilo: nullis enigmatũ obſcuretur ambagibus: manife

ſta ſpes manifeſtã habet ſpõſionem. Hoc aũt o ꝓpheta pᷣcipio:nõ qd tu neſcias (nõ enim eẽs ꝓphe

ta ſi ignorares)ſed ut qd tu manifeſtius ſeripſeris: lector abſq; impedimẽto & difficultate poſſit lee⸗
gere atq; percurrere. Q d. Ixx. trãſtulerũt σαιο 1Üεα ρανπιαναοοv7: deſt ut pſeꝗtur. Qui ke

git iuxta illum ſenſum: ꝗ ad Timotheũ ſcribitur perſequære iuſtitiã: & pietatẽ: fidem: caritatem: pa

tientiam: mãſuetudinem: Et ad romanos hoſpitalitatem ſectãtes. Et ad corinthios pſequimini ca/

ritatem: lpſa aũt uiſio de qua tibi dixit: ſcribe uiſionẽ & manifeſta in buxo: ut poſiit pſequi ꝗ legit.
Adhuc in tpe cõſtituto eſt:De quo ſaluator ait: Tẽpore acceptabili exaudiui te & in die ſalutis au/
xiliatus ſum tibi. Et orietur in cõſumatione & in extrema diei hora. De qua loqtur & Ioãnes. filio
li nüc hora nouiſſima eſt: & nõ fruſtra ueniet & ſaluabit eũ. Multos & cũ reliqis Iſraelitici populi
multitudinem gẽtium cõgregabit. Quod ſi paululũ ſe ſubtraxerint: & uotis tuis o lector qui lege
re iuberis in buxo & in tabulis quas ꝓpheta deſcripſit: uenire tardius uiſio cœperit: expecta eã: quia

ueniens ueniet & nõ tardabit. Si aũt dubitauerit fides tua: & putaueris nõ uenire qd ſpõdeo: habe

bis pro grãdi pœna qd meæ aĩæ diſplicebis: Iuſtus aũt ꝗ credit uerbis meis: & de his non ambigit

quæ polliceor: habebit preæmiũ uitam ſempiternã. Nec ſtatim debes arguere uel interficiendo uel

in illo uiuificado: qd apud me acceptio perſonaꝑ ſit: quia ipſe uiuificatõis ſuæ cauſa eſt: Ex fide ſua
uiuet. Sicut & tu ex eo qd te ſubtraxiſti & credere noluiſti: diſplicuiſti aiæ meæ. Mãifeſte aũt in his
de aduẽtu xpᷣi ꝓphetia eſt. Vnde & ꝓpoſita quæſtio ſoluitur. Qd donec ille ueniet: iniqtas domi/
netur in mudo: & iuditiũ nõ pueniet ad finem. Et uerus Nabuchodonoſor capiat rete ſuo & ſage/
na hoĩes quaſi piſciculos: & rõnabile aĩal quaſi reptile nõ habens principem. Borro qd pro uiſiõe
interprætati ſumus: qa adhuc uiſus ꝓcul:Et ſi moram fecerit expecta illũ ideſt iiſum. Nò putet ali/-
quis errore deceptus pro unſione ꝗᷓ eſt generis fœminini uiſum poſuiſſe qd minus uſitatũ eſt in la
tino: Siqdem bacon qd Aquila interpᷣtatur ρτααναιοα apud hebreos genere maſculio uiſio dicitur.
Et uſq; ad finem ſub eodem genere uiſionis.i. uiſio maſculma declinatio cõſeruatur. xx. aũt dicen
tes: Scribe uiſionẽ & poſtea ſi defecerit ſuſtine eum: qa ueniens ueniet & nõ tardabit: Si ſubtraxe/
rit ſe nõ placebit aiæ meæ. In eo primũ interprætati fũt uiſionem genere fœminino: quæ apud he
breos ut diximus generis maſculini eſt. Deinde ſecũdum hebraicũ genus: ubi declinatur maſculi/
ne: ſuſtine eum: & placebit animæ meæ. In eo ipſi quoq; maſculino genere declinauerũt. Cũ utiq;

debuerint iuxta ld quod primũ interprætati ſũt uiſionemretiã in reliquis fœmininum genus po⸗

nere uiſionis: ut dicerẽt expecta eã ꝗa ueniens ueniet: Quod ſi ſe ſubtraxerit diſplicebit aiæ meæ in
ea. Ideſt in uiſiõe.Hoc ꝓpterea ne qd ſciebamus uideremus tacere. Cæteꝶ nõ ignoro ſecũdum in/
terpᷣtationẽ eoꝶ poſſe & ita accipi. Scribe uiſioni qua xpᷣs repromittitur & ꝓphetiæ ſuæ uel in bu/
xo uel in tabulis: uel ut Symachus trãſtulit paginis. Hunctexe ſermonẽ: qd tempore conſtituto &

cõſumatiõe mũudi ueniet filius meus ꝗ ſaluet oues pditas domus iſrael. Et alias quoq; oues antiqs

ouibus copulet: & unũ efficiẽs gregẽ: iungat duas uirgas: Quas Ezechiel.i. uirtus dei ſociatas & ſi/
bi inuicẽ coherẽtes tenet in ꝓphetali manu: Quod ſi paululũ o ꝓpheta: uel tu populec(ex cuius pſo
na dubitare uiſus eſt: & ꝓpheta meus)ſe ſubtraxerit xpᷣs: & uiſus fuerit retardare: Expecta illũ ueni/-

ens. n. ueniet & nõ tardabit & cætera: ꝗᷓ iam ſupra expoſuimꝰ. Porro qd apoſtolus. Ixx. magis teſti

moniũ: abuſus eſt ad romanos ſcribẽs: Iuxtus aũt ex fide mea uiuet: & nõ eo qd habetur in hebrai/-
co:cã ꝑſpicua eſt: Scribebat Romanis ꝗ ſcripturas hebraicas neſciebãt: Nec erat ei cura de uerbis:
cum ſenſus eſſet in tuto: & damnum ex eo præſens diſputatio non haberet. Alioquin ubicunq; di-/
uerſus eſt ſenſus: & aliter ſcriptus eſt in hebraico: aliter in. lxx. nota eum iis uti teſtimoniis quæ a
gamaliele doctore legis didicerat.
Et quõ vnũ potãtẽ decipit:ſic erit vir ſupbus ⁊ nõ decoꝛabit᷑Qui dilatauit quaſi ifernꝰ aiaʒ
ſuã:⁊ ipſe quaſi moꝛs ⁊ nõ adiplet Et cõgregauit ad ſe oẽs gẽtes:⁊ coaceruauit ad ſe oẽs popu
los: Nũqd nõ oẽs iſti ſuꝑ eũ parabolã ſumẽt:? loquelã enigmatũ eiꝰ:x dicet:vhe ei ꝗ multipli
cat nõ ſua. Aſq; quo aggrauat cõtra ſe dẽſum lutũ:nũꝗd nõ repẽte ↄſurgẽt ꝗ moꝛdeãt te:⁊ ſu/

fuerint

ſcitabũtur lacerãtes te:⁊ eris in rapinã eis:qꝛ tu ſpoliaſti gẽtes multas:ſpoliabũt te ocs:ꝗ relig

¶ee e⸗

Wl
kerme
A
ne
e
uies
w)
tubenn
üinde
e⸗ d
Aſandi
nunt
oſit e⸗/
Que⸗
enpe
inica,
kegit.
dsau/
s. lio
u
i le
eiu
ehe

Monel

iteſu
inbis
lomi⸗
nge
mal
denm.
tcheen
btrue/
d he
ſcui⸗
utig
3po/
exin
min⸗
inbo⸗
tod
Mu;

7

i
nen⸗
unß
vitn
i⸗
iß
n
y
ſ
le
n

Super Abacuc.c.ij.

fuerit de populis:pꝑ ſanguinẽ hois ⁊ inigꝗtatẽ terre ciuitatis ⁊ oium habitantiũ in ea. LXX.
QAui aũt arrogãs eſt:⁊ contẽptoꝛ:vir ſupbus nihil ꝓducit ad finẽ:ꝗ dilatauit ſicut ifernꝰ aiaʒ
ſua:⁊ iſte quaſi moꝛs nõ adiplet᷑:⁊ cõgregabit ad ſe oẽs gẽtes:⁊ accipiet ad ſe oẽs populos:nõne
vniuerſa hec aduerſum eũ parabolã ſumẽt:⁊ ꝓpoſitionẽ ad narrationẽ erꝰ. Et dicct:vhe ꝗ multi
plicãt ſibi q nõ ſũt ſua:vſq; quo aggrauatur ↄtra ſe dẽſuʒ lutũ:qꝛ ſubito ↄſurgẽt moꝛdẽtes eũ:
⁊ vigilabũt iĩſidiatoꝛes tui:⁊ eris in rapinã illis:qꝛ tu expoliaſti gẽtes multas:expoliabũt te oẽs
reliꝗ populi:pꝑ ſanguinem hoium ⁊ ipietatis terre:⁊ cinitatis:⁊ oiĩium habitatoꝛum eius.
CCum hæc de xpi aduentu ſint repromiſſa: ſiue ut quibuſdam placet diuiſionis fine & de comple
tione auxilii dei. Quod qui crediderit eſſe uenturum uiuet ex fide ſua. Qui incredulus fuerit
domini animæ diſplicebit. Nabuchodonoſor rex babylonis decipietur ſuperbia ſua. Et quomõ
uinum contra potantem facit: & poſtꝗᷓ ſurrexerit: neq; pes: neq; mens ſuum offitium tenent:
Omniſq; lætitia & mẽtis exhilaratio uertitur in ruinã: Sic uir ſupbus nõ decorabitur: nec uolunta
tem ſuã pducet ad finem. Et iuxta Symachũ i Trv Tcop W piiει hoc eſt in reꝶ oĩum erit pœ-
nuria: ꝗq quaſi mors & infernus nõ ſaturatur occiſis & oẽs gẽtes cũctoſq; populos ſuo im pio ſubiu
gans finem auaritiæ nõ putauit. Nõne cũ inebriatus fuerit populus dñi: & merato calice cõſopitus
oẽs ſuper eũ per cõparationẽ loquẽtur:ETITPOBAMA Vhe ei qui tot orbem uaſtans: nõ ſatu-
ratur rapinis nec deſinit expoliare iam nudos: & ad hoc tantũ ſeuit ut deuoret: & iniqtatis & pdaꝶ
onere q̃ſi grauiſſima torquæ ſe deprimat.Simulqʒ cõſidera ꝗᷓ elegãter multiplicatas diuitias den-
ſum appellauerit lutũ: Nũquid nõ repente cõſurgent mædi atq; perſæ ꝗ babylonioꝑꝶ im pium de/
ſtruẽtes: mordeãt eũ primũ: & poſtea lacerẽt: fatq; eis Nabuchodonoſor in rapinã. Et uaſtator to
tius orbis expolietur a reliqs populis: & credentem populũ ꝗ manüũ illius euadere potuerunt. Hoc
aũt ei fiet pp ſanguinẽ hoĩs.i. Iudæ: & iniqtatem terræ uidelicet iſtael ciuitates: Haud dubiũ ꝗqn hie
ruſalem & oĩum habitantiũ in ea populũ ſignificis Diſcutiamus. lx. Oĩa ꝗᷓ de babylone & Nabu
chodonoſor diximus: referri poſſunt ad mũùdum iſtũ: & ad diabolũ: q uere arrogans & ſupbus: &
aliud eſſe ſe credẽs nihil pducet ad finem. Si ꝗdem conatus eius & oĩs labor habebit interitũ: 9 in

ſimilitudinem inferni & mortis nõ ſaturatur occiſis: & oium gentiũ deceptiõe lætatur: & ad ſe p

puùlos cõgregat:ꝗ cũ eũ uiderint miſſum in abyſſum & tartaro traditũ: ea qꝗin ꝓphetis parabolicæ

& AINISMATOA:hoc legerãt uidẽtes eſſe completa. Et interprætãtes ſup eo conſona uoce me-
morabũt: Vhe diabolo ꝗ multiplicauit ſibi nõ ſua. Vhe perdici ꝗ cõgregauit ꝗᷓ nõ pepit. Vſq; quo:

Increpãtiũ eſt uox iſta:uel iuditii diem demõſtrãtiũ. Et aggrauãs torquem ſua infinito põdere. Et
pulchre ꝗ arrogãs & ſupbus eſt. Supbia aũt ꝓprie in extenſione colli & ceruicis erectione mõſtra
tur: torꝗͥs grauiſſima fit: ut curuet qd fuerat erectũ: & iſtud eueniet: ꝗaa ſubito cũſurgent ꝗ mordeãt
eũ: uel angeli cũ ꝗbus diabolus traditur in pœna uel ꝗ ab eo tenti fuerat agẽtes põſtea pœnitẽtiã:
& ad xpᷣi uexilla cõuerſi mordebũt eum: Iuxta illud qd alibi dicitur. Viri pacifici tui poſuerunt inſi
dias tibi. Deniq; ſeꝗtur. Et euigilabũt inſidiatores tui: ldeſt quos ante cõſopieris quos inebriaueris
illoꝶ inſidiis ſubiacebis: uaſtantiũ regnũ tuũ.Et eos ꝗ captiui ſuerũt: in xpᷣi turmas redeũtium. Tu
enim depᷣdatus es gẽtes multas: & iudaicũ populũ ornatũ: & ueſtibus ꝗᷓ ei dederã ſpoliaſti: lccirco
oẽs reliꝗ populi:ꝗ tuo impio nõ ſubiecerint ceruicẽ ſpoliabũt te: & nudũ faciẽt. Quia & tu interfe
ciſti gẽtes plurimas & fudiſti ſanguinẽ eoꝶ. Sed & terræ iĩpietas. i. iudaicæ & ciuitates hieruſalem:
& oĩum habitatoꝶ eius: ꝗ dixerũt aduerſum creatorẽ ſuũ: cruciſige cruciſige eũ: ſan guis eius ſuper
nos & ſup filios noſtros: reuertitur in caput tuũ & expoliatiõis tuæ cauſæ erũt. Poteſt aut hoci pm
& de antixpᷣo ĩterptari: qui in tãtum erit arrogãs & ſupbus:ut in tẽplo dei ſeſſurus ſit fatiẽs ſe deũ
Et quaſi infernus & mors tãtos interfitiet: & ad ſe cõgregabit:ut ſi fieri poſſet dcipiat ẽt electos dei.
Congregabit quoq; ad ſe oẽs gẽtes & uniuerſos populos in ſuũ ducet errorẽ: Qui cũ poſtea inter/
ſectũ illũ ſpiritu oris xpi uiderit: intelligẽt uera eſſe ꝗᷓ de eo ante pᷣdicta ſũt:& dicent oĩa quæ ſecũ/
tur. Eadem iĩtelligẽtia qua expoſuimus ſup diabolũ. Quod aũt expoliabũt te oẽs reliq populi: pp
ſanguinem hoĩum & impietatẽ terræ: & ciuitatis & oium habitantiũ in ea. R eliquos populos ſan
ctos intelligamus ꝗ antixpo nõ ſeruierũt. A quibus expoliabitur impius pp ipietatẽ: quã exercuit
in uniuerſam terrã: & uaſtationẽ ciuitatis eccleſiæ: & pſecutionẽ oĩum ꝗ habitauerüt in ea. Tata. n.
uaſtitas & tanta ĩpietas in fine rerũ antichriſto ſæuiente craſſabitur in eccleſus: & multiplicata iniꝗ
tate multorum:in tantũ refrigeſcet caritas: ut dñs qui corde archana co gnofcit:& qd futuꝑꝶ eſt nõ
ignorat dixerit:putas ueniẽs filius hoĩs inueniet fidem ſup terrã:Poſſumus quoq; ſcdm Ioãnẽ apo
ſtolũ. Qui ſcribit ſic.Audiſtis quia antichriſtus ueniet. Nüc antichriſti hora eſt: Oẽs hereticos uni-
uerſum dogma puerſum arrogantium ſibi ſcientiam: & ſimplicitatem eccleſiæ cõtẽnentium: qui
nihil perducũt ad finem: ſed delectentur mortibus plurimoꝑꝶ: arrogãtes & ſupbos dicere poſſumꝰ.
Sed totã cõtinentiã capituli ſuper eorũ intelligentiã temperare ꝗ uere multiplicãt nõ ſua. Et quaſi
grauiſſimũ lutũ & põderoſam torquẽ ꝗᷓ ptrahatur ad pœnas ſibi cõgregãtes ſpoliãt gẽtes multas:
& effundũt ſanguinẽ hoĩum:& ĩpietatẽ exercẽt in eccleſiam: & in oês habitatores eius. Sed reliqui
populi:eccleſiaſtici uidelicet uiri: qui nõ fuenint eoꝶ errore decepti ſubito cõſurgẽt & euigilabũt:

quaſi de graui ſomno & mordebũut eos & inſidiabũtur illis & habebũteos in prædam. Qundã pu-

J

MHiero.liber ꝛimus

tant hoc quod dicitur. Vhe qui multiplicãt ſibi quæ nõ ſũt ſua.Et cætera de diuitibus poſſe accipi:
ꝗ poſſeſſionũ terminos dilatãt: & ea q nõ ſũt hoĩs:hoĩs arbitrãtes cõgregãt ſibi:a quibus ſubito re
linquẽtur. Quod auùt nõ ſit hominis ideſt animalis rationabilis terrenia poſſeſlio:& dñs demõſtrat
dicẽs: Si in alieno nõ fuiſtis fideles: qd ueſtrũ eſt ꝗs dabit uobis.Totũq;ʒ capituli textũ ſuꝑ hac pſo/
na ediſſerũt:ſed neſcio an poſſent quæſtiones & ſolutiones ꝓpheticæ ordinem ſeruare. .
CAbe qui cõgregat auaritiã malã domm ſue:vt ſit in excelſo nidus eius:⁊ liberari ſe putat de
manu mali:cogitaſti cõfuſionem domui tue:cõcidiſti populos multos:⁊ peccauit aiĩa tua:q; la⸗
pis de pariete clamabit:æ lignum quod inter iuncturas ediſicioꝛum eſt reſpondebit. LxXx.
Oegqui multiplicat anaritiam malam domui ſue:vt ponat in excelſo niduʒ ſuum:⁊ eruatur de
manu alioꝛum:cogitaſti confuſionem domui tue:con umpſiſti populos multos:⁊ peccauit ani/
ma tua:pꝛopter quod lapis de pariete clamauit:⁊ ſcarabeus de ligno loquitur eam.
CAd hunc ipſum ſermo eſt ꝗ ſibi coaceruet mala & diuitiaꝶ multitudinem nõ intelligat cauſam

„

eſſe ruinæ ſuæ domus: ſimulq; per methaphoram: ſuperbiæ arguitur: qd auiũ ſimilitudine in excel
ſo poſuerit nidũ ſuũ:& arbitratus ſit eruiſſe de manu mali: Ildeſt nunꝗᷓ uenire in hoſtiũ poteſtatem:
qd ſuperbiæ cõſiliũ & arrogãs cogitatio finem habuit ignominiã. Interfeciſti populos multos: &
in aliis occidẽdis cõtra aĩam tuam deſæuiſti: & in tanta crudelitate pacatus es: ut ſi dici põt: lapides
ciuitates: & ligna parietũ quod ſubuertiſti tuã ferotiam clamitent. Tale quid & dũs in euigelio cõ
tra phariſeos obiurgãtes: quare nõ increparet pueros acclamãtes ſibi oſanna in excelſis filio dauid
Benedictus ꝗ uenit in noĩe dñi: oſanna in excelſis. Nõ legiſtis inꝗt quia ſcriptũ eſt:Ex ore infantiũ
& lactentiũ pfeciſti lIaudem: Et ſi iſti tacuerint lapides clamabũt. Licet enim pleriq; ita intelligen-
dũ putent:ſi iudæi tacuerint multitudo gentiũ cõfitebitur. Tamen hæc ẽ expræſſior & uerior in-
telligentia. Etiã ſi hoĩes tacerẽt ſignoꝶ meoꝑꝶ multitudinem: & lingua inuidẽés nõ loquatur: t la
pides ipſi & füdamẽta muroꝶ & parietũ edificatio: meã poterũt magnitudinem pſonare. Qdut
ſigmificãtius fiat: ponamus litterature quoq; ſecularis exempla: Criſpus loquitur in hiſtoria: Sagun
tini fide atq; ærumnis inclyti immortales ſtudio maiore ꝗ opibus: ꝗppe ꝗs ẽt cũ ſemiruta mænia:
domus intectæ: parieteſq; temploꝶ ambuſti: manus punicas oſtẽtabàt. Simile qꝗd & Tullius ad cæ
ſarem pro Marcello: Panetes mediusfidius. C. Cæſar(ut mihi uidetur) huius curiæ tibi gratias age
re geſtiũt: qd breui tempore futura ſit illa auctoritas ĩ his maioꝶ ſuoꝶ: & ſuis ſedibus. Porro quod
nos interpᷣtati ſumus. Et lignũ qd ĩ iüctura ediſitioꝶ eſt reſpõdebit.Pro quo.Ixx.poſuerũt. Et ſca-
rabeus de ligno loꝗtur eã. Mãifeſtius more ſuo traſtulit Symachꝰ K αππεοοtιααριτοια
νωυ ½π£⁰Nρ.. . in iunctura edificii lignea loquætur eum Theodotiõ quoqk ππ*½αανοα
Xορπισονεε 1πω 1αNec nô & quita editioka σα ;εασωπνοσ ν ¼æπιρποιειειει αναττια☚.
qᷓ & ipſæ iĩterptationes cum ſymachi & noſtra ĩterpᷣtatione concordant: Quod enim ligua hebraĩi
ca dicitur: chaſis: lignum ſignificat: quod ad continendos parietes in medio ſtructuræ ponitur: Et
uulgo apud grecos appellatur iνιοισHoc eſt ergo iuxta hiſtoriam qd propheta uel ſermo
ſigniſcat: Lapides parietum deſtructi ſũt: & ligna eorum ambuſta tuam crudelitatem ſonabũt: Re
peri exceptis quinq; editionibus ideſt Aquilæ: Symachi. lxxx. theodotionis: & quinta in duodecim
prophetis: & duas alias editiones: I n quarum una ſcriptũ eſt: Qna lapis de pariete clamauit: quaſi
uermis in ligno loquẽs: & in altera lapis enim de pariete uociſerabiturꝙαιπι25ν de ligno logtur
ea: Sed & aqla aliud quoddã quã nos diximus poſuit ldeſt & maſſa de ligno reſponde-

bit. Quoꝶ interpᷣtatio ꝗd ſibi uelit in. Ixx. trãſlatoꝶ expoſitiõe dicemus: in ꝗbus ꝓpoſitũ eſt: & di/
rigitur ſermo uel ad diabolũ uel ad antixpᷣm uel ad hereticos: ꝗ multiplicãt ſibi auaritiã malã. Ma
la dicitur auaritia:ad diſtĩctionẽ bonæ: Vt ſit bõa auaritia doctoris eccleſiaſtici: ꝗ nũꝗᷓ ſatiatur mul.

titudine ſectatoꝶ: & quãto plures hũerit diſcipulos: tãto magis ad doctrinæ ſtudiũ cõcitetur. Vhe
ergo ei ꝗ multiplicat ſibi auaritiã peſſimã: ut cõgreget domui ſuæ cõuẽticula puerſa: & põat ĩ altũ

nidũ ſuũ: ut eruãtur de manu maloꝶ: pollicẽtur. n. & diabolus & antixps: & heretici eos ꝗ ſuũ dog
ma ſuſcipiãt fore in cæleſtibꝰpoſſeſſuros regna cæloꝶ: gehẽne ĩcẽdia nõ ſenſuros: & cũ hæc repro

miſenint cõſiliũ ipſoꝶ ad pfectũ uenire nõ poterit: ſed erit cõſiliũ eõfuſiõis & ignominiæ domus
eoꝑꝶ:Poſtqᷓ ꝗᷓ fuerãt repromiſſa: falſa ipſe reꝶ finis oſtẽderit. Tunc ꝓbabitur confuſionis eſſe conſi-
lium non ſalutis: I ſte ut diximus peruerſitãs doctor conſumpſit populos multos: & quãto plures

habuit in comitatu ſuo:tanto magis deliquit cõtra animam ſuam. Deniq;ʒ eccleſiæ eius lapides &
τWτο⁄a1ον ideſt aſcarabeus de ligno clamabũt auaritiam ſuperbi: eo quod omnes gentes ſua p-

ſuaſione deceperit. Lapides ſtolida corda credentium doctrinis hereticoꝶ poſſumus intelligere:
& aſcarabeum de ligno: magiſtros quoq; peruerſos: qui turpis lucri gratia aſſumentes prædicatio
nem crucis locunrur ex utero: Deus enim eorum uenter eſt: & omnia ciborum cauſa faciunt qui re
diguntur in ſtercus: Vnde & ſtercoris quoq; & ad hoc tantum aſſumũt crucem: ut auaritiam & ſu/-
perbiam magiſtri ſui diaboli doceãt ore uipereo. Si quãdo uideo hereticorum quẽpiam: quaſi re/
condita & oculta myſteria contra eccleſiam loqui: & domum diaboli domui præferre chriſti: Di/
co lapis de pariete clamat & cantarus de ligno loquitur. Legi in cuiuſdam uoſumine ꝓpterea can-
tarum ſuper hereticos intelligi: quia dogmata habeant ſtercori comparanda. Vnde & apoſtolus:
Dodtrinæ

Super Abacuc. c. ij.

h

inr Doctrinæ ueterlis ertorem dicit ſe reputaſſe in ſcybala ideſt in ſtercora. Non quod lex uetus: ut ma
nichei arbitrantur ad comparationem euangelii ſcybalum computetur: quod impium eſt dicere:
k⸗ Cum unius dei utrunq; ſit teſtamentum. Sed quod doctrinæ phariſeorum & præcepta hominum
tn & deuteronomia iudæorum ſtercora dicantur ab apoſtolo. Scio quẽdam de fratribus: lapidem ꝗq
l de pariete clamauerit intellexiſſe dominum ſaluatorem: & aſcarabeũ de ligno loquentem: latro⸗
l nem qui dominum blaſphemaueni t: quod lIicet pie poſſit intelligi. Tamen quomodo cum uniuer
r ſo ꝓphetiæ contextu poſſit aptari non inuenio.S unt nõnulli qui putent cantarum de ligno loquẽ
tem: & ad ſaluatoris perſonam referri poſſe:quod impiũ eſſe ex ordine ipſo ſermoms apparet. Cã⸗
tarus enim de ligno loquitur eam: nõ intelligitur in bonam ſed in malam partem: ideſt loquitur
auaritiam peſſimam multiplicantis aduerſus domum ſuam: & cõſuſionem diaboli & cætera quæ
aun de iniquitate eius & ſcelera præceſſerunt. Quod autem ait Aquila & maſſa de ligno reſpondebir.
anel Maſſam referimus ad illum ſenſum: quem dominus poſuit in euangelio. Cauete uobis a fermen-/
Kaen to phariſeorum. Cũq; dubitarent apoſtoli: & quid nam eſſet ſcire nõ poſſent:euan geliſta interpræ
lwd tatus eſt dicens. Dixerat autem eis de doctrina phariſeoꝑ. Rectæ igitur doctrĩa hereticoꝶ de ligno
ie loquitur. Aliter enim perſuadere nõ poſſunt niſi gloriam linguæ ſuæ peruerſitati præferant. Nec
eloci non & illud quod dixeramus. Quia lapis de pariete clamauit: ſicut uermis in li gno loquẽs: uel la⸗
chnid pis de pariete uociferabitur απ;5εdeli gno loquitur ea. Quidam e noſtris uermem in Ii gno lo
amtü quẽtem illum eſſe aiũt qui dicit in pſalmo. Ego autem ſum uermis & nõ homo: & auem uocalem
igen⸗ ad eiuſdẽ pſonã referũt: qui ait. Factus ſum quaſi paſſer ſolitarius in tecto: & cætera iis ſimilia.
orin⸗ Ahe qui ediſicat ciuitatẽ in ſanguinibus ⁊ pꝛeparat vꝛbem ĩ iniquitate:nunquid non hec ſũt
rtül a domino exercituum:laboꝛabunt enim populi in multo igni:⁊ gentes in vacuum:⁊ deſiciẽt:q;
Qn replebitur terra vt cognoſcant gloꝛiam quaſi aque operientis mare. LxXX. L
Ggnn CBShe qui ediſicãt ciuitatẽ in ſanguinibus:⁊ pꝛeparant vꝛbem in iniquitatibus:nonne bec ſũt
nenir. a domino omnipotente:⁊ defecerunt populi multi in igne gentes multe coanguſtate ſunt: quia
adce replebitur terra vt cognoſcant gloꝛiam domini quaſi aquam ad operiendum maria.
age CN ulli dubium ẽ quin iuxta litteram adhuc cõtra Nabuchodonoſor loquatur ſermoꝓpheticus:
groc Et plãgat eum quod edificet babylonem in ſanguinibus:& plurimorum ruinis ac mortibus illius
ſer mænia cõſtruat. Qui quia hoc fecerit urbi quã ſanguinibus cõſtruxerat: poſtea quæ a dño ĩferan/-
1r00 tur auſculta: Sequitur enim: Nũquid nõ hæc a domino ſũt exercituum: I deſt quod dicitur: labora
100 bunt populi multo igne & gẽtes in uacuo:ideſt in caſſa babylone:fruſtra populi laborabũt.& nitẽ
r. tur in nihilum: & deſiciẽt populi gentis caldaicæ: quia replebitur terra ut cognoſcat gloriã domi-
ebri ni.ldeſt cũ babylon fuerit euerſa: manifeſta fiet oĩbus potẽtia & uirtus cdlei: quaſi aquæ ſic gloria do
inrtt mini in terra uniuerſa cõplebitur: ſicut aquæ alueũ & fůdum contegũt maris. Hæc ut diximus iux

ſno ta litteram. Cæterũ perſpicuũ eſt quod & diabolus & antichriſtus & hereticorum peruerſa doctri/
birhi na edificent ciuitatem in ſanguinibus: ideſt eccleſiam ſuam in eoꝑ quos cæperũt interitu: & præ-
parent urbem in iniquitatibus: loquẽtes cõtra deum iniquitatem & ponentes in excelſo os ſuum:

quod cũ fecerint manifeſte oſtenditur: quia ex ſemet ipſis edificẽt ciuitatem in ſanguinibus: & præ
Dlenn parent eam in iniquitatibus. Seqtur enim: Nõ ſut hæc a domino omnipotente: ideſt talis edimca⸗
5 tio nõ eſt a domino ſabaoth. Quem nũc.xx. interprætati ſũt omnipotentem: deficient enim mul-
d⸗ ti populi: & qᷓuis infinitæ gentes in eorum ducãtur errorem: tamẽ uel laſſabũtur: quod magis ſigni

11 ficat αασπσαπαπ uel certe coartabutur in anguſtũ: eccleſiæ multitudini nõ poterüt compara
ian. ri.Illis quippe deficiẽtibus: igne quod ſentitur: aut diaboli principis ſui igne cõſumptis: aut certe

L wul ſuccenſis igne domini. De quo ait ignem ueni mittere ſuper terram: & quem uolo ut ardeat: Et de
Ne priore curſu retractis & agẽtibus pœnitentiam cæptüu iter deſerentibus quod ſonat: 0ανσο°ιρτα
1 i replebitur uniuerſa gloria domini. Quãdo ad pᷣdicationem apoſtolorũ in uniuerſum orbem exi-
icog ret ſonus eoꝶ:ſicut aquæ operiẽtes mare:ideſt ut oẽm ſalſuginem & amaritudinẽ ſeculi: quã terra
npto biberat pluente deſuper diabolo: aquæ domini operiant maris locum: & amaritudinis priſtinæ
lon nõ apparere: Vnde & in pſalmo dicitur. Beati quoꝶ remiſſæ ſũt iniquitates: & quoꝝꝶ tecta ſũt pec
co cata: Põt aũt ꝗ́ꝗᷓ nõ ueniat ordine lectiõis: nec ad pñũtem ſcripturæ textũ faciat: & ſup hieruſalẽ itel
luun UÜUigi ciuitatem plenã ſanguine ꝓphetaꝶ: De qua ſcriptura cõmemorat qd redũdauerit in ea ſancto
de rũ ſanguis a porta uſq; ad portã. Et qꝗ dicit in dñi paſſione: Sanguis eius ſup nos ſuper filios no/
ſup, ſtros. Ad quã deus loꝗtur in Eſaia. Cũ leuaueritis manus ad me nõ exaudiã uos: Manus enim ne/
Hvee: ſtræ ſanguĩe plenæ ſũt. Hæc ædificata eſt in iniqtatibus: In qua iuxta eũdem ꝓphetam iuſtitia dor
eto miuit nec eſt ædificatio eius a domĩo ſabaoth. Vnde & defecerunt populi multi in igne: & gentes
gir multæ laſſatæ ſũt eo tempore quo Veſpaſiani & Titi circundata eſt exercitibus: & ad diem ſolem
nem paſchæ uenientes:urbe quaſi carcere ſunt recluſi:& famæ: & penuria defecerunt: & uſq; ad ex/
tremas ruinas Hadriani eos perduxit obſidio. Subuerſa autem ciuitate ſanguinum: & urbe iniqui/
DH tatum: & populis igne conſumptis: & gentibus quæ ad auxilium eorum uenerant:huc illucq; diſ-
un perſis: & dimittentibus laſſas manus repleta eſt uniuerſa terra gloria chriſti. Et quaſi acquiſita: ſer-
Ulrs monibus & doctriua eius uniuerſus mundus coopertuset.
n⸗

MHiero.liber Pꝛimus

Ae qui potum dat amico ſuo mittens fel ſuum:⁊ inebꝛias:vt aſpitiat nuditatem eius:repletꝰ
eſt ignominia pꝛo gloꝛia:bibe tu quoqʒ ⁊ cõſopire:circũdabit te calix dextre domini:? vomitus
ignominie ſuper gloꝛiã tuam:qꝛ iniquitas libani operiet te:⁊ vaſtitas animaliuʒ deterrebit eos:
de ſanguinibus hominũ ⁊ iniquitate terre ⁊ ciuitatis ⁊ oium habitãtium in a. LxXxx.
Abẽ qui pꝛopinat pꝛoximum ſuum ſubuerſione turbida:inebꝛians vt aſpitiat in ſpelunchis

eoꝛum:ſaturitatem ignomimie de gloꝛia:bibe ⁊ cõmouere:circũdet te calix dextere domini:⁊ cõ

gregata eſt ignominia ſuper gloꝛiam tuam:quia impietas libani operiet te:⁊ miſeria beſtiarum
terrebit te:pꝛopter ſanguinem hominum:æ impietates terre ⁊ ciuitatis ⁊ olum habitãtiũ in ea.
CPro ſubuerſione turbida Symachus ĩterprætatus eſt ?a c αρ οοα Tρον½ ν °ρ αον.
Tov: ideſt & emittẽs abſq; iuditio furorem ſuũ. Theodotion ait &no Xπο Gοσũᷓqd interpræ-/
tatur diffuſionem tuã. Quinta editio ε ατρ+αοοσ„0οτ1 dναα1T οναιπα TIhHιαω ρωρντονονöU Quod
ſignificat de ſubuerſione iræ tuæ: Aquila âραειοο rπο ρωſ Wιπ quod poſſumus uertere
de emiſſione furoris tui: in alia editione reperi: oτι το11πεορνσNTCi 16 †απριορν dν T0&ο éο
X “ο°ιοαιιαπει½σ qd ipſum in lingua noſtra ſonat. Vhe ꝗ potũ dat amico ſuo: turbine uolante: Sed
& alibi tranflatum legi. Vhe qui poſitum dat pꝓPximo ſuo ο Tααοσ1ν v,X Aιον ντ*σú IUdeſt amen/
tiam turbidam. Hoc ꝓpterea ut uerbum hebraicũ Aſfa qd tranſtulerunt.Ixx. ſubuerſionẽ. ſcire poſ
ſis quãta apud omnes editiones uarietate diſcordet.. gitur adhuc cõtra nabuchodonoſor inuectio
eſt: quod oblitus cõditionis ſuæ: & q̃ſi ignorãs ſe eſſe hominẽ alteri homini felle & amaritudine ꝓp
pinarit. Poſſumus ãt eum uel regem intelligere iudeæ: uel generaliter omnes hoĩes: qd inebriaue-
rit eos malis: ut uideret nomen ꝓprium Sedechiæ: & captiuoꝶ omnium nuditatem. Pro quo ĩter/
prætatus eſt Symachus & quinta editio ut uideret ignominias eorum. Dicitur aüt hæc per meta/
phoram hebrei hominis: & nuditate turbati: quod Nabuchodonoſor oẽs inebriauerit calice furo
ris ſui. Cũctoſq; expoliatos uiderit & captiuos: & illi qui quõdam glorioſi fuerant in ultimã reda/
ctiſſint ſeruitutem. Hoc.n.quod ait repletus eſt ignominia pro gloria. Vt audiatur amicus & proxi
mus ſiue conſors regni qui tuum o Nabuchodonoſor calicem bibit: Vide ꝗa inebriaſti plurimos:
Tu quoqʒ bibe de calice dñi & cum ſopore circũdaberis ſuppliciis dextere domini: & ignominia
uomitus tui oĩa quæ obſorbueras egeres: & de ſublimi gloria ad ultima deduceris mala: quia iniꝗ
tas libani operiet te: ſuperbia ĩquit tua & euerſio templi: & rapina ſanctorũ te depopulabitur: atq;
uaſtabit. Et quia ſemel nominauerat mõtem libanum: fub eiuſdem trãſlatione uictimas & ſacriſi-
tia uel certe multitudinem populorum quæ iĩterfecta eſt hieruſalem: aialibus uel beſtiis comparat
dicens. Et uaſtitas animalium opprimet te: hoc aũt omne patieris quia uaſtaſti Iudam ſubuertiſti
terram repromiſſionis: & ciuitatem hieruſalem omneſq; habitatores eius. Audiui liddæ quẽdam
de hebreis: qui ſapiẽs apud illos & deuteroſes uocabatur: narrantem huiuſcemodi fabulam: Sede/
chias inquit a Nabuchodonoſor rege cecatus in reblatha: hoc ẽ antiochiæ. Variiſq; irriſus modis:
ductus eſt babylonem. Vbi cum quadam die Nabuchodonoſor cõuiuii feſta celebraret iuſſit ei da
re potionem: qua hauſta uenter põtãtis ſolueretur in fluxum: ac ſubito introductum ante ora epu
lantium:cõpulſumq; uentris pollutum ſtercore ibi eſſe. Et hoc eſſe qui potum dat amico ſuo. Mit/
tens fel ſuum & inebrians: ut aſpitiat nuditatem eius & ignominiam pro gloria. Quod ſcilicet il-
le qui rex potentiſſimus fuerat ad tale dedecus ſit deductus: Vnde & cõminatur ei deꝰ: quod & ipſe
bibiturus ſit huiuſcemodi potionem: & paſſurus omnia quæ paſſus eſt ſedechias. Hoc ꝗᷓ ridiculum
ſit me tacente cognoſcitis. Si enim quod ſequitur: bibe tu quoq; & conſopire: & circũdabit te calix
dexteræ domini: & uomitus ignominiæ ſuper gloriam tuam. Non de calice intelligũt ſed de ma/
lis quæ bibiturus eſt Nabuchodonoſor. Ergo & ille calix quo ſedechiæ ꝓpinatum eſt: mala ſũt in
telligenda: Non ut illi uolunt catarticũ. Sin autem dicũt uere factũ & temperatam huiuſmodi po/
tionem ut ſupra retuli. Ergo & calix iſte quem bibiturus eſt Nabuchodonoſor catartico extiman/
dus eſt plenus: ut deus Sabaoth & dominus omnipotens pro uindicta magna Nabuchodonoſor
ꝓpinet catartico & faciat eum ſuo ſtercore pollui. Hoc aduerſus iudaicam traditiouem. Veniamus
autem ad intelligentiam ſpiritalem: Vhe tibi diabole ſiue antichriſte: Vhe hereticorum dogma p/
uerſum:qui doctrinis tuis: & potione turbida inebrias populos deceptorum: & ſubuertis prioris fi-

. „ —.

dron: & de flumine ægypti:De quo & Hieremias dicit. Quid tibi & uiæ ægypti: ut bibas aquã giõ.
Pro quo in hebreo ſcriptum eſt ſyor:ideſt turbidam atq; cænoſam. Quãuis enim de paradiſo ſcri/
pturarum flumina ægypti exire credantur. Tamen quia cõculcantur pedibus pharaonis perdide-
rũt ſpylendorem ſuum: & uiolata luto ægyptio uerſa ſunt in torrẽtes:. De quibus ſanctus quod eua
ſerit gratulatur torrentem ptranſiuit amima noſtra: Quod ſi quis oppoſuerit torrẽtem chorath: de
quo bibit Helias. Et torrentem alium de quo dominus bibit in uia: ita enim ſcriptum eſt: De tor-
rente in uia bibit. Hoc dicendum quia quicũq; in ægypto fuerit: & in uia huius ſeculi: quis Moyſes
& Aaron: ꝗᷓuis Hieremias ſit: & Helias: tamen neceſſe eſt eũ de temptationibus ægypti & ſolitudi/
nis bibere. Vnde & dñi ſermo qui ob hoc carnem aſſumpſerat ut biberet de torrente: conſiderans
maieſtatem ſuam dixit: Pater ſi poſſibile eſt tranſeat calix iſte a me. Rurſum uidẽs ſe eſſe in ægypto
& aquas

d.

dem: das eis potiöem: potionẽ nõ de filoa:nõ de iordane:nõ de fontibus Iſrael:ſed de torrente ce Hie.2.

Super Abbachuc. c.ij.

R & aquas non poſſe mundari: niſi ipſe potaſſet ai t: Verutamen nõ ſicut ego uolo ſed ſicut tu uis: hæc
t G propterea: quia diabolus ſubuerſione & poculo turbido: ac puerſis quibuſq; doctrinis inebriet pro
N ximos: Ideſt rationale animal:& faciat eos quos deceperit reſpicere ad ſi pelũcas ſuas. eccleſiæ emim
int do gmata libera ſunt:die gratulãtur & lumie: Qui aut inebriantur nocte inebrian tur: & qui eos ine
nin briant non dicũt in atria domini:quæ nulla tectorum pᷣmuntur umbra: ſed in ſpelũcas : fecerũt eni
inn domum patris quæ fuerat domus orationis ſpeluncas latronumpollicentes iniciationes quaſdam
ine & myſteria:& recõdita: ſolumq; hereticis nota ſecreta:De quibus loꝗtur & eſaias Et manu facta om

nia abſcondentanferentes in ſpeluncas: & in ſciſſuras petraꝶ & foramina terræ non in grediamur.
Ergo in ſpeluncas hereticorum ne abſcondamur ibi ubi impius ſaul ſtercora doctrinarum ſſ uarum
10 egerere cõſueuit:ſed magis aſcendamus ad ſpeluncam excelſam montis ſyna: ubi & helias uidit do
Wl minum:& moyſes poſteriora eius ante conſpexit: Et Eſaias de domino clamitans: hic habitauit in
ſpelunca excelſa: Qui ãt non habet poculum turbidum & doctrinam hereticam: & magiſter eccle/
ſiæ eſt: & omnia facit turpis lucri gratia: & uendit colübas in templo: hoc eſt dona ſancti ſpiritus: &

40 1

ener

nri in chathedra ſacerdotali liberas ſuffocat aures: iſte non facit ꝗdem domum orationis ſpelucam la-
Tamen tronum: ſed facit domum patris domum negotiatiõis: Poſt hæc ſequitur: Saturitatem ĩignominiæ
ſärpel pro gloria bibe tu & cõmouere:ideſt o diabõle:O dogma puerſum: o heretice: qui te putabas calicẽ
meett⸗ eſſe aureum quo inebriãtur omnes gentes: ut uiderent ſpeluncas & ſecreta tua pro gloriæ magnitu
udnen dine: replere ſarturitate ignominiæ: & reputare in uas fictile opera manuum figuli: bibe & tu de cali
riane, ce domini:De quo in pſalmo dicitur: Calix in manu domini: uini meri plenus eſt mixto:Et inclina
Witer, uit ex hoc in illud: uerutamen fex eius non eſt exinanita: Et a priori ſentẽtia cõmouere & noli puta
wen, ree firma eſſe & ſtabilia in quibus primum ſtare cupiebas: qa circũdedit te calix dexteræ domini: Por
ice fu ro quia ꝓpinaſti proximo tuo ſubuerſione turbida: congregabitur ignomiuia ſuper te: & ſup glo/
ninch, MMMWD riam tua: quã primũ te habere uidebas: iſtudq; patieris quia impietas hbani operiet te: Secundum il
orl lud quod dicitur:Et oratio eius fiet in peccatum.Libanus enĩ mõs iuxta grecũ ſermonẽ A Bapov
nnimos eſt turithus ãt ν+αια° Sοαο5 efſt ſpiritalis thymiamatis: & cultus dei: Iccircoò hereticoꝶ peruerſa ora/
Ominin tio: & nõ euãgelica ſimplicitate directa eis uertetur in peccarũ:& ĩpietas cultus dei operiet eos:Vn/
uainig de ſeqtur:Et miſeria beſtiarum terrebit te propter ſanguinem hominum: & impietates terræ & ciui
tiatg tatis & omnium habitãtium in ea: Et eſt ſenſus: Eos quos tuis fraudibus decepiſti: Et de ouibus chri
ſicnid⸗ ſti feciſti eſſe beſtias tuas cum uideris in miſeria: & pro errore ſuſtinere ſupplicia: tunc terreberis:tũc
noun iacebis: Ac ne arbitreris me quia libanũ beſtias nominaui:de brutis animalibus & non de homini
erici bus loqui:manifeſtius tibi dico ſuſtinebis Hæc: quia multorũ hominum fudiſti ſanguinem: quos
nihn deo petire feciſti: Exercuiſti impietatem in terra uiuentium in terra manſuetorum: & impietas tua
gele⸗/ in ciuitate quoq; domini deſæuit:Ideſt eccleſiæ eius:multoſq; ꝗ habitabant in ea im bietatis tuæ fe
moct ciſti eſſe pticipes:Hoc ſub perſona hereticorum dictum ſit. Cæterum ſi uolumus de antichriſto in/
Wteic⸗ telli gere. Siue de diabolo qui operatus eſt in antichriſto: Et iſte calice ſuo quo chriſti cupiet ſubuer
ncn tere diſciplinã inebriabit plurimos ut ebrii ingrediantur ſpeluncas: ſed poſtq finis aduenerit ꝓ ea
“ gloria qua ſe magnificauerat implebi tur ignominia: 1 mplebitur autem quia bibet ſi uppliciorum
lceri⸗ calicem: & comouebitur: Nequaꝗᷓ firmꝰin malitia ſua: ſed trepidus & ſero pœnitẽs: Ci rcũdabit eniĩ
in⸗ eum calix dexteræ domini:qui eſt dñs at ſaluator: quando interfecerit eum ſpiritu oris ſui & de⸗/
nlnn ſtruxerit illuminatione aduentus ſui: Tuc omnis ignomnia quã ſibi cogitationibus: factis: ſerm o/
n nibus congregauit: ueniet ſuper gloriam eius: Vt quantum ante putabatur inclytus. tãtum poſtea
al ignominia plenus ſit: blaſphemauit enim in deum: Et impietas quam exercuit in libano operiet eũ
emy, Et multorum hominum furor qui aduerſum dei eccleſiã debachati ſunt ipſi imputabitur: Nec pote
ſuin rt eleuare ceruicẽ: ſed terrore deprimetur in terram: Multos enim homines interſecit: & totum or-
npo⸗ bem eccleſiam chriſti: & habitatores eius ſua impietate uaſtauit:S ciendum igitur & hoc capitulum
fimm/ L quod nunc expoſuimus:Ideſt Vhe qui potum dat proximo ſuo ſubuerſione turbida:& priora tria:
wohn in quibus dictum eſt: Vhe qui multiplicat ſibi quæ non ſunt ſua:Et uhe qui congregat auaritiã ma-
niumu lam domui ſuæ:Et uhe qui edificat ciuitatem in ſanguinibus: Et iuxta hiſtoriã: & muxta anagogen
gmg uel aduerſum nabucodonoſor uel aduerſus diabolſũ & antixpᷣm & hereticos poſſe eqliter accipi.
tonle⸗ CQuid pꝛodeſt ſculptile quia ſculpſit illud factoꝛ ſuus conflatile ⁊ imaginem falſam quia ſpꝛe
ema 19 uitt in figmento ſictor eius vt faceret ſimulacra muta. LCxxX
igi⸗ CQuid pꝛodeſt ſculptile quia ſculpſerunt illud:foꝛmauerunt illud conflatile imaginem falſam:
ln quia conſidit fictoꝛ in figmento ſuo:vt faciat Idola muta. —
t⸗ CConſequenter in ſupioribus de nabuchodonoſor dicitur:quod fabricatus ſit ſtatuam idoli:bel:
Neu & poſuerit eã in campum de ira. Siue ut in hebreo ſcriptum eſt duram. Sup quod plenius in danie/
h le legimus: Miratur itaq; ſcriptura regis amentiam & ſtultitiam ꝗa ipſe iuſſerit ſtatuam auream fie-
NN% ri: Fictor confidat in ſimulachro quod finxit: Quod quidem poſſumus generaliter cõtra omnes
1 idolorum accipere cultores: Nec putemus unum eſſe quod ſculpitur & conflatur: Sculpturam ꝗp/
di/ pe poſſumus in lapidibus & in marmoribus accipere. Conflatura uero in his mettallis intelligi/
tun tur quæ ſolui poſſunt atq; conflari: Verbi gratia: Auro argento: Ere:plũbo: ſtagnoq;.Hoc dictum
e⸗ —“= P .
A

2M iero.liber .ꝛimus

ſit ut iuxta tropologiã fcire poſſimus qd ſit inter ſculptile atq; còflatile:Legimus in deutronomio:
Maledictus omnis ꝗ fecerit ſculptile: & cõflatile opus:manu artificis & poſuerit illud in abſcõdito:
Sculptile atq; cõflatile reor dogmata uerſa:ꝗᷓ ab iis a ꝗbus facta ſunt adorantur: Vide arriũ ſculp/
ſiſſe ſibi idolũ creaturæ: & adoraſſe qd ſculpſit: Cerne EFunomiũ conflaſſe imaginem falſam: & con/
flationi ſue curuare ceruicem. Signãterq; ſcri ptura:Et poner inqt illud in abicondito:Hũt enim &
ipᷣi orgya ſua: Et ꝗſi pfectis quibuſq; diſcipulis tradũt abſcondita ſacramẽta: quæ ſi ad lucem proceſ
ſerint ſtatim qd facta ſunt arguũtur: Nihil igitur eis ꝓderit ſculptura & cõflatio ſua: Sculptura quæ
refertur ad lapides: in his dogmatibus intelligitur ꝗ ſtultitiam prima fronte demõſtrant:conflatio
eſt ibi: ubi aliꝗᷓ uidetur eſſe ratio ſapiẽtiæ ſecularis: & ueluti quodã auro ita diſciplinis philoſopho-/
rum & ſplẽdore eloquẽtiæ idolum conflatum eſt. Nihil ergo ꝓdent figmentum fictori ſuo: Et mu
tum ſurdumq; ſimulachrũ adoratorẽ ſuũ audire nõ õs qũ uideris aliquem nolle credere ue
ritati: & oſtẽſa ſuoꝶ dogmatũ falſitate in cœpto ſtudio pſeuerare: congrue poteris dicere: ſperat in
figmẽto ſuo: & facit ſimulachra muta ex ſurda Kο ρασπ ppe apud græcos utrũq; ſignificat: Quamꝗᷓ
ſymachus male interprætans muta magis uideatur intellexiſſe ꝗᷓ ſurda: Nec moueat quẽpiam illud
12 1IOσ°ναα11âα ſcripturarum: de quo ſepe diximus: Quis putas fidelis & ſapiẽs diſpẽſator: Et in alio lo
co quis ſapiẽs & intelligit hæc: Eo qd ꝗs uel quid pro raro accipiatur: Cũ poſſumus & de alio loco
ro ĩpoſiibili hoc ipſũ accipere. Quis nos ſeperabit a charitate xpᷣi: tribulatio: anguſtia: &ctera: Et
de præſenti capitulo: Quid prodeſt ſculptile quia inſculpſit illud fictor ſuus: In utroq; enim
impoſſibilitas demonſtratur: Quod nec apoſtoli chanitatem ulla tribulatio: & anguſtia diuide
re poſſit a chriſto: nec idolum ſit ulla utilitas
CAbe qui dicit ligno:expergiſcere:ſurge lapidi tacenti:nunquid ipſe docere poterit: Ecce iſte
coopertus eſt auro ⁊ argento:⁊ omnis ſpiritus non eſt in viſceribus eius:Hominus autem in tẽ
plo ſancto ſuo:a facie eius ommis terra. LXX. . .
C¶ Ae dicit ligno vigila ⁊? exurge:æ lapidi eleuare:⁊ ipᷣ eſt imago:⁊ eſt ꝓductio auri⁊ aꝛgẽti:
7 oĩs ſp uůs nõ eſt in eo: Gominꝰ autem in tẽplo ſancto ſuo reuereatur a facie eius omnis terra.
CEt hoc ſimiliter uel aduerſũ nabuchodonoſor uel aduerſũ oẽs qui uenerãtur idola accipi poteſt:
Et deſcribitur error humanus qd argẽtũ aurũ gẽmas & ſyricũ: qbus uel obuoluta: uel opta ſũt ido
la pfulgore materiæ deos exiſtimãt : cũ formàâ qdẽ potuerit artifex dare: Alam autẽ ꝗbus uegetâ
tur artus nequerit: Et ecõtrario dñs dicitur in tẽplo ſancto tuomon in templo manu facto: ſed uel
in cælis uel in uno quoq;ʒ ſanctorum iuxta apoſtolũ dicẽtem. an neſcitis: qm templũ dei eſtis & ſpi
ritus dei habitat in uobis: Et alibi: corpa ueſtra templũ dei ſunt: Vel in filio ſicut ipſe ait Pater in me
manens ipſe facit opa: Aut certe iuxta illud(Cœlos & terras & maria & uniuerſum mundu ſpiritus
intus alit: totamq; infuſa p artus mens agitat molẽ & magno ſe corpe miſcet)mũdꝰ omnis ꝗ cœlo
cõſtat & terra & cœloꝶ circulo clauditur dei domus eſſe perhibetur. Vñ & apoſtolus confidenter
in ipo enim ait. Viuimus mouemur & ſumus. Quod ſi ꝗs oppoſuerit: quõ ſpintuſin idolo nõ eẽ di
catur? cũ oĩbꝰ ſimulachris aſſidest immundi ſpiritus? Diſcat ſcripturæ ſanctæ cõſuetudinẽ nũꝗᷓ ſpi
ritũ peruerſũ abſolute:ſed cũ additamẽto aliquo ſpiritũ nũcupari: Sicut ibi: ſpũ fornicationis ſedu/
ſti ſunt: Et in euãgelio: Cum ãt ſpũs immũdus exierit ab hoĩe & cætera his ſimilia: Spũs ãt ubicũq;
ſolus & abſolute ſine aliquo additamẽto legitur: ſemꝑ refertur ad bonã ptẽ: ideſt ad ſpũm ſãctum
Vt eſt illd apoſtoli: Qui ſeminat in ſpũ de ſpũ metet uitã eternã: Et alibi fructus at ſpus ẽ: charitas:
audiũ pax: Et in alio loco: Spuũ ambulate & deſideria carnis nõ pficietis: Neq; hoc dicimus ꝗdnõ
& ſpũs ſanctus cũ additamẽto ponatur. Vocatur. n. & ſpũs ſanctus & ſpũs prĩcipalis & ſpus rectus & p̃s o.
ſpũs dei: & cætera his ſimilia: Sed qd ſpũs ſanctus & cũ additamẽto & ſolus ſepe ponatur: ſpuͦs autẽ
peruerſus nuſqᷓ niſi cũ aditamẽto lectus ſit: Sed & illud dici poteſt: Si ꝗs cõtẽtioſe ſpũm puerſum in
hoc loco uoluerit accipe: qd aliud ſit: Ois ſpũs nõ eſt in eo. Aliud ſi dixiſſet oĩs ſpũs nõ eſt circa eũ
poteſt.n.aſſidere ſimulachris. Cæterũ intrinſecus eẽ nõ poteſt:Vñ & aqla ſignificãtius uertit hebra
icũ dicẽs: Et ſpũs eius nõ eſt in uiſceribus:ſiue in medio eius:Præterea ſciẽdũ ĩ ꝗbuſdã hebraicis uo
luminibus non eſſe additũ oĩs:ſed abſolute ſpũs legi. Qd ſi ꝗs a rõne ſepatus in bonã ptẽ accepit
ſpum: & ꝗſierit: Cur ſi de ſpũ ſancto dictũ ſit c additamẽto legatur. Et oĩs ſpũs non eſt in eo: Sciat
oẽz ſpũz diuerſas gratias ĩtelligere ſpũs ſãcti: ut ſit ſẽſus.nihil ſe gratiæ nihil poterit habere uirtutiſ
d ꝗqdẽ & iuxta tropologiã magis ĩtelligitur: qd ĩ uniuerſis idolis hereticoꝶ &figmẽtis diaboli nul
la ſit gratia ſps ſacti: ſed imaginẽ diuinitatis & pulcritudinẽ dogmatũ pᷣferre uideatur: Cũ ĩ illis ni
hil ſpirãs ſit & uitale. Dicamꝰ& illd ne lectorẽ uideamur celaſſe qd nouimꝰ: ſpũm & uẽtũ apud he-
breos eodẽ appellari uocabulo.i.ruha:Et ꝓ ſenſu loci uel ſpũm accipi ſolere:uel uẽtũ:Ergo& ĩ hoc
loco ſpũm uel ꝓ uẽto accipere poſſumꝰ.qd nihil ſpiret ĩ idolis:uelꝓ aiĩa qd ſimulachra ſiaĩantia ſit

— — — —.— ——

qd ãt ſpuũs accipiatp aĩa manifeſte ſignificat ſaluatoris oratio: pater ĩ manꝰtuas cõmẽdo ſpũm meũ
Neq;.n.ieſus aut puerſũ ſpũm:qd cogitare quoqʒ nefas ẽ:aut ſpũm ſactũ:ꝗ & ipᷣe deꝰẽ patri poterat
cõmẽdare: & ñ potiꝰ aiam ſuã.de q dixerat triſtis ẽ aĩa mea uſq; ad mortẽ: & nemo pòt eripere aut
tollere aiam meã a me: Et ad uoluntatẽ meam depono animam meã: & ſpõte mea rurſũ aflumo eã
FINIT LIBER PRIMVS IN ABBACHVC INCIPIT SECVNDVS
J Alterum

önid
döci⸗
Koon,
nd
nrde
dngee
Onltd
form
kderee
Pernn
ung
illod
nalolo
lioloco
tetat
enim
ddiuide

cceſſt
temint

1 gin
s tern.
Piporen
uſürit
Egeri
lrel
erinne
ngeo
Onöckdd
enijti
nisſed
ubicig
ſidum
hanitas:
gdno
techwd
pis ni
etſumin
tcnaeiB
titheve
auicuo
accey
coꝛdn
euimnl
bohou
iönn
uihe
itoe
ut
Ctetat
Neau
0 ei

tetun

Super Abbachuc. c.i

Lteruũ mi chromati papa uenerabilis in Abbachuc librum ſcribimus: ꝓ

O

ptum carpamus iter: & orationibus tuis qui carnem uirtute ſuperaſti:
☛ manifeſtiſſimam de chriſto prophetiam in octauo propheta: ideſt in re
Mſurectionis dominicæ numero diſſeramus.
CNQOꝛano abbachuc ꝓphete pꝛo ignoꝛationibus. LXX.
COꝛatio Abbachuc pꝛophete cum cantico.
CAgla & Simachus & quinta editio ſicut nos pro ignorationibus trã
ſtulerunt: ſolus theodotiõ Orep Tcop kov1τι⅜IÜü; ideſt pro uoluntariis &
Apro his ꝗ ſponte delinquũt: Hoc propterea ut intelligamus exceptis. Ixx
nullum orationem cum cantico tranſtuliſſe. Nã & in hebraico habet alſegio noch qd dicitur éâ&ν
Yl ν°σ ποεισ nos tranſtulimus pro ignorationibus: Eſt ãt ſenſus quia ſupra temere dixerat:
Vſqʒ quo dũe clamabo & non exaudies:uociferabor ad te uim patiẽs & non ſaluabis: Ac deinde in
ſecunda qᷓrimonia: Quare nõ reſpicis ſuper iniqᷓ agentes: & taces deuorante im pio iuſtiorem ſe:Ad
quod audierat: Scribe uiſum & explana eum ſup tabulas:& poſt cætera:Ecce q incredulus eſt: non
erit recta aĩa eiꝰ in ſemetipſo:Iuſtãt ex fide ſua uiuet:Et didicerat uel nabuchodonoſor : uel diabo
lum uel antichriſtum poſitum in iuditio peccato ꝑ: & fortem ad corripiendas gentes. Nũc agit pœ
nitẽtiam & plangit quod temere ſit locutus: Petitq; ueniam ut miſericordiã cõſequatnr quia igno

è

ranis fecit. Vñ & Dauid:Delicta inꝗt iuuentutis: & reliq́: Sũt ꝗ putent orationem eſſe ꝓphetæ. Vt in

aduentu chriſti error auferatur hominũ: Vñ & ꝓphetæ nomẽ ſit titulo ꝓnuntiatũ: quod propheti-
co ſpiritu oret:Et tolli caliginẽ & reddi lucem: aufferri ima ginem & tnibui ueritatem: Quod autẽ
prophetia ſit: & totus cantici textus oſtendit:& maxime illa: in medio duorum aialium cognoſce
rIs. Et cum appropinquauerint anni notus eris. Et de iuditio: Cũ turbata fuerit aia mea miſericor/
diæ recordaberis. Et furſum de aduẽtu xpi. Deus de thẽman ueniet & ſanctus de monte umbroſo

& condenſo. Nec nõ in futuro: Pauebunt tabernacula terræ madian: Et aſcendes ſup æquos tuos:
& extendes arcum tuum ſup regna. Si autem aliquis ꝗſierit quare ſolus Theodotiõ pro ſpõtaneis
tranſtulerit? poſſumus dicere uel cõfeſſionem ꝓphetæ: qd non aliqua neceſſitate: ſed ſponte pec/
cauerit male ſentiens de iuditio dei. Vel certe futuram gentium fidem demõſtrari: quod priorem
errorem uoluntarie relinquẽtes in eum credituræ ſint qui in cantico repromittitur. legimꝰ in pſal
mo. xvi. Oratio dauid: & in alio ſimiliter oratio Dauid: Et mn. lxxxyiii. oratio Moyſi hoĩs dei: Et in
centeſimo primo oratio pauperis: Cum anxiatus fuerit & corã dño effuderit pᷣcem ſuam: Sicubi
alibi nomen orationis infertur: Tamen nullo loco cum cantico legitur. Et neſcio an decẽs ſit ora
re cum cantico: niſi forte iuxta. xx.orare dicimus ꝓphetam: pro aduentu xpi. Et hoc ipſum cũ dele
ctatione: & pſalmis & cantico ꝓphetare: Vt & in eo qd otatio eſt depcetur patrẽ.Et in eo qd cãticũ
patris ꝗ miſerit filiũ: &ſilii ꝗ uenerit laꝰdicatur:Hæc de titulo cãtici. Videãus nũc ꝗᷓ dicãtur ĩ cãtico.

CAPITVLVM TERTIVM.
O mine audiui auditionem tuam ⁊ timui domine opus tuum in me
aio annoꝛum viuiſica illud. LxxxXx.

CBomine audiui auditum tuum ? timui. Domine cõſideraui ope
ra tua ⁊ obſtupui:in medio duoꝛum animalium cognoſceris.
CPro eo qd nos & Aquila & Theodotion tranſtuſimus uiuiſica illud
Symachus interprætatus eſt reuiuifica illud. Quod autem. Ixx. dixerũt

cõſideraui & obſtupui: nec in hebreo habetur: nec apud quẽpiam alio-
rum interprætum. Et ſublatis his quæ in hebraico non habẽetur poſſet
legi iuxta. lxx. Dñe opera tua: in medio duorum aialium cognoſceris:
◻ Quod quia uidebatur ſuperiori cõiuncta ſunt: legitur
☛ autem in hebreo Adonai ideſt dne falath opus tuum bacereb ĩ medio
E ſanim annorum hegebu uiuifica illud. Hoc ꝓpterea ut quæ ſupflua ſũt
in.Ixx. manifeſte addita cognoſcamus:hebrei iuxta hiſtoriam hunc locum ita explanant:Dñe au/
diui auditionem tuam & timui. Audiui inquit pœnas quas nabuchodonoſor & diabolo pparaſti
in quibus dixiſti ei. Vhe qui multiplicat non ſua.Et ſecundo: Vhe qui cõgregat auaritiam malam
domui ſuæ. Et tertio: Vhe qui ædiſicat ciuitatem ĩ ſan guinibus & præparat urbem ĩ iniquitate. Et
quarto uhe qui potum dat amico ſuo mittens fel ſuum & inebriãs. Et quinto. Vhe qui dicit ligno
expergiſcere:ſurge lapidi iacenti. Et ſicut timore perterritus ſum: quod draco ma gnus tantis uul⸗
neribus confodiendus eſt. Sic depræcor domine: ut quod ꝓmiſiſti explices & finito tempore red/
das chriſtum tuum: Tu enim dixiſti: quia adhuc uiſus ꝓcul & apparebit in finem & non mẽtietur.
Viuifica ergo quod pollicitus es: hoc eſt: tuum imple promiſſu m:Non moriatur irritus ſermo tu-
us ſed opere compleatur. Quod quidem iuxta nos & de reſurrectione ſaluatoris invell gi 6 oteſt:

ℳ 20*

pnru cantico eius: opuſculum dedicantes: ſermonemq; epicum: & pſal
ſdſterii ideſt lyrico more cõpoſitum: totis mmribus aggredientes: Sibiler igi
tur excetra: & Sardanapalus ĩſultet turpior uicis Qnommemus nos c&

Miero.liber Secundus

Vt ille qui pro nobis mortuus eſt cõſurgat a mortuis & auiuificerur. Iuxta. xx. autem multo aliter

eſt ſenſus. Et debemus etiam uulgatæ editionis explanationem ponere. Domine audiui in ſcriptu

ris ſermonem tuum & timui dante auriculam iuxta illud quod loquitur Eſaias: Addit mihi auri/

culam ad audiendum. I ta audiui ut tu uis audire ſermonem tuum: & opera tua: diligentius con-
templatus: ne mihi diceretur: opera autem domini non reſpiciunt & opera manuum eius non cõ
ſiderant. Ex creaturis intellexi creatorem: & per ſingula quæ feciſti & cottidie operaris in uniuerſo

mundo totus obſtupui: & ſenſu humanitatis amiſſo in ſanctam amentiam ſum cõuerſus:uel cene
admiratione turbatus in laudes tuas trepidus erumpo dicens. In medio duorum animalium co/

gnoſceris: Quod multi putant de filio intelligi: & de ſpiritu ſancto. Et quod pater per filium intel/
higatur & ſpiritum: Quæ quidem & duo ſeraphin Eſaiæ & duo cherubin: ſcnbæ interprætantur in
exodo: quæ contra ſe reſpiciant & in medio habeant oraculum. Et in Eſaia uolãtia caput & pedes
domii in præſenti tantum ſeculo uolent: & alter ad alterum myſterium inclament trinitatis. Et
mittatur unus de ſeraphin: quod interprætatur ardens & ueniat in terram & mundetꝓphetæ labia
& dicat: Ignem ueni mittere ſup terram: quem uolo ut ardeat: Hoc eſtimant alii: & ad hanc interp̃ᷣ/
tationem multis ſcripturarum utuntur teſtimoniis. Porro ſimplex ĩterpᷣtatio: & opinatio uulgi de
ſaluatore intelligit: qd inter duos latrones crucifixus agnitus ſit: Qui autem melius hoc dicunt qd
in prima eccleſia quæ de circũciſione fuit & de præputio cõgregata duobus populis ſe hinc ĩde ci
gentibus intellectus ſit ſaluator & creditus: Sũt qui duo animalia duo intelligãt teſtamentanouũ
& uetus: quæ uere animantia ſint atq; uitalia: ꝗᷓ ſpirent: in quoꝶ medio dũs cognoſcatur.
¶In medio annoꝛum notum facies. LXX.
CTCTum appꝛopinquauerint anni cõgnoſceris.

EECum uenerit inqt tempus & opere ꝓmiſſa cõpleueris mõſtrabis uera eſſe quæ pollicitus es Siue

cum appropinquauerit conſumatio: & in extrema hora ad deſtruenda peccata uenerit: filius
tuus manifeſtius cognoſceris: Sequitur.
Cum aduenerit tempus demonſtraberis cum turbata fuerit anima mea.

CQuod exceptis. lxx: nec ĩ hebraico nec apud quẽq́ alioꝶ habetur interpᷣtum: Et eſt ſẽſus: Cum ue

nerit tempus de quo dicitur: Tẽpore acceptabili exaudiui te: Tempus aduẽtus domini Ieſuchriſti
tunc o deus pater cognoſcetur nomẽ tuum: quod ante occultum fuit hominibus: De quo dicit &
doyminus in euãgelio: Pater reuelaui nomen tuum hominibus: Quod autem ifertur. Cum turbata
fuerit aia mea. Apud. Ixx. interprætum editionem: cum poſterioribus copulatur: ut poſſit legi: Cũ
turbata fuerit aĩa mea irruet: Hucuſq; diſtinctio: deinceps ĩferatur. Miſericordiæ recordaberis. Qd
ſcilicet ꝓphetæ ſufficiat pro pœna ſola cõturbatio: Et ad iram dei anima illius conturbata nequaqᷓ
inferatur ſupplitium: ſed iram excludat miſericordia: habet & ira dei menſuras: quãtum & quanto

tempore: ob quas cauſas: & quibus inferatur. Iuxta illud quod ſcriptũ eſt. Cibabis nos pane lachry

marum: & potabis nos lachrimis in menſura. Quod ſi propheta turbatur ad iram dei: & quia tur/-
batus eſt impetrat miſericordiam. Quid nos ſperare immo timere debemus: quorũ omnia ope/
ra:dei digna ſunt ira. Quod autem ſequitur iuxra hebraicum.
Eum ũu atus fueris miſericoꝛdie recoꝛdaberis.
CNon debemus putare obliuiſci deum: & poſt iram ſuæ miſericordiæ recordari: Sed qd nos eum
in pœna poſiti putemus obliuiſci. Iuxta illud: Vſq; quo domine obliuiſceris me in finem. Nam &
ſi quando temptationibus quaſi fluctibus opperimur: & rapida demonum aduerſus nos procel
la deſeuit. Velut ad dormientem loquimur. Exſurgent quid dormitas domine. Simulq; Ki cerne

clementiam: Non dixit cum intuleris ſupplitia miſericordiæ recordaberis. Sed cum iratus fueris.

Qui autem iraſcitur: interdum non percutit ſed tantũmodo cõminatur. Quod & apoſtolus ſenti-
ens ait. Reuelatur enim ira dei de cælo ſuper omnem impietatem hominum. Vbi autem reuelatur
nõ infertur nõ percutit:ſed reuelatur ut terreat & territis non inferatur.
Beus ab auſtro veniet ⁊ ſanctus de monte pharan ſemper. LxXxxX.
Beus a theman veniet ⁊ ſanctus de monte vmbꝛoſo ⁊ condenſo.
CDiapſalma & Agꝗla & Symachus & ꝗnta editio ipᷣm hebraicũ poſuerũt Themã: ſolus Theodo/
tion quod ſigniſicaret Theman interprætatus eſt dicens Bloim ab auſtro ueniet & ſanctus de
monte pharanun finem. Ex quo intelligimus a ſolis. xxx. poſitum de monte umbroſo & conden/
ſo:ſed & hoc quod. Ixx. tranſtulerunt diapſalma & nos poſuimus: ſemper Symachus interpræ/n
tatus eſt in æternum. Theodotion in finem: inta editio ipſum hebraicum ſela. Deus ergo ab

auſtro ueniet: ideſt a meridie: a clara luce: & ab his qui appellãtur filii dierum. Vnde & ad canti-
ca canticorum: Aquilonem ſponſus abigit & auſtrum uocat dicens. Exſurge Aquilo & ueni au/

ſter: perfla ortum meum: & fluent aromata mea. Deus ſemper in meridie eſt. Vbi inquit paſcis ubi
cubas in meridie. Et ad habraã quando erat ſub quærcu non uenit deus niſi in meridie. Et Ioſeph

= in typo pᷣceſſit ſaluatoris: cõuiuium fratribus fecit meridie: Agnitio ergo dei patris iis ꝗ digni
unt uenit in pleno lumine. Et agnitio ſancti: ideſt filii dei uenit de monte umbroſo & condenſo.

Mons umbtoſus atq; cõdenſus: uel ipſe pater intelligitur: plenus uirtutibus omniq; Spiatia t ma
ieſtate

Ple
cem
ettot
nis
tuſ
fot
cu
ud
loe

Super Abbachuc. c.iij.

lie

i jeſtate ſua cũcta ptegens: & extendens alas: cõfouens pullos ſuos. Vel certe paradiſus & cæleſtia
, plena angelis. plena uirtutibus: plena arboribus uberrimis: Atq; utinam & mihi contigat ut ad uo
cem meam & ad expoſitionẽ:Deus ueniat in claro lumine:Et filius eius de quo ſcriptum eſt: Sancti
nc eſtote quoniam ego ſanctus ſum:de ſublimitate eloqini umbroſi & cõdẽſi & ſcripturarum teſtimo
niis hinc inde contexti: & patre ſimul filioq; uẽiente fiã eorum auditor & habitaculum: & cõplea-
den tur ſcriptura dicẽs: Ego & pater meus uẽiemus ad eum: & manſionem apud eum faciemus: Sed ga
ncd⸗ pro mõte umbroſo & condenſo in hebreo ſcriptum eſt: Mons pharan: & pharan interprætatur 05
tel uidentis: Pulchre iuxta interprætationem noſtrã: De eruditi ſermone uiri uenit notitia filir: & non
mn qualicunq; ſermone: ſed de eo qui plenus eſt lumine:plenus oculis: ut mamfeſtus & purus ad aureſ
dele audientiũ deſeratur: Quod ãt ait de monte: ſublimia dogmata intellige. Audiui ego hebreum iſtũ
a k locum ita diſſerere: Quod bechleẽ ſita ſit ad auſtrum in ꝗᷓ natus eſt dñs atq; ſaluator: & ipſum eſſe

de quo nunc dicatur: Dominus ab auſtro ueniet:hoc eſt naſcetur in bethleẽ & inde cõſu rget: Et ꝗa

lobi . . jt j 5 j:i
ipſe qui natus eſt in bethleem: legem quõdam dedit im mõte ſynai:ipſe eſt ſanctus: qui uenit de mõ

e
i te pharan: Pharan quippe uicinus eſt locus mõti ſyna. Et quod infertur diapſalma ideſt ſemp habe
d re ſenſum: pſe ꝗ natus eſt in bethleem & qui in ſyna ideſt in monte pharan legẽ dedit: Semper in
ech uniuerſis beneficiis præteritis & præſentibus & futuris auctor eſt & largitor: De diapſalmate quod
oi⸗ hebraicæ dicitur ſcela: In pſalterio plenius diſputatum eſt: Simulq; Cerne: Iuxta. Ixx. quod diapſal-
ma nõ ponatur in pſalterio: & in pᷣſenti loco: Ex quo ĩtelligimꝰ recte a. Ixx. oratiõis câticũ pᷣnotatũ
COperuit celos gloꝛia eius ⁊ laudis eius plena eſt terra: Splendoꝛ eius vt lux erit:coꝛnua in
manibus eius: Ibi abſcondita eſt foꝛtitudo eius. LXxX.
. COperuit celos virtus eius:⁊ laude eius plena eſt terra:⁊ ſplendoꝛ eius quaſi lux erit coꝛnua in
due manibus eius:⁊ poſuit dilectionem robuſtam foꝛtitudinis ſue.
lin⸗ CPro eo quod. Ixx.interprætati ſunt:Et poſuit dilectionẽ robuſtã fortitudinis ſuæ: Et nos diximus
lIbi abſcondita eſt fortitudo eius: Aquila tranſtulit. Et poſuit abſconſionem fortitudinis ſuæ. Sy/
machus (Et poſuit abſcõditã fortitudinẽ ſuam.) Solus theodotion noſtræ tranſlationi congruens
ine ait. (Et ibi abſconſio fortitudinis eius.) Verbũñ enim ſanctam pro qualitate loci: Et poſuit intelligi/
ſti tur: Et ibi. magiſq; in præſenti loco ibi legẽdũ eſt qᷓ poſuit: Vt ſit ſenſus & ordo ſententiæ: Cornua
6 in manibus eius:Et baneliaror ibi id: & in cornibus abſcondita eſt fortitudo eius: Manifeſtũ eſt ãt
un iuxta hebraicũ qd in aduẽtu chriſti cũcta repleta ſint gloria: Secundũ illud qd in euangelio dicitur
Ci Gloria in excelſis deo & in terra pax hominibus bone uolũtatis. Et alibi pacẽ fecit in cællis & in ter
ra per ſanguinẽ crucis: & ſedit in dextera magnitudinis: uelociter enim currit ſermo eius. Et alibi:
nai Domine deus noſter:q̃ admirabile eſt nomen tuum in uniuerſa terra: Et rurſum in pſalmo. xvii. In
nto omnẽ terrã exiuit ſonus eorum & in fines orbis terræ uerba eoꝶ: Splendor quoq; eius quaſi ſol iu
hr ſtitiæ clara luce radiabit: Et cornua in manibus eius: uexilla & trophea crucis. & in ipſis cormibus ab
u⸗ ſcondita eſt fortitudo eius: Cum enim in forma dei. nõ rapinam arbitratus eſt equalem ſe eſſe deo
e⸗ ſed exinaniuit ſe: formã ſerui accepit: factus eſt obediens patri üſq; ad mortẽ mortẽ ãt crucis: In cru
ce ergo pauliſper abſcondita eſt fortitudo eius: Quãdo dicebat ad patrẽ: Triſtis eſt anima mea uſq;
ad mortem: Et pater ſi poſſibile eſt trãſeat iſte calix a me:Et in ipſa cruce. Pater in manus tuas cõmẽ
m do ſpiritum meum. Porro iuxta. xx. In eo qd dictum eſt: Operuit cælos uirtus eius: noſſe debemus
& minus eſſe qd operitur ab eo ꝗᷓ quod operit: ſi tamen totum opiatur: & non ex parte quod opertũ
„ eſt: Cum ergo uirtus dei operiat cælos. maior eſt cælis uirtus eius: quia operiuntur cæli. Cælos autẽ
ne eos eſſe qui portẽt imaginem ſupcæleſtis & qui enarrent gloriam dei crebro legimus: uirtutẽ quo
. qʒ dei dominũ ſaluatorẽ: Apoſtolus ꝓbat: chriſtus dei uirtus & dei ſapientia. Hæc uirtus omnium
wie ſpiritualium uirtutum quaſi mater eſt: Verbi gratia: Appellatur uirtus: ſapientia: fortitudo: iuſtitia
cut tẽperãtia: ueritas: ſanctitas: redemptio: Chriſtus autẽ factus eſt nobis a deo ſapiẽtia: & iuſtitia: & ſan
ctiſicatio: & redemptio Heæ igitur ſpetiales uirtutes in ꝗbus chriſtus oſtenditur ſecundũ ꝓfectum
eorũ: qui eum uel ſapientiam recipiunt uel fortitudinem: uel iuſtitiam & cætera huiuſcemodi: cõti
nentur in generali uirtute dei: hoc eſt in dño ſaluatore atq; in hüc modũ & de terra ĩtelligimus: qd
qui primum ꝓpter imaginẽ terreni terra uocabãtur.Et dicebatur ad eos: Terra es & in terrã ibis. In
8 aduentu ſaluatoris laude dñi repleãtur. Cũ ãt & cæli uirtute dei operti fuerit: ptecti uidelicet & ex
64 omni parte ueſtiti: & uniuerſa terra repleta laude dei: Tuc ſplẽdor eius ut lux erit: lmaginẽ autẽ dei

4 ſplẽdorem: gloriam eius eẽ deum ſaluatorẽ: Apoſtolus nõ tacet: Qui poſtꝗᷓ nobis apparuit ſplen/
dor gloriæ dei: reuerſus eſt ad priſtinã maieſtatẽ. Et ſi enim nouerimus xpᷣm ſecundũ carnẽ: Sed iã
non nouimus eũ iuxta carnẽ uerũ iuxta ſpũm: Quia qd factum eſt in ipᷣo uita erat. & uita eſt lux ho
minũ. Qd & mãifeſtiꝰ in euãgelio ſaluator oſtẽdẽs ait: Pater glorifica me gloria quã habui apud
te prius qmũdus fieret: Vt poſt aſcẽſionẽ ad cælos:ſit ſplẽdorut lux: Hoc eſt id accipiat filius eſſe qd

/

pater eſt: Qd ãt ſeꝗtur: Comua in manibus eius: Moris eſt ſcripturaꝶ ut ſemp comnua ꝓ regnis po
nãt: Nã & illud qd anna loꝗtur in primo regnoꝶ libro: Exaltauit cornu xpi ſui magniſicẽtiã regni
n ſaluatoris ſigniſicat: Et in daniele: decẽ cornua decẽ regna demõſtrat: Sic ãt nunc dicitur cormmua
4 in manibus quomodo & alibi ſcriptum legimus: Cor regis in manu dei. pro eo quod eſt mens &

11

CAnte faciem eius ibit moꝛs:⁊ Egredietur diabolus ante pedes einus.

Miero.liber Secundus

principale cordis uiri ſancti: qui pgit ad regna cælorum: qui adhuc poſitus in terrà regnat corpon

abſq; peccatis: nõ uocatur extrinſecus: ſed in dei tutela ſitum eſt: Quia uero & in hebreo & in cæte-
ris editionibus nõ habet ſcriptum cornua in manibus eius: Sed in manu eius: quod dicitur. Iado:
manũ dei fortẽ atq; robuſtã intelligamus filium eius: Et in hac manu omnia regna cælorum: eoꝶ

q; qui ad cælos nituntur aſcendere: poſita eſſe dicamus: Quod & Eſaias ſonat dicẽs: Vinea facta eſt
dilecto in cornu in loco uberi: Pro eo qd eſt in regno: Ob hanc puto cauſam nullum cornutũ ani
mal inter inmundos poni in leuitico: & id ipſum ſignificare unicornem in pſalmis pipœkepο11α
& illud in te inimicos noſtros uẽtilabimus cornu: Quod autem iuxta. Ixx. legimus: & poſuit dile-
ctionẽ fortẽ uirtutis ſuæ: etiã in hoc de chriſto iĩtelligẽdum eſt: quod deus pater iccirco cooperuit

cælos uirtute ſua: & terram repleuerit laude: & ſplendorem ſuũ fecerit eſſe ut lumẽ: & regnũ poſue

rit in manu filii ſui: ut faceret dilectum ſuum ab hominibus eligi & diligi: non leuiter ſed uehemé/
ter & fortiter: ut qui eũ fortiter dilexiſſẽt & hærerẽt in dilectione eius: Nemo tolleret eos de manu
illius. Ecõtrario diabolus facit amare nos mũdũ: Et ꝓ dilectione uirtutis diligere uitia: & nõ leui-

ter ſed fortiter: Ita ut de nobis poſſit dici: Et poſuit diabolus dilectionẽ fortẽ uitioꝶ ſuogg.

CPro eo qd nos trãſtulimus mortem in hebreo tres litteræ poſitæ ſũt Deleth Beth Res abſq; ulla

uocali: quæ ſi legãtur dabar uerbũ ſignificant: Si deber peſtem: quæ grecæ dicitur De

niq; & Aquila Ita interpᷣtatus eſt(Ante faciem eius ibit peſtis) Symachus( Ante faciem eiuſpræce/ .
dit mors) Quita editio: (Ante faciẽ eius ambulabit mors) Soli. xx. & theodotion ſermonem pro

morte interprætati ſunt: Nec non in conſequenti uerſiculo ubi diximus: Egredietur diabolus an/-

te pedes eius. &. xx. aliter tranſtulerunt Iuxta quod poſtea diſputabimus: Aquila pro diabolo tran
ſtulit uolatile: Symachus autem Theodotion & ꝗnta editio uolucrem: qd hebraice dicitur reſeph.

Tradũt at hebrei quomodo in euãgelio: Priceps demonũ dicitur eſſe belzebub: Ita reſeph demo/
nis eſſe nomen: ꝗq principatum teneat inter alios: Et ꝓpter nimiã uelocitatẽ atq; in diuerſa diſcurſũ

auis & uolatile nuncupetur: Ipſumq; eſſe ꝗ in paradiſo ſub figura ſerpẽtis mulieni ſit locutus⸗Et ex
maledictione: qua a deo condẽnatus eſt accepiſſe nomen: Si quidem reſeph: reptans uentre inter-/

Pertarur ro eſt ergo qd dicitur:ſtatĩ cum uenerit dñs & in iordane fuerit baptizatus: & ad colum

æ deſcenſum uox patris intonuerit: Hic eſt filius meus dilectus: in quo mihi cõplacui: Exeunti de
aquis occurrit diabolus. & ante pedes illius ſtabat mors: & coluber antiquus: qdraginta diebus ten
tauit eum in ſolitudine. Si ãt iuxta. lxx.legerimus (Ante faciẽ eius ibit uerbum & egredietur in caj
pos.)Hoc ſignificat qd ſermo dei ante uiſitationẽ eius quæ nũc allegoricæ facies dicitur: præcedat
& præparet corda credentium: ut praua in rectum: & inequalia ſternat in planum: Et auditoris ani

ma quaſi conſectus ager ſementem poſſit recipere ſpiritalem.

CStetit ? menſus eſt terram:Aſpexit ⁊ diſoluit gentes:⁊ contriti ſunt montes ſeculi: Incurua

ti ſunt colles mundi:ab itineribus eternitatis eius. LXX.

CJuxta pedes eius ſtetit ⁊ cõmota eſt terra:deſpexit⁊ diſtabunt gentes rcontriti ſi unt montes

CStãs ſaluator & cuncta perſpitiẽs & oculo ſuo uniuerſitatẽ mũdi metiens:gentiũ multitudinem
diſſipauit: quibus diſſpatis & diſſolutis cõtriti ſunt mõtes huius ſeculi: & incuruati ſũt colles huius
mundi: Sut enim & alii mõtes & colles quos ſaliet & trãſiliet ſponſus in cãtico canticomim De qui
bus & ĩ ſecundo graduũ pſalmo dicitur: Leuaui oculos meos ad mõtes: unde ueniet auxiliũ mihi:
Moötes autem ſeculi ipſi ſunt ꝗ & mõtes tenebroſi: De ꝗbus hieremias præcepit: ne impingãtur pe
des noſtri ſup eos.Iſti colles in ꝗbus regnabat ſaul quãdo interficiebat ſacerdotes dei
colles interprætatur: Et elegãter incuruati ſunt inꝗt colles mundi. Ante aduẽtũ ꝗppe ſaluatoris ere

violentia:tabuerunt colles ſeculi itineris ſempiterni eius.

gabaa ꝗppe

cta ceruice gradiebãtur & ſupbiam eorũ humiliare nemo poterat: Cõtriti autem ſunt & incuruati

ab itineribus eternitatis eius: ideſt dei: Quia eternitas illius ad nos uenire dignata ẽ: ſiue qd ſemp a
principio mundi uſq; ad incarnationẽ ſuam uenerit ad ſanctos: & factus ſit in ſingulorum manus
ſermo dei: atq; in uniuerſis uincẽtibus ipſe ſuperet. eternum eius iter incuruauerit: colles montesq;

contriuerit: Hæc p metaphorã iuxta hebraicum dicta ſint: Porro ſecundum. Ixx. poſtqᷓ faciem dei

ſermo præceſſerit: & regreſſus fuerit ĩ plana: deus pater uenit illuc: ubi ei ad ſermonem ſuum regio
præparata eſt: & uenit poſt pedes ſermonis ſui & ſtat: Nunꝗᷓ ante pᷣcedens:ſed ſemp expectãs: ut il-

lic ſibi muniat uiam ubi ſtatim terra(opera uidelicet carnis & corpoꝶ nõ ualentia ſuſtinere dei pͤ/

ſentiam) cõmouentur: Cũq; cõmota fuerint: uirtus ſermonis & præſentia dei reſpicit cunctas ani/
mæ gentes quas cogitationes & multiplices in diuerſas ſententias poſſumus intelligere. quæ illi/
co diſſoluũtur ac tabeſcunt.Si quid ẽt aduerſum ſciẽtiam dei ſe exaltauerat in terra:& ſenſum oc/
cupauerat audientis: hoc præcedente ſermone: & aduentu dei confringetur atq; conteretur. Mon
tibus aut confractis contritiſq; ad aſpectum colles liquido conſumentur: & redigẽtur ad nihilum.
Non enim ſunt montes dei ſed ſeculi. Sempiternum enim iter dei ea reſpitiens: atq; ſuos ſermo pᷣ/

cedet:& fortius collibus ſeculi conſumet & deſtruet eos. Poſſunt autem montes & demones intel

ligi:ꝗ uerſantur in hereticis: & eleuant ſe cõtra ſcientiam dei: Colles quoq; alie demõum fortitudi
nes quæ

— 00—

eeerer — — — – ☛ ==

S up er bbach Uc. c. iij.

d nes quæ faciunt homines: corporum pulchritudinem dignitates diuitias: nobilitatem generis: cæ
i teraq; mundi bona admirari. Licet uidere poſt aduentum ſermonis dei & dei patris præſentiam:
* quomodo humanæ ani mæ cò moueantur: & omne quod terrenum eſt diſſoluatur: & cogitatiões
priſtinæ redigantur ad nihilum. unc deſtruuntur demones: tunc ſeculi altitudines ad nihilum
in deducuntur: & omnes heretici quoꝶ ſcientia quæ Primum tumebat ad dei ſermomis aduẽtum hu
k miliatur conteritur atq; con ſumitur: Et quod Prius pulchrum & maximum uidebatur: quaſi deſpe
Fl⸗ ctum abiciitur paruum. Et hoc fit propter aduentum dei & hoſpitium chriſti: Iuxta quod alibi ſcri
Ni Pptum eſt. I nhabitabo in eis: & mambulabo: & ero deus eorum & ipſi erunt mihi populus.
ir CNPꝛo iniquitate vidi tentoꝛia ethiopie turbabuntur pelles terre madian. LXX.
lns CPꝛols boꝛibus vidi tabernacula ethiopum:pauebunt 7 tabernacula terre madian.
CEthiopes triti & amantes tenebras: & ab omni luce alieni: qui dracomis carne ueſcuntur: de quo
al ſcriptum eſt: Dediſti eum eſcam populis ethiopibus: demones intelli gutur: quorum fit tabemacu
kn lum quicunqʒ in hoc ſeculo propter honores & diuitias laborat:quod ſignificãter ſub uno uerbo
iniquitatis oſtenditur: omnis emm diues aut iniquus aut heres iniqui eſt: Vide homines maria trã
ſire ante potentũ excubare fores: pati omnia quæ ſeruorum conditio uix patitur: ut diuitias con-
zu gregent: ut aliquã accipiãt dignitatem. Et poſtꝗᷓ hoc fuerint conſecuti tradere ſe luxuriæ & uolu⸗
de ptatibus & omni iniquitati. Vt quod auaritia cõgregauit luxuria conſumat. Iſti ergo pro laboribꝰ
ce⸗/ ſuis efficiuntur hoſpitium demonum: & qui templum dei eſſe debebant fiũt tabemmaculum ethio
pto pum:ſed & hoc quod ſequitur: Turbabuntnr pelles terræ madian: Siue pauebũt & tabemacula ter
an/ ræ madian:Eoſdem intellige tabernacula ethiopum & tabernacula terræ madian. Poſtꝗᷓ enim di-
tkan tati fuerint: uel per fas ac nephas ad altiſſimum gradum cõſcẽderint: tunc cõſcientia peccatoꝶ ſuo
eph. rum ſemper mortem: ſemper iuditium formidabunt: & ad leuem febriculam quaſi latrones in car-/
nè cere: ita de terrenis ſupplitis ſuſpirabunt: Madian autem in lingua noſtra ſonat exauditio: ideſt in
uufi cõdemnationem: & oſtenditur qued mœtu iuditii eternarumq; pœnarum ſemper in fortitudine
Eten ſint: & cruciatus quos ſentiunt ſe mœreri: cottidiano pauore ſuſtineeant. H
ner⸗ CNunquid in fluminibus iratus es domine:aut in fluminibus furoꝛ tuus:vel in mari indigna
lum tio tua:qui aſcendes ſuper equos tuos:⁊ quadrige tue ſaluatio. Suſcitans ſuſcitabis arcum tu⸗
ide um:iuramenta tribubus que locutus es:ſemper. LXX. rMMG
ten CNunquid in fluminibus iratus es domine:aut in fluminibus furoꝛ tuus:vel in mari impe/
ci/ tus tuus.Qui aſcendes ſuper equos tuos:⁊ equitatio tua ſalus intendens:extendes arcum tu-⸗
et um ſuper ſceptra dicit dominus:diapſalma. ððBðÿ
anu CVbi.Ixx.diapſalma:& Aquila ſemper: & cæteri ut ſupra ſimiliter tranſtulerunt: & quia ad tropo/
logicam iterprætationem feſtinat oratio: breuiter ſecũdum litteram ſenſum capituli compræhen
l⸗ dens pergam ad reliqua. Sicut iordanem & mare ſiccaſti rubrum pro nobis dimicans. Non enim
fluminibus & mari iratus es: aut quicꝗᷓ inſenſibilia offenſionis contrahere potuerunt.Ita nũc qua/
tes drigas conſcendens tuas: arcumq; corripiens: ſalutem dabis populo tuo:& iuramenta quæ iuraſti
patribus noſtris & tribubus & plebibus in ſempiternum: Quod autem dicit: N unꝗd in flummib
m iratus es domine aut in fluminibus furor tuus: uel in mari impetus tuus. Dicit ambigue: & interro
ls gantis eſt magis eloquium ꝗ probatis. Sunt enim & bona flumina: ſunt & mala. Et mare peſſimũ:
i & mare optimũ: Bonorũ fluminum illud exemplum eſt: fluminis imp etus lætificat ciuitatẽ dei:
Et quod qui de aqua domini biberit: fluant de uentre eius flumina aquee ſaliẽtis in uitam eternã.
. Malorum illud quod Pharao loquitur in Ezechiel: mea ſũt flumina: & ego feci illa:in quibus dra/
co habitat & multa iis ſimilia: Quod autem mare in bonam partem accipiatur.xxiii. pſalmus teſti/
e monio eſt.In quo tropo logice de eccleſia dicitur i oio ανοιa :deſt orbem terrarum. Domini eſt
e⸗ terra & plenitudo eius: orbis terræ & omnes qui habitant in eoꝛipſe ſuper mare fundauit eum & ſu
per flumina præparauit illum: ideſt orbem. Quod autem domino fundatur ſuper flumina & præ
4 Paratur ſuper mare: utiqʒ in bonam partem accipitur. Necnon & illud quod de uinea dicitur quæ
un tranſſata eſt de ægypto. Extendiſti ꝓpagines eius uſq; ad mare: & uſq; ad flumina flagella eiꝰ: uſq;
ad mare: Puto quod in bonam partem poſſit accipi. Et dicimus uerba diuina quæ maifeſtiora ſũt:
daEꝶ quaſi potum ſitientibus præbent hæc dici: flumina autem quæ plena ſunt ſacramentis & in pro
N fundo poſita. De quibus dicit apoſtolus: O ꝓpfundum ſapientiæ & ſcientiæ dei: Et propheta conſo
iͦ nat. De profundis clamaui ad te domine: Marein ſcripturis appellari. Hoc de eo quod poſſit & ma
, re in meliore parte ſentiri. Quod autem accipitur: & in contrano multa teſtimonia ſunt: De qui/
bus illud in pſalmis eſt. Hoc mare magnum & ſpatioſum: ibi naues pertranſibunt. Animalia
parua cum magnis: Draco iſte quem formaſti ad illudendum ei:Et de euangelio quando ſaluator
3 increpauit uentum & mare: dixit ei. Tace & obmuteſce. Quod enim increpatur malum eſt: Iuxta il
4 lud zachariæ Increpet dominus in te diabole. Et ad Tymotheum argue conſolare & increpa. Pro
4„ pheta itaq; ſciſcitante. Nunquid in fluminibus iratus es domine aut in flummibus furor tuus zuel
, in mari impetus tuus. Nos dicamus ſi ægypti flumina ſunt :& mare rubrum atq; ſanguineum: ira-
fſfſcitur dominus & percutit ea & toto impetu fertur in gurgites: eleuantes ſe contra cientiam dei.
e e aic er 4 è iiii
P
.

1iero. liber Secundus

Vnde mare uidit & fugit præſentiam dei ferre nõ ſuſtinens. Et iordanis reuerſus eſt retrorſum: cæ
dens glonæ populi traſeuntis. Qui & ab Helia ſcinditur & ab Heliſeo: Vt autẽ manifeſtius loquar:
hereticorum eloquẽtia quæ contra ueritatem & eccleſiam Auit intelligi flumina quibus iraſcitur
domimus Animas uero eorum qui circuferuntur ommi uento doctrinæ: & ſemper malitia fluctu/
ant: & falſis gurgitibus obruũtur. Amimaduerti mare: ſuper quod impetus domini fit: ut ſentiat eiꝰ
aduentum: & ſciat quibus terminis & obice concludatur: & audiat: in te conterentur fluctus tui.
Quod ſi bona ſunt flumina & bonum mare:⸗Lauatur in illis ieſus:& eccleſiam ſuam ſuper huiuſce
modi mare collocat. Poſt hæc ſequitur. Qui aſcẽdis ſuper equos tuos: & equitatio tua ſalus. Quæ
ro equos ſuper quos aſcendat dominus. Et puto non eſſe alios niſi ſanctorum amimas: ſuper quas

aſcendit ſermo diuinus: ut & ipſas ſaluet: & alios per eas. Ponamus equorum exempla. Spõſus lo/
quitur in cantico canticorum. Equitatui meo in curribus Pharaonis aſſimilaui te ꝓxima mea. NõI

quod chriſtus eccleſiam: ſcilicet ſermo dei animam quã ſponſam ſuam uocat quadrigis comparet
pharaonis: ſed ꝙ omnis amima quis ſancta ſit atq; perfecta ad deum comparata quaſi currus phara/
onis ſit: & iumentum. Vnde & Moyſes loꝗtur ad dominum. Ego autem ſum αο τσσο: ideſt irra-
tionalis: Et Dauid: ut iumentum factus ſum apud te. Non ꝙ abſolute iumentum: ſed ꝙ apud deũ
iumentum ſit. His equis illi contrarii ſunt quos habet Pharao. Et de quibus dicitur. Equum & aſ-

cenſorem proiecit in mare. Huiuſcemodi equitatio non ſalus eſt ſed perditio. Quæramus & alios

equos quibus aſcendit dominus. In quarto regnorum libro legimus: Surrexiſſe mane miniſtrum
Heliſei: & egreſſum uidiſſe exercitum ambientem ciuitatis muros: & equos & currus. Et poſtꝗᷓ ad
præces prophetæ aperti ſunt oculi eius. Aſpexit inquit & ecce mons plenus eꝗs: & qdrigæ igneæ
in circuitu Heliſei. Diligenter attende quod æqui uideantur & currus. Et tamen in tantis milibus
equorum & curruum: nullus aſcenſor horum equorum: iIlle erat auriga & ille rector. De quo pſal
miſta canit ꝗ ſedes ſuper cherubin oſtẽdere. Talibus equis: taliq; curru & Helias raptus ad cælum
eſt: Si quis autem de Zacharia uult diſcere. Qui ſunt equi ruffi: & qui nigri: & qui uarii & qui albi
egrediẽtes de myrtetis: & de montibus in ꝓfundo poſitis. Siue ut in. lxx.ſcriptum eſt ereis. In ipſo
propheta: Si dominus uitæ ſpatium dederit conabimur explanare. Vidit & Ioãnes equos candi/
dos: & ſeſſores eorum: e quibus corpora in gloria reſurgentium puto eſſe equos can idos: ſeſſo/
res autem ſanctorum animas. Si quis uero peccator eſt & mei ſimilis: ſedebit in equo nigro: & di/
citur de eo. Dormitauerũt omnes qui aſcenderunt equos. De talibus equis ſcriptum eſt. Fallax
equus ad ſalutem. Caro enim concupiſcit aduerſus ſpiritum: & ſapientia eius mimica eſt deo.Hoc
dictum ſit de iis qui corpora diligunt: & in nigris ſedent equis. Nos aüt animas noſtras in equos

& in currus domini præparemus. Qui aſcendit in Paulo aſcendit in Petro: Et in huiuſcemodi cur

ribus equitans totum luſtrauit orbem. Intendens quoq; arcum ſiue ſagittas ſuas:ſceptra ideſt re//
gna aduerſum qꝗᷓ Hieremias miſſus eſt: eradicauit deſtruxit & perdidit: ſeci. tq; ut non regnaret pec-/
æatum in mortali noſtro corpore: Sceptra autem ideſt regna diaboli quæ oſtendit domino: intel-
ligi diuerſapeccata: Auaritiam: Luxuriam: Hracundiam: detractionem: furta periuria: Aduerſũ quæ
ſermo dei ſedens in equis: & in curribus ſuis incendit fulguris ſui contorta ſpicula: & interim non
eæmittit. Vt qui ad extentum arcum territus fuerit emiſtionem nõ ſentiat ſa ittaꝶ. Et hoc facit ſem
per. Quod Aquila interpᷣtatus eſt pro diapſalmate. Semper enim ſedit in ſanctis ſuis: ſemper arma
tus eſt. Et accutas ſagittas in linguis eoꝶ: pparans eꝗtatus: & huc illucq; diſcurrit in orbis ſalutem.
Flunios ſcindes tere. LCxXxXx. CSluuius ſcinditur terra.
uia ſuſcitauit dns arcum ſuum: ut tribubus iuramẽta redderet ꝗᷓ locutus eſt. Conſequẽter dici/
tur: fuuios ſcindes terræ. i. reges terræ: aduerſum tuũ populũ dimicãtes diuides atq; diſpges: Iux/
ta. lxx. aũt ꝗ dixerũt. Fluuius ſcindetur terra: Primu ponamus exemplũ: ut hoc quaſi gradu ad altio
ra ueniamus. Legimus in his ꝗq de mirabilibus cõfecerũt uolumiua. Et ꝗqolimpiadas grætiæ ad no
ſtrã uſq; memoriã pduxerũt: exponẽtes ꝗd in ſingulis annis noui aſcẽderit in mũdo. Qd inter cæ

tera terremotu eruperint flumma: ꝗᷓ ante nõ fueràt: & rurſum alia abſorpta ſint & peſſum ierint: qd

ſcilicet oẽs terrarũ uenæ ꝗᷓ ſicut in humano corpe ſanguinẽ:ita in ſe habeãt latentes aquas ꝗ terræ
cõcuſſionæ rõpantur: & manẽt flumina. Hoc ſi itelligamus uideamus aĩam humanã hẽre in ſe na
turaliter aquas & fluuios: & p ſecordiã noſtrã eos eſſẽe abſcõditos & nõ fluere. Cũ aũt ad pᷣdicatio/
nẽ ſermõis dei cõcuſſa fuerit: & de priori ſtatu mota:tũc erũpe qd latebat:& in refectionẽ potãtiũ
fluere. Hoc ipᷣm reor &illd ſigniſicare ĩ geneſi. Qcd fodiũtur putei a ſeruis Iſaac quos ab Habraã fa

ctos philiſti terra obruerãt: qᷓdiu uiit Habraã putei illiꝰ nõ claudutur: illo ãt mortuo & puteis ob

turatis: ſi ſerui fodiãt cõtradicut philiſti & iurgiũ eſt. Si uero ipſe ueniat l ſaac & ſodiat puteũ & ĩ/
ueniat aquã philiſtim nõ ualẽt cõtradicere: Vide Petrũ & Panlũ: & de puteis xpᷣi fluuiiſq; nõ ambi
es. Cerne oẽs apoſtolos: & iam nõ q̃ttuor flumiĩa: ſed duodecĩ fluuios ĩtelliges exire de paradiſo
Kripturakr. ſti fluui anteqꝗᷓ terra cõmoueretur latebãt. Et cũ eſſent in terræ uenis ſitiẽtibꝰpocula nõ
pᷣbebant.Poſtq uero ad aduẽtũ xpᷣi orbis. & omnis terra cõcuſſa eſt: ſubito ꝓruperũt: & nũc cõple
tum eſt:poſuerunt flumina in deſertum: & exitus aquarũ in ſitim: terrã fructiferã in ſalſuginẽ: a ma

litia habitãtiũ in ea.Poſuit deſertum in paludes aquaꝑ: c terã ſine aqua in fontes aquaꝶe: & hiĩtare

fecit ibi

us
ill
un
bi
ſo
li⸗
o/
l⸗

Suher Abbachuc. c. iii.

fecit ibi eſunẽtes & conſtituerunt ciuitatem ad habitãdum: Poſtqꝗᷓ enim dominus uenit in mundo
& cõpletum eſt illud qd dixit in euangelio:In iuditium ego ĩ mundum iſtũ ueni:utꝗ nõ uidebant
uiderẽt: & qui uidebant ceci fierent. Tunc terra iſrael de qꝗ fluuii ante manabant & irngabãt uniuer
ſum iudeæ populũ aruit: & fontes illius obturati ſunt: Vniuerſus ãt orbis qui erat deſertus &ſteriliſ
& aquas pᷣdicationis dominicæ nõ habebat: uerſus eſt in paludes aquaꝶ & quot doctores emiſſit:
tot habuit & fontes:nec ſufficit eis fontibus uidelicet atq; fluminibꝰirrigare urbes & populos: Sed
in una quaq; ꝓuintia eos qui eſuriebant & patiebantur famẽ ſermonis dei In unum populum con
grægãtes extruxerunt eccleſiam: ꝗᷓ dicitur ciuitas ad mhabitãdum: & quã lætificat: ipetus fluminis
CSEiderũt te ⁊ doluerũt mõtes:gurges aquaꝝ trãſiit:dedit abyſus vocẽ ſuã:altitudo manꝰ ſu
as leuauit Sol ⁊ luna ſteterũt in habitaculo ſuo:in luce ſagittaꝝ tuaꝝ ibũt:in ſplẽdoꝛe fulgurã/
tis haſte tue:In fremitu culcabis terrã ĩ furoꝛe obſtupefacies gẽtes:egreſſus es ĩ ſalutẽ popu
li tui:in ſalutẽ cũ xpᷣo tuo:percuſiſti caput de domo ipii denudaſti füdamẽtũ vſqʒ ad collũ.
CSemp ſolam noſtrã editionẽ poſiumus ut iuxta eã. i.iuxta hebraicum texentes conſequẽtiam lo
ci poſtea.lxx. Cõmatice p caitul diſſeramus: Viderunt te deus & doluerunt montes: excelſa ſcili-
cet regna:& ſublimes huius ſeculi poteſtates: & quadrigæ quatuor in zacharia ꝗᷓ egrediũtur de mõ
tibus aeris: Hæc te uiderũt ĩtræmuerunt & gurges aquarum trãſut: hoc eſt omnis eorum impetus
& perſecutio q̃ uexabant populum tuum: Poſtꝗᷓ te uiderũt trãſit: tunc abyſſus:hoc eſt inferi lauda/
uerunt te:Tunc etiã ſuperi ideſt angeli in plauſum ſuis manibus cõcreparũt. Vt uictorem ueluti ge
ſtu quodam & tripudio eleuatarum manuũ demõſtrarẽt: Sol tuus & luna & omnis ſplẽdor quo
prius illuxeras populo tuo: & malorum poſtea põdere uniuerſa fuerãt tenebraꝶ horrore cooper-
ta receperunt lumen ſuũ: & priſtinũ habuere fulgorem: Sagittæ tuæ & fulgurans haſta tua. i.plagæ

tuæ: & eruditio lumen tuo populo præbuerũt: Deniq; in luce ſagittarũ tuarũ & in ſplendore haſtæa

tuæ ꝗᷓ eos ad hoc corripuit ut emẽdaret ambulauit populus tuus in fremitu: Quando ergo populi
tui uindicabis iniuriã terrena regna calcabis. & omnes gẽtes admirari facies: Quia ĩgreſſus es in ſa/
lutem populi tui & ueniſti ad eos cũ chriſto tuo: Licet in hebraico ſcriptũ ſit: Egreſſus es ĩ ſalutem
populi tui cũ leſu chnſto tuo: ſiue cũ ſaluatore chriſto tuo: leſus enim ſaluator interptatur: Veniẽ/
te ãt Ieſu chriſto filio tuo pcuſſiſti antichriſtũ de domo impii: hoc eſt in hoc ſeculo: qd in malgno
poſitum eſt:ſiue p ipſũ diabolum percuſiſti: q impietatis caput eſt: & denudaſti fùdamẽtũ eius uſq;
ad collum:ideſt abſcondita eius aperta feciſti non ad breue tempus ſed in perpetuum: Hoc enim
ſignificat: Sela: ideſt ſemper. LXX. JJMD
CSigebunt te ⁊ dolebunt ſiue parturient populi.

Cνρναν zτονσσ1 quippe utrũq; ſignincat: Cõſequẽter rupta terra fluuiis manantibus: populi qui

de fluminibus biberant uidebunt deũ atq; parturient: Ex hoc enim ipſo qd uidẽt dominum ſtatim
dei uerbum cõcipiũt: & dicunt:a timore tuo domine in utero ſuſcepimus & parturiuimus & pepe
rimus: ſpiritum ſalutis tuæ faciemus ſuper terram: Beati inquit mundo corde quoniam ipſi deum
uidebunt:lſſti itaq; populi lIoti a fluminibus non iã uiderunt ſed uiſuri ſunt deũ: & cũ uiderint con
cipiẽt ut poſſint fructus parare doctrinarum: Sed quia dicũtur populi. & populoꝶ nõ eſt uidere fa/-
ciẽ dei licet in futuꝶ oſtẽdatur oratio: uidebunt & parient: Tamen iuxta tropologiam magis he/-

braicum ſequẽdum eſt: ubi dicitur: Viderunt te &peperiert montes: Montium eſt uidere deum &ι

parere filios: quos de dei concepere ſermone. .
Biſperges aquas itineris. Diuerſxæ aquæ ſũt: aliæ ſempiternæ: aliæ breues: de ſempiter
nis aquis: & ꝗᷓ fluunt de fõtibus I ſrael:Dictũ eſt fluminibus ſcinditur terra:de ſubitis & ad tempus
currẽtibus: omnes torrẽtes uadũt in mare:Taliũ enĩ aquaꝑ ſinis pditio ẽ: deus ergo omnes aquas
quæ a puerſis dogmatibus cõculcatæ ſunt diſperget: Cũ diſſipauerit cõſilia principum:& ſapien/
uam mũdi huius: Si quãdo uideris ad breue aliquã hereſim floruiſſe: & poſtea dei gratia diſſipatã:
dicito eſſe cõpletam:Diſpges aquas itineris: Poteſt autem hoc quod dicitur itineris ſubaudire dia
bolici: Vt ſit ſenſus: Aquas quas diabolus conculcauit: & ꝗᷓ multis in ſe præbuerũt iter ideſt multis
atuerunt erroribus: diuidet do minus atqʒ dipergar⸗ Vnde & cæteri interprætes furorem uolen/
tes hereticum deſcribere tranſtulerunt illuſione uel impetu aquarum traniiet: Ferutur enĩ ꝓno elo
uẽtiæ curſu & pᷣcipites: et quẽq; obuiũ & leuẽ inueneriĩt ſecum trahunt. LXX.
EBedit abyvſſus vocem ſuam:altitudinem fantaſie ſue
CAbyſus ſepe in bonam partem:ſepe in malam:interdum indifferenter accipitur in bonam par-
tem:luditia tua abyſus multa: Et abyſus abyſum inuocat & reliqua: In malam Viderũt te aquæ de
us & reliq̃: Sed & demones depᷣcãtur ne mittãtur in abyſſos:Et ĩ geneſi: Abyſſus ſupꝑ q̃ tenebre erãt
neſcio an ĩ bonã ptẽ poſſit accipi: Indifferẽter ãt ibi Ponilerapii ſũt fõtes abyſſi:& cataracte cæliap
tæ ſũt:& illd in. cxlviii.pſalmo: Dracones & oẽs abyſi ignis & grãdo &ſpũs ꝓcellaꝶ: niſi forte ex eo
qd ĩter dracones & ignẽ &gradinẽ ponit᷑ ĩ malã ptẽ trahẽdũ ſit qd neſcio utꝑ poſſit dicere ꝗ eã ui/
derit cũ cæteris lau e dñi cõcrepare.ſi igit᷑ ĩ bonã ptẽ acceperiũs abyſũ:dicamꝰ diſpſis aqs itineris
eſſimi uiderũt te ſapiẽtes tui & altitudinẽ ſciẽtiæ ꝗ́ habebat ex tuo aſpectu mutuãtes qa uiderũt te
& parturierũt montes: quicquid de te prius opinati ſunt in uocis ſuæ laudibus ꝓtulerũt: Et pulchre

Miero.liber. Secundus

opinationem fantaſiæ: altitudinem uocat iuxta Ieſum filiũ ſyrach: qui ait: Abyſſum & ſapientiam
quis mnueſtigauit. Vnde & de monte modico ideſt aſſumptione humani corporis: quam daniel
Lapidem abiciſum de monte ſine manibus: ideſt ſine opere nuptialii uocat chnſtum: Abyſus inuo
cat patrem: Alterum abyſum in uoce chataractarum ſuarum. uidelicet euãgelizantibus uerbum
uirtute multa: Vel certe abyſus nouum teſtamentum m teſtimonium montis modici: a quo uul-
neratus eſt priceps tyri: I nuocat abyſſum ueteris inſtrumenti: ut per cataractas chriſti ideſt apoſto/
lIos firmior fiat prædicatio⸗Si quis autem uoluerit: ut hoc quod dicitur: Dedit abyſſus uocẽ ſuam:
Altitudinẽ fantaſiæ in malam partem accipere: illo uretur argumento: Quod poſt diſperſas aquas

itineris: qᷓ utiq;in malã partẽ acceptæ ſunt & hoc recte in cõtrario ſentiatur: Simulq; cerne qd nõ di

xerit altitudinẽ fantaſiæ ſuæ ideſt umbræ & imaginis: Videntur eni habere altitudinẽ & ſciẽtiam
Kriprutage: ed oĩs eoꝶg altitudo ueritati cõparata fataſia eſt: & fruſtra extollet uocẽ ꝗa aqᷓ itineris
iã diſ

—

i diſpſæ ſũt: qramus in ſcripturis ſicubi fataſiã in bonã prẽ iuenire poſſumꝰ:& cũ raro uel nũꝗᷓ fue/
rit inuẽta:firmius abyſſum & fantaſiam eius in malam ptem interpᷣtabunt. LXX.
CEleuatus eſt ſol ⁊ luna ſtetit in oꝛdine ſuo.
CSimplicem iterprætationem ſequimur: ex pᷣſentibus uerbis pfectus ſolis demõſtratur & Ilunæ: qd
iuxta Eſaiam futuro ſeculo ſeptulum ſol luceat: & luna ſolis fulgeat claritate: Quia enim creatura Ii
berabitur a ſeruitute corruptionis in libertatẽ gloriæ filioꝶ: dei quæ nuc uanitati ſubiecta eſt: pro
pter eũ qui eam ſubiecit in ſpem libertatis: Cum in conſumatione mundi omnis creatura fuerit li-
berata liberabitur & ſol & luna & in ſuo ſtabunt ordine. Quod ſi uoluerimus: ſolẽ iuſtitiæ chriſtũ
accipere:in cuius pœnis ſanitas eſt: & lunam quæ huius ſolis ſplendore illuminatur: eccleſiam: non
difhcile eſt dicere qd Ilux uera & lux hominum ſplendor gloriæ dei:& ſplendor lucis eternæ eam il
luminet:quæ nunc in iſto ſeculo iuxta ꝓſpera atq; præſſuras creſcat atq; deſcreſcat. Cum autem ſol
fuerit eleuatus: Et iuxta apoſtolum exaltauerit eum deus& donauerit ei nomen ſup omne nomen
Tunc etiam eccleſia quæ in præſenti ſeculo tenere ſuum ordinem non poteſt: ad ordinem debitũ
reuertitur: & nequaq mutabitur: ſed fixo ſtabit gradu Et audiet cũ moyſe: tu ãt hic ſta mecũ. LXX.
CIn luce ſacula tua ibunt in ſplendoꝛe coruſcationis armoꝛum tuorum.
Cacula deiudeſt ſagittæ euntes atq; pergentes:nõ ad hoc mittuntur ut interimãt:ſed ut illuminẽt
Ad harum ſagittarum iaculorumq; diſtinctionem. chriſtus electũ iaculum dicitur: Per Eſaiam uo/
ciferans:Poſuit me ut iaculum electum & in pharetra ſua abſcondit me & dixit mihi: Magnum eſt
tibi hoc uocari te ſeruum meum. Hæc ſagitta plures habebit ſagittas quas mittat in uniuerſum or-
bem. Vnde & ſponſa Iacto iaculo uulnerata dicit: uulnerata charitate ego: Iuxta qd & nos poſu-

mus dicere: uulneratus caſtitate ego: uulneratus ſapiẽtia ego: Quo ſapientiæ iaculo uulnerata & rfe

Hee igitur ſagittæ ꝗᷓ mittütur in lucem: pergunt. etiam in ſplendore coruſcationis armorum eius
ideſt dei: Quicũq; enim armatus fuerit ut ſtet contra uerſutias diaboli: & accinctus armatura apo-

gina auſtri: nõ erat in ſe: & obſtupefacta plus inuenerat in uerbo ſalomonis qꝗ ei fama narrauerat:

ſtoli: Venient ad illum iacula lucis ut ad ipſum poſſit dici: Vos eſtis lux mundi: Si quis autem pec-/
cator eſt & ĩgemiſcit qd habitet in tabernaculis cedar: mittuntur ei ſagittæ potẽtis acutæ cũ carbo
nibus deſolatoriis: Vt primũ cõpungatur ſermonibus dei: & dicat uerſatus ſum in miſeria cũ infigi
tur mihi ſpina:Et poſtꝗᷓ compũctus tunc & deſolatur: ut p ſeraphin ideſt ardentem ſermonem dei

carbo mittatur: qui non ſolum labia quæ Eſaias tantum habebat immunda: ſed omnes ptes mem-

brorum eius excoquat: & ad ſolitudinem peccatoꝶ reducat. LXX.
CIn comminatione imminues terram ? in furoꝛe detrahes gentes.
CPoteſt hoc in cõſumatione mundi accipi: quãdo frequentibus bellis interfecta multitudine ra
ri homines reperiẽtur: & hi ꝗ noluerint ſk de populo dei:ſed gẽtes & ethnici pmanſerint: furore
domini deducãtur ad tartarum: Sed melius eſt ut iminutã cõminatione terra interprætemur opa
terrena. & eos qui cõſtituti in eccleſia peccatores nõ expectant ut furore domini cornpiantun: ſed
audiẽtes in fcripturis qꝗͥ ſupplitia impendeant peccatoribus: agunt pœnitẽtiã: & paulatim imminu
unt terra ſuam:ad cælũq; ꝓficiũt:Si ꝗ noſtr cõminationem domini reformidat.huic terra ĩminui
tur qui ãt perſeuerat in gentium numero:nmon uult eſſe de his quorum terra decreſcit:nec de popu
lo dei de quo dicitur uidebũt te & parturiẽt populi:iſte cũ gẽtibus detrahitur in pœnam.
CEgreſſus es in ſalutem populi tui:vt ſaluares chꝛiſtos ttuoss. D
CPrimũ uideamus quot ſint genera chriſto ꝶ: & poſtea tractabimꝰ quõ egreſſus ſit dñs in ſalutem
chriſtoꝑ ſuo &. xpi in ueteri teſtamẽto dicebãtur patriarchæ.d ꝗbꝰſcriptũ eſt ĩ pſalmis corripuit re/
ges ꝓ eis: & nolite tägere xpos meos: & in ꝓphetis nolite malignari: & in primo paralipomenõ li
bro:omnes qui de ægypto egreſſi ſunt chriſti uocantur: Chriſma quoq; in exodo ſacerdotale cõſi
citur: quo poſtea ſacerdotes in leuitico referuntur uncti: Eſt & aliud unguentum quo reges un-
. guntur: in Tegni0 quod In duo ſciditur: Si enĩ dauid ẽ & ſalomon ii. fortis manu & pacificus cor/
nu ungitur. Si uero hieu & azahel ſunt perfunduntur lenticula: uas autem fictile ſic uocatur ideſt
οο. Sedé6 Cyrus perſarum rex atq; medorum qui de captiuitate populum relaxauit.

Licet multi errent & de domino ſaluatore ſcriptũ putent: Audi p Eſaia:Hæc dicit dñs chriſto meo

cyro. cuiu.

4

M

S e — = =

dienin
ndn
inoo
Wn
d
Elun
A
dn
ginen⸗
ügt,

lunet
Neatunal
eſkepro
entli⸗
chuiſtuͤ
mmnon
Leamil
memſol
enommen
ncebiti
.

lunine
umdo/
numet
mor,
Spon
mat
Mera
Weiu
nado,
enpe⸗/
icudo
linfgt
m dei
mem⸗

inen
urote
ul 1
wul .
nmun
minn
eponn

wen
utte⸗
öli
cön
cor
ck
ut⸗
meo
nin⸗

leloãâ. 2.d.

Su⸗

er bbachuc. c üi.

tyro: cnius tenui dexteram: ut audirent corã eo gẽtes & cætera. Et ad extremũ dicitur: Tu aũt non

cognouiſti me. Quod de ſaluatore nephas eſt intelligere. Eſt unguentum ꝓpheticũ quo p̃cipitur

Heliæ: ut Heliſeum ungat in ꝓphetam: & ſuper oĩa unguẽtorum genera: eſt unguẽtum ſpiritale qd
uocatur oleum exultatiõis: quo ungitur ſaluator. Et dicitur ad eum Propterea unxit te deus deus

tuus iſrael: Participes aut eos puto: ad quos loqtur & Ioãnes: Et uos unguentũ habetis a ſancto. Et
poſt modicũ. Hæc ſcripſi uobis de iis ꝗ ſeducũt uos: & paulo poſt chriſma qd accepiſtis ab eo mãe
at in uobis. Et nõ neceſſe habetis ut aliꝗs doceat uos: ſed ipſum chriſma docebit uos de omnibus:

& ueꝑꝶ eſt: & nõ eſt mendatium:& ſicut uos docui manete in eo:Ac ne forte qui chriſma baptiſmi
perdiderunt:deſperent de chriſmate reparãdo. Scriptũ eſt in leuitico. Quod leproſus extra caſtra
piectus cum ad ſacerdotem uenerit: & epra ipſius fuerit emũdata: mittat ſibi ſacerdos oleũ in ma-
nu ſimiſtra: & intincto digito ſepties aſpergat oleum corã dño: & tan gat eodem oleo auriculã eiꝰ
qui leproſus fuerat: & dextram manum: & dextꝶ pedem: & qd remanſerit de unguento totũ mit-/

tat in caput eius. Cũq;ʒ oĩa hæc rite cõpleuerit: tunc ĩmolet holocauſtum pro eo: & ipᷣe xp̃ᷣs uocetur

dei. Volo aliquid dicere: ſed timeo ne negligẽtibus occaſionem ruinæ tribuam: Quod in ſcriptu⸗/
ris ſanctis idem hõ frequẽter unctus inueniatur. Deniq; Dauid tertio unctus eſt: Quid nos intelli-

gamus ſup eum q peccauit & iteꝶ ungitur: Sufficit. n. leproſo ut poſt primũ unguẽtum pditũ un⸗/

gatur ſecũdo:ſed ſuper eum ꝗ per dies ſingulos ꝓficit: ſemper eius augetur:& de leproſi unguento

migrat ad oleum populi atq; factoꝶ. Et de oleo populi ad oleum peruenit ſacerdotum: & a ſacer-

dotibus trãſcendit ad chriſma põtiſicis: A pontincis quoq; ad regem: a rege ad patriarchas: & a pa
triarchis pgit ad xpᷣm: & ungitur oleo exultationis. Quo ꝗ fuerit linitus unus cu deo efficitur ſpiri
tus. Et ubi pater & filius eſt:lbi ẽt ille erit: Verũ hoc raxꝶ eſt: & ſunt uota credentium. Cæteꝶ neſcio
an ſequatur affectus. Dicitur enim unxit te deus & reliqua. Hoc eſt eo oleo qd hi qui tui participes
ſunt: aut raro aut nunꝗᷓ poterũt inuenire. In ho& igitur chriſtoꝶ ſalutem egreſſus eſt deus de loco

ſuo.Sicut.n. Micheas loꝗtur. Et egredietur de loco ſuo ut ſaluet. Quia. n. ꝗ ĩdigebãt ſalutẽ ad eum
intrare noluerũt: ip̃e egreſſus eſt de maieſtare ſua & de loco ſuo: ut eos ꝗ foris erant duceret in ter-/

ram manſuetoꝶ regionemq; uiuentiũ:De qua Adam fuerat expulſus: de qua egreſſus Cham inha
bitauit in terra nath: Sciẽdum aũt ut ſupra diximus qd ubi poſuerunt. xx.plurali numero. Vt ſal-
uares criſtos tuos: ibi eſſe in hebraico Aieſſua & hmeſũach. Quod Ala traãſtulit in ſalutem cũ xpᷣo
tuo: Nõ qc deus egreſſus ſit: ut ſaluaret populum: & ſaluaret xpᷣm ſuum. Sed qc in ſalutem popu/
li uenerit cum xpo ſuo.Iuxta illud euãgelu pater in me & ego in patre. Et pater in me manens ipſe
facit opera ſua. ed & quinta editio ſimiliter traſtulit. Egreſſus es in ſalutem populi ſtui in ſalutem
cum xpo tuo. Theodotion aũt uere quaſi paup & hebionita: Sed & Symachus eiuſdem dogmatis
pauperem ſenſum ſecuti iudaice trãſtulerunt. Egreſſus es in ſalutem populi tui ut ſaluares chriſtũ

tuũ:&egreſſus ſaluare populum tuũ: ſaluare xpᷣm tuum. Rem incredibilem dicturus ſum: ſed tamẽ

uerã: Iſti ſemichriſtiani iudaice traſtulerũt. Et iudæus Agꝗla interprætatus eſt ut chriſtianus. Sexta
editio ꝓdens manifeſtiſſimæ ſacramentũ: Ita uertit ex hebreo. Egreſſus es: ut ſaluares populũ tuũ
per ieſum xpᷣm. Quod græce dicitur α αααααα TIρνααοορσοαα 10ορ ααοοονασταρ
Tp. Cui ſenſui põt illud aptari: qd egreſſus ſit pater cũ filio de templo & de cerimoniis iudæoꝶ

dicẽs: Relinquetur uobis domus ueſtra deſerta. Et Venerit ad ſalutem gentium ut ſaluaret creden

tes per ieſum chriſtum filium ſuum. LcxxX.
CMiſiſti in caput impioꝛum moꝛtem. C Non putemus de hac dici morte communi
qua oẽs moriemur. Et mortuus eſt Habraà & appoſitus eſt ad patres ſuos & ꝓphetæ: Et ipſe chri-
ſtus eſt mortuus. Sed mors miſſa eſt in iniquos: ut ꝗ prius uiuebant iniquitati: mortui peccato: ui-
uerent iuſtitiæ. Quod ꝗdem & Anna in orationeſſua ſignificat. Dñs occidit & uiuiſicat: Occidit. n.
peccato mittens in capita impiorum mortem ut uiuiſicet iuſtitiæ. Dicam aliqd audatius: Chriſtus
ad hoc uenit in mundñ: ut in capita iniquoꝶ mitteret mortem. Et ſicut ipſe peccato mortuus eſt ſe
mel:ſic & illi morerentur iniqtati: & ꝗ facti fuerãt participes mortis huius: uitæ quoq; participes fie
rent.Iuxta hebraicum aũt ubi ſcriptũ eſt. Percuſſiſti caput de domo impii. Caput ut dixi principem
mundi huius accipiamut:& domũ ipſius mundũ: oẽmq; aiam peccatoris in qua diabolus hẽbat
hoſpitiũ.Iccirco aũt pcutitur caput in domo ĩpii: ut illo pcuſſo: atq; eiecto ſiat domꝰdei:& hĩtet ibi
auſtitia & ãbulet in ea. Et hoc dignũ ẽ ſẽtire de deo: ꝗ egreſſus ẽ ĩ ſalutẽ populi ſui cũ xpᷣo ſuo: ut p/
cuſſo huiuſcemõi capite: ille fiat in nobis caput: ꝗ ẽ oĩs uiri caput eccleſiæ ſuæ. Si ꝗs ergo ĩpiꝰ ẽ ad-

—

huc ſentit domum ſllii dei dep̃cetur aduentũ ut conteratur in ſe impii caput. LXX.

CSuſcitaſti vincula vſqʒ ad collũ in finem. CE.‚Suſcitauit dñs uicula charitatis ut prio

ri honore depoſito & grauiſſimo iugo: quo pᷣmebamur abiecto: leue xpᷣi ſuſcipemus iugũ: & ĩ cur
ru illius poſiti aurigam optimũᷣ dortatsas Qnoch ꝗdẽ & Theodotion in bonã partẽ accipiens ait.
C Oꝛnaſti fundamentum vſqʒ ad collum. C Quinta editio.
CBenudaſti ſine euacuaſti fundamentum vſqʒ ad collum ſela ideſt ſemper.

ℳ a

CQuia.n. fundamentum xpi qc erat in aĩia ſinguloꝶ: alloſili terra obruerãt: egeritur congeſta hu-

mus: & nudatur optimum fundamentum: & ornatur: ut qd latebat appareat & ſuam recipiat clari-/

7

.

Miero.liber. Secundus

tatem: & hoc fit in ſempitemum: Quod hebraicæ dicitur ſela. Simulq; còſidera quod ipſi. lxx. rerũ
neceſſitate cõpulſi:qui ſemper ſela interprætabantur diapſalma: nunc tranſtulerint in finem.
¶ IMaledixiſti ſceptris eins capiti bellatoꝝ eius:veniẽtibꝰvt turbo ad diſpgendũ me.Exulta/
tio eoꝝ ſicut eius ꝗ deuoꝛat pauperẽ in abſcõdito:viã feciſti in mari egꝗs tuis in luto aquaꝝ mul
tax. Audiui ? aturbatꝰ ẽ vẽter meꝰ ad vocẽ atremuerũt labia mea.Ingrediat᷑ putredo in oſſibꝰ
meis:⁊ ſubter mne ſcateat:vt regeſca in die tribulatiõis mee:Et aſcẽda ad populũ accictũ nr̃uʒ.
CEt nunc tm̃ hebraicũ ut ſeparatim de editiõe. Ixx. diſſeramus multũ.n. ab oĩum trãſlatiõe diſcor/-
dat. Maledixiſti inquit ſceptris ideſt regnis eius: Haud dubium ꝗn impii: de quo ſupra dixerat. Per
cuſiiſti caput de domo impii: denudaſti fundamentũ uſq; ad collũ. Intelligimus autẽ impium uel
Nabuchodonoſor uel oẽm aduerſarium populi dei. Et nõ ſolum ſceptris eius ſed ẽt capiti bellato
rum: quod percuſſerãt: qui uenerãt ut turbo: ut diſpergerent me: ideſt ut uerterent Iſtael: & in diuer
ſum captiuum deducerent. Ita aut exultabunt deuorãtes pauperem: & ſubiectũ ſibi iſtael: quaſi hoc
in abſcõdito fecerint ut nos ignorãtes deuorarẽt: Veniſti itaq; ad præliũ pro populo tuo: & quadri
gas tuas iĩmittens in aquas: hoc eſt in gẽtes multas: feciſti eis uiam in luto aquaꝑ multarũ.i. ut con
culces eos & quaſi lutum equoꝑꝶ tuoꝶ & curruum ungula & rota cõteras. Quod autem ſequitur.
Audiui & cõturbatus eſt uenter meus ad uocem: ut ſupaudiatur tuam: cõtremuerunt labia meaiIn
grediatur putredo iĩn oſſibus meis & ſubter me ſcateat. Vt reqeſcam in die tribulationis & aſcendã
à4 populum accinctũ noſtrum: Hic ſenſus eſt. Nunc libenter oẽs patimur anguſtias: & ad cõmina
tionem tuam totis uiſceribus cõtremiſcimus. Nũuc tremũt labia mea: & pauor mentis trepidæ in
ore ſignatur. & nõ ſolum iſtud: ſed etiam aliud expecto & ultro deſidero: ingrediatur putredo in
oulſſibus meis & ſubter me ſcateat. Hoc eſt libenter patior qd paſſus eſt Iob: Nò ſolum carnes meas:
ſegd medulas quoq; oſſium cupio tabefieri: & ſtratum meũ putredine corporis & innumeris ſcate-/
re uermibus. Vt poſtq̃ hic pro peccatis meis hæc ſuſtiuero reqeſcã in die amara:in die tribulatõis:
in die neceſſitatis & anguſtiæ: & aſcendã ad populũ accinctũ noſtrum: Fortem uidelicet bellatorẽ
atq; pugnacẽ. Et pulchre aſcendã: Ad accictum.n. populum ſemp aſcenditur. Elegãterq; noſtrum.
Qui enim tribulatus eſt & præſſuras libẽter ſuſtinuit: pñtibus malis futura pᷣmia cõpenſauit. No/
ſtrum audacter loquitur: ut iuxta Habraã Iſaac & Iacob: & ipſe dormiat in ſenectute bona plenꝰdie
rum: & apponatur ad patres ſuos. Quod ſi ꝗs dixerit. Ecce in hiſtoriæ expoſitõe: dum neſcis allego
riã clauſus es retibus: & tropologiam hiſtoriæ miſcuiſti. Audiat non ſemp metaphoram hiſtoriæ
allegoriam ſonare: ꝗa frequenter hiſtoria ipſa methaphorice texitur: & ſub imagine mulieris uel
unius uiri de toto populo pᷣdicatur: Et nüc ergo poſſumus dicere ex perſona populi: libenter in ca
ptiuitate ſum æquo aio anguſtias ſuſtineo: & grauiſſimo babylonioꝶ pᷣmor iugo:Et qeqd ultimæ
duræ neceſſitatis eſt gaudẽs patiar tm̃: ut eo tpe requieſcã quo maledicis ſceptris impii: & equi
tui calcabunt lutum aquaꝑꝶ multaꝑ: ut poſtea cum ſanctis tuis z orobabel & Ieſu filio Ioſedech:

Eſdra ſacerdote:& neemia in terra repromiſſionis reuertar. Haucuſq; ne oĩno pᷣtermittere hiſtoriã

uigderemur quodãmodo uim fecimus intellectui. Et in captiuitatem traximus ſententias non ſe-
quentes. Nunc ad. Ixx.tranſlatores: & ad expoſitiõem tropologicam reuertamur. LXX.
C¶Biuiſiſti in ſtupoꝛe capita potentiim. CSicut eccleſiæ & omnis uiri chriſtus eſt caput:
Ita cunctorum demonum qui in hoc ſeculo debachantur caput eſt belzebub princeps demonio-
rum: & ſingulæ eorum turmæ habent capita & principes ſuos. Verbi gratia ſpiritus fornicatiõum
habent præpoſitum ſuum: ſpiritus auaritiæ habent à⁵ννa: ſpiritus uanægloriæ: ſpiritusmen
datii: ſpiritus infidelitatis habent præſides malitiæ ſuæ: Deus itaq; clementiſſimus ꝗ miſſerat in ca
pita iniquorum mortem: qui ſuſcitauerat uincula uſq; ad collum: in finem diuidit etiam capita po
tvᷣẽtium in ſtupore: ut primum principes ſeparet a ſubiectis & quaſi corpus decollet a capite. Et ubi
caput peſſimum fuerat ibi caput optimum reponatur. Ponamus exemplum ut quod dicimus
manifeſtius fiat. Quando tyrannus detruncatur. Imagines quoq; eius deponuntur &ſtatuæ: & uul
tu tantummodo commutato ablatoq;ʒ capite:eius facies qui uicerit ſuperponitur: ut manente cor
pore:capitibuſq; præciſis caput aliud commutetur. Hoc mihi intelligere libet de hereticorum cõ/-
ciliabulis: quod capitibus hereſeon a cæteris populis ſeparatis: in loco eorum caput eſſe chriſtus in
cCipiat.Simulqʒ conſidera ſcripturæ ſanctæ ſigniſicantiam quod non dixerit præcidiſti uel ſuccidi/-
ſti capita potentium: ſed diuiſiſti:quod enim diuiditur non tam amputatur & perditur ꝗᷓ ſeparatur
in partes: Vt quomodo in fabricatione turris: ligua quæ male unita fuerat ſeparata eſt: & peſſimũ
fcœdus utili diuiſione cõciſſum:ſic & capita hæc quæ cum corporibus: ſiue inter ſe uidebãtur habe/
re cõſenſum(Plura enim hereticorum capita ſunt: quæ cum diuerſos oculos habeãt: tamen in una
ut ita dicam lingua blaſphemiæ aduerſum eccleſiam latrãt) diuiderẽtur in partes: & a deceptis cor
poribus ſeparata ab uno capite locum facerent. Poſſumus hoc uerſiculo uti. Si quando reges & du
ces eorum chriſtianum uiderimus ſanguinem fundere: & poſtea ultionem domini cõſecutã. Qcd
dudũ in Iuliano: & ante e in Maximiano: & ſupra in Valeriano: Decio:Domitiano: Nerone pſpe
ximus: & dicere ad dſim cũ exultatiõe & oratione in cantico. Diuiſiſti in ſtupore capita potentium
hoc ẽ in ſtupore credẽtiũ: uelin ſtupore cũctarum nationũ qꝗ eos nõ putabãt tã eito poſſe cõcidere
Dum adhuc

Super Abbachuc.c.iii.

. dü Dum adhuc eſſem puer: & ĩ gramatici ludo exercerer: dſq; urbes uictimaru ſanguine polluerẽtur:
nle⸗ ac ſubito in i. pſo perſecutionis ardore iuliani nuntiatus eſſet iteritus: eleg ter unus de ethnicis: quõ
v inꝗt chriſtiani dicunt deũ ſuum eſſe patientẽ & ρτkοv nihil iracudius: nihil hoc furore præ/-
ſn. ſentius: ne modico qdem ſpatio indi gnationẽ ſua differe potuit:hoc ille iudaizans dixerit. Cæteꝶ
iin Eeecclelia chriſti cum exultatione cãtauit: diuiſiſti in ſtupore capita potentium. Loquar & ego aliquid
huic ſimile: diuide dñe in ſtupore omniũ: Achab: & lezabel:interfecerunt naboth: & tulerunt uineã

N eius: & ortũᷣ ſua fecerunt luxuriæ: Inueniatur ahꝗs ſeruus tuus abdias: ꝗ paſcat pauperem tuũ: atq;
unn mẽdicum: fornicariæ ſanguis detur canibus: Achab ĩpius & auarus iaculo dñi trucidetur. LXX.
N CKEõmouebuntur in ca aperient frenos ſuos ſicut cõmedens pauperem in:abſconſo. .
nänr C Capita cũ abſciſa fuerint a corporibus ſuis & diuiſa: non aliter mii in ſtupore quod grecæ dicitur
i EKGO Tαε1 Vnde ſecundum eam declinatur & dicitur: hoc eſt in eam aperient etiam frenos ſuos.
1 ſiue eorum: utrunq; enim intelligi poteſt: Vt illud iperiũ quo prius dominabãtur in ſubiectos ſiue
it⸗ l corporibꝰ: relaxãtes dẽt locum meliori eꝗti & meliori aurigæ: Et hoc faciãt quaſi cõmedentes pau
han ers in abſcõdito nõ habentes libertatẽ: nec ciborum aliquã habũdantiam: ſed eſcas modicas: qui

A us ueſcẽtes abſconditæ nullum uellẽt uidere quod faciant: Poteſt aliter interprætari: Capita cũ di
maln uiſa fuerint in ſtupore quaſi a cætero corpe decolata: aperient os ſuum quod quaſi chamo cõdem
Ali nationis fuerat infrenatũ & in ſimilitudinem ueſcentium illiſis in ſe dentibus concrepabunt: uolẽ/
dotnn na rurſum cõmedere ſed uim deuorãdi nõ habẽtia: Intellige: quõ poſt aduentum chniſti capita de/-
diͤr u monum a nationibus quæ ſibi prius ſubiectæ fuerãt ſeparata: uellent rurſum antiquã exercere po-/
Wedoin tentiam. Sed quia amputata ſunt a corporibus plenam ueſcẽdi nõ habeàt libertatem: comedũt q̃ſi .
vmen pauperes: & nõ ſolũ pauperes ſũt: ſed pauperes in abſcõdito: Paupes qꝗa priſtinas diuitias pdiderũt
ſar Cõmedunt abſcõdite:qa ſemp ſedent in iſidiis ut in occultis interficiãt innocentẽ. Hæc capita eoſ
nn dem hũt dentes quos & ſagittas: & ꝗquis ante dixerit ſup ſydera cæli aſcendã: ponam in excelſum
luot⸗ nidum meum: & uniuerſum orbẽ q̃ſi ouũ cõtinebo in manu mea. Tñᷣ detrahẽtur de ſublimibus: &
ſtwun. peerdẽtia ſuppellectilem priſtinã: oẽmq; ſubſtãtiã domus ſuæ uix qſi paupes clã comedere & mor-/
,No⸗ dere tẽtabãt. Scio multù hebraicũ ab his quæ dicta ſunt diſcrepare: ſed facere quid poſſum cui ſe/
ndie mel ꝓpoſitum eſt idipſum hebraicum & uulgatas in toto orbe ſcripturas interprætari. LXX.
llego CEt ſuperduxiſti in mari equos tuos cõturbantes aquas multas.
tOnErx CPoſtq̃ miſerat deus in capita iniquoꝶ mortem & cõciderat capita potẽtium in ſtupore & cõfre/
ns vel gerat ea in mari(Scriptũ eſt enim in pſalmis: Iu cõfregiſti capita dracomis) principibus interfectis
t ina Et uicto forti uenitur ad domũ eius: ut uniuerſa illius uaſa diripiãtur. Vaſa autem & domũ fortis &
lime ſuppellectilem principis: quid aliud poſſumus ĩterprætari niſi mare huius ſeculi in quo habitat dra
Legui cCco. Superinducit etg deus ægregios æquos & aurigas præcipuos: æquos ſuos angelos uidelicet
lech ſublimeſq; uirtutes ſuper mare huius ſeculiut turbent aquas multas: lemonia & cõtrarias poteſta
ſtoni des⸗Quod ſiuoluerimus de aduentu xpi interprætari: Iuxta ill quod in Apochalypſi ſcribitur: q
onſe⸗ ſermo dei ſedeat in æquo albo: & oĩs exercitus in æquis albis ſequãtur eum: Videbimus quõ xps
. aſcenderit in apoſtolis ſuis dicens eis. Ecce ego uobiſcum ſum oĩibus diebus uſq; ad cõſumationẽ
nput ſeculi. Et euntes ite baptizate oẽs gentes & reliqua. Et poſtea cõſcẽderit in uno æquo candido quẽ
mio⸗ aliũ nõ puto eſſe niſi apoſtolum Paulũ:ſuper quẽ equitans oẽm orbem circuierat. Aſcẽdit autẽ ſer
um mo dei in equis ſuis ut turbarẽtur aquæ multæ: hoc eſt uel populi multi: q ante in man erant: &a
men dracone tenebãtur obnoxii: lata enim & ſpatioſa uia eſt quæ ducit ad mortem: & turbarentur pri-
mum errorem priſtinum deſerẽtes. Deinde conturbati uenientem æquitem ſuſciperent: uel certe
nc de ꝗbus ſupra diximus demonum caterua nequaqᷓ ita dominarentur in mari: ſed turbati cederent
n & equitis præliantis uulnera formidarent: Atq; utinam & in me aſcendat uerbum dei: & per lãceã
tui oris mei interficiat eũ qui regnat in aquis multis: ut ad regis interitum aquæ quæ illis ſubiectæ fue
wun rãt cõturbatæ præbeãt colla æquiti meo: & redacti in unã quadrigam efficiamur domimi cherubi
u cc interprætatur ſciẽtiæ multitudo. Nunꝗᷓ enim auriga ſic cõpoſitus: & ſic fertur ornatus: ut in his
ean quæ ſciẽtiæ multitudini & hahenis inter ſe ſapientiæ copulantur. LxxX.
ib⸗ CCuſtodiui:extimuit venter meus a voce oꝛationis labioꝛum meoꝛuʒ:⁊ ingreſſus eſt tremoꝛ
un in oſſa mea ⁊ ſubter me conturbata eſt foꝛtitudo mea.
d CSiue ut alibi ſcriptũ reperimus ειιαο60οοqd nos poſſumꝰ dicere habitudo mea: diuerſa quippe
n exẽplaria reperiũtur. pñt aüt hæc & ex perſona ꝓphetæ dici ſupioribus cohærẽtia: qaa miſiſti o de
lni in capita iniquoꝶ mortẽ: & ſuſcitaſti uincula uſq; ad collũ: & diuiſiſti in ſtupore capita potẽtiũ: &
6 induxiſti in mare equos tuos turbãtes aquas multas. Propterea ego oĩ cuſtodia ſeruaui cor meũ:
un & cõtremuerũt uiſcera mea: & tota mea uel fortitudo uel habitudo turbata ẽ: ne ſimilia ſuſtinerẽ:
c põt quoq; & quaſi ſuũ hẽre prĩcipiũ narrãte ꝓpheta timorẽ ſuũ & quõ formidaret ne peccaret in
in aliquo: & ad uocẽ oratiõis labioꝶ ſuoꝶ cõmonitus tm̃ timuerit deũ: ut ĩgreſſus ſit tremor in oſſa
t eius: & ſub excelſa manu dñi poſitus oĩ aĩæ ſuæ fortitudine uel habitu cõturbarus ſit. Quod aũut ait
he Ingreſſus eſt tremor in oſſa mea ep paviK&σOι Sεοο. Accipiendů ut uideamus magni tudinẽ umo
m na dei: penetrãtes uniuerſitatẽ aĩæ: & totũ hoĩem cõmouẽtes ne ꝗcq́ faceret qd diſpliceret deo. Et

ete
ue
—

Miero.liber. Secundus

qa allegorice iuxta mẽbra corpis:aĩiæ quoq; m Ebra ſcriptura cõmemorat:uentrẽ pauentẽ eã uir/
tutem accipiamus aĩæ: ꝗ ſpiritales cibos recipit: & labia ꝗbꝰ ſecũ mens loꝗtur: & oſſa robuſta & ſo
lita dogmata: qbus tota aiæ cõpago ſolidatur: Hæc a me breuiter dicta ſunt. Si quis autem his ſa-
gatiora & ueriora repererit illi magis explanationi præbe conſenſum.

2 „

CRequieſcam in die tribulationis meèe vt aſcendam ad populum peregrinationis me.
CQuia omni cuſtodia ſeruaui cor meũ: & extimuit uenter meus a uoce orationis labioꝶ meorũ:
& ingreſſus eſt tremor in oſſa mea:& ſubter cõturbata eſt fortitudo uel habitudo mea: & pp tantã
cuſtodiã a peccatis alienus effectus ſum. I ccirco nũc cõſidẽter dico: reqeſcam in die tribulationis
& aſcendã ad populũ pegrinatiõis meæ: Ideſt ꝗa eque: ut ego in hoc mũdo pegrinatus eſt: Aſcẽ/

dam aut deorſum poſitus: & quaſi de ualle ad ſublimiora mitens tota auiditate cõtẽdàmt tpe quo

cæteri in tribulatiòe ſũt & anguſtia: mihi cura ſit de aſcẽſu: quõ cũ populo pegrinatiõis meæ reqꝗeſ
cã in altioribus. Diem aũut tribulatiõis puto conſumationem eſſe mũdi. De quo & Eſaias ait. Dies
dñi inſanabilis furoris & iræ ponere orbem terræ uniuerſum in deſertum: & peccatores perdere.
C¶ Ficus enim nõ floꝛebit:⁊ nõ erit germen in vineis: MMentientur opus oliue:⁊ arua nõ afferẽt
cibum. Abſcidetur de ouili pecus ⁊ non erit armentum in pꝛeſepibus. LxXxX.

C Quia ficus non afferet fructum:⁊ non erunt germina in vineis:mẽtientur opus oliue:⁊ cam/

pi non facient eſcas:defecerunt eo qð cõmederent oues:⁊ non ſunt boues in preſepibus.
CIuxta hebraicũ in quo ſupra diximus: ingrediatur putredo in oſſibus meis: & ſubtus me ſcateat
in die tribulationis: ut aſcendã ad populũ accinctũ meu. Itaq; quæ pᷣceſſerunt copulabũtur ſequen
tibus. Ideo tribulationẽ ad præſens uolui ſuſtinete. Et poſtea ad populũ fortem aſcẽdere: ꝗqa ueni
et dies tribulatiõis & neceſſitatis: & cæteris in anguſtia cõſtitutis ego in tua maieſtate lætabor. Fi-
cus enim nõ florebit & nõ erit germen in uineis: mẽtientur opus oliuæ: & arua nõ afferent cibum
&& cætera. Quæ ꝗa nõ multum diſtãt a. lxx. cũ interprætatiõe eoꝶ pariter diſſeramus. Cũ uenerit di
es tribulatiõis & ego aſcẽdero ad populũ ꝗ mecum aliqũ pegrinatus eſt: Vel certe cũ uenerit dies
euerſionis iudaicæ: & populi prioris: & derelicta fuerit ſion ſicut tabernaculũ in uinea: & ſicut caſu/
la in cucumerario: & ſicut ciuitas ꝗᷓ expugnatur. Ego ꝗ de pereunte electus ſum populo: De quo di
ctum eſt.Niſi dñs reliꝗſſet nobis ſemen quaſi ſodoma fuiſſemus: & quaſi gomorra ſimiles eſſemus
Copulabo me diſcipulis xp̃ᷣi. Quos ꝗa in monte docet turbis & debilibus deorſum relictis: ego ad
montana cõſcendã. Ficus enim nõ dedit fructũ ad quã uenit in euãgelio eſuriens dñs: & nõ inue/
nit in ea poma: & maledixit ei dicẽs: Nõ afferes fructũ uſq; in ſeculũ. Et diligẽter cõſidera ꝗd dixe/

rit:Nõ afferes fructũ in ſeculũ:nõ ait uſq; in ſecula ſeculoꝶ: Sed cum ſecundũ iſtud ptrãſierit & in/

trauerit plenitudo gẽtium: tunc ẽt hæc ficus afferet fructus ſuos: & oĩs iſrael ſaluabitur: Hæc eſt ficꝰ
ad quã tertio uenit paterfamilias: & quaſi nõ facientẽ fructus uult ſubuertere: ꝓ qua agricola cui cõ
miſſa fuerat depcatur: ut det ei ſpatiũ: & dicit dñe dimitte eã & iſtũ adhuc annũ donec fodiã circa
eã: mittã ſtercus:& ſiqdem fecerit fructũ:ſin aũt tũc ſuccides eã. Agricola iſte uel Gabriel eſt: uel
Michael cui cõmiſſus ẽ populus iudæoꝶ ꝗ dñm depcatur in paſſione & dicit: Dñne da ei ſpatiũ pœ
mitẽtiæ: & noli eos ſubuertere: & ſi ꝗqdẽ fecerint fructũ: ſin aũt tunc ſubuertes eos. Si fecerint inquit
fructũ: nõ dixit ꝗd ſuſtinerent: neq; dixit ſi fecerint fructũ pmanebũt & erunt: ſi fecerint fructũ ſuſ-
pẽſa ſnĩa eſt: ut ſubaudiatur trãſſeres eos in eccleſià gẽtium: & in alteram uineã trãſplãtabis. Venit
dñs tertio & nõ ĩuenit in eis fructum:Dedit primũ legem pꝑ Moyſen. Secũdo locutꝰeſt ꝑ ꝓphetas:
Tertio ipſe deſcẽdit. Et poſt paſſionẽ dat pnĩam. xliii.anis. Quia nõ fecerũt fructũ. Quarto ſubuerſi
ſunt. Quod tñᷣ noſtræ intelligẽtiæ dereliꝗtur. In parabola. n. nõ ſcribitur: qd poſtea fecerit pater fa
milias. Sed qd tm̃ agricola depcatus ſit: ex qua aiaduertimus eos ꝗ de hac fico fecerit fructus ad po
pulũ gẽtium eſſe traſlatos: Ad quẽ aſcendit & ꝓpheta dicẽs:Reꝗeſcam in die tribulatiõis ut aſcen
dam ad populũ pegrinatiõis meæ. Eos aùt ꝗ nõ fecerint fructus & pmãũſerint in duritia ſua eẽ ſub
uerſos.Hoc ipſum ſignificat & Ioãnis uox in euãgelio.Ecce ſecuris ad radices arborum poſita eſt.
Ois arbor ꝗ nõ fecerit fructũ excidetur & in ignẽ mittetur. Diximus de fico mõſtrãtes eã eſſe popu
lum iudæoꝑꝶ. Dicamus & de uinea: qd ꝗdẽ facile ĩtelligit ꝗ Eſaiam legerit: uinea facta es dilecto in
cornu:in loco uberi: Et poſtea: Et expectaui ut faceret fructũ: fecit aũt ſpinas: & nõ iuditium ſed cla
morẽ: Et ĩ Hieremia. Ego auũt plãtaui te uineã fructiferã totã uerã: quõ uerſa es in amaritudinem ui
tis alienæ. Et manifeſtiꝰ in pſalmis: Vineã de ægypto trãſtuliſti:eieciſti gẽtes & plãtaſti eã.Hæc igi
tur uinea ad quã paterfamilias ſepe miſerat ſeruos ut accipet de ea uinũ qd lætificat cor ho ĩs. Quia
uerſa eſt in amaritudinẽ: Et nouiſſimæ ẽt patriſfamiliæ filiũ auſa eſt ĩterficere:nõ uuas faciẽs ſed ſpi
nas. Et nõ iuditiũ ſed clamoré: Crucifige crucifige eü. Et nõ habẽus regẽ niſi Cæſarẽ. Propterea ex/
termiauit illã ap de ſilua: & ſingularis ferus depaſtus ẽ eã. Oliuã quoq; populũ ſynagogæ liꝗdo cõ
probauit. Qui in apoſtolo fractos oliuæ ramos legeret: & nos de oleaſtro ĩſertos: ut in ramis itelli/
gãus multitudinẽ iudaicã fuiſſe ſucciſã: in radicibapoſtoloꝑꝶ electionẽ eẽ ſeruatã. In ꝗbenos ĩſerti
mãebimꝰſi fecerius fructũ: & dicet᷑ d nobis:Filii tui ſicut nouellæ oliuaꝶ ĩ circuitu mẽſæ tuæ. Multi
putãt ficũ & uĩeã & oliuã ĩ myſterio accipi tinitatis. Qd ficus ꝓpter pomoꝶ dulcedinẽ ſpirit ſctũs
itelligat᷑: Viea ipᷣe dũs ieſus xps.q dicit ĩ euãgelio.Ego ſum uitis:oliua aũt deꝰpater oĩpotẽs a quo

Her. 2.d.

lche⸗
tain
acic
hi dte
Ackeel

1 1
ntinoak

l⸗ Ul

ud

gi

Super Abbachuc. c.iii.

cuctailluminẽêtur: & de quo egrediatur lux: & ad quẽ poſſumus dicere: Oliua in lumine tuo uide/
bimus lumen.i. in filio uidebimus ſpiritũ fanctũ. Ad has fructuoſas arbores & uberrim uineã ue-
niut in fructuoſa ligna in udicũ libro: & rogãt ut regnet ſuper ſe: ſed nũꝗ ſuper ligna ſiluaß ꝗ de-
bentur incendio:regnat oliua:ficus: & uinea:ſed magis imperat eis ramnus plena ſentibus: & eri-
tio ſimilis: qui habitant in babylone: & ſemper uerſatur in foueis. Quæ arbuſcula nõ ſolun ſpinas
habet ſed & ignem: uulnerãs & cõburens ꝗqcqd attigerit. Deniq; egreſſus eſt ignis & cõſi umpfit li/
gna ſiluarum: Vt aut ſcias ſecũdum ſupiorem intelſigentia in qua de ſynagoga dictũ acci pias. Fi-
cus nõ faciet fructũ: & nõ ert genimina in uineis. Nõ de fructibns dici: ſed de operibus bonis. In
oliua manifeſte enigma aperitur & dicitur. Mentientur opus oliuæ. Fructus. n. quos afferre debue
rãt in opibus demõſtrãtur: Mentiẽturaũt opus oliuæ: Aliud ꝓmittẽtis & aliud faciẽtis. Dicẽtes ad
Moyſen:Oĩa quæcũq; dixerit dũs faciemus: & nolẽtes in eũ credere qui a Moyſe prædicatus eſt.
Campi quoq; nõ facient fiuctum. Cõſidera qd hieruſalem quæ quondam ſita erat in montibus: Et
montes in circuitu eius. Et fundamẽta eius in mõtibus ſanctis: Nuũc humilis appellatur atq; caãpe/
ſtris: quæ nõ ſolum hoĩes. i. rationabilia nõ alit aialia: ſed nec pecora qdem & boues: De quibꝰ &
Salomon loꝗtur in ꝓuerbiis. Adhibe curã hiis ꝗ in campo ſũt regionibus: & attonde herbam &
cõgrega fœnum: & habeas oues ad ueſcendũ: Boues quoq; nõ erũut in pᷣſepibus.qa ubi plena ſumt
præſepia manifeſta eſt fortitudo bouis. Bos operarius eſt: Bos dñi ſuſtẽtans iugum: Bos in cuiꝰ ue
ſtigiũ ꝗ ſeruauerit beatus eſt: Oĩa hæc auferẽtes a populo: qa iniq; egit in deum creatorem ſuum.
Qod ſi uolueris diem tribulatiõis diem cũſumatiòis accipe: ad eos referes oĩa ꝗ dicent ſe eſſe de
eccleſia & nõ hũt opa iuſtitiæ. Et ficus & uinea & oliua myſteriũ trinitatis: non afferũt in eis fructũ
ſuũ: nõ ſolũ frumẽta & eſcas rönabiliũ:ſed nec cibũ qdẽ hñt in cãpis ſuis pecorum & iumento/
rum: & præſepia eorum uacua ſunt: & ꝓ excelſis montibus in planis humilibuſq; uerſantur.
CEgo aũt in dno gaudebo:⁊ exultabo in deo ieſu meo:Beus dũs foꝛtitudo mea ⁊ ponet pedes
meos quaſi ceruoꝝ. Et ſuꝑ excelſa mea deducet me victoꝛ in pſalmis canentem. LXX.
Ego aiũt in dño exultabo:gaudebo ſuꝑ deo ſalutari meo:Sũs deus foꝛtitudo mea:ponet pe/
des meos in conſumationem:⁊ ſuper excelſa imponet vt vincam in cantico eius.
CEFicus & uinea & oliua iuxta qd expoſui:nõ faciẽt fructũ ſuum. Et iudæoꝶ agris nõ afferentibus
cibos. Abſciſis quoq; de ouili pecoribus & armento de pᷣſepibus: Poſtꝗ audierũt a dno: Relinquæ
tur uobis domus ueſtra deſerta:Populo etiam captiuitati tradito & in toto orbe diſperſo. Prophe
ta de populo iudæorum qui interprætatur amplexatio eo quod amauerit dominum: &adhæſerit
ei: illiq; ſe iunxerit ex perſona apoſtolorum & populi credentis in chriſto loquitur.
Ego vero in domino gaudebo ⁊ exultabo in domino ieſu meo.

Pro quo. xx.trãſtulerunt ſaluatore meo.Id ipſum & Gabriele interprætante: Et uocabitur leſus:

ipſe enim ſaluabit populũ ſuũ. Deus dñs fortitudo mea. Nullam. n. aliam niſi in xpᷣo habeo uirtu-
tem: & cũctas legis iuſtitias ꝗſquilias cũputabo. Et ponet pedes meos quaſi cerui: ut calcẽ ſup aſpi
dem & baſilicum: & quaſi puer paruulus mittã manũ in foramen: & extrahã ſerpẽtem ludamq; de
colubro: Similis. n. eſt fratruelis meus capreæ: aut hinnulo ceruoꝑ. Et qa ipe eſt ceruꝰ: mihi quoq;
donauit ut ceruus eſſem ſublimis cornibus:findens ungulis: cibos ruminãs: & ad odorem meum
ſerpẽtes fugans:De quo dicitur in.xyii.pſalmo. Qui pfecit pedes meos tanqꝗᷓ ceruoꝑꝶ & ſup excelſa
ponet me.Et in. xxyvii. Vox dñi perficiẽtis ceruos. Ponet ergo pedes meos inter cæteros ceruos ſu-
Os: & ad cæleſtia pducet me: ut inter angelos canam gloriã dnᷣi: & ſuꝑ terrã pacẽ hoĩbus bone uo/
luntatis annuntiẽ. Canã aũt uictoriã eius & triũphum & tropheũ crucis: Hoc iuxta hebraicum: &
unã edictionẽ: ad tpᷣs iudaice euerſiõis: & ad aduentũ dñi cũcta referamus. Si aũt uoluerimꝰ de cõ
ſumatione mũdi accipe:ſic exponendũ eſt: quõ in exodo qñ pcuſſa eſt ægyptus. Et pcuſſit deus ui
neas eoꝑꝶ: & ficus eoꝑꝶ: & occidit primitiua hoĩium: & iumẽtorũ in grãdine: & ægyptias fiuges bru
cus locuſtaq; cõſumpſit:ficus in ægypto nõ attulit fructũ: nec erãt genimina in uineis eoꝶ mẽtie/
bãturſicubi cũ poterãt repire in ægypro)opus oliuæ: & campi eoꝶ nõ dabãt eſcas: & deficiebant
æo qd nõ haberẽt cibos pecora eoꝑꝶ: & nõ erãt boues in pᷣſepibus. Populus aũut iſrael exultabat in
dñũo & gaudebat in deo ſalutari ſuo.Sic in cõſumatione mũdi qñ multiplicata iniꝗtate refrixerit
charitas: & ficꝰ nõ attulerit fructus: & uineæ nõ haberent uuas: & mẽtitum fuerit opus oliuæ: & cã/-
pi nõ germinauerint cibos & cætera qᷓ ſecũtur. Tũc ꝗcũq; iuſtus & electione dei dignus fuerit inuẽ

tus: loꝗ tur exultãs. Ego aut in dño exultabo gaudebo in deo ſalutari meo. Donmiius deꝰfortitudo

mea.Et quaſi poſitus a deo ſup cõſumatiõe ſeculi: ut poſtea ad ſupꝑiora cõſcẽdat & a deo educatur
ad ſũmũ dicit: & ponet pedes meos in cõſumationẽ ſup excelſa ĩponet me:ut cũ νρoρνοo5¼⁊7́ In Ie-
ſu ꝗ primus in agone ſupauit pᷣmium fuerit cãtibus poſitũ.E go uĩcã carm ĩe eius: & man us meæ
cõponãt citharà & pſalteriũ: & oẽ organoꝶ genus:ſcribãq; panægyricũ triüphãti: & ꝗ in prĩcipio
locutus ſum:Vſq; quo clamabo & nò exaudies? uociferabor ad te uim patiens:& nõ ſaluabis? Et
de iuſtitia eius iuditioq; cauſatus ſum:Poſtea laudabo equitatem eius: & cantores cæteros meo

carmine ſuperabo.
FINIT LIBER SECVNDVS SVPER ABBACHVC AD CROMACHIVM

Erologus in librũ ſuper Sophoniã

INCIPIT PRAEFATIO DIVI HIERONYMI IN ExPLANATIONEM’SVPER SOPHO

NIAM PROPHETAM AD PAVLAM ET EVSIOCGIVM.

Nteqᷓ Sophoniam aggrediar qui nũc eſt in ordine.xii. ꝓphetaꝶ:reſpõ
dendum uidetur his qui me irridẽdum eſtimãt: quod obmiſis uiris
ad uos ſcribam: O Paula & Euſtochium. Qui ſi ſcirẽt Oldam uiris ta/
ccentibus ꝓphetaſſe. Et delborã iudicem pariter & ꝓphetẽ: hoſtes iſra/-
el barach timẽte ſuperaſſe. Et Iudith & Heſter in typo eccleſiæ: & occi/-
diſſe aduerſarios: & perituꝶ iſrael de piculo liberaſſe: Nũꝗᷓ poſt tergũ
meũ manum curuarent in ciconiã. Taceo de Anna & Eliſabeth & cæ/
teris ſanctis mulieribus: quaꝑ uelut ſyderũ igniculos: claꝶ Mariæ lu/
men abſcondit. Ad gentiles fœminas ueniam: Vt & apud ſeculi philo
ſophos uideãt aiaꝶ differẽtias qᷓri ſolere: non corpoꝶ: Plato inducit
aſpaſiã diſputãtẽ: Sapho cũ Pidaro ſcribitur: & Alcæo themiſta ĩter ſa

isẽtiſſimos grætie philoſophatur: Corneliã Gracchoꝑ: ideſt ueſtrã: to

apud cõſulares uiros & in achademia plauſus excitare cõſueuerat: nõ erubuit in priuata domo au/
diente matrona de philoſophia diſputare. Quid referã Catonis filiam: Bruti cõiugem: cuius uirtus
facit ne patris mariuqʒ; cõſtantiam tãtopere miremur. Plena eſt hiſtoria tam græca ꝗᷓ latina uirtuti
bus fœminaꝶ: & quæ integros libros flagitet. Mihi tantum quia aliud operis incubit in fine ꝓlo-
gi dixiſſe ſufficiat: dominum reſurgentem primum apparuiſſe mulieribus: & apoſtolorum illas fe
ciſſe apoſtolas: ut erubeſcerent uiri non quærere: quem fragilior ſexus inuenerat.
FINIT PROLOGVS.

INCIPIT EXPO SITIO HIERONYMI IN SOPHONIAM PROPHETAM
AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.
WR᷑’Erbum dñi qò factũ eſt ad Sophoniã filiuz chuſi: filij Godolie:filij
Amarie:filij Ezechie. In dieb Joſie:filij Amõ regis Juda. LXX.
Similiter. C Tradũut hebrei cuiuſcũq; ꝓphetæ pater aut auus ponatur
A& in titulo: ipſos quoq; ꝓphetas fuiſſe. V) Amos unũ de duodecim ꝓphe
ttis: qui dixerat:nõ ſum ꝓpheta nec filius ꝓphetæ: ſed paſtor capraꝶ uel-/

y phetico: & glorioſa maioꝶ ſuorum ſtirpe generatus eſt: habuit enĩ pa-
Atrem Chuſi:auum Godoliã: pauum Amariã: attauũ Ezechiã. Et talem
quadrigam ipſe uelut extremus auriga compleuit: Nomen Sophoniæ
Alalii ſpeculam: alii archanum dũi tranſtulerunt. Siue igitur ſpecula ſiue

abſcõditum domini interprætatur: utrunq; ꝓpheræ conuenit. Dicitur
enim ad Ezechiel filii hoĩs ſpeculatorẽ te poſui domui iſrael. Et in alio loco. Nõ ſaciet dñs quicqᷓ
niſi reuelauerit diſciplinam ſuã ſeruis ſuis ꝓphetis. Et noni pſalmi titulus ꝓ abſconditis filii inter-
prætatur.I ſte ergo ꝓpheta qui erat in ſpecula & in ſublimibus cõſtitutus: & nouerat myſteria dñi
filius erat chuſi ꝗ interprætatur humilitas uel ethiops meus. De quo poſtea tractabimus: habebat
quoq; auum Godoliam: ꝗ dicitur magnitudo dñi: & ꝓauum Amariã: q & ipſe uertitur in ſermo/
nẽ domini. Et attauum Ezechiam: qui ſonat fortitudinem dñi. De fortitudine itaq; dñi natus eſt
ſermo dñi:de ſermone domini nata eſt magnitudo dñi: & d magnitudie dñi nata eſt humilitas:
ut cum peruenerit aliquis ad perfectũ dicat.Qui nõ ſum dignus uocari apoſtolus.Et illud in pſal/
mis. Dne nõ eſt exaltatum cor meum neq; elati ſunt oculi mei. Hucuſq; quaſi prono lapſu & p pla
na currentes in eo quod chuſi ẽt ethiops meus interpᷣtaturimpegimus. Nam poſt tantas uirtutes
quomodo nomen ethiopis ſonare poterit in laudem. Et ſi qdem ſcriptura dixiſſet chus ideſt ethi/-
ops: uidebatur indiſſolubilis quæſtio: chus quippe natus eſt de Cham: Sed ĩ eo qd ait chuſi:hoc eſt
ethiops meus: uidetur ſonare myſterium. Quod ille qui quondã ethiops fuerat uerſus in pœnitẽ
tem. Cum ſecũdum illud quod dicitur. Ethiopia præueniet manus eius deo: Et in alio loco in cõ/
ſpectu eius ꝓcident ethiopes. Dicat cum ſponſa in cantico cãticorum. Nigra ſum ſed ſpetioſa fi-
lia hieruſalem. Legimus & in hieremia Abdimelech eunuchũ ethiopem placuiſſe deo. Et in acti-

ta romanæ urbis turba miratur: Carmeades eloquẽtiſiimus philoſophoꝶ: acutiſiimus rethopꝶ: qui

licans ſycomoros patris nomẽ in titulo nõ hẽre:hoc ſi uerũ eſt: Sopho
(/ nias ꝓpheta: quẽ nunc conamur exponere. Qui nomine ut ita dicã: ꝓ·

Am/J.d

ps.130.

ps. 67.

Can.l.c.

bus apoſtolorum ethiopem eunuchum regiæ tantum habuiſſe ſtudium ſcripturarum & legis dei Hie.38. b.
ut in uehiculo legeret. Et ad orädum dũm in templo eius ueniret hieruſalem: Vnde talis fides di/ Act. 8.e.

gno præmio coronatur. Et mittitur ad eum Philippus euangeliſta ſtatimq; docetur: credit: bapti/
⁊atur: ſaluus eſt.Et non ſolum eunuchus:ſed cum additamento uiri ponitur eunuchus uir ethi-

ops. Qui.n. eunuchus erat chriſti: & ſe eunuchauerat ꝓpter regnum cælorum: ꝓpterea uiri uocabu

lum nõ amiſerat: Recte quoqʒ Sophonias quaſi filius chuſi:I deſt ethiopis in cõſequẽtibus libri: de
. pœnitentia

nne)a

he

llies

—

ſiot.

i

Suhper Sophoniam.c.i.

pœnitẽtia ſcribit ethiopũ: trãſflumina ethiopiæ:nde deferẽt hoſtias mihi: Hoc de geneologia So
phoniæ: ꝗq ꝓphetauit in diebus Ioſiæ: Quò aüùt dies dicuntur heliæ: hi ꝗ ab eo illuminati ſunt:lta &
dies Ioſiæ: ꝗ ſe librauerat ad dũm: Quia loſias interpptatur eleuatio dñi: Et fuit uir iuſtus: Et de laudi
P 4. Re. 22. a bus eius Regnoꝶ quoq; & paralipomenon ſcribit hiſtoria: Et habuit patrẽ Ammon: Auũ manaſ-
n 2.Par. 34 ſem. Legimus manaſſem poſt multa ſcelera: & poſt captiuitatẽ in babylonẽ egiſſe pniam: & ad me

d liora cõuerſum dñi miſericordiã cõſecutum: Vnde & ſidei ſuæ per quã crediderat deo:filium uoca
4 uit i ammon: Siqdem ammon fides interptatur: Simulq; conſidera qd' nequa
Kocd ꝗq ut ſupra reges decẽ tribuum.i. reges Iſrael: ponãtur ſed reges tm iudæ. Iam.n. decem tiibus ab af
otrni ſynis ſub rege Ezechia patre manaſſe deductæ fuerãt in captiuitatẽ. Hoc in prohemio: & in titulo
äce Sophoniæ generationis & tꝑis: Nunc uideamus qd in ipſa quoq; ꝓphetia cõtineat.
talr ¶Congregãs cõgregabo oĩia a facie terre dicit dñs:cõgregãs holeʒ ⁊ pecus:cõgregans volati
lia celi:? piſces maris:⁊ ruine impioꝛũ erunt:⁊ diſperdà hoĩcs a facie terre dicit dũõs. LXX.
oindi Befectione deſiciat a facie terre dicit dñs:deficiat homo:⁊ iumenta: deſiciant volatilia celi:=
khiter infirmabuntur impij:⁊ auferam iniquos a facic terre:dicit dominus.
ektrinn CHoc qc poſuimus & ruinæ impiorũ erunt & in. xxx. infrmabũtur impii de Theodotionis tranſ-
ON latione additũ eſt:pro quo ſymachus interpᷣtatus eſt: Et ſcandalum impiis: ut ſubauditur cõgrega
DmmOaN buntur: ſiue deficient. Quinta aut editio & infirmitas cũ impiis deficiet: Debemus ergo cõſuetudi-
Fhünn nem noſtrã ſequẽtes primum hiſtoriã texere: & poſtea de ſublimioribus diſputare: Extremum pro
Linun pe regnũ duarum tribuũ: qᷓ uocabantur iuda & beniamin: ſub Ioſia fuiſſe nulli dubiũ eſt: Illo.n. in⸗
ne Plo⸗ terfecto filii eius ꝗ poſtea regnauerũt: Et nepotes nõ tam regnaſſe credendi ſunt: q ludibrio habiti
nilluß fuiſſe. Ab ægyptio rege: & chaldæis: & uariis captiuitatibus: mortibuſq; cruciati. Quia igitur popu
lus poterat ſe excuſare in regibus malis & dicere: nos uolumus ſeruire deo. ſed ꝓhibemur a leibe

datur rex iuſtus: quo zelante zelum dni: & populo nihilominus in idoloꝑꝶ cultu pſeuerante: juſta
iræ cauſa profertur a d’o: Et prophetatur de euerſione hieruſalẽ & captiuitate iuda & uictoria na-

1 buchodonoſor. Dicitq; dñs pꝑ Prophetà: Nequaqᷓ ultra tribuã pnĩam ſed a facie terræ uniuerſa cõ
ſumã: Non homo nõ iumentũ nõ uolatile nõ piſces maris remanebunt: Irã quippe dñi etiam bru
Clr ta ſentiunt amimalia. Et uaſtatis urbibus hoĩbuſq; interfectis: ſolitudinẽ && raritatem beſtiaꝶ quoq;
LI fieri & uolitaliũ piſciũq;:teſtis Illyricus eſt: teſtis Thracia: Teſtis ĩ quo ortus ſum ſolũ: ubi præter cæ
NnrAr. lũ & terrã & creſcentes uepres: & cõdenſa ſiluarũ cuncta perierũt. Hoc ãt inqt ꝓpheta accidet qa im
Nnie. piorũ fuit nimia multitudò. Corruent itaq; Impii & diſperdentur hoĩes: & ent ſolitudo ſup faciẽ

terræ: Sed & de cõſumatiõe mũudi idipſum accipe poſſumus: Qd' & hoĩes & pecora & uolatilia &
piſces maris & uniuerſa deficiẽt: ut inſrmẽtur impii: & tollatur iniqtas a facie terræ: Qdſi uolueri
mus & altius aliqd intelligere: pp hoc qd; dicitur a. Ixx. Defectione deficiat a facie terræ. & defectio-
Gene.⁊5.a nẽ in bonam partẽ accipe:luxta illud. Et deficiens mortuus eſt habraam in ſenectute bona: ſenex &
plenus dieꝶ: & appoſitus eſt ad populũ ſuum: Et de his ꝗᷓ de Iſaac & lIacob ſcriptura refert: Videbi-
mus qũo defectione deficiant a facie terræ: Et hoc eos implere præceptũ: qui habentes cõuerſatio-
nem in cælis. Et in carne non ſcdm carnẽ militantes eo ꝙ ſciant illos qui in carne uiuunt deo pla
cere non poſſe: Quantum in ſe eſt omnia agunt ne ſint in carne ſed in ſpiritu: & a terra receden-
tes aiunt cõſuſcitauit & conſedere nos fecit in/ cæleſtibus in chriſto: Quod ſi aliquis oppoſuerit
Gene. 25. b aduerſum hoc quod in bonam partem accepimus: Defectione deficiat a facie terræ: Illud quod
mm de Iſmahel ſcriptum eſt: Hi ſunt anni uitæ Iſmahel. cxxxviii. Et deficiens mortuus eſt: & appo-
4 ſitus eſt ad genus ſuũ:Reſpõdebimus ei primũ & ipᷣm Iſmahel filiũ eſſe habraam: Et accepiſſe do/
w na: & partes a patre ſcdum menſurã ſuã. Deinde abſolute ſcriptũ deficiẽs mortuus eſt: Et nõ addit
Genz.3). d qd ſcriptum eſt de habraam in ſenectute bona: ſenex & plenus dierum: & appoſitus eſt ad populũ
uck Gen.49. d flarn⸗diue de Iſaac: fuerũt ãt dies Iſaac quos uixit. clxxxv. Et deficiens Iſaac mortuꝰeſt & depoſitus

el⸗

4...
ſorte n!
Arbl .

RZ eſt ſenex & plenus dierũ: Nec nõ & de Iacob ceſſauit iacob pᷣcipiens ſiliis ſuis: & leuãs pedes ſuper
nd 9H lectũ defecit & appoſitus eſt ad populũ ſuum: Ex quo intelligi mus aliud eſſe tm̃ deficere: Et aliud
unn cũ defectione plures pariter habere uirtutes. Qd aũt primum dixerat generaliter: defectione deſi-
Fmme ciat a facie terræ: poſtea in partes diuiſit ſcriptura diuina: deficiat homo & iumẽta deficiãt uolatilia
Ntahr cæli & piſces maris: Quattuor ſunt ꝗᷓ iubentur deficere: primum hõ rationabilis: deinde tria quæ
ihurt ſubiecta ſunt homini: & iumẽta & uolatilia & piſces: Quæ puto. viii. pſalmo poni Inſup & pecora
znii cãpi:Volucres cæli & piſces maris: qui pambulãt ſemitas maris. Quod autem primũ dixerat oues
nnci & boues: uniuerſa quaſi præcipue de iumẽtis ſeperauit: & cũ iis quæ mãũſere iumenta numerare ea
dun noluit: Deficiat itaq; homo:deficiant iumenta: deficiant uolatilia: deficiant piſces: & nõ dixit defici
( ant beſtiæ: deficiãt reptilia terræ: Hæc. n. nõ debẽt deficere ſed perire: Et iterum deficiãt quæ poſſũt
oͦei habere correptionẽ: Quomodo defecerunt Sarræ muliebria: Et iubetur habraã ut audiat quecũ-
d, qʒ ſarra præceperit: Deficit quis ut homo ſi contẽnat humana: & nõ ultra moriatur ut homo: & au⸗
58.81 diat: Ego dixi dii eſtis: Defecit alius ut iumẽtum: quia ad altiora cõſcendens nõ accuſatur ſermõe
aty ps. 48. ꝓphetico.Homo cũ in honore eẽtnõ intellexit: cõparatus eſt iumentis inſipientibus: & ſimilis fa-
cobn ctus eſt illis: Deficit quañ uolatile cæli: qui facit ſibi pennas aquile: & reuertetur ad domum præce
ann „

iero.liber

ptoris ſui diues: & omnem deſerens paupertatem. Defecit quaſi piſcis matis.qui compfræhenſus ſa

enis dni:cum boms piſcibus ſeparatur. Cum hæc iuxta præceptũ dñi fuerint perpetrata: infirma-

puntur impii non habentes tantũ roboris quantum prius: ſed & tollẽtur iniꝗ: Nõ dixit occidẽétur
ſed tollentur: ut ad meliora cõuerſi de impietate & iniꝗtate: ad pietatẽ iuſtitiamq; trãſlati: incipiãt
eẽ qd ante nõ fuerãt.Hæc ſcdm tropologiã:Dhebemus.n. & maiorum interpᷣtationem ponere:Iam
in lectoris arbitrio erit: utrũ ſeueritatem an dementiã uelit ſonare quæ dicta ſunt.
¶Extendam manũ meam ſuper iudam:⁊ ſuper oẽs habitatoꝛes hieruſalem.⁊ diſperdaʒ de lo
co boc reliquias baal:⁊ noia edituoꝛum:cuʒ ſacerdotibus:⁊ eos qui adoꝛant ſuper tecta militiã
celi:⁊ adoꝛant ? iurant in domino:⁊ iurant in melchom:⁊ qui auertuntur de poſt tergum domi/
ni:⁊ qui non queſierunt dominum:nec inueſtigaueruntteum. LxXX.
CExtendã manum meã ſuper iudã:⁊ ſuper oẽs ꝗ habitant hieruſalẽ:⁊ auferã de loco hoc noĩa
baalim:æz noia ſacerdotum cũ ſacerdotibus:⁊ eos ꝗ adoꝛãt ſuꝑ tecta mulitiam celi:⁊ eos qui iu-/
rant in dno:⁊ iurant in rege ſuo:⁊ eos qui declinant a domino:⁊ qui non retinẽt dominum.
C Poſt impiorum ruimnas & iniquoꝑꝶ ablationes a facie terræ: conſequenter aduerſus iudam & ady/
uerſus hieruſalẽ ex perſona dñi dicitur. Extendã manũ meã ſup Iudã & ſup oẽs habitatores hieru/
ſalem: extenſio ꝗppe manus geſtum percutientis oſtendit: & diſperdam de loco hoc reliquias baal
Non ꝙ ſcdum. lxx:nomia baalim penitus eradenda ſint:Sed quo cultores eius e populo qui pauci
de cede hoſtium remanſerant in Iuda & hieruſalem ſe cõminetur aufferre: Nomina quoq; edituo/
rum cum ſacerdotibus: Quia in tantam Iudas & beniamin uenerant impietatem: ut in templo dñi
Iuxta qd ſcribit Ezechiel: regnoꝑ quartus liber onñdit: Statuam baal quã imaginem cæli dñs uo

cat ſtatuerint: Et in eodem ſanctuario idola & dũm pariter uenerati ſint: Vnde ſignanter Idoloꝑꝶ ſa

cerdotes: nõ ſacerdotes ſed ꝓavi Tikov ideſt edituos uel fanaticos appellauit: quod hebraice di
citur: Archumarum: Et edituos ergo & ſacerdotes quondam dei & eos ꝗq in dogmatibus adorabãt
militiam cæli ſolem & lunam & aſtra reliqua: Et qui iurabant ĩ nomine dñi: & ĩ nomine idoli am
manitarum melchom Quod a. Ixx. in regem uerſum eſt: aufferet dñs de loco hieruſalẽ ſiue diſper
det dvaipe enim ſubauditur: Et diſperdam de loco hoc reliquias baal: & diſperdam nomia edi
tuorum cum ſacerdotibus: & diſperdã eos qui adorant ſuper tecta militiam cæli: & diſperdã eos
qui adorant & iurant in domino: & iurant in melchom: &diſperdam eos qui auertuntur ſiue decli

nant de poſt tergum domini: & qui non quærunt eũ ſiue non retinent: Auertuntur autem de poſt

rergum domini: & qui relinquentes cultum eius iurant in melchom & adorant militii cæli & ue/
nerantur baal idolum ſydomorum: Hucuſq; hiſtoriæ ſenſus expoſitus eſt: Videamus & Tropolo/
giam: Propter dominum qui de tribu iuda ortus eſt. & propter hieruſalem in qua regnauit Iudas:
noc eſt dominus atq; ſaluator: Dicamus quando multiplicata fuerit iniquitas: & refrixerit caritas
multorum: & ueniente domino rara fides apparuerit in terra: In tantum ut tententur etiam electi
dei: Tunc extendere dominum ad ſupplicia peccatorum manum ſuam ſuper iudam: qui ſibi uide-/-
tur nomen dñi confiteri & ſuper hieruſalẽ eccleſiam: ꝗᷓ ex pace ſortita uocabulum eſt: Et aufferte de

eccleſia noĩa baalim quod interpᷣtatur ĩ ſublimioribus: Aufferet autem dñs noĩa uanæ gloriæ & ad Iac. 2. a.

mirationis falſæ:qᷓ uerſatur in eccleſia. In qua iuxta Iacobum ueneratur annulum aureũ habens: &
contemnatur pauper: cũ ad aduentũ iudicis & ſenatoris: & in cõmune oĩum diuitum: plebs uniuer

ſa conſurgit: & ſancto pauperi ne ſtanti quidem inter cateruas:& cõpræhenſiones eorum tribuitur

Iocus:Sed & noĩa ſacerdotum cũ ſacerdotibus:q fruſtra ſibi applaudunt in epᷣali noĩe: & ĩ præſby/
terii dignitate: & nõ in opere:Vnde ſignanter non ait & opa ſacerdotum:cũ ſacerdotibus: ſed no/
mina: qui tantũmodo falſa noĩa præferunt dignitatum: & malis operibus ſua nomĩa deſtruunt:Et
eos qui adorant ſup tecta militiã cæli: ꝗg eleuantur aduerſus ſcientiã dei: & oẽ quod geritur in ſe/
culo fictam ſibi ſcientiã pollicẽtes: referũt ad ortus ſtellarum & occubitus: & mathematicorum ſe/

cuntur errores: & eos qui adorant diñm: & melchom: qui ſeculo pariter & dnño purtant ſe poſſe ſerui Soph.i.b.

re:& duobus dñis ſatiſfacere:deo & mãmonæ: Qui militantes chriſto obligant ſe negociis ſecula/-
ribus: & eandem imaginem offerunt deo & cæſari: Et cum chriſti ſacerdotes ſe eſſe dicant: filios ſu-/
os conſecrant melchom.i. regi ſuo: Recte. n. habent regem hoĩem: qui regem dm perdiderunt: &
qui per mala opera declinant a domino: & nõ reqrunt eum nec retinẽt ſua peccata fugiẽtem. Siꝗs
autem uoluerit iuxta ĩterprætationẽ nominum: Iudæ & hieruſalẽ: ſupra animã unius cuiuſq; hoc

ipſum intelligere: nõ errabit:qd aufferat dñs uniuerſa quæ diximus uel in conſumatione mundi:

uel in ſingulorũ exitu: Quãdo audient:ſtultæ hac uoctæ aufertur aĩa tua a te: Extendet manum ſuã
ſup eum ꝗ ſenſum pacis ſe habere iactat: ut aufferat atq; diſperdat de tali hieruſalem omnem ſuper
biam:& falſos in deum cultus: & uariorum errores dogmatum: & ſeruitutem in deu pariter & mũ
dum: & per cottidiana peccata auerſionem a domino & neglectum in deum.
Silete a facie dñi dei:qꝛ iuxta ẽ dies dñi:qꝛ pᷣparauit qñs hoſtiã ſctiſicauit vocatos ſuos.Xx
Kimete a facie domini dei:quia iuxta eſt dies domini:quia pꝛeparauit dominus victimã ſuã
ſanctiſicauit vocatos ſuos. XOPro eo quod. Ixx. tranſtulerunt timete: &
nos poſuimus ſilete in hebreoſinteriectio eſt Imperantis ſilentium: qua ſæpe utuntur & comici: ſed
& abſolute:

—

et
ſol
nis
ſi

L
Mmn & abſolute:præcipitur in cunctis ſilentium: qdq dies uentura ſit dñi: Diem autem dñi diem intelli /
wan gamus captiuitatis: & ultionis:in populũ peccatorem & hoſtiã ſubuerſionis hieruſalẽ: & ſanctifd ca
i tionẽ eoꝶ quos dedicauit interfectione: Scdm illud qd dicitur in hieremia Sanctifica eos in die in
krln terfectionis eoꝶ: Et eſt ſenſus: Venit contra impiũ populum olim pᷣdicta captiuitas: iã prope ẽ: Sub
Eze. 7. a. Ioſia enim rege prophetia texitur: hoc interfecto uaſtitas uenit: De qua in Ezechiel. Venit inquit fi-
6 Nn nis: finis uenit&c. Hæc mihi uictima placet: has mihi hoſtias ſanctificaui: Põt autem hoc qch ait ſan/
mini ctificauit uocatos ſuos: & de babyloniis accipi: quos in ultionẽ populi ẽt ſeruos uocat uindieantes
Ndo ⸗ iniuriam ſuã.Vocaui inꝗt nabuchodonoſor ſeruum meũ: Et in eodẽ uolumine nõ ſolum ſeruum
ſed columbam eum quoqʒ uocat: A facie gladii colũbæ: Porro ſcdm tropologiam quia facies dñi
ei eſt ſuper faciẽtes mala: ut ꝓdat de terra memoriam eorũ. Et prope eſt iudicii dies: atq; ad compara
iid tionem eternitatis omne huius ſeculi tempus breue é: ſiue exitus ſinguloꝑ. Timeãt omnes: & ſi/
n. s. 90. leant ne facies dñi de qua ſanctus ait: Signatum eſt ſuper noslumen uultus tui domine: Peccatoꝶ
naad fœnum ſtipulã ligna cõſumat: Præparauit enim dominus hoſtiam ſuam: Totum leuitici myſteri
Chien, um:quãdo per ignẽ & effuſionem ſanguinis: & ueram oblationem ſalui fient qui ſaluandi ſint: &
iubaul ſanctificabuntur uocati. Quidam de noſtris: diem domini & hoſtiam eius: & ſanctificationem uo
ipanc catorum in aduentu ſaluatoris intelligunt: quãdo immiolatus ẽ agnus: & ſanguine eius ſanctifica/-
hruo⸗ ti ſunt apoſtoli: & cæteri qui per eos uocati ſun.
lociüi CEt erit in die hoſtie dñi viſitabo ſuper pꝛicipes:⁊ ſuper filios regis:⁊ ſuper oẽs qui induti ſũt
lüsno veſte peregrina:Et viſitabo omnem qui arroganter ingreditur ſuper limen:In die ula:qui cõ/
lonſ plent domum domii dei ſin iniquitate ? dollo. Lxx. MRRD
icech CEt erit in die hoſtie domini ⁊ ulciſcar ſuper pꝛincipes ⁊ ſuper domũ regis:⁊ ſuper omnes qui
ndit induti ſunt veſtimentis alienis:⁊ vlciſcar ſuper omnes mamfeſte qui ſunt in ueſtibulis: In die
lim illa:qui complent domum domini dei ſui impietate ⁊ dolo. .—
äe In die iudaicæ captiuitatis: quãdo totus populus immolãdus eſt: uiſitabit dominus: & ſup princi
ninch pes ꝗ mane bibebãt ſiceram: & ſup filios regis uel oẽs de ſtirpe regia: uel certe proprie filios Ioſiæ:
lien quos uel occiſos uel captos legimus: & ſuper oẽs ꝗ induti ſunt ueſte peregrina: hoc ẽ qui pro dei
ece cultu uenerati ſunt idola: Et ſuper oẽs qui arroganter ingrediuntur ſuper limen: in die illa hoc eſt
ei aduerſum ſuperbos: qui cum quodam faſtu & dignitatis ſupercilio: gradus templi & ſanctuarii li
Tie men aſcendunt: Porro qꝗa in eo ubi nos interprætati ſumus: qui arroganter ingrediuntur ſuper li-
dcſ men:Poteſt intelligi ſedm hebraicum: qui tranſiliunt limen: Et hoc hiſtorice ſentiendũ eſt: Vindi⸗
*WZV cabo ſuper eos. Qui iuxta Regnoꝶ primum librũ non calcant limen Idolorum: ſuperſtitionibus
lin 1 ſeruiẽtes. Qui repleuerũt templũ domini dei ſui: nõ ſolum idolorum cultu ſed iniquitate: ſcelere:
anu li & oĩ mendatio: ut ad errorẽ religiomis iniquitas quoq; in ſubiectos: & in proximos mẽdacium iu⸗
rat geretur. Sed quia ſemel & tropologicæ exponere cœpimus: Viſitabit dominus in aduentu & paſ-
inich ſione ſaluatoris:Ideſt in die hoſtiæ filii ſin ſup pontiſices & facerdotes populi iudaici: & ſuꝑp domũ
enech regiam: Vſq; ad illud enim tẽpus perſeuerauerunt reges de ſtirpe dauid: ſcdm prophetiã Iacob: Nõ
a⸗ d deficiet princeps ex iuda neq; dux de femoribus eius: donec ueniat cui repoſitũ eſt: & ipſe erit expe
f»ö ctatio gẽtium:Poſt hoſtiam.n. domini ablatum eſt regnum a iudæis: & ſuper oẽs inquit qui indu/
uet ti ſunt ueſtimẽtis alienis: qui receſſerũt a protectione & indumẽto dei: & ſuo errore cooperti ſunt:
uut Et ulciſcar ſuper oẽs maniſeſte qui ſunt in ueſtibulis:hoc eſt ꝗ egreſſi ſunt de tẽplo dei & cum de/
lby⸗ berent eſſe intrinſecus pp peccata ſua egreſſi ſunt foras:& de eccleſia dei receſſerunt:implentes tem
ino/ plum eius impietate & dolo: Hoc intellectum ſit ĩ primo ſaluatoris aduẽtu. Quia autem de conſu⸗
nukt matione mũdi: & die iudicii: quem oẽs in die interprætãtur domim: ſemel expoſuimus. Scire de/
inſe bemus qd illo tpe uiſitet dominus ſup principes:& ſuper paſtores:qui lac de ouibus cõmedunt: la
unſe⸗ naſq; tõdentes nõ curant de cõſtrictiõe gregis: Et ſup filios regis qui ſe iactàt chriſtianos: & quod
eſenn regis xpi ſint filii gloriãtur:Et ſuper oẽs ꝗ induti ſunt ueſtibus alienis: Veſtis filiorũ efgi⸗ & princi/
eal o.t.b. pum indumẽtum chriſtus eſt: qc' accipimus in baptiſmo: Iuxta illud Induite uos chriſtum Ieſum.

l- Collo 3.b Et induite uos iiſcera miſericordiæ: bonitatis: humilitatis màſuetudinis patientiæ: & cætera: In ꝗ/

mmtd bus præcipitur VYt induamur nouo hoie cæleſti: iuxta creatorem noſtrũ: & proiciamus indumen-
tum ueteris hoĩs cum operibus eius: Cũ etgo debeamus talibus indui ueſtimẽtis: Pro miſericor-
ge dia induimur crudelitate pro patientia impatiẽtia: pro iuſtitia iniqtate. Et ut ſemel dicam pro uir-
d ps.103 tutibus: uiciis: Ideſt ꝓ xpᷣo antichriſto. Vn le dicitur de iſtiuſmocdi oĩe:Et indutus eſt maledictio/
nli x 0 ne ſicut ueſtimẽto: Vindicabit quoq; dominus manifeſtiſſime in aduẽtu ſuo: & ſuper eos qui cum
ſhet bonis operibus in eccleſia eſſe deberẽt: eiecerũt ſe ob cõuerſationẽ peſſimam & traditi ſatanæ uer-
miũ ſantur in ueſtibulis: Immo nec in ueſtibulis ſed ante ueſtibula: Quod ſignificantius græce dicitur
ev poα1ι½1¾1 ι◻ι¾¹ä Et ſuper omnes uindicabit ꝗq uariis iniquitatibus atq; peccatis implẽt eccleſiã:
V & impietatibus atq; mẽdatio: & miſcent ſanguinẽ ſanguini: Quod ſi uoluerimus hoc ipſum acci-
ſii pere ſup aĩabus ſingulorũ: principes: & domũ regis: Intelli gamus A0πισααι°Üοkai dicαιοσσειαι
e Ideſt cogitationes & ſenſus: ipſam aiam qꝗᷓ debet eẽ hoſpicium regis: Et iuxta ſuperiorem exp oſi
tionem indumẽta quoq aliena: & oĩa ꝗᷓ ſecuntur referamus ad unumquẽqʒ credentium: qui cum
e 1i
2*

Miero.liber

debuerãt induti eẽ xp̃o:& ſemp uerſari intriſecus:uariis ſe peccatoꝶ opuerunt ueſtimẽtis: & e reſ
ſi de eccleſiai. cõgregatione ſanctorum: ꝓ uirtutibꝰ ipleuerunt tẽplum corpis ſui iniqꝗtate & dolo
¶Et erit in illa die dicit dominus:vox clamoꝛis a poꝛta piſcium ⁊ vlulatus a ſecunda:⁊ contri/
tio magna a collibus. LXX. ¶¶STSt erit in illa die dicit domi⸗
nus vox clamoꝛis de poꝛta cõpungentium:⁊ vlulatus a ſcõa:⁊ contritio magna a collibus.
Cn die hoſtiæ dñi quando extenderit manum ſuã ſuper iudam & ſuper oẽs habitantes hieruſalẽ
& hoſtilis eam uallauerit exercitus: Vox clamoris a porta piſciũ & ululatus a ſcda: & contritio ma/
gna a collibus. Portam piſcium eam uocabant:q̃ dioſpolim ducit & Ioppen:& uicinior mari erat
inter cunctas uias hieruſalem: De qua & Eſdras refert: Portam uero piſciũ edificauerunt filii aſnaa:
ipſi texerunt eã & ſtatuerũt ualuas & ſeras & uectes. Quod aũt ait & ululatus a ſcda: Secũdi muriĩ Nexæ. 3.4.
eodem climate portam ſignificat:De qua & in regnorũ libro ſcriptũ eſt: Et ibat helchias ſacerdos 3. Re. 22. C
& alchã: & achobor: & ſaphã & aſaia ad oldam ꝓpheten uxorem ſellum filii tecuæ filii aras cuſto/
dis ueſtiũ & hæc habitabat hieruſalem in ſecunda: Contritionẽ hic magnam a collibus: De mõte
ſion & excelſiore parte loqtur:Quod cũ altiora & arx ciuitatis fuerint occupata: facilior eſt in pro/
na deſcenſus. Si aut diem illã quã dñs cõminatur diem iudicii ut ſupra uoluerimus accipere: eo tẽ
pore qñ uetuſtus dierum ſeſſurus eſt: & aperiendi libri & pandendæ cõſcientiæ ſinguloꝶ: Tunc im
plebitur uox clamoris a porta cõpungentium: Prima. n. porta oculoꝝꝶ erit: qua exhibebuntur no/
bis peccata ante oculos noſtros: & oĩs pompa & imago antiquoꝶ ſcelerum & uitiorum atq; lu/
xuriæ proferetur in mediũ. Tunc illud erit uerũ ꝗd ſcriptum ẽ. Ecce homo & opa eius ante faciem
eius. Torquæbit igitur eũ conſcientia: & poſtqꝗᷓ cõpunctus clamauerit a prima oculorum porta: ulu
labit etiam ſcda:quã & aures intelligere poſſumus:Per hos enim uel maxime ſenſus ꝗbus uitia il-
lapſa fuerant: eoꝶ pœna ſentietur: qñ cernimus qd fecimus: & audientes ſermonẽ docti totumq;
ordinẽ peccatoꝶ in ululatum cõpellimur: & conteritur in nobis quicꝗd fuerat excelſum: Et ꝓpter
cecitatem & ſurdas aures ignorabatur a nobis: uel certe cũ uerba ſublimia & eruditio de excelſo ue
niens cõteret nos atq; confrin get: & opere cõplebitur. Rugiebam a gemitu cordis mei Vt ſit ſacri/ p̃s7
ficium deo ſpiritus cõtribulatus in nobis: qui hoĩes ſumus: & nõ tam grandia peccata fecimus: ut s o.
montibus cõparentur: colles contriti ſunt:In diabolo aũt & angelis eius excelſa montiũ continen
tur. Multi putant iuxta hiſtoriam qd ad babyloniorum tẽpora retulimus: intelligendũ eſſe de pri/
mo ſaluatoris aduentu qñ propter peccata nimia: & clamorem populi concrepantẽ. Sanguis eius Mat. 27. c.
ſuper nos & ſuper filios noſtros: circũdata eſt ab exercitu hieruſalem: & a duobus urſis ueſpaſiano 4. Re. 2. d.
ſcilicet & tito irridentiũ puerorũ turba conſumpta eſt. Quæ quidem intelligentia magis fidewi no
ſtræ conuenit: ſed ita ut ſciamus & priori hiſtoriæ poſſe congruere: uel certe priorẽ captiuitatẽ ty/
pum eſſe ſecũdæ: & perfectæ euerſionis hieruſalẽ: necnõ & hoc aiaduertendum quia hadaſſim: Ma
nifeſte in hebræo non portã compungentiũ: ſed portam piſcium ſonat. Allegorice portam piſciũ
eſſe in hieruſalem: Poſtq inferunrur boni piſces ꝗ a malis fuerant ſeparati: Et lugebunt cæteris in-
troeuntibus: qui foris remanſerint: Vel certe in fine mundi & in conſumatione lugebunt a porta
piſcium prima:qui ſuũ baptiſma non ſeruauerunt: lugebunt a ſecunda qui non egerunt pro pecca
tis dignam pœnitentiam: Et erit magna contritio ſuper colles: ꝗ nec peccatis incuruati ſunt ut cer
uicem ſubmitterẽt & ſua ſcelera depſorarent:Per has.n.portas baptiſmi & pniæ in hieruſalẽ: Ideſt
in eccleſiam dei uel introitus uel reditus eſt. . MWG
CAlulate habitatoꝛes pile conticuit omnis populus canaan. LXX.
VElangite qui habitatis conciſſam:quod aſſimilatus eſt omnis populus canaan.
CPila quæ hebraice dicitur Machtes: & ab Aquila uerſa eſt iyAà1 non per breuem ſyllabã pri-
ma legenda eſt: nec & ατπιαν putemus: ſed productam: Vt de pila ſciamus dicere in qua frumẽ/
ta tunduntur uas cõcauum: & medicarum artium uſui: In quo proprie apaâααaρ neri ſolent:
dicat aliquis intellexiſſe quid ſignificat pila: Sed ſcire uelle cur in præſenti loco aſſumpta ſit:quia ſe
mel deſcriptio ẽ captæ urbis: & dicitur: uox clamoris a porta piſciũ & ululatus a ſcda: & cõtritio ma
gna a collibus: Nũc idẽ deſcriptõis ordo ſeruatur: & de ululatu dicitur eoꝶ: q habitãt in ualle ſiloe
Et pulchre ſcriptura ñ dixit ꝗ hitatis ĩ ualle ꝗ hitatis ĩ gurguſtiõe ſed ꝗ habitatis in pila: Qd.ſ.qũo
frumẽta feriẽte deſup uecte:cõtundũtur.Ita de porta piſciũ:& de porta ſcda: & de collibꝰproruens
in uos decurret exercitus: Populum autem canaan appellauit populum Iudæorum. iuxta quod le
gimus In daniele: Semen canaan & non iuda. Et ad hieruſalem pater tuus amorreus: & mater tua Dan. . f.
cæthea: Et in alio loco canaan in manu tua ſtatera iniquitatis: Quod ſi uoluerimus iuxta utramq; Eze. 16. a.
tranſlationem tropologiam texere recte ad ululatum: & planctum concitãtur qui in extremis pec Oſee.i2:6.
catorum fecibus habitant: & in ſcelerum ſuorum ima demerſi dicunt Infixus ſum in limum profũ ps. 63.
di: & non eſt inquit ſubſtantia. Vnde additur: qui habitatis conciſſam: hoc eſt animam multis ini-
quitatibus uulneratam. Siue eccleſiam quæ ſciſmatibus hereſibuſq; lacerata eſt: & ad ſingula uulne
ra plangit filios interfectos: Quod autem dicit: conticuit ſiue aſſimilatus eſt omnis populus cana-
an: blaſphemiam eorum in die iudicii ceſſare ſignificat: & os quod in altum poſuerunt linguamq;
ad terram uſq; penetrantem: eterno ſilentio conticeſcere: & quod peccatum peccauit bierblaen
Leeideo

Nb cki

Ki
01
&
eli
fes
lan
nic⸗

C
C.
ci
n
n

Super Sophoniam.c.i.

& ideo in comotion em facta eſt. Populus dicitur canaan:quod interprætatur cõmotio: Non enim
5. 39. poteſt dicere Statuit ſuper petram pedes meos:ſed incertus & fluctuans ſem per in motu eſt. Vnde

n ciae uir ſanctus poſtꝗᷓ euigilauit e ſomno: ex maledictione nomen impoſuit canaan dicens: Ma⸗
e e l, cnaan puer amn ulus erit fratrum ſuorum: Non ſolum autem canaan aſſimilãtur peccato
Min res: ſe io qualitate diuerſitate peccati:alius aſſimilatur pharaoni: alius nemroth gigãti. Et ecõ
N ranio Per bona opera atq; uirtutes: quia & uirtutum itinera ſunt diuerſa: ille ſpiritũ aſſi mit habraã
H . moyſi: alius heliæ: qobrẽ ab apoſtolo dicitur Emulamini charſſmata meliora: Qui uero pfectus
1 4 1. Cor. lz.b ei inxta eam tñᷣ pfectionem quã humana cõditio poteſt capere per ſimilitudinẽ dei ſignatur.
uniſe, IBiſperierunt omnes inuoluti argento. LXX. RK
lein CBuſperierunt omnes qui erecti ſunt argento.
Waltd OQui ſibi inquit in diuitiis confidebant: & tantas habebãt opes:ut ſe quaſi inuolutos:& ſeptos ſuis
Denir diuitus eſtimarent: Vel certe ſicut. lxx. Qui erecti erantin ſuperbiã & pauperes deſpiciebant ira ue-
Kinpon niente uaſtati ſunt Simulq; conſidera qc; nõ dixerit: penibunt qui erecti ſunt argento: ſed iam nunc
eeot anteꝗᷓ eis ueniat ſupplicii dies in eo ipſo qd ſuperbiant:& ſemper de theſauris ſuis cogitent & ſerui
Tnein ant eis perierint atq; corruerint: Quod qui intellexerit puto eum non ſatis cupere diuitias: in ꝗbus
nturno, non peribunt:ſed perierunt qui erecti ſunt: Sed neq; eſtimandum eſt eos ſolos periſſe qui argento
g l⸗ erecti ſunt: ſed iuxta hanc diffinitionẽ peribit & ille: ꝗ in generis nobilitate ſe iactat Qui glonaturi
efaciem dignitatibus pibit qui inflatur pibit ꝗ ĩ fortitudie corpis gloriatur pibit qui ĩ fœmineo lan guore
otaulu mollitus comã nutrit: uellit pilos: cutẽ polit:& ad ſpeculũ comitur: Quæ proprie paſſio & inſania
im. Act. Jg. fœnunarũ eſt: Siꝗs ät uult erigi: & ſuperbire: ſancta ſuperbia erigatur cũ apoſtolo: Quãdo dignus
Wung fuerit ꝓ nomine:leſu chriſti contumeliam pati: glorietur cum apoſtolo: qui exultar in tribulatio/
Eie nibus ſciens quod tribulatio operatur patientiam patientia ſpem: ſpes autem nõ confundan.
RKZ Et erit in tpe illo ſcrutabitur hieruſalẽ in lucernis.⁊ viſitabo ſuper viros deſixos in fecibus
tirla,, ſuis:qui dicũt in coꝛdibus ſuis:non faciet bene dominus ⁊ non faciet male. LXxx.
imment . CEt erit in illa die ſcrutaboꝛ hiruſalem cũ lucerna ⁊ vlciſcar ſuper viros qui contemnunt cuſto
–R dias ſuas:⁊ dicunt in coꝛdibus ſuis non faciet bene dñs:⁊ non faciet male.
rceni⸗ CIn tempore & in die cap tiuitatis hieruſalem: uel a Babyloniis uel a Romanis: quia dereliquit le-
rein gem domini: & impie egit in dominũ creatorem ſuum: Scrutabitur dns cum lucerna oja abſcon/
lano 4 dita hieruſalem: & nullum inultum patietur effugere. Legamus Ioſephi hiſtorias & ibi reperiemꝰ
no,,¹ ſcriptum: de cloacis quoq;ʒ & ſpeluncis: & antris: & ſep ulchris: extractos principes: & reges: & poten
rin⸗ tes: & ſacerdotes qui ſe in eis metu mortis abſconderant. Et uiſitabo inquit ſuper eos: qui confidũt
Gnue in corporibus ſuis:& in uiribus ſuis quas T pPrya feces uocat ſiue peccata in quibus pœnitus fue/
nhli re defixi: qui tollentes prouidentiã: nec boni nec mali deum auctorẽ eſſe dixerunt: Hoc eſt qd nec
„ bonis bona:nec mala malis redderet.Sed quod fortunæ cuncta regerentur arbitrio: & caſu ferren-
tur incerto. In conſumatione aũt mundi quia dies dni ipſa intelligitur: ſcrutabitur dommus hie-
ton ruſalem:Ideſt eccleſiam ſuã cum lucerna:& ulciſcetur ſuper uiros contẽptores: qui noluerunt ſuas
Neic ſeruare cuſtodias. i. mandata domini contẽpſerunt & inſuper rõne ſe peccare dicentes: blaſphema
rucet uerunt in cordibus ſuis: qd; nihil prodeſſet benefacere: nec obeſſet male agere: quia nec bonorum
ltt operum præmiũ: nec malorum pœnam reſtitueret de*. Recte autem hieruſalẽ. i. eccleſiam quæ pri
us iebus uocabatur:quod dicitur conculcata: Et quãdo conculcabatur a gentibus: & demonũ ludi
brio erat:dicta eſt iebus:Et po ſtqᷓ cœpit in ea pax habitare domini: & factus eſt in pace locus eius:
D nomen hieruſalem ſortita eſt: Quod igitur in nouiſſimo tempore: quod ſæpe iã diximus multipli
dih cata iniquitate refrigeſcat charitas: & ſolis lumen recedat ab hieruſalem: & tanta erit uaſtitas ut dif-
iumd ficile ſaluentur etiam electi dei: Tunc in lucerna ſermonis ſui atq; rationis oĩia uitia ſcrutabitur do-/
nen minus in hieruſalem: & in medium proferet: & de ocioſo quoq; uerbo fiet iuditium: & uindicta in
auut peccatores:Poterat enim & peccatum ueniam promereri:ſed in contemptores: De quibus dicitur
uwnn in Abachuc Videte cũtemptores & aſpicite: Et in alio loco. Quare reſpicis ad cõtẽptores: Ac dein
elle de: Qui ãt arrogans eſt: & cõtẽptor: uir ſupbus: & cætera. Super his fiet ultio qui cuſtodias dni nõ
lai⸗ ſeruauerunt. & dicunt in cordibus ſuis: non faciet dommus bene: & non faciet male non ꝙ male
en deus faciat: ſed qd mala uideatur pœna eſſe ei qui patitur: Alioꝗn & ſcalpellus medici malus erit: ꝗ
lr reſecat uulnera: & putridas amputat carnes: Et pater malus cedens filium: ut a uitiis corrigat: & ma
Iu Do4g. giſter malus corripiens diſcipulum ut erudiat: Oĩs. n. diſciplina ad præſens nõ uidetur gaudii eſſe:
ung lud ſed triſtitiæ: poſtea aũt fructum pacificum iis qui per ea eruditi ſunt redddet.
intr er CEt erit foꝛtitudo eoꝛum in direptionem:⁊ domus eoꝛum in deſertum.Et ediſicabunt domos
ni io⸗ 7 non habitabunt:⁊ plantabunt vineas:⁊ non bibent vinum earum:Juxta eſt dies domini ma-
f gnus:iuxta eſt ⁊ velox nimis. LXxX. B
he C Et erit foꝛtitudo eoꝛum in rapinam:⁊ domus eoꝛum diſſipabuntur:Et ediſicabunt domos:⁊
, non habitabunt in eis:⁊ plantabunt vineas:⁊ non bibent vinum earum:quia iuxta eſt dies do/
ng mini magnus:⁊ iuxta ⁊ velox nimis. . ßM
Nens CManifeſtum eſt quod iuxta utramq; captiuitatem omnis eorum ſit ceſus cxercitus: d‚omus di/
itn q iii

A 6.

Miero.liber

ruptæ. & agris uineæq; uaſtatæ ſũt: Nec ultra eos dei diſtulerit patiẽtia. Sed cum dicerẽt ad prope .*
tas:hoc in tempus erit: & in dies longos: uenerit eis dies dñi magnus & uelox nimis. Iuxta tropo/ ſcunn
logiam autẽ cum uenerit tempus iudicii ſiue uniuſcuiuſq; mortis & egreſſionis a ſeculo: Tũc om/ hen
nis fortitudo eorum in direptionẽ erit: Vt quia male ualebat & erigebatur aduerſus dominum in uules
firmum fractumq; uertatur ad melius. Velut ſiquis fortitudinem latronis & piratæ & furis diripiat: en
infirmoſq; eos reddat:prodeſt illis ſua infirmitas: debilitata enim membra quibus prius non bene ein
utebantur a malo opere ceſſabunt: Quod autem ſequitur Et domus eorum in deſertum: Multi ſür ge
in eccleſia edificantes ſion in ſanguine: & hieruſalem in iniqtate: ꝗbus prodeſt: tales domus deſtrui Leui 4. f. e
Legamus leuiticum ubi leproſa domus deſtrui iubetur. Et quia lepra pmanens eſt & diffunditur: kuu
lapides eius & ligna & omnis puluis extra ciuitatem in locum immũdum proici. S ed & in hiere/ Hier. I.b. a
miæ principio tale aliquid ſcubitur. Ecce dedi ſermones meos in os tuum: ecce conſtitui te ſuper ſei⸗
gentes & regna: & fadicare & ſuffodere: & diſperdere & edificare & plantare. Deſtruitur edificatio ntc
peſſima: ut poſtea ediſicatio bona conſtruatur: eradicaturiniqua plãtatio: ut plantatio bona iuxta de
ponatur. Vnde & in ſalomone legimus: Melius eſt habitare ſub diuo ꝗ in calce litis cum iniquita .,1
te & in domo noua. Quaſi bonus ergo deus: domus eorum qui erant defixi in ſecibus ſuis: & dixe- e4d
tant in corde ſuo non faciet bene dominus: & nõ faciet male: Deſtruet: nec eos in leproſis & immũ di
dis domibus habitare permittit: Nec facit ut bibant uinum de uineis quas plantauerunt: Si enim vi
plãtaſſent uineam Sorech: & uineam electam totam ueram:bibiſſent uinũ ſuum: & inebriati eẽnt 4
cum patriarcha noe: & Ioſeph in meridie: Sed quia dixerunt:non faciet bene dominus: & non fa- in
ciet male. Et de uinea ſodomorum erat uinea eorum: & propago eorum de gomorra: uua eorum l
uua fellis: & botrus amaritudinis eis: Furor draconum uinum eorum: & furor aſpidum inſanabi- Deu. 32. n
lis: propterea plantauerunt uineas: & non bibent uinum earum. Et myſtice dicitur de Sodoma & C.s
gomorra: quod omnis plantatio eorum perierit. Si enim permanſiſſent in eo quod cœperant: ut fum
eſſent quaſi paradiſus dei:& non fuiſſent in malo:ut eſſent quaſi terra ægypti:plantatio eorũ utiq; beft
permanſiſſet: tale quid & illud ſuper ægyptiis ſonat in pſalmis: Occidit in grandine uineas eorum A(ſc
& moros eorum in pruina: Quaſi clementiſſimus quippe deus omnem ægypti plantationem: & CE
arbuſculas: quæ in ægypto radicatæ ſanguineos habent fructus: interfecit & ſubuertit: ne bibant ꝗ fuim
male plantauerunt: & commedant ex eis fructum: Prope eſt dies magnus & uelox nimis cui reſi/ pote
ſtere nemo poteſt:Prope autem eſt uel propter eternitatem: quia nihil eis longum eſt: uel propter enun
pœne magnitudinem: quod patiẽti nunqᷓ longe uidetur ſuppliti um:quod inferendũ eſt: Siue pro Cy'
pe ut ſupra diximus: Cũ exierimus a ſeculo: & uniuſcuiuſq; mors cõſumationẽ mundi fecerit: & nõ ſ⸗
ſolũ ꝓpe:ſed ẽt uelox nimis ut uelocitas aduentus eius: in eo qd nimis additur oſtendatur. g
CAorx diei domini amara:tribulabitur ibi foꝛtis: dies ire dies illa dies tribulatiõis ? anguſtie: 1
Dies calamitatis ? miſerie:dies tenebꝛarum ⁊ caliginis:dies nebule ⁊ turbinis:dies tube ⁊ clan 1
goꝛis:ſuper cinitates munitas:⁊ ſuper angulos excelſos. LXX.
CAorx diei domini amara:⁊ dura:poſita eſt foꝛtis:dies ire dies illa:dies tribulationis ⁊ nece i/
tatis:dies miſerie ⁊ perditionis:dies tenebꝛarum ⁊ turbinis:dies nebule ⁊ caliginis:dies tube .
⁊ clangoꝛis:ſuper ciuitates munitas:⁊ ſuper angulos excelſos. 1
Cluxta ſuperiora: uel de Babylonica captiuitate accipe: uel extrema ꝗᷓ paſſi ſunt a romanis: ſuper ne
ꝗᷓ & dominus fleuit hieruſalem dicens: hieruſalem hieruſalem: quæ occidis prophetas & lapidas un
eos qui ad te miſſi ſunt: & cætera. Vere enim erpetita uindicta eſt a ſanguine abel uſq; ad ſanguinẽ E
zachariæ: quem occiderunt inter templum & altare: Et ad extremum de dei filio dicentes: ſanguis dar,
eius ſuper nos & ſuper filios noſtros: Experti ſunt diem amaram: quod ad amaritudinem dominũ gui
prouocauerunt: Diem a dno conſtitutã in qua nõ imbecilles quilibet: ſed fortiſſimi uiri deprimen m
tur:Et ueniet ſup eos ira in finem: Sæpe quippe & ante iram dñi ſuſtinuerant: ſed ira illa non fuerat lur
cõöſumationis & finis: Quid neceſſe eſt nũc deſcribere quãtas in utraq; captiuitate fuſtinuerint cala nl
mitates: Et qũo qui lucẽ dñi reſpuerũt ĩ tenebris & caligĩe uerſati ſũt: ut ꝗq nouerũt ſolẽniũ dieꝑ au
dire tubas: audierint clamorẽ bellantiũ:De ciuitatibus autem munitis & excelſis angulis iudeæ: ꝗa “
ad ſolum uſqʒ ſunt diruti: Puto oculorum magis eſſe ꝗ́ᷓ aurium iuditium: Nobis præſertim qui nũc ee
in iſta ſumus prouintia. licet uidere: licet probare quæ ſcripta ſunt: Vix ruinarum parua ueſtigia in ef
magnis quondam urbibus cernimus: Silo ubi tabernaculum & archa teſtamenti domini fuit: Vix en
altaris fundamẽta mõſtrantur: Gabaa illa ciuitas ſaul uſq; ad fundamenta diruta eſt: Rhama & be/ il
chro: & reliquæ urbes nobiles a Salomone cõſtructæ: parui uiculi demonſtrantur. Legamus I oſe/ de
phum: & prophetiam Sophoniæ: illius cernemus hiſtoriam: & hoc nõ tantum de captiuitate dicẽ .
dum eſt:ſed uſq; ad præſentem diem: perfidi coloni poſt interfectionem ſeruorum: & ad extremũ gobe re
filii dei: excepto planctu prohibentur ingredi hieruſalem & ut ruinam ſuæ eis flere liceat ciuitatis: eea, in
prætio redimunt: Vt qui quondam emerãt ſanguinem chriſti: emant lachrymas ſuas: Et ne fletus (gt
quidem eis gratuitus ſit: uideas in die quo capta eſt a romanis: & diruta hieruſalem uenire populũ P
lugubrem: confluere: decrepitas mulierculas: & ſenes pannis anniſq; obſitos: in corporibus && in .
habitu ſuo iram dñi demonſtrãtes: congregatur turba miſerorũ: Et patibulo domini corruſcante: lane
òM ac radiante
*
00

n ae radiante Anaſthaſſi eius:De oliueti mõte quoq; crucis fulgente uexillo: pl gere ruinas templi
licn, lſui populũ miſerum: & tamen nõ eſſe miſerabilẽ his adhuc fletus in genis: & liuida brachia: & ſpar
mni ſi crines: & miles mercedem poſtulat ut illis flere plus liceat: Et dubitet aliquis cum hæc uideat de
die tribulatiõis & anguſtiæ: de die calamitatis & miſeriæ: de die tenebrarum & caliginis:de die ne-
W bulæ & turbinis: de die tubæ & clangoris: Habent enim & in luctu tubas: Et iuxta prophetiam uox
Mrn ſolemnitatis uerſa eſt in planctum: Vlulant ſuper cineres ſanctuarii & ſuper altare deſtructum: & ſu
witli per ciuitates quondam munitas: & ſuper excelſis angulis templi: de quibus quondam lIacobum fra
Bnin trem domini præcipitauerunt. Hæc de captiuitare icta ſint iudæorum. Cæterum ſi diem ut ſupra
ni44 referamus ad conſumationẽ mundi: ſiue ad uniuſcuiuſq; exitum uitæ: manifeſta ent interprætatio
eie qc uox diei dñi amara ſit: & neceſſitate plena & ira: Et tnibuletur ibi fortis: Cum ẽt ꝗ ſancti ſunt ſal-
kr nentur qui dem: ſed tñ quaſi per ignem: dies illa dies tribulationis & anguſtiæ: & calamitatis & mi-
mi ſenæ: In qua dicẽt Vhe nobis quia miſeri facti ſumus: dies tenebranim: Ois enim qui male opera-
nni tur odit lumen: & nõ uenit ad lucem: Et neceſſe eſt ut qui lumen odeni eum tenebræ conſequatur:
ddin Dies erit nebulæ & turbinis: ueniet enim ſuper eum tempeſtas domini:Et clangor tubæ quã apo-/

I. The. 4. d ſtolus ſignat dicẽs In nouiſſima tuba: Frit enim dies tubæ & clangoris ſup ciuitates munitas: quas

un ſibi ĩ multitudine peccatoꝶ cum Chaim edificauerãt: & ſuper angulos excelſos opera peruerſa & a
* recta uia domini declinantia: Vnde a ſaluatore arguuntur onpi Ta phariſei: adorent in an-
deia⸗ gulis platea . Via. n. recta & tendẽs ad paradiſum arta & anguſta eſt: quæ ducit ad uitam: Via autẽ
nank fracta habẽs angulos & tortuoſa: lata & ſpacioſa eſt ꝗ ducit ad mortẽ: Simulq; inter uerba ſeuerita-
teomum tis: dñi cerne clementiã:qd propterea amara ſit dies: & dies iræ & dies tribulationis: & dies tubee &
Andd clangoris: t ciuitates male munitæ & peruerſi anguli deſtruantur.
tomd ¶ LEt tribulabo homines:⁊ ambulabunt vt ceci:quia dño peccauerunt:⁊ effundetur ſanguis eo
⸗ rum ſicut humus:⁊ coꝛpoꝛa eoꝛum ſicut ſtercoꝛa:ſed ⁊ argentum eoꝛum ⁊ aurum non poterit li
u ung berare eos in die ire domini:in igne zeli eius deuorabitur omnis terra:quia conſumationem cũ
eonm feſtinatione facit cunctis habitantibus terram. LXX.
nem:d CEt tribulabo hoies ⁊ ambulabunt vt ceci:qꝛ domino peccauerunt ⁊ effundet ſanguinem eo⸗/
Manmg rum ſicut puluerem:⁊ carnes eoꝛum ſicut ſtercus boum:⁊ argentum eoꝛum ⁊ aurum eoꝛum nõ
iten/ poterit eruere eos In die ire domini.⁊ in igne zeli eius conſumetur omnis terra:conſumationẽ
dropter enim:⁊ feſtinationem faciet ſuper omnes habitantes terraʒ.
inepro CNon eſt difficile iuxta priorem ſenſum hæc fuiſſe ppeſſam dicere hieruſalẽ: quæ pp crucem dñi
itAnö ſuſtinuit: receſſit.n. ab ea uiſitatio dñi: & tribulati ſunt omnes homines ĩ tota Iudæa: & propter ma
1 gnitudinem præſſure ambulauerunt ut ceci: quid agerent ignorãtes: & hæc paſſi ſũt: qui domino
out ideſt dei filio peccauerunt: Nam quia fuderunt ſanguinem prophetarum: & ſanguinem chriſti: fu-/
berchn ſus eſt ſanguis eorũ ſicut humus in tota regione: & corpora eorum remanſerüt inſepulta: ſicut ſter
cora ſuper faciem terræ:Diuites quoq; eorum qui argentum & aurum in iniquitate nimia cõgre/
rerri⸗ gauerunt: opibus ſuis de die iræ domini nõ poterunt liberari: Ignis enim zeli domini ſuccenſus ad
R—M uerſus eos deuorauit omnem prouintiam: Nec grãde fuit tempus in medio: Nam poſt.xl. & duos
annos dominicæ crucis circũdata eſt ab exercitu hieruſalem: & conſumatio facta eſt cum feſtinatio
ſver ne: non ſolum illius ſed cunctis terræ iudæ habitatoribus. In conſumatiõe autem uel mundi uel
* uniuſcuiuſq; tribulãtur omnes homines: qui homines permãſerunt & mortui ſunt quaſi homines
ide & ambulabũut ut ceci:quia lumen perdidere uirtutum: & locum pœnitẽtiæ non habebunt: & hæc
Ggis patientur qui domino peccauerũt: Si enim dominus Iuſtitia eſt: ueritas: ſanctitas. cæteræq; uirtutes y
e quiſquis iniuſte fecit & mentitus eſt: & ſcorta uitiaq; ſectatus eſt domino peccauit: Sed quod ſeꝗ-
nn tur:Et effundetur ſanguis eorum ſicut humus: & corpora eorum ſicut ſtercora boum. Videtur ab/
Günen ſurdum ut in reſurectione mortuorum: & in cõſumatione mundi atq; iudicio dicamus effundi ſan
dane uinem & corpora iacere quaſi ſtercora. Igitur illud quod ad noe dicitur: Et ſanguinem aiaꝶ ue/
eunch raꝶ requiram de manu oĩum beſtiarum: & de manu hoĩs: & de manu fratris requiram aĩiam hoĩs
ichgn ui effudenit ſanguinem hominis: pro ſanguine eius effundetur ſanguis illius: Et in reſurectiõe cre
intet dere ridiculum eſt: & in uita hac ſtare nõ poteſt: Quãti emm effuderũt ſanguinem: & ſanguis eoꝶ
nguni⸗ “ effuſus nõ eſt? & alii oceiderũt hominem ueneno uel ſuſpẽdio:& tunc cum homo mortuus ſit: nõ
Agn eſt ſanguis effuſus? Quomodo ergo dominus eſt effuſurus ſanguinem eorum in talionem; Cum
in ille qui occidit ſanguinem nõ effuderit: Sanguis igitur hominis 2 Tik6ν Ideſt uitale quo ue
mabe⸗ getatur & ſuſtentatur & uiuit: debet intelligi: quia qui effuderit: ſiue per ſcandalum:ſiue peruerſita-
NM te doctrinæ:in die iudicii effundetur ab eo: Ideſt quod ſibi uidebatur habere uitale cogetur amitte

1e Eſa. 40. b. re. Iuxta huiuſcemodi ſanguinem. & caro intelligitur: De qua & Eſaias ait Omnis caro ſenum :Et
mnu Gen.6.a. in geneſi dominus: Nõ permanebit ſpiritus meus in hominibꝰ iſtis quia caro ſunt: Et apoſtolus de
Utuns I. Cox.l. ſ. utroq; Caro & ſanguis regnum dei poſſidere nõ poterunt: Neq; corruptio incorruptiõem dei he-

feus reditabit. In die ergo cõſumationis: uel generalis uel ſpecialis. Omnis ſanguis qui effuſus ẽ clama
Cplli bit ad dominum: & apparebit in medio: & opera ſanguinis atq; terrena: ſicut puluis iacebũt & ſter-
örn Luc.iz. c. cora Et argentum & auꝑ diuites de die ire non poterunt liberare: Audiẽte eo qui moritur: S tulte
ſau. 9 itii

hac noctæ tolletur anima tua a te:quæ autem paraſti cuius erunt:Nõ quod negamus aurum & ar-

gẽtum diuites liberare de morte(Redemptio enim uiri animæ: propriæ diuitiæ) ſed quod eo tem Pro.l3. b.

pore liberare nõ poſſunt:qũ diuitias neceſſitate dimittũt.Ommnmis enim terra:& uniuerſa quæ terre
na ſunt zelo dñi deuorabuntur:Et qui ait zelo Intellige adhuc amã tem dñm: N iſi enim amaret hu
manam aiam:nunꝗᷓ zelaret eam: & in ſimilitudinem mariti peccatũ ulciſceretur uxoris: quia ſi nõ
amaret: nec de adulterio eius iraſceretur: Et hoc faciet dominus cum feſtinatione cunctis habitan/
tibus terram: iis qui ſe pœnitus terræ dederũt: Et nõ fuerùt aduenæ & peregrini: ſicut Iuſtus qui lo p5.38.
quitur: Aduena ſum ego in terra: & peregrinus: ſicut oẽs patres mei: Et rurſum alibi nolẽs diutius ps. ilg9.
in tabernaculo carnis habitare lacbtymabili uoce teſtatur dicẽs. Heu mihi quia peregrinatio mea
prolõgata eſt: Et enim qui ſumus in tabernaculo corporis huius: ingemiſcimus conquerentes: Mi
ſer ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius. .
CAPITVLVM SECVNDVM.
Onuenite cõgregamini gens nõ amabilis:pꝛiuſq; pariat viſio quaſi puluerẽ trãſeũtẽ
diẽ: anteqᷓ;ᷓ veniat ſuꝑ vos ira furoꝛis dni:anteqꝙᷓ vciat ſuꝑ vos ira idignatõis dii.LXx
CLongregamini ⁊ colligamini gens inerudita:anteq ſitis ſicut flos pertranſiẽs die:
anteqᷓ; veniat dni ſuper võs ira:anteq; ſuper vos irruat dies ire furoꝛis domini.
C Poſt deſcriptionem malorum quæ in die uentura ſunt dñi: ſcdm duplicem captiuitatis expoſi-
tionem: quã ſupra diximus: populus ad pniam prouocatur: Et dicitur ei: Conuenite & congrega/
mini ſiue ut in. Ixx. ſcriptum eſt colligamini. Ideſt eſtote uobis iuxta apoſtolum Charitatis uincui Ephe .d.
lo copulati: gens non amabilis: quæ amore dei indi gna es:ſiue gens inerudita. De qua dicitur in
Deutronomio: populus ſtultus & non ſapiens:⸗Et in hieremia. Sine cauſa percuſſi filios ueſtros: Di Deu. 32.
ſciplinam nõ recepiſtis anteꝗᷓ fiat quod prophetatum. anteq præceptum ſequatur effectus eſt qd ita Hier.2.f.
facile ueniat quaſi puluis pertrãſiens: anteꝗᷓ ſuper uos furor dñi compleatur: Simulq; cerne dei cle/
mentiam: ſuffecerat prudẽtibus malorum ueniẽtium impetum deſcripſiſſe: Verum quia non uult
inferre ſupplitia: ſed tãtum terrere paſſuros: ipſe ad pœnitentiam prouocat ne faciat quod minatꝰ
eſt: Generaliter autem tota multitudo credẽtium & eorum qui dei populus nuncupãtur: in eccleſi
am cõgregatur & dicitur ei. Cõuenite in eccleſiam: ſociamini uobis charitate & pace O gens ĩeru/
dita:quæ nõ uis dei gociper diſciplinam: Nec habere ſcientiam mandatorum eius: Sed diuitiis &
corporis ſanitate & pulchritudine huius ſeculi: carnis quoq; uoluptatibus delectaris: quæ trãſit
quaſi flos qui in una matceſcit die: Propterea autem dico uobis cõuenite ſociamini: ne cum iudi
cii tempus uenerit: & omnis gloria ueſtra traſierit: tunc uelitis agere pœnitentiam: quando locus
nõ erit pœnitentiæ ſed pœnarum: Quærat aliquis quomodo hoc ipſum ſuper unoquoq; migran
te de ſeculo:poſſit intelligi:Dicitur ergo ad ſingulos o tu: qui dei negotiis occupatus p diuerſa di
ſcurris: reuertere in ſanctorũ eccleſiam: & iunge te eorũ uitæ & cetui quos uides placere deo: & diſſ-·
ſoluta membra animæ tuæ: nec ſibi coherentia in unam ſapientiæ coge copagem: & illius here cõ
plexui: Et audi myftice: Confortamini manus diſſolutæ & genua debilia ſolidamini: Nec glorie-/
ris ĩ bonis carnis & eius flore qui præterit. Omnis enim caro fœnũu: & omnis gloria eius quaſi flos Eſa. 40. b.
ſœni:aruit fænum: & flos decidit: uerbum autem dñi manet in eternũ:Poſſumus hoc capitulo uit
pro tempore:Si qñ uiderimus aliquẽ honoribus ſeculi & cõgregandis diuitiis occupatum: ad ec
cleſiam uel raro uel nunꝗᷓ uenire: & dicere ad eum: cõgregare & cõiungere populo dei: qui dñi præ
cepta nõ audis: anteq;ᷓ gloria tua pertrãſeat: anteqᷓ dies tibi furoris adueniat. .

„

CQuerite dominum omnes manſueti terre:qui iudicium eius eſtis operati:querite iuſtuʒ:que
rite manſuetũ ſi qũo abſcondamini in die furoꝛis dñi:qꝛ gaza deſtructa erit:⁊ aſcalon in deſer/
tũ:Aʒzotum in mericdie eijcient:⁊ accaron eradicabitur. LxxXxXx.
CAuerite dominum noſtrum oẽs humiles terre:iudicium operamini:⁊ iunſtitiam querite:⁊ re
ſpondete ea. At pꝛotegamini in die ire domini:qꝛ gazʒa direpta erit ⁊ aſcalon in deſertũ ⁊ aʒotꝰ
meridie pꝛoiicietur:⁊ accaron eradicabitur. ẽð èMD
CHumilis terræ appellatur qui nõ humilitate q uirtutem ſonat: ſed peccatis humiliatus eſt: nec põt
cum chriſto dicere: Diſcite a me quia manſuetus ſum & humilis corde: Ois enim qui ſe humiliat Mat. il. b.
exaltabitur: Et in alio loco ſermo ad ſanctũ dirigitur: Quãto maior fueris: tanto magis humilia te
S coram deo inuenies gratiam. Qui autem peccatis humiliatus eſt: & aggrauatus eſt con/
cientia delictorum: ac loquitur ſicur onus graue aggrauatæ ſunt ſuper me. Iſte debet audire: Veni-
te ad me omnes qui laboratis & onerati eſtis & egoò reficiam uos. Hoc dictum ſit in principio ſcdm
Ixx.ĩterprætes. Cæterum iuxta hebraicum alter ſenſus eſt: Dicitur enim ad ſanctos: O uos qui mea
præcepta cuſtoditis: qui in terra poſiti: & ſciẽtes quoniam omnis qui ſe humiliat exaltabitur: Imita
ti eſtis manſuetudinem meam & iudicium eſtis operati: quærite dominum in mãſuetudine ueſtra
& ſi uultis ſcire quis iſte ſit dominus:quærite iuſtum quærite manſuetum:Pater enim omne iudici
um dedit filio: qui iudicaturus eſt: & quia manſueti eftis:propterea quærite manſuetum: Vt quicqd
in ueſtra manſuetudine minus eſt: ab eo qui fons eſt manſuetudinis impleatur: hoc autem dico uo
bis:Si quomodo abſcõdamini in die furoris domini:hoc eſt ſi forte poſſitis: ex eo Quod quæſiſtis
dominum &

Mie

un
on
R
h
none
dene

17

kniſi
dil
nſisde⸗
nl.
epo/
ngregr⸗
UIncN, 1
icimn
ſrosi)
katnk
eceich,
won uun
Ainn
ecckt
Ajen
ni
etitt
n udi
an
miemn
Unethd
od
nsberci
. ghor
gualtahe
Mtulon
m: ade

icüin

ſtupn
in

tio:& in meridie:hoc eſt quâà

Ti.1. 6.

Super Sophoniam. c.ij.

dñm & iuſtitiã eſtis opati: ira diei uitare uehemẽtis & effugere captiuitatẽ: qᷓ uel a nabuchodono-
ſor uel a romanis inferenda eſt populo iudæorum: Si ãt de his dubitat ꝗs eius iudicia facere dicẽs.
Si quomodo abſcondamini in die furons domini: quid fiet de peccatoribus: Tanta enim uaſtitas

iudeæ terræ ueniet: & tam ſublimis uictor huc babylonius aſcendet: ut etiam potentiſſimas urbes
philiſtinorum quæ ſemper uobis equo certamine reſtiterunt: eadem captiuitas depræhendat: Ga/

za enim deſtructa erit: & aſcolon in ſolitudine redigetur: & azotum nõ furto ſed bello Ideſt mani/
feſta luce atq; uictoria in captiuitatem trahent: & accaron quæ interprætatur eradicatio: hoc ſuſti
nebit quod in ſuo uocabulo ſonat:ideſt eradicabitur. Hoc iuxta litteram & hebraicam ueritatem:
Iuxta.lxx.autem interpᷣtes:Humilibus terræ de quibus ſupra dictum eſt. ut operentur iudicium: &
quærant iuſtitiam. Quia non puto aliam eſſe præter chriſtum. Et quia omnis qui quærit mnueniet.
Id quod inuenerint aliis reſpondeant. hoc eſt alios doceãt. Sapientia enim abſcondita. & theſau-
rus nõ comparens quæ utilitas in ambobus. Et hoc inquit præcipio uobis. ut in die iræ domini ꝓ
tegamini. uel in cõſumatiõe mũdi. uel in exitu uniuſcuiuſq; de ſeculo. Gaza enim & aſcalon & azo
tus & Accaron diuerſa ſupplicia ſuſtinebũt. gaza enim interprætatur fortitudo eius. Omnes ergo
qui ſibi applaudunt in fortitudine corporis. & potentia ſecufari. dicunt cum diabolo. fortitudi-
ne faciam. diripientur in die iræ domini. & ad mihilum redigentur. Aſcalon quoq; quæ dicitur põ
derata uel ignis homicida. cum uenerit dies iræ domini ſeefens ſui mẽſuram ſentiet. & eodem qd
operata eſt pondere deprimetur. Et quia arſit ad effundendum ſanguinem. & multas ſcandaliza/
uit animas. & impletum eſt in ea. Virum ſanguinum & doloſum abhominabitur dominus. Nõ di
ripietur ut gaza ſed in ſolitudinẽ redacta gehenne ignibus. uſq; ad puluerem cremabitur: Necnon
& azotus quæ hebraice dicitur.eſtio. & in lingua noſtra ſonat ignis generationis. clara luce uaſta/
bitur. Arſit enim libidine. & generationis incendio debachata eſt. Et quia omnes adulterãtes qua
ſi clibanus corda ee girriz ardernibu uulnerati ſunt:Non in tenebris non in occulto iudi

ctorum conſortium non habebunt. Sed accaron quæ interprætatur ſterilitas: uel eradicatio: quia
nullios fructus habuit: & peruerſitate doctrinæ ſuæ eradicauit plurimos: ipſa quoq; eradicabitur.

Has autem omnes uarietates intellige in animarum uitiis atq; peccatis: & quia uniuſcuiuſq; opus:

quale ſit in die iuditii ignis probabit.

VAbe qui habitatis funiculum maris gens perditoꝝ:verbũ dñi ſuꝑ vos canaan terra phil iſti
noꝝ:⁊ diſperdã te ita vt nõ ſit habitatoꝛ:⁊ erit funiculus maris requies paſtoꝛũ:⁊ caule pecoꝛuzʒ

⁊ erit funiculus eius qui remanſerit de domo iuda:ibi paſcentur de domibus aſcalonis:ad veſ-
peram requieſcẽt:qꝛ viſitabit eos dñs deus eoꝛũ:⁊ auertet captiuitatem eoꝛum. LXxX.

CAhe ꝗ habitatis funiculũ maris aduene cretẽſium:verbũ dñi ſuꝑ vos canaan terra alloſilo/

rũ:⁊ ꝑdam vos de habitatiõe:⁊ erit creta paſcua paſtoꝛũ ⁊ omile pecoꝛũ:⁊ erit funiculus maris
iis ꝗ reliꝗ ſunt de domo iuda:ſuper ipſos paſcentur in domibus aſcalonis:poſt meridiem diuer
tent a facie filioꝛũ iuda:qꝛ viſitabit eos dñs deus eoꝛum:⁊ auertet captiuitatem eoꝛum.

CQuantum ad hiſtoriã non eſt difficile interprætari: Quia in ſuperioribus dixerat Gaza deſtructa

erit: & aſcalon in deſertum: Azotum in meridie deicient: & accaron eradicabitur: Quattuor ma/
mnis paleſtinæ urbibus nominatis nũc ad ipſam generaliter prouintiam patet ſermonem domini
eri & prædici ei. Vhe qui habitatis funiculum maris: babylonio ueniẽte quia & ipſi qui iuxta ma/
re habitant perient atq; tollernut.ud autem terra paleſtinorum terra ſit canaan: nulli dubium
eſt:Et diſperdam te inquit ita ut nullus ſit habitator: & in tantam uenies uaſtitatem: quæ lætabaris
in euerſione iudeæ: ut omnes tuæ urbes munitiſſimæ in omilia ſint paſtorum: Et poſtꝗᷓ dominus ui
ſitauerit populũ ſuum: & fecerit eos regredi ſub zorobabel & Ieſu: & edificauerint templum: & ex-

ſtruxerint hieruſalem:tu ita inculta eris & ſic uepribus urticiſq; operieris: ut paſtores de reliquiis in

dæorum in aſcalone poſt meridiem reꝗeſcant.& in urbe quondam nobili greges ſuos faciat accu
bare:& hoc fiet quia dñs uiſitabit plebem ſuam: & auertet captiuitatem eius: quod factũ nec ne ſit:
deus uiderit:Neq;.n.nũc nobis propoſitũ eſt hiſtoriæ texere ueritatem:ſed ea itimare noſtris: quæ
accepimus ab hebreis. Iuxta ſpiritalem autem ſenſum & tranſlationem. Ixx. difficilis intelligentia

eſt maxime quia & ĩ iterprætatione diſcordant. Vbi enim nos tranſtulimus gens perditorum. IIIi

dixerũt aduenæ cretẽſium: & quod hebraice ſcriptũ eſt goi gorechi goichoretim: Pro goi.i. gente

legerũt gar hoc eſt aduenã: & ꝓ gorechi qce dicitur pditorum: nomen cretæ inſulæ putauerũt: De
niq; & Agꝗla & quinta editio interprætati ſunt Et theodotion Syma-
chus quoq Cum interprætatiõe faciũt:Rurſum ubi nos diximus: Et erit funi⸗
culus maris: Et oẽs interpᷣtes huic trãſlationi cõgruerunt: Scribitur in. lxx. Et erit creta paſcua gre-
gis. Igitur ſpiritalibus ſpiritalia comparantes: & uulgatæ editiõis cœptam ſemel tenentes ſemita:

Quærimus an alibi in ſcripturis ſanctis nomen cretæ legerimus. Et ni fallor in promptu é. Cretẽ-

ſes ſemper mendaces. malæ beſtiæ uentris pigri. teſtimonium hoc uerum eſt. qui fluctuant & circu
feruntur omni uento doctrinæ in deceptione hominũ in uerſutia erroris. Iſti cum debuerint inter

ra promiſſionis: hoc eſt in terra habitare iudeæ uoluerunt magis aduenæ eſſe cretenſium. qui di

o ſancti plenam recipient claritatem proiicientur in tenebras: & ſan-/

2
o% M

WMiero.liber

uerſis maris fluctibus. hinc inde tunduntur: & ſonãt ere coribantino. & ſunt iuxta apoſtolum quaſi
cymbalum tinniens: Et quia aduenæ ſunt cretẽſium: Ideo ſermo dei:hoc eſt cõſi umatio fit ad illos:
Et dicuntur terra canaan ſemper ĩ fluctu ſemper in motu: & terra allofilorum: alieni enim a deo in
funiculo maris: & ĩ cretæ regiõe uerſantur: Fit itaq; ad eos ſermo dei uel in cõſumatione & fine mũ
di: uel cottidie per eccleſiaſticos uiros: & qui poſſunt cum apoſtolo dicere: An experimentum quæ
ritis eius qui in me loqtur xp̃s: ut eiiciantur decreta: & de priſtinis habitationibus ſuis: & illa regio
quæ prius gregem perditum cõtinebat: incipiat eſſe ouile pecorum chriſti: & iudas ideſt uere con/
feſſio habitet in funiculis maris: Cumq; iam cœperit eſſe mundus ad ueſperam: & de multis uoca/
tis pauci electi: qui nunc reliqui uocantur de domo iuda pauerint eos: q primum in mari & in creta
& in mendatio paſcebãtur: declinabant in domibus aſcalonis: ideſt prius ignis diaboli & interfe-
ctorum manart cruor: Aſcalon enim interprætur ignis homicida. Et hoc fiet quia uiſitauit dominꝰ
popnlum ſuum: & hi qui ante facile capiebantur ſophiſmatibus hereticorum: cũ de captiuitate ue-

niẽtes: uincent aduerſarios ſuos: & habitabunt in tabernaculis eorum. Quod autem legitur m. lxx

Afacie filioꝶ iuda: obelo pnotauimus: nec in hebræo.n. nec apud ullũ fertur interpᷣtũ: Et contextũ
capituli ſenſũq; cõturbat:nõ qa difficile fuerit qdcũq; & hoc poſito ſnĩam texere. ed ſemel decre-/
uimus ueritatẽ interpᷣtationis: & lectoris magis eruditi: ꝗᷓ uulgi iuditium ſequi.

Audiui opprobꝛium moab:⁊ blaſphemias filioꝛũ ammon.que expꝛobꝛauerunt populo meo

7 magniſicati ſunt ſuꝑ terminos eoꝛum. ꝓꝛopterea viuo ego dicit dominus exercituũ:deus Iſ⸗

rael:qꝛ moab vt ſodoma erit:⁊ filij ammon quaſi gomoꝛꝛa: ſiccitas ſpinaꝝ ⁊ acerui ſalis ⁊ de-

ſertum vſqʒ in eternum:reliquie populi mei diripient eos:reſidui gentis mee poſſidebunt ulos
hoc eis eueniet pꝛo ſuꝑbia ſua:qꝛ blaſphemauerunt ⁊ magnificati ſũt ſuꝑ populum domini ex
ercituum:hoꝛꝛibilis dominus ſuper eos:⁊ attenuabit omnes deos terre:⁊ adoꝛabunt eum de
loco ſuo omnes inſule gentium. LXX.

—

Audun oppꝛobꝛium ⁊ cõtumelias filioꝝ ammon:in ꝗbus expꝛobꝛauerunt populo meo:⁊ ma
gniſicati ſunt ſup terminos meos:pꝛopterea viuo ego dicit dñs virtutum:deus Iſrael:qꝛ moab.

ſicut ſodoma erit:⁊ filij ammon quaſi gomoꝛꝛe:⁊ damaſcus derelicta quaſi accruus harene:⁊

diſſipata vſqʒ in ſempiternũ:⁊ ꝗ reliqui fuerint populo meo diripient eos:hoc erit eis pꝛo cõtu⸗

melia ſua:qꝛ expꝛobꝛauerunt ⁊ magniſicati ſunt ſuꝑ dñm:Manifeſtus erit dñs ſuper eos ⁊ di/
ſperdet oẽs deos gentium terre:⁊ adoꝛabunt eum ſinguli de loco ſuo oẽs inſule gentium.
CQuod excepto daniele ꝓpheta qui quattuor regnorum ſepius cernit uiſiones: & eorum differẽ

tias ſub aliis atq; aliis imaginibus exponit Eſaias hieremias Ezechiel faciũt: ut poſt uiſionem iudæ:
aduerſũ cæteras natões: quæ in circuitu eius ſunt: uertât uaticiniũ: & iuxta iAι αοα1â ſingulo 4
eis uẽtura ſunt nunciẽt:atq;ʒ in deſcriptiõe earum diutius immorẽtur:Hoc nũc propheta ſophoni/
as ꝗᷓꝗᷓ breuiter eodem tñ ordine facit. Poſt philiſtiim. n. conitra quos ſupra cõminatio præcucurrit:

raza deſtructa erit: & aſcalon in deſertum: Azotum ĩ meridiæ eiiciẽt: & accaron eradicabitur: Nũc
aduerſus moab & filios ammon ſiue ut ĩ. lxx. additum eſt cõtra damaſcum: quæ in Eſaia dicitur arã

texitur prophetia: eo quod præbẽtes auxilia nabuchodonoſor: uaſtauerint iudam: cõculçcauerint

ſanctuarium eius: templum quoq;ʒ ſubuerterit: Nabuchodonoſor quippe atq; chaldæi iudæorum
urbibus ſubrutis cæteras gẽtes oppræſſerũt: & ita factum eſt: ut qui ĩiſultauerãt populo dei:lpſi quo
qʒ malorum anguſtia præmerẽtur: & haberent cõſeruum iudam: quem putauerunt ſe habere ſubie
ctum. Igitur anteqꝗᷓ ueniat captiuitas ſub Ioſia adhuc rege:nec dum hieroſolymis: temploq; ſubuer
ſis:dirigitur aduerſum inſultãtes prophetia: ut mala quondam populi dei: cæterarum gẽtium leua
rẽtur mala. Audiui inquit opprobrium moab: quæ nuc treopolis appellatur: & blaſphemias filio/

rum ammon: quæ & ipſa urbs arabiæ ſecũda poſt boſtram philadelſia dicitur: In quibus exprobra

uerunt populo meo: & eiectis iudæis dilatauerũt in terra eorum fines ſuos: Propterea quia blaſphe
maueruut me . 5Piobraterunppulo meo:Ego dominus exercituum qui poſſum implere qd
cõminor:& deus Iſrael:qui in populo meo ipfe patior iniuriam: faciam ut ſit moab quaſi ſiodoma:
& fili ammon quaſi gomorra: Legamus huiuſcemodi uiſiones in Eſaia & hieremia: & eadem quæ

nunc hic legimus reperiemus: ſiccitas ſpinarum & acerui ſalis: & deſertum uſq; ĩ eternum: Pro quo

neſcio quid ſibi uolẽtes. xx. damaſcum euulſam & derelictam interprætati ſunt: Niſi fallor uerbi
ambiguitate decepti: ſiccitas enim quod hehraice dicitur ma ma ſac. Excepta prima littera mem ſi
mutetur. & deleth. accipiat. eaſdam litteras reliquas habet. quas & damaſcum. & poreſt legi pro ſu
eriori uerbo damaſet. Quæritur autem quomodo iſtæ urbes:hoc eſt moab & fili ammon reda//
ctæ ſint in ſodomam & gomorram. & quaſi ſpinarum ariditas. & acerui ſalis uſq; in eternum non
edificentur. & quod quidem uaſtatæ ſint quaſi ſodoma & gomorra. Exponendi nulla eſt difficul/
tas uerbum hoc quod ſeꝗtur. deſertæ erut uſq; ĩ eternũ. Deſtructionem regni earum interprætabi/
mur quia poſtea ſubuerſæ a Chaldæis regnu ſuũ perdiderũut. Et deinceps uel antiochis uel a ptho/
lomeis. Deinde nouiſſime romano imperio colla ſubmiſerint. Aut certe dici
accipiendũ eſt lolã quippe & eternitatẽ ſonat & ſeculũ.ex quo & pro uno ſeculo.& ꝓ aliquãto tpe
& una ætate accipi poteſt. Et qui reliqui fuerint de populo Iſrael uaſtabunt eos: Et blaſphemantia
quondam

I. Cor. B. 2

—

4
zun
fbbi

S uper Sophoniam..c.ii.

quondã chaldæorum auxilia poſſidebũt: Hoc aũt eueniet eis pro ſupbia eoꝶ ꝗbus blaſphemaue/
runt: & magnificati ſunt cõtra populum domini exercituum: Quia dominus exercituum erit hor
ribilis ſuper eos. & horror eius nõ interficiet ſuperbos. nõ blaſphemantium ſanguinem fundet. ſed

diſperdet & attenuabit omnia idola eoꝶ. Vt qui prius tenebantur errore? & du beneficia non ſen

ciebant. malorum neceſſitate præſciant idola nihil prodeſſe. Et adorent eum unuſquiſq; de loco
ſuo omnes inſulæ gẽtium. Hucuſq; iuxta hebraicum. Nunc ad. Ixx. interprætes reuertamur. coga
muſq; iudæos qui tamen coguntur hiſtoriam exponere nobis. Quando moab & fili Ammon fa-
cti ſunt quaſi ſodoma & gomorra: & quaſi acerui ſalis: & deſertæ uſq; in eternum. Debent monſtra
re ſulfuris pluuias: uineas terram in cineres fauillamq; conuerſam: mare ſupra de puteis quondam
ſalis quod nunc mortuum dicitur: inundare: quando eos diripuerit iudæi: quando reſiduæ gẽtes
Iſraeliticæ poſſiderunt eos:aut quæ indignatio domini & blaſphemia: & contumeliis attenuaret
& diſperderet eos: Non moab & ammon: ſed uniuerſæ terræ: ut adorent eum ſinguli de loco ſuo:
omnes inſulæ gẽtium: quod magis pro benefitio tribuet blaſphemantibus: ut ab errore redeãt ad
ſalutem: Quod ſi uoluennt dicere poſt regreſſionem de babylone has gentes populo fuiſſe ſub/
iectas:Primum auctoritatem poſtulabimus ſcripturarum unde hoc factum probent. Deinde cum
minime potuerint demonſtrare concedemus eis ex ſuperfluo: atq; dicemus: Eſto accidiſſe quod di
citis: quæ iuſtitia dei eſſet blaſphemaſſe auos: & exprobraſſe attauos: & propterea nepotibus reddi-
tumcum utiqʒ illa ſentẽtia qua antea dicebatur in lege. Peccata patrum in filios in tertia & in quar
ta generatione reſtitui: per Ezechiel ſoluta ſit. Viuo ego dicit dominus nequaꝗᷓ dicetur hæc para-
bola:Sed anima quæ peccauerit ipſa monetur. Et ſimul animaduerte parabolam eſſe quod dictum
eſt: Nec id ſonare quod in ſuperficie litteræ proferunt: Quod ſi iniuſtum eſt nepotibus reddere
quod deliquerint aui: quanto iniuſtius pro ſtultitia iudæorum hoc ipſum ſperare in conſumatiõe
mundi fieri:quando non chriſtus eorum ut putant:ſed eſt uenturus antichriſtus. Sicubi enim arcta

ti fuerint in hiſtoria: ut doceant completum eſſe quod dictũ eſt: ſtatim tranſiliunt ad futura chriſti
tempora: & oĩa ꝗᷓ non poſſunt exponere poſt multa ſecula ſibi repromittut: Quin & moab & filios

ammon & ægyptum & philiſtim & idumeam: qᷓ nunc inſultant iudæis eo tẽpore puniendas: In/
terrogemus ergo eos quare has potiſſimum gentes deus puniat: & non totum orbẽ in quo iudæi

lõge lateq; diſperſi ſunt. Si enim meretur moab corripi iudæis inſultans: & filii ammon & reliquæ

gentes in circuitu. Quare gallia non corripitur: quare britannias in comminatione non punit: cur
hiſpaniæ ea pœna alienæ ſunt: ꝗᷓ ob cauſam de Italia nihil dicitur: De affrica cur tacetur? & ut ſemel
dicam: cum totus orbis iudæos captiuos teneat: quid ſolæ gentes tanti commiſere flagitii quæ in
circuitu eius ſunt? Vt ſolæ potiſſimum nominentur? Hoc contra iudæos: ad generalem in ommi/-
bus prophetis ubicunq; aduerſum gentes aliqua prophetia dicitur explanationem: nunc quod ſu
pra diximus damaſcum hebraicæ non haberi: nec apud quẽq alium interprætem etiam ex ipſo ſcri
pturæ ordine cõprobabimus: Ad id.n. quod dixerat Audiui opprobrium moab & blaſphemias

filiorum ammon:Poſtea retulit quod moab ut ſodoma erit & filii ammon quaſi gomorra. Quod

ergo ſequitur: Et damaſcus deſerta: quaſi aceruus arenæ: Debuerat de damaſco aliquid præmmſſe:
& quomodo de duabus gentibus dixerat moab ut ſodoma erit: & fili ammon ut gommora: qua-
rum peccata ante ià dixerat:ſic & damaſci uel opprobria uel blaſphemias deſcripſiſſe: ut poſtea di/-
gne ſupplicium uideretur inferre: Sed & hoc ipſum quod dicitur quaſi aceruus arenæ quod græ-
ce dicitur:uice prutamus. Ixx. AAOCC interprætatur ideſt ſalis: ſed ab im-
eritis cαροοασ ροσπυ hoc eſt aceruum frumenti uel frugum putauerunt pro aaoc additis dua-
bus litteris A & Hquaſi ad conſequẽtiam frugum aaui Hoc ideſt are depoſitum. Hoc de interpræ-
tationis uarietate & errore ſit dictum: & de difficultate hiſtoriæ. Qui autem doctus uir eſt: & ſpirita
libus ſpiritalia comparat & non quærit quæ deorſum ſunt:ſed ea quæ ſurſum: & cum chriſto reſur
git ab inferis: & ueterem hominem deponens induitur nouo: Et opprobria moab: & blaſphemias
Riorum ammon ad magiſtros contrariorum eccleſiæ dogmatum refert: qui & ipſi uidentur de ge

nere eſſe habraam: & fugiſſe incendium ſodomæ & gomorræ: & habitare in ſegor parua: Sed quia
generatio eorum & in tenebris eſt: declinauerunt enim a deo patre quod interprætatur ex homini

bus loth & moab & dei eſſe filii ceſſauerunt: Quod dicitur populus meus: & in tenebroſa ſpelun/
ca concepti de incertis nuptiis ſubſtiterint: Propterea uſq; hodie ſimplicitati filiorum iudæ inſul/-
tantes magniſicare cupiunt ſup terminos eius poſſeſſionẽ ſuam: De ꝗbus in ꝓuerbiis dicitur: Non
trãſſeras terminos ſempiternos quos poſuerũt patres tui. Vide hereticos in dialectica ſibi & rheto/

rica:& oĩum ſophiſmatũ dogmatibus applaudentes: contẽnere eccleſiæ ruſticitatẽ: & quaſi indi/

gnos in myſteriis ſuis: ꝗᷓ ſibi quaſi idola còfinxerunt deſpicere & hẽre ꝓ nihilo: & nõ quæres ꝗ ſint

opprobria moab & cõtumeliæ filiog ammon:i ꝗbus exprobrauerũt populo dei. Iurauit itaq; dns

p ſemet ipᷣm dicẽ s: Viuo ego dicit dñus:Et pulchre ad diſtinctionẽ mortuoꝶ deoꝶ: q appelltur⸗
idola ſe uiuentẽ: dicit deus Iſrael:hoc ẽ populi uiuẽtis deũ blaſphemantes he Hõ & filii
ammon de ꝗbus ſupra diximus: ſicut ſodoma & gomorra erunt Videntur ꝗdam ſibi in eo quod
gentiles non ſunt: exiſſe de ſodomis & gomorris: ſed quia blaſphemant populum dei: & contra

MWiero. liber

Iſrael faciunt in ſodomã reputabuntur & gomortam. & ita delebuntur ut ille deletæ ſunt ante. nul
lum in ſe habentes ueſtigium uiroris & uitæ. Nec mirum ſi de hereticis intelligamus qui reputatur
quaſi ſfodoma & gomorra: Cum ẽt ad eccleſiaſticos ꝗ dei non obſeruauere mandata & egreſſi ſunt I
a præceptis eius dicatur per Eſaiam: Audite uerbum domini principes ſodomorum: & attẽdite in Eſa.1.c. cke
legem dñi populus gomorræ: Et ad præſoyteros cupiẽtes ſub figura ſuſannæ eccleſiæ corrumpere 2=
caſtitatem: Dicat daniel hoc eſt iuditium dei: ſemen canaan & nõò iuda: Et ut ſciatis quotienſcunq; Dan. z.f. u
ſodoma & gomorra & ægyptus nominatur: nõ de iis dici prouintiis: quas oculis cernimus: ſed de dQ
aliis ſpiritalibus quibus ſermo propheticus co mminatur: Legite in apochalypſi Ioannis: Locus ͤt l
in quo dominus crucifixus eſt uocatur ſpiritaliter ſodoma & ægyptus: Si ergo hieroſolymaan qua ⸗
cruciſixus eſt uocatur ſpiritaliter ſodoma & ægyptus: quare non econtrario ægyptus: & ſodoma &
gomorra. Si opera fecerunt hieruſalem: & terræ iudæ: in terram ſortis domini tranſferantur: Deni H
& dauid non erat de ſacerdotibus: nec licebat ei commedere panes propoſitiõis: ſed quia per ſin 4. Re. 2l. a. Mha⸗
. gula creſcebat opera: & perſecutio ſaul uirtutum illius profectus erat: propterea in fuga ſua dum . . .
neſcit ſubito antiſtes efficitur: & aceipit panes propoſitionis: & non uiolat mandatum dei. Hoc to Clu
tum diximus: quia moab in ſodoma erit: & fili ammon ut gomorra:Damaſcus quoq; quæ inter .
prætatur ſanguinem bibens: aut ſanguis ſacci: erit derelicta a dei miſericordia: quaſi aceruus ſalis Ma⸗
Quia enim princeps eius eſt: rex Aretha & damaſceni præpoſitus paulum occidere cupiunt & per 2. Cor. I..g 1
murum in ſporta dimittitur: Non dicitur ad damaſcum uos eſtis ſal mundi: nec illud ſal uocatur: Act. 9. d.
quod ſemper offertur in uictimis ſed quod infatuatũ eſt: Et de quo in euãgelio ſcribitur: Si autem Math.. b.
ſal infatuatum fuerit in quo ſalietur: ad nihilum eſt utile neq; in terram neq; in ſterquilinium: ſed n

foras proiciunt illud: ut ab homimibus conculcetut.Et moab igitur: & ammon: & damaſcus: qui ſe
ſe aduerſus domini ſcientiam parauerunt & blaſphemauerunt populum dei: & dixerunt in eù plu gd, ge
rimas contumelias: & uoluerunt dilatare terminos ſuos in terra eccleſiæ: & populum dei poſſidere
deſertæ erunt & deſtructæ: & reliqui de populo dei: hoc eſt uin eccleſiaſtici ſcripturis dominicis eru
diti eripient eos: & reſidui gentis dominicæ poſſidebunt eos: & hoc eis erit pro contumelia: qua ex
probrauerunt & magnifica ti ſunt contra dominum omnipotentem:Vide clementiam uide miſe
ricordiam domini: contumeliam patitur: blaſphematur: diripiütur termini eius: Et ille quid facit?
mittit ad reliquias populi ſui de quibus diximus. Vt ſibi blaſphemantes diuidat: & in ſuam ducat
poſſeſſionẽ. Multo.n. ſtulto melius eſt ſeruire ſapienti fatuitatẽ eius dñi ſapientia corrigi: ꝗᷓ ſuæ
eum ſtultitiæ derelinqui. Veniet itaq; dñs omnipotens & manifeſtus erit ſuper eos: quem nunc ne
ſciunt: quem ignorant: & diſperdet Oĩa dogmata:ideſt deos eorum & diuerſarum gentium idola:
ut poſtqᷓ ſimulachra quæ de ſuo ſibi ſenſu compoſuerant euerſa fuerint: conuertantur gentes ad do lelc⸗
minum: & unuſquiſq; in loco ſuo adoret eum quem neſciebat ante.
Sed ⁊ vos ethiopes interfecti gladio meo eritis:⁊ extendet manum ſuam ſuper aquilonem⁊
perdet aſſur:⁊ ponet ſpecioſam in ſolitudinem ⁊ in innium:⁊ quaſi deſertũ:⁊ accubabunt in me chn. 6
dio eius greges:omnes beſtie gentium:⁊ onocrotalus:⁊ eritius in liminibbus eius morabuntur: lchac⸗
Aox cantatis in feneſtra coꝛuus i ſupliminari:qm̃ attenuabo robur eius:hec eſt ciuitas gloꝛio
ſa:habitãs in cõſidentia:que dicebat in coꝛde ſuo:ego ſum:⁊ extra me non eſt alia amplius:quo
facta eſt in deſertum cubile beſtie:ois ꝗ tranſit ꝑ eam ſibilabit:mouebit manũ ſuam. LXX.
CEt vos ethiopes vulnerati gladio meo eritis:⁊ extendet manũ ſuam ſuꝑ aquiloncẽ:⁊ perdet aſ
ſyrium:æ ponet niniuen in ſoluudinem:⁊ in viam quaſi deſerta:⁊ paſcent in medio eius greges:
7 oẽs beſtie terre ⁊ cameleontes ⁊ eritii in pꝛeſepibus eius cubabunt:⁊ beſtie clamabunt in foue
is ſuis:⁊ coꝛui in poꝛtis eius:qꝛ cedrus altitudo eius:hec ẽ ciuitas malis dedita qͥ habitat in ſpe:
q dicit in coꝛde ſuo:Ego ſum ⁊ non eſt poſt me alius quomodo facta eſt in ſolitudinẽ paſcua be
ſtiarum:omnis qui tranſit per eam ſibilabit ?⁊ mouebit manus ſuuas.
Cludæi totum hoc capitulum & duo ſuperiora contra philiſtim & moab & filios ammon ad ad/
uentum chriſti referunt: quem putant in conſumatione mundi eſſe uenturum: Qui extruat hieru-
ſalem: & populum ſuum liberet de manu gentium qua tenetur: Et hoc ſonare: quia dicitur: & ado/
rabũt eum uiri de loco ſuo:oẽs inſulæ gentiũ: Non ſolum autẽ ſuperiores gẽtes: ſed ethiopes quo
qʒ & aſſyrios & niniuen urbem aſſyriorum eo tempore ponendam in ſolitudme: Et cubaturas in
ea omnes beſtias terræ: Siue ut in hebreo ſcriptum eſt: omnes beſtias gẽtium: ex quo ſignifican pu
tant de cunctis nationibus: quæ euerſuræ ſunt Niniuen: & quia niniue ſpecioſa interprætatur: In
præſenti loco ſpecioſam referunt ad babylonem:Et omne quod ſequitur: onocrotalus & entius in
liminibus eius morabuntur: & cætera: Babyloni potius conuenire: Cuius & in Eſaia eadem ſolitu/
do prædicitur: & econtrario alii affirmant manifeſte de Aſſyrio dici: de quo iam præceſſerit: Et ex/
tendet manum ſuam ſuper aquilonem: & perdet aſſur: & ponet niniuen in ſolitudinem. Poſt aſſyy-
rios enim magis niniuen intelligi ꝗᷓ babylonem: quæ ciuitas chaldæorum eſt: Quod autẽ ait ono
crotalum & eritium in cardinibus eius & coruum in ſuperliminari: Solitudinis eſſe indicia: & ono niza
crotalorum duo generaaliud aquatile. aliud ſolitudinis. Et quod ait uox cantantis in fene/
ſtra: Vel demones intelligi uel uariarum uoces uolucrum. quæ ſolent in deſertis urbibus
commorari.

.——

— — –

Ld
en Can. 1a.
imer⸗
ſut⸗ Can.3d.
ut. e
n:ſtcd
gule

I.
Mlderke
Weru
uer
e mle
aCI.
Clcat
Nche

no 2. Thi.3. a.

bus

Super Sophoniam.c.ii.

commorari. Propter quod & nos &. Ixx. ſimiliter trãſtulimus: Coruus in ſupliminari: In hebreo

ponitur harebus quod ſecundum lectionis diuerſitatem uel ſiccitas uel gladius uel coruus acci/
pitur: Vnde & aquila gladium: alii ſiccitatem interprætati ſunt: Et poſt euerſionem quaſi inſultans
ruinæ eius ſermo ꝓpheticus loꝗtur: Hæc eſt ciuitas glorioſa habitans in cõfidentia ꝗᷓ dicebat ĩ cor
de ſuo:ego ſum & extra me nõ eſt alia amplius: Quò facta eſt in deſertum cubile beſtiæ: Oĩs qui trã
ſit per eam ſibilabit & mouebit manũ ſuam. Iuxta hoc autem qd ſupra diximus: Aut uere in deſer-
ta urbe habitabunt beſtiæ: Aut certe ſub beſtiarum figura multarum nationum uarietas indicatur.
Quod ſi quiſpiã ꝗſierit qũo iuxta hoſtoriã ad tpa nabuchodonoſor hæc ꝓphetia referatur. Ethio
pibus etiam nuncupatis & aſſynis: quibus medi & perfeæ nihil fecerint: Legat hiſtorias & uidebit aſ
ſyrios quoq; & ethiopes medis fuiſſe ſubiectos: & cambiſes regnum & tyri potẽtiã & oĩa quæ dein

ceps ſint ſecuta: Hæc iudaice dicta ſunt.Cæterũ ſi notauerimus in oĩbus ſcnpturis ethiopes eos ap/

pellari: qui penitus in uitia ſunt demerſi: Scdm illud quod ĩ hieremia legimus: Si mutabit ethiops
pellem ſuam: Ethiopibus ad meliora cõuerſis ſpes erit: nullum qui uoluerit agere pœnitẽtiam a ſa
lute alienum fore: Vnde & prius aĩa polluta & delictorum ſordibus inquinata dicit: Nigra ſum: Et
poſtea in fine cantici conticoꝶ: de eadem iam purgata & lota p hrien ſcribitur. Quæ eſt iſta ꝗ aſcẽ
dit dealbata: Moyſes quoq; ideſt lex dñi ſpiritalis ethiopiſſam de gẽtibus duxit uxorem: Et maria
i. ſynagoga iudæorum. & Aaron ideſt carnale ſacerdotiũ: & non per ordinem melchiſedech: mur
murat aduerſus legẽ: ſed fruſtra: Statim.n.ſynagoga perfunditur lepra: & extta caſtra proiecta: cõ/
pleto tpe:ipſo orante moyſe in caſtra reducitur: Ethiopiæ. n. manus iam præuenerat dñi: Cõmina
tur itaq; nunc ſermo diuinus his qui peccatis inhærentes & obliti ſordibus delictorum nolunt ad
meliora cõuerti: & tenebroſum colere maluere: & cõminatur eis gladium. De quo puto ſcribi & T
geneſi: Statuit cherubin: & flämeum gladium q uertitur ad cuſtodiendã uiam ligni uitæ: Et in Eſa
ĩa Inducet gladium magnũ & ſanctum ſuper dracõem colubrum tortuoſum: & interficiet eum in
die illa: Et dicit eos uel uulnerandos uel interficiendos gladio: ut timẽtes pœnas imitẽtur niniuen
& agant pœnitentiã & nõ ſuſtineãt quæ dnus cõminatur. Quod quidẽ & hieremiæ prophetia ſo/-
nat: Loquar inꝗt ſuper gentẽ & ſuper regnum: & auferã & diſperdam eos: & ſi pœnitẽtiam egerint
& ego pœnitentiâ agam de oĩbus malis quæ locutus ſum ut facerẽ eis: Et ut ſciatis propterea nũc
dñm cõminari ethiopibus gladium: ut eos ad meliora cõuertat: poſt paululum in hoc ipſo libro
de ethiopibus infert: VItra flumina ethiopiæ inde ſupplices mei: nlia diſperſorum meorum defe-
rẽt manus mihi: Siue ut in. Ixx. habetur de finibus fluuiorũ ethiopiæ ſuſcipiam in diſperſis meis: &
offerent hoſtias mihi: Poſt hæc nõ loꝗtur dñus ut ſupra: Sed ꝓpheticus ſpiritus de eo: Et extendet
manũ ſuã ſup aqlonẽ:& pdet aſſur: Aꝗlonẽ de quo hieremias ſcripſit: Ab aqlone exardeſcẽt mala
ſupꝑ oẽs habitatores terræ: Et de quo Salomõ cõmemorat: Aglo durus uẽtus: noĩe ãt dexter uoca
tur. Propterea ãt extendit inferentẽ ſupplicia deus manũ ſuã: ut & aqlo ſentiat pœnas: & hi ꝗ in ter
ra eius ſunt: Ad quã Iuxta zachariam pergunt equi nigri: de quibus dicitur: Erant equi nigri: ibat in
terra aquilonis: Et pulchre qui mouerit pedes ſuos: & receſſerit ab oriente: De quo idem propheta
ait. Ecce uir oriens nomen eius: Et ad occidentem reſpexerit: ſtatim pergit ad aquilonẽ qui non eſt

dexter: ſed nomine dexter uocatur: Quod quidem & corporaliter intelſigitur ut quicunq; in orien
te ſteterit & uerterit ſe: occidentem reſpiciens ad dexteram habeat aquilonem: quem dextrum no/

cant. qui flatu illius refrixerunt: qui tamen nomine dexter eſt. Cæterum re & opere potius in ſini-
ſtra eſt:Poſtꝗᷓ autem extenderit manum ſuam ſuper aquilonem dominus: perdet etiam aſſur qui
interprætatur & πσε“5ενορο quem multi putant dirigenrem dici: ſed falſum eft ρναιπν

Xρ enim coarguens dicitur: atq; conuincens: Et quoniam diabolus ipſe eſt inimicus & ultor: è&

ipſe peccata ſuggerit: & poſtea in peccatis coarguit peccatores: Idcirco αXäοο Uocatur. Huc
ergo eſſe reor principem aſſyriorũ qui habitat ad aqlonem: & metropolim hẽt niniuen: Et dicit in

Eſaia: Fortitudine faciã: & ſapientiæ intellectu aufferã terminos gentiũ: & uires eoꝶ depaſcar. Por

10 qckſequitur de niniue uaſtata: Et paſcentur ĩ ea greges & oẽs beſtiæ terræ & camæ leontes & eri
tii in pᷣſepibus eius accubabũt.& beſtiæ reqeſcent in cardinibus eius: & corui in feneſtris eius & cæ
tera. Videtur mihi iuxta illud intelligi debere: qd uel in Iona uel in Naũ ꝓpheta ſenptũ eſt: Et in Io
na quidẽ: niniuen.i.ſpecioſam:qᷓ ad pᷣdicationẽ Ionæ.i. columbæ egerit pœnitentiâ: eccleſiã inter-
prætati ſumus de gẽtibus cõgregatam. In Naum uero: ſupra mũdo intelligentiã tẽperauimus: Et
de mũdo quidẽ non difficile interprætari & dicere: qd' qñ ethiopes uulnerati gladio dñi fuerint.
extenderit manũ ſuam ſuper aquilonẽ: & poſt dederit aſſyrium principem mundi:t ipſe mundus
cũ principe ſuo pereat: & ad maximã ſolitudinem redigatur: & nulli miſerabilis ſit: ſed omnes ad
ruinã eius ſibilent: & moueãt manus ſuas: De eccleſia autem uidetur prima fronte eſſe blaſphemũ:
quod ea futura ſit inuia & deſerta:& beſtiæ habitẽt in ea: & poſtea ei cũ inſultatiõe dicatur: hæc ẽ ei
uitas malis dedita: qᷓ habitabat in ſpe: ꝗᷓ dicebat in corde ſuo: ego ſum & nõ eſt præter me amplius:
qũuũo facta eſt in ſolitudinẽ paſcua beſtiarũ. Sed qui cõſiderauerit illud apoſtolicũ:in quo dicitur in
nouiſſimis tpibus inſtabũt tpa peſſima: & erũt hoĩes ſui amatores auari arrogãtes ſupbi blaſphemi
parentibus nõ obediẽtes: ingrati ſceleſti: ſine affectione: ſine pace: accuſatores intemperãtes crude

40

Z

Miero. liber

les:odio habẽtes bonum: pditores: temerarii inflati: uoluptatum amatores magis ꝗᷓ dei: haben/ ht
tes formam pietatis uirtutem autem eius denegantes: Necnon & hoc quod in euangelio ſcriptum Mat:z4., 2a hui⸗
eſt: quod multiplicata iniꝗtate: refrigeſcat charitas multoꝶ:in tantũ ut in illo tempore cõpleatur m⸗
Verũtamen ueniens filius hoĩs putas inueniet ſfidẽ ſuper terrã: Non mirabitur de extrema eccleſiæ N⸗
uaſtitate: qd regnãte antichriſto redigẽda ſit ĩ ſolitudinẽ: & tradenda beſtiis: & paſſura quæcumq; gi
nũc ꝓpheta deſcribit: Si. n. deus propter infidelitatem ramis naturalibus nõ pepercit: ſed fregit eos di⸗
& poſuit flumina in deſertum: & fontes aquarum in ſitim: terrã fructiferam in ſalſuginem pp mali ſet
tiam habitato ꝶ eius: Cur nõ econtratio eos de ꝗbus dixerat: Poſuit deſertum in paludes aquarũ: es
& terrã ſine aqua in fontes aquaꝑ: & habitare fecit ibi eſurientes: & cætera: Et quos inſeruit de olea cg⸗
ſtro: in radicem bone oliuæ:ſi immemores beneficii receſſerint a conditore ſuo: & adorauerint aſ- heb
ſyrium: euertat & ad eandem ſitim reducat: in qua prius fuerãt. Quod cũ generaliter in aduentu an “”
tichriſti ſiue mũdi poſſit intelligi:tñ cottidiæ in hiis qui ſimulãt ſe eſſe de eccleſia dei: & operib⸗ ne i⸗
gant: auditoreſq; legis ſunt & nõ factores: accipi poteſt: qui fruſtra de ſpecioſa ſe eſſe iactent: cũ ha/- S”
bitent in eis greges: uitiorum.ſ.multitudo & bruta aialia corpori ſeruiẽtia: & oẽs beſtiæ terræ: quæ r
corda eoꝶ cômedunt & cameleontes qui nõ hñt unum colorẽ: ſed diuerſis peccatis: nunc auaritia Wð
nũc luxuria:nũc crudelitate: nũc libidine: nüuc triſtitia: nunc exultatione p momenta mutantur: Et i
eritii in præſepibus eorum: Animal ſpinoſum & plenum ſentibus: & uulnerans quiſquis eius tu/
nicam tetigerit: Sed & beſtiæ cubabunt in foraminibus ideſt in cordibus eorum: Et corui immun
da auis in portis eorum: uel in ore uel in auribus: quo aut loquantur ſemper aut audiant mala. 4
Poſt quæ infertur & dicitur: Ideo eccleſiam hæc paſſuram fore uel eſſe perpeſſam: quod in ſuper/
biam ſe eleuauerit: & quaſi cedrus ſuũ cacumen erexerit: malis opibus dedita: & nihilominus futu/
ram ſibi beatitudinẽ repromittens: & in corde ſuo cæteros deſpiciẽs: nec putans quẽꝗᷓ eſſe pᷣter ſe: 11
& dicens ego ſum & nõ eſt alia præter me: ultra: qũo ergo facta eſt ĩ ſolitudinẽ paſcuæ beſtiarũ ubi
n. prius habitabat pater & filius & ſpũs ſanctus & angeli eius miniſteriis pᷣſidebãt: tunc habitabũt 4
beſtiæ. De ꝗbus & ꝓpheta cõplorat dicẽs: Ne tradas beſtiis aĩam cõſſtẽtẽ tibi: oĩs ꝗ trãſit ꝑ eã ſibi/ p̃e.73.
labit & mouebit heſha. ſi de angelis ĩtellexerimꝰ Ita ĩterpᷣtabimur cũ trãſierint p eÄã ange
li:& ñ mãſerit ĩ ea ut prius facere cõſueuerãt:ſtupebũt & mirabũtur & ñ eã fulciẽt et ſuſtẽtabũt ruẽz .
tem manu ſua:ſed leuabũt manus & ptranſient: uel certe c ſibilo attollent manus: & quaſi plangẽ
tes in mortẽ lugentiũ cõcrepabunt. Si aut hoc de diabolo & angelis eius uoluerimus accipere: qui

uineam quoq; ꝗᷓ de ægypto trãſlata fuerat uaſtauerũt: Dicemus ꝑ aĩam de qua xpus receſſerit: & ꝗᷓ
prius tẽplũ dei fuerat: & eẽ deſinit: träſire ſerpentẽ & ſibilare in ea: & uenena ſuæ malitiæ euomere
et nõ ſolũ hoc facere ſed opa quoq; ꝗᷓ novupia. i. manus uocãtur mouere: Ac ne putes ꝗa colubꝑꝶ
noĩauimus: uiolẽter nos manus colubri ꝓ ope intelligere: accipe teſtimoniũ ſalomõis: Mors & ui
ta ĩ manibus liguæ. Hæc diximus ut potuimus ĩterpᷣtationi allegoricæ ſeruiẽtes: Si ꝗs ãt magis ue Pro. 18. d.
rſimilia & habentia rõnem: ꝗᷓ a nobis ſunt diſerta: reperit: illius magis lector auctoritate ducatur.
.r GSAPITVLVM TERIIVM.
HDe pꝛouocatrix ⁊ redẽpta ciuitas colũba:non audiuit tũc vocem ⁊ nõ ſuſcepit diſcipli
A& na: in dno non eſt confiſa: ad dñm ſuum nõ appꝛopinquauit:pꝛincipes eiꝰ in medio erꝰ
N . quaſi leones rugientes:iudices eius lupi veſpere:nõ relinquebant in mane.pꝛophete
EAeius veſani viri: infideles ſacerdotes eius polluerunt ſanctum:iniuſte egerunt contra
legẽ:dñs iuſtus ĩ medio eius cũ faciet iniquitatẽ:Mane mane iudiciũ ſuũ dabit in luce:⁊ nõ ab
ſcondet᷑:neſciuit aũt iniquus cõfuſionem:diſperdidi gẽtes ⁊ diſſipati ſunt angeli earũ:deſertas
feci vias eoꝝ dũ nõ eſt ꝗ tranſeat:deſolate ſunt ciuitates eoꝛũ ñ remanente viro:neq; vllo habi
tatoꝛe.Dixi attamen timebis me:ſuſcipies diſciplinã:⁊ non peribit habitaculũ eius pꝛopter oa Kr’”M
in ꝗbus viſitaui eã. Nerſitamen diluculo ſurgentes coꝛruperunt oẽs cogitationes ſuas. LXxX.
CO iülluſtris ⁊ redẽpta:cinitas columba:non audiuit uocẽ:non ſuſcepit diſciplinaʒ:in dño non ẽ
cõfiſa:⁊ ad dominũ non appꝛopinquauit:pꝛincipes eius in ea veluti rugientes leones:iudices
eius ſicut lupi arabie:nõ dimittebãt ĩ mane ꝓphete eius:poꝛtãtes ſpũm:viri contẽptoꝛes:ſacer
dotes eius polluunt ſancta ⁊ impie agunt in legẽ:Oñns aũt iuſtus in medio eius:⁊ non faciet ini
quitatem:ane mane iudicium ſuum dabit in luce:⁊ non eſt abſconditus:⁊ neſcit iniquitatem
in exactione:nec in ſempiternum iniuſtitiam:detraxi ſuperbos:diſſipati ſunt anguli eoꝛũ deſtru
xi vias eoꝛum:vt penitus nõ tranſeant:defecerunt ciuitates eoꝝ eo qð nullus ſubſiſteret:neqʒ
habitaret:Dixi verũtamen timebitis me ⁊ ſuſcipietis diſciplinã:⁊ nõ peribitis de oculis eiusi
oĩbus in quibus vltus ſum ſuper eam. CMulti putant propter conſequentiam
ſermonis dici aduerſum Niniuen: de qua ſupra: Et perdet aſſyriũ & ponet niniuen in ſoſitudinem:
Sed nunꝗᷓ ſcriptura niniuen colũbã uocaret. Licet in hieremia a facie gladii colübæ de nabucho-/ in
donoſor dictũ putẽt: Sed ſciẽdũ qq illi ecõtrario aſſerãt ꝓ coluba ibi poſſe ĩtelligi Ionæ.i.græciã:
Vt ſit ſenſus a facie gladii Iona.i.a facie gladii græciæ: lona. n. tam colũbam ꝗᷓ grætiam ſigni ficat:
Vñ & uſq; hodie græci Iones: & mare appellatur Ioniũ: Et apud hebræos pmanet eoꝶ uetus uoca
bulũ:Sed & principes romani apud barbaras nationes antiquum uocabulũ retinẽtes: cdtes ap/
. pellantur

Super Sophoniam.c.iii. H

Pellatur. Omnis itaq; cötra hieruſalẽ ſermo eſt. Vhe ciuitas quondam columba: ſemper peccans &.
. captiuitatibus tradita:& rurſum redempta a dño:vVhe ciuitas prouocatrix: quod ſignifican tius he-
H braice dicitur Maraſar qc poſſumus dicere: deum amarũ faciẽs: Ideſt tuo
uitio: dul cem dũm atq; clementem uertens in amaritudinem: ut qui miſereri uult punire cogatur:
8 N 6 audiuit præceptum dñi:& correpta noluit ſuſcipere diſciplinam: nec præmentibus malis ali-
lch gqaãdo eſt confiſa in dno deo ſuo: nec ambulauit poſt tergũ ei: nec dicente eo ego dñus appropin/
Nul quãs & non de lõge:ipſa ei appropinqre uoluit. Deſcribũtur quoq; principes eius: & iudices & pro
ni phetæ & ſacerdotes: ut in ciuitate diſſiparent populum: Et in his ꝗᷓ dixi noibus dignitatum princi-
ih pes igitur eius quaſi leones ſuperuerſabũtur in prædis: & ad effundendũ ſanguinẽ ſubiectoꝶ: Iludi
u ces eius rapaces nõ dimittentes aliis qd poſſint rapere: Prophetæ eius inſanientes ſiue ſtupẽtes qd
ennn hebraice dicitur koerim: Et aquila tranſtulit avanru loꝗ́ bantur qᷓſi ex ore dñi: & oĩa cõtra dum
n prrxædicabãt: Sacerdotes in loco ſanctuarii cõmiſere ſacrilegiũ: & cũ contra legem facerent: ex lege
uictimas offerebãt: Propterea ꝗa illa egeruũt iniuſte dus iuſtus non faciet iniquitatem: ſed reſtituet
ge urbi peſſimæ q̃ meretur: Mane mane: Manifeſte & abſq; aliqua ambiguitate faciet de ea indicium:
unnn nec erit qq ab eo poſſit abſcondi:Et hoc faciet dñs ut correpta ciuitas conuertatur ad melius: Sed
nnd iniquus Iſrael nõ cognouit confuſionẽ ſuam: nec intellexit idcirco ſibi illatas plagas: ut ageret pœ
n, nitentiam: Vindicaui te inꝗt poſtea de gentibus & deſtruxi imperia eorum: Vt qui per pfgas me
muoan— nõ ſenſeras ſaltem ꝑ beneficia cognoſceres. Vel certe ſic intelligẽdũ:Diſperdidi oẽs ciuitates tuas
tmn O iuda: & o&s ſubiectos tibi pagos & tribus & diuerſa cõfinia: & tãta hoĩum uaſtitas fuit: ut nõ eſſet D
lne/ qui habitaret in urbibus tuus: Et poſtqꝗᷓ hoc feci miſi prophetas meos cõſurgens diluculo: & ad pœ
uf, nitentiam prouocans: dixi. Quæ feci quidẽ tibi hæc o hieruſalem: ſed feci ut timeres me: & ſuſcipe
Prere res diſciplinam: & nõ periret habitaculum tuũ:hoc eſt templũ: pp oĩia ſcelera ꝗᷓ geſſeras: At ecõtra
Münbi rio habitatores me eos ad pœnitentiam prouocante: quaſi de induſtria & excontentione diluculo R
itah. ſuurrexerunt ut feſtinatione qua ad me redire debuerãt: cõplerent oẽs cogitatões ſuas: & ope demõ
iſbi⸗ i, ſtrare nt: qd in mente cõceperant. Hoc Iuxta hebraicu m: Cæterum illuſtris & redépta ciuitas chri/
“ ſti ſanguine: iuxta ſupiora perſpicue eccleſia intelligitur: quæ uocatur columba: propter ſimplicita
üttu tem multitudinis in ea credentium: hæc non audiuit uocem domini neq; ſuſcipere uoluit diſcipli
luge nam: nec confiſa eſt in domino: quia noluit appropinquare ad dominum deum ſuum. Fruſta enĩ
ei quis uocem domini dei ſui audire ſe dicit & conſidere in domino: quando operibus fidem deſtru
iit: & magis mammone iungitur: ꝗᷓ domino ſuo: & duplici corde accedit ad eum: Et duobus dñis
mer ſeculo & deo militare poſſe ſe credit: Huius principes ſicut leones rugientes: Non ambigemus de
Olubg rugitu leonu m: Quãdo uiderimus principes eius ita ut ſubiectos populos detonare: & uoce tyran ð
wau nica rapidiſq; cõuitiis plebem cõterere: ut non paſtorem ĩ grege ſed leonem inter ouiculas putet:
Iudices quoqʒ eius quaſi lupi arabiæ: occidentes & ueſpere non aſpicientes ad ortum ſolis: ſed mo
Lre, rantes ſemp in tenebris: poſſeſſiunculas eccleſiæ & ea ꝗᷓ in dei donaria conferuntur uertentes in lu
Win crum ſuũ: ut nõ habeant pauperes qc mane cõmedant quaſi in noctæ: & nullo uidente populãtur
Et cũ luporũ more cuncta diripiant:ne paruos ꝗdem cibos indigẽtibus derelinquunt: Prophetæ
hi Sõũt ideſt magiſtri qui ſe putant docere populos: & de ſcripturis ſermocinari pε °α Toρορο
toan ideſt portantes ſpiritũ ſiue ſpiritales & hoc àνροοοο legendum: Sed uiri contemptores: non
here öIin. docere ſed facere in eccleſia cõuenit: ñ factis uerba deſtruere. Cæterũ tu cũ alium doceas: & ip-
na ſe nõ facias nõ tam doctor ꝗᷓ contẽptor uocãdus es:De quo & ĩ abachuc ſcribitur:uidete contẽpto
ib .— res & reſpicite & admiramini mirabilia & diſperdimini: Sacerdotes quoq; qui euchariſtiæ ſerui/
nins unt:& ſanguinem domini populis eius diuidunt impie agunt in legem chriſti: putantes EXAPI
abi CSITE. Impræcantis facere uerba non uitam: & neceſſariam eſſe tätum ſolemnem orationẽ & nõ
groin . ſacerdotũ merita:De quibus dicitur & ſacerdos in quacũq; fuerit macula nõ accedet offerre obla-
UI. tiones dño. Cum hæc faciãt principes iudices ꝓphetæ ſacerdotes hieruſalẽ: Nihilominus clemẽs
i & Iuſtus eſt dñs:clemẽs in eo qch a ſua eccleſia nõ recedit:Iuſtus in eo qc reddit unicuiq; qdc' mere
cccs tur.Poſt hæc enim cum aduenerit mane: & uox huius ſeculi pertranſierit: dabit in luce iudicium ſu
ſaee um.& non abſcondetur uel ipſe uel iudicium eius.Et cũ cœperita ſingulis exigere pecuniam quã
ſtui eis cõmiſerat.non erit iniuſtus nec faciet in perpetuum ualere iniuſtitiam. Sed ſupbos principes
en ꝗbus reſiſtit deus. detrahet de cathedris ſuis. & de culmine quod tenebãt & diſſipabuntur anguli
Etn eoꝑ.i.prauæ uoluntates. & a recto itinere declinantes. In quibus ſemp & phaniei orare conſueue/
Ni rant angulari lapide contempto. Puto autem quod ſuperbis proſit. detra i eos de arrogantia ſua:
o & diſſipari angiportus & angulos eorum ut poſtea recto itinere gradiantur: Deniq; ſequitur: Et de “R
im ſertas faciam uias eorum: eo quod non ſit qui pertranſeat: Secundum illud quod in primo pſalmo
. s.... ſcriptum eſt: Et iter impiorum peribit. Necnon & in oſee ubi ad hieruſalem dicitur fornicantem:
,/ Ecce ego claudam uias eius ſpinis: & obſtruam itinera eius & ſemitam ſuam non inueniet: & per-
ii⸗ ſequetur amatores ſuos: & non appræhendet eos: & quæret eos & non inueniet: Et dicet: uadam &
8 reuertar ad uirum meum priorem quoniã bene mihi erat tunc magis ꝗ; nunc: Ammaduerte qd ni
e ſi clauſæ fuiſſent urbes: & obſepta itinera:& niſi deſtruxiſſet dominus uias eius: nunquam dicere

potuiſſet anima fornicans: uadam && reuertar ad uirum meum priorem: diſſipantur ergo itinera
ſupborum & angeli eorum ne ambalent in ſupbia: & in prauitate: & urbes eorum quæ male ediſi
catæ fuerant in arrogãtia & ſuperbia deſtruuntur: ne ſubſiſtãt & habeant habitatores peſſimos: Ac

ne quis putet nos uim facere ſcripturæ: diſcat ex conſequentibus. Hæc autem inquit feci ut dicerẽ
eis: EPcce deſtructa ſunt itinera malitiæ: de cætero timete me: & diſcite diſciplinam: ne & diſciplina

mea pereat: fructum in uobis conuerſionis non inueniens: & omnia irrita ſint: per quod uos uolui

corripere: & ille uobis ſermo: ꝗ in hieremia ſcriptus eſt poſſit aptari: Sine cauſa pcuſſi filios ueſtros
diſciplinam non recepiſtis: Vel certe timete me & recipite diſciplinam: ut non pereant omnia de
conſpectu hieruſalem: nec pœnitus ad ſolitudinem deducatur ſupbiis malis in quibus punitus ſũ
eam. Nec moueat aliquem ut ſæpe iã dixi: qd hæc aduerſum eccleſiam dicta interpræter: cum ſciat
hieruſalẽ in ſcripturis ſanctis ſemp typum habere eccleſiæ: de qua ꝗ peccauerit uel in babylonẽ ab
ducitur. uel ſi ſponte deſcendere uoluerit in hiericho a latröibus uulneratur: Quæ eſt. n. ita illuſtris
ut eccleſia:ꝗᷓ in toto orbe fundata ẽ & redẽpta chriſti ſangume:Et columba propter gratiã ſpiritus
ſancti ut eccleſia de gentibus congregata:In qua plurimi ꝗ ſe dicunt in chriſto credere: nec audie-
runt uocẽ eius: nec ſieceperunt diiciplinã: nec iuxta eum eẽ uoluerunt: Quod aũut dicitur: Principes
eius in ea ſicut leones rugientes Scio offenſurum me eẽ plurimos. qd ſuper epiſcopis & pᷣſoytens
hæc interpræter: Cum & præſbyteri mali qui ſuſannam uiolare cupierunt: cæteros præ ſpyteros ꝗ
bene uixerint non condẽenent: Et mali principes quos deſcribit ſermo propheticus non ſint bomis

Hier. 2. f.

principibus cõtumeliæ: Stulto eni flagellato inſipiens ſapientior erit: Si aut inſipiẽs ſapiẽtior fit ꝗᷓ

to magis ille ꝗ ſapiẽs ẽ: Sed iudices eius capiẽtes munera uendẽteſq; iuſtitiã: nõne recte appellãtur
lupi arabiæ uel ueſpertini: Sicut Symachus trãſtulit: Nõ. n. merẽtur lupi dici beniamin: Qin mane
rapiunt: & ad ueſperã dãt eſcã: ſed lupi ueſpertini ꝗ noctibus cõmedũt & in mane nihil relinquũt.
Quod ãt ſeꝗtur:Prophetæ eius nvsua Toοοπ Ideſt portãtes ſpiritũ uiri cõtẽptores. Nullù mo
ueat qd ſuper doctoribus interprætantes prophetas dicamus & contemptores: Cum & apoſtolus
præcipiat: Nolite cõtriſtare ſpiritum ſanctũ dei in quo ſignati æſtis in die redemptionis: & dauid
loꝗtur in.l.pſalmo:Spiritum ſanctũ tuum ne aufferas a me:Niſi.n. ſpiritus ſanctus cõtriſtatus fuge
re cõſueuiſſet prius hoſpitium: & dimittere habitaculum ſuũ: nunꝗᷓ & paulus præcepiſſet qd ſupra
dixi: Et dauid poſt aduſterium formidaret ne perderet qc; acceperat: De quo & ad hebreos ſcnbi/

tur Quanto arbitramini deteriora mereri ſupplicia eum qui filium dei conculcauerit: & ſanguinẽ

teſtamẽti imundũ duxerit: in quo ſanctificatus eſt: & ſpiritui gratiæ contumeliã fecerit. Sed & in
tertio regnorum libro ſcriptũ eſt:hoĩem dei:haud dubium quin prophetã: ꝗ ad altare deſtructum:
poſtqᷓ dixerat in ſamaria: Altare altare hæc dicit dñs: Ecce filius naſcetur dauid: & cætera: qd cõtẽp
ſerit uerbum dñi & comederit apud pſeudo prophetam: Sic enim locũ iſtum exponens Ioſephus
interprætatus eſt interfectum eẽ a leone: Et ne putaretur caſus & non iuditium domini: pſeudo ꝓp/
pheta qui eum deceperat hoc futurum eſſe prædixit: & ipſe leo contemptorem puniens aſinum re/
ſeruauit.Non ergo mirum ſi doctores qui ſancto ſpiritu pleni fuerant poſſint fieri contemptores.
Cum apud negligẽtes & non omni cuſtodia conſeruantes cor ſuum:Hæc ipſa cauſa frequenter ſo
leat ſuperbiæ in dominum & contẽptus exiſtere:quod habeãt ſcientiam dei: & nouerint multam
bonitatem eius:quã abſcondit timẽtibus ſe: & cõtemnant diuitias bonitatis eius: theſaurizantes ſi/
bi iram in die iræ: & reuelatiõis: Sacerdotes quoq; ꝗ dant baptiſmũ: Et ADEOXAPICTIAN do
mini impræcantur aduentum: faciunt oleum chriſmatis: manus imponunt Cathetuminos erudi-
unt: leuitas & alios conſtituunt ſacerdotes: Non tamen indignentur nobis exponẽtibus & prophe
tis uaticinantibus: ſed dominum depræcẽtur: & ſtudioſe agant ne de ſacerdotibus qui uiolant ſan
cta domini eẽ mereantur. Non enim dignitas & nomina dignitatum: ſed opus dignitatis: & prin-
cipes & iudices & prophetas & ſacerdotes ſaluare conſueuit. Qui epatum inquit deſiderat:bonum
opus deſiderat:opus nõ dignitatem. Si autem deſpecto opere ſolam aſpexerit dignitatem: cito cor
ruet turris in ſiloa:nã excelſæ cedri fulmine feriuntur: & erecta ceruix frangitur. & cygnus extento
collo & in ſublime ſe tendens inter immũuũdas uolucres computatur. Porro quod expoſuimus iux
ta hebraicum: Verumtamẽ diluculo ſurgentes corripuerunt omnes cogitationes ſuas: pro quo in.
Ixx.ſcribitur præparare conſurgere diluculo:diſſipata eſt oĩs frondoſitas eorum: quod multũù ab he
braico diſcrepat. & magis uidetur iuxta. lxxx. cũ poſterioribus cõcordare. ex ſequẽtibus exponemꝰ.
CAuapꝛopter expecta me dicit dominus:in die reſurrectionis mee in futurũ quia iudiciuz me
um vt congregem gentes ⁊ colligã regna vt effundã ſuper eas indignationem meã:oẽm iram
furoꝛis mei:in igne enim zeli mei deuorabitur oĩs terra:qꝛ tunc reddam populis labiũ electũ:
vt inuocent oẽs nomen dñi:⁊ ſeruiant ei humero vno. LXX.

Ephe. 4. g

Hebr.io.ſ.

3. Re. . a.

C Pꝛeparare conſurgere diluculo:diſperierunt oẽs racemi eoꝛum:pꝛopterea expecta me dicit

dñs in die reſurrectionis mee in teſtimonium:quia iuditium meum in congregationes gen-⸗
tium:vt ſuſcipiam reges:vt effundam ſuper eos iram meam:omnem iram furoꝛis mei:quia in
igne zeli mei conſumetur omnis terra:QAuia tunc conuertam in linguã populis:in generatiões
eius vt inuocent omnes nomen domini vt ſeꝛuiant eiſub iugo vno.

C Hæc iudæi

uu

— — — —☛ —

— ———,—.

dn
tit
gi
NH
n
mf
anſr
loe
dltn ion
1bc i
Ade⸗
kune
Mopen⸗
Mero⸗
bone
tor trg
deli
umme
hnnin
dotoluh,
Add
i
Geln
ngun
dedan
tmutmn
gdcu
lolehhn
ſeuco;,
Inomd,
nptore
jenteb
nultan
mtesſ/
Ndo
etuch/
ophe
amtſen
Apn
vonun
cnocot
Aten
musi
Gon
iobbe
ben⸗

7

ct
zun
des

e

Super ſophoniam.c.iij.

CHæc iudæi interp̃tantur in aduentu xp̃i: quem ſperant uentuꝶ eſſe: & dicunt uniuerſis gentibus
cõgregatis: & effuſo ſuper eos furore domini: in igne eli eius terram deuorãdã. Et ſicut ante edi⸗-
ficationem turris fuit: quãdo una lingua omnes populi loquæbantur: ita cõuerſis oĩbꝰ ad cultũ ue
ri dei locuturos hebraice: & totũ orbem dño ſeruitux. Nos aũt ꝗ nõ ſequimur occidentẽ litteram:
ſed ſpiritũ uiuificantem: nec iudaicas fabulas. Audiamus a dño:pᷣparare cõſurgere diluculo:diſſi⸗
107. pati ſũt oẽs racemi eo ꝑ: Et pparati dicimus. Paratũ cor meũ deus paratum cor meũ: Audimuſq; in
Pro.24 d. ꝓuerbuis imperatü. Præpara in egreſſu opera tua. Et illud qc; in leuitico ſacratæ dicitur. Vbi ſepti/
Leui.õ. mo mẽſe decima die mẽſis offert Aaron pro populo hircũ emiſſarium: atq; uiuẽtem: & ponẽs ma
nus ſuper caput eius: impcatur ei cũcta peccata populi iſrael:tradetq; eum in manu hoĩs pparati &
mittet in eremũ: intelligimus in nobis: & pparates nos ueri imperio ſacerdotis tollamus malũ de
medio eccleſiæ: cũq; hæc fecerimus: nox pᷣteriit appropinquauit dies & quaſi in die honeſte ambu
lantes dicimus. Deus deus meus ad te de luce uigilo. Statimq; inferimus: Mane exaudies oratõem
ps.26. meã: mane aſũſtam tibi & uidebo. Niſi enim pᷣparati fuerimus nõ nobis orietur ſol iuſtitiæ: Orto
aũt ſole oẽs racemi de uinea ſodomoꝝꝶ diſſipantur & pereũt: ut nõ ſolum grãdes botri: ſed etiam
quod paruũ eſſe uidebatur: in nobis xpi lucerna radiãte diſpereat. Et pro his oibus mercedem no-
bis pollicẽs deus ait. Expecta me in die reſurrectionis meæ in teſtimoniũ. Poſt uitia enim atq; pec/
cata deus reſurget in nobis. Et iuxta qd in alio loco pcipit. Eſtote mihi teſtes dicit ds deus: & pu-
Act.l.a. er quẽ elegi teſtis eſt nobis pater cum filio & ſpiritu ſancto: ut in ore duoꝶ uel trium teſtiũ ſtet oẽ
uerbum. Et magis mihi uidetur ſic ſtare ſentẽtia: & ſub iis tribus teſtibus ueritas cõfirmari ꝗᷓ p litte/
ram. Duo.n.fuerunt teſtes cõtra Suſannam: c cõtra ipſum dñm ſaluatorem: & tñ non ſtetit uerbũ
in ore eorum. Cõtra Naboth quoq; pene tota ciuitas dixit teſtimoniũ: cõſenſuſq; teſtium peſſimo
rum nõ firmitatem habuit ueritatis ſed ſceleris cõiurationẽ. Quia iuditium ait meuũ in cõgregatio
nes gentium: ut ſuſcipiã reges in locojruidelicet ſupplitioꝶ ſuoꝶ: ut effundam ſuper eos iram meãꝗ
oẽm irã furoris mei: Qui minor eſt cito meretur ueniam: & miſericordiæ ꝓximus eſt. Potẽtes autẽ
Sap.6b. potenter tormẽta patiũtur. Vnde gentes & gẽtium multitudo cõgregatur ad iuditium: reges autẽ
ideſt prĩcipes dogmatũ puerſorum adducũtur in pœnam ut effũdatur ſup eos oĩs ira furoris dñi:
& hæc nõ crudelitate fit aliqua: ut arbitrantur ſanguinarii iudæi: ſed miſericordia & cõſilio medi-
cantis: Seqtur enim. In igne.n. zeli mei cõſumetur oĩs terra. Gentibus Ape ad iuditium cõgrega/
tis: & regibus ad ſupplitium: ut effundatur ſup eos ira: & nõ ex parte: ſe tota & ira ac furore ſotia/
to cõſumatur in toto orbe:quicꝗd terrenũ eſt quicqꝗd ad opera terræ ideſt carnis pertinet: oẽs eiꝰ
uepres & ſpinoſa fructeta uaſtans: zeli mei uorabit incendiũ. Et tunc cõuertam ſuper populos lin
guam in generationem ſuam: ut unuſqſq; errore depoſito: ad antiquũ cõſeſſionis dñi eloquiũ re/
uertatur: & in nomine ieſu omne genu flectatur cæleſtium terreſtriũ & infemo& & lingua cofitea
tur dñm ieſum in Fiorla dei patris: Abiectiſq; lateribus: & bitumine qᷓ habemus pro lapidibus & lu

to:quo erroris noſtri ſuperbiam extruebamus cõtra dñm. Recipiamus linguã quã ante pdidimus

Mat.li. d. & ſimus ſub iugo xpi dicentis: I ugum meũ ſuaue eſt: & onus meu leue eſt. Notandũ aut quod in

eo loco ubi nos interprætati ſumus: reddam populis labium electum. Pro electo. xx. dixerũt in ge
nerationem eius: ut ſubaudiatur terræ. Et hinc error exorrus eſt: qd uerbum hebraicũ Barura. Qd
Aquila & Theodotion electum: Symachus mundũ interp'tatus eſt. lxx. legerüt badura: res littera
deleth eſtimantes: ppter elemẽti nimiam ſimilitudinem:qd' paruo apice diſtinguitur. Nec nõ ubi
nos trãſtulimus: In die reſurrectionis meæ in futurum & omnes interprætati ſunt teſtimoniũ: He/
breus qui me in ſcripturis inſtituit: aſſerebat laed in pñti loco magis in/futurũ debere intelli gi:q̃ in
teſtimoniũ:lẽd enim qd ſcribitur per litteras ain & deleth & res: & αααρπρHάον σι, futurum: & te-
ſtimonium intelligi. Poſumus hunc locũ & de primo xpi aduentu exponere: quãdo omni errore
Act.2. a. ſublato demonibuſq; calcatis: & terrenis operibus deſtructis. apoſtoli uniuerſis linguis locuti ſũt:
Et ueten errore ſublato unum cõfeſſionis redditum eſt labium. Sed & reges qui deſtruũtur & diui
no conſumuntur ardore peruerſorum dogmatum principes ſentiendi ſunt.
AVltra flumina ethiopie inde ſupplices mei filij diſperſoꝛum meoꝛum deferent munus mihi.
In die illo non confunderis ſuper cunctis adinuentionibus tuis:quibns pꝛeuaricata es in me.
Quia tunc auferam de medio tui magniloquos ſuperbie tue:⁊ non adijties exaltari ampliꝰ in
monte ſancto meo:⁊ derelinqᷓ; in medio tui populnm pauperem ⁊ egenum:⁊ ſperabunt in nomi
ne dñi:reliquie iſrael nõ facient iniquitatem:neq; loquẽtur mendatium:⁊ non inuenietur in oꝛe
eoꝛum lingua doloſa:qm̃ ipſi paſcentur:⁊ accubabunt:⁊ nõ erit qui exterreat. LxXxX.
CBDe finibus fluminum ethiopie ſuſcipiam diſperſos meos:afferent victimas mihi in die illa:
non cõfunderis ex omnibus adinuentionibus tuis:quibus ipie egiſti in me:quia tunc auferam
a te detractiõem cõtumelie tue:⁊ vltra nõ adijties vt magniſceris ſuper montem ſanctũ meũ:
⁊ relinqᷓᷓ in te populum manſuetum ⁊ humilem:⁊ timebunt nomen domini:qui fuerint reliquie
iſrael:⁊ nõ facient iniquitatem:⁊ nõ loquẽtur vana ⁊ nõ inuenietur in oꝛe eoꝛum lingua doloſa:
quoniam ipſi paſcentur ⁊ accubabunt:⁊ non erit qui exterreat eos. .
CCum reddiderit dñs credentium populis labium electum: & inuocauerint omnes nomẽ domi/

WMiero. liber

ni & portauerit iugum eius: tunc t ultra flumina ethiopiæ: unde uenit regina ſabba audire ſapien
tiam Salomonis deferẽt uictimas domino. Et ethiopia præueniet manus eius deo: Veroq; legifero p̃̈s. 67. Punr
qui decẽ plagis pcuſũit ægyptum: nubet ethiopiſſa:uidẽte ſynagoga hebreorum: Quod autem ait 1 n
iuxta hebraicũ: Inde ſupplices mei filii diſt pſorum meorum deferent munus mihi: huiuſcemodi eſt e⸗
OIirael O ſynagoga quõdam filia:quã ĩ toto orbe diſperſi: licet inuideas: licet emulatiõe crucieris er
tamen de ethiopia mihi uictimæ deferentur: Ideſt de gẽtium populo:In diæ illa ideſt quando gen
tiũ crediderit multitudo. ẽt tu non penitus confunderis ſuper cunctis erroribus tuis: quibus præ
uaricata es in me eligẽdo barrabam & dei filium crucifſigẽdo: Tunc aufferam de medio tui ſcnibas . ſ
& ſacerdotes & phariſeos magniloquos ſupbiæ tuæ: & nequaꝗ in monte ſancto meo ultra iacebis u
& derelinꝗᷓ populũ pauperem homines illiteratos: & pi ſcatores: ꝗ ſperabunt in nomine domini. re
liquiæ Iſrael: Nõ multitudo ꝗᷓ clamauit crucifige crucifige eum: nõ pontifices & optimates: ſed re/
liquiæ nequaꝗᷓ faciẽt iniqtatem: N ec loquentur mendatium in chriſto ueritate credẽtes: Nec inue/ lu⸗
nietur in ore eorum lingua doloſa: ſcientium qd omne mendatium de diabolo eſt quoniã ipſi pa/ .
ſcentur & dicent: Dominus paſcit me & nihil mihi deerit in loco paſcuæ ibi me collocauit: Super pps. 22. b
aquã refectionis educauit me: animam meam conuertit: Et non erit qui exterreat. uincente fide cre ſi
dentiũ:perſecutorum ſuperbiam: Hoc de primo aduentu chriſti intellectum ſit: quod iudæi ſibi in D ti
fine ꝓmittunt: & ſperant ſe habitaturos in hieruſalem: & in more peccorum corporalibus donis
iudæ: opibuſq; cõplendos: & paſcendos herbis uiridibus: & deletis cũctis gentibus: ſibiq; ſubiectis u le
nullum poſſe reſidere ꝗ eos exterreat: Nos ãt accipiẽtes ex hac fabula occaſionẽ ueræ hiſtoriæ: dice e
mus omnem nigredinem aiæ & tetrũ colorem: ac draconis uenenum: quo tincti fueramus uitiis
atq; peccatis: redito nobis labio electo ſiue mundo & candido: Vt interprætatus eſt Symachus: de/ 4
relinquere nos fluminibus ethiopiæ: puerſorum dogmatum magiſtris: quibus ante irrigabamur: c In
& cum diſperſis quondam Iſrael chriſto munera delaturos: In diæ illa qua nobis chriſti lumen fue x
rit exortum: dicetur ad ſingulos noſtrum. Nõ confunderis ex omnibus tuis adinuẽtionibus cogi- 1.
tationibus uidelicet peſſimis quibus impie agebamus cõtra dominum: & tolletur uniuerſa ſupdbria
& contumelia per quã erigebamur contra dominum: & contra montem ſanctum eius: dominum h
noſtrum & ſaluatorẽ: & pro ſuperbis uaniſq; hominibus relinquætur in nobis populus manſuetuſ JM
& humilis: ut nihil arrogans: nichil tumens: nihil quod deo diſpliceat cogitemus: Simulq; conſide Sð”””M
ra qd in die Iuditii & in conſumatione mundi tollantur uniuetſa nomina dignitatum: & unus po
pulus remaneat: & grex ſub paſtore bono ꝗ ſit mãſuetus & humilis: Tunc etiam populus Iſrael ple rg.

nitudine gentium ſubintrante: quia concluſit deus omnes ſub peccato: ut omnibus miſereatur:ti
mebunt nomen domini: Et reliquiæ Iſrael non facient ultra iniꝗtatem per quã dominum negaue
runt.nec loquentur uana ineptas ſibi fabulas ꝓmittentes: nec inuenietur in ore eorum lingua mẽ/
datii chriſto per eos qui ueritas eſt loquente. Tunc enim paſcentur & ipſi in uno grege & accuba-/
bunt in eccleſia: & ueri nabucodonoſor impetus nõ timebunt: hæc uidẽtes & legẽtes tanta myſte-
ria clamemus cũ apoſtolo atq; dicamus: O profüdũ diuitiarum & ſapiẽtiæ & ſcientiæ dei ꝗᷓ inſcru- Ro.li.c..
tabilia ſunt iuditia tua & inueſtigabiles uiæ tuæ: qd quidem & ꝓpheta ſentiens & ſecũ uoluens de pᷣs. 76.
dei iuditiis ſuſpicatur. In nocte cũ corde meo exercebar & ſcopebam ſpiritum meum & dicebam:
Nũuqd in ſempiternũ abiiciet deus: aut nõ addet ut miſereatur ultra: aut cõtinebit in ira ſua miſeri/
cordias ſuas: Et dixi nunc cœpi: hæc eſt ĩmutatio dexteræ excelſi: Et eſt ſenſus: Hoc qd putabã dnũm
in eternum relinquere: peccatores: & miſericordias ſuas ira ſuccidente cohibere: intellexi iccirco
factum ut immutatione dexteræ ſuæ ꝗᷓ excelſi eſt dextera:uniuerſa mutaret & miſereretur his quos
ante ꝓiecerat: Et nos igitur & reliquiæ Iſrael ſciẽres qd reddituri ſumus rationẽ ꝓ omni ocioſo uer
bo & qd diſpdet dñs uniuerſa labia mẽdatia. nõ loqmur uanitatẽ: Vanitas ꝗppe uanitatũ & om/ Ecc.la.
nia uanitas: Et uniuerſa uanitas oĩs homo uiuẽs: Nec ore noſtro mẽdatiũ ꝓferam: ſed accepta po
teſtate calcãdi ſup ſerpẽtes & ſcorpiones: & ſup omnem uirtutẽ inimici: Nullã timeamus formidi
nem:mec luporum chriſto cuſtode uereamur inſidias. Sed dicamus: Dominus illuminatio mea: &
ſaluator meus: quem timebo & cætera quæ in. xxvi.pſalmo continentur. èèM
CZauda ſilia ſyon:iubila Iſrael:letare ⁊ exulta in omm coꝛde ſilia hieruſ. alem: Abſtulit domi⸗
nus iuditium tuum: Auertit inimicos tuos rex AIſrael:dominus in medio tui non timebis malũ
vltra:in die illa dicet᷑ hieruſalẽ:noli timere:ſyõ nõ diſſoluãtur manꝰtue.dũs de tu in medio tui
foꝛtis ipſe ſaluabit:gaudebit ſuꝑ te in letitia:ſilebit in dilectiõe tua exultabit ſuꝑ te in laude:Nu
gas ꝗa lege receſſerũt cõgꝛegabo qui ex te erãt:vt nõ vltra habeas ſup eis oppꝛobꝛiũ. LXX.
CBaugde ſilia ſyon predica hieruſalem: exulta ⁊ delectare de toto coꝛde tuo ſilia hieruſalẽ: ab/
ſtulit dominus inigtates tuas:redemit te de manibus inimicoꝛũ tuoꝛũ rex iſra el · dominꝰ in me
dio tui:nõ videbis mala vltra: In tꝑe illo dicit dñs cõſide hieruſalẽ:ſyon non diſoluãt᷑ manꝰ tue
dominus deus tuus inte foꝛtis ſaluabit te adducet ſuꝑ te letitiã:⁊ iuocabit te in caritate tua:⁊ le
tabitur in te in dilectione:quaſi in die ſolẽni:congregabo confractos ttuos.
Non uideatur mirum ut ſepe diximus aliter hebraica capitula & aliter. lxx. Græca uidelicet latina
qꝙ finiri: Vbi enim in ſenſu diuerſa tranſlatio eſt ibi neceſſe eſt diuerſa eſſe uel ꝑn ncipia uel fines: Iu/
AAzxi cum

Super Sophoniam..c.iij.

loten h dei cum chriſto quẽ putant eſſe uẽturum hæc ſibi omnia repromittunt:quæ nos qui chriſtum ſu⸗
ſcepimus iam cum ipſo ſumus omnia conſecuti. Si quis ergo chriſtianorum & maxime nouorum
Wet prudentum. quoꝶ& nomina taceo:ne quẽqᷓ ledere uidear: eſtimat nec dum prophetiam eſſe comple
tam:ſciat falſo chriſti portare ſe nomen: & iudaicam animam circunciſuonem tamẽ corporis non
uen habere: Si enim hæc nec dum facta ſunt.ſed futura: fruſtra credimus ſaluatoris aduentui: fruſtra aüt
de non credentes intelligimus in nobis eſſe completum myſterium quod temporibus eternis tacitũ R
ſ eſt & nunc mãifeſtũ eſt ꝑ ſcripturas propheticas: & aduentum domini noſtri Ieſu chriſti: Deniq; cõ
Wud ſideremus ordinem lectionis & uidebimus quod dicitur non ad iudæos ſed ad chriſti eccleſiã per-
inine tinere:Poſt hæc enim quod præceſſerat Iuditium meum in cõgregationes gentiũ: ut ſuſcipiam re/
alelr, ges uſq; ad eum locum ubi ait: Vt inuoceut omnes nomen domini: & ſeruiant ei ſub iugo uno &
Mri ultra flumina ethiopiæ ſuſcipiã in diſperſis meis: ꝗ deferent mihi uictias & poſt reliquias populi Iſ/
üübin, rael credentes in chriſto atq; ſaluatas: Dequibus dicitur: & timebunt nomen domini qui ſunt reliq

de Iſrael:& non erit qui exterreat eos: Spiritus ſanctus de generali mundi conſumatione prædicãs
loquitur. Gaude filia ſyon: prædica filia hieruſalem: lætare & delectare de toto corde tuo: nilia hieru

itin ſalem. Omnis ꝗppe eccleſiaſtica anima: quæ in ſpecula conſtituta eſt: & contemplatur pacem: læta
Wer tur & gaudet iniquitates a ſe eſſe ſublatas & redemptas ab eo qui pretioſo ſanguine omnes rede-
* mit. Chriſtus enim factus eſt ſapiẽtia nobis a domino & iuſtitia & ſanctificatio & redemptio: Et re-/

ircͤ Io.A.d. demit nos rex Iſrael qui habitat in medio noſtri dicens: Ego & pater meus ueniemus & manſionẽ
uii apud eum faciemus: Et habitabo & ambulabo in eis & ultra nõ uidebimus mala: ſolas uirtutes co/
ꝰ“ Vianets atq; facientes: In illa die dicit dominus uidentibus nobis pacem & in ſublimi poſitis ne de
oluãtur manus tuæ: Qui & per Eſaiam dixit. Confortamini manus diſſolutæ: & opera tua robuſta

Aun Iſa.ꝭ3.a. ſint. Dominus enim fortis cui nemo poteſt reſiſtere: ſaluator tuus ipſe tibi reddet lætitiam quam
l pdidiſti: & ueteri homine proiecto in nouo ambulare te faciet: & hæc faciet in dilectiõe ſua:nõ tuo
merito ſed miſericordia ſua. Et lætabitur in te & delectabitur quaſi pinguiſſimã ſolẽnitatis tuæ ho
Andui ſtiam ſuſcipiens ſalutẽ tuam: & ipſe tibi dicet congregabo contritos tuos: cor quippe cõtritum &
uamn humiliatum deus nõ deſpicit: Et calamum contritum non cõfringet: Hæc ĩterim: ſi uoluerimus de
nulhen ſecundo aduẽtu accipere ſaluatoris. Porro ꝗa propheta zacharias ad ſimilem lætitiam cohortatur
Pontc Syon & hieruſalem: & hanc prophetiam Matheus dicit in primo aduentu chriſti eſſe completam:
emun Neceſſitate compellimur immo ordine ipſo ducimur ueritatis: quod in Sophonia dicitur: Non fu
lbehe Zac.9.d. turum ſperare ſed factum: Scriptum eſt enim in zacharia: Gaude uehementer filia ſyon: prædica
enenki hieruſalem: Ecce rex tuus uenit tibi iuſtus & ſaluator: ipſe humilis & aſcendens ſuper iugalẽ: & pul
nnegue lum nouum:Hæc iuxta. Ixx. dicta ſint: Cæterũ iuxta hebraicum laudare iubetur eccleſia & iubilare
gund Iſrael:ſenſus uidens domini:& exultare atq; lætari in omni corde: Locus pacis ad quem dictum eſt
Lacabe Pacem meam do uobis:pacem meã relinquo uobis: Abſtulit enim in fine & in conſumatione mũ
ute di iuditiũ eius:nequaꝗ eam iudicans atq; corripiens ſed ſaluans: Et auertit inimicos eius demonũ
ine turbas rex Iſrael:dominus in medio eius erit. Non timebit ultra malum. In die illa dicitur ad hie-/
enceß ruſalem liberam: quæ nõ ſeruit cum filiis ſuis: Sed quæ eſt mater ſanctorum. Noli timere ſyon. Ipſa
cebam Aipbe eſt & hieruſalem: Nequaq̃ tua opera diſſoluentur. nec facies quæ te feciſſe lugebis dominuſ
nilen⸗ eus tuus qui ſaluabit te fortis & potens: ipſe habitabit in medio tui: gaudebit ſuper te in exultatõe
jcüm &c& lætitia: & ſilebit peccata tua in caritate: quæ te dilexit: & exultabit ſuper te in laude: uel quia lau/
ccitco dabilis ſis:uel quia eum tuis laudibus canas: Nugas:ſiue ut aquila interprætatus eſt trãſlatos: qui a
on te receſſerũt cõgregabo:quia ex te erant:hoc eſt hi qui per uicia atq; peccata de tuo ſinu fugerant:
Dlolr & facti erant ſub demonũ poteſtate reintegrato omnium ſtatu uenient ad te: & nequaꝗᷓ ultra ſuper
Lone Perditis filiis tuis patieris opprobria. I d c' diximus nugas: Sciamus in hebreo ipſum latinũ eſſe
gu ſermonem: & ꝓpterea a nobis ita ut in hebreo erat poſitum: ut noſſe poſſimus liguam hebraicam
Nm omnium linguarum eſſe matricem: quæ nõ eſt huius temporis diſſerere. Miror aut Aquilã &.xx.
* pro eo qcẽ nos interprætati ſumus. Erant in eo uidelicet loco: ubi diximus cõgregabo ꝗ ex te erãt
“ ꝓ erant interprætari uoluiſſe uhe:ſiue oĩi: quod ſemper aquila nõ pro plãgẽdo ſed ꝓuocãdo & in
Ni clamãdo ponit: haui enim cuius eſt uerbi initium ſum: pCteritum tempus numero plurali ſignificat
. Sed tamen erant uel fuerant.Hæc ſcio moleſta eſſe lectori qui animaduerterit non me controuer-
enn ſias & declamationes ſcribere:nec in locis exultare communibus: ſed cõmentarios: & commenta
ſeni rios ꝓphetarum. Repræhendat potius: ſicubi thetorum more cudere uoluero: qᷓ arguat in tantis
en obſcuritatibus ut dignum eſt immorantem.
3 CEcce ego interſiciam oẽs qui afflixerunt te in tempoꝛe illo:⁊ ſaluabo claudicantem:⁊ eaʒ que
3 eiecta fuerat cõgregabo:⁊ ponam eos in laudem:⁊ in nomẽ in omni terra ꝓfuſionis eoꝝ:in tpe
vni illo:quo adducã vos:⁊ in tempoꝛe quo cõgregabo uos.Dabo enim vos in nomen ⁊ in laudem
e oĩbus populis terre cũ ↄuertero captiuitatem veſtrã coꝛam oculis veſtris dicit důↄs. LXX. DD
rl CEhe que accepit ſuper ea oppꝛobꝛiũ:ẽcce ego faciam in te pꝛopter te:in tpe illo ⁊ ſaluabo af/
flictam ⁊ repulſam ſuſcipiam:⁊ ponam eos in gloꝛiam:⁊ nominatos in omni terra:⁊ cõfonden-
e tur in tꝑe illo:quãdo bene vobis fecero:⁊ in tempoꝛe cũ ſuſcepero vos:quia dabo vos noĩatos:
8 W x ii
.

Wiero. liber

⁊2 in gloꝛià in cunctis populis terre qu cõuertero captiuitatẽ ueſtrã coꝛaʒ vobis dicit dominus.

C Ethoc ſynagoga quæ non claudicat ſed utroq; truncata eſt pede: pollicetur ſibi in aduentu chni/
ſti ſui: quem ſperat eſſe uenturum: & putat omnes gentes interficiendas a domino: quæ afflixerunt
Iſrael & ſaluandam ſynagogam: & eam quæ acceperat libellum repudii colligendam: & ponẽdos
eos in laudem & in nomen in omni terra captiuitatis ſuæ: in qᷓ fuerant ante confuſi: Et hoc fieri eo

tempore quãdo captiuitas reducta fuerit hieruſalem & extructum templum: & reliquus cerimonia

rum ordo ſeruatus Hæc ſibi repromittit: & propterea non agit pœnitentiam: & dum ſperat incerta

perdit certam ſalutem: Nec miror ſynagogam hæc dicere: quæ quia nõ recipir chriſtum: oculos do
let:&cum Lia lippeſcit: & non amatur a Iacob: & Iſrael rachel ſuccedẽte negligitur. Chriſtianos mi
ror immo ſemiiudæos qui ſibi uidentur eſſe de eccleſia: ea dicere: & ea ꝓfiteri quæ ſi uera ſũt fruſtra

credimus in chriſto: & omne noſtrum tollatur ſacramentum & miſerabiliores ſumus omnibus ho

minibus credentes eum ueniſſe qui non uenit: Quia autem ſpes noſtra certa eſt: & iudæorum caſſa

ſunt uota:Secundum priorem intelligentiam iam texamus præſens extremumq; capitulum: Et de

Ieſu filio ſirach teſtimonium proferamus: Qui mittit lapidem in excelſum ſuper caput ſuum mittit:
Quia enim ſyon & hieruſalem in excelſo poſitæ ſunt: quicũq; ſyon detrahit& hieruſalem: & mittit
in eam contumeliarum lapides in ſuum eos caput iacit: & reuertetur opprobrium eius in caput ſuũ

& dolor eius & iniquitas ſuper uerticem eius deſcendet: Quãti hodie exprobrant animæ dei my-

ſteria conſpectanti: uolentiq; uidere pacem eius: & dicunt inſanus eſt & ebrius & muſto plenus: ho/
minum cœtus fugit: delitias aſpernatur: aurum pro luto computat: ſolam diligit paupertatẽ: Qui
autem infſideles ſunt etiam crucem chriſti exprobrant ei: Et ſi quando eum in anguſtia uiderint &

in tentatione dicunt: Vbi ſunt miſericordiæ & iuſtitiæ quas operatus es: Quid loquar de infideli/

bus: cum eccleſiarum non nulli principes huiuſcemodi hominibus exprobrent & uitam ipſorũ ar-
bitrentur amentiam: & nõ præſentem laudant conuerſationem: Sed uetera peccata xprobrant: nec
audiunt eſſe præceptum: Noli improperare homini qui conuertitur a peccatis ſuis. Vhe igitur ei: ꝗ

tulit opprobrium atq; ſuſcepit: & huiuſcemodi ſe oficio mancipauit: ut detraheret ſyon & ciuitati
dei: Quia pro hac iniuria urbis ſuæ ultor eſt dominus & dicet ad ſyõ: Ecce ego faciam in te propter
te ideſt faciam ultiõem tuam & ſaluabo afflictam: Siue ut in græco dicitur expræſſum: Vt ſit ſenſus

Ego ſaluabo eam quæ in præſentiarum quaſi uua & oliua: ita temptationibus atq; præſſuris: ut pre
lo & rapito: præſſa eſt: & afflicta ut uinum faceret & oleum: & de uino biberet leſus in regno patris
ſui:De oleo autem ut Vngeretur præparticipibus ſuis: Ego puto propter expræſſion em talis uini

& olei Iob multa perpeſſum. & poſtq̃ uinum & oleum fecerat: Audiſſe a domino: putas autem me

Ecc. 27.d.
P8.7.

Mat. 26:·d.

aliter tibi reſpondiſſe: niſi ut appareres iuſtus: Quaſi ad uuam & oliuam loquæretur: Eſtimas me
aliter te præſſiſſe & afflixiſſe atq; cõtriuiſſe: niſi ut uinum de te & oleum exprimerem: Sequitur etii
quæ repulſa fuerat ſuſcipiam. Videtur nos deus repellere quando relinquit tentationi: Vnde & Iob
uiſitatio inquit domini reſpexit me: Et non ſolum iuſti loquuntur & dicunt nunc autẽ repuliſti &

confudiſti nos ſicut in.xliii.pſalmo ſcriptum eſt: Sed ipſe dominus atq; ſaluator ex perſona homi-

nis quem aſſumpſerat: Tu autem ait repuliſti & deſpexiſti: diſtuliſti chriſtum tuum ſubuertiſti teſta
mẽtum ſerui tui. Quod autem iuſtorum perſona ſit in. xliii.pſalmo dicentium: Nunc autem repuli
ſti & confudiſti nos: Ex ſequentibus approbatur: Hæc oĩa uenerunt ſuper nos nec obliti ſumus te

neq; inique egimus in teſtamento tuo: nec receſſit retro cor noſtrum: Eam igitur quæ in tenta//

tionibus uidebatur abiecta: ſuſcipiet dominus in fine & ponet eos in gloriam & nominatos in uni

uerſa terra. Filios uidelicet expreſſæ: & repulſæ ideſt eccleſiæ. Quos autem alios poſſumus intellige

re filios eccleſiæ nominatos:niſi apoſtolos: Vide mihi Petrum & Paulum & Matheum &Ioanné:

& conſidera hoc quod ad abraham repromiſſum eſt( magnificabo nomen tuum. in illis) opere
perpetratum. Cottidie nominantur in eccleſia. cottidie magnificatur nomẽ eorum: nõ qd ipſis pro
ſit a nobis in eccleſia nominari: ſed ꝙ nos magnificantes nomen eorum & quæ ſcripſerant ler-
ctitantes conſequamur ſalutem. In tempore inquit illo quando expræſſa & repulſa ſuſcepta fuerit

ſfilii eius poſiti in gloriam. gloriatur quippe dominus in athletis ſuis: Cum eos uiderit coronari: Si-

cut gloriatus eſt aduerſus diabolum de Iob: Vnde & apoſtolus in profectu diſcipulorum ſuorum

exultans ait: Etiã per ueſtrã gloriam confundentur qui aduerſarii ueſtri fuerant: & tulerant contra

uos opprobrium,: & tunc uidebunt eos miſeros quos putauerunt eſſe felices: & quos pauperes eſti/
mabant atq; deiectos: potẽtes fieri atq; Yoriaſe: un cernẽt captiuitatem eorum p quã in hoc ſe
culo duro fuerãt imperio ſubiugati:reduci in cæleſtem hieruſalem: ſeq; reſurgere in opprobrium

& in confuſionem eternam: Tribue nobis Ieſu expræſſis & afflictis & repulſis in iſto ſeculo: ut nos

recipias & ponas in gloriam: Conſundatur quod ſuperbit ceſſent ſibila:uenena torpeãt & cõfuſio
eius proficiat ad ſalutem. Hæc iuxta. xx. Hebraicũ ãt ꝗa excepto principio de quo in fine ſupenoris

capituli diximus: nõ multum ab eorum tranſſlatione diſcordat indigere expoſitione non atbitror.

FHINIT SOPHONIAE ENXPOSITIO. AD PAVLAM ET EVSTOGCHIVM

N.

GN

— —

ohin
chn
Uenne
Cünn
Wien
dallen
n
Nndo
ne
lunee
Immimn ke⸗
Hmme
chtſüü⸗
ecein⸗
nho⸗,
e:i
cemtä
inhdeh⸗
oni,
bundnee
Acuitun
eprohter
ſſenir
inu
on
emme
nmun
nitureui
cealob
pulikia
Thom-
iſtiteti
ntepul
muste
enta/
in mi
nellige
Oanme:
)oper
loſ
nntb/
uhen
nuid⸗
ſwon
tcon

4
,

Celh
s

„

Pꝛologus in expoſitionem ſuper Iggeum.

NCIPIT PROLOGVS SANCTI HIERONYMI IN ExPOSITTIONEM SVPER AG

GEVM PROPHETAM. AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.

— —

Ecundo anno darii regis perſarum filii Hyſtaſpis ſeptuageſũmum an/
num deſolationis templi fuiſſe completum (Quem hieremias uatici-
natus eſt): zacharias quoq; propheta teſtis eſt: qui cum uiſionis ſuæ ti-
tulũ in ſecundo anno eiuſdem regis. Vndecimo mẽſe ſabath: uiceſſi/
maquarta diæ præpoſuiſſet: adiecit dicens: Dñe exercituum uſq; quo
non miſerebenis hieruſalem & urbium Iuda: quibus iratus es. Ecce iſte
iam ſeptuageſſimus annus eſt: Sed & Eſdras extructo tantũ altari. & ia
ctis fundamentis templi: ad litteras regis artaxerſis: prohibitum opus
refert: Tunc intermiſſu eſt opus domus dei in hieruſalem: & nõ fiebat
uſq; ad annum ſecũdum regni darii regis perſarũ: Statiĩq; addidit pro
pheta. Erant ãt aggeus propheta & zacharias filius addo prophetan-
= J tes ad iudæos. ꝗq erant in iudæa & hieruſalem in nomine dommi Iſra
el: Tunc ſurexerunt zorobabel filius ſalathiel & Ioſue filius ioſedech: & cœperunt edificare templũ
dei in hieruſalem: & cum eis prophetæ dei adiuuãtes eos. Quo tempore apud romanos ſeptimus a
Romulo regnabat. Tarquinius ſupbus: hahens annum I mperii uiceſſimumſeptimũ: qui poſt octo
annos expulſus eſt a Bruto: Ac deinde rempublicã per annos quadringentos ſexaginta quatuor
ad l ulium Ceſarem Conſules adminiſtrauerũt: Hoc propterea O paula & euſtochium diximus: ut
de ipſo ſtatim titulo: qua ætate Aggeus propheta cecinerit agnoſcatis. Sciendumq; interĩ iuxta lit
teram: magni ſpiritus & aggeum fuiſſe & zachariam ꝓphetas: Vt aduerſum Artaxerſis regis edictũ
& ſamaritanos genteſq; cunctas per circuitum: edificationem templi impedientes: iuberent tem-
plum extrui: 2 0robabel quoq; & Ieſum & populum qui cum eis erat non minoris fidei: ut prophe

Eſd. . a:·

tas magis audirent iubentes: ꝗᷓ prohibentis regis imperium.
FINIT PROLOGVS.

INCIPIT ExPOSITIO SANCTI HIERONYMI SVPER AGCGEVM PROPHETAM.

AD. PAVLAM EFT EVSTOCHIVM CAPITVLVM PRIMVM.
— Manno ſecundo Barij regis in menſe ſexto in die vna mẽſis.Factũ
eſt verbum domini in manu aggei pꝛophete.
CQuia populus qui uidebatur ſibi rediſſe de captiuitate: nec dũ edi/
Kfficauerat templum nec muros extruxerat ciuitatis: nec habebat gloriã
Kpriſtinæ hieruſalem: ſed habitabat in domibus cõcauis: & ut ſignificã/
Rtius græce dicitur apia Ideſt deorſum poſitis & con⸗
KG ualle demerſis. Propterea nõ ad eos fit ſermo dei: ſub rege Ezechia ſiue
Ammon ſiue Ioſia:qui ꝗdiu ſtabat hieruſalem populo dei imperaue/
Peant:ſed ſub Dario rege: perſarum principe:De quo & Daniel myſtice
in ſuo uolumine refert. Darius aũt in lingua noſtra ſonat generatiões
factæ: ſiue ꝗᷓ fuerint: q græce dicitur Yevενειο ορννιπ. Nec mere
– batur abſq; templo populus: & deorſum habitãs alium hẽre regem: ni
ſi qui generationibus ſeruiebat: & amabat carnem: & primã ſententiã ineruditi adhuc hominis: &
Gen.l.c. eiecti de paradiſo cuſtodiebat: Creſcite & multiplicamini: & implete terrã. Ergo quia Darius ama-
. tor erat totius & ſotius draconis: cuius omnis uirtus in lumbo eſt. Iccirco in ſecũdo anno uiſo po
pulo cernitur in ĩimundo numero & poſt unionem uirgini tatis: & paradiſi nuditatẽ tunicas ſigni/
Gen. ..a. ſcante peliceas. Deniq; in geneſi cum in primo die dictum ſit: & in tertio & in quarto & in quinto
& in ſexto poſt conſumationem operum ſinguloꝑ: & uidit deus quia bonũ eſt: in ſecũdo iuxta he
braicũ & Aꝗlam & Symacũ & Theodotionẽ nõ habetur. N eqʒ.n.poterat ſecundus dies ꝗ numerũ
facit ꝗ ab un one diuidit: qd bõus eẽt: dei ſnĩa cõprobari. Mẽſis quoq; ſextus deſcribiturꝗ nõ hẽt
ſolẽnitates dei:ſicut mẽſis ſeptimus: ſed uicinus eſt dieꝶ ſex: In ꝗbus factus eſt mundus. In quo la
boratur: & in ſudore faciei cõmeditur panis: & terra generat nobis tribulos: & ſpinas: & cũ ſemẽtẽ
acceperit tritici: lolio magis aueniſq; fœcũdata eſt. Sed ꝗa iam altare edificatũ fuerat: & aduerſum
repugnãtes hoſtes templũ uoluerant extruere:nec extruxerãt in uno die menſis ſexti. Factũ eſt au/
tem uerbũ dñi in manu Aggei ꝓphetæ: ut deſerens populus phanũ Darii regis: & ſextum mẽſem :
qui præterierat ad unionem reuerteretur dei: & imparem numerũ ſolũq; ſequæretur: quẽ munduũ
eſſe gentilis quoq; poeta nouit dicẽs: Numero deus impare gaudet: Fit aut uerbum dni quærens
ad quẽ ueniat: & quõ doceat in manu Aggei ꝓphetæ: ꝗ bona habeat opa: & in cuius factis poterat

dei ſermo reꝗeſcere: Porro ubi manus ſanguine plenæ ſunt: & interficitur Ieſus: & audet populus

dicere ſanguis eius ſuper nos & ſuꝑ filios noſtros: ibi nõ fit ſermo dei uſq; hodie ĩmundas habens
manus: carneus iſtael extendit eas ad dñm: ſed qa ſanguine plenæ ſũt: loquitur ad eos dñs p ꝓphe
tam. Si extenderitis manus ueſtras: auertam oculos meos a uobis: manus. n. ueſtræ ſanguie plenæ
x iii

WMiero. liber

ſunt: Non nit in manibus eoꝶ uerbum domini: quia immundæ ſunt:non uenit ad eos ſermo dei:

quia in ſe occidere ſermonem dei. Nec putãdum in manu Aggei factum eſſe ſermouem domini.

Sed qa Aggeus interprætatur ſolẽnitas: Omnis qui poteſt feſta cælebrare non in fermento ueteri

malitiæ & nequitiæ: ſed in Azimis ſinceritatis & ueritatis: poteſt dei recipe ſermonem:Habeamus

& nos mudas manus: & uocemur EOPIAZONREC: ideft feſta cælebriãtes: & ad nos fiet ſermo
dei. Proponamus ante oculos noſtros: quia lex ſpiritalis eſt: ſpiritales ſolẽnitates. De quibus ſcri⸗
ptum eſt tribus temporibus mihi feſta cælebrabitis in ãno: Solẽnitatem azimoꝑe cuſtodietis ſeptẽ
diebus cõmedẽtes azima:ſicut pᷣcepi in tempore mẽſis nouoꝑ:in ipᷣo enim es egreſſus ex ægypto

nõ apparebis in cõſpectu meo uacuus. Et ſolẽnitatem mẽſis primitiuoꝶ de operibus tuis ꝗᷓcunq;
ſeminaueris in agro. Et ſolẽnitatem cõſumationis in exitu anni in congregatione opeꝑꝶ tuoꝑꝶ de

agro. Si uoluerimus in nobis fieri ſermonẽ dñi ſimus aggeindeſt feſta cælebrãtes: & nõ appareäus

555

in cõſpectu dei uacui: ſeminãteſq; in ſpiritu de ſpiritu metamus eternã uitã. Vt celebremus ſolẽni/

tatẽ primitiuoꝶ de opibus noſtris: qcũq; ſeminauerimus in agro cui bñdixit dñs. Simus quoq; ag
gei: & p oẽm uita noſtrã uſqʒ ad cõſumationẽ anni.i. uſqʒ ad exitũ de ſeculo iſto celebrẽus feſta in

operibus noſtris: quæ nobis orta ſunt de agro: multa ſũt & nõ huius tpis q de ſolẽnitate dicantur:

Quibus põt de omni ſcriptura lector diligens captare intelligentiam ſpiritalem.

CAd ʒoꝛobabel filiũ ſalathiel ducẽ iuda:⁊ ad Jeſum fſiliũ Joſedech:ſacerdotẽ magnü dicens.

CLegimus in paralipomenõ: leconiæ ꝗ in babylone ductus eſt filiũ fuiſſe ſalathiel:de quo natꝰeſt
zorobabel. Qct ꝗqdem & Matheus generationẽ ſaluatoris enumerãs ait. Poſt trãſmi grationẽ aũt

babylonis:Ieconias genuit Salathiel: Salathiel gẽuit zorobabel: zorobabel genuit Abiud. Hic 2z0

robabel de tribu iuda:hoc eſt de Dauid ſtirpe deſcendẽs: typus eſt ſaluatoris: qꝗuere deſtructũ ediſi

cauit templũ: & reduxit populũ de captiuitate: Et tã de ueteris templi lapidibus:ꝗᷓ de nouis ꝗq prius

fuerãt impoliti edificauit eccleſiã.i. & de reliqis populi iudaici: & de gentiũ multitudine deo patri
extruxit tabernaculũ: Interpᷣtatur aũt pp multiplices hebraici ſermõis accentus LPICICITA PA/
FICENN. Ideſt fluxus adiciẽs: ſiue expoſitus: uel ortus in babylone: uel princeps de babylone. Pri/
mæ interptatiõi ille fluxus cõtrarius eſt: qui ſignificatur in uocabulo IEZABEL.: Ildeſt fluxui mẽ-
ſtruatæ: q utiq; manifeſte immũuditiã ſonat: Sed & zabulon fluxus noctis exprimitur. Relinquẽtes

ergo huius mũdi uanũ & ſordidũ fluxũ atq; tenebroſum: ſequamur fluxũ Ieſu:ꝗq nobis expoſitus

eſt ad bibẽdũ: Et largiſſũimo fonte ſe pᷣbet: Iuxta illud qd dicitur in euãgelio:Stabat Ieſus in tẽplo
& clamabat dicẽs: Si ꝗs ſitit ueniat ad me & bibat:Et hunc ipſum tũc poterimus bibere:cum petie
rimus a deo patre: iuxta qd legimus. Petite & dabitur uobis: Salathiel ꝗppe ĩterpᷣtatur petitio dei.
Et nemo uenit ad leſum: niſi eum adduxerit pater. Naſcetur ergo nobis fluxus & expoſitus ꝑ ob/
ſtetricem dei: & erit de tribu iuda: regia.ſ. & cõfitente uel laudate deum. Quia iudas utrunq; ſonat:
Porro ortus in babylone p hiſtoriã ꝗdem uere de zorobabel dicitur: qa ibi natus eſt: Sed & iuxta
altiorem intelligentiã dnñm noſt ieſum ſonat: qa ipſe quoq; natus ſit in cõſuſione huius ſeculi: &
fuerit ꝓpe grauſſſimũ flumen chobar: & uiderit magnã uiſionem illã quã ſub typo eius Ezechiel

Io. 7.d.

in uoluminis ſui cernit exordio. Quod aũt dixi interprætari zorobabel pricipem de babylone: nõ

ꝙ uere princeps interptetur: hoc dixi: Si qdem apud hebreos ex tribꝰ integris nomẽ eius traditur

eſſe cõpoſitum Zo: enim dicitur iſte Ro: magiſter ſiue maior Babel ꝓprie babyloniũ ſonat: & effi

cit numeꝑꝶ: zorobabel:iſte magiſter de babylone: Sed ad cõpendiũ intelligẽtiæ ſupradictis moni/

tis principem uolui interpᷣtari de babylõe ſiue in babylone: Vt quõ ieſus filius naue: ꝗ & ipſe in ty

po ſaluatoris fuit: de ſolitudine populũ in terrã repromiſſionis induxit: Sic & iſte ꝓpterea ortus in
babylone ſit: ut eos ꝗ erãt in babylone reduceret in terrã repromiſſiõis: de qua captiui abducti fue
rant. Et his ꝗ erãt in uinculis diceret: Exite: Et ꝗ ſedebãt in tenebris illuminamini. Sermo uero dñi
factus eſt in manu ggernon ſolum ad zorobabel dirigitur filiũ ſalathiel de quo iam diximus:
ſed ad Ieſum filium io
tribu regia: & alter ieſus de tribu ſacerdotali. Quãtum uero ad intelli gentiam ſpiritalem: unus atq;

idem eſt dñs noſter: atq; ſaluator rex & magnus ſacerdos. Cuius typum ſecundum id qc rex erat:
portabat zorobabel:ſecũdum id autem qd pontifex erat:portabat cognominis eius ieſus: qui in-
terprætatur deo ſalus: ideſt dñi ſalus filius ioſedech: qd' & ipſum in linguam noſtrã uertitur: iao iu

edech ſacerdotem magnũ: Quãtum ad hiſtoriã pertiet alter zorobabel de

ſtus:ideſt dñs iuſtus: Iuſtus enim & ſanctus deus pater: & deus fidelis: & nõ eſt in ipſo iniqtas. Ad/

uerſus martionem & cæteros hereticos qui alterius boni neſcio cuius dei filiũ: & nõ creatoris quẽ

iuſtum uocãt aſſetunt dominũ ſaluatorem. Et uere eſt ieſus magnus ſacerdos:cui omnes dei anti

ſtites cõparati parui ſunt: & nihili. Si enim iſte magnus dicitur ſacerdos: utiq; ad diſtinctionem eo
rum dicitur: ꝗ minores ſunt: Minores aũt ſunt oẽs ꝗ extra eum & poſt eũ ſũt.ut quõ primogenitꝰ
eſt oĩs creaturæ & primogenitus ex mortuis. Sic princeps & magnus ſit in uniuerſis ſacerdotibus.
CHec ait dñs exercituũ dicẽs: NPopulus iſte dicit nondum venit tẽpus domus dñi ediſicãde.
CDiligenter attende quod non zorobabel uel ieſus dicant nondum uenit tempus domus domi

ni edificãdæ: Sed populus qui ſub Dario adhuc rege conſtitutus: nec dum iugum ſeruitutis excuſ

ſerat: ſemperq; captiuitate retinentur. Et qui egreſſi ſunt de hieruſalem differunt & morãtur edifi-
care templũ

lenege,

hoh⸗

vV

Nen

Suhper Iggeum. c. i.

n care templum dei: & dicunt nondum uenit tempus domus domini edificâdæ. Et tu quando uide
o ris aliquem egreſſum de eccleſia qui traditus fuerat ſathanæ in interitum carnis: ut ſpiritus ſaluus
N l. Cor. J.a. fieret. Cogitare atq; diſponere ut edificet templu per pudicitiam: qc; per libidinem ante deſtruxe-
ttn rat. Et tamen diem de die trahere. Dic ad eum uere & tu de populo es captiuoꝶ: & tu dicis nondũ
ſ uenit tempus domus domini edificãdæ. Qui ſemel decreuit inſtaurare templum dei: omne ei tem
b pus acceptũ eſt ad edificãdum: nec rex põt impedire nec hoſtes ꝑ circuitum: nec pietas ſimulata pa
d rentum:affimnium liberorum: ſtatim ut conuerſus inclamaueris nomen domini: dicet ecce adſum.
D CEt factum eſt verbum domini in manu aggei pꝛophete dicens:Hunquid tempus vobis cſt
dang Väyͦ3yrt habitetis in domibus laqueatis ? domus iſta deſera.
cdſ c CSiue ut.lxx.interprætati ſunt: cõcauis: & domus iſta deſerta: In eandem die qua ſupra rurſum ui/ ð
hain detur hæc uiſio. Et ꝓficientibus ꝓphetæ operibus: pphetiæ quoq; dona ſuccreſcũt: & habito pauliſ
blan per ſilentio:ad id quod dixerat populus:nõdum uenit tempus domus domini edificãdæ. Profer-/
noc tur domini quaſi cogitata reſponſio: & dicitur ad eos Ergo ne tempus eſt: ut uos habitetis in domi
tien bus deorſum ſitis:& in cõualle poſitis: & mea domus quæ in mõte eſt deſerta erit: Siue ut habetur
Cuumn in hebreo. Vos habitatis in domibus laqueatis: ideſt ornatis atq; compoſitis: & qᷓ nõ tam ad uſum
ſunt ꝗᷓ ad delitias: Et habitaculum meum in quo fuerunt ſancta ſanctorum: & cherubin & menſa
lcens, propoſitionis.pluuiis rigabitur: ſqualebit ſolitudine: ſole torrebitur. Porro ſecũdum anagogem. R
nreſt Omne tempus quo habitatio uallis eligitur: uel ſeruimus delitiis importunum eſt. Vnde & itoici
ne aüͦt N duibus curæ eſt uerba ſingula diffinire: tempus dixerunt eſſe correctionis ſiue effcientiæ: quod ſi-
Hicre gnificãtius græce dicitur Xρρεt Ti: ταααναεπραριοασα kai ρανοαατιu+ſ Tρωςυο Omne eni
tͦ edi tps in quo non uirtutibus ſed uitiis deſeruimus: perit & quaſi non fuerit reputatur in nihilum. Si
buir ꝗð ergo de nobis uel in ualle habitat: uel in uoluntate & Iluxuria ſeculari ſuam contingat domum:
en Iſte templum deo non ediſicat: nec habet dominus ubi in eo caput ſuum reclinet: & cum uulpibus
Ab, edificet domum: habitaculum quondam dei patitur eſſe deſertum.
Nebi⸗ CEt nunc hec dicit dominus exercituum ponite coꝛda veſtra ſuper vias veſtras.
Nin⸗ MNon ſit aliud loquẽtis tempus & aliud facientis: præcepta mea ſtatim in opus uertite. Dominus
gi enim omnipotens qui pcipit & utiq; non leue eſt dei omnipotentis imperium. Habuiſtis huc uſq;
clin corda ueſtra uitiis ſeruientia: ſine ordine ſine pᷣceptore: quocũq; trahebant deſideria pgentes: Nũc
iih b hæc dominus uobis præcepit: ut ordietis in ſe caritatem: &ponatis corda ueſtra ſuper uias ueſtras:
ei Vt nihil abſq; iuditio & cõſideratione faciatis: ſed ſemper ante pedes ueſtros legalis lucerna præce
c. dat. Et dicatis: Lucerna pedibus meis lex tua: & lux ſemitis meis. Vel certe itaq; dicitis nõ eſt tẽpus
d edificandi domum domini: & ipſi habitatis in habitaculis: quæ ſunt in niniue deſerta. Domꝰ aut
mea deſerta eſt. Cõſiderate iubente me & uos in memon redigite quæ feceritis & quæ paſii eſtis.
din BSeminaſtis multũ ⁊ ituliſtis parum:cõmediſtis ⁊ nõ eſtis ſatiati:bibiſtis ⁊ nõ eſtis inebꝛiati:
eun operuiſtis vos ⁊ non eſtis calefacti. Et ꝗ mercedes congregauit miſit eas in ſacculũ ptuſum.
kud. Q¶Omnis labor ueſter qui edificatis domus ueſtras & negligitis domum dei:nõ habuit euentum.
lu⸗ Seminaſtis enim plura & multo minus ꝗᷓ ſatum fuerat côgregaſtis: nec poteſtis dicere: ideo famẽ .
rhe ſecutam: qd in exercenda terra agricola ceſſauerit: cõmediſtis quoq; ne forſitã e uobis quiſpiã di/
nn ceret uoluntarium fuiſſe ieiunium: & nõ eſtis ſaturati: quia paruos fructus con gregaueratis in hor
10 . rea:uinum bibiſtis e uineis: ſed nõ tamen ut lætaretur cor ueſtrũ & diceretur de uobis: Et uinum
„ exhilarat cor hominis: habuiſtis pallium: ſed quod frigus nõ repelleret: nec ſeruaret calorem. Qui
enn cũq; etiam ueſtrum ſiue mercẽnaria manu mercedes congregauit. Fruſtra labor ſine præcio labo-/
oun ris impenſus eſt. Omnes enim uelut ſi quis in pertuſum ſacculũ mittat:pecuniæ defluxerunt. Sed
hiifr & iuxta intelligentiã ſpiritalem. hi qui de babylone reuerſi ſunt: & nec dum edificauerunt templũ
wei dei: ſed edificationem eius cottidie differentes dixerunt: Nõdum uenit tẽpus domus domini edi-
nin ficãdæ: Nec captiui ſunt: nec adhuc plena libertate donati: Verum quaſi in meditullio quodã po-/
H⸗ ſiti ſeminauerunt multum: & intulerunt parum: cõmederunt & non ſunt ſatiati: biberunt & nõ ſut
inebriati: operuerũt ſe & nõ ſunt calefacti: cõgregauerunt mercedes & quaſi in ptuſum marſupiũ
gar mitterent perdiderunt: Si quãdo uideris inter multa opera peccatoꝶ facere quẽpiã non nulla quæ
gin⸗ iuſta ſunt. Non eſt tam iniuſtus deus ut propter multa mala: paucorum obliuiſcatur bonorũ. Sed
vi. faciet illum illa tam metere quæ in bona terra ſeminauerit & in ſua horrea cõgregare. Qui autem
846 pcnitus e Kτπ 7âαάeſt: iſte omnino nõ cõmedet ſed fame peribit: Porro qui ſeminat multa: & in
vgi fert pauca: cõmedit parum: & nõ in ſuauitate. Iuxta illud quod in maledictis leuitici dommus cõ-
nt Leui. 26. e. minatur. Cõmedetis & non ſaturabimini. Qui uero ſanctus eſt uſq; ad ſatietatem cõmedit. Et ex-
ne Pro.Iʒ. d. plebitur in illo quod ſcriptum eſt. Iuſtus cõmedens replet animam. Similiter qui pœnitus nõ bi-
nis bit ſiti peribit.Sicut & in Iludit(Si quis tamen uult libꝑ recipere) Mulieres & paruuli ſiti perierunt.
“ Qui autem parum bibit: bibit quidem: ſed non uſq; ad ebrietatem. Porro qui poteſt dicere ad do
ge. ps. 22. minum. Calix tuus inebriãs ꝗᷓ præclarus eſt. Et inebriatur cum Noe. Et licet in ægypto cõſtitutus.
m Tamen in cõuiuio Ioſeph cum patriarchis & fratribus uino madet. I ſte præmagnitudine lætitiæ
& cottidiano gaudio cum apoſtolis: uerſus in extaſim appellabitur muſto plenus. Quãdo autem
n⸗ M .M r iiii
bi
*

nõ ſit huic expoſitioni contrarium illud: quod filii Tonadab filii rechab uinum nõ biberint: Et lau
dantur a domino. In Hieremia competentius diſſeretur. Poſt hæc dicitur ad eos qui negligebant ſ
edifcare templum domini: Operuiſtis uos & nõ eſtis calefacti. Quod intelligimus de. cini. pſal- ⸗ ſi
mo in quo de deo dicitur. Abyſſus ut ueſtimẽtum amictus eius: Quãꝗ enim ſecũdum hebraicam .
ueritatem referatur ad terras quæ ambiantur occeano. Tamen ſecudum. Ixx. trãſſatores ꝗ dixerũt
T ερHρπαιον εο1ιο ο genere maſculino & nõ âο ToHτIU◻. genere fœminino. De deo qd' dictum C

eſt ſentire cõpellimur: eo quod inueſti gabilis ſit eius ſapiẽtia:& ponat dominus tenebras latibulũ
ſuum: & non indignis ꝗbuſq; ſacramenta prodantur. Vnde & iuſtus lætatur & dicit in corde meo 6
abſcondi eloquia tua: ut nõ peccem tibi: Hoc pallium de multiplicis ſapientiæ ſenſibus uerbiſq; cõ ps. 11.
rextum: non ſinit feruẽtes ſpiritu refrigerari: nec dilectionis calorem borea flante frigeſcere: Qui ue
ro medius eſt: & habet quidem pallium: ſed quo nõ totus operiatur: Quãdo paruum in horrea cõ
portauit:&& comedit & non in auiraterm bibit & nõ in ebrietatem: Sic operietur quidẽ ſenſuũ n
operumq; ſuorum pallio: ſed nõ calefiet. Qui autem ꝓpter nimiam animæ paupertatem nõ habet
quia muſtiplicata iniqtate cantas refrixit in eo: Vnde & de iſtiuſmodi homine cuius ab alio palliũ
poſiidetur in lege præcipitur: Reddes ei ueſtimentum anteꝗ ſol occidat quoniam pauper eſt: & in
ipſo habet ſpem: Sed & hoc eis accidit qui habitabãt in conuallibus: ſiue in laquæatis domibus: &
icebãt: Nõ dum uenit tempus domus domini edificandæ: Vt mercedes in pertuſum ſacculum cõ
gregarẽt. Si quis e nobis bona operatur & dignam mercedem accipiet quam nobis redcditurus eſt 66
doininus de quo dicitur: Ecce dominus & merces eius in manu illius: reddere unicuiq; ſecundum Mat...b. C.
opera ſua:Et illud apoſtoli ſi cuius opus manſerit: quod ſuperediſicauit mercedem accipiet: Hic cõ .
regat cõſeruandas manſuraſq; mercedes: & uirtutibus uirtutes ſemper adiungẽs: coaceruat pecu/ d
nias in ſacculum nõ pertuſum. Qui autem poſt bona opera: non ſemel & bis ſed frequenter pec/ ””M
cat & præteritã caritatem. in ſequẽtibus uicus obſcurat & ſordidat: iſte in ptuſũ ſacculũ peccuniam WM 1

cõgregat Hæc ãt omnia uenerũt eis ꝗq dixerunt: Non uenit tempus domus domini edincandæ: Et 5
cum ipii habitarent in conuallibus: Deſertam eſſe domum dñi patiebtttur. .
CHec dicit dñs exercituum ponite coꝛda veſtra ſuper vias veſtras:aſcẽdite in mõtẽ afferte li/
gnũ:⁊ ediſicate domum ⁊ acceptabilis mihi erit ⁊ gloꝛiſicabor dicit dNñ’s. LXXN.
Bec dicit dñs omnipotẽs ponite coꝛda veſtra in vias vr̃as:aſcẽdite ſuꝑ mõtẽ:⁊ pᷣcidite ligna.
CCeætera ſimiliter: Rurſum uobis ego dominus præcipio: qui & prius iuſſerã ut ponatis corda ue/ IO. 7.d.
ſtra ſuper uias ueſtras: & conſideretis cũcta quæ egeritis: & relinquentes ſtudium domorum ueſtra
rum humilium: aſcendatis in mõtem ubi non ſunt ligna quæ comburantur. ſed quæ ad opera do⸗
mus meæ ꝓficiũt: & ut hoc faciatis attẽtius: mihi ſcitote placiturum eẽ quod facitis: Aiũt hebrei ſo
la tantum ad cõtignandum ligna fuiſſe neceſſana ſtantibus muris templi poſt incendium: Hoc illi
Nobis autem præcipitur non extra uias noſtras ponere corda noſtra: ſed quæ priꝰ poſueramus rur ſo.
ſum ponere in uiis noſtris: Poſtqᷓ hoc fecerimus aſcẽdere de domibus cõcauis in montem: Vt cum
peruenerimus ad ſermonis altitudinẽ in quo neceſſaria ad edificationem templi hgna ſũt: De om/ Eze.i. as⸗
ni ſcripturæ ſanctæ mõte: in quo uaria uirtutum & paradiſi ligna plãtata ſunt præcidamus ea & edi
ficemus templum domini operibus bonis: & dogmatibꝰ ueritatis: quodcũq; fuerit extructũ place/
bit domino ut glorificetur in eo: Igitur quia hæc mãdata ſunt nobis ut ponamus corda noſtra in
uiis noſtris aſcendamus in montem rationabilem: & ad ſingula ꝓblemata: congrua de teſtimoniiſ
ſcripturarum ligna quærentes: præcidamus ea & edificemus domũ ſapiẽtiæ in nobis poſtꝗᷓ enim
hæc fuerit extructa: finis edificationis eius erit: ut ds glorificetur in nobiiis.
Reſpexiſtis ad ampliꝰ ⁊ ecce factũ eſt minꝰ:⁊ ituliſtis in domũ ⁊ exſuflaui illud. LxX.
CReſpexiſtis in multa ⁊ facta ſũt pauca:⁊ ituliſtis in domũ ⁊ exſuffiaui illa.
Vt abiecta mora & omni ambiguitate depoſita: ſtudioſius edificetis domũ meam:Dico & aliud
quod uobis acciderit: quia diſtuliſtis edificare domum meam: non ut ſupra: Seminaſtis multum:
& qa ſementem terra non reddidit: intuliſtis parũ: ſed cũ iam candeſcerent ſegetes: & meſſium tẽ/
us inſtaret: & frumẽta uos tenere in manibus putaretis: meſſuiſtis uacuos cilmos: & inanes ſtipu
las:ſine ſpicarũ frugibus congregaſtis: Plenæ erant areæ: ſpes in oculis: luctus in mambus: Sed hoc
quoq; ipſum quod uix de multa ſegete: & ĩfinitis aceruis fuerat electũ: intuliſtis in domum & mea
uirtute diſperſum eſt: Exſufflaui enim illud & redegi ad nihilum quod frumẽtum mortuum & ua
cui folliculi: quæ utilia eſui ſũt: farinam & ſimilam non habebant:Poteſt autem quod dixit: intuli/
ſtis in domum: & exſufflaui illd: Et de donariis accipi quæ offerebãt in altari: & deus exſufflauerit
ea:Sed quia dixit intuliſtis in domum:ſi ea quæ illata ſunt donaria intelligimus: utiq; in templo
oblata dicemus: Et non nobis cõgruet quia eo tempore domus dei edificata non fuerat adhuc qd
quidem uſq; hodie pleriſq; contingit qui habitãt in ediſiciis humilibus: & quantum in ſe eſt:deſpi
tiunt deſolatam domum dei: & cum poſſunt edificare contemnunt. Et quali iam uidentes matu⸗
ras ſegetes fructus ſibi ſuorum operum repromittunt: & fallente ſpe pro ma gnis uix parua repe- .
riunt:Sed & hæc quoq; parua:que in domum & horreum mentis condiderant: exſufflantur a ſer/
mone dei:quaſi indigna eius cuſtodia atq; tutela. Quotiens uidi ego tam in doctrina ꝗᷓ in conuer
ſatiõe de quibuſdam ſperata plurima: & poſtqᷓ uentum eſt ut haberent tempus meſſium: ideſt tem

——ÜR —. — — —— — ——U

„

t:n
ibor
lncö
mett
ün M
diccö
ecu,
aner,
dum
ndeb

fanel⸗

rlon.
„
Deon lu
ti

u⸗
e/
/
el

ps. i32.

ps. 40.

Super Aggeum. c.i.

pus docendi: uitamq; ſuam in exemplum præberent populorum de excelſo præcipitantur: & mi-

nus inuentum eſt in eis ꝗᷓ oppinio ſibi omnium ꝓmittebat. Vnde accidit ut paulatim negligentia
ſubrepente: paruum quoq; ipſum:quod uidebantur habere perderent. Hoc autem iccirco perpeſſi
ſunt:qa ſecuri fuerunt in priſtinis domibus ſuis: nec aſcenderunt ſcripturarum montem edificatio
nis de ea dominica ligna cedẽtes: nec extruxerũt in ſe cottidie domum dũi: ſed deſ pitiẽtes eius de
ſolationem etiam id perdidere: quod ſe habere credebant: ſupradicti enim mali hæc cã fedditur.
CAuãaobꝛem dicit dñs exercituum:quia domus mea deſerta eſt:⁊ vos feſtinatis vnuſꝗſqʒ in
domũ ſua ꝑp hoc ſuper vos pꝛohibiti ſunt celi ne darent roꝛem:⁊ terra continui germen ſuuʒ.
CNon ſolum inquit cæ li pluuiam nõ dederunt quibus irrigata humus fruges facit: ſed ne rorem
quidem matutinum atq; nocturnum. ut arentes agri ſaltem humore modico temperarentur. Ter-
fa quoq; deuorauit: agncolis non redditura ſementem: & quæ ſponte ſolet gignere auaro ſinu te-
nuit. Ego hunc arbitror eſſe rorem: de quo in benedictiõe dicitur ad Iacob: Det tibi deus de rore
cæli: & rorem hermon qui deſcendit ſuper montem ſyon. Et deſcẽdit nõ de aere in quo multiplex
uolitat Aquilarum & accipitrũ & uultuꝶ numerus: Sed de cæœlo. ut ſi cuius anima pturbationibus

& iaculo diaboli uulnerata eſt: reftigeretur hoc rore: & eſtus ſuos tẽperet. Quo retẽto terra quoq;

non affert germen ſuum: Neq; emim ſine chriſto poteſt ulla anima afferre frumenta.

— ——

CEt vocaui ſiccitatẽ ſuper terram ⁊ ſuꝑ montes ⁊ ſuper triticũ ⁊ ſuꝑ vinũ ⁊ ſuꝑ oleũ ⁊ quecũ/

q; ꝓfert humus:⁊ ſuper homines ⁊ ſuper iumẽta ⁊ ſuꝑ omnẽ laboꝛem manuum.

CPro ſiccitate.Ixx. ᷑ρπιο::.eſt gladhum träſtulerunt. Sed & in hebraico tres litteras ſcriptas re-

peri:heth: res. beth: Quod ſi hareb legimus g ladium ſonat: ſi hureb: qua nos trâſtulimus ſiccitatẽ.
licet melius in urentem uentum trãſferri poſſet:reuera quoniam ſermo de terra eſt:& de agrorum
ſterilitate: magis mihi uidetur uentus urens in præſenti loco intelligi debere ꝗᷓ gladius: licet om-
nis plaga quæ propter peccata hominibus inferatur: poſſit & pro gladio accipi. Vocata eſt autem
ſiccitas ſiue gladius ſuper terram & ſuper montes: ut nõ ꝓferant tnticum & uinum & oleum & /
cunq; ſponte generat humus. Procedente autem fame cõſequenter ſuper homines & ſuper iumẽ
ta mors uenit: Et idem gladius uel uentus urens omnia quæ manus hominum laborauere conſu
mit.VYocatur itaq; uel inducitur uiuens ſermo dei: & efficax & acutus ſuper omnem gladium bici
pꝓitem: ut anima negligens quæ terra interprætatur arens: & magis in cõcauis habitare ꝗᷓ domum
dei extruere deſiderat: eius mucrone feriatur: & quicquid fruct? ie putat habere diſperdat: Infertur
etiam gladius ſuper montes eleuantes ſe aduerſus ſcientiam dei & ziper frumẽtum & uinũ & ole
um: quibus quaſi cibo & potu & refectione: hereticorum cõciliabula deceptis populis blandiũtur:
Congrue quis dixerit panem illoꝶ panem eſſe luctus: & furorem draconum eſſe unum eorum: fu
rorem aſpidum inſanabilem: Oleum quoq; repromiſſionem de cæleſtibus: quæ quaſi ungunt diſ
cipulos: & labiorum præmia pollicẽtur: Quæ deteſtatur propheta dicens: Oleum autem peccato
ris non impinguet caput meum: Sed & alia quæ abſq; auctonitate & teſtimõiis ſcripturarum quaſi
traditione apoſtolica ſponte repernũt atq; confingũt: percutit gladius dei:homines autem & iumẽ
ta:uel Aoι— a αμουο Kααταοτοποειοπι½1. cogitatiõôes & ſenſus eorum accipiamus. Vel certe rationa
biles ideſt doctos & indoctos pariter & omnem laborem manuum: ieiunia eorum & obſeruatio-
nes uarias: chameumias: ideſt humi dormitiones: Qui tribꝰquadrageſimis per annum ieiunan
tes: & exerofagis humiliantes animam ſuam: & uel maxime de Taciam radice creſcentes ſuper hu
iuſcemodi laboribus audiunt: tanta paſſi eſtis ſine cauſa:Hæc autem uniuerſa quæ dixi poſſunt de
eccleſiæ rectoribus intelligi qui edificantes carnalem domum:liberiſq; ſuis & poſſeſſiomibus pro-
uidentes: non curant: uel in ſeipſis extruere templum dei: uel eccleſiam domini: quæ intecta & diru
ta eſt inſtaurare:quorum ſepe uita & ſermo incògruus ſcandalizat plurimos: & de eccleſia deicit:
& ad ſolitudinem perducit domum dei. Nec hoc dicimus quo uniuerſos generaliter accuſemus:
ſed quod in omni officio & gradu: ſint alii qui edificent: & alii qui deſtruant templum dei: Et pro
pter eorum uitium: nec cæli rorem nec terra det germen:ſiccetur humus: montes areant: triticũ &
uinum & oleum & omnia quæ terra gignit: homines quoq; ipſi & iumẽta & uniuerſus labor ma/
nuum ſecante gladio: & ſiccitate uel uento urente diſpereant. .èẽ
CEt audiuit zoꝛobabel ſilius ſalathiel:⁊ ieſus filiꝰ ioſedech ſacerdos magnꝰ:⁊ oẽs reliꝗe ppli
vocẽ dei ſui:⁊ verba aggei ꝓphete:ſicut miſit eũ dñs deꝰ eoꝝ ad eos:⁊ timuit populꝰa facie dñi.
CDiligẽter attẽde:pp duas iĩtclligẽtias ſaluatoris in z0orobabel duce: & ieſu ſacerdote.Ipe. n. & rex
eſt & ſacerdos:qc? nõ dixerit ⁊0orobabel & ieſus tĩiuerũt: Sed audiẽtibꝰorobabel & ieſu & populo
uerba aggei ꝓphetæ. Quæ uerba ſunt dñi ſaluatoris: populus timuit a facie dni.i. ſola multitudo:
q̃ nec dũ in unũ & pꝑfectũ uirũ uenerat:nec ſpui copulatus id eſſe meruit qc ſpũs: Timuit autẽ po/
pulus a facie dñi: ſciens qc facies dñi ſuper facientes mala. ut perdat de terra memoriam eorum.

CEt dixit aggeus nuntius dñi de nuntijs domini:populo dicens:ego vobiſcuʒ ſum dicit dũs.

CQuidã putãt Ioãnem Baptiſtam: & Malachiã: ꝗ interpᷣtatur angelus dñi: & Aggeũ quem nunc
habemus in manibus: fuiſſe angelos. Et ob diſpenſationem iuſſu den: aſſumpſiſſe humana corpo/
ra: & inter homines cõuerſatos. Nec mirum hoc de angelis credi: cũ pro ſalute noſtra ẽt filius dei
humanũ corpus aſſumpſerit: & ob hac cauſam etiã de apocryphis præbẽt teſtimoniũ: ubi dicitur:

Quod iacob qui poſtea uocatus eſt I ſrael angelus fuerit: & ꝓpterea ſupplantauerit fratrem in uen/
tre matris ſuæ: Ioannem quoq; ad uocem mariæ matris domini: exultaſſe in utero eliſabeth: Et om
nium rationabilium unam eſſe naturam: & ob hanc cauſam homines qui placuerunt deo equa/
les angelis fieri: Hoc illi ſentiant: Cæterum nos nütium domini: ideſt angelum: qui hebraice dici-
tur Malach.ſimpliciter prophetam dictum recipiamus: Eo qd domini uoluntatem populo nuntia
uerit:ſiue quia in multis locis dominus noſter atq; ſaluator. angelus dei dicitur: Sicut ibi magni cõ
ſilii angelus Typum ſaluatoris dicimus in Aggeo præcucurriſſe: Porro qd ait nuntius domini de
nũtiis domini: Tale eſt quaſi dixiſſet prophera de prophetis: Quod ait nuntius domini populo di-
cens: Ego uobiſcum ſũ dicit dominus: Non loquitur ad zorobabel & Ieſum: cum quibus & in qui-
bus ſemper erat dominus: Semel enim eos diximus ſecundum diuerſas intelligẽtias in perſona ſal
uatoris accipi:Sed populo qui timuerat a facie domini: Qui quia populus erat: nec dum ad dei ue-/
nerat caritatem: quæ foras mittit timorem: Accipit ergo populus pro dei timore mercedem ut do
minus cũ illis ſit: & eſt ſenſus: Ego ero ueſter adiutor: edincate domũ meã: quæ in uobis deſtructa
eſt: me in medio ueſtri cõſtituto:nemo edificationem ueſtram prohibere poterit.
CEt ſuſcitauit dñs ſpiritum ʒoꝛobabel ſilij ſalathiel ducis iuda:Et ſpũs Jeſu filii Joſedech ſa

cerdotis magni:⁊ ſpũz reliquoꝛũ de omni populo:⁊ igreſſi ſũt:⁊ faciebãt opꝰ in domo dñi exerci

tuum dei ſui: In die vigeſſima quarta mẽſis in ſexto mẽſe in anno ſcoo darii regis.
CPro duce Iuda.lxx. trãſtulerũt de tribu iuda. & ꝓ ope opa:cætera ſimiliter: Vbicũq; autẽ nos poni

mus dñm exercituũ illi diuerſe: aut dũm oĩpotẽtẽ: aut Sabaoth: aut dñm uirtutũ ĩterpᷣtãtur: Suſcita

tur ergo ſpiritus zorobabel: & ſpiritus Ieſu: interi ſecundũ litterã & regnũ: & ſacerdotiũ ut edifica
rẽt templum dei:Suſcitatur ſpiritus populi qui in eis ante dormiebat Nõ corpus non anima.ſed ut
diximus ſpiritus qui magis ediſicare ſcit templum dei: Et ingreſſi: foris enim fuerũt: faciebant ope/
ra quæ digna erãt penetrabilibus domus dommi. In eodem anno darii regis quo & ſupra ĩ eo mẽ
ſe qui & in principio poſitus eſt: ſed nõ in eodem die:ibi enim unus dies menſis ponitut. Hic uero
uigeſiimuſquartus: Vt inter primum diẽ:quo domius loquitur per aggeum: & uigeſſimum quartũ
quo ingreſii ſũt & faciebant opus in domo domini: uiginti duo dies medii fuerint. quot & litteræ
ſunt apud hebreos: Neceſſe enim habuerunt doceri quæ eſſent elemẽta rineipi⸗ ſermonũ dei:quæ
eos prohiberent dicere: Nec dum uenit tempus domus domini edificãdæ: & habitare in domibus
ac concauis: Et ut ſupra dixi in ima demergi: Prouocarentur uero ponite corda ueſtra ſuper uias ue
ſtras:& meminiſſent propter negligentiam quanta perpeſſi fuerĩt: Et ut aſcenderent in montem &
cederent ligna & edificarẽt domum domini: & non paterentur ea quæ fuerant antea ppeſſi:Deniq;
his uiginti duobus diebus: Timuit populus a facie domini: Et ingreſii ſunt in die uigeſſimoquarto
menſis:in ſexto mẽſe: anno ſecundo darii regis: Et faciebant opus ĩ domo domini exercituum dei
ſui:Præcipitur autẽ nobis ut edifcari poſſit domus ſpiritalis in ſacerdotium ſanctum: ad offerẽdas

ſpiritales uictimas placẽtes deo: Tales nos pᷣbere ut ſuſcitetur in nobis ſpiritus ſanctus: & ingredia/

mur in domum domini: & faciamus opera domini: Iã enim zorobabel de genere dauid: & Ieſus ſa
cerdos in eternũ ſuſcitatus eſt a patre in uirtute: ſecundum ſpiritum ſanctiſicationis de reſurectio/
ne mortuoꝶ: ut ille præſit operi: nos uero faciamus ipᷣo adiuuante & diſponente. quæ tamen ope/
ra dei facere ante non poſſumus: niſi tiimeamus a facie domini: & credamus & ingrediamur tem/
plum dei: & ea quæ domui dei digna ſunt perpetremus: quoniã uero adhuc in ſeculo ſumus: & tẽ-
pus edificationis noſtræ ſub dario rege uerſatur: in quo generationi coniugiis carniq; ſeruitur: I c/
circo in ſexto numero: quo factus eſt mundus. & in ſecũdo anno qui diuidit Vnionẽ: Materia enim
in qua mũdi reparatio ſoboliſq; cõſiſtit: duplicem numerum diligit: ĩgredimur domum domini‚-

& utroq; populo cõgregato extruimus templum dei: Ex bis enim duodeci numeris: uigeſimi quar

ti nũeri ſuùma conſiſtit: Quia tam ex circũciſione ꝗᷓ ex gẽtibus chriſti eccleſia prima quæ euerſa fue
rat edificata eſt: Sed hoc poſſumꝰ dicere quia octauus numerus qui ſanctus eſt: & in ueræ circũciſio
nis typo accipitur: Triplicatus uiceſimũ quartum numerum facit: figuraliter nos doceri: ut edifice-/
mus domum domini in amputatione carnis: & uitiorum circunciſione: & ueram puritatem eſſe
credamus: In nomine patris & filii & ſpiritus ſancti: Porro alius ſexies quartum ſupputauit nume/
rũ & quatuor refert ad elementa mundi: ex quibus ſubſiſtimus: ſex uero ad conſumationem mun/
di in quo ipſa elemẽta uerſantur: Et dicit qa adhuc in materia ſumus: & graui corpore circunda/
mur: & ſeruimus generationibus extruere quidem nos templum: & intrare in domum dei: Et
quaſi de ſomno graui ſuſcitari Kiramn noſtrum: Sed adhuc in uigeſſimo quarto die id ipſũ facere.
APITVLVM SECVNDVMA —
mR ſeptimo menſe vigeſſima pꝛima menſis:factum eſt verbũ dñi in manu aggeipphe
PHRRte dicẽs: loquere ad zoꝛobabel ſiliuʒ ſalathiel ducẽ iuda:⁊ ad Jeſum ſilium ioſedech ſa
cerdotem magnum::⁊ ad reliquos populi dicens:quis in vobis eſt derelict ꝗ vidit do/
mum iſt in gloꝛia ſua pꝛima:⁊ quod vos videtis hãc nũc:nunquid non ita eſt quaſi nõ
ſit in oculis veſtris:Et nũc confoꝛtare zoꝛobabel dicit dñs:⁊ confoꝛtare ieſu ſilij Joſedech ſacer
dos magne:⁊ cõfoꝛtare omnis populus terre:dicit dominus exercituum:⁊ facũe: auontain ego
H . ü . vobilcum

— — „„--——

☚ ——, — — — —

Super Oggeum. c.ii.

en vobilefi ſum dicit dominus exercituũ: Aerbũ quod pepigi vobiſcum cũ egrederemini de terra
na egyvpti:⁊ ſpũs meꝰ erit in medio veſtrũ. Nolite timere ꝗa hecdicit dñs exercituũ:adhuc vnum
ed, mMoclicũ eſt.⁊ ego cõmouebo celum ⁊ terram ⁊ mare ⁊ aridã:⁊ mouebo oẽs gẽtes:Et vẽiet deſi⸗
Cnm deratus cũctis gẽtibꝰ:⁊ iplebo domũ iſtã gloꝛia dicit dũs exercituum: Meum eſt argenrum:
N meum eſt aurum dicit dñs exercituũ: Magna erit gloꝛia vom' iſtiꝰ nomiſſime pluſqᷓ; prime di
nti⸗ cit dominus exercituum:Et in loco iſto dabo pacem dicit dominus exercitumm.
Orhc⸗ CEodem anno ſed mẽſe ſeptimo in quo ſolẽnitates dei ſunt: prima & uigeſima die mẽſis ideſt cõ
äini pletis tribus ebdomatibus: & perfecta in myſterio trinitatis reqe: Tertio factum eſt uerbum domini
ul in manu aggeæ ꝓphetæ: qui continuo labore ſuo dabat ut ſemper in eo ſermo dei haberet acceſſu:
Wcei prwteritorum eni obliuiſcẽs: & in futurum ſe extendens: ita cottidie laborabat: quaſi pcedẽtiũ ope/
ennti frum nihil haberet:Dicitur ergo. loquære ad zorobabel: & ad Ieſũ: & reliquum populũ: qui uiderüt
cetn antiquam domũ dei: & nũc interſunt: Inſta orationi eius: nunqd ad comparationem prioris nõ ta-/
lis eſt iſta quæ cernitur: Verum nolite deſperare nec laſſas manus dimittite: Sed & tu z0 robabel &
ſcecht tu Ieſu & omnis popule cõfortamini & facite opus in domo mea: Ego enim ſũ uobiſcum & ſermo
fieren mBeus quẽ pepigi uobiſcũ cũ egræderemini de terra ægypti: Et ſps meus non recedet a uobis. No
lite timere ego ſum ꝗ iubeo dñs omnipotens: cuius dixiſſe feciſſe eſt: Quando primum teſtamen-
orponi tum dabam: & in ſyna monte ſum uiſus: cõmoui cælum & terram: & mare rubrum: & deſertum: ut
Sulein uobiſcum ponerem teſtamẽtũ: Nunc autem polliceor uobis: me adhuc ſemel cælum & terrã & ma
tecfe re & aridam cõmoturum: ut illis cõmotis moueantur omnes gentes & ueniant. Iuxta. x.quæ ele-/
mnſſ cta ſunt domini de cunctis gentibus: Iuxta hebraicũ uero ueniat deſideratus cũctis gentibus: domi-
ntode nus noſter atq; ſaluator: Tunc implebo domum iſtam gloria maiore ꝗq priorẽ: & ſemp uobis addãa:
niennt dicit dominus omnipotens: Et ne forſitan ſponſorem putetis infirmũ: Meum eſt aurum: & meum
Hern eſt argẽtum: & meæ ſunt cũctæ opes: Ego in ornamẽtũ templi aurũ argentumq; donabo: ut maior
Wdui fiat huius domus gloria q̃ prioris: Et quia difficile eſt qck olliceor :& humana infidelitas ad maiora
ln promiſſa ſemper heſitat: ꝓpterea rurſũ dico: Qui promitto: dominus omnipotens ſum: Porro quia
dar Phi. 4.b. ſcio ad edificationem inclytæ domꝰ: & 4 ſuperatura ſit domum priſtinam nihil ita facere ut pacem
nn P.75. Iccirco & hanc ſpondeo:Dabo enim in loco iſto pacem: dicit dñs exercituum: Vt pax quæ ſuperat
W, opmnem ſenſum cuſtodiat domum meã: & ſit in pace locus meus: Has interim αρααραιαι αοο
expoſitionis lineas duxerim: Vt ex his ad ſublimiorem intelligentiam etiam nobis tacentibus pru
n. dens lector aſcendat.Fit ergo ſermo dei ad eos qui operari cœperant in domo domini oipotentis
HNn iam in reqe:Ideſt in menſe ſeptimo: & in trinitatis pleniſſimo ſacramẽto: uiceſima prima mẽſis: ad
aggeũ dei feſta celebrãtẽ: ꝗ rurſũ manũ ſuã ſermoni dñi pparauerat: Et dicit ad eũ loqre ad zoroba
M beĩ de tribu iuda:& ad I eſũ ſacerdotẽ magnũ: Qui ꝓ uobis & homo fieri dignatꝰ eſt & ſacerdos: &
HM ad reliqas populi: ad cõparationẽ totiꝰ orbis: quo tota pars fuit in pricipio credẽtiuũ: Igitur qᷓ locu-
geuu tus ſit audiãus. Fuit quõdã in Iſrael domꝰ dei: ꝗᷓ nũc ita deſerta eſt. ut nec fuiſſe credatur: Ex quo ꝗᷓ
hinl fuerat dilecta: facta eſt nõ dilecta: & ꝗ nõ populus dei cœpit eẽ populus dei: Et eſt domꝰ illa quõdã
edo. . glorioſa: Nũc in cõſpecttu zorobabel & Ieſu & reliquiaꝶ populi q̃ſi nõ ſit.Hoc ãt nõ ſolũ de tẽpli
nche edificiis ꝗᷓ cernimꝰcorruiſſe accipere debemus: ſed de omnibꝰ ꝗᷓ quõdã pclara habuere Iudæi: Ve/-
tun, rũ tñ ꝗa facta eſt prior domus:q̃ſi nõ ſubſiſtẽs:puocatur zorobabel dux: & Ieſus ſacerdos ut xpᷣs &
t ſacerdotiũ roboretur & populus eius ꝗ quõdã terræ fuit populus: faciat deũ ſibi eẽ pᷣſentem: faciat
unlo quoq;ʒ uerbũ qd pepigit dñs cũ eis qñ egrediebãtur de terra ægypti Atq; utinã & nos egrediamur
Menun de ægypto:& uerbũ teſtamẽti qd accepimus ĩpleamus:Repromittit quoq; dñs his ꝗ faciũt opa in .
Lomm domo eius:& ĩplẽt quẽ accepere ſermonẽ:ſpm ſuũ:dicẽs: ſpũs meus erit in medio ueſtrũ:ſacra/
migen mẽtũ cernite trinitatis: Ego uobiſcũ & ſpũs meus: & uerbũ in quo poſui teſtamẽtũ: cũ egrederemi
n Ip. n.d. ni de ægypto. qd ãt dicit in medio ueſtrũ: iuxta illd ſẽtiẽdũ ẽ qd in euãgelio ſcriptũ legitur: Medi/
ici⸗ us.n.ueſt ſtat:quẽ uos neſcitis:ꝗ poſt me uenit:Hæc ergo dicit dñs exercituũ ad uos:ꝗ uidiſtis do .
teünch mũ priorẽ ſic eẽ q̃ſi nõ ſit. Moui cælũ qñ de cælo audita eſt uox mea: moui terrã qñ priori populo
ndd tradidi teſtamẽtum:& in aduentu meo.caligo turbo tenebræ cernebãtur: Moui mare rubrumquã
nm do uiã præbui populo tranſeunti: moui aridam uel ægyptum per plagas cultu dei uacuã: uel ſoli-
n tudinẽ per quã.xl.annis circunduxi populũ:Hæc adhuc ſemel mouebo: Qd factũ cermimus in ad
nc unẽtu domini ſaluatoris: Tempe ꝗppe paſſionis eius: fugiente ſole cælũ motũ eſt: tenebræ factæ ſüt
lit ſup omnẽ terram uſq; ad horã nonam: Mota eſt terra: & ſaxa ſciſſa ſunt: & ſepulchra reſerata: motũ
eſt mare:dracone ꝗ in eo erat ĩterfecto.mota eſt & arida:ĩfructuoſa quõdã gẽtiũ ſolitudo:In hoc ãt
uniuerſitatis tremore cõmotæ ſunt etiam omnes gentes: Quia in omnem terram exiit ſonus apo-
e ſtolorum domini:& uerba eorum penetrauerunt uſq; ad terminos orbis: Ob idautem omnes mo

h tæ ſunt natiões: ut ex earũ motu ueniret electa gentium multitudo. & quæ ubicunq; præclara ſunt
Verbi gratia: Electa de Corintho: quia multus erat in ea populus dei: Electa de Macedonia

n gi grandis in Theſalonica dei eccleſia congregata: non habebat neceſſarium ut de caritate
oceretur: Electa de Epheſo: ut archana dei & nulli antea reuelata ſacramenta cognoſceret.
nig Quid plura omnes gentes commotæ ſunt:ad quas ſaluator apoſtolos miſerat dicens. Euntes do/

N
ı

Miero.liber

cete omnes gentes. Ex multis uocatis pauci electi: primitiuorum eccleſiam conſtruxerũt: Vnde & . h
apoſtolus Petrus. Salutat uos inquit quæ in babylone eſt electa: Et Marchus filius meus: Et Ioãnes Mat. 16. d. r
Semior inqt electe domine: Ac deinde filios memorat electæ: Cõmotis ergo gẽtibus: quas quidẽ 1. Pet. 9'lldd.
poſſumus & cõtrarias accipere fortitudines: Nõ ualentes ſplendorem dñi ſuſtinere: uen erüt electa 2. IOã. i.2. (64 ln
omnium gentium: & repleta eſt gloria domus domini: quæ eſt eccleſia dei uiuentis coluna & fir- be An
mamentum ueritatis. Hæc ſecũdum. Ixx. Cæterum in hebraico melius & ſignificãtius habetur: ut din
ſupra poſuimus. Et mouebo oẽs gentes: & ueniet deſideratus cũctis gẽtibus. Vere enim poſtꝗᷓ ille ine
uenitumpleta eſt gloria domus omini: Melior eſt cui dominus a domo priore: cui præfuit ſeru. ”
Quod autem ait meum eſt argentum: & meum eſt aurum: dicit dñs exercituũ. Nõ puto quẽꝗ eſti/ iue
mare qd' de argento loquatur & auro. Quæ a diuitibus & regibus poſſidẽtur. Hoc enim nemo: ꝗa len
no ſolum argetum & aurũ dei eſtꝗ uaſi creatoris: Sed & cætera metalla: es: ſtagnum: plumbum. Et ſo
qd'domat omnia ferrum: ſed & ego argẽtum:quo domus dei edificatur eſtimo eloqui a ſcriptura. tto
de quibus dicitur. Eloꝗa domini eloquia caſta: argentũ igne examinatũ probatũ terræ purgatum ue
ſeptuplũ. Et aurũ quod in occulto ſanctorũ ſenſu: & in cordis uerſatur archano: & ſplẽdet uero lu Iin
mine dei: & quod apoſtolum de ſanctis: qui ſuper fundamentũ xpi edificant ſenſiſſe ꝑſpicuum eſt. I. Cor. 3.c. ſt
Auurum argẽtum lapides pcioſos. Vt in auro ſenſus occultus ſit: In argẽto ſermo decẽs: In lapide p .:.tl
tioſo opa deo placentia: His metallis illuſtrior fit eccleſia ſaluatoris: qᷓ quondam ſynagoga fuerat: be
His lapidibus uiuis edificatur domus chriſti. Porro qd ſequitur in. xxx. Et pacem animæ in acqui- 22’”
ſitionem omni qui creatur & ſuſcitet templum iſtud: quaſi ſuperfluum: & uix coherẽsquippe qd 60
nec apud hebreos nec apud alium quẽꝗᷓ interprætem ferturjomiſimuus. 2=?MD
¶In viceſima quarta noni menſis:in anno ſecũdo DBarij.Factum eſt verbum domini ad Ag/ ”“
eum pꝛophetam dicens. Bec dicit dominus exercituum. Interroga ſacerdotes legem dicẽs: An
Si tulerit homo carnem ſanctiſficatam in oꝛaveſtimenti ſui:⁊ tetigerit de ſummitatẽ eius panẽ: ”“
aut pulmentum:aut vinum:aut oleum:aut omnem cibum:nũquid ſanctiſicabitur: Reſponden u
tes autem ſacerdotes dixerunt:MHon:Et dixit Aggeus:Si tetigerit pollutus in anima ex om/ cet
nibus his:nunquid contaminabitur: Et reſponderunt ſacerdotes ⁊ dixerunt:contaminabitur. 3
Et reſpondit Aggeus ⁊ dixit:ſic populus iſte:⁊ ſic gens iſta:ante faciem meam dicit dominus: mn
⁊ ſic omne opus manuum eoꝛum:⁊ oĩa que obtulerunt ibi contaminata erunt. LXX. icla.
CAUiceſima quarta noni menſis anno ſecundo ſub Bario:factus eſt ſermo domini ad Aggenz d
ꝛophetam dicens. Hec dicit dominus omnipotens:interroga ſacerdotes legẽ dicens:Si ſum —DWUM 1
pſerit homo carnem ſanctam in ſummitate veſtimenti:⁊ tetigerit ſummitas veſtimẽti eius pa/
nem:aut coctionem:aut vinum:aut oleum:aut omnem cibum:ſanctiſicabitur: Reſponderũt ſa
cerdotes ⁊ dixerunt:nõ:Et dixit Aggeus:Si tetigerit immũdus in anima de omnibus his cõ
taminabitur: Reſponderunt ſacerdotes ⁊ dixerunt contaminabitur. Et reſpondit Aggeus?
dixit. Sic populus iſte ⁊ gens hec coꝛam me dicit dominus:⁊ ſic omnia opera manuum eoꝛũ.
Et quecũq; appꝛopinquauerunt ibi contaminabuntur ꝓpter munera eoꝝ matutina:dolebunt a
facie malitiarum ſuarum:⁊ adoꝛetis in poꝛtis arguentes. =ðè
CPropterea &. xx. interprætum editionem poſuimus: qa in quibuſdã uerbis diſſonare uidebatur:
Et hoc qd dicitur. Propter munera eorum matutina dolebunt a fatie malitiarum ſuarum. Et ado/
retis in portis arguentes: Nec in hebreo nec apud alios interprætes inuenitur. Notandum autẽ qd
in iſto loco:In uiceſima quarta die menſis noni anno ſecũdo.Nõ ut ſupra tertia uice dicitur. Factũ d
eſt uerbum domin in manu Aggei ꝓphetæ: Sed ad Aggeum ꝓphetam. bi enim quia adhuc ꝓp/
fectum habebat: & opera tantum munda: cor autem illius nec dum plenam ſapientiam receperat:
Siue quia inhabitat adhuc inter eos: qui dicebãt: Nõdum uenit tempus domus dñi edificandæ: in 4
operibus tantũ eius ſermo factus eſt dñi. Hic autem quoniã iam templi iacta ſunt fundamẽta: & in
greſſus eſt populus cũ principibus in domum dei: & facit opus cõgruum templum dei. Et audiuit
myſterium. Mouebo oẽs gentes: Et ueniet deſideratus cunctis gentibꝰ: & plenus eſt uaticinio: Pro
pterea ad totum Aggeum ſermo fit dñi: De uiceſima quarta die: & ſecũdo anno iam diximus: No P
ni menſis numerus qui hic additur. Nunquid in bonam partem legitur: cũ paſcha imolat populus
& alias cælebrat feſtiuitates: omnis eius ſolẽnitas die finitur octauo: nec ad nonũ puenit. Qui agnũ
paſchæ pᷣparabant tranſacta die nona: Incipiunt præparare. Dies quoq; ꝓpitiationis & expiatônis
mẽſis ſeptimi poſt diem nonam celebratur. Et in hieremia ſicut legentibus poterit eſſe manifeſtũ:
hieruſalem nono anno a babyloniis oppugnatur. Iccirco ſecũdo anno Darii:nonus menſis iungi
tur: Rurſum qꝗa datur locus pœnitentiæ: poſt ĩmunditiæ corruptiõem. uiceſima quarta die ſermo
dei fit ad Aggeũ ꝓphetam: & quaſi ex perſona dñi qõnem a ſacerdotibꝰſciſcitatur ex lege ueniẽtẽ:
& dicitur: Interroga ſacerdotes legẽ dicẽs. Simulq; cõſidera ſacerdotũ eſſe officii: d lege ĩterrogãti
reſpõdere:Si ſacerdos eſt ſciat legem dñi: Si ignorat legẽ:ipſe ſe arguit nõ eſſe dñi ſacerdotem: Sa
cerdotis.n.ẽ ſcire legẽ: & ad iterrogationẽ rñdere de g ꝗdẽ & in deutronomio legius. Vt Deu. 7. b.
ſic ubi in urbibus: Iſrael quæſtio fuerit exorta iter ſanguinẽ & ſan guiné iĩter iuditium & iuditium
leprã & leprã contradictionẽ: & cõtradictionẽ: eãt ad ſacerdotes atq; leuitas: & ad põtiſicem qui
in diebus
4

lrhi lr in diebus illis fuèrit cõſtitutus:& qrant ab eo legem domini: quibus reſpondétibꝰ facidt:qc iubz
u i H tur: Qd- ſi nõ fecerit exterminẽtur de populo.Et ne forſitan in ueteri ſolum inſtrumẽto hæc præ-
lüih i cCepta uideantur: loquitur & apoſtolus ad Thimotheu: epiſcopũ nõ ſoluũ irrepræhenbilé eẽ debere:
n, L.Thi.3. a. & unius uxons uirum: & ſapientem: & pudicum: & ornatum: & hoſpitalem. Sed etiam doctorem
HFhit. eb. Et ne caſu hoc dixiſſe uideretur: Ad Tytum quoq; ſup pᷣſbytens: quos epᷣos ĩtelligi uult ordina-
nolzie dis: eadẽ cautela ſeruatur. Propter hoc reliq te certe:ut ꝗ reſidua erãt coriigeres: & ordinares pciui
Dntte tates pᷣſoiteros:ficut ego præcepi tibi: Si quis irrephenſibilis: umius uxoris uir: fllios habens fideles: D
iſ nõ in accuſatione luxuriæ uel in ſubiectos. Oportet eniĩ epiſcopũ irrephenſibilẽ eéê: ſicut dei diſpen
1denon ſatorem: Nonꝓcacẽ: nõ iracundũ.nõ uinolẽtũ: nõ pcuſſorẽ: nõ turpis lucri cupidum: Sed hoſpita-/
mdenk lem: p udicũ: benignum iuſtũ ſanctũ cõtinẽtem: habentẽ in doctnina ſermonẽ ſidelem: ut Pofit con
ſi ſolari in doctrina ſana. Et eos ꝗ cõtradicũt arguere. S unt. n. multi & nõ ſubiecti: V aniloqꝗ & ſedu-
uenn ctores: & maxime ꝗ de circũciſione ſunt ꝗbus oportet ĩponere ſilentiũ. Hæc ꝓlixius poſui ut tã ex
Krenn ueteri: ꝗᷓ ex nouo teſtamẽto. Sacerdotũ eſſe offiñ nouerimus ſcire legem dei:& rñdere ad quæ fue
– unint interrogati. Nec ſimplicitatem & ciboꝑꝶ cõtinẽtiã in magiſtro ſufficere: Niſi Ich ipſe facit: poſ
nlit ſit & alios erudire: Certe ꝗa rnſuros bputo: eoꝶ eſſe ꝗ ſe ab adolẽſcẽtia pparant ad docẽdu: Freꝗ n-
ſeen ter aüt iuditio dni: & populoꝶ ſuffragio in ſacerdotiũ ſimplices eligi. Saltẽ illud hẽant: ut poſtꝗ
na ſacerdotes fuerint ordinati: diſcant legem dei: ut poſſint docere qd didicerit: & augeãt ſciam ma⸗
et QAuies ꝗ op“. Et nõ erubeſcãt a laicis diſcere: ꝗ nouerit ea ꝗᷓ ad offm̃ ptinẽt ſacerdotũ. Magiſq; nocles
GGS dies in ſcripturaꝶ tractatu: ꝗᷓ in röciniis & ſupputatiõe cõſumant. Quid eſt aut qd; ex piona dñi
in Ne Aggeus interrogat ſacerdotes. Si tulerit hõ cariẽ ſanctificatã in ora: ſiue in ſumitate ueſtimenti: &
tetigerit de ſũmitate eius panẽ:aut pulmentũ:aut uinũ:aut oleũ:aut oëm cibũ: nũꝗd ſactificabitur.
endi Anteꝗ de qõne tractemus:debemus iĩterim iuxta litterã noſſe:qd ſit ſanctificatio:& ꝗd ſit imundus
ns an in aĩa: Hoſtia ꝗᷓ imolabatur in altari: carnes illiꝰ ſanctæ erãt: & ĩter ipſas ſactificatas carnes erat mul
cpone ta diuerſitas. Alias. n. ſacerdotes in tẽpli aditis cõmedebãt: alias ꝓpinꝗq eog domi. Alias hi ꝗ de ſa/-
1cn, cerdotibꝰuidebãtur eſſe maculati. Alias Iſraelitæ ꝗ nullã habebãt ĩmuũditiã. Hinꝰ diuerſitatis plena
mmbin 16 in leuitico dicitur. Immũdus aũt in aĩa dicebatur: Qui corpus mortui hoiĩs attigerat:In quo ani
omihus maduertẽdũ: ꝗdiu aĩa in corpe ſit:ĩmundũ nõ eſſe corpus humanũ: ſtatim uero ut ſpus uegetans
I. Leui.2l.a. artus receſſerit imundũ fieri qd; terrenũ eſt: Sicut in eodẽ leuitico ſcnbitur. Et ait dns ad Moyſen
eren dicens. Dic ſacerdotibus filiis Aaron: & dices ad eos: In aiabus nõ cõtaminabutur in gẽte ſua: ſed
Aum in cognatis ꝗq appropinquãt eis ſup matre: & ſuꝑ patre: & ſup filiis & filiabus: & ſup fratie & ſorore
nspe⸗ ſua uirgĩe:qᷓ appropinquat ei: & nõ eſt tradita uiro:ſup iis cõtaminabitur: & nõ polluetur repente
ndkenütt in populo ſuo:In cõtaminationẽ ſui cõſidera in his pᷣcipi ſacerdotibꝰnõ in gredi ad quẽlibet mor/
us hisch bum: miſi ad eos cognatos & ppinquos de ꝗbus ſupra dictũ eſt. Sacerdos aùr ma ghnus. i.põtifex pl“
egenst aliꝗd hẽbat a cæteris ſacerdotibus: & nec pietas illũ:nec affectus flectere poterat ut ĩmundus fieret
mai in ſupradictis noĩbus. Ait. n. ſcnptura. Et ſup oĩ aia ꝗᷓ mortua ẽ. Nõ ĩgredietur ſup patre ſuo & ſuꝑ
Nebur. matre ſua:& nõ cõtaminabitur.Sciẽtes ergo ꝗd ſit caro ſanctificata: & ĩmũdus in aia. Videamus P-
pPheta ꝗd qrat: Si hõ ꝗcũqʒ:nõ hic de ponuſfice dicitur: aut de ſacerdote: aut de leuita: ſed ꝗlibet hõ:
Gebunn ubi pſona nõ põitur paſſim oĩbꝰlicet carnẽ tã gere. Si tulerit ĩqt carnẽ ſanctificatã: & ligauerit in ſũ
Eraco⸗ mitate ueſtimẽti ſui:& ipſa ſũmitas ueſtimẽti panẽ teti gerit:aut quãlibet aliã coctionẽ:aut uinum
nii autoleũ: aut oẽ extra hæc quo hõ ueſci põt: Nũgꝗd pams aut pulmentũ:aut uinũ: aut oleũ: aut oĩs
luai cibus tactu ueſtimẽti in quo caro ſancta legata eſt ſctificari põt. Et rudentes ſacerdotes dixerũt. Nõ
luep, põt:hoc eſt nihil eoꝑꝶ ſanctificabitur de ꝗbus qrit: ſed ita unũ quodq; pmanebit ut fuerat. Rurſum
wy alia ꝗſtio ꝓponitur ſacerdotibus. Qc.ſ. bene rñderit ad ſupiorem. Et quaſi ſimilitudo ꝓblematis
R coaptatut in quã peritus illabi potuit: Da. n. aliquẽ neſcire legẽ: & ſicut rũdit de ſanctificata carne
R nõò ſanctificari panẽ:aut pulmentũ:aut uinũ:aut oleũ:aut oẽm cibũ: & ĩ hoc æque rmdebit: & dicet.
dnckuin Pollutũ in aĩa nõ cõtaminare ea ꝗ ſctã caro ſanctificare nõ potuit. Interrogat igitur & dicit: Si teti-
eh gerit is ꝗ pollutus in aĩa eſt: hoc eſt ꝗ cõtagione mortui eſt ĩmundus effectus: ex his oibus: panem
en uidelicet:aut pulmentũ: aut uinũ:aut oleũ:aut reliquos cibos:nũꝗd cõtactu eoꝶ hæc ꝗᷓ teti gerit nõ
5 polluẽtur.Et rũderũt ſacerdotes quoꝶ princeps erat Ieſus filius Iloſedech: Vñ & legẽ nouerant &
ſohun dixerũt: cõtactu eius ꝗ ĩmũdus eſt oĩa q ab eo cõtacta ſũt pollui:Et rũdit Aggeus & dixit:de ſupio
in ribus tacens: qd ſanctificata caro cæteros cibos ſanctifcare nõ põt.Et de ſcda tmmõ qone ſermõis
ginin ſui texẽs occaſionẽ. Sic populus iſte: & ſic gens iſta ante faciẽ meã dicit dñs Qui iĩmudus eſt in aĩa
nifi &S& morticiniũ tetigit: o qd tetigerit: & quod obtulerit mihi immundum erit. Quod autem dicit
ing ſecundum litteram huiuſmodi eſt:O popule qui altari tantum extructo:& diruta domo mea bo⸗
. ſtias mihi offers in altari: & uictimis eius: & carnibus te ſanctificari putas:ſcito non tam ſanctifica/
Gen⸗ ri te ex hoſtiis quæ templo diruto tibi prodeſſe non potuerunt: ꝗᷓ contammari omnia opera tua:
l Et cuncta quæ agis ex eo quod negligis: & tuam magis domũ ꝗᷓ meam extmiere conatus es: Sanctũ
nA quidem quod offertur in altari: ſed non tam ſanctificaris ex h oſtiis: qᷓ ex eo qc in cõuallibus hitas:
N & ĩteres mortuis opibus pollueris. Hæc iuxta hiſtoriam. Quãꝗᷓ ſpiritalis in ea intelligentiæ lineas
Mm Qinyxerimus. Cætegꝶ ſecundum ρανοâI, eccleſiaſticus uirꝗ imolauit agnũ ĩmaculatũ & ãniculũ:
g
eu

& indutus eſt xpo: Si tulerit de carnibus eius ligauerit in ſũmitate ueſtimenti ſui.& ipſa ſummi
tas tetigerit ſcripturarum panem: qui confirmat corda credentium: aut coctionem: apoſtolicas epi
ſtolas ꝗᷓ quaſi ueteris legis carnes cõcidunt & decoquũt: & cõditas pᷣbent eſui: aut uinũ qd lætificat
cor hoĩs. Aut oleũ in quo exhilaratur facies audiẽtis. Aut omnem cibum. Lac quo alũtur corithii. ps. 03.
Et olera ꝗbus ueſcũtur infirmi: & cætera his ſimilia. Nõ ſtatim quaſi ſanctificata ea cõmedũut ꝗbuſ/ i.Cor.. a.
cũq; data fuerint: Nõ. n. ex eo qd dicũtur: ſed ex eo q ſuſcipiũtur ſanctiſicãt audientes: Quia multi
auditores ſũt & nõ factores: ſed & ob id puto hæc uniuerſa ꝗ dixi: ex tactu ueſtimẽti ad ueſcẽtes ne
quaꝗᷓ ſanctificata deferri: qc; ſũmitate tm̃ pallii cõtingũtur: & ſanctincatæ carnis intriſecus humorẽ
ſanguinẽ uenas neruos q; nõ norũt. Sicut igitur ſũmitas ueſtimẽti dominici: & eius tactus nõ ſan⸗
ctiſcat:Niſi eũ ꝗq cõmederit carnes agni: & ſanguine eius biberit. Sic ecõtrario imũdus in aia: puer
ſæ qq; doctninæ q̃cũq; tetigerint immũdũ faciãt neceſſe eſt. Habẽt.n. in ſacramẽtis panẽ & uinũ &
oleũ & oẽm cibũ: Sed ſacramẽta eoꝶ& q̃ſi panis luctus: oẽs ꝗ ea tetigerint cõtamina ũtur: Legũt &
ipſi ſcripturas: & qa de ſcripturaꝶ teſtim oniis coarguͤt panẽ: tota nocte in clibano coquũt illũ:
Sed cũ ad ueſcẽdũ datus fuerit: cõmedẽtes ad inſaniã ꝓuocat.Habẽt pulmentũ & coctionẽ conã/
tes iuxta puerſitatis ſuæ ſenſum myſtica ꝗq; de ſcnipturis texere: & qſi coqᷓre & cõdire carnes agni.
Sed coctio illa pditio eſt. Habẽt & uinũ:ſed nõ de uinea ſorech & quã plãtauit dũs in hieremia. ele Hiere. 2.a.
Ctã totã uerã: ſed de uinea ſodomoꝶ. Habẽt & oleũ qd de ueteris & nouæ ſcripturæ teſtimõiis uio
lenter exprimũt:& quaſi refectionẽ deceptis & laſſis mẽtibus pollicẽtur. Sed deteſtatur illud ſctũs:
& dicit:Oleũ aũt peccatoris nõ impinguet caput meũ.Habẽt & diuerſos cibos multiplices: uideli/ p̃s. 40.
cet uariã rOosο– diuerſoſq; tractatus: quos qa immũdi ſũt ꝗ ſcripſerũt & de ĩmũdo ore ꝓlati ſüͦt
oĩs ꝗ tetigerit ĩmũdus fiet & in eoꝶ trahitur errorem. Vñ rñdit Aggeus:ꝗ ſcit differẽtias ſolẽnita-
tum: & ob id feſti ſortitus eſt nomẽ. Sic populus iſte & gens iſta corã me: I udæoꝝꝶ uidelicet atq; gẽ
tiliũ & hereticoꝶ oĩum in cõſpectu meo dicit ds Oẽ ꝗd; fecerĩt mihi:qdc obtulerĩt: uel uota: uel ꝓ
ſalute: uel pacifica:uel ꝓ pctõ: uel ꝓ delicto: uel holocauſtũ: ſiue elemoſynas: ſiue ieiunia: ſiue uictus
cõtinentiã: & corpis caſtitatẽ: cõtaminata erũt in cõſpectu meo. Quãuis. n. ſãcta uideãtur ſpetiæ ſui
quæ offeruntura talibus: tamen quia tacta ſunt ab eo:qui pollutus in anima eſt: omnia HS
Et nunc ponite coꝛda vr̃a a die hac ⁊ ſupꝛa:anteqᷓ poneret᷑ lapis ſuꝑ lapidem in tẽplo dñi:cuzʒ
accederetis ad aceruũ viginti modioꝝ:⁊ ſierent decẽ:⁊ itraretis ad toꝛcular vt expꝛimeretis ꝗn
quaginta lagenas:⁊ ſiebãt viginti. Nercuſſi vos vento vrẽte:⁊ aurugine.⁊ grãdine oĩa opa ma
nuum veſtrarum: 2 nõ fuit in vobis qui reuerteretur ad me dicit dominus. LXxX.
Et nunc ponite coꝛda vꝛa a die hac ⁊ ſupꝛa anteq; poneretur lapis ſuper lapidem in templo
dvomim:qui eratis:⁊ fiebant decem:qñ mittebatis in cipſeleon:oꝛdei viginti ſata:⁊ igrediebami
ni toꝛcular vt hauriretis quinquaginta amphoꝛas:⁊ ſiebant viginti. Mercuſſi vos ſterilitate ⁊
coꝛꝛuptione aeris:⁊ in gràdine oia opera manuũ veſtrarum ⁊ nõ reuerſi eſtis ad me:dicit dũs.
CLicet oĩa ꝗᷓ obtuliſtis mihi in altari: qa templũ nõ edificaueratis cõtaminata fuerint: Sine extru/
ctione ꝗppe tẽpli: donũ oẽ pollutũ eſt: Tñ nũc hortor o popule. ut ſenſu ad p̃terita reuertaris:cõſi/
dereſq; quãta ſint: hoc eſt: ab hac die uiceſimaquarta noni mẽſis anno ſcdo: qeꝗd añ geſtũ eſt mẽte
cõplectere: & pp q quãta ſuſtinueris: ut cũ deinceps ꝓſpere tibi uenerit ſcias qua cã euenerĩt. Ergo
anteqꝗᷓ incœperis edificare templũ: & lapidem ſup lapidẽ ponere: cũ accederes ad aceruũ: & putares
xx.te hẽre modios: nõne uix mediã partẽ colligere poteras. Siue iuxta. lxx. Cũ mitteres. xx. modi-
os ordei in uas qd; uocatur cipſiles: & eſtimares te qꝗᷓ ordeũ mitteres iumẽtoꝶ: tibũ uel de ipis. xx.
modiis eſſe ſecurũ: Nõne poſtea reuerſus ad uas uix.x.modios repiſti: Ad torcular quoq; cũ acce/
deretis & uideretis uuas: & ꝗnquaginta amphoras uobis oculi pollicerẽtur: nõ dico ptem mediã:
ſed uix.xx. amphoras exprimere poteratis. Et hæc feci pcutiẽs uos uẽto urẽte: & corruptõe aeris: &
emoriẽtibus frugibus: uacuiſq; ſpicaꝑe folliculis: & uineaꝑ botris: ut maloꝑꝶ põdere uos ad meam
notitiã ꝓpuocarẽ: nec ſic fuit ꝗ reuerteretur ad me. Hebreus totã loci huius cõtinentiã ab eo qd ſcn/
ptũ eſt. Et nüc ponite corda ueſtra a die hac & ſupra: uſq; ad eũ locũ ubi ait: Vinea & ficus & malo/
granatu: & lignũ oliuæ nõ floruit. Ex die iſta bnñdicã. I ta expoſuit: certe nüc templi füdamẽta ſunt
lacta. Ex hac igitur die qua füdamẽta ieciſtis: cũ in pᷣteritũ uos ſterilitate & fame & grãdine & ſicci
tate punieri: & nõ fuerit ꝗ ad me p has plagas reuerteretur e uobis. Ponite corda ueſtra in futuꝶ: &
deĩceps & uidete qd oĩa uobis ꝓſpo curſu fluãt: hoc aũt eueniet ꝗa tẽplũ edificare cœpiſtis. Nec in
ſolo altari habẽtes fidutiã edificationẽ meæ domus cõtẽnitis: luxta quẽ ſenſum breuiter poſſumꝰ
dicere: fruſtra aliquos munera offerre deo: Et elemoſynis atq; oblatiõibus putare dũm poſſe placa
ri: cũ ipſi nõ extruxerit in ſe tẽplũ ſpiritui ſctõ. Tũc.n. pſũt elemoſynæ: & mũera qͥ offerũtur ĩ altari
Cũ ſeipᷣm ꝗs edificauerit tẽplũ dei:Et poſt edificationẽ tẽpli dona obtulerit ĩ altari.Porro ſecũdũ
tropologiã: & ad nos dicitur.qui nunc in ieſum xpᷣm credimus & opere fidei oſtendimus ueritatẽ
ut reuertamur mẽte ad illud tpᷣs: qñũñ gentiles eramus cottidie uitiis ſerniẽtes: nec extruxeramus in
nobis templum deo. Quomodo autem architectus & ſcientiſſimus cementarius lapidem iuͦgit la-
pidi: & inferiorẽ ſuperiori calce gypſoq; cõglutinat: Ita & architectus: quem ſe & apoſtolus eſſe di/
cit(Quaſi ſapiens architectus fundamentum poſui.quem hieruſalem ablaturum ſe dñs cõminatur I. Cor. 3. b.
Nouit
„

—– - —— —

tuu⸗

wet

nel

Super ggeum. c. ii.

unn .
lu (Nouit quòõ opera iungat operibus: & paulatim extruat templum dei. Fũdamentũ aũt huius tem
li pli põitur ieſus: ſuper quẽ unuſquiſq; uideat ꝗd edificet: Alius edificat auꝑ argẽtũ lapides pᷣcioſos:
ci . Alius ligna fœnũ ſtipulã. Et tribus bonis tria ecõtrario ponũtur mala: Iſti ſut lapides de ꝗqbus ex-
i In tructuru ſe hieruſalem dũs repromittit. Ecce ego pᷣparabo tibi carbunculum lapidẽ tuũ: & funda/
i menta tua ſaphyꝶ: Et ponã ꝓpugnacula tua iaſpim. Et portas tuas de lapide chriſtallo: & murum

tuũ de lapidibus electis. Neq;.n. putandũ eſt ſcdm iudaicas fabulas & inepta figmenta: deũ auro &

n gẽmis edificatuꝶ hieruſalẽ. Et nõ uiuis lapidibꝰ: ꝗq nuc uoluũtur ſup terrâ. Et iuxta naturas lapidu:
drit⸗ uel igniti fide ſut: ut carbũculus: uel toti cæleſtes: & in thronũ dei reducti: ut ſaphyrus: uel innocen
* tia & bonog operũ ſimplicitate lucẽtes. ut chriſtallus. Dicitur ergo nobis ut cõſideremus ꝗᷓ retro
. paſſi fuerimus: anteꝗᷓ in nobis edificaremus templũ dei. Cũ accederetis inqt ad aceruũ uiginti mo
At dioꝶ & fuerint decẽ. Siue iuxta. lxx. cũ mitteretis in cipſilen.xx, modios ordei: & fierẽt decẽ modii
OoOtrtdei. Quicꝗd. n. añ chriſtũ uidebamur hẽre uirtutũ bonorũùq; operũ: nõ erat frumẽtũ: ſed ordeũ:
Cutli & ipᷣm ordeũ nõ ſcdm ſpem & uota noſtra qd de Iſaac legius centenas fruges dabat: ſed uix me⸗-
R, Gala. 3.46. diã parté laboris noſtri ex eo iuenire poterãus. Et dicebatur ad nos tãta paii eſtis ſine cã. Sed & cũ
n 5s.103. intraremus ad torcular & qnquagĩta uini amphoras ſupputaremus: Quẽ numerũ cõpletis ſeptẽ
dnice hn ebdomadibus unio diuinitatis icludit: & putaremus nos hẽre uinũ qd' lætificat cor hoĩs: Subtra-
Moinuid hebatur nobis ſanctus nũerus tricenariꝰ in quo baptizatur dñs. Et Ezechiel uiſionẽ cernit in ꝓphe
Uſtin tiæ ſuæ exordio: & iuxta hebraicũ ſacerdotes accedũt ad miſteriũ dei: & relinꝗᷓ bãtur.xx. Quẽ nũe
uicel/ u rum amat Eſau.Vñ & Iacob ſciẽs eũ hoc nũero delectari: Mittit ꝗdã aialia in munere: uiginti & in
Uiſt giti: ſimulq; cerne qd & ipſe Iacob licet ſanctꝰ: tñ eo tpe quo nõ erat cũ patre ſuo Iſaac.i.riſu:&& ma
lint⸗ tre ſua rebecca.i.patiẽtia:Sed nicinos hẽbat aſſyrios: & habitabat in meſopotamia. hic atq; inde ſe
nggi cingẽtibus fluuiis. xx. annoꝑꝶ ſpatio: Crudeliſſimo & auariſſimo ſeruiuit laban. Nec moueat quẽ-
dernelp piam ſi dicamus aliquem ante fidẽ xpᷣi: & extructionẽ tẽpli eius. Mediã ptẽ ſe laboris ſui poſſe p/
W in cipe:cũ apud incredulos nullus fructus ſit bonoꝶ operũ: Nõ. n. xx. reponit & iuenit. xx Sed ſi. xx.
heieli repoſuerit iuenit.x.ideſt mediã ptẽ laboris ſui. Iudæus & Ethnicus & philoſophi huiꝰ ſeculi: cæte
Cllem. riq;:q ſapientiã iactitãt:in pñti tñ tpe cõuerſatiõis ſuæ & laboris fructuù: & gloriã capiuũt: oĩſq; ſpes
iing eoꝑꝶ & merces futuri ſeculi tollitut. Hoc aũt ideo fit ne pœnitus deſperãtes cõtẽnãt pœnitẽtiã: ſed-
mo aliqñ cõuerſi ponãt lapidẽ ſuꝑ lapidẽ: & edificẽt tẽplũ dei. Qd ſi in incredulitate pmãſerit. id ipᷣm
n mediũ ꝗc uidebãtur hẽre pdẽt. Seꝗtur.n.Percuſſi uos uẽto urẽte & erugine & grandine opa ma/
nuũ ueſtraꝶ. Quicꝗd aũt erugine & grãdine & uẽto urẽte pcutitur in puluerẽ redigitur in fauillã
wo nihilq; in eo qc; ad utilitatẽ & ad eſum pueniat inuenitur. Quæ ꝗdem cũcta fecit dominus: ꝗa nõ
chmni eſt inuentus in eis qui reuerteretur ad eum. Quod ſi reuerſi fuerint & edificauerint templum do/
* mini: a die qua edificare cœperint: habebunt quæ prophetiæ ſermo ſubtexvit.
uk T NPomte coꝛda vꝛa ex die iſta ⁊ in futnrũ a die viceſima quarta noni mẽſis:a die qua füdamé
meemn, ta iacta ſũt tẽpli dñi. Ponite ſuꝑ coꝛ viuzʒ:nũꝗd iam ſemẽ in germie eſt:⁊ adhuc ſicus ⁊ vinea
nnheti ⁊ malogranatum:⁊ lignum oliue non floꝛuit.Ex die iſta benedicam. LCxx.
letra CPonite coꝛda vꝛa a die iſta ⁊ in futurũ:a quarta ⁊ viceſuna noni mẽſis:a die in qua fundamẽ
it. ta iacta ſunt templi dñi. Nonite in coꝛdibus vis ſi vltra cognoſcetur ſuꝑ terrã arca.Et ſi ad-
* buc vinea⁊ ſicus ⁊ malogranatum ⁊ ligna oliue que non ferant fructum:a die hac benedicam.
* CExpoſui ait uobis qᷓ ſuſtinueritis anteꝗ ĩcipetis edificare templũ meũ. Nũc exponã qᷓ uobis uen/
.ni⸗ tura ſũt ꝓſpa:qa tẽplũ meũ edificare cœpiſtis:a die igitur uiceſima quarta nom mẽſis in quo tẽpli
iin fundamẽta ſũt iacta: quãta rerũ habũdãtia futura ſit cõſiderate: Nonus eſt mẽſis quẽ nos nouẽbrẽ
cdn uel decẽbrẽ dicimus: Niſan. n. apud hebreos mẽſis ẽ primꝰ: ꝗ appellatur mẽſis nouoꝶ:eo tpe quo
m paſcha faciũt.i.ĩcipiẽte ueris exordio:q ſecũdũ lunæ curſum ſepæ quãdã ptem mẽſis martii poſſi/
deri⸗ QAet. Interdũ ĩcipit in aprili. Ergo niſan Aprilẽ itelligimus. Nonꝰmẽſis ſcdm ſupputationẽ hebreo
unen rüü decẽber erit. Igitur decimus eſt mẽſis eo tpe quo ſemia latitãt in terra:nec futura fœcũditas cõ/
9 ⸗ iectari põt: Nũꝗd ait ſemẽ in germine eſt. Qd/ meliꝰ hebraice dicitur in folliculo: Vt thecã frumẽ
andh ti ſignet:Nũqd uinea & ficus & malogranatũ & lignũ oliuæ florẽ ſuũ dederũt: ut ex flore ĩtelliga
ninin tur & fructus: Vtiq; nono mẽſe (ut diximus) decẽbii futurarũ nulla ſigna ſut frugũ. Ne igitur dica/
nöh tis hoc me prudẽti ratione cõiicere: & futurã iocũditatẽ de floribus arboꝝꝶ herbiſq; ſegetũ ſuſpica
ne⸗ ri.Ecce nulla ſigna ſũt:& tñ ego pᷣdico uobis:qa cœpiſtis edificare tẽplũ meũ ad bñdictionẽ meã:
hien frugũ oĩum fœcũditatẽ. Hoc ſcdm hebraicũ diximus. Cæterũ ſcdm. Ixx.Iõge alter eſt ſenſus: quẽ
in & ipᷣm primũ debẽus iuxta litterã exponere: ut poſtea cœptus tropologiæ ordo tractetur. Ponite
nn corda ueſtra a die hac:qua templum fundatum eſt: in futurum & uidebitis tantas futuras eſſe ſege
iinn tes: & tanta de cunctis agris frumenta portari: ut area neſciat fruges ſuas. Siue ut non ſint areæ ſin
hici gulorum: ſed præmultitudine iungatur area areæ: & arearum ſeparatio neſciatur in terra. Vineœ
uine quoq; & ficus& malogranatum & oliuæ quæ prius ueſtro uitio non afferebant fructus: quia mihi
1 nec dum cœperitis edimncare templum: tanta uuarum: & pomorum habundantia curuabuntur:
gt ut manifeſta ſœcunditas manifeſtam indicet benedictionem: Nonus autem menſis non in bo/
eu J nam partem accipitur: Vt quartus regnorum liber & Hyeremiæ narrat hiſtoria: in quo obſeſſa
vmn .
1
Mn .

Miero.liber.

dicitur eſſe hieruſalem. Tamen quoniã in fine noni menſis templi fundamenta iatiutur. Hoc intel
ligere poſſumus: quod non incipiatur extrui templum domini: niſi mala opera finiantur. Vnde &
in uiceſimo quarto die menſis eiuſdem: fundamentum templi põitur: in quo numero duplex 20
Aααο & tres 5KAαααοα quattuor quæ exades ſunt: de quo iam ſupra plenius diſputatum eſt.
Quicunq; ergo dei cultui ſe dedicauit: & contempſerit pᷣcν αι11: ideſt negligentiæ patronum.
Qui in oſeæ uolumine iuxta. xx.interp̃ᷣtes tẽplũ dei edificari uetat:Iſte neſcit menſurã frugum &
mercedis ſuæ: Vel certe ꝓpter hoc qd icitur:ſiadhuc oguoſcctur, ſup terrã area:ꝗ ſeminauerit in
ſpiritu & de ſpiritu meſſuerit uitã eternã: neq; qui ſibi theſaurizabit in terra:ſed oĩa opa eius & mer
cedes opum in cæleſtibus colligẽtur: Vinea quoq;ideſt ſermo dei: cuius in uno quoq; pater agrico
la eſt: Et ficus ſpiritus ſancti dona dulciſſima malogrãatũ eccleſiaſtica dogmata: & ſciẽtia ſcriptura
rũ: Quæ ſponſe geniſ in cantico cõparatur: Et ligna oliuæ dabũt refectionem & illuminationẽ cor
dis eĩ qui cœperit edificare tẽplũ dei Qd ãt uĩea & ficus & oliua( auliſp de malogranato differo) Iud. 9: a.
referãtur ad pſonã ſaluatoris: & dei patris & ſpus ſancti: In iudicũ libro pleniꝰ legit᷑: Vbi uadũt ĩfru
ctuoſa ligna: ut cõſtituãt regẽ ſup ſe: dicũtq; ꝑ ordiẽ uĩeæ ficui &oliuæ ẽ: ut regnẽt ſup ea: &tã uiea
ꝗ̃ficus & oliua renuũt tale ĩpiu. nec dignãtur: ſup fructuoſa ligna regnare: Tuc illa ueniunt ad di/-
gni ſterilitate ſua regẽ.i.ad rhamnũ ſpinoſũ fruticẽ: & arbuſculã ſentibus uncinis cõtextã:qᷓ tene/
at ꝗcqd attigerit: & retẽtũ uulneret: & uulneratoꝶ ſanguine delectetur: Inſup & ignẽ mittat a ſe. &
regnata ligna cõſumat. Referimus ãt thãnũ ad diaboſũ: & ſcdm uirgulti naturã illius naturã inter
prætabimur. Porro uinea & ficus & oliua abierunt: Vbi malogranatũ fuerit: qᷓ arbor ꝓpter grano/
rũ nimiã multitudinẽ: & ĩtertextis mẽbranulis quãdã geometricã cõpoſitionẽ: & diuerſas ꝗqdẽ mã
ſiuũculas ſed tñ oẽs uno cortice cõpræhẽſas: ſemp in ſcripturis ſup eccleſiæ pſona ponitur.
C Et factũ eſt verbũ dñi ſecũdo ad aggeũ in viceſſima quarta die mẽſis dicẽs.loquere ad ʒoꝛo
babel ducẽ iuda dicẽs: Ego mouebo celũ pariter ⁊ terrã:⁊ ſubuertã ſoliũ regnoꝝ:⁊ cõterã foꝛti
tudinẽ regni gẽtiũ ⁊ ſubuertã quadrigã ⁊ aſcẽſoꝛes eiꝰ:⁊ deſcẽdẽt eꝗ ⁊ aſcẽſoꝛes eoꝝ:vir in gla-/
dio fratris ſui: In die illo dicit dñs exercituum:Aſſumã te ʒoꝛobabel ſili ſalathiel: ſerue meus:
dicit dominus:⁊ ponam te quaſi ſignaculũ:quia te elegi dicit dominus exercituum.
CIn. Ixx.addita ſũt Salathiel mare & arida: & minus habet. Cõterã fortitudinẽ regni gẽtiũ:qd ple/
nius ex ipſoꝶ lectione noſcetur. Notãdũ ãt: Qd in eodẽ die:hoc eſt in uiceſſima quarta noni men
ſis: tacito mẽſis numero: Quia de xpᷣi ꝓphetabatur aduẽtu: & d regno eiꝰ: Secũdo ad aggeũ ſermo
fit dñi noſtri:nõ in manu eius ut prius: ideſt ad dñi ſeſta celebrãtẽ: ꝗa neq;ꝗᷓ uẽturũ ſed ueniẽtẽ nun
tiaret & cerneret: & quõ Abrahã uidit diẽ xpi & lætatus eſt. Et Ioannes agnũ dei digito demõſtra/
uit: Sic & ille uidẽs regnũ filii dei:haberet in ſe uniuerſas ſolẽnitates: In hoc loco apd plerosq; di-
uerſa ſententia eſt: Alii enim ſuſpicantur de primo eius aduẽtu dici: Alii de ſecũdo qñ in ſua maie/
ſtate futurus eſt: Nos utrũq; ſuſcipimus: Quia & tunc regnauit cũ uenit: & poſtea regnaturus eſt: Et Cor. . d.
tñ ſi de fine mũdi uoluerimus accipere: Ilid dicimus qd apoſtolus ad Corinthios loqtur:Deſtruẽ/
dũ oẽm pricipatũ & oẽm poteſtatẽ & uirtutẽ:vt ſit deus oĩa in omnibus:Et ꝗa myſticũ eſt qd dici
tur: & ad finẽ reꝶ ptinet: Iccirco iubetur ꝓpheta ad ſolũ zorobabel loꝗ: Quẽ in typo chriſti ꝓpter

aſſũptionẽ corporis ex ſemine dauid: ꝓceſſiſſe mõſtrauimus: Huic ergo dicũtur quæ in fine uẽtura
ſint: qd trãſeat figura huiꝰ mũdi: & fiat cælũ nouũ & terra noua:& còmoueat dñs cælũ & terrã: & 1
deſtruat oẽm pricipatũ & poteſtatẽ& uirtutẽ:& diſſipet ſedes regũ: Siue ut hẽtur in hebreo regno ie
rũ: & ĩterficiat oẽm fortitudinẽ cõtrariã: ut ipſis quoq; ꝗq ante regnauerãt & gẽtes ſub ſua tenuerãt hn
ditione: pſit regni eoꝶ deſtructio: & oĩ pᷣliandi ſtudio diſſipato ſequatur pax:hoc eſt.n.qd ait. Et u
ſubuertã quadrigã ſiue quadrigas & aſcẽſores eaꝶ & deſcendent equi & aſcenſores eoꝑ: Et ut ſcia ne
tis in ſubuerſione quadrigaꝶ & corruentiũ eꝗtum:hoc qd diximus ſignificari. Videte quũo dicatur 1n
in Zacharia. Qd ueniat manſuetus rex: & aſcẽdens ſup iugalem & pullũ aſine nouellum. Et diſꝑp Zac. 9.b. ſ⸗

dat quadrigas ex ephraim: & equũ d hieruſalem: ut fiat unus grex & unus paſtor: & utrũq; agmen
tam de gentibus ꝗᷓ d iudæis: ſub pacifico paſtore teneatur: ut hæc ꝗᷓ puerſa ſũt deſtruãtur: unuſqſq;
in gladio: Quem ego puto ſermonẽ eẽ doctriæ accutiſſimũ. Et puerſa quæq; reſecãtem: cõſurget .
aduerſus fratrẽ ſuũ amputãs oẽ cõtrariũ. Sed horũ uniuerſoꝶ finis eſt optimus. Poſt deſtructionẽ C
enĩ ſolioꝶ: & fortitudines regnãtiũ: & quadrigaꝶ & equoꝶ & equitũ. In die illa dicit ds oĩpo- .

tens: aſſumã te zorobabel filiũ Salathiel ſeruũ meũ: ſeruus aũt dicitur pp corpus humanum. Quia
tunc & ipſe filius ſubiicitur ei: ꝗ ſubiecit ſibi oĩa: & in ſubiectis oĩbꝰ uidebitur: & ipſe ſubiectus. Sed
cũ hoc fuerit impletũ: ponet ilſũ deus quaſi ſignaculũ in manu ſua. Hunc.n. ſignauit deus pater: &
hic eſt imago dei inuiſibilis: & forma ſubſtãtiæ eius. Vt ꝗcũqʒ crediderit in deũ:hoc quaſi annulo 66.
cõſignetur. Obſecro te lector ut ignoſcas:celeri ſermone dictãti: nec reꝗras eloꝗi uenuſtatem:quã leho⸗
muſto tpe hebreæ linguæ ſtudio pdidi: qqᷓ me Alecto ſemper infantem ac mutum ſuiſſe autumet.
Cui ego dicam: Dominus dabit uerbum euangelizãtibus uirtute multa.

FINIT EXPLANATIO DIVLHIERONYMI IN AGGEVM PROPHETAM AD

PAVLAM ET EVSTOCHIVM. Wla

S U Per JZachariam. c.i.

DIVI HIERONYMI LIBER PRIMVS SVPER ZACHARIAMPROPHETAM:
Ma AD EXVPERIVM EPISCOPVM TODLOSANVM: INCIPIT.
et CAPITVLVM PRIMVM.
Wn = mNR menſe octauo in anno ſecũdo Barij regis factum eſt verbũ do/
n Emini ad zachariã filium Barachie filiũ Addo ꝓphetã diccẽs. LxX.
nunnn CIn octauo mẽſe anni ſecũdi poſt Dariũ factũ eſt verbũ dñi ad
a zachariam Barachie ſilium Addo ꝓphetam dicens.
egin CSecũdo anno Darii filii Hyſtaſpis ſeptuageſimũ deſolationis tem/
ahen pli annũ: Qui ab Hieremia prædictus eſt fuiſſe completum: ipſe zacha
Wüonien rias teſtis eſt dicens: Domine exercituũ uſq; quo nõ miſereberis hieru-
wci 1 ſalem & urbium iuda quibus iratus es: Ecce iſte ſeptuageſimus anus ẽ
mäih nulliq; dubiũ quin Cyrus rex perſarum qui caldæoꝶ deſtruxit impe-
rriti⸗ 4 urium: primo anno regni ſui: quinquaginta circiter milia hominũ capti
Untnic — 4 uorũ de babylone miſerit in iudæam. Qui uaſa quoq; quæ nabucho/
tit SeeeeeesSð donoſor abſtulerat reddidit: & templũ ecdificari iuſſit in hieruſalẽ. Prin
RZ cipeſq; populi qui reuerſus eſt cõſtituit ⁊0robabel filium Salathiel: & Ieſum filiũ Ioſedech ſacerdo
räinte tem magnũ. Interfecto i. gitur apd maſſagetas Cyro: q trigita ãnis regnauit i pſis a Tomyri regina
MKHð maſſagetaꝶ: Cambyſes filiꝰ ſucceſſit in regnũ: q expletis octo ãnis: duos magos fratres habuit ſuc/
diin ceſſores: quibus occiſis a populo Danus filius Hyſtaſpis ex ſentẽtia ſeptem familiaꝑe rex perſaꝶe cõ
4. ſtitutus eſt: Cuius regni anno ſecũdo factus eſt ſermo dñi ad Aggeũ ꝓphetã: & ad zachariã filium
fenig Barachiæ filiũ Addo: Super Aggeũ iam diximus: de zachariæ titulo pauca dicenda ſunt: Qui cum
iin ſit filius Barachiæ, Quæritur quare dicatur filius Addo: nec ambigitur iuxta paralipomenon lihge
Ncaſan ꝗn ipſe ſit Addo:qui miſſus eſt ad hieroboã filiũ nabath: ſub quo altare diruptũ eſt: & manus regis
Much⸗ aruit: rurſumq; ad pces illius reſtituta eſt. I gitur a primo anno Cyri regis uſq; ad ſecundũ annum
menag Darii filii Hyſtaſpis ſupputãtur anni quadraginta: in ꝗbꝰtantũ altare fuit extructũ & iacta tẽpli fun
damenta: uicinis in circuitu nationibus opus prohibentibus: & cambyſæ rege perſaꝶ: qui ſup hac
tigiſ re ad principes ſyriæ cælis phœnicis ac ſamariæ litteras miſerat: Sup quo plenius Eſdras ſcribit hi
muumm ſtoriã: Sed aggeus in menſe ſexto in die prima eiuſdem mẽſis ꝓphetare exorſus eſt. zacharias uero
tlem in eodem ꝗdem anno ſed non in eodem menſe. Nam poſt duos mẽſes octauo anni mẽſe fudit ua
ekehun ticiniũ: Vnde recte iuxra ordinẽ duodecim ꝓphetaꝶ: ille decimus & hic undecimus ponitur. Ma-
tmnöſr, gnæq; cõſidentiæ eſt immo ſpei fideiq; in dim: ut quod tanto tempore pᷣtermiſſum eſt: uel rege ꝓ/
cdh hibente uel gentibus: ad cõmonitionem duoꝶ hoium facere incipiant, Hæc iuxta hiſtoria ſolito
iumi more præmiſſimus. Nunc ſecũdũ dpa vονbreuiter diſſerenduù eſt. Octauus apud hebreos mẽ/
mmuektt 1 ſis qui apud illos mareſuan: apud ægyptios athir: apud nos nouember dicitur. hiemis exordiũ eſt
rOcn; in quo eſtatis calore conſumpto omnis terra uirore nudatur: & mortalium corpora contrahũtur:
ickclddid nec eſt ulla ex lege ſolẽnitas. Scriptũ eſt enim qd ter per annũ apparere debeat oẽ generis maſculi
W ni coram domino deo noſtro. Prima feſtiuitas eſt azimoꝑ phaſæ. Quod apd nos græco latinoq;
“ ſermone paſcha dicitur. Secũda pentecoſtes poſt ſeptem ebdomadas in qua panes ꝓpoſitionis de
ri nouis primũ frugibus offerũtur. Tertia in menſe ſeptimo: tubaꝶ propitiationis & tabemmaculorü:
denen ideſt ꝙνορπστ1âαο cuius extrema dies egreſſionis appellatur & terminus. Ergo in captiuitate po

Ven pulus cõſtitutus eſt adhuc ſub rege perſarum: nec dum edificato tẽplo:nec dum mœnib muriſq;
urbis extructis: nõ uidet ꝓphetiã tpe letitiæ: ſed poſt lætitiã: Et tñ ꝗq habebãt memorià benedictio/
nem & ob benedictionẽ teſtimoniũ. Iccirco ad eum zacharias filius barachiæ: filius addo mittitur.

Nü

uun zacharias ĩterpᷣtatur memoria dñi: barachiæ bñdictio dñi.addo teſtimoniũ eius. Videamus ergo
4 th ſermo dũi ꝗ erat in principio apud deũ patrẽ qd in zacharia ꝓpheta ſit locutus ad populum. MMl
„e CIratus eſt dominus ſuper patres veſtros iracũdia:⁊ dices ad eos. Hec dicit dns exercituũ:
Conuertimini ad me ait dominus exercituum:⁊ conuertar ad vos dicit dominus exercituum:
wen ne ſitis ſicut patres veſtri ad quos clamabant pꝛophete pꝛioꝛes dicentes. LXX.
nüͤn ¶/Iratus eſt dñs ſuper patres veſtros ira magna:? dices ad eos:Hec dicit dñs oĩpotens:con/
innn uertimini ad me dicit dñs virtutũ:⁊ conuertar ad vos dicit dominus virtutum:⁊ nolite fieri ſi/
ih⸗ cut patres veſtruquos arguerunt pꝛophete qui pꝛius fuerant dicentes.
n . CIra dni non perturbationem eius ſigniſicat: qui iraſcitur: ſed eoꝶ merita atq; peccata: in quos dei
u ira deſeuit. Alioqn dñs nunꝗᷓ iratus ulciſcitur: ſed adhoc corripiatur ut emendet: Vñ & ꝓpheta pᷣ⸗
mi Ps. 6. catur in pſalmis. Dñe ne in furore tuo arguas me: neq; in ira tua corripias me. Et in alio loco legi-
Hier. 0. d. mus. Corripe nos dñe uerütamen nõ in furore tuo: ſed in miſericordia: Iratus eſt ergo dñs ſuꝑ pa
⸗ tres eoꝶ qui nũc corripiũtur. Nõ iuxta. xx. interpᷣtes ira magna: ſed ira ſimpliciter. Si enim ira ma/-
wei gna eſſet iratus:nũqᷓ per Danielem & Ezechiel captiuos ad pœnitentiam ꝓuocaſſet. Cunq; in illos
iratus ſit: ad uos loqtur dominus exercituũ:Pro quo in hebraico poſitum eſt ſabaoth: Quod inter-
dum. xxx. omnipotentem interdum uirtutũ tranſtulerunt. Et loquitur: Cõuertimini ad me & con-
zach.i. A. ertar ad uos: Iluxta illud quod legimus. Accedite ad dominũ & accedet ad uos. Quibus hoc con/

5

Wiero.liber

trarium eſt: receſſiſtis a me & ego receſſi a uobis. Præcipit autem eis: ut reuertantur ad dominum ꝗ
de babylonia ſunt reuerſi: ut & dominus reuertatur ad eos: ne incipiant ſuſtinere filii: quod quon-
dam ſuſtinueruüt patres ad quos ſimiliter prophetæ illius temporis ſunt locuti. Notandũ quod in
paucis uerſiculis breuibuſq; ſententiis ſemper in aggeo & zacharia addatur dicit dominus exerci/-
tuum: Vt ſciant dominum eſſe qui præcipit aduerſus regis imperium: & hoſtes circũfrementes: &
hac ad ediſicationem templi fiducia concitentur. ZV 2=ðDM
CHMec dicit dominus exercituum:Conuertimini de vijs veſtris malis ⁊ cogitationibus ve/
ſtris peſſimis.Et non audierunt neq; attenderunt ad me dicit dominuuns. LxXxX.
Bec dicit dominus virtutũ conuertimini a vijs veſtris peſſimis:⁊ ab adinuẽtionibꝰvais ma

lis:⁊ non attenderunt vt audirent me dicit dominus. S
Ex ſupenoribus pendet ſententia: & quæ ſecũtur prioribus coaptanda ſunt. Nõ enim zacharias
ad populum loquitur: ſed oſtendit quid priores prophetæ ad patres eoꝶ locuti ſunt: ad quos cla/
mauerũt dicentes. Hæc dicit dominus exercituũ: Conuertimini de uiis ueſtris malis & cogitatio-
nibus ueſtris peſſimis. Hoc clamabat Eſaias: hoc etiam Iohel Amos & Hieremias: ut uias malas de

ſererent & cogitatiões peſſimas derelinꝗ rẽt: ꝗbꝰ & ope & mẽte peccabãt: & nihilominꝰp ꝓphetas

dño cõmonẽte nõ audierũt neq; attẽderũt nequaꝗᷓ ꝓphetas ꝗ eis loꝗbantur:ſed me dicit ds in il
lis enim ego erã ꝗ loquæbar & contẽnebar: Vñ &dñs in euãgelio. Qui uos ingt recipit me recipit.
CNVatres veſtri vbi ſunt⁊ pꝛophete:nunquid in ſempiternum viuunt: Nerumtamen verba
mea ⁊ legitima mea que mãdaui ſeruis meis prophetis:nunquid non eompꝛehenderũt patres
veſtros ⁊ conuerſi ſunt:⁊ dixerunt: Sicut cogitauit dominꝰ exercituum facere nobis:ſecũdum
vias noſtras ⁊ ſecũdum adiuentiones noſtras fecit nobis. LXX.
VPatres vf̃i vbi ſunt ⁊ pꝛophete:nũquid in ſempiternũ viuent:verũtamen ſermones meos ⁊
legittima mea que ego pꝛecipio in ſpiritu meo ſeruis meis pꝛophetis:ꝗ cõpꝛehẽderunt patres
veſtros:⁊ reſpõderũt atqʒ dixerunt:Sicut pᷣparatus eſt dommus ommpotẽs vt faceret nobis
ſecũdum vias noſtras ⁊ ſecundũ adinuentiones noſtras ſic fecit nobis.
NVbi ſunt inquit patres ueſtri qui non audierũt neq; attenderunt me: ubi prophetæ ueſtri

enim audiendum eſt: Patres ueſtri ubi ſüt: & prophetæ ueſtri ubi ſũt: ideſt pſeudo

prophetæ: Nũꝗᷓ enim de ſanctis prophetis diceret nũquid in ſempiternũ uiuẽt: Et his ergo qui pec

cauerũt & noluerũt ad me conuerti: Et his qui peccãtes falſis pollicitationibus deceperunt morte

ſubtractis: uerba mea ꝗ per prophetas meos locutus ſum permanẽt in eternum: Quæ compræhẽ/
derũt patres ueſtros & oſtenderunt uera eſſe quæ dixi: qui patres ueſtri rerũ exitu prophetarũ meo/

rum in ſe uaticinia comprobantes: conuerſi ſunt ad pœnitẽtiam atq; dixerunt: Sicut prædixit do-

dñs exercituũ ut faceret nobis: ſecũdũ opera noſtra atq; peccata reddidit nobis: Legamus Danie-

lẽ ex pſona ſua & populi: dño cõſitẽtẽ qd eũ audire noluerit & iuſte ſibi acciderĩt ꝗᷓcùq; ppeſũ ſunt.

CAn die viceſimaquarta vndecimi mẽſis ſabath:In anno ſcðo darij:Factum eſt verbũ dñi ad
ʒ3achariam fſiliũ barachie filium addo pꝛophetam dicens LXxXxxX.

CAQuarta ⁊ viceſſima:vndecimo mẽſe qui eſt menſis ſabath:in ſecundo anno ſub dario: Factꝰ

eſt ſermo domini ad ʒachariã barichie ſiliũ addo pꝛophetã dicens.
CQuidã pro undecimo menſe ponunt duodecimũ. & uiceſſi

eſſe & ſtabilia quæ ſcribũtur: Nos ãt dicamꝰ quod in eodem anno darii regis ſecundo: tertio men
ſe:poſt primã uiſionem ideſt undecimo poſt octauum:qui apud hebræos appellatur ſabath: Rurſũ

ad zachariã factus eſt ſermo domini: Secũdum numerum eſſe inmũdum & ad coniunctionẽ car-
nis & reru ſeculi ac materiæ pertinẽtem ſepe docuimus: Menſis autẽ undecimus qui appellatur ſa/
bath: & lĩgua noſtra in uirgam uertitur: auſteritatẽ & correptionem ſonat: Iuxta illud apoſtoli: qd
uultis in uirga ueniã ad uos: Et pſalmiſtæ dicentis. Virga tua & bacculus tuus ipſa me còͤſolata ſut:

Et eſt in acerrimo tẽpore hyemis: qui ab ægyptiis mechir. a macedonibus eoρναοο A Roma-
nis februariꝰ appellatur: Viceſſima quoq; ꝗrta mẽſis dies: illuſtrẽ noctis umbrã ſigniſicat: deficiẽte
luna in tenebras & ceco ac ꝑpetuo noctis horrore creſcẽte: Vñ cõgrue ꝗ adhuc in captiuitate erant
& maiore ſui parte in medis atq; chaldæis & aſſyriis exulabant: In ſecundo anno & undecimi mẽ/
ſis grauiſſimo frigore: & in uiceſſimaquarta diæ eiuſdem mẽſis cernũt iudaico populo qᷓ ſecuntur.
CEidi per noctem ⁊ ecce vir aſe tenges ſuper equum ruffũ.⁊ ipſe ſtabat inter myrteta que erãt
in pꝛofundo:⁊ poſt eum equi ruffi varii ⁊ albi ⁊ dixi:Qui ſũt iſti domine mi: Et dixit ad me an-
gelus domini qui loquebatur in me:Ego oſtẽdam tibi quid ſint hec.Et reſpõdit vir qii ſtabat
iter myrteta ⁊ dixit iſti ſũt quos miſit dns vt pambularẽt terrã: Et rñderũt ãgelo dni ꝗ ſtabat
inter myrteta ⁊ dixerunt: Perãbulauimus terram:⁊ ecce omnis terra habitatur:2 quieſcit:Et
reſpõdit angelusdomini ⁊ dixit:domine exercituũ vſqʒ quo tu nõ miſereberis hieruſalem:⁊ vr
bium iuda quibus iratus es:Iſte ſeptuageſimus annus eſt:⁊ reſpondit dominus angelo qui lo

quebatur in me verba bona verba conſolatoꝛia. LIxX.
CNigcdi in nocte ⁊ ecce vir aſcẽdens ſuper equum ruffũ:⁊ ipſe ſtabat inter montes vmbꝛoſos ⁊
poſt eum
.

imum quartum diem eiuſdẽ menſis
arithmetrice rationibus interpᷣtates: quadrãgulũ firmũ & ſtabilẽ numerũ ſuſpicantur: uolẽtes certa 4 rie
oban

po
nr

ute
ſat
en

P. mmii

10ed

ne
gupee
tnore
wehe/
mimeo⸗
Uund⸗
Daie,
i
üdiisl

Sa

menſ⸗
zcena
omen
Ruriu,
neca⸗
anunh,
kolig
luuſt
Rom
deicir
neeu
inine
S
neat
ne
ſer
Et
e
nis

ſe
o

Super zachariam. c. i.

poſt eum equi rufſi ⁊ varii ⁊ albi:⁊ dixi quid ſunt iſti domine:⁊ dixit ad me angelus qui looueba
tur in me:Ego oſtendam tibi quid ſint hec:⁊ reſpondit vir ꝗ ſtabat inter montes ⁊ dixit ad me:
Iſti ſunt quos miſit dominus vt circũirent terram: Et reſponderunt angelo donuni qui ſtabat
inter mõtes atqʒ dixerunt:Circuimimus omnem terram:Et ecce omnis terra habitatur ⁊ quie
ſcit:⁊ reſpondit angelus domini ⁊ dixit:domine ommpotens vſqʒ quo non miſereberis hieruſa/
lem ⁊ vrbium iuda quibus iratus es:ſte eſt ſeptuageſimus annus:⁊ reſpondit dommus ange

—

lo qui loquebatur in me verba bona ⁊ ſermones cõſolatoꝛios. B

Exo:23. b C Primum diſſeramus hiſtoriam Vidi inꝗt per noctẽ: non uidit ſicut moyſes qui dominũ facie ui/

pᷣs. xvii.

Apo.6. a.

2. COr. 2. d

debat ad faciem: Et Eſaias qui loquæbatur: Vidi dominum ſuper tronũ excelſum & eleuatum: An/

teqᷓ populus duceretur in captiuitatẽ: anteqꝗᷓ hieruſalem deſtrueretur & templũ: ſed adhuc in ſeruitu
tis malis populo cõſtiruto: ea quæ pro eis uidet cernit in tenebris: Et ecce uir aſcendensſuper equũ
ruffũ:hũc hebræi Michaelem angelum putãt: qui ultor miquitatum & peccatorũ ſit Iſrael: Et quod
ſteterit inter myrteta quæ erant in profudo: Myrtos intelligi uolunt prophetas: & ſanctos: qurĩ me
dio captiui populi uerſabantur & erant in ꝓfudo: Virũ autem ideſt Michaelem equi ruffi & uarii &
albi ſequæbãtur ordine ut eſtimãt cõmutato: ut albi medos perſaſq; ſignificẽt: Quia ſub ipſis dimiſ
ſa captiuitas & tẽplũ ĩſtauratũ eſt: Varii macedonas: quorum nõnulli amici: alii pſecutores fuerũt:
Pleniſiime ſuper hoc Danielis VItima uiſio loquitur: Ruffi uero regnum Romanorum cruentum
& ſanguinariũ: quod populũ ĩterfecerit templuq; ſubuerterit: Alii uero ordinẽ qui ſcriptus eſt con

ſeruantes uirũ qui aſcenderit ſup equũ ruffũ: Et equos ruffos & uarios & albos quatuor regna ĩter-

prætãtur:Primu & ſecũdũ ſanguinariũ Aſſyrios & chaldæos: quorũ primi decem tribus ſub ſalma
naſar duxere captiuas: Secundi Iludã & beniamin incẽſa hieruſalem ciuitate tẽploq; ſubuerſo: Ter/
tios & quartos uarios & albos: medos ſignificare putãt & perſas: Quorũ alii clemẽtes fuerunt: Vt
Cyrus & darius filius Hiſtaſpis: & aſſuerus quẽ græci artaxerſen uocant: ſub quo heſter impletur hi/
ſtoria: Alii crudeles ut cãbyſes & cæteri. Vidente ergo propheta uirũ aſcẽdentem ſuper equum ruf
fum:& poſt eum equos ruffos uarios & albos: & ignorãte quod uiderat: uiſioniſq; ſuæ cupiẽte ſci/
re rationẽ: Atqʒ dicente: Qui ſũt iſti domine mi. Angelus qui loquæbatur in eo promitit ſe eſſe di/
cturũ: & illo reticente uir qui ſtabat inter myrteta cõmemorat: Iſta ſũt regna quibus præcepit domi
nus ut pambularent terram: & ſuæ eam ſubicerent poteſtati: Deniq; angeli qui regnis & nationi-
bus præſidebãt:nõ ad alium ueniũt:ſed ad ipſũ uirũ & angelum domini: qui ſtabat inter myrteta:
& dicũt: Perãbulauimus terrã & ecce omnis terra habitatur & quieſcit: Et ẽ ſenſus: Omnia ſub no/
bis regna tuta ſũt & pacata:nec aliq̃ præmũtur anguſtia:Ex qua reſponſione angelus qui interpella
bat pro Iſrael occaſionem accepit pro populo depcandi & dicit ad dominum: Cum omms orbis
quietus ſit & paccatus: Quare domine nõ miſereris hieruſalẽ & urbium iuda: Maxime cũ ſecũdum
promiſſa tua captiuitatis tẽpus expletum ſit: Reſpõditq; dominus angelo qui loquæbatur in pro/
pheta: uerba bona: uerba cõſolatoria: bona de futurorũ ꝓmiſſione: cõſolatoria de præſentiũ neceſſi
tate. Hæc iuxta litterã ne uideremur celare noſtros a peregrinæ ſĩiguæ magiſtris didicimus. Cæterũ
eccleſiarum magiſtri noctẽ myſtice uiſionis intelligut: in q̃ cernitur uiſio obſcuri tatũ:Poſuit enim
deus tenebras latibulũ ſuum: Et iuxta. lxx. interprætes de eo dicitur: Abyſſus ſicut ueſtimentũ ami-
ctus eius. Vir autẽ qui aſcẽdebat ſuper equum ruffũ dominus atq; ſaluator eſt: Qui diſpenſationem
noſtræ carnis aſſumens audit in Eſaia: Quare rubra ſunt ueſtimẽta. Hic qui nunc captiuo populo
ruffus oſtenditur: In apocalypſi Ioannis in candidis ueſtibus & in candido equo ſedere deſcribitur
Quod autem ſtare dicitur inter duos montes umbroſos. Licet in hebræo néNubeatur: duos nouũ
& uetus ſentiũt inſtrumentũ:qd denſiſſimis foliis & nemore & umbroſis ſiluis dicitur eſſe cooper-
tum: quia multis obſcuritatibus inuolutũ eſt. Myrteta autẽ quæ erãt in profùdo inter quæ ſtare de/
ſcribitur: angelicas intelligũt poteſtates.quæ ei etiã in carne poſito miniſtrarunt: Vel certe montes
(ut tollamus quod ſcriptũ nõ eſt: duos) abſolute & abſq; numero:plurimos ſanctos ſentire poſſu/
mus:Et apoſtolos atq; apoſtolicos meos: qui totum orbem rufhi & narii & albi peragraſſe memorã
tur: Quorum alii martyrio coronatiiſunt: & appellantur ruffi: Alii openbus & docuna & uarietate
ſignorũ Varii nuncupantur: Aliiuirginitatis integrorumq; dogmatum. & puri cordis: quod cernit
deũ: pᷣmia ſuſceperunt. Deniq; interrogat propheta eundem uirũ: & angelum qui ſtabat inter mir
teta: & dicit: Qui ſũt iſti domine mi: Et angelus qui loquæbatur in eo: Senſus uidelicet propheta-
lis promittit ſe oſtenſurum eſſe quod cernitur. Cũq; promiſerit nõ ipſe reſpondit: ſed alter qui ſta/
bat inter mirteta & dicit: Iſti ſũt quos miſit dominus ut pambularent terram: A domino enim miſ
ſi ſunt apoſtoli: ut totũ orbẽ euangelica prædicatione côplerent: qui poſtꝗᷓ expleuerunt opus reuer
ſi ſunt ad magni conſilii angelum: qui ſtabat inter eos: quicum apoſtolo loquæbantur: Chriſti bo
nus odor ſumus in his qui ſalui fiũt: & in eis qui pereunt: & inter utriuſq; uocationis populos: Er di
xerũt ad eum: Perambulauimus terram impleuimus opus quod nobis iniũctum eſt: Et ecce omnis
terra habitatur& quieſcit: quæ ante deſerta erat a deo: Nũc habitatio eius eſt: quieſcit a bellis: a uitio
rum præliis atq; peccatis: quia hereditatem domini ſuſcepit reuertentis ad patrẽ atq; dicentis: pacẽ
meam do uobis: pacem meam relinquo uobis: Quod autem plena miſericordia Poſtellaruuut in

Srimus

Hiero.liber

ſtante anno ſeptuageſimo miſereatur deus hieruſalem & urbium iuda: ad illam intelligẽtiam tefe/ ſost
rũt: Quod ꝗdiu uera pax ueniat: ſabbatiſmus & ſeptem decadarum numerus ideſt annus ſeptuage gee
ſimus 1 mpleatur: nec hieruſalem plenam recipiat libertatem quæ interprætatur uiſio pacis ideſt ec- ¶Et
cleſia: Nec urbes iuda animæ in dominũ cõfiiẽtes. Deniq; dominus repromittit uerba bona & uer ib
ba coniolatoria: Qd nũc ex parte cernimus & ex parte prophetamus: Cũ autem uenerit quod per- iin
fectum eſt deſtruantur quæ ex parte ſũt & liberati de babylone huius ſeculi clamemus: In cõuer- p̃s. 1446. Fri
tendo dominus captiuitatem ſyon: facti ſumus ſicut conſolaii.
CEt dixit ad me angelus ꝗ loquebatur in me Qlama dicens:hec dicit dominus exercituum ze C
latus ſu hieruſalẽ ⁊ ſion zelo magno:⁊ ira magna ego iraſcoꝛ ſuꝑ gẽtes opulẽtas:ꝗa ego iratus 4ͦͦ
ſũ parũ:ꝗpe vero adiurauerunt in malũ:ꝓpterea hec dicit dñs:reuertar ad ieruſalẽ i miſericoꝛ .
dijs ⁊ dom mea ediſcabit᷑ in ea ait dñs exercituũ:⁊ ꝓpẽdiculũ extẽdit᷑ ſuꝑ hieruſalẽ. Lxx. SS
CClama dicens:hec dicit dominus omnipotens:ʒelatus ſum hieruſalem⁊ ſion zelo magno:⁊ à
ſra magna ego iraſcoꝛ ſuper gentes:que ſuperimpoſite ſunt:pꝛo eo quod ego quidem iratus ſũ
modicum:pſi vero ſuperpoſiti ſunt in mala: Pꝛopterea hec dicit dominus conuertar ad hie
ruſalem in miſericoꝛdia: z domus mea inſtaurabitur in ea dicit dommus omnipotens: ?
menſura extendetur ſuper hieruſalem adhuc. . an
CVerba bona & uerba conſolatoria hæc ſũt quæ nunc propheta clamare præcipitur: Quod zela
tus ſit dñs hieruſalẽ & ſion zelo magno: Qui ãt zelatur amare ſe eã quã zelatur oſtendit:Neqꝗᷓ di/
cẽs p hieremiã: Sicut deſpicit mulier uirum ſuũ Ita deſpexit me domus Iſrael Cui per Ezechiel lo/ Hie.3.f. G
quæbatur: Iraſcẽs iam nõ iraſcar tibi & zelus meus receſſit a te: Qui ergo ⁊elatus eſt hieruſalem &
ſyon. (una eſt ãt & eadem ciuitas.)nunc iraſcitur ſuper gẽtes opuſentas quas ſupra equos ruffos &
albos & uarios nominauit quod ipᷣe tradiderit eos ad corripiẽdũ: Illæ uero ſæuierit in traditos: hic
ut filiũ a pedagogo uoluerit emendari:Illæ ut hoſtẽ interficere & punire conatæ fint. Cui ſimile eſt lgge
illud in Eſua: Ego dedi eos in manus tuas: tu autem nõ feciſti miſericordiam: Semis aggrauaſti iu Eſa. 47.b.
gũ & dixiſti ero in ſempiternum: Zelus autem cvhvhau.j‚ο Wπ◻ οορστπιροααπε ſic accipimus ut ira: 0
Ex quo loco conuincuntur heretici qui ueteri detrahunt teſtamento: quod iraſcens non perde/-
re cupiat eos in quos iraſcitur ſed emendare: Quia ergo inquit zelatus ſũ hieruſalem & ſyõ ʒelo
magno quas aduerſarii pluſqᷓ uoluerã depᷣſerũt:lccirco hæc dicit dñs: Reuertar nõ una miſericor/
dia:ſed in multis miſericordiis ad hieruſalẽ: & domꝰmea.i.tẽplũ edificabitur ĩ ea ſub zorobabel &
Ieſu flio Ioſedech & ppendiculũ cementariorũ extendetur ſup hieruſalẽ. Poteſt hieruſalem & ſyõ
uiſio pacis & ſpecula: quæ nõ bella ſeculi nec humilia atq; terrena: ſed pacẽ atq; cõoordiam & cælo
rũ excelſa cõſiderat:eccleſia intelligi: Cui ꝓpter uitia atq; peccata & refrigeſcẽtem cottidie caritatẽ
Iraſcens dominus tradet eam pſecutionibus: ut quaſi in cõflatorio mundum aurum appareat & ar
gẽtũ: Aduerſarii uero quibus tradita eſt: eã delere nitẽtes implẽt hieruſalem cruore ceſorũ a porta
uſq; ad portã: Vnde dominus pacẽ & miſericordiã repromittẽs rurſũ eã edificatuꝶ eſſe dicit: Et per .
pẽdiculũ ſiue funiculũ ſecũdũ menſuras: & ordines ſingulorũ in ea eſſe tendendum. Quid ſit ãt fu io⸗
niculus ſequẽti capitulo demõſtratur: ubi dicit propheta: Leuaui oculos meos & uidi: & ecce uir & 1 4
in manu eius funiculus menſorum: Tẽplũ ãt dei qd aduerſarii deſtruxerũt poteſt & domini uene lſb.
rabile corpus itelligi: De quo ipſe dicebat Soluite templũ hoc & ego ĩ triduo ſuſcitabo illud: Qc Io.z:d.
in paſſione deſtructũ: in reſurectõe ſuſcitatum eſt:Et omniũ temploꝝꝶ ſeminariũ atq; exordiũ fuit: eb,
De ꝗbus & apoſtolus loquitur: Vos eſtis templum dei & ſpiritus ſanctus habitat in uobis.
CAdhuc clama dicens: Hec dicit dominus exercituum:adhuc affluent ciuitates mee bonis ⁊
conſolabitur adhuc dominus ſyon ⁊ eliget adhuc hieruſalem. LxXxX. L ẽDHL”
CClama dicens hec dicit dominus omnipotens:adhuc diffundentur ciuitates in bonis ⁊ mi//
ſerebitur dominus adhuc ſyon ⁊ eliget adhuc hieruſalem.
CAngelus ꝗ ſupra dixerat ad ꝓphetã: Clama hæc dicit dñs exereituũ: Nunc quoq;ʒ ĩpellit ut clamet
non uocis.ĩtẽtiõe ſed mẽtis: Et hoc eſt qd clamãdũ pcipit. Adhuc affluẽt ciuitates meæ bonis quas
nũc cernis a babylonio uaſtatas: rurſũ rebus oĩbus habudabũt. & pᷣſentibus bonis pᷣteritã miſeriã
dñs cõſolabitur: Et eliget hieruſalẽ quã paulo añ piecerat: Qd ſi referimus ad eccleſiã cui uerba bo
na & ppetua pollicetur: Illa bona eẽ credẽda ſũt de ꝗbus ſcriptum legimus: Videas bona hieruſalẽ p̃s. 127. d.
Er in alio loco:Si uolueritis & audieritis me quæ bona ſũt terræ cõmedetis: Et illud: Fidens eris in Eſa.i. c.
dño & eleuabit te ſup bona terræ: Quæ ſibi uir ſapiẽs cui dñs incerta & obſcura ſuæ ſapiẽtiæ reue/ ps 0.
larat ſpe futuro ꝓmittit & dicit. Credo uidere bona dñi in terra uiuẽtiũ:His bonis poſt ſeuiſſimæ réb.
pſecutiõis ĩcẽdia ꝗᷓ & a gẽtibus & ab hereticis arrianis eccleſiæ dñi ptulerũt:pace reddita uidemus
dñi eccleſias affluere & cõſolatã ſyõ & electã hieruſalẽ quas dudũ abiecerat:Hoc ipſũ & de templo li⸗
dñi & de uno quoq; credẽtiũ ĩtelligere poſſumus. Quidã cõſolatã ſyon & electã hieruſalẽ& cætera
quæ in hunc modum a ꝓphetis omnibus prædicantur ad cæleſtem hieruſalem referunt. Quod
deſtructa p ruinã: p uirtutes edificãda ſit. Quæ nos oĩa rectius ſup eccleſia ĩterpᷣtabimur.
CEt leuaui oculos meos ⁊ vidi:x ecce qͥᷣtuoꝛ coꝛnua:⁊ dixi ad angelũ ꝗ loqbat᷑ in me:gꝗd ſũt hec
7 dixit ad me:hec fũt coꝛnua q vẽtilauerũt iudã ⁊ iſrael ⁊ hieruſalẽ:Et oſtẽdit mihbi oñs o fa
208:7

—

————

f –— —

tun .
Pir
inn
1

nuce
rnfi
rache
tens

An, Dani. 7. b.
eich
hello i
Uemd
ford
iwelie
nlet Luc. 19.g.
Wſtiin
Vir
Perce⸗
vöͤzello
eucot⸗
obela
aß
Aczlo
r
lenan
iaporn
ubipe .
l Bs.i20.
teuit

moede

607 ba

1nen
inim
“
itir
an
4

e

/M 1. Cor. 6. b.
in⸗
eu Math. iz.
o⸗
etr
10

tbe⸗
et

Super Zzachariam.c.i.

bꝛos ⁊ dixi ꝗd iſti veniũt facere:Qui ait dicẽs:hec ſũt cornua q̃ vẽtilauerũt iudã ꝑ ſingulos vi

ros ⁊ nemo coꝛum leuauit caput ſuum:Et venerunt iſti deterrere ea vt deiciant coꝛnua gentiũ

que eleuanerunt coꝛnua ſuper terram iuda vt diſpergerent eam. LXX.

CEXt leuaui oculos meos ⁊ vidi ⁊ ecce quatuoꝛ coꝛnua ⁊ dixi ad angelũ qui loqbatur ĩi me Quid
ſũt hec domine:⁊ dixit ad me hec ſunt cornua q̃ diſperſerũt iudã ⁊ iſrael ⁊ hieruſalez:Et oſten/

dit mihi dominꝰ quattuoꝛ fabꝛos:⁊ dixi:ꝗd iſti veniũt facere:⁊ dixit hec ſunt coꝛnua que diſp/

ſerũt iudã ⁊ iſfrael cõfregerunt:⁊ nullus eoꝝ leuauit caput ⁊ egreſſi ſũt iſti vt exacuãt ea in ma/

nibus ſuis:quatuoꝛ coꝛnua gẽtes ſunt qͥ leuauerũt coꝛnua ſuꝑ terrã domini:vt diſpgerent eaʒ.
CQuatuor cornua quæ uentilauerũt & diſperſerũt iudã & Iſrael & hieruſalem: Quatuor gẽtes eẽ
babylomios medos atq; pſas:& macedonas: ac romanos: Et nüc dñs a ꝓpheta iterrogatus exponit:
Et daniel pleniſſime replicat: Qui in uiſiõe Imaginis quæ habebat aureũ caput: & pectus argẽteũ:
& ſub umbilico eneũ & crura ac pedes ferreos: & fictiles: has quatuor gẽtes interpᷣtatus eſt: Et rurſũ
alia uifione quatuor beſtias: Leenã & urſũ & pardum: & aliã horribilẽ beſtiã cuius nomẽ nõ poſuit
eaſdẽ gentes ſub alia figura monſtrauit: Medos ãt & pſas unum regnũ eſſe poſt uictoriã Cyn: non
ambigit ꝗ & ſeculares & ſacras litteras legerit. Et rectiſſime ꝓ regnis cornua poſuit:Hanc habente
ſcriptura ſancta cõſuetudinẽ: ut regnum ſemp interpᷣtetur in cornibus: Vt eſt illud: Et exaltauit cor
nu xp̃i ſui:Et in alio:Erexit cornu ſalutis nobis in domo dauid pueri ſui: Et decẽ cornua in uluimo
regnatura idem daniel ꝓpheta teſtatur: Eo ergo tẽpore quo hæc uiſio cernebatur ia babyloniorũ
regnum pᷣterierat. Inſtabat pſaꝶ atq; medorũ.futurũ erat græcorum atq; macedonũ: & romanoꝑꝶ
Cuæ babylonii: quæ medi atq; pſæ: quæ græci ideſt macedones fecerint Iudæ Iſrael & hieroſoli/-
mis: Vir eruditus agnoſcat:maxime ſub Antiocho cognomento τι—ſ[ã.bε ſub quo machabeo-
rũ hiſtoria texitur. Poſt aduẽtũ quoq; domini ſaluatoris qñ circũdata eſt hieruſalem: quæ ſuſtinue/

rint Iiſrahelitæ: Et euãgeliũ ante denũtiat: Et Ioſephus hiſtoriæ iudaicæ ſcriptor uernaculus pleniſ

me edocet. Iſta cornua uẽtilauerunt & diſperſerũt iudã per ſingulos proppe modũ uiros ut nemo
eorum graui malorũ põdere depreſſus leuaret caput: Quatuor quoq; fabros ſiue artifices quos græ
ci Teτοobναα uocant: nõ ipſe ppheta cõſpicit: ſed ei ds oſtendit: Exponit qui ſint fabri & artifi-
ces quos nos angelos ĩtelligimus obediẽtes dominicæ poteſtati: Vt qd gẽtes deſtruxerãt iſti ediſi
cẽt Hoc ãt ꝓ quomos ex hebreo ĩterpᷣtati ſumꝰ. Venerunt iſti deterrere ea: Regna uidelicet. lxx: in/
terpᷣtati ſũt: Venerũt iſti exacuere ea in manibus ſuis: Exacuere ãt pro deterrere accipiendũu eſt: Vel
certe deterrere ut omnia ſub chriſti iugo colla ſubmittãt: Et nõ ut quidã interpᷣtatus eſt: Cũ exacua
ta fuerit:peiora fiãt: Si eni ad hoc ueniãt angeli ut malos peiores faciãt nõ fabri appellãdi ſunt ideſt
deſtructores malorũ & edificatores bonorum:ſed & ipſi pro malis & deſtructoribus accipiendi: Et
hoc notãdum qd iſta quatuor cornua gẽtiũ: Vnũ cõtra populum dei comu eleuauerũt: Nõ enim
regnauerũt pariter & ſimul oppreſſerũt Iſrael:ſed ſibi inuicẽ ſucceſſerũt: Babyloniis medi: & pſarũ
regno regnum macedonũ: xegno macedonũ imperiũ romanorũ: Hæc ſequentes hyſtoriæ ordinẽ
diximus: Quod autem oculos propheta leuaſſe dicit: illi ſpiritaliter ſenſui coaptãdũ eſt: Leuaui ocu
los meos in mõtes unde ueniet auxiliũ mihi: Et leuate oculos ueſtros & uidete regiones quoniam
albæ ſũt ad metẽdũ:Et qd in Eſaia legimus: Dixit ſanctꝰ leuate oculos ueſtros & uidete quis oñdit
hæc omnia: Eleuatione ergo oculorũ opus eſt & intelligẽtia ſpiritali ut uideamus cõtrarias fortitu
dies:quæ cõtra eleuauerũt cornu ſuũ:Et de quibus apoſtolus loquitur: Nõ eſt nobis colluctatio ad
uerſũ carnẽ & ſanguinẽ: ſed aduerſũ principatus aduerſũ poteſtates:aduerſũ muncdh huius rectores
tenebrarum iſtaru: aduerſũ ſpiritalia neꝗtiæ in cæleſtibꝰ: Hos quatuor aduerſarios ꝗ cõtra ſanctos
ſemper dimicabant chriſtus oppreſſit adueniens. Et de his pſalmiſta congeminat. Super aſpidem
& baſiliſcum ambulabis & conculcabis leonem & draconem. Poſumus quattuor cornua quæ re-
gnauerunt contra populum dei & quattuor dεπ accipere: quæ eruditi non uerbum de uerbo ex
primentes akε½παοιοοσ paſſiones: ſed perturbationes interprætãtur: egritudinem animi & gau-
dium:duo præſenria: & duo futura: metũ & cupiditatem. De ꝗbꝰ & illuſtris poeta ſignificat: Hi me
tuunt cupiunt gaudentq; dolentq;. Aduerſum has: quattuor fabri: & ut ita dicam medici: boniq; ar
tifices nõ cernuntur a ꝓpheta:nec dum enim abſq; oſtẽſione dei per ſe eos uidere poterat:ſed oſtẽ
duntur ei a domino. Quattuor ſcilicet uirtutes. Prudentia: Iuſtitia: Fortitudo: Temperãtia: De qui
bus pleniſſime in officioꝶ libris Tullius diſputat: Scribens ꝓpriũ quoq; de quattuor uirtutib? li/-
brum: Qui ergo uitia deſtruũt uirtutes ediſicãt. Omneſq; ſancti qui hæc remedia poſſidẽtes inſtau
rant: ſemper eccleſiarum fabri appellandi ſunt. Vnde & apoſtolus loquæbatur: Quaſi ſapiẽs archi/
tectus fundamentum poſui.Et iratus dominus de hieruſalem ablaturum eſſe ſe dicit architectum
& uirum ſapientem. Et ipſe dominus dei omnipotentis filius & creatoris omnium fabri filius ap-
pellatur. Legi in cuiuſdam cõmentariis: quattuor fabros quattuor euangeliſtas intelligi: qui op-/
præſſum Iſraelem: ſenſum uidelicet uidentem deum & iudam dominum confitentem: & hieruſa/
lem uiſionem pacis in priſtinam ſedem reſtituant: & quos uitiorum gentes diſperſerant de eccle/-
ſia per prædicationem euangelii retraxerint ad ſalutem.
H CAPITVLVYM SECVNDVM. D
s iii

4 0700

Miero. liber Primus

ſſfen
ET lenaui oculos meos ? vidi:⁊ ecce vir ⁊ in manu eius funiculꝰmẽſerum:Et dixi quo neut
in vadis: Et dixit ad me:At metiar hieruſalem: ⁊ videam quanta ſit longitudo eius mnonn
ꝛ quanta latitudo eius. LXX. Cle
Yeuaui oculos meos ⁊ vidi ⁊ ecce vir ⁊ i manihꝰ eiꝰfuniculꝰgeometre:⁊ dixi ad eũ agos
quo tu vadis ⁊ dixit ad me vt dimetiar hieruſalem ⁊ uideꝗ qnta ſit latitudo eiꝰ⁊ qnta lõgitudo. c2 Wn
CQui puus oculis eleuatis in quatuor cornibus triſtia uiderat. Nũc rurſũ oculos leuat ut uideat ui zach. 6.c.· * (inn
rũ dẽ quo ſcriptũ eſt: Ecce uir oriẽs nomen eius: De quo ſupra legimus Et ecce uir aſcendens ſuper ac
equum ruffũ: & ſtabat inter myrteta quæ erãt in ꝓfundo ſiue inter montes um broſos:Et de quo pa gelin
ter loquitur:Hic edificauit ciuitatem meam cuius artifex & cõditor deus eſt: Hic & in Ezechiel cerni Eze. 40.a. Nici
tur habens funiculũ in manu: & calamum ad menſurã cubiti uirilis: ut metiatur hieruſalem: Cuius litto
deſcriptionẽ ideſt latitudinem idẽ propheta myſtico ſermone ꝓſequitur. Quidam putant hoc ex ſai
pte cõpletũ ſub Zorobabel & Ieſu & Eſdra & neæmia: & cæteris ducibꝰ ſiue regibus: qui uſq; ad ad ini
uẽtum domini ſaluatoris populũ rexerunt Iſrael: Alii uero & maxime iudæi in mille annorum re at⸗
gno interpᷣtãtur: Corporales corporalia requirẽtes. Noſtrorũ autem pleriq; refferũt ad cæleſtẽ hie bitn
ruſalem & hãc dicunt iterum exſtruẽdam:quæ ruina animaꝑꝶ peccatricũ fuerat deſtituta: hoc here- iuen
tici ſuſpicẽtur: Cæterũ nos montẽ ſyon & matrem: primitiuorum atq; ſanctoꝶ interprætemur ec/ .3 Ei
cleſiam quæ edificata eſt in paſſione domini & reſurectione: & cottidie edificatur ab eo ꝗ nouit mẽ A een
ſuras & merita ſingulorum: Quod de eccleſia diximus poteſt & de animabus accipi credẽtiũ quæ WK
cottidie edificantur a domino: & cernũt pacẽ eius qᷓ apoſtolis eſt relicta. 2 ., e
CEt ecce angelus ꝗ loqbatur in me egrediebatur ⁊ angelꝰalius egrediebatur in occurſũ eius ⁊ 1ℳ ent
dixit ad eum:curre ⁊ loquere ad puerum iſtum dicens:abſqʒ muro habitatur hieruſalem pꝛe-
multitudine hominum:⁊ iumentoꝛum in medio eius: Et ego ero ei ait dominus murus ignis “?
in circuitu:⁊ in gloꝛia ero in medio eius. LXX. .
CEt ecce angelùs qui loquebatur in me ſtabat ⁊ angelus egrediebatur in occurſum eius⁊ di-/ .
xit ad eum: Curre ⁊ loquere adoleſcentulo illi dicens: Frngifere habitabitur hieruſalem a in
multitudine hominum: ⁊ iumentoꝛum in medio eius: ⁊ ego ero illi dicit dominus murus L .
ignis in circuitu ⁊ gloꝛia ero in medio eius. .
CAngelum qui lod batur in ꝓpheta & ſtabat:ſiue ut in hebraico legitur egrediebatur: (hoc enim ſi
gnificat iaſa.)hebrei michaelẽ putant: Et alterũ angelum ꝗq egrediebatur & ueniebat in occurſum l
eius gabrielẽ ſuſpicãtur: qui loquatur ad michaelem ut loquatur ꝓphetæ: Quantam rerum omniũ x.
habùdantiam & multitudinẽ hominũ & iumentoꝶ firmitatemq; murorũ habitura ſit hieruſalem.
quæ in præſentiaꝶ uſq; ad fauillam & cineres uideatur eſſe deſtructa. Non autẽ iuxta ſpiritalẽ ſen/
ſum hæc omnia iterptamur in eccleſia q abſq; muro: Siue ut. Ixx. tranſtulerũt kαααιπιοοο ideſt .
frugũ omnium habundäãtia: habitetur & habeat multitudinem hominũ ac iumentorum Et domi-
nus ignis ſit in circuitu eius: & ipe in medio illius uerſetur in gloria. Iſta ẽ ciuitas de ꝗᷓ alibi legi mꝰ?
Glonioſa dicta ſũt de te ciuitas dei: Et rurſum: Magnus dominus & laudabilis nimis in ciuitate dei p̃s., 8s6.
noſtri in mõte ſancto eius: In hac quicũq; habitat dicere poteſt: Ego autem ſicut oliua frugifera in pᷣs, 47. .
domo dei: Et dominus regit me & nichil mihi deerit in loco paſcuæ ibi me collocauit: ſuper aquas 9 (
refectionis educauit me. & habitabitur inquit hieruſalẽ præmultitudine hominum & iumentorũ ͦõ
abſq; muro ſiue frugum omniũ habundantia. Quidã homines & iumẽta duos populos ĩterprætã-/ un
tur: ludæorum atq; gẽtilium: quod illi qui in lege uerſati uenerint ad fidem chriſti homines appel- ſo
lati ſint: Nos ãt qui poſt idolatriã quaſi in deſerto legis & ſolitudine fuimus prophetarũ: & eius re- ((o
cipimus paſſionẽ: iumenta dici debeamus: Alii autẽ rationabiles quoſq; & ſcripturarum eruditos
ſcientia homines intelligi uolunt: lumenta uero ſimplices quoſq; credẽtium: Et de his dicit Homi ſo⸗
nes & iumẽta ſaluos facies domine: Hæc iumẽta & hæc animantia audiũt boni paſtoris uocem: & u
cognoſcũt & ſecuntur eũ: Quia ipſe eſt & paſtor quia regit nos. & hoſtium quia p illum in eccleſiã Gb
& ad patrẽ ĩgredimur. Et murus ignis in circuitu: Vt credentes & habitãtes in medio calefaciat qui ie
prius frigore caritatis ĩtepuerãt: & poſſint ſpiritu eſſe feruẽtes. Iupos autem & ſæuiſſimas beſtias de
quibus ſcriptũ eſt: Ne tradas beſtiis animã cõfitẽtem tibi: Et quorũ fructus eſt fœnum ligna ſtipula ps. 73. C
Et afferũt tribulos & ſpinas: ſuo igne cõſumat: Et qui aduerſariis ignis eſt ſit in medio credẽtiũ glo bl
ria: Quod autẽ murus hieruſalẽ ſit dominus: Et in alio loco legimus: Montes in circuitu eius & do 4
minus in circuitu populi ſui:Hæc omnia iudæi ſub NAIMMENO quem ſibi ſpe uaniſſima repro
mittũt: putãt carnaliter eſſe uentura: Quod tantam hieruſalem habitura ſit beatitudinẽ ut præ mul C
titudine hominum & omniũ iumẽtorum murũ habere non poſſit: Sed murus ſit ipfius domini de 4
fenſio: & illius in media habitantis gloria præſeruatur. P
CDo fugite de terra aglonis dicit dñs quoniã ĩ qᷣtuoꝛ vẽtos celi dipſi vos dicit dñs. O ſyõ fu/ .
ge q habitas apud filia babylonis.ꝗa hec dicit dñs exercituũ:poſt gloꝛiã miſit me ad gẽtes:que 4
ſpoliauerunt vos:qui.n.tetigerit vos tãget pupillã oculi mei:quia ecce ego leuo manum meam H

ſuꝑ eos ⁊ erũt pᷣde his qui ſeruiebant ſibi ⁊ cognoſcetis quia dñs exercituũ miſit m0e. LXX. H
CDo fugite de terra aquilonis dicit dñs quia de q̃tuoꝛ vẽtis celi cõgregabo vos dicit donnans
M in ſyon

Aui
ie dt
n
Cik
e
lad
mke
elie
lere⸗
lec⸗
mé
læ

67

N

nis

c⸗
ne
us

nſt
m
iin
m.
en⸗
deck
mi/
im
dei le
in
15
i
1
l⸗
05
mi
.
Hi
i
4

— — —

— —,—

EzZe. 2.4.

Eſa.IA.· d.

Mat. 29. d

Mat. . b.

Super zachariam. c.ij.

in ſyon ſaluamini ꝗ habitatis filiã babylonis:Hec.n.dicit dñs omnipotens: Poſt gloꝛiã miſit
me ad gẽtesqᷣ ſpoliauerũt vos:ꝗa qui tetigerit vos qͥſi tãgat pupillã oculi eius:Ecce ego inferaʒ
manũ meã ſuꝑ eos:⁊ erũt pᷣde his ꝗ ſeruierant eis ⁊ cognoſcetis ꝗa dñs omnipotens miſit me.
CPlagæ orbis quas græci appellant KA1 να1τα Iuxta ſitü hieruſalé intelligütur & templi: Aſſyrii
ergo & babylonii qui dei populũ uaſtauerũt habitant in terra aquilonis. Deniq; in hieremia: Olla
quæ iuxta Ezechiel plena eſt carnibus: (Intelligitur autẽ urbs hieruſalem) a facie aqlonis accẽditur
Qnuia igitur angelus pᷣceperat qui occurrerat angelo ꝓphetãti in Zacharia ut loquæretur ad pueũ:
(ad cõ parationẽ enim angelicæ dignitatis omnis humana natura pueritia nucupatur: quia nõ an
geli in nos ſed nos in angelos proficimꝰ:) Et diceret ei: Abſq; muro habitatur hieruſalem & reliqꝗ;:
Nũc idẽ ad eos fit ſermo domini qui habitãt in aqlone ut a uẽtis quatuor congregẽturun quos fue
rãt toto orbe diſpſi & reuertãtur in ſyõ ꝗ habitabãt in babylone. Vel certe ita ꝗq ĩ quatuor plagis cæ
li diſpſi eſtis Fugite de terra aquilonis: Et o ſyvon qᷓ nüc habitas in babylone fuge & reuertere ad pri
ſtinã ſedẽ: Quod autẽ tertio caſu uocatio dicitur O exhortatio ad fugã eſt:uut nõ ſemel ſed crebnius
ad fugiẽdũ ſciãt ſe eſſe cõmonitos:Dicẽdum & aliter: Aquilo uẽtus auriſlimus eſt:qui duriſſima ha
bitatorum ſuorũ corda facit:&a quo ſuccèduntur mala ſuper omnes ꝗ habitãt in terra: & ad quem
iuxta hũc ipſũ zachariã ꝓphetam: egrediũtur equi nigri ut in ſua regione cõſiſtãt. Ille quoq; qui in
Eſaia gloriabũdus dixerat:In cælũ aſcendã ſuper ſydera cæli ponã thronũ meum: ſedebo in mon/
te ſublimi: ſup montes excelſos:in aꝗlone in frigidiſſimo terrarũ loco regnũ habere ſe iactat: legi/-
mus in alio loco: Ecce fumus ab aquilone uenit:& ꝗ ꝓcula ſancta urbe diſceſſerãt dicitur de eis: Ec
ce iſti de lõge ueniunt ab aqlone & mari. Et p hieremiã ſpiritus ſanctus loquitur ꝓuocãs eos qui in
captiuitate ſũt ut redeãt hieruſalem: Vade & lege ſermones meos iſtos ad aqlonem & dices: reuer-
tere ad me habitatio Iſrael dicit dominus:Præcipitur itaq; nobis qui habitauimus ad agqlonẽ && ca
lorẽ dominici feruoris amiſſimus:ꝗ diſperſi ſumus in orbe terrarũ. & de ꝗbus euãgeliũ pdicat: Qcd
in quatuor uentos mittat angelos dos dominus & cõgreget nos: Et q in huius ſeculi uitiis & con
fuſione uerſamur:ut fugiamus in ſyon eccleſiã domini: & humilia reliquẽtes in ſpecula eius & ſub
limitate dogmatũ cõſiſtamus: Quod autẽ ſeꝗtur:Hæc dicit dominus exercituũ: Poſt gloriã miſit
me & reliqua: Vox ſaluatoris loquẽtis iducitur: Qui omnipotẽs deus a patre omnipotẽte miſſum
ſe eſſe dicit:Non iuxta id qd omnipotens eſt:ſed iuxta id quod poſt gloriam miſſus eſt: Qui cũ in
forma dei eſſet nõ rapinam arbitratus eſt equalẽ ſe eſſe deo: ſed ſemetipſũ exinaniuit formam ſerui
accipiẽs: & factus eſt obediẽs patri uſq; ad mortẽ & mortẽ crucis: Nec mirũ quod chriſtus dicatur
omnipotens ex cuius pſona legimus in Apocalipſi Ioannis: Hæc dicit teſtis fidelis initiũ creaturæ
dei:qui eſt & erat & uẽturus eſt dominꝰ deus omnipotens: Illud quoq; qd in uiceſſimotertio pſal-
mo legimus: Leuate portas principes ueſtras &eleuamini portæ eternales & itroibit rex glonæ: rur
ſũq; ab aliis angelis dicitur ignoratibꝰ myſteriũ incarnationis aſſũptæ: Quis eſt iſte rex gloriæ: do
minus uirtutũ ĩpſe eſt rex gloriæ: refertur ad chriſtũ: Vbi enim nos legimus: Dominus uirtutũ ĩ he/
braico ſcriptũ eſt ſabaoth: Qcdc a.Ilxx.interprætibus in omnipotẽtẽ uertitur. Ex quo ĩtelligimus ubi
cũq; dñs uirtutũ de chriſto dicitur oĩpotẽtẽ eũ debere ĩtelligi:Nec mirũ ſi chriſtꝰ dicatur oĩpotẽs:

Cui tradita ẽ oĩs poteſtas ĩ cælo & ĩ terra: Et ꝗ dicit oĩa ꝗᷓ patris ſũt mea ſunt ſi ãt oĩa.i.deus ex deo

dñs ex dño:lumen ex lumine:Ergo ex omnipotẽte ommpotẽs: Neq; enim fieri poteſt ut quorum
una natura ẽ diuerſa ſit gloria: Miſſus ẽ ergo poſt gloriã diuĩiæ maieſtatis ad gẽtes qᷓ ſpoliauerat

populũ dei: ut ꝗ eos fuerãt añ prædati: pᷣdæ ſint ſeientibus ſibi: & omnis quòdã ſerientiũ turba

cognoſcat quoniã deus omnipotẽs miſerit eum. Quod autem dicit Qui tetigerit uos tanget pu/

pillã oculi eius: tactũ pro uexatione & iniuria accipe: Iuxta illud quod legimus: Nolite tägere chri/
ſtos meos & in prophetis meis nolite malignari.

ui enĩ ſanctos domini tetigerit: ſic eſt quaſi ue/
xare cupiat pupillã oculi eius: &illũ clara nitatur luce priuare De qua loꝗtur in euangelio: vVos eſtis
lux mundi:Eleuat autem deus manum ſuam ut percutiat gentes aduerſarias:& populum ſuum uel
hieruſalẽ reducat in eccleſiã: Vel gẽtes aduerſarias: iuxta tropologiã contrarias accipe fortitudines
quæ cottidie peccatores ſuæ ſubiciũt poteſtati & ſibi eos ſeruire cõpellunt.
CLauda ⁊ letare filia ſyon:quia ecce ego venio ⁊ habitabo in medio tui ait dominus:⁊ applica
buntur gentes multe ad dominum in die illa: erunt mihi in populum ⁊ habitabo in medio tui
2 ſcies quia dominus exercituum miſit me ad te:⁊ poſſidebit dominus iudam partem ſuam
in terra ſanctiſicata:⁊ eliget adhuc hieruſalem. LXX.

CTLetare? Fande ſilia ſyõ:gꝗa ecce ego veniã ⁊ habitabo in medio tui dicit dñs:⁊ cõfu giẽt gen

tes multe ad dominũ in die ulla ⁊ erũt in populũ ⁊ habitabo in medio tui:⁊ ſcies quonia dñs oĩ/
potẽs miſit me ad te:⁊ poſſidebit dominus iudam partẽ ſuã ⁊ eliget adhuc hieruſalem.
C Et hæc adhuc ex pſona dñi ĩtelligẽda:qd hortetur populũ ſuũ de captiuitate in ſedẽ priſtinã re/
ſtitutũ gaudere atq; lætari: qd ipſe dñs ueniat & habitet ĩ medio eiꝰ: & multæ gẽtes credituræ ſint
in eum:De ꝗbus dicitur: Poſtula a me & dabo tibi gẽtes hereditatẽ tuã & poſſeſſionẽ tuã terminoſ
terræ: Et habitet in medio eius: Loquẽs ad diſcipulos: Ecce ego uobiſcũ ſù oĩbus diebus uſq; ad cõ
ſumationẽ ſeculi:Et poſſideat dũs iudã ptẽ ſuã:cõfitẽtẽ & credẽtẽ nomini ſuo:& nõ alibi poſſide/
s iiii

WMiero. liber Primus

Lce⸗
at niſi in terra ſancta ꝗᷓ interpᷣtatur eccleſia: & eligat adhuc hieruſalem quã tentatòi in pſecutiõibꝰ poſti
dereliqrat: ludæoꝶ alii putãt ſub zorobabel & Ieſu & Eſdra & Neemia hæc ex pte cõpleta: maxĩe api,
qm hieruſalem eligitur & poſſidetur Iudas: duæ uidelicet tribus ꝗᷓ reuerſæ ſunt de captiuitate ba- iceunt
bylonica: & appellatæ ſũt Iudas & nõ Iſrael. Qui apud medos hucuſq; uerſantur. Alii uero in futu gelon
rum qdifferũt q& tüc credituræ ſint gentes in eum ꝗ mittatur a dño & eli gẽda ſit hieruſalẽ. Cũ utiq; ſaepe
iam oẽs gentes crediderint in dĩm ſaluatorẽ: Nec poſſit eligi quæ omnino deſtructa eſt. Recte au . ler⸗
tem poſt captiuitatem ſilia ſyon prouocatur ad gaudium. De qua in pſalmo dicitur. Cum conuer/ p̃g. 15. leuce
terit dominus captiuitatem populi ſui exultabit Iacob & lætabitur Iſfrael. enon
¶ Sileat omnis caro a facie domini quia conſurrexerit de habitaculo ſancto ſuo. LXX. tain
ETimeat omnis caro a facie domini quoniam ſurrexit de nubibus ſanctis ſuis. . lor⸗
Cum hæc ſe ita habeant: & poſſeſſurus ſit dñs iudam partem ſuã: & electurus Hieruſalem: omne nee
hoium genus dñi formidet aduentũ. Quia ſurrexit de habitaculo ſancto ſuo. Surgere aũt dñs dici M
8 8 . no
tur & quaſi euigilare de ſomno qñ conſurgit in uindictam populi ſui: iuxta illud qc ſcriptum eſt. ſ
Exurge ut ꝗd dormis dne.Siue iuxta.Ixx.qui dixerũt ſurrexit de nubibꝰ ſanctis ſuis:patriarchas ꝓ/ 8
phetas & apoſtolos intellige: ꝗĩbus mandauit dũs ne pluãt ſup iſtael i. mbrem. Iſtæ ſunt nubes de ꝗ e
bus ſcriptum eſt: & nubes ſpargũt iuſtitiam: neq; enim nubes iſtæ corporeæ in quas aer denſior co 10
gitur: Poſſunt pluere iuſtitiam: in his & cum his nubibus dñs in euangelio uentuꝶ ſe eſſe dicit: Et Luc. 2l. f. 3
in Eſaia legimus qd dñs in ægyptũ uenerit in nube leui. Egyptus mundus accipitur: in quẽ domi Eſa. 19.2.
nus deſcendiſſe memoratur in carne: quæ edita de utero uirginali nullo humani ſeminis & pecca/ 4
torum põdere grauabatur. Quod aut oĩs caro: nõ abſolute hoĩum & beſtiaꝶ & uolatiliũ & piſciũ: ⸗
ſed ſpecialiter hoĩum accipiatur. Illa ſcriptura ſigniſicat. Exaudi orationẽ meã ad te oĩs caro uẽiet. ps. 64. nes
Neq; eni ad dũm oĩs caro irrationabiliũ uentura ẽ aĩantiũ ſed illa qᷓ donũ ſancti ſpũs ſuſceptura ẽ. dͤ
Et de qua dicitur Effundã de ſpiritu meo ſuꝑ oẽm carnem & ꝓphetabũt ſilii ueſtri & filiæ ueſtræ. ohe. 2.g. li ine
CAPITVILVM TERTIVN
FS toſtẽdit mihi Jeſũ ſacerdotem magnũ ſtantem coꝛam angelo dñi:Et ſatan ſtabat a de ſin
S rEtris eiꝰ vt aduerſaret᷑ ei:Et dixit dñs ad ſatan: Increpet dñs in te ſatan:⁊ increpet do/ ch
mmminus te qui elegit hieruſalẽ: Nũquid nõ iſte oꝛris eſt erut de igne:Et ieſus erat in Ct
A qutꝰ veſtibus ſoꝛdidis:⁊ ſtabat ante faciem angeli:qui reſpondit ⁊ ait ad eos qui ſtabãt ni
coꝛam ſe dicens:auferte veſtimenta ſoꝛdida ab eo ⁊ dixit ad eum: Ecce abſtuli a te inquitatem m
tuam:⁊ indui te mutatoꝛijs:Et dixit ponite cydarim mundam ſuper caput eius:⁊ poſuerunt cy
darim mundam ſuper caput eius:⁊ induerunt eum veſtibus. LXX OWUYh

ℳ —⏑

Et oſtẽdit mihi dominus Jeſum ſacerdotẽ magnũ ſtantem ante faciẽ angeli domini:⁊ diabo
Aus ſtabat a dextris eius vt aduerſaretur ei:Et dixit dominus ad diabolum:Increpet dominus L 5b⸗
in te diabole:⁊ increpet inte ꝗ elegit hieruſalẽ: nõ ne iſte vt toꝛris eſt erutꝰ de igne:Et ieſus idutꝰ
erat veſtibus ſoꝛdidis:⁊ ſtabat ante faciẽ angeli dicens abſtuli inigtates tuas ⁊ idui te eum pu

doꝛem:⁊ dixit ponite cydarim mundam ſuper caput eius:Et circũdederũt eũ veſtimentis. 14
CAnteꝗqᷓ ueniamus ad intelligentiã ſpiritalẽ: quõ hebrei locũ iſtũ ediſſerãt: ſtrictĩ breuiterq; dicen- 02
dũ eſt:leſũ ſacerdotem magnũ quẽ græci âρ ερπα latini põtificẽ uocãt: Filiũ ioſedech ĩtelligi uo 1
lũt.q cũ ⁊orobabel populo pᷣfuit:Ex cuius dextris ſtabat aduerſarius hoc.n.ĩterprætatur ſatan ut ad ””ð
uerſaretur ei: Et recte ſtabat a dextris illius nõ a ſiniſtris: qa uera erat accuſatio: eo quod & iꝑſe cum —ff
cæteris alienigenã accepiſſet uxorẽ. Qd in Eſdra & in malachia ꝗq huc ꝓphetã ſequitur: pleniſſime Egꝗ. 9, 4

ſcriptũ eſt. Dixitq; dñs ad ſatan: ad accnſatorẽ & ad aduerſariũ eius. Ipſe eſt. n. inimicus & uĩdex ac
cuſator fratrũ ſuo. Increpet dñs in te ſatan: ut pluit dominus a domino: Increpet dñs in te qui ele/- n
git hieruſalẽ. Cũ ergo de cũctis iudæ urbibus nüc electa ſit hieruſalẽ: neq̃ꝗᷓ imputãte domino pecca
ta quæ fecit: Cur quaſi torrẽ quem uulgo mone uocãt. Ieſũ conaris obruere.ꝗ de babylonica capti-
uitate quaſi ſemiuſtus euaſit. Qd autẽ ſeqtur. Ieſus erat indutus ueſtibus ſordidis: Tripliciter interpᷣ eeb.
tatur: Vel ob cũmugium illicituù: uel ob peccata populi uel ꝓpter ſqualorẽ captiuitatis: Angelus aut
añ eiꝰ faciẽ ſtabat Ieſus: pᷣcepit cæteris angelis ex pſona domini ut aufferrẽt ab eo ſordida ueſtimẽ
ta:de ꝗqbus ſupra divximus: qui cũ præceptũ opere impleſſent:rurſũ idem angelus loquitur ad Ieſum
ecce abſtuli a te iniquitatẽ tuam: Hæc ſũt ſordida ueſtimẽta: & indui te mutatoriis: hoc eſt Iſraelitẽ
tibi cõiugẽ copulaui pro quo. xx. tranſtulerunt roAaq quam nos tunicam talarem poſſumus di-
cere: eo quod uſq; ad talos & pedes fluat. Quod ſeꝗtur: Ponite cydarim mundam ſuper caput eius
Pro cydari in hebreo hegimus aaiph quæ mitra a pleriſq;ʒ dicitur: & in hac uolũt intelligi ſoerdo⸗
tii dignitatem: quod ablatis ſordibus peccatorum undutn habuerit ſacerdotium: Hæc iudæi. No
ſtri autem ita diſſerunt: Sacerdotem eſſe magnum ad quem dicitur: Tu es ſacerdos in eternum ſecũ
dum ordinẽ melchiſedech Qui qm̃ per ſe uideri non poteſt a domino: pphetæ oſtẽditur ſtãs corã
angelo dñi: quẽ uolũt magni cõſilii eẽ angelũ:nõ ꝙ alter & aliter ſit: aut duas pſonas recipiamꝰ in
fio: Sed qd idem atq;ʒ unus: & quaſi hõ ſordidatus oſtenditur: & quaſi angelus mediator oin
& dei

Super zachariam. c. il.

ſ c& dei apparere dicatur: Non autem eſſe filium Ioſedech ex hoc conãtur oſtendere: Qd non ſit ap/
. poſitũ in præſenti loco filius Ioſedech: qui in aliis locis ubi uere de leſu dicitur filio Ioſedech ſem/
per patris cognomine cenſeatur: Stãs igitur cernitur Ieſus & ſtabili conſiſtens gradu: Et ſatan ſtans

a dextris eius ut aduerſaretur ei: Temptatus enĩ eſt per omnem modum abſq; peccato. Et in euan/
gelio ad eũ tentator accedit: quærens ſemper dextris eius & uirtutibus contrairæ: Quodq; ſeqtur:
I. Increpet dominus in te ſatan: Et increpet dominus in te qui elegit hieruſalem: Sic ediſſerunt: Quia
li⸗ pater & filius dominus eſt: Et in centeſimonono pſalmo legimus:Dixit dominus domino meo ſe
de a dextris meis. Dominus de altero domino loquitur: nõ ꝙ ipſe dominus qui loquitur increpa/
re non poſſit: ſed ꝙ ex unitate naturæ: cum alter increpuerit increpet ipſe qui loquitur. Qui enĩ ui/
dit filium uidit patrem: & iſte eſt qui elegit hieruſalem: eccleſiam quæ pacem domini contẽplatur.
WGa Torris autẽ de igne erutus rectiſſime intelligi poteſt qui cũ in babylone fuerit: non eſt babylonio
4 igne cõſũpt.nec flãma ſeculi huiꝰattactꝰ: Vnde & moyſes in ſolitudine cernit uiſionem magnam
inq̃ ardebat rubus & non cõburebatur. Hic Ieſus erat indutus ueſtibus ſordidis: Qun cum non feciſ

9. ſſet peccatum: pro nobis peccatum factus eſt: & ipſe infirmitates noſtras portat: & pro nobis dolet
1 & nos reputauimus eum in dolore & in plaga & in anguſtia: Ipſe uero uulneratus eſt propter miꝗ
k Gal.ʒ. bi tates noſtras: & infirmatus eſt propter peccata noſtra. Et in apoſtolo legimus: Chriſtꝰ redemit nos
lrx de maledicto legis factus pro nobis maledictum: Hic in uiceſſimoprimo pſalmo loquitur: Longe
A. a ſalute mea uerba delictorum meorum:Et in ſexageſſimooctauo. Deus tu ſcis inſipientiam meam
4 & delicta mea a te non ſunt abſcondita: Quæ uniuerſa appellantur ſordida ueſtimenta. Et aufferun
u tur ab eo cum noſtra peccata deleuerit: Vt quod ille ſordidis indutus eſt ueſtibus: nos reſurgentes
eg in eo audiamus poſt baptiſma: candida ſint ſemper ueſtimenta tua: credentiumq; omnis eccleſia

e. audit per eſaiam: Lauamini mundi eſtote: Et de ipſo prophetatur In cantico canticotum: Quæ eſt
e Eſa. l,d. iſta quæ aſcendit dealbata oXXaρ aut incamationem eius accipe: quæ de terra eſt& ſignificatur
in pedibꝰ: Cydarim mundam ſauper caput illius: ſplendorem diuinæ maieſtatis inteilige: ut unusat
q; idem ſecundum hominem oπι—αâ ſecundum deum Cidari ornatus eſſe uideatur.
C Et angelus dñi ſtabat:⁊ conteſtabatur angelus dũi ieſũ dicens:Hec dicit dominus exercituũ

e ſi in vijs meis ambulaueris ⁊ cuſtodiam meam cuſtodieris:tu quoqʒ iudicabis domum meaʒ:
⁊ cuſtodies atria mea:⁊ dabo tibi ambulantes de his qui nunc hic adiſcunt. LxXxX.
n CEt angelus domini ſtabat:⁊ conteſtabatur angelus domini ad ieſum dicens:Hec dicit domi
nũs omnipotens:ſi in viis meis ambulaueris:⁊ pꝛecepta mea cuſtodieris:⁊ tũ iudicabis domũ
meam:⁊ dabo tibi qui conuerſentur in medio ſtantium iſtoum.
4 CNHebrei cœpte ĩterpᷣtationis ordinẽ ꝓſequẽtes ad ieſũ filiũ Ioſedech ab angelo dñi hæc dicta in
telligũt: qc;' poſt ablationem ueſtiũ ſordidaꝑꝶ & reſtitutã mũdi ſacerdotii dignitatem: præcipiatur
bo ei iuxta illud qd in euangelio ſcriptũ eſt: Ecce ſanus factus es ultra noli peccare: ne ꝗd tibi deterius
5 10.5 .8. b. fiat: & repromittitur ei pᷣmium ſi in uiis dũi ambulauerit: & eius præcepta ſeruauerit:q' & ipſe iu-
dex ſit domus eius:ideſt pontifex pſeueret in templo: & cuſtodiat atria eius atq; ueſtibula:& det ei
dñs ex angeloꝑ numero:ꝗ eo tpe ſtabant ante cõſpectũ eius:quoꝶ circualletur auxilio: & ab om

ni hoſtiũ fraude ſecurus ſit. Iuxta noſtros ꝗ hæc oĩa referunt ad dñm ſaluatorem. Hoc uidetur eſſe
difficile qd ieſu ab angelo dicitur: Si ambulauerit in uiis dñi & eius pᷣcepta ſeruauerit: ipſe quo
iudicet domũ eius: & cuſtodiat atria illius: & det ei ds ambulãtes de his ꝗ aſſiſtat ei:qd facile ſol/
uitur:Si cõſideremus eum ꝗ formã ſerui eſt dignatus aſſumere. Et cũ diues eſſet pro nobis pauper
n factus eſt. Quicqd igitur de mẽbris dicitur refertur ad corpus: & noſter profectus dñi uictoria eſt.
de Cumq; nos puenerimus in uiꝑꝶ pfectum: in menſuram etatis plenitudinis chriſti: ille iudicabit do
. Nl mum dei:Secũdum illud qqd apoſtolus dicit: Chriſtus aũt ſicut filius ſuper domum eius: cuius do/
mus ſumus nos. Et ad Thimotheũ Si tardauero ut ſcias quõ debeas in domo dei conuerſari: quæ
eſt eccleſia dei uiuẽtis colũna & firmamẽtum ueritatis. Et nõ ſolum iudicabit domũ eius ſed cuſto
Qiet atria dñi:De quibus ſcriptũ eſt. Adorate dñm in atrio ſancto eius. Iudicauit aũt ſiue iudicabit
3 Ephe.4.b. domũ eius ꝓ meritis ſinguloꝶ: Alii dans decem ciuitates: & alii ꝗqnq;. Et alios in eccleſia cõſtituẽs
ꝓphetas:alios apoſtolos:alios doctores:alios ſignificãtes: alios ꝓ oculis habens: alios ꝓ manibus:
alios pro pedibus: iuxta illud qc legimus: Deus ſtetit in ſynagoga deoꝝꝶ in medio aũt deos diiudi
cat. Dedit quoq; ei de angeloꝶ numero miſtros: ꝗ in carne còſtituti ſimiles angeloꝶ ſunt. Et de g/
bꝰapoſtolus loqbatur:Noſter municipatus in cæleſtibꝰẽ.Si.n.angeli nõ nubut neq; nubũtur:& q
in uirginali cõtinẽtia pſeuerãt ſimiles ãägeloꝑꝶ ſũt. Cur nõ putemꝰãgelicæ dignitatis apoſtolos &
ſctõs quoſq; datos ieſu: ut aſſiſtãt: & in eccleſia:& nũꝗᷓ fluctuãtes hẽant pedes ſi cũ ſtante ſtent dño.
CAudi ieſu ſacerdos magne tu ⁊ amici tui ꝗ hitãt coꝛã te qꝛ viri poꝛtẽdẽtes ſũt.Ecce.n.ego ad
ducã ſᷣuũ meũ oꝛiẽteʒ:qꝛ ecce lapis quẽ dedi coꝛã ieſu ſuꝑ lapide vno ſeptem oculi ſunt. LXX.
CAudl ergo Jeſu ſacerdos magne ⁊ ꝓximi tui qui ſedent ante faciem tuaʒ quia viri repa Iσ
koro:ideſt poꝛtentoꝛum ſpectatoꝛes ſunt:Quia ecce ego adducam ſeruum meum oꝛientem.qꝛ
lapis quem dedi ante faciem ieſu ſuper lapidem vnum ſeptem oculi ſunt.
CNoſtti hoc loco artantura iudæis quod iuxta conſequentiam textũq; ſermonis magis debeant

WMiero.liber Pꝛimus

leſum ſacerdotem intelligere filium Ioſedech: ꝗᷓ dominũ ſaluatorẽ: Si enim ad dominũ ſermo eſt:
ad vpm dicitur. Audi ieſu ſacerdos magnæ. Quis eſt de quo infertur. Ecce ego adducam ſeruum
meum oriẽtem: qui alio nomine lapis appellatur: & datus eſt corã ieſu: & ſuper hoc lapide ſeptem
ſunt oculi:Econtrario noſtri nituntur aſſerere: Et Ieſũ ſacerdotem magnũ & oriẽtem & lapidem:
ſecũdum diuerſas intelligentias chriſtum appellari. Sed hoc quõ de ipſo dicatur ad eum quaſi de
altero exponere difficilimũ eſt. Qui igitur ieſum uolũt eſſe filium Ioſedech ſacerdotem magnũ:
amicos eius qui habitant uel ſedent coram eo. Et qui uiri ſunt portendentes: diſcipulos eius inter
prætãtur & ꝓphetas. Prophetæ enim in ſignum ſunt poſiti futurorum. Quid eſt igitur qd ieſus &
amici ei* coguntur audire: Adducam ſeruũ meum orientem & reliqua. Supra ꝓmiſerat deus Ieſu
filio Ioſedech ſacerdoti magno qd ſi in uiis eius ambulaſſet & eius pᷣcepta ſeruaſſet: ipſe diiudica/
ret domũ eius & atria eius cuſtodiret: & daret ei miniſtros angelicæ dignitatis: Nũc ei dicit & ami
cis illius plenã ſœlicitatem & pfectã beatitudinem tunc futuram quãdo uenerit oriẽs:de quo ſcri⸗
ptum eſt. Ecce uir oriens nomen eius: Et in Malachia. Orietur uobis timentibus nomẽ meum ſol
iiuſtitiæ: & ſanitas in pẽnis eius: Et in numeris: Orietur ſtella ex Iacob & homo ex Iſrael: In euãge/
lio quoq; apertiſſime de xpᷣo legimus: In quibus uiſitabit nos oriens exalto illuminare eos qui in
tenebris & umbra mortis ſedent ad dirigendos pedes noſtros in uiã pacis: Qui oriẽs ipſe dicitur
&S& lapis angularis: quia populũ utrũq; cõtungat: & duos parietes in unam domũ cũſociet: Hic nõ
credentibus lapis ſcandali eſt. De quo & in pſalmis dicitur lapidem quẽ reprobauerunt ediſicãtes

hic factus eſt in caput anguli. A dño factum eſt iſtud: Super hunc lapidem ſeptem oculi ſunt. De ꝗ/ Eſa. 2.a.

bus loquitur Eſaias: Exiet uirga de radice lIeſſe & flos de radice cõſcendet & requieſcet ſuper eum
ſpiritus dei: ſpiritus ſapiẽtiæ & intelligentiæ: ſpiritus cõſilii & fortitudinis: ſpiritus ſcientiæ & pie-
tatis. Et implebit eum ſpiritꝰ timoris dei Qui ſacerdotem magnum & amicos eius dñm ſaluato-
rem & diſcipulos illius intelligi uolunt uiros repα Tοασοτονπ&πε portendétes ſic accipiũt: ut ad
apoſtolos referant: qui eius myſtica ſigna perſpexerint: & ex præſentibus futura cognouerint. Duũ

in eo qui a natiuitate cecus fuit oculos reſtitutos ſuper populo gentilium interprætãtur. Et in mu/ Iohã. 9. a.

liere ſanguine defluente eccleſiam ediſſerunt ſanguinis operibus liberatam. Hoc autem qqd' ſequi-
tur. Quia ecce lapis quem dedi coram ieſu. Amatores hiſtoriæ ſic de xpᷣo intelligunt ut poſt Ie/
ſum filium Ioſedech xpᷣm dicant eſſe uentuꝑꝶ.Hoc enim eſſe coram lIeſu ideſt in conſpectu eius: &
ante faciem: ut futura ſignificet: & appellari eum lapidem pro fortitudine & robore quo omnia re-

gna cõtriuerit: Quem etiam in Daniele de monte ſine manibus præciſum legimus. Danñ. 2. d.

CCEcce ego celabo ſculpturꝗ eiꝰdicit dñs exercituũ:⁊ auferã iniꝗtatẽ terre illius in die vna:In
Die illa dicit vũñs exercituũ. Nocabit vir amicum ſuum ſubter vineã ⁊ ſubter ficum. LXxX.
CEcce ego fodiam foueam dicit dñs omnipotens:⁊ cõtractabo omnem iniquitatem terre ulliꝰ
in die vno:in die illo dicit dis oĩpotẽs vocabit vnuſquiſqʒ ꝓximũ ſuũ ſubrer vitẽ ⁊ ſubter ficũ.
CSupra dixerat ecce hpis quem dedi coram ieſu ſuper lapidem unũ ſeptem oculi ſunt: Nunc con
ſequẽter αιε1†ααρποπρ ſeruat a lapide ubi dicit cælabo ſculpturam eius: ſiue ſculpã cælaturam illius
Quod enim hebraice ſcriptum eſt . Aquila interprætatus eſt aανναν
να°: dαουσ: deſt ſculptam aperturam eius: Et eſt ſenſus: Iſtum lapidem clauis crucis & lancea
militis faciam uulnerari: Et in illius paſſione auferam iniꝗtatem terræ in die una: De qua ſcriptum
eſt: Hæc eſt dies ꝗᷓ fecit dñs exultemus & lætemur ĩ ea. In illa die paſſionis xpᷣi uocabit: qui pfectus
eſt in xpᷣo: & cũ apoſtolis ad dñice beniuolentiæ culmen aſcendit: pximũ ſuũ: uel credentes ex iu/-

dæis: uel certe gentiliũ populum: ut ſubter uineã quæ appellatur ſorech. Et dicit in euangelio ego Io. 15. a.

ſum uitis. Et cuius ftuctus Iætificat cor hoĩs & ſubter ficum: ſpiritus ſancti poma dulciſſima: ut eter/
na pace requieſcant & compræſſa ſeditiõe mundi: & cruore belloꝝ ſciãt ſe eſſe ſub rege:cuius my
ſtice in Salomone nomẽ eſt pacis:De hac eadem ſeſſione ſubter uineã & ſubter ficũ. Etiã micheas
ꝓpheta cõmemorat dicẽs.In die illa uocabit unuſquiſq; ꝓximũ & fratrem ſuũ ſubter ficũ: & uineã
ſuã: & nõ erit ꝗ exterreat. Quod aũt ſcriptũ eſt iuxta.lxx. Ecce ego fodiam foueã:Poſſumus foſſam

pro ſculptura lapidis intelligere: omne enim qd ſculpitur: & foditur: Tñ ſi quis cõtentioſus nolue

rit hoc referre ad lapidẽ: ſed quaſi ꝓpriũ hẽre principiũ ſuãq; ſententiã. Dicamus deũ oĩpotentẽ in
die paſſiõis filii ſui: Siue ut iudæi putãt in ultimo fine mũdi qñ iudicaturꝰ aduenerit:effodere & in
mediũ ꝓferte opa ſinguloꝑꝶ & cõtrectare uniuerſam terrã ĩ die iuditii:hãc.n.eẽ diẽ unã:& ĩ die illa
unũquẽqʒ ſctõꝑ ſocios ſuos amicos:ꝗ & ipſi ſũt ſctĩ uocare ad reꝗẽ & opeꝑ ſuoꝶ vᷣtute gaudere
CAPITVLVM QVARTVM. .
T reuerſus ẽ angelꝰꝗ loqbat᷑ i me⁊ ſuſcitauit me q̃ſi viꝝ ꝗ ſuſcitat᷑ ð ſõno ſuo. Lxx.
NCEt reuerſus ẽ angelꝗ loqbat ĩ me:⁊ ſuſcitauit me ſicut ſuſcitari ſolet hõ ð ſõno ſuo.
CQuo. n. abierat ut reuerteretur: maxĩe ꝗ loꝗ batur in ꝓpheta: & abſq; eo ĩ quo loꝗbatur
MWeſſe nõ poterat: Sed quotiẽſcũq; humana fragilitas ſuæ relinqtur ĩbecillitati: dei a nobis
& angelorum eius auxilium abire credendum eſt. Ergo & ꝓpheta ſtupore magne uiſionis attoni
tus tota mente torpebat: & clarum ueritatis lumen uidere nõ poterat: unde a uiſione pᷣterita ſuſci-
tatur ad aliam uiſionẽ quaſi de ſomno euigilãs: ut uideat qd clauſis oculis non uidebat Dicamus
& aliter

e.

ue

Super Zachariam.c.iiii.

4 in ueteri teſtamento eruditi ſumus: deinde per hos quaſi gradus ad eccleſiæ culmina cõſcendamꝰ.
Candelabrum aureu ſolidam legem: ideſt N O MONinterprætatur: Lampadem autem ideſt flã-
N mam in uertice candelabri: lucem atq; fulgentem xpᷣm qui caput legis ſit. & omnem mundum il-
luminet:ſeptem lucernas ſuper candelabrum:ſeptem gratias ſpiritus ſancti: de quibus ſupra dixi/
din mus. Quod in lapide uno ſeptem oculi ſint. Nulli enim dubium quin lex ſpiritu ſando dictante
4 conſcripta ſit: Septem autem infuſoria in quibus oleum ſit quod mittatur in lucernas ꝗ ſuper can/
delabro luceãt: Hoc intelligi uolunt ſeptem iſtas gratias de cælo ad hoĩes per legem deſcendere.

ded
n & aliter prouerbiorum ſalomonis teſtimonium eſt: Si ſederis: abſq; timore eris: Si autem dormie-
en tis dulciter dormies: & nõ timebis terrorem ſuperuenientem tibi nec impetus impiorum ingruẽ
en tes. Qui hoc ſomno dormierit & audierit dictum de ſe quod ſcriptum de Lazaro legimus. S dor
lie Ioã.ii.b. mit ſaluus erit:poterit cantare cum ſponſa:Ego dormio & cor meum uigilat. Videamus ergo ad
ri⸗ Canti.a. quæ contemplanda quaſi de ſomno propheta conſurgat.
ne ¶ LEt dixit ad me quid tu vides:⁊ dixi:Nidi ⁊ ecce candelabꝛum aureum totum ⁊ lampas eius
s ſuper caput ipſius:⁊ lucerne eius ſuper iulud:⁊ ſeptem infuſoꝛia lucernis que erant ſuper caput
blen eius:⁊ due oliue ſuper illud:vna a dextris lampadis:⁊ vna a ſiniſtris eius Et reſpondi ⁊ aio ad
ien angelum qui loquebatur in me dicens. Quid ſunt hec domine mi:Et reſpõdit angelus qui lo/
n qquebatur in me ⁊ dixit ad me:nunquid neſcis quid ſunt hec:⁊ dixi non domine mi. Et reſpon/⸗
ſ⸗ dit ⁊ ait ad me dicens:Hoc eſt verbum domini ad ʒoꝛobabel dicens.Mon in exercitu:nec in ro ðW
nſ boꝛe:ſed in ſpiritu meo dicit dominus exercituum:Quis tu mons magne coꝛam ʒoꝛobabel in
ige planum. ⁊ educet lapidem pꝛimarium ⁊ exequabit gratiam gratie eius. LXX.
un ¶ CEt dixit ad me quid tu vides:⁊ dixi:vidi ⁊ ecce candelabꝛum aureum totum ⁊ lampas ſuper
citun . cum:⁊ ſeptem lucernas ſuper illud:⁊ ſeptem fuſoꝛia lucernarum que erant ſuper illud: Et ecce D
no due oliue ſuper illud vna a dextris lampadis⁊ vna a ſiniſtris:⁊ interrogaui ⁊ dixi ad angelum D
ites ꝗ loquebat᷑ in me dicens: Quid ſunt hec dne:reſpõdenſqʒ angelus qui loquebatur in me dixit
e Er ad me. Iſte eſt ſermo domini ad zoꝛobabel dicens:nõ in foꝛtitudine magna neqʒ in roboꝛe ſed
eum in ſpiritu meo dicit dominus ommpotens.Quis es tu mons magne ante faciem zoꝛobabel vt
ie⸗ coꝛꝛigas:⁊ educam lapidem hereditatis equalitatem gratie:gratie eius. ßMU
aao⸗ CAngelus qui ſuſcitauit zachariam quaſi de ſomno hoĩem cõſurgentem interrogat: quid uiderat P
ut illo reſpondente & ignorãte & ſciſcitãte quid cernat atq; dicente quid ſunt hæc domine mi. Au
.Di diamus ab eo hoc eſt uerbum domini ad zorobabel: Non in exercitu nec in robore. ſed in ſpiritu
nn l meo dicit dominus. Dicamus igitur ſingula percurrẽtes. Primũ quid uideatur hebreis: A quibus

8 Duas oliuas ſuper cãdelabrum a parte dextra & ſiniſtra: inter quas media lampas luceat legem &
l ꝓphetas interprætãtur: Cumq; ꝓpheta narraſſet uiſiõem ſuam neſciẽs quid uideret:interrogat an
ti gelum loquẽtem in ſe: Senſum uidelicet a deo illuminatũ: Iſte. n. angelus noſter eſt: qui prudẽter
fn intelligens dei nobis indicat uolũtatẽ & dicit. Quid ſũt hæc dñe mi? Angelus auũt nõ explanat ui-
m ſionẽ ꝓphetæ: ut rogatus ab eo fuerat: Sed iterrogãtem rurſum ĩterrogat. Nũ ignoras ꝗd ſuit hæc?
quo rñdente neſcio. Etiam ipſe rñdit:Hoc eſt uerbũ dñi ad zorobabel dicẽs. Non in exercitu nec
men in robore:ſed in ſpiritu meo dicit dñs: Sermo ergo dñi ad zorobabel ꝗ locutus eſt nõ in exercitu
tum neq;ʒ in robore ſed in ſpiritu meo:lpſa eſt interprætatio uiſionis:nõ in exercitu neq; in multitudie
ckus bellatoꝑ:ſed in ſpũ dei reductũ populũ & plenius reducendũ: & aduerſarios eſſe uaſtãdos. Qdq;
in ſeqtur. Quis tu mons magnæ corà zorobabel in planũ: ad diabolũ dictũ ĩtelligũt. Qui ſtabat a de
ego ſt xtris Ieſu ut aduerſaretur ei & ſe eleuabat cõtra z orobabel & populũ iudæoꝑ: In planũ aũt uerſus
tet ⸗ & humiliatus eſt: & ſub pedibus iacet Iſrael:qa educet deus lapidẽ primariũ xpᷣm filiũ ſuũ:q ſemp
my auxilio fuit populo iſrael. Et gratia eiꝰ.i. lapidis ĩ eos quos reduxit de captiuitate & exequauit gra
hecx tiam quã in patres eoꝶ ſemp exercuit. Hæc ab hebreis dicta repimus. Nũc ꝗd ab eccleſiaſticis uiris
inei in cõmentariis ſcriptũ ſit diſeramus. Cãdelab& aũt de auro puriſſimo eccleſiã ĩtelligũt:qᷓ in ſcrip/
un turis ſanctis ſenſum ac mentẽ magiſqᷓ uerba ꝑquirit. Qck aũt in ſenſu auꝶ accipiatur poſteriora &
vlne humeri colũbæ in ſexageſimo ſeptimo pſalmo oñdunt: ꝗq dicũtur auri uirore ſiue fulgore radiare
in Luc.ii.. Lapidem & ipſi xpᷣm intelligũt qd lIuceat in eccleſia. Qui de ſeipſo dicebat: Nemo lucernã accen/
vin Uit & ponit eã ſub modio:hoc eſt ſub mẽſura legis: ſed ſup candelabrũ.i. euangelii libertatẽ: ut lu
i ceat cũctis ꝗ ſunt in domo:lucernas ſeptẽ & effuſoria eaꝶ & ipſi gratias ſancti ipũs intelligũt p qᷓs
2 oleũ miſericordiæ dei cunctarũq; uirtutum eccleſia ſuſcipit. Duas oliuas ſuper candelabrum: & ip̃i
Moyſen & Heliam intelligũt:qui cum dño loquæbãtur in mõte:& ſignificabãt ꝗd ĩ hieruſalẽ paſ
4 ſurus eſſet: Oĩs.n.lex & ꝓphetæ de xp̃ᷣi prædicant paſſione: Alii duas oliuas ſtantes a dextris & ſini
, ſtris legem & euangelium interprætantur. Et legimus ut in dextra euangelium ſit: in ſiniſtra lex.
De qua dextra & ſiniſtra dicitur & in cantico canticorũ: Siniſtra eius ſub capite meo & dextra illi⸗
us amplexabitur me. Montem autem pleriq; noſtrorum diabolum interprætantur & antichriſtũ.
. Mat.. a. Qui coram ⁊orobabel de quo naſciturus eſt chriſtus ſtare audeat & ſe erigere: Et in euangeho di-
j cere. Hæc omnia mihi tradita ſunt: & dabo ea tibi ſi ꝓcidens adoraueris me. Quem dominus ſuis
pedibus proſternens: & de ſuperbo humilem faciens atq; deiectum dicit. Vade retro ſatana: ſcri⸗⸗
*

Miero.liber Pꝛimus

ptum eſt: Dominum deum tuum adorabis & ipi ſoli ſetuies. Dantq; exẽplum in euãgelio lunatici Mat. .cc. nn
quem cum apoſtoli non potuiſſent ſanare: interrogãt cur ſanare nequerint. Et audiũt: Amẽ dico . 1
uobis ſi habueritis fidem ſicut granũ ſinapis. dicetis mõti huic tranſi hinc: & trãſibit: & nihil impoſ uiſe
fibile erit uobis. Hoc aũt genus nõ eiicitur niſi per orationem & ieiuniũ: Mons ibi aperte diabolus Genn
accipitur: Alii aüt temeritate nõ parua. hoc quod manifeſte de diabolo dicitur ad xpᷣm referũt qui donnn
in ſcripturis ſanctis mons ſæpius appellatur: Nec neceſſe eſt dare exempla: quoꝶ magna copia eſt: Clure
Ad huc ãt ducuntur errorem: quia ſcriptũ eſt in ſeptuaginta: quis es tu mons magne ante faciem Aletn
zorobabel ut corrigas. Quod uidelicet mons iſte qui ante faciẽ 2orobabel eſt: hoc eſt qd de z0/ oſe
robabel ſtirpe deſcendat: uelit mundũ ipſe corrigere: & de ipſo ſit qꝗ& ſequitur. Educam lapidẽ he- niam
reditatis de qua ſcriptũ eſt: tu es qui reſtitues hereditatẽ meãâ mihi. Et in alio loco elegit nobis he- ps. . ſnan
reditatem ſuã pulchritudinẽ Iacob quã dilexit. Et rurſum⸗Facta eſt pars dni Iacob funiculũ heredi ſap.
tatis eius Iſrael: Et in ſecundo pſalmo:Dominus dixit ad me filius meus es tu: ego hodie genui te: keꝗeeil
poſtula a me & dabo tibi gentes hereditatem tuãꝗ. Educet aut ds lapidem primariu de quo legi- leni
mus.In principio erat uerbũ & uerbũ erat apud deum: & deus erat uerbum: Et oĩa per ipſum facta Ioàn. i. · ]ſoo
ſunt: & ſine ipio factum eſt nihil. Quod aũt dicit exequabit gratiam gratia eius. Hoc ſignificat ꝗa hu.
nos omnes de plenitudine eius accipiemus: & gratiã pro gratia: Ideſt pro gratia legis gratiã euan- vell
gelii: ut equalẽ gratiâ & par munus: &x iſrael credẽtes accipiãt: & populus ethnicoꝶ: Vnde & Ga nunc
Priel loꝗtur ad mariam inueniſti gratiã apud dominũ.Et paulus apoſtolus ſcribit: Gratia enim ſal Luc.i. c. iic
uati eſtis: Et Ioãnes euãgeliſta: Lex inꝗt ꝑ Moyſen data ẽ: gratia aũt & ueritas ꝑ ieſum xpᷣm factaẽ. Ioan..b. mio
CEt factũ eſt verbũ dni ad me dicẽs:Manꝰʒoꝛobabel füdauerũt domũ iſtã:⁊ manꝰeiꝰ pficiẽt obe
eã:⁊ ſcietis qꝛ dñs exercituũ miſit me ad vos:ꝗs.n.deſpexit dies puos:⁊ letabũtur ⁊ videbũt dens
lapidẽ ſtãneũ in manu zoꝛobabel:ſeptẽ ſũt iſti oculi dñi:ꝗ diſcurrũt in vniuerſam terrã. LXxX. gei
CEt factus eſt ſermo dni ad me dicẽs:manus zoꝛobabel fundanerũt domũ iſtaʒ:⁊ manus eiꝰ ole
cõplebunt eã. Et ſcies qm̃ dñs oĩpotẽs miſit me ad te:Qꝛ.n.deſpexit dies paruos ⁊ letabũtur lerl
⁊ videbũt lapidẽ ſtãneũ in manu ʒoꝛobabel.:ſeptẽ iſti oculi ſunt ꝗ reſpiciũt ſuꝑ omnem terram. un
CAb hebreis & a noſtris multa dicũtur quoꝶ pleraq; ſectãtes & alia repudiãtes ꝗd nobis placeat no
inferemus ſeruãtes hiſtoriæ ueritatem: ut ex hac poſſimus eũ qui ꝑ hiſtoriam ꝓphetatur agnoſce/ u
re: Manus zorobabel principis iudæoꝶ qꝗ reuerſi ſunt de babylone: templi fundamẽta iecerunt: & tun
manus eius uſq; ad templi faſtigia ueniẽt cõplentes qd cœpant: & oĩa quæ cœpta fuerant extruẽ/ 0
tes: LegamꝰEſdrã qd' a zorobabel templũ cœptũ ſit atq; perfectum: Cũq; ait zacharias ꝓpheta. In
templo qd nunc edificatis uideritis a uobis culmen impoſitu: tunc intelligetis me miſſum a domi
no: & quæ locutus ſum ipſo mandãte dixiſſe. Quis enim deſpexit dies paruos: ꝗs hic pro raro ac/ .
cipitur: Iuxta illud. Quis putas eſt diſpẽſator fidelis & prudẽs?Et domine quis habitabit in taber
naculo tuo: & quis aſcẽdet in montem ſanctum tuum: Rarus ergo eſt qui dies paruos huius ſeculi
deſpiciat: & regiam poteſtatem putet eſſe nihili: Quando uiderimus potentes ſeculi fulgere auro: B
purpura gẽmiiq; rutilare: circundar exercitu: dicamus in nobis: ꝗs putas deſpicit dies paruos: un- .

de & lacob uitam hoĩum breuem intelligens: parui ſũt inquit & peſuimi dies uitæ meæ. Qui ergo
deſpexeriĩt dies paruos: Hoc aũt refert ad regiam poteſtatem: ut cõmoueat zorobabel & ieſum &
populum edificãtes templum dei nequaq aduerſarios timere ꝓhibentes:ſed audire dominum co/ „
hortãtem: & ex eo quod deſpꝑiciũt regale faſtigium: lætabũtur & uidebũt auxilium ſaluatoris qui W

de zorobabel ſtirpe ꝓmittitnr: & ppter fortitudinem lapis appellatur: & lapis ſtäneus: Pro quo in
hebraico ſcriptũ eſt Abdil eo qce ſit murus & fortitudo roburq; credentiũ: Sicut enim ſtänum ab PP
igne alia metalla defendit. Et cum ſit natura es ferrũq; duriſſimũ ſi abſq; ſtãno fuerit uritur & cre/- S
matur. Sic oĩs angeloꝑ & hoium fortitudo ſi nõ habuerit auxilium ſaluatoris imbecilla ꝓbatur &
fragilis. Lapis aut iſte ideſt maſſa qui apud hebreos abdil ſcribitur: ideſt ſtãneus T ανουο½¾°½Ta1 D”
raρ☛ 16 *οραειοeſt ſeparäs & ſecernens: ut quomodo ſtãno mixta & adulterata ĩter ſe ꝑ ignẽ ”“
metallis ſotiat.I ta dominus uerus ꝓbator ? opi oop ab auro & argento bonoꝑ opeꝑ es ui/

tioꝶ plumbũq; ſecernat: ut purũ auꝑ remaneat & argentũ: Aliis uerbis dnecopii oo iſtæ &ι w
ſeparator in euangelio ſcribitur. Cuius uentilabrum in manu ſua: & ipſe purgabit aream ſuam: & Mat. 3.a. C
ſeparabit paleas a critico: Qui clamat per hieremiam: Quid paleis ad frumentum dicit dñs: Multi 7 .
noſtroꝶ manus zorobabel:qui fundauerit domũ & ipſe perfecetit eam xpᷣm interpᷣtantur. Quod .
ſi recipimus cogemur exponere ꝗ ſit lapis ſtãneus in manu zorobabel: Neq;.n. in manu xpᷣi xpus
alius approbandus eſt. Licet quidam lapidem ſtãneum corpus dñi acceperint: q nullis peccatoꝶ .
fuerit maculis ſordidatum:nec plumbũu uocetur: ſed ſtänum puriſſimum. Septem autem oculos
qui diſcurrunt in uniuerſa terra & cucta diiudicant ſupra expoſuimus ſeptem eſſe ſpiritus: & quod
nihil dominũ lateat: qui & præteritorum & præſentium & futuroꝶ conſcius eſt: & reddit unicuiq; .
ſcdm opa ſua. Maxime cum in pſona cõflatoris ſeparãtis bonos a malis aduenerit.
CEt reſpondi ⁊ dixi ad eum:quid ſunt due oliue iſte ad dextram candelabꝛi ⁊ ad ſiniſtram eiꝰ.
Et reſpondi ſecundo ⁊ dixi ad eum quid ſunt due ſpice oliuarum que ſũt iuxta ouo roſtra au-
rea:in quibus ſunt ſuffuſoꝛia ex auro: Et ait ad me dicens.Nũgd neſcis quid ſunt hec:Et di-
xi non

ℳ ☚Z
„
Super Zachariam.c.v.
ic .
n D xi nõ dñe mi. Et dixit: Iſti ſunt duo ſilij olei:qui aſſiſtunt dominatoꝛi vniuerſe terre. LxxX.
Pl CEt reſpandi ⁊ dixi ad eum:quid ſunt oliue iſte a dextris candelabꝛi⁊ a ſiniſtris:: interroga⸗
M ui ſecundo ⁊ dixi ad eum:quid ſunt duo rami oliuarum qui in mambus duaruz narium ſunt:
que infundunt ⁊ retrahunt ſuffuſoꝛia aurea: Et dixit ad me:neſcis quid ſũt hec:⁊⸗ dixi nequaqᷓ;
d⸗ domine:⁊ ait: Iſti ſunt duo filij pinguedinis qui aſſiſtunt domino vninerſe terre.
dnid Interrogante propheta quid ſignificarent duæ oliuæ? quarũ altera ſtabat ad dextram candelabri
altera ad ſiniſtram: dominus ſiue angelus domini noluit reſpõdere. Quod ꝓpheta intelli gẽs ſecũ
ene do ſciſcitatur & dicit. Quid ſũt duæ ſpicæ iſtæ oliuaꝶ ſiue duo rami: de mmonbinteriogãs: quo
The niam maiora audire nõ meruit. Duo aũt iſti rami ſunt in mamu duaxꝶ narium: ſiue ſu per duo ro/
d ſtra aurea: quæ hebraice ſunt buroth græce οa TnpeE appellätur. Qun & ipſi duo aερα1ιιπα
kir ſup quos duæ ſpicæ ſunt uel oliuaꝶ duo rami de auro puniſumo ſunt. Cũq; & de duobus ramis ꝗᷓ
lr reret. Et rurſum interrogaretur ab angelo: utrum nam iciret quid duo rami ſignificarẽt: &ille dixiſ
ſaan n ſet nõ dñe.Reſpõdit an eln domini:lſti ſunt duo filii olei:ut Symachus uoluit uel o Taα πν ν
ug To ut interprætatus eſt Aquila: ideſt ſplendoris uel roroοοσοσ hoc eſt pinguedinis ut uerterüt
ann⸗ lxx. aut AAαιαπ£οωτ 1T1Üοοσ1˖deſt claritatis: ut Theodorion trãſtulit. Qui aſſiſtunt dominatori umi-
20 uerſæ terræ:De duabus oliuis quæ erant ad dextram lampadis & ſimnſtrã ſupra legimus. Et iccirco
l lre nunc interrogãs ſuper his ꝓp heta nõ meretur audire: qa priora non retinet: Siue qd ibi obſcurius
hi lan dictũ eſt: hic manifeſtius au ire deſiderat: Aut certe ſilentio angeli confutatur eius p ertinatia: q
cit maiora ſe ſcire cõtendat: Quãꝗᷓ hebrei ideo eũ de oliuis interrogãtem nihil audiſſe cõſrmẽt:quia
bit nõ bene interrogauerit: nec totũ ꝗſierit quod ſcire debuerat. Deniq; poſtea plenius ſciſci tatur ad-/
. dens ſpicas uel ramos oliuaꝑꝶ: de quibus ſupra docuerat: lbi enim dixit. Quid ſunt duæ oliuæ iſtæ
e Hiic interrogat quid ſunt duæ ſpicæ oliu’awꝰ dd in morem ſpicaꝶ rectæ ſint ar
inr bores:& quaſi ſpicæ ariſtis: ſic iſte uallo quodã ramoꝝꝶ atq; folioꝶ rectæ ſint & in ſublime ſurgen
n. tes: Duas oliuas qdam e noſtris filium ĩterprætãtur & ſpiritum ſanctũ: & mediam lampadem deũ
en patrem. Sed neſcio quomodo abſq; blaſphemia: alte a dextris altee accipiant a ſiniſtris: Ramos
e⸗ r uoq; ſiue ſpicas oliuaꝶ incarnationem ſaluatoris. Et ſimilitudinem columbæ ſpiritus ſancti edi/-
erunt: quia totas oliuas uidere nequeamus: ſed partem quãdam & ut ita dicam ramuſculos incar
S8 natioms chnſſti: & oſtẽſionis ſpiritus ſancti nobis eſſe mõſtratos. Alii duo intelligunt teſtamenta:
A dextris euãgelium: A ſiniſtris legem: Eo qd in altero ſpiritalis ſenſus ſit: in altero corporalis. &
1 qd nec totum euãgelium nec totam legem explanare poſſimus: & nũc ex pte cognoſcamus: & ex
* parte ꝓpphetamus: & nec dum poſſimus intelligere qd perfectum eſt: Sunt qui duos ramos oliuaꝑꝶ
e⸗/ uel duas ſpicas & filios pinguedinis uel ſplendornis: ſacerdotiũ interpᷣtentur & legem: quæ præbe-
ebe ant gaudium uniuerſæ terræ: Alii Enoch & Heliam: quoꝶ alter in pputio alter in circuùciſione pla
dul cuit deo: Et cum corpore raptus in cælo eſt. Pro ſplendore & oleo & pinguedine & claritate: in he
n braico legimus: Iſaar: luxta illud qd' de gaudio & fœlicitate ſanctoꝶ in pſalmis ſcriptũ eſt: Inebria
n⸗ buntur ab ubertate ſiue pinguedine domus tuæ τσιπσιτιπâο enim magis pinguedinem ꝗᷓ uberta-
eoo tem ſonat:Hæc ut quiuimus: & ut uires ingenioli noſtri ferre potuerunt: locuti ſumus. Et hebreo-/
und rum & noſtrorum uarias opiniones breuiter perſtringentes: Si quis melius immo uerius dixerit:
nc, & nos libenter melioribus acquieſcemus.
ul CAPITVLVM QvVINTVM.
oin tT conuerſus ſum ⁊ leuaui oculos meos ⁊ vidi ⁊ ecce volumen volans:⁊ dixit ad me:
1ab WNQnicdtu vides: Et dixi:Ecce ego video volumen volãs:longitudo eius viginti cubi
e, toꝛum ⁊ latitudo eius decem cubitorum:Et dixit ad me:Hec eſt maledictio que egre
Egietur ſuper faciẽ omnis terre. Quia omnis fur ſicut ibi ſcriptuʒ eſt iudicabitur:? ois
ſe iurans ex hoc ſimiliter iudicabitur. Educam illuò dicit dominus exercituum:⁊ veniet ad do⸗ 4
gne mum furis ⁊ ad domum iurantis in nomine meo mendaciter ⁊ commemoꝛabitur in mecdio do
/ mus eius:⁊ conſumet eam:⁊ ligna eius ⁊ lapides eius. LXX.
2 CEt conuerſus ſum ⁊ leuaui oculos meos⁊ vidi falcem volãtem ⁊ dixit ad me:quid tu vides.
15 tn ⁊ dixi ego video falcem volãtem longitudinis cubitoꝛum viginti:⁊ latitudinis cubitoꝛuz decẽ.
n Et dixit ad me:Hec eſt maledictio que egredietur ſuper facieʒ omnis terre:quia omnis fur ex
hoc vſq; ad moꝛtem punietur:⁊ omnis periurus ex hoc vſqʒ ad moꝛtem cruciabitur.⁊ educazʒ
1 lüiüllud dicit dominus omnipotens ⁊ ingredietur in domum furis:⁊ domum iurantis in nomine
meo mendaciter:⁊ requieſcet in medio domus eins:⁊ conſumet eã⸗ ligna eius ⁊ lapides eius.
. CConuerſus inquit propheta ad aliam uiſionem & lætis atq; ſœlicibus oculos meos ad triſtiora
. ſuſtollens:Cerno uolumen uolans: Quod hebraice dicitur gemella. Et ab Aquila & Theodotio

ne uerſum eſt Atρεαι+ A Symacho Kτπααι½ι¾ ideſt capitulum: iuxta illud quod in pſalmo legit-
mus:In Ehitule libri ſcriptum eſt de me: Siue iuxta. lxx. falcem uolantem: Omnia enĩ quæ ſupra
uiderat. Ediſicationem templi: Aduentum domini ſaluatoris libertatẽ de babylone populi nũtia-
rat: Itaq; ne eleuaretur cum apoſtolo cor eius: Cui datꝰ eſt angelus ſatanæ qui eum collaſizaret: ne

, ſe extolleret: Videt & ipſe quæ triſtia ſunt: Vt ꝗcquid ex bono& reuelatione arrogantiæ creuerat:

Miero. liber ꝛimus

oi
ex triſtium comminatione: decreſcat: Volumen autem uolans oſtenditur: In quo oĩa peccata de/ hu
ſcripta ſunt: ut unuſquiſqʒ; recipiat ſecundum opera ſua ſiue bonũ ſiue malũ. Dicẽte Daniele throni e
politi ſunt & libri aperti ſunt: Sin aũt falcem accipimus: ut. lxx. traſtulerũt:De Apocalypſi Ioânis ſu d⸗
mamus exemplũ in quo ſcriptũ eſt. Et reſpõdit angelus & dixit ei: ꝗ ſedebat ſuper equũ: Mitte fal- in⸗
cem tuã acutiſiimã: & mete uineã tuam qm̃ maturæ ſunt uineæ eius. Pro falce in deutronomio ſa- cusg
gittas & gladiũ legimus: I nebriabo ſagittas meas ſanguine & gladius meus deuorabit carnes. Et ohnr
ꝗa deus angelis peccantibus nõ pepercit qui ꝓprio uitio habitaculũ perdidere cæleſte: Ideo ip̃e di =?
cit per Eſaiam ĩebriatus eſt gladius meus in cælo: gladio enim ĩteribũt oẽs peccatores populi: nõ —( (
utiq; gladio corporali. Si qdem multæ & diuerſæ pter gladiũ ad mortem uiæ ſunt: Sed gladio ſpi lh
ritaſi quo percutiẽdi ſunt qui nõ egerũt pœnitẽtiã. Et quibus comminatur pſalmiſta proclamans: Cuil
Niſi còuertamini gladiũ ſuum uibrauit: arcũ ſuũ tetẽdit & parauit illũ: Et in ipſo parauit uaſa mor tend
tis: Et in hieremia legimus. Vſq; quo ſecabis mucro uel gladius domini. Vſq; quo nõ quieſces: cõ/ C
uertere in uaginã tuam. Iſte gladius nõ ſolũ falx appellatur quæ fœnũ ſtipulam ſpinaſq; ſuccidit. bob
Sed & ſecuris arbo & dicitur: quæ nõ fecerint dignos fructus pœnitẽtiæ: Et de quibus Loãnes Ba/
ptiſta ꝓclamat: Ecce ſecuris ad radices arboꝑꝶ poſita eſt. Omnis arbor quæ nõ facit fructũ bonum ita
excidetur & in ignem mittetur. Volumẽ iſtud in quo peccata omnia deſcribũtur: ſiue falx quæ cũ/ C
cto& delicta ſuccidit mittitur in uineã ſodomoꝑꝶ: de qua ſcriptũ eſt: Inimici noſtri inſipiẽtes: ex ui/ up
nea enim ſodomoꝶ uinea eoꝑꝶ: & ꝓpago eoꝶ de gomorris: VYua eoꝶ uua fellis botrus amaritudi Cun⸗
nis eis. furor draconũ uinũ eoꝑ: & furor aſpidis inſanabilis. Hæc falx uiginti habet cubitos longi- Deu. 32. on ai
tudinis: & decem altitudinis: & decem latitudinis: in quo numero triſnbus læta ſotiantur: Ad hoc E
enim dñs corripit ut emendet: In uiceſimo qui ex duabus decadibus efficitur: auſtera & triſtia nũ/ Vu
tiantur: in decimo: ideſt una decade: meliora & ꝓſpera. Per omnia enim flagella atq; ſupplicia eru ci
ditur iſrael.Simulq; moneamus eos ꝗ parua putant crimina furtũ atq; periuriũ: q inducatur ma- woe
ledictio quæ in uolumine ac falce deſcripta eſt: in domũ furis atq; periuri: & commoretur in ea: & u
omnia eius ligna lapideſq; conſumat. Quod ſi in iis quæ minora putãtur (furtũ dico & periuriũ) è
tãta pœnaꝑ cõminatio eſt: ꝗd dicimus de fornicatiõe: adulterio: homicidio: ſacrilegio: cũctiſq; cri n
minibus. Quæ ab apoſtolo iter camis opa numerãtur. Legi uigiti cubita lõgitudis & decẽ latitu- Gal. 5.c. Es
dinis: ad etatem refetri domini ſaluatoris ideſt tricenarium numerum efficere: quod non iudicet 1
pater quẽqꝗ: ſed omne iuditium dederit filio & ab eo mundus iudicandus ſit.
CEt egreſſus eſt angelꝰꝗ loqbat᷑ in me ⁊ dixit ad me:leua oculos tuos ⁊ vide quid ſit hoc quod 1
egreditur. Et oixi. Quid nã eſt: Et ait:Hec ãphoꝛa egrediẽs:⁊ dixit hec c oculꝰeoꝝ in vniuerſa
terra:⁊ ecce talentũ plũbi poꝛtabat᷑:⁊ ecce mulier vna ſedẽs in medio amphoꝛe.⁊ dixit:hec ẽ im ẽ
pietas:⁊ pꝛoiecit eam in medio amphoꝛe:⁊ miſit maſſam plumbeã in os eius. LXxX.
CEt egreſſus eſt angelus qui loquebatur in me ⁊ dixit ad me:ſuſpice oculis tuis:⁊ vide quid ſit
quod egreditur: ⁊ dixi:quid eſt:⁊ ait:hec eſt menſura que egreditur:⁊ dixit:hec eſt iniquitas co
rum in omni terra ? ecce mulier vna ſedebat inmedio menſure? dixit hec eſt iniquitas coꝛũ
⁊ pꝛoiecit eam in medio menſure:⁊ pꝛoiecit lapidem plumbeum in os eius. MDWU
CAmphora ſiue menſura egrediebatur & ferebatur in aere. Et ne dubitaremus quo ꝓpriæ uocabu
lo nuncupetur:lpſe angelus qui oſtenderat: amphoram ſiue menſuram illi nomen imponit. & di- 1
cit iuxra.Ixx.hæc eſt iniꝗqtas uniuerſe tetræ: Iuxta hebræos: hic eſt oculus ideſt oſtenſio omniũ pec
catorum: Et ecce mulier ſedebat in medio amphoræ uel menſuræ: quæ apud hebræos epha: crebro „
q; a. lxx. in Oephi uertitur: Et hæc ipſa mulier uocabatur impietas. Cum hæc ita cerneret ecce talen/ .
tum plumbi ideſt maſſa inſtar lapidis ferebatur uel ſuo impetu uel domini iufione: uel ferebatur ab 1
alio cuius nomẽ tacitum eſt: Angelus autem iſte qui loquæbatur in propheta & egrediens ex eo il
li uniuerſa monſtrabat: Arripuit mulierem quæ uocabatur impietas & præcipitem miſit in mediũ
an hote quæ prius libere ferebatur: Et ſupra amphoram ſedens omnibus apparebat: Ac ne forte
rurſum eleuaret caput: & ſua iniquitate & impietate gauderet talentum plumbi in modum grauiſ- K
ſimi lapidis mittit in os amphoræ: ut ĩpietatẽ in medio opprimat atq; concludat: Ne quoquõ poſͦ- WU
ſit erumpere: Hæc quaſi umbras quaſdam & lineas futuræ imaginis duximus: ut quod reliquum eſt 1
ſuis coloribus impleamus. Angelus qui loquæbatur in propheta egreſſus de eo: & quaſi cominus Sð”ü

loquens: præcipit illi ut leuet oculos in eos & uideat peccata populi Iſrael: In menſuram coaceruata
perfectam: & impleta delicta cũctorum: hanc eſſe oculum eorum. Quod hebraice dicitur Aenam:
Sſcribitur per ain Ioth nun men: Siue iniquitare conumuc ſi p uau litteram ſcripta eſſet recte le
geretur: onam: ut. lxx. putauerũt. Et hic error in editione uulgata frequẽter inoleuit: Vt quia uau &
Ioth litteræ eadem forma:ſed menſura diuerſa ſũt: Altera legatur pro altera: Hæc amphora fiue mẽ
ſura oculus eorum eſt in uniuerſa terra:hoc eſt oſtẽſio peccatorum. ut quorũ uitia diſperſa latitabãt
in unum coaceruata oculis omnium panderentur: & egrederentur de loco ſuo Iſrael: & cũctis gen KR
tibus qualis in terra ſua fuerit mõſtraretur: Et ecce talentũ plũbi portabatur. Pro talẽto plubi in cõ
ſequẽtibus legimus lapidem plũbi: Talentũ uocatur chacchar: lapis Abenaipſe eſt igitur lapis plu-
bi qd nos manifeſtius exprimẽtes maſſam ſpheram plũbi interprætati ſumus. Ex quo ſignificatur
pondus grauiſſimũ

Super Zachariam.c.vi.

uc pondus grauiſſimũ peccatoꝑꝶ. Et ſuper hanc menſurã atq; amphoram oĩum delictoꝶ media ſede-
m berimpietas Ai, alio nomine idolatriam poſſumus appellare & negationem dei: Vnde & a ſalua
ütn tore dicitur ad iudæos: Implete menſurã patrũ ueſtroꝶ. Hæc impietas quæ ſedebat ſuper peccata
keſl⸗ iſrael: & in ſuo ſcelere gloriabatur. poſtea mittitur in mediũ babylonis & captiuitatis malo præmi
ioh, tur: Vel iuxta Theodotionem: lpſa ſe picit & abſcondit in medium amphoræ: ducitq; ſuper ſe põ/
u dus grauiſſimum plumbi: ut obduratũ os habeat & ultra ſe iactare nõ poſſit: uel certe ab ã gelo dei
ei opprimitur: ut quæ pnus lætabatur in ſcelere: eterno ſilentio conticeſcat. Quo autem & a quibus
lns concluſa portetur ſequens lectio docet. ”MM
dofi CEt leuaui oculos mneos ⁊ vidi ⁊ ecce due mulieres egredientes:⁊ ſpiritus in alis earum:⁊ ha
mand bebant alas quaſi alas milui:? leuauerunt amphoꝛã inter terram ⁊ celum.Et dixi ad angelum
unor qui loquebatur in me. Quo iſte deferunt amphoꝛam.⁊ dixit ad me: At edincetur ei domus in
NG5 terra ſennaar ⁊ ſtabiliatur ⁊ ponat᷑ ibi ſuper baſſem ſuum. LXxX.
cici⸗ CSEt eleuaui oculos meos ⁊ vidi ⁊ ecce due mulieres egrediẽtes ⁊ ſpiritus in alis earum ⁊ ipſe
Dy, babebant alas ſicut ale ſunt upupe. Et eleuauerunt menſuram inter terram ⁊ celuʒ. Et dixi ad
onun angelum qui loquebatur in me quo iſte deferunt menſuram.⁊ dixit ad me:vt ediſicent ei domũ
eci⸗, in terra babylonis:⁊ pꝛeparent ⁊ ponant eam ibi ſuper ſedem ſuam.
erli⸗ Duas mulieres egredientes iudæi arbitrãtur regnü medoꝑ & macedonũ quoꝶ utrunq; afflixe/
itudi rat populũ babyloniũ: & ibi impietatis eoꝑꝶ ſedem poſuerit. Hoc auũt arte confingũt: ne qꝗ de ſe di
ungi ctum eſt in ſe intelligatur. Duæ enim mulieres quæ egrediũtur haud dubium quin de terra iudæa
Ahe Ecc. 0. au accipiẽdæ ſint: decem & duæ tribus: quaꝶ alteræ a caldæis captæ ſunt. Et in alis eax erat ſpiritꝰ id-
nn⸗ eſt poteſtas diaboli:de quo in eccleſiaſte ſcriptũ eſt: Si ſpiritus poteſtatem habẽtis aſcẽderit ſup te
Ae locũ tuũ ne dimiſenis. Et in euãgelio ſpiritrũ immundũ legimus: qui cũ de domo ſua fuerit eiectus
Enu⸗ circũiens deſerta & arida cũ aliis ſeptem ſpiritibus nequioribus ſe reuertitur in priſtinã domũ. Ab
nerg hoc igitur ſpiritu iſtæ mulieres ꝗᷓſi uẽto flatuq; raptatæ uolatu celeri ferebãtur & habebãt alas: I u⸗
M Xta hebraicũ: Aſida. Quod Aquila Symachus Theodotiõ Herodionẽ: Soli. lxx. nbia trãſtulerũt:
ꝰ Aſidã hebrei miluũ putãt auem rapaciſſimã & ſemꝑ domeſticis auibus inſidi ätem: erodioꝑe ue/
cn 6 r10 hi ꝗ de uolucꝶ ſcripſere naturis tria genera autumãt: unũ albuũ: aliud ſtellatũ: tertiũ nigrũ: qc-

& ſeuiſſimũ eſt & ſanguinariũ: & pugnas & coitum impatiẽs: Ita qc' ex oculis eoꝶ erumpat cruor.
Vpupam aũt quã nos de græci nominis ſimilitudine traximus: nam & ipſi epopã appellant ab eo
qc ſtercora humana cõſideret: Auem dicũt eſſe ſpurciſſimã: ſemper in ſepulchris: ſemper humano
i in ſtercore cõmorantem: deniq; & nidũ ex eo facere:Dicitur & pullos ſuos de uermiculis ſtercons
ſi alere putreſcẽtis: Quãcũq; ex tubus auem intelligere uolueris: Aſidam: cõuenit iſtis mulieribꝰ iu-
m dæ & iſraeli: quæ ꝓpter peccata putrẽtia traditæ ſũt demonũ poteſtati: & ab eis ductæ in captiuita/
tem: ITulerũtq; amphorã ſiue menſurã in qua clauſa tenebatur impietas: Maſſa plũbi deſuper poſi-

ce⸗

ſtſ ta ne poſſet exire: & pondus grauiſſimũ omniũ peccatoꝶ per aerem in terrã & cælũ: Quod ꝓphe/
ta intelligens nõ ĩterrogat quæ ſint iſtæ mulieres: patebat enim ſpiritui ꝓphetali: Nec quid portẽt
Cdl de quo ſupra fuerat eruditus: ſed quo portẽt. Deniq; ſeqꝗtur:Dixi ad angelũù qui loquæbatur in me:
Quo iſtæ deferũt amphoram.Qui reſpondit: ut edificetur ei domus in terra ſennaar. Pro quo. Ixx.
cih, trãſtulerunt in terra babylonis. Sennaar enim campus eſt caldæoꝶ: In quo ii qui mouerãt ab oriẽ
Ech⸗ te pedes ſuos: & in dei ſeruitute ſtare nõ poterant: edificauerüt turrim ſuphiæ. Vnde & ciuitas ipſa
ipec appellata eſt babylon:ideſt cõfuſio: eo ꝗ linguæ oĩum cõſuſæ ſint: atq; permixtæ. Impietas ergo
ebt defertur ab iſtis mulieribus in babylonem: ut ibi edificetur domus eius & ſtabiliatur & põatur ſu/
Jen⸗ per baſſem ſuam: & eterna ſtatione requieſcat. Vere enim in babylone ſedes eſt impietatis. Et iuxta
wuro kiſtoriam: iuxta myſticos intellectus: Si uoluerimus duas mulieres accipere hereticoꝶ populos
eol & iudæoꝑꝶ: quoꝶ utriq; egrediũtur a facie dei: & ſpiritu ferũtur incerto: & habent alas milui: hero
nedio dii: & upupæ. Dum ſemper in modũ perdicis faciunt diuina nõ cũ iuditio: & de eccleſia rapere fe-
eon ſtinant: & cõtentionibus ac iurgiis delectantur: & quoſcũq; deceperint trahũt ad interitũ: uolutan
rnn tur in cœno libidinum & in ſordibus ſempiternis. Iſte mulieres leuant pundus impietatis grauiſ/-
n⸗ ſimum & edificant in confuſionem domum ſuam & ſeruiunt regi babylonio ut ibi habitẽt hereti
mck corum populi & iudæorum: ubi morantur id altare ligno & lapidibus ſeruiente.
niu RLUM CAPITVLVM SEXTIVMMAN. ð
munt Tcõuerſus ſum ⁊ leuaui oculos meos ⁊ vidl.Et ecce quattuoꝛ quadrige egredientes
un NIde medio duoꝛũ montiũ:⁊ mõtes mõtes erei.In quadriga pꝛima eꝗ ruffi: In quadri/
lel⸗ s8a ſecũda eꝗ nigri:⁊ in quadriga tertia eꝗ albi:⁊ in quadriga quarta egꝗ varij ⁊ foꝛtes:
u Et reſpondi ⁊ dixi ad angelum qui loquebatur in me. Quid ſüt hec dne mi:⁊ rñdit an
ni gelus ⁊ ait ad me:ſti ſũt quattuoꝛ vẽti celi ꝗ egrediũtur vt ſtent coꝛã dnatoꝛe oĩs terre:in qua
bit eęrant equi nigri egrediebantur in terram aquilonis:⁊ albi egreſſi ſunt poſt eos.Et varij egꝛeſ
en ſi ſunt ad terram auſtri. Qui autem erant robuſtiſſimi exierunt ⁊ querebant ire ⁊ diſcurrere ꝑ
oẽm terrã. Et dixit: Ite ⁊ pambulate terrã:⁊ ꝑambulauerunt terra. Et vocauit me ⁊ locutus ẽ
ſi⸗ ad me dicẽs:ecce ꝗ egrediunt᷑ in terrã aglõis r̃geſcer̃ fecerũt ſpũm meũ in terra aglõis. LXxX.

Wiero.liber

CEt conuerſus ſum ⁊ lenaui.oculos meos:⁊ vidi ⁊ ecce quatuor quadrige egredientes de me⸗
dio duoꝝ montium:æ montes erant montes Enei: In quadriga prima equi ruff: An quadriga
ſecunda equi nigri:⁊ in quadriga tertia equi albi ⁊ in quadriga quarta equi varij ſturnini: Et re/
ſpondi ⁊ dixi ad angelum ꝗ loquebatur in me:quid ſunt hec domine: Et reſpondit angelus qui
loquebatur in me ⁊ dixit:hi ſunt quatuoꝛ venti celi qui egrediuntur vt aſſiſtant dño omnis terre
In quo erat equi nigri egrediebantur ſuper terrã aglonis:⁊ albi egrechebãtur poſt eos:⁊ varij
exibant in terram auſtri:æ ſturnini egrediebantur ⁊ cõſiderabãt vt circũirent terram. Et dixit:
Ite circũite terram ⁊ clamauit ⁊ locutus eſt ad me dicens Ecce qui egrediuntur ſuper terram
aquilonis:requieſcere fecerunt furorem meum in terra aquilonis. .
CFranſiui ait ad aliam uiſionẽ & oculos cordis mei ad cælũ altius ſubleuaui: Vidiq; quatuor qua-
drigas egrediẽtes de medio mõtium duorum qui erant ænei: ideſt inſuperabiles atq; fortiſſimi: “%
qui nulla poſſint uetuſtate cõſũmi: Quos enim ſupra mõtes myrteos uel umbroſos dixerat atq; ne
moroſos: nüc æneos uocat:In quadriga prima equi ruffi erat cruenti & ſanguinarii: & babylonica
crudelitate terribiles: In quadrigaſecunda equi nigri: regnum medorum atq; perſarum: quod egre
diens per Aſueri regis edictum mortem omniũ iudæorum triſti nuntio præierebat: In quadriga
tertia equi albi macedones: ſubquorum rege anthiocho machabeorum uictoriam legimus: In qua
driga quarta eq uarii fortes: Scimus. n. romãoꝑꝶ reges alios in gẽtẽ iudæã fuiſſe clemẽtes ut.C. Ce/
ſarem: Auguſtum :& Claudium Alios pſecutores atq; terribiles: Vt. C. Calligulã: Neronẽ: Veſpaſia
num:& Hadrianum:Pro fortibus Quos adruil kKaρ†τ†⅝ρονιρι τουρ pοννν IxX. 5pPpοινο tranſtu⸗
lerũt in hebraico ſcriptũ eſt amaſin. Et ä exẽplaria male habent nuppov cõfundentia colorum
differentias atq; regnorü. Cum KXuιαπ ideſt ruff nõ amaſſim: ſed damin appellentur. Prophe
ta ergo quærẽte quid ſibi uellent ſi gnificare quæ cerneret: Angelus qui loquebatur in eo reſp ondet
& narrat: Quatuor eſſe uẽtos cæli: ldeſt quatuor plagas mundi quæ græci uocãt uαροbπραο qui
aſſiſtant & pareãt domini uolũtati: Nihil enim hæc quatuor regna quæ diximus abſq; domini uo-
luntate fecerunt: In qua erant equi nigri: egrediebantur inꝗt in terram aquilonis: Quãpulchre qua
driga prima in q erant equi rufti prætermittitur: Et quid ſecunda & tertia fecerint quartaq; deſcri-
bitur: Iam enĩ eo tempore quo hæc propheta referebat regnum pᷣterierat babylonium: & omnem
aſiam medorum potentia poſiidebat: Sub quorum rege dario anno eius ſecundo: mẽſe undecimo RWMDU
ꝗ appellatur ſabath: Viceſiima quarta die menſis omnia ꝗ ſupra expoſuimus cõtemplatur: In qua
erant Igitur equi migri egrediebãtur in terram aquilonis: ut caldæorum regnũ modica uirtus euer
teret: Et hoc notandũ quod u ⅝„se ͤρhο ideſt plagæ orbis & mudi: iuxta ſitum hieruſalẽ & tẽ-
pli in ſcripturis ſanctis appellẽtur: Albi quoq; egreſſi ſuùt poſt eos: ſecuti medoꝝꝶ pſarũq; ueſtigia re
ges macedonũ: ut Caldæos ac babilonẽ ſuo impio ſubiugarẽt: Quarti uero ideſt ſturnini & uarii
ro quo in hebreo legitur boraddim: & ꝗ alio noĩe appellantur amaſſim ideſt fortes atq; robuſti:
greſii ſunt ad auſtralem plagam: Et totam terrã ĩpetu celeri luſtrauerũt: Clamatq; angelus qui lo/
quæbatur in propheta: ad iperiũ romanoꝑꝶ:Ite pambulate terrã: & orbem circuite terraꝶ: Veſtriſq;
pedibus cũcta regna ſubſternite: Cõuerſuſq; ad ꝓphetã clara uoce teſtatur ecce qui egrediuntur in
terram aquilonis: regeſcere fecerũt ſpũm meum in terra ad quam profecti ſunt. Traditũ mihi eſt ab
hebreis in loco uel difficilimo: qd Allexancler & oẽs macedones ideſt equi albi qui egreſſi ſũt poſt
medos & pſas: qui & ipſi prexerant in terram aquilonis: reqeſcere fecerint ſpiritum prophetalẽ in/
terra aqlonis: eo quod contra medos dei implorauerunt uoluntatem: Et in breui imperium me-
dorum atqʒ pſarum a macedonibus ſit deletuù: Grandis enim eoꝶ eſt cõſolatio ꝗ præmuntur ſi ſci-
ant hoſtes ſuos cito eſſe perituros:Hæc ut potuimus immo ut accepimus noſtræ linguæ ſtudioſis
tradidimus: ſequentes hiſtoriæ ueritatem: Nec quadrigas pharaonis & currus babyloni os iĩſtar ex
planationis ægyptiæ tenaci memoria conꝗrẽtes: Nõ.n. ꝗd ubi ſcriptũ: ſed qua ratione ſit ſcriptũ cõ
ſiderandum eſt. T uxta allegoriam quæcunq; in quatuor cornibus & quatuor fabris etiam in præ/
ſenti loco accipiamus Legi in cuiuſdam uolumine: Quatuor quadrigas in quibus ſũt equi ruffi & ee.
nigri & albi EEuaniaaloftce:d macuo euangelia intelligenda: & equos apoſtolos: per diuerſitatẽ

colorum diuerſas gratias poſſidentes: Quoru alii ruffi ſint in martyrio: Alii obſcuri & nigri & chri Le⸗
ſti myſteria cognoſcentes: de quibus dicatur in pſalmis: Sub pedibus eius: Et poſuit tenebras lIati⸗- in⸗
bulum ſuum: Alii albi gratia uirginali: Alii uarii & fortes habentes gratiam curationum diuerſarũ ”
q; uirtutum. Hæ quadrigæ quatuor ſiue currus: Miſſi ſunt in quatuor uentos cæli ideſt ad cardines x
mundi. & uniuerſum orbem terrarum: ut explerent domini uoluntatem: Quibus poſtea infertur K’
ab angelo: Ite & perambulate terram: & in cunctis terrarũ finibus euangelium ſeminate: Hoc quo- 2”
q; quod ſequitur: Ecce qui egrediuntur in terram aquilomis requieſcere fecerũt ſpiritum meum in 2’”M
terra Aquilonis: Sic explanauit ut diceret requieuiſſe ſpiricuciatnin ſiue angelſi: quando in terra i⸗
aquilomis diaboli regna duriſſima apoſtolica prædicatiõe ſubuerſa ſũt: &; hæceſſe regna quæ dño d
ſaluatori in monte excelſo diabolus oſtendens ſibi tradita gloriatus ſit.
FINIT LIBER PRIMVS BEATI HIERONYMI SVPER ZACHARIAM. D”JZZM
△

GSuyper zachariam. c. vi.

ene⸗
CIPII EIVSDEMLIDER SECVNDVS.
hchl B obſcuris ad obſcuriora trãſimus Et cum moyſe ingredimur in nubẽ
mn & caliginẽ: Abyſſus abyſſum inuocat m uoce cataractaꝑ dei: Et gyrãs
on, gyrãdo uadit ſpũs: & ĩ circulos ſuos reuertitur: Labyrithios patimur er
4 tores & xpi ceca regimꝰ filo ueſtigia: ad hãc difficultatẽ urger petaſatꝰ
enam libr portitor: dimidiũ facti ꝗq cœpit hẽt: Quãto ma gis nos ꝗ tertiã ptẽ
liam cõfecimus uiæ eodem debemus in reliquis labore ſudare: ne pda/
qe mæ præterita: & pfectum opus augeat lectoris deſiderium. I taq; mi Ex/
nid ſupen papa uenerabilis: adeſto præſens orationibus: ꝗ corpore abſens
de Nes: & impetra a dno ut aufferatur a facie mea uelamen Zachariæ quod
lonier E Nante oculos oſtendebatur moyſi: quia fulgorẽ uultus eius uulgus igno
dege A – raMMHAE bile ferre non poterat: Vt ego quoq; cũ dauid queam dicere. Dñs dabit .
dng erbü euangelizantibus uirtute multa. Secudi libri explanationum in
nge Zachariã iſtud exordiũ eſt quẽ tãta cæleritate dictamus ut pene nõ ſit emẽdandi ſpaciũ: dũ frater
Ce, Siſinius ĩ ægyptũ ire feſtinat: ut odorẽ bonæ flagrãtiæ ꝗ a te miſſus eſt fratribus:illuc quoq; pferat:
Paſa Et nequaqᷓ ethiopiæ flumine ſed galliaꝶ largiſſimis aquis rigentur arua ſicientia.
nſtu⸗ CEt factum eſt verbum dni ad me dicens:Summe a trãſmigratiõe ab holdai ⁊ a thobia ⁊ ab
dwum idaia:⁊ venies tu in die illa ⁊ intrabis domum Joſie filij ſophonie qui venerunt de babylone: 2
ophe ſiumes aurum? argentũ ⁊ facies coꝛonas:⁊ pones in capite Jeſu ſilij Joſedech ſacerdotis ma
onder gni:? loqueris ad eum dicẽs:Hec ait dominus exercituum dicens:Ecce vir oꝛiens nomen eiꝰ:
G ⁊ ſubter eum orietur:⁊ ediſicabit templum domino:⁊ ipſe exſtruet templum domino:⁊ ipſe poꝛ
mino⸗ tabit gloꝛiã ⁊ ſedebit ⁊ dñabitur ſuper ſolio ſuo:⁊ erit ſacerdos ſupꝑ ſolio ſuo ⁊ cõſiliũ pacis erit
neqeu ſuper illos duos:⁊ coꝛone erunt helem ⁊ thobie ⁊ idaie ⁊ hen ſilio ſophonie memoꝛiale in tem-/
delci⸗ plo domini:⁊ qui pꝛocul ſunt venient ⁊ ediſicabunt in tẽplo domini:⁊ ſcietis quia dominus exer
mnen cituum miſit me ad vos:⁊ erit antez hoc ſi auditu audieritis vocem domini dei veſtri. LXX.
kein CEt factus eſt ſermo domini ad me dicens: Accipe que de captiuitate ſunt ⁊ ab vtilibus eius 2
Inau qui cognouerunt eã ⁊ ingredieris tu in die illa in domũ Joſie filij ſophonie:qui venit de baby/
mere lone:⁊ accipies argentum ⁊ aurũ⁊ facies coꝛonas:⁊ impones ſupꝑ caput Jeſu ſilii Joſedech ſa⸗
a⸗ cerdotis magni. Et dices ad eũ: Hec dicit ons oĩpotens: Ecce vir oꝛiens nomẽ eius: Et ſubter
“ eũ oꝛietur ⁊ ediſicabit domũ dñi:⁊ ipſe accipiet virtuteʒ:⁊ ſedebit ⁊ imperabit ſuper throno ſuo
ani Et erit ſacerdos a dextris eius:ꝛ conſilium pacis erit inter duos:Coꝛona autem expectatibus
Co vtilibus eius:⁊ qui cognouerunt eã ⁊ in gratiam filii ſophonie:⁊ in pſalmũ in domum dni: 2 g
gi longe ſunt ab eis vement ⁊ ediſcabũt in domo dñi:Et ſcietis quia dominus ommpotens miſit
ti me ad vos:⁊ erit ſi auditu audieritis vocem domini dei veſtri. “””MV
CSemel propoſui archana eruditionis habraicæ: & magiſtrorum ſyna gogæ reconditam diſcipli/
n nam eam dumtaxat q ſcripturis ſanctis cõuenit latinis auribus prodere. Quãobrem neceſſe mihi ẽ
en⸗ in locis obſcuriſſimis hiſtoriæ lymphas inducere: Et ſic quæ ab eccleſiaſticis uiris accepi proferre
tpoſ in mediũ: lectoris arbitrio ꝗd magis ſequi debeat derelinquẽs. Et primum lectionis ordo fedden-b
kin⸗ dus eſt: Vt qd dicitur iuxta litteram perſpicuũ fiat. Accipe inꝗt ab holdai & a tobia & ab idaia ꝗ de
we, babylonia captiuitate uenerunt: & ſume ab eis q; offeruntur munera argentum & aurum & intra-
ſſa⸗ bis domum Ioſiæ filii ſophoniæ: & ibi facies coronas auri atq; argenti uarietate diſtinctas: nõ unã
dioſs coronã ſed uel duas uel plures. At aroth quippe ideſt o Të ναâτâπ Non unum ſed dualem uel plu
kiten ralẽ numeg ſigniſicant. Cumq; coronas feceris impones unã ex eis in capite lIeſu filii Ioſedech ſa⸗
„ cerdotis magni: & loqueris ad eũ. Hæc dicit dominus omnipotens: Ecce uir ciuus nomen eſt ori-
npte⸗ ens: quod hebraice dicitur ſema: non per ſim ſed per zade litteram ſcnptũ. Qui idcirco oriens ideſt
mm uel ſiue niücupatur ideſt germen: quia ex fe repente ſuccreſcet
& ex radice ſua in ſimilitudinem germinis pullulabit. Qui uir edificabit templum domini. Cumq;
Cch illud exſtruxerit ipſe quoq; portabit gloriam ideſt coronam alteram quæ hebraice hod & ab alio
lt/ r πXàε½ει7τμ ab alio ipeeta ab alio d Tů ab alio A6za ſcribitur: Quæ uel inclytum
i uel decorem uel uirrutem uel gloriam ſonant. Significari autem putant zorobabel qui ex humili .
ing atq; captiuo in ducem populi iudaici repente conſurgens edificauit templum domini: & ſedit ſup
ſoſio ſuo & principis poteſtate dominatus eſt. Sed & pontifex inquit Ieſus filius Ioſedech ſedebit
o in ſacerdotali throno: & uinctis animis atq; cõſiliis dei populũ gubernabunt: & erit pax inter duos
in illos: Hoc eſt inter eũ qui de tribu regia eſt: & eum ꝗ de leuitica ſtirpe deſcendit: Vt ſacerdotium pa
itter & regnum dei populum regant. Ipſaſq; coronas quas de auro feceris: & argento poſtqᷓ impo/
0 ſitæ fuerint capiti Ieſu filii Ioſedech: & capiti Zorobabel filii ſalathiel: nominibus eorum a quibus

oblatæ ſunt conſecrabis ĩ templo Ideſt helem & tobiæ & idaiæ & hen: Nomẽ ſcdm & tertium idẽé
ẽ quod ſupra:Primũ mutatum eſt: Pro heldai enim nüc helem poſuit. Quartum quod ſupra nõ di
xerat additum hoc eſt hen: De quibus loquæmur in cõſequentibus. Repoſitis aut ait coronis in tẽ
t

Wiero. liber Secundus

plo domini & in ſempiternam memoriam conſecratis: de toto orbe terrarum & procul poſitæ gẽ
tes uemient & ediſficabũt in templo meo unuſquiſq; pro uiribus ſuis: Et tunc exitu rerum & proſpe
ritate omnium cognoſcetis quod dominus miſerit me & ipſo quoq; cuncta iubente prædixerim.
Hæc autem omnia erunt ſi obedieritis præceptis domim & mandata illius feceritis. Holda interpᷣ-/
tatur depræcatio domini quod græce ſignincantius dicitur Arraενορο k ννον Tobia bonus
dominildaia notus domini Pro holdai nüc in primo loco poſuit helem quod interprætatur ſom
nium: Et in quarto loco addidit hen: ideſt gratia: Horum quattuor nominum corone erunt apud
filium ſophoniæ: Quem ſupra Ioſiam legimus qui cuſtos & edituus eſt templi domini: Et ibi erer-
na ſtatione tequieſcent. Hebrei Ananiam azaliam & miſahel de captiuitate uenientes aurum & ar
gentum in munera templi: & coronas pontificis ac ducis attuliſſe commemorant: Et quem ſupra
non dixerat hen ideſt gratiam Danielem ueniſſe cum munere. Et idcirco helem poſitum pro hol-
dai ut ex interprætatione nominis quod dicitur ſo mnium: oſtendatur in captiuitate poſitum Da/
nielem: & tres pueros regales ſomnii myſteria cognouiſſe: Aſſumptis. n. tribus pueris Daniel ora-

uit dominum & interprætationem ſommi conſecutus eſt. Hæc iuxta hiſtoriam circunciſio cona-

tur exponere. Nobis incumbit neceſſitas iuxta. Ixx. interprætes dicere quæ noſtri dixere maiores.
Accipe a captiuitate & a principibus & ab utilibus eius & ab his qui cognouerũt eam: aurum & ar-
gentum: Et ingreſſus in domum Ioſiæ fili ſophoniæ: qui & ipſe uenit de babylone: fac in ea coro
nas aureas & argenreas quas impones ſuper caput leſu filii Ioſedech ſacerdotis magni. Captiuitas
iudæorum ideſt populi dominum confitentis: uitia ſunt atq; peccata. Quæ qui cœperit agere pœ
nitentiam: & deſiderare priſtinam hieruſalem: ideſt eccleſiam chriſti babylonem deſerit ac dimittit
Et offertur a principibus capti uorum & ab utilibus eius ideſt captiuitatis: Qui & ipſi pro utilita/⸗

»

te ſua traditi ſunt angelo ſatanæ in interitum carnis ut ſpiritus ſaluus fieret: Et ab his qui cogn oſcũt
eam uidelicet captiuitatem in bonam partem poſt ſupplitia eſſe uertendam: Auffertur autem auꝑ
& argentum ab iis qui & ſenſu & ſermone dominum confitentur: & fiunt ex eo ideſt auro & argen
to in domo lIoſiæ qui interprætatur ſaluatus: & eſt filius uiſitationis domini ideſt αανοαοτπον
piα Viſitatur emm a domino qui prius male egrotauerat Et recte dicitur Ieſus ſaluatus: quia &

ipſe reuerſus eſt de babylone. Imponũtur autẽ coronæ uel corona leſu filio Ioſedech ſacerdoti ma

gno:quia nobis proficientibus & reuerſis ad meliora per ſingulas uirtutes noſtras dominus coro/
natur: Immo nobis per uirtutes pœnitentiæ coronatis ſaluator in ſingulis coronam accipit: Iuxta
illud quod & Paulus loquitur. De cætero repoſita eſt mihi corona iu itiæ quam reddet mihi iuſtꝰ
iudex:non ſolum autem mihi: ſed omnibus qui diligunt aduentum domini ſaluatoris noſtri Ieſu
chriſti: Vndea corona iuſtitiæ & pater domini ſaluatoris nomen accepit. Ioſedech enim interpræ
tatur dominus iuſtitiæ: eo quod reddat unicuiq; ſcdm opera ſua:De hac corona & Iacobus in epi/
ſtola ſua loquitur Beatus uir qui ſuſtinet tentationem: quia cum probatus fuerit: accipiet coronã
uitæ quam repromiſit deus diligentibus ſe. ubetur autem prophetæ ut poſtqᷓ coronam impoſue
rit uel coronas ſuper caput l eſu filii Ioſedech ſacerdotis magni: loquatur ad eum & dicat:Hæc di
cit dominus: Ecce uir oriens nomen eius: & ſubter eum orietur & reliqua: Non Ieſum diuidimus:
nec duas perſonas in unicam poſſumus facere perſonam: Sed ipſe qui leſus appellatur eo quod ſal
uauerit mundum & oriens dicitur: quia in diebus eius orta eſt iuſtitia: Et canitur in pſalmo ueritas
de terra orta eſt: Eo quod de utero uirginali in ſeculorum conſumatione generatus dixerit: Ego
ſum ueritas: Et extrema hora uenerit. Tuxta Ioannis epiſtolam dicentis: Filioli nunc extrema ho-/
ra eſt: I n qua ſtantem & nihil agentem gentium populum conduxit ex denario & miſit ad uineã:
alioquin ſcdm diuerſitatem nominum juerſus efficitur: Alius erit paſtor: alius aries: alius agnus:
alius ianua: alius lapis offenſionis & petra ſcandali. I ſte igitur qui noſtris uirtutibus coronatus ẽ:
orietur & appellabrur: Oriens: Ad quem locutus eſt paterfamilias: flius meus es tu: ego hodie ge-
nui te:Et ſubter eum orietur multitudo credentium & edificabit domum domini eccleſiam: & ipſe
accipiet uirtutẽ & decorẽ ac ꝓfectũ & gloriã ſingulo : & ſedebit & dñabitur ĩ throno ſuo: In thro
no Dauid:De quo & ĩ euãgelio ſcriptũ eſt: Et erit ſacerdos a dextris eiꝰſiue iuxta hebraicũ ſup thro
nũ ſuũ: Quia ipſe & rex & põtifex eſt: Et ſedebit tã in regali ꝗᷓ in ſacerdotali throno & cõſiliũ paciſi
cum erit mter utrumq;ʒ Vt nec regale faſtigium ſacerdotalem deprimat dignitatem nec ſacerdotii
dignitas regale faſtigium: ſed in unius gloria domini l eſu utrumq; cõſentiat.Legi in cuiuſdam li
bro hoc quod dicitur Et conſilium pacificum erit inter duos ad patrem referri & filium: quia non
ſuam ſed patris uenerit facere uoluntatem: Et pater in filio ſit: & lius in patre. Corona autem ideſt
inſigne uictoriæ cum chriſtus fuerit coronatus: his quoq; repromittitur qui expectãt eum ut intel
ligant utilitatem quondam captiuitatis ſuæ & nouerint dei uniuerſa myſteria ut ſint in gratiam fi⸗
lii ſophoniæ: hoc eſt uiſitationis domini. Et qui in babylone dicebant: Super flumina babylonis

ibi ſedimus & fleuimus cum recordaremur ſyon: In ſalicibus in medio eius ſuſpendimus organa p;

noſtra.Poſtq̃ reuerſi fuerint in hieruſalem accipiant pſalmum & timpanum & cantent in eccleſia
domini: Et qui per maiora peccata longe fuerant ab ludæa & confeſſione ueriſſima ueniant: & per
ſingulos proſectus ſuos edificent domum domini: Et tunc uniuerſi pari mente co gnoſcant: quod
dominus
£

2. Thi. 4.b

Iaco.l.b.

P8.84.
Io. 14· a.

ps.2.

2
0 ſe

n.
i,
n
l
iae,
nan
ln
Dhol⸗
nde
lon⸗
t⸗
res,
NNòL
01t0
ta
be
nut
/
ir
AUE
ben
KV
ia
ima
M1o/
ta
ie ,
ln
r
chi/

le Mo. l-c.
eccucdh

vmus
dſl
titas
ho⸗
lei:
nus:
se⸗
ege
huo⸗

1

o

11 Eſa.)8.a.

Super Zachariam..c.vii.

dominus omnipotens prophetam miſerit ad eos. Fient autem omnia quæ promiſſa ſunt ſi domi/
num audire uoluerint: & acta pœnitentia in bonis operibus manſerint.

CAPITVLVM SEPTIMVM. H
X. T factum eſt in anno quarto daru regis:factum eſt verbum domini ad zacharia m
Rρ in quarta menſis noni:qui eſt caſſeu. Et miſerunt ad domum dei ſaraſar⸗ rogome
lech:⁊ viri qui erant cum eis:ad pꝛecandum faciem domini:vt dicerent ſacerdotibꝰ
S 4 domus donuni exercituum ⁊ pꝛophetis loquentes: Nunquid flendum eſt mibi in
auinto menſe vei ſanctiſicare me debeo ſicut feci iam multis annis.ꝛ factum eſt ver

4
1

bum domini exercituum ad me dicens. Loquere ad omnem populum terre ⁊ ad ſacerdotes di

cẽs:Cũ ieiunaretis ⁊ plãgeretis in quinto ⁊ ſeptimo per hos ſeptuaginta annos nungd ieiuniũ
ieiunaſtis mihi:⁊ cum còmediſtis ⁊ bibiſtis:nunquid non vobis còmediſtis? vobis metipſis
bibiſtis: Nunquid non ſunt verba que locutus eſt dominus in manu pꝛophetarum pꝛioꝛum:
cum adhuc hieruſalem habitaretur ⁊ eſſet opulenta:⁊ ipſa ⁊ vrbes in circuitu eius:ꝛ ad auſtrũ
⁊ in campeſtribus habitaretur. LXxX. V
CEt factum eſt in quarto anno ſub dario rege:Factus eſt ſermo domini ad zachariam quarta
die mẽſis noni qui eſt caſleu:⁊ miſit de bethel ſaraſar ⁊ arbeſer rex:⁊ viri eius vt pꝛecaretur do
minum dicens ad ſacerdotes domus domini omnipotentis ? ad pꝛophetas dicens: Ingreſſa
eſt huc in menſe quinto ſanctiſicatio iuxta quod fecerunt iam annis pluribus:⁊ facius ẽſermo
dñi virtutum ad me dicens:Bic ad oẽm populum terre ⁊ ad ſacerdotes dicens: Si ieiunatis ⁊
plãgitis ĩ quintis ⁊ ſeptimis:⁊ ecce ſeptuaginta anni:MNunquid ieiunium ieiunaſtis mibi?:⁊ ſi

cõmeditis aut bibitis nonne vos commeditis 2 vos bibitis:Nunquid nõ iſta ſunt verba mea:

q̃ locutꝰ eſt dominꝰ in manibꝰ pꝛophetarum ꝗ fuerũt pꝛius qñ hieruſalem habitabat:? erat ha
bundans ⁊ ciuitates eiꝰ per circuitum ⁊ montana ⁊ campeſtria habitabantur. .
In quarto anno darii regis in menſe nono: qui appellatur caſleu: & in quarta menſis eadem die
miſerunt ad domum dei ideſt ad templum: quod iam a zorobabel & ab leſu fuerat inſtauratum:
ſaraſar & rogomelech & cæteri qui cum eis erant. quos perſas fuiſſe duces regis darii timentes
deum. Hebrei autumant: Vt quia iam audierant templum eſſe conſtructum ‚Quærerent a ſacerdo
tibus domus domini & prophetis: utrum ſcdm conſuetudinem priſtinam flete & iemnare debe-
rent:an luctum mutare lætitia: Et eſt ſiſcitantium ſenſus: Quinto menſe quia ppellatur apud roma
nos Iulius:a nabuchodonoſor ſubuerſam hieruſalem: quam ob cauſam propter ſolitudinem tem
pli hucuſq; ieiunauimus & planximus: & merorem noſtrum fletu & ieimnis conſolati ſumus: Nũc
quia dicitur templum eſſe conſtructum: & uidemus nequaꝗᷓ cauſam permanere triſtitiæ: Rñdete
quæſumus utrum hoc facere debeamus an merorem gaudio commutare: Et ſimul conſiderandũ
quod fletus atq; ieiunium ſanctificatio dicitur. Vnde & in Iohel præceptum eſt ſacerdotibus:
ut ſanctificent ieiunium & prædicent curationem: Curat enim uulnera delinquentis abſtinentia
& ieiunium: & curatos quoſq; ſanctificat. Poſtqᷓ interrogauerant perſarum duces: per eos quos mi-
ſerant ad ſacerdotes atq; prophetas & ſiſcitantium fuerat expleta legatio: Fit ſermo domini ad pro
phetam imperans. ut Ioquatur ad uulgum & ad ſacerdotes: quid legatis debeant reſpondere: OQrã
do ieiunabatis & plangebatis in quinto menſe captiuitatis hieruſalem: & in ſeptimo menſe: quan
do godolias interfectus eſt ab iſmael: per annos ſeptuaginta deſolationis templi: & ſubuerſionis
hieruſalem Nunquid mihi proderat quod ieiunabatis? Et econtrario: Si. quando mãducatis & bi/
bitis: nunquid non uobis commeditis & potatis? Neq; enim iis rebus placatur deus ſed bonis
operibus: Et ſi illius præcepta faciamus: quia eſca nos non commendat deo: Neq; ſi non manduca
uerimus deficiemus: neq; ſi manducauerimus habundabimus: Nunquid non hæc ſunt uerba mea
adhuc ſtãte hieruſalem & urbibus iuda: quæ loquæbar ad uos in manibus prophetarum meorum
cum adhuc ſtaret hieruſalem: & urbes iuda rebus omnibus habundarent: & tam montana regio qᷓ
campeſtris frugibus redundaret: Et Gdiſſmaare frueretur. Hæc autem erant uerba domini quæ-
ſequens ſcriptura teſtatur. Velle ſe uerum iudicium & miſericordiam ĩ proximos: & uiduam & pu
pillum & aduenam & pauperem non calumniari: & malum non cogitare in corde ſuo. Hæc inqꝗt
noluerunt facere & ſurdis auribus mea Imperia contempſerunt. Quas ob res uenit indi gnatio ma
gna ſuper hieruſalem: Et quomodo illi me audire noluerunt ſic & ego non exaudiui eos: & nunc
tanta ſcrupuloſitate quærunt quando debeant ieiunare & plangere: Cum ante dixerim per Eſaiam
Non taleiieiunium elegi dicit dominus: Neq; ut humiliet homo animam ſuã: ſed ſolue omne uin
culum iniquitatis diſſolue obligationes uiolentarum cautionum: Eſuriẽti da panem tuum ex ani
mo: ſi uideris nudum operi eum: & pauperem & abſq; tecto induc in tabernaculum tuum: Tuũc erũ
pet temporanea lux tua & ſanitates tuæ cito oriẽtur:Hoc quod ſcriptum eſt in. lxx. Miſit de bethel
ſaraſar & arbeſer rex: Nullus noſtrorum potuit exponere: Neq; enim quod male uerſum eſt ex he-
breo ulla ratione explanari poteſt. Quis eſt enim iſte ſaraſar uel arbeſer rex: aut cuius rex prouintiæ
aut in quam uel de qua miſit bethel:aut cuius bethel rex eſſe poterat arbaſer. Quæ olim cũ iudæa

t ii

WMiero.liber Secundus

ſuerat deſtituta: & eo tempore nequaꝗ́ᷓ uocabatur bethel ideſt domus dei ſed bethauen ideſt
domus idoli: Hocq; quod ſequitur: Ingreſſa eſt huc in menſe quinto ſanctificatio ſicut fece//
rãt iam per multos annos:ſic conantur exponere ſanctificationem ingreſſam uaſa templi: quæ a na
buchodonoſor ſublata: fuerant illo tempore reſtituta: De quinti autem & ſeptimi Ieiunio tentaue
runt referre ad dies ebdomadis: Sed ꝗa ſequitur decimi ieiuniũ: cõpulſi ſunt ad menſes referre: &
qd ſit iᷣm quinti ſeptimi decimiq; menſis ieiuniũ oĩno ſiluerunt: ut de priore ſimus explanatione
contẽti: & non indagemus ad falſos cũ mendatio conatus: q de interprætationis errore uenerunt.
Et factum eſt verbum domini ad zachariam dicens. HBec ait dominus exercituum dicens:
Judicium verum indicate:⁊ miſericoꝛdiam ⁊ miſerationes facite vnuſquiſq; cum fratre ſuo:
7 uiduam ⁊ pupillum ⁊ aduenam ⁊ pauperem nolite calumniari:⁊ malum vir fratri ſuo non co
gitet in coꝛde ſuo:Et noluerunt attendere:⁊ auerterunt ſcapulam recedẽtes:⁊ aures ſuas aggra
nauerunt ne audirent: æ coꝛ ſuum poſuerunt vt adamantem ne audirent legem:Et verba q mi/

ſit dominus exercituum in ſpiritu ſuo ſancto per manũ pꝛophetarum pꝛioꝛũ:Et facta eſt indi/

gnatio magna a dño exercituũ:Et factũ eſt ſicut locutus ſum:⁊ nõ audierunt ſic clamabũt ⁊ nõ
exaudiã dicit dñs exercituũ:Et diſperſi eos ꝑ oĩa regna q̃ neſciunt:⁊ terra deſolata eſt: ab eis
eo qõ non eſſet tranſiens ⁊ reuertens:Et poſuerũt terrã deſiderabilẽ in deſertum. LXxX.
CEt factus eſt ſermo dñi ad zachariam dicẽs:Hec dicit dñs oĩpotens dicens: Judiciuʒz iuſtuzʒ
iudicate:a miſericoꝛdiã ⁊ miſerationẽ faciat vnuſquiſqʒ ad fratrẽ ſuũ:⁊ viduam ⁊ pupillũ ⁊ pau
perem nõ oppꝛimatis:Et malicie vnuſquiſqʒ fratris ſui nolite meminiſſe in coꝛdibus veſtris:⁊
noluerunt attendere:2 dederunt doꝛſum contemnens:⁊ aures ſuas aggrauauerunt vt non audi
rẽt. Et coꝛ ſuũ poſuerunt inobediens:vt non audirent legẽ meam:⁊ verba mea q miſit dñs oĩ/

potens in ſpiritu ſuo:in manibus pꝛophetarũ pꝛioꝛum:Et facta eſt ira magna a dno oipotente:

⁊ erit: Sicut dixi⁊ nõ audierunt eum:Sic clamabunt ⁊ non exaudiã eos dicit dñs oĩpotens:Et
eiciam eos in oẽs gentes quas ignoꝛauerunt:⁊ terra deſolata eſt poſt eos a perambulante ⁊ re/

uertente:⁊ poſuerunt terram electam in ſolitudinem.

CHaæc magis uolui: iſta quæſiui: qnon facientes captiuitati eſtis traditi: & non deſolationi ac mor

ti: Quinti menſis ſeptimiq; ieiunium: Iuſtum iuditium iudicate: Ne audiatis in pſalmis: Vſq; quo
iudicatis iniquitatem & perſonas peccatorum ſumitis: Iudicate pupillo & uiduæ humilem & pau/
perem Iuſtificate. Ne uobis quoq; loquatur Eſaias: Qui iuſtificant impium propter munera: Et qd

iuſtum eſt iuſto auferunt: & propter uos abachuc ex perſona eorum qui opprimuntur: deo faciat i1

uidiã. Contra me factũ eſt iuditium: & iudex accipit: ldeo diſſipata eſt lex & non peruenit uſq; ad fi
nem iuditium Quia impius opprimit iuſtum. Nec nouum putemus dei efſe præceptum. Olim ꝑ
moyſen iſta mandauerat: Sic magnum Iudicabis ut paruum: perſonam non accipies: & pauperis

non miſereberis in iuditio: quoniam dei iuditi um eſt: miſericordiam quoq; & miſerationes faci-

te unuſquiſq; cum fratre ſuo: Poſt iudicii ueritatem ſequatur in cunctos clementia: & maxime i fra
tres quos uel eiuſdẽ ſanguinis: uel unius nobiſcum fidei eſſe perſpicimus. Viduam quoq; & pupil
lum de quibus nobis præceptũ eſt: eſto pupillis pater: & pro uiro mater eorum. Iudicãs pupillũ &
iuſtificans uiduam: & aduenam & pauperem nolite calũniari: Quia alteꝶ peregrinatio alteꝶ ege
ſtas humilem facit: & malum uir fratri ſuo non cogitet in corde ſuo: Siue ut a. lxx. dicitur. & mali
tiæ unuſquiſq;ʒ fratris ſui non meminerit in cordibus ſuis: Fratrem autem & proximũ uel omne ho
minum genus debemus accipere: Quia ex uno ſumus parẽte generati: uel eos qui domeſtici fidei
ſunt:Iuxta parabolam euangelii quæ proximũ non conſangumeum: ſed omnes homines uult in-
telligi. Quod aũuũt ante debeat ira finiri: ſol occũbat: & omniũ quæ ab aliis paſſi ſumus deleri me/
mona: & in multis locis legimus: & maxime in hieremia: qui ex perſona dei loquitur. & malitiæ p
ximi ſui unuſqſq; ĩ cordibꝰ ueſtris ne mẽineritis. Cũ ego iſta pceperi: illi attẽdere: noluerũt: & uer
terũt ſcapulã recedẽtẽ ſiue dorſũ contẽnẽs: ex hĩtu corpis mea ĩperia reſpuẽtes: Solemus. n. qñ ru
Fan fronre & nare contracta contemnimus admonentes: dorſum uerſum uertere: Iuxta illud qd
Criptum eſt: Verterũt ad me dorſa: & non facies ſuas: & aures inquit aggrauauerüt ſuas ne audirẽt:
Sicut aſpidis ſurdæ obturantis aures ſuas: quæ non audiet uocem incantantium: & uenefici incan

tantis ſapienter: Ingrauauerunt. n. aures ſuas ut non audirent: & cor ſuum poſuerunt: ut non acꝗe

ſcerent legi dei. Vnde eſaias ad eos cõminans loquitur. Incraſſatũ eſt cor populi huius & aunbus
ſuis grauiter audierũt: & oculos ſuos clauſerũt ne forte uiderent oculis ſuis: & audirent auribus &
corde intelligerent: & conuerterẽtur: & ego ſanarem eos. Porro poſuerũt cor ſuũ ut quod dicitur
juxta hebraicum adamantem duritiam cordis oſtendit: & cor lapideum. qd noluerint uerba dei
ſuſcipere. Adamas enim lapis fortiſſimus qui hebraice dicitur ſamir in tantũ durus eſt. ut omnia
metalla confringat. & ipſe non confringatur ab ullo Vnde a græcis indomabilis dicitur. Ab hoc
adamante induratum eſt cor pharaonis ne dimitteret populum dei. et qui habuerũt immo poſue/
runt cor ſuũ ſuſcipientes. ne audirent uerba domini ꝗᷓ miſit in ſpũ ſuo ideſt in ſpu ſancto. Per ma
nũ ꝓphetaꝶ prioꝶ. eſaie Oſee et cæteroꝶ.q mũdas habuerũt manꝰ quos ante captiuitatem fuiſſe
maiuieſtũ eſt: Iccirco ad magna peccata magna facta eſt indignatio.et dñi uerba cõpleta ſunt. par-
pari referẽtis

Eſa..f.

Leu.I9.c

–

Luc.x.e.

zachaT.tb

piit
o
ain
uum.
Onn
lens
mell
lesp
hun
eosi
in
dann
jenn
Umm

t.
Pr
l
lur
m
he
ii
b⸗

ite⸗
tkere,
1a
e
eds
Wone
n
Me⸗
reſo⸗
honco
tindh⸗
ten
bes
XI.
ſtt,
epau
nis::
audi
601/
tente.
ns.Et
erre⸗

cmot
o
pan⸗
Etq E
nani
gadt
ling
Pens lanp⸗
ſaci⸗
eiſ
pi
li&
ege
i⸗⸗
ho
den
in-
me/ Lu
fey
A uer
ünu
%
Cter l
ncn
ne
nbus
*
u
lei
11
be
1
.
0
.

Eſa.l.e 4

Eſa.2.a.
Mich. 4. a⸗

Heb.

Super Zachariam.c.viii.

pari referentis: ut ſicut illi ambulauerunt ad eũ peruerſi: & ipſe aduerſum eos peruerſus incederet:
& non audiret uerba inclamantium: Quia & illi uerba domini ſurda aure contempſerint: qᷓobrem
& diſperſit eos per omnia regna quæ neſciunt: Aſſyriorum & chaldæorum: medorum atq; perſa/
rum: & gentium cæterarum: quæ iis imperiis ſubiacebant: & in quarum terris diſſeminati ſunt: &
omnis iudæa deſerta eſt: eo quod nullum habuerit habitatorem: & non eſſet in ea trãſiens & reuer
tens. Et terram quæ fauus erat præ omnibus terris: & propter habundantiæ multitudinem lacte &
melle manabat: uerterunt in ſolitudinem. Poſſumus hæc & ad eos referre qui in eccleſia delinquẽ
tes proiecti ſunt de terra confeſſionis: quia noluerunt audire dominum: & uerterunt ad eum ſca--
pulam recedentem: & aures ſuas aggrauauerunt:& cor poſuerunt ut adamantem. Et fatta eſt ſuper
eos indignatio domini: & diſperſi ſunt per omnia regna uitiorum: & deſolata eſt terra eorum uel
anima uel corpus:non habens habitatorem dominum mec in ſe ſpiritum reuertẽtem: Et terra quõ
dam deſiderabilis quæ erat hoſpitium triniratis uerſa eſt in deſertum: habitationemq; draconum.
Quæ plana ſunt uelociter tranſeamus ut in obſcuris ſpacium diſſerendi ſit: Non enim longos flo/
renteſq; tractatus in quibus plauſibilis ludit oratio: ſed commentarios ſcribimus: Quorum offici
um eſt præterire manifeſta: obſcura diſſerere.

CAPITVLVM OCTAVVM.
T factum eſt verbum domini exercituum dicens: Hec dicit dominus exercituum:
Selatus ſùm ſyon zelo magno:⁊ indignatione magna ʒelatus ſum eã: Mec dicit do⸗
Minus exercituum: Reuerſus ſum ad ſyon:⁊ habitabo in medio hieruſalẽ:? vocabi
tur hieruſalẽ ciuitas veritatis:? mons dñi exercituum:mons ſanctificatus. LxxX.

RRRERWWA
—AEre

ſum hieruſalẽ ⁊ ſyon zelo magno:⁊ furoꝛe maximo ʒzelatus ſum eã. Hec dicit dominus oipotẽs
reuerſus ſum ad ſyon ⁊ habitabo in medio hieruſalem:⁊ vocabitur hieruſalem ciuitas vera:⁊
mons domim omnipotentis mons ſanctus. H
CQuod dominus hieruſalem ideſt Iſraeliticum populum in ſolitudine inſtar uxoris acceperit: &
iacentem in Idolatriæ ſanguine operuerit pallio ſuo: & amore coluerit maritali: In Ezechiele ple-
nius diſcimus: quæ poſtea ſimilam commedens & mel & oleum & ueſtibus omata pulcherrimis:
& habens ex largitate uiri omnia ommamenta gemmarum: Fomicata eſt cum aſſyriis atq; chaldæis:
Et audiuit a dommo: Sicut deſpicit uxor uirum ſuum: ſic deſpexit me domus Iſrael: Captiui/
tati autem tradita & illuſa ab amatoribus ſuis: a priſtino decore nudata: poſtꝗᷓ diuaricauit pedes ſu
os omni tranſeunti: & polluta eſt uſq; ad uerticem: memor priſtinæ fœlicitatis: ingeminat Reuer-
tar ad uirum meum priorem quia melius mihi erat tunc ꝗᷓ nunc: Quã ille ſuſcipiens & rurſum ha/
bens in coniugio: Cui prius dixerat non iraſcar tibi & zelus meus receſſit a te:Nunc loqtur: Zelatꝰ
ſum ſyon zelo magno:& indignatione ma gna ⁊elatus ſum eam. Quantum prius indignatus ſũ:
quod a multis amatoribus deturpata eſt: & maculauit thorum meum: Vnde & tradidi eam ama/
toribus ſuis:nequaq ut ſub marito adulteram:ſed ut ſcortum & uile mancipium & in lupanaribus
proſtitutam. Tanto nunc amplius ad eam reuerſus ſum: quia egit pœnitentiam: & ediſficauit tem/
plum meũ in quo habitabo ĩ medio illius:& uocabirur ciuitas ueritatis: quæ antea dicebatur urbs
mendacii. De qua & in Eſaia ſcriptum eſt: Veritas dormiuit in ea:nunc autem homicidæ. Vocabi/
tur autem & monsdũñi oĩpotentis mons ſanctificatus:in quo:templo inſtaurato immolantur uicti
mæ:cerimoniaꝝꝶ ordo ſeruatur. Hæc iuxta hiſtoriam. Cæterum nulli dubiũ eſt ſyon & hieruſalem
ſpeculam:& uiſionẽ pacis poſſe accipi aĩas fidelium: ꝗbus cum peccauerint iratus dñs tradit eas ca
ptiuitati: ut qᷓ deum per bona proſperaq; nõ ſenſerãt per mala ſenciant & aduerſa: Cumq; egerint
pœnitentiam reuertetur dñs ad ſyon: & habitabit in medio hieruſalem: Quã unã atq; eandem ĩtel
ligimus ciuitatem: & in quibus ante regnabant uitiorum peccatorumq; mendacia:poſtea xpᷣs ueri᷑
tas cõmorabitur: Et mons dñi exercituum uocabitur mons ſanctus. De quo dicitur: Qui confidũt
in dũo ſicut mons ſyon: & Magnus dñs & laudabilis nimis in ciuitate dei noſtri in monte ſancto
eius:Oe quo Eſaias Micheaſqʒ; clamitãt:In nouiſſimo dierũ: Erit mons dñi pᷣ̃paratus in uertice mõ
tium:& ſublimis ſuper colles:& fluent ad eum populi:& properabunt gentes multæ & dicent. Ve/
nite aſcẽdamus in montẽ dñi & ad domum dei Iacob. De hoc mõte & de hac ciuitate: & apoſtolꝰ
paulus(ſi tñ in ſuſcipienda epiſtola: grecoꝑꝶ auctoritatem latina lingua nõ reſpuit) ſacrata oratiõe
diſputans ait acceſſiſtis ad montem ſyon & ciuitatem dei hieruſalem cæleſtem & multorum ange
lorum milia & eccleſiam primitiuorũ qui ſcripti ſunt in cælis. M
CHec dicit dñs exercituũ: Adhuc habitabũt ſenes:⁊ anus in plateis hieruſalẽ:⁊ viri baculus
in manu eius pꝛemultitudine dierũ:⁊ platee ciuitatis cõplebuntur infantibus:⁊ puellis luden/
tibus in plateis euus. LXx. CBec dicit dominus oipotens adhuc
ſedebunt ſenes:⁊ anus in plateis hieruſalem:vnuſquiſqʒ in manu uirgam ſuã retinẽs:pꝛe mul/
titudine dieꝝ:⁊ pꝛe multitudine replebuntur pueris ⁊ puellis ludentibus in platels eius. .
Ii

Et factus eſt ſermo domini omnipotentis dicens:hec dicit omnipotens:zelatus

iero.liber Secundus

is er

CTanta inquit erit reuerſo in ſyon:& habitãte ĩ medio hieruſalẽ: rerum oĩum proſperitas &£ bello *
rum quies atq; tranqllitas: ut nullo hoſte remanẽte uſq; ad ultimã ætatẽ in utroq; ſexu ſenilis ætas nugi
perueniat: & ttementes artus baculo regente ſuſtentent: Plateæ quoq; impleantur pueris puelliſq; s
ludentibus:Hoc aũt fieri ſolet:qũ ſecuritas & profunda pax urbiũu eſt: ut gaudiũ ciuitatũ luſibus & keirt
choreis ætas laſciua cõcelebret: Quod ſi referimus ad eccleſiã de qua dicitur: Glorioſa dicta ſunt de bu
te ciuitas dei: & fluminis ĩpetus lætihcat ciuitatẽ dei: ſanctificauit tabernaculum ſuũ altiſſimus: deꝰ egt
in medio eius nõ cõmouebitur. Quis poterit ambigere plateas eccleſiæ eſſe uirtutes:in ꝗbus ſapia lore
agit fiducialiter & in muroꝶ ſummitatibus pᷣdicatur: Vñ & ad dñm pſalmiſta cõclamat:lLatù man
datum tuũ uehementer. In plateis dm ſaluatorẽ ſponſa pquirens loquitur in cantico canticorũ el
Conſurgã & circuibo ciuitatem in choro & in plateis eius donec inueniã eum quẽ dilexit anima
mea: Habitabũut igitur ſedebũt ſenes: & anus:de quibus ſcriptũ eſt(ſi cui tũ placet librum recipere) . .
Senectus honorabilis non multi tẽporis: nec numero annoꝶ eſtimabilis. Cum ât ſunt hominum Sap. 4. b. we
prudentia & ſenectus uita immaculata: De ꝗbus & dñs loquitur ad moyſen conſtitue tecũ ſeptua/ l
Kinta ſenes: quos ipſe noſti qm̃ ſenes ſunt: qᷓobrẽ & añ habraam nullus appellatus ẽ ſenex: De quo un
criptũ legimus: Deficiens habraam mortuus eſt: nutritus in ſenectute bona ſenex & plenus dierũ. Gen. 25.a. o⸗
Gloria ſenum cani ſunt:De ꝗbus dicitur Cani hoĩs ſapientia eius: Hi tenebũt præ dieꝶ multitudie Sap. 4. b. du
uirgas & bacculos ĩ manibus ſuis & dicẽt ad diſcipulos: Quid uultis in uirga ueniã ad uos? an in eu⸗
ſpiritu lenitatis & manſuetudinis? Qui. n. de labiis ſuis profert ſapientiã uirga percutit uirũ ex cor bi
de: Et econtrario ꝗ parcit bacculo ſuo: odit filium ſuũ: qui aũt diligenter corripit:diligit: Et non ſo nete
lum ſenes ſed anus quoq; ſedebũt in plateis hieruſalẽ: quas paulus apoſtolico ore deſcribens: Ho/ Il. Ti. . a iul
nora inqt uiduas ꝗᷓ uere uiduæ ſunt: Et in alio loco uidua eligatur non minus annoꝶ ſaxaginta: ꝗ dee
fuit unius uiri uxor in bonis opibus habẽs teſtimonium: ſi educauit liberos: ſi recepit hoſpitio: ſi ſã ine
ctorum pedes lauit: ſ in tribulationibus poſitis miniſtrauit: ſi oẽ opus bonũ proſecuta eſt: Iſtiuſmo t
di ſenes & anus ſedebũt in plateis hieruſalem: & tenebũt bacculos in manibus ſuis: & plateæ ciuita 06
tis cõplebuntur pueris & puellis ludentibus: Iſti ſunt pueri & puellæ ſenes & iuuenes:quos pſalmi CI
ſta ad cantãdũ dño cohortatur dicẽs: luuenes & uirgines ſenes cũ iunioribus laudẽt nomẽ dñ̃i: Et
lIoãnes euãgeliſta atq; apoſtolꝰ: Scribo ĩꝗt uobis pueri qm̃ dimittũt᷑ uobis peccata pꝑ nomẽ ſalua mn
toris: Scribo uobis patres qa cognouiſtis eũ ꝗa pricipio ẽ: Et de his Salomòõ ĩ ꝓuerbiis loqt᷑: Et dẽ a⸗
inocẽtibꝰ uerſutiã puero ãt Iumori ſẽſũ & ĩtelligẽtiã: Et rurſũ Audite pueri diſciplinã patris & attẽ Prou. I.a. in
dite ut cognoſcatis intelligentiã. De hiis pueris uirgunculis ac puellis: Et qdrageſimus quart pſal
mus:Ducentur ingꝗt regi uirgines poſt eã: 1 uxta qd'ſcriptum eſt: Exultauerunt & lætatæ ſunt filiæ
iudæ in oĩbus iudiciis tuis: OQuæ cũ audierĩt ab apoſtolo: Gaudete iteꝶ dico gaudete: mẽtis lætitiã 2. reg. 6ß.b.
geſtu corpis indicabut & tripudiante ſaltatu dicẽt cũ Dauid: Saltabo & ludã in cõſpectu domini.
Hec dicit dominus exercituum:Si difficile videbitur in oculis reliquiarum populi huius in
diebus illis:nunquid in oculis meis difficile erit:dicit dominus exercitumm,., LXX.
hHec dicit dommus omnipotens:Si impoſſibile erit coꝛam reliquiis populi huius in diebus L
illis:nunquid ⁊ coꝛam me impoſſibile crit dicit dominus omnipotens. G
CPer ſingula uerba atqʒ ſententias ꝗbus l ſraeli ꝓſpera & ꝓ rerum magnitudine pene incredibilia e
ꝓmittuntur: ppheta ꝓponit: Hæc dicit dominus oĩpotens: Alio ſermone hoc loquens. Ne putetis C
mea eſſe q ſpondeo: & quaſi homini nõ credatis:dei ſunt ꝓmiſſa qᷓ replico:Supra dixerat:anus & ſe . nii
nes in plateis eſſe ſeſſuros: & pro tpis longitudine bacculos manibus retenturos: artandas plateas 1
hojum multitudine. pueros ac puellas quaſi in feſtis diebus choros ducere: & exſtruendã hieruſalẽ ib
atq; ĩ ſtatũ fœlicitatis priſtinæ reſtituendà: Hoc reliqis populi ꝗᷓ de captiuitate uenerãt uidebatur ĩ n
credibile cernẽtibꝰ urbẽ pœmius deſtitutã: muroꝶ ruinas: cõbuſtos parietes: manꝰ babylonias oñ
tare:lccirco cõſociat: Si uobis ꝗ eſtis reliqæ captiui populi uel difficile uel impoſſibile midetur eſſe 4

qd ſpondeo: Vt in diebus illis ꝗbus edificanda eſt hieruſalẽ: tanta fœlicitas ſit: Nunqd in cõſpectu
domini aut difficile erit aut ĩpoſſibile ꝗa hæc futura meo ore ꝓmittit? Quæ. n. apud hoĩes iĩpoſſi/
bilia ſunt apud deũ poſſibilia ſunt Hæc pſecutionis tpe in eccleſiis xp̃i expleta cõſpeximus: quãdo
in tantã rabiẽ pſecutoꝶ feritas excitata ẽ: Vt ẽt cõciliabula noſtra deſtruerẽt: Diuinos libros igni/
bus traderẽt: oẽs inſulæ: metalla: carceres: confeſſoꝶ & martyrũ Chateruatis gregibus implerẽtur:
Quis eo tẽpore crederet rurſum eccleſias cõſtruendas: ab iis ipſis ꝗ ante deſtruxerãt: Non qc; iidem
hoĩes fuerit:ſed qd eadem regalis poteſtas qᷓ prius ſedebat in inſidiis cũ diuitibus: & quaſi ex ſena⸗/
tus cõſulto xpᷣi nomen conabãtur extinguere:nũc expenſis reipublicæ eccleſiaꝶ baſilicas exſtruat:
& exaltet ſumma faſtigia: ut nõ ſolum laquæaria & tecta fulgẽtia auro decoret: ſed parietes diuerſi
marmoris ueſtiat cruſtis: & diuinos libros quos prius tradebat incendio: nũc deauratos & purpu/
ratos & gẽmarum uarietate diſtinctos in cuſtodia romani ueneretur ſtatus.
Hec dicit dũs exercituũ:Ecce ego ſaluabo populũ meũ de terra oꝛiẽtis ⁊ de terra occaſus ſo
lis:⁊ adducã eos ⁊ hitabũt ĩ hieruſalẽ:⁊ erũt mihi i ppłm:⁊ ego ero eis ĩ deũ ĩ vitate ⁊ ĩ inſtitia.
CLXX. Similiter: Hæc: iudæoꝶe alii dicũt poſt zorobabel & neemiã edificato tẽplo & muris ciuita H
tis exſtructis

dug
ce

„

Super Zachariam..c.viii.

tis extructis: & ſtatu iudaico reſtituto a Machabeis & diuerſis principibus: ꝗ uſq; ad herodem rexe

re iudæã: eſſe cõpleta: Ali in cõſumatione mundi ſub xpo: quẽ fruſtra pᷣſtolãtur explẽda cõmemo

rant: Nos aũt & illo tpe.i.poſt zorobabel & neemiam dicimus ex parte cõpleta: Et quaſi in typis &
imaginibus præceſſiſſe: Qiͦ populus reductus eſt de captiuitate & habitauit in hieruſalẽ & dei po-
pulus appellatus eſt: Et rurſum dñs uocatus eſt deus eoꝶ: Nequaq in mendatio & iniquitate: ſed in
ueritate & iuſtitia: Et nũc pleniſſime ſub dño ſaluatore in eccleſia. i. in uera hieruſalẽ promiſſiõem
rebus expleri: maxie qꝗa dicitur: Ecce ego ſaluabo populũ meũ de terra oriẽtis & de terra occidẽtis:
De ꝗbus & dñs ĩ euãgelio loꝗbatur. Multi de oriẽte & occidẽte ueniẽt & accubabũt in regno cæ-
loꝶ:cũ habraã Iſaac & Iacob Et multo ante pſalmiſta ꝓmiſerat dicẽs:Deus deorũ dñs Iocutus ẽ &
uocauit terrã: Ab ortu ſolis uſq; ad occaſũ de ſyon decor pulchritudinis eius: Veniet enim ex ſyon
ꝗ eripiat & auertat iniqꝗtates ab Iacob: Quãdo ab oriente & occidẽte incẽſum offertur nomini dñi
in oĩ loco: & ſacrificiüũ mundũ nequaqᷓ in uictimis ueteris teſtamẽti: ſed in ſanctitate euãgelicæ pu-
ritatis: De quo incenſo & alibi legimus:Dirigatur oratio mea ſicut incẽſum in cõſpectu tuo:Et qq
ſit hoc incenſum ſequẽs ſermo demonſtrat: Eleuatio manuũ mearũ ſacrificium ueſpertinũ: Poſtqᷓ
enim de uirga ieſſe pullulauit:ꝗ dominaretur gẽtibus & in ipſo gentes ſperarũt:& de oriente & de
occidente tà primus populus ꝗᷓ nouiſſimus in dũm crediderũt: & factus eſt grex unus:Tunc ad læ-
titiã oẽs ꝓuocatæ ſunt nationes & cõcitatæ ad gaudiũ: ꝓpheta dicẽte. Lætamini gentes cũ populo
eius: Tuxta illud qd alibi ſcriptũ eſt: recordabuntur & cõuertentur ad dñm oẽs fines terræ: & ado/
rabũt corã eo uniuerſæ familiæ gentiũ. Quodq; ſequitur in ueritate & iuſtitia Hoc ſignificat quod
ueteris legis umbra diſcedat: & euangelii ueritas ueniat: Nequaꝗᷓ in iuſtitia iudæorum. ſed in iuſti-
tia chriſtiana: ipſe. n: dñs ueritas eſt atq; iuſtitia: De quo legimus: Veritas de terra orta eſt: & iuſtitia
de cælo ꝓſpexit: Vnde & in quarto decimo pſalmo:Iuſtitia ſimul & ueritas noĩantur Qui ambulat
ſine macula & operatur iuſtitiam & loquitur ueritatem in corde ſuo.
CBec dicit dñs exercituũ:cõfoꝛtent᷑ manus veſtre ꝗ auditis in diebus his ſermones iſtos per
os pꝛophetarũ:in die quo fundata eſt domus dñi excrcituum vt templũ echſicaretur.
CLXX. Pro dno exercituum dñs oĩpotens: Cætera ſimiliter tranſtulerunt: De edificato tẽplo ſub
zorobabel & I eſu: In quarto.n. anno darii regis quarta die menſis noni ꝗ appellatur Caſleu hæc
uniuerſa dicũtur: qũ iam templum fuerat extructum: I dẽ propheta Aggeus & zacharias: q ut ediſi
caretur & duces & populũ fuerant cohortati: Nunc cohortantur eos: ut ex priorũ ueritate iis quæ
in futurũ promittuntur accõmodent fidem: & confortẽt manus ſuas:nequaq malorum impetũ &
impedire cupientiũ per circuitũ nationũ inſidias formidãtes: & confortẽtur p os ꝓphetaꝝ ex die
quo tẽpli fundamẽta ſũt iacta:uſq; ad diẽ quo ſupediſicatũ ẽ tẽplũ:Et audiãt ꝗᷓ ſecuntur: Breuiter
explanamus hiſtoriã: Quncqd de hieruſalẽ & de tẽplo dicitur: ſpiritaliter ad eccleſiã referentes: in qᷓ
cõfortantur manus p bona opera:& fundatur domus qn fider fundamẽta iaciuntur tẽplumq; ex/
ſtruitur qũ multitudo credentium roboratur & uiuit: ut templum dei eſſe mereamur.
CSiquidem ante dies illos merces hoium nõ erat:nec merces iumẽtoꝛũ erat:neqʒ itroeunti⁊
exennti erat pax pꝛe tribulatiõe:⁊ dimiſi oẽs hoĩes vnũquẽqʒ cõtra pꝛoximum ſuum. LXX.

¶Auia añ dies illos merces hoium nõ erit in lucrũ:⁊ merces iumentoꝛũ nõ ſubſiſtet:⁊ egredi

1.Cor. 3. b.

enti ⁊ ingrediẽti nõ erit pax pꝛe tribulatiõe:⁊ emittã oẽs hoies vnũquẽqʒ ad pꝛoximum ſuum.
CLXX. Ad futurum tp̃s oĩa retulerunt:ſed melius ad pᷣteritum ut in hebraico habetur. & expoſitio
nis ueritas approbabit. Anteqꝗᷓ fundaretur domus dñi & ediſicaretur tẽplum domini oĩs labor ue-
ſter irritus fuit. Et tã hoĩes ꝗᷓ iumenta in agricultura in mercimoniis operibuſq; diuerſis: caſſis cona
tibus fruſtrabantur: foris aduerſarii:domi ſeditio turbabãt pacem: & erat ubiq; iniuſtitia. ob bello/
rum frequentiã & inſidias domeſticas: dum nec frater fratri exhibet fidem: & oĩs ẽ inimica propin
quitas: Hunc ſenſum aliis uerbis Aggeus propheta cõpræhendens ait: Et nüc ponite corda ueſtra
a die hac & ſupra anteꝗᷓ poneretur lapis ſup lapidem in templo dñi. Cũ accederetis ad aceruum ui
vipt modioꝑꝶ: & fierẽt decem. & intraretis ad toreular ut exprimeretis quinquaginta lagenas &
ebãt uiginti. Percuſſi uos uento urente & aurugĩe & grandine oĩa opera manuũ ueſtrarum: & nõ
erat in uobis ꝗ reuerteretur ad me dicit dñs: Quod & in eccleſia & unoquoq; credentiũ accipere
poſſumus: Siqdem anteꝗ domus dei in nobis fundamẽta iaciãtur: & ediſcemur templũ dei: & au
diamus ab apoſtolo: Vos eſtis tẽplum dei & ſpiritus ſanctus habitat in uobis: Quicquid boni ope-/
ris hẽre uideamur: ſiue rationales ꝗ appellantur hoĩes:ſiue ſimplices ꝗq iumẽta dicuntur. Hoĩes iu
menta ingꝗt ſaluos facies dñe: mercedẽ nõ habeat apud deũ. & ſint in nobis bella atq; diſcordiæ. &
ubiq; tribulatio & ſine pace chriſti. quã ad patrẽ uadens apoſtolis dereliquit. iĩpleatur in nobis dñi
ſententia. Inimici hoĩs domeſtici eius. Omnis enim frater ſupplantatione ſupplantat. & oĩs ami⸗
cus fraudulenter incedit. uertatem nõ loꝗtur didicit lingua eoꝶ loq mendaci um. Quod ſi cõuer
timur ad xp̃m. & templũ eius efficiamur. Statim audiamus apoſtolum proclamãtem. Vnuſquiſq;
accipiet propriam mercedem iuxta opus ſuum. .
CNunc aũt non iuxta dies pꝛioꝛes ego faciã religis populi huius:dicit dũs exercituũ:ſed ſemẽ
pacis erit:vinea dabit fructum ſuuʒ:⁊ terra dabit germen ſuum:⁊ celi dabunt roꝛẽ ſuum:⁊ poſſi
R M SJ t iiii

Miero. liber Secundus

S
=
= —
S=

CNHac poſt edificationẽ templi futura ꝓmittit: ut ſicut erãt in cũctis gentibus in maledictionẽ & in
ſibilũ & ĩ exẽplum domus iuda & domus Iſrael:Duæ uidelicet & decẽ tribus: ſic cũ ſaluatæ fuerint
& reuerſæ in iudæã ſint omniũ benedictio: Nolite inquit timere aduerſarios rebellantes: Confidite
uera eẽ quæ p me dominus pollicetur: cõfortentur manus ueſtræ implete opa quæ cœpiſtis: cã con
fortationis domini ꝓmiſſio ẽ. Hæc.n.dicit dñs oĩpotens:cui nihil impoſſibile eſt: qui põt quæ pro
mittit ĩplere. Sicut excogitaui ut affligerẽ uos.& captiuitati traderẽ. Quia me patres ueſtri ad iracũ
ð diam prouocarunt

2 un
dere faciam reliquias populi huius vniuerſa hec. LXxX .“ “ hen
CEt nunc non ĩuxta dies pꝛioꝛes ego faciam reliquiis populi huius dicit dominus omnipotẽs: e
ſed pacem monſtrabo: Ainea dabit fructum ſuum: ⁊ terra dabit germina ſua:⁊ celum dabit ro nlu⸗
rem ſuum:⁊ poſſidere faciam reliquias populi mei hec ommia. . . . ““
CPriuſq domus dei fundamenta iacerentur: & edificaretur templũ: merces hoĩum nõ erat: nec mer e
ces iumentoꝶ: nec prætribulatione & an guſtia pax introeuntibus & exeuntibus: & oẽs hoĩes inter .
ſe hoſtili odio diſſidebãt: Nunc ãt qa iam domus dñi fundamenta iacta ſunt & tẽplum edificatum nir
eſt: Nequaqꝗᷓ faciam ut prius fſeceram iis ꝗ de captiuitate babylonia ſunt reuerſi: Se erit ubiq; pax & 1
audiũ: Et ariditatẽ ac famẽ priſtini tpis futura habundantia cõpenſabit. Vinea enim dabit fructũ nn
Kumn & torcularia oĩa cõplebuntur: Terra lætis ſegetibus ueſtietur: & irrigantibꝰ pluuiis ac rore no he
cturno oĩa pullulabũt: Vniuerſa ꝗᷓ dixi faciã populi mei reliqas poſſidere: Quia fundamenta domꝰ2 in
iacta ſunt:& templũ extructũ eſt. Hæc eadem & Aggeus propheta eodẽ tpe loquitur: Qui ſupra di/ Ag. 2.c.
xerat:Percuſſi uos uento urente & aurigine & grandine oĩa opera manuũ ueſtraꝶ poſtꝗᷓ fundamẽ 1
ta ſunt iacta: Ponite inꝗt in corda ueſtra ex die iſta & in futurum a die uiceſimo quarto noni mẽſis: eg
a die quo fundamẽta iacta ſunt tẽpli: ponite ſup cor ueſtrum: Nunꝗqd iam ſemen ĩ germine ẽ: & ad ho
nhuc uinea & ficus & malogranatũ & lignũ oliuæ nõ floruit: Ex die iſta benedicã: & rurſum moue cl
bo cælum pariter & terram: Dicamus & aliter: Cœptam ſuper eccleſia explanatiõem ſequentes pri N
uſqᷓ fidem xpi quis recipiat: & in eo ſpiritus ſancti fundamenta iaciantur: Nullus audire poterit: eſt 5
merces operi tuo: Siue ille iudæus ſit: ſiue hereticus: ſiue gentilis: qcꝗd boni operis fecerit: niſi in no min
mine chriſti fecerit: mercedem ſui boni operis nõ habebit. Videmus hereticorum uirgines: philo/ r5
ſophorum rigorem: iudæorum in eſcarum uarietate obſeruantiam:Et tamen dicimus iuxta aggeũ tn
4 cõmedant & non ſacientur: bibant & nõ inebrientur: operiãtur & nõ calefiant: & qui mercedes lale 0
congregat mittat eas in pertuſum ſacculum:Poſtꝗᷓ uero fidem receperint: & illi & hi qui in eccleſia ſn
fuerant peccatores & pro magnitudine delictoꝶ captiuitati huius mũdi traditi & babylonio igne hol
combuſti audierint dĩũm prædicantem: Spũs dñi ſuper me: pp qc; unxit me: euangelizare paupe- in
ribus miſit me: prædicare captiuis remiſſionem: & cecis ut uideant: ſanare eos ꝗ contrito ſunt corde ſo
& cõpletum fuerit in eis illud quod per Amos dicitur: Conuertam populi mei Iſrael ciptiuitatẽ: & ð
ediſicabunt ciuitates diſſipatas: & plantabo eos: Tunc & in diebus illis orietur iuſtitia & multitudo in
pacis: Vinea dabit fructum ſuum quæ dicit in euangelio Ego ſum uitis. uos rami: Omnem ramum e
qui manet in me mundat pater ut maiores fructus afferat: Cũq; mundati fuerint rami eiusadeſt fla C
gella & propagines: & gẽmantibus oculis ſpem futurorum cœperint fructum pollicere: Vt implea 1
tur illud qd ſcriptum eſt. Vineæ florentes dederunt odorem: Tunc pẽdentes botros colorabit ſol
juſtitiæ ut miſſi in torcularia octaui & octogeſimi tertii pſalmi: ꝗ pro torcularibus inſcribuntur do W
mini calcentur pede: qui aſcendũt de boſor: & fundant uinũ qqł lætificat cor hominis: Terra quoq;
dabit germen ſuum: non arida & petroſa & plena ſentium: ſed terra bona centeſimum & ſexageſi-
mum fructum: ut qui ſeminauerint in lachrymis in gaudio metant: Sed & cæli dabunt rorem ſuũ:
De quibus in octauo decimo pſalmo ſcriptũ ẽ: Cæli enarrãt gloriã dei & opa manuũ eius anunti/
at firmamentũ:De hiis cælis in deuteronomii cãtico dicitur: Lætamini cæli cũ eo.i. cũ domino ſal- n
uatore:quos pᷣſciuit & pᷣdeſtinauit cõformes fieri Imaginis filii ſui. Qui loꝗtur cum moyſe:Expe// Deu. 32.a.
ctetur ut pluuia eloquiũ meũ: & deſcendãt ut ros uerba mea. Reſurgent. n. qui erãt peccatis mortui
& ſuſcitabũtur ꝗ iacebant in ſepulchris dealbatis:ꝗᷓ plena ſunt oſſibus mortuoꝶ: & lætabuntur qui
morantur in terra: Et quæ ſit cauſa lætitiæ ſequens ſermo demõſtrat. Ros enim qui a te eſt: ſanitas E n
eoꝶ eſt: Et hæc omnia pacem uidelicet & uinearum fructũ & terrarũ habundantiã quæ cæloꝑꝶ ro/
re ſuccreuit poſſidebũt reliquiæ populi. De quibus Eſaias loquitur: Niſi dominus ſabbaoth reliqui Eſa. i.c.
ſet nobis ſemen ſicut ſodoma eſſemus & ſicut gomorra ſimiles fuiſſemus: Reliquiæ enim ſcdm ele lie i
ctionem gratiæ ſaluæ factæ ſunt: non ex beribis alioquin non eſſet gratia. . d n
CEt erit ſicut eratis maledictio in gentibus domus iuda ⁊ domus iſrael:ſic ſaluabo vos ⁊ eri 1
tis bñdictio: Nolite timere:Cõfoꝛtentur manus ueſtre:qꝛ hec dicit dñs exercituũ:Sicut cogita 1
ui vt affligerẽ vos cũ ad iracũdiã ꝓuocaſſent me patres vꝛi dicit dũs:⁊ nõ ſũ miſertus:ſic con-
uerſus cogitaui ĩ diebus iſtis vt benefaciã domui iuda ⁊ hieruſalẽ:nolite timere. LCxxX.
CEt erit ſicut eratis in maledictione inter gentes domus iuda ⁊ domus iſrael:ſic ſaluabo vos
7 eritis i bñũdictione:cõſidite ⁊ cõfoꝛtamini ĩ coꝛdibꝰ vꝛis:qꝛ hec dicit dũs oĩpotẽs:Sicut cogita
ui vt affligerẽ vos in eo qð me ad iracũdiã ꝓuocaſſẽt patres vr̃i dicit dũs oĩpotẽs:⁊ nõ me peni lnid
tuit:ſic paratus ſum ⁊ cogitaui in diebus iſtis:vt benefaciã hieruſalem ⁊ domui iuda:confſidite.

U 4

Per
ttl
nch
el⸗
1
mii⸗
ſi⸗
/Deus
mi
un
tas
/
gui
le

en⸗
,

ſos
1
4

Gen.il&.c.

Lu. q. c.

Amos.3.b
Mac.õõ.c.

Super Zzachariam.oc.viii.

cham prouocarunt: & non ſum miſertus: Quod. Ilxx. tranſtulerunt o% ρTανννοα hoc eſt nõ me
pnituit: quod hebraice ſcribitur ulonaathi. Nõ ſum autem miſertus: ut uos captiuitate corrigerẽ:
& per oĩa tormenta & flagella erudirem: Sic nunc in præſenti tempore cogitaui ut benefaciam hie
ruſalem & domui iuda: Et notandum quod quando iraſcitur maledictio ſunt in gentibus: domus
juda & domus Iſrael:ideſt omnes duodecim tribus ꝗ captiuitati traditæ ſunt. Poſtꝗᷓ autẽ cogitauit
ut benefaciat non facit iudæ & Iſrael.i.duabus & decem tribubus in hieruſalem uidelicet & ſama/
ria: Oollæ & olibæ: Sed relicto Iſrael in captiuitate benefaciat hieruſalem: & domui iuda: & iungit
in fine:nolite timere: Siue confſidite: eo ſenſu quem ſupra expoſuimus: Super eccleſia autem & ſuper
uno quoq; credentium ſic intelligi poteſt: quod perſecutionis tempore cunctis in circuitu gẽtibus
in maledictum & in exemplum fuerint chriſtiani: quia offenderint dominum ſuum: & poſtea ſint
in benedictione: Qñ pax reddita fuerit: & hoc oĩno eueniat: quia dñs qui prius fuerat iratus poſtea
ſit miſertus hieruſaſẽ uiſioni pacis & iudæ: qui fidem dñi cõſfitentur: Singuli quoq; credentium qui
pp uitia eiciuntur de eccleſia & traduntur ſatanæ in interitum carnis ut diſcant nò blaſphemare: cũ
egerint pnĩam reuertuntur in priſtinum ſtatum: & uidebunt pacem dei & confeſſionis ſuæ gloriã
poſſidebũt.Hoc qd ſcriptum eſt. Nõ ſum miſertus uel nõ me pœnituit: Calũniãtur heretici q̃ſi aut
crudelis aut mutabilis ſit deꝰ: Si eum aut nõ pœniteat: aut pœniteat: Si. n.pœnituerit mutabilẽ: ſi ñ
pœnituerit aſſerũt eſſe crudelẽ:Pœnituit ãt deum q ſaul unxit in regẽ: Et apud Niniuitas ꝗbus p
ꝓphetam denũciauerat adhuc triduum & niniue ſubuertetur: Quia egerunt pniam dicitur & ipie
mutaſſe ſeniam ſuam:non uitio mẽtis improuidæ: ſed ex eorum qui male aut bene faciunt uarieta
te: Si enim male fecerint cõminatur: ſi priſtina peccata defleuerint: non mutatur deus qui unus atq;
idem eſt & mutari non poteſt: ſed illis ex malis ad bona opera cõmutatis mutat & ſuum ipſe decre
tũ. Qui & ĩ geneſi loꝗtur: Clamor ſodomoꝑꝶ & gomorræ multiplicatus eſt: & peccata eoꝑ magna
ſunt nimis: deſcendens ergo uidebo ſi iuxta clamorem eorum qui uenit ad me compleantur. Sin ãt
non ut ſciam: Quod dixit hoc eſt: Si permanſerint in furore non deerit pœna peccantibus: ſi deſie-
rint ab inſania mea fient cognitiõe digniſſimi: Cognoſcit autem dominus eos qui ſui ſunt:Et apo/
ſtolus ſcribit ad galathas: Sed tunc neſcientes deum: cũq; nouerit oẽs deus & nihil eum nec præteri
toꝑꝶ nec pᷣſentium lateat nec futuroꝶ: Impios in euangelio neſcire ſe dicit Recedite a me operarii
iniquitatis neſcio uos: Ergo & notitiã & pœnitentiã & iram & indignationem & omnes affectus
dei:non humani ſermonis uitio ſed diuinæ maieſtatis ſenſu accipiamus.
Cec ſunt ergo verba que facitis logmini veritatẽ vnuſquiſq; cũ pꝛoximo ſuo:veritatẽ ⁊ iudi
tium pacis iudicate in poꝛtis veſtris:⁊ vnuſꝗſqʒ malũ contra anucum ſuũ non cogitetis in coꝛ⸗
dibus veſtris:⁊ iuramẽtum mendax ne diligatis.oia enim hec ſunt q odi dicit dñs. LCxXx.
CAſti ſermones quos facietis:logmini veritatem vnuſquiſqʒ cũ pꝛoximo ſuo ⁊ iuditiũ paciſicũ
iudicate in poꝛtis veſtris:?⁊ vnuſquiſq; malũ pꝛoximo ſuo nõ cogitet in coꝛdibus veſtris:⁊ iura/
mentum mendax ne diligatis:qꝛ hec omnia odi dicit dominus omnipotens.
CPromiſi me nõ iuxta dies priores facere reliquiis populi captiuoꝶ: Et ſicut cogitaui ut affligerem
eos cum me ad iracũdiam prouocaſſent patres eorum: & non ſum miſertus: Sic nunc cogito con⸗
uerſum in diebus iſtis ut benefaciam hieruſalem & domui iuda: Vt igitur permaneat ſentẽtia mea
& non fiat irrita pollicitatio hæc: facite quæ præcipio: Loquimini ueritatem cum proximis ueſtris:
Proximum omne hominum genus accipiamus: quia ex uno ſumus parente generati: Alioquin ſi
proximus propinquus accipitur: peregrinis & alienis mentiendum eſt: Hoc idem apoſtolus loqui/
tur Deponentes mendatium loquimini ueritatem unuſquiſq; cum proximo ſuo. Veritatem inquit
& iuditium pacis iudicate in portis ueſtris: In iuditio prima ſit ueritas atq; iuſtitia: deinde ſequitur
miſericordia. Hoc eſt enim iuditium pacis ut propoſitum iudex habeat pacificare diſcordes: Tuxta
illud euangelii: Beati pacifici quonia lii dei uocabuntur. Quodq; ſequitur. In portis ueſtris: Illi
prophetico congruit: Oderunt in portis corripientem & uerbum ſanctum abhominati ſunt: Et in
alio loco: Non cõfundentur cum loquentur inimicis ſuis in porta: Dauid quoq; iudicabat in por-
tis: Qñ abſolon ueritatem iuditii repromittens patri tendebat inſidias: Et quæritur quare apud iu
dæos in portis locus fuerat iudicandi: Ne cogerentur agricolæ intrare urbes & aliquod ſubire di-
ſpendium iudices in portis reſidebant ut tam urbanos ꝗ ruſticos in exitu & introitu urbis audirent
& finito negotio unuſquiſq; confeſtim ad ſedes proprias reuerteretur. Et malum inquit contra
amicos ueſtros:ne cogitetis in cordibus ueſtris: Raach: quod omnes uoce conſona Kaknav ideſt
malitiam interprætati ſunt. dupliciter accipere poſſumus: & pro afflictione: & pro malo. pro affli⸗
ctione ſi eſt malitia in ciuitate quam dominus non fecerit.& ſufficit diei malitia ſua. Pro malo in
TLona in propheta loquitur deus. Aſcendit clamor malitiæ eorum ad me. Et in apoſtolo legimus.
Repleti omni iniquitate & malitia. Vtroq; igitur modo nec affligit amicum ſuum nec malum ad
uerſum eum cogitat in corde qui ſanctus eſt. Et iuramentum ait mendax ne diligatis. Præcipiente
domino in euangelio. Ego autem dico uobis ut non iuretis pœnitus. ſed ſit ueſter ſermo eſt eſt.
non non.qui enim non iurauerit nunꝗ poterit deierare. Qui iurat audiat illud quod ſcriptum eſt.
Non aſſumes nomen domini dei tui ſuper re uana. Omnia hæc ſunt quæ odi dicit dominus. Iuxta

Miero.liber Secundus

malachiæ uerba dicẽtis. Et oĩa qᷓ oderam faciebatis: in pceptis ꝗᷓ ad uitam pertinẽt:& ſunt perſpĩcua cs
nõ debemus quærere allegoriã: Ne iuxta comicũ nodũ quæramus in ſcipo. Cx
CEt factum eſt verbum dñi exercituũ ad me dicens:Hec dicit dñs exercituũ:Jeiuniũ quartiꝰ b
ieiunium quinti ? ieiuniũ ſeptimi ⁊ ieienium decimi erit domui iuda in gaudium ⁊ in letitiam ⁊ nin
in ſolemnitates pꝛeclaras:veritatem tantum ⁊ pacem diligite. LXX. Che⸗
CEt factus eſt ſermo dni oĩpotentis ad me dicens:Hec dicit dñs oĩpotens:Jeiunium quartuzʒ teen
2 ieinniũ quintum ⁊ ieiumũ ſeptimũ ? ieiunium decimum erunt domui iuda in gaudium ⁊ in
letitiam ? in feſtiuitates bonas:Hoc enim hebꝛaice dicitur tobim ideſt ναιοο letammi ve
ritatem ⁊ pacem diligite. CAd id qd ſupra ſaraſeret: rogommelech ꝑ legatos
quæſierũt utrũ in menſe quinto & ĩ menſe ſeptimo: Sicut habetur in. Ixx. ieiunare deberent & plan n
gere: an poſt edificationẽ templi finire ieiunium: luctũq; deponere: multis in medio poſitis qꝗᷓ face/ d
cerent: & qᷓ ſperarent:Ex pſona dñi propheta reſpondit: leiuniũ quarti & ieiuniũ quinti & ieiuniũ 4 .
ſeptimi & ieiuniũ decimi &αοαονο οον enim ſubauditur menſis domui iuda & hieruſalem in dies u
ſeſtos uertetur & gaudium: Ventatẽ tñ deus quærit & pacem. In hoc loco noſtroꝶ multi multa di wun
xerunt & inter ſe diſſonantia: Quidã obſcuritatem ſilentio profeſſi:quaſi profundiſſimã foueam in ne
cõmentariis tranſierũt: rectius arbitrantes nihil oĩno ꝗᷓ ipurum dicere. Cogimur igitur ad hebreos ſin
recurrere & ſcientiæ ueritatem de fonte magis ꝗᷓ de riuulis quærere: præſertim cũ non ꝓphetia ali- ignn
qua de xpo: ubi tergiuerſari ſolent: & ueritatem cælare mẽdatio: ſed hiſtoriæ ex præcedentibus & mu⸗/
coõſequentibus ordo texatur: leiuniũ quarti mẽſis: ꝗq apud latinos uocatur Iulius: die ſeptima & de hen
cima eiuſdem menſis illud arbitrantur: qñ deſcendens moyſes de monte ſyna tabulas legis abiecit ie
atq; cõfregit: Et iuxta hieremiã muri primũ rupti ſint ciuitatis: In quinto menſe ꝗ apud latinos ap/ ſi
pellatur auguſtus:Cum pp exploratores terræ ſanctæ ſeditio orta eẽt in populo iuſſi ſunt montem
nõ aſcendere: Sed p quadraginta annos longis ad terrã ſanctã circuire diſpendiis: Vt exceptis duo ”
bus Caleph & Ioſue oẽs in ſolitudine caderẽt.In hoc menſe & a nabuchodonoſor: & multa poſt ſe —M
cula a Tito & Veſpaſiano templũ hieroſolimis incenſum ẽ atq; deſtructũ. Captiua urbs de bether ſtn
ad quã multa milia cõfugerant iudæoꝶ: Aratum templũ in ignominiã gentis oppreſſæ a Tito an Ae
nio ruffo. In ſeptimo uero ꝗ apud nos appellatur october: Sicut ſupra diximus occiſus ẽ godolias J
& iudæ tribus ac hieruſalẽ reliqæ diſſipatæ: Legamus hieremiam: Menſe decimo qui apud nos Ia 149a do
nuarius dicitur: eo qd ianua anni ſit atq; principium: Ezechiel in captiuitate poſitus audiuit & cun eoe
ctus populus captiuorum: quinto menſe templum eſſe ſubuerſum:quod pleniſſime in eodem pro N
pheta cognoſcimus. Hoc eſt igitur oẽ quod dieit:Dies planctus & ieiunioꝶ quos hactenus habui/ 11
ſtis in luctũ: ſciatis uobis quia cogitaui ut benefaciã hieruſalẽ & domui iuda in lætitiam & gaudiũ

& ſolẽnitates eſſe uertendas: ita dũtaxat ſi ueritatem diligitis & pacem. Iuxta ρανσοστ quia tuc
ieiunamus qñ ſponſus auffertur a nobis & nõ meremur eius habere præſentiam: Cum reuerſus fue
rit dñs ad nos & cogitauerit ut benefaciat nobis: omnis triſtitia uertetur in gaudium: & famis pri-
ſtina ſermonis dei: præſentia doctrinarum eius & cæleſtis panis ſaturitate penſabitur.
Cec dicit dũs exercituum:vſq; quo veniãt populi ⁊ habitent in ciuitatibus multis:? vadant
habitantes vnus ad alterum dicentes:Eamus ⁊ deprecemur faciem domim:⁊ queramus do/
minum exercituum:Aadam etiam ego ⁊ venient populi multi:⁊ gentes robuſte ad querenduʒ
dominum exercituum in hieruſalem ⁊ depꝛecandum faciem domii. LXxX.
CHec dicit dñs oĩpotens adhuc veniẽt populi multi ⁊ habitatoꝛes vrbiũ multarũ ⁊ congrega/
buntur qui habitant ciuitates in vna cinitate dicentes:Eamus vt depꝛecemur faciem dñi ⁊ que
ramus vultum domini oĩpotentis:ANadã etiam ego:venient populi multi ⁊ gentes plurime vt
querant faciem domini oipotentis in hieruſalem ⁊ vt depꝛecentur faciem domini.
Cleiunium quarti & quinti & ſeptimi & decimi menſis in ſolemnitates optimas commutabitur:
in tantum ut ciuitates iudæ ꝗᷓ prius deſertæ erant frequenti habitatore cælebrẽtur. & una ciuitas p
gat ad alteram & ſe mutuo cohortentur & dicant: Per hos ſeptuaginta annos uiæ ſyon luxerũt: eo
quod nõ eſſet qui iret ad ſolemnitatem: oẽs portæ eius deſertæ: & ſacerdotes illius gementes: Nuũc
pace reddita pergamus hieruſalem: in lege præceptum eſt: ut uictimas immolemus: & ter in anno
omne maſculinũ noſtrum appareat in cõſpectu dñi: & dicẽte altera ad alterã: Eamus & depᷣcemur
faciẽ dñi & qᷓramus dñm oĩpotẽtẽ: rdebit altera ciuitas: Vadã ẽt ego:quo tpe ueniẽt populi mul/
ti & gẽtes innumerabiles & robuſtæ: ut ſacriſitia in hieruſalẽ offerant dño exercituum: & depᷣcen/
tur faciẽ eius: Appropinquat. n. dñs iis ꝗ non tẽtant eum: & oñdit faciẽ ſuam iis ꝗ nõ ſunt incredu
li:Qui uiderit filium uidit patrẽ: & imago eſt dũs ſaluator dei inuiſibilis: Nõ ꝙ filius uiſibilis ſit &
inuiſibilis pater. Nequaꝗᷓ enim pater ſi nõ habet filium. Vnde & ipſe loꝗtur in euan gelio Pater ma
nifeſtaui nomen tuũ hoĩibus. Quod de hieruſalem & zorobabel diximus ſiue poſt z0orobabel di-
ximus: Rectius & plenius refertur ad chriſtum Et hieruſalẽ intelligitur eccleſia: Et tunc de terrarũ
toto orbe & populos & gentes ad offerenda in templo domini ſacrifitia concurſuras: perſecutiõis
quoq; tempore ut ante perſtrinximus: magiſtri & ſacerdotes eccleſiæ audacter captiuis & creden-
tibus repromittãt qd rurſum edificãdæ ſint parrochiæ & pacis reddẽda tranquillitas: & in eccleſiis
SJ facies

i
Ger lfſucies dni depræcanda: Manifeſta träſcurrimus ut in obſcurioribus immoremur.
in: CBec dicit dominus exercituum: In diebus illis in quibus appꝛehendent decem homines ex
omnibus linguis gentium:⁊ appꝛehendent fimbꝛiam viri iudei dicentes:ibimus vobiſcum:au
n diuimus enim quomam deus vobiſcum eſt. LXX.
meng CHec dicit dñs oipotens in diebus illis ſi appꝛehẽderint decẽ viri de oibus linguis gentium ?
mie tenuerint ſimbꝛiam iudei dicctes:ibimus tecum:qꝛ audiuimus qð deus vobiſcum eſt.
egnde C Quidam ex iudæis hæc ſub zorobabel & poſt zorobabel dicunt eſſe completa: Alii ĩ futurum tẽ
Chn pus differunt quando xpᷣm ſperant eſſe uenturum: Nos aut in aduentu dñi ſaluatoris: qñ de maria
itee natus eſt uirgine: & rectius & uerius intelligimus. Deniq; ſcriptum eſt: Vſq; quo ueniant populi qũ
nnil dicitur uſh; quo:non de præſenti tẽpore ſignificat: in quo erant zorobabel & Ieſus: Sed de futuro
ndͤe q i uenient populi multi & gentes robuſtæ: ut quærant dñm exercituum in hieruſalem: & depræcẽ
Undl tur faciem dñi: In illo igitur tẽpore & in illis diebus appræhendent hoĩes ex omnibus linguis gen
mi tium fimbriam uiri iudæi dicẽtes: ibimus uobiſcũ: uidimus enim qm̃ deus uobiſcum eſt: Et in Eſa
breon la legimus: Appræhendent ſeptẽ mulieres uirum unũ dicentes: Panem noſtrũ cõmedemus & ue//
nal⸗ ſtimẽtis noſtris operiemur: tantũ uocetur nomen tuũ ſuper nos: auffer opprobriũ noſtrtum: Quæ
igitur ibi ſeptem mulieres appellantur.i. eccleſiæ: Quarum numerus & in Paulo apoſtolo contine
* tur Ad ſeptem. n. ſcnbit eccleſias: Ad romanos: Ad corinthios: Ad galatas: Ad Epheſeos: Ad phili-
ct penſes: Ad Coloſenſes Ad theſſalonicenſes:Et Ioannis apocalipſi in medio ſeptem candelabrorũ
N .eccleſiarum: Epheſiorum: Smyrnenſium: Pergamenorum: Thiatirenorum: Sardenſium: Philadel
an pPhienſiũ: Laodicenorum. Varietate & auro puriſſimo dñs accinctus ingreditur: Nuũc in propheta
* zacharia decem noĩantur quas requiſiuit & dñũs Vt ſi inueniſſet in ſodomis & gomorris: adama &
dott ſebonn eas de interitu liberaret: Iotha. n. littera ex qua ſumit nomẽ ſaluatoris exordium: Non ſo-
Wj/ lum apud græcos ſed apud hebreos denarium numerum ſignificat: Et hoc myſtico ſermone mõ
Hon ſtratur: Quod oẽs qui ceſentur uocabulo chriſtiano: Quod & dñs ſeptem milia tpe perſecutionis
i hiezabel & fugæ heliæ reliquiſſe ſe dicit: non curuauerunt genua ante baal: & in mẽſuram uiri p
al fecti uenerint ex oĩbus linguis & nationibus: appræhendant fimbriam uiri iudæi ideſt dñi ſalua-
mlt Gen.49.a toris:De quo & in pſalmis dicitur luda rex meus: Et iudas te laudabunt fratres tui: Et rurſum: Nõ
laan deficiet princeps ex iuda & dux de femoribus eius donec ueniat cui repoſitum eſt: & i pſe erit expe-
en ctatio gentium: Erit enim radix ieſſe: & qui reſurexerit ut dominetur gentibus in ipſo gentes ſpe-
i⸗ rabunt. Cũq; appræhenderint eum cupient hærere ueſtigiis: qm deus cum eo ſit: uel certe ex oĩbus
guii linguis & nationibus ꝗcũq; crediderint appræhenderint uirum unũ: apoſtolos qui ex iudæis ſunt
Imani . & dicant eamus uobiſcum audiuimus enim per prophetas & oĩum ſcripturarum uoce cognoui/
tufr mus:quod dei filius xpus deus & dominus ſit uobiſcum: Vbi manifeſſima prophetia eſt: & de chri/-
ir⸗ ſti atq; apoſtolorum eius prædicatur aduentu & fide uniuerſarum gentium nihil amplius requira/
Mac.25. a. mus: Quod autem numeꝶ ſeptẽ milium ad chriſtianoꝶ nomen diximus ptinere: Supputa græcæ .
Adeua Takα. ιο ο ρπρτιαονιονοσ & eundem numerum ſummamq; reperies ideſt mille nongen
500; tos quadraginta ſex: Sed & parabolam decẽ uirginum in euangelio quas in ſenſibus carnis & ſpiri
n tus interpᷣtamur: Si oleũ bonoꝑg opeꝑꝶ ſuis lampadibus præpararint & quinariũ numeꝶ duplica/
uerint:Vt ſit ſancta iuxta apoſtolũ corpe & ſpũ: Ad huius numeri referũt ſacramentũ:decem quo
ege⸗ ciuitates quas ꝗ corporis ſenſus optime gubernarit: numero duplicato accipiet in futurum.
neſt MR))Uus verbi domini in terra adrach:? damaſci regei eius:qꝛ dñs eſt oculus hois ⁊ om
Amum tribuum Iſrael. LXxX. . CAſſumptio verbi dñi in terra
dien ſedrach ⁊ damaſci ſacriſicii eius:qꝛ dñs reſpicit hoĩes ⁊ omnes tribus Iſrael.
iup COmnis hæc uiſio ſiue pondus & onus uerbi domini ut interp̃tatus eſt Aquula ad uocationẽ gen
ie tium & exſtructionẽ eccleſiæ ptinet:Et eſt ordo uerboꝶ aſſumptio uerbi domini: aut ĩ peccatores
ie molles iniuſtos: Adrach ꝗppe hoc reſonat ex duobus integris nomẽ cõpoſitũ: Ad acutũ rach mol

ro le tenerũq; ſigniſcans. Et non ut male a quibuſdam legitur:ſed rach: quidam referunt adrach ad
em populum iu æorum:Damaſcum ad uocationem gentium. Vnde pondus ſiue aſſumptio uerbi do
nih mini ſit inter adrach ſuper quã & auſteritatẽ ſuã dominus exercuit & clementiã: Auſteritatẽ in eos
q credere noluerunt: Clementiã in illos ꝗq cum apoſtolo ſunt reuerſi: Da maſcus aũt ꝓprie requies

domini eſt. Iuxta illud qd ſcriptum eſt in Eſaia: Et erit reqes eius honor: Siqdem anteꝗ ſciret puer

4 eligere bonũ aut mal um: uocare patrem & matrem accepit uirtutem damaſci & ſpolia ſamariæ:
1 Vnde & damaſcus in linguam noſtram uertitur ſanguinem bibens aut ſanguis cilitii: ut prior in-
terprætatio cruentum populum ſignificet: ſecunda crudelitati eius pœnitentiam copulatam.
Quodq; ſequitur: Quia domini eſt oculus hominis & omnium tribuum Iſrael:Sic ediſſerunt: I c/
8 circo templum domini de utroqʒ populo conſtruẽdum eſt:Ideſt & de terra adrach & de damaſco
8 requies eius quia domini eſt: Quicũq; & de gentibus reſpicit deum & ſperat in eum & de cunctis
tribubus Iſrael: Siue iuxta.lxx. Quia dominus equaliter cunctos homines reſpicit & uniuerſas tn/

Miero.liber Secundus

nim
2 „ ekcu
bus Iſrael. Dicamus & aliter:In terra Adrach'onus uerbi dñi eſt & poòdus grauiſſimũ. In damaſco
autem uictimæ eius ideſt ſacriſicium: Quia dñs & gentiũ fidem & circũciſionis pfidiam abſq; acce/ c
ptione ulla reſpicit perſonarum: & eſt e ualiter omnium deus: Aliis ſniæ ſuæ graue pondus impo Pen
nens: & in aliorum ſede requieſcens. Iudæi hæc omnia in aduentu chriſti quẽ ſibi ultimo tempore onan
repromittunt dicũt eſſe complenda: Vt & terra Adrach & damaſcus emach & tyrus & ſidon ſirni
aſcalon & gaza: Accarõ quoq; & azotus & philiſtim: potẽtiſſimo regi colla ſubmittãt: & ei ſeruiãt mubi
habitãti: ĩ hieruſalẽ: nulluſq; audeat leuare cõtra Iſrael manũ: pacatis oĩbus ꝑ circuitum. Quæ nos eke
uniuerſa ſpiritaliter in aduẽtu dñi & in eccleſia eius tranſacta conuincimus. . G
CEmach quoqʒ in terminis eius ⁊ tyrus⁊ ſidon aſſũpſerunt:quippe ſibi ſapiam valde ⁊ ediſi- ch
cauit tyrus munitionẽ ſuã ⁊ coarceruauit argentũ quaſi bumũ:⁊ aurũ vt lutum platearũ:Ecce cbo
dñs poſſidebit eã ⁊ percutiet in mari foꝛtitudinẽ eius ⁊ hec igni deuoꝛabitur. LXX. ge
Emach in finibus eius tyrus ⁊ ſidon quoniã ſapientie fuerunt nimis:⁊ ediſicauit tyrus muni e
tionẽ ſuã:z cõgregauit argentũ vt humũ:æ aurũ vt lutum platearũ NMꝛopterea dñs poſſidebit
eam ⁊ percutiet in mari foꝛtitudinem eius⁊ ipſa in igne concremabitur. ⸗ bi
CEmach qui interprætatur απιXàοσσ ideſt indignatio: pſa eſt quæ ab antiocho παα epi“/ bi
hanæ nomen accepit: & nunc ſyriæ cæle eſt ciuitas: Et hæc igitur & tyrus & ſidon erunt in termi za. Pen
nis damaſci: ſiue in terminis terræ adrach ut credant in domino ſaluatore: Cui a patre dictum ẽ: Po hre
ſtula a me & dabo tibi gentes hereditatem tuam & poſſeſſionem tuam terminos terræ: Huius tyri lau
filiæ ideſt animæ chriſto credentium deferent regi munera: Vt impleatur quod ſcriptum eſt: Ado/ n
rabunt eum ſiliæ tyri in muneribus. Cumq; urbs dei eccleſia fuerit exſtructa: De qua pſalmiſta decã kx
tat Glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei: Statim eum ſequentur & cætera: Ecce alienigenæ & tyrus iln
& populus ethiopum Iſti nati ſunt ibi. De alienis duobus per pſalmiſtam dicitur Mihi alienigenæ u
ſeruiunt ſiue ſubiecti ſunt:De ethiopibus in propheta legimus Sophonia: Trans flumina ethiopiæ i
inde ferent dona mihi: Et in pſalmo Ethiopiæ præueniet manus eius deo:⸗De tyro autem euange- II
lium loquitur: Vhe tibi chorozain: Vhe tibi bethſaida quoniã ſi in tyro & ſidone factæ eſſent uirtu ”ÿMVM
tes quæ factæ fuerunt in uobis olim forſitan in ſacco & cinere pœnitentiam e iſſent: De tyro & ſi- iu
donis finibus illa mulier chananea ſyropheniſſa cuius filia male ſe habebat a demonio: occurrit do
mino ſaluatori: Et tyriorum ac ſidoniorum fidei primitias dedicauit: Vtiq; tempore chriſti non cre
diderat quia nec dum uiderant ſigna atq; uirtutes: ut Poſtea uiderent per apoſtolos & crederent:ef
ſentq; beatitudinis illius compores quã dominus repromittit dicens: Beatiores qui non uiderunt

& crediderunt Tyrus ãt & ſidon quarum altera w:1: anguſtia altera enpe T.ua. i. uenatio inter
prætatur: In tantum ſibi aſſumpſere ſapientiã ut ſophiſmatibus ſuis & dialecticorum retibus ſoli-
tarumq; texturis: quas munitiones ſcriptura commemorat: proponeret enigmata ſalomoni: ideſt
regi paciſico: Et argentum ſuum nitorem uidelicet eloquentiæ: Et aurum ſenſuum caliditatem in/
. ſtar pulueris & luti quod in plateis ac uiis eſt cõgregaret: ut regnum idolatriæ quod munierat poſ
ſideret:Sed aduerſum has munitiones apoſtolus loquitur: Nam arma malitiæ noſtræ non ſunt car z. cor.I0. b
nalia ſed potentia deo: ad deſtructionem munitionum: cogitationes deſtruentes & omnem alti-⸗ 0C
tudinem extollentem ſe aduerſum ſcientiam dei: Et ſub perſona niniue quæ interprætatur ornata p
uel pulchra: Nihil omni mundo ornatius eſt dei: per prophetam contra mundi honores ſermo di 1
rigitur: Et tu inebriaberis eriſq; deſpecta & quæres auxilium ab inimico: omnes munitiones tuæ ſi 41
cut ficus cum groſſibus ſuis:ſi concuſſe fuerint cadent in os commedentis: Et tyrum igitur & ſido-/ C
1
C

nem dominus poſſidebit: cum ante percuſſerit fortitudiĩem earum: In ſalſiſſimo & amariſſimo ma
ri huius ſeculi: & ne ꝗd lucis priſtinæ remaneat ſapiæ: ideſt tumentis ſtultitiæ: per ꝗᷓ ſibi imbecillas
munitiones: Et argentũ & auꝑ luto ſimilia cõpararunt: igni eas excoquet & mundabit ad purum:

De quo ſaluator loquitur in euangelio:Ignem ueni mittere ſuper terram & quem, uolo ut ardeat:

Iuxta illud quod in marco ſcriptui eſt. omnis ignis alletur.
CUigebit aſcalon ⁊ timebit:⁊ gaʒa:⁊ dolebit nimis:⁊ accaron quoniam confuſa eſt ſpes eius:
7 peribit rex de gaza ⁊ aſcalon non habitabitur:⁊ ſedebit ſeparatoꝛ in aʒoto:⁊ diſperdam ſuper

.
.
biam philiſtinoꝛñ ⁊ auferã ſanguinẽ eius de medio dentiũ eius ⁊ relinquet᷑ ẽt ipſe deo nr̃o ⁊ erit

lrhe⸗ l

quaſi dux in Juda ⁊ accaron qſi iebuſeus ⁊ circũdabo domũ meã ex hijs ꝗ muüitant mihi. Eun
tes ⁊ reuertẽtes ⁊ nõ tranſibit ſuꝑ eos vltra exactoꝛ:qꝛ nunc vidi in oculis meis. LXX.
Cidgebit aſcalõ ⁊ timebit ⁊ gazʒa ⁊ dolebit nimis:⁊ accaron qm̃ ↄfuſa ẽ de ſpe ſua:Et pibit rex
de gaza ⁊ aſealon non habitabitur:⁊ habitabunt alienigene in azoto:⁊ deſtruã iniuriam alienige
narum ⁊ aufferam ſanguinem eoꝛum de oꝛe illoꝛum:⁊ remanebunt ⁊ iſti deo noſtro:Et erunt
vt chiliarius ideſt tribunus in iuda:⁊ accaron ſicut iebuſeus:⁊ ponam in domo mea eleuatio-
nem:⁊ nemo pertranſeat ſiue reuertatur:⁊ nequaq;ᷓ ſuperueniat eis vltra abactoꝛ ⁊ eminens
quia nunc vidi in oculis meis.
CAſcalon interprætatur ignis ignobilis: ſiue ponderata: Gaza fortis aut imperium: Accaron
ſterilis ſiue eradicata: Azotus quæ hebraice dicitur eſdod: ignis generans aut ignis patrui uel ig/
nis mamillæ

una

4

aen⸗
ndde
oe
s
ki
Km

cli⸗
Ee

i
lebi

epi⸗
mi⸗
o
zipri
Ado⸗
deci
us
igenr
nopie
nge/
Num
dal⸗
meo
nae
R
unt
imer
ſi/
c
emid⸗
RHR

ntcn c

na/
om
turl
Eſc
non
ecil
Onun.
Nde

cis
ſ⸗
t
C

6

1

01
4
.

Super Zachariam..c.ix.

nis mamillæ:Iebuſeus conculcatam ſonat. Noĩum expreſſimus etimologiam ut ſenſum breuiter
ercurramus. Videns aſcalon & gaza & accaron quod emach eſſet in fimbus damaſci: Et tyrum &
idonem. Poſtqꝗᷓ percuſſæ ſunt in circuitu:& omne earum fœnum ligna & ſtipulam incendio cõfla
rauit: Poſſeſſas eas eſſe a domino & ipſe timore ac dolore & confuſione perterritæ cœperunt
perare meliora:Deniq; aſcalon in qua erat prius diabolus ignis ignobilis: & uſq; ad menſuram ac
pondus uenerat peccatorum pauore cõtremuit: Eo quod habitatores habere deſiuerit: Et gaza do
luit nimis agens pœnitudinem ſcelerum priſtinorum: Quæ quondam fortis ac dura fuerat indo/
mabilis: & ſibi tegnum omnium promittebat:Eo quod rex eius & princeps ſermo cõtrarius & po/
treſtas inimici ſuum perdidiſſet imperium. Accaron quoq; ſtenlis quia abſq; lege & notitia dei fili-
os non habebat:Eradicata eſt ut audiret illud propheticum: Lætare ſterilis quæ non paris: erumpe
& clama quæ non parturis: Quoniam plures ſilii deſertæ magis ꝗᷓ eius quæ habet uirum. Cumq; aſ
calon & gaza & accaron fuerint perterritæ & doluerint eo quoduel habitatores non habuerint: uel
regem perdiderint: uel ſpes eas fruſtrata ſit priſtina: Alienigenæ ſedebunt in azoto ubi ignis gene-
rat: quem dominus miſit ſuper terram & ardere deſiderat. Ipſe. n. baptizat in ſpũ ſctõ & igne ubi fra
truelis & paruus ẽ Aει π ραονσkKkα ταοατ+απςM5ροQué in cantico canticorũ ſponſa deſiderat:
ubi ignis mamillæ ẽ: & largiſſimi uberis: de quo cãtico legius: In medio ubeꝶ meoꝑꝶ cõmorabitur
Et ĩ apoſtolo lac uobis potũ dedi ñ eſcã. Pro eo qd iuxta. Ixx. dixius hitabũt aliẽigenæ ĩ azoto ĩ he
breo legit᷑ hĩtabit uel ſedebit mãſer: In azoto ꝓ quo nos poſuĩus:& ſedebit ſeparator ĩ azoto Sepa
torẽ dm intellige: qui frumentum a paleis ſeparet: Et piſces bonos a piſcibus malis: Et argẽtum
& aurum a ſordibus ſcoriaq; diſcernat. Cumq; hoc fecerit promittit & cætera:Diſperdam iniuriam
uel ſuperbiam philiſtinorum: Pro quibus. lxx. alienigenas tranſtulerunt. Philiſtim interprætantur
in lingua noſtra cadentes poculo⸗ uod de calice biberint babylonis: & inebriati corruerint: Hi
itaqʒ tempore uocationis gentium & aduentus chriſti non habebunt ſuperbiam: ſed humilem &
manſuetum ſequentur Ieſum. Et aufferet de ore eorum ſanguinem: uerba blaſphemiæ: & abhomi
nationes: idolorum cultum: & eſum eorum quæ immolata ſunt idolis de medio dentium eorum
Vt poſtꝗᷓ hæc ablata fuerint:ipſi philiſtim:hoc eſt alienigenæ relinquantur domino & ſint dux in
ĩuda ideſt in populo dominum confitente:Et prior populus qui erat in capite uertatur in caudam
& nouiſſimus qui erat cauda in caput tranſeat: & accaron ſterilis quondam: & iccirco eradicata ſit:
quaſi Iebuſeus:ideſt quaſi hieruſalem. Hæc enim ciuitas tribus nominibus appellatur: lebus: Salẽ
& hieruſalem: & circundabo inquit domum meam:hoc eſt eccleſiam ex iis qui ĩidicant mihi: ideſt
ex iis qui mihi ſeruiunt in uariis miniſteriis: & ad meum imperium huc illucq; diſcurrunt: euntes
& reuertentes: Siue circundabo domum meam angelorum præſidio: De quibus & ĩ alio loco ſcri-
ptum eſt:emittet angelus domini in circuitu timentium eum & eripiet eos: ut non ſit qui uadat &
reuertatur:hoc eſt qui inſidias meo populo moliatur: Nec trãſibit ſuper eum ultra exactor: De quo
dicit Eſaias Ceſſauit exactor uelociter αsαοννορν ideſt foras educens & uictos in captiuita-
tem trahens: quia oculis ſuis quos prophetas & omnes ſanctos intelligere poſſumus. Vidit domi/
nus uocationem gentium & eccleſiæ ſecuritatem.

CExulta ſatis ſilia ſyon iubila filia hieruſalem ecce rex tuus veniet tibi iuſtus? ſalnatoꝛ: Ipſ
pauper ⁊ aſcendens ſuper aſinam ⁊ ſuper pullum filium aſine:⁊ diſperdam quadrigaʒ ex ephra

„

im ⁊ equum de hieruſalem:⁊ diſſipabitur arcus belli ⁊ loquetur pacem gentibus:⁊ poteſtas eiꝰ
a mari vſq; ad mare:⁊ a fluminibus vſq; ad fines terre. LXX.

CBauge vehementer filia ſyon:pꝛedica ſilia hieruſalezs:Ecce rex tuns veniet tibi Juſtus ⁊ ſal

uans:ipſe manſuetus ⁊ aſcendens ſuper ſubiugalem ⁊ pullum nouum ⁊ diſperdet quadrigas
ex ephraim ⁊ equum de hieruſalem:⁊ diſperdet arcus pugnantium ⁊ multitudinem ⁊ paceʒ ex
gentibus:⁊ dominabitur ab aquis vſq; ad mare ⁊ exitus flumina terre.

Mat. zl. an. C. Hanc prophetiã euangeliſtæ ſcribũt eſſe completam qñ dominus ingreſſus eſt hieruſalem ſedẽs

ſup aſinam & pullũ aſinæ: & pueroꝶ cum palmaꝑꝶ ramis occurrit turba clamantiũ: benedictus ꝗ ue
nit in noĩe dñi oſanna in excelſis: & increpantibus phariſeis cur non corriperet clamãtes ꝓueros:
reſpondit: Non legiſtis: Ex ore infantium & lactantium pfeciſti laudem. Exulta ergo ſyon & iubi/
la hieruſalem: una atq; eadem ciuitas: Sion. n. arx eſt hieruſalem. Quia uenit ei rex ſuus. ꝗq omnium
prophetaꝶ uaticiniis repromiſſus eſt: Iuſtus & ipſe ſaluator ideſt Ieſus. Sicut angelus interprætatꝰ
eſt: Loquens ad uirginem: Et uocabitur Ieſus: Quia ipſe ſaluum faciet populuma peccatis ſuis. Pau
per quoq; ſiue ut.lxx.tranſtulerũt: Manſuetus: Qui cũ diues eſſet ꝓ nobis pauper factus eſt: Et dicit
in euangelio. Diſcite a me qm̃ mãſuetus ſum & humilis corde:Et aſcẽdẽs ſup aſinã ſubiugalẽ: ſiue
ſuper pullũ nouum: utrũq; uid elicet populum: Circũciſionis & præpucii. Quoꝑꝶ prior grauiſſimũ
legis portauerat iugũ: Sicut ĩ actibus apoſtoloꝶ ſcriptũ eſt: Nec nos nec patres noſtri potuerũt por
tare graue legis iugũ. Vnde & Paulus ſcribit ad galathas ꝗ circũcidi uolebãt: State & nolite ueterũ
iugo ſeruitutis cõtineri:Pullus autem nouus gentilium multitudo frena non habens legis: nec re-
ctus ab aliquo:ſed ſemper in præcipitiis & in uoraginibus idolatriæ eliſus atq; confractus domini

WMiero.liber Secundus

ſeſſione didicit ambulare & rectam uiam ingredi: & diſperdam inꝗt quadrigam ex ephraim. Ad/⸗ (Aln
huc ex dei patris perſona dicitur: Quod quadriga ſiue currus ex ephraim pereat: & equus de hieru- erfli
ſalem: & interim ſcdm litteram hæc loꝗtur. Nõ erũt pᷣlia: Oĩbus chriſti aduentu & natiuitate paca/- oci
tis. Porro ſcdm altiorem intelligentiam ephraim refertur ad hereſum multitudinem quæ inter-/ Golnn
prætatur kKaprogopia ideſt ubertas & frugum habundantia:De quibus ſcriptum eſt in ſeptua- eaiep
geſimo ſeptimo pſalmo: Filii ephraim intendentes & mittentes arcum: conuerſi ſunt in die belli. ein
De his quadrigis & curribus legimus: Hi in curribus & hi in equis: nos autem in nomine domini Ahr⸗
dei noſtri inuocabimus: ipſi obligati ſunt & ceciderunt: nos ãt ſurreximus & erecti ſumus. Equus nnnnin
qui diſperditur de hieruſalem ille eſt de quo legimus: Fallax equus in ſalutem: Et in hieremia qui Hie.5. c. cieln
luxuriæ uacabant:& libidini audiunt: Equi inſanientes in fœminas facti ſunt mihi: Vnuſquiſq; ad Dini,
uxorem proximi ſui hinniebat: Vnde reuocantur ad pœnitudinem dicẽte pſalmographo: Nolite icot

fieri ſicut equus uel mulus in quibus non eſt intellectus: Cumq; diſperderit deus currus ephraim &Gς. iii
equum de hieruſalem: qui de iſtiuſmodi equis & curribus fuerint liberati tranſferentur in domini Uirnn
ſeruitutem & efficiẽtur cherubin: & de ipſis dicetur: Currus dei decem milium multiplex milia læ

tantium:Et equitatui meo ĩ curribus pharaonis: aſſimulaui te proxima mea. Et aſcende ſup equos
tuos:Et equitatio tua ſalus. Diſſipabit arcus belli ut non mittantur ignea iacula quæ uoluptuoſo/ A
rum poſſint corda percutere: Et loquetur pacem gentibus:De quibus ſcriptum eſt: I pſe ent expe/ Gen. 49. b Uns
ctatio gentium: Et rurſum: Super ipſum gentes ſperabunt. Et poteſtas eius a mari uſqʒ ad mare: & Ps. 71. um
a fluminibus uſq; ad fines terræ. Hoc non eſt extenuandum per allegoriam: ſed credẽdum uere eẽ n
completum:Secundũ illud quod legimus: Poſtula a me & dabo tibi gẽtes hereditatem tuã & poſ ps. 2. lur.
ſeſionem tuã terminos terræ:In ſeptuageſimo quoq; primo pſalmo ſub pſona ſalomõis & uini pa
cifici dicitur: Et dnñabitur a mari uſq; ad mare & a flumine uſq; ad terræ terminos. .*
Tu quoqʒ in ſanguine teſtamenti tui emiſiſti vinctos tuos de lacu in quo non eſt aqua:cõuer/ e
timini ad munitionem uincti ſpei hodie quoqʒ annũtiãs dupplicia reddam tibi. LxxX. W8U
CEt tui ſanguine teſtamẽti emiſiſti vinctos tuos de lacu:ꝗ non hʒ aquam ſedebitis in munitio un
ne vincti congregationis:⁊ pꝛo vna die peregrinationis tue duplicia reddam tibi. k5
CPoſtqᷓ ſermo prophetæ immo jſpſe deus paicr omnipotens nunciauit ſyon & hieruſalem quod H
uenerit ad eas rex ſuus mitis: & aſcendens ſuper aſinam ſubiugalem: & pullũ aſine: & poteſtas eius
eſſet futura a mari uſq; ad mare: & a fluminibus uſq; ad terminos terræ: Facit apoſtropham ad ipᷣm AA
chriſtum: de quo uaticinium eſt: Et loquitur: Tu quoq; in ſanguine teſtamenti ſiue pacti tui emiſi- „ i
ſti uinctos tuos de lacu in quo non eſt aqua. Quod ia intelligitur. In ſanguine paſſionis tuæ eos
qui uincti in carcere tenebantur inferni: in quo nõ eſt ulla miſericordia tua clementia liberaſti: De 1
niq; poſtqꝗ́ᷓ dominus reſurexit:hi qui peccatis adam ſiue ut quidam uolunt erroris inoliti: ac mor- (
tis uinculis tenebantur: Reſurexerunt cum eo & apparuerunt in ſancta ciuitate. De hoc ſanguine ,
teſtamenti: & ipſe futuram indicãs paſſionem ad diſcipulos loquæbatur: Accipite & bibite ex hoc Luc. 22. c.
omnes: Hic eſt enim calix noui teſtamenti in ſanguine meo in huius præfigurationem lacus qui ñ
habet aquas: Et ioſeph a fiatribus miſſus eſt in lacũ & Daniel & hieremias a chaldæis & populo iu 0
dæorum: Banaias quoq; tempore niuis & frigoris deſcendit in lacum ut ibi leonẽ interficeret: hie- 2. Re. 2..
remias autem non in lacum ſed in lutum cœnumq; laci demergitur: quod poſſet ſuffocare magis i. par. e.
qrefrigerare ſitientem. Vnde in pſalmo ſcribitur. Infixus ſum in limum profundi: & non eſt ſubſtã SS
tia: In hoc lacu inferni morabatur diues ille quõdã purpuratus: cuius lingua magniloqua pœnaꝶ H
exurebatur incẽdiis: & in tm̃ nõ hẽbat ulla aquaꝶ refrigeria: ut extremi digiti paupis tincti in aqua Sð
refrigeriũ poſtularet:Rurſũq; ad ipſos ꝗ uincti erãt & xpᷣi miſericordia liberandi ſermo dirigitur. n
Còuertimini ad munitionẽ umncti ſpei: & eſt ſenſus: Qui nuc uincti eſtis & inimici atq; terribili ifer c a
no tenemini ꝗ ſolutionem uinculorũ in chriſti ſperatis aduentu. Conuertimini ad muniuonẽ ſiue
ſedebitis in munitione. De qua ſcriptũ eſt: Munimentũ ſancti timor domini: ut poſſitis dicere: eſto 4
mihi m deũ protectorem: & in locum munitũ ut ſaluum me facias: & de uobis quoq; propheta cõ ð
memoret: ecce ciuitas firma & ſalutare noſtrũ ponet murũ & antemurale. Hanc autem munitionẽ

ad ꝗᷓ deus cohortatur uinctos dei: ſiue uinctos ſperantes eccleſiæ: Non aliam debemus accipere ni- C
ſi habitationem paradiſi: In quã primus cum domino latro ingreſſus eſt. & idcirco per Zachariã
prouocantur ad munitionem: quia iam tunc & ex illo tẽpore dominus promittebat ut ꝓ breui tri
bulatione eterna reciperent præmia. Siue ut in. Ixx. legitur. Pro una die peregrinationis tuæ: duplli (
cia reddam tibi: Ad comparationem enim eternitatis. omne quod patimur in mũdo una dies ap .
pellanda eſt: non habitationis ſed peregrinatiõis. Quia aduenæ ſumus & peregrini ſicut oẽs patres 0
noſtri. Nam in præſenti momentaneũ & leue tribulatiomis noſtræ: ſuper modum in ſublimitatem
æternæ gloriæ pondus operatur in nobis: non contemplantibus quæ uidentur ſed quæ non uidẽ
tur quæ. n. uidẽtur temporalia ſunt: quæ autem non uidentur æterna.
Auoniam extendi mihi iudam quaſi arcum.impleui ephraim? ſuſcitabo ſilios ruos ſyon:ſu
per ſilios tuos grecia:ꝛ ponam te quaſi gladium foꝛtium. LXX.

C Quoniam

,
.ð
?” ..

BGBSuypper zachariam.c.ix.

N, Auoniam tetendi te iuda mihi:quaſi arcum impleui ephraim ? ſuſcitabo filios tuos ſyon ſu⸗
per filios grecoꝛum ⁊ attrectabo te quaſi gladium pugnatoꝛis.
CHoc iudæi ad Machabeorum tempora referunt: qui uicere macedonas: & ſordidatum templum

N idolatria poſt trium & ſemis annorum ſpacium mundauerũt: Quodq;ʒ ſequitur: Quaſi arcum im
pleui ephraim: Eos ſignificari eſtimant qui de decem tribubus quæ appellantur Iſrael: uenerãt ſub
ken Ezechia: quibus etiam Ioſias regnaſſe memoratur: Ita dumtaxat ut prius teſtimonium aliter ꝗᷓ nos

ui⸗ explanauim us interprætentur &π dicant.O chriſte quem ſperamus eſſe uenturum: & regnaturus es
Gr Weſe in uniuerſis terminis terræ In ſanguine teſtamenti tui quo conſperſam hieruſalem iuxta Ezei
chiel in ſuo ſanguiĩe reperiſti: Et iniſti pactum cum habraam in diuiſionibꝰ uituli & arietis & hirci:
Dimiſiſti populum tuum iſrael de captiuitate & chamino chaldæorum in quibus nulla erat miſe/

ricordia: Propterea & uos ol ſraelitæ qui uincti eratis: & ſperabatis in dommo reuertimini ad m u
lul nitiſſimam hieruſalem: Quoniam hodie habetis dominum pollicentem: Quod pro breui capti⸗
uitatis iniuria duplicata omnia recipiatis: Sicut recepiſſe legimus & Iob: Iuxta tropologiam hic lo
eln cus ſic explanari poteſt: Extenditur iudas in arcum: Dominus atq; ſaluator a patre in hunc mundũ
oſ⸗ mittitur: qui ipſe eſt & arcus & ſagittarius & ſagitta: Arcus ut præſenti loco: Sagittarius in quadra/
lde⸗ geſimo quarto pſalmo Sagittæ tuæ acutæ potẽtiſſimæ. Quibus qui fuerit uulneratus dicit: Vulne/
ed⸗ len ratus caritate ego ſum. Sigitta uero ipſe eſt qui loquitur per Eſaiam: Poſuit me ſicut ſagittam ele/
eee ctam: & in pharetra ſua abſcondit me: Sagitta electa uerbum dei eſt: pharetra in qua ſagitta abſcon
boſie ditur diſpenſatio carnis aſſumptæ. Hac impletur ephraim ut cum armatus fuerit & paratus ad bel-
nha lum: & ipſe cum gentibus ſagittis domini uulneretur. ex cuius tribu primus populum ſcidit hiero
J boam: Quem in hereticorum perſona accipi: Oſee propheta demonſtrat: Et quod ſupra diximus
Mer⸗ Filii ephraim intendentes & mittentes arcum con uerii ſunt in die belli. Suſcitant enim domino

ſilios iyõ hoc ẽ filios eccleſiæ: & cõtrarioꝶ dogmatum magiſtri.i. philoſophoꝶ Oĩs aſſertio atq; ar
nio 5ps. 54 gumenta gemilium deſtruentur: quia ipſe dominus gladius fortium eſt: De quo dicitur: Accinge
re gladio tuo ſuper ſœmur tuum potentiſſime. Specie tua & pul chritudine tua: & intende proſpe/

noch re:procede & regna: Propter ueritatem & manſuetudinem & iuſtitiã & deducet te mirabiliter dex
eius tera tua. Hoc gladio eihiopes uulnerantur:De quibus ſcriptum eſt: Et uos ethiopes uulnerati meo
im gladio eritis: qui poſtmodum chriſti gladio fuerint uulnerati:deponent tetrum colorem & exul-
ml 58.50 tantes loquentur: Erit ſplendor domini dei noſtri ſuper nos: quod & dauid ſibi per pœnitentiam
1 e repromittit. Lauabis me & ſuper niuem dealbabor: ſte eſt gladius de quo ſcribit apoſtolus. Viuẽs
ne ſermo dei & efficax & penetrabilior oĩ gladio ancipiti: ptingens uſq; ad diuiſionẽ aĩæ & ſpiritus.
w⸗ CEt dominus deus ſuper eos videbitur:⁊ exibit vt fulgur iaculum eius Et dominus deus in
gue tuba canet ⁊ vadet in turbine auſtri:dñs exercituum pꝛoteget cos. LXX.

Et dominus deus ſuper ipſos apparebit: ? egredietur ſicut fulguꝛ ſagita eius: Et dominus

ilua deus ſonabit in tuba ⁊ ibi in commotionem terroꝛis ſui dominus omnipotens pꝛoteget eos.

i CEt hunc locum ad Machabeorum referunt tempora: quod illis contra antiochum dimicãtibus
Dl atq; uincentibus domini fuerit pugna atq; uictoria: Qui egreſſus ſit fortis ad prælium: & inſtar ful
. guris illius potentia apparuerir: Victiſq; aduerſariis & turbinis more diſp erſis:protexerit populum
i Llii ſudæorum: Nos autem referinius cuncta ad intelligentiam ſaluatoris: De quo ſupra dictum eſt: Ex
KW tendi mihi iudam quaſi arcum: Quo extento & hereticis atq; gentilibus a ſyon filiis interfectis ap-/
4 parebit gloria domini: Et egredietur ut fulgur iaculum eius. De quo fulgure & in Abbachuc legi/
n⸗ mus In luce ſagittarum tuarum ibunt in ſplendore fulgurantis haſtæ tuæ. Quod fulgur & ſplẽdor
e Abba.3.c. alio uocabulo tuba appellatur & clangor: Vt cum ſanctus clamor inſonuerit: dicat qui prius ſur-
u 27 is auribus fuerat: diſciplina domini aperuit mihi aures: & dedit mihi aurem ad audiédum Quod
ſequitur: Et uadet in turbine Auſtri: Siue uadet in motu cõminatiõis ſuæ: Ildeo cõminatur & dicit
An ſe illaturũ eſſe ſupplicia ut pœnitentiũ miſereatur: Deniq; iungit & dicit: Dñs oĩpotens proteget
nc eos:quos prius ſua cõminatione terruerat. Legamus hiſtoriam niniuitarium.
CEt deuoꝛabunt ⁊ ſubiicient lapidibus funde ⁊ bibentes inebꝛiabuntur quaſi a vino:⁊ reple/
buntur vt phiale:⁊ quaſi coꝛnua altaris:⁊ ſaluabit eos dominus deus eoꝛum in die illa: vt gre/
un gem populi ſui:quia lapides ſancti eleuabuntur ſuper terram eius. H .
un Pro eo quod nos diximus eleuabũtur: & in hebraico ſcriptum ſit: mech nos aſoch: poteſt interpᷣ
J tari uagantes ſiue fugientes. LXX.
, CEt conſument eos ⁊ obꝛuent in lapidibus ſanguinem coꝛum ſicut vinum ⁊ implebũunt ſicut
⸗ phialas altare:⁊ ſaluabit eos dominꝰ in die illa ſicut ſaluabit populum ſuuʒ:quia lapides ſancti
n voluebantur ſuꝑ terram eiꝰ. CProtectis nliis ſyon & dño canente & uadent
le in turbine contra aduerſarios eorum: tanta erit ruina græcorum: ut non dicam gladiis ſed iactu la
idum & fundarum rotatibus opprimantur: ita ut prædæ ſint & deuorationi imimicis ſuis: Tunc
ſ kibentes inebriabuntur quaſi a uino: Non ii qui ceſi ſunt ebrii erunt ſanguine ſuo:ſed ii qui uice//
rint quaſi ebrii cum deſperatione pugnabunt & placebunt domino: Quaſi altaris cornua: eiuſq; li
batio:Hoc enim ĩtelligitur in phialis quibus ſupꝑ altare liba fundãtur: ſaluabit quoq; dũs eos ſicut

Wiero. liber Secundus

oues & gregem populi ſui: Non enim ut armatus exercitus & inſtructus arte bellãdi aduerſum ma

cedones dimicabit: Sed ueniet quaſi grex paratus ad mortem & domino auxiliante ſuperabit: & la

pides ſancti qui oppreſſi fuerint (Lapides autem uocat propter duritiam tribulationum & amimi

Lrarnckincm) eleuabuntur de humilitate ſua: & erunt in terra illius glorioſi: Aliter: lapides
ncti eius de genere ſacerdotali per diuerſa fugientes illo tribuente uictoriam conſequentur:
Dicamus & iuxta anagogen: Immo explanemus ꝓphetiam multis obſcuritatibus inuolutam. Fi-
lii ſyon protecti a domio ſuo deuorabũt aduerſarios ſuos: quos intelligimus filios græciæ: Et ſubi
icient lapidibus fundæ comminationibus ſcripturarum de aduerſariis ſuis ſubiectos humileſq; fa
cientes: Nihil enim ita percutit ut exemplum de ſcripturis ſanctis: & teſtimonium rotatu oris emiſ-
ſum. Quod autem in. Ixx. dicitur Et bibent ſanguinem eorum quaſi uinum. In hebreo non ita legi

mus: Sed bibentes inebriabuntur quaſi a uino: ut audiant illud de cantico canticorum Bibite ami

ci & inebriamini: Et ita placebit eorum altari ebrietas quaſi ſacrificium: & quaſi cornua ſiue anguli
altaris: ſaluabit quoq; eos dominus quaſi gregem populi ſui: Quia lapides ſancti uoluentur ſuper

terram eius qui tantum erant leues & in ſublimi nitentes ut non præſtolentur edificantiũ manus:

ſed ipſi feſtinent imponi ſuper fundamentum chriſti & contineri angulari lapide. De quibus & Pe

trus apõſtolus loquitur. Sicut lapides uiui ſuperedificammi in domum ſpiritalem & ſacerdotium

ſanctum offerre ſpiritales uictimas placentes deo: Iſti ſunt lapides qui clamabunt ſi tacuerit popu-

lus iudæorum: & uoluentur qꝗdiu in corpore fuerit ſuper terram. Quia aggrauat terrena habitatio

ſenſum multa curantem: & in carne poſitus ſanctus loquitur. Quis dabit mihi pennas ſicut colum

bæ. Qui quantum in ſe eſt conatur & uoluitur & erigitur ad ſumma. Sed carnis fragilitate retine/

tur. Terra autem illa eſt ſuper qᷓ uoluuntur lapides: De qua legimus: Cantate domino omnis terra:
Et omnis terra adoret te & pſallat tibi. .

AQuid enim bonum eius eſt:? quid pulchrum eius niſi frumentum electoꝛum. Et vinum ger
CQuia ſiquid optimum illius ⁊ bonum ab

minans virgines. LXX.
eo. Frumentum iuuenibus:⁊ vinuʒ boni odoꝛis ad virgines.
Cldeo inquiunt Machabei huc illucq; fugiẽtes:domino auxiliante ſuperabunt: Vt eiectis macedo
nibus de terra Iſrael mundetur templum: legis præcepta ſeruẽtur: & eruditio ſ. cripturarum rurſum
germiner uirgines: ideſt populos credentium in unum deum Qui prius idolatriæ fuerant cultibꝰ
conſtuprati: in frumẽro electorum ideſt BAVRIM: nõ iuuenes ut. Ixx. trãſtulerunt: Sed electos &
eruditos uiros intelligi uolunt: qui frumẽtum ideſt legem dei comedere mereãtur. Pro uino quod

hebraice dicitur chiroſi Aquila miterprætatus eſt: quod & ipſum ad ubertatem uindemiæ re

ferri poteſt:Hæc iudæi eſtimant. Cæterum nos frumentorum electorum ſiue iuuenum & umũ ger
minans uirgines: Intelligimus dominum ſaluatorem: Qui loquiturin euangelio: Niſi granum tri
tici cadens in terram mortuum fuerit ipſum ſolum manet: Sin autem moriatur maiores fructus af
fert: De hoc tritico efficitur ille panis qui de cælo deſcendit: & qui cõfirmat corhomiis: Hunc pa/-

Io.12. d.

nem comedunt qui in chriſto robuſti ſunt: Et ad quos euangeliſta loquitur Ioannes: Scribo uo-

bis iuuenes quia ſermo dei in uobis manet & fortes eſtis & uiciſtis malignum. Qui frumẽtum eſt

electorum ſiue iuuenum: ipſe eſt & uinum quod letificat cor hominis: & bibitur ab his uirginibus:

quæ ſunt ſanctæ & corpore & ſpiritu: Vt inebriatæ atq; gaudentes ſequantur eccleſiam & dicatur
de eis Adducentur regi uirgines poſt eam proxime eius afferentur tibi: afferẽtur in lætitia & exulta
tione: Quomodo enim lætitiam nõ habebunt: quæ inebriatæ poculo ſaluatoris generantur in uir
gines. Et audent dicere: Introducat me in cellulam uini: Cõſortate me in unguẽtis. Vinum hoc bo
ni odoris eſt: unde in eodem carmine dicitur. Potabis me uino Vnguẽtarii de Riuis malo granato
rum:tuorum. Hoc uino inebrati ſunt qui ſecũtur agnum dei quocũq; uadit ueſtiti candidis ueſti-
bus:qui ſe cum mulieribus nõ coinquinauerũt uirgines enim permàſeruunt.
. CAPITVLVM DECIMVM. èMl
Etite a domino pluuiam in tempoꝛe ſerotino ⁊ dominus faciet niues ⁊ pluuiazʒ imbꝛis

554*
Can.la.

Apo..c.

dDabit eis ſingulis herbam in agro:quia ſimulachra locuta ſunt inutile: ⁊ dinini uidde-

Ddqucti ſunt:quaſi grex affligentur quia non eſt eis paſtoꝛ.
CVPetite pluuiam a dño opoꝛtunam tempoꝛane ⁊ ſerotinã:dũs fecit phantaſias ⁊ pluniã bye
malem dabit eis:vnicuiqʒ herbam in agro:quoniam hi qui loquebãtur locuti funt laboꝛes ⁊ di⸗
uinationes falſas ⁊ ſomnia falſa locuti ſunt vane conſolabuntur:ideo arefacti ſunt ſicut ouis
afflicti ſunt:quia non erat qui ſanaret:

CIſta fœlicitas quæ in machabeorum tempore pmiſſa eſt quãdo ſancti lapides eleuati ſunt ſuper

terram: & res Iſrahelitica creuit in maius: in tantum ut rurſum frumento legis populi ueſcerentur:
& uino ſancti ſpiritus inebriarentur uirgines ueſtræ: ex parte promittitur: Cæterum quia iam extre
mum tempus eſt prophetarum: & mundus declinat ad finem: & omnia quæ prædicta ſunt ſui ter-
minum præſtolantur. Petite a domino ut det uobis pluuiam ſerotinam: ut chriſtus qui promiſſus

runt mendacium:⁊ ſomniatoꝛes locuti ſunt fruſtra ⁊ vane conſolabantur: Idcirco ad

eſt ueniat & tribuat uobis rores & niues: pro quibus ſcriptum eſt in hebreo azazim. Et neſcio quid

uolentes

14

oten
woie.
Hdici
n
leeept
cg.
nte⸗
bios
ub
peti
4 i
P
ſtel
inh
zum

bent
.
wun
o
(A

uupi

l

Super zachariam.c. x.

n uolentes. Ixx. fantaſias interprætati ſunt. Niſi forte magnitudinẽ gratiæ admirationemq; donorũ
al noĩe fantaſiæ uoluere deſcribere. Dñs ergo quaſi facturus eſt niues ſiccitatẽ oĩs terræ euangelicæ
Kann pᷣdicatiõis irrigaturus eſt pluuiis:ipſe dabit imbres credentibꝰ & ubertate oĩa cõplebũtur: ut poſtq̃
ie in chriſto crediderint nationes: Intelligãt: uaria eẽ q añ coluerũt: Siue ipſe iſrael itelligat ꝗ quondà
Wnnn deceptus idolatriæ erroribꝰ tenebatur fruſtra ſe coluiſſe ſimulachra: & diuinoru audiſſe mẽdatia.
n, &acꝗeuiſſe ſõniis:qbus ſcriptura pᷣcepit nõ credẽdũ:Et ob hãc cãm ducti ſunt quaſi grex in captiui
edrin tatẽ: & afflicti abſq; paſtore deo quia legis notitiam non habebãt: Omnis hic locus obſcurus & du
ige bius eſt: & debet nobis lector ignoſcere ſi in his quæ ambigua ſunt: & nos pẽdulo incedimus gra-
Wen⸗ du:Poſſumus ãt iuxta ſpiritalẽ intelligẽtiam dicere: qd credẽtes in chriſto dominus adhortetur ut
biuher petãt ſerotinam pluuiâ in conſumatione mundi quàdo plenitudo donãda eſt gratiæ: & in ſingu-
bie lis in agro ſuo herba ſuccreſcet ita ut poſſint dicere: Dominus regit me & nihil mihi deerit in loco
engil paaſcuæ ibi me collocauit ſup aquas refectionis educauit me: Omnia enim ſimulachra & diuini: &
ule ſõniatores fruſtra locuti ſũt:& uane Golabaneur Qia de hereticis loꝗtur ꝗ ſub noĩe xpᷣiano nõ
Inunir ĩtelligũt nec ꝗbus dicãt nec de ꝗbꝰ affirmẽt: & attendũt ſpiritibꝰerroneis: & magiſtris demoniorũ
Wwadbe in hypochriſi mendatia loquẽtium & cauteriatam habentes cõſcientiam: ut nequaꝗᷓ credentes eo-
otin Thi. 4. 2. rum conſolationibus abducãtur: qui uaria promittũt & propterea traditi ſunt ſatanæ in interitum
cn⸗ carmnis: & abducti in captiuitatem regis babylonii & affligentur: quia chriſtum paſtorem non ha-
birneo bent quem ſibi falſo nomine repromittunt.
colun SBuper paſtores iratus eſt furoꝛ meus:⁊ ſuper hyrcos viſitabo:qꝛ viſitauit dominus exerci/
HDWãũ tuum gregẽ ſuum domum iuda:⁊ poſuit eos quaſi equum gloꝛie ſue in bello:ex ipſo angulus ex
“õ bpſo paxillus:ex ipſo arcus pꝛelii:ex ipſo egredietur omms exactoꝛ ſimul:⁊ erũt quaſi foꝛtes cõ
culcantes lutum in medio viarũ in prelio:⁊ bellabũt qꝛ dñs cum eis. LxXxX.
nag Sup paſtoꝛes cõcitatus eſt furoꝛ meus ⁊ ſuper agnos viſitabo:⁊ viſitabit dominus deus om
neb nipotẽs gregẽ ſuũ domũ iuda:⁊ ponet eos ſicut equuʒ decoꝛuʒ ſuuʒ in pꝛelio:⁊ ex ipſo reſpexit:⁊⸗
ex ipſo poſuit:⁊ ex ipſo arcus in furoꝛe egredietur:OQmnmis qui egrediet᷑ ſimul ⁊ erũt quaſi bel/
rach latoꝛes conculcantes lutum viarum in pꝛelio:ꝛ pꝛeparabuntur qꝛ dominus cum eis eſt
WRK/ CEt m hoc loco duplex iudæorum expoſitio eſt: Alii enim arbitrantur in aduentu chriſti uniuer/
e ua cõplenda: Alii ſub machabeis iã eſſe completa: Eſt autem eorum quæ dominus pollicetur iſta ex
ulib planatio: ſup paſtores: & principes & ſacerdotes: iratus eſt dominus & ſup hyrcos: & populum uiſi
ſtos & tabit. Iuxta illud qd ſcriptum eſt: Grex pditus factus eſt populus meus paſtores eiecerunt eos: ut ui/
cod tio magiſtrorum diſcipuli punirẽtur: Nõ in iuſtitia iudicis qui peccata patrum reddit in filios: ſed
te quia ilſis peccantibus populus applauſit: ſimul & tunc quidem uiſitauit dominus hyrcos ſuos: uel
müge agnos pinguiſſimos: & fecit iuxta. Ixx. arriditate ſiccari: Poſtea uero uiſitauit dominus omnipotẽs
unmn , gregẽ ſuum domum iuda: Suſcitauit enim iudam Machabeum & cæteros ex eo: contra duces an/
hnini thiochi: & poſuit illos quaſi equum gloriæ ſuæ in prælio: Hoc eſt qui de illius ſtirpe generati ſunt:
ne, Multo enim tempore macedonas oppreſſerunt. Q d ſequitur: Ex ipſo angulus ex ipſo paxillus: ex
iod. ipſo arcus prælii: ex ipſo egredietur omnis exactor ſimul ſic uαεταιιορπσ ο intelligüt ut angu
uncd lum interprætẽtur:regiã poteſtatẽ:qd parietes ipᷣa contineat:Et ex ipſo inquit paxillus ideſt ſacer-·
lbus Eſa. 22. g. dotium: Le e Eſaiam in quo heliachim in templo dei quaſi paxillus figitur: Ex ipſo arcꝰ prælii for
can . tis ad bellãdum. Ex ipſo etiam omnis exactor ſimul: Quod in hebreo ſcriptum eſt Noces Et aquila
rulta interprætatus eſt αρπαιοαοο ut né ſolu fortes & boni: ſed alii ex eis fuerunt digni genere
inuit, ſuo:Iudas enĩ machabeus & omnes qui de genere ipiꝰ principes fuere in populo: & angulus erãt:
ocbo quia regia poteſtate populum cõtinebãt. Et paxillus: ipſi enim erãt ſacerdotes & arcus prelii: Quia
nat uiri extitere fortiſſimi ut non ſolum exercitù aciemq; diſponerent: Sed primi ad præſium proſili-
WRl rent.Poſſumus hoc quod ſequitur ex ipſo egredietur omnis qui educit ſimul: & hoc dicere:nulla
6 erit dignitas in exercitu quæ non illius arbitrio diſponatur: Et erũt uiri fortiſſimi conculcãtes ma/
cedonas quaſi lutum uiarum in prælio: Erunt autẽ fortiſſimi atq; bellabunt quia dominus cum eis
hrs eſt: Noſtri hæc ad perſecutionis tẽpora reſerunt quod pro uitio ſacerdotũ frequenter etiam popu/
nic⸗ lus tradatur aduerſariis:Et tamen dominus omnipotens uiſitet poſtea gregẽ ſuum: domum Iuda:

ui deum & ſermone & animo cõfſitẽtur: & ponat eos quaſi equũ gloriæ ſuæ in bello:De quo ſan/
cti dicũt:Aſcẽde ſuper equos tuos:& eꝗtatio tua ſalus:Ipſe erit arcus furoris:De quo ait: Inebriabo
e ſagittas meas ſanguine:Et rurſum: Sagittæ meæ cõſument eos. De hoc arcu & de his ſagittis in ſep
timo pſalmo legimus: Arcũ ſuum tetendit & parauit illum: Et in ipſo parauit uaſa mortis ſagittas
ſuas ardentibus effecit:& cõculcabunt ait aduerſarios ſuos in martyrio coronati & dicẽt:Dominuſ
illuminatio mea & ſalus mea quem timebo:Dominus protector uitæ meæ a quo trepidabo. Dum
appropinquarẽt ſuper me nocẽtes: ut ederent carmnes meas. Qui tribulant me inimici mei: ipſi ĩfir/
mati ſunt & ceciderunt:Si cõſiſtant aduerſũ me caſtra nõ timebit cormeum: Si exurget aduerſum

n Deu.ʒ2z.d. meprælium in hoc ego ſperabo: Quando implebitur illud eloquium: Vnus ex uobis perſequætur
. mille & duo conuertent in fſugam multa milia.
CEt cõfundentur aſcenſoꝛes equoꝛũ:⁊ confoꝛtabo domum Juda:⁊ domum Joſeph ſalusbo:⁊
.

MHiero.liber Secundus

connertam eos qꝛ miſereboꝛ eoꝛum:⁊ erunt ſicut fuerunt quando non pꝛoieceram eos: Ego.n.
domimus deus eoꝛũ:⁊ exaudiã eos:⁊ erunt quaſi foꝛtes ephraim: ⁊ letabitur coꝛ eoꝛum qnaſis
vino ⁊ filii eoꝛum videbunt ⁊ letabuntur:⁊ exultabit coꝛ eoꝛum in domino. LXx.
CEt cõfundẽtur aſcenſoꝛes equoꝛum ⁊ confoꝛtabo domum ioſeph ſaluabo:⁊ habitare eos faci
am qꝛ dilexi eos:Et erũt ſicut quando non eos abieceram:quia ego dominus deus eoꝛum ⁊ ex-
audiam eos:⁊ erunt quaſi bellatoꝛes ephraim:⁊ letabitur coꝛ eoꝛum quaſi in vino:⁊ filij eoꝛum
videbũt ⁊ letabuntur ⁊ gaudebit coꝛ eoꝛum in domino. a
CEt heæc iuxta ſuperiorem ſenſum dupliciter ediſſerunt: ut aut ſub machabeis trãſacta iam dicant:
Aut ſub chriſto in ultimo ſeculo trãſiẽda cõmemorant: Er eſt ſenſus. Cum poſitus fuerit iudas qua
ſi equus decorus in prælio & cõculeauerit quaſi lutũ aduerſarios: & domino ſecum bellante ſupera
rit: Tunc dominus equitatus grætiæ corruet: & domus iuda & domus Iſrael: (am enĩ uocat domũ
Ioſeph ideſt decẽ tribuũ)pariter ſaluabuntur: & conuertam eos de captiuitate inqͥ fuerũt & erunt ſi
cut eo tempore quãdo non pieceram eos: Ego enim ſum dominus deus eorũ qui illos exaudiam
depræcantes: Et ephraim qui nüc captiui retinentur poſtea laxabuntur: & in tantũ uenient gaudii:
ut eos umo madidos arbitreris: Filii quoq; eorum cernẽt patrum triumphos & in domino letabũ/
tur: quo præbente uictoriam conſecuti ſunt. Quæramus hiſtoriam quãdo iudas & iſrael aduerſum
eos & græcos pariter dimicarint: Vel quo tempore ephraim de captiuitate aſſyria ſit reuerſus. Quã
do iuxta Ezechiel duæ uirgæ ideſt iudas & ephrai ſibi iuctæ ſuũt & ĩ unum baculum copulatæ. J
iuxta tropologiam ſic explanari Koreſt⸗Caͤcdd uiſitauerit dominus omnipotẽs gregem ſuum do
mum iuda:Tuc conſundentur aſcenſores equorũ: De quibus ſcriptum eſt. Cantemus domino glo
rioſæ enim magniſicatus eſt: equum & aſcẽſorem proiecit in mare:De quibus etiam pſalmiſtæ uo-
ce cantatur ab increpatione tua deus iacob dormitauerunt qui aſcenderunt equos: Et ſanctorum
congeminat chorus: hi in curribus & hi in equis: nos autem in nomine dei noſtri inuocabimus.ip

Exo. .a.

ps.I9.

ſi obligati ſũt & ceciderũt: Nos uero ſureximus & erecti ſumus: In hoc equitatu cõſidebat rex ægy

ptius & præcipitatus in mare quaſi plůbum ſubmerſus eſt in profudum: & ſuo exemplo didicit ue-
rum eſſe quod ſcriptum eſt: Falax equus in ſalutem. Hos currus & quadrigas: ſupra in quatuor per
turbatõibus ĩterprætati ſumꝰ: ꝗᷓ niſi frenis boni regãtur aurigæ ad præcipitia deferũtur: Alius ẽ aũt
auriga De quo loquitur heliſeus: Pater pater currus: Iſrael & auriga eius: Tunc deus domum iuda
& domum loſeph confortare ſe dicit. Vt qui hieroboam regnãte diuiſi ſunt: chriſto imperante ſo-
cientur: & ſit unus paſtor & unus grex: Et iudas enim & lIoſeph diuerſis nominibus ad unam ſalua/
tons referuntur intelligẽtiam. Quia & Ioſeph eſurientibus in ægypto populis frumèêta largitus eſt
Et dominus famẽ mundi ſua ſaturauit præſentia: & conuertet eos & miſerebitur eorum: & ſic erũt
unum ſicut fuerũt anteꝗᷓ proiecerat eos. Hæc uniuerſa in perſecutiomibus accipe quãdo deſperatis
omnibus exaudiuit ſeruos ſuos dominus: Et eruũt quaſi fortes ephraim: qui pnmum debiles & in/
firmi poſtea fortes erũt & ſuo nomine digni: Ephraim enim ĩterprætatur ubertas: & lætabitur cor
eæcrum cum biberint uinũ: Quod expreſſum eſt de uinea ſorech: Filii quoq; eorum quibus paulus
apoſtolus loquitur: Filioli mei quos rurſũ parturio donec chriſtus formerur in uobis. Et petrus pri
ceps apoſtolorum Sicut filii ait obedientiæ non cõformati iuxta priorẽ cõuerſationem. Et in pfal-
mo legimus: Venite fihi audite me timorem domini docebo uos: Iſti igitur filii exultabunt & lIæ/
tabuntur & cor eorum gaudebit in domino. .

Gal.4.c.

Bibilabo eos ⁊ cõgregabo illos qꝛ redemi eos ⁊ multiplicabo eos ſicut ante fuerant multipli
cati:⁊ ſeminabo eos in populis:⁊ de lõge recoꝛdabuntur mei:⁊ viuẽt cũ ſilijs ſuis:⁊ reuertentur
⁊ reducam eos de terra egypti:⁊ de aſſiris congregabo eos:⁊ ad terram galaad ⁊ libani addu/
cam eos: ⁊ non inuenietur eis lotuus. LXX. òèòM
CSigniſicabo eis ⁊ ſuſcipiam illos quia redimam eos:⁊ multiplicabuntur ſicut erant plurimi:
2⁊ ſeminabo eos in populis:⁊ de longe recoꝛdabuntur mei:MNutrient filios meos ⁊ conuertentur
conuertam eos de terra egypti:⁊ de aſſyriis ſuſcipiam illos: Et in galaditim ⁊ in libanum
introducam cos ⁊ nullus ex eis deerit. R .
CSignũ congregationis ſuæ: uel ſub macedonibus: uel in conſumatione mundi ut prius diximus
Meu ingt habebũt ſibilum: ut ex ſibilo meo illos cõgregẽ: & me doceã eẽ paſtorẽ: Ego eniĩ rede//
mi eos& liberaui de captiuitate & extẽto brachio: & ego eos multiplico: qui ante multiplicauerã:
& diſperſio in populis nõ uidetur eſſe diuiſo ſed ſementis opatio:et liberorũ ac nepotum ſegete
multiplicata uiuant cum filiis ſuis: & reuertantur non ſolum de terra ægypti: ſed & de Aſſyriis. Et
eyx utraq; orbis parte redeant ad iudæam: & ad terram galaad & libani quam prius decem poſſide
pant tribus quæ appellantur domus Ioſeph: & Ephraim: & tatus erit numerus ſeductorum ut mul
titudinem terra non capiat. ſecundum ανοπρνüignificat dominus & ſibilat iis qui peccatis fue
rant ante captiui: & loqtur ad eos. Venite ad me omnes qui laboratis & onerati eſtis: & inuenietis
requiẽ animabus ueſtris. Tollite uugü meũ ſuperuos & diſcitea me ꝗa mſuetus ſũ & hũilis corde
lIugum enĩmeũ ſuaue & onus me leue eſ. Quch hacſignificatione ſibiloq; clematius? quod diſp
ſus populus congregatur: Cõgregãtur autem quia dũs redemit eos: nõ corruptibilibus argẽto &

Super zachariam. c. x.

i auto ex uaria ſua conuerſatione: Sed prætioſo ſanguine: quaſi agni ĩmaculati dñi ieſu:Vt idem lo/
quitur in pſalmo:Exultatio mea erue mea circũdatibus me: Et iterũ: redemeſti me domine deus ue
ir ritatis: Et multiplicauit eos ſicut fuerãt antea multiplicati: Vt impleretur illud quod ꝓmiſſũ eſt abra
he: Multiplicabo eũ & benedicã illi: & benedictus ent ut fiat pater multarũ gentiu: Filios autẽ abra-
m hã nõ eos debemus accipere: ꝗbus dominus loquitur Si fili eſſetis abraham: opera patris ueſtri fa-
ceretis: Sed illos de quibꝰ apoſtolus ait Quotquot ex fide ſũt filii ſũt abrahã: De hac multiplicatio
n ne & Eſaias myſtico ſermone teſtatur dicẽs: Qui modicus eſt erit in milibus: & ꝗ paruus ent in gẽ/
Ln tem magnã: Multiplicationẽ autem & benedictionẽ liberorũ: Non accipiamus carnaliter Aloqn
en helias & heliſeus & hieremias & baptiſta Ioannes quo maior inter natos mulierum nõ fuit: hac be
bri nedictione caruerũt: Sed illã qua uocãtur ad fidẽ multitudines nationũ: Deniq; ſequitur ſemmabo
wul eos in populis qui dñi audiere ſermonem. Eutes docete omnes gentes: Et in alio loco Nõ uos me
n elegiſtis ſed ego elegi uos: & poſui uos ut eatis & fructũ afferatis: & fructus ueſter maneat in eternũ
di⸗ Cũq; apoſtoli fuerit in populis ſeminati: gentes & populi lõge poſiti recordabũtur mei:illo ꝓphe/
di⸗ tico huic ſentẽtiæ cõgruente: Reminiſcentur & cõuertẽtur ad dominũ uniuerſi fines terræ: Et ado
tün rabunt in cõſpectu eius uniuerſæ familiæ gẽtium: Quoniam domini eſt regnũ & ipſe dominabi-/
tur gentium: Quodqʒ dicitur: Recordabũtur mei Illi ſimile eſt: Qui lõge eſtis recordamini domi-/
ni && hieruſalem aſcẽdat ſuper cor ueſtrum: Longe fuit omnis gẽtium multitudo ſed recordata eſt
ido dei: quia ex uno oẽs parente generamur. Cũq; apoſtolis in cũctis gẽtibus ſeminatis: gẽtes lõge po/
Llo bog ſitæ: dei fuerit recordatæ: uiuẽt cum filiis ſuis: Vt qui prius infidelitate mortui erant: ſide uiuere inci
bOH piant:lſti ſuũt filii quos paulus nutriuit in euãgelio ſcribẽs ad Corĩthios: Lac uobis potũ dedi: Et pe
umn i trus in diſpſiõe ſcribit fidelibus ꝗ regenerati erãt: Nõ ex ſemine corruptibili ſed ĩcorruptibili p ſer
ui⸗ monẽ uiuentis dei: ut pmanẽtes ſicut mõ generati paruuli ut ratiõabile lac cõcupiſcerẽt & in ipſo
e creſcerẽt in ſalutẽ: Ad hos filios ſcribebat & euãgeliſta Ioanes: Filioli cuſtodite uos ab idolis. Et re
te ducã ĩꝗt eos de terra ægypti & de aſſyriis cõgregabo eos de terra ægypti in qᷓ ĩpabat rex pharao: ꝗ
re quõdã gloriabũdꝰ aiebat: mea ſũt flumĩa & ego feci ea: Et de terra aſſur quã tenebat rex aſſynius: c
iait ſus magnus: ꝗ & ipſe dicebat: uper ſydera cæli ponã thronũ meũ & ero ſimilis altiſſimo:Cũ ãt de
i A tenebris ægypti & de tribulatiõe mũdi: & de ptate aſſyrii ꝗ ĩterpᷣtatur arguẽs atq; cõuincẽs: lpſe eſt
o eni inimicus & ultor: Natiões dominus congregarit: inducet eas in terrã galaad quæ in linguã no
/ ſtram uertitur teſtimoniũ trãſmigrationis quãdo de carnalibus tranſimus ad ſpiritalia: de parte ue-
8 nimus ad totum. Terrena reliquimus & ad cæleſtia tranſmigramus. Libanus autem interprætatur

AsKaWοο ideſt dealbatio. Adducitur itaq; de tenebris ægypti poſtꝗᷓ tranſierimus & emigraueri-
mus emũdo dealbemur in domino: & dicatur de nohis. Quæ eſt iſta quæ deſcendit dealbata: alii
in iuxta græci ſermonis ambiguitatẽ: qua & mons phenicis: & thus libanus dicitur Nuũc libanũ thus
iterprætantur: & ex thure ſignificari putat deum: Vt poſtꝗᷓ de terra tranſierimus ad cælum implea/
tur in nobis oratio ſaluatoris: Pater da eis ut ſint in nobis unum ſicut & ego & tu unum ſumus:Vn
i au de & ſponſa in cantico dicit ad ſponſum: Odor ueſtimetorü tuorum ſicut odor libani: Cumq; in-
R duxerit nos in terram galaad & libani non inuenitur nobis locus: ut nequaꝗᷓ terræ ſtringamur an-
guſtiis: ſed cælorum latitudine perfruamur.

. CEt tranſibit in maris freto ⁊ percutiet in mari fluctus:confundentur omnia pꝛofunda flumi/
i nis ⁊ humiliabuntur ſuperbie aſſur ⁊ ſceptrum egypti recedet:Confoꝛtabo eos in domino ⁊ in
nomine eius ambulabunt dicit dominus. LXX. H
CEt ptrãſibunt in mari anguſto:⁊ partient in mari fluctus:⁊ ſiccabuntur omnia pꝛofunda flu⸗
n uioꝛum:⁊ aufferetur vniuerſa iniuria aſſyrioꝛum:⁊ ſcriptum egypti tolletur:Et cõfoꝛtabo eos
in domino deo ſuo:⁊ in nomine eius gloꝛiabuntur dicit dommus.
n ENarrant hebrei captiuũ populũ iudæorũ: nõ ſolũ in medos & pſas ſed in boſphorũ quoq;: & ſe/
m ptẽtrionalẽ plagã ab aſſyriis atq; chaldæis eẽ trãſlatum: & poſtea eos ex parte reuocatos dei eos ad
n ſe conuertẽte clemẽtia: Et hoc eſt quod nũc dicitur: Tranſibũt in mari anguſto ꝓpõtidis anguſti⸗-
as:ꝗᷓ calcedonẽ: & quõdã bizãziũ breui freto diuidũt. Et percutiet ĩquit de his uadẽs añ populum
n ſuũ maris fluctus:& cõfũdẽtur oĩa profũda fluuiorũ:vVt oli factũ eſt Iordane ſiccato:& mare rubrũ
4 tranſgreſſus eſt populus in deſerto. Cũqʒ fuerit de captiuitatis ꝓfudo & malorũ amaritudine libe/
4 ratus humiliabitur aſſur: & ægypti ĩperiũ recedet ab eis: Et cõfortabũtur in dũo & in nomine illius
. ambulabũt in terra Iſrael dicit dñs.Hæc ut ab hebreis nobis tradita ſut noſtre liguæ hominibus ex
præſſimus. fidẽ dictoꝶ ad eos a ꝗbus ſũt dicta referẽtes. Cæterũ nos. ꝗ chriſti cẽſemur nomine oc/

cidẽtẽ reliqmus litterã & ſeꝗmur ſpũm uiuificãtẽ. Immo ſpiritalia ſpiritalibus cõparamus: Nõ boſ
phorũ & ſiccitatẽ rurſũ maris & arẽtia fluẽt iordanis.quæ fabularũ ſimilia ſũt ſed dignã in ſeruos
ſuos dei clemẽtiã qᷓrimus:quo pᷣeũte & nobis aperiẽte uiã trãſimus maris fretũ ſiue anguſtũ mare
quod peccatoribus latiſſimũ eſt: Lata enĩ & ſpatioſa uia ꝗᷓ ducit ad mortẽ: Arta & anguſta ꝗᷓ ducit
ad uitã: De hoc mari & in pſalmis ſeenasGan deſcẽdunt in mare nauibus faciẽtes operationem
in aquis multis ipᷣi uiderũt opa dñi & mirabilia eius in profũdo:in hoc mare ſeculi in quo ſancto/
rum numerus coartatur & in tribulatione poſitus eſt: deſcenderũt apoſtoli & primus dominus: ut
. u ii

Prologus in librum ertium

nos de amaris fluctibus liberaret: In hoc mare ſagena euangelii mittitur: quæ teſtimoniis texta eſt

ſcripturarum ut piſces multos & obrutos mundi huius gurgitibus in aurã extraheret liberã ut poſ-/

ſint laudes deo canere:Hi ſũt qui deſcenderunt in mare: & in eccleſiarũ nauibus faciunt opera mul

ta & dei cernũt mirabilia in profũdo diuitiarum ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ eius: & in ſpiritu ſancto qui ſcru
tatur alta dei: Quibus dominus loquitur: Venite poſt me: & faciã uos piſcatores hominum. De his
piſcatoribus qui deſcẽdunt in mare & ſunt in nauibus Eſaias quoq; uaticinatur: Volabunt in naui
bus alienigenarum: & mare pariter deprædabuntur: in eccleſiis enim de numero gẽtium cõgrega

tis toto apoſtoli orbe uolitarunt: ut deprædarentur mare & draconis ſpolia tollerẽt qui regnabat
in mari:Et de quo ſcriptũ eſt: Hoc mare magnũ & ſpatioſũ manibus: illic reptilia quorũ non eſt nu

merus: Animalia puſilla cũ magnis illic naues: pertrãſibunt: Draco iſte quẽ formaſti ad illudẽdum
ei latum & ſpatioſum mare eſt paruis & magnis animãatibꝰ: ꝗᷓ cũ dracone uerſantur: & quorũ nõ eſt
numerus: Qui ãt ſuper mare ſunt: & in ipſo mari uolitit in nauibus audient cũ ſaluatore: Tu domi
naris poteſtati maris: motũ fluctuum eius tu mittigas. Cũq; tranſierint in maris freto & fluctus eius
ſuo côculcauerint pede. cõfüdentur omnia ꝓfunda fluminis:De quo ſcriptũ eſt: Qui conuertit ma
re in aridam in flumine pertràſibunt pede: Vt humilietur iniuria ſiue ſupbia aſſur: & ægypti a ſan-

ctis atq; credẽtibus recedat imperiũ: & qui liberati ſũt cõfortẽtur ĩ domino & dicãt: fortitudo mea

& laudatio mea dominꝰ: Et uerum Diligã te dne fortitudo mea: Et cũ hieremia. Fortitudo mea de
auxilium meu & reſugiũ me domine deus meus: Vnde & apoſtolus in quo chriſtus loqᷓbatur aie

bat:O mnia poſſum in eo qui me cõfortat:Et nõ ſolum cõfortabũtur in domino ſed & gloriabun
tur in te & dicẽt: Mihi autẽ abſit gloriari miſi in cruce domini noſtri Ieſu chriſti: per quẽ mihi mun/
dus crucifixus eſt & ego mundo: Et qui gloriatur in dño glorietur: Et in alio loco Nõ glorietur ſa-
piens in ſapientia ſua: neq; fortis in fortiudine ſua: neq; diues in diuitiis ſuis: Sed in hoc glorietur

qui gloriatur: Intelligere eſt ſcire dominum: & facere miſencordiã & iuditiũ in medio terræ: Verũ

quia in hebraico ſcriptũ eſt: Et in nomine eius ambulabũt: Sic intelligẽdũ: Quod in nomine chri-

ſti ambulẽt chriſtiani: Et ſcribitur in calculis eorũ nomẽ nouum: & tanti nominis dignitate ambu
lent cum dño ſicut ambulauit enoch & placuit deo & tranſſatus eſt
FINIT LIBER SECVNDVS BEATI HIERONYMI

INCIPTFT PROLOGVS. FIVSDEM IN LIBRVAN ITERTIVMA SVPER ZACHARIAM

AD EXVPERIVM TODLOSANVM EPISCOPVM.
Rget me. frater Siſinius incõpta & impollita traſmittere: ut nõ dicã emẽ
HA☚däadi ſed ne relegédi ꝗdẽ habeà facultatẽ: Ille feſtinat in opus ſuũ: nos in
noſtro ope minus facimus: Dũ eruditio in caſſũ uertitur: &quicquid ſen
ſu cõcipimus:cõpoſito nõ licet ordinare ſermone: Rudes igitur nõ mea

uidere: & nos nõ patitur noſtra tibi era numerare: Quauis eni elegans
ſit exercitatũq; ingenium & lõgo uſu trita concurrat oratio: Tamen niſi
auctoris manu curata fuerit & polita: redolet ſorde ſuæ negligentiæ: &
uel nimio uerborum flore luxuriat: uel hiulca uocalibus fit uel aſpera cõ

riã ſempiternã: & neceſſitatẽ metri/libera oratione cõplerẽt: Tranſimus

quibus emptus eſt ager figuli in ſepulturã peregrinorũ: & ad ſtulta uaſa paſtoris & cætera ad finem
uoluminis: ꝗᷓ tãtis ſũt cõtexta myſteriis ut miſericordia dei & i aieummus orationibꝰ:me curſus

noſter aliquo pᷣpediatur errore: Et maliuolis iuſta ſit occaſio detrahẽdi: ꝗ ad hoc ſolũ liguas habe-

re ſe putãt: ut ꝓximos lacerẽt:& duritiã frõtis atritæ uerborum rabiæ conſolentur.
FINIT PROLOGVS. INCIPIT LIBER TERTIVS
CLAPlITVLVM. VNDECIMVM.
Peri libane poꝛtas tuas ⁊ cõmedet ignis cedros tuas: Alula abieſ
quia cecidit cedrus quoniam magniſici vaſtati ſũt:ANlulate quercus
baſan quoniã ſucciſus eſt ſaltus munitus. LIxx.
Aperi libane poꝛtas tuas ⁊ cõmedat ignis cedros tuas:Alulet pi
nus quia cecidit cedrus quia optimates contriti ſunt:Rlulate quer/
NNſcus baſan ideſt quomodo depoſitus eſt ſaltus nemoꝛoſus.
2 CPerſpicue libanus ad quẽ ꝓphetalis ſermo cõuertitur dicẽs: Aperi Ii
bane portas tuas: tẽplũ ĩtelligitur iudæorũ qd ĩſtauratũ Immo edifica-
tü ab zorobabel:Rurſũ a ueſpaſiano & cito canitur ſubuertẽdũ: Et quia
hlibanũ tẽplũ appellauerat ται1τ†αροραοοο. & i reliquis ſeruat traſla-
ℳ tionẽ: Vt p cedros abietes & quærcus baſan ſaltũq; nemoroſũ: prici/
PPes ac ſacerdotes & populũ ſignificet iudæoꝑ: Aperit ät libanus portas
ſuas

culpa ſed ſtudio portitoris ſucipe libros: dũ ipᷣe tua feſtinat ſanctis era di

(Sy ſonãtibꝰ. Vnde & d uirgilio traditũ eſt: qd libros ſuos quaſi urſorũ fœtꝰ
lingua cõpoſuerit: &läbẽdo fecerit eſſe meliores: qui durarẽt in memo/

ad libanũ: & ad duas uirgas treſq; paſtores qui in uno menſe ſucciſi ſũt: & ad triginta argenteos de

ſuusn
hoti
o
nüm⸗
un
Monn
i
bu
nic
1
ſtle
Kint

Super Zachariam. c.xi.

net ſuas ut romanus intret exercitus: & comedat ignis cedros eius: Vt uel incendio cũcta uaſtẽtur uel
tot hoſtili impetu duces ac pricipes cõſumantur: Vlulant abietes quia cecidit cedius: Mutuo ſacerdo/
1nl tes & principes ſua populatione lugẽtes: Quodq; prius dixit obſcure nũc ponit mamifeſtius: quo/
ilan niã magnifici uaſtati ſùt cupio ſcire quæ ſüt cedri libani quæ cõbuſtæ ſunt: quæ abietes quibus ulu
Nl latus ĩdicitur:quæ pinus quæ corruit:Magnifici inqt uaſtati ſunt: Vulate quærcus baſan ideſt con
fuſionis & ignominiæ Quia ſaltus munitiſſimus qui hebraice dicitur Beſor: Et a. lxk. beſor tranſla
Nen tus eſt:nemoroſus exciſus eſt: Quia tẽplũ quod inexpugnabili creuerat firmitate: Et a diuerſis regi
n bus & principibus: ac poſtea ab herode cõſtructum eſt Romano oppugnãte deletum eſt. Hũc locũ
Am quidam nõ intelligentes libanũ & abietes & pinos & quærcus baſan & ſaltũ nemoroſũ ſiue muni-
dn tũ ad cõtrarias referunt fortitudines de quibus in Ezechiel ſub nomine aſſur & pharaoms dictum
nöͤc ſit: Ecce aſſur cypreſſus in libano:& bonus ramis:& cõdenſus umbraculo:& excelſus magintudine
Cni & in medio nubiũ factũ eſt cacumen eius: Aqua nutriuit eum: abyſſus exaltaiut illũ & cætera: Quæ
gein tam de aſſur ꝗᷓ de pharaone dicũtur: Vel ad cõtrarias fortitudines uel ad ſuperbos quoſq; & princi

pes dici arbitrantur: De quibus & in pſalmo legimus: Vox dñi cõfringẽêtis cedros & cõfringet do

dt
minus cedros libani: Et in alio loco dies domini ſabaoth ſuper omnẽ cõtumelioſũ & ſuperbum &&ι
men ſuper omnẽ excelſum atq; ſublimẽ:Et poſt paululũ Et ſuper omnẽ cedrũ libam excelſũ:& ſup om⸗/
e nem arborem quærcus baſan. Et de hoc libão aſſerũt prophetari: Liban us cum excelſis cadet. Nos
tae autẽ priorẽ interprætationẽ ſequamur: pᷣſertim cũ & ea ꝗᷓ ſecũtur huic ſenſui congruant.
* CVox vlulatus paſtoꝛum quia vaſtata eſt magnificentia eoꝛum: Hox rugitus lconum quia va
r ſtata eſt ſuperbia iordanis. LXX.
c CNox lugentium paſtoꝛum quoniam miſera facta eſt magniſicentia eoꝛum. Nox rugentium
ien leonum quia afflictus fremitus ioꝛdanis.
M CPars ſuperioris capituli cin his uerſiculis cõtinetur: quos uocauerit cedros: abietes pinos & quær
cri cus baſan: Et exponẽs ꝗᷓ eſſent iſtæ arbores intulerat dicẽs: Quoniã magnifici uaſtati fũt: Nuc p aliãä
h uE Tœροροροαιπ dicit eſſe paſtores: ideſt pricipes atq; doctores: & qui primi erãt in populo qd flere de-
u beãt & lugere: Quia magnificẽtia eoꝶ & pulchutudo & decus uaſtata ſit atq; cõſũpta: templum ui
delicet in quo ſibi goriabãtur: Et uox inqt rugitus leonũ: quos excelſas arbores: & rurſum paſtores
eoſdẽ nũc leones appellat: Et quia leones dixerat ſeruat tranſlationem ut ĩferat: quoniã uaſtata eſt
4 ſuperbia iordanis ſiue fremitus & ſonitus aquæ decurrẽtis qui hebraice dicitur GAON:Et quomo
. do tẽpli altitudinẽ iuxta ſitũ terræ iudeæ altitudim libani cõparauit: Nihil eni libano m terra repro
t miſſionis excelſius eſt:nec nemoroſius atq; cõdenſius: Sic iordanis fluuio qui maximus ĩ iudæa eſt
dem iuxta quẽ morantur leones:fremitũ tũxit leonum ꝓpter ardorẽ ſitis uel ob deſerti uiciniã & latitu-
ln dinẽ uaſte ſolitudĩs: & arũdineta & carecta: Vnde & p ꝓphetã dicitur: Aſcẽdit leo de iordane:uolẽſ
nen oſtendere nabucodonoſor de ſedibus ſuis quaſi leonẽ de cubili exiſſe cõtra hieruſalẽ: Aliter uox ru
nd ziren leonũ quoniã uaſtata eſt ſuperbia iordanis. Vox inqt optimatũ quia tẽplũ deſtructũ eſt unde
i perabãt ſemp auxiliũ: & qd iuſtos & bellatores ac potẽtes quõdã nutriebat leones.
umn CBec dicit dñs deꝰ meꝰ paſce peccoꝛa occiſionis q̃ ꝗ poſſederãt occidebãt ⁊ nõ dolebãt ⁊ vẽde
124 bãt ea dicẽtes benedictus dñs diuites facti ſumꝰ:⁊ paſtoꝛes eoꝛũ nõ parcebant eis. LCxx.
nc CBec dicit dominus omnipotens: Paſce oues occiſionis:quas qui poſſederũt interficiebant
en 7 non agebant penitentiam:⁊ qui vendebãt eas dicebãt benedictus dñs ⁊ diuites facti ſumus:⁊
no⸗ poſſeſſoꝛes earum nihil patiebantur ſuper eis.
us CVbi manifeſtiſſima ꝓphetia eſt:Et per trãſſlationẽ hiſtoriæ uerus ordo narratus ſupflua eſt tropo
ſe logiæ interpᷣtatio: Vt alios bonos alios malos dicã eſſe paſtores & hoc tà ad ueterem populum re/
n ferri quã ad nouũ: ideſt tã ad iudæorũ ſacerdotes & principes: ꝗᷓ ad epiſcopos & pᷣſbyteros chriſtia/
i norũ:& ꝗcũq; paſtores fuerint negligẽtes:& unũ de minimis ſcãdalizauerit:ipſos eſſe ꝗ nutriebant
8 peccora occiſionis: & nõ patiãtur ſup eis qcꝗᷓ nec doleant:Nec poſſint dicere cũ apoſtolo: Quis ſcã

dalizatur & ego nõ uror. & uẽdant populos ſibi creditos. De ꝗbus ſcriptũ eſt: Qin deuorãt populũ
meũ ſicut cibũ panis:Et ex aliorũ mortibus diuitias cõſequãtur: Laudãtes eos ꝗ pᷣdas agũt de miſe
riis & iniꝗs benedicẽtes: Hæc alii interpᷣtẽtur ut uolũt:Nos teneamus explanationis ordinẽ quem
ſemel arripuimus: Quoniam apertus eſt libanus & cedri eius atq; abietes flãma urẽte cõbuſtæ ſũt:
Vlulatuſqʒ paſtoꝑꝶ auditus eſt & rugitus leonum: Quia oĩs pulchritudo & ſuperbia iordanis uaſta-
ta eſt atq; còſũpta:Iccirco hæc mihi dixit ds deus meus: O ꝓpheta zacharia ad te iſte ſermo confer
j tur:”Paſce gregẽ occiſionis: Hoc eſt: nũc interĩ nutriatur & creſcat:qui poſtea ab hoſtibus occiden-/
dus eſt: Quas oues & peccora prĩcipes romanorũ ꝗ poſſidebãt ea & obtinebãt iure uictoriæ inter
ficiebãt & nõ miſerebãtur:ſiue imolabãt & nõ ſentiebant dolorem ideſt nihil mali ꝓ tanta crude/
litate patiebantur: Et uendebãt ea quæ nõ ꝓpter clemẽtiã ſed ꝓpter pᷣtiũ reſeruabãt: Legamus uete
res hiſtorias & traditiones plãgẽtium iudæorũ: qd in tabernaculo abrahe: ubi nüc ꝑ annos ſingu⸗
los mercatus celeberrimus exercetur:Poſt ultimã euerſionẽ quã ſuſtinuerũt ab Hadrião multa ho
minũ milia uenũdata ſũt: & quia uendi nõ potuerint tranſlata in ægyptũ: & tã naufragio & fam e ꝗᷓ
gentium cede trücata: Iſti ergo uictores & domini qui occidebãt & non dolebant & uendebãt pec
H J u iit1

— — — — — —

Miero. liber Tertius

cora atq; dicebãt benedictus dominus: diuites facti ſumus: Hanc habebãàt ſententiam: propterpec-

cata ſua offẽdere iudæi:ideo eos oppreſſimus & ex prætio eorum diuites facti ſumus: nec mirum in
Aur ſi hoſtes iure uictorũ occidebat peccora & nõ dolebãt: Vendebãt & in ſuo ſcelere gloriabãtur
um ipſi paſtores eorum atq; doctores non pepercerint eis & culpa eorum grex lupis traditus ſit.

CEt ego non parcam vltra ſuper habitantes terram dicit dominus:Ecce ego tradam homi⸗/

nes vnumquemqʒ in manu pꝛoximi ſui:⁊ in manu regis ſui:⁊ concident terrã ⁊ nõ eruã de ma/
nu eoꝛum ⁊ paſcam pecus occiſionis pꝛopter hoc o pauperes gregis. LXxX.

Ideo non parcam vltra ſuper habitatoꝛes terre dicit dominus:⁊ ecce ego tradam homines

vnũquemqʒ in manus pꝛoximi ſui:⁊ in manu regũ eius:⁊ cõcidẽt terrã ⁊ nõ eruam de manu eo
rum:Et paſcam oues occiſionis in cananitidi.

CNHoc qd ſeptuaginta in extremo capitulo traſtulerũr: Et paſcã oues occiſiõis in terra chanaaâ: Nõ ẽ

in hebreo: & a nullo alio träãſfertur interpᷣtũ: Quia ergo paſtores eoꝶ nõ parcebãt eis & ipſi primũ

meuũüu populũ deuorauerũt: Iccirco & ego nõ parcã ultra ſup habitatores terræ iudeæ dicit dns. De

hac eni terra loꝗtur de qua ei ſermo erat & nõ de orbe terraꝑ ſicut iudæi male interpᷣtantes a ſe uo

lunt in aliam partem dei deprauare ſentẽtiam: Poſt euerſionem ꝗppe templi quæ propterea eis ac
cidit quia per quadraginta & duos annos poſtꝗᷓ paſſus eſt dominus: accepto ſpatio pœnitentiam

agere noluerunt:Dimittam inquit unumquẽq; contra proximum ſuum & mutua ſe cede trunca-/

bunt: Siue in ipſa obſidione templi: quãdo hieruſalem romanus cingeret exercitus: Tanta inter ip/

ſos iudæos erunt bella atq; diſcordiæ: ut in tres partes populus diuidatur: Legamus Ioſephum & ſe

ptem iudaicæ captiuitatis libros: & hanc prophetiam eſſe cõpletam hiſtoriæ ueritate cernemus: Et

cõcidẽt ait terram: haud dubium quin romani omnẽ terram & uniuerſas urbes deſtruxerit iudæo

rum: Et non eruam eos de manu eorum: Audi iudee qui tibi ſpes uaniſſimas repromittis: & nõ au-

dis dicentem dominum atq; firmantem: Non eruam de manibus eorum: quod eterna ſit apud ro/

manos tua futura captiuitas: Et paſcam pecus occiſionis: Vt ſemper iudæi nutriantur ad mortem:

ꝓpterea quia dei eſt iſta ſentẽtia. O uos qui eſtis pauperes gregis: hoc eſt iuſti de Iſrael: qui creditis

in dominum Ieſum & dei filiũ ſuſcepiſtis: Audite quæ dicantur: & ſequẽtis capituli ſacramenta co-
gnoſcite: Quod autem ſecundum. Ixx. legimus: Et paſcam oues occiſionis in terra canaan: Sic poſ
fumus intelligere. quod populum iudæorum: qui deſtiatus eſt morti in toto orbe diſpſum:hoc eſt

in terra canaan atq; gentilium: paſcat dominus & nutriat ad imolandum.

CEt aſſumpſi mibi duas virgas vnam vocaui decoꝛem:⁊ alterã vocaui funiculum:2 paui gꝛe

gem:Et ſuccidi tres paſtoꝛes in menſe vno:⁊ contracta eſt anima mea in eis:Siquidem ⁊ ani/
ma eoꝛum variauit in me:Et dixi non paſcã vos:quod moꝛitur moꝛiatur:⁊ quod ſucciditur ſuc

cidatur ⁊ reliqui deuoꝛent vnuſquiſq; carnem pꝛoximi ſii. LXX.

CEt aſſummam mihi duas virgas:vnam vocaui decoꝛem ⁊ alteram vocaui funiculum:⁊ paſ/

cam oues ⁊ aufferam tres paſtoꝛes in menſe vno ⁊ ingraueſcet anima mea ſuper eos:Si qui/

dem ⁊ amma eoꝛum rugiebat ſuper me? dixi non paſcam eos quod moꝛit᷑ moꝛiatur:⁊ quod de

fecit deſiciat:⁊ reliqui deuoꝛent vnuſquiſqʒ carnes pꝛoximi ſui.

Supra dixerat:Propter hoc o pauperes gregis & facta too ι0τπιο—à ä6α ſubaudiebatur attẽdite: qa

libani portæ apertæ ſũt & quercus baſan: abietes cedriq; ſucciſæ: Et intulerat cõminãs: Nõ parcam
ultra ſuper habitatores terræ dicit dominꝰ: Et hoc de uno iudaico populo dicere uidebatur: quod
interfectis prophetis etiam in filium dei miſiſſent inanus & uoce temeraria cõclamaſſent ſanguis
eius ſuper nos & ſuper filios noſtros. Nunc creator uniuerſitatis & dominus myſteria ſui orbis ex-
ponit & dicit:Duas habuiſſe ſe uirgas:quarũ alterã decorem uocauerit: alterã funiculos: Et in dua/
bus uirgis uictũ pauerit gregem: Tres quoq; paſtores in uno menſe ſucciderit: & cõtracta ſit ſiue in/

dignata: Aut ut. Ixx. tranſtulerùt ingrauata anima eius ſuper eos: Haud dubiũ quin paſtores ſignifi

cet quos ſuccidit in menſe uno: Redditq; cauſam cur paſtoribus indignatus ſit in tantum ut eos in
uno menſe ſucciderit: Si quidẽ & anima inqt eorum uariauit in me: Et eſt ſenſus: Nõ me pleno ani
mo dilexerũt nec paſtores mercẽnarii uerũ amauere paſtorem: Quia paſtor bonus ponit animam
ſuã pro ouibus ſuis: Quãobrẽ & ego indignatus ſententiam protuli: Et ad ipſos paſtores quos mea
idignatione ſuccideram: ſiue ſucciis paſtoribus ad reliquum gregem locutus ſum: Non paſcã uos
ſed quod mortem elegit ſua uolũtate moriatur: & ſe alterutæ deuorent mutuaq; cede dilaniẽt hæc
rapρρανςανπτπαιαα diximus: ut futuræ explanationis ſemitam ſterneremus: Creator & paſtor cuius
oues cognoſcunt uocem & ſecuntur eum:Duas ſibi aſſumpſit uirgas: Siue duas οτπααπα ideſt
baculos:qui hebraice dicuntur machalot. ut paſtoris habitum demonſtraret: Vnam uirgam uoca
uit decorem. Hoc eſt ſub Noe omne hominum genus ſua benedictione protexit: quando inſtaura
to mundo nec dum peccata ſorduerant: Et iccirco uocatio cũctarũ gentium appellatur & pulchra
quia nihil iuſtius eſt: quã uniuerſitatis parentem uocare omnes equaliter quos equali conditione
generauit: Etalteram uocauit funiculos: Quando enim diuidebat altiſſimus gentes & diſſemina-
bat filios adam ſtatuit terminos gentium iuxta numerum angelorum dei: Et facta eſt pars domi
ni populus eius iacob:funiculus hereditatis eius iſi tael: Et paui inquit gregem: Siue ipſum Iſraelem:

ſiue cum

Super Zachariam.c.xi.

Wnin ſiue cum Iſraele omne hominum genus Et ſuccidi inquit tres paſtores in uno menſe:Legi in cniuſ
Cin dam cõmentaris: Paſtores domini indignatione ſucciſos in ſacerdotibus & falſis prophetis & regi
lt bus intelligi iudæorum: quod poſt paſſionem chnſti uno omnia ſucciſa ſint tempore: De quibꝰ lIo
Vn⸗ quitur hieremias:Sacerdotes non dixerunt ubi eſt dominus:tenentes legem meam neſcierüt me:
n⸗ Et paſtores præuaricati ſunt in me: & prohetæ prophetabant in baal & idola ſecuti ſunt: Nec hac ex
planatione contentus: tres paſtores uno menſe ſucciſos eos uult accipi: qui in patrem & filiũ & ſpi-
hnmes ritum ſanctum peccauerunt: Omnes enim hereticos aut in unam aut in duas aut in tres ſimul pec-/-
m cauere perſonas. Dixerit ille quod uoluit: Neq; enim alterius ſenſui detrahẽdum eſt: Nobis tres pa
ſtores qui uno menſe ſucciſi ſunt: Moyſes uidetur & Aaron & Maria: Quorum Maria in mẽſe pri-
Ws mo:qui uocatur niſan mortua eſt in deſerto ſyn:& in eodem loco propter aquam contradictio-
höͤni nis eodemq; menſe moiſes & aron cõdemnati ſunt: ne terram repromiſſionis intrarent: Atq; ita fa
de ctum eſt ut e tribus paſtoribus alia præſenti morte ſuccideretur: Alii ſententia mortis futuræ: Et cõ/
leio tracta eſt inquit anima mea ſuper eos: Videlicet ſuper tres paſtores quos præpoſueram gregi meo:
leig Quia & illorum anima uariauit in me: Non enim glorificauerunt me ad aquam contradictionis.
mrinm Si autem ad populum referimus quod anima populi uariauerit in deum: Sic exponẽdum eſt: Iccir

co eis indignatus ſum: quia & ipſi inter me & idola fluctuantes uariis contra me pugnauerunt mo

Unc, . . . . — *
dis: Quamobrem indignatus dixi ad mopyſen: Non paſcam uos dimitte me & diſperdã eos: Quã/

erip⸗
do autem dicit cui iraſcitur: dimitte me: prouocat ad rogandum: & oſtendit ſe ab eo poſſe retineri:
bt Quod moritur inquit moriatur: & quod ſucciditur ſuccidatur: omnium corpora muant in ſolitudi
ro ne & uerſi in ſeditionem inſtar beſtiarum mutuis lacerentur morſibus: nulluſq; terram repiomiſſio
Rã nis introeat: Quidam duas uocationes iudæorum & gentium. Primo Iſrael: & nouiſſimam intelle
o⸗ xere nomine chriſtiano: Sed quomodo uocatio chiſtiana ante proiecta ſit ut iudæi remanſerint
en⸗ & paſti ſunt a deo non ſatis attenderunt. —
i CEt tuli virgam meam que vocabatur decus ⁊ abſcondi eaʒ vt irritum facerem fedus meum
1c quod percuſſi cũ ommibus populis:æ in irritũ deductum eſt in die illa: æ cognonerunt ſic paupe
res gregis qui cuſtodiunt mihi quia verbum dominieff. LXX. —
reſ Et aſſumam virgam meam pulchram:⁊ pꝛoiciam eam:vt diſſipem teſtamentum meũ quod
diſpoſui ad omnes populos: Et diſſipabitr in die illa ⁊ cognoſcent cananci:Oues que cuſto/
dientur mihi quia verbum domini eſff. ”UM
Er CPoſt uocationem Iſraelis & aſſumptionem uirgæ ſecũdæ quæ uocabatur funiculus: Tulit domi
n. nus uirgam primam totius orbis nationes quæ uocabantur decoræ & abſcidit eas a cultu ſuo: quia
li ueneratæ ſunt idola & omnes declinauerunt: ſimul inutiles facti ſunt: Manifeſtiuſq; exponens quæ
eſſet hæc uirga. Intulit ut irritum facerem fœdus meum quod percuſſi cum omnibus populis: Sta/
ep tim enĩ ut I frael aſſumptus ẽ gentium turba proiecta eſt: & ut nata eſt filia archiſmagogi quæ po-
u⸗ ſtea in euangelio cum duodecim eſſet annorum egrotare & mortua eſſe narratur: n.uopꝶρονουοι
Ace Cœpit ſanguinem fluere & perpetua infirmitate cruciari: & in irritum ait deductum eſt fœdus meũ
quod cum omnibus inieram nationibus:Et intellexerũt pauperes gregis ideſt populus Iſrael:qui
AH mea mandata cuſtodit:quia uerbum domini eſt ideſt uoluntatis eſt domini abicere gentes negan
um tes: G in abraham Iſrael aſſumere confitentem. Pro eo quod nos interprætati ſumus: Et cognoue-
efd runt ſic pauperes gregis.lIxx.tranſtulerunt:& cognoſcent cananei oues quæ cuſtodiuntur mihi:qd
uis ita nonnulli diſſerunt. Cognoſcet populus iudæorum ad quem dictum eſt: Semen canaan & non
der⸗/ iuda:qui nunc meis cerimoniis cuſtoditur:Siue quia canaan interpretantur parati ad humilitatem
d⸗ cognoſcent qui olim parati ſunt ut humilientura domino & relinquantur: Cur autem pro eo qq
ein⸗ nos interprætati ſumus.ſic pauperes: illi dixerunt cananeos: Gauſa manifeſta eſt apud hebreos eni
Cnn ſic:chen dicitur anie:pauperes illi duo uerba in unum copulantes:Pro eo quod eſt ſic pauperes: hoc
ein eſt chen anie: nomen cananeæ gentis interprætati ſunt.
oni CEt dixi ad eos ſi bonum eſt᷑ in oculis veſtris afferte mercedem meam ⁊ ſi non quieſcite:Et
nn appenderunt mercedem meam triginta argenteos: Et dixit dominus ad me:pꝛoice illud ad ſta
ne tuarium decoꝛum:pꝛecium quo appꝛeciatus ſum ab eis:Et tuli triginta argenteos ⁊ pꝛoieci il-/
r los in domum domini ad ſtatunarium. LXxX. .
e CEt dicã ad eos ſi bonũ eſt in cõſpectu vꝛo date ſtatuẽtes mercedẽ meã aut renuite:Et ſtatue/
in rũt mercedẽ meã trigita argẽteos:Et dixit ds ad me:depone eos ĩ cõflatoꝛiũ:⁊ recoita ſi pꝛo
batũ eſt ſicut ꝓbatus ſũ pꝛo eis:Et tuli trigita argẽteos ⁊ miſi eos in domũ dñi in cõflatoꝛium.
CCognoſcẽtibus Iſraelitici gregis pauperibus qui mea mandata cuſtodiũt: Verbum eſſe domini

quod locutus ſum: & uerba quæ dixi ideſt ad pauperes gregis: ſi uobis placet homines enim eſtis
& ſemel libero arbitrio uos creaui: Quibus & in heremo locutus ſum: Si audieritis me quæ bona
ſũt terræ comedetis: Pro hac aſſumptione.quia abieci uniuerſum hominum genus. & uos mihi in
peculiarem elegi gregem:⸗Et creator omnium uolui paruum habere funiculũ: Reddite mihi mer-
cedem ideſt mea præcepta ſeruate: Sin autem nõ uultis mercedem redcdere: nec placet in oculis ue/-
ſtris meo cenſeri nomine aperte rẽnuite & facite quod uultis. Qui tunc quidem reſponderũt Moy
W u iiii

s

Piero. liber Lertius

ſi: Omnia quæcumq; dicit dominus faciemus: In fine autem temporum pro eo quod eos elegi de .
medio nationum: & liberaui de ægypti fornace ferrea: appenderüt mercedem meam: Triginta kuun
argenteos pro meo ſanguine dantes iudæ proditori: Et dixit inquit propheta dominus ad me: Si Ahl
ue ipſe ſaluator cuius priora ſunt uerba: Patrem ad ſe locutum eſſe conteſtans: Proice illud ad ſta- ual
tuarium: Pro quo in hebreo legitur: ioſes ideſt Aα ρ Tnν quem nos fictorem & figulum poſſumus . l
dicere: Et eſt ſenſus: Proice prætium meum ad figulum: qui creator & fictor eſt omnium: Nec dixit ga⸗
depone ſed proice ut fictoris plaſtæq; iuditio merces domini pẽderetur & ιοαποοαο prætium ſu i
um ideſt diuinæ maieſtatis in tiiginta cernens argenteis: & tam uili mercede ſe proditum: Peccorũ
inquit prætium quo apprætiatus ſum ab eis: hoc autem præſſius eſt legendum cum irriſione & ſub K
ſanatione dicentis. Tanto me populus meus & pauperes quondam gregis & a me electi in filios: ſe
emendũ atq; uendendum prætio iudicarunt: Et tuli ait dominus per prophetam: Sicut mihi a deo ſe
fuerat imperatum triginta argẽteos: & nõ eos depoſii ſed proieci in domum domini ad ficorem
in domo domini feci eos a proditore reddi ſacerdotibus & phariſeis ipſo confitente qui uendidit
peccaui tradens ſanguinem iuſtum. at illi: quoniam prætium ſanguinis erat noluerunt illud repo .
nere in corbona ideſt in gazophilatio:ſed emerunt ex eo agrum figuli in ſepulturam peregrinorũ
Nos enim omnes qui peregrini & aduenæ legis fuimus redempti prætioſiſſimo eius ſanguine⸗in 1
domo figuli creatoris omnium ſepelimur: & requieſcimus pro 1½ααεια In, atq; fictore ſtatuariũ oli
interprætatus ſum: uerbi ambiguitate compulſus quæ ſtatuarium fictoremq; uno ſermone ſignifi- 1
cat. iudæi iſtum locum malicioſe interprætantes: Triginta argenteos triginta legis mandata cõme
morant quæ facere iubeantur in lege: Et rurfum triginta ſex alia quæ prohibeãtur in lege: &dici eis ,
ut argentum mandatorum domim plaſtæ ſuo atq; ſactori reddant deo: Quod quia facere noluerit
eſſe proiectos: Breuiter iudicare quid ſentiant: Alioquin explanatiõem eorum lãcinioſiſſimam te
det reuoluere: ut ad reliqua tranſceamus. òèòM: 2 ’
CEt pꝛecidi virgam meam ſecundam:que appellabatur funiculus vt diſſoluerem germanita/⸗

tem inter Judam ? iſrael. LXX. ”Mäl
CEt abieci virgam meam ſecundam:que appellabatur funiculus:vt diſſiparem teſtamentum
quod erat inter indam ⁊ iſrael. M
CEt in hoc Ioco longã cuiuſdam explanationem Immo tricas inextricabiles legiſſe me noui:dua
rum ichanun in unam ſocietatẽ ex ezechielis uolumiue proferẽtis: & omnia quæ de cõcordia iu
dæ & ephraim ſpiritaliter ſentienda ſũt huic capitulo coaptãtis: Nos at cœptũ ſequamurordinem.
Poſtꝗᷓ a iudæis crucifixus eſt dominus & trigita apprætiatus argenteis: & prætium ſanguinis eius
in ſepulturam profecit gentium.quæ peregrinæ erat a lege & mandatis dei: Statim dominus ſentẽ
tiã ſuam ultra non differens: Præcidi ait uirgam meã ſecundam: quæ proprie mea erat: quæ ſic mi/
hi hærebat ut in hieremia pizoma & ciĩctorium atq; lübare:ſiue ut cõſueto uerbo utar coxale ſit ap
pellata: quæ ſecũda uirga quondam appellata funiculus: & pars mea a me ideo proiecta eſt: ut diſ-
ſoluerem fœdus & germanitatem atq; cõcordiam quæ inter iudam fuerat & Iſrael: Et fratres a ſe in
uicem ſepararem: Vt in apoſtolorum & eorum qui egerãt pœnitentiam numero rurſum iuda ap-
pellaretur & cõfitens dominum ſuum Iſrael autem & ephraim & Ioſeph uocarentur. qui in cordis
duritia permanentes dixerunt: Non habemus regem niſi Ceſarem. Vnde non intulit ut irritum
facerem pactu ſiue tefſtamentum quod habui cũ iu ſi & Iſrael: Vſq; hodie enim pœnitentibus por
rigit manum:ſed de uno populo credentes alios: & alios non credentes inter ſe diuideret dicens:
Nolite arbitrari quia ueni mittere pacem in terram: non ueni mittere pacem ſed gladium: Veni eni
ſeparare hominem aduerſum patrem ſuum: & filiam aduerſum matrem ſuam: & nurum aduerſum
ſocrum ſuam: & inimici hominis domiſtici eius.
CEt dixit dominus ad me:Adhuc ſume tibi vaſa paſtoꝛis ſtulti:Quia ecce ego ſuſcitabo paſto
rem in terra qui derelicta non viſitabit:diſpſum non queret:⁊ cõtritũ non ſanabit:⁊ id quod ſtat
non enutriet ⁊ carnes pinguium cõmedet:⁊ vngulas eoꝛum diſſoluet:O paſtoꝛ ⁊ idolum dereli
quens gregem gladius ſuper bꝛachiũ eius:⁊ ſup oculũ dextrum eins: bꝛachiũ eius ariditate
ſiccabitur:⁊ oculus dexter eius tenebꝛeſcens burabiur. LXX. MM
EXt dixit dominus ad me adhuc ſũme tibi vaſa paſtoꝛalia paſtoꝛis ĩperiti:Quia ecce ſuſcita⸗
bo paſtoꝛem ſuper terram qui derelictum nõ viſitet:⁊ diſperſum non requirat:⁊ fractũ non ſa⸗
net:⁊ integrum non dirigat:⁊ carnes electoꝛum deuoꝛet:⁊ calos eoꝛum peruertat:O qui paſci/
tis vana ⁊ qui derelinquitis oues gladius ſuper bꝛachiuʒ eius:⁊ ſuper oculum eius dextrũ:bꝛa
chium eius ariditate ſiccabitur: oculus dexter eius cecitate obſcurabiur.—
CQuando dicit adhuc ſume tibi uaſa paſtoris ſtulti: Ilud ſigniſicat quod ſupra aſſumpſerit ſi
bi uirgas duas: Vnam decorem & alteram funiculum: Et quia illas ſuo uitio peccatoq; pro-
iecit & ſoluta germanitate inter iudam & Iſrael: Nos inſerti ſumus in radicem bonæ oliux;
Et cecitas ex parte facta eſt domui Iſrael donec intraret plenitudo gentium: Nunc prophetz
dicitur: Vt grauiſſimum paſtoris ſtulti fiue imperiti aſſumat uaticinium. Paſtor ſtultus & im
peritus haud dubium quin antichriſtus ſit: qui in conſumatione mundi dicitur eſſe uenturus:

Olvetit
name

henic⸗
lnton

nich
ni
en.
lene
lemi⸗
elty
len
c
rd
itum
por
ens:
ieni
lſum

piſt⸗
Ite
ech
tn.

Super zachariam.c.xii.

Et qualis uentarus ſit indicatur: Vaſa autem paſtoris inſignia illius & habitum debemus acci-

pete peram baculum fiſtulam & ſibilum & quomodo Eſaias ut captiuitatem populi demon/

ſtraret nudus ingreditur: & hieremias uadit ad domum figuli ut ex diſſipatione naſis quod cur-⸗-
rebat in rota & manu fingebatur artificis. Et interitũ iſrael & dei potẽtiam oſtenderet: Et Ezechiel
ut ſubuerſionem hieruſalem & fugam ſedechiæ & onera captiuorum nò ſolum uoce ſed & habitu
demonſtraret:Perfodit parietem & in ſuis humeris excipitur: Sic zacharias habitum ſtulti & impe-
riti paſtoris aſſumit: ut eum nuntiet qui uenturus eſt. Iſte paſtor ideo conſurget in Iſrael: quia uerus
paſtor dixerat: lam non paſcam uos. Qui alio nomine: & in Daniel propheta: &in euangelio: & in
epiſtola Pauli ad theſſalonicenſes: Abhominatio deſolationis. ſeſſurus in templo domini ꝓpheta-
tur:& ſe facturus ut denenda & per Eſaiam magnus ſenſus dicitur. Et ad hoc uenit non ut ſanet
ſed ut perdat gregem Iſrael. Paſtor enim bonus egrotãtia peccora uiſitat: diſperſa quærit: relicta af
fert: laſſa ſuſtentat.Ecõtrario paſtor malus omnia aduerſa agit. Et carnes pinguium deuorat un-/
gulas arietum & ouium diſſoluit atq; peruertit: ne recto ingrediãtur pede:hunc paſtorem ſuſcepe-
re iudæi: quẽ dominus ieſus interficiet ſpiritu oris ſui.& euacuabit illum in natione aduentus ſui:
ut qui nõ crediderunt ueritati ne ſalui fierent: credant mendatio & iudicentur ꝗa conſenſerunt ini
quitati. Deſcripto aũt paſtore peſſimo ſtulto & imperito:ad ipſum paſtorem ꝓphetalis ſermo con
uertitur: O paſtor & idolum: tam ſceleratus eſt paſtor: ut nõ idolorum cultor: ſed ipſe idolum no-
minetur dum ſe appellat deũ & uult ab omnibus adlorati:Qa dereliquit gregem a beſtiis deuora
dum quẽ dñũs tanto tempore cuſtodierat: gladius ſuper brachiũ eius & robur: & ſuper oculũ dextꝶ&
eius: quo ſe acute dei iactabat ſacramenta: & plus uidere ꝗᷓ oẽs retro ꝓphetæ uiderant: In tantum ut
dei filium ſe uocaret. Gladius autem ille eſt de quo & ſupra diximus & nũc dicemus ex pte. De quo
& Eſaias loquitur: Inebriatus eſt gladius meus in cælo. Propterea aut gladius dñi ſuper brachiuum
eius & ſuper oculum dextrum illſius erit: ut & robur eius & omnis iactantia fortitudinis ariditate
ſiccetur.Et ſcientia quã ſibi falſo nomine promittebat eternis tenebris obſcuretur.
ð CAPITVLVM DVODECIMVM.
mANus verbi domini ſuper Aſrael:Bixit dominus exrendens celum:æ fundans ter
rruam ? fingens ſpiritum hominis in eo:ecce ego ponaʒ hieruſalẽ ſuperluminare cra
pule oibus populis in circuitu:ſed ⁊ iuda erit in obſidione cõtra hieruſalẽ:⁊ erit in
die ula ponam hieruſalem lapidem oneris:cũctis populis:omnes qui leuabunt cũ
cõciſione lacerabuntur:⁊ colligẽtur aduerſus eam omnia regna terre. LxX.
CAſſumptio verbi dñi ſuꝑ iſrael dicit dũs:extendẽs celum ⁊ fundans terrꝗ ⁊ fingẽs ſpiritũ ho
minis in eo:Ecce cgo ponaʒ in hieruſalẽ:vt ſuꝑliminaria que mouẽtur oibꝰpopulis in circuuu
⁊ in iudea ⁊ erit obſidio circa hieruſalẽ:⁊ erit in die illo:ponã hieruſalẽ lapidẽ ꝗ ↄculcat᷑ a cũctis
gentibus:oĩs ꝗ ↄculcauerit eam illudens illudet ⁊ congregabo ſuper eam omnes gentes terre.
CTriplex interprætatio eſt: ab eo loco in quo legimus. Ecce ego ponam hieruſalem ſuperlimina-/
re crapulæ omnibus populis in circuitu: uſq; ad eum locum ubi ſcriptũ eſt: Framea ſuſcitare ſuper
paſtorem meũ & ſuper uirum coherẽtem mihi:dicit dominus exercituum: Percutiam paſtorem &
diſpergentur oues: Alii enim iudæorum putãt iam hæc ex parte completa a zorobabel uſq; ad C.
Pompeiũ:qui viirnut romanorũ iudæam cœpit & templũ: Quã hiſtoriam ſcribit ioſephus: Alii
uero qñ hieruſalem fuerit inſtaurata in fine mũdi eſſe cõplẽda.Qcd ſibi cũ HAIMMENO ſuo quẽ
ſupra ſtultũ paſtorẽ leginar miſerabilis gẽs iudæa ꝓmittit: Alii aut hoc eſt nos ꝗ xpᷣi cẽſemur no⸗
mine in eccleſiã uſq; ad finẽ mũdi cottidiæ expleri & explenda memoramꝰ: Et ne per ſingula extẽ
damus modũ uoluminis ꝓponemus. Hæc dicũt illi: ſic & alii ſuſpicãtur: nos ita ſentimꝰ. tres poſſu
mus ſnĩas ut ex interprætatiõis uarietate quid cuiq; coaptadum ſit prudens lector intelligat. Dñs
igitur ꝗ cælum extẽ i ut pellem & terrã alta molæ ſolidauit & ſpũm hoiĩs finxit in eo: Idem aĩiarũ
creator eſt oĩum:ut ex duabus ſubſtãtiis aĩiæ & corporis unũ aĩal compingeret: Spiritus enimp ani
ma frequẽter accipitur: ut ibi:Pater in manus tuas cõmendo ſpũm meum. Et auferes ſpiritum eoꝑꝶꝑ
& deficient & in puluerem ſuũ reuertentur.Iſte igitur creator uniuerſitatis & dominus ſeculi: hieru
ſalem ſuperliminare crapulæ omnibus populis in circuitu poſiturum eſſe teſtatur: Vt qui limẽ eius
attigerit inebrietur: & corruat ſiue ipſum ſupliminare in eum corruat a quo contingitur: Sed & iu-
das:obſeſſa hieruſalem eſt captus a gentibus. Et in illarũ tranſiens ſocietatem cogitur obſidere me
tropolim ſuam: Non ſolum aũt dns hieruſalem ponet cũctis populis quaſi ſuperlimĩare crapulæ.
Sed ponet illam quaſi lapidẽ oneris cũctis populis:quẽ qui leuare uoluerit conciſione lacerabitur
Congregabuntur enĩ aduerſum hieruſalem oĩa regna terraꝶ: Mos eſt in urbibus paleſtinæ: & uſh;
hodie per omnem iudæam uetus cõſuetudo ſeruatur: ut in uiculis oppidis & caſtellis rotundi po
nantur lapides grauiſſimi ponderis: ad quos iuuenes exercere ſoleant: & eos pro uarietate uirium
ſubleuare. Alii uſq; ad genua: Alii ad umbellicum: Alii ad humeros & caput. Nonnulli ſuper uer-
ticem erectis iunctiſq; manibus magnitudinem uirium demonſtrantes pondus extollant. In arce
athenienſium iuxta ſimulachrum mineruæ uidi ſpheram æneam grauiſſimi ponderis quã ego pio
imbecillitate oopuſtuli mouere uix potui: Cum quærerem quid nam ſibi uelletaeſponſum eſt ab

r

WMiero.liber Tertius

urbis cultoribus athletarum in illa maſſa ſortitudinem cõprobari. Nec prius ad agonem quèq;ᷓ de/ .
ſcendere: ꝗqᷓ ex elatione ponderis ſciatur qui cui debeat comparari. Senſus ergo iſtæ eſt. Ponam hie
ruſalem cuùctis gentibus: quaſi grauiſſimum lapidem ſubleuãdum. Leuabũt quidem eam & ꝓ uiriũ An
uarietate uaſtabunt: Sed neceſſe eſt ut dum leuatur in ipſo nixu & eleuatione põderis: grauiſſimus Nutu
lapis ſciſſurã aliquã uel raſuram in leuãtium corponibus derelinquat: ſuper eccleſia ſic interprætari ta
poteſt. Quod cuncti perſecutores qui cõtra domum domini dimicarunt inebriẽtur eo calice quẽ uißt
nuniuerſis gentibus ꝓpinat hieremias: ut bibant &mebrientur: &cadant & uomãt & inſaniant. Sco q
perſecutionis tempore multos e noſtris cõtra eccleſiam pugnare cõpulſos: ſed quicũqʒ hoc põdus on
uoluerit ſubleuare: leuabit quidem & pro ira dommi qua corrmpit peccatores ſuis manibus ſuſten Gun
tabit: Verum ipſe nõ erit impunitus dei cõtra ſe gladio dimicãte. Pro lapide oneris quẽ nos ut po/ n
tuimus interprætati ſumus. lx. uerterunt lapidem conculcatum a cũctis gentibus. Omnis ꝗ cõcul zun
cauerit eum ſiue eam:ideſt hieruſalem illudens illudet. Qui manifeſtus eſt ſenſus: quod utroq; mo ”ðJ
do hieruſalem: & ab inimicis gentibus: & a perſecutoribus coculcanda ſit. Et illudendum ei ꝓ uo-/ ge
luntate illudentium: Sed melior & uerior eſt ſenſus ſuperior. Breuiter ſingula exponimus ut tan- HS
dem ueniamus ad calcem. Ne ſi prolixius ſcripſerimus & rerum obſcuritate & ſermonis longitu- in
dine lectoris animus confundatur. ?MG . HYM
CIn die illa dicit dominus:pcutiam oẽm equum in ſtupoꝛem:⁊ aſcenſoꝛem eius in amẽtiã::= ſu ſt
per domũ iuda aperiam oculos meos:⁊ oẽm equum populoꝝ percutiam cecitate. LXxX. e
In die uila dicit dñs oĩpotens:percutiã oẽm equum in ſtupoꝛem:⁊ aſcenſoꝛem eius in amen/ .
tiam:ſuper domum auteʒz iuda aperiã oculos meos:⁊ omnes equos populoꝝ percutiã cecitate. th
CIn illo tempore:hoc enim ſignificat dies quando obſeſſa fuerat hieruſalem: ita ut iudas quoq; eã
obſidere cogatur. Et carnaliter & ſpiritaliter: percutiet dominus oẽs aduerſariorum equos in ſtupo “D
rem:ita ut omnes ſtupeãt qui eos uiderint eſſe percuſſos: & aſcenſores eorum: maloꝶ pᷣmente ma C
gnitudine uertẽtur in amentiam ſuper domum iuda qui contra metropolim ſuam facere aliquid
cogebantur. Apperiet dominus oculos ſuos ut eorum miſereatur: & eos dignos ſuo faciat aſpectu 8
oculorũq; ſuoꝶ illuſtret lumine. Omnes autem equos populorum eterna percutiet cecitate. Qui
ſpiritaliter equi intelligẽdi ſunt ſupra diximus: Fallax equus in ſalutẽ: Et hi in curribus & hi in eqs
& cætera his ſimilia: Aſcẽſores quoq; eoꝶ uel demones uel falſos magiſtros dixim: qui omnes in C
ſtuporem uertentur & amentiam: ut nihil ſapere cõuincãtur: ſed palpabiles eos opprimãt tenebræ
quales fuerunt quãdo ægyptiorum primitiua percuſſa ſunt: Super domũ autem iuda:ideſt popu/
lum ꝗ cõfitetur deũ & fractus pſecutiõis anguſtiis ac timore pterritus: uidetur eſſe in numero pſe/
quẽtium. Aperiet dñs oculos ſuos: ut pleroſq; reſpitiat dicẽtes ad ſe. Reſpice in me & miſerere mei:
Et mereatur audire: Erit tibi dominus lumen eternum. Hæc eſt grauiſſimi lapidis laceratio quam
in aduerſarios ſuos qui hieruſalem leuare & uexare conati ſunt dominus comminatur.
CEt dicẽt duces iuda in coꝛde ſuo.confoꝛtentur mihi habitatoꝛes hieruſalem in domino exer
cituum deo eoꝛum. LXX.
CEt dicent tribuni ideſt duliarchi iuda in coꝛdibus ſuis:inueniemus nobis qui habitant hie/
ruſalem in domino omnipotente deo eoꝛmum.
CCum aperuerit dñs oculos ſuos ſup iudam & pcuſſerit omnes equos gentium cecitate: duces iu 6
da de quo ſupra dictũ eſt. Sed & iudas erit in obnidione cõtra hieruſalem uota facient in cordibus
ſuis: quia loqui libere nõ audebunt: ut uincat hieruſalem & uictus ijudas cum hoſtibus: uincat cum 0
ciuibus ſuis. Pro eo qd nos diximus cõfortẽtur mihi: &. Ixx. tranſtulerunt «ρνισιο ι6ιπεν &ν1οτι◻ι ſ
ideſt ĩueniemus nobis. In hebraico ſcriptum eſt emſali: qe Agꝗla tranſtulit aρ IsᷣρναοσασÜσdeſt
cõforta mihi: ut ſit ſenſus: Optabũut chiliarchi & tribuni ac duces iuda: ac uota faciẽt in abſcondito 4
mentis archano: ut deus cõfortet habitatores hieruſalem in domino deo ſuo: & uincãt aduerſarios .
ſuos: luxta tropologiã: Duces ac tribuni apoſtoli funt: & oẽs apoſtolici uiri atq; doctores ꝗ xp̃ᷣi ex-

ercitui pᷣfuerunt: ꝗ nolent ſibi alios inuenire niſi eos qui habitẽt in hieruſalem uiſione pacis: & ha-
bitẽt in dño oĩpotẽte Deo ſuo. De his ducibus Paulus apoſtolus fuit: ꝗ ĩuenit Tytũ & Thimotheũ
Lucã atq; Siluanũ:Petrꝰ quoq; ꝗ Marchũ ſcriptorẽ erudiuit euã gelii. Et cæteri apoſtoli ꝗ oẽm mũ
dum ſua doctrina & eruditione cõpleuerunt ut haberent diſcipulos habitatores hieruſalem.
CIn die illo ponam duces iuda ſicut caminum ignis in lignis:ꝛ ſicut facem ignis in feno:⁊ de/
uoꝛabunt ad dextram ⁊ ſiniſtram omnes populos in circuitu:⁊ habitabitur hieruſalem rurſus
in loco ſuo:in hieruſalem ⁊ ſaluabit dominus tabernacula iuda ſicut in pꝛincipio ut non magni/
ſice gloꝛietur domus dauid::⁊ gloꝛia habitantium hieruſalem contra iudam. LxXxX.
In die illa ponam tribunos iuda ſicut turrim ignis in lignis ⁊ ſicut fenum ignis in ſtipula:⁊
deuoꝛabunt a dextris ⁊ ſiniſtris omnes populos per circuituzs:⁊ habitabitur hieruſalem adhuc
in ſemetipſa:⁊ ſalua faciet dominus tabernacula iuda ſicut a pꝛicipio:vt magniſicetur gloꝛia do
mus dauid ⁊ elatio habitatoꝛum hieruſalem ſuper iudam.
CQuãdo duces iuda dixerint in cordibus ſuis: Cõforta mihi domine obſeſſos hieruſalem: ut qui
fua imbecilitate uicti ſunt tuo ſuꝑerent auxilio: Tunc ego dominus omnipotens deus eoꝶ: ponã
principes iuda

ð= .

*

. Super zachariam. c. xii.

hnlie Principes iuda ſicut fornacem ignis in lignis & ſicut facem in ſtipula: ut deuoret aduerſarios qui⸗⸗
bus ſimulata amicitia iungebantur: Deuorent aut a dextris & ſiniſtis: & omnes populos occidant

lun in circuitu ut rurſum habitetur in loco ſuo. Et nequaꝗᷓ hoſtiles impetus timeat: urbes quoq; & opi.
da ac uillas & uiculos tribus iudæ qui direpti fuerant atq; uaſtati inſtauret ſicut fuerant an teꝗ uaſta
rentur. Et nequaqꝗ domus regia & inclyti ac magnifici tribus iuda G&& habitatores hiernſalé glorien
nd tur aduerſum tribum iuda: quod ſuo regatur imperio:ſuo cõſilio gubernetur: S ed ſciant qd'domi
ni ſit in utriſq; uictoria: Hæc iuxta hiſtonam: ſeu ſacta ſunt:ſeu futura fidem rerum dñi iuditio reliii
i quẽtes. & ſanctis eius qui ab eo ſapientiæ ac ueritatis ſpiritum receperüt: N 05 dicamus qd' in tem-
prore perſecutionis eccleſiæ duces & tribuni nominis xpiaui de quibus ſupra dixim us. Cum domi
10 nus pacem reddiderit hieruſalem & interfecerit aduerſarium ſpiritu oris ſui: futun ſint quaſi cami/
Ncl nnus ignis in lignis ut deuorent infructuoſas arbores: & ſicut faces in ſtipula: ut quodcũq; frumen-
nd tum nõ babet:& circũfertur omni uento doctrinæ tradatur incendio. Et deuorabunt inquit duces
1p⸗ iuda & tribuni ad dexteram: & ad ſiniſtrã eos qui medio itinere incedere noluerũt: neſcierut ore
n SBooοαποσ eſſe kakiao unde dei populus pollicetur nec ad dextrã nec ad ſiniſtra declinabimus: uia
nom rebgia gradiemur: uia dextra parcitas eſt ꝗᷓ græci ειε ε νι1ο οant: ſiniſtra Iuxuries: m edia recta ꝗᷓ
. frugalitas: Omnes igitur qui ſunt in uia dextra quibus dicitur: ne ſis iuſtus nimis: Er in ſiniſtra qui
e audiũt: Viæ quæ ad ſiniſtram ſunt puerſæ ſunt: Deuorãs flãma cõſumet: Et deletis aduerſariis atq;
fſublatis rurſum hieruſalem: ideſt eccleſia priſtinam gloriã recipiet: & erit in ſuo ſtatu: & iudæ taber
men⸗ nacula ſaluabũtur toto orbe diſperſa xpᷣianorum còciliabula: de quibus quaſi tentoriis & tabermna
ctar. culis ire cupimus ad domum quæ nõ eſt manufacta: & ad cæleſtem hieruſalem: Propterea autem
lgei tabernacula plebis & omnium qui cenſentur nomine xpᷣiano: & reputantur in uulgus antiquã pa/
ſſ cem recipient obſeſiis eccleſiarum principibus & in fugam uerſis: ut nequaqꝗᷓ putẽt magiſtri atq; do
nem ctores ſua doctrina & ſapientia: ſed domini auxilio pacem eccleſis redditam.
igni CIn die ulo ꝓteger dñs hitatoꝛes hieruſalem:⁊ erit qui offenderit ex eis in die illa quaſi Ba/
Pedͤn uid ⁊ domus Bauid quaſi dei:ſicut angelus domini in conſpectu eius. LxX.
,Ori CESt erit in die illa ꝓteget dũs habitatoꝛes hieruſalem:⁊ qui infirm in eis fuerit in die illa erit
neg quaſi domus Bauid ⁊ domus Bauid quaſi domus dei ⁊ angelus domini in conſpectu eoꝛum.
erin Cuda obtinente uictoriã: & domĩo reſtituẽte tabermacula eius ſicut fuerãt a principio: Vt nequaqꝗᷓ
ebte domus regia cõtra populum glorietur: In illo die & in illo tempore dominus cuius auxilio iudas
Gn a dextris & a ſiniſtris aduerſarios deuorabit: pteget etiam obſeſſos hieruſalem & in tantam fœlici
tatem ac beatitudinem omnia mutabũtur: ut qui uiliſſimus putabatur: ſit quaſi domus fegia: & qui
ener de domo regia erat ſit quaſi de domo dei: ideſt quaſi nuntius dni & angelicæ dignitatis in conſpe
en ctu eorum qui eo tpe fuerint reſaluati: Iuxta anagogen ꝓteget dũs habitatores eccleſiæ: pace eccle
ſiarum poſt perſecutionem grauiſſimam reddita: q & ſui nominis interprætatione decorabitur:
t hieruſalem enim uiſio pacis exprimitur. Et tam beati erũt ꝗ pro eccleſia militarut: & in pſecutione
dũm ſunt cõfeſſi ut qui minimus fuerit & quaſi homo in aliquo peccato dictoq; offenderit: põatur
rbi in ordie ma giſtro N. Et magiſtri qſuũ ſeruauerit graduũ ſint quaſi domus dei:& qſi angelus dni. ga
hoc oĩ ſtudio laborãus poſiti in terra & uario labore ſudãtes: ut trãſſormemur in angelicã gloriäã.
kyi Et erit in die illa queram cõterere omnes gentes que vemüt cõtra hieruſalem.⁊? effundã ſu/
ibus per domum danicl:æ ſuper habitatoꝛes hieruſalem ſpiritum gratie pꝛecum. LXX.
dimm CEEt erit in die illa queram auferre omnes gentes que veniunt contra hieruſalem ? effundam
inio ſuper domum dauid ⁊ ſuper habitatoꝛes hieruſalem ſpiritum gratie⸗ miſericoꝛdie. .
CIn die illo quo proteget dominus habitatores hieruſalem quæret dominus cõterere oẽs gẽtes:
ick quæ ueniunt cõtra hieruſalem. Cõteret aũt nõ in perditionem ſed in emẽdationem: ut aduerſum
näin hieruſalem militare deſiſtãt: & eſſe ineipiant de hieruſalem: ſi enim de nihili creauit oĩamõ iccirco
inn fecit ut ꝓꝑderet quæ creauit:ſed ut illius miſericordia quæ creata ſunt ſaluarentur: Vñ & in ſa piẽtia
nie⸗ quæ Salomonis inſcribitur (Si cui tamẽ placet libxe recipere) ſcriptum reperimus. Creauit ut eẽnt
Omnia & ſalutares generationes mundi: & nõ erit eis uenenum mortiferum. Sicut enim uenit do
mi. minus ut quæreret quod perierat: & ſaluauit humanum genus: ſic & getes in eo perdidit quod gẽ
nwi tes erant aduerſariæ. Deniq; ſequitur. Effundã ſuper domum dauid & ſuper habitatores hieruſalẽ
ſpiritum gratiæ & miſericordiæ. De hac gratia ſcribit & Paulus: Caritas dei effuſa eſt in cordibꝰ ue
ſtris pꝑ ſpiritũ ſanctũ ꝗ datus eſt uobis: Et in ſupradicto uolumine continetur ꝗᷓ in cælo ſunt: ꝗs ĩue
ſtigauit?niſi qe tu dediſti ſapiẽtiã & ſpũm ſãctũ tuũ miſiſti de excelſis:& ſic correctæ ſũt ſemitæ eo
N rũ ꝗᷓ uerſantur in terra: &ꝗᷓ tibi placẽt eruditi ſunt hoĩes. Et in Eſaia loqtur deus. Dedi ſpũm ſanctũ:
Et rurſum de eodẽ ſcriptura cõmemorat. Dedi ſpũm meũ ſup eũ.Verbũ aũt effuſionis ſenſum lar/
4 gitatis oñdit ſicut manifeſtũ eſt in eo qd diximus. Caritas dei diffuſa ẽ in cordibus ueſtris: & ĩ alio
J loco ex pſona dei.Effundã de ſpũ meo ſup oẽm carnẽ. Qui ſit aũt ſpũs gratiæ idẽ apoſtolꝰloqtur
ſ ad hebreos. Quãto magis putatis deteriora mereri ſupplicia eũ ꝗ filiũ dei cõculcauerit: & ſan gumé
teſti pollutũ duxerit:in quo ſanctificatus eſt &ſpiritui gratiæ cõtumeliã fecerit. Vñ & ſpüs ſancti di
i uerſæ gratiæ dicũtur. Et ſalutatio apoſtoli. Gratia inꝗt uobis & pax multiplicetur: Vt poſtꝗᷓ nobis
1
ſ△

ððM

Miero.liber Secũdus

pctã donauerit:tũc pax p miſericordiã cõſequatur:hæc iudæi ex pte iam fctã: & pleniꝰĩ cõſumatòõe ane⸗
mũüdi futura cõmemorãt. Nos aũt poſt aduentũ xpi cottidie impleri intelligimus & probamus. mune
CEt aſpicient ad me quem cõſixerunt:⁊ plangent eum planctu quaſi ſuper vnigenitum:? dole zumi
bunt ſuper eum vt doleri ſolet in moꝛte pꝛimogemiti. LXX. Hon
CEt aſpicient ad me pꝛo eo qð inſultauerunt? plangent ſuper eum planctum quaſi ſuper cha/ ſkor
riſſimum ⁊ dolebunt doloꝛe quaſi ſuper pꝛimogenito. . id
CNebraicæ litteræ Deleth & Res hoc eſt D & R ſimiles ſunt:& paruo tm̃ apice diſiũgũtur:Ex quo
euenit ut idem uerbũ diuerſi legẽtes: aliter atq; aliter trãſferant: itelligẽtiæ gratia unũ demus exem lumn
plum. Et ueſtitus inqt erat Samuel Ephod badiideſt indumẽto lineo: bad enim linum appellatur: uent
Vnde & baddim lina dicuntur: pro quo hebraico latinoq; ſermone malæ quidam legunt Ephod ſen
bar:Si quidem bar aut filius appellatur aut frumẽti manipulus aut electus aut oilos: ideſt criſpus: cud
Quod ibi errore interptationis accidit: ita etiam hic factum depræhẽdimus. Si enim legatur *Ee⸗ mi⸗
KevTInσν.:ideſt compunverunt ſiue confinxerũt accipitur. Sin aũt cõtrario ordine litteris cõmu/ ſeri
tatis ? &ροοw»οααπeſt ſaltauerunt intelligitur:Et ob ſimilitudinem litteraꝑ error eſt natus. Ioan/- er
nes aũt euangeliſta qui de pectore domini hauſit ſapiẽtiam: hebreus ex hebreis: quẽ ſaluator ama de
bat plurimũ:non magnopere curauit quid græce litteræ cõtinerent: ſed uerbum interprætatus eſt e
uerbo: ut in hebreo legerat: & tempore dominicæ paſſionis dixit eſſe completum:quod ſi ꝗs non lie

recipit det teſtimonium: de quo ſanctaꝶ ſcripturarum loco Ioãnes iſta protulerit: & cum nõ repe
rerit cogetur ingratus ſuſcipere ueritatem. Plãgent aũt iudæi quaſi ſuper unigenito & primogeni

to:unigenitus dicitur ꝓpter nature ꝓprietatem: primogenitus iuxta apoſtolum ex mortuis reſur-
gentium. Pro primogenito cariſiimũ.Ixx.trãſtulerunt:De quo in euangelio legimus: Hic eſt filius

meus cariſſimus in quo mihi complacui. Tunc dolebũt a ſe crucifixum cũ uiderint in claritate re/
nantem uerbum Kτ—+dℛ[,oρο αραιποιπαρατοaαà græcos nô abilluſione ſed a ſaltatu cõpoſitum eſt Qck
ſilicet cõtra dominũ quaſi ludendo ſaltauerint: quãdo dicebant illudentes atq; ridẽtes: Vah: qui

deſtruis templum: & in tribus diebus edificas illud: Saluũ fac temetipſum deſcẽdens de cruce:Hæc

& alia illudentes & quodam amentiæ tripudio ſaltantes loquæbantur. C
CIn die ülla magnus erit planctus in hieruſalem ſicut planctus adremon in campo magedon: ſ
7 plãgent terre familie:⁊ familie ſeoꝛſum:Fa milie domus daiud ſeoꝛſum ⁊ mulieres ſiue vro —
res eoꝛum ſeoꝛſum:verbum enim hebꝛaicum Meſe ideſt ꝓYupaĩkeο vtrunqʒ ſigniſicat. Fa/ O”D”V”UVRUÿ
milie domus nathan ſeoꝛſum ⁊ mulieres eoꝛum ſeoꝛſum.Familie domus leui ſeoꝛſum ⁊ mu⸗ D
lieres eoꝛum ſeoꝛſum:Familie ſemei ſeoꝛſum ⁊ mulieres eoꝛum ſeoꝛſum:Omnes familie reli .

que familie ⁊ familie ſeoꝛſum ⁊ mulieres eoꝛum ſeoꝛſum. LXX.
In die illa magnus erit plãctus in hieruſalem ſicut planctus maligranati quod in campo ſuc
ciditur:⁊ planget terra per tribus ac tribus:tribus dauid ſeoꝛſum:⁊ mulieres eoꝛum ſeoꝛſum:
Tribus domus iude ſeoꝛſum ⁊ mulieres eoꝛum ſeoꝛſum:tribus domus nathan ſeoꝛſum:⁊ mu
lieres eoꝛum ſeoꝛſum. Zribus domus leui ſeoꝛſum:⁊ mulieres coꝛum ſeoꝛſum.Tribus Sy/⸗
meon ſeoꝛſum:⁊ mulieres eoꝝ ſeoꝛſum:Oẽs relique tribus ſeoꝛſum:⁊ mulieres eoꝝ ſeoꝛſuz.
CAd adremon pro quo. Ixx. tranſtulerunt ITòαορνοσ: urbs eſt iuxta hiezraelem quæ hoc olim uo
cabulo nũcupata eſt: Et hodie uocatur maximianopolis in campo magedo:i quo lIoſias rex iuſtus
a Pharaone cognomento nechao nulneratus eſt: Super quo lamentationes ſcripſit hieremias quæ
legũtur in eccleſia: Et ſcripſiſſe eum paralipomen teſtatur liber. Sicut igitur eo tpe poſt reges pec/
catores ſpes omnis erat populi in Ioſia. Et occiſo illo magnus plãctus in urbe cõmotus eſt. Sicut le
gimus in hebraico: Spiritus oris noſtri xpᷣs captus eſt in peccatis noſtris:cui diximus in umbra tua
uiuemus in gentibus: licet alii iuxta intelligentiã ſpiritaſem hoc referant ad dominum ieſum: Ita
cruciſixo ſaluatore renouabatur planctus in hieruſalem: ſicut quõdam fuit in urbe ad adremon in
campo mageddo. Quodq; ſequitur. Plangẽt familiæ & familiæ: ſiue tribus & tribus ſeorſum:fami
liæ domus Dauid ſeorſum & uxores ſiue mulieres eorum ſeorſum: Hoc ſignificat qd tempore tri-
bulationis & luctus nõ debeamus ſeruire coniugiis & operi nuptiaꝶ: Vnde & in Iohel captiuitate
ꝓpinqua dicitur ad iudæos. Egrediatur ſponſus de cubiculo ſuo: & ſponſa de thalamo ſuo: Et im-
pendente diluuio imperatur Noæ: Ingredere in archam tu & filii tui &οτtúà & uxores filiorum
tuorum: Et poſtea fimto diluuio dicitur ad eum: Egredere tu & uxor tua & filii tui & uxores eorũ:
ut qui in archa ĩpẽdente diſcrimine fuerant ſeparati: redditi mundo generationi & liberis deſerui
rent:Hoc aũt non ſolum in tempore fit anguſtiæ: ſed & in tpe orationis:qñ uolumus dñm depræ
cari. Dicẽte apoſtolo ad corinthios: Nolite fraudare ĩuicẽ niſi forte ex cõſenſu ad tpᷣ̃s ut uacetis ora
tioni. Igitur & nunc tribus domus Dauid: & tribus domus Natan. & tribus domus Leui: & tri-
bus domus Semei a ſuis uxoribus ſeparantur: ut plangant unigenitum & primogenitum domi .
num lIeſum. De quo dixerunt ſanguis eius ſuper nos & ſuper filios noſtros. In Dauid regia tribus
accipitur: hoc eſt iuda: In nathan prophetalis ordo deſcribitur: Leui refertur ad ſacerdotes: ex
quo ortum eſt ſacerdotium: in ſemei doctores accipiuntur: ex hac enim tribu magiſtrorum agmi
na pullularũt. Reliquas tribus tacuit:quæ nõ habent aliquod ꝑriuilegium dignitatis. In eo autenn
quod ait:

Super ʒachariam.c.xiii.

inng
Ei qudd ait Omnes tribus reliquæ:tribus & tribus ſeorſum & uxores eoꝶ ſeorſum:uniuerſa abſq; no
mine compræhendit: Dicamus & iuxta. Ixx. pOο appellatur: Non una arbor malorum granato/
.“/ rum:ideſt mala punica:Sed locus his arbonbus conſitus de quo iuxta intelligentiam ſpititulaem
Nch Sponſus dicit in cantico canticorum. Deſcendi ut uiderem in genimie torrêtis ſi floruiſſet uinea:
ſi floruiſſent mala punica. D eſcend it enim ſaluator ad torrẽtem huius ſeculi & turbidas aquas. De
D uibus in typo eius helias bibiſſe deſcribitur: ut poſt flores uineæ & mali punici fructum utruũq;
n uſciperet. Et inebriãs eccleſiam ſuam audiret ab ea. Potabis me de uino unguẽtarii de uino malo-/
rum granatorum meorum. Huiuſcemodi potio nõ ſolum eſtus ſtomachi fugat: ſed & corruptum
Fül uentrem ſanare dicitur: & reliquis prodeſſe uiſceribus: Nihil hoc pomo pulchnus: in rubore eccle-
chu ſiæ ſigniſicat uerecũdiam:in granatoꝶ ordine gradus & membra totius corporis per ſingula offi-
n ſb cia diſtributa. Dum in huiuſcemodi umea & malis fructum ſaluator nõ inuenerit dicet: Omnẽ pal
önd mitem nõ ferentem fructum tollet pater: & omnem qui fert fructũ purgabit eum ut fructũ plus af-
blam ferat.Et alio loco Ioãnes baptiſta còclamat: l am ſecuris ad radices arboꝶ poſita eſt. Omnis arbor
Nem quæ nõ facit fructum excidetur & in ignem mittetur: In ſucciſione uitium uel malorum: quãdo in
euuck die iuditii omnia deponẽtur nomina dignitatum. Et impletum fuerit illud quod ſcriptum eit. Ec/
Pron ce homo & opera eius: & palea a tritico ſeparata erit: plãctus magnus nõ in alio loco:ſed in hieru/
dpe ſalem. Et enim plaga atq; iuditium a ſanctis incipiet. Et reges & ſacerdotes & ꝓphetæ & doctores
ogeni tundent manibus pectora: Cum mala pulcherrima uiderint eſſe ſucciſa: Et eum quem confixerant
teſa⸗ . in patris ac ſua maieſtate regnare.
ülin⸗ CAPITVLVM. XIII. ðUD½ H
e ☛, Ndie illa erit fons patens domui Bauid ⁊ habitantibus hieruſalem in ablutionem
AB peccatoꝛis ⁊ menſtruate. LIxX. ́́òJꝗMẽMẽBM
hati In die illa erit omnis locus apertus in domo Bauid ⁊ habitantibus hieruſalem:
eler MWZ in tranſmutationem ? in aſperſionem. ð—ẽ
CDe hoc fonte qui egreditur de domo Dauid & in Ezechiele propheta ſcribitur. Quod erumpat
Ndon fons in domo domini: & creſcat in fluuium qui appellatur aqua remiſſionis & indulgentiæ: & p-
eyro⸗ gat ad ſolitudinem & ad mare quod nunc uocatur mortuum. piſceſq; omnes uiuiſicet: & ex utraq;
F9/ ripa fluminis uarii generis cõſurgant arbores:per ſingulos menſes: ſemper nouis fructibus habun
mu⸗ dantes:& ut ſciamus domum: Hoc eſt templũ dei ipſam eſſe domum Dauid: Quæ in Ezechiel do/
ne rel mus dei. in Zacharia domus Dauid appellatur: Hic fons de domo dei egrediens refertur ad eccle/
ſiam & ad ſcientiã ſcripturarum: ut omnes renaſcamur in chriſto: & in aqua baptiſmatis noſtra no/
poſe bis peccata donentur. Nihil immũdius menſtruata quæ quicqd attigerit imundum facit: & huius
Nſonr tamen ſordes xpᷣi abluentur baptiſmate. Pro ablutione peccatoꝶ & menſtruatæ. Ixx. tranſtulerunt
en tranſmutationem & aſperſionem. Quod de lege tranſeamus ad euãgelium: de littera ad ſpiritum:
g, de umbra ad ueritatem: Pro breuibus & præſentibus futura & etema ſuccedãt. Aſpeiſio autem ſan
ſß guinem domini ſignificat. De quo & Petrus apoſtolus loquitur. Gratia uobis & pax multiplicetur
4 in obedientiam & aſperſionem ſanguinis ieſu xpi. Et rurſum: cientes qd nõ cortuptibilibus argẽ
lu to & auro redẽpti eſtis: ſed ſanguĩe pᷣcioſo:ut agni ĩmaculati & puniſſimi:quo ꝗ aſpſus fuerit redẽ/
ptus dicere poterit cũ ꝓpheta: Aſpges me Iſopo & mũdabor lauabis me & ſup niuem dealbabor.
ce C Et erit in die illa dicit dominus exercituum diſpeꝛdam nomina idoloꝛum de terra ⁊ non me/
er moꝛabuntur vltra:⁊ pſeudo pꝛophetas ⁊ ſpiritum immundum aufferam de terra. LCxx.
u⸗ St erit in die illa dicit dominus ſabaoth diſperdam nomina idoloꝛum de terra ⁊ non erit v-
tra eoꝛum memoꝛia:⁊ pſeudo pꝛophetas ⁊ ſpiritum immundum auferam de terra.
el In die illa quã crebro cõmemorat oĩa idola auferẽtur de terra:Siue illa idola de ꝗbus pſalmiſta
nn dicit: Simulachra gentiũ argentum & auꝑ opera manuum hominum: Vt nulla ſit alia religio niſi
tantum noĩs xpᷣiani:& de quibus in ꝓpheta icriptum eſt. Vlulate ſculptilia in hieruſalem & i ſama
en Hnaa. Sicut enim feci ſamariæ & ſculptilib“ illius: ſic faciã hieruſalem & idolis eius: Siue hæc idola de
in Abbus apoſtolus loqtur: Spiritus autem manifeſte dicit: Quia in nouiſſimis temporibus recedent ꝗ
hin Pma de attendentes ſpiritibus ſeductoribus & doctrinis demoniorum in hypocriſi falſiloquo/
umn rum cauteriatam habẽtium conſcientiam ſuam:Sicut enim idola fiüt manu artificis: ita heretico
n rum peruerſa doctrina. Quodcũq; ſimulauerit uertit in idolum: & facit ꝓ chriſto adorari antichri-
En ſtum. Pſeudo prophetæ in hebraico abſolute leguntur ꝓphetæ: ideſt Nebim: qui & ipſi pſeudo ꝓ/- D
phetas ſignificant: Sed tamen & ab ethnicis: ſacerdotes idolorum uocantur prophetæ. RH DD
dA CEt erit cũ ꝓphetauerit ꝗſpiã dicẽt ei pꝛ eiꝰ: mater ei ꝗ genuerũt eũ:nõ viues qꝛ mẽdatiũ lo⸗ J
1, cutes in noie dñi ⁊ cõſingẽt eũ p? eius ⁊ mater eius genitoꝛes ei cuʒ ꝓphetauerit LXX.
n CCEt erit ſi pꝛophetauerit homo vltra ⁊ dicet ad eum pater ſuus ⁊ mater ſua:qui genuerunt eũ
non viues quoniam mendatium locutus es in nomine domini ⁊ compedient eum pater eius ⁊
mater eius qui genuerunt cum pꝛophetauerit.
ni CNominibus idolorum de terra ſublatis: & pſeudo ꝓphetis: atq; immundo ſpiritu qui loquæba/

en tur in eis:ſi quis ultra temptare uoluerit: & quippiam ex perſona domini prophetare. Statim pater

Miero.liber Secũdus

Ete
eius & mater obliuiſcentur patentum ut dei retineant ſeruitutem: & proferent cõtra filiorum mor Alin
tis ſententiam: & tam piæ ſint omnium in deum mentes: ut nõ expectetur publicum iuditium: ſed omne
pereant qui tales ſunt ſententia ꝓpinquorum. Pro eo quod nos diximus cõfigent eum: idem uer- ded⸗
bum eſt in hebreo quod ſupra: datarum: qua ergo ratione. Ixx. interprætes ibi Kàατιτd⁰%ꝑXαιαανσ1οaâÜα. husſun
eſt inſaltauerunt: ſiue illuſerunt. Et ut uerbum de uerbo exprimam: contra eum ſaltauerunt: & hic meog
Oaue-οιποιασιπ1â1πι tranſſferre uoluerunt: ideſt compedient eum: Aquila & Symachus & Theodo- Pepe⸗
tion: & ibi & hic ſimiliter uerterunt confixerunt: Kecte autem qui falſa ꝓphetauerit homo appel/ ones
latus eſt:Dicente apoſtolo. Cum enim ſint inter uos emulationes: & contentiones: nõne carnales late
eſtis & ſecũdum hominem ambulatis. Et in pſalmis: Vos autem ſicut homines moriemini: & ſicut ð
unus de principibus cadetis: Et indigni ſpiritu dei merentur audire: Non permanebit ſpiritus me/- lep⸗
us in hominibus iſtis: quia carnes ſunt. liet
CSEt erit in die illa confundẽtur pꝛophete vnnſquiſqʒ; ex viſione ſua cum ꝓphetauerit:nec ope don
rientur pallio ſaccino vt mentiãtur:ſed dicet non ſum ꝓpheta:homo agricola ego ſuʒ. Quoniã nun
Adain exemplum meum ab adoleſcentia mea:⁊ dieetur ei.OQuid ſunt plage iſte in medio ma/ pof
nuum tuarum:⁊? dicet:His plagatus ſum in domo eoꝛuʒ qui diligebant me. LCxx. id
CSt erit in die illa cõfundentur ꝓphete vnuſquiſqʒ ex viſione ſua cũ pꝛophetauerit:⁊ induen/ gn
tur pelle cilicina quia mentiti ſunt:⁊ dicet nõ ſum pꝛophetes ego:qꝛ hõ gẽuit me a iuuẽtute mea bann
⁊ dicã ad cũ:ꝗd ſũt plage iſte ĩ medio manuũ tuaꝝ:⁊ dicet ꝗbꝰpcuſſus ſũ in domo diligẽtis me. u
CQui ꝓphetare temptauerit: & parentũ iuditio fuerit condẽnatus. & uaticinii illius falſitatem reꝶ ſiſe
cõtrarius exitus approbarit: cõfundetur ex uiſione ſua: nec ultra operietur cilicio ut mentiatur. Hic ig
enim erat habitus ꝓphetarum. Vt quàdo populum ad pœnitentiam ꝓuocabant induerentur cili/ un
cio.vVnde & in Eſaia pcipitur. ut auferat ſaccum de lumbis ſuis & nudus incedat. Nequaꝗ enim tẽ/ g
pus eſſe pœnitẽtiæ: ſed ĩminẽtis captiuitatis. Ergo & iſte pſeudo ꝓpheta nequaꝗ habitum accipiet Ait
pꝓphetalem: ne ſub alieno ueſtitu & operimẽto ſimplices quoſq; decipiat: Sed magis terram findet Fe˖
uomere:& agriculture deditus hominem ſe probabit:deiq; ſubiacere ſenteitiar, Cni locutus ẽ ad n

Adam maledicta terra ĩ opere tuo:in laboribus cõmedes ex ea cũctis diebus uitæ tuæ:ſpinas & tri
hpulos germinabit tibi: & cõmedes herbas terræ: & in ſudore uultus tui ueſceris pane:Cũq;ʒ ſe oſten
Aerit ad hoc natum ut in ſudore faciei ſuæ comedat panem ſuum. Interrogabit eum alter & dicet — ((
quid ſibi uolunt iſtæ plagæ: & hæc uulnera quæ in medio manuũ tuarum ſũt. Et eſt ſenſus. Quare
aagdhæres patibulo: Cur manus tuæ trãſfixe ſunt clauis: quid cõmiſiſti ut huic pœnæ & cruciatui ſub
iaceres: & ille reſpondebit & dicet. Hæc uulnera & has accepi plagas parentum meoꝶ iuditio con-
demnatus: & eoꝑꝶ qui me nõ oderant ſed amabant. Et in tantum fugato mendatio ueritas obtine/
bit: ut etiam ipſe qui ſuo punitus eſt uitio recte perpeſſum ſe eſſe fateatur. Hebrei hoc qd ſcriptũ eſt
nec operientur pallio ſaccino ut mentiantur: Sic ediſſerunt: & non replebuntur ſpiritu demoniaco
quos Tpikop Tac ideſt piloſos: In Eſaia legimus: Ne per hãc occaſionem emẽtiti habitus dei in ſe
eloꝗa mentiantur: Siue dominum negẽt: Cheſu enim & mẽtiantur & negent interprætari poteſt.
CFramea ſuſcitare ſuꝑ paſtorem meũ ⁊ ſuper virũ coherẽtem mihi dicit dñs exercituũ. NPer
cute paſtoꝛem ⁊ diſpgẽtur oues:⁊ cõuertam manũ me ad paruulos:⁊ erũt in oĩ terra dicit dñs
partes due in ea diſpgẽtur ⁊ deſicient:Et tertia pars relinquetur in ea:⁊ ducã tertiã ptez ꝑ ignẽ
ę 7 vram eos ſicut vꝛitur argentũ:⁊ pꝛobabo eos ſicut ꝓbatur aurũ.Ipſe vocabit nomẽ meum:
2 ego exaudiꝗ eum. Et dicam populus meus es:⁊ ipſe dicet dñs deus meus. LXxX.
CFramea aſurge ſuper paſtoꝛẽ meũ:⁊ ſupꝑ virũ ciuem eius dicit dñs oĩpotẽs: Dercute paſto
rem ⁊ diſpergẽtur oues:⁊ inducã manũ meã ſuper paſtoꝛes:⁊ erit in die illa dicit dñs:due ptes
peribunt ⁊ deſicient.⁊ tertia pars relinq̃tur in ea: trãſducam tertiã partem per ignem.⁊ vꝛam

eos ſicut vꝛitur argentũ. Et pꝛobabo eos ſicut pꝛobatur auꝝ:Ipſe inuocabit nomẽ meuz:?⁊ ego
exaudiã eum:⁊ dicam populus meus iſte eſt:⁊ ipſe dicet dominus deus meus es tu.
CPro framea ꝗᷓ. xx.pᷣo uρα1α träſtulerüt in hebraico areph: Apud Aquilã & Symachũ Macherã:
ideſt gladiũ ſiue mucronẽ repimus. & eo qd nos uertimus ſup uiꝶ cohærẽtẽ mihi. i. rpοασαπο .
Anuρνανιι ”)achus ſup uig populi mei: Quod hebraicæ dicitur anucgi. xx. ſup uiꝶ ciuem
eius: Theodotiõ ſup uiꝶ ꝓximũ eius. Vau in fine ſermonis ꝓ Ioth legẽtes q̃ litteræ ſolæ ĩter ſe di⸗
ſtant magnitudine: & ſi Ioth legatur meũ ſignificat: ſi uau eius: Miror aũt quoſdã hãc ꝓphetiã quã
euãgeliſta Matheus retulit ad dũm ſaluatorẽ: Poſtꝗᷓ in paſſiõe eius fugere diſcipuli: & tũc eã fuiſſe
cõpletã allegoricis ĩterpᷣtationibus uelle tenuare: &dum plus cupit uideri noſſe ꝗᷓ cæteri ueritatis
regulã nõ tenere. Refert. n. euãgeliſta Matheus. Tüc dicit illis ieſus oẽs uos ſcãdalũ patiemini iſta
nocte. Scriptũ eſt. n. pcutiã paſtorẽ & diſpgẽtur oues grægis. Et iteꝶ: Hoc aũt totũ factũ eſt ut ĩple
rẽtur ſcripturæ ꝓphetaꝶ: Tũc diſcipuli oẽs relicto eo fugerunt:Nec putãdũ ẽ de altero loco aſſum
ptũ teſtimoniũ: Quia in euãgelio deus a ſe dicit paſtorẽ eẽ pcuſſum:& in pnñti loco gladio atq; mu
croni legimus ĩpatũ: Percute paſtorẽ & diſpgẽtur oues: hic gladius & hæc rumphea eſt & framea:
De qua in uiceſimo pſalmo dũs loquitur ad patrem: Erue a framea animã meam & de manu canis
unicam meã. De hac romphea & in Amos ꝓpheta ſcriptũ eſt: In gladio morientur omnes peccato

n
in
den
nboi
mee⸗
In
do
inne,

erche
Ami
lon⸗

nhen
temne
tome.
emten
u die
w dli
mimte,
Achdie
ninder
ead
At
ſoſten

dica

Quate

tan ſub
10 cN
Cbeine⸗
ihtiet
ni
lent.

dort.

Per
tdis
t
cun

No
ges
em.
ug

chet
ned
kdͦ
ii
in
ſiſtt
e
Un
mnn
nen
1

*„ £

Super zachariam.c.viiii.

ret terræ. Quod iuxta litteram pœnitus ſtare nõ poteſt: Multi enim peccatores naufragio pereũt.
Ahi ueneno: hi aquis ſuffocantur: illos conſumit incendium. Hoc autem gladio & hac rumphea
omnes moriũtur peccatores. Et agricolæ: ethiopes. De quibus Sophonias ſacro ore teſtatur dicẽs.
Sed & uos ethiopes interfecti gladio meo eritis. Poſtq paſtor bonus qui animã ſuã poſuit pro oui
bus ſuis.Qun locutus ad patrem eſt: Quẽ tu percuſſiſti ipſi perſecuti ſunt: & ſuper dolorem uulneꝑꝶ
meoꝶ aduciebãt: Patris uolũtate percuſſus eſt. Etuir cohekens deo ꝗ ait. Ego in patre & paterĩ me:
Pepẽdit in patibulo & dixit: Pater in manus tuas cõmendo ſpiritum meum: Statim diſperſæſunt
oues:omnis in xpᷣo multitudo credẽtium. Cõuertitq; dominus manum ſuã: ut in. xx legimus ad
paſtores:quos multi male iudæoꝑꝶ principes inteprætantur. Vt autem in hebreo ſcriptum eſt: Ad
paruulos quibus dñs dixerat in euangelio: Ne timeas grex paruule: Et in Eſaia: Ecce ego & pueri ſi
ue paruuli quos mihi dedit deus: & duæ partes factæ ſunt in omni terra iudæoꝶ atq; gentiliũ: ꝗq pa
riter perierùt & defecerunt: In paſſione enim eius: uox pſalmiſtæ cõpleta eſt dicentis: Saluũ me fac
domine quoniã defecit ſanctus. Et omnes declinauerunt ſimul inutiles facti ſunt: nõ eſt ꝗ faciat bo
num nò eſt uſq; ad unum.Pereũtibuſq; gẽtilibus & iudæis:tertia in orbe pars:hoc eſt tertius xpᷣia/
noꝑꝶ populus: repẽte ſuccreuit: & pulchre ait: tertia pars relinquætur in ea:hoc eſt in terra: Quia de
iudæis atq; gentilibus: hi qui dñm cõfeſſi ſunt: ſoli uitæ & habitationi terræ reſeruati ſunt. Ipᷣa quo
ꝙ tertia pars ne delicata eſſet: & ſecura confeſſio: quaſi argentum & au& per ignem ducitur & pro⸗
batur: Quem & dominus in credẽtibus ardere cupit: Et Paulus feruere deſiderat: Vnde & apoſtoli
in ſpiritu & igne dũi baptizati loquãtur in pſalmo. Quoniã ꝓbaſti nos deus igne nos examina/
ſti ſicut examinatur argentũ. Et poſt paululũ: Tranſiuimus per ignem & aquã & eduxiſti nos in re-
frigerium: Et in alio loco dicitur ad credẽtem. Si traſieris per ignem flãma nõ cõburet te ꝗa tecum
ſum:lccirco aũt non cõſumit incendium & flãma nõ denorat uia uox dñi intercidentis flamã
ignis. Cum ſic ꝓbati fuerint.paruuli ſup quos dñs cõuertit manũ ſuã & p uocationẽ eoꝑꝶ oĩs natio
nũ turba crediderit: Tuũc credentin populus uocabit xpᷣm noiĩe ſuo:& illo dicẽte:tu es populus me
us.Populus rũdebit:Dñs deus meus es tu. ludæi hæc ad xp̃m referũt: & in ultimo tpe futura cõten
dunt:ſed hoc inter nos & illos eſt. quod nos expleta iam dicimus: illi explenda cõmemorant.
CAPITVLVM. XIIII.
Ece dies dñi veniũt dicit dñs.Et diuidẽtur ſpolia tua in medio tui.Et cõgregabo oẽs
fsactes ad hieruſalẽ in pᷣliũ:⁊ capiet᷑ ciuitas ⁊ vaſtabũtur domꝰ⁊ mulieres violabunt:
EAegrediet᷑ media pars ciuitatis in captiuitatẽ:⁊ reliquũ populi nõ auferet᷑ exvꝛbe.LXxxX.
CEcce dies veniunt dñi ⁊ diuidentur ſpolia tua in te:ꝛ cõgregabo oẽs gẽtes ſuꝑ hie
ruſalem ad bellãdum:⁊ capietur ciuitas ⁊ diripiẽtur domus:⁊ mulieres polluentur:⁊ egredie/
tur media pars ciuitatis in captiuitatem:reliqui aũtꝓopuli mei nõ peribunt de ciuitate.
CDies quos uenturos dũs cõminatur: ut diuidantur ſpolia hieruſalem in medio eius & cætera:
prophetalis ſermo compræhendit. Hi funt de quibus & in Eſaia legimus: Dies dñi inſanabilis ue/
niet fſuroris & iræ: ponere totũ orbem in ſolitudinem: & peccatores auferre de eo. Quanta autem
neceſiitas erit ut ſpolia eius diuidantur in medio illius. Solet hoc frequẽter accidere: ut quæ ſubito
impetu in ciuitate direpta ſunt: foris in agro aut in ſolitudine diuidatur: ne forte hoſtes ſuperueni
ant. Hic autem tantũ maloꝶ pondus incubet: ut quæ direpti ſunt in ciuitatis medio diuidantur ꝓ

ſecuritate uictoriæ: & non ſolum capietur hieruſalem cũctis gentibus aduerſum eam in prælio cõ

citatis:ſed è& uaſtabuntur domus habitãtium hieruſalem: & mulieres uiolabuntur:in dolorem do

„

minorum & maritorum: qui necpoPilatlonem domorum nec uxorum ſtuprum: ab hoſtibus ꝓp/
al

x.

hibere poterunt: iuxta illud quo
& filios ueſtros in cõſpectu ueſtro allident: & domus ueſtras habebunt. Quo nihil crudelius: nihil
1 iſariue⸗ iueniri poteſt: ut timore mortis p ropriæ nec ſalutem filiorum nec uxorum pudicitiam

ibi legimus: Qui congregati ſunt in medio tui gladio cadent:

efendere audeant: Hoc ipſum & Amos propheta ad amaſiam impium ſacerdotem còôminans I0
quitur:uxor tua in ciuitate fornicabitur: & filii tui & filiæ in gladio cadent: & humus tua funiculo

metietur: & hæc populo iudæorum uniuerſa contingent: Quia fremuerunt gentes & populi me/

ditati ſunt inania. Aſtiſterunt reges terræ: & principes cõuenerunt in unum: aduerſum dominum:
& aduerſum chriſtum eius. Qui irriſit: & ſubſanauit eos. & in furore ſuo conturbauit illos. In tantũ
ut apoſtolus quoq; cernens: eis annos qui ad pœnitentiam dati fuerant iam eſſe completos: & ni-
hilominus illosin negatione perſiſtere: qui occiderunt dominũ: & prophetas & apoſtolos perſe-
cuti ſunt: dixerit peruenit ſuper eos ira in finem. Hæc omnia pleniſſimæ I oſephus qui Wdafam
ſcripſit hiſtoriam: & multo maiora qᷓ legimus in prophetis eos ſuſtinuiſſe commemorat. Corneli-

nuns quoqʒ tacitus qui poſt Auguſtum uſqʒ ad mortem Domitiani uitas Cæſarum triginta uolumi/

nibus exarauit.Quomodo autem media pars capta ſit ciuitatis: & reliquus populus in urbe permàâ
ſerit: & illo tempore & aliis approbatur: Septentrionalem urbis & inferiorem partem eſſe captam:
montem autem templi & Syon in quo arx erat integra remanſiſſe: Iudæi hæc ſub gog dicũuͦt eſſe
complenda:alii temponbus macedonum: & ægyptiorum: diuerſarumq; getium ex parte trãſacta:
Nos temporis ueritatem domini ſententiæ relinquamus: quæ ſcripta ſunt explicemus.

WMWWWWWW

Miero.liber Secũdus

CEt egredietur dũs ⁊ pꝛeliabitur cõtra gẽtes illas:ſient pᷣliatus ẽ in die certaminis: Et ſtabũt
pedes eius in die illa ſup montem oliuaꝝ:qui eſt cõtra hieruſalem ad oꝛiẽtem:⁊ ſcindetur mõs
oliuaꝝ ex media pte ſui ad oꝛientem:æ ad occidentem pᷣrupto grãdi valde. LXxXN.
CEt egꝛedietur dũs ⁊ pᷣliabit᷑ cõtra gẽtes illas:ſicut in die cõmiſt ſionis ⁊ in die pᷣlij:⁊ ſtabũt pe/
des eius in die illa ſuꝑ montẽ oliuaꝝ:gꝗ eſt cõtra hieruſalem ad oꝛictalẽ plaga.Et ſcindet mons
oliuaꝝ media pꝑs ei ad oꝛientẽ:⁊ media ꝑs illius ad mare:voꝛaginẽ magnam mmis.
WEgredi dũm & pugnare cõtra gentes: & ſtare pedes eius ſuper montem oliueti: & cætera quæ in
ſcripturis apopceowodοοσ dicta & carnaliter cõtinẽtur: digne deo debemus accipe: Alioꝗn cum

loquatur apoſtolus. Qui eſt imago dei inuiſibilis: & rurſum: Regi auũt ſeculoꝶ incorruptibili inui-

ſibili deo: Et in euãgelio ſcriptũ ſit. Deum nemo uidit unꝗᷓ: unigenitus filius ꝗ eſt in ſinu patris ipᷣe

narrauit. Et iteꝶ nõ quia deum uidit ꝗſqᷓ præter eum ꝗ eſt de patre: Sicut iram eius & pœnitẽtiã &
animã & manus & pedes & uentrẽ & oculos & cætera corporis mẽbra: p uarietate cauſarũ & ſenſu

interpᷣtationis accipimus: Sic & hoc qd ſcrĩptũ eſt. Egredietur dñs: & pᷣliabitur: Iuxta illud accipiẽ
dum qd in Abachuc legimus: Egreſſus es in ſalutẽ populi tui in ſalutem cũ ch riſto tuo. Et in Mi/

chea. Quia ecce dñs egredietur de loco ſuo: & deſcẽdet & calcabit ſuper excelſa teræ: & cõſumẽtur
montes ſuper eum ualleſq; ſcindentur: In Eſaia quoq;: Dñs uirtutum egredietur & cõteret bellum

& ſuſcitabit zelum: & clamabit ſup hoſtes ſuos cũ fortitudie: Egreditur ergo deus de loco ſuo qñ

quietẽ & mãſuetudinem & clemẽtiam ſuam ꝓ emendatione peccantiũ rumpere cogitur: Qui cũ

per naturã dulcis ſit: uitio noſtro rapaiKpaiεαadeſt amarus efficitur: nõ ſibi ſed patientibus
quibus amara tormẽta ſunt: iſte qui alibi loquitur per ꝓphetã. Ego ſum deus & nõ cõmutor. Et ad
ipſum dicitur. Tu aut idem es & permanes: Et in epiſtola lacobi. Apud quẽ nõ eſt cõmutatio: Nũc
egreditur & pᷣliatur ſicut ĩ die certaminis: qñ Pharaonẽ in mari ſubmerſit rubro: & ſraelitico po

pulo dimicauit: Et ſtabunt pedes eius: his quoꝑꝶ miſertus fuerit: & nequaꝗᷓ mouebũutur: Et rurſum

de eo dici poſũt: Et dñs tuba canet: & ambulabit in cõminatione iræ ſuæ: Nec ambulabit declinan
te iam ſole: & uicinis tenebris poſt meridiem: Quod ſuper adã eum feciſſe legimus. Cumq; ſteterit
nõ ſtabit in ualle:& in locis humilibus:ſed in monte qui nõ infructuoſas arbores habeat: & ſiluam
ſterilem: ſed ubi oliueta naſcũtur: ꝗbus alitur lumen eternũ & ſoluũtur infirmitates & requies laſ-

ſis tribuitur: ipᷣe mons oliuarum in quo ſtant pedes dñi cõtra hieruſalem eſt: & ad orientem: unde
oritur ſol iuſtitiæ illiſq; oliuis cõſitus eſt. De ꝗbus dicitur. Filii tui ſicut nouellæ oliuaꝶ in circuitu
menſæ tuæ: Cuius media pars ſcindetur ad orniẽtem in qua ſunt arbores plantatæ de gentibus. De

ꝗbus una loꝗtur. Ego aũut ſicut oliua fructifera in domo dei. Et in altera media pars ſcidetur ad oc/-
cidentem & mare prupto grãdi ualde: Qui circũciſionis & populos ad quẽ deus loquitur p ꝓphe/
tam: Quid dilecta mea in domo mea fecit abhominationẽ. Nũqd uota & carnes ſanctæ auferent a
te malitias: aut in his effugies: Hæc dilecta in domo dei fecit abhominationem: ut dei filiũ crucifi-

geret: & audiret oliuam umbroſam: pulchritudinẽ uocauit dñs nomen tuũ: & inutiles facti ſunt ra

mi tui:qui facti ſunt de bona radice. ut nos in locum eoꝑ inſereremur. Et aiaduerte myſteria ſcrip/
turaꝶ. Quõ media pars quæ uergit ad occidentem: & ſalſis atq; amaris fluctibus tunditur: nõ ſim/

pliciter in mari eſſe dicatur: ſed in pᷣrupta maris uoragine & magna nimis: De qua & Micheas loq

tur. Detraham in uallem lapides eius: haud dubium ꝗn hieruſalem: & fundamenta eius reuelabo.

Hæc ut in locis difficilimis: & ualde obſcuris pro tenuitate uirium noſtraꝶ diximus. Cæteꝶ iudæi

occidentem ſequẽtes litteram conẽtur oſtendere: Stantem dñm ſuper montem oliueti: & ipſum

mõtem in duas partes eſſe diuiſum: ut cõtra oriẽtẽ uniꝰ ꝓtis hẽat ſciſſura pricipiũ: & altera ps finẽ?·

tẽdat ad occidentem: & in medio ualde pcipiti alia ps ad Aglonẽ: ad auſtrum alia diuidatur.
CEt ſeparabitur mediũ mõtis ad aglonem ⁊ mediũ eius ad meridiem:⁊ fugietis ad vallẽ mõ/

.

tium meoꝛũ. Quoniã cõiungetur nallis montiũ vſq; ad pꝛoximũ.Et fugietis ſicut fugiſtis a fa

cie terremotus in diebus Oʒie regis iuda:⁊ veniet dñs deus meus oẽſqʒ ſancti cũ eo. Lxx.
CEt inclinabit media ps mõtis aò aglonẽ᷑ ⁊ media ꝑs eius ad auſtꝝ:⁊ replebitur vallis mõtiũ
meoꝝ:⁊ adiũgetur vallis montium vſqʒ ad aſael:⁊ replebitur ſicut repleta eſt a facie terremo
tus in diebꝰ Oʒie regis iuda.⁊ aderit dominus deus meus:⁊ omnes ſancti cum o.
CPro eo quod nos diximus fugietis. lxx. & reliqui interpᷣtes ? ρρααοεποιιTαπ ideſt obturabi

bitur ſiue replebitur trãſtulerunt. Et pro eo qd nos poſuimus: qm̃ cõiungetur ualis montium uſ;
ad ꝓximum: Proximos. Ixx. aſael trãſtulerũt Aquila ipſum uerbum hebraicum poſuit aſael p ebre

uem litterã: Theodotiõ per extenſam: ſolus Symachus ꝓximũ ĩterprætatus eſt quẽ & nos ſecuti ſu

mus.Dicamus rapepαπαιεοο ut poſſint patere quæ ſcripta ſũt. Cum mons oliueti grãdi uora

gine pᷣruptus fuerit:ita ut una pars uoraginis ad orientem: altera ad occidentem reſpitiat. Repente
& in ipſa uoragine excelſo ex utraq; parte pᷣrupto: alia uorago rumpetur ad Aquilonem: alia ad au
ſtrum. Et pruptum quadrangulum ſiet: ut quadrifariam in quattuor plagas orientis & occidentis

aquilonis & auſtri uorago tendatur. & fugietis inquit ad uallem quæ eſt inter templum & Syon.

Hi enim templi & ſyon duo montes: dei montes appellãtur: quia uallis illa montis oliueti quæ pᷣ/
ruptis hinc atq; inde montibus cingitur uſq; ad templi montem: qui ſanctus eſt: ſuam uoraginem

trahet

ℛ ° *
Super Zachariam.c.xiiii.
mnz trahet: Terremotus autem in diebus oziæ regis iuda: illius temporis traditur quando oꝛias qui al-
I. tero nomine Azarias dicitur illicitum ſibi ſacerdotium uendicare conatus: lepra percuſſus in fron/
ti. te eſt:De quo terremotu & in Amos pricipio legimus: Verba Amos qui fuit in paſtoralibus thecuæ
innn quæ uidit ſuper Iſrael in diebus oꝛiæ regis iudæ & in diebus hieroboã filii Ioas regis Iſrael: ante du
os annos terremotus:Deniq; poſtꝗᷓ hic mortuus eſt rex ſceleſtus: ad cuius impietatẽ omnis terra cõ
euann mota eſt uidit Eſaias uiſionẽ magnã quam ſuo uol umini intexuit: Tranſeamus ad intelligentiam
lonn ſpiritalẽ:Poſtꝗᷓ mons oliuarum ad onientem & occidentẽ uocatione gentium & abiectione iudæo
tbilin⸗ rum fuerit ſeparatus: rurſum alia ſciſſura fiet aquilonis & auſtri Aqlo nugitur occidenti: Auſter onẽ
zf⸗ tali plagæ: Ad ſiniſtram ſtabit circũciſio: Ad dextram populus chriſtianus: De his duobus uẽtis ec
niii cleſia loquitur: Surge aquilo & ueni auſter: Vt Aꝗlone uento frigidiſſimo recedente: qui interpræ-/

iätni tatur diabolus:auſter calidus uẽtus adueniat: Quẽ ſponſa pquirens ait: ubi paſcis ubi cubas in meri
die:De quo & in abbachuc myſtice loquitur: Deus de themã ueniet Pro quo in hebraico ſcriptum
eſt Ab auſtro ideſt a luce pleniſſima:De qua & alibi pſalmiſta cõclamat Illuminans iu mirabiliter a

ſn montibus eternis. Cum autem tãata fuerit duorum populoũ in toto orbe dimſio: Vt alii ad orientẽ
tbelin & auſtrum ideſt ad dextram: Alii ad aquilonẽ & occi entem: ad ſiniſtra uidelicet ſeparentur: Tunc
otci uicunq; ſanctus eſt: fugiet ad uallem mõtium dei:De quibus ſupra diximus temphi & ſyõ:Duo ui
ii elicet teſtamenta quoniã uorago illa quæ prius fuerat utriuſq; montis: tendetur uſq; ad aſael: Hoc
eadn eſt uſq; ad domũ dei: quæ uicina eſt paradiſo & cæleſti hieruſalem: & montis ſj on tẽplum ſitum eſt
lin Et ſicut eo tempore quo ſub oꝛia rege leproſo uehementiſſimus terremotus mortalium corda per
rd terruit. & territos huc illucq; diſperſit: Ita duorum populorũ ſeparatio & rurſum credètium in una
noi fide ſocietas: inter duos mòtes placabili ſede requieſcet: Quomiam & uetus & nouum inſtrumentũ
intoe ſibi utrumq; iũgetur: Quod autem dicit uſq; aſael ideſt uſqʒ; ad proximum: hoc ſignificat icta qui/-
tmuim dem ſihi eſſe duo inſtrumẽta:legis & euangelii: Sed ita iũcta ut magis uicina ſint ꝗᷓ unita: multa eni
ſeclnnn ueteris legis amiſimus & nouæ gratiæ ſuſcepimus: Cum autem hoc fuerit ratione perſecutum: Tũc
Eteri⸗ ueniet inquit dominus deus meus: Omneſq; ſancti cum eo: Sin autem uoluerimus pro eo qd nos
Eflun diximus fugietis: ſequi illud quod alii interprætes tranſtulerunt: obdurabitur ſiue replebitur uallis
ies hy mõtiũ eoꝑ:Hoc dicemus qd aduẽtus dñi ſaluatoris duobus inter ſe populis ſeparatis obturet & re
munde pleat eã uoraginẽ:q̃ duos populos diuidebat: ut plana uia ad ſe mutuo gradiantur.
ancwin C Et erit in die illa non erit lux ſed frigus ⁊ gelu:⁊ erit dies vna que nota eſt domino:non dies
das. De neqʒ nox:Et in tempoꝛe veſperi erit lux. LXXx.
nado CIn die illa non erit lux ſed frigus ⁊ gelu erat vna die:⁊ dies illa nota domino:⁊ non dies neqʒ
be nox ⁊ ad veſperam erit lux.
Wierent NManifeſte de ſecundo ſaluatoris prædicatur aduentu: De quo & Ioannes in Apocalypſi ſua loꝗ/
fü cch tur:Ecce neniet cum nubibus & uidebit eum omnis oculus: & qui eum cõpunxerunt: Et dominus
ü in euangelio pronuntiat uenturum filium hommis in nubibus cæli cum fortitudine & glora mul/
keuſeir ta:Veniet autem cũ nubibus ideſt angelis:qui ſunt miniſtri ſpiritus & ad diuerſa mittuntur officia:
oüöln Et cum prophetis atq; apoſtolis:De quibus ſcriptũ eſt: Veritas uſq; ad nubes: Cumq; dies aduentus
Ceul eius fuerit impletus:non erit lux:ſed frigus & gelu: refrigerata omnium charitate: & præ multitu-
Elnn dine malorum quæ ſuperuentura ſunt frigeſcentibus cunctis & calorem pnſtinæ fidei perdẽtibus
aite Poſtqꝗᷓ autem omnes peccatores frigus ſuũ geluq; cõtraxerint. una dies erit atq; perpetua:Nequaqᷓ ſi
äin bi luce& tenebris die & nocte ſuccedentibus ſed ipſe dominus erit lux omnium:De quo Eſaias ple
uii nius:Non erit inquit tibi ſol in lucem diei:neq; ortus lune illumiĩabit te per noctẽ: Sed erit tibi dñs

lux eterna:& deus tuus gloria tua. Qui & in alio loco clamat ad hieruſalẽ ill umĩare Illuminare hie/
ruſalẽ uenit enim lux tua ſper te: & gloria dei tui ſuper te orta eſt: Ecceenim tenebræ & caligo ope

l.

An . . Aum E
rient terram ſuper gentes: Super te autem apparebit dominus: & gloria dei tui ſuper te orta eſt: Et

. — . . . 2 .* . 4 .
n ibunt reges in lumine tuo: &gentes in ſplendore tuo: Si caligo & tenebræ operiẽt terram ſuper gẽ
, . — . .½ 2 . .
M tes: Quomodo rurſum gentes ambulabunt in ſplẽdore domini: Sed illæ gentes erunt in tenebris
mm uas frigus geluq; contraxerit. Et illæ ambulabũt in lumine domini:quæ ſecutæ fuerunt reges apo
olos prophetas: De quibus ſcriptum eſt Cor regis in manu domini: Digneq; in tempore ueſpe

ri:hoc eſt tenebrarum & triſtitiæ omnium peccatorum: ſanctis lux erit: Et una eterna dies quæ ſi no

—

=

=

–

umd ta erit domino (neqʒ enim ignorare poterit quam creauit) Cõſiderãdũ eſt quomodo dicat in euã
. gelio:quod diem illam nec angeli nec filius nouerit niſi ſolus pater.
7 . CSt erit in die illa:exibũt aque vine de hieruſalem:mediũ earũ ad mare oꝛiẽtale:⁊ mediũ earũ
ad mare nouiſſimũ:in eſtate ⁊ in hyeme erũt⁊ erit dominus rex ſup omnẽterrã. LxXX.
8 CIn die illa egrediet᷑ aquaviua de hieruſalẽ:media eius pars ad mare pꝛimũ:⁊ media pars ad
mare nouiſſimuʒ in eſtate ⁊ in vere erit ſic:⁊ erit dñs in regẽ ſuper omnẽterram.
* CIn illo tempore:hoc enim figniſicat dies quæ ſoli nota eſt domino:in qua non ſibi ſuccedent Iux
und & tenebræ:ſed erit lumen perpetuum. Iuxta illud quod in apocalypſi legimus:Et ciuitas non habe
bit necceſſariam lucem ſolis quoniam dominus deus omnipotens lumen eius erit: Egredientur
aquæ uiuentes de hieruſalem: De quibus ſupra ponentes Ezechielis teſtimonium diſputauimus:
XK

Poiero.liber

Quarum media pars ibit ad mate:orientale: Qd græcorum libri Auαον &ααα‿τπ οωant & nbe
uulgo mare appellatur mortuum: Ex eo quod nihil in aquis eius poſſit uiuere: Pars ad mare nouiſſi
mum quod ducit ad ægyptum: & facit littora paleſtinæ: In Eſtate ĩquit & in hyeme ita erit: ut aquæ tu
iſtæ quæ exibut de hieruſalem: nec gelu conſtringãtur hyemis: nec eſtatis nimio feruore ſiccentur: n
Qudꝗᷓ pro hyeme uernum tempus. Ixx. tranſtulerint. quod ad diſtinctionẽ eſtatis non conuenit. de
Cumq; uitales aquæ utrüq; mare fuerint ingreſſæ: & amaras aquas dulci flumine mitigarint: Tunc Ubi
erit dommus rex ſuper omnem terrã: Aqua quæ egreditur de hieruſalẽ: hoc eſt de eccleſia: doctri- umm
nam indicat ſaluatoris. De ſyon enim egreditur lex & uerbum domini de hieruſalem. Iuxta illd qd niͤ
alibi ſcriptũ eſt: Repleta ſunt omnia ſcientia domini: ſicut aqua multa operiẽs mare: Harum aqua⸗/ ſuper
rum media pars ibit ad mare orientale: populũ circũciſionis: qui in apoſtolis & p apoſtolos eſt ele geni
ctus: Et medium earum ad mare nouiſſimũ: ut de oriente & occidente uenient ꝗ accũbent cũ abra⸗ noll
ham Iſaac & Iacob: Vel certe orientale mare & mare nouiſiſimum intelligamus uetus inſtrumenti ulb⸗
& nouum: Quod niſi flumine ſaluatoris & ſpiritali eius intelligentia fuerit dulcoratũ amariſſimũ celo
eſt occidente littera & ſpiritu uiuificante: Qu odq; ſequitur in Eſtate & in hyeme erunt: ſubauditur voln
aquæ uiuæ quæ egrediutur de hieruſalem: & in pace & in perſecutiõibus iſtæ uiuẽtes aquæ mana ind
re non ceſſent: Siue quia. Ixx.tranſtulerunt: In eſtate & in uere ita erit hoc: Dicamus quod illo tem mos
pore non ſit hyems ſed uer eſtaſq; perpetua: Quando uox turturis auditur in terra noſtra: & ficus af nſg⸗
terẽt groſſos ſuos & uineæ florebũt: & hyems pertrãſibit & pluuia recedet & habebit ſibi: In illo tẽ/ dem.
pore ideo uer neceſſarium erit: quia flores apparebunt in terra noſtra: ut celebremus paſcha: & pẽ/- nita⸗
techoſten: In quibus de terrenis trãſeamus ad cæleſtia: Et omnes fruct“ noſtros offeramus deo: In pona
phaſe eni hyemis finis: ueris exordiũ eſt: In pẽtechoſte eſtatis principiũ. quando labores manuum Aind
noſtrarum & fructuum offerimus deo: De hac eſtate & uere perpetuo: iuſtus loquitur ad dominum lis⸗
Tu fabricatus es auroram & ſolem: eſtatem & uer tu plaſmaſti. Tunc erit dominus rex ſuper omnẽ neni
terram: Quando dicemus: Dominus regnauit exultet terra: Et iterum:⸗Dicite in gentibus quia do/ ange
minus regnauit: & enim correxit orbem qui non commouebitur. Aquam autem uiuam recte a no lu
bis doctrinam ſaluatoris expoſitam: ſciet ille qui biberit: & qui ſaluatorem audierit prædicantem: ſi ven
quis biberit ex aqua quam ego dabo ei fiet in eo fons aquæ uiuentis: & ſalientis in uitam eternam a
Et rurſum qui credit in me: ſicut dicit ſcriptura de uentre eius egredientur flumina aquæ uiuentis. n4
Sicut enĩ qui biberit de doctrina eius habebit in ſe fontẽ uiuẽtein: Sic qui crediderit in eo: Iuxta id eh
quod ſcripturarũ uocibus continetur: flumina aquæ uiuẽtis egrediẽtur de uẽtre illius: Aquas uiuuz zur
tes multi ad baptiſmum refferũt q in uere & in eftate. hoc eſt in paſcha & pentecoſte ſitientibus lar- n
giendæ ſunt: quãdo implebitur quod ſcriptũ eſt: Lauamini mũudi eſtote. U
EIn die ülla erit dñs vnꝰ:⁊ erit nomẽ eiꝰ vnũ:⁊ reuertetur ois terra vſqʒ ad deſertũ:de colle r
mon ad auſtꝝ hieruſalẽ:⁊ exaltabit᷑ ⁊ letabit in loco ſuo:a poꝛta beniami vſqʒ ad locũ poꝛte pꝛio .
ris:vſq; ad poꝛtam anguloꝛum:Et aturtre ananceel vſqʒ ad toꝛcularia regis:⁊ habitabunt in ea
7 anathema non erit amplius: ſed ſedebit hieruſalem ſecura. LXX. U j
In die illa erit dñs vnꝰ:⁊ nomẽ eiꝰ vnũ circuiẽs oẽʒz terram:⁊ deſertum:a gabaa vſq; rẽmon
ad auſtrũ hieruſales:rhama vero in loco ꝑmanebit a poꝛta beniamin vſqʒ eà poꝛtã pꝛima:vſqʒ
ad poꝛtam anguloꝛũ:⁊ vſq; ad turrẽ ananeel vſqʒ ad toꝛcularia regis habitabũt in ea:: anatbe- ni
ma vltra non erit:⁊ habitabit hieruſalem confidens. . . in
CExtructionem urbis hieruſalem: & aquarum egreſſum de medio eius : quæ ad utrumq; defluant der
mare: Iudæi & chriſtiani Iudaizantes ultimo ſibi tempore repromittunt quando rurſum exercen/- lenn
da circunciſio ſit: & immolandæ uictimæ: & omnia legis præcepta ſeruanda: ut nõ iudæi chriſtiani alla
ſed chriſtiani iudæi fiant In die inquiũt illa quando rſtus in hieruſalem aurea atq; gemmata ſe· ri
derit regnaturus: Non erunt idola nec diuinitatis cultura: ſed erit dominus unus & reuertetur om- ſor
nis terra uſq; ad ſolitudinem: Ideſt in antiquũ ſtatum. Ponitq; locorũ uocabula: a quo loco uſq; ad nnet
quem edificãda ſit hieruſalem: De colle remmon: hoc enim gabaa ſonat ubi arbor mali granati eſt G
Vſq; ad auſtralem plagam hieruſalem: Quodq; ſequitur. Rhama autem in loco ſuo permanebit: c
Melius interprætatus eſt Aquila & cæteri qui poſuerũt exaltabitur: rhama quippe exaltatio dicitur: u
Iuxta illud prophetale & euangelicũ: Vox in rhama audita eſt:hoc ẽ in excelſis ſonuit: Exaltabitur nn
itaq; hieruſalem & edificabitur in Iloco priſtino a porta beniamin: uſq; ad portam quæ dicitur angu
lorum & aturre ananeel: Non ut græci & latini male legunt anameel uſq; ad torcularia regis: Qd 0
hebraice ſcriptum eſt amelech: Et habitabunt inquit in ea hoc eſt in hieruſalem: Et anathema am/ S
plius non erit: Nullus uidelicet mœtus hoſtilis impetus: nulla formido: ſed ſedebit uel habirabitur
hieruſalem eterna pace requieſcens. Hæc iudei iuxta litteram ſomniant & noſtri νααα T qui
rurſum audire deſiderant: Creſcite & multiplicamini & replete terram: Et pro huius uitæ cõtinẽtia l
breuiq; ieiunio:bulbos ſibi & uuluas & aues ph aſidis: & attagenem: nequaq ionicum: ſed iudaicũ i
repromittunt:De quibus uere poteſt dominus dicere: Non permanebit ſpiritus meus in homini/ .
bus iſtis: quia carnes ſunt: caro enim pugnat contra ſpiritum & ſpiritus contra carnem: Nec oppo-⸗
nant nobis Ioannis apocalypſim: quæ & ipſa ſpiritaliter diſſerenda eſt: Nos autem cæleſtem hie/
kkkuſalem

Super Zzachariam..c.xiiii.

Watt
N mſalem interprætemus eccleſiam: quæ in carne ambulans non uiuit ſecundum carnem: cuius mu⸗
f nicipatus in cælo eſt: Poſtꝗᷓ enim dominus Ieſus rex fuerit omnem terram: De quo ad patrẽ ſi piri/
enn tus ſanctus loquitur per prophetam:Deus iuditium tuum regi da & iuſtitiam tuam filio regis: tuc
Nmnnt unus dominus erit:De quo ſcriptum eſt: Scitote quoniã domm- ipſe eſt deus: & unum nomẽ eius
Wr Omnia praua religione calcata: Iuxta illud quod propheta decantat:⸗Domine deus noſter ꝗ admi/
1N rabile eſt nomen tuum in uniuerſa terra: Et rurſum: Ma gnificaſti ſuper omnes:nomen ſanctum tu
kilig um in uniuerſa terra: De quo & abbachuc loꝗtur laudis eius plena eſt terra: De cuius gloria nomi/
umng, nis ipſe deus loquitur: Abſq; me non ſcies deum: & præater nomen meum quod magniſicatum eſt
leie. ſuper omnes: Tunc reuertetur omnis terra in qua habitauere iudæi uſq; ad deſertum.i. ad populũ
tcücr⸗ gentium qui prius deſertus erat: & legis notitiam non habebat: A gabaa uſq; ad remmom: Hoc eſt
mer a colle uſq; ad excelſum: quia de terra & de deſerta ad colles: & de collibus ad montana conſurgi/
Wüni mus: Vnde ſponſus in cantico canticorum tranſilit colles: qui minores ſunt: & ſalit ſuper mõtes ex
banänn celſos: de quibus ſcriptum eſt Montes excelſi ceruis. Sin autem remmon malogranatum accipere
nennn uolumus utrumq; enim apud hebreos interprætatur: Hoc dicamus quod fines eccleſiæ de collibus
lorn incipiant ut omnis ordo eccleſiaſticus conſtruatur: De quo ſupra diximus quando interprærati ſu⸗
ieut mus planctum unigeniti & planctum ad remmon: Nec hoc eccleſia fine contenta eſt: ſed pemeniet
niti⸗ uſq; ad auſtrum luce pleniſſima: Super quo dudum expoſuimus: Et nunc iccirco reticemus: ne ea/
u dem ſepius inculcantes lectori ſimus faſtidio:Et exaltabitur eccleſia quæ cœpit a collibus: & perue/
r nit ad meridiem: & habitabit in loco ſuo: De quo ſcriptum eſt:In loco paſcuæ ibi me collocauit A
mun porta beniamin qui interprætatur filius dexteræ & non filius dierum: Vt male quidam ſuſpicantur:
—* aliud eſt enim ſi in Nun itteram: aliud ſi in Mem finiatur: Et perueniet uſq; ad locum portæ onien-
tonns talis. Et prioris uſq; ad portam angulorũ: A uirtute incipimus:hoc quippe dextera ſignificat: Et per
irch ueniemus uſq; ad portam priorem: Vt per eam igrediamur ad cæteras: Statimq; nobis occurrit por
“ anguloru m: Vbi angularis lapis eſt: Qui angularis lapis parietem utrumq; connectit: & duos po-
„M pulos in unum redigit:De quo & deus loquitur per Eſaiam: Ecce ponam In ſyon lapidem angula/
“ rem electum & Prætioſum: in fundamentis eius: & qui crediderit in eum non confundetur: Hic la/
E pis angularis & cæteros lapides angulares ſuper edificari ſibi uoluit: Vt apoſtolus paulus poſſit libe
lentli re dicere: Edificati ſuper fundamentum apoſtolorum & prophetarum ipſo angulani lapide chriſto
. Ieſu:Hos lapides non imitantur qui omnia gloriæ & lucri cauſa faciunt: & orant in angulis platea
une rum: rectam ſemitam relinquentes: Omnis enim angulus rectam lineam frangit. Et iccirco mere-
Muln trix in prouerbiis: utcũq; eam accipere uoluerimus: cuius non geſcunt pedes domi: ſed aut foris ua
. gatur: aut in omnibus inſidiatur angulis platearum: Cum uiderit iuuenem inſipientem: non inui-
ei⸗ tat eum quem ſenſerit eſſe prudentem & maturum ſenectute: De qua ſcriptum eſt: Cani hominis ſa
n pientia eius: Statim appræhendit & oſculatur atq; blanditur: & ducit ad lupanar: & inuitat ad cortũ
Nnen Relinqmus igitur ſimulatos ãgulos. & ad firmos atq; robuſtos chriſti angulos trãſeamus ad quos
cum peruenerimus ſtatim nobis occurrit turris ananeel: quod interprætatur gratiſſimus dei: Quid
n enim turre ſalomonis gratius eſt: De qua ad ſponſam dicitur: Sicut turris dauid ceruix tua quæ edi
ſſi ficata eſt In talphioch mille ſcuta pendentes ſuper illam: omnia iacula potentium. Hanc turrem do
e minus in euangelio edifſicari uult: expenſis prius ſumptibus ſupputatis: & de qua dicitur ad hieruſa
lem fiat pax in uirtute tua & habundantia in turribus tuis: De qua & ſanctus ad dominum loquitur
uu Deduxiſti me quoniam factus es ſpes mea:turris fortitudinis a facie inimici⸗:De turre Ananeel per-
nen uenimus ad regis torcularia pro quibus & tres pſalmi titulũ habent: Et dominus dicit in Eſaia Tor
fir cular calcaui ſolus: Vt exuberet in illis noſtra: habundantia: & exprimamus botros & rubentia in
t chriſti ſanguine muſta calcemus: ut bibamus uinum quod lætificat cor hominis: Et ſpõſa deſiderat
ro⸗ ſponſi ſodalibus loquens: Inducite me in cellam uini: ponite ſuper me caritatem: ſi nos iſtiuſmodi

inebriarint torcularia habitabimus in hieruſalem: in qua anathema ultra nõ erit: maledictio uideli
ck cet & abhominatio: Vnde dicit & apoſtolus Si quis non amat dominum ſit anathema: Et ĩ alio lo
. co: Nemo in ſpiritu dei loquens dicit anathema leſu: Et pro fratrũ ſalute anathema eſſe cupit: Imi-
tari uolẽs dominum ſuum: Qui & ipſe cũ non eſſet maledictio:pro nobis factus eſt maledictio: Ab
lato autem omni anathemate habitabit hieruſalem ſecura atq; confidens: Et illud in ſe exprimens.
ui confidit in domino beatus eſt: Et melius confidere in domino ꝗᷓ cõſidere in homine⸗De qua
ſecuritate & cõfidẽtia hieremias ꝓpheta cõmemorat: Benedictꝰerit homo ꝗ cõfidit in domino.
CEt hec erit plaga qua percutiet dominus omnes gentes:que pugnauerunt aduerſum hieru⸗
ſalem:Tabeſcet caro vniuſcuiuſqʒ ſtantis ſuper pedes ſuos:⁊ oculi eius cotabeſcent in foꝛami
nibus ſuis.⁊ lingua eoꝛum contabeſcet in oꝛe ſuo. LXX. MM
CEt hec erit ruina qua percutiet dominus omnes populos:qui militauerunt contra hieruſales
Tabeſcent carnes eoꝛum:ſtantium ſuper pedes ſuos.⁊ oculi illoꝛum defluent de foꝛamimibus
eoꝛum:? lingua eoꝛum tabeſcet in oꝛe eoꝛum. l
. CQuæx paſſuræ ſint gentes quæ contra urbem domini dimicabunt:præſens ſcriptura teſtarm 5tn

Miero.liber Tertius

bunt inquit ſuper pedes ſuos: & caro eorum tabeſcet & defluet: & oculi eorum computteſcent: &

de ſuis foraminibus excidetur: lingua magniloqua: quæ dei populum blaſphemabat ſoluetur in/

ſaniem: & intra uallum dentium computreſcet. Hæc paſſos non eſſe romanos qui hieruſalem ſub-/
uerterunt cunctis perſpicuum eſt: Niſi forte iudæi illas nationes aſſerent perpeſſuras:quæ cõtralau
ream & gẽmatam dimicaturæ ſüt hieruſalem: Nos autem dicemus omnes perſecutores:qui affli/
xerunt eccleſiam domini: Vt taceamus de futuris cruciatibus: etiam ĩ præſenti ſeculo recepiſſe quæ

fecerint: Legamus eccleſiaſticas hiſtorias: quid ualerianus: quid detius: quid diocletianus: quid ma-

ximianus: quid ſeuiſſimus omnium maximinus: Et nuper Iulianus paſſi ſint: Et tunc rebus probabi

mus etiam iuxta litteram prophetiæ ueritarem eſſe completam: Quod putreuerint carnes eorum:

& oculi contabuerint: & lingua in pedorem & ſaniem diſſoluta ſit. Porro ſi ex hoc dicto hereticis
crudelitas dei uidetur oſtendi: Audiant hæc uniuerſa fieri: ut deficientibus malis ſuccreſcant bona:
Qui enim in domino & cum domino ſteterit defluent eius carnalia: ut oriantur ſpiritalia: Et oculi
qui male uidebant cadent de foraminibus ſuis: ut alii reponantur qui poſſint dominum ſuſcipere:
Cumpropheta dicente: Ad te leuaui oculos meos qui habitas in cælo: Et lingua blaſphemòs ideo
computreſcet: ut altera lingua naſcatur: quæ glorificet deum & poſſit dicere: Lingua mea meditabi

tur iuſtitiam tuam: tota diæ laudem tuam: Vnde & Symeon ſuſcipiens in ulnis infantem & futura

prænuntians ait: Ecce hic poſitus eſt in ruinam & reſurectionem multorum: Vt mala cadant & op/
tima ſuſcitentur: Vnde & dominus: In iuditium inquit ego neni in hunc mundum: ut qui non ui/
debant uideant:& qui uidebant ceci fiant: Non uidebat gentiliũ populus: & poſt fidem chriſti cœ/
pit ueritatis lumẽ aſpicere: quæ loquitur per prophetam Spiritus domini ſuper me: propter quod
unxit me: euangelizare pauperibus miſit me: prædicare captiuis remiſſionem: & cecis ut uideant. &
illuminentur ſapientia: De qua ſcriptum eſt Sapientia hominis illuminat faciem eius: & in pſalmis
legimus: Dominus illuminat cecos ſiue ſapientes facit: Hoc enim magis ſignificat σ01 Videbãt
iudæi: & quia lumen recipere noluerunt: eterna cecitate chooperti ſunt.
CIn die uülla erit tumultus domini magnus in eis:⁊ appꝛehendet vir manum pꝛoximi ſui:⁊ con
ſeretur manus eius ſuper manum pꝛoximi ſui:Sed ⁊? indas pugnabit aduerſum hieruſalem:
⁊ cõgregabũtur diuitie omniũ gẽtiũ in circuitu:aurũ ⁊ argẽtũ ⁊ veſtes multe ſatis. LXx.
CCEt erit in die illa ſtupoꝛ dñi magnꝰ ſup eos:⁊ appᷣhẽdet vnuſꝗſqʒ manũ ꝓximiſui:⁊ adhere/
bit manus ei in manu ꝓximi ſui:⁊ iudas pᷣparabitur in hieruſalẽ:⁊ ↄgregabit robur omniũ po
puloꝛum per circuitũ:aurum ⁊ argentum ⁊ veſtes multas nimis. “
CCum hæc fuerint expleta miracula: ut caro hoſtium defluat: tabeſcant oculi: ligua in ore blaſphe
mantium computreſcat: Tunc erit magnus tumultus fiue ſtupor in eis: Hoc enim ſignificat ?οα
quam: Ixx.tranſtulerunt:Et appræhendet unuſquiſq; manum proximi ſui: & conſeretur manus cũ

alterius manu: præ formidine & malorum pondere quæ ſuperuenient. Iudas quoq; pungnabit con/

tra metropolim:De quo & ſupra diximus: Et a domino conceſſa uictoria: Congregabũtur diuitiæ

omnium gentium: quæ militauerunt contra hieruſalem: aurum & argentum & ueſtium multitu

do:quæ in rebus prætioſiſſima ſunt: Hæc ſibi ĩfœlix iuda promittit: aurum accipere ſperans: quæ tri
ginta argenteis dominum apprætiauit: Nos autem cœptum ſequentes ordinem: omnia iſta refera
mus ad eccleſiæ beatitudinem: quod cuncti qui in ea fuerint admirentur ſubiectionem hoſtium: &
ſuam fœlicitatem: & unuſquiſq; appræhendat manum proximi ſui: ut conſerant dextras: & mutua
fide ac neceſſitudine copulentur. Quod autem in hebraico legimus. Et iudas pugnabit aduerſum
hieruſalem: pro quo. Ixx. tranſtulerunt: Et iudas præparabitur in hieruſalem: Vtroq; modo accipia/
mus:quod iudas qui quondam domini confeſus eſt nomen & in perſecutionibus coactus chriſti
popuſum perſecutus eſt: & ipſe uertatur ad lætitiam: Vel certe iudas omnis confitens & fidelis: nõ
aduerſum hieruſalem pugnet:ſed præparet ſe in hieruſalem: ut contra aduerſarios dimicet: Et con
gregabit ipſe iudas diuitias omnium gentium in circuitu aurum & argentum & ueſtes multas ni/
mis Aurum & argentum in ſenſu & ſermone intelligi ſepe diximus: Vnde & ueſtes æque debemus
accipere:quibus chriſti decoratur eccleſia: De qua ſcriptum eſt: Aſtitit regina a dextris tuis in ueſti-
tu deaurato circundata uarietate: Quibus ueſtibus ĩdutam ſe credentium turba lætatur & dicit:Ex
ultabo in domino quia induit me ueſtimentis ſalutis: & unica lætitia: dixerat enim ei dominus: ue/

ſtiui te trichaptis & byſſinis: In trichaptis ueſtes tenues accipiamus: quæ tam pulchræ ſũt atq; ſubti-
les:ut capilorum ſimiles eſſe uideantur: Has ueſtes eccleſia congregat: ut babeat ꝗbus ĩduat populũ

ſuũ: Cui a uero concionatore pᷣceptum eſt: In omni tempore ſint ueſtimenta candida.
CEt ſic erit ruina equi ⁊ mulli ⁊ cameli ⁊ aſini ?⁊ omnium inmentoꝛum que fuerint in caſtris il/
lis ſicut ruina hec. LXX. e er
CEt hec erit ruina equoꝛum ⁊ muloꝛum cameloꝛum ⁊ aſinoꝛum ⁊ omnium iumentoꝛum:que
fuerint in Caſtris illis iuxta ruinam hanc.
CEt hæc iudæi ſub HAIMMENO ſuo carnaliter explẽda cõtendunt: Grandis reuera domini for
titudo: ut corruant in caſtris hoſtium equi & muli cameli & aſini: & omnia iumenta eorum ſicut &
homine

irecn
ſen.

li

ſo
1t
e⸗

Bupper Zachariam..c.xiiii.

homines cortuent: magnustriüphus glorioſa uictoria: Bruta animalia deo pugnante ſuperari: Di-/
cam ergo iuxta cœptam tropologiam: quod iccirco omnia malacorruant quæ prius contra eccle
ſiam dimicauerunt ut in bona repente conſurgant: Deniq; qui prius equus fuerat hinniẽs ad uxo-
rem proximi: & impatiens ad libidinem ferebatur: Et iacebat in turpitudine uoluptatum: Cum ſe-
qui cœperit caſtitatem dicitur ad eum: Surge eamus hinc: Et ſurge ueni proxima mea: Et in apoſto
lo Surge qui dormis & exurge a mortuis & illuminabit te chriſtus. Cumq; ſurexerint qui ante ceci/
derant equi: & mollia terga domino præbuerint ad ſedendum: dicẽti ad deum: Aſcẽde ſuꝑ equos
tuos: & equitatio tua ſalus: Iuxta hunc ſenſum mulos accipiamus qui ſteriles ſunt: & non procreant
filios:ſed uoluptate laſciuiunt:De quibus pſalmiſta cõmemorat: Nolite fieri ſicut equus uel mulus.
quibus non eſt intellectus. Sicut ergo qui proni ſunt ad libidinẽ equi appellantur: ſic mulos iuſte
uocabimus: Qui uirgines ſunt carne & non ſpiritu: Qui eunuchãtur non propter regna cælorum:
ſed propter hominum uoluptatem: Cum igitur iſti muli & iſti eunuchi uerſi fuerint in progeniem
& ſpiritales filios procrearint: Audiãt per Eſaiam. Et ne dicat eunuchus: quoniam ſum hignum an/⸗
dum: Hæc enim dicit dominus eunuchisqui cuſtodierint ſabbata mea: & elegerint quæ uolui & te
nuerint fœdus meum: Dabo eis in domo mea & in muro meo locum nominatum: & nomen me
lius filiis & filiabus: nomen ſempitemum dabo eis quod non deficiet: Tales mulos mulas habe-
bant reges Iſrael & maxime dauid qui refertur ad chriſtum: Si intelleximus qui ſint equi & muli mu
entes & conſurgentes: Tranſeamus ad camelos: animal ruminans: ungulamq; non findens: Et di-
camus camelos eſſe omnes peccatores terræ qui graui peccatorum ſarcina deprimuntnr: & uiden-
tur ſibi ſanctas ſcripturas legere: ſed ungulam non findunt ruminantes eloꝗa diuina: & ea quæ ſcni
pta ſunt negligentes: Rectius autem camelus dici poteſt populus iudæorum: qui & ipſe legem dei
meditatur: & eam ruminat: & uoluit in pectore: Sed non diuidit ungulam: Vt credat in patrem & ſi
lium: in eo immũdus eſt:quod nequaqᷓ ſeparat litteram a ſpiritu: umbram a uentate: Et portat le/
gis onera & audit per prophetam: Vhe gens peccatrix populus plenus delitiis: De iſtiuſmodi came
melo qui ruminat: ungulamq; non findit: Et in prouerbis quaſi ad filium dicitur relinquit cu/
ſtodire diſciplinam patris meditabitur eloquia mala: Poſt camelum tranſeamus ad aſinum: ꝗ quõ/
dam ferebatur in frenis: & immũdus erat & multos habebat dominos: & per præcipitia labebatur
ut corruens repente conſurgeret & portaret dominum ſaluatorem: & ingrederetur in ſanctã hieru/
ſalem: & eum paruulorum turba credentium ſuſciperet triumphantem: Hunc aſinum ad uitem &
uineam ſaluator dicitur alligaſſe:De qua in pſalmis ſcriptum eſt: uineam tranſtuliſti ex ægypto. &
eieciſti gentes & plantaſti eam: Ad quam ipſe uinitor loquitur: Ego plantaui te uineam frugiferam
totam ueram: Omnia quoq; iumenta & animantia quæ uno nomine propheta comprehendit pro
ſingulorum naturis interprætanda ſunt: Et hoc magis dei filio conuenit: quam ea quæ ſtulta popu
lus iudæorum uaticinatione præſumit.
CEt oẽs populi ꝗ relig fuerit de vniuerſis gẽtibꝰ:q̃ venerũt cõtra hieruſalem aſcẽdẽt ab anno
in annum:vt adoꝛent regem dominum exercituum:⁊ celebꝛẽt feſtiuitatẽ tabernaculoꝛũ LxXxX.
CEt erit quicũq; derelicti fuerit de cunctis gentibus:que venerit cõtra hieruſalẽ:aſcẽdẽt ꝓ an/
nos ſingulos:vt adoꝛent regem dominum omnipotẽtẽ:⁊ celebrent feſtiuitatem tabernaculoꝛũ.
Omnes ingt q relicti fuerint de cunctis gentibus:quæ uenerint contra hieruſalem aſcendent per
ſingulos annos: ut adorent regem dominum exercituum: & celebrent feſtiuitatem tabernaculorũ:
Hæc quoq; iudæi caſſa ſpe in mille annorum regno futura promittunt: cuius ſolemnitatis iſtud ex
ordium eſt: Egreſſus populus Iſrael de ægypto: per uaſtam & terribilem ac latam ſolitudinem: in qᷓ
non erat domus:uilla oppidum ſpecus: faciebat ſibi tabernacula atq; tentoria: quæ nunca ſimilitu/
dine paruulæ auis papiliones uocantur:In quibus cum coniugibus morarẽtur ac liberis: & cibum
caperent:& per diem ſolis ardores:per noctem humorem & frigus & roris iniuriam deuitarent. Iluſ
ſumq; eſt ut in menſe ſeptimo quintadecima die menſis fieret tabernaculorum ſolennitas: Et cum
te inquit interrogauerit filius tuus cras dicens: quid ſibi uolunt hæc tabernacula. Reſpondebis ei:
multo tempore peregrinati ſumus in ægypto: de qua eduxit nos dominus in ſolitudinem: Et iccir
co tabernacula ſuſcitamus: ut beneficiorum dei omni tempore recordemur cum cœperimus habi
tare in urbibus:præcepit quoq; ut facerent tabernacula de ligno pulcherrimo quod iudæi citrũ uo
cant de & palmarũ ramis ac frondibus ligni denſiſſimi: & ſalicis & populi: Hiſtoriæ iecimus funda/
menta:ut ex iis ad ſpiritalia tranſeamus:quamdiu in profectu ſumus: & in curſu atq; certam ie habi
tamus in tabernaculis:hoc omni mẽte nitẽtes:ut de tabernaculis ad firmam & ſtabilem ſædem trã
ſeamus: ideſt domum dei: Vnde & ſanctus dicit in pſalmo: Heu mihi quia incolatus meus prolon-
atus eſt. Et aduena ſum ego & peregrinus:ſicut omnes patres mei: Hoc loquitur qui in ægypto eſt
adhuc in ſeculo conſtitutus: Qui autem egreditur de ægypto: quæ hebraice dicitur meſraim: &
interprætatur tribulatio: & ingreditur uitiorum ſolitudinem: carpit iter ſuum: & dicit in pſalmot:
Pettranſibo locum tabernaculi admirabilis uſq; ad domũ dei: Admirabile eſt enim nolle ha bitare
cũ ægyptiis: ſed ſubuerſo pharaone terrã cupere repromiſſiõis intrare. Vnde & alibi loquitur: quã
x iii

Miero.liber Tertius

dilecta tabemnacula tua domine uirtutum concupiſcit & deficit anima mea in atria domini: Et poſt
paululum:Beati omnes qui habitant in domo tua in ſecula ſeculorũ laudabunt te: Vox enim exul-
tationis & ſalutis in tabernaculis iuſtorũ: Et in prouerbiis ſcriptum reperimus: Domus iuſtorũ per/
manent & tabernacula eorum qui recte agunt ſtabunt: De domibus quod permaneant:De taber-
naculis quod ſtatuta ſint pollicetur:Dicit & in alio loco ſanctus uir: Vnum petiui a domino hoc re
quiram ut inhabitem in domo domini omnibus diebus uitæ meæ: & uideam delectationem do/
mini & uiſitem templum eius: Qui in iſtiuſmodi habitat tabernaculis: & de tabernaculis ad atria:&
de atriis ad domum: & de domo ad templum domini ire feſtinat: debet celebrare ſolẽnia taberna
culorum in ligno ſapiẽtiæ pulcherrimo:De quo in prouerbiis dicitur: lignũ uitæ eſt omnibus quiĩ
appropinquant ei: & qui reclinãtur ſuper eum: quaſi ſuper dominum firmitas: Et in ramis palmarũ
in quibus lignum uictoriæ &uirtutis præmium continetur: & in frondibus denſiſſimæ arboris: quã
myrtum iudæi intelligunt propter mortificationem carnis ac libidinum: Vnde & domino ſaluato
ri a magis mirrha offertur in munere: Et in ramis inquit falicis & populi quam quidam unã arborẽ
uocant:ipſumq; ligni nomen quod græce dicitur àâ ροσο indicat caſtitatẽ: Aiunt medici: & hi qui
de arborũ & herbarum ſcripſere naturis: quod ſi quis florem ſalicis ſiue populi mixtũ aqua biberit:
omnis in eo frigeſcat calor & libidinis ſiccetur ultraq; filios generare nõ poſſit: Qui talium arborũ
ramis protectus fuerit: Exerceat feſtiuitatẽ tabernaculorum: Sextum menſem tranſiens qui refertur
ad mundum: & in ſeptimo agens ſabbatum ſpiritale: In quĩtadecima diæ menſis eiuſdem quando
noctis luna pleniſſima eſt:& omnes eius tenebræ claro lumine reſoluuntur: Hæc breuiter dicimus:
olim animo contemplantes librorum magnitudinem: ut ad reliqua tranſeamus.

CCEt erit qui non aſcenderit de familis terre ad hieruſalem vt adoꝛent regem dominum ex

ercituum non erit ſuper eos imber LxXxXxX.

C Et erit qui non aſcenderint de familiis terre ad hieruſalem:vt adoꝛent regem dominum om/

nipotentem:⁊ iſti illis apponentur.

CPro eo quod.xx.tranſtulerunt:Et iſti illis apponentur in hebraico ſcriptum eſt:ulo ale heme ĩe/

geſem: Quod aquila & Symachus & Theodotion ſimiliter interp̃ᷣtati ſunt. Et non erit ſup eos im
per:Eccleſia domini Ieſu appellatur cæleſtis hieruſalem: De qua apoſtolus ſcribit: quæ autem ſur/

ſum hieruſalem libera eſt: quæ eſt mater omnium noſtrorũ: Et acceſſiſtis ad ſyon montẽ & ciuita-

tem dei uiuentis hieruſalem:non eſt in locis humilibus ſita: ſed in monte excelſo: De quo ſaluator
loquitur. Non poteſt ciuitas abſcondi ſuper mõtem poſita: Vnde qui adoraturus eſt dominum ex/
ercituum in hieruſalem:debet ad montana cõſcendere: Qui autem de familiis ac tribubus terræ eſt
Et iccirco dominum non poteſt adorare:non erit ſuper eum imber temporaneus & ſerotinus: nec

terra illius pluuiis cæli rigabitur: Siue ut terterunt. Ixx. Qui non aſcẽderint de familiis terræ ad hie
ruſalem: ut adorent regem dominum omnipotentem: Cum illis reputabuntur qui pugnauerunt

aduerſum hieruſalem: & quorum tabeſcet caro & oculi defluent: & lingua putreſcet: Quod ſi & fa/

milia ægypti non aſcenderit: & nõ uenerit: nec ſuper eos erit imber ſed erit ruina qua percutiet do/
minus omnes gentes: quæ non aſcenderint ad celebrandum feſtiuitatem tabernaculorum.

C Hoc erit peccatum egypti:⁊ hoc peccatum omniuʒ gentium que non aſcenderint ad celebꝛã/

CSin autem tribus egypti non aſcenderit nec venerit illuc:? ſuper hos erit ruina:qna percnti-

dum feſtinitatem tabernaculoꝛum. LXX.

et dominus omnes gentes:que nõ aſcenderunt vt agerent ſolemnitatem ſcenophegie.

CQui ægyptius eſt &gentium cæterarum: quãdiu ægyptius & etnichus permanet: non aſcẽdet in

hieruſalem: & qui aſcendere non poteſt: nec gradũ ad excelſa ſubrigere:Ideo non erit ſuper eos im
ber dominice benedictiõis: Et hoc peccatũ erit maximũ: ægyptio: Aſſyrio:chaldæo:ſyro moabitæ
ammonitæ:ſi noluerit egredi de terris ſuis & aſcendere hieruſalem. ut per tabernacula tranſeant in

hieruſalẽ: & inueniãt eternã domum: aliarumq; gentium homines eſſe deſiſtant:& efficiãtur Iſraeli

tæ in quibus dolus non eſt. Hæc omnia quæ nes celeri ſermone perſtringimus: Iudæi & udaizan

tes noſtri. Immo non noſtri: quia Iudaizantes:ſperãt futura corporaliter: Vtiq; & circunciſionẽ &&
cõiugia in mille annorum Imperio promittentes: Ne impleatur in illis maledictio quæ ſcripta eſt
maledicta ſterilis quæ nõ fuit ſemẽ in Iſrael:& beatus qui habet ſemen in ſyõ & domeſticos in hie/
ruſalem: Quod ſi uerum eſt omnes uirgines quas mille annorum regnũ inuenerit: maledictioni &
ſterilitati ppetuæ ſubiacebunt: aut certe nupturæ ſunt: ut maledictionem effugiant.
CIn die uũla erit qð ſuꝑ frenum equi eſt ſanctũ dño:⁊ erũt lebetes in domo dni:quaſi phiale eo/
ram altari:⁊ erit omnis lebes in hieruſalẽ ⁊ in iuda ſanctiſicatus domino exercitunz. CXxX.
CIn die illa erit qð ſuper frenũ equi eſt ſanctũ dño omnipotẽti:⁊ erũt lebetes ꝗ in domo dñi ſũt
ſicut phiale ante domũ altaris:⁊ erit omnis lebes ĩ hieruſalẽ ⁊ in iuda ſanctus dño omnipotẽti.
CVerbũ hebraicũ Meſuloth: & Theodotiõ. interpᷣtati ſũt.i.pfũdũ: Symachus
eipina Ton &σασ% ideſt inceſſuim umbroſũ: ſoli. Ixx. õg Xhππ-i.frenum tranſtulerunt: Quos &

»„

. „ „
7„1: . 1

N

N

— — — 2O —.0—

f — — — —*

Super Zachariam.c.xiuij.

nan, nos in hoc loco ſecuti ſumus: ne nduum aliquid in quæſtione nulgata uideremur afferre: Quod
cum ab hebreo quærerem quid ſigniſicaret: ait mihi non debere nos legere meſaloth: ſed me/
euder ſachloth: quod ſignificet phaleras equorum: & omatum bellicũ: & excepto hoc loco in nullo pœ-/
er nitus ſanctarum leripturarum uolumine:hoc uerbum reperiri: Frenũ autem lingua hebraica reſen
Wch⸗ appellari: & nõ meſuloth quod. Ixx. tranſtulerũt:Et eſſe ſenſum: Tempore ſo lẽnitatis perpetuæ: &
lnt regni hieruſalem pacatis omnibus & trãquillis: nequaqᷓ opus eſſe equitatu quod genus bellãtium

fortiſſimum eſt:ſed omnem ornatum & decorem phalerape ad cultum domini côòferendu. Hoc illi
1 dixerunt: Nos equorũ profundum & inceſſum ανστιον umbroſum ſiue tenebroſum referamus
n 55.50. ad ſcientiam myſticam: ꝗᷓ & Dauid quaſi equus optimus ſe habere iactabat dicens: Incerta & ocul-
Roma.lo⸗ ta ſapientiæ tuæ manifeſtaſti mihi:Et apoſtolus o profundũ diuitiaꝶ ſapientiæ & ſcientiæ dei quã
inſcrutabilia ſunt iuditia eius: & inueſtigabiles uiæ eius. De hoc profüdo propheta clamauit ad do

minum & exaudiuit eum. In his profũdis & tenebris poſuit deus latibulum ſuum: has tenebras &
din ſacramenta diuina ingreſſus eſt Moyſes in ſyna in montis caligine: ut uideret deum. De quibus &&
diden Dauid in pſalmo alio loquæbatur: Iluditia domini abyſſus multa: Hæc archana & iſta myſteria ſan
Woli cta ſunt domino: Quæ nouerat euãgeliſta Ioãnes qui auſus eſt dicere: quod angeli forſitan neſcie-
enn 10, l.4, bant:In principio erat uerbum & uerbum erat apud deum & deus erat uerbum. Et iccirco amatur
* a domino: quia optimũ habeat ꝓfüdum: & recubuerat ſuper pectus domini ieſu: unde & hauſerat
“ ſapiẽtiam: Sin autem uoluerimus ut. Ixxx. tranſtulerũt frenum accipere ſermonẽ dei: Intelligamus
in freno qui equos inſanientes libidine: & mulos ſteriles atq; laſciuos refrenat a uitiis: & cohercet:
& nõ patitur ire per præceps: De quibus dicitur: Nolite fieri ſicut equus & mulus: quibus non eſt in
mme tellectus: in freno & chamo maxillas eorum cõſtringes: qui non approximant ad te. De hoc freno
& Iacobus IoquitunIn equoꝝꝶ ora mittimus frenos: & omne corpus eoꝶ circũ agimus: ut ſcilicet
non⸗ recto gradiãtur itinere: & mollia ad ſedendum domino poſſint terga præbere. Tale frenum & Ta
lis ſermo auri & argenti uarietate compoſitus feros equos ſaluator præparat ad ſedendũ & ſanctos
mei facit:ac proprie illius cultui cõſecratos.Audiui a quodam rem ſenſu quidem pio dicram ſed ridicu
dein⸗ lam. Clauos dominicæ crucis e quibus Conſtantinus auguſtus frenũ equo ſuo fecerit ſanctum do
nſu⸗ mini appellari:Hoc utrum accipiendum ſit lectoris prudẽtiæ derelinquo: Nos tranſeamus ad lebe
iuitn⸗ tes qui futuri ſunt in domo domini:quaſi phialæ altaris: Erit enim omnis lebes in hieruſalem: & in
nator iuda ſanctiſicatus domino oĩpotenti: Ament æneos lebetes qui amauerunt ollas ægyptias: & car-
mev nes & pepones & allia & cepæ & cucumeres. Nos iudaicos lebetes in quibus coquæbatur carnes ui
mrek ctimarum uertamus in phialas aromatum: coram altari domini. De quibus ſponſa dicit ad ſpon
woner ſum:Fratruelis meus deſcendit in ortum meum:ad phialas aromatum paſcere in ortis & colli gere
Adle lilia.Hortus & paradiſus in quem ſponſus deſcendit ad ſponſam ſanctarum lectio ſcripturarũ eſt:
mm De quibus lilia & uiolas & roſas &uaria decerpit aromata: ut impleat phialas animarum credẽtiũ:
li⸗ & domino ex eis liba diſundat,Iſtiuſmodi lebetes cum conuerſi fuerint in phialas domini & dice
letch⸗ re potuerint: Chriſti bonus odor ſumus: Et pro uirulentia carnium: uarios cœperint flores geſtare
uirtutum. tunc erunt in hieruſalem & iuda ſanctificati domino omnipotenti: De quibus frequen-
ebr⸗ tius diximus: quod hieruſalem uiſionem pacis: & iudas exprimat conſitentem.
CEt venient omnes immolantes:⁊ ſument ex eis ⁊ coquent in eis:⁊ non erit mercatoꝛ vltra in
ti⸗ domo domini exercituum in die illo. LXX.
CEt venient omnes qui immolant:⁊ ſument ex eis:⁊ coquent in illis:: non erit chananeus vl⸗
erin tra in domo domini in die illo.
in CPro chananeo Aquila interprætatus eſt mercatorem:quem & nos in hoc loco ſecuti ſumus: cãũ
bir lebetes ſuerint uerſi in phialas uenient omnes in circuitu nationes: ſiue qui relicti fuerint de uniner
in ſis gentibus: immolantes: & ſument lebetes: & coquent in eis carnes uictimarum: ut nõ crudas car-
la nes agni commedant:ſed omni carnium humore decocto remaneat quod igne paratum fuerit ad
in ueſcendum: Quæ ſint phialæ coram altari domini: in quas lebetes iſraelitici conuertãtur: & ſupra
diximus & nunc ex parte dicemus: Laudat ſponſa in cantico canticoꝶ ſp oͤſũ ſuũ: Maxillæ eius ſicut
c phialæ aromatum: in maxillis ſermo accipitur: qui prolatus a domino uaria unguenta depromit:
e & tanta erit boni odoris fragrãtia ut faciat ſibi dommus flagellum de ſcripturarum textuum teſti
. moniis: & eiiciat de templo uendentes & ementes: & dicat ad eos: ſcriptum eſt. Domus patris mei
F domus orationis uocabitur cunctis gentibus: uos autem feciſtis eam domũ egetiatioms uidã
illud quod in daniele ſcriptum eſt: licet in hebraico non legatur: Semen chanaan & non iuda: Er
4 quod ab Oſeæ ꝓpheta de Ephraim dicitur:Particeps idolorum ephraim:poſuit ſibi ſcandala:pro-
4 uocauit chananeos:ſornicantes edificati ſunt:huic coaptant loco. Et omnem fornicatorem: chana
neum & alienigenam appellari uolunt: quem de domo dei aſſerunt auferendum.
FINIT LIBERTERIIVS IN ZACHARILAM PROPHETAM AD EXVPERIVM

„„
.

Prologus ſuper Galachiam prophetam.

INCITPTT ExPLANATIO BEATI HIERONYMI IN MALACHIAM PROPHETAM.
D AD MINERIVMET ALEXANDRVM MONACHO0s..

Ltimum duodecim prophetarum Malachiam interprætari uolumus:
Cuius nomen.Ixx.tranſtulerunt Angelus eius: dicentes: Aſſumptio
uerbi domini ſuper iſrael in manu angeli eius. Pro quo in hebreo le/
gitur Malachi: Quod rectius & expræſſius dicitur angelus: ideſt nun
tius meus: Nec putandum eſt iuxta quorundam opinionem angelum
ueniſſe de cælo: & aſſumpſiſſe corpus humanum:iut iſraeli quæ a do/
mino ſunt mandata loquæretur. Si enim interprætanda ſunt nomina
& ex nominibus non ſpiritalis intelligentia: ſed hiſtoriæ ordo texen-/
dus eſt: Ergo & Oſeæ qui ſaluator dicitur: & Iohel qui ĩterprætatur do
minus deus: ſiue incipiens: Et cæteri prophetæ non erunt homies: ſed
Quel angeli: uel dominus: atq; ſaluator. Quia hoc eorum nomina reſo
☚ ¼,nant. Beniq; exceptis. lxx. alii interprætes nomen Malachi ita ut in he
breo legitur tranitulerunt: Malachiam autem hebrei Eſdtam eſtimant ſacerdotẽ: quia omnia quæ
in libro illius continentur: etiam hic propheta commemorat: dicens: Labia ſacerdotis cuſtodient
ſcientiam: & legem requirunt ex ore eius: quia angelus domini exercituum eſt: Tempus quoq;: ti-
tuluſq; conueniunt. Quod & in pfalmis diximus: qui titulos non habent: eorum eſſe credendos
quorum prtiores pſalmi nominibus ꝑrænotati ſunt: igitur & Malachi ideſt Eſdras poſt Aggeum

& zachariam:qui ſub Dario prophetauerunt fuiſſe credendũ eſt:Et propterea titulum non habe/

re:quia liber eius pro titulo ſit: in quo diſcimus quod in regno Artaxerſis regis perſarum Eſdras ſi
lius Saraiæ: & cæterorum uſq; ad eum locum ubi dicitur: filius phinees filius Eleazar: flius Aaron
ſacerdotis ab initio aſcenderit de babylone: & dederit ei rex ſecũdum manum domini dei ſui om
nem petitionem eius: aſcenderintq; cum illo de ſiliis iſrael: & de filiis ſacerdotum: & de filiis leuita
rum: & de ianitoribus: & de nathinneis in hieruſalem: Anno ſeptimo Artaxerſis regis: & uenerim
in hieruſalem menſe quinto:ipſe eſt ſeptimus regis: quia in primo die menſis primi cœpit aſcende
re de babylone:& in primo menſis quinti uenit in hieruſalem: hæc Mineri & Alexander: non tam
ſanguine ꝗᷓ religione concordes: ne ſuſceptum opus dimitterem prophertarum: & extraordinario
uobis labore ſudarem: breuiter in prohemio ſum locutus: Vt proponẽs uerba Malachiæ primum

iuxta hebraicam ueritatem. Deinde iuxta. lxx. interprætes: orationum ueſtrarum fultus auxilio: diſ

ſeram quæ ſecuntur: Scripſit in hunc librum origenes tria uolumina: ſed hiſtoriam omnino non
tetigit: & more ſuo totus in allegoriæ interprætatione uerſatus eſt: Nullam Eſdræ faciens mentio
nem:ſed an galurn putans fuiſſe qui ſcripſit: ſecundum illud quod de Ioanne legimus. Ecce ego
mitto angelum meum ante faciem tuam. Quod nos omnino non recipimus: Ne animarum de

cælo ruinas ſuſcipere compellamur. Alios cõmentarios in hunc ꝓphetam legiſſe me neſcio: exce/
pto Appolinaris breui libello: cuius non tam interprætatio ꝗᷓ ĩterprætatiõis puncta dicenda ſunt.

FlINIT PROLOGVS.

NMus verbi domini ad iſrael in manu MMalachie. LXxX.
CAſſumptio verbi domini ſuper iſrael:in manu angeli eius.
CQuid ſignificet onus ideſt pondus: quod hebraice Maſſa: ab Aꝗ
la opama dicitur: Vel quid Aa αα° ideſt aſſumptio: Quod &.Ixx.
& cæteri interprætes tranſtulerunt: in aliis prophetis diximus. Nam &&
Naum ſcribit Onus Niniuæ: liber uiſionis Naum elcheſei: & Abachuc

ni in terra Adrach: & Damaſci requiei eius: & rurſum in conſequenti/
Mbus: onus uerbi domini ſuper iſfrael. Illa itaq; ſimus explanatione con/
tenti:Et nunc hoc tantum dicamus quod pondus uerbi dommi ad Iſ-
B rael:Siue ut.lxx.dicunt ſuper Iſrael. graue quidem ſit: quia pondus ap/
A pellatur: Sed conſolationis aliquid habeat: quod non contra iſrael: ſed

ad iſrael ſumitur: Aliud eſt enim quando uerbi gratia: ad illum uel il-

lum ſcribimus: Aliud quando contra illum & illum: Quia in altero pars amicitiæ: in altero ini//
micitiarum aperta confeſſio eſt: Sciendumq; quod abducto in captiuitatena Iſrael: ideſt decem
tribubus: indifferenter priſtino nomine: & duæ tribus Iudas & Beniamin appellentur Iſiael:
Quod autem dicitur: in manu angeli eius: Siue malachi: Manum pro oꝑeribus accipire- Vnde
in manu

onus quod uidit Abbachuc propheta: Et zacharias onus uerbi domi//

1 Super Ogalachiam.c.i.

cit dominus:Et dilexi Jacob:Eſau autem odio habui.Et poſui ſeyr montes eius in ſolitudi⸗/
guæ 4.— : 5 „ , . „ .8 „ . ſt „ . . .
nem:⁊ hereditatem eius in dracones deſerti:Quod ſi dixerit idumea deſtructi ſumus:ſed re-
uertentes ediſicabimus que deſtructa ſunt:Hec dicit dominus exercituum:Iſti cdiſicabunt:2

& in manu Aggei:& in manu Hieremiæ: & in manu Moyſi factus eſt ſermo dei: In quorum enim
manibus eſt iniquitas: & quorum dextera repleta eſt muneribus: & quorum manus plenæ ſunt
ſanguine:in his non fit ſermo dei: Sed qui lauant inter innocentes manus ſuas. Quibus aquis & pi
latus manus lauare conatus eſt:ne iudæorum blaſphemiis conſentiret. De quibus pſalmiſta dicẽs:
A Super aquas refectionis educauit me:De hac aqua per prophetam dominus pollicetur. Aſpergam
lmin uos aqua mundiſſima. Qui autem peceator eſt inebriatur calice babylonio: Et dicitur de eo: Spinæ
bre naſcuntur in manu ebrioſi.lxx.ponite ſuper corda ueſtra:hoc in hebraico non habetur: Sed puto
nn, de Aggeo additum in quo legimus:Et nunc ponite ſuper corda ueſtra a die hac & ſupra. Poſt titu
en lum prophetæ ſiue prohemium: dupliciter accipiendum. Ponite ſuper corda ueſtra: eſt animad/
rich, uertite conſiderate id quod ſpra dictum eſt. Aſſumptio uerbi domini ſuper iſrael in manu angeli .
– eius: Siue diligenter aduertite: quæ dicenda ſunt poſtea: ut ea non corporis auribꝰ ſed animi & cor .
ker, dis intelligentia cognoſcatis: & faciatis uobis theſauros in quib recipiatis diuitias ſermonum dei
n⸗ & ſapientia agat fiducialiter: cum dilatati fueritis & repleto corde ſermonibus dei pepuleritis cogi
niakl tationes peſſimas. quæ egrediuntur de corde:homicidia: adulteria: fornicatiões: furta: & reliqua: &
n impleatis quod a ſaluatore dictum eſt: qui habet aures audiendi audiat.
rinhe CBilexi vos dicit dominus:⁊ dixiſtis:in quo dilexiſti nos: Nonne frater erat Eſau Jacob:di⸗
n ego deſtruam:æ vocabuntur termini impietatis:æ populus cui iratus eſt dñs vſqʒ in eternum:
genn Et oculi veſtri videbunt ⁊ vos dicetis:Magnificauit dominus ſuper terminum iſrgel. LxXx. H
Rbe⸗ Bilexi vos dicit dominus:⁊ dixiſtis in quõ dilexiſti nos: Monne frater erat Eſau Jacob di⸗
ug cit dominus:⁊ dilexi Jacob:Eſau autem odio habui:c poſui terminos eius in deſolationem⸗
Aunn hereditatem eius in donaria deſerti. Quia dicit idumea deſtructa eſt: reuertamur ⁊ ediſicemꝰ
tüen deſerta:hec dicit dominus omnipotens:ipſi ediſicabunt⁊ ego deſtrnam:⁊ vocabuntur eis ter/
len mini iniquitatis ⁊ populus ſuper quem pꝛeparatus eſt dominus vſq; in eternum. Et oculi ve/
Elu ſtri videbunt:⁊ vos dicetis magniſicatus eſt dominus ſuper terminos Iſrael.
enlt Cſrael hoc eſt Iudas ad quem ſolebat fieri uerbum dei: & uiſio domini: Onus eius & pondus ſup/
eumt pliciorum grauiſſimum: portare compellitur: ut grauiora peccata deponat: & ſentiat per tormen-
ma tita quæ ſenſit per beneficia: & ne pœna in ſuos uideatur iniuſta: ſubiicit dominus. Dilexi uos: quem
unrd eenim diligit dominus corripit: Caſtigat autem omnem filium quem recipit: Et dicendo dilexi: p-
nmm ſens negat dum præteritum confitetur: Illi quidem reſpondent temeritate qua peccant: obliti be/
lodl neſiciorum eius: in quo dilexiſti nos?ad quem dominus: ut cætera ĩquit taceam: & quod nuper de
babylonia captiuitate ueniſtis: incunabula ueſtra tractabo: Anteq naſceremini:immo prius quam
mnid rebecca Eſau & Iacob utero ſuo funderet:in Iacob uos dilexi:in eſau idumeos odio habui. Quem
n Roma 9. locum apoſtolus Paulus myſtica diſputatione euentilãs ſcribit ad Romanos duo pariter teſtimo/
md . nia de geneſi Malachiæq; coniungens: Sed & rebecca de uno cõcubitu habens Iſaac patre noſtro-
oreie Nam cum nec dum nati eſſent:aut aliquid egiſſent boni uel mali: ut ſecũdum electionem propoſi
1ſun tum dei maneat:non ex operibus ſed ex uocãte dictum eſt ei: quia maior ſeruiet minori: Sicut ſcri/
tum eſt Iacob dilexi: Eſau autem odio habui. Hoc enim quod dicitur: Sicut ſcriptum eſt. Et ad ge
neſeos librum & prophetam Malachiam refertur: Non ſolum autem dilexi lIacob anteꝗᷓ naſcere/
tur:& hodio habui Eſau prius ꝗᷓ ex matris utero funderetur:ſed in poſteros eorum: amorem me-
um:& odium conſeruaui:Odium in Eſau cuius montes: qui appellantur ſeyr redegi in ſolitudi//
4 nem: & urbes feci eſſe deſertas: & a ſerpentibus ac beſtiis obtineri: Si autem dixerit edom: hoc eſt
Eſau deſtructi quidem ſumus ad iram dei:ſed rurſum ediſicabimus ciuitates. Hæc domino prædi-
al⸗ cente cognoſcite:quod illis edificantibus ego deſtruam: & iram meam eterna eorum uaſtitas ap//
nd robabit. Odium igitur in Eſau rebus oſtendi: amorem autem in uos: Hoc eſt in Iacob ſequentibꝰ
M approbabo: Illis deſtructis atq; redactis ad ſolitudinem: uidebunt oculi ueſtri. &t dicetis: Magnifi-
ni⸗ cetur dominus ſuper terminum iſrael: Et ex comparatione malorum quæ frater ueſter patitur: dei
“ in uos beneficia ſentietis. Iudæi falſo ſibi blandiuntur Edom romanos & Iſrael in conſumatõe mũ

di ſe prophetari: quod deſtructo romano imperio:hoc eſt idumeo: regnum orbis ueniat in iudæ-
os.Hæc prout potuimus hiſtoriæ fundamenta iacientes locuti ſumus: Nunc ueniamus ad intelli-
49 gentiam ſpiritalem: Iſtael uiruel ſenſus cernens deum: ſiue ut ego melius puto ?οονιτατοο ο
8 ileſt rectiſſimus dei: diligitur a domino: & uult dilectionis eius in ſe ſcire rationem. Dñs qui rmdit
Eſau & Iacob de una ſtirpe generatos:Hoc eſt uitia atq; uirtutes ex uno cordis fõte ꝓcedere. Dum

4 ex arbitrii lihertate in utranq; partem ut uolumus declinemus: ſed priora naſcũtur uitia p infantiã
pueritiam iuuentutem: quæ poſtea etas firmior corripit atq; ſupplantat: Maior frater hiſpidus eſt:
3 & ſanguinarius uenationibus ſiluis & beſtiis delectatur: Min or leuis & ſimplex: & i. nnocenter habi
tans domum. Deus fines idumeæ: hoc eſt terrenæ & ſanguinariæ ponit in ſolitudinem & nihil de

WMiero. liber

terra creſcere ſinit:& eſſe perpetuum: Quod ſi impudens malitia ea quæ ſunt dei ſetmõe deſtructa:
rurſum edificare nitatur: Dominus ſe eorum quæ inſtaurantur a uitiis: aduerſarium profitetur. Et
poſtqᷓ fuerint hoſtilium terminorum cuncta ſubuerſa. Tunc oculis poſſumus uidere Iſrael: & ſan/
ctos quoſq; dicere: magniſicetur dominus in terminos eorum qui mente conſpiciunt deum. Por-
ro dilſectio & odium dei: uel ex præſcientia naſcitur futurorum: uel ex operibus: aloquin nouimus
quod omnia deus diligat: nec quicqᷓ eorum oderit quæ creauit: Sed proprie eos ſuæ uindicet cari/
tati: qui uitiorum hoſtes ſunt & rebelles: Et ecõtrario illos odit: qui a deo deſtructa cupiũt rurſum
extruere: Odiſſe autem deus ερροοντοπαποο οο dicitur: ut flere: ut dolere ut iraſci: ut quädo audimꝰ
odium eius in malos: ea quæ deum intelligimus odiſſe fugiamus.
Silius honoꝛat patrem:⁊ ſeruus dominum ſuum:ſi ergo pater ego ſum:vbi honoꝛ meus eſt:
7 ſi dominus ego ſum:vbi eſt timoꝛ meus:dicit dominus exercitumum. LxXxX.
CSilius gloꝛiſicat patrem ⁊ ſeruus dominum ſuuʒ.Et ſi pater ego ſum:vbi eſt gloꝛia mea: Et
ſi dominus ego ſum:vbi eſt timoꝛ meus:dicit dominus omnipotens.
Licet prius ꝗᷓ naſceremini:iĩ Iacob quaſi filios amare uos cœperim: tamẽ eligite quo me uocabu⸗

lo nominetis: Aut pater ſum ueſter: aut dominus. Si pater debitum patri honorem reddite: dignä
parente offerte pietatem: Si dominus cur me comtnitis cur dominum non timetis. Loquitur au/

tem ad eos qui ſub zorobabel & ieſu filio ioſedech: & Eſdra ſacerdote: & neemia: de captiuitate ba
bylonia ſunt reuerſi. extructoq;ʒ altari:nec dum templum edificauerant: nec muros extruxerant ciui
tatis: Et nihilominus in peccatis priſtinis permanebant: deum nec amore nec timore uenerantes:
Quod autem gloriam diximus uel honorem & apud græcos Aοα: Et ape hebreos chabod: unũ
uerbum eſt: Sed nos pro latinæ linguæ proprietate: honorem poſuimus: Nam & in euangelio ubi

loquitur dominus atq; ſaluator: Pater uenit hora: clarifica filium tuũ: ut filius tuꝰ clarificet te. Apud

græcos Aνειααρο legitur:ideſt glorifica. Quem locum pleriq; latinorum honorifica interprætati
furtesimulep conſideremus:quod filius ac ſeruus in ſcripturis ſanctis uoluntate fiat:non neceſiũita/
te naturæ. Qui enim ſpiritum adoptionis acceperit: in filium dei uertitur: Qui autem ſpiritum ſer-
uitutis in timorem: dei ſeruus efficitur: Vult itaq; primum deus ut filii eius ſimus: & bonum uolun
tate faciamus: Si hoc conſequi nolumus: ut ſaltem ſeruos nos habeat: & a malis ſuppliciorum for/
midine recedamus: Legimus in malam partem filios. Eramus filii iræ. Et filios gehẽnæ: quos phari
ſei mari terriſq; circuitis genuere tormentis: Et iudas proditor: filius perditionis appellatur. Et in
Ixxxviii.pſalmo de domino ſcribitur: Filius iniquitatis nõ apponet nocere ei: In Oſeæ quoq; filii
fornicationis uocantur: qui ſunt de matre meretrice generati:De qua ſcriptum eſt: Fornicata ẽ ma
ter ueſtra:Et in euangelio iud æi filii diaboli ſuggilãtur: Vos de patre diabolo nati eſtis: & deſideria
patris ueſtri uultis facere: In bonam partem filios legimus: ut filios dei. Quotquot eum receperũt:
dedit eis poteſtatem filios dei fieri: & filios ſapiẽtiæ euangelio proclamante iuſtificata eſt ſapientia
a filiis ſuis: & filios Habraam: Amen amen dico uobis: poteſt deus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios
Habraam: & filios apoſtoli Filioli mei quos iterum parturio donec chriſtus formetur in uobis: Et
multa hiſtiuſmodi: Filius ergo honorat ſiue clarificat patrem: Iuxta illud quod ſcriptum eſt: Sic lu/-
ceat lux ueſtra coram hominibus ut uideant ueſtra opera bona & glorificent patrem ueſtrum ꝗ eſt
in cælis:Seruus quoq; honorat dominum ſuum nõ eadem caritate qua filius: ſed τταονορο ſub-
auditur:honorat filius patrem: ſeruus dominum ſuum: & tamen deus omnipotens ſciens differen
tiam filii & ſerui: a filio gloriam: a ſeruo timorem expetit. Principium enim ſapientiæ timor domi
ni: ut de timore ſeruorum:ad filiorum gloriam tranſeamus: .
CAd vos o ſacerdotes qui deſpicitis nomen meum:⁊ dixiſtis in quo deſpeximus nomen tu/
um:O ffertis ſuper altare meum panem pollutum:⁊ dicitis:in quo polluimus te:in eo quod di/
citis menſa domini deſpecta eſt. LXxXx.
CSos ſacerdotes qui deſpicitis nomen meum:⁊ dixiſtis in quo deſpeximus nomen tuum:Of
ferentes ad altare meum panes pollutos:⁊ dixiſtis:in quo polluimus te:In eo quod dicitis mẽ/
ſa domini deſpecta eſt. .
CQuod autem ſequitur & quæ ſuperpoſita ſunt deſpexiſtis: obelo prænotauimus: quia in hebrai
co non habetur: & de ſequẽtibus additum eſt. Ad uos igitur o ſacerdotes qui deſpicitis nomẽ me/
um:lſte ſermo dirigitur:qui reuerſi de babylone metu præteritæ ſeruitutis: debueratis ad dominũ
plena mente conuerti: & nõ ſolũ hoc non facitis: ſed imitãtes etiam ſupbis cõtra eũ uocibus rũdẽ-
tes: ſuſcitamini ab eo quẽ occulta nõ fallũt. Et dicitis in quo deſpexius nomẽ tuũ. ut diſſimulatiõis
ipudentia uulnus cõſciẽtiæ ꝓtegatis. Vultis ergo ſcire in quo deſpexeritis nomẽ meũ:O ffertis ſuꝑ

altare panem pollutum:Panes uidelicet ꝓpoſitionis: quos iuxta traditiões hebraicas ipſi ſererepi

demetere:ipſi molere:ipſi coquete debebatis:& nũc ſummitis quoſcũqʒ de medio:& uoce temera
ria reſpondetis: & dicitis: in quo polluimus eos ſiue te: Dum enim ſacramenta uiolantur: ipſe cuius
ſunt ſacramenta uiolatur: Hoc autem quod ſequitur: in eo quod dicitis menſa domini deſpecta ẽ:
Poſſumus ita interprætari: Qcd łreuerſi de babylone:nec dum tẽplo ediſicato manẽtes in caſulis &
in ruinis

Super Oalachiam. c.i.

zu; in minis urbis antiquæ: altare tantum extruxerãt: nõ ei uſdem gloriæ cuius priſtinum fuerat:& pu
⸗ tabant deeſſe religionis ſanctimoniam: quia deerat edificantibus am bitio. Tenues lineas duximus
nhh, quibus imprimenda eſt explanatio ſpiritalis. Corripit ſermo diuinus epiſcopos: atq; præſbyteros
N & diacones negligentes: Siue quoniam genus ſacerdotale &regale ſumus omnes qui baptizati in
wai chriſtum chriſti cenſemur nomine:Cur deſpiciant nomen dei: & interrogãtibus in quo eſpexe/
n rint nomen eius: cauſas monſtrat offenſæ: O ffertis inquit ſuper altare meum panem pollutuù. Pol-
Aind luimus panem ideſt corpus chriſti: quãdo indigni accedimus ad altare. & ſordidi mudum ſangui
nem bibimus: & dicimus menſa domini deſpecta eſt. Nõ quod hoc aliquis audeat dicere: & quod
M impie cogitat ſcelerata uoce ꝓferre: ſed opera peccatorum deſpitiunt mẽſam dei. Poſſumus & ali
ter dicere: Doctor eccleſiæ qui ſpiritalem conficit panem:& eum populis diuidit: ſi uel ꝓpter huma
IH nam gloriam: uel ut lucra ſeculiq; gloriam cõſequatur: loquitur in populis: & diuitibus blãditur: &

honorat peccatores: & iuxta Iacobum ſuſcipiat eos: qui cum annulis aureis ad ſe ueniunt: & paupe
res ſanctos repellat: nomen dei deſpicit: & panem polluit doctrinarum: & in ipſum deum iacit cõò-⸗
n tumelias:menſam ſcripturarum eius menſis idolorum ſeculariq; doctrinæ putans eſſe cõmunem.
i CSi offeratis cecũ ad imolandũ:nõne malũ eſt: Et ſi offeratis claudũ: lãguidũ:nõne malũ ẽ:
offer illud duci tuo ſi placuerit ei:aut ſi ſuſcepꝑit faciẽ tnã:dicit dũs exerciiuum. LXX.
K Quia ſi offeratis cecũ in ſacriſiciũ:nõne malũ eſt:⁊ ſi offeratis claudũ: languiduʒ:nõne ma⸗
rchi lum:offer illud duci tuo ſi ſuſceperit te:ſi acceperit faciem tuam dicit dominus ommipotens.

.* MDe diuerſitate uictimarum: & quæ uel offerri debeant uel nõ offerri: In leuitico plẽius diſcimus:
u Reuerſi itaq; de babylone ſacerdotes & leuitæ: ianitores atq; cantores & nathinnei ſeruiq; Salomo
loti nis: Quorum Eſdras ſcribit ατα àιu1:Ilicitas deo uictimas offerebant: cecas uidelicet & clau
chu das: ac uaria debilitate cõfectas: hoc eſt enim quod dicit languidum: uno cũcta ſermone compræ/
Pluni hendens: Si iſtiuſmodi inquit duci tuo offerres munera: nõne reſpueret? nõne ſibi factam putaret
liu iniuriam: Et hoc audetis offerre deo quod dare hominibus nõ audetis? Longum eſt nunc omniũ
un-. uictimarum aperire myſteria. De his tantum loquar quæ præſenti capitulo côtinentur. Ceca ẽ ani⸗/
boln mi uictima quæ nõ illuſtratur chriſti lumine: nec habet oculum de euangelio contuentem: Clau-
n ſor da eſt rogantis oratio: quæ duplici mente accedit ad præcandum: &audit cum populo iudæorum:
Phui Vſq; quo claudicatis utroq; pede: languida & omni infirmitate chooperta: quæ non habet chriſtũ
ktin dei uirtutem: deiq; ſapientiam: Iſtiuſmodi præces quæ ſine lumine ueritatis ſunt: & non habent ſa-
li piẽtiæ firma ueſtigia: & debilitatibus uariis cõtabeſcunt: Si offerãtur eccleſiaꝑ pricipi: aut cuilibet
em erudito. ſapiẽtiq; doctori. nõne repudiabũtur & in cõtumellã eius recident ꝗ talia eſt auſus offerre.
ſien CEt nũc depᷣcamini vultũ dei vt miſereat᷑ vꝛi:de manu.n.vaa factũ eſt hoc:ſi quõ ſuſcipiat fa/⸗
Neri cies vaas dicit dñs exercituũ:ꝗs ẽ in vobis ꝗ claudat hoſtia ⁊ icẽdat altare meũ gratuito.LXX.
umn CEt nũc depᷣcamini faciẽ dei vꝛi ⁊ rogate eũ in manibꝰ veſtris facta ſũt hec:ſuſcipiã ex vobis
eiin facies vẽas:dicit dñs oĩpotẽs:qꝛ ⁊ in vobis claudent᷑ hoſtia:⁊ nõ ſuccendet᷑ altare meuʒ gratis.
u CNMultum in hoc Ioco. Ixx.interprætes ab hebraica ueritate diſcordant: & neceſſe eſt ubi diuerſa ẽ
el⸗ interprætatio: ut diuerſus & ſenſus ſit. Quia obtuliſtis claudas & cecas & debiles uictimas: uos enĩ
get hæc quæ dixi uniuerſa feciſtis:agite pœnitẽtiam ſi quo modo miſereatur ueſtri deus:nullus enim
ſob⸗ in uobis eſt uſq; ad extremum miniſterium: Non dico pontifex: non ſacerdos: non leuita: non can
en tor: ſed nec ianitor: id quidem & his qui ignem ſupponit altari ad cremandum holocauſta: qui nõ
oni a me mercedem accipiat laboris ſui. Hoc autem dicens decimas ſignificat omnium frugum: ꝗᷓ offe
runtur a populis: Ex quo oſtenditur acceptiorem eſſe domino ſernitutem quæ mercedem in præ-/
⸗ ſentiatum non poſtulat: unde & apoſtolus gratis prædicat euangelium & nocte & die manibus la
, borat:ne cui oneris ſit:& hanc gloriam ſuam gratuitæ prædicationis: in gentibus nequaꝗᷓ uacuan
dam eſſe teſtatur:Porro.Ixx. alium multo ſuggerunt ſenſum:O ſacerdotes qui hoſtias debiles im2/
e⸗ molatis cõuertimini ad pœnitentiam: & uuſtum domini deprecamini: & Orate pro operibus ma-
4 nuum ueſtrarum. Quod autem inſcripſi ſuſcipiam ex uobis facies ueſtras: Neſcio an conueniat ex-
hortationi pœnitentiæ. Nemo enim dicit: ora me & nõ parcam tibi. Sequitur: In uobis claudẽetur
hoſtia:patris uidelicet & filii & ſpiritus ſancti. Vnde ſaluator loquitur.Ego ſum hoſtium: Siue ali-
⸗ ter:Non uobis aperiẽtur hoſtia ſcnipturarum:nec perſpicere Poteriti ſancta ſanctorum: nec domi-
nn ni ſacramenta cognoſcere:nec ſuccendere thymiama eius a altare. Quia orationes ueſtræ ad illṹ
nn nõ perueniẽt.Et hoc qc dicitur Aιορριν & nos interptati ſumus gratuito. Qun hãc ſequũtur itelli-
zi gentiã quã nũc exponimus: uertũt in gratiã: ut uidelicet gratiã nõ hẽant altari dñi ſeruiendi.
CNon eſt mihi voluntas in vobis dicit dominus exercituum ⁊ munus non ſuſcpiaz de man
4 veſtra:Ab oꝛtu enim ſolis vſq; ad occaſum magnum eſt nomen meum in gentibus:⁊ in omm
hn loco ſacriſicatur ⁊ offertur nomini meo oblatio munda:quia magnum eſt nomen meum in gen
tibus:dicit dominus exercituum:Et vos polluiſtis illud in eo quod dicitis:menſa domini con/
. taminata eſt:? quod ſuperponitur contemptibile eſt:cum igne:qui illud denoꝛat:Et dixi ſtis. Ec
4 ce de laboꝛe:⁊ exſufflaſtis illud dicit qñs exercituum.Et ituliſtis de rapinis claudũ ⁊ lãguidũ.
6 Et intuliſtis munus Nunquid ſuſcipiam illud de manu veſtra dicit dñs exercitnu. LXX

Miero.liber

Non eſt voluntas mea in vobis dicit dominus omnipotens:? ſacriſicium non ſuſcipiam de
manibus veſtris:quia ab oꝛtu ſolis vſq; ad occaſum nomen meum gloꝛioſum eſt in gentibus::
in ommi loco incenſum offertur nomini meo:⁊ ſacriſicium mundum:quia magnum eſt nomen
meum in gentibus dicit dominus omnipotens: Aos autem contaminaſtis illud in eo quod di-
citis menſa domini polluta eſt:⁊ qui ſuperponuntur deſpecti ſunt cibi eius:⁊ dixiſtis ecce de af
flictione ſunt:⁊ exſufflaſtis ea dicit dominus omnipotens:Et iferebatis rapinas:⁊ clauda ⁊ de/
bilia:⁊ offerebatis ſacriñcium:ſi ſuſcipiam ea de manibus veſtris dicit oñs omnipotens.
CRegula ſcripturarum eſt ubi manifeſtiſſima ꝓphetia de futuris texitur: per incerta allegoriæ non
extenuare quæ ſcripta ſunt. Ergo proprie nunc ad ſacerdotes iudæorum ſermo fit domini: Qui of
ferunt cecum & claudum & languidum ad immolandum: ut ſciant carnalibus uictimis ſpiritales
uicti mas ſucceſſuras: Et nequaꝗᷓ taurorũ hyrcorumq; ſangumnem: Sed thymiãma: hoc eſt ſanctoꝶ
orationes domino offerendas: & non in una orbis prouintia iudæa: nec in una iudeæ urbe hieru-
ſalem: ſed in omni loco offerri oblationem: nequaꝗq immundam: ut a populo iſtael: ſed mundam
ut in cerimoniis chriſtiãorum: ab ortu enim ſolis uſq; ad occaſum magnum eſt nomẽ domini in
gentibus: Dicente Saluatore: Pater manifeſtaui nomen tuum hominibus. Cumq; inquit nomen
meum magnum in gentibus ſit futurum: Vos o prĩcipes iudæorum polluiſtis illud atq; polluitis.
Sic enim futurorum texuit uaticinium: ut præſens tempus nõ deferat: Propterea autem o ſacerdo-
tes & principes iudæorum: in omni loco mihi offertur oblatio munda:& magnum eſt nomẽ me/
um in gentibus: quia dicitis menſa domini contaminata eſt: & quod ſuperponitur contemptibile
eſt cum igne qui illud deuorat: Reuerſus de babylone populus altare tantum fortuitis & impolitis
lapidibus iuxta Eſdræ librum extruxerat: abſq; templo abſq; urbis edificiis:abſq; extructione mu//
rorum: & putabat minorem eſſe cultum religionis: Quia templiornatus deerat. Ad quos domi//
nus loquitur. Pollutum putatis altare: & olocauſta ac uictimas quæ ſupra imponũtur:ilgnẽ quoq;
qui uictimas deuorat eſſe pollutum: Nec intelligitis omnipotentem deum: Nõ aurum gemmaſqʒ
& hoſtiarum multitudinem quærere: ſed offerentium uoluntates. Qui autem arbitrantur nõ alta-
re: ſed menſam debere intelligi: in qua panes ponebantur. Quomodo hoc interprætari poſſunt
quod ſequitur cum igne qui iſlud deuorat:Panes propoſitionis noui pro ueteribus ſemper cõmu
tabantur: & ablati cedebant in uſus ſacerdotum: Aut certe ita intelligendum:Polluiſtis nomẽ me
um in eo quod dicitis: quid prodeſt ſi offeramus optima qualiacũq; fuerinc quæ offeruntur igne
ſunt deuorãda. Fructus autem altaris ignis eſt: cibuſq; ignis hoſtiæ uel holocauſta: nec ſufficit prio
ris ſermõis impietas: ſed etiam hoc dixiſtis: ecce de labore: & exſufflaſtis illud dicit dominus exer/
cituum Cuius orationis hic ſenſus eſt:Dixiſtis de captiuitate reuerſi ſumus: hoſtibus prædæ fuimꝰ
multum in longo itinere laborauimus: pauperes ſumus: quicquid habere potuimus uiæ labore cõ
ſumptum eſt. Qualiacũq; habemus offerimꝰ: & hæc dicẽtes exſufflaſtis ueſtra ſacriſicia: ideſt exſuf
flatione mea digna feciſtis: Siue ut in hebreo legi poteſt. Et exſufflaſtis me: Hæc dicendo nõ ſacri-/
ficio ſed mihi: cui ſacrificabatis feciſtis iniuriam. Quãobrem nequaꝗᷓ ſuſcipiã illud de manu ueſtra:
dicit dominus omnipotens: Quidã putant hoc qd ad iudæos ſpecialiter dicitur: eo quod uictimæ
eorum immundæ ſint atq; polſutæ: & ſacrificium tranſferatur ad gentes: Intelligi debere ſuper ec/
cleſiæ ſacerdotibus qui negligentes offerunt uictimas domino: Quod ſi recipimus: ergo ab eccle/
ſia rurſum ad aliam religionem uictimæ tranſferendæ ſunt. Et quomodo legi euangelium: ſic rur-
ſum euangelio quæ non ſunt futura ſuecedent: Menſam quoq; domini contaminatam ad ſanctas
ſcripturas referunt: Si aliter ꝗᷓ ſcripta ſunt intelligantur.
CMaledictus doloſus qui habet in grege ſuo maſculum:⁊ votum faciens immolat debile do
mino. Quia rex magnus ego ſum:dicit dominus exercituum:⁊ nomen meũ hoꝛaibile in gẽtibꝰ.
GAPITVLVM SECVNDVM.
Tnunc ad vos mandatum hoc o ſacerdotes.Si volneritis aundire ⁊ ſi volũeritis po⸗
Anere ſuper coꝛ vt detis gloꝛiam nomim meo:ait dominus exercituũ:mittaʒ in vos ege
ſtatẽ ⁊ maledicã bñdictiõibꝰ vẽis ⁊ maledicã illis qm̃ non poſuiſtis ſuper cor. LXX.
CEt maledictus qui erat potens:⁊ habebat in grege ſuo maſculum:⁊ votuʒ eius ſu
per eo:⁊ immolat debile domino:quia rex magnus ego ſum:dicit dominus omnipotẽs:⸗ nomẽ
meum illuſtre in gentibus: Et nunc mandatũ hoc ad vos o ſacerdotes ſi non audieritis:⁊ ſi no
poſueritis in coꝛ veſtrum:vt detis gloꝛiam nomini meo:dicit dominus omnipotens:¶Dittã ſu⸗
per vos maledictionem:⁊ maledicam benedictioni veſtre:⁊ maledicã ei ⁊ diſſipabo benedictio
nem veſtram:⁊ non erit in vobis.Quia vos non ponitis in coꝛ veſtrum.
CHoc quod ſcriptum eſt: &diſſipabo benedictiõem ueſtram a.Ixx.additum eſt & in hebraico non
habetur. Quicquid poteſt in excuſationem peccati ſui humanus animus inuenire: & falſa ſe ſatiſfa
ctione defendere: Hoc præuidens ſermo diuinus corripit atq; condemnat: Et eſt ſenſus. Quia of/
fertis cecum & claudum & languidum: & hoc ipſum non de ueſtro: ſed de rapinis & ſpoliis fleti-/
buſq; miſerorum: Et inſuper dicitis: de labore & paupertate offerimus quod habemus: Propterea
ego dico generaliter: ut uos arguat propria conſcientia: Certe obtunditis paupertatem: & captiui/
tatis iniuriã

1
19

in
nh⸗
we
lade
tens
Bonenn
r uif
hhinnle
munden
lomnnin

t omen

vollint.
ſacerdo⸗
méme/
nptibile
mpoliti⸗
memu⸗
sdomi⸗,

N g

Bennug
unö A,
iodhr
er cmn
vonéwe
minne
dtpto
nde
eiur;
rc⸗
ctat
Mrt
telhe⸗
obec⸗
AA lun

dg
Ugtt

ni
we
II.
ul
1
tſn⸗
it
n

iſt⸗
105
ge/
lerel
nin
i

Super Malachiam.c.ii

His imiuriã & tenuĩtatẽ reifamiliaris. Audite qd infero: Maledictus doloſus ꝗ habet in grege ſuo ma
ſculum:& uotũ faciẽs ĩmolat debile dño:Si nõ habes maſculũ:nihil tibi nocet maledictio: Hæc ãt
dicẽdo oſtendit eos habere quæ optima ſunt & offerre quæ mala ſunt. Ad uos igitur o ſacerdotes
hoc mandatũ eſt:feciſtis qd impium eſt in cõtẽptum mei:Sed quia malo pniam peccatoris ꝗᷓ mor
tem:etiã nunc dico:Si me audire nolueritis nec intelligere ut detis nomini meo gloriã: qd eſt hor
ribile in gentibus: uerã in uos mittam penurià: ut nequaꝗᷓ mentientes: ſed omniũ rerum coacti ege
ſtate dicatis uos nõ habere optima quæ offeratis: Et maledicã inquit benedictionibus ueſtris:hoc ẽ
iis quæ nüc meis benedictionibus poſſidetis: Siue qcꝗd a uobis benedicitur a me maledictum erit:
Et maledicã illis: ſubauditur benedictionibus ueſtris: qm̃ noluiſtis intelligere quæ dicũtur:hoc eſt
enim qcł dicitur:non poſuiſtis ſup cor.Poſſumus maledictũ & doloſum accipere populum iudæo
rũ: Qui cũ haberet in grege ſuo maſculum dñm ſaluatorẽ: & ĩmaculatum agnum qꝗ tollit peccata
mũdi:& oĩ ꝓphetarum uaticinatione cõmonitus: ut ĩmolaret atq; ſuſciperet atietem: ꝗq hæiebat ex
cornibus in uirgulto ſabec: hoc facere noluit:ſed immolat debile dño crucifigens ſaluatorem: & eli
gens barrabam latrocinii & ſeditionis auctorẽ. Qui iuxta myſticos intellectus refertur ad diabolũ:
illiſq; contẽnentibus: & præſerentibus diabolũ ſaluatori: Nomen chriſti horribile eſt in gentibus: q
paſſionem dñi ſuſceperunt:& eũ formidoloſo honore uenerãtur:De nobis quoq; dici põt:Si crea/
ti a deo ſapientes: habẽteſq; naturã ſacris congruã diſciplinis: noſtrũ negligamus ingenium: & nos
dedamus uitiis atq; luxuriæ: & habentes maſculũ immolemus debile dño: Debilis aũt eſt & macu
lata noſtra oratio:qñ ira inuidia inimicitiis & alia animi pturbatione corrũpitur: Si offerentes mu
nus ad altare: & recordati qd aliqd frater noſter habeat aduerſum nos:nõ ante pergimus: & ſatis ei
facimus. Vñ & apoſtolus præcipit: Volo ergo uiros orare in oĩ loco leuantes ſanctas man: ſine ira
& diſceptatione:paſtorq; cogitationũ noſtraꝶ atq; uirtutum ſenſus eſt: De quo in centeſimo ſecun
do pſalmo dicitur: Benedic aia mea dño.& oĩa quæ intra me ſunt noĩ ſancto eius: Qui ſi gregẽ ſuũ
benedixerit impletur in eo illa benedictio: Benedicta armenta boum tuorũ & greges ouium tuaꝶ.
Sin aũt habens naturalẽ maſculũ.i.forte:rigidũ:ac robuſtum.immolet uel nimia mollitiæ fœmine
um:atqʒ laſciuũ:uel diuerſis aiæ pturbationibus debile:atq; corruptum: Sentiet in ſe cõpletum eſſe
qdſcriptũ eſt:Potentes potenter tormenta patiẽtur:& cui plus dederint plus exigent ab eo. Vnde
ꝓprie ſacerdotibus dicitur. Qcd' ſi audire noluerint & corde retinere: ut dent gloriã nomini domi/
ni p bonã cõuerſationẽ: Sed ecõtrario nomen illius propter eos maledicatur in gẽtibus: Vt mittat
in illos egeſtatem bonorum oĩum:& benedictiones eorũ uertat in maledictionem: ꝗ ſerenitate ab
utuntur ĩ libidinem: & diuitias uertunt ĩ luxuriã:bonamq; famã ſordida cõuerſatione deturpãt. Hi
benedictiones dei mutãt ĩ maledictionẽ.uel certe qa ad ſacerdotes ꝓprie mandatũ eſt: uertũtur be
nedictiones eorũ ĩ maledictionẽ. Quãdo non benedicunt ſanctis ex uero cordis affectu: ſicut iſaac
lacob:& iacob patriarchis:& moyſes duodecim tribubus.ſed per dulces ſermones & benedictiões
decipiunt corda innocentium. Et qui inique agunt benedicuntur ab eis adulanturq; peccatoribus
dummodo diuites ſint atq; eorum uitiis blandiũtur. De quibus dicitur. Populus meus qui beatos
uos dicunt ſeducunt uos & ſemitas pedum ueſtrorum ſupplantant.
CEcce ego pꝛoitiam a vobis bꝛachium:⁊ diſpergam ſuper vnultum veſtrum ſtercus ſolemnita
tum veſtrarum:⁊ aſſumet vos ſecum:Et ſcietis quia miſi ad vos mandatum iſtud:vt eſſet pa⸗
ctum meum cum leni:dicit dominus exercituum. LXX.
CEcce ego ſeparabo a vobis humerũ:⁊ diſpergam ventriculum ſuper faciem veſtram: ventri
culum ſolemnitatum veſtrarum ⁊ ſuſcipiam vos ſimul.⁊ cognoſcetis quia ego miſi ad vos mã/
datum hoc vt eſſet teſtamentum meum ad leuitas:dicit dominus omnipotens.
CQuia ad ſacerdotes loquitur proiciam inquit ſuper facies ueſtras:ea quæ ſanctiora putatis in le-
ge. & uobis a deo uirtutum munere ex hoſtis cõdonata. brachium pro quo. xxx. humerum iĩterpræ
tati ſũt ĩideſt armum aĩalis dextrum:Et diſpergam inquit Koiιπ1α ideſt uentriculum. ſiue iuxta he
breos ſtercus ideſt phares εα Tοπε ααιοο Pro eo quod cötinet id qd cötinetur appellans. Et ar
mum.n. & petruſculum & linguam & uentriculum. Et ea quæ in leuitico deſcribuntur accipiebant
ex hoſtiis ſacerdotes. Quæ omnia pro peccatis eorum abicere & in facies ſacerdotum mittere cõte
ſtatur. Vt ſcilicet tales ſint qui offerũt.qualia & illa quæ offeruntur. Et aſſumet uos inquit ſecum.i.
ſtercus ſolemnitatum ueſtrarũ. ut fetentes facies putrida ſtercoris commixtione turpẽtur: Et ex eo
quod uos abitio: ĩtelligatis ipſum eſſe me.ꝗ quõdam elegi patrem ueſtrum leui. Et per leui aaron:
& uobis ſacerdotii gloriã cõdonaui ut eẽt pactũ meum ſiue teſtamẽtum cum leui: & eterno mihi ſa
cerdotio miniſtraret. Notãdũ qd brich uerbũ hebraicũ.Aquila ραασ.. pactũ iterprætatur.
Ixx. ſemp Aiaeπιπιρ i. teſtamẽtum: & in pleriſq; ſcripturarũ locis teſtamẽtum. nõ uolũtatem de-
functorum ſonare.ſed pactũ uiuẽtium. Voſuit ãt deus & oẽs ꝗdem hoĩes ſed pᷣcipue ſacerdotes ma
culã nõ habere.Et ſiue humerũ ſiue brachiũ ornare bonis operibus: in pectuſculo ſignificatur bona
cõſcientia:in lingua ſancta cõfeſſio: ut qc; corde credimus ad iuſtitiã ore cõfiteamur in ſalutem: In
uẽtriculo quoq; nihil habere mortiferum:ſed quod noſtrã uitã ſuſtẽtet ac uegetet: Niſi enim cibi ĩẽ
uentriculo collocẽtur:& eorũ ſucco corpus irrigetur attennuatũ uiribus caret: & fertur in mortem

y

iero. liber

Nos autem oĩa in contrari uertimus: Vt ꝓiciat nobis dñs brachiũ:ſiue ſeparet opera noſtra a ſan/
ctorũ operibus: ẽ ꝗbus pᷣceptũ eſt ungere caput noſtrũ:& lauare faciẽ:a peccatorũᷣ ſordibus ieiunã ho
tes: & reuelata facie gloriam dñi contẽplari: Nũc dicimus cõfuſio uultus mei operuit me: & iuxta „Ä
chain cõcidit facies noſtra. Nec poſſumus illud implere qd præceptũ eſt. Leuate oculos ueſtros &
uidete. Sed ſtercore uitiorũ habemus litas facies atq; pollutas: & dicimꝰ: Putruerũt & corruptæ ſur ſid
cicatrices meæ a facie inſipiẽtiæ meæ: Vnde oĩia illa in ſtercus uerſa ſunt:Dicente ſcriptura: & aſſu
met uos ſecum. Stercus uidelicet quo litæ ſunt facies noſtræ: qui debueramus pleni & mundi ueni le
re in ſolẽnitatibus dei: & uel carnes agni cõmedere calceati: uel expletis ſeptem ebdomadibus fru/ Alfui
ſtus operum noſtrorum offerre deo. uel in tabernaculis huius ſeculi uiuere trãſeuntes & dicere ad Ni
uena ſum ego & peregrinus.ſicut oẽs patres mei.& quia pro eo qd; nos poſuimus Aſſumet uos ſe/ HM
cum ſtercus.interpᷣtati ſunt.Ixx.& aſſumã uos ſimul ſubicitur intelligentia. Quod poſtꝗᷣ turpitudi/ bi in
ne & ignominia chooperti fuerint ſacerdotes. & intellexerint peccatum ſuum. & egerint pœniten piten,
tiam. Tunc aſſumantur a duũo.& huic ſenſui cõuenire quod ſequitur. & cognoſcetis quia ego mi/ chui
ſerim ad uos mandatum hoc. Sed ſuperior mihi uera uidetur interprætatio. ne inter uerba cõmina lime
tionis uerba poſuerit blandientis. Maxime cũ ea ꝗᷓ ſecuntur dei indignationem ſonent. divin
CNPactum meiũ fuit cum eo vite ⁊ pacis:⁊ dedi ei timoꝛem ⁊ timũit me:⁊ a facie nominis mei popn
pauebat:lex ueritatis fuit in oꝛe eius:⁊ iniquitas nõ eſt inuenta in labiis eius:in pace⁊ in equita fiüui
te ambulauit mecũ:⁊ multos auertit ab inigtate Labia.n.ſacerdotis cuſtodiunt ſcientiam:⁊ le/ geiil
gem requirent ex oꝛe eius:quia angelus domini exercituum eſt. LXX. 3 icere
CTeſtamentum meũ fuit cum eo vite ⁊ pacis:⁊ dedi ei vt timoꝛe timeret me:⁊ a facie nominis gein
mei foꝛmidaret:lex veritatis fuit in oꝛe eius:⁊ iniquitas non eſt innenta in labiis eius:in pace idid giln
rigens ambulauit mecũ ⁊ multos couertit ab inigꝗtate:Quoniã labia ſacerdotis cuſtodiẽt ſcien iie
tiã:⁊ lex requiretur ex oꝛe eius.qꝛ angelus dñi omnipotentis eſt. tt
CDeſcribitur ex pſona dei pfecti officium ſacerdotis: qualis eẽ debeat & qualem eſſe uoluerit qui ECA
eẽ præcepit: Supra. n. dixerat: Vt eſſet pactum meum cũ leui: dicit dñs exercituum: & per leui patri/ e
archen puenit ad poſteros: Aaron & eleazarum: phinees & cæteros. qui de eius ſtirpe generati ſũt ilgll
Nunc in fine ait: I rritum feciſtis pactum leuiidicit dominus exercituum. ex quo pſpicuum ẽ omne Min
quod dicitur p leui ad ſacerdotes. & ſpecialiter ad põtificem pertinere. Legimus in Numeri de phi Net
nees qui zamri cum ſcorto madianitide pugione percuſſit: phinees filius eleazar filii aaron ſacer/ Cl
dotis requieſcere fecit furorem meum a filiis ſrael quoniã emulatus eſt zelum meum contra eos
& non perdidi filios Iſrael in zelo meo: Sic dicens. Ecce ego dabo ei teſtamẽtum pacis & erit ipſi 1
& ſemini eius poſt eum teſtamẽtum ſacerdotii ſempiterni. Pro eo quod zelatus eſt deo ſuo: & exo
rauit pro filiis Iſrael: Vitæ autem teſtamentum ſiue pactum non huius arbitremur quæ nobis cum
beſtius & cunctis animantibus cõmunis eſt. Sed illius quæ dicit: Ego ſum uita: Et enim uira noſtra
cũ chriſto abſcondita eſt in dño. De quo poſſumus dicere quod & ipſe pax noſtra ſit apoſtolo con n
firmante.lpſe ẽ.n. pax noſtra:Dedit ergo dũs leui & ꝑ eum poſteris eius ut timerẽt eum: Pricipium
enim ſapiẽtiæ timor dñi: Et a facie eius formidarẽt ſiue ſubtraherent ſe: atq; cõtraherẽt mentis for- 1
midinem horrore corporis indicantes. iuxta illud qd' ſcriptũ eſt. Sup quẽ tequieſcam niſi ſuperhu 4
milem & quietum & tremẽtem uerba mea. Lux ueritatis fuit in ore eius. Hoc eſt doctrina populo/ 1
rum: ꝗ ĩ ſacerdote nullo debet mẽdatio deturpari: ſed tota de ueritatis fonte ꝓcedere: & iniquitas à
non ẽ inuenta in labiis eius ut imitetur dim ſuum. De quo dicitur. Qui peccatum nõ fecit nec do Ane er
lus inuentus eſt in ore eius: In pace & in eꝗtate ambulauit mecũ: ut & ip ſe in ſe pacẽ habeat & cæte “ür
ros pacificet nulliuſq; pſonam accipiat in iuditio. & iccirco ambulet cũi deo:ſicut ambulauit enoch
qui tranſiatus eſt ad dim: & non inueniebatur: & multos euertit ab iriquitate. Qui ſacerdos eſt: &
non corripit delinquentes: ſacerdotis officium præterit. Labia ſacerdotis cuſtodient ſciẽtiam: Nõ
dixit proſerẽt ſed cuſtodient: ut loquãtur in tempore:Dentq; conſerruis cibaria in tempore ſuo: Et 4
legẽ requirent ex ore eius.In Aggeo hoc idẽ ſcribitur: Interrogate ſacerdotes legem domini. Ad
ſacerdotis ptinet diſciplinã interrogatum reſpondere de lege. Qui fi ignorantiam in cæteris dili- HK
gentẽ:in ſcripturis ſanctis obtẽderit negligentẽ: fruſtra iactat dignitatẽ: cuius opa ñ exhibet. Hoc ẽ
qd apoſtolus paulus ſcribit ad titũ: Vt potẽs ſit exhortari ĩ doctrina ſana:& cõtradicẽtes reuincere.
Et ad Timotheũ Qm ab ĩfantia ſacras litteras noſti: ꝗᷓ te poſſint ĩſtruere ad ſalutẽ: ut peccãtes corã 8
oĩbus arguat. Sequitur. Quia Angelus domini exercituũ eſt exponit nomẽ ſuum Eſdras ſacerdos n
dei hoc eſt Malachias quod angelꝰdũi iterpᷣtatur. Angelꝰ ãt.i.nũtius: ſacerdos dei ueriſſime dici 8
tur. Quia dei & hoĩum ſeqſter ẽ: eiuſq; ad populũ nutiat uoluntatẽ: & iccirco ĩ ſacerdotis pectore 4
rõnale ẽ: & in rõnali doctrina & ueritas ponitur: ut diſcamus ſacerdotẽ doctum eſſe debere: & præ P
conẽ dominicæ ueritatis. Quidã hoc qd ad leui: & p leui ad ſacerdotes dicitur falſo putãt intelligẽ

dum eẽ de chriſto:nõ reſpiciẽtes ea qꝗᷓ ſecuntur: perſonæ chriſti eſſe contraria.
Aos autem receſſiſtis de via ⁊ ſcãdaliz aſtis plurimos in lege:irritum feciſtis pactum leui:di
cit dñs exercituum:pꝛopter quod ⁊ ego dedi vos contẽptibiles ⁊ humiles omnibus populis:ſi
cut non ſeruaſtis vias meas:⁊ accepiſtis faciem in lege. MX. B

CAos autem

M Aos autem declinaſtis de via mea:2 inſirmos feciſtis mulros in lege coꝛrupiſtis teſtamentũ
nn leui dicit dominus omnmipotens:Et ego dedi vos cõtemptibiles:⁊ diſſolutos in omnes gentes:
tine Pro eo quod non cuſtodiſtis vias meas ſed accipiebatis perſonas in lege.
gaſt CHaæc ad chriſti non pertinere perſonã nec ad eos qui illius cultui dedicati ſũt: etiam ſi ego taceã:
Aa prudens lector intelligit: & eſt ſenſus Ego uos uolui facere quæ priore capitulo continentur: Et de
i quibus per moyſen in deutronomio ſum locutus: Date leui doctrinam erꝰ: & ueritatẽ uiro iuſto &
idei reliqua: uos autẽ receſſiſtis de uia iuſta: ſiue declinaſtis: dicẽte me: Nõ declines neq; ad dextrã neq;
eri ad ſiniſtrã: Et iſrmos feciſtis multos in lege ſiue ſcãdalizaſtis: Vt aqla Symachuſq; uerterũt: Decli-
Kat nare ad dextrã eſt abſtinere a cibis quos deꝰ creauit ad redracdcnare nuptias: Et in illud icurrere
ic, qd in alio loco ſcriptũ eſt: Ne ſcis iuſtus multũ: Ad ſiniſtrã iuertere eſt. cũ ꝗs luxuriæ ſe tradit: & li
DEnn bidini & ſcãdalizat multos in lege: Cui meliꝰ eſt ut mola aſinaria ligetur circa collũ & in mari pci/
ego pitetur: quam ſcandelizet unum de minimis: I nfirmos autẽ faciunt multos: Qui cum credentes in
önin chhriſto fidei robur acceperint infirmari eos faciãt negligentia conuerſationis ſuæ: Quibus rectiſ-
ſime dicitur: Irritum feciſtis pactum leui. pactum uitæ & pacis & cætera quæ pertinere ad officium
Ns diximus ſacerdotis: Quam ob cauſam & ego inquit dedi uos contemptibiles & humiles omnibꝰ
Dea populis ut uos contẽnerẽt: & ꝓ honore & gloria quaſi deiectos humileſq; calcarẽt: Sicut nõ ſerua/
mrl⸗ ſtis uias meas: & accepiſtis faciem in lege inter oĩa peccata leui: ſiue eoꝶ q ex leui ſunt ſacerdotum
dei: illud & ultimũ & maximum ponitur: quare accipiãt faciẽ in lege ut non cauſas ſed perſonas cõ
vnins ſiderent: iuſtumq; pauperem deſpicientes iniquos diuites ſuſcipiant & hon orent: Ad quos in octo
Puen geſimo primo pſalmo dicitur: Vſq; quo iudicatis iniꝗtatẽ & facies peccatoꝶ ſumitis: Et paulus ad
irſin galathas: Deus inꝗt perſonã hominis nõ accipit. Pleniuſq; apoſtolus iacobus hoc peccatum arguit
atq; condemnat: Quicquid aũt priori populo dicitur: etiam nobis dictum putemus ut cautiores
en recedamus a uitiis: & faciẽ nõ ſuſcipiamꝰ in lege:ne ꝗ ſumꝰ cultores dei: ueritati mẽdatiũ pᷣferamꝰ.
RX CNunquid nõ pater vnus omniuʒ noſtrum: Munquid non deus vnus creauit nos:quare ergo
uſit deſpicit vnuſquiſq; veſtrũ fratrem ſuũ violans pactum patrum noſtrorum:Trãſgreſſus eſt iu
de da ⁊ abhominatio facta eſt in iſrael:æ in hieruſalem:quia cõtamimnauit iudas ſanctificationẽ do
eii mini quã dilexit ⁊ habuit filiã dei alieni:DOiſperdet dũs virũ ꝗ fecerit hoc magiſtrũ ⁊ diſcipulũ
HWRK/ de tabernaculo iacob ⁊ offerentem munus domino exercituum. LXX. “Z
tc CNon pater vnus omniũ veſtrũ:nõne deus vnꝰ creauit vos: quare reliquiſtis vnuſquiſqʒ fra
n trem ſuũ:vt abhominabile faceret teſtamẽtum patrũ veſtroꝛuz:derelictus iudas 2 ab homina
n tio facta eſt in iſrael ⁊ in hieruſalẽ: Quia cõtaminauit iudas ſancta domini:in quibꝰ dilexit:⁊ ad
Nden inuenit deos alienos. Diſperdat dominus hominem:qui facit hec:donec exturbetur dẽ taber/
di an naculis iacob:⁊ de his qui offerunt ſacriſicium domino omnipotenti.
Alhn CAnteꝗᷓ de preſenti capitulo diſputemꝰhebreorũ eſt ponẽda traditio: immo ſcripturæ ueritas'ex
en 1, Eſd. 9:a plicanda. Legimus in uolumine quod eſdræ titulo pᷣnotatur: ex pſona ipᷣiꝰ Eſdræ loquẽtis:Acceſſe
chen rũt ad me principes dicẽtes: Nõ eſt ſeparatus populus Iſrael: & ſacerdotes & leuitæ a populis terra/-
un kH rũ & de abhominationibus eorũ: Cananei uidelicet & ethei: & pherezei & Iebuſei & ammonitarũ
ſhrin d& moabitarũ: ægyptioꝶ: & amorreorũ: Tulerũt eni de filiabus eorũ ſibi & filiis ſuis: & cõmiſcue/
dohi runt ſemen ſanctum cuũ populis terrarũ: Manus etiã principũ & magiſtratuũ fuit in tranſgreſſione
nignn hac prima: Cũq; audiſſem ſermonẽ iſtũ ſcidi palliũ meũ.& tunicam ισ euelli capillos capitis m ei:&
tmu i. Eſd. io. c barbæ: & ſedi mœrés. Et rurſum in conſequẽtibus: I nuẽtiq; ſũt de filiis ſacerdotũ ꝗ d uxerũt uxo/
ar res alienigenas: de filiis ieſu filii Ioſedech & fratres eius: maaſia & eleazar: & iarnib:& godolia::& de
Len derunt in manus ſuas ut eicerẽt uxores ſuas: & pro delicto ſuo arietẽ de ouibus offerrent: In fine
Netk quoq; capituli poſt enumerationẽ eorũ qui uxores alieni genas acceperant ſcriptura cõmemorat:
n Omnes hii acceperũt uxores alienigenas & fuerũt ex eis mulieres ꝗᷓ pepererant filios: Reuerſi ergo
lol de captiuitate babylonia: tà principes & ſacerdotes ac leuitæ: ꝗᷓ reliquus populus abiecerut uxores
1 ſuas: I ſraelitici generis qꝗᷓ paupertate & iniuria lõgioris uiæ: & fragilitate ſexus nõ ferẽtes laborem
cõfectæ erãt: & infirmitatẽ ac deformitatẽ corporũùᷣ cõtraxerãt:Et cũ alienigenis uel etate florẽtib *:
ſei uel cultu corporũ pulchrioribus: uel potentum ac diuitũ filiabus: matrimonia copularãt: Coriipit
er eos Eſdras propheta: & repudiũ nouarũ cõiugum ꝓuocat: ut uxores quas dimiſerãt recipiant: N on
2 ne inquit pater unus Habraã omnium noſtrum eſt:De quo in Eſaia ſcribitur: Reſpicite in Habraã
H„ patrem ueſtrũ: & in ſaram qᷓ genuit uos:quia unus erat & uocaui eum: Nõne deus unus creauit nos
1. qui ex habraã noſtrũ elegit genus: Quare ergo ueteres uxores contẽnimus: & fratrũ noſtrorũ abici
. mus filias. Vt felinquamus pactum patrũ noſtrorũ: & nõ ex lege accipiamus uxores: Ttranſgreſſus
2 eſt iudas:Hæc enim tribus reuerſa eſt de babylone cũ ſacerdotibus ac leuitis: Et abhominatio facta

. eſt in Iſrael & in hieruſalem: Nequaqᷓ in decẽ tribubus:qᷓ ab aſſyriis tenebãtur: ſed in his quæ ad Cy
ri regis imperiũ ſub zorobabel & Eſdra & neemia de babylonia ſũt reuerſi: Quia contaminauit iu-
i das ſanctificationẽ domini quam dilexit: Et habuit filiam dei alieni: miſcendo cũ alienigenis ſemẽ
1 Iſrael:Et gẽtiliũ.i.ethnicoꝶ filias idolis ſeruientes ſumẽdo uxores: ꝗa igitur hoc feceruũt prophe/
tæ:ad eos ſermo dirigitur: & A peccato maledictionibus retrahuntur: Diſperdat dominus uirũ qui

. y ii

SIð”U

PHiero.liber

ſecerit hoc: Quã pulchre nõ abſcidit erroris ueniã:nec dicit maledicat dũs ei: fecit hoc:ſed ꝗ fece gppt
ritin futurũ tẽdes maledictionẽ: Vt peccatores ad pœnitẽtiã ꝓuocet: Doctorẽ ingt atq; diſcipulũ xeun⸗
de tabernaculis iacob: ſiue ille ſacerdos ſit: ſiue laicus una maledictione ferientur: & non erit in eis timoi
pœne diuerſitas in ꝗbus peccata ſũt paria:Et offerẽtẽ munus dño/ exercituũ. Subauditur: diſperd at eten
dñs: & eũ ꝗ ꝓ huiuſcemodi hominibus noluerit ad altare munus offerre:quorũ ſolũ remediũ eſt: asm
non facere quæ fecerũt: Quidã hũc locũ nõ intelligẽtes. nec ſciẽtes hiſtoriæ ueritatẽ: dqd ait: Nõ rbe
ne pater unus omniũ noſtrũ. De abrahã ſic ĩtelligũt: Vt etiã gẽtiũ patrẽ abrahã eſſe cõmemorẽt: Se lop
cũdũ illd qd ſcriptũ eſt. Poteſt deꝰ de lapidibꝰ iſtis ſuſcitare filios abrahe: Vel certe unũ deũ patrẽ un
afſirmãt: l uxta llud qd in Deuteronomio legimus: Nõne iſte ipſe eſt pater: qui poſſedit & fecit & iu
creauit te? Et rurſũ deũ ꝗ te creauit reliqſti: Et alibi: Filios genui & exaltaui ipſi autẽ reliquærũt me: in
Et in pſalmorũ uolumine: Filii alieni mẽtiti ſũt mihi: Filii alieni inueterati ſũt: & claudicauerunt a
ſemitis ſuis: Et ab hoc uno patre:ꝗq peccauerit recedẽtes multos uitiorũ ſuorũ patres fecere: O mnis c
enĩ ꝗ facit peccatũ de diabolo natꝰ eſt:Idq; gd ſequitur: Quare deſpitiũt unuſꝗſq; noſtrũ fratrẽ ſuũ et
uiolãs pactũ patrũ noſtrorũ: Sic interptati ſút ut dicerent: Nos cũctos ab uno patre generatos unũ i
eſſe debere & unũ confeſſionis habere labiũ: Sed poſtea ꝑ ſupbiã & edificationẽ turris cõtra deũ:in
multas li guas atq; ſentẽtias eſſe diuiſos: Ad elemoſinã quoq; reſerũt ut dicãt. Deſpicere nos fratres 4
noſtros qñ nõ cõicamus eis: ꝗᷓ a deo ad ſuſtentandã uitam accepimus. & ad hoc trãſeunt ut aſſerãt
fratrẽ noſtꝑꝶ: ſecũdum ſcripturas: dim appellari: Qui pcepit Mariæ magdalenæ ut nũciet fratribus 9 .
ſuis dñm ſurrexiſſe. Et loꝗtur in pſalmo:Narrabo nomẽ tuũ fratribus meis: in medio eccleſiæ can/
tabo tibi: Deſeruerũt ergo iud æi fratrẽ ſuũ: & cõtaminauerũt pactũ patru ſuorũ: qd deus pepegerat u
ad Abrahã Iſac & Iacob: ut in ſemine eorũ qd interpᷣtatur chriſtus benedicerẽtur oẽs gẽtes: Hæc ua M
ne ſuſpicãtur: quia certã uiã nõ reperiũt. Deniq; & hoc qd ſequitur iuxta. Ixx. Derelictus eſt iudas & iin
abhominatio facta eſt in Iſrael: & in hieruſalẽ: Sic ediſſerũt: Deſertos eſſe iudæos: qa blaſphemaue- ne
runt dñm ſaluatorẽ: Et ſuſtinuiſſe qd ſcriptũ eſt: Secũdũ multitudinẽ ĩpietatũ eorũ repelle eos: quo n
niã irritauerũt te dñe: Vt in cũctas ꝓuĩtias uagi & ꝓfugi ſpargerẽtur: Cõtaminauerũt eni ſancta do k
mini ꝓ dei filio: diligẽtes & adinueniẽtes ſibi deos alienos. Qui eni non recipit filiũ nõ recipit pa-
trem ꝗ miſit eũ: Et iccirco ꝗ hoc fecerint: tã diu diſperire donec humilientur: uel captiuitatis iniuria ð
uel ob cõſciẽtiã peccatorum: & piciẽtur de tabernaculis iacob: & deſtructo tẽplo atq; altari: nequaꝗᷓ ßM
apud eos offerãtur hoſtiæ: Nec hac explanatione contenti: Quia iudas ĩterpᷣtatur dñi cõfeſſio: ad r
pœnitẽtẽ ĩtelligẽtiã trãſferũt: Qui poſtꝗ dũm cõfeſſus eſt: ſi peccauerit abhominationẽ facit in Iſ- 11
rael: & in hieruſalẽ: In ſenſu uidẽte deũ: & in uiſione pacis: Polluit eni chriſti myſteria ĩdigne accipi
ens corpus eius & ſanguinẽ: Pro eo qd dilererit uitia: & adiuenerit ſibi deos alienos: Secundũ nu-
merũ peccatorũ habẽs numerũ deorũ: luxta apoſtolũ paulũ uoratiũ deus uẽter eſt: Et ſecũdũ laco
bũ a quo qui uiĩcitur ei ſubicitur: Et ꝗ hoc fecerit exterminatur de eccleſia & de tabernaculis iacob:
qui ſupplantat uitia atq; peccata donec humilietur in bonum ſuum.
CEt hoc rurſũ feciſtis:operiebatis lachrimis altare dñi fletu ⁊ mugitu:ita vt nõ reſpitiã vltra
ad ſacriſiciũ:nec accipiã placabile ꝗd de manũ veſtra:⁊ dixiſtis q; ob cauſas:ga dñs teſtificatus
eſt iter te:⁊ vxoꝛẽ pubertatis tue quã tu deſpexiſti:⁊ hec pticeps tua ⁊ vxoꝛ federis tni:nõnevnꝰ M
fecit ⁊ reſiduũ ſpũs eius eſt:⁊ ꝗd vnus qᷣrit niſi ſemẽ dei:Euſtodite ergo ſpũʒ veſtrũ ⁊ vxoꝛem
adoleſcẽtie tue noli deſpicere cũ odio habueris dimitte:dicit dñs deus iſrael:operiet ãt inigtas
veſtimẽtũ eius:dicit dominus exercituum:cuſtodite ſpiritum veſtrũ ⁊ nolite deſpicere. CXX.
CEt hec q̃ oderã feciſtis:operiebatis lachrimis altare dni plãctu ⁊ gemitu de laboꝛibus:adhuc
dignũ eſt reſpicere ſacrificiũ:aut ſuſcipere acceptabile de manibus veſtris:⁊ dixiſtis ꝓpter ꝗd:
qꝛ dñs teſtiſicatꝰeſt iter te vxoꝛẽ adoleſcẽtie tue:quã tu reliqꝗſti:⁊ hec particeps tua ⁊ vxoꝛ teſta
mẽti tui:⁊ nõ alius fecit:⁊ relige ſpũs tui:⁊ dixiſti ꝗd aliud pᷣter ſemẽ qrit deus:⁊ cuſtodite ĩ ſʒũ
veſtro:⁊ vxoꝛẽ adoleſcẽtie tue ne dereliquas:ſed ſi odio habẽs dimiſeris eã:dicit dũñs deus Iſ-

rael:operiet ipietas cogitatiões tuas dicit dñs oĩpotẽs:⁊ cuſtodite ĩ ſpũ vꝛo ⁊ nolite dereliqre.
CInterpᷣtemur hyſtoriã:& in ſingulis uerſiculis breues ſentẽtias coaptãtes: qd nobis de hebræis ſit
traditũ diſſeramus. Derelictæ uxores Iſraeliticæ: & in thoris maritorũ: Alienarũ gẽtiũ fœminas cõ/
tẽplãtes: ad dei ſolius auxiliũ cõfugiebãt diebus & noctibus ante altare dñi ꝓuolute lachrimis ge-
mitu:atq; eiulatibus: inuidiã faciebãt eius ꝓuidẽtiæ: qd nõ reſpiceret hũana: & miſeros nõ iuuaret
Vnde dicit deus ſacrificiũ & hoſtiã de manibus ſacerdotũ: qui iſta cõmiſerũt ſe accipere non poſſe:
uxorũ fletu & Plãctibus ĩpeditũ: & ĩſuꝑ eos ꝗrere qᷓ ob cauſam de manibus eorũ: nõ accipiat ſacrifi
ciũ: ſtatiqʒ ĩfert: Quia dominus teſtificatus eſt inter te & uxorẽ pubertatis tuæ: quam tu deſpexiſti di
cẽs:Propter hoc reliqᷓt homo pattẽ & matrẽ: & adherebit uxori ſuæ: Et erũt duo in una carne: & ic-
circo pticeps dicitur & uxor coniũctiõis & fœderis: qᷓ a deo de coſta uiri facta eſt: Et reſiduũ ſpirituſ
eius ſiue dei ut ꝗdam putãt: ſiue mariti ut alii ſuſpicãtur: Quod pp affectũ quodãmodo una aĩa in
duobus eſſe uideatur: cõiunctis ſpiritu: mente ſociatis. Cũ ergo unus utrũq; fecerit: & uirum & mu
herẽ: ꝓpterea a deo facta ẽ utriuſq; cõiunctio: ut liberi naſcerentur: Vnus. n. deus ꝗd quærit niſi ſe-
mẽ dei:hoc eſt filios de iſraelitica ſtirpe generatos. Cum ergo habeatisfœcũdas cõiuges: & liberis

D . gaudeatis

Super Malachiam. c. ij.

gaudeatis quid pulchritudiuẽ uxorũ quæritis: quæ meretricibus apta eſt nõ uxoribus. præcipit ĩta-
q; p prophetã deus & dicit: Cuſtodite ſpintũ ueſtrũ: Ne abducammi libidine: ne alienigenarũ amo

ihei re uincamini: Et uxorem adoleſcentiæ tuæ noli deſpicere: Vt quæ tibi uirginali primũ iucta eſt ma
wiick trimõio: perſeueret uſq; ad ſenectutẽ. Sed poterat fleri ut prĩcipes: ſacerdotes: leitæ populus reſpõ
Wird derent: Præcepit deus p moyſen: ut cũ odio habuerimus uxores. dimittamꝰ eas: Et legendũ eſt: Di-
moedd⸗ cis mihi:ſcriptum eſt: Cũ odio habueris dimitte uxorẽ tuã: Dicit dominus deus Iſrael: Statiq; reſpõ

dit:hoc ꝗdẽ lege præceptum eſt: Sed propter duritiam cordis ueſtri: Quod plenius dñs in euange-

ſketg lio ꝓſequitur: Quicũq; autẽ excepta cauſa fornicationis iniquæ uxorẽ dimiſerit operiet ueſtimen-
Arirne tum eius iniqtas: ideſt corpus quo anima ueſtitur:Dicit ds exercituũ: ut in quo peccauit: in ipſo pu
nn niatur: Quapropter hac quæſtiuncula diſſoluta: inculcat & replicat qd ſupra dixerat: Cuſtodite ſpi
eOni ritum ueſtrum: & nolite deſpicere: uel cuſtodiã ſpiritus: uel certe uxorem ſi pauper eſt aut deformis:

Quod nos ſpetialiter iuxta Eſdræ librum ſup uxoribus expoſuimus derelictis: hoc alii generaliter
wrtti contra eos dictũ putant.ꝗ aliena diripiũt: & iniuſte diuitias congregantes: audent offerre munera
. deo:Quæ dicit ſe nequaꝗᷓ poſſe ſuſcipere:lachrimis eorum ꝗ uaſtati ſunt & fletu ac gemitibus pro-

zdi hibitum: & cõgruere locũ iſtum teſtimonio: Honora dominum ex iuſtis tuis labonibꝰ: Sed & iſtũ
eri ſenſum interſerũt: eos qui propter rei familiaris amiſſionem: & interitũ liberorum: & naufragiũ &
er cætera: quæ ad dãnum pertinent rerum ſecularium: uertũtur ĩ fletus: & totos ſe tradunt planctui: &
gemitibus: nec animi robore & ſpe in deu & præmiis futurorum cuũcta contẽnunt: etiam ſi dirigant
aca, ad deũ orationẽ: non ſuſcipi ab eo: quia indecoris & incongruis uiro planctibus deturpãtur: Hoc
heget autem quod ſequitur: quia dominus teſtificatus eſt inter te & uxorẽ pubertatis tuæ: ſiue adoleſcen/
Hken tiæ quam tu deſpexiſti: Et hæc eſt pticeps tua: & uxor pacti uel teſtamenti tui: & non alius fecit: & re
indus liquiæ ſpiritus tui: Sic interprætantur: Vt uxorẽ adoleſcentiæ naturalẽ dicant intelligẽtiam: & legẽ
nemne⸗ in corde ꝑſcriptã:quæ omnibus hominibus inſita eſt: Vnde & gẽtes nõ habẽètes legem dei: ea quæ
Crid ſunt legis operantur. Et de hac cõiuge in prouerbiis prædicari: a deo coniungitur uxor uiro: & iu-
ni 6 bemur ut de noſtris aquis bibamus & fontibus:nulluſq; in potãdo ſit particeps: & ut lætemur cum
nnr uxore adleſcẽtiæ noſtræ: Hæc uxor impellit etiam incredulos dicere: deus iudicat & deus uidet: &
un ipſi cuncta inter me & te diiudicãda permitto: De qua & eccleſiaſtes loquitur: Et uiue uita cum mu
inn⸗ liere quam dilexiſti omnibus diebus uanitatis tuæ: qui tibi dati ſunt ſub ſole: Hæc uxor reſiduũ ſpi
lon ritus noſtri eſt: quia noſtro ſemper ſenſui copulatur. quæ ſi recedat a nobis ſtatim offendimus deũ:
Ctinl & operit nos noſtra impietas: Vnde rurſum ingeritur: Cuſtodite ſpiritum ueſtrum: non carnem: in
enii qua qui ſunt deo placere non poſſunt:nõ animam animalis autem homo non recipit ea quæ ſpiri
cüm⸗ tus ſunt:ſcilicet ſpiritum quia ſpiritus interpellat pro nobis gemitibus ineffabilibus.
n CZaboꝛare feciſtis dominum in ſermombus veſtris:⁊ dixiſtis in quo eum fecimus laboꝛare:
tu⸗ In eo quod dicitis:omnis qui facit malum bonus eſt in conſpectu domini:⁊ tales ei placent:aut
certe vbi eſt deus iuditii LxXx.
ſ CQui ꝓuocaſtis dñm in ſermonibus veſtris:⁊dixiſtis in quo ꝓuocauimus eũ in eo qð dicitis:
faans oĩs qui facit malũ bonus eſt in conſpectu dñi:⁊ in his ſibi cõplacet:⁊ vbi eſt deus iuſtitie.
* Hunc locum plenius.lIxxii. pſalmus exequitur: Cuius principium eſt: Quam bonus Iſrael deus
en his qui recto ſunt corde: Mei autem pene moti ſunt pedes pene effuſi ſunt greſſus mei: Quia ze.
igtns latus ſum ſuper iniquis:pacem peccatorum uidens: quia non eſt reſpectus morti eorum & firmamẽ
NI. tum in s labori bus hominum non ſunt:& cum hominibus non flagellabuntur: Ac
b deĩde: Et dixi ergo ſine cauſa iuſtificaui cor meum. & laui inter innocentes manus meas. Reuerſus
erge⸗ Paulu⸗ de babylone:& uidens cunctas in circuitu nationes: Ipſoſq; babylonios idolis ſeruientes
abundare diuitiis: uigere corporibus: omnia quæ bona putantur in ſeculo poſſidere. Se uero qui

, habebant notitiam deiĩ ſqualore: inedia: ſeruitute choopertum: Scandalizatur & dicit Non eſt in re

3 bus humanis prouidentia:omnia caſu feruntur incerto: nec dei iuditio gubernantur quin potius
e¹ mala ei placent:& bona diſplicent. Aut certe ſi deus cuncta diiudicat: Vbi eſt illius equum iuſtumq;
it iuditium:lſtiuſmodi quæſtionem mens incredula futurorum cottidie ſuſcitat deo.cum uiderit ini
tuül quos ꝑotentes: ſanctos humiles: illos rebus omnibus affluere:hos ne ea quidem quæ ad uictum ne
ceſſaria ſunt habere: Et interdum ſurdis auribus ceciſq; oculis: & omni parte membrorum ulceri/
ie bus & infirmitate depræſſos. Qualis in euangelio lazarus legitur: Qui ante fores diuitis purpura-
ti deſiderabat: micis quæ abiciuntur de menſarum reliquiis: inopem animam ſuſtentare: Diuitem
uero tantæ feritatis & crudelitatis: ut non miſereatur homo hominis: cuius etiam canum lin gua
4 miſeretur: Non intelligentes tempus iuditii: nec uera bona illa eſſe: quæ perpetua non ſunt: Dicũt
“ ſi mali diſplicent: & ubi eſt dies iuditii.
CAPITVLVM TERIIVM. zii
4 Fy 11

DDLiero. liber

Ece ego mittam angelum meum ? pꝛeparabit viam ante faciem meatm:⸗
ASERiſtatim veniet ad templum ſuum dominatoꝛ quem vos queritis:æ angelꝰ te⸗
S

WORſtamenti quem vos vultis. LXX. SS
eAR= NCEcce ego mittam angelum meum qui pꝛeparabit viam ante faciem me
Ram:z ſubito venit ⁊ ad templum ſuum Oñns quẽ vos queritis ? angelus
V A]iuſtitie quẽ vos vultis. . .
X. CHoc interprætatus eſt dominus in euangelio de Ioanne Baptiſta dicens:
E, WANS! Iſtæœ eſt de quo ſcriptum eſt. Ecce mittam angelum meum ante faciem tuam
& pᷣparabit uiã tuã corã me.Nec iiſdẽ uſus eſt uerbis: ꝗᷓ. xx.ĩterpᷣtes trãſtulerũt: Marcus quoq; euã/
geliſta duo teſtimonia Malachiæ & Eſaiæ ſub unius ꝓphetæ ſermone cõtexens: Ita exorſus é: Initi
um eudãgelii ieſu chriſti ſicut ſcriptũ eſt In Eſaia ꝓpheta: Ecce mitto angelum meum ante faciẽ tuã
qui præparabit: Hoc licet uerbis aliis in Malachia legimus. Quod autem ſequitur: Vox clamantis
in deſerto parate uiam domini: rectas facite ſemitas eius: Ab Eſaia propheta dicitur: Statimq; utrũ
q; teſtimonium exponens: fuit inquit Ioannes in deſerto Baptizans & prædicans baptiſmum pœ-
nitentiæ in remiſſionem peccatorum: Sed & euangeliſtæ uaticinium prophetarum ſuper Ioanne
interprætati ſunt. Cumq; in ſenſu conſentiant: in uerbis diſcrepant. Pro eo enim quod. Ixx. tranſtu
lerunt: Rectas facite ſemitas dei noſtri: Marcus Lucaſq; dixerunt: Rectas facite ſemitas eius: Ioan/-
nes autem dirigite ait uiam domini. Ex quo perſpicuum eſt apoſtolos & euãgeliſtas: & ipſum do/
minum ſaluatorem. Non. xx. interprætum auctoritatem ſequi: Qua hebreæ linguæ habentes ſci-
entiam non indigent: Sed ex hebreo tranſferre quod legerint: non curantes de ſyllabis punctiſq;
uerborum: dummodo ſententiarum ueritas tranſferatur. Quod quidem & in pluribus locis eos
ſeciſſe docuimus. Et maxime in eo libro qui a nobis inſcriptus eſt. De optimo genere interprætan
di:Multis ſimul teſtimoniis approbatum eſt: Hoc ergo quod dicitur: Ecce ego mitto angelum me
um: & præparabit uiam ante faciem meam: Ex perſona chriſti dicitur: Quod Ioannem miſerit in
deſerto iudeæ: prædicare baptiſmum pœnitentiæ in remiſſionem peccatorum. Quod autem ſequi
tur: Et ſtatim ueniet ad templum ſuum dominator quem uos quæritis: & angelus teſtamẽti quem
uos uultis: Ita de ſe quaſi de altero loquitur: luxta conſuetudinem ſcripturarum: NQulliq; dubium
quin dominator iſtæ ſaluator ſit. Qui creator eſt omnium: & angelus teſtamenti & magni conſi⸗
lii angelus appellatur: Alii uero hoc quod dicitur. Ecce ego mittam angelum meum: & præpara-
bit uiam ante faciem meam: Ex perſona patris dictum putant: & quod ſequitur. Statim uenier ad
templum ſuum dominator quem uos quæritis: & angelus teſtamenti quem uos uultis. De domi-
no ſaluatore ab eo dictum intelligunt. Præparat autem uiam Ioannes: & rectas facit ſemitas dei no

ſtri in corde credentium: in quibus propter prauitatem: & incredulitatem prius deus ambulare nõ

poterat: Templum autem eccleſiam interprætantur: Vel unumquemq; credentium eccleſiam: Edi/
ficamini domos ſpiritales: Sacerdotium ſanctum offerre ſpiritales uictimas & acceptabiles deo

per chriſtum ieſum: Eos uero qui crediderint. Neſcitis quod templum dei eſtis: & ſpiritus dei habi

tat in/uobis. Iudæi hoc quod dicitur: ecce ego mitto angelum meum: De Helia propheta dictum

intelligunt. Et quod ſequitur. Statim ueniet ad templum ſuum dominator quem uos quæritis: &

angelus teſtamenti quem uos uultis: referunt ad Aαεερνον hoc eſt chriſtum ſuum: Quem di/
cunt ultimo tempore eſſe uenturum: Sed miror quomodo eos rerum exitus non doceat uerita⸗
tem. Quod enim templum ſuum inueniet dominator quod uſq; ad fundamentum deſtructum
eſt: aut ſi ab alio extruendum eſt anteqꝗᷓ chriſtus adueniat: Quid chriſtus eorum amplius facturus
eſt: Cum ab alio reſtituta ſint omnia: Dominus noſter in euangelio Heliam prophetam: Ioannem
Baptiſtam interprætans loquitur: Si uultis ſcire ipſe eſt Helias qui uenturus eſt:De quo & hic idem
propheta quem nunc diſſenmus ſcribit in finem: Ecce ego mitto nobis Heliam prophetam anteqᷓ
ueniat dies domini magnus & horribilis: Quomodo autem Helias Ioannes ſit: Dedit nobis uiam
intelligentiæ in uirtute & ſpiritu heliæ eum ueniſſe commemorãs.
CEcce veniet dicit dominus exercituum:⁊ quis poterit cogitare diem aduentus eius:Et quis
ſtabit ad videndum eum:Ipſe enim quaſi ignis conflans ⁊ quaſi herba fullonum: Et ſe edebit
conflans ⁊ emundans argentum:⁊ purgabit ſilios leui:⁊ colabit eos quaſi aurum: 2 quaſi ar/
gentum:⁊ erunt domino offerentes ſacriſicia i iuſtitia: Et placebit domino ſacriſicium Juda
Hieruſalem:ſicut dies ſeculi:⁊ ſicut anni antiqui:Et accedaʒ ad vos in iuditio ⁊ ero teſtis ve
lox maleſicis ⁊ adulteris ⁊ periuris:⁊ qni calumniantur mercedem mercenarũ: humiliant

viduas ⁊ pupillos ⁊ oppꝛimunt veregrimun ner timuerunt me dicit dominus exercituũ: Ego

enim dominus ⁊ non mutoꝛ.

9

Nee
habe,

nte
W⸗

G
m
gni
Wöli
in
lm
moun
um do⸗
locnre
trunk
lom/
umdo⸗
e ſa⸗
Nie
Prerm
umme
keitin
nſegni
quem
bium
onl/
r/
et ad
domi/
dein
luend
mLd/
l0
eil
licun
t:
Idi⸗
ita⸗
dum
Nums
men
iden
mme,
ian

= 3

—
SE=
— —

e .r.
— =
—

—

— —

Super Oalach iam.c.iii.

CEcce venit dicit dominus omnipotens:⁊ quis ſuſtinebit diem introitus eius: aut quis fer⸗

re poterit vt aſpiciat eum quia ipſe ingreditur quaſi ignis conflatur ? quaſi berba lauantium:⸗
ſedebit conflans ⁊ emundans ſicut argẽtum:⸗ emũ dabit filios leui: fundet eos ſicut aurum 2

Argentum:⁊ erunt domino offerentes hoſtias in iuſtitia:Et placebit domino ſacriſicium Jude

⁊ hieruſalem:ſicut diebus pꝛiſtinis:⁊ ſicut annis pꝛioribus:Et accedam ad vos in iuditio:⁊ ero

teſtis velox ſuper maleſicos ⁊ ſuper adulteros:⁊ ſuper eos qui iurant in nomine meo mendaci⸗/
ter: Et qui fraudant mercedem mercenario:⁊ oppꝛimunt per potentiam viduas ⁊ percutiunt

pupillos ⁊ peruertunt iuditium aduene:⁊ qui non timẽt me dicit dominus omnipotens quoni
am ego ſum dominus deus veſter:⁊ non mutoꝛ.
Supra legimus motam domino quæſtionem ab his qui dicunt: Omnis qui facit malum bonus

eſt in cõſpectu domini: & tales ei placent: Aut certe ſi diſplicent: ubi eſt deus iuditii:Hoc eſt ubi eſt

iuſtitiæ ueritas: Ad quam diſſoluendam: domini ſermo reſpondit: Mittam angelum meũ:qui præ-
parabit uiam meam:Et ueniet ad templum ſuum dominator quem uos quæritis: qui iudex eſt ueri
tatis: De quo dicitur in pſalmo:Deus iuditium tuum regi da & iuſtitiam tuam filio regis: Non enĩ
pater iudicat quemꝗ;: ſed omne iuditium dedit filio:Erille eſt angelus teſtamenti quem uos quæ-
ritis: Cui mala non placent qui perſonam non accipit in iuditio: Qui nulla nec miſericordia nec
ſeueritate mutatur: Calix enim in manu domini uini meri plenus mixto: Et iclinauit ex hoc in hoc
Ideſt miſericordia iuſtitiam temperat & iuſtitia miſericordiam. Iſte enim ſtatim & uelocitter ueni
et ad templum ſuum eccleſiam: Et quis poterit cogitare diem aduentus eius: Si cogitare præpoten
tialmaieſtatis eius nemo poteſt: ferre/quis poterit: Et quis ſtabit ad uidendum eum: Hoc eſt quis eũ
poterit lippientibus & cecutientibus oculis in ſua claritate conſpicere: Qui eſt ſol iuſtitiæ: & in
cuius pennis eſt ſanitas: Ipſe ueniet quaſi ignis conflans: & quaſi herba ſullonum: I gnis enim in cõ
ſpectu eius ardebit: & in circuitu eius tempeſtas ualida: Tũc uocabit cælum deſuper: & terram ut di
iudicet populum ſuum:flumina ignis trahent ante eum peccatores quoſq; uoluẽtia: Ignis autẽ di/
citur dominus: & ignis conſũmens ut ligna noſtra fœnum ſtipulamq; comburat: Et nõ ſolũ i gnis
ſed & herba fullonum: quæ hebraicæ bericha appellatur: &. lx. òap ideſt herbam fullonum uer-
tunt Ipſe his qui peccant grauiter ignis con flans eſt atq; conſumens: Qui autem leuia peccata cõ/
mittunt herba fullonum: ut locis munditiam reſtituat: Secundum illud quod ſcriptum eſt in Eſaia
Lauabit dominus ſordes filiorum & filiarum ſyon: Et ſanguinem emundabit de medio eorum ſpi
ritu iuditii & ſpiritu combuſtionis: Qui ſordes habent ſpiriru iuditii indigent ut lauẽtur: Qui ſan
guine pleni ſunt ſpiritu combuſtionis: Vt ſanguis qui in eis extrinſecus litus eſt aufferatur: Et ſede/-
bit conflans & emundãs: ſicut argentum: Vt ſecundum Ezechiel: Quicquid in auro noſtro & ar/
gẽto:lIdeſt ſenſu & eloquio:Ere ſtagno ferro plumboq; cõmixtum eſt: in camino domini perquo
quatur: & purum aurum remaneat: & argentum: Vnde & dominus in euangelio loquitur i gnem
ueni mittere ſuper terram: & quem uolo ut ardeat: Et purgabit filios leui Tempus eſt enim ut iudi
tium incipiat a domo dei: & alibi ſcribitur: A ſanctis meis incipite: In filiis leui autem omnem ſacer
dotalem intellige dignitatem: Si autem ſacerdotes purgandi ſunt: & colandi ut purum aurum re/
maneat & argentum: Quid de cæteris eſt dicendum: Jui cum emundati fuerint & colati: Tunc
offerent domino iuſta ſacrificia: & placebit ſacrificium eõrum quod offerunt pro iuda & hieruſa⸗
lem⸗Hoc eſt pro his qui dei nomen confitentur: & pacem eius mente conſpiciunt: ſicut dies ſeculi
& ſicut anni antiqui: Vt quomodo in prĩcipio placuerunt deo: ſic poſt peccatũ & pœnitẽtiã placeie
incipiant: Cum omni fuerint peccatorum ſorde purgati: & accedam inquit ad uos in iuditio & ero
teſtis uelox. Quanta formido iuditii cum ipſe ſit teſtis & iudex: Teſtis eſt autem cunctis maleficis
& adulteris: Hæc enim crimina ppetrantur oculte: & ideo proferũtur in medium ne diu lateãt: Poſt
maleficos ponuntur adulteri: poſt adulteros periuri: Poſt periuros qui calüniantur mercedem mer
cenarii: & noluerunt reddere pro operis labore quod debent: Viduas quoq; & pupillos ſubauditur
calũniantur: & opprimunt peregrinum & alienigenã. Vel certe cathecuminum ꝗ nec dum in ciui/
tate chriſti ciuis effectus eſt: Et ſi iſta uniuerſa non fecerint: Sufficit eis ſolum crimen ad pœnam
quod nõ timuerũt dominũ. Nequaqꝗᷓ igitur leuia putemus eẽ peccata periurium & mercedem nõͤ
reddere laboranti: & calumniari uiduam & pupillum: & opprimere alienigenam & peregrinum:
Quæ malefitio & uenefitiis & adulterio comparantur: Hæc & iuxta hiſtoriam & iuxta tropologi/
am intelligimus: Vt quod eo tempore dicebaturad principes iudæorũ nunc dicatur ad principes
eccleſiarum: Quodq; ſequitur: Ego dominus & non mutor Iccirco ponit quia ſupra dixerat: ipſe
quaſi ignis conflans: & quaſi herba fullonum: Ne putemus eum diuinitatis mutare naturam:

Cum pro nobis aut angelus aut ignis aut borith nominatur.

Et vos ſilii Jacob non eſtis conſumpti:a diebus enim patrum veſtroꝛum receſſiſtis a legit⸗
timis meis:⁊ non cnſtodiſtis. CxxX. ßZGMU ́DMU?1
CEt vos ſilii Jacob non receſſiſtis a peccatis patrum veſtroꝛum:declinaſtis a legittimis me/

=

Wiero. liber

n

is:⁊ non cuſtodiſtis. . . . . „ „ mC
CCSupra dixerat ero teſtis uelox maleficis & adulteris & periuris. & qui calumniãtur mercedẽ mer iech
cenarii: uiduas & pupillos: & opprimunt peregrinum nec timuerunt me: dicit dominus exercituũ n6
lIuſtumq; iudicem eſſe dicens. Quod non accipiat perſonam in iuditio:Intulit ego dominus & nõ i
mutor: Et eſt ſenſus: Vos per maleficia & adulteria: & periuria & calumnias: & uiolentiam cottidie ſiht
mutamini: ego in iuditio nulla perſonarum uarietate commutor. Cũuũq; ſeæuerum & iuſtum iudi- ms
cem eſſe me fatear: O filii Iacob tamen non eſtis tormentorum diuerſitate conſumpti: Iuxta illud Lise
quod ſcriptum eſt in Hieremia: Sine cauſa percuſſi filios ueſtros:diſciplinam nõ recepiſtis: nec hoc Een
nuper facitis: nec ſemel ut erroris mereamini ueniam: Sed hereditariã habetis impietatem ex die- “=“
pus patrum ueſtroruma legittimis meis recedendo: & non cuſtodiendo quod præcepi. Filios au/ =“
tem lacob ſecundum aανον†α ſupplantatoris & germani primitiua rapientis: qui non rece/- ſun
dant a peccatis patrum ſuorum: & declinent a legittimis: & non cuſtodiant quæ præcepta ſunt. In inne
telligãus eos ꝗ in eccleſia cõſtituti nõ recedũt a uitiis & falſũ ſibi religiõis xpᷣianæ nomẽ aſſumũt. E
CRKeuertimini ad me ⁊ ego reuertar ad vos dicit dominus exercituum.Et dixiſtis in quo re⸗ .
nertemur. Si affiget homo deum:quia vos conſigitis me.Et dixiſtis in quo ↄfigimus te?in de
cimis ⁊ in pꝛimitũs:Et in penuria vos maledicti eſtis:⁊ me vos ↄſigitis gens tota.Inferte om
nem decimam in hoꝛꝛeum meum:⁊ ſit cibus in domo mea:⁊ pꝛobate me ſuper hoc dicit domi⸗ i
nus: Si non aperuero vobis cataractas celi:⁊ effudero vobis benedictionem:vſq; ad habun-
dantiam:Et increpabo pꝛo vobis deuoꝛantem:⁊ non coꝛumpet fructũ terre veſtre:nec erit ſte/ *
rilis vinea in agro dicit dominus exercituum:⁊ beatos vos dicent omnes gentes:Eritis enim e
vos terra deſiderabilis dicit dominus exercituum. LXxXxX. E
¶ Reuertimini ad me? reuertar ad nos dicit dominus omnipotens: Et dixiſtis in quo reuerte 1
mur:Si ſupplantat homo deum:quia vos ſupplantaſtis me:Et dixiſtis in quo ſupplantauimꝰ
te:Auia decime ⁊ pꝛimitie vobiſcum ſunt:⁊ vos videntes reſpicitis ⁊ me vos ſupplantatis:an
nus impletus eſt:⁊ intuliſtis fructꝰin theſauros:⁊ erit rapina in domibꝰ veſtris. Reuertimini in dd
boc dicit dominus omnipotens: Miſi aperuero vobis cataractas celi:⁊ effudero vobis benedi .
ctionem meam:vſq; dum ſufficiat:⁊ diuidam vobis cibos:⁊ non diſperdam fructum terre ve/
ſtre:⁊ non infirmabitur vinea veſtra in agro dicit dominꝰ omnipotens:⁊ beatos vos dicent om .
nes gentes:Quia eritis vos vt terra voluntaria dicit dominus omnipotens.
CEtin principio diximus Malachiam prophetam Eſdram ſacerdotem debere intelligi: omniaq;
quæ in illius ſcribuntur hiſtoria: In hoc quoqʒ uolumine contineri: & nunc dicimus temporibus
eius: & neemiæ: quos ſimul uixiſſe manifeſtum eſt: famẽ fuiſſe grauiſſimam: & ob famem ſeditio/
nem: & pauperes rerum neceſſitate compulſos: filios ſuos & filias: & omnem poſeſſionem: uniuer-
ſamq; ſubſtantiam uendidiſſe. Deniq; dicunt: filii noſtri & filiæ noſtræ multæ ſunt nimis: accipia/
mus pro prætio eorum frumentum. Et cõmedamus & uiuamus. Et erant qui dicerent: Agros no/
ſtros & uineas & domos noſtras opponamus: & accipiamus frumentum in fame. Et iratus ſum in
quit Eſdras nimis cum audiſſem clamorem eorum ſecundum uerba hæc: Cogitauitq; cor meum
mecum: & increpaui optimates & magiſtratus & reliqua: Famis igitur tempore annona cariſſima
in tantum ut ſuos filios uendere cogerentur: & hi qui parum habebant: & qui in horrea multas fru .
ges congeſſerant: pro neceſſitate uel pro præcii magnitudine leuitis decimas nolebant reddere: b
qui non habebant partem in hereditate iudee: Sed primitiæ & decimæ erant hereditatis eorum. SS”ẽƷM
Quod ne putetur noſtrum eſſe: Ponamus Eſdræ teſtimonium: Et cognoui inquit quoniam par- 4
tes leuitarum nõ fiuſſent datæ: & fugiſſet unuſquiſq; in regionem ſuam:⸗De leuitis & de cantoribꝰ E
& de his qui miniſtrabant. Et egi cauſam aduerſum magiſtratus. Et dixi quare derelinquimus do/ 1
mum dei: Et congregaui eos & feci ſtare in ſtationibus fuis. Et omnis iuda apportabat decimas fru 1
menti uini & oleĩ in horrea & conſtituimus ſuper horrea Selemiam ſacerdotem: & ſadoch ſcrib

prophetia hiſtoriaq; concordent: Quando dicitur reuertimini ad me: & ego reuertar ad uos dicit
dominus omnipotens: quos hortaturut redeant: perſpicuum eſt a domino receſſiſſe. Et uide cle⸗
mentiam domini: Par pari repromittit: Vt in qua menſura menſi fuerint: remetiatur eis. Et ſicut in
leuitico ſcribitur. Si ambulaueritis ad me peruerſi: & ego ambulabo contra uos furore peruerſo.
Sic & nunc populum cohortatur ad redditum ut ipſe quoq; ad eos redeat? Qui non intelligen-
tes ſe a domino receſſiſſe impudenter interrogant. In quo reu ertemur? Et dicunt: Quando enim
receſſimus ut merito redire cogamur? Dominuſq; reſpondit: Si affigit homo deum: quia uos
conſigitis me: Verbum hebraicum quod ſcribitur harecha. Ixx. interprætati ſunt ſi ſupplantat. Pr0
quo Aquila Simachus & Theodotion poſuerunt: ſi fraudat: Vt ſit ſenſus: Si fraudat homo Deum
quia uos fraudaſtis me: Et reuera ſecũdum hiſtoriæ ordinem: quia decimas & primitias leuitis po-
pulus nõ reddebat:Se ipſum fraudẽ dicit dominus ſuſtiere:cuius miniſtri fame coacti & pœn aiti
templum

& cætera. Audiuimus Eſdræ hiſtoriam: Nunc prophetæ uerba repetamus diligentius intuentes: ut

Ne
Audl
Wn
W
huuh
eeh⸗
emerche
5 lio⸗ N
Ab/
alun
Ani
non⸗
Slerde
mron
dom⸗
habun⸗
enkſee⸗
senim

reuerte
Ntaumm
ris. n
Immmin
benech
emepe⸗
ntom

mtiag
worbe
laito⸗
nine
:ir
Woso/
r memn
Aiſim
ltas fi
ecere
eotun
am N
mord
nus
imof
hl
enlenlt
d
ſece
ſani.
nn
u
o
eunm
6o⸗
gun
u

Super Oalachiam.c.iii.

templũᷣ deſeruerint. Si. n. p alios uiſitatur in carcere: & egrotus ſuſcipitur: ꝗ cibum accipit atq; pota
tur:Cur nõ in miniſtris ſuis ipſe decias accipiat: & ſi nõ dẽtur pte:ſua ipſe priuetur. Hoc qd' diximꝰ

haiecha lingua ſyroꝶ & caldæoꝶ interprætatur: ſi affiget: Vñ & nos ante ânos plurimos ita uerti-
mus: Magis ad myſterium dñice paſſionis. in qua hoĩes crucifixerũt deum: quã ad decias ac primi-
tias: quibus uiſitatur in carcere. & egrotus ſuſcipitur: & eſuriens ſitiẽſq; cibum accipit atq; potatur

ſcripta referẽtes: Quæres prudẽs lector qũo noſtra interprætatio cũ iis cõgruat ꝗᷓ ſecuntur: In deci-

mis & primitiis: Et uide an poſſimus hæc dicere: Vt me affigeretis cruci: & ſceleratas manus inice-
retis deo ueſtro:Multaꝶ ante reꝶ meditatione feciſtis: ſubtrahendo decimas & primitias: non dico

ſacerdotibus meis & leuitis: ſed mihi ꝗ eas p moyſen iuſſi dari: Hoc de uerbo uno a nobis dictũ ſit:

lectoris arbitrio intelligentie iuditiũ relinquẽtibus: Nũc ſequimur ordinẽ ꝓphetiæ: Quia mihi nõ
reddidiſtis decimas & primitias. iccirco in fame & pẽuria maledicti eſtis: & me uos ſupplãtatis: ſiue

fraudatis atq; priuatis gens tota: Pro gente quæ in hebraico ſcribitur annũ. Ixx

interptati ſunt: ?oοοpro ονοονοσ Et eſt ſenſus: Ecce annus expletus eſt: & nihil in meos theſauros:
ſed in ueſtra horrea cõportaſtis: Et ꝓ decimis & primitiis quæ parauerãt ſi a uobis darentur uberta
tẽ poſſeſſionũ ueſtraꝶ: & oẽm frugũ habũdantiã pdidiſtis: Vt aut ſciatis me hoc naſcente pfectum
quia fraudaſtis me parte mea: hortor uos atq; cõmoneo: ut inferatis decimas in horrea: hoc eſt the/
ſauros tẽpli: & habeãt ſacerdotes atq; leuitæ: q mihi miniſtrat cibos. & nõ ꝓbate me ſi nõ tã tas plu
uias effudero: ut cataractæ cæli aperte eſſe credãtur: & effundã uobis benedictionẽ uſq; ad habun-
dantiã: uerbũ effuſionis: nomen largitatis onñdit: Sed fieri põt ut agros irrigãtibus pluuiis ſit ꝗqdem
fertilitas: Verũ aut locuſta aut brucus aut erugo aut eruca deſtruãt: & labores hoium pereant: Pro/
pterea iungit & dicit: Et increpabo ꝓ uobis ceuo rantẽ:locuſtã uidelicet & reliqua: quæ diximus &
nõ corrumpet fructũ terræ ueſtræ: Vinea quoq; iĩplebittorcularia: & cunctæ ꝑ circuitü nationes mi
rabũtur fertilitatẽ terræ ueſtræ: in tantũ ut oẽs ĩ ea habitare deſiderẽt: Et habudantia rerũ oium cũ-/
ctis gẽtibus ſitis exẽplo. Quod de decimis primitiiſq; diximus: quæ olim dabantur a populo ſacer⸗
dotibus ac leuitis: in eccleſia quoq; de populis intelligere: ꝗbus pceptũ eſt nõ ſolũ decimas dare &
pmitias: ſed & uẽdere oĩa: ꝗᷓ habent & dare paupibus: & ſeq dũm ſaluatorẽ: Qc ſi facere nolimus
ſaltẽ iudæoꝑꝶ imitemur exordia: ut pauperibus ptẽ demus ex toto: & ſacerdotibus ac leuitis hono
rem debitũ deferamus: Vñ dicit & apoſtolus honora uiduas ꝗᷓ ueræ uiduæ ſũt. Et pᷣſbyteꝶ dupli
ci honore honorandũ: maxime ꝗ laborat in uerbo & doctrina dei: qd' ꝗ nõ fecerir: deu fraudare &
ſupplantare cõuĩcitur & maledicitur ei in pœnuria re oĩum: ut ꝗ parce ſeruerit: parce & metat: &
ꝗq in bndictiõe ſeminauerit:in bñdictiõibus fructus colligat habũdãter: Si qũ fames & pœnuria &
reꝶ oĩum egeſtas opprimũt mundũ: ſciamus hoc ex dei ira deſcẽdere: ꝗq in paupibus ſi nõ accipiat
elemoſynã: fraudari ſe loꝗtur: & ſua portione priuari: Poſſumus decimas & primitias: & ſic iterpta
ri: Si ꝗs doctus & eruditus legẽ dei põt cæteros erudiremõ debet ſuæ aſſignare prudẽtiæ iĩgenioq;
qd poſũdet: Sed gratias agat primu deo: q cũcta largitur: deinde ſacerdotibꝰeius ac magiſtris: a ꝗ“
bus doctꝰ eſt. Si. n.nõ egerit gratias: ſed ſibi ſciẽtiã uẽdicauerit in pœnuria maledicetur. Quod ſi in
telligẽs largitorẽ deũ: & his agẽs gratias: p quos a deo eruditus eſt humiliauerit ſe: & ĩ horreu dei
ĩtulerit cibõs:hoc eſt ſcripturæ ſanctæ alimẽta in eccleſis populis miſtrauerit: ſtatim apiẽtur ſuper
eum cataractæ cæli: & effundetur pluuia ſpiritalis: & mãdabit deus nubibus ſuis: ut pluãt ſup eũ im
brem: & habũdãtia reꝶ oĩum pfruetur: & icrepabit ẽt ꝓ eo deuorantẽ: cõtrarias. ſ. fortitudines: & la
bor ipſius afferet fructũ. Et cõſeqᷓtur illud qd' ſcriptũ eſt: Beatus ꝗ in aures loqtur audiẽtiũ: leuabit
quoqʒ oculos ſuos:& uidebit regiones:quõ iam albæ ſũt ad metendũ: & colliget fructus in uitam
eternã: Nec ſterilis uinea in agro eius. Ille ꝗ dicit in euãgelio. Ego ſum uitis. Et ꝗ loꝗtur p ꝓphetã:
Ego te plãtaui uineã frugiferam omnem uerã: & tantam: per humilitatis confeſſionem: & gratiarũ
actionem in deum: ac magiſtros eccleſiæ eius beatitudinem conſequætur: ut oẽs beatum illum di-
cant gẽtes: & in terra eiꝰatq; doctrina habitare deſiderẽt ꝗ illũ in eccleſia audierint diſputantem.
CInualuerunt ſuper me verba veſtra dicit dominus.Et dixiſtis:ꝗd locuti ſumus cõtrate: Di
xiſtis:vanus eſt ꝗ ſeruit deo:⁊ qd emolumentũ:qꝛ cuſtodiuimus pᷣcepta eius:ꝛ qꝛ ambulauimꝰ
triſtes coꝛam dño exercituum. Ergo nunc beatos dicimus arrogantes:ſi quidez ediſicati ſunt
facientes impietatem:Et tentauerunt deum ⁊ ſalui facti ſunt. LXX.
CIngrauaſtis ſuper me verba veſtra dicit. Et dixiſtis in quo locuti ſumus contra te:⁊ dixiſtis
vanus eſt qui ſeruit deo:⁊ quid amplius:quia cuſtodiuimus mandata eius: ⁊ quia ambulaui⸗
mus ſupplices ante faciem domini omniporentis:⁊ nunc nos beatos dicimus alienos:⁊ eciſi⸗
cantur omnes qui faciunt iniquitatem:⁊ reſtiterunt deo ⁊ ſalui facti ſunt.
CPriꝰdixerat laborare ſeciſtis diũm in ſermonibꝰ ueſtris: & dixiſtis in quo eũ fecĩus laborare? in eo
cũ diceretis: Oĩs ꝗ facit malũ: bonꝰeſt in cõſpectu dñi: & tales placẽt: aut certe ubi ẽ deꝰiudicii nuc
idẽ pleniꝰ repetit: Populus. n. ꝗ de babylone reuerſus: uidebatur dei hẽre notitiã & obſeruare legẽ
& ĩtelligere peccatũ ſuũ: & ꝓ pctõ offerre uictimas: Decimas reddere: obſeruare ſabbatũ: & cætera:
q̃ dei lege pᷣcepta ſũt. Cernẽs cũctas in circuitu natiões rebus oĩbus habũdare: ſe in pẽuria & fame
& miſenia cõſtitutũ: ſcãdalizabatur ad ſingula atqʒ dicebat: Quid mihi prodeſt: quia unũ & uerum

MNiero. liber

deũ colo?abhominor idola:& cõpunctus cõſciẽtia delictoꝶ ante deũ:triſtis incedoꝰ Quẽ locũ ut
ſupra diximus. xx. & ſecũdus pſalmus plenius latiuſq; ꝓſeꝗtur: Vñ ꝓpheta ꝗ eſt medicus ſpiritalis csn
meldetur cũctis uulneribus: & uerba blaſphemiæ in creatorẽ recidere cõteſtatur: Et dicit ex pſona umin
dei: Inualuerunt ſuper me uerba ueſtra: ſiue ĩ grauata ſũt. Et eni iuxta zachariã iniqtas ſedet ſup talẽ unn
tũ plũbi. Et qd cõtra deũ dicitur: graui blaſphemiaꝶ mole depri mitur. Qui nõ 1 relli gentes uerba den 4
grauiſiima: & blaſphemiã ſuã: iterrogãt qꝗd locuti ſumus cõtra te Quibꝰ rñdit dñs: dixiſtis: Vanꝰ osno
eſt ꝗ ſeruit deo: & q' emolumentũ ꝗa cuſtodiuimus pᷣcepta eius? In pñᷣti ſeculo mercedẽ ꝓ dei exi
gunt ſeruitute. Ideo nõ recipiũt: Et q ambulauimus triſtes corã dño:luxta illud q ſcriptum eſt in t .
pfſalmis. Tota die triſtis ĩgrediebar: Beatos igitur dicimus arrogãtes ꝗ ſupbiunt cõtra deũ & impia D
plaſphemiaꝶ uerba jacaſi tur: Si ꝗdẽ edificati ſũt: & poſt ſcelera atq; blaſphemias ꝓſpis oĩbꝰ pfruũ e .
tur: Tẽptauerũt deũ ſiue reſtiterũt deo: & ſalui facti ſũt: Salutẽ fœlicitatẽ pñtis ſeculi putãt. Et iccir-/ mlan
co decipiuntur erroribus.Hæc & de hereticis Martione & Valentino & cæteris qui uetus non re- baur
cipiunt teſtamentum. Et contra creatorem mundi locuntur: Intelligere poſſumus: quod proficiãt M
in impietate ſua: & multos ſceleris ſocios habeant: ad quos ſcandalizati qui in eccleſia perſeuerant elo⸗
& ignorantes cauſam iuditii dei: prophetæ uerba contexunt. terra⸗
Cunc locuti ſunt timentes deum:vnuſquiſq; cum pꝛoximo ſuo. LXX. adce
Cec locuti ſunt qui timent dominum vnuſquiſqʒ ad pꝛoximum ſuum. acen
Cluxta hebreos ĩtelligendũ eſt.Illis de dei iuditio blaſphemãtibus. Qui timẽt deũ ad inuicẽ ſunt C
locuti. Qc retributio bonoꝶ uel maloꝶ nõ ſit in pnñti & breui ſeculo.ſed in futuro eterno. Et qce C—
hòô nõ poſit dei ſcire iuditia: & de illius eꝗtate ac iuſtitia diſputare & cætera. Q debet iuſtus cũ enol
iuſto loq: Nec dixit ꝗᷓ ſũt locuti:Sed ex eo qd ĩtulit: Tunc locuti ſunt timentes deum unuſquiſq; cũ in
proximo ſuo.Intelligere debemus ea locutos timentes deum: quæ omnium ſcripturarum uocibꝰ Dice
continentur. Iuxta. lxx. uero αιιρινποο lIegendum: & præſſa uoce: ut dicamus. (Hæc ſunt locutiq ſcdet.
timent dñm unuſquiſq; ad ꝓximũ ſuũ) Hoc eſt ꝗ fruſtra iactãt & dicũt: Quod emolumẽtũ qa cuſto Mua
diuimus pᷣcepta eius: & ambulauimus triſtes coram dno? Si enim timerent dñm iſta non dicerent. HFo
CEt attendit dominus ⁊ audiuit ⁊ ſcriptus eſt liber monumenti coꝛaʒ eo:timentibus dominũ: Kotl
⁊ cogitantibus nomen eius:⁊ erunt mihi ait dominus exercituum in die qua ego facio in pecu/ iuir
lium:⁊ parcam eis ſicut parcit vir filio ſuo ſeruienti ſibi: cõuertimini ⁊ uidebitis quid ſit inter K”’
iuſtum ⁊ impium:⁊ inter ſeruientem deo ⁊ non ſeruientem ei. LXX Cl
CEt attendit dominus ⁊ audiuit ⁊ ſcripſit libꝛum monumenti in conſpectu ſuo his ꝗ timent do
minum:⁊ reuerẽtur nomen eius:⁊ erunt mihi dicit dominus oĩpotens: In die qua ego facio in C
acquiſitionem:⁊ eligam eos ſicut elegit homo filium ſuum:qui ſeruit ei:⁊ conuertar ⁊ videbitis
quid ſit inter iuſtum ⁊ iniquum:⁊ inter ſeruieutem deo:⁊ eum qui non ſeruit ei. 0
CNHac iuſtis loquẽtibus & timẽtibꝰdeũ: ſingulis cũ ꝓximo ſuo: Qui uerba blaſphemiæ nec audi- O”
re uoluere nec dicere: Attẽdit dñs & audiuit & ſcriptus eſt liber monumenti corã eo: timẽtibus & ”””
cogitãtibus nomẽ eius: ut cũ dies iuditii uenerit:reddat & blaſphemãatibꝰpœnas: & timẽtibꝰp̃mia. ”Z
Liber aũt ſcriptus eſt. De quo in daniele legius: Throni poſiti ſũt: & libri apti ſũt: & erũt dño exer/ ckhh
cituũ in peculiũ timẽtes dũm:in die qua iuditii tpᷣs aduenerit. Pro peculio ĩ hebreo legitur: ſogol/ e
la: qc; Aqla eρπονισ1ρο & Cæteri sS†ι ταπ interprætati ſüt. Timẽtes igitur dim ꝗ locuti ſut cũ lat⸗
pꝓxio ſuo: Et ad uerba blaſphemiæ rñderũt. Erüt in die iuditii in peculiũ: & parcet eis: Quia omnis gi
homo ſub peccato: Siue eliget eos ſicut eligere ſolet homo filium ſuum ſeruientem ſibi: In quo du clec
plex affectus eſt. Et pietatis in filium: & ſeruitutis in famulum. Et tunc ꝗ blaſphematis & dicitis q El⸗
emolumentũ: qa cuſtodiuimus pᷣ̃cepta eius: & ambulauimus triſtes coram domino: & illorum ele fſo
ctionem & beatitudinem & ueſtram miſeriam cognoſcetis: Etuerſi in pœnitentiam uidebitis: qd gie
ſit inter iuſtum & impium: & inter ſeruientem deo & non ſeruientem ei. ⸗
CAPITVLVM QVARTVM. . Fi
Lce eniʒ dies veniet ſuccẽſa quaſi caminus:⁊ erũt oẽs ſupbi ⁊ oẽs faciẽtes ipietatẽ ſti
RNN pula:? inflãmabit eos dies veniẽs dicit dũs exercituũ:q̃ nõ relingꝗt eis radicem 7 ger⸗ ””RM
AmmD.en .: ? oꝛiet᷑ vobis timẽtibus nomẽ meũ ſol iuſtitie:⁊ ſanitas in pẽnis eiꝰ:ꝛ egrediemi/ ”
HnMz ſalietis ſicut vitulus de armento:⁊ calcabitis impios cum fuerint cinis ſub plãta/ õ
pedum veſtroꝛum in die qua ego facio dicit dominus exercituum LXX.

AQnia ecce dies venit ardens ſicut clibanus ⁊ comburet eos:⁊ erunt omnes alienigine ⁊ vni/
uerſi qui faciunt iniquitatem ſtipula:ſuccẽdet eos dies veniens:dicit dominus omnipotẽs:Mõ
relinquetur in eis radix neq; ramus:⁊ oꝛietur vobis ꝗ timetis nomen meũ ſol iuſtitie:⁊ ſanitas
in pẽnis eius:⁊ egrediemini ⁊ ſalietis ſicut vituli de vinculis relaxati:⁊ cõculcabitis iniquos:⁊
erunt cinis inter pedes veſtros in die:qua ego facio dicit dominus omnipotens.
CQuia laborare me fecerũt impii in ſermonibus ſuis: & dixerũt: Oĩs ꝗ facit malũ bonus eſt in cõ/
ſpectu dñi: & tales ei placẽt: & uanus eſt ꝗ ſeruit deo: & qd emolumentũ qa cuſtodiuimꝰpᷣcepta eiꝰ
& ambulauimus triſtes corã dño exercituũ: Et aduerſum eoꝑꝶ uerba temeraria locuti ſt timentes
deũ: & unuſſq; cũ ſuo ꝓxiĩo cõtulerũt ea ꝗᷓ ad dei timorẽ ptinent: Attẽdit dñs audiuit: & ſcriptꝰ
eſt liber

ceſunt
br
huscl
ilgch
wocd
danng
Nalt
lceren.
mini⸗
pecn⸗
Linter

entd⸗
con
ebis

cdi⸗
lud-
Pmin
eie⸗
un
al
nis
W

ps. 18.

Super Malachiam.c.iiii.

eſt liber monumẽti his ꝗ timẽt dũm: & cogitauit nomen eis: & cũ dies uenerit habere ſe eos in pe
culium pollicetur: & parcere eis ſicut parcit hõ filio ſuo ſeruienti ſibi Pleniuſq; inculcat & dicit: Ec
ce dies ueniet.i. dies iuditii quæ ſanctis lux erit & peccatoribus tenebræ: & ipſa dies erit ſuccẽſa qua
ſi caminus ſiue clibanus: ut oẽs impii uertãtur in ſtipulã: & camini cremẽtur ardoribus: Cũq; eos in
flãmauerit atq; cõbuſſerit nõ relinquet in eis ullã radicẽ: & germen malitiæ: Hoc de impiis ꝗd iu/
dicii die ſint paſſuri. Ecõtrario dicitur ꝗd timentibus nomen dei ueniet: Et orietur uobis timenti⸗
bus nomen meũ ſol iuſtitiæ: Quia uera oĩa iudicabit: & nec bona nec mala:nec uirtutes nec uitia la
tere patietur: & ſanitas erit in pennis eius. Vt ſanatos per pniam portet in humeris ſuis: Iuxta id qc-⸗
in Deuteronomio ſcriptũ eſt: Expandẽs alas ſuas ſuſcepit eos: & in humeris ſuis portauit illos.Tũc
egredientur ꝗ nunc ſeculo quaſi carcere ſunt incluſi & ſalient quaſi uituli de armento.ſiue quaſi ui
tuli de uinculis liberati. Vñ & apoſtolus dicit. Cupio diſſolui & eſſe cũ xp̃o. Vt egrediatur & ſaliat
ſicut uitulus & uinculis liberatus. & ſicut uictima dñi. Nec hoc lætitiæ fine cõtentus eſt. ſed calcabit
impios cũ fuerint cinis. Vñ & ad iuſtos fit impræcatio. Deus aũt cõterat ſatanã ſub pedibus ueſtris
uelociter: Habraã locutus eſt ad dim cõpatatione diuinæ maieſtatis cinerẽ eſſe ſe ſenciens: E go ſũ
terra & cinis: Et ꝓpterea uidebit ſolẽ iuſtitiæ: & reqeſcet inter medios eius cleros: atq; ipſoſportante
ad cæleſtia ſubleuabitur: ꝗ uero p ſupbiã dixit: Ponã ſup ſydera ſedẽ meã: ero ſimilis altiſſimo De/
ducetur ad terrã: & erit q̃ſi cimis ſub ſanctoꝶ pedibus: Cũ dies dñi aduenerit indicantis.
Memento legis mopſi ſerui mei quã mandaui ei in Oreb:ad oẽm Iſrael pꝛecepta ⁊ iuditia.
CLXX. Similiter. Iuxta qualitatẽ meritoꝶ in futuꝶ erit retributio qñ ſuperboꝶ radicẽ & germen
deuorãs flãma conſumet:Et timẽtibus dñm orietur ſol iuſtitiæ: & ſanitas in pennis eius. Igitur me
mento legis moyſi ſerui mei quã ei dedi in mõte Oreb: ꝗᷓ eſt Synai: ad oẽm Iſſrael pᷣcepta & iuditia
Dicente autem populo: Scimus qa lex ſpiritalis eſt: Et beato Dauid: Reuela oculos meos & coni-
ſiderabo mirabilia de lege tua: Et qa ſpiritaliter oẽs cæleſte manna cõmedebant:⸗Et uniuerſus po/
pulus I ſrael de eadem ſpiritali & ſequẽte eos bibebant petra: petra aut erat chriſtus: Qui credũt in
xpo ſpiritaliter debẽt legis pᷣcepta ſeruare: qᷓ dedit ĩ Oreb:qd interpᷣtatur ſiccitas p quà omnium ui
tiorum humor excoquitur: & ad radios ſolis iuſtitiæ: libidinis reuma ſiccatur. Locutus ẽ autem do
minus ad uniuerſum Iſrael: Qui ſenſu cernit deum: & de quibus in euangelio dicirur Beati mun/
do corde:quoniam ipſi deum uidebunt.
CEt ecce ego mittã vobis heliã pphetã anq; veniat dies dñi magnus ⁊ hoꝛribilis:= cõnertet
coꝛ patrũ ad ſilios:⁊ coꝛ ſilioꝛũ ad patres eoꝛũ:ne foꝛte veniã ⁊ ꝑcutiã terrã anathemate.LXX.
Ecce ego mittã vobis heliã theſbiten:anteq; veniat dies dñi magna ⁊ illuſtris:Qui cõuertet
coꝛ patris ad filiũ:⁊ coꝛ hoĩs ad pꝛoximũ ſuũ:ne foꝛte veniens percutiam terram penitus.
CPoſt moyſen cuius mandata ſpiritaliter docuimus eſſe ſeruãda:heliã dicit eſſe mittendũ:In moy

ſe legẽ: In helia ꝓphetiã ſignificans. Dicente Habraam ad quendam diuitem purpuratũ:hñt moy⸗/

ſen & ꝓphetas. illos audiãt: Et dñs atq; ſaluator trãſtiguratus in monte:loquẽtes ſecũ habebat moy
ſen & heliã in cadidis ueſtibus: ꝗ & dicebãt ei ꝗᷓ paſſurus eſſet in hieruſalẽ: Lex.n. & oĩs ꝓphetarum
chorus chriſti prædicat paſſionem: gitur anteqꝗᷓ ueniat dies iuditii: & pcutiat ds terrà anathema-
te ſiue oĩno uel ſubito ut. xxx. trãſtulerunt: Hoc.n. ſignificat APAEN: mittet dñs in helia: qui interpᷣ
tatur deus meus: & eſt de oppido teſbi: qd conuerſionem & pnĩam ſonat: oẽm ꝓphetarum chorũu:
qui cõuertat cor patrum ad filios: Habraam uidelicet & I ſaac & Iacob: Et oĩum patriarcharum: ut
credant poſteri eorum in dũm ſaluatorem: in quẽ & illi crediderunt: Habraam enim uidit diẽ dni
& lætatus eſt: Siue cor patris ad filium: ideſt cor dei ad oẽm ꝗ ſpiritum adoptionis acceperit: & cor
filiorum ad patres eorum. Vt iudæi & chriſtiani: qui nunc inter ſe diſcrepant: pari in chriſtum reli-
gione conſentiant. Vnde dicitur ad apoſtolos qui ſeminarium in toto orbe euan gelii prodiderũt:
Pro patribus tuis natiſſunt tibi filii:Si enim helias non cor patrum ad filios ante conuerterit: & cor
filiorum ad patres eorum conuerterit:Dies magnus & horribilis: Magnus ſanctis: horribilis pecca
toribus percuciet uerus & iuſtus iudex: Non cælum nec eos qui uerſantur in cælo: Sed terram ana
themate: qui faciunt opera terrena: Iudæi & Iudaizantes: heretici ante nAiαιε ερον ſuum heliam
putant eſſe uenturum: & reſtituturum omnia. Vnde & chriſto in euãgelio proponitur q̃ſtio:Q uid
quod phariſei dicunt quod helias uenturus ẽ: Quubus ille reſpondit:helias quidem ueniet: Et ſi cre
ditis ia m uenit: in helia Ioannem intelligens.

CSiniunt explanationes Beati Bieronymi in dnodecim Pꝛo
phetas:ea quippe Solertia ac Diligentia non minus in cor
rigẽdo q́; impꝛimẽdo adhibita:quã ſanctus ſancto
fflatus ſpiritu doctoꝛ efflagitet. Impꝛeſſe
Venetiis per Joanneʒ ⁊ Grẽgoꝛiũ de
Gregoꝛiũs fratres Anno do-
mini497.

=

W

(el

ſun

D

Pi⸗

un

101

rs

Pſal.)0.

io in explanatiões Eſaie prophete.

PIVI HIRONYMI PRAESBYIERI. PRAEFATIO IN ExDPLANATIONEM ESAIAE

.

PROPHETAE INCIPIT AD EVSITIOCHIVMVIRGINEM.

Xpletis longo uix tempore in duodecim prophetas uiginti explanatio-/
num libris: & in Danielem cõmentariis. Cogis me uirgo chriſti Euſto/
chium trãſire ad Eſaiam: Et qd ſanctæ matri tuæ Paulæ: dum uiueret pol
licitus ſum: tibi reddere. Quod quidem & eruditiſſimo uiro fratri tuo Pã
machio promiſiſſe me memini. Cũq; in affectu ar ſis uincis præſentia.
Itaq; & tibi & illi per te reddo quod debeo: obediẽs chriſti præ ceptis:
ait: Scrutammi ſcripturas: & quærite: & inuenietis: Ne illud audiam cum
iudæis: Erratis neſcientes ſcripturas neq; uirtutem dei: Si enim uxta apo
ſtolum Paulum: Chriſtus dei uirtus eſt: deiq; ſapiẽtia: Et qui neſcit ſcrip
Rturas:neſcit dei uirtutem eiuſq; ſapiam. Ignoratio ſcripturarum ignora
Bti chrſſti eſt: Vnde orationum tuaꝑꝶ fultus auxilio: quæ diebus ac nocti
bus in dei meditaris lege: & tẽplum es ſpũs ſancti: Imitabor patrem familias: ꝗ de theſauro ſuo pro
fert noua & uetera:Et ſponſam dicentẽ in cantico canticorum Noua & uetera ſeruauit mih fratrue
lis meus. Sicq; exponam Eſaiã ut illum nõ ſolum prophetam: ſed & euãgeliſtam & apoſtolum do
ceam:Ipſe enim de ſe & de cæteris euangeliſtis ait. ꝗᷓ ſpecioſi pedes euangelizaſitiũ pacem: Et ad ip/
ſum quaſi ad apoſtolũ loquitur deus: Quem mittam & quis ibit ad populum iſtum: Et ille reſpon
dit: Ecce ego mitte me: Nulluſq; putet me uoluminis iſtius argumentum breui cupere ſermone cõ
præhendere: Cũ uniuerſa dñi ſacramenta præſens ſcriptura contineat: Et tam natus de uirgine ema
nuel: ꝗᷓ illuſtrium patrator operum atq; ſignoꝑ: Mortuus ac ſepultus: & reſurgẽs ab infenis: & ſalua
tor uniuerſarum gentium prædicatur: Quid loquar de phyſica ethica Theologia: quicquid ſancta/
rum eſt ſcripturarum: quicquid poteſt humana lingua proferre: & mortalium ſenſus accipe iſto uo
lumine continentur. De cuius myſteriis teſtatur ipſe qui ſcripſit: Et erit uobis uiſio ommium ſicut
uerba libri ſignati: quem cum dederint ſcienti litteras: dicet: lege iſtum. & reſpondebit: Nõ poſſum
Signatus eſt enim: Et dabitur liber neſcienti litteras: diceturq; ei: lege & reſpondebit neſcio litteras
Siue igitur hunc librum dederis neſcienti litteras populo nationum: reſpondebit non poſſum le/
gere: quia non didici litteras ſcripturarum. Siue dederis ſcribis & phariſeis: qui legis litteras noſſe
e iactant:reſpondebunt non poſſumus legere:quia ſignatus eſt liber: Qui iccirco ſignatus eſt:quo
niam non receperunt eum: quem ſignauit pater: qui habet clauem dauid:qui aperit & nemo clau-
dit: & claudit & nemo aperit: Neq; uero ut montanus cum inſanis fœminis ſomniat:prophetæ in
extaſi ſunt locuti:ut neſcirent quid loquærentur: Et cum alios erudirent ipſi ignorarent quid dice-
rent:De quibus apoſtolus ait: neſcientes quæ locuntur: neq;ʒ de quibus affirment: Sed iuxta Salo//
monem qui loquitur in prouerbiis: Sapiens intelligit quæ profert de ore ſuo:& in labiis ſuis por/
tabit ſcientiam: Etiam ipſi ſciebant quid dicerent: Si enim ſapientes erant prophetæ quod negare
non poſſumus:Et Moyſes omni eruditus ſapientia loquæbatur ad dominum: & dominus reſpon
debat ei:Et de Daniele ad principem Tyri dicitur: Nunquid ſapientior es Daniele.Et Dauid ſapiẽs
erat qui gloriabatur in pſalmo:Incerta & occulta ſapientiæ tuæ manufeſtaſti mihi. Quomodo ſa-

pientes prophetæ inſtar brutorum animantium quid dicerẽt ignorabant? Legimus & in alio apo

ſtoli loco:ſpiritus prophetarum prophetis ſubiecti ſunt: ut in ſua habeant poteſtate: quando tace/-
ant: quando loquantur. Quod ſi cui uidetur infirmum illud eiuſdem apoſtoli audiat: Prophetæ

duo aut tres loquantur: & alii diiudicent: Si autem alii fuerit reuelatum ſedenti: prior taceat. Qua

poſſunt ratione reticere cum in datione ſit ſpiritus qui loquitur per prophetas: uel tacere uel dice-/
re? Si ergo intelligebant quæ dicebant: cuncta ſapientiæ rationiſq; ſunt plena. Nec aer uoce pulſa-
tus ad aures eorum perueniebat:ſed deus loquæbatur in animo prophetarum: iuxta illud quod ali
us propheta dicit: Angelus qui loquæbatur in me: & clamantes in cordibus noſtris abba pater: Et
audiam quid loquatur in me dominus deus. Vnde poſt hiſtoriæ ueritatem: ſpiritaliter accipienda
ſunt omnia:& ſic Iudæa & Hieruſalem: Babylon & Philiſtim Moab & Damaſchus: Egyprus & de-
ſertum mare: Idumea & Arabia: ac uallis ſyon: uel uallis uiſionis: & ad extremum tyrus: & uiſio qua
drupedum. intelligenda ſunt ut cuncta quæramus in ſenſu: Et in omnmibus his quaſi ſapiens archi⸗
tectus paulus apoſtolus iaciat fundamentum: Quod non eſt aliud præter Chniſtum Ieſum: Ma/
gniq; laboris & operis eſt omnem Eſaiæ librum uelle ediſſerere: In quo maiorum noſtroꝑꝶ inge-
nia ſudauerũt: Græcorum dico: Cæterum apud latinos grãde ſilentium eſt: Præter ſanctæ memo-.
riæ martyrem Victorinum: Qui cum apoſtolo dicere poterat: Et ſi imperitus ſermone non tamẽ
ſcientia: Scripſit enim in hunc prophetam iuxta edictiones quattuor: uſq; ad uiſionem quadrupe-
dum in deſertum: Origenes triginta uolumina e quibus uigeſimus ſextus liber non inuenitui: Fe-
runtur & alii ſub nomine eius de uiſione: re Tpoταιαια duo ad gratiam libri: qui pſeudographi
putantur: &. xxv. Omeliæ & .αιι—◻αεια quas nos excerpta poſſumus appellare Euſebius quoq

.

pamphilius iuxta hiſtonicam explanatiõem quindecim edidit uolumina: Et didymus cuius amidi
tiis nuper uſi ſumus.Ab eo loco ubi ſcriptum eſt: Conſolamini conſolamini populum meum ſa/
cerdotes: & loquimini ad cor hieruſalem: uſq; ad finem uoluminis: decem & octo edidit thomos:

Appollinaris autem more ſuo ſic exponit omnia: ut & uniuerſa tranſcurrat: & punctis ꝗbuſdã atg

interuallis immo compendiis grandis uiæ ſpatia præteruollet: Vt non tam commentarios ꝗᷓ in
ces capitulotum nos legere credamus. Ex quo animaduertis quãtæ difficultatis ſit: ut latini noſtri:
quorum aures faſtidioſæ ſunt: & ad intelligendas ſcripturas ſanctas nauſeant: plauſuq; tantum elo
quentiæ delectantur: mihi ignoſcant ſi prolixius locutus fuero: Cum Eſaias. xii. prophetis iuxta nu

merum uerſuum: aut equalis: aut maior ſit: Sicubi autem prætermiſſis. x. de hebraico diſputaui: II

lud in cauſa eſt:quod aut eadem aut ſimilia ſunt:pleraq; cum cæteris & duplici editione propoſui:
Nolui libros explanationis extendere: qui etiam in ſimplici explanatione modum breuitatis exce
dunt: Sed iam propoſitum proſequamur.
FINIT PROLOGVS.
SEQVITVR ExPLANATIO EIVSDEM SVPER PRIMA VISIONE.

diebus Ozie Joathan Acbaz Ezechie regum Juda.
C Pro Iuda in quo ſignificantur duæ tribus. Ilxx. & Theodotiõ poſue
rũt Iudæam: Quæ totam terram. xii. tribuum oſtendit. Et pro eo quod
nos ex hebreo uertimus ſuper iudam & hieruſalem:illi interprætati ſũt
contra iudæam & hieruſalem: Symachus more ſuo manifeſtius: de iu/
da: & de hieruſalem: Vt nec proſpera nec aduerſa uelit titulo demon/n
ſtrari: Sed ea quæ de iuda & hieruſalem in utranq; partem propheticus
ſermo prædixerat. Ergo Eſaias principaliter de duabus loquitur tribu/
bus.: Iudæ & beniamin: Exceptis decem quæ in Samaria erant: & uoca-
bantur Ephraim: & Iſrahel: & quas ſub Ozia rege Iudæ & Hieruſalem
☛n,–—pbul rex aſſyriorum uaſtare iam cœperat: Deniq; qui quinquageſimo
& ſecundo imperii eius anno regnante apd/ ſamariã Phaceæ filio Romeliæ uenit Teglatphalaſar
rex aſſyriorum: & cœpit Achaz: & Abel domum Maacha: & zanoe: & cedes: & aſor: & zalaad: & ga
lileam: omnem terram neptalim: & tranſtulit eos in aſſyrios. Ex quo oſtẽditur uicina euerſione ſa/
mariæ: in commotionem duarum tribuum hæc uniuerſa narrari: Ozias autem ipſe eſt qui & aza-
rias:duplici nomine:Et uno quidem atq; eodem tempore: Eſaiam: Oſeæ: Iohel: &0 Amos prophe/
taſſe: ex regibus qui ponũtur in titulo cognoſcimus. Sed principium uerbi domini fuit in Oſeæ ſi-

Iſio Eſaie ſilij Amos quam vidit ſuper Judam ? Hieruſalem. in

lio Beeri. Amos autem pater Eſaiæ non ut pleriq; autumãt tertius duodecim prophetarum eſt: ſed

alius: diuerſiſq; apud hebreos ſcribuntur litteris: ſſte primam & extremam litteram habet Aleph: &
Sadæ: illæ Ain & Samech: Et iſte ſecundum quoſdam ĩterprætatur fortitudo ſiue robuſtus: Ille po
pulus durus: uel grauis: De quo in Amos plenius diximus: Non ſolum autem hic propheta: ſed &
alii cum habeant in titulo: Viſio ꝗᷓ uidit Eſaias ſiue Abdias: Non inferunt quid uiderint: Verbi gra
tia.Vidi dominum ſabaoth ſedentem ſuper chronum excelſum & eleuatũ: & Seraphin duo in cir-
cuitu eius: Sed quæ dicta ſint narrant.Ideſt: Audi cælum & auribus percipe terra.& hæc dicit domi
nus deus: Ad idumeam: Auditum audiui a domino: & legatum ad gentes miſit. Prophetæ enim
prius uocabantur uidentes. Qui dicere poterant: Oculi mei ſemper ad dominũ: & ad te leuaui ocu
ſos meos: qui habitas in cælo: Vnde & apoſtolis a ſaluatore præcipitur:Leuate oculos ueſtros & ui
dete regiones:quia iam albæ ſunt ad metendum: I ſtos cordis oculos: & ſponſa habebat in canti/
co canticorum: cui ſponſus dicit:Vulneraſti cor meum ſoror mea ſponſa: uno ex oculis tuis. & in
euangelio legimus. Lucerna corporis tui eſt oculus tuus: In ueteri quoq; dicitur inſtrumẽto quod
populus uiderit uocem dei: ex quo montani deliramenta conticeant: Qui in extaſi:& cordis amẽ
tia ꝓphetas putat uentura dixiſſe: Neq; enim uidere poterant quodi gnorabant: Scio quoſdam iu/
dæam & hieruſalem: & de cæleſtibus interprætari: & Eſaiam ſub periona domini Saluatoris: quod
captiuitatem illius prouintiæ in noſtra terra pronuntiet: & poſtea redditum cõſcenſumq; ad mon
tem ſanctum in diebus noniſſimis. Quæ nos contraria chriſtianorum fidei iudicantes uniuerſa de/-
ſpicimus: & ſequæntes hiſtoriæ ueritatem: ſic interprætamur ſpiritaliter: ut quod illi de cæleſti hie/
ruſalem ſomniant: referamus ad chriſti eccleſiam: & ad eos qui uel propter peccata egrediuntur ex
ea: uel ob pœnitentiam reuertunturad ſedem priſtinam: De qua & illud in eodem propheta dici
arbitramur: Illuminare illuminare hieruſalem: uenit enim lux tua: & gloria domini fuper te ortaẽ:

120. &.i22
Canti. ·. c

& in te apparebit dominus: & gloria illius ſuper te oſtendetur:& gradientur reges in lumine tuo:

& gentes in ſplendore tuo. Quando uenient omnes filii eius de lõge: & filiæ illius in humeris por/
tabuntur: & operiant eã cameli madian & ephat afferentes aurum & thus: & reges cædar congre/
gabuntur in hiemſalem: & arietes nabaoth properabunt: & erut placabiles hoſtiæ ſuper altare do
mini. Quodq; in titulo ponitur prophetaſſe eum ſub Ozia & Ioathan & Achaz: & Ezechia regire

bus iuda:Non ut in aliis prophetis confuſe intelligendum eſt: ut neſciamus quid ſub quo ſpeciali/

ter rege

tetke
chiam
gnule
lnielp
udoe
ni
ſpiun
tiaum
C
e
noe

Meta cel

a
A 1
dun

ti⸗
nukin
ni
inn
l
Wol
ee

len.n

pole
uo
aniſäüt
de
emon/
phenan
tnbo⸗
oer
len
geno
kullr
ieg
neſ⸗
Lr
Che⸗
Nerß⸗
eſklet
Uep⸗
ld
en
na⸗
dom
enin
mi;
Kin (o.
gol
min⸗
o⸗
Apon
c
ni⸗
di ſ
ms
.
or

N
60

i
46

AUiſio prima.

ter rege dictum eſt: Sed uſq; ad finem uoluminis ſcriptum fefettur: Quid ſeorſum ſub oꝛia: & quid
ſub Ioathan: & quid ſub Achaz: quid ſub Ezechia: ei a domino reuelatum ſit: Sciamus quoq; Eze//
chiam in hieruſalem duodecimo anmno Romuli: qui ſui nominis in I talia condidit ciuitatem re-
gnare cœpiſſe: Vt liquido appareat quãto antiquiores ſint noſtræ hiſtoriæ ꝗᷓ gentium cæterarum.
Interprætatur autem Eſaias ſaluator domini: I udæa confeſſio. hieruſalem uiſio pacis: Ozias forti/
tudo dommi: oathan domini perfectio: Achaz tenens: ſiue robuſtus: Ezechias impernium domi-
ni: CQui igitur domino præſidente ſaluatur: & eſt filius Amos: ideſt fortis atque robuſtus: Cernit
ſpiritaliter uiſionem confeſſionis: dum antiqua peccata deplangit: & pacis:dum poſt pœmiten/
tiam tranſit ad lucem: & æterna pace requieſcit: Cunctaque illius tempora tranſeunt ſub fortitu⸗-
dine domini: & perfectione eius ac robore: Cumq; omnia fecerit: dicit illud euangelicum ſerui in-
utiles ſumus: quod enim facere debemus fecimus.

„

Audi celum ⁊ auribus percipe terra:quia dominus locutus eſt.
Supra quis propheta: cuius filius: quid contra iudæam & hieruſalem:ſiue ſuper iudam & hieru/

Deute.ʒ2.a

ſalem: & quo tempore uiderit: Iuulo demonſtratum eſt: Nunc cælum & terram ad audiendum ꝓp
uocat:In cælo ſupernas ſigniſcans angelicaſq; uirtutes: In terra mortalium genus ε Tαορννρα
k&α ab his quæ continent ea quæ continentur: Siue quia per Moyſen teſtes uocauerat dominus
cælum & terram:Dans populo iſrahel legem ſuam: & dixerat: Attendite cælum & loquar. Audiat
terra uerba oris mei: Poſt præuaricationem populi eoſdem rurſum in teſtimonium uocat: Vt cun-
cta elementa cognoſcant: iuſtæ dominum in ultionem mandatorum ſuorum ad iracundiam pro

uocatum. Pro cælo hebraicum SAMAIM cælos ſonat plurali numero. Maxime cum audite dixe-

Mat. ʒ. b.

rit: ideſt SE MV quod plurali effertur numero non ſingulariter: Sed quidam uolunt pluraliter ꝗ/
dem dici cælos: ſed ſingulariter intelligi: Iuxta illud quod ſingulas ciuitates Thebas & Athenas uo
camus. Eſtq; hebraici caracteris idioma: ut omnia quæ in im ſyllabam finiuntur maſculina ſint &
pluralia: ut Cherubin & Seraphin: Et quæ in oth fœminina & pluralia: ut Sabaoth: Et hoc notan
dum quod cælis dicatur audite: terræ auribus percipe: & enim quæ excelſa ſunt maiorem habent
intelligentiam. Quæ humiliora terrenis ſenſibus inuoluuntur: Vnde & ſaluator in euangelio: qui
habet mquit aures audiendi audiat: Si quis igitur cælum eſt: & habet municipatum in cæleſtibus:
Audiat myſtice quæ dicuntur: Si quis terrenus: ſimplicem ſequatur hiſtoriam: Illud quoq; ani--
maduertendum quod non dixerit: Audi cælum & auribus percipe terra:quid locuturus ſit domi/
nus: Sed quid locutus ſit mihi: Vt quod ego audiui in ſpintu uobis referam: qui ipſum loquæn/
tem audire non meremini. Quidam cælum & terram quaſi animantia ad audiendum prouocari
putant. Iuxta illud quod de terra in alio loco dicitur Qui reſpicit terram & facit eam tremere.
Cum hoc poreſtatis dei ſit:non terrenæ intelligentiæ. ”M

CSFilios enutriui ⁊ exaltaui:ipſi autem ſpꝛeuerunt me. J
CPro quo Symachus & Theodotion ita uerterunt: Filios genui & exaltaui: Ab hoc loco narrat ꝓ/

Exo.4. f.

heta quid dominus ſit locutus. Quod populum iſrahel quos ſeruos comm uni lege condiderat
in filios uerterit: Dixeritq;:filius primogenitus meus iſrahel. Deniq; & dominus in euan gelio apo
ſtolis repromittit: quod ſi fecerint uoluntatem eius: iam non appellet eos ſeruos: ſed amicos: quod
ſi ſuperbierit iſrahel audiens ſe eſſe primogenitum: Intelligat primogenitum iccirco ſe dici: Quia
ſecundi filii ſigniſicentur ex gentibus. Non enim appellatur unigenitus: quod excludat cæteros fra

tres: ſed primogenitus ut monſtret & alios ſecuturos. Et tamen iuxta myſteria ſcripturarum: non

primogeniti accipiunt hereditatem ſed ſecundi. Primogenitus fuit Cham: ſed Abel munera pla/
cuerunt deo: Primogenitus Iſmael:ſed I ſaac accepit hereditatem: Primo genitus Eſau: ſed benedi-
ctionem patris lacob ſupplantator eripuit: Primogenitus ruben: & tamen benedictio ſeminis chri
ſti trãſfertur ad Iudam: Itaq; illi iuxta uocationis ordinem primi fuerunt & appellabantur caput.

nos ſecundi qui dicebamur cauda: uerſi ſumus in caput: & dei appellamur fili: Quotquot enim re

Io.j. b.

ceperunt eum: dedit eis poteſtatem filios dei fieri: Nec accepimus ſpiritum ſeruitutis in timore: ſed
ſpiritum adoptionis: in quo clamamus abba pater: Quia perſecta dilectio foras mittit timorem.
Melius autem eſt nuxta hebraicum legere: Filios enuttiui: quam genui: ne uideatur illi dicto: ꝗd' in
Ioãnis epiſtola legimus eſſe contrarium: Oĩs qui natus eſt ex deo nõ peccat: Ergo iſti ſi nati fut ex
deo quomodo peccare potuerunt: Cum omnis qui ex deo natus eſt:peccare non poſſit.

CCognouit bos poſſeſſoꝛem ſuum:⁊ aſinus pꝛeſepe domini ſui:ꝗſrael autem me non cogno/

uit ⁊ populus meus non intellex-it.

CPro quo ſoli. lxx. tranſtulerunt: Iſfrahel autem me non cognouit: & populus me non intellexit:

Vt iuxta cæteros & hebraicum poſſeſſorem ſuum Iſrahel non cognouerit: & præſepe domini ſui
populus non intellexerit. Et eſt ſenſus perſpicuus: Ego eos adoptaui in filios: & feci populum pecu
liarem: & partem meam ac funiculum hereditatis meæ: appellauiq; eos primogenitos. Illi autem
nec hoc quidem fecerunt quod bruta faciunt animalia: ut beneficiis uinceremuur: & intelligerent
paſtorem aut nutritium ſuum. Nec comparauit eos canibus: quod ſagaciſſimum animantium eſt:

& pro paruo cibo dominorum tecta deſe dunt. Sed ſtolidioris ſenſus boui & aſino: quorum alte/

PHiero.liber Primus..c.i.

rum carpenta trahens duriſſimas terræ glebas uertit uomere: Alterum portat onera & hominum
in gradiendo laborem temperat: Vnde & iumenta appellantur ab eo quod iuuent homines. Po-
teſt hic locus & de Deo patre intelligi: ſed magis refertur ad filium: quod non cognouerit eum:
neq; ſuſceperit populus Iſrahel: Cuius diem Habraam uidit & lætatus eſt: Et in cuius aduentu om/
nium prophetarum uota pendebant: Qui & in euangelio ad hieruſalem loquitur: Quotiens uo/
lui congregare filios tuos: ſicut gallina pullos ſub alas ſuas: & noluiſti. Quænmus ubi pariter lege/
rimus bouem & aſinum:In deuteronomio ſcriptum eſt: non arabis in uitulo ſimul & aſino: Et in
hoc eodem Eſaia: Bearus qui ſeminat ſuper omnem aquam: ubi bos calcat & aſinus: ſimul arat in

Mat. 2.d.

Deu. 22. b.

boue & aſino hebion:dignus pro humilitate ſenſus: paupertate nominis ſui. Qui ſic recepit euan/

gelium: ut iudaicarum ſuperſtitionum: quæ in umbra & imagine præceſſerunt: Cerimonias non
relinquat. Beatus autem qui ſeminat in eloquiis ſcripturarum tam ueteris ꝗᷓ noui inſtrumenti: Er
calcat aquas occidentis litteræ: ut metat fructum ſpiritus uiuificantis: Bos iuxta anagogen refertur
ad iſrahel: qui legis portauit iugum: Mundum animal eſt: Aſinus peccatorum onere prægrauatus
gentium populus accipitur: cui dominus loquæbatur: Venite ad me omnes qui laboratis & one//
rati eſtis: & ego reficiam uos. Ohariſeis ergo & ſcribis non credentibus: qui habebant legis clauem
atq; notitiam: & uere appellabantur iſrahel: ideſt mens uidens deum: Credidit pars populi iudæo/
rum ut una die tria ſimul crederent: & alia die quinq; milia: Sapientibus ſeculi non recipientibus
crucem Chriſti: Indocta nationum turba ſuſcepit: Vnde & apoſtolus loquæbatur. Videte uocatio
nem ueſtram fratres: Quia non multi ſapientes ſecundum carnem:non multi potentes: non mul/
ti nobiles: Sed quæ ſtulta ſunt mundi elegit deus ut cõfundat ſapientes: & quæ infirma ſunt mun/
di elegit deus: ut cõfundat fortia: Sed hæc coacta: Superior uera interprætatio eſt.

CAhbe genti peccatrici populo graui iniqnitate:ſemini nequam:filijs ſceleratis:dereliquerunt

dominum:blaſphemauerunt ſanctum iſrahel:abalienati ſunt retroꝛſum.
CNHoc quod in ultimo poſui:abalienati ſunt retrorſum. Ixx. interprætes non habent: Et pro blaſ-
phemauerunt:ſcribitur in eis ad iracundiam concitauerunt: & pro ſemine nequam ſemen peſſi-
mum. Quod cæteri ſequæntes hebraicum MEREIM interprætati ſunt peſſmorum. Vt non tam
ſeminis uitium ſit. Ne boni & mali diuerſa putentur eſſe natura:q̃ eorum malitiæ qui uoluntate ꝓ
pria dominum dereliquærunt. In principio uoluminis titulus eſt: perſonam cauſam tempuſq; cõ/
memorans: in ſecundo intentos auditores facit: In tertio narrat quicquid locutus ſit deus: In quar-
to quaſi in exceſſibus gentem increpat peccatricem & populum plenum uel grauem iniquitate.
Non ꝙ alia ſit gens & alius populus:ut quidam putant: Sed ipſe iſrahel & gens appellatur & popu
lus: & filii ſcelerati ſiue iniqui: ut qui primum per beneficium ſilii appellati ſunt domini: poſtea ui-
tio ſuo uocarentur filii iniquitatis: Siue ut reliqui conſona uoce dixerunt: filii corrumpentes: ideſt
viοααιοo 1ο qui naturæ bonum ſuo uitio perdiderunt. Quodq; iungitur.
CBlaſphemauerunt ſanctum Iſrahbel.. —
CProprie de iudæis dicitut conclamantibus: Non habemus regem niſi Cæſarem: Et nonne hic eſt
filius fabri. Et demonium habet: & ſamaritanus eſt. Quia igitur dereliquerunt Chriſtum & blaſ-
phemauerunt ſanctum iſtahel: Iccirco abalienati ſunt retrorſum: Vt qui appellabantur pars & filii
dei: poſtea dicerentur: filii alieni mentiti ſunt mihi. Præcepit Saluator: ne appræhenſo aratro reſpi
ciamus poſt tergum: ne imitemur uxorem Loth: Vnde & apoſtolus extendens ſe in priora poſte/
riorum obliuiſcitur. Quod autem dixit iuxta. LXX.
CVPopulo pleno peccatis. COſtendit nullam ſpeciem peccatorum
in iſrahel populo non fuiſſe. Sin autem legerimus ut in hebraico eſt.
CPopulo grani iniquitate. CIIlius teſtimonii recordemur &uodini
quitas ſedeat ſuper talentum plumbi. Et ex peccatoris perſona dicitur in pſalmo: Eleuate ſunt ini-
quitates meæ ſuper caput meum: quaſi onus graue grauatæ ſunt ſuper me. Mãifeſta trãſcurrimus:
ut in obſcurioribus: & his quæ explanatione indigent immoremur.
In quo percutiam vos vltra addentes pꝛeuaricationem.
Quo teſtimonio diſcimus iccirco dominum percuttere delinquæntes ut percuſſos corrigat. Et
non tam pœna ſit ꝗᷓ emendatio: Eſtq; ſenſus: Non inuenio quam plagis ueſtris poſſim adhibere
medicinam: Omnia membra ueſtra plena ſunt uulnerummullam partem corporis quæ non ſit an

Mat. n.d.

IoO.ĩ9. c. &
8.f.

Luc. 9. 9.

phil. 3. C.

zach.. c.
P.37.

te percuſſa reperio: el certe hoc modo: Nullas inuenio plagas quibus ueſtram frãgam duritiam.

Quanto enim tormenta maiora ſunt: tanto magis creſcit impietas & iniquitas: Siue ut Theodo/
tion tranſtulit (declinatio) ut recedatis & declinetis a domino. Quale eſt illud Hieremiæ: Sine cau
ſa percuſſi filios ueſtros: diſciplinam non recepiſtis. Vnde iratus lõquitur per Oſeæ: Non uiſitabo
ſuper filias ueſtras cum fuerit fornicatæ: & ſuper nurus ueſtras cum adulterauerint: Et per Ezechie
lem: zelus meus recedit a te: & nõ iraſcar tibi amplius. De quibus & in pſalmis legimus: Nõò eſt fir-
mamentum in plaga eorum: in laboribus hominum non ſunt:nec cum homibus flagellabuntur.
O mne caput languidum ⁊ omne coꝛ mererrr. urt
CAnimi lætitia interdum dolorem corporis mitigat. Quod ſi ad egrotatiõem corporis accedar

pſal. 72.

.
ſtu
/
Hie
o
lie Lue/
ſn n

4
6

Rom.. b.

Luc.lo.eę.

pſal. cxx.

egritudo animi: duplicatur infirmitas: inter ipſos quoq; ſenſus & oĩa membra corponis principalẽ
locum obtinet caput:ln quo uiſus & odoratus auditus & guſtus ẽ. Cum igitur caput doluerit: oĩa
membra debilia ſunt: Et per metaphorã docet: qd a principibus uſq; ad extremâ plebem: a docto-
ribus uſq; ad ĩperitũ uulgus in nullo ſit ſanitas: Sed omnes impietati pari ardore cõſentiant.
A planta pedis vſqʒ ad verticem nõ eſt in eo ſanitas:vulnus ⁊ liuoꝛ ⁊ plaga tumens.
CSeruat cœptam tranſlationem: A pedibus uſq; ad uerticem: ideſt a ſummo uſq; ad ſummum: Ab
extremis uſq; ad primos: toto confuſi ſunt corpore. .
Gulnus inquit ⁊ liuoꝛ ⁊ plaga tumens. JMWDb MD
CAut emm uerberibus liuent corpora: aut plagis tument:aut hiãt uulneribus. Quærimus cui hæc
tempori coaptanda ſint:Poſt babylonicam captiuitatem: ſub zorobabel & Eſdra ac Neemia iſra//
hel reuerſus eſt in iudæam: & antiquum recepit ſtatum: Sub diuerſis quoq; principibus ac regibus
templum auguſtius fabricatum eſt: in tantum ut etiam externarum gẽtium: Lacedemoniorum &
Athenienſium ac romanorum mererentur amicitias. Ergo hoc quod dicit. Non eſt in eo ſanitas:
ad extremam refert captiuitatem: Quando poſt Tytum & Veſpaſianum: & ultimam euerſionem
hieruſalem: ſub Aelio Hadriano: uſq; ad præſens tempus nullum remedium eſt: Impleturq; quod
ſcriptum eſt: Omnes declinauerunt ſimul inutiles facti ſunt:non eſt qui faciat bonum: nõ eſt uſq;
CNon eſt in eo ſanitas. (ad unum. Quod infertur.
CVYel in populo intellige:uel in corpore:uel in capbpite.
CMon eſt circumligata:nec curata medicamine:neqʒ fota oleo. S
CPro quo.Ixx.tranſtulerunt: Non eſt malagnia imponere. Neq; oleum: neq; alligaturas: Vſq; ho/
die uulnus & liuor & plaga tumens populi iſrahel: Non eſt circumligata nioliomee curata me/
dicamine. Quod aquila interprætatus eſt ασ Iinteola uidelicet: quæ ad exſiccädam ſaniem: &

pruralentias extrahendas iniciuntur uulneribus.

CMeqʒ fota olco. CVt eorum duritia lachrymis pœnitentiæ mollire-

tur. Pro faſciolis quibus iſrahelis nequaꝗᷓ circumligata ſunt uulnera. Ilxx. malagina tranſtulerunt.

Iacet ergo confoſſus & contrucidatus I frahel: quia interſecit medicum qui ad curandam uenerat
domum Iſrahel: Vnde & in Hieremia propheta èτιſορποο ſub perſona babylonis locuntur an-
geli. Curauimus babylonem:& non eſt ſanata: Vrbem uidelicet confuſionis atq; uitiorum. Et in
euangelio legimus. Deſcendentem de hieruſalem in hiericho a latröibus uulneratum curatumq;
a ſamaritano. Et poſt auſteritatem uini infuſam uulneribus eius olei mollitudinem. Ab eo ergo lo
co ubi ſupra dixerat: In quo percutiam uos: Et omne caput lãguidum: Vſq; ad hoc quod infertur.
Non eſt curata medicamine:neq; fota oleo:Tranſlationis ſimilitudo ſeruatur. Et irremediabi⸗
lium deſcriptio uulnerum eternam captiuitatem exprimit iudæ=orum. H
CTerra veſtra deſerta:ciuitates veſtre igne ſuccenſe:regionem veſtram in conſpectu veſtro

glieni deuorant:Et deſolabitur ſicut in vaſtitate hoſtili.

CHæc ſub babyloniis ex parte completa ſunt. Incenſo templo: ſubuerſa hieruſalem: Quando re/
gionem decem tribuum ſamaritani poſſiderunt: & in tantam redacta eſt terra repromiſſionis ſoli-
tudinem: ut a leonibus uaſtaretur. Plẽius autem atq; perfectius quid futurum ſit ſub romana capti
uitate deſcribitur: quando uniuefſam iudæam romanus uaſtauit exercitus: ciuitateſq; ſuccẽſæ ſũt

& regionem eorum in præſentiarum alieni deuorant: & uſq; ad finem mundi perſeuerabit uaſtitas

iudæorum. Poſſumus autem hæc tropologice & de peccatoribus accipere: qui de ſanctitate priſti/-
na corruerunt. Poſtꝗᷓ contrariis fuerint traditi poteſtatibus: quod omnia eorum bona ueniant ad
deſertum: & prioris iuſtitiæ deus nõ recordetur: Et igne diaboli oĩa ſuccendantur: & ſint pabulum
beſtiarum. De quibus & in alio lIoco ſcriptum eſt: Ne tradas beſtiis animam confitentem tibi.
CBerelinquetur filia ſua ſicut vmbꝛaculum in vinea:⁊ ſicut tugurium in cucumerario.
CQuod uinea appellatus ſit omnis iſrahel: Ildem in conſequæntibus propheta teſtatur dicens. Vi/
nea enim domini ſabaoth domus eſt iſrahel. Et homo iuda nouella plãtatio atq; dilecta. Et in pſal
mo: Vineam de ægyvpto tranſtuliſti: eieciſti gentes & plantaſti eam: Hæc uinea ꝗdiu uberrimos at
tulit fructus:habuit cuſtodem deum. De quò ſcribitur: Non dormitabit neq; dormiet qui cuſtodit
iſrahel:Poſtꝗᷓ uero uindemiauerunt eam omnes trãſeuntes uiam: Et uaſtauit eam aper de ſilua. Re/
liquit templum ſuum dominus:iratuſqʒ conſurgens ait: Surgite abeamus hinc. Et relinquætur do
mus ueſtra deſerta. Et per Hieremiam. Reliqui domum meam: dimiſi hereditatem meam. Facta eſt
hereditas mea mihi: ſicut leo in ſilua. Dedit ſuper me uocem ſuam propterea odiui eam: Similitu-
do autem uaſtationis templi & hieruſalem ſumpta eſt ab agricolis: Qui ꝗdiu uinea uuarum plena
eſt: ponunt cuſtodes in umbraculis: In cucumerario quoq;: quod.lxx. pomorum cuſtodiam uocãt
Paruulæ fiunt caſulæ propter ardorem ſolis ac radios declinandos: & inde uel homines uel beſtio
las quæ inſidiari ſolent natis frugibus abigunt. Cum autem ablata fuerint iſtiuſmodi genimina:
remanent arentia fruticum umbracula: caſulæq; recedente cuſtode quia non habet ultra quod ſer
uet.ergo & omnipotẽs deus dereliquit templum & urbem fecit eſſe deſertam guoel non neceſſe

Piero.liber Primus.c.i.

eſt ſermonibus approbare nobis præſertim qui uidemus deſertam Syon: & euerſam Hieruſalem
templumq; uſq; ad ſolum dirutum: Quod autem filiam Syon uocat. Clementiſſimi parentis mõ- C 4
ſtrat affectum: Nec mirum ſi Syon appelletur filia: Cum etiam babylon ſepiſſimæ filia nücupetur. 6 d
Omnes enim natura filii dei ſumus:Sed noſtro uitio alieni efficimur. Iuxta anagogen. Vinea dei: i
& pomorum paradiſus: anima noſtra appellari poteſt: Cui ſi mens ideſt pov præfuerit habet cu/ Uhee
ſtodem mentis deum. Sin autem uitia nos quaſi quædam beſtiæ fuerint deprædata: relinquimur Punno
a cuſtode deo: & omnia noſtra redigentur ad ſolitudinem. umd
CMiſi dominus exercituum reliquiſſet nobis ſemen quaſi ſodoma facti fuiſſemus:⁊ quaſi go vion
moꝛꝛa ſimiles eſſemus. CNHunc locum Paulus apoſtolus ad Romanos ple/ ſocn
nius diſſerit ſcribens Dico ergo: Nunquid repulit deus populum ſuum: abſit: Nam & ego Iſraheli/ Romiii. 2. imm
taſum ex ſemine Habraam de tribu beniamin: Non repulit deus plebem ſuam: qᷓ præſciuit. Et bus
poſt paululum: Sic ergo in hoc tempore reliquiæ ſecundum electionem gratiæ ſaluæ factæ ſunt. il
Ex quo oſtenditur ſuperiora: quæ contra Hieruſalem & Iudam: ſermo propheticus comminatus CC
eſt:non ad babylonicæ captiuitatis referenda tempus: ſed ad ultimum Romanorum: quando in CO
apoſtolis ſaluæ factæ ſunt reliquiæ populi iudæorum: Et una die crediderũt tria milia: & quinque mul
milia: Et in toto orbe euangelium ſeminatum eſt. Pro (domino exercituum) quod nos ſecuti aqui ſtnn
lamain latinum uertimus: In hebreo legitur (dominus ſabaoth) Quod. xx. interprætes pro locorũ C
qualitate dupliciter tranſtulerunt: A ut(dominum uirtutum: aut dominum omnipotentẽ) Et quæ eſol
rendum utrum de patre dicatur an de filio. Nec dubiũ quin illud quod in. xxiii. pſalmo legitur: At CO
tollite portas principes ueſtras: & eleuamini portæ eternales: & introibit rex gloriæ: ꝗs e⸗ iſte rex Cnn
gloriæ dũs ſabaoth:ideſt dñs uirtutum:ilpſe eſt rex gloriæ: Ad Chriſtum referatur. Qu poſt paſ- Abh
ſionis triumphum ad cælos uictor aſcendit: Et aho loco de domino dicitur: Quod rex gloriæ ſit: CC
Si enim cognouiſſent: nunꝗᷓ dominum gloriæ crucifixiſſent: Ergo nõ ſolum iuxta apocalypſim Io i. Cor. 9: b nun
annis:& apoſtolum Paulum: Sed in ueteri quoq; teſtamento dominus ſabaoth:Hoc eſt omnipo- lud
tens Chriſtus appellatur: Si enim oĩa patris filii ſunt: Et ipſe loquitur in euãgelio: Data eſt mihi oĩs Mat. 28. d. C
poteſtas in cælo & in terra: & oĩa tua mea ſunt & glorificor in eis: Cur nõ etiam oĩpotentis nomẽ C5
referatur ad Chriſtum: Vt ſicut deus dei: & dñs dñi:Sic omnipotens omnipotentis filius ſit. C
CAudite verbũ dñi pꝛincipes ſodomoꝛum percipite auribꝰ legẽ dei noſtri populus gomoꝛꝛe. C
CSaluis factis reliquiis per apoſtolos populi iſrahel: Ad ſcribas & phariſeos & populum ſubcla⸗ ((
mantem: crucifige crucifige talem: Propheticus ſermo conuertitur: Et uocat eos pricipes ſodo/-/ 8

ſicut Sodoma annuntiauerunt & oſtenderunt. Vhe animæ eorum quia cogitauerunt conſili“
um peſſimum contra ſemetipſos dicentes: Alligemus iuſtum quoniam inutilis eſt nobis: Er// Io. i9. c.

morum: & populum gomorræ: Iuxta illud quod in conſequentibus legimus: Iniquitatem ſuam
go propterea principes uocantur ſodomorum: & populus gomorræ.

Quia cogitauerunt con./ & 9.f.

ſilium peſſimum: & alligauerunt iuſtum atq; dixerunt: Non habemus regem niſi Cæſarem: Et &. 3,. Mazd
rurſum: Nos ſcimus quia Moyſi locutus ſit deus: iſtum autem quis ſit neſcimus. Simulq; glorian/ ⸗
tes in euangelio ſemen Habraæ ſumus: & nemini unꝗᷓ ſeruiuimus: Audiũt a domino ſaluatore: Si
eſſetis filii Habraam utiq; opera Habraæ faceretis: Et rurſum: Vos ex diabolo patre nati eſtis: & ope .
ra patris ueſtri uultis facere. Tale quid & Ezechiel ad hieruſalem loquitur: Pater tuus Amorreus &
mater tua Cethea. Aiunt hebrei ob duas cauſas interfectum Eſaiam: Quod pricipes ſodomorum ”
& populum gomorræ eos appellauerit: Et quod domino dicente ad Moyvſen: Non poteris uidere A
faciem meam::iſte auſus ſit dicere: Vidwi dommum ſedentem ſuper thronum excelſum & eleuatum e we
Non conſiderantes quod faciem & pedes dei:ſiue ſuos quod in hebreo ambiguæ legitur ſeraphin a ie
texerint: Et media tantum eius Eſaias uidiſſe ſe ſcribat: Homo igitur dei faciem uidere non poteſt: . den
Aungeli autem etiam minimorũ in eccleſia ſemper uident faciem dei: Et nunc in ſpeculo uidemus . 1
in enigmate:tunc autem facie ad faciem. Quando de hominibus in angelos profecerimus & po- id
tuerimus cum apoſtolo dicere: Nos autem omnes reuelata facie gloriam dei ſpeculãtes in eãdem
imaginẽ tranſſormamura gloria in gloriam: quaſi a dñi ſpiritu: Licet faciem dei iuxta naturæ ſuæ Iun
ꝓprietatem nulla uideat creatura: Et tunc mente cernatur: quando inuiſibilis creditur. . Cummi at
CQuo mihi multitudinem victimarum veſtrarũ dicit dominus:plenus ſum holocauſtis arie X
tum:⁊ adipe pinguium:⁊ ſanguinem vituloꝛum ⁊ agnoꝛum ⁊ hyrcoꝛum nolui. C
CPro eo qd eſt nolui.lxx. tranſtulerunt: Nolo præſens tempus pro prætenito: Porro iuxta hebrai- . Cf
cum nun ſe deus hoſtias iudæorum uoluiſſe demonſtrat. Quod in. xlix. pſalmo legimus. Non ac E d
cipiam de domo tua uitulos neq; de grægibus tuis hircos. Quoniam meæ ſunt omnes feræ ſilua/ ten
rum:iumenta in montibus & boues: Cognoui omnia uolatilia cæli & pulchritudo agri mecũ eſt. C
Si exuriero non dicam tibi: meus eſt enim orbis terræ & plenitudo eius. Nũquid manducabo car- en
nes thaurorum: aut ſanguinem hvrcorum bibam. Cumq; ueteris legis cerimonias reſpuiſſet tran/
ſit ad euangelicam puntatem: Et quid pro his cupiat oſtendit: imola deo ſacrificium laudis: & red
de altiſſimo uota tua: I nuoca me in die tribulationis: eruam te & honorificabis me. Omnis ergo

R—

UAiſio prima.

dlen

n cCapituli huius continentia uſq; ad eum locum ubi ait.
Nen CNJudicate pupillum:defendite viduam:⁊ venite ⁊ diſputemus dicit dominus.
ce CReſpuit ſacrificia uictimarum: Et euangelii obedientiam docet eſſe ſuper ſacriſcium. Quodq; in
Nar pſal.xxiii. tulit:Plenus ſum:hoc ſenſu eſt accipiendum: Nulla re indigeo:Domini eſt terra & plenitudo eius.
nn Vnde & nos omnes de plenitudine eius accipimus. Poteſt hoc & de his acci pi:qui cum dei præce
pta non faciant: donariis atq; muneribus deum redimere poſſe ſe credunt: Vel qui parata per rapi-
ign nam & auaritiam altari offerunt: & pauperibus. Quis quæſiuit hæc de manibus ueſtris. Audiãt he-
AND bionei:qui poſt paſſionem Chriſti:abolitam legem:putant eſſe ſeruandam: Audiãt hebionitarum
ſehei NH ſocii:qui iudæis tantum & de ſtirpe Iſraelitici generis hæc cuſtodienda decernunt. Hoſtiæ ergo &
iit e immolatio uictimarum:non principaliter a deo quæſita ſunt: ſed ne idolis fierent. Et ut de carnali
eſin. bus uictimis: quaſi per typũ & imaginem: ad ſpiritales hoſtias trãſiremus. Dicẽdo aũt ſe hoſtias nõ
ninnn ꝗſiſſe: oñdit.quia lex ſpiritalis ſit: & oĩa quæ iudæi carnaliter faciunt a nobis impleri ſpiritaliter.
ndon CLCalcare atrium meum non apponetis.
tingr CObſerua quod poſt babyloniam uaſtitatem: rurſum a zorobabel templum edificatum ſit: & p
miagti multam annorum ſeriem: in templo ſint oblata ſacrificia. Ergo ultimam ſub Veſpaſião & Tyto de
cori ſtructionem templi indicat: quæ uſq; ad conſumationem mundi: perſeueratura eet.
tgre CNe offeratis vltra ſacriſicium fruſtra:incenſum abhominatio eſt mihi:Neomenias veſtras
“ ⁊ ſabbata veſtra ⁊ feſtiuitates alias non feram:iniqui ſunt cetus veſtri.
lene COmnis conuentus qui non offert hoſtias ſpiritales: nec audit: quod in quinquageſimo pſalmo
e⸗ canitur: Sacrificium deo ſpiritus contribulatus: cor contritum & humiliatum Deus non deſpicit.
deſt Abhominabilis deo eſt. Et iccirco iungit & dicit. l
inboien CCalendas veſtras ⁊ ſolemnitates veſtras. CCtL'YVt nõ ſuas appellet feſtiuitates: ſed eo

nndo⸗ rum qui male his utuntur. Quodq;.Ilxx. interprætati ſuntaeiunium & ocium: Poſſumus dicere il--

hios lud ieiunium recipi a deo: quod ocium bonorum operum non habet.
Nne COdit anima ma. Cνvp⁊jοσσρον„ nõ ꝙ animã deus habeat: ſed noſtro loqtur affectu.
Facti eſtis mihi in ſacietatènequaq; dimittã peccata via. CPro quo ĩterpᷣtatus eſt Agꝗla.
wore CCaboꝛaui ſuſtinens. — —1m–, Symachus dsinoß A&πει½ Quod eſt. . ſ
“ C Defeci miſe erans. CVtoſtẽdat ſe nequaqᷓ ultra miſereri. Quia aliud ſit ſeruos ad ſe miſſos
in⸗ occidere: aliud filiũ. Hunc ſenſum & in Oſeæ ꝓpheta legimus: Perditio aut tua ex te iſrahel: tm̃ in
K. me auxiliũ tuũ: QOcd ita intelligitur pereas Iſrahel ꝗa non tuo merito: ſed meo tm̃ auxilio ſaluaris.
Ci CEt cum extenderitis manus veſtras:auertam oculos meos a vobis.Et cum multiplicaue/
tn ritis oꝛationem non exaudiam. Manus veſtre ſanguine plene ſunt. —
T ſohe CCauſa manifeſta cur deus auertat ab eis oculos ſuos: & multiplicatam orationem non exaudiat.
tan al Quia effuderint ſanguinem iuſti:Et peſſimi coloni heredem ad ſe miſſum interfecerint: Vnde &
n ie Ma. z3.d. ſaluator ad eos loquctur Eruosimplere menſuram patrum ueſtrorum: lli enim interfecerũt miſ
onn ſos ad ſe ꝓphetas: uos iugalate/ patriſfamilias filium. Vtendũ hoc teſtimonio cõtra eos qui cũ cot/
word tidianis operibus ſanguine manus plenas habeant: in oratione dies nocteſq; coniungunt.
aͤ Lauamini mundli eſtote. CPro ſupenonibus uictimis & holocauſtis & adipe pin/
teus guium: & ſanguine taurorum: & hyrcorum & pro thimiamate & neomẽns: ſabbato: die feſto atq;
Oftuam ſeiuniis kalendis & aliis ſolẽnitatibus: euangelii mihi placet religio: ut baptizemini in ſan guine
üdere meo:per lauachrum regenerationis: quod ſõlum poteſt peccata dimittere: Niſi enim quis renatus

aun loan. 3: 2. fuerit ex aqua & ſpiritu: non intrabit in regnum cælorum: lpſe quoq; dominus aſcendens ad pa/
arin Mat. 28. d. trem: Euntes inquit docete omnes gentes baptizãtes eas: in nomine patris & filii & ſpiritus ſancti.

re Auferte malum cogitationum veſtrarum ab oculis meis. M
lenmn Luc.3.b. C Quod & Ioannes bapriſta dicebat: Genimina uiperarum quis oſtendit uobis ſugere ab ira uen-
po⸗ tura: Facite ergo uobis fructus dignos pœnitẽtiæ: Vt qui chriſti baptiſma cõſecutus eſt: auferat ma
icen lum de corde ſuo:& quieſcat agere peruerſe: ac poſtea diſcat bonum facere: Secũdum illud quod

1ſe pſal.xxxyi alibi præcipitur: Declina a malo & fac bonum.
¶Auieſcite agere peruerſe:diſcite bene facere.
ie CVirtus ergo diſcẽda eſt: Nec naturæ tm̃ bonum ſufficit ad iuſtitiam: niſi quis erudiatur congruis
diſciplinis: I eſus quoq;ʒ filius ſyrach tale quid loquitur. Deſideraſti ſapientiam: ſerua mandata: è&&
bni⸗ 3. Re. z a. dominus tribuet tibi eã: Et in ſequẽtibus idẽ Eſaias cõmemorat. Oĩs qui nõ didicerit iuſtitiã ſuꝑ

nae terrã: ueritatẽ nõ facit:Diſcẽda eſt iuſtitia & magiſtrorum ſapiẽtiæ terẽda ſunt limina.
y CQAuerite iuditium:ſubuenite oppꝛeſſo:iudicate pupillo:defendite viduam:⁊ venite ⁊ argui⸗/
ſt. te me dicit dominus. Q¶ Victimis iudæorum euangelica mandata ſuccedunt: Et ideo
w pupillis & uiduis ꝓuidetur: ut ſecuri de tutela cõiugum ac liberorum ſuorum: martyres ad bella ꝓ
n/ cedant. Cum autem inquit hæc feceritis: arguite me: ſi nõ reddidero præmia: quæ pollicitus ſum.
ẽ Quãdo autẽ dicit q̃rite iuditiũ:oſtẽdit nõ eſſe oĩum rectæ iudicare:ſed eoꝶ ꝗ prudẽtes ſũt. Deniq;
9o & Salomõ in uiſione ꝑ ſomnũ: hoc a deo poſtulauit: ut accepta ſapiẽtia iuſtæ populum iudicaret.
ll C Si fuerint peccata veſtra vt coccinum:quaſi nix dealbabuntur:Et ſi fuerint rubꝛa:quaſi ver

A iiii

Erimus. c. i.

PHiero.liber

4 miculus:velut lana alba erunt. C Ordo præcipuus:nõ eni ſufficit dixiſſe lIauamini: niſi ĩun
õ gat mundi eſtote:ut poſt lauachꝶ aquæ: cordis habeãt puritatem. Beati mũdo corde: quoniã ipſi
deum uidebunt. Cumq; cordis habuerint puritatem: debẽt aufetre malum de mẽtibus ſuis: Nõ in
cõſpectu hominum: ſed in cõſpectu dei:quem celare nihil poteſt. Quodq; iungit. Quieſcite agere
loan, peruerſe: illud euangelicum ſonat.Ecce ſanus factus es:moli ultra peccare:ne quid tibi deterius fi/

at. Recedẽs ergo a uitiis diſcat bonum: quærat iuditium: oppræſſo ſubueniat: pupillum uiduamq;
ſuſtẽtet: Et ſi hoc fecerit: tunc peccata: quæ prius in modũ coccini ſanguinea fuerant: dimittentur:
Et opera cruoris ac ſanguinis ueſte domini mutabuntur: quæ de agni confecta eſt uellere:quẽ ſe/

cuntur in apocalypſi: qui uirginitatis candore reſplendent.

Si volueritis ⁊ audieritis me:bona terre cõmedetis:Si nolueritis ⁊ non audieritis:
CSiue ut in hebreo habet. C. Et me ad iracundiam pꝛouocaueritis:gladius deuoꝛabit vos.
CLiberum ſeruat arbitriũ: ut ĩ utrãq; partem nõ præiuditio dei:ſed ex meritis ſingulo&: uel pœna
20ο uel pᷣmiũ ſit: Bona autem tertæ illa puto dici: de ꝗbus in pſalmo legimus. Credo uidere bona dñi

AMCaut,

in terra uiuentiũ: Et beati mites qm̃ ipſi poſſidebùt terrã. Vel certe ꝗa iudæis loꝗᷓ batur. Qui nec dũ
poterãt capere ſpiritalia:pollicetur eis bona pñtis ſeculi: Vt ſaltem pᷣſentibus inuitati faciãt qᷓ præ/

pterea eos gladius deuorauit: Ideſt Romanus deleuit exercitꝰ.

cepta ſunt: Et qa noluerũt audire:ſed ecõtrario prouocauerunt ad iracundiam ſanctum iſrahel: p--

CEt hec inquit omnia:quia os domini locutum eſt.
CCuius ſententia:permanentibus hominum peccatis:non poteſt immutar:. ð
Quõ facta eſt meretrix ciuitas ſidelis:plena iuditii: Juſtitia requieuit in ea:nũc at homicide.
CVerbũ hebraicũ I. ALIN. Pro quo. Ixxx. trãſtulerũt dormiuit & requieuit & reqeſcet: Ildeſt & præte
ritum & futuꝶ tpᷣs ſignificat. Vnde Aquila & Theodotion quaſi de futuro dicũt. Miratur aũt pro/
phetico ſpiritu: ut ciuitas quæ quondã fidelis fuit: uel fideliũ receptaculum: ſubito facta ſit meretrix.

Qdł ꝗdem in Eſaiæ temporibus intelligi põt: Sed plenius refertur ad paſſionem. Qc; oẽs declina

uerunt ſimul inutiles facti ſunt. Et quãqᷓ in hebraico nõ habeatur ſyon: t̃. lxx. ut ſenſum mãifeſtio
rem facerent addiderunt. Sion aũt mons eſt: in quo hieruſalem urbs cõdita eſt: Quæ poſtqᷓ capta
eſt a Dauid:appellata eſt ciuitas Dauid: Nec ambigo fuiſſe in ea ſanctos uiros: quãdo tabernaculũ

dei habuit: & poſtea cum templum edificatum eſt: Quando nathan & gad ꝓphetauerunt. Et ſuper
choros: qui in libro dierum plenius deſcribũtur: Aſaph & idithum: & eman: & filii chore conſtitu-
ti ſunt: Vt paulatim a ſacrificiis uictimarum ad laudes domini tranſiret religio. Ciuitas ergo fideliũ

quæ prius fuit plena iudiciis: & iuſtitia requieuit in ea: nunc plena eſt homicidis: qui interfecerunt
prophetas:& ipſum dominum ſaluatorem: Fornicationem autem hieruſalem quomodo diuari-
cauerit crura ſua omni tranſeunti ſub nomine oolibbæ Ezechiel proſequitur quæ interprætatur ta

bernaculum ſuũ in ea. Quod nunc aliis uerbis dicitur: Iuſtitia requieuit in ea. Pro iuſtitia in hebreo

ſcriptum eſt: Sedech: quod iuſtũ magis ſonat: ꝗᷓ iuſtitiam: Vt intelligamus prius in ea dominũ cõ/
moratum:De quo alibi dicitur: luſtus autem quid fecit: Dñ̃s in tẽplo ſancto ſuo: dñs in cælo ſedes

eius. Quæ oĩa poſſumus ſcdm anagogen referre ad aĩam ſancti quondã uiri: in qua priꝰdei iuſtitia

cõmorata eſt: Si poſtea peccauerit: & pro hoſpite deo:homicidæ demões in ea fuerit commorati.
Argentum tuum verſum eſt in ſcoꝛiam.
prius requieuit iuſtitia. Quod argentum illius doctrina uidelicet ſcripturarum. De qua in pſalmis

legimus. Eloꝗa dñi eloquia caſta: argẽtũ igne examinatũ: ꝓbatũ terræ: purgatũ ſeptuplũ: uerſum

CAd ciuitatem loquitur ſyon in qua

ſit in ſcoriã: qd hebraice dicitur: Sigim: Rubigo uidelicet metalloꝶ: ſiue purgamẽta & ſordes: quæ
igne excoquũtur: Vt quia argẽtũ nominauerat ſeruẽt metaphoram: Poteſt autẽ & hoc dici: quod

iuſti & ſancti uiri: qui prius in urbe uerſati ſunt:poſtea in ſordes uerſati ſunt peccatorum.
CCaupones tui miſcent vino aqum. [„ Pro0 quo Symachus tranſtulit: Vvinuum
tuum mixtum aqua: & eſt ſenſus: Lex dei pura atqʒ ſyncera: Et ut ita dicam: mira ueritate ſubnixa:
uiolata eſt traditionibus phariſeorum. Quod dominus in euangelio plenius docet. Omiſiſſe eos
legem dei: & ſequi mandata hominum. Omniſq; doctor qui auſteritatẽ ſcripturarum: per quã po
teſt audiẽtes corripere uertit ad gratiam: & ita loquitur: ut non corrigat:ſed delectet audientes. Vvi
num ſanctarum ſcripturarum uiolat: atq; corrumpit ſenſu ſuo. Heretici quoq; euangelicam ueri-
tatem corrumpunt praua intelligentia: & ſunt caupones peſſimi: facientes de uino aquam. Cum
econtrario dominus noſter aquas in uinum uerterit: & tale uinum: quod miretur Architriclinus:
Quale & regina Sabba in ſalomonis eſt mirata conuiuio: pincemnas eius & miniſtros uini: ſua uo-
ce collaudans: Sed & eccleſiaſtes miniſteria uini: atque conuiuii ſui: myſtico ſermone deſcribit.
Vnde pro uino Aquila œνοαττπι1οäddeſt conuiuium interprætatus eſt: quod apud græcos aA ι
Toõ σο ε°½ο1ο apud nos a conuictu rectius appellattur— ..
Pꝛincipes tui inobedientes:ſocii furum. . M
CPro mobedientibus Aquila recedentes: Symachus declinantes interprætatus eſt. Principes au/-
tem ſcribas & phariſeos uocat: qui a domino recedentes: immo ueritatis ſemitam relinquentes
peruerſo ambulauerunt itinere: & ſocii fuerunt proditoris furiſque Iudæ. Quod quidem & nos .
”YMVUẽ cauere

—— —

M = D
M

—

i
NWin
ere
uh,,
dn
,

. os.
dan
ci
needi

in,

el⸗/

ie.

te
Po/
tttir.
clin

ſeſtio

e
culi
per
itu⸗
Kliu
nt
an⸗
mn
Ghe
1
Kin
Nti
guu
mis
um
ur
4

iun

r
e

AlAiſio Pꝛima

cauere debemus: ne accipientes ab hominibus munera: qui per rapinas miſerorumq; lachnmas di
uitias cõgregant:non tam ipſi fures:ꝗᷓ ſocii furum appellamur: dicaturq; nobis: Videbas furem &
currebas cum eo: & cum adulteris portionem tuam ponebas:

¶ Omnes diligut munera:ſecũtur retributiones. E(!In catalogo nitiorum nume-

rantur etiã hi: qui diligunt munera: Nõ dixit qui accipiunt:hoc enim ſæpe neceſſitate fit: ſed qui nõ
putãt amicos:niſi a quibus dona perceperint: nec os conſiderant amicorum: ſed manus: Et eos ſan-
ctos iudicant: quorũ exhauriunt marſupiũ:De quibus eccleſiaſtes loquitur: Qui diligit pecuniam:
non implebitur pecunia: iſtiuſmodi ſecuntur retributiones: et laudãt eos a quibus aliquid acce/
perint: Vel certe nulli quippiã tribuant:niſi a quo ſe recepturos putauerint: Pro retributionmibus Sv/
machus uiciſſitudines. uel ultiones interprætatus eſt: ut hi quoq; in culpa ſint: qui reddunt malum
pro malo: & dentem pro dente: oculum pio oculo: Et non imitantur illud Dauidicũ: Si reddidi re
tribuentibus mihi mala: Et hieremiæ de iuſto dicentis: Dabit percutienti maxillam ſuam: ſaturabi-
tur opprobriis: ut ĩpleat euãgelicũ uirũ cui dicitur: ꝗ te pcuſſerit in maxillã: pᷣbe ei & alteram.
CPũpulo nõ iudicãt:⁊ cauſa vidue nõ ĩgredit᷑ ad illos:ꝓpter hoc ait dñs exercituũ:foꝛtis iſłr.
CPro forti iſrael:quod omnes ſimiliter tranſtulerunt: Soli. lxxx.neſcio quid uolentes poſuerũt: Vhe
fortes ĩſrael:quod nos ſic diſſerere poſumus: ut dicamus principes quoq; corripi: atq; robuſtos: de
quibus ſcriptũ eſt:Potẽtes potẽter tormẽta patiẽtur & cui plus datur plus exigẽt ab eo: abutamur
q; hoc teſtimonio:ſi qñ opꝰfuerit aduerſum eccleſiæ pricipes: ꝗ deſtruũt operibus dignitatẽ.

¶ Heu ego conſolaboꝛ ſuper hoſtibus meis:⁊ vindicaboꝛ de inimicis meis.

CRurſum & in hoc:quod in hebraico nõ habetur: Ponunt. xxx. Non ceſſabit enim furor meus con
tra inimicos meos: Corripit autem ſcribas & phariſeos: De quibus in euẽgelio loquitur: Vhe uobis
ſcribæ & phariſei: Et alio loco. Generatio adultera & peruerſa ſignum quærit: & ſignum non dabi-⸗

tur ei:miſi ſignũ Ionæ prophetæ: Plangit autẽ clementiſſimus pater principes delinquæntes: & ho-

ſtes ſuos uocat: & inimicos appellat:quod pereãt: quod nolit agere pœnitẽtiam: quod ad ſe ueniẽ/
tem non ſuſceperint: Appropinquãs hieruſalem fleuit & dixit: hieruſalem: quæ occidis prophetas

& lapidas eos ꝗ ad te miſſi ſũt: quotiẽs uolui cõgregare filios tuos: ſicut gallina pullos ſuos: & no

luiſti:Cõſolatio ergo dei ſuꝑ hoſtibꝰeiꝰ & inimicis ẽ:ut ꝗ ñ ſenſerũt bñficiis:ſuppliciis corrigãtur:

CEt conuertam manum meam ad te:⁊ exquoquam ad purum ſcoꝛiam tuam:⁊ aufferam om/

ne ſtagnum tuum. C.Pro ſcoria quod interprætatus eſt Symachus: Aquila 7ριαα
u& ideſt uinatia Theodotion ꝓνσαρωπι deſt acinum uue interprætatus eſt. Soli. Ixx. incredu-
los uel inhobedientes: ſenſum magis qᷓ uerba uertentes: Quia enim ſupra dixerat: Argentum tuũ

gVerſum eſt in ſcoriam: Nunc ſeruat metaphoram: ut conuertat ſuper eam:ideſt extendat manũ ſuã

ad puniendum: atq; purgandum: ut exquoquat omnes ſordes: ac uitia peccatorum: ut ſeparato ſta
gno purum argentum remaneat: Quod abſq; igne fieri non poteſt: per qd ſignificat eos paſſuros
eſſe tormẽta: Legimus & in malachia de domino: ipſe egredietur quaſi ignis cõ flatorii: & quaſi her
ba fullonum & ſedebit conflans & emundans ſicut argentũ & aurum: & emundabit filios leui: Vt
poſtqꝗᷓ mundati fuerint dicatur de eis:Et erunt domino offerentes uictimas in iuſtitia: Ezechiel quo

q; omnem domum iſrael: ære & ferro: & plumbo & ſtagno dicit eſſe cõmixtam: & poſtea purgan/

minus: Sed in euãgelio ſub alia metapho

dam: Vt poſtea qᷓ purgata fuerit: cognoſcat quia ipſe ſit

ra idem ſenſus oſtẽditur: Cuius uentilabrũ in manu eius: & purgabit aream ſuam: & mundabit tri/-

ticum: & cogregabit frumentum in horreospaleas autem comburet igni inexting uibili.
CEt reſtituam iudices tuos vt fuerunt pꝛius:⁊ conſiliarios tuos ſicut antiqnitus.
CIn ciuitate ſideli ſyõ:que poſtea facta eſt meretrix:Et pro iuſto ſiue iuſtitia inhabitauerũt in ea ho⸗

micidæ: Ildeo dominus cõuertit manum ſuam: ut exquoquat eam ad purum & aufferat omne ſta-

gnũ & reſtituat iudices illius ſicut fuerũt a pricipio: & conſiliarios ſicut antiquitus: iudices priores
fuerunt:moyſes & ieſus filius nauæ & cæteri: A quibus etiam liber ſcripturæ ſanctæ nomen accepit
Et poſtea dauid & alii iuſti reges: Reſtituet ergo iudicũ ſimilitudinem uel poſt captiuitatem baby⸗

lonicam: ut iudæi uolunt zorobabel: Eſdram & neemiam: & cæteros principes: q uſq; ad hircanum

populo præfuerũt: cui herodes ſucceſſit in regnũ: Wel certe ueriꝰ & rectius: Apoſtolos & ꝗ p apoſto
los crediderũt: eccleſiarũq; pricipes conſtituti ſunt ſicut in principio huius diximus uiſionis: qd cõ
minatio & rũpromiſſio ptineàt ad tp̃usdñicæ paſſionis: & ad fidẽ qꝗᷓ poſt paſſionẽ eiꝰ füdauit eccleſiã
CPoſt hec vocaberis ciuitas inſti:vrbs fidelis. CHac pſpicue de eccleſia q́ in dñm cre/
ditura eſt: tã de iudæis ꝗᷓ de gẽtibꝰ ꝓpheticus ſermo cõplectitur: urbs ãt iuſti hoc eſt dñi ſaluatoris
ſiue ipſa uocabitur. De qua dictũ eſt: poteſt ciuitas abſcõdi ſuꝑp mõtẽ poſita: idelẽ quoq; appellãſ
uel metropoli iuxta. Ixx. oſtẽdit ab hiis eſſe appellãdã ꝗ in dño credituri ſüt.

„

Sypyõ in iuditio redimetur ? reducẽt eam in iuſtitiã:⁊ conteret ſceleſtos ⁊ peccatoꝛes ſimul:⸗ 9

dereliqrũt dñ̃m conſumentur confundentur eniĩ ab idolis ꝗbꝰ ſacriſicauerũt:⁊ erubeſcetis ſuꝑ

oꝛtis quos elegeratis:ECũ fueritis velut quercus defluẽtibus foliis:Et velut oꝛtus abſq; aqua.

¶ Non omnes tedimentur: nec omnes ſalui fient: ſed reliquiæ de quibus & ſupra dictum eſt: Redu

centur autem in iuſtitiam: cum ſcelerati & peccatores contriti fuerit: & qui dominum reliquære cõ

Diber Pꝛimus.c.ii.

Neotd
ſũpti:Cũq; ſaluati fuerint confundẽtur:qui idolis prius ſacrificauerant & erubeſcentin ortis quos ig
elegerant: Signiſicat autem loca luxuriæ: lucos & nemora: erunt enim quaſi therebintus defluenti Mat:iz. b. Aend
bus foliis & uelut hortus ſiue paradiſus ſine aqua: Vſq; hodie iudæi legentes ſcripturas ſanctas the- Mat.ii. b. „ bis
rebintus ſunt ſiue quærcus: ut interprætatus eſt Symachus: Et iuxta euãgelium: Ficus quæ aruit: In Luc. iz. b. Cit
qua cum dominus poma quæſiſſet & nõ inueniſſet eterna ei ariditate maledixit: Sed & ipſa folia & M rl
poma uerborum nunc apud eos eſſe ceſſarunt:hortus quoq; irriguus: ideſt ſcientia ſcripturarum: ſi . on
ue paradiſus diuerſarũ arborum: qui abſq; gratia ſpiritali eſt ne olera quidem affert: De quibus apo ſbek
ſtolꝰ loꝗtur: Qui ĩfirmPeſt olera mãducet: Et ſiccatis radicibꝰ oĩs uiror ĩ ariditatẽ uerſus ac ſq̃lorẽ. C
CEt erit foꝛtitudo veſtra vt fauilla ſtupe ⁊ opus veſtrum quaſi ſcintilla. CO
CPro fauilla pa Tipaâ τιαυα interprætatus eſt Symachus: quando ſtuppa pectitur: quicquid ſordi- po
dum habet proicitur: Omnis igitur fortitudo & ſuperbia peccatorum & ſceleratorũ iſrael:qui de// prop
reliquærunt dominũ. & iccirco conſũpti ſunt: & ſacrificauerunt idolis: & erubeſcent in hortis: quos ab. coſp
elegerunt: redigenrur in purgamenta ſtuppæ. quæ leui uorantur incendio: Sequitur enim & opus Cs
eius ideſt fortitudinis ueſtræ ſiue idolatriæ in qua erraueratis puula ſcintilla conſumet. ſas⸗
CEt ſuccendetur vtrumqʒ ſimul ⁊ nõ erit qui extinguat. C
CEt ſcientia uidelicet iudæotum: & omnia opera quæ faciunt:Siue & idolum & hieruſalem in qua dum
idolũ fuit: Et ſuccẽdẽte dño nullus extiĩguere poterit: quæ omnia de cõtrariis quoq; dogmatib ac bipr
cipere poſſumꝰ: Qd & magiſtri & diſcipuli pariter peat: & oẽ opꝰ eoꝶ ignis & plũbũ ſit. m
EXPLICIT ExPCLANATIO DIVI HIERONYMI SVPER PRIMA VISIONE ESAILI AE mun,
INCIPIT SVPER SECVNDA VISIONE. CAPITIVLVM SECVNDVM. ſus
Erbum quod vidit Eſaias filius amos ſuper iudam ⁊ hieruſalem. *
CEt in priore uiſione quã iã expoſuimꝰ. Ixx. interprætati ſunt: Quam ſen
¹uidit contra iudæam & contra hieruſalem in hebraico ſcriptum eſt de Ce
iuda & hieruſalem: Et in hac quæ ſecunda eſt in hebraico continetur: & C
miror quod. Ix. interprætes in illa dixerint contra iudæam & hieruſa- HM
lem: & in hac de iudæa & hieruſalem: niſi forte quia ibi appellatur gens l⸗
peccatrix populus plenus peccatis: ſemen peſſimũ: filii iniquitatis: & priĩ
cipes ſodomorũ ac populus gomorræ: & ciuitas meretrix: & cætera iſti dl
uſmodi:ſenſũ magis ꝗ uerbũ interpᷣtati ſũt: & hic ꝗa ſtatĩ ꝓſpa ꝓmittũt 1
CEt erit in nouiſſimis diebus manifeſtus mons domini:⁊ domus .

dei in ſummitate montium.
— CNon contra iudæam & hieruſalem ſed de iudæa & hieruſalem pro/
phetiam intellexerũt. Cumq; in illa legerimus poſt comminationem proſpera: Reſtituam iudices

tuos ut fuerunt prius coniſiliarios tuos ſicut antiquitus: Poſt hæc uocaberis ciuitas iuſti urbs fidelis:
Et in iſta poſt proſpera truculenta fit cõminatio.

CEcce dominatoꝛ dominus exercituum aufferet ab hieruſalem ⁊ ab iuda validum ⁊ foꝛtem:
omne robur panis:⁊ omne robur aque:⁊ reliqua.

CErgo iuxta hebraicum: & in illa uiſione: & in iſto ſermone quem uidit Eſaias filius amos: de iuda
& hieruſalem: Intelligendum eſt: non contra iudam & hieruſalem: nec pro iuda & hieruſalem ut ſi i.
machus tranſtulit: Sed abſolute de iuda & hieruſalem: In quo poſſunt & læta & triſtia contmeri: &“
hoc conſiderandum eſt quia ibi uiſionem uideat: Hic uerbum quod erat in principio apud deum: C
& in illa iudæis cõminans ad gẽtium ueniat ſalutem.In iſta a gentium ſalute incipiens punito iſta C
el ex utraq; uocatione credentes in chriſti eccleſiam congreget. 8
CEt erit in nouiſſimis diebus pꝛeparatus mons domus domini in vertice mõtium. 4
CNouiſſimos dies in geneſi legimus: quod uocante iacob filios ſuos atq; dicente: Venite ut annun b H
tiem uobis quid futurum ſit in nouiſſimis diebus:Poſtea ad iudam de cuius ſemine ortus eſt chri⸗-/ en. 49.
ſtus: dixerit: Non deficiet princeps ex iuda neq; dux de femoribus eius donec ueniat cui repoſitum; „ C
eſt & ipſe erit expectatio gentium:In his nouiſſimis diebus erit hora nouiſſima: De qua Ioãnes apo ,Jo. 2. c. C
ſtolus loquitur: Filioli nouiſſima hora eſt: in qua abſciſus lapis de mõte ſine manibus: creuit in mõ Dan. . g. B
tẽ magnum & repleuit omnem terram. A quo & princeps tyri in Ezechiele dicitur uulneratus: Hic pſal. 22. 4 B
mons in domo domini eſt: Quam propheta ſuſpirat dicens: Vnum petiui a domino: hoc requirã rthi.3. d.
ut in habitem ĩ domo domini: omnes dies uitæ meæ: Et de qua paulus ſcribit ad timotheũ: Sin aut
tardauero ut ſcias quomodo oporteat te cõuerſari in domo dei: Quæ eceleſia dei uiuentis col=õna
& firmamentum ueritatis: Hæc domus ædificata eſt ſup füdamẽtũ apoſtolorũ & ꝓphetaꝑ:ꝗ & ipſi Ps =:
montes ſunt quaſi imitatores chriſti: De hac domo hieruſalem pſalmiſta conclamat dicens.. Qui
confidunt in domino ſicut mons ſyon non cõmouebitur in eternum qui habitat in hieruſalẽ: Mõ :
tes in circuitu eius & dominus in circuitu populi ſui. Vnde & ſup unũ mõtiũ xp̃s fundat eccleſiam Mat. b.·c. f
& loquitur ad eum: Iu es petrus. & ſuper hãc petrã ædificabo eccleſiam meã: & portæ ĩſeri nõ preæ
ualebunt aduerſus eam. Simile quod ad deſiderãtem animam ſuam: & impatienter domum dei ui PS-41.
dere cupiẽtem ſanctus loquitur: Quare triſtis es anima mea: & quare conturbas me: Et iterum: hæc
8 recordatus

Aiſio Secunda

. * ⁸$* ⁶ . . „ .
u recordatus ſum & effudi in animam meam: quoniam tranſibo in locum tabernaculi admirabilis
Vi ftri J uſq; ad domum dei:in uoce exultatioms & confeſſionis ſonus epulantium :lxx. Maniſeſtum mon'
uii tem domini & domum dei ſuper caput montium tranſtulerunt: Quod te ſtimonium hiſdem uer-
„ lez Cant. 2. bis & Micheas propheta poſuit: quæ in ſuo loco expoſui.
u &. 8.d C Et elcuabuur ſuper colles. CQui & in capitibus montiũ
V w ſtenſus eſt paratus:Iſte ſuper colles eleuabitur: De quibus montibus & collibus: & in cantico can
⸗ pfal. 2. ticorum ſponſa loquitur: Vox fratruelis mei: Ecce uenit ſaliens ſuper montes: traſiliens colles ſimi
lis eſt fratruelis meus capreæ uel hinnulo ceruorũ in mõtibꝰbethel.

CCEt fluent ad eum omnes gentes:⁊ ibunt populi multi.

iſriͤ COmnes eium gentes ſeruient ei: Cui dictum eſt: Poſtula a me & dabo tibi gẽtes hereditatem tuã

ice & poſſeſſionem tuam terminos terræ: Vt ſeruiant ei iuxta ſophoniam ſub iugo uno:De quibus idẽ
ugra propbeta teſtatur: Ex fimibus fluuiorum ethiopiæ afferent tibi hoſtias: in. xxxi. pſalmo legimus: In

u phil.z. b. cſpectu eiꝰ ꝓcident ethiopes: In noĩe. n. ieſu oẽ genu flectitur: cæleſtiũ terreſtriũ: & infernorũ.
CEt dicent venite aſcendamus ad montem domini:⁊ ad domum dei iacob:⁊ docebit nos vias
ſuas:⁊ ambulabimus in ſemitis eius.

1n gn CGentes & populi nequaqꝗᷓ propria ſalute contenti ſe mutuo hortabuntur & dicent: Venite aſcen-
iber damus montem domini: & ad domum dei iacob: De quibus ſupra diximus: Qui ſit mons domi-
ni præparatus: & quæ domus domini ſuper uerticem montium: Domus autem domini dicitur: do
4 mus dei iacob: Vt recipiamus uetus iſtrumentum Et non ſecundum manicheum aliam extra do-
mum dei iacob quæramus domum. cum autem fuerimus in domo dei iacob tüc docebit nos uiaſ
em. ſuas:per quas gradiamur ad eum & ambulabimus in ſemitis eius quas triuerunt & alii: Deniq; &
uon Mat.5. ieſus aſcendens in montem docebat diſcipulos ſuos octo beatitudines: & cætera quæ in euãgelico
rcke ſermone complectuntur: Prius ergo diſcẽdæ ſut uiæ domini & poſtea ambulandu in ſemitis eius.
ens CQuia de ſpon exibit lex ⁊ verbum domini de hieruſalem.
ien⸗ CO mnes gentes & populi multi iccirco ſe mutuo hortabuntur & dicent: Venite aſcendamus ad
ugen montẽè domini: & cætera quæ ſequũtur: Quia de ſvon egredietur lex: & uerbum domini de hieru
iͦn ſalẽ nequaꝗᷓ de ſynai: & de ſollitudine & de mõte oreb: Sed de mõte ſyõ: in quo ædificata eſt hieru
ik ſalẽ & de hieruſalem in q̃ templum eſt & religio domini: legimus quod ſæpe dominus docuerit
irif in templo: Et qd nõ oportuerit mori prophetã extra hieruſalẽ: & ſupra uerbũ & legem patiter no
ns minat: Verbum principes iubentur audie: Legem populus auribus parcipere: Qui eium primum
legem fecerit poſtea uenit ad ſermonem dei: Sed in hieruſalem primum fundata eccleſia: totius or
U bis eccleſias ſeminauit: Et hoc dicendum quod quicũq; in ſpecula & in uiſione pacis fuerit: In hoc
Nie & lex & uerbum domini conſtitutum ſit: Et pulchre non dicit in ſyon & m hieruſalem erit: & ma/-
r⸗ nebit uerbũ & lex dñi: ſed egredietur: Vt de illo fõte oẽs nationes doctrina dei ſignificet irigatas.

Et iudicabit gentes ⁊ arguet populos multos
C Ergo inter gentes & gentes iudicandum eſt: Nec omnes ĩcreduli pari ſentêtia condẽnandi: ſed
pro diuerſitate meritorum diueiſa paſſuri ſunt: Poſtqᷓ autem iudicauerit gentes tunc arguet popu-
i lJoos multos: Siue ut. Ixx. tranſtulerunt populum multum: Et nota ordinem: gentes iudicantur: quia
credituræ ſunt: Qui enim non credit iam iudicatus eſt: Populus autem multus quod itelli gitur in

nurit iſrael:nequaꝗ iudicabitur ſed arguetur: Quia ad ſe miſſu filiũ dei nõ receperit.
eti: : . . 1
KW CEt conflabũt gladios ſuos in vomeres ⁊ lanceas ſuas in falces.

CO mne bellãdi ſtudium uertetur ad pacẽ: Et pro diſcordia erit in toto orbe concordia: Gladii mu
oiñn tabuntur ĩ uomeres & lanceæ in falces: ut omiſſo furore bellãdi agriculturæ ſeruiant: Et uberrimas
ullcibus meſſes ſecent: Quod quidem & ſpiritaliter intelligi poteſt: quando duritia cordis noſtri
chriſti uomere frãgitur &etadicantur ſpinæ uitiorũ ut ſemẽtis ſermonis dei creſcat in fruges & po

n, ſtea labores manuuũ noſtra mãducemꝰqũ ueniẽtes ueniẽt ĩ exultatione portãtes manipulos ſuos
n/ Non leuabit gens contra gentem gladium:neqʒ exercebuntur vltra ad pꝛelium.
iun , CVeteres reuoluamus hiſtorias & inueniemus uſq; ad uiceſimumoctauum annum. Ceſaris augu
⸗ ſti: Cuius. xli. anno chriſtus natus eſt in iudæa: in toto orbe terrarum fuiſſe diſcordiam: Et ſingulas
n r nationes contra uicinas Jerte⸗ arſiſſe ſtudio præliandi: ita ut cederent & cederentur: Orto autem
ti domino ſaluatore quando ſub præſide ſyriæ cyrino prima eſt in orbe terrarum facta deſcriptio: Et
uni euãgelicæ doctrinæ pax romani imperii præparata: tunc omnia bella ceſſarunt: & nequaq per opi
ait da & uicos exercebantur ad prælia: Sed ad agrorum cultus: militibus tantum: legionibuſq; roma/
in ze nis cõtra barbaras nationes bellãdi ſtudio del egato: Quãdo ĩpletus eſt an Belori ille cõcẽtus:glo/
i ria ĩ excelſis deo & ĩ terra paxhoĩbus bone uolũtatis: & ĩ diebꝰ eiꝰorta ẽ iuſtitia & multitudo pacis.
ni CBomus iacob venite ⁊ ambulemus in lumine dñi: Pꝛoieciſti eni populũ tuũ domũ iacob.
i CCPoſt uocationem gentium & oſtenſionem montis domini ſuper uerticem montium: ad populũ
n ſuum ideſt populum iudæorum: qui appellatur domus iacob: propheta cõuertitur & hortatur eos

ut qui in tenebiis uerſantur erroris: lumen ſuſcipiant ueritatis & ambulent in lumine domim: Et

Tliber PMꝛmus. c. ii.

quodãmodo illud dauidicum canit: Accedite ad eum: & illuminamini: & facies ueſtræ non confſũ pſal 33.
dentur: Omnis enim qui operatur malum odit lumen: & non uenit ad lucem ne opera eius arguã I0.3.
tur. Vos autem domus iacob domus populi mei: uenite mecum & pariter ambulemus in lumine
domin recipiamus euangelium illuminemur ab eo qui dicit: Ego ſum lux mundi: Cumq; hoc lo/ Ioh. 6. b.
cutus fuiſſet ad populum iudæorum cernens impœnitens cor eorum: & animam in credulitate du
riſſimam: facit apoſtropham ad dominum & dicit.
C Adeo eos hoꝛtoꝛ vt ad te veniant ⁊ mecum tuo lumine perfruantur:quia pro merito pecca-
toꝛum ſuorum reliquiſti populum tuum:domum quondam iacob:Quia repleti ſunt vt olim:
augures habuerunt vt philiſtim. ”MB
CPro philiſtim ſemper. Ixx. alienigenas interprætati ſunt: nomen cõmune pro proprio: quæ eſt ho
dlie gens paleſtinorum: quaſi philiſtim quia. p. litteram ſermo hebraicus non habet: ſed pro ea phi
greco utitur: unde & illud quod in pſalmis dicitur. cũ enumeratione gentium cæterarũ: Mihi alie s 59.
nigenæ ſubditi ſunt: Non omnes externas nationes: ſed propriæ paleſtinos ſignificat: Redditq; au
ſas quare proiecerit deus populum ſuum domum iacob: quia repleti ſunt inquit ut fuerũt in prin/
c ipio: Auguribꝰ: & ominibus: cũctiſq; ſordibus idolatriæ: Nõ attẽdẽda ſomnia nec auguria moy-
ſe ſctibente cognoſcimus: quæ habuerunt gentes quas eiecit dominus a facie iſrael: Chananeorũ:
amorreorum & cæterorum:Hunc locum eccleſiæ tractatores aliter atq; aliter diſſerunt: Quidã enĩ
nolunt hoc ſignificari quod proiecto populo iudæorum: ingreſſus ſit terram quondam repromiſ-
ſionis: romanus exercitus: & eiectis iudæis habitauerunt in indæa alienigenæ qui de toto orbe di-
uerſarum gentium accolæ ſunt adducti a Tito & ueſpaſiano & hadriano: cæteriſq; principibus: Alii
putant hoc non pertinere ad romana tempora: ſed ad ſuperiora: priuſqᷓ a babyloniis uaſtarentur:
quod ſub impiis regibus feciſſe narrantur. l n eere rit
CEt a domino derelicti ſunt:Et pueris alienis adheſerunt.
CPro quo.lxx.trãſtulerunt: Et filii multi alienigenæ nati ſunt eis: Symachus. & cum filiis alienis ap
plauſerunt.pro quo ſcriptum eſt in hebro quod hebrei interprætantur ειο
ααν6 Et nos uertimus adhæſerunt: ut uictorum in gentem iudæam turpitudo monſtretur: In tãtũ
autem græci & romani hoc quõdam uitio laborauerunt: ut & clariſſimi philoſophorum grætiæ
habetent publice concubinos: Et hadrianus philoſophiæ artibus eruditus: antinoũ conſecraret in
deum templumq; ei ac uictimas & ſacerdotes inſtituerit: Et ex eo ægypti ciuitas ac regio nomẽ ac-
ceperit: Inter ſcorta quoq; in fornicibꝰ ſpectaculorum: pueri ſteterunt publicæ libidini expoſiti: do
nec ſub conſtantino I mperatore:chriſti euan gelio corruſcante: & infidelitas uniuerſarum gentiũ
& turpuudo deleta eſt: Porro. xx. coniuges eorum uiolatas eſſe ſigniſicant: dum filios alienos iudæ
is generant: Symachus quodam circuitu & honeſto ſermone plaudentium eandem cum pueris
turpitudinem demonſtraut. „E Ne N “
CEt repleta eſt terra argento ⁊ auro⁊ non eſt finis theſauroꝛum eiuns.
Inter cætera uitia terræ domus iacob: etiam auri & argenti multitudo numeratur: Inter omina
& augures: equos & quadrigas:quas deꝰ multiplicari prohibuit regibus iſrael:inter idola quæ ſũt
opa manuũ hoĩm auaritia cõdẽnatur: Vnde dñs p̃cepit in euangelio ne theſaurizemus nobis the/ Mart. 6. c.
ſauros ĩ terta & ne faciamꝰtheſauros quos fur poſſit eripere: Ad extremũ ĩferẽs:ñ poteſtis do ſerui
re & mãmonæ pulchre ãt illd cõma vſiculi:Se mp auareget:aliis uerbis ꝓphera ſignificauit dicẽs
CEt non eſt finis theſaurorum eus.
CNon quod thaſauri finem non habeant: ſed quod poſſidentium animus non ĩpleatur. Vtraq; au
tem gens & iudæorum & romanorum per hæc uerba auaritiæ ſuggilatur: Quod hiſtoriæ quoq; ta
græcæ narrant ꝗᷓ latinæ: nihil iudæorum & romanorum gente eſſe auarius: Vnde & repetũdarum
lex conſtituta eſt: Et quottidie uidemus illud apoſtolicum compleri: Qui præcipis non furandum Rom. 2.
furaris furem iudex audit atq; condẽnat: iudex furatur:in alio de ſe promẽs ſententiam.
CEt repleta eſt terra eius equis ⁊ innumerabiles quadrige euus. 8
CNon enim dignum eſt numero quod contra dei imperium poſſidetur. Vnde & in pſalmis dici/

ps. 32.

tur falax equus ad ſalutem: Et in exodo: Equum & aſcenſorem deiecit in mare:Et in alio pſalmo: hi Exo.ij. a.

in curribus & hi in equis.nos autem in nomine domini dei noſtri ĩuocabimus: Poteſt autẽ utrũ
q; intelligi:quod & populus iudæorũ contra præceptũ domini ſibi equos & quadrigas multiplica-
uerit: Et terra iudæa uictorum equis & curribus ſit repleta. ”
WEt repleta eſt terra eius idolis:opꝰmanunm ſuarum adoꝛauerunt: quod fecerũt digiti eoꝛũ
2 incuruauit ſe homo ⁊ humiliatus eſt ir. “
CVbi quõdam erat templum & religio dei ibi hadriani ſtatua: & iouis idolum collocatũ eſt: quod
multi ſuper illo teſtimonio interprætantur: quod in euangelio leg imus: Cum autem uideritis ab Luc. 19.d
hominationem deſolationis ſtantem in ſancto loco. 19.d.
CEt operi manuum ſuarum inclinati ſunt. ʒ
CEt homo: rationale animal adorauit lapidem. Sunt autem qui hæc de iudæis ĩterp̃tentur: Quod
—— e anteg

pſal.i9.

wteg
ml
tuiüt
Puunit
voili
(Neeig
lelge
gtopn
nisun
licko⸗
m.
O
CLEg
münn
ſupta
„,1 lut
1 venos
7 uncdi
„p Peamn
pore
Cee
domm
CC
ſde
gui
Cin
Pr
6
C
1

acb 4 b.

G
1
4
h
ſn
in
uI
⸗
r
1

ꝛd

b.
1
0
C

KeAlüi
enwr

jenün
Dron
Intinl
grenr
Terin
nico
ti
iude
Neii

.

onin
nei
the
ſemi
lices

gan

Aiſio Secun

anteqᷓ caperẽtur a babyloniis uniuerſa fecerit: & ideo dimiſſi
nitur. Ne ergo dimittas eis: Poſſumus ſecũdum anagogen &
trariũ ueritati adoret opera manuũ ſuarum:

ſunt a deo: Vnde & in fine capituli po
hoc dicere: Quod omne dogma con
& conſtituat idola in terra ſua & incuruetur homo &

humilietur uir: & ſe erigere non poſſit: quia ſit a diabolo colligatus: niſi illum erexent dominꝰ: Excẽ

plo illius mulieris quã ſatanas uixerat

annis decẽ & octo: ut nequaꝗᷓ cælũ ſed terrã ſemp aſpiceret.
(Ne ergo dimittas eis:) Pro quo. Ixx. interprætati ſunt (& nõ dimittam eis.) Si deus loquitur: ita in
telligendum eſt: Quia tanta fecerunt: non parcam eis nec tam innumerabilia peccata dimittam:Si
Propheta: dic ſentiendum: ne ergo dimittas eis: qui tãta ſcelera perpetrarunt: Quod ſi de roma⸗
nis intelligimus: uerior interprætatio eſt: Q ui ſubuertentes templum dei: non eù adorauerunt qui

uictoriã pᷣbuit:ſed idola manuũ ſuarũ: Sin autem de iudæis: prophetæ truculenta ſententia éut cõ
tra populũ ſuũ orare uideatur: Cui ſupra dixerat: Domꝰiacob uenite & äbulemꝰĩ jumie dui.

CIngredere ĩ petrã:abſcõdere in foſſa humo a facie timoꝛis domini:⁊ a gloꝛia maieſtatis eiꝰ
CEgo quidem populum cohortatus ſum dicẽs: Oomus iacob uenite & ambulemus in lumme do

mini: Sed quia proiecit deus populum ſuum iacob: proiecit autem: quia aut fecit aut paſſus eſt: quæ
ſupra expoſuimus: ldeo prænuntio uobis quæ uentura ſint mala: & hortorut in grediamini petras

& abſcondamini in ſepulchris: a facie babylonii uel romani exercitus: quando omnia uaſtabuntur

Luc. 23. d.
Apo. 6.

60. &. i03.

COculi ſublimes hominis humiliati ſunt?

foramine petre ponit᷑: Vt uideat poſteriora dei: Et bibat

Iuxta illud quod in euangelio legimus: Tunc dicent montibus cadite ſuper nos & petris abſcondi

tenos: Iuxta anagogen uoce a facie dominicæ maieſtatis præcipitur nobis ut aſſumamus petre for
titudinem: De qua dictum eſt: Petra reſugium leporibus: Et in petra exaltaſti me:Moyſes quoq; in
populus de ſpiritali ſequẽti eos petra: Ab
ſcõditurq; in petra:ꝗ ĩgreditur cubiculum ſuum:& clauſo hoſtio adorat patrem: Vt in terreno cor
pore conſtitutus tranſeuntem mundi non ſentiat tempeſtatem.

incuruabitur altitudo niroꝛum exaltabitur autem

dominus ſolus in die illa.

CCum hoſtes uenerint & omnem prouintiam babylonius aut romanus mucro uaſtauerit: & circũ

Bies enim domini exercituum ſuꝑ omnẽ ſuperbum ⁊ excelſum

ſederint agmina bellatorum hieruſalem: Tunc nec diuitiæ: nec nobilitas generis: nec potentia di/
gnitatum aliquem defendere poterunt: ſed omnium erit una captiuitas: Et deus ſolus exaltabitur:
cuius iram nullus poterit declinare: Multi hæc de diæ iuditii intelligunt: Quod omnis creatura cõ
paratione diuinæ gloriæ humilietur: & incuruetur & nihil eſſe ſe ſentiat.

7 ſuper omnem arrogãtem.

CEt hæc prioribus cõiungũtur: In die inquit illa in qua exaltabitur dominus folus. Hoc eſt in die

lacò :4.b.

biens loquitur: Super ſtellas cæli ponã ſedem meam:

pfſal 8

ultionis dominicæ: Excelliquiq; & arrogantes atq; ſublimes: captiuitati gladio ſubiacebunt: Me
taphoricus autem ſermo de magnis eſt atq; principibus: Quod quanto magis ſuperbierint tanto
amplius deprimãtur: Dominus enim ſuperbis reſiſtit: & humilibus dat gratiam: Qui de die iudi/
tii intelligunt: ſuperbum & excelſum: & ſublimem arrogantem diabolum dici putant: Qui ſuper
ſedebo in monte excelſo ſuper omnes mõ
tes excelſos: ad aquilonem aſcendam ſuper nubes: ero ſimilis altiſſimo: Quando ex ore infantiũ
& lactentium perſicietur laus: ut deſtruatur inimicus & ultor. — JU—

CEt ſuper omnes cedros libani ſublimes ? erectas:ꝛ ſuper omnes quercus baſan.
CEt in. xxviii.pſalmo canit᷑: Vox dũi cõterens cedros:conteret dñs cedros libani:& cõminuet eas

theodotiõ Baανοο interprætati ſunt: glandiferas nouimus: quæ & ſi

ꝗſi uituli libani: Et in. xxxvi. Vidi ĩpiũ ſuꝑ exaltatũ & eleuatũ quaſi cedros libani: & trãſiui & ñ erat:
& ꝗſiui eũ & non eſt inuẽtus locꝰ eius: Quærcus quoq; baſan: Quas aquila .Simach? &
fecerint fructus porcorum

ſunt alimẽta non hominum: Baſan regio eſt arabiæ: Cui ĩperauit O g qui apellatus eſt rex baſan &

aduentu ſaluatoris quãdo omnes arbores & ligna campi ap

interprætatur aιααοσσπ ideſt ignominia: ꝗqᷓ ſi in confuſionem tranſferre uoluerimꝰ magis &αρ⁰
xXvâ ideſt babilonẽ ſigniſicat quam baſan: Super omnes ergo qui erigũtur in ſuperbiam: & faci
unt opera ignominiæ.atq; in cæno libidinum uolutãtur: domini uindicta conſurget: Quod ſi pru
dens lector quæſierit cur in templo domini cedrina ligna ſint poſita:Et in centeſimotertio pſal//
mo legimus I uxta hebraicam ueritatem: Saturabuntur ligna domini: & cedri libani quas tu plan
ꝛaſti ibi paſſeres nidificabunt: Et inter cætera ligna etiam cedri ad laudes domini prouocẽtur Et in
laudent ramis ſuis: Scriptum eſt. Po
nã in terra inaquoſa cedrũ & buxum: & cypreſum & pinum: Et nunc diem domini ſuper cedros li/-
bani ſermo ꝓpheticus cõminetur:Hoc dicendũ eſt:qd ex eodẽ genere hoĩumalii ſublimẽtur ad cæ
lum alii detrahantur ad pœnam: & cedri libani quæ ꝓpter ſuperbiam cõterẽtur:eligãtur cum boni
odoris fuerĩt & cum apoſtolo dixerint: chriſti bonus odor ſumus.

CEt ſuper omnes mõtes excelſos:⁊ ſuper omnes colles eleuatos. ”L
CSicut in bonam partẽ pro uarietate uirtutũ montes appellantur & colles: Sic inter impios pro di

uerſitate uitiorum: & maxime ſuperbiæ alii montes ſunt alii colles: Super quos erit dies domini: d e
quibus in ezechiele ſcriptum eſt:Hæc dicit dominus Adonai mõtibus & collibus:ecce ego inducã

ſuper uos gladiũ & diſſipabuntur excelia ueſtra: cõterẽtur aræ ueſtræ: & reliqua.

Liber Pꝛimus. c.ii.

CEt ſuper omnem turrem excelſam:? omnem murum munitum. OD—
CQui ad ueſpaſiani hadrianiq; hæc referunt tempora: corporaliter dicunt impleta quæ ſcripta ſũt:
Quod non turris excelſa:non firmiſſimus murus: non ulla nauium multitudo. & negotiationis in
duſtria: aduerſũ uim romani exercitus potuit præualere: Sed in tantã habitatores iudeæ ueniſſe for
midinem: ut & ipſi cũ coniugibus & liberis auro & argento quæ ſibi auxilio fore eſtimabant:in fo
ueas terræ demerlſi ſint: & profũdiſſima antra ſectati: S enim uorantiũ & luxurioſorum uenter eſt
deus: Quare nõ auari aurũ & argentum appelletur deus. Alii hæc ad babylonica refferunt tẽpora:
Ego iuxta tropologiam ſingula quæq; percurram: Turris uel ob munitionem urbis edificatur: uel
ob ſpeculã ut longe ueniens cernatur hoſtis: unuſquiſqʒ ergo noſtrũ debet ædificare turrim: primũ
ſũptibus ſupputatis: ne iuxta euãgelicam parabolam cũ explere opus nequiuerit: rideatur: Hæc tur
ris bene conſtructa perſiſtit: Sin autem erecta in ſuperbiã firma non habuerit fundamenta:cadet ſu/

per eũ a quo ædificata eſt: Sicut illa in Siloam: quæ decẽ & octo homines interfecit: Vnde & domi

nus loquitur ad audientes: Et uos ſi non egeritis pœnitentiã ſimiliter peribitis: In conſequentibus

quoq; lecturi ſumus: quod deus in uinea ſua ædificauerit turrim: & fecerit torcular & maceriã circũ
dederit: Sed hæc omnia deſtructa ſint atq; uaſtata: quia uano ſuperbiæ ſupercilio intumuerint: Mu
ri quoq; extruuntur excelſi: ne cito ciuitas deſtruatur: ne hoſtibus pateat:quia circundantur eccle/
ſiæ a ſapientiſſimis uiris & omni ratione firmãtur: ne quod dogma peruerſum præualeat ueritati:
De iſtiuſmodi muris deus loquitur ad hieruſalem: Ecce ſuper manus meas depinxi murostuos: &
in cõſpectu meo ſunt ſemper: Si autem hi qui prius expugnauerant eccleſiã cognita ueritate tranſie
rint ad fidem & pugnauerint pro ea quã ante expugnauerant: Tunc illud ĩplebitur: Cito ædificabe
ris ab his a quibus Feſtructa eras: In leuitico quoq; legimus: Domũ quæ in urbibus muratis ſit: ſi in

—

tra annum redempta non fuerit: emptori eterna poſſeſſione firmari: qd ſi in uillis & in uiculis ſit qᷓ

muros nõ habeant ſemper poſſe redimi & emptoris preciũ fluctuare.
Et ſuper omnes naues tharſis:⁊ ſuper omne quod viſu pulchrũ eſt.

.

ECPro tharſis quod omnes ſimiliter träſtulerunt: Soli. lxx. mare interptati ſunt. Hebrei putant ligua

roprie ſua mare tharſis appellari: quãdo autem dicitur lam : non in hebraico ſermone appellari
ſed ſyriaco: Habuit & ioſaphat naues quas mittebat in tharſis: ſed contritæ ſunt in aſyon gaber: Ha-
buit ſalomon quæ ibant im tharlis: & poſt tres annos reuertebantur: afferebantq; regi argentum &
aurum: ebur & ſimias: Sed quia rex uterq; peccauerat: alius deditus uoluptati & externarum gentiũ

amãs fœminas: alius ſe cum rege ſamatiæ copulans: quod utrũq; ad ethnicos refertur & hereticos
In quibus nihil eſt aliud niſi fulgor eloquentiæ: & ſenſus diabolica arte conſtructus: & ſermo mot᷑

tuus: quod interprætatur in dentibus: & fſimilitudo rationis humanæ: quod ſentitur in ſimiis:iccir-
co in pſalmis legim us: In ſpiritu uiolento confringes naues tharſis: & De his nauibus idem Eſaias
loquitur: uhe alus nauibus quæ ſunt trãs ethiopiam: Sunt autem econtrario & bonæ naues:de qui
bus eiſdem pſalmis dicitut: Qui deſcendunt in mare nauibus: & faciunt opus in aquis multis: ipſi
uiderunt opera domini: & mirabilia eius in profundo: Qui enim in ſeculi huius fluctibus non ſunt
ocioſi. ſed operantur: & merces portant dominicas: & ad portum quietis: uenire feſtinant:ipſi ui/
deant opera domini & mirabilia eius in profundo Quando ad profundam ſcientiam peruenerit
& uniuerſa ſcrutantes: Hoc eſt etiam profũda dei & mirabilia eius aſpexerint: ioſephus tharſis ur-
bem cilitiæ tharſum arbitratur: alii regionem putant indiæ: Et hoc nomine etiam de duodecim gẽ
mis lapidem appellari: qui apud nos uocatur chryſolithus: ob marini coloris ſimilitudinem meli⸗-

us autem eſt: tharſis uel mare uel pelagus abſolute accipere: Neq; enim ionas de ioppe nauigãs ad

indiam poterat peruenire: Ad quam illo mari non poteſt nauigari: ſed ſimpliciter ire in pelagus:
& ad quaſcumq; inſulas pergere: Quodq; ſequitur. èð
CEt ſuper omne quod viſu pulchrum eſt. Sinue ut.lxx. tranſtulerunt.
EEt ſuper omnem aſpectum pulchritudinis nauum.
CEodem ſenſu accipiendum: quod deſtruatur a die domini: quicquid pulchrum uidetur in uerbis
& in humana ratione conſtructum ſi ſe erigat contra ſcientiam dei.
CEt incuruabitur ſublimitas hominum:⁊ humiliabitur foꝛtitudo viroꝛum:⁊ elenabitur domi
nus ſolus in die illa:? idola penitus conterentur.
CTam diu uidetur humanus ſermo habere rationem: qᷓdiu diuinæ conſcienriæ non fuerit compa
ratus. Cum autem mendatium ueritati quaſi ſtipula igni appropinquauerit: cito uoratur & deperit
& oĩa dogmata falſitatis ꝗᷓ nũc idola nominãtur eo qd ſimulata ſint atq; cõſicta: pœnitꝰ cõterẽtur.
CEt introibunt in ſpeluncas petrarum ? in voꝛagines terre a facie foꝛmidinis domini:⁊ a glo/
ria maieſtatis eius:cum ſurrexerit percuttere terram: In die illa pꝛoiciet homo idola argenti
ſui:⁊ ſimulachra auri ſui:que fecerat ſibi:vt adoꝛet talpãs:⁊ veſpertiliones:⁊ ingredietur:ſciſſu

ras petrarum ⁊ in cauernas ſaxoꝛum a facie formidinis domini:⁊ a gloꝛia maieſtatis eius:cũ

ſurrexerit percutere terram.

CSepe diximus argentum & aurum pro ſermone & ſenſu accipi: Quæ cum a deo hominibus data
ſint ut uel loquantur uel ſentiant deum:& laudent creatorem ſuum:llli abutuntur hoc munere in
idolorum

AUiſio Secdnua

ag Oſeæ.z.b idolorum ſimulationem: Iuxta illud quod ſcriptum eſt: Dedi eis argentum & aurum ipſi uero de

n 8.8.4. argento & auro meo operati ſunt baal: Cum ergo quis domini pauore perterritus: primum ſpelun
cam pectoris ſui idola condiderit: & in uoraginibus terræ abſconderit: non audens profe rre quod
Winſ male finxerat:Secundus profectus eſt: ut prius cælata proiciat: & in ſe eſſe non patiatur: P 10 talpis RM
enei quas nos interprætati ſum? Ixx. uana. aquila OPYRIAC: Simachus infructuoia: Theodo tion ipſũ
niͤn uerbüũ hebraicum poſuit farfaroth: Eſt autem animal abſq; oculis quod ſemper terram fo dit: & hu
Cnkre mum egetit: & radices ſubter commedens frugibus noxium eſt: Quod græci απαπ αννα ο
min cant: Veſpertilio autem nocturna auis quæ congruum ab eis nomen accepit pv Tepiq eo quod
tHeenn in nocte uolitet: paruum animal eſt: & murium ſimile non tam uoce & cantu reſonans ꝗ ſtridore:
l quod cum uideatur uolitare: Lucifugium eſt: & ſolem uidere non patitur: Iſtiuſmodi animan tibus
cari idola comparata ſunt: quæ cæcata & tenebroſa coluntur a cæcis. Et omnia dogmata contraria ueri

tati:quæ cum in diæ domini fuerint derelicta: ingredientur ii qui proiecerint ea in fiſſuras petrarũ

a cauernaſqʒ ſaxorum: ut non in terræ puluere & uili luto: ſed in nrma ratione uerſentur: Et inueni-

id ant ſibi diuerſa uirtutum ſoramina: per quæ ad ueritatem ualeant peruenire: Hæc iuxta anago gen
reccle ut potui breui ſermone perſtrinxi:quæ hebrei ad babyl onia referunt tempora:Et ſubuerlionem hie
etitie ruſalem: quando ſurrexerit dominus terram percutere iudæ-orum. H
tnoe MAuieſcite ergo ab homine cnius ſpiritus in naribus ei eſt:quia excelſus reputatus eſt ipſe
etanle C Hoc præ termiſſere. Ixx. Et in ræcis exc laribus ab Origene ſub aſteriſcis de æditione Aquilæ 2
liſcabe ditum eſt: Quod in hebreo ita legitur: hedaly lache mana adam rama neſabhy: Vbi nos diximus ex

rſi celſus reputatus eſt ipſe: Aquila interprætatus eſt: in quo reputatus eſt iſte: Verbum hebraicum Ra-
M muel Rama dicitur ideſt excelſum: Qquod in regnorum Iibris: Et in Ezechiele legimus: Wel certe in

ulinſti quo & hiſdem litteris ſcribitur Bethmaenheat pro locorum qualitate ſi uoluerimus legere in quo
dicimus Bamma: Sin autem excelſum uel excelſus legimus Ramma:Intelligentes ergo iudæi pro
phetiam eſſe de chriſto Verbum ambiguum in detenorem partem interprætati ſunt: ut uiderentur
niu non laudare chriſtum: ſed nihilipendere: Quæ eſt enim uerborum conſequentia: & qui ordo ratio
Ppelui nis ac ſenſus:ut dicamus: Cum hæc ita ſe habeãt & dies uentura ſit domini: in qua uniuerſus iudeæ
erkl, ſtatus ſubuertendus eſt: & omnia ttemenda: Moneo uos atq; præcipio ut quieſcatis ab homine: qui
ennmnd ita ſpirat ac uiuit ut nos homines qui in nihili computandus eſt: Quiſꝗᷓ ne hom inũ ita quempiã
mgam laudet ut dicat:? Cauete ne offendatis eum qui omnino nihil eſt: Ergo econtrario ſic intelligendu.
hentan Cum hæc uniuerſa uentura ſint uobis: ut prophetali ſpiritu prædicatur: Moneo atq; præcipio ut ꝗe
womt ſcatis ab eo qui ſecundum carnem quidem homo eſt & habet animam: & ita ſpirat: & naribus ali
tinicti tum trahit ut nos homines ſpiramus & uiuimus: Sed ſecundum diuinam maieſtatem excelſus eſt:
nkli & reputatur & creditur: Tacita mecũ mente pertractans non poſſum inuenire rationem quare. x.
Gll tam perſpicuam de chriſto prophetiam in græcum noluerint uertere: Et cæteri enim qui uerterũt
lühl quidem:Sed ſermonem ambiguum ad impietatis traxere ſenſum. non mirum cur male interpræta
vonün ti ſint:nec uoluerint de chriſto glorioſum quid dicere: in quem non credebant: uidelicet ut uudæi
pün⸗ aut ſemiiudæi ideſt hebionitæ: Quod autem chriſtus excelſus ſit uel altiſſimus: qui alio ſermone
neneii apud hebreos appellatur helion: In octogeſimoſexto pſalmo legimus: Nquid ſyon ducit homo
ſeuèͤ Luc. lgt quod homo natus eſt in ea: & ipſe fundauit eam altiſiſimus: Et in euangelio: Et tu puer propheta al-
inge tiſſimi uocaberis Ac ne longum funem traham: in expoſitione enim ianctarum ſcripturarum ueri
mel⸗ tatem debemꝰſequi nõ contentionè in iſto loco Ramma apud hebreos nõ excelſus dicitur: ſed ex
isad celſũ ideſt ipſa altitudo atq; ſublimitas: quaſi ſi de aliquo dicamus nõ eſt diuinus ſed diuinatio: nõ
lagu eſt riuus ſed fons: nõ eſt homo.ſed ipſa humanitas: Origenes hunc locum ita interprætatus eſt: qa
ſingulariter de uno homine dicitur referri poteſt ad dominum ſaluatorẽ: Iubente propheta ut qge
ſcant ab eo qui in magno aliquo reputatus eſt:licet in preſentiarum uideatur ut homo & ſpiramen
habere in naribus ſicut & cæteri ſpirant homines. H
neti EXPLANATIONVM DIVI HIERONYMIIN ESAILA PROPHETA LIBER PRIMVS
FINIE INCIPIT PRAEFATIO LIBRI SECVNDI. AD EVSTOCHIVM
d Inito in Eſaiam primo uolumine quod ut potui non ut uolui celeri ſer-
. mone dictaui:ſenſum potius ſcripturarum: quam compoſitæ orationis
uerba perquirens: Nunc tranſcendens ad ſecundum quicquid in me ui/-
n⸗ . rium eſt: pronæq; in dominum uoluntatis offeram ei: qui per prophe/-
Oſeæ. i2. e r tam locutus eſt: Ego uiſiones multiplicaui & in manibus prophetarum
in aſſimilatus ſum: Vnde obſecro te uirgo chriſti euſtochium ut nobis in
, ſcripturarum explanatione certantibus: tu cum moyſe ad dominum ele
nn ues manus: ut qui exeuntes de ægypto mare tranſiuimus rubrum: uinca
i Exo.tc. mus amalech qui interpretatur deuorans & elingens & poſſimꝰ tecoam
c . QLicere:Benedictus dominus deus meus qui docet manus meas ad pre/-
lium:& digitos meos ad bellum.
. Bs.1 FINIT PROLOGVS.
ein *174

AUiſio Secunda

INCIPIT SECVNDVS LBER CAPITVLVM TERTIVMAM =

Cce enim dominatoꝛ dominus exercituum aufferet ab hieruſalem:⁊
ab iuda validũ ? foꝛtem:omne robur panis:⁊ omne robur aque.
CHucuſq;ʒ de iuditio dici putant: Quod ſequitur de captiuitate uentu/
ra: Quam alii ad babvlonios: Alii referunt ad romanos: Sed melius eſt
ut ſupra diximus cuncta referri ad dominicam paſſionem: Poſt interfe-
dionem quippe illius omnes gratiæ & dominationes ſublatæ ſunta iu
dæis: Secundum quod in euangelio ſcriptum eſt. lex. & ꝓphetæ uſq; ad
ioannem baptiſtam: Et eſt ordo: Quoniam noluiſtis ceſſare ab homine
cuius ſpiritus in naribus eius. qui excelſus reputatus eſt: Sed econtrario
fudiſtis ſanguinem iuſti: & cogitaſtis conſilium peſſimum dicentes: Al-
ligemus iuſtum quia inutilis eſt nobis: deo fructum adinuentionum
M ueſtrarum cõmedetis: Nihil apud iudæos poſt paſſionem domini forte
nihil ualidum eſt: Sed omnia infirma & languida: Nec aliquis poteſt apud eos dicere: omnia poſſũ
in eo qui me confortauit chriſto ieſu domino noſtro: Et quia iuxta. lxx. legimus ualidum & ualida

ualido illud poſſumus coaptare: donec occurramus omnes in uirum perfeftum in menſuram æta
tis: porro ualide: Volo inquit omnes uos uirginem caſtam exibere deo. Fortitudo autem panis &

fortitudo aquæ: pro omni cibo & potu accipitur: Legimus quod moyſes fuerit in monte ſynai: &.
xl. diebus panem non cõmederir: & aquam nõ biberit: Illud quoq; quod ad adam dicitur: In ſudo-
re uultꝰ tui cõmedes panem tuum: donec reuertaris in terram de ꝗᷓ fuptus es: Similiter audiẽdum
Nec non quod a ſaluatore dicitur: Non in pane ſolo uiuit homo: ſed in omni uerbo quod egredi-
tur per os dei: Fortitudo igitur panis aufferetur ab eis: Ille qui dicit: Ego ſum panis uiuus qui de cæ
lo deſcẽdi: Et fortitudo aquæ De qua idem dominus loquæbatur: Omnis qui biberit ex aqua hac
ſitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei: non ſitiet in eternũ: Sed aqua quã dabo
ei fiet in eo fons aquæ ſalitis in uitam eternam: De huiuſcemodi pamibus: & in prouerbiis legimꝰ
Aperi oculos tuos & replere panibus. Habent iudæi panem: ſed abſq; fortitudine: habent aquas ſed
abſq; robore:Legunt enim ſcripturas: non intelligunt: Tenent membranas: Et chriſtum qui in mẽ

branis ſcriptus eſt perdiderunt: Lacte enim aluntur quaſi paruuli & non ſolido cibo: Et quia fortitu
dinem perdiderunt & infirmi ſunt propterea olera cõmeduüt athletarum autẽ ſolidus cibus eſtqui
& uitam ſuſtẽtat humanam: & uiuentibus præbet fortitudinem: De iſtiuſmodi pane & aqua quod

aufferatur a iudæis: etiam ali us ꝓpheta teſtatur dicẽs: Ecce dies ueniunt dicit dñs & mittãà famẽ ſup
terram: Non famem panis: neq; ſitim aquæ: ſed famẽ audiendi ſermonis domin.

CSFoꝛtem ? virum bellatoꝛem:iudicem:? pꝛophetam:⁊ ariolum æ⁊ ſenem. ẽ?
CPro forti quod ſolum eſtin hebreo:duo ſimul. Ixx: trãſtulerũt: gigantem & fortem: eundem uolẽ
tes gigantem eſſe quẽ/ fortem: De forti ſupra dictum eſt: Gigantem autem in bonam partem: Hoc

eſt de domino ſaluatore: In octauodecimo pſalmo legimus. Exultauit ut gigas ad currendam ui
am a ſũmo cælo egreſſio eius: & occurſus eius uſq; ad fũmum illius: Sin autem legimus nembroth

gigantem: qui fuit uenator coram domino: Et gigantes propter quos uenit diluuium ſuper terram

in contrariam partem accipiẽdi ſunt: Virum quoq; bellatorem iuxta hiſtoriam ſic intelligimus: qd

capti ſint & uſc; hodie ſerui ant: & non depoſuerint ſeruitutis iugum: Sed ne iudices quidem habe
ant proprios: Romaniſq; ſubiciantur iudicibus: In tantum ut de principibus eorum: qui eſſe uiden

tur in populo:romani princibe⸗ iudicent: Sed & hoc dicendum quod nullus ſit apud eos bellator
in lege habens ſcientiam judicandi: Sed omnia uana ſint: & caduca & plena ſtultitiæ: De propheta
autem quod apud eos eſſe ceſſauerit nulli dubium eſt: Quærimus iuxta hebraicũ quomodo inter/
prætemur ariolum:quem omnes interprætati ſunt diuinum: exceptis. xx.qui pro hoc coniectorẽ

trãſtulerunt: Et dicendum quod ſepe etiam per ariolos futura dicantur: Sicut in Balaam diuino le

gimus: Et in diuinis quinq; urbium paleſtinarum Gazæ & aſcalonis geth & accaronis & azoti:qui
dant conſilum quomodo archa domini remittatur: Et eſt ſenſus. Et uera & falſa a iudæis pa-
riter aufferentur: denem quoq; quẽ. xxx. breſbiterum tranſtulerunt: Intelligit ablatum a iudæis: qui
ſcienit in ſcripturis ſanctis preſbiteros merito & ſapiẽtia eligi non ætate: Neq; enim apud iudæos
ſenes eſſe ceſſarunt: quos uſq; ad decrepitam ſenectutem ſæpe uenire conſpicimus: Et inueteratos
dierum malorum duos preſbiteros iuxta theodotionem in Danielis pricipio legimus: Nã && moy
ſi præcipitur ut eligat preſbiteros quos ſcit eſſe preſbiteros: Et apoſtolus paulus qualis preſbiter eli
gi debeat pleniſſimæ ſcribit ad timotheum. Vnde & in prouerbiis dicitur: Gloria ſenum canities. ꝗ
eſt iſta canities: haud dubium quin ſapientia: De qua ſcriptum eſt: Canities hominum prudẽtia eſt:
Cumq; nongentos & eo amplius annos ab adam uſq; ad habraam uixiſſe homines legerimuſ
nullus alius aphellatur eſt preſbiter ideſt ſenex: niſi habraã: qui multo pautioribus annis uixiſſe cõ/
uincitur: Vnde ſcribit & ioannes poſt pueros & iuuenes etiam ad ſenes dicens: Scripſi uobis patres
quia cognouiſtis eum qui a principio eſt: Et rhoboam filius ſalomonis ideo perdidit regnum quia
. noluit

. wül

= -

Pne

nolitt
h
euince
elum
etituu
juceos
leltate:
31. legim
Jubi
mnist
Vyqe

pimmt
. *

lſetettu

ermun
mugnu

e lehoe

=—

b noa
lreik.
eg hirt
genan
Ui

=

4

flins

o Mi

4
.

Ueoſa. ty
e
l
.

Aifio Secunda

. ☛G

noluit audire præſbyteros.

ler. . VPꝛincipem ſuper quinquaginta. CταwE Nοιιο aà parte totum. Quõ
u enim centuriones uocãtur qui centum præſunt militibus: & chiliarchi ꝗ mille: quos tribunos ap/
RM pellamus: ab eo qd præſint tribui: Sic in Iſraelitico exercitu quinquagenarii uocabãatur: in capite
MW erãt quinquaginta militum. Vnde & decanos dicimus ꝗ decem præſunt hoĩbus: Nec mirũ ſ apud
N iudæos oĩs perierit dignitas bellatoꝶ: cum militandi ſub gladio & arma portandi nõ habeant po
elmn teſtatẽ: Quia uero ꝗnquagenarius numerus ſp refertur ad pniam:Principeſq; pœnitentiæ: & caput
dehn eoꝶ qui ſaluantur per pniam chriſtus eſt:breuiter numeri huius ſacramenta pandamus. In geneſi

thnn Gen.x 8. d. legimus loquente habraam ad dñm: qc' a quinquaginta primũ iuſtis ſi inueniãtur in ciuitate dixe

ONN n rit urbem eſſe ſaluandã:Et ſeptẽ ebdomadarũ in numenis ideſt pentecoſte cæleberrima feſtiuitas ẽ
Iubileus quoq;.i.remiſſionis annus: qui ſeptenis annorum ebdomadibus: ideſt quadraginta nouẽ
uohun annis texitur: In quo clangũt tubæ: & ad oẽs reuertitur antiqua poſſeſſio: Hoc cõtinet ſacramentũ:
muſer⸗ Vngde & dauid in quinquageſimo numero pſalmũ ſcribit pniæ. Legimus quoq; in eodem nume-
e Nu.31. e. rorü Hibro. Wod de præda & ſpoliis quinquageſimũ caput tam de hominibus qꝗᷓ de iumentis acci
uli piant ſacerdotes: & quinquageſimum leuitæ: ꝗ cuſtodiunt fores tabemaculi: Illa quoq; euangelii

una Luce. 7. . parabola in qua dñr duo debitores: unus ꝗ debeat ꝗngẽtos denarios: & alius qnquaginta: Ad hãc
bnd 1. Cor. 16. b refertur intelligentiam: Vnde & apoſtolus apud epheſeos quibus myſtica quæq; diſſoluerat uult
InId permanere uſq; ad pentecoſten donec pfectæ ad dominum conuertantur: Oſtium. n. mihi apertũ
lhſnddo. magnum & euidens: ſed aduerſarii multi. Imitatur aũt & diabolus Iſraeliticũ exercitum: De quo
Heldn Exo. 18. d. Iethro dederat genero ſuo moyſi conſilium ut conſtitueret ſuper populum tribunos & centurio-
len 4. Reg. I.b nes & quinquagenarios: Vñ peſſimus rex mittit duos quinquagenarios cũ ſubditis ſibi militibus.
cege S. c. utexhibeãt heliam: ꝗ diuino igne cõſumpti ſunt: Tertius auũt ſaluatur ex eis:ꝗ conuerſus ad præces
ue Ioh. 8. Pniæ ſacramenta cognouerat: Vnde & iudæi nolentes dñm eſſe perfectum nec principẽ quinqua
idh genariũ:dicunt ad eũ: quinquaginta annos nec duũᷣ habes & habraam uidiſti? Et ille ſciens ſe eẽ no .
enn — olum pœnitentiũ principem ſed & iuſto x: Rndit: Anteqꝗᷓ habraam eſſet ego ſum. Quod aüt dñs
uel Mat. iz.a⸗ princeps ſit quinquagenarius ex una feſtiuitate intelligere poſſumus: De qua ait. Dñs eſt ſabbati

ninm filius hoĩs: Quod ſi ſabbati & chalendaꝶ: Si chalẽdarũ & paſchæ: Si paſchæ: & iubilei: Si iubilei &
tabernaculorũ: Si tabernaculorũ & pentecoſtes. Quæ ad quinquageſimum referetur numerum.
etſi CECt honoꝛabilem vultu ⁊ conſiliarium. l
acnoi CPro duobus.i.honorabili uiro: & cõſiliario. Ixx. unum: uirum admirabilem conſiliarium tranſtu
nil lerunt: Inter cæteras gratias etiam hoc dominus aufert a ludæa: Vt nullum habeant conſiliarium:
ſed faciant cuncta abſq; conſilio:Et græci oc Taudabilis illa & admiranda ſententia eſt. Pri-
mum eſſe beatum qui per ſe ſapiat: Secundum qui ſapientem audiat: Qui autem utroq; careat huc
l inutilem eſſe: tam ſibi ꝗᷓ omnibus: Vnde & illud in noſtris libris legimus: Amici tibi plurimi: conſi
Aun larii autem unꝰ de mille: Et iterum cum conſilio omnia age: & dabit tibi prudentia admirabilem
H conſiliarium: Senatus quoq; conſulta dicuntur: principesquondam romani conſules appellati
din ſunt:uel a conſulendo ciuibus: uel a regendo cuncta cõſilio: Et nos habemus in eccleſia ſenatum
D rrrooſtrum: cœtum præſbyterorum: Cum ergo inter cætera etiã ſenes iudæa perdiderit: qũo poterit
I 9 9 habere conſilium quod proprie ſeniorum eſt. “
rg CEt ſapientem architectum. Pr0 quo Aquila tranſtulit ſapientiſ-
den ſimũ artificum: ut oſtenderet eos plures quondam habuiſſe arntiſices: Qualis & ille fuit beſelehel ſi-

Exo.i. a. lius uri: filii or de tribu iuda: quem impleuit deus ſpiritu ſapientiæ: & intelli gentiæ: ac diſciplinæ:
&S.36.4. ut in omni opere eſſet faber perfectiſſimus. Nõ ſolum in auro & argento: ſed in ære & cæteris: quæ
n wmohyſes enumerat. qui edificauit tabernaculum dei. IIlis ergo perdentibus architectos: omnis edifi⸗
e . Cor.ʒ.b. candi gratia tranſſata eſt ad eccleſiam. Vnde paulus apoſtolus dicit: Quaſi ſapiens architectus fun⸗
netn gdamentum poſui.Et hieremias architectus erat:qui non ſolum eradicabat & ſuffodiebat & perde/
ie Cor.ʒ.bꝛ bat:ſed & edificabat: Vnde idem apoſtolus loquitur:Dei agricultura: dei edificatio ſumus: Domi⸗
nnus quoq; noſter appellatur ſtructor maceriarum: Et in euan gelio:filius fabri ſuggillatur: qui uni/
NH Ma. . g. terſa condiderat: in regum quoq; uolumine legimus.quod miſerit rex ſalomon & tulerit hyram
S . Reg.).a. tyrium:ñlium mulieris uiduæ: qui erat de tribu neptalim: & habebat patrẽ tyrium artificem æris.

Ndenr Ingreſſuſq; eſt ad regem: & fecit ommia opera regi ſalomoni:in quo typus eſt edificandæ eccleſiæ:
Nm Quod non ſolum de tribu iuda:ſed de neptalim quoq; & patre tyrio generatus ſit: qui habuit ma
H trem uiduam:quia priorem uirum perdiderat: Et multo plures ſunt filii deſertæ: magis ꝗᷓ eius quæ
d habet uirum: Sed in paralipomenon libro legimus. Vallem artificum: Saraias autem genuit ioab
ß patrem uallis artiſicum:ibi quippe artifices erant: Qui propterea habitare dicuntur in uall e: Quod
ncon eos inflabat ſcientia: ſed humilem atq; manſuetum equebantur ieſum:Et cum apoſtolo dice
nil i. Cor. z. a. re poterant: Ego enim ſum minimus apoſtolorum qui non ſum dignus uocari apoſtolus: Et alibi
6 1. Cor.3,d Ex parte cognoſcimus & ex parte prophetamus: Et nũc per ſpeculum uidemusin eni gmate.
nie C ESt pꝛudentem eloqnii myſtici. . CPro quo.lxx.interprætati ſunt:
i prudentem auditorem: Theodotion prudentẽ incantatorẽ Aquila prudentem ſuſurratorem: Sv/-

Tiber Tertius.c.iii.

machus prudentem eloquii myſtici:quem & nos in hoc loco ſecuti ſumus: Dicendum primnum
iuxta. xx. Quod inter cæteras gratias ſpiritales: etiam prudens auditor in eccleſia neceſſarius ſit.
Ali enim datur prophetia: alii diſcretio ſpirituum. Vnde &. conſtituti erãt in populo iudæorum ſa
cerdotales gradus: ꝗq prophetas pſeudo:prophetaſq;ʒ diſcernerent:hoc eſt intelligerent qui de dei

ſpiritu loquerẽtur: qui de contrario. Legamus hieremiam: Prudens eloquii myſtici: ſiue ſuſurrator
Et ut theodotion uoluit incantator: Videtur mihi uir eſſe eruditus & exercitatus: tam in lege & ꝓ-
hetis: ꝗᷓ in euangelio & apoſtolis: qui poſſit ſingulas animi perturbationes ſua ſanare doctrina: &
ad ſtatum mentis reducere: Dum & ſcortator recipit caſtitatem: & ganeo frugalitatem: & quondã
auarus dat elemoſynã: Euentila oẽs iudæorum ſynagogas: & nullum poteris inuenire doctorem:

qui ſancta præcipiat: & cõtemptis diuitiis ſectãdam doceat paupertatem. De iſtiuſmodi incantato

ribus cõtra ſerpentes & aſpides:ideſt cõtra peccatores qui dei iuſtitiam reliquerunt Dauid loquæ⸗/

₰

batur in pſalmo: Alienati ſunt peccatores a uulua: errauerunt ab utero
juxta ſimilitudinẽ ſerpẽtis: ſicut aſpides ſurdæ & obturãtes aures ſuas: ꝗqᷓ nõ exaudiũt uocem incã/
tãtium: & uenefici medicãtis ſapienter:
eſt:quẽ non exaudiunt peccatores & heretici: quia claudunt aures ſuas: ne audiant ueritatem.
CEt dabo pueros pꝛincipes eoꝛꝛuuiuuzz.
citur: Ecce enim dominator dominus exercituum aufferet ab hieruſalem: & ab iuda ualidũ & uali
dã: Omne robur panis: & omne robur aquæ ex Iſrael: Quomodo nunc idem propheta loquitur.

BDabo pueros pꝛincipes eoꝛum Et effeminati dominabuntur eis.
CErgo iuxta conſuetudinem prophetalem loquẽte propheta: ſubito deus loquitur p prophetam
ex perſona ſua & dicit: Dabo pueros pricipes eorum: ſublatis enim his quæ ante donauerã: & qua
ſi bona iratus abſtuleram: Nunc econtrario dabo mala: Tuli ſenẽ & quinquagenarium & admirabi
lem conſiliarium & ſapientem architectũ & prudentẽ auditorem & cætera: Pro his dabo pueros

Principes eorum: Qui enim præſbiterũ perdiderunt: qualẽ ſuperior ſermo monſtrauit: Qualis ha

raham primꝰ appellatus eſt præſbiter: Recte iuuenes principes accipiunt: De quibus & in eccleſia Eccl

ſte legimus: Vhe tibi ciuitas cuius rex iuuenis: & pricipes tui mane cõmedunt: Beata terra cuius rex
filius ingenuorum: Talis fuit rex iuuenis roboam filius ſalomonis: qui ſecutus eſt iuuenum conſilia
Non quod ætate eſſet iuuenis ſed ſapientia: Alioquin quadraginta & amplius annorum regnũ ac/
cepiſſe narratur. Et ecõtrario
habebat ſapientiam propterea non eſt appellatus iuuenis: Erat enim in eo latitudo cordis & am.

ſalomon duodecim annorum erat quando ſuſcepit imperium: Et qa

locuti ſunt falſa.Furor eorũ p̃s.⸗7.
Oiĩs ſermo apoſtoli contra ſerpentes & aſpides incantatio

CSi ex perſona prophetæ di/

.

o. E.

litudo ſapientiæ: quanta arena eſt in maris littoribus: Vnde & apoſtolus ſcribit ad thimotheũ: Ne . Thi. 4. c.

mo adoleſcẽtiam tuã cõtemnat:qui enim
dotionem anteꝗᷓ iudicaret appellatus eſt puer: Poſtꝗᷓ uero excitauit in eo deus ſpiritum: & iudica/
uit ſenes: accepit preſbiterii dignitatem: Hieremiæ quoq; ad
dominator domine Ecce ego neſcio loqui quia iuuenis ſum:
iuuenis ſum prius enim ꝗᷓ formareris in utero noui te: & Anteꝗᷓ

Reſpondit dominus: Ne dicas quia
exires de uulua matris tuæ ſanctifi/-

mittẽtem ſe dominum dixerat: Qui es Hier. i.

ætate iuuenis es matunitate ſenex es: Et daniel iuxta theo Dani.ßʒ.e.

caui te: & prophetam in gentibus conſtitui te. Ob hanc cauſam reor & adoleſcentulas uiduas iube . Cor.7. e.

ri ab apoſtolo ut accipiant maritos & matreſſfamiliæ ſint &
abierunt poſt ſatanam: Et cum luxuriatæ fuerint: in chriſto
quia primã fidem iritam fecerunt: Nec eccleſiaſticis uidua ſuſt
ginta annorum eſt: & maturitatem habet morum pariter & ætatis: Putet aliquis & illud quod apo

nubere uolunt:habentes dãnationem

ſtolus prohibet epiſcopum fieri neophitum ad hoc pertinere: quia paruulus in fide eſt: ne elatus in

ſuſtentatur alimentis niſi quæ ſeptua-

i. Thi-- bz

educent liberos ſuos: quia multæ retro j. Thi.ꝑ .be

ſuperbiã ĩcidat in iuditiũ diaboli: Iuditiũ aũt diaboli nullũ eſt aliud niſi ſupbiæ: pp quam de cæle/ Luc.io. c.

ſtibus cecidit.unde & ſaluator loꝗtur: uidebã ſatanã quaſi fulgur cadentem de cælo:
Et effeminati dominabuntur es. ro quo in hebræo
R“— quos.Ixx. & theodotion illuſores interprætati ſunt: Aquila in

ſcriptum eſt

qui mutent & turpitudinis exerceant uices :Quales in iudicum libro ſupet concubina leuitæ in Indi.ig.

gabaa legimus. Conſideremus patriarchas iudæorum: & iuuenes ſiue pueros:effeminatoſq; ac de
liciis affluentes: & impletam prophetiam eſſe cernimus .Poſſumus illuſores dicere & magiſtros
populi Iſrael: qui deuorant populum dei ſicut eſcam panis: & peruerſæ ſcripturas ſanctas inter//
prætantur: illuduntq; ſtultitiæ diſcipuloriYum. GJMG —
Et coꝛruet populus vir ad virum vnuſquiſq; ad pꝛoximum ſuum:tumultnabitur puer con/
tra ſenem ⁊ ignobilis contra nobllem. ðð
CQuando iuuenes fuerint: & illuſores domini:quales propheticus ſermo deſcribit:Tunc nec di/
nitatis: nec etatis: nec ſcientiæ ullus ordo ſeruabitur: ſed rebellabut pueri ſenibus: & ignobiles no
bilibus: & mutuo corruent. Et implebitur illud apoſtolicum: Mordentes inuicem conſumpti eſtis
ab inuicem: Hæc ſub Tyto filio Veſpaſiani accidiſſe populo iudæorum ſcribit Ioſephus: t quod
cum expugnarentur a romanis fuerit hieruſalem in tres partes diuiſa. Et alii arcem & templũ.Alii
inferiorem: Alii ſuperiorem partem urbis tenuerunt. “ ” .
Appꝛebendet enim vir fratrem ſuum domeſticum patris ſui:⁊ dicet: Neſtimentum tibi eſt
pꝛincipes

R

Prheh
tenmtun
tumku
lenhe⸗
tut aun
ſditiot
ituſ.
CEtn
mentu
CPoon
ſagl
jnbet
cicer
lelligi
incigt

tibuasc̃

b nöan

— —

henne.
70, bosmne
Ne
ſtmmit
CRN
dotn
(Ko
C
nol
er
Ke.
NANNN.
luce t. C
1o.db.

—

1

= —

. ðð/
””ſ
4

Aliliſio Secunda

S pꝛinceps eſto noſter:ruina autem hec ſub mann nuuauags. OÝ́JJJMM
CPro ruina autem Symachus & Theodotion infirmitatem trãſtulerunt. Ixx. cibum. Signipcat au⸗
L tem raritatem hominum: & maxime rerum omnium pœnuriam. Quod qui cibum & ueſtimen--
tum habuerit: potens & diues & iclytus eſſe credatur. Quod autem ait iuxta hebraicum. Ruina air
tem hæc ſub manu tua: Hunc ſenſum habet: Miſeria noſtra & calamitas tuo ſuſtentetur & protega
RyPFPy tur auxilio: Et hoc cõſiderandũ quod ſinguli ſibi eligãt principes ſingulos: & in principũ electiòe
GGNO ſeditio ſit Dũ alii alios principatu dignos putant: Nec dicũt ad eos poſſeſſiões tuæ: & diuitiæ & ted
ANn ditus ſuſtẽtare nos poterũt: ſed infirmitas iſta ſiue cibus meus: ex tuo ſanabitur & pendebit arbitrio
Z Et reſpondebit in die illa dicens non ſum medicus.⁊ in domo mea non eſt panis:neqʒ veſti-⸗
lee n mentum:nolite conſtituere me pꝛincipem populi.
de CPro medico Symachus &. xx.tranſtulerunt principem Theodotion Tpcααια1 Aεαιιο
reti T& ꝗqliget uulnera & ꝓuideat ſanitatem: Reſpondebit in hebreo non habetur: ſed de. xxx additũ
Meni In hebreo enim iis quæ ſcripta ſunt iungitur. In illa die dicit: non ſum medicus: & reliqua: Is aut
Mncanii dicet: Qui princeps fuerit electus: Et ſicut populus ꝗ eũ quem comparatione ſui locupletiorem in/
den telligit:principem habere deſiderat: Sic qui eligitur conſiderans paupertatem & imbecillitatẽ ſuã
hetech, indignum ſe eſſe delato honore teſtatur: nec poſſe mederi uitiis: ideſt curare languentes: eſurien-
lütli, tibus cibum tribuere: ueſtire nudos: qui ipſe ſe ſuſtentare uix ualeat. Ergo non ſtatim multitudi//

qim. l. Pet. . b. nis aquieſcamus iuditio: Sed electi in principatum nouerimus menſuram noſtram & humilie/
.Pet. 4. b. mur ſub potenti manu dei: Quia deus ſuperbis reſiſtit humilibus autem dat gratiam: Quanti pa/
Dbeum nem non habentes & ueſtimentum: cum ipſi eſuriant & nudi ſint: nec habeant ſpiritales cibos:neq;
eden Exo. 4. chriſti tunicam integram reſeruarint: Aliis & alimonia & ueſtimenta promittũt: Et pleni uulneri-
admirt Eccle.7.a. bus medicos eſſe ſe iactant. Nec ſeruãt illud moſaicum: Prouide alium quẽ mittas: Aliudq; mãda/
dopen ps. 146. tũ: N e quæras iudex fieri:ne fo rte n6 poſſis auferre iniquitates. S olus Ieſus oẽs languores ſanat & ĩ
Quüt firmitates. De quo ſcriptum eſt: Qui ſanat contritos corde: & alligat contritiones eorum.

nentife CKuit enim hieruſalem ⁊ inda concidit: quia lingua eoꝛum ⁊? adinuentiones eorum contra
Lann. dominum vt prouocarent oculos maieſtatis eius: Agnitio vultus eoꝛum reſpõdebit cis:? pec
mani catum ſuum quaſi ſodoma pꝛedicauerunt:nec abſconderunrnrrt.
ronit⸗ CHoc propheta loquitur non ut pleriqꝙ; arbitrantur: Ille qui princeps fuerat electus: Et dicit ideo
in li nullum uelle præeſſe populo peccatori. Quia & iudas & hieruſalem: & urbs & iudæa prouintia: ſi
a⸗ ue tribus iuda pariter conciderint: Cauſaſq; reddidit impietatis eorum qui contra dominum blaſ-
eie n, Mat. 27. c. phemauerunt: atq; dixerunt: Tolle tolle crucifige talem: non habemus regem niſi cæſaſem. Et cle/
eie Mar. xv-b. mentiſſimum dominum furore linguæ ſuæ ad amatitudinem prouocauerunt.

mutheo)i, Luce.23. c. C Agnitioqʒ; vultus eoꝛum reſpondebit eis.

ndan Lo. 9. b. C Ideſt ſua recepere peccata: Siue ut.Ixx. tranſtulerunt: Confuſio uultus eorum reſtitit eis: ideſt: ante
ndiahi oculos ſuos propria ſemper habuere delicta: Et quomodo ſodomitæ cum omni libertate peccan-
cude tes:& ne pudorem quidem ullum habentes in ſcelere dixerunt ad loth: Educ foras uitos ut concũ
elnti bamus cũ eis: Sic & iſti publicæ ꝓclamantes ſuũ prædicauere peccatũ: nec ullam in blaſphemãdo
luuibeſcr habuere uerecundiã. Secũda. n. poſt naufragiũ tabula eſt: & cõſolatio miſeriarum impietatem ſuã
leemd ih abſcondere: Vnde & principes appellantur ſodomorum: qui ſodomitica habuere peccata.
nonem CEhe anime eoꝛũ quoniam reddita ſunt eis mala.Bicite iuſto qm bene quonia fructum adin
ſnn⸗ nentionũ ſuarũ cõmedet.heimpio in malum:retributio enim manuuùm eius ſiet ei.
dao Cluxta hebraicum & cæteros interprætes hunc ſenſum habet. Vhe illis qui ſua ſcelera receperunt.
latuin Vnde uos qui auditis uel qui librum prophetiæ legitis: Laudate iuſtitiam dei: quia benefecerit: qꝗa
decele ⸗ impii labores manuum ſuarum comederint: Et Vhe impio populo in malo: recepit enim quod
merebatur:Et qui principem ſuum romanæ tradidit poteſtati: I pſe romanæ ſubaicet ſeruituti. Iux
puunc ta. lxx. autem interprætes qui dixerunt: Whe animæ eorum: quoniam cogitauerunt conſilium peſ-
ſimum contra ſemetipſos dicentes: Alligemus iuſtum quoniam inutilis eſt nobis. Itaq; fructus ope
fairin rum ſuorum comedet:Perſpicue de chriſti dicitur paſſione: Quod inierint conſilium peſſimũ con
cet Cal.6. b. tra ſemetipſos & animam ſuam: & fructus operum ſuorum comedent. Quæ enim ſeminauerit ho
gitme mo hæc & metet: Et unuſquiſq; onus ſuum portabit.
e, CPopulum meum exactoꝛes ſui ſpoliauerunt:⁊ mulieres dominate ſunt eis.
CPro mulieribus quas ſolus interprætatus eſt Symachus: Et hebraice dicitur Agla
r &. xx. tranſtulerunt & Tοννρσ1αοπ qui ſigniſcant exactores: Theodotion Aaι Tα ideſt uena-
tores. Loquitur autem ſermo propheticus contra ſcribas & phariſeos: qui turpis lucni gratia ut ac-
ecddh ciperent decimas & primitias dei filiũ negauerunt: Et nõ eos uocat magiſtros ſcribas atq; doctores
iſeno ſed exactores ꝗ ꝗᷓſtum putãt pietatem Et deuorãt nõ iuxta ap oſtolũ domus tm̃ uiduaꝑ: ſed uniuer
i eſi ſum populũ: Accuſanſq; luxuriã eoꝶ & turpẽ cõuerſationẽ: ſolũ exactores appellat: ut ab inuitis
gnol pecuniã uideãtur exigere ſed mulieres.qa pp libidinẽ oĩa faci ãt: & ſint dediti uoluptatibus. Cauea
iA mus ergo & nos: ne exactores ſimus in populo: Ne iuxta ĩperitum porphiriũ matronæ & mulieres
. ſint noſter ſenatus: Quæ dominãtur in eccleſiis: & de ſacerdotali gradu fauor iudicat fœminarũ.
bick —M B ii

¶iber Secundus.c.iii.

CDo
nle meus qui
EAobn eus qui beatũ te di .
PP nastat nt cribat & e diſeor iyſite decipiunt:Et vian .
ꝓ diuitiis aich ercecaut oenloe etiam ſa ſencicn eteet nn te⸗ eſſuum tuoꝛum diſſip
lent adulator eobenchuscfferebent . zon ſolũ pecc né masiltroet ſupra ſbren
peccatores: xe. Ille eſt ergo doctor Beatos uocãtes: & in populo nocorripi es: Qui
ſancta: N 4 nullum beatũ: P or eccleſiaſticus: ites: & colũnas do orripiebant: ſed
cta: Ne beatũ di t mnullũ dicit eſſe ſœlicẽ us: q lachrymas nõ ri mus dei & cætera
ne grandi uo icas quẽq̃ hoĩen icẽ:Nec pᷣuenit ſnĩ as nõ riſum mo tera ꝗᷓ ſo
ce: a maledicẽte ni nante mortem: b enit ſnĩam iudicis ſui uet:qui corripit
mur: nec obtrectati edicẽte nihil differt: Vñ. Sed in alio iudicis ſui: Dicer Aripit
mitas: Audi caioubu⸗ ee nihil differe ñ ſpernentes dio lees le imꝰ. Qui bñ dieſtn ſcriptura Eccle.l.d
piternas q:ſit via Thieen pphet dicen lingeechamur reckam uia emec laudibus cos c na Pro: 27c.
mus: Dni p E a: & ambulate i ‚State in uiis & ui . tritas a ſancti extolla .C.
zechiel in ea. Qc ſi qñ 5 & uidete: & is propheti
terũt atq; expectemꝰ ꝓmiſſa dicẽ qñ errau :& interrogate phetis ſe
pturbauerũ „— — ꝓmiſſa diceẽti LD imus & u ſi „ gate ſemitas dñi
tur:ſed face ũt uiã dñi:Vt hũ s: Dabo eis uiã ua ĩi hoĩes pu —. ni ſem Hi
rent eo 7 ñtes clau 150 eis ula alterã & P erſo itine . ie. 48. c.
Stat adi § perdere . rz em ſciẽtiæ:nec i ã & cor al re perrexi
ad indicandum? e uiã ueritatis: loquituri æ:nec ipſi intrarẽt:ne iud: Exactores ã 1
populi ſi j., ndum dus:⁊ ſta 5§: q Ioquitur in euan intrarẽt: nec po l § at puer-
nb ngacg deceptusc D eian. qindicandos Bobutos n, 4 . ſn lnnrnenne Bres
abitu iudicanti sẽ: adhuc uocatu ei. “ iuditiũ veniet cu⸗ 25. 10.14.4.
Dagieufud dantideurin abe legrurharhrnen dei: Et Ppteter wactarnet veniel erts ſenilun ca.
ros populi ſui ueni ulos: Volens eos ſtar ni poſiti ſunt: & li atur ut ſalu icitatem
½ i uenit ad iuditiũ:nõ ſtare quoꝶ uia f nt:& libri aperti etur: Nec ſedet dñ
potuerint hab iuditiũ:nõ ut iudi ꝑe uia fuerat diſſi- perti ſunt: & ſtat ad i et dñs
. abere qch reſi 00 u iudicet:ſed lerat iſſipata: C : & ſtat ad iudicãdũù
monibus tuis & Ick re pondeãt: Iuxta i ut pariter iudi Contra principes ã idicãdù: Dan. 7
uincas cum i . a illud'qd' i iudicentur: d cipes ãt & pᷣſbv 7.C.
co interppᷣtati ſi um iudicaris: In Mi in ꝗnquageſi : dans eis locu p̃ſbvte
& princi ati ſumus. Ergo cõtr :In Michea quoq; igeſimo pſalmo dici cuù defenſionis ſi
es hoc fui tra phariſeos 2 q, prophet no dicitur: ur iuſtificeris ĩ
CSos hbe⸗ uiſſe reor in . IKaW Tεα a tale quidlegi uſtificeris ĩ ſer
enim depaſti eſti ueteri populo: qd ov'la præſe egimus: quodi er
pulum meum paſti eſtis vineam m ulo: qc nunc eſt inter . ens locus accipi in ſuo lo
. ie eam rapi inter pᷣſb ipitur: Inter ſe .
tis! DBicit dñ 2 facies pauperũ E in pina panperi yteros & epiſ. er ienes at
ñs exerci cõmolitis:Si peris in domo v piicopos.
as: Supra. n. ipſe dñs di is:2 vt. lxx. interp: uare atteriti
ũ uenerat c 2 us: Düs ad iudi atum te dicũt ipſi alem ut mute
quẽtes. Quare d cum ſenibus Dñs ad iudicandũ ueni icũt ipſi te decipiũ utet re/
epaſcitis uineã populi ſui & principi ũ ueniet: I gi ecipiũt: & poſt
em ꝓpheta: Vi itis uineã meã: « principibus ein I gitur poſt :& poſtea
enmin de dai pbaolh e e abtr Kimebceg viot ea e ri lceſn⸗
ueſtris: Pauperẽ iſſum ad ſe patriſſami ſrael. Hãc uineã & ægypto tranſtuliſti bit delin-
eſt: Beatus ꝗi ẽ uel ſimpliciter acci amiliæ filiũ interf. & in euangelio! liſti: & in hoc eo p;
qintelligit ſ accipe ꝗ indi erfecerunt. Rapir ocauit domi 0 ps. 79:
res eſſemus: git ſup egenũ & iget elemoſina: Vel ce apina ait pauperi minus agri M
ditis. M 8: Quodhq; ſeqtur: P auperem: & P a: Vel certe pat up eris in domib . at. Zl. d.
Manifſeſte ad prĩci Quare atteritis pe aulus apoſt iperẽ ſpin: D ibus Luc. 20. b
ſtam ſibi plebẽ ad prĩcipes dicitur i. ritis populũ olus:Tantũ i. :De quo ſcriptũ 20 .
i plebẽ: & icitur iudæorũ ũ meum & faci ũ ingt ut pauperũ ptu
peccantibus n pauperes & delinquẽ rũ: Sed & ad noſtr cies pauperũ cõmoli perũ memo⸗
ſauros ſuo e nutũ ꝗdem fa quẽtes publicæ ſtros principes referri nolitis: ſiue cõfun
1 §: & eccl . cere audedãt: arguãt atq; cce eferri põt:Si coôfun
ſüt: uel ſibi cleſiæ opibꝰ abutũ t: & rapina atq; confundant: Diui t: Si atterãt ſubi
„ uU „ „— au , nit: D . ſubie
oꝛũ ibant ⁊ pꝛo eo qð eleu . :‚ & alienam inopiã dqad uſtẽtationẽ p- Tep t the
ESupra & plaudebãt ⁊ amb ate ſüt filie ſyon? piã ſuas ſuorumq; H& pauper da
& populũ & prici ulabant: æ pedibus anchenalierur ertem. cnaet dinting.
muleres dñatæ ſũ pricipes tã ⁊ pedibus ſui‚ alerüt exten e diuitia
leres dnatæ ſũt eis: ppheti i pꝓpheta q dñ uis com no collo? nuti §.
xuriã depaſti Kreeeie erangarthtentlicagnd, ocro nutibus oca
„ a 4 1 „ 452 ,₰ . . E .,2 .
up ſingulas tril ãtur filiæ ſy œmias iud ꝑ ẽ: & attriuerù tias atq; Iu
1 ibus yon:min nias iudæoꝑꝶ: Ali iuerùt populũ ei 3
tur:Ali ſcdm ponuntur noĩia ciui ores uidelicet ciui : Alii metaphor pulũ eiꝰ & f.
inei tropologiã oĩa ciuitatũ:& icet ciuitates uici phorice de urbibꝰ?i
rint in ſupbi P logiã muliere . . poſtea deſcribũ es uici & oppida le ur ibꝰiudeæ
n hencoed anei duritia drſlan ledeetihin uillæ at ian Rin libro Ie-
iſcriminalibꝰ dãt ornamẽta ui olationẽ ſecta o collo amb . iæ nucupã
. 1:0 tæ fuerint fe bulaueri Pa
ſiæ fœminas: æteriſq; huiuſce nittutü: ſub lunuli uerint fœminarũ: rint & ſe erexe/
6 cöpoſto Aam bulant iuſecmodideſribütut int reb S nalit aet um aſerm ,
Becalcabit dñ ãt gradu: nõ naturã nutibus locũ eſt hoc teſtimoni armilis mitris
C 1oe & lit cnat rces ſrand rener one ducemſedhite Kera p Kiant s nanit eccle
qd non reuelabitur: ꝗ quorũ peccat ⁊ dñs crinem e iones redimunt ibꝰ ꝗᷓ pedibꝰ
bata:q mntus irurdinr n-protegim eccblcte Nc tpræceptores
Eiden⸗ tus ſumus 1 . P otegimur cri impletũ ſue der .7 ꝓ oꝛnatu e „L K⸗
rit quod ocultu us pleni oſſibus m rine & ueſtei 1 rit illuid q ſcriprũ ẽ rit ignominia:
m eſt auffer §S mortuorũ: uid gnorãtiæ: & h . 1ptu E: Nihil
feretur uni ꝛuidemur aliquid hal oĩes nos putã il ocultum
iuerſa cæſaries & ſ. uid habere mun r C ſepulchra deal
uicies omnib Cum autẽ pati .
ibus apparebit patue-
11eE arebit.

CFIn die

.

Cde.

lnque

ſautbton
lepet ne
les pot
ſatorac⸗

e

(otdam
iſacilc

gelüpan
bustra

CEtlu

laorol

Cec

ta uirtu
tutrant
liamac
ſcant
ktclſen
muspen
uugali

COt6d tesn

dd⸗

„

ſo⸗

nuluse
ſgna
laſtor
Cutvn
Aoy
deip
ſu
C
W
1
1

ſedr g

.
nle
iſ.
N
nn lale
Wombnn
dentt
Derei.
prer⸗
eatete
lolg
nibis
itaten
lerdi
rädi:
te
dnis ſi
neiſer
nboh
ſenezi⸗

ſtisp⸗
fna⸗
rerne,
oke
ci
tein⸗

„

Nen ſi

—

Aiſio Secunda

In die illa aufferet dominus oꝛnamentum calciamentoum.
In qua die iudæi putant captiuitatẽ babyloniæ: Nos uerius eſſe cõuincimus:qũ a romanis capti
ſunt: Et oĩa ueſtium gemmaꝶ auriq; ac moniliũ ormamẽta: Et diuerſas ſuppellectiles pdiderut. Si-
ue per metaphoram mulieꝶ oĩs ornatus urbiũ deſtructus eſſe narratur: Ornamentũu urbiũ in pla/
teis & porticibꝰ: foro atq; gymnaſis & mœnibus publicis ĩtellige: Quæ ſi referamus ad animarum
ſtatum calciatos pedes eius:qui carnes agni cõmeſturus eſt & cælebraturus paſcha legiſſe nos re-
cordamur: Et ſolitudinem tranſeuntium. nec ueſtimenta nec calciamenta conſumpta. Quæ ſunt
Ephe. 6. c. iſta calciamenta? Ilia de quibus apoſtolus ſcribit ad Eph eſeos Calciati pedes in præparatione euã
gelii pacis. Quæ calciamenta animæ perdituræ ſunt quando extento collo ambulauerint & pedi-
bus traxerint ueſtimenta: ut pro munditia matronali terræ uerrant ſpurcitiam.
CEt lunulas:⁊ toꝛques:⁊ monilia:⁊ armillas:⁊ mitras:diſcriminalia:⁊ periſcelides:⁊ murenu/
las:⁊ olfactoꝛiola:⁊ inaures:⁊ annulos⁊ gemmas in fronte pendentes.
CDeſcribit monilia fœminarũ:Et per hæc inſignia ciuitatü: Vel iuxta anagogen uariarũ ornamẽé/
ta uirtutũ: Habẽt mulieres ĩ lunæ ſimilitudinẽ bullulas dapẽdentes: Quas nos ad eccleſiæ ornamẽ
ta tranſferimus: qᷓ illuminatur ſole iuſtitiæ: Torques quoq; ꝗᷓ ad pectus uſq; pendentes: intelligen /
tiam ac pricipalẽ mẽtis rõnẽ in corde demõſtrant: Et monilia ꝗᷓ uno ſermone oĩa ornamẽta ſigni
ficant: Et armillarũ bona opera: Quales rebecca accepit in ſpõſalibus: Et mitras capitis ornamenta
Et diſcriminalia: ut iuditiũ habeãt ſingulorũ:Et periſcelidas:ꝗbus noſter greſſus omnatur: Et audi/
ps. y. mus pes tuus nõ offendet: Et eruet pedes meos a lapſu: Et murenulas quæ auri atq; argenti texutur
uirgulis: ſenſu uidelicet & ſermonibus ſcripturarũ: Et olofactoriola: Vt xpᷣi bonus odor ſimus: Et ĩ
2. Cor. 2. d aures ne audiamus iuditiũ ſanguinis: ſed dñi uerba dicentis: Qui hẽt aures audiendi audiat: Et an
Luc.S.b. nulus ꝗbus ſignamur ad dñi militiã: Quẽ deus ſignauit pater. Vnde dicitur ad principẽ tyri Tu es
ſignaculũ ſinmilitudinis: Filius quoq; prodigus cum ſtola recipit annulũ & calciamenta: Et gẽmas
in fronte pendẽtes: qbus noſtra ora decorãtur:De cuius capitis ornamãto & in pſalmo legimus: Ssi
ps. i32. cut unguẽtũ in capite qd deſcendit in barbã barbam aaron: Quæ oia licet. Ixx. interpᷣtes Aquilaq;
& Symachus ac Theodotion diuerſis modis interprætentur: Nos ut potuimus uel de hebræo uel
de ipſorum tranſlatione texuimus: Nec uolumus diutius in ſingulis immorari: ne friuola ſit expo/
ſitio: Et prudenti lectori faſtidium facaaat. S
CEt mutatoꝛia ⁊ pallia ⁊ linteamina. CPro linteamina. Ixx. pſpicua la
tonica interpᷣtati ſunt: Volentes tenuiſſimas ſignificare ueſtes: Quibus lacedemoniorũ ꝗ fuerunt
ad bella promptiſſimi & auſterioris uitæ corpora tegebãtur: ꝗꝗᷓ latonica nec hebraicũ habeat: nec
ullus alius interp̃tum: Mutatoria aũt & pallia quæ ſignificantius Symachus tranſtulit
ornamẽta ueſtium muliebriũ: ꝗbus humeri & pectora ꝓpteguntur. Mutatoria iuxta anago
p̃s. 822. gen illa ſunt quibus dicitur: Ibut de uirtute in uirtutem: Et linteamina ut lauati in domino delitiis
Ps. 3). perfruamur: Scdm illud quod in pſalmis ſcriptum eſt: Torrente uoluptatis tuæ potabis eos. Hæc
aũt omnia perdiderũt filiæ ſyon QNuia ambulauerunt extento collo: & oculorum nutibus ſuper//
biam geſtierunt: Putantes ſuæ eſſe potentiæ quod habebant:non domini gratiæ. ʒJ
CEt acus:⁊ ſpecula:⁊ ſindones:⁊ vittas:⁊ theriſtra.
CHabent acus mulieres ꝗbus ornatorũ crinium cõpago retinetur:ne laxius fluãt:& in ſparſos diſſi
pentur capillos. Habẽt & ſpecula ꝗbus cõſiderant uultũ ſuum: & ſiꝗd deeſſe uiderint addunt orna
tui:Habẽt ſindones quæ uocãtur amictoria: & uittas ꝗbus crines ligantur quas appellãt
Habent & cheriſtra quæ nos pallia poſſumus appellare. Quibus obuoluta eſt rebecca: Et ho⸗-
diæ quoq;ʒ arabiæ & meſopotamiæ opiuntur fœminæ: Quæ hebraice dicuntur Ich græce
o&ερ1ραα ab eo qd in hoc eſt in æſtate & caumate corpora protegant fœminarũ. Filiæ
ergo ſyon pp ſuperbiã ſuã perdiderunt acus:qbus oĩum pᷣceptorum regula ſtringebarur:Perdide/
runt ſpecula quæ obtulerunt in exodo manẽtes in foribus tabemaculi mulieres ad lucerem domi
ni fabricandũ. De quibꝰ & apoſtolus paulus loquebatur: Videmus autem nũc per ſpeculum ĩ enig
mate: Amiſerunt ſindones & uittas: quibus operiebant humeros: & fluentẽ huc atq; illuc animũ
conſtringebant: & theriſtra: quo tutiſſimo in æſtibus tegebãtur umbraculo. Hæc dicimus ne oĩino
tropologiã huius loci fugere uideamur. Cæterũ laboris ẽ maximi ĩ ſingulis ĩmorari: & latã expoſi⸗
CEt erũ pꝛo ſuaui odoꝛe fetoꝛ:⁊ pꝛo zona funiculus. (tionẽ quærere.
pS.32. CFetere peccata pœnitẽs loquitur:Putruerunt & corruptæ ſunt cicatrices meæ a facie inſipientiæ
meæ: zona accingi lumbos apoſtolus pᷣcepit dicens: State accinti lumbos ueſtros in ueritate: Et de
peccatore legimus:Funibus peccatorũ ſuorũ unuſquiſq; cõſtringitur: Igitur ꝓ bono odore uirtu/
tum:ſñliæ ſyon habuerũt putredinẽ peccatorum: Et pro cingulo ueritatis mendacii funiculis liga/
bantur:quos habueruut ſupꝑ capita: qui cũ pannis & ſordibus uitam regis ſyriæ præcabantur.
CEt pꝛo criſpanti crine caluitium. KM
CPro continuis longis & aſcendẽtibus orationibus: quæ per crines ſignificantnr: habuerunt calui
tium: mentem undiq; obſtruſam & ad tacendum ab orationibus firmatam.
CEt pꝛo faſcia pectoꝛali cilitium. C¶ C Pro ſaſcia pectorali quam ſterbryratts
iii

Liber Secundus.c.iiii.

eſt Symachus tunicã. lxx. u?σιοττρ†ov&Nαο.1clauatä purpurã trãſtulerũt: Qce Agꝗla cingulũ exul-
tatiõis expᷣſſit Theodotion ipᷣm uerbũ hebraicũ poſuit:qd genus ormamẽti muliebris ẽ: Faſcia pe
ctus tegit:Et eũ poſſidet locũ ĩ fœminis quẽ rõnale ĩ pontificibꝰ: De hac faſcia pectorali & hieremi
as myſtico ſermõe dicebat:Si obliuiſci põt ſpõſa ornatꝰ ſui:aut uirgo faſciæ pectoralis ſuæ: & ego
obliuiſcar tui dicit dñs: Qualẽ exhibere nos cupit apoſtolus xp̃i: Virgo qᷓdiu nõ corrũpitur ĩ ægy
pto:nec frãgũtur mamillæ eius: ꝗᷓ pectorali faſcia colligatæ ſũt ũgitur ſpõſo: & cũ cottidie uirtutũ
filios generet: nequaqꝗᷓ uirgo eẽ deiiſtit Qck ſi aliqũ diuaricauerit pedes oĩ trãſeunti: & ſecuta fuerit
amatores ſuos: Et iuxta Oſeæ uaticiniũ: Sepſerit dñs uias eiꝰ: & intercluſerit ſemitas: reuertetur ad
uirũ ſuum priorem: Et audiet: Exuere ueſtimentis luctus & induere ueſtibus gloriæ tuæ.
CPulcherrimi quoqʒ viri tui gladio cadent:⁊ foꝛtes tui in pꝛelio. “
CPro pulcherrimis uiris. Ixx. interpᷣtati ſũt: Et filius tuus pulcherrimus quem diligis gladio cadet.
Qdſi de aĩæ ſtatu ĩtelligimus: ꝗᷓ poſt uirtutes peccauerit: pulcherrimũ filiũ eius: bona accipiamus
opa:q hoſtili gladio cõciderũt:Et fortes quoſq; periſſe ĩ pᷣlio:ꝗa iuſtitia iuſti nõ liberabit eũ ĩ qua/-
cùq; die aberrauerit. Sin ãt ſequamur hiſtoriã: Ex his ſermonibus docebimur: nõ de mulieribus ꝓ
phetæ eſſe ſermonẽ: quarũ uiri in plio corruerũt: ſed de urbibus iudeæ: quas filias ſyon appellauit:
quarum bellatores ceciderunt in certamine:Deniq; De eadem ſyon ſequens uerſiculus loquitur
CEt merebunt atqʒ lugebunt poꝛte eins ⁊ ipſa vrbs deſolata in terra ſedebit.
C Quod uſq; hodiæ oculis cernimus. Facilis ſcdm tropologiã interpᷣtatio eſt: q' ꝗqcũq; locũ dede
rit diabolo: & nõ oĩ cuſtodia ſeruauerit cor ſuũ: lugeãt portæ eiꝰ& abſente ſpõſo ſemp ĩ luctu ſit:ac
de excelſis corruẽs ĩ tertæ puluere ſedeat. CQLCLAbPIIVLVMQVARTYVM.
ſFX appꝛehẽdẽt ſeptẽ mulieres viꝝ vnũ l die illa dicẽtes:panẽ noſtrũ ↄinedemꝰ:⁊ veſti
Imsẽtis nr̃is operiemur:tãtũmodo iuocet᷑ nomẽ tuũ ſuꝑ nos:auffer oppꝛobꝛiũ noſtrũ.
Cu pulcherrimi urbis hieruſalẽ gladio ceciderũt & fortes perierũt ĩ plio & mœruerit
ELuxerintq; portæ cius: & ipſa fuerit deſolata ob nimiã hoĩum raritatẽ interfectis bellato-
ribus: Septẽ mulieres apphendent unũ uirũ cupiẽtes hẽre ſemen in ſyon:& domeſticos ĩ hieruſalẽ
Cibũ & ueſtimẽtũ ſe habere dicẽtes: tm̃ ne abſq; marito eẽ uideãtur: & ſubiacere illi maledicto qd-
ſcriptũ ẽ: Maledicta ſterilis ꝗᷓ nõ facit ſemen ĩ Iſrael:Zacharias quoq; huic cõgruit ſenſui. In diebus
illis apphendẽt decẽ hoĩes ex oĩbus lĩguis gẽtiũ fimbriã uiri iudæi decẽtes: Ibimus uobiſcũ: Audi
uimus.n.qm̃ deus uobiſcũ ẽ: Septenarius & denarius numerus ppꝑ ſabbatũ & decẽ pᷣcepta legis: Iu
deis familiaris ẽ: Et ideo hoc frequẽter abutũtur: Licet iuxta hebræi ſermõis ambiguitatẽ ꝗ uerbũ
ſaba:nũc ſeptẽ:nũc plures:nũc iuramentũ interpᷣtantur:Poſſit in hoc loco nõ ſeptẽ ſignificare: ſed
plures:Hoc ſcdm litterã. Cæteꝶ in aduentu dñi ſaluatoris: ſeptẽ mulieres.i. ſeptẽ gratiæ ſpũs ſancti
de ꝗbus in cõſequẽtibꝰ idẽ ꝓpheta dicturus ẽ: Exiet uirga de radice ieſſe: & flos de radice eius aſcẽ/
det: & reqeſcet ſup eũ ſpũs dñi:ſpũs ſapiæ & ĩtellectus:ſpũs conſilii & fortitudinis: ſpũs ſcientiæ &
pietatis: Et ĩplebit eũ ſpũs timoris dñi:Appᷣhendẽt Ieſũ quẽ multo tpe deſiderauerãt:ꝗa nullũ aliũ
potuerãt ĩuenire ĩ quo æterna ſtatiõe reqeſcerẽt.VYñ & Ioãnes baptiſta refert in euãgelio:Et ꝗ miſit Io.i.d.
me ipſe mihi dixit: Sup quẽ uideris ſpũm ſctũm deſcẽdẽtẽ & manẽtẽ in eo ipᷣe ẽ.In ⁊acharia quoq; Zach.3. d rzd, g
legimus.Sup lapidẽ unũ ſeptẽ oculos:Et in uno aureo cãdelabro ſeptẽ lucernas & ſeptẽ ſuffoſoria A

ac duas oliuas ex utraq; pte lãpades firma radice fundatas. Qd ãt gratia ſctĩ ſpũs cũcta poſſideat ex
poſitiõe ñ ĩdiget:Sed ꝗa ĩ hoĩbus ſemp paciebatur opprobriũ:nullo uiuẽte ut ſpũs ſancti dona po lkxE
ſcebãt:Propterea Ieſu nomẽ ſibi cupiũt inuocare: ut qd ĩ lege ĩpfectũ erat.in euangelio cõpleatur Ndy
CIn die illa erit germen domini in magnifſicentia ⁊ in gloꝛia:⁊ fructus terre ſublimis:⁊ exulta/ u
tio his ꝗ ſaluati fuerint de Iſrael:Et erit omnis qui relictus fuerit in ſyon ⁊ reſiduus in hieru/ rci
ſalem ſanctus vocabitur:omnis qui ſcriptus eſt in vita in hieruſalem. 08
CCu filiæ ſyon pp ſupbiã oẽm ornatũ pdiderint:& mœruerit luxerintq; portæ eius:& ipſa deſola is
ta cõciderit:Oẽſq; bellatores eius perierint in pᷣlio:in tm̃ ut multæ mulieres unũ uirum habere uix —
poſſint:Tũc orietur germen nois chriſtiani: & terra dabit fructum ſuum: & exultatio erit his qui de ki
frael ſaluati fuerint:De ꝗbus & ſupradictũ ẽ: Niſi dñs ſabaoth reliquiſſet nobis ſemen quaſi ſodo/ ””
ma eſſemus & ſimiles gomorra fuiſſemus: Et nota qd/ non oĩs I ſrael ſaluetur. ſed reliquiæ populi ü
ſyon: & reſiduus in hieruſalẽ: oĩs ꝗ ſcriptus eſt in uita in hieruſalem: Quibus & dominus loqbatur ig, i
Geaudete qm̃ noia ueſtra ſcripta ſũt in cælis Significat ãt apoſtolos & eos ꝗ p apoſtolos crediderũt Luc. IO.l. i
WQM Cum abluerit dominus ſoꝛdem filiarum ſyon:⁊ ſanguinem hieruſalez lauerit de medio eius ðWUM
in ſpiritu iuditii ⁊ ſpiritu ardoꝛis.Tunc ſaluabuntur reliquie de Iſrael. m
CQñ in haptiſmate ſaluatoris eis fuerint peccata dimiſſa: & ille ſanguis ablutus quẽ ſup ſe errans C.
populus ĩpcatus eſt. Sanguis eius ſup nos & ſup filios noſtros: Vñ ſupra legimus: Cũ extenderitis ’”
manus nõ exaudiã uos: manus. n. ueſtræ ſanguine plenæ ſunt: Et poſtea eos ad pnĩam ꝓuocans in ð
fert: Lauamini mũdi eſtote. Et nota qd ſordes filiarũ ſyon lauerit ſpũ iuditii: ſanguinẽ aũt hieruſalẽ Mat.3.c. 1l
ſpũ cõbuſtionis: Qd. n. leue eſt lauatur: qd grauius exuritur. De quo iuditii ſpũ: & ſpũ cõbuſtionis Mar.i.a. 4

loãnes baptiſta in euãgelio Ioqᷓ batur: Ego baptizo uos aqua: Qui ãt poſt me uenit:ipſe uos bapti Luc.d. h
ꝛzabit in ſpũ ſancto & igne: Ex quo didicimus: qd hõ tãtũ aquã tribuat deus ãt ſpũm ſanctũ quo & 10.b. (CL
ſordes

Aiſio Secunda
* ſordes abluuntur & ſanguinis peccata purgantur. M
CSECt creauit dñs ſuꝑ oẽm locũ mõtis ſyon ⁊ vbi inocatus ẽ nubẽ ꝑ diem:⁊ fumum ⁊ ſplendoꝛem
i ianis flamantis in nocte. CC I n xpᷣo.n. noua creatura E:De qua alibi legimus: Vetera
trãſierũt: ecce facta ſũt oĩa noua:Pro quo. Ixx. trãſtulerũt (Et ueniet: & erit oĩs ſocus mõtis ſyon: & oĩa
ini in circuitu eius ſunt: pteget nubes p diẽ: & lumẽ ignis flamantis in nocte) Quis aut ueniet niſi ille
run de quo ſcriptũ ẽ: Viet ex ſyon ꝗ liberet: Et de quo aliꝰ ꝓpheta cõmemorat: Adhuc paululũ modicũ:
quẽturus ẽ ueniet & nõ tardabit. Cũ ille uenerit redditur populo fœlicitas priſtina: quã aliqñ habue
re in heremo:Præcedẽte dño eos p diẽ in colũna nubis: & ꝑ noctẽ in colũna ignis: Vt nec ĩ ꝓpſperis:
dent ps.ĩ20. nec ĩ aduerſis aliqñ turbẽtur. Qd ĩ pſalmo dicitur: Per diẽ ſol nõ uret te:neq; luna p noctẽ:Fumus ãt
ce ĩ hoc loco nõ errorẽ & ignorãtiã:ſed gloriã ſignificat. Iuxta illud qc; ĩ hoc eodẽ ꝓpheta ſcdm quorũ
hon dã opinionẽ lecturi ſumus: Et domꝰ ĩpleta ẽ ſmo Et ĩ Iohel de gratia ſpũs ſcti:q deſcẽdit ſup apo/
blgu fſtolos dicitur: Effundã de ſpũ meo & ꝓphetabũt: & dabo ꝓdigia ĩ cælo ſurſũ & ſigna ĩ terra deorſũ:
ibu⸗ ſanguinẽ & ignẽ: & uaporẽ fumi: Id ipᷣm ſignificare puto & illud ĩ pſalmis: ꝗ täãgit mõtes & füigabũt
elun CBSuyper oẽm aũt gloꝛiã pꝛotectio Et tabernaculũ erit in vmbꝛaculũ diei ab eſtu:⁊ in ſecuritatẽ ⁊
Min abſconſionẽ a turbine ⁊ a pluuia. CHũic locu iudæi ad antichriſtũ referũt: quẽ
p turbinẽ & tẽpeſtatẽ ſignificari eſtimãt: Qñ eos dñs a potentiſſimo aduerſario deſenſurus ẽ: Nos ãt
icece oĩa referamus ad primum aduentũ xpᷣi:De quo & in pſalmis legimus: Protexit me in abſcondito ta
ubtae Dernaculi ſui:in petra exaltauit me:Super q̃ fundata eccleſia nulla tempeſtate concutitur: nullo turbi
N. ne uentiſq; ſubuertitur: Plurimi iudæorum & hæc & uniuerſa quibus iſta ſociata ſunt: ſuper babylo/
yei nia captiuitate & reditu hieruſalem ſub zorobabel & eſdra & neemia intelligunt.
noſti F CAPITVLVM QVINTVM HrJ ꝰ
n RAntabo dilecto meo canticum patruelis mei vinee ſue.

CCãtat ꝓpheta carmẽ lamẽtabile populo Iſrael:qc cõpoſuit ille:De quo ſcri btũ e in euã

S 6

dl· Luc. i9. g.
enli: 98 gelio: Cũ ãt uidiſſet eã:haud dubiũ ꝗn hieruſalẽ: fleuit ſup eã & dixit: Si ſcires & tu qᷓ ad pa-
coce cẽ ſunt tihi qũo ueniẽt ſup te:& circũdabũt te inimici tui munitione:& uallabũt & ꝓſternẽt te:& fili/
ee Mat. 23. d. Os tuos: Et rurſũ: Quotiẽs uolui cõgregare filios tuos ſicut gallina cõgregat pullos ſub alas ſuas & no
Auch lIuiſti:Ecce dimittetur uobis domꝰ ueſtra deſerta:Cui ſimile ẽ hoc qd nũc ĩ iſto carmiĩe dicitur:Dimit
ol tã uineã meã: Qch ãt xpᷣs dicitur dilect atq; cariſſimꝰ: Quẽ Agla interpᷣtatus ẽ a TIpW+ε ορορ i. pa
hi truũ uel patruelẽ Quadrageſimi quarti pſalmi nos ĩ ſcriptio docet: Canticũ ꝓ dilecto: Et uox dei pa/
rild tris ĩ euãgelio: Hic ẽ filiꝰ meꝰ dilectꝰ ĩ quo mihi cõplacui: Et ĩ ſexageſimo ſeptimo legimꝰ: dñs dabit
nti uerbũ euãgelizãtibꝰ uirtute multa: Rex uirtutũ dilecti:Hic ergo dilectus carmẽ lugubræ fecit uineæ

Nas ſuæ: Quod ego canta bo dilecto atq; miſerabili populo m eo: Vel itelli genduũ C atabo oĩ potẽti deo
rt patri caticũ xpi: Qui ẽ patruelis meꝰ: Hoc ẽ ex eadẽ mecũ gẽte generat⸗ Qd ãt uinea dei appelletur
lini Pobaa Iſrael: Et ĩ. fine hui cãtici kegim inen dñi exercituũ domꝰ ẽ Iſrael: & uir iuda germẽ lauda
ile eiꝰ: Et ĩ ſeptuageſimo ſeptio pſalmo:Vineã de ægypto trãſtuliſti:eieciſti gẽtes & plataſti eã.ĩ euã

tgm hn Mat.23. d. gelio quoq; pene hiſdẽ uerbis ꝗbꝰ ꝓpheta nũc loꝗtur: Dñs texit parabolã: Hõ ꝗdã erat paterfamilias

4 . 2 — — 2 * * 7 . . 4 2 2 „ „
1 ꝗ plãtauit uineã:& maceriã illi circũdedit: & fodit ĩ ea torcular: & edificauit turrim: & locauit eã agri-
ſein colis: &c. Et ĩ hieremia legimꝰ: Ego plataui uineã fructiferã totã uerã:qũo cõuerſa es ĩ amaritudinẽ ui

neæ alienæ: Itaq; hieruſalẽ ut diximꝰ plãgitur: & ſermone ꝓphetico illiꝰ ruina cãtatur. Porro eccleſiæ

nal. & populo quondã gentiũ:aliud carmẽ ẽ editũ:De quo ĩ pſalmis legimꝰ: Cãtate dño oĩs terra annũ/
len ciate diẽ ex die ſalutare eiꝰ: Annũciate ĩ gẽtibꝰ gloriã illiꝰ:ĩ oĩbus populis mirabilia eiꝰ:& rurſũ Cãta
ent te dño canticũ nouũ ꝗa mirabilia fecit: Oñdit dũs ſalutare ſuũ ĩ cõſpectu gentiũ reuelauit iuſtitiã ſuã
bien⸗ Q¶ ¶Uinea facta ẽ dilecto meo i coꝛnu filio olei. CNHoc iuxta hebraicũ theodotiõ & agla trãſtule
rũt Symachꝰãt more ſuo mãiſeſtiꝰ: Viĩea facta ẽ dilecto meo ĩ cornu ĩ medio oliuaꝶ:Porro.lxx.ſenſũ
i magis ꝗᷓ uerbũ ĩterpᷣtati ſũt: Vinea facta ẽ dilecto ĩ cornu ĩ loco piĩgui ſiue uberi rio utrũq;ʒ ſi gnificat:
eu Et reuera nihil terra repromiſſiõis pĩguiꝰ:ſi ñ mõtana ꝗq; atq; deferta:ſed oẽm illiꝰlatitudinẽ cõſide
gnic⸗ res:a riuo ægypti uſq; ad flumẽ magnũ euphratẽ cõtra oriẽtiẽ: Et ad ſeptẽtrionalẽ plagã uſq; ad tau
ln rũ mõtẽ & phririi, cilitiæ qdᷓ mari ĩminet. Cornua ãt regnũ ſigniſicare & potẽtiâ ſæpe legimꝰ: Vt ẽ
Gul Luc.i. g. illd ĩ euãgelio: ſuſcitauit cornu ſalutis noſtræ ĩ domo dauid pueri ſui. Et ĩ te inimicos noſtros cornu
un & pCs.i48. uẽtilabimꝰ: Et ĩ zacharia q̃tuor cornua q̃tuor potẽtiſſima regna demõſtrãt. Hebrei huc locũ ita ediſ
Lilcx ſerũt: Viea xpᷣo plãtata ẽ ĩ cornu.i.in fſorti loco atq; ſublimi:vel ꝗa appellatur filiꝰ olei qd ĩdigeat dei
s miſericordia: & eius ſuſtẽtetur auxilio: uel qc; cũctis gẽtibus clarũ dei notitiæ lumen præbuerit.
CEt ſepſit eã:⁊ lapides elegit ex illa:⁊ plãtauit vineã ſoꝛech:⁊ ediſicauit turrim i medio eius:⁊ toꝛ
1 cular extruxit in ea. CPer metaphorã ut prius diximꝰ uineæ deſcribit populũ iudæorũ:
1 quẽ ſepſit angelorũ auxilio: Et lapides elegit ex ea uel idola: uel oĩa ꝗᷓ dei cultũ poterãt ĩpedire: Et plã
4 tauit eã uineã ſorech: Quã ſolꝰ dymach“ electã ĩterpᷣtatꝰ ẽ:nõ uerbũ e uerbo ut mihi uidet᷑ exprimẽs
le ſed ſẽſũ ꝗ tenet᷑ ĩ uerbo: Aiũt.n. hebræi Sorech genꝰ eẽ uitis optiæ: qd uberes fructꝰ faciat atq; ppetu
Mis os. Deniq; ſorech a ꝗbuſdã a αſποο interptatur: qd nos iĩ pulc errimos fruct'uertere poſſumꝰ
le, CEdificauit qnoq; turrim in medio eius. CTemplũ uidelicet ĩ media ciuitate.
oin CEt toꝛcular extruxit in ea. CQuo ꝗdã altare ſigniſicari putat. Ricut,n. ad torcu⸗
iiii

Liber Secundus.c.v.

eduxit dñs ab extremo terræ: De ꝗbꝰ & ĩ pſalterio legimꝰ: Veritas tua uſq; ad nubes. Hæ nubes qm̃

lar oẽs uuæ cõportãtur atq; calcãtur: ut ex eĩs exprimatur uinũ: ſic altare oĩs populi ſuſcipit fructus: & i
imolatas hoſtias deuùorat: Iuxta illud qd' de Beniamin in cuiꝰ tribu tẽplũ fuit: & altare legimus: Be/- oici
niamin lupus rapax mane cõmedet & ad ueſperã dabit eſcã. Cũcta ꝗᷓ dr de uĩea poſſunt ad aiæ hũa mtad
næ referri ſtatũ:Quæ a deo plãtata ĩ bonũ nõ uuas attullerit ſed labruſcas: & poſtea ſit tradita beſtiis lnn
cõculcanda:nec diuinũ imbrem ſuſceperit doctrinarum: quia præterita dona contempferit. hot
Et expectaui vt faceret vuas ⁊ fecit labruſcas. CPro labruſcis quas nos uertimus t
In hebtæo ſcriptũ eſt qc; Agla interpᷣtatus eſt cαατ†τaπα i. fructus peſſimos: Symachus Ee
hoc eſt impfectos.Ixx. & Theodotiõ ſpinas: ꝗbus iudæi dim coronauerũt: Illo. n. expe- —
ctãte ut uĩdemiæ tpe deferrẽt uuas ad torcularia. Pro ꝗbus octauꝰ & octogeſimus & octogeſimus ter dd
tiꝰpſalmꝰhũt tytulos: Iſti ſe curis & diuitis ſeculi demergẽtes: qᷓ ĩ euãgelio ſpinæ ĩterpᷣtãtur blaſphẽia D
rũ ſtimulos obtulerũt: Puto ãt melius eẽ BVSIN labruſcas ꝗᷓ ſpinas ĩtelligi: Vt cœptæ trãſlationis ſi⸗ u
militudo ſeruetur: Vñ & ſaluator dicit in eu ãgelio:Nũꝗd colligũt de ſpinis uuas:aut de tribulis ficus mel
C Müc ergo habitatoꝛ hieruſalẽ ⁊ viri iuda iudicate inter me ⁊ vinea meã: ꝗd eſt qð vltra debui ger
facere vinee mee ⁊ nõ feci ei:An quod expectaui vt faceret vuas ⁊ fecit labꝛuſas. M in
CFeci inꝗt uniuerſa ꝗᷓ debui: Plãtaui uineã i loco uberrimo: circũdedi maceriã: & elegi lapides: & fla
gella eiꝰ aſtilibꝰ calamiſq; ſubtexi: Vitis quoq; ipſa nõ fuit una de pluribꝰ ſed electa & el.
Ed ificaui firmiſſimã turrẽ:in qᷓ fruges recõderẽ:& de q̃ ĩiſidiantes frugibꝰ beſtias cõtẽplarer: Ex/ le⸗
ſtruxi torcular: ut ĩ eodẽ potiſſimũ loco pᷣmerẽtur uuæ & uinũ fũderẽt.qa hæc igitur feci: ꝗqᷓ facere de 14 in ge
bui:rũdeãt mihi habitatores hieruſalẽ & iudæ: Immo iudicẽt ĩter me & uineã meã: ꝗd ẽ qd facere de C
bui & nõ fecerim: Et illis tacẽtibus ſibi ipſe rũdit: Niſi forte ĩ hoc erraui: qd ꝓ labore meo expectaui nd
uuas nõ labruſcas: qᷓs ĩculta ac deſerta uinea afferre cõſueuit. Tale ꝗd & Nathã ꝓpheta ad dauid miſ i⸗
ſus loqtur: Et ĩterrogat eũ p parabolã: Vt dũ de alio iudicat de ſe ꝓmat ſnĩam: Ergo & hic populus ĩ/ ulln
terrogatur q̃ſi de uinea: ut còtra ſe ipſe rñdeat. Hũc ĩ euãgelio pleniꝰ ſaluator exeqtur:Et qd hic præ/- gon
termiſſũ ẽ ſcnibas & phariſeos ĩterrogat:In Eſaia. n.nihil dictũ ẽ de agricolis nec ꝗ paſſuri ſint indica non
tur: Sed tm̃ de uinea ſermo ẽ ibi. nüc quaſi alia ſit uinea & alii agricolæ: ſic de: populo loꝗtur & magi het
ſtris: ut malos male pdat: & uineã aliis agricolis locet: Significãs apoſtolos Et eos ꝗ apoſtolis ſucceſſu en
ri ſint. nec uero tãtologia ẽ ut pleriq; eſtimãt In eo qd ait: An quod expectaui ut faceret uuas & fecit la
bruſcas. Supra enim apud ſe tacitus loquitur: Hic autem quod cogitauerat alios interrogat.
Et nũc ondã vobis ꝗd ego faciã vinee mee Auferã ſepẽ eiꝰ? erit ĩ direptionẽ:diruã maceriã eiꝰ 1
⁊ erit ĩ cõculcationẽ:⁊ pona eã deſertã:non putabit᷑ ⁊ nõ fodiet᷑:⁊ aſcendẽt ſuper eã vepꝛes ⁊ ſpine.
CProuocaui inqt uos ſupra o habitatores hieruſalẽ & uiri tribꝰ iudæ ut iudicaretis inter me & uineã
meã: & ĩterrogaui ut diceretis ꝗqd debui facere qd nõ feceri: Et qa iuxta euãgelicã parabolã nõ uultis
rñdere qd ſciſcitor:E go mihi rñdebo ipſe ꝓ uobis:indicãs ꝗd facturꝰ mc feci uineæ meæ cun/ Mitd.
cta qᷓ debui: & ꝓ uuis attulit labruſcas: Auſerã uniuerſa ꝗᷓ dederã: Tollã angeloꝶ auxilia:De ꝗbꝰ ĩ pſal
mis ſcriptũ ẽ: Circũdat angelꝰ dñi ĩ circuitu timẽtiũ eũ & liberabit eos: & diripietur ab aduerſariis:
Deſtrua muros & inimicis gẽtibꝰ ſubiacebit: eritq; deſerta: & nõ putabitur ĩ æternũ: & nõ fodietur:
ut redigatur ĩ uepres: & aſcẽdẽt ĩ ea ſpinæ. Hæc ãt ſub metaphora uineæ: de hieruſalẽ atq; iudeæ dũr
ſolitudie Qd pleriq; iudæorũ putãt ſub babyloniis accidiſſe: qd & nos expte factũ negare nõ poſſu/ 6
CEt nubibus mãdabo ne pluant ſuper eã imbꝛꝛ. (mussed qa ſequitur.
CHoc ĩ illa captiuitate ĩtelligi nõ põt.Si ꝗqdẽ & hieremias capta iã urbe ꝓphetauit ĩ populo:Et Eze/g
chiel: Daniel quoq; & tres pueri: Vel ꝓphetaſſe uel mirabilia ſigna ẽt ĩ captiuitate feciſſe narrãtur: Et 4
poſtea aggeꝰ & Zachartas futura dixerũt ĩ cõſolationẽ populi ſeruiẽtis. Tollitur ãt dei auxiliũ ab his 4
q ĩdigni ſũt: ut ꝗa nõ ſenſerũt deũ ꝑ bñ̃ficia:ſentiãt p ſupplitia. Vel ideo truculẽta qᷓdã & aſpera cõmi
nat᷑:ut cõuerſi ad pnĩam iĩminẽtia tormẽta deuitẽt: Verbũ hebraicũ:S AITH oẽs uoce ſimiſi ſpias iĩter
ptati fut: Si ergo Saith in pnti loco ſpinæ dñr iuxta aglã & Theodotionẽ &. lxx. Rñdeant quo ſupra
BvVSIM ñ labruſcas ſed ſpias trãſtulerũt(Et nubibꝰmadabo ne pluãt ſup eã ĩbrẽ) Iſtæ ſũt nubes quas

ſub helia oẽs idolatræ erãt: tribꝰ annis & ſex mẽſibꝰſupꝑ terrã Iſrael nõ pluerũt: Qd ꝗqdẽ nõ ſolũ dep
phetis ſed de apoſtolis poſſumꝰ itelligere. Qd poſt paſſionẽ dñi nec ꝓphetas nec apoſtolos habue/ eui. 26. c.
rũt iudæi ne ꝓ uuis afferrẽt ſpinas: ſed ꝓ ſterilitate & ariditate ſua pᷣcarẽtur eũ ꝗ põt Imbres pᷣbere uir Deu.28. b.
rutũ. uñ & ĩ leuitico loꝗtur ad eos.Ponã cælũ uobis ferreũ & terrã æneã: Et ĩ deuteronomio: Erit cæ &.c.
lũ ſup caput tuũ æneũ:& terra ſub te ferrea:Et rurſũ Dabit dñs pluuiã terræ tuæ: Et cinis de cælo de/ .
ſcẽdet ſup te donec eradicet te & deleat: qa terra ꝗᷓ frequẽter ſup ſe ueniẽtẽ ſuſcipit pluuiã: & non fa
cit ſegetẽ ſed ſpinas & tribulos: reproba eſt & maledictioni proxima cuius finis combuſtio eſt.
CNinea aũt dñi exercituũ domus Iſrael eſt:⁊ viri iuda germen delectabile eius:ideſt dei.
CSiue ut.Ixx: träſtulerũt nouella plãtatio dilectiſſima Iſrahel & Iudas: Hæc ĩter ſe differũt: qd' oĩs po A P
pulꝰ priꝰ appellabatur Iſrahel: & poſtea regnãte dauid ſup tribũ iudã. Et robo filiꝰſalomõis ſup du nd
as tribꝰiudã & beniami. Hi ꝗ erãt in ſamaria hoc ẽ decẽ tribꝰ uocabãtur iſrahel: & in ꝗbꝰ regnabãt de
gnñe dauid appellabãtur iuda. Et qm̃ ab iſrahel uituli colebãtur in dã & in bethel ppea ab aſſyriis pri .
mũ ẽ capta ſamaria. Et multo poſt tpe iudas a caldæis ductus eſt in babylon᷑: ga minora beccauct it. H
Vnde &

Aiſio Secunda HZ

u Vñ & in Ezechiel ad utriuſq; populi pctã purgãda iſrahel in ſiniſtro latere ponũtur iuxta ſeptuagĩta
ilin dies cẽtũ nonagita. Iudæ aũt. xl. dies. Hoc dico ut in cõpatiõe Iſrahel.i.x.tribuũ amabilẽ atq; dilectũ
ulcki onñdã iudã:in quo erãt ſacerdotes & leuitæ& dei religio uerſabatur. Eo tpe quo ꝓpha Eſaias loq̃ ba
J tur ad populũ. Et pulchre iſrahel hoc eſt totꝰpopulꝰdomꝰẽ:Iudas aũt ꝗſepatis tribub poſtea pul-
Urin lulauit: nouellũ dicitur delectabile. Sed & hoc notãdũ gch juxta cõſuetudinẽ ꝓphetalẽ qpriꝰ p meta
Una phorã dcta ſüt. uel p pabolã: poſtea exponũtur m aifeſti gd⸗ uiea & nouella platatio iſrael & iuda ſit.
onene, Et expectaui vt faceret iuditiũ:⁊ ecce iniꝗras:⁊ iuſtitiã:⁊ ecce clamoꝛ. Siue ut. xx. traſtulerut.
men CEt expectaui vt faceret iuditiũ:⁊ fecit iniꝗtatẽ: ⁊ nõ iuſtitiã ſed clamoꝛ. CVolumus lati⸗/
ducßti⸗ nis inſinuare aurib ck ab hebreis didicius iuditiũ apud eos ap pellatur: MESPHAT. I niqtas ſiue diſ.
wonü⸗ ſipatio ut ĩterptatꝰẽ Agla uocatur MESPHAA: Rurſũ iuditiũ dicitur 54 DACHA clam or appellat᷑
Niin SAACA: Vna itaq; uel addita littera uel mutata ſic uerboꝶ ſimilitudinẽ tpauit. Vtp m. eſphat diceret
ndn meſpha. Et ꝓ ſadacha poneret ſaaca Et elegãtẽ ſtructurã ſonũq; uerboꝶ iuxta hebreã liguã redderet:
& expectauit dePꝰut popułꝰ iudæoꝶ faceret iuditiũ. i. uuas: & fecit iniqtatẽ.i. labruſcas. Et expectauit iu
DR ſtitiã ut largitorẽ tãtoꝶ muneꝶ a patre miſſum ſuſcipet: & fecit clamorẽ quo uociferatꝰẽ cõtra dũm
ll & clamauit. Tolle tolle cruciñge talẽ. Vñ & Paulus apoſtolus ſcribit: Oĩs ira & clamor & blaſphemia
lerkr, auferatur a uobis cum omni malitia. uel certe quoniam iuſti ſanguinem fuderãt: Et ſanguis domini
ktirce ce paſſionis clamabat ad dominum: Propterea clamorem pro iuſtitia reddiderunt. Iuxta illud quod R
Neledd Gene. 4. in geneſi legimus: uox ſanguinis Abel fratris tui clamat ad me. B
Yen CVbe aui coniungitis domum ad domum ⁊ agrum agro copulatis:vſqʒ ad extremum loci.Nũ
iin quid habitatis ſoli vos in medio tere. CPro eo quod nos diximus
udhl uſq; ad extremũ loci. lxx. trãſtulerunt ut auferatis ꝓpximo: Symachus & Theodotion: donec deficiat:
dpu⸗ uel nõ ſit locus:unde deficiente terra nequaꝗᷓ ſaturetur auaritia: Qdqꝗdem generaliter aduerſum oẽs
hiene ꝗbus nihil ſatis eſt dictũ puto: Et ſpecialiter cõtra uineam dñi ꝗᷓ pro uuis fecit labruſcas: Ideſt ꝓ iudi
iün tio iniꝗtatẽ & ꝓ iuſtitia clamorẽ. ꝗᷓ ẽ. n. rabies cũ tecta & agri ad depellẽdos ĩbres &ad ſerẽdas fruges
täng hẽri debeãt: ea hẽre cupꝑe ĩ ꝗbꝰcũctis hĩtare ñ poſſis: & qᷓ colere ñ ſuſficias: alteriuſq; neceſſitatẽ tuã fa/
buet cere uoluptatem. I uxta tropologiã cõtra hereticos: qdã hoc dictum arbitrantur: Qui cũ mouerint pe
lic⸗ des ſuos:de oriente ueniunt in campũ ſennaar: ꝗ interpᷣtatur excuſſio dentium:Et edificãt ciuitatem
cõfuſionis turrẽq; ſupbiæ: Et audiũt ſub uerbis aliis: Audite hæc duces domus Iacob: & reſidui do⸗
mic mus I ſrael: p abhominamini iuditium & oĩa recta puertitis: ꝗ edificatis ſyon in ſanguinibus: & hie-
tpir⸗ ruſalem in iniꝗtate:Iſti domus domibus: ideſt dogma cõiugunt dogmatibus. Quibus dicitur p Mi
uri cheã Nolite edificare in domo deriſum: ne ſuper fundamẽtum chriſti q; apoſtolus paulus poſuit:&
uli in quo debuerant ediſicare aurũ: argentũ lapides præcioſos: econtrario edificent ligna fœnum ſtipu .
· Mat. 7. d. lam: quorũ finis incendium eſt: De huiuſcemodi domibus ſaluator in euangelio loꝗtur: Omnis qui
ibl audierit uerba mea & nõ fecerit ea aſſimilabitur uiro ſtulto: qui edificauit domũ ſuam ſuper arenam
ſui Deſcendit pluuia: uenerunt flumina:flauerunt uenti & impeger ũt in domũ illam & cecidit: & fuit
len ruina domus illius magna. Tãdiu autem querunt heretici noua ueteribus iun gere:& eadem recen-/
ecit tioribus immutare donec & ſenſus humanus & ſermo deficiat. H
li⸗ In auribus meis ſunt hec dicit dominus exercituum:MNiſi domus multe deſerte fuerint gran
imn. des ⁊ pulchre abſqʒ habitatoꝛe. CPro eo quod nos iuxta hebraicũ
e in auribus meis ſunt hæc domini exercituũ: ideſt uerba quæ locutus eſt dominus: adhuc reſonant in
uike auribus meis. Ixx. tranſtulerunt: Audita ſunt hæc in auribus domini ſabaoth: Non ꝙ; propheræ uer⸗
Phis ba dominus audierit: aut in auribus domini audita ſint ꝗᷓ propheta dicturus eſt: cum cõſequentius ſit R
cöni intelligere audiſſe ꝓphetã: qᷓ dñs ſit locutus. Dñs aut locutus eſt quod poſt captiuitaeem: domus ma
giet gnæ atq; pulcherrimæ deſertæ futuræ ſint non habentes habitatorem.
inen CEBecẽ&.n.iugera vinearñ faciunt lagunculã vnã:Etł triginta modii ſemẽtis faciunt modios tres
cin CPro lagũcula quam ſoli. lxx.tranſtuſerunt:O mnes alii batum interprætati ſunt: quod hebraice dici
Gci tur Beth: Et pro triginta modiis quos nos ꝓ ch oro poſuimus: qui hebraice dicitut GOMER ůIxx.
iin uerterunt arcabas ſex: quæ menſura ægyptiaca eſt: & facit modios uiginti. In ſterilitate ergo nimia ꝗᷓ
“ ſequitur captiuitatem: decem iugera uinearum facient batum ideſt tres amphoras: Et triginta modii
. ea ſeminis: ideſt chorus: faciet ephi: qd ſeptuaginta tres mẽſuras interprætati ſunt: ideſt tres modios: Ba R
la⸗ tus aũt in liquidis ſpeciebus dicitur: & Ephi ſiue epha eiuſdem menſure in aridis: Sicut ĩ ezechiel iux
, 4 ta hebraicũ legimus ephiiuſtũ & batus iuſtus erit uobis: ephi & batus equalia & unius menſuræ erũt
ut capiat decimã partem cori batus.& decimã partem C00 RI ephi. iuxta menſuram CORl! erit equa
libratio eoꝶ. Quærimus iuxta anagogen quo hereticorũ domus grandes & pulchræ ſint: Quæ cũ
iuditii tpᷣs aduenerit nullum habitatorem habeant. Oĩs. n. pompa Krucrurac uerborũ & argumẽta
i. Cor.3. b. dialectica redigentur ad nihilũ. Et ꝗqa iuxta apoſtolũ paulũ: Nõ ſolũ dei ediſicatio ſumus:ſed &a gri
. cultura: Quã imitãtes heretici ſuffodiũtur & eradicãtur ab hieremia. iccirco ubi decẽ iugera uineaꝶ
n ſiue ubi decẽ iuga boũ opantur faciũt batũ unũ: & triginta modii ſementis faciũt ephi:ut de denario
tl⸗ numero q ĩ ſcripturis ſanctis myſticus atq; pfectꝰ ẽ:& de tricenario in quo ꝓphetauit ezechiel: & dñs
baptizatꝰ ẽ redigãtur ad ephi ꝗ ad cõpationẽ multiplicis nüeri uniõe cõſtringitur:qd ãt edificatio &

undus. c. Vv.

Liber S

agricultura referatur ad intelligẽtiã ſpiritalẽ:Etiã alio loco paulus apoſtolꝰ docet fundatos & radica
tos ĩ charitate credẽtes eẽ cõteſtãs. Vñ & eccleſiaſtes:nõ ſolu ſibi ediricauit domꝰ:ſed plãtauit uineas

& fecit ortos & pomeria: & ĩſtituit oẽs arbores pomiferas extruxitq; piſcinas ut irrigaret ſaltũ:Porro
hetetici imaginẽ tm̃ habẽtes ũbrãq; uirtutũ: & ñ ipſam ueritatẽ abſq; fructu opum: uerhorũ folia pol

licẽtur: De quoꝶ arboribꝰ dicit dñs oĩs plãtatio quã ñ plãtauit pater me cæleſtis eradicabitur: de ui
nea enim ſodomorum uinea eorum: & ꝓpago eorum de gomorra: Vua eorum uua fellis & botrus
amaritudinis eius. furor draconum uinum eorum: & furor aſpidum inſanabilis.

CAbe ꝗ cõſurgitis mane ad ebꝛietatẽ ſectãdãa:⁊ potadũ vſqʒ ad veſper⸗ Eit
ra:æ lira:timpanũ:⁊ tybia:⁊ vinũ in cõniuis veſtris ⁊ opꝰ dñi nõ reſpicitis nec opera manuũ eius
conſideratis. CPro hebrietate quã aqla eſt ĩterpᷣtatꝰ& Symachꝰ. Ixx. ipſũ hebraicum

dũ vſqʒ; ad veſpera vt vino eſtuetis:Eitha

poſuerũt ſicera.quod omnẽ ſignificat potionẽ q ĩebriare poteſt: & ſtatũ mẽtis euertere. Arguit ãt iux

ta cõſequẽtiã ceptæ explanationis agricolas uineæ 4 ĩminẽte ſterilitate & uicino ĩcẽdio quo uepres
& ſpinæ ſũt cõburẽdæ:Iuxuriæ ſe & uoluptatibtradiderũt. Nõ ſolũ i ueſcẽdo:ſed in auriũ quoq; ob⸗
lectatiõe: & in diuerſis muſicæ artis generibus: Qui cũ iſta faciãt opꝰ dñi ñ reſpiciũt:nec cõſiderant qᷓ
uẽtura ſint: Abutamꝰ hoc teſtimonio aduerſũ pricipes eccleſiæ: ꝗ de mane cõſurgũt ad ſectãdũ ſicerã
& bibẽdũ uſqʒ ad ueſperã:De ꝗbꝰ in alio loco dicitur: Vhe tibi ciuitas cuius rex iuuenis ẽ & pricipes
tui mane cõmedũt: q delitiis occupati: ex creaturis nõ ĩtelligũt creatorẽ: nec conſiderãt opera manuũ
eiꝰ:De ꝗbꝰ legimꝰ uerbo dñi cæli firmati ſũt: & ſpiritu oris eiꝰ oĩs uirtꝰ eoꝶ: Poteſt iuxta altiorẽ itel

ligẽtiã oĩs aiæ pturbatio ebrietas appellari: ꝗᷓ cõcipitur de uino furoris draconũ & de ueneno aſpidũ

iſanabili:qd nõnulli bibũt ab adoleſcẽtia uſq; ad ſenectutem:hoc eſt de mane uſq; ad ueſperam: Alii
uero hora tertia ſexta uel nona & undecima ſuſcitãtur de cõuiuio: & dicitur ad eos: Expgeſcimini ꝗ
hebrii eſtis uino: Sup hoc uinũ & ſup huiuſcemodi uuas ac uineas pluet dũñs ſulphur & ignẽ a dno:
Et ꝗcũq; ex earũ uino biberit eſtuat atq; cõburitur: Reqrit citharã & ſpalteriũ: cuiꝰ reptor ẽ Tubal de
Cain ſtirpe gñatus: Nec audit dñm dicẽtẽ ad Aarõ: Vinũ & ſicerã nõ bibetis tu & filii tui.qñ ĩgredie/
mini ĩ tabernaculũ teſtimõii ut accedatis ad altare: has citharas & lyras: tympanũq; & tybias rex baby
loniꝰ hũit:qbꝰ cõſonãtibꝰuniuerſarũ gẽtiũ populi ꝓſternebãtur terrã: & adorabãt aureã ſtatuã: qd
aũt primũ tp̃ᷣs humanæ ſapiæ qñ egredimura pueritia & ad rõnalẽ uenimꝰ ætatẽ: Mane in ſcripturis
ĩtelligatur: multa teſtimonia docere nos poterũt. De ꝗbus exẽpli cã ponẽda ſũt aliqᷓ: Mane mittebã
ꝓphetas: & mane exaudies orationẽ meâ: Mane aſſiſt tibi & uidebo: Et de nocte cõſurget ſpũs meꝰ:
& deꝰ deꝰ meꝰ ad te de luce uigilo: Et ĩ matutinis ĩterficiebã oẽs pctõres terræ Vt diſpderẽ de ciuita/-
te dñi oẽs q opantur iniqtatẽ: Et ĩ alio loco: Ad ueſperũ demorabitur fletꝰ & ad matutinũ letitia &c.
his ſimilia. Cõſurgĩus ãt de mãe qñ uitia relingmꝰ ĩ pueritia: & dicere poſſumꝰ pctã iuuẽtutis meæ &
ignorantiæ meæ ne memineris dne. Ortoq; nobis ſole luſtitiæ fugãtur tenebræ: Et ſtatim interfici/-
mus oẽs cogitationes ꝗᷓ ad peccata nos ꝓuocãt. Et de ciuitate mẽtis noſtræ illos diſpdimꝰpeccatores
De qbus ſaluator loꝗtur:De corde noſtro exeunt cogitatiões malæ: homicidia: adulteria: fomnicatio
nes: furta: falſa teſtimõnia: blaſphemiæ & reliqua: Infœliciſſimi ãt ſũt ꝗ de mãe uſq; ad ueſperã: ebrie
tate: gula & diuerſis uoluptatibus occupati nõ ĩtelligũt in ſe opa dñi nec conſiderant cur creati ſint.
CPꝛopterea ductus ẽ captiuꝰ populus meꝰ:qꝛ nõ habuit ſcientiã:⁊ nobiles eius interierũt fame
7 multitudo eius ſiti exaruit. CHæc iuxta litteram accidiſſe populo iudæorũ ſub
Veſpaſiano & tito romanis pricipibꝰ: Tã græca ꝗᷓ latina narrat hiſtoria: Qd ꝗdẽ & ſpiritaliter hodie
quoq; patiũtur: ſuſtinẽtes nõ famẽ panis neq; ſitim aqͥ: ſed famẽ audiẽdi ſermõis dei: Quia nec reſpe
xerũt opus dñi: nec cõſiderauerũt opa manuũ erꝰ: neq; habuerũt eiꝰ ſcientiã: ꝗ ſemp locutꝰ ẽ ꝑ ꝓphe/
tas: Vñ & in pſalmis dicitur de eis: Cõuertẽtur ad ueſperã & famẽ patiẽtur ut eanes:& circuibũt ciuita

Eccls.io.c

tẽ: Qc ãt oĩs ſermo doctrinæ panis appellatur & aqua:Illud docet euãgelicũ Nõ in ſolo pane uiuit Luc. 4.a.

hõ:ſed in oĩ uerbo qc' egredietur ex ore dei. Et ꝗcũq;ʒ biberit de aq́ quã ego dedero ei nõ ſitiet ĩ æter
nũ:Et in pſalmo dicitur: Sup aquas refectiõis educauit me. Vnde & dñs non uult eſurientes in here/
mo dimittere ne laſſentur & corruãt & interficiãtur fame:Et de iuſto uiro dicitur: Iuuenis fui & ſenui
& non uidi iuſtum derelictum nec ſemen eius qrens panẽ. Quidã hoc quod dicitur: Captiuꝰ ductus
eſt populus meus: qa nõ habuit ſcientiã & nobiles eius interierunt fame: & multitudo eius ſiti exaruit
generaliter de inferis & gehenna interprætari uolunt: I n qua punietur oĩs qui dei nõ habuit ſciẽtiã.
Pꝛopterea dilatauit ifernꝰ aiaʒ ſuã ⁊ apnit os ſuum abſqʒ vllo termio:⁊ deſcẽdẽt foꝛtes eiꝰ ⁊
ſublimes gloꝛioſiq; erꝰ ad eũ:⁊ icurnabit᷑ hõ:⁊ humiliabit vir:⁊ oculi ſublimium depꝛimentur.
CQui ſurrexerũt mane ad ſectandam ſicerã: & permãſerũt in ebretate uſq; ad ueſperã & uoluptate ac
delitiis occupati:opus dñi reſpicere noluerũt: nec opa manuum eius cõtẽplati ſunt: ppterea ducti fũt

in captiuitatẽ qa nõ habuerũt ſcientiã filii dei:Dicête ipſo ad eos: Nec me ſcitis: nec ꝗ me miſit: Et in Io. 8. d:

ipſa captiuitate fame perierũt ac aruerũt ſiti: Vnde ĩfernus & mors dilatauit aiam ſuam: & aperuit os
ſuum: & abſq; ullo numero & ſacietate deuorauit in perpetuũ pumendos: Ita ut principes & populus
& ſublimes glorioſiq; terræ iudæ deſcẽderẽt ad eũ & humiliaretur oĩs ſupbia: & oculi ſublimium de
primerẽtur: Intelligẽtium ſe eẽ mortales: Et cũcta rebus expleta ꝗᷓ uẽtura ꝑp ꝓphetas dñs nũciarat. In
fernus ãt aĩam hẽre dicitur: Nõ ꝙ aĩal ſit iuxta errorẽ quorũdam:Sed ꝙ; uerbis humane cõſuetudinis
rerum in

— 6

Utzrbe
n

Aiſio Secunda

ndi xerũ inſenſibiliũ exprimamus affectũ: Qcd' inſaciabilis ſit: & nunqꝗᷓ mortuorũ multitudine cõplea/
Uer tur. Qũo & in manu linguæ mors dicitur: & oĩpotens deus ſabbata & neomenias iudæorũu odiſſe
dan logqtur aiam ſuã: Quicꝗd de populo diximꝰ iudæorũ tropologice referri põt ad eos ꝗ ſeculi deli/
luhl tiis occupati: nec reſpicientes opa dei captiui ducũtur in peccatũ: Et nöhñt ſcientiã dei: & iccirco ſa
whei me & ſiti pereunt: bonorũ operum atq; uirtutum: & detrahentur in gehennam: ibiq; æternis crucia
N tibus deputati potentiam & ſuperbiam: miſeria cernent & humilitate mutari.
CEt exaltabitur dominus exercituum in iuditio:⁊ deus ſanctus ſanctiſicabitur in iuſtitia.
Cic CCũ captiuus ductus fuerit populus:qa nõ habuit ſcientiã: & ĩterierit fame:& ſiti exarnerit: & dila/
iene tauerit infernus aiam ſuã: & deſcẽderit fortes atq; ſublimes glorioſiq; in ꝓfundũ: & incuruatus fue
tiann rit hõ: & humiliatus uir: & recepint oẽs iuxta merita ſua: Tũc exaltabitur dũs in iuditio: Ciius prius
titin iniuſtũ uidebatur eẽ iuditiũ:& dñs ab oĩbus ſanctis ſanctificabitur in iuſtitia: ut impleatur illud qc-
in euãgelio dicitur:Pater noſter ꝗ es in cælis: ſanctificetur nomẽ tuũ.Et pater iuſte mũdus te nõ co
g gnouit.Vñ cauere debemus ne dueniamus iuditiũ dei: cuius iuditia magna ſunt & in enarrabilia.
eum Ro. l. ld. De quo apoſtulus loquitur: Inſcrutabilia iuditia eius & inueſtigabiles uie illius: Donec illuminet
ilen 10. 7. c. occulta tenebrarum: & aperiat cogitationes cordiũ. Qui dicit in euangelio: Nolite iudicare: ut nõ
fichen ĩudicemini. Cui ſententiæ congruens paulus apoſtolus Præcepit. Tu qui es qui iudicas alienum ſer
uni Ro. 14 a uum ſuo domino ſtat aut cadit: Stabit autem: Potens eſt enim deus ſtatuere illum:
“ CEt paſcentur agni iuxta oꝛdinem ſuum:x deſerta in vbertatem verſa aduene commedenr.
hii CVPro paſcẽtib agnis iuxta ordinẽ ſuũ:qd' ĩ bonã ptẽ accipit᷑:neſcio ꝗd uolẽtes. Ixx. trãſtulerũt: Pa
mli ſcẽtur direpti q̃ſ tauri ꝓ agnis tauros ĩtelli gẽtes: Et rurſũ ꝓ aduẽis ĩterpᷣtãtes a nos. Qñ ãt dñs ex
nti altatus fuerit in iuditio: & ſctũs in ſua ſanctiſicatus iuſtitia: ut mali agricolæ male pereãt:Et exaltata

dg cedrus ſecuri dñi ſuccidetur: Tũc ꝗ fuerint de agnorũ numero nõ hedorũ:paſcẽtur in eccleſiæ pra
del⸗ tis: & dicẽt:Dñs paſcet me & nihil mihi deerit: Et qꝗᷓ iudæis deſerta ſunt uerſa in ubertatem cõme/ni

il det gentiũ populus.Hæc iuxta tropologiã. Cæterum ut ordinem compleam us hiſto riæ: id ipſum
* aliis uerbis dicitur. De quo ſupra legimus: Regionẽ ueſtrã in cõſpectu ueſtro alieni deuorãt: & de/
, ſerta ẽ atq; ſubuerſa a populis externis: De toto.n.orbe cõgregata gentiũ multitudo habitat in iu/
n dæa: Et eiectis prioribus populis: Ideo ex parte cecitas facta ẽ domui Iſrael: ut ſubintret plenitudo w
heus ps.21 gentiũ. Pulchræq; iuxta. Ixx. direpti ſunt atq; uaſtati: & ducti in captiuitatem quaſi tauri: De quibus
h⸗ dominus dixerat: Tauri pingues obſederunt me: Vt loca taurorum occuparent agni.
me⸗ CAhe gtrahitis iniꝗtatẽ i funiculis vanitatis:⁊ q̃ſi funiculũ plauſtri pctũs:qui dicitis feſtinet
⁊ cito veniat opus eiꝰ:vt videamus ⁊ appꝛopiet ⁊ veniat conſiliũ ſancti Iſrael ⁊ ſciemus illud.
u CPro uinculo plauſtri: corrigiã iugi uitulæ: ſiue uaccæ. Ixx. trãſtulerunt: Qdæ aũt uincula dicãtur
r Pro.ꝭ.d. ęẽ peccata: crebrius legimꝰ e ꝗbus illud ẽ: Funibus peccatorũ ſuorũ unuſqꝗſq; cõſtrĩgitur: Et dñs ar
0.2, c. glens populũ delinquẽtẽ ꝗ peccatis peccata ſociaret: fecit flagellũ de funiculis oñdens eis:qũo do
mũ dei feciſſent ſpeluncã latronũ: & ſedẽ oratiõis uertiſſent in domũ negotiationis. cõuiua quoq;
end Mat. 22. b. cenæ dñicæ ueſtẽ nõ hñs nuptialẽ: uinctis pedibus ac manib“ eicitur ĩ tenebras exteriores: Et dñs
ehe Ps. 1.40. uenit ut hiis ꝗ erãt in uinculis: diceret exite: Et ꝗ uerſabãtur in tenebtis reuelamini: lpſe.n.ſoluit cõ
int peditos & illumĩat cecos. Quos hieremias uictos terræ nücupat: nec plãgit eos ꝗ peccare cœperit
mne, ſtatq; deſierint(nõ ẽ.n. iuſtus ſuꝑ terrã ꝗ faciat bonũ: & aliqñ nõ peccet) Sed ꝗ lõgo funiculo pctã
lün traxerint: Vñ & in numeris legimꝰ: Vaccã ruffam cuiꝰ cinis expiatio populi ẽ: Nò aliter ĩmolari &
Oii offerri ad altare dñi: niſi ꝗᷓ terrena opa nõ fecerit: iugũq; nõ traxerit: Vel uinculis iugi nabuchodo-/
he noſor fuerit alligata: Et in hoc eodẽ ꝓpheta. Pro cingulo ueritatis filiæ ſyon cingũt᷑ funiculo: Achi
P tofel quoq; & iudas:quorũ alter dauid:alter dũm pdiderũt:fune lõgiſſimo trahẽtes pctã ſua perie
dhin ve ſuſpẽdio:putãtes malũ cõſcientiæ pᷣſenti morte finiri:& nihil eẽ poſt mortẽ. Qc at Iuxta hebrai
zuiutl. cũ & oẽs alios interpᷣtes: appellãtur funiculi uanitatis: hoc ſignificat qd faciẽtibus pctũm facile texi
innt tur: & tã inane & futile ẽ: ut aranearũ fila texuntur: Sed cũ inde uoluerimꝰ exire ſolidiſſimis uincu⸗/
er⸗ lis nectimur:Plauſtrũ ãt plenũ oneratũq; peccatis facilius intelligũt: Qui meminerint ſcri ptũ in ⁊a
nn charia:Impietatẽ ſedere ſup talẽtũ plũbi. Et ægyptios ꝗ graui peccatorũ ſarcina pᷣmebãtur:q̃ſi plũ
en i.I bum in mare rubrũ eẽ demerſos: Et in alio loco peccator loqtur: Iniqtates meæ ſupgreſſæ ſunt ca/
Vni put meũ:Sicut onus graue grauatæ ſũt ſup me.Dicũtur ãt hæc ad prĩcipes iudæoru: ꝗ ſupra arguti
ii ſũt ĩ auaritia atq; luxuria: qꝗe;' ꝓuocati a do ad pnĩam: & poſtea ab apoſtolis eiꝰ: uſq; hodie pſeue-
rẽt in blaſphemiis: Et ꝑ ſingulos dies in oĩbus ſynagogis ſub noie nazarenorũ anathematizet uo
4 cabulũ chriſtianũ: Eſt at ſenſus. Vhe uobis ꝗ putatis diẽ iuditii nõ futurũ: uel nõ futurã ca tiuitatẽ
4 quã ꝓpheticus ſermo pᷣdicit: Qui dicitis ad ꝓphetã: uſq; quo nobis dei miaris irã:uolumꝰ eã ſcire:
ſi iã ueniat.Hoc aũt per Ironiã locuntur: quoniã eã nõ putãt eſſe uenturam: ſed ſimulari a propheta.
in lo Che qui dicitis malum bonum:⁊ bonum malum:ponentes tenebꝛas lucem ⁊ lucez tenebꝛas
ponentes amarum in dulce ⁊ dulce in amarum. . 8-⸗
, CEiuſdẽ criminis eſt bonũ lucem & dulce cõtrariis uocare noĩbus: cuius malum tenebras & ama
1 rum uocabulis appellare uirtutũ. Hoc contra eos ꝗ peccatum nõ putãt.ſi bonis detrahãt: & nõ eſti
1 mant eſſe delictum ſi laudent malum: Ponunt autem iudæi bonum malum: & lucem tenebras: –☛w

Liber Secundus.c. v.

dulce amarum: Suſcipientes barrabã latrocinii & ſeditiõis auctorem: & crucifigentes leſum: Qui
non uenerat niſi ad oues perditas domus lſrael:ut ſaluaret quod perierat: In barraba intelligamus
diabolum. Qui cum ſit nox & tenebræ trãſfiguratur in angelum Iucis. Vnde & apoſtolus loquitur:
Quæ participatio Iuſtitiæ cũ iniquitate ꝗᷓ ſocietas luci ad tenebras:qui cõſenſus xpi ad belial: neq; 2. Cor. 6. c
n. lucerna tollenda ẽ & ponẽda ſub modio:uel ſub lecto:ſed ſup candelabrũ ut oĩbus luceat: Nec Mat.. b.
arbor malos afferens fructus: bonæ arboris eſt appellanda uocabulo:Vnde ĩ geneſi myſtico ſermo Mar. 4. c.
ne narratur: Quod diuiſerit deus inter lucẽ ac tenebras qᷓ in principio ſuper abyſſum ferebatur. qd' Gene..
aũt bonus ſaluator ſit appellatus ipſe in euãgeliol oquitur. Paſtor bonus ponit aiam ſuam pro oui lo. 10. b.
bus ſuis.Lucẽ quoq; eſſe ſe dicit. Ego ſum lux mũdi:& cottidiæ cæleſti pane ſaturati dicimus: guſta
te & uidete qᷓ ſuauis ẽ dominus: ecõtrario quãdo dicimꝰ: Libera nos a malo. & mudus in maligno
poſitus eſt: diaboli cupimus inſidiis liberari: Qch auũt ipſe & tenebrarũ & amaritudinis ſignificetur
noĩbus: crebrius legimus: Sed & hoc poſſumꝰ dicere qd oĩa contraria dogmata ueritati amara ſint
& ſola dulcis ueritas: Vñ cauendũ eſt: ne ꝓ ueritate ſequamur mẽdatiũ: ne ꝓ lumine tenebras: Mul
tæ. n. ſunt uiæ ꝗᷓ uidentur hoĩbus rectæ: & nouiſſima earũ perueniunt in ꝓfundũ inferni: Eſt quoq;

ʒuſtus periẽs ĩ iuſtitia ſua: cui dicitur: ne ſis iuſtus multũ:quas ob cauſas Iſrael repromittit ſe uia am Eccls. 7.c.

bulaturũ regia: nec ad ſiniſtram: nec ad dextrã declinaturũ: Et ut loquar qd ſentio: difficile hoc ma
ledicto quis carere poteſt: cum & malis frequenter adulemur ꝓpter potentiã: & bonos deſpiciamꝰ
ꝓpter inopiã. Vnde ſigniſicãtius interprætatus eſt Aquila: Vhe ꝗ dicũt malo bonus es: & bono ma
lus es: Et in hũc congruit ſenſum illud qc Salomon in puerbiis loquitur. Qui iudicat iuſtũ iniuſtũ Pro. .c.
& iniuſtũ iuſtum: abhominabile eſt uterq; apud dñm. Scribæ quoq; & phariſei uerba ſaluatoris nõ
recipientes: ſed traditiones hoium: & aniles fabulas: Fecerunt bonũ malum & malum bonum.
Ahbe qui ſapientes eſtis in oculis veſtris:⁊ coꝛam vobis metipſis pꝛudentes.
EQui uobis inquit ipſis uidemini ſepientes eſſe: ꝗ prudẽtiã ſequimini non dei ſed hoĩum: & cũ nõ
recipiatis dei uirtutem deiq; ſapiam: putatis uos eſſe ſapiẽtes. Inter ſapientiam & prudentiã hoc di/
cunt eſſe ſtoici:Quod ſapientia rerum ſit diuinarum humanarumq; notitia: Prudentia autem tan-
tum mortalium. Conſequenter autem hæc aduerſum ſcribas & phariſeos: qui habentes clauem ſci
entiæ: nec ipſi ad chriſtum introeunt: nec alios introire permittunt. =
Abe ꝗ potẽtes eſtis ad bibendũ vinũ:⁊ viri foꝛtes ad miſcendum ſiceram ideſt ebꝛietatem.
CQuibus ſupra dixerat Vhe qui cõſurgitis mane ad ebrietatẽ ſectandã: & potãdum uſq; ad ueſpe
ram ut uino æſtuetis: De his ẽt nüc loquitur. Qui potẽtes ſunt ad bibendũ uinum: & uiri fortes ad
miſcẽdum ſiceram: Qui inebriati umo draconis & ueneno aſpidũ inſanabili: uirtutes dni calum/
niabãtur. Et ipſi ebrii inebriabãt populos: ut pari furore bachantes aduerſus dñm cõclamarent: Iux
ta tropologiã ante iam diximus: Qch ſacerdotes ingreſſuri tabernaculũ dei nõ debeant uinũ bibe

re & ſicerã: Quibus nũc addimus: qe; nazareis quoq; pᷣceptum ſit: qui ſe ſanctificant dño: ut uinum Leui. O. b.

& ſicerã: & oẽ qc; de uuis eſt nõ bibant: nec cõmedant ne uuã quidẽ paſſam: & acetum ex uino:Sed
& in ꝓuerbiis pcipitur: Potentes ſi iracundi ſunt uinũ nõ bibant: ne cum biberint obliuiſcantur ſa
pientiæ: Inter uinũ & ſicerã iuxta anagogen hoc eſſe arbitror: qc' uinũ una e pluribus perturbatio
eſt: Verbi gratia libidinis: auaritiæ: gulæ: & inuidiæ: Sicera aut. i. ebrietas: Oẽs in ſe uitiorũ cõtinet
paſſiones: quas rectius latino ſermone perturbatiões poſſumus dicere:qd ſtatũ mentis euertant: &
ebrios faciãt neſcire ꝗd agant: Qui ergo poſſunt plurimũ debẽt carere uitiis: & m axie ira ꝗᷓ furori
ꝓxima eſt: Ne quãto plus poſſunt tanto ampliꝰ ſubiectis noceãt. Miſcet ſicerã ꝗ cũ ebrietate plenu
ſit: ad decipiendos homines: umbras quaſdam & imagines ſimulat ſe habere uirtutum.
AQui iuſtificatis impium pꝛo muneribus:⁊ iuſtitiam iuſti auffertis ab eo. .
CEt hæc pars uitiorũ eſt uineæ ꝗᷓ ꝓ uuis fecit labruſcas: & expectante dnño ut faceret iuditiũ fecit inĩ
quitatẽ: Iuſtificãs ipium ꝓ muneribꝰ. & nõ cauſas ſed dona cõſiderãs: ꝗqᷓ excecãt ẽt oculos ſapientiũ
Vñ cauendum eſt ne inebriemur uino in quo ẽ luxuria: & nudentur fœmora turpidinis noſtræ: &
adulemur impiis ꝓ muneribus: & iuſtitiã iuſti ꝓ inopia deſpiciamus. Qckh in epiſtola lacobi pcipi
tur: Ne honorãtes impios diuites: & deſpiciẽtes ſanctos pauperes: famus iudices iniquitatis.
Eropter hoc ſicut deuorat ſtipulaʒ lingua ignis ⁊ caloꝛ flamme exurit:ſic radix eoꝛum quaſi
fauilla erit:æ germen eoꝛũ vt puluis aſcendet: Abiecerũt enim legem domini exercituũ:⁊ ſer/
monẽ ſancti Iſrael blaſphemauerũt. CPropter ſuperiores cauſas ſuperbiæ
& ebrietatis & auaritiæ: Quia pro uuis attulerunt ſpinas. & fœnum: ligna: ſtipulam: arſuroſq; ue/
pres:l deo radix malitiæ eorum redigetur in fauillã: Et omnis flos & pulchritudo diuitiarũ & cor
poris:pulueri cõparabitur: Non.n. ſolum iſta fecerunt: ſed his gradibus peruenerũt ad blaſphemiã
ut legẽ dñi nõ reciperẽt: & ſermonẽ ſancti Iſrael blaſphemarẽt: De ꝗb ſupra legimus:De ſion egre
dietur lex & uerbũ dñi de hieruſalẽ. Pöt radix in malis cogitationibus accipi fructus aut & germẽ
in malis operibus atq; ſermonibus: Vt quod radice latet: monſtretur in germine quæ utraq; dni in
cendio deuorabuntur: Vñ & apoſtolus radicem amaritudinis malorũ rurſum loquitur germinãtẽ
Adeo iratus ẽ furoꝛ dñi in populũ ſuũ:⁊ extendit manum ſuã ſuper eũ⁊ percuſſit eum:⁊ con
turbati ſunt montes ⁊ facta ſunt moꝛticinia eoꝛũ quaſi ſtercus in medio platearũ:In omnus
J Is non

uunge⸗
urann
6 puten
potun
6 un n
ndCCt
5. CM
bust
git

S⸗

Ba
E

— ge £

tenen,
Vendi

men,
eße
ad
Clom⸗
nunl
mübbe
uw

jtwi
en

Ctiri
rin

Hie.1.f.

Mar. 3. b.

lo. Z.f.

Hie.lO.d
Rom. 2.a.

Iob.lo.c.

P5.68.

um miſerunt ſortem.

Aiſio Secunda

his non eſt auerſus furoꝛ eius:ſed adhuc manus eius extenta.

CQuoniam abiecerit legem domini exercituum: quã ſe daturum per hieremiam dominus polli⸗

cetur dicens: Ecce dies ueniunt dicit dñs: & feriam domui Iſrael:& domui iuda fœdus nouum: nõ
ſcdm pactum quod pepegi cũ patribus ueſtris: in die qñ appræhendi manum eorum: ut educerem
eos de terra ægypti: & ſermonẽ ſancti Iſrael blaſphemauerunt dicentes: Demonium habet & ſama
ritanus eſt:Et non ne hic eſt filius fabri.Iccirco iratus eſt furor domini in populum ſuum. Qui pri/
us iratus fuerat contra principes & potentes: qui ſapientes erant in oculis ſuis: & inſtiſicauerunt im
pium pro muneribus: & deuorauerat eos quaſi ſtipulam lingua ignis: & calor flamme evuſſerat:
Vt potentes potenter tormenta paterentut: Extendit manum ſuam aduerſum eum. quem uocat
populum ſuum:eo quod fuerit pars hereditatis eius: & funiculus poſſeſſionis illius: Extendit autẽ
manum ut percutiat: & furor eius iraſcatur: De quo & in alio loco legimus: Domine ne in furore
tuo arguas me neq; in ira tua corripias me. Et hieremias: Corripe me inquit domine: Verumtamẽ
in iuditio & non in furore: Furere autem dominus dicitur: non quo humanis perturbatiõibus ſub
iaceat:ſed quo nos qui delinquimus niſi iraſcentem audierimus dominum non timemus. Vnde
& apoſtolus ſcripſit: Quod bonitas dei & patientia prouocet nos ad pœnitẽtiam: nos autem ſcdm
duritiam & impœnitens cornoſtrum theſaurizamus nobis iram in die iræ: & reuelationis iuſti iu
ditii dcicJna t autem manus quæ extenditur uel eleuatur ſuper populum peccatorem: Iob loꝗ/⸗
tur manifeſtius: Manus enim domini tetigit me. Vnde diabolus ſciens potentem manum domi-
ni:& brachium quod uniuerſis gentibus reuelatum eſt: Dicit ad dominum: Mitte manum tuam &
tange omnia quæ habet niſi in faciem benedixerit tibi. Quod autem quaſi præteritum dicitur qch
futurum eſt: conſuetudinem ſequitur prophetalem: in qua tam certa ſunt quæ futura dicuntur ut
putentur eſſe præterita: Quod & in pſalmis canitur: Dederunt in cibum meum fel: & in ſiti mea
potauerunt me aceto: Et iterum: Diuiſerunt ſibi ueſtimenta mea & ſuper ueſtimentum me/⸗
uodq; ſequitur. J

Mat.27.d Et percuſſit eum ideſt populum ſuum:? conturbati ſunt montes.
Mar. ij.b. C Montes quidam putant contrarias fortitudines: ſiue eos ſpiritus qui in miniſterio dei ſunt: & qui

bus traduntur peccatores ad puniendum: Nos autem hiperbolice dictum putamus: quod pro ma-
gnitudine malorum imminentium etiam montes commoueantur: & cadaueribus mortuorum
repleantur omnes plateæ urbium. Hoc accidiſſe iudæis poſt paſſionem domini ſub Veſpaſiano &
Hadriano nemo dubitat. Cumq; hæc facta ſint non eſt auerſus furor eius:ſed adhuc manus eius ex
tenta quæ habitum iraſcentis & percutientis oſtendit: Et notandum in his omnibus: quod nõ eis
exprobret idolatriam: non alia peccata:propter quæ offenderint deum. Sed quia abiecerunt le-
gem euangelii: & ſermonem domini blaſphemauerunt. H

CEt eleuabit ſignum in nationibus pꝛocul:⁊ ſibilabit ad eum de finibus terre: ? ecce feſtinus

velociter veniet:⁊ nõ erit deſiciens:neqʒ laboꝛãs in eo: Non doꝛmitabit neq; doꝛmiet:neqʒ ſol
uetur cingulũ lumboꝛũ eius:nec ruũpetur coꝛꝛigia calciamenti eius. Sagitte eiꝰ acute:: omnes
arcus eius extenti:ngule equoꝛum eius vt ſilex:⁊ rote eius quaſi impetus tempeſtatis. Ru⸗
gitus eius vt leonis:rugiet vt catuli leonum:⁊ frendet ⁊ tenebit pꝛedam ⁊ amplexabitur:⁊ non
erit qui eruat:⁊ ſonabit ſuper eum in die illa ſicut ſonitus maris: Aſpiciemus in terram:⁊ ecce
tenebꝛe tribulationis:⁊ lux obtenebꝛata eſt in caligine eius.

CNHebræi hunc locum de babyloniis & de nabuchodonoſor intelligunt prophetari: quod dei uo

luntate adductus ſit in iudæam & hieruſalem templumq; ſubuerterit. Nos autem ſequentes ordi-
nem: ſequentia ſuperioribus copulantes: Ideo ſignum in nationibus procul eleuatum dicimus
eſſe: & ſibilaſſe dominum uel traxiſſe eos de finibus terræ: Quoniam abiecerunt legem euãgelii: &
ſermonem ſanctum blaſphemauerunt. Si enim de babyloniis eſſet ſermo: iuxta conſuetudinem ꝓ
phetalem dixiſſet: Vocabo eum qui ab aquilone eſt: Eo quod iuxta iudeæ ſitum aſſyrii atq; chaldæi
in ſeptentrionali plaga ſint. Vel certe apertius babylonios aſſyrioſq; deſcriberet: Nunc uero dicen-
do. Leuabit ſignum in nationibus procul & ſibilabit ad eum de finibus terræ: gentes longe poſi/
tas ſignificat: & quæ in terræ finibus morantur. Haud dubium quin romanos & omnes italiæ gal
lorumq; & hiſpaniæ populos: qui ſub Veſpaſiano & Hadriano romano imperio ſubiacebant.

Vngde & italia ab eo quod ibi heſperus occidat: olim heſperia dicebatur: Et hoc ueniente percuſ/

ſus eſt:Et omnes iudeæ montes turhati ſunt: Vt interprætatus eſt Theodotion & Symachus: Vel
commoti ut Aquila poſuit: Vel exacerbati ut. xx. tranſtulerunt: Vt impetu hoſtium omnes reple/
rentur plateæ cadaueribus mortuorum:Deſcribit ergo ſermo diuinus uelocitatem uenientis exer
citus: qui non ſua ſed dñi uenerit uoluntate: I mmo attractus ſit: & ſibilo illius prouocatus: quod
non defecerit nec tanto itinere laborauerit: & cupiditate prædandi ſomnium oculis non admiſe-
1it: Calciamenta quoq; illius non ſint attrita ſagittariorum multitudinẽ: equitum turmas: curruũ
quadrigarũq; feruorẽ: Quod inſtar leonis nõ tã ad pugnãdum qᷓ ad prædandũ & uorandum ue-
nerat: Et ululatus uincẽtis exercitus marinis fluctibus comparatur:Ex quo notädum ubicumq; ſo
nitus maris in ſcripturis appellatur ꝗd ſignificet. Cũ igitur uenerit romanus exercitus & tenuerit

L.iber Tertius.c. vi.

prædã & non fuerit qui eruat:propheta compatientis affectu ſe iungit populo S ait. Aſpiciemus
in terram: & ecce tenebræ tribulationis: Cælum enim aſpicere non audebimus cuius habitatorem
offendimus: Et lux noſtra quam ſemper habebamus in deo tribulationum caligine obſcurata eſt.
Legi in cuiuſdam commentariis hoc quod dicitur: Leuabit ſignum in nationibus procul: & ſibila-/
pit ad eum de finibus terræ: De uocatione gentium debere intelligi: Quod eleuato ſigno crucis: &
depoſitis oneribus peccatorum: uelociter uenerint atq; crediderint: ed neſcio quomodo huic ſen
ſui voſſi re quæ ſecuntur. èô
ſuiN SN IN ESAIA PROPHETADIVI HIERONYMI LIDER SECVN
DVS EXPLICIT.INCIPIT EIVSDEM PRAEFATIOINLIBRVM TRTIVM.
Ifficit mihi uoluminum magnitudo q in explanatione Eſaiæ ꝓphe/
*tra texitur: Vbi aliquid prætermittere danum eſt intelligẽtiæ ꝗᷓobrem
in ſingulis libris qui tantum numerum ordinemq; ſignificant breues
præfaciunculas poſui. Teq; uirgo chriſti Euſtochium præcor ut in ex-
poſitione difficilime uiſionis orationibus me iuues. In qua deus om-
mipotens in ſua cernitur maieſtate: Et duo ſeraphin ſtantia in circuitu
eius atq; clamantia. Sanctus ſanctus ſanctus: dominus deus ſabaoth:
plena eſt omnis terra gloria eius: Et commotum liminare templi atq;
concuſſum: & domus iudaica tenebris erroris impleta: Et compara-
tione diuinæ gloriæ propheta immunda labia habere ſe dicens: & ha

14

MWK] conclamabant: Cruciſige crucifige talem: Et non habemus: regem ni
ſi cæſarem: Vnumq; de ſeraphin miſſum Ad Eſaiam qui forcipe de altare carbone compræhen/
ſo:prophetæ purgaret labia: & populus remaneret immundus. Tertius ergo in Eſaiam liber
hoc habet exordium. — M

INCIPITLIBER TERTIVS.
CAPITVLVM SEXTVM. “
Mno quo moꝛtuus eſt rex oʒzias: Nidi dominnm ſedentem ſuper
ſolium excelſum ⁊ eleugsttum 2=
CSub quatuor regibus ꝓphetaſſe eſaiam ſuper iudam & hieruſalẽ:
Primæ uiſionis titulo demonſtratum eſt: ideſt ſub ozia:ioathan achaz
& ezechia: Mortuo ergo oꝛia ſub quo dicta ſunt uniuerſa quæ ſupra ex
poſuimus:ſucceſſit filius eius ioathan qui regnauit annis ſexdecim &
Kftecit rectum in conſpectu domini: & portam templi edificauit excel/-
¶ſam. Quo imperante uidit eſaias ſedentem dominum ſuper ſolium ex
celſum & eleuatum: Vthabitum regnantis oſtenderet.
MCEt ea que ſub ipſo erant implebant templum.
NC Siue ut theodotion & Symachus tranſtulerunt: & quæ ſub pedi/

bus eius erant implebant templum:Pro quo. Ixx. interprætati ſunt.
CCEt plena domus gloꝛia eius. De hac uiſione ante annos circiter
triginta: cum eſſem conſtantinopoli & apud uirum eloquentiſſimũ Gregorium nazanzenum tüuc
eiuſdẽ urbis epiſcopum: Sanctarum ſcripturarũ ſtudiis erudirer: Scio me breuem dictaſſe ſubitũq;
tractatum: ut experimentum caperem ingenioli mei: & amicis iubentibus obedirem. Ad illum
itaq; libellum mitto lectorem: Oroq; ut breui huius temporis expoſitione contentus ſit: Ozin-
am quia ſibi illicitum ſacerdotium uendicabat lepra fuiſſe percuſſum ſacra narrat hiſtoria: quo
mortuo dominus uidetur in templo quod ille polluerat: ex quo animaduertimus regnante no/-
bis leproſo rege nos dominum in ſua maieſtate regnantem uidere non poſſe: nec ſancta trinitatis
noſſe myſteria. Vnde & in exodo poſtꝗᷓ mortuus eſt pharao qui opprimebat ſrael luto & pale/
is & lateribus:populus clamauit ad dominum: qui illo uiuente clamare non poterat: & ezechiel
mortuo phaltia flio bananiæ peſſimo principe: cadit in faciem ſuam; & uoce excelſa clama⸗
bat ad dominum: Pulchreq; iuxta hebraicum: non ipſe dominus implebat templum:cuius cæ/
lum thronus eſt:& terra ſcabellum pedum eius: de quo in alio loco legimus: Dominus in tẽplo
ſancto ſuo:Dominus in cælo ſedes eius: Sed ea qᷓ ſub pedibus eius erant implebãt templum. Qui
ſit autem iſtæ dñs qui uidetur: in euangeliſta ioanne:& in apoſtoloꝶ actis plenius diſcimus: Quo/
rum ioannes ait:Hæc dixit eſaias quãdo uidit gloriam eius: & locutus eſt deo. Haud dubium quin
xpᷣm ſignificet. Rurſum paulus in actibus apoſtolorum ubi romæ loquitur ad iudæos: Bene inqt
ſpũs ſanctus locutus eſt ꝑ eſaiam prophetam ad patres noſtros dicens: Vade ad populũ iſtũ & dic:
Auræ audietis & nõ intelligetis: & uidentes uidebitis & nõ pſpicietis: incraſſatum eſt enim cor po
poli huius: & auribus grauiter audierunt & oculos ſuos compræſſerunt: ne forte uideant oculis: &
auribus audiant: & corde intelligant: & conuertant ſe & ſanem eos. Viſus autem filius in re--
gnantis habitu: & locutus eſt ſpiritus ſanctus propter conſortium maieſtatis: unitatemq; ſubſtatiæ.

Quærat

1

bitare in medio populi blaſphemantis: qui conſona impietatis uoce Mt 27.c.
Mar. lj. b.
Luce.3.c.
IO.lo.b.
&.S.c.

Mat.j.f.

diienn
Munn
e
ſbi
N
ſen

om
M.
u
Lidrn
mbrnre
Rutine⸗
ceron⸗
udcir
lbeth
rdm
Unpat⸗
m h
i oce

S
8

ngennt e
hrahen,
un lbe

— ES
=,S ßũ ☛ι E

tmüpe

nen
Mache-
ihuen
kem à
1adl/

14

i
Imiten
t
Lench
dnn
nince
inth
1C
C
Nuin
eingt
die
vrpo
lis
nte?
nen

lIo.i.b.

Mat..a2.
Geñ.ʒ2. °

35.10 34
Rbd.

CSeraphin ſtabant

adinuicem qd dñs ſabaoth:ĩ forma dei

Aiſio Secunda

Quværat aliquis qũo nunc propheta dominũ uidiſſe ſe dicat: Et non abſolute dominum: ſed dům
ſabaoth: Vt ĩ cẽ ſequentibus ipſe teſtatur: cum euãgeliſta Ioannes dixerit:Dñm nemo uidit unꝗᷓ: &
ad moyſen loquatur deus: Nõ poteris ſaciem meam uidere: Neq; enim uidebit homo faciem meꝶ
& uiuet:Ad quod reſpõdebimus: nõ ſolum patris diumitatem: ſed ne filii quidem && ſpiritus ſancti
uia una in trinitate natura eſt:nõ poſſe oculis camis aſpicere: ſed oculis mentis: De quibus ipſe
ſaluator ait:Beati mundo corde: Legimus quod habraam uiſus ſit dominus in homimis figura: Et

cum Iacob quaſi homo luctatus ſit: qui deus erat: Vnde & appellatus eſt locus ipſe phanuel: hoc ẽ

facies dei: Vidi. n. ait dũm facie ad faciem & ſalua facta eſt aia mea:Et Ezechiel quoq; uidit dũm in
forma hoĩs ſedentẽ ſup cherubin a lumbis eius & deorſum erat quaſi ignis: & Superiora habebant
ſpeciem electri. Ergo ſe natura nõ cernitur: ſed uidetur hominibus ut uoluerit.
ſuper ulud ſex ale vni:ſex ale alteri:HGuabus velabant faciem:⁊ duabus
velabant pedes eius:⁊ duabus volabant:Et clamabant alter ad alterum ⁊ dicebant Sanctus
ſanctus ſanctus dominus exercituum:plena omnis terra gloꝛia eius.

CNHoc quod nos ſequẽtes alios interprætes & hebraicam ueritatem: in qua ſcriptum eſt

ideſt πνι οTοον quod latine dicitur ſuper illud uertimus. xx. tranſtulerunt in circuitu eius:
Vt nõ ſuper templũ ſtare ſeraphin: Sed in circuitu domini deſcribãtur: Rurſum ubi diximus quod
unus de ſeraphin uelaret faciem & pedes eius: per quod intelligitur: dei: In hebræo ſcriptum habet
quod poteſt interprætari: & eius & fuam: Vt ſeraphin iuxta hebræi ſermo/
nis ambiguitatem: & faciem pedeſqʒ dei: Et ſuam faciem ac pedes operire dicatur. In ſeptuageſimo
nono pſalmo legimus: Qui ſedes ſuper cherubin manifeſtare: Qui in lingua noſtra interprætãtur
multitudo ſcientiæ: Vnde & dominus in aurigæ modum ſuper cherubin aperte ſedere oſtenditur
Seraphin autem præter huc locuman ſcripturis canonicis alibi legiſſe me neſcio: Qui ſtare dicun-
tur ſuper templum uel in circuitu domini: Ergo errant qui ſolent in pracibꝰ diceie Qui ſedes ſu-
per cherubin & ſeraphin: quod ſcriptura non docuit: Seraphin autem ĩterprætatur
ꝗquod nos dicere poſſumus incendentes ſiue comburétes: Iuxta illud quod alibi legimus
Qui facit angelos ſuos ſpiritus:& miniſtros ſuos ignem urentem: Vnde & paulus apoſtolus in epi
ſtola ad hebræos quam latina conſuetudo non recipit: Nõne omnes inquit miniſtii ſunt ſpiritus:
in miniſterium miſſi propter eos qui hereditatem accepturi ſunt ſalutis. Daniel quoq; cum in habi
tu regnãtis dominum deſcripſiſſet: adiecit: Milia milium miniſtrabant ei: & decies milies centena
milia aſſiſtebant ei. In cherubin ergo oſtenditur dominus: in Seraphin: ex parte oſtenditur ex par
te cælatur: Faciem & pedes eius operiunt: quia & præterita ante mundum & futura poſt mundum

ntin Præœ 5 e

ſcire non poſſumus: ſed media tm̃ quæ ſex diebus facta ſunt contemplamur: Nec miꝑ hoc de ſera-

phin credere: Cum apoſtoli ſaluatorem credentibus aperiant: infidelibus abſcondant. Et uelum an
te archam fuerit teſtamenti. Alas quoq; habere dicuntur propter uelocitatem: & in cuncta diſcur-
ſum: ſiue quia ſemper in altioribus commorantur: Neq; enim illud quod de uentis dicitur. Qui
ambulat ſuper pennas uentorum: uere uentos iuxta fabulas poetarum & pictorum licentiam pen
nas habere teſtatur: ſed ſcdm cælerem in cucta diſcurſum. Et ſinguli ſenas alas: Quia de fabricatio/
ne tm̃ mundi & præſentis ſeculi nouimus: Quod autem clamat alter ad alterum: Vel iuxta hebræ
os:lIſte ad iſtum: ideſt unus ad unum inuicem ſe ad laudes domini cohortãtur: Et dicũt Sãctus ſan
ſtus ſanctus dominus exercituum: Vt myſterium trinitatis in una diuinitate demonſtrẽt: Et nequa
qꝗ̃ templum iudæorum ſicut prius ſed oẽm terram illius gloria pléam eſſe teſtẽtur: qui pro noſtra
ſalute dignatus eſt humãum corpus aſſumere ad terraſq; deſcẽdere. Deniq; & moyſi cum pro ado

tato uitulo dominum præcaretur: ut parceret populo peccatori. Reſpõdit dominus: propitius ero

illis:Verumtamẽ uiuo 0 & uiuit nomẽ meum: quia implebitur gloria mea omnis terra: Et ſe--
ptuageſi mus primus pſa mus canit: Implebitur giona eius omnis terra. Vnde. & angeli clamabant
paſtoribus Glona in excelſis deo & in terra pax hominibus bone uoluntatis. I mpie ergo quidam
duo ſeraphin filium & ſpiritum ſanctum intelligit: Cum iuxta euangeliſtam Ioannem: Et pau-
lum apoſtolum: Filium dei uiſum in maieſtate regnantis: & ſpiritum ſanctum locutum eſſe docea
mus: Quidam latinorum duo Keraplin uetus & nouum inſtrumẽtum intelligunt: quod tätum de
præſenti ſeculo loquitur: Vnde & ſex alas habere dicitur: Et faciem dei pedeſq; uelare: Et certatim
proferre teſtimonium ueritatis: Et omne quod clamat trinitatis ſacramenta monſtrare: Et mirari
patris poſitus formã ſerui acceperit & humiliauerit ſe uſq;
ad mortẽ & mortem crucis: Et nequaꝗᷓ ut prius cæleſtia eum tm: ſed & terrena cognoſcãt.
C Et cõmota ſunt ſuꝑ liminaria cardinũ a voce clamantis:⁊ domus impleta eſt fumo.
CClamantibus ſeraphin: & in tota terra trinitatis myſterium prædicantibus: quando paſſio//
nem domini ſaluatoris terra uniuerſa cognouit. Statim commotum eſt ſiue ſublatum limina“
rve templi: & omnes illius cardines conciderunt: Impleta ſaluatoris comminatione dicentis: Re/-
linquetur uobis domus ueſtra deſerta. Et ꝗᷓ pulcher ordo uerborum: Poſtqᷓ terra repleta eſt gloria
domini ſabaoth: iudæorũ templũ impletum eſt ignorãtiæ tenebris: && caligine & fumo: ꝗq noxius
eſt oculis. Vel certe per fumum templi monſtratur incendium: Prius enim euangelium ſaluatoris

☚

Liber Tertius.c. vi.

in toto orbe prædicatum eſt: Et poſt quadraginta duos annos dominicæ paſſionis capta hieruſalẽ
templumq; ſuccenſum eſt: l udæi putant templum impletum ſumo: tvmiama ſignificare: ideſt in
cenium: Et per hoc aduentum diumæ maieſtatis.
CSEt dixi Ahe mihmi quia tacui:quia vir pollutus labiis ego ſum:⁊ in medio populi polluta la
bia habentis ego habito:? regem dominum exercituum vidi oculis meis.
CEt habraam poſtꝗᷓ uidit dim & audiuit uocem eius: terram & cinerem eſſe ſe dicit: Et Eſaias iux/- Geñ. i3. d.
ta. xx. interprætes compunctũ ſe eſſe teſtatur: non ob alia crimina: ſed quia labia haberet immunda 22ð
Fœlix conſcientia quæ tantu in ſermone peccauit: non ſuo uitio: ſed ſocietate populi habentis pol
Iuta labia: cum quo loqui ſepiſſime cogebatur:Ex quo oſtenditur noxium eſſe:uiuere cum pecca⸗
toribus: Qui enim tangit picem inquinabitur: Sed quia in hebreo legimus: Vhe mihi quia tacui:
Plangit ſe propheta quia non fuerit dignus laudare dominum ſabaoth: cum ſeraphin: quas ange-
licas tortitudmes intelligimus: Non fuit aut auſus laudate dominum: quia labia habebat immun-
da. Et ꝓpterea labia habebat immunda quia cũ peccatore uerſabatur: Vel certe ita intelligendum:
Quia tacui & nõ audacter Oziam impium regẽ corripui: Ideo labia mea immunda ſunt: & laudes
domini cum angelis cantare non audeo: Ne mihi dicatur: Quare tu enarras iuſtitias meas & aſſu⸗ ps.49.
mis teſtamentum meum per os tuum. Non eſt enim pulchra laudatio in ore peccatoris. Hoc autẽ
dicimus non quo Eſaiam talem fuiſſe doceamus: Sed quo ipſe pro humilitate & immundis tan--
tum labiis indignum ſe dei laude fateatur. è
CEt volauit ad me vnus de ſeraphin:⁊ in manu eius calculus quem foꝛcipe tulerat de altari: ⁊
tetigit os meũ ⁊ dixit:Ecce tetigit hoc labia tua ⁊ aufferet᷑ iniquitas tua:⁊ pctũm tuũ mũdabit᷑.
CVolauit uel miſſus eſt unus de ſeraphin: ꝗ interprætatur incendens: ut prophetæ labia purgaret
immuũda: & pruna uel calculo quẽ de altari tulerat excoqueret. Multi autem putant duos eſſe ſera/
phin qui clamabãt alter ad alterũ: Cum & de pluribus poſſint ſinguli clamare ad ſingulos: Et. lxx.
& Theodotion magis ſignificet plurimos qui interprætati ſunt: ſeraphim ſtabant in circuitu eius.
Quod ſi de duobus diceretur: non in circuitu: ſed ex utraq; parte dixiſſent. Et hoc conuenit ange/
lorum multitudini: ꝗᷓ in dei miniſterium præparata eſt. Seraphim autem plurali numero appellan
tur & ſingulari ſeraphin: Sicut cherubin & cherubim. Quod autem altare ſub quo animæ martyz ==
ſunt: uideatur in cælo: Ioannes in apocalipſi loquitur. Et calculus iſtæ qui a folis. lxx. ορ Apoc.
ideſt carbunculus eſt interprætatus: poteſt nõ carbonem ſignificare: uel prunam ut pleriq; eſtimat: “
ſed ροραα ideſt carbunculum lapidem: qui ob colons flammei ſimilitudinem igneus appel
latur.Ex quo intelligimus altare dei plenum eſſe carbunculis: hoc ͤeſt ignitis calculis: & prunis pec p̃g. i7.
cata purgantibus: Vnde ſcriptum de deo legimus. Carbones ſuccenſi ſunt ab eo: Et de ipſo deo di/ Heb.iz. g.
citur quod ignis cõſumens ſit: Et ſaluator in euangelio: Ignem ueni mittere ſuper terram: Vt bapti Tucaz..
2zaret in ſpiritu ſancto & igni: Vnius cuiuſq; enim opus quale ſit ignis probabit: Et qui ſaluãdus eſt
ſic ſaluabitur quaſi per ignem trãſierit: Et hoc notandum: quod ad hieremiam cui dictum eſt. Pri/ Hiere i. b.
uſꝗᷓ te formarem in utero noui te: & in uulua matris tuæ ſanctificaui te: quia labia ñ habebat immũ
da. Sed tm̃ dixerat neſcio loqui quia iuuenis ſum: Extendit ipſe dominus manum ſuam: & tetigit
os meum & dixit: Ecce dedi ſermones meos in os tuum: Porro ad Eſaiam qui dixerat: Vir pollu/
tus labiis ego ſum: & in medio populi polluta labia habentis ego habito: non dei manus porrigi-
tur ſed ſeraphin mittitur a deo: uel uolat propria uolũtate: quia huic officio mãcipatus eſt: Et ĩ ma
nu ſua tenet calculum: Quem iuxta. lxxx. & theodotionẽ forcipe: luxta aquilã & Symachum quihe-
braicum ſunt ſecuti forcipibus appræhendit ideſt MALACHIAM ur tangeret os eius & priſtina
delicta purgaret: Manus autem & a deo & a Seraphin muttitur: ut propheta ſui corporis membrũü
uidens: tactu non terreatur externo. Quidam noſtrorum forcipem qua calculus compræhenditur
duo teſtamenta putant: quæ inter ſe ſpintus ſancti unione ſociantnr. Quia uero ſedens dominus
introducitur: & iedẽs in templo: & domus impleta eſt fumo: Vt iudæi putant timiamatis: conſe-/
quenter ponuntur & forcipes:quas & in ſacerdotali miniſterio legimus. M
CEt audiui vocem dñi dicentis: Quem mittam ⁊ quis ibit nobis:Et dixi:ecce ego mitte me.
CPro eo quod & nos & alii omnes interprætes tranſtulerunt: nobis: quod hebraice dicitur lanu:
neſcio quid uolentes.Ixx. poſuerunt ad populum iſtum: quod pœnitus in hebræo non habetur:
uando autem ex dei perſona dicitur: nobis: Illo ſenſu accipiendum eſt: quo & in geneſi legitur Genñ.i. d:
ſaciamus hominem ad imaginem & ſimilitudinem noſtram: ut ſacramentum indicet trinitatis. Ioh jo.
Quomodo enim in euangelio legimus dicentem dominum: Ego & pater unum ſumus: & unum
ad naturam reſeramus: ſumus ad perfonarum diuerſitatem: Sic domino iubente trinitas imperat:
Propterea autem no dicit dominus quem ire præcipiat: Sed proponit audientibus optiõem: ut uo
Iuntas præmium conſequatur. Et propheta non temeritate & arrogantia propriæ conſcientiæ ſe
ire promittit: ſed fidutia quoniam purgata ſunt labia eius: & ablata iniquitas: mundatum pecca/-
tum. Ergo & moyſes cui dixerat dominus: Veni mittam te ad pharaonem regem ægypti: & ille ait Exo. 4. d.

Obſecro domine:mon ſum dignus: prouide alium quẽ mittas Siue ut ĩ hebræo legitur: Mitte quẽ
miſſurus es: Non de contemptu ſed de humilitate reſpondit: Quia nihil de purgatis labiis ſuis au/
AKlierat qui

1

cernt
guah⸗
bathea
telige
cedon

1 Ahe
leun

Püm
oblar
CC⸗
le co
gtoc
C
mnoi
Qu
ult
te ui
hzc
go I

oo

Her.

c⸗ uſt

Oſerii.
uchinl⸗

tente
lin⸗
iin G Hie. 25.d.
unne
Nid
Dece⸗
anan
Ua⸗ ge
Ummun,
genchm
aluce
a,,
ocae
i tan⸗

Aari::
fükabi,
Purtgare
ſeke
Lebelin
umein
umnge
peln
ee
rf Ar
elumit
Pel
n e
Loc/ il
tdehti lucn
auck Oſeæ.ii.
a'Ho zach. ize c.
buimi
Arint
pol,
5podipz
n Gur
hitn
menan
hendn
donin
col

Actu.izʒ.g.

rene
u
en
lgtu 0ii
iui⸗
M
e
ltno
1.
NcH
leut ot
ii

gii

Aiſio Tertia

dierat qui omni ſapientia ægyptiorum fuerat eruditus: Et Eſaias non ſui merito: ſed domini gratia

qua purgatus eſt offert ſe ad miniſterium. Alii autẽ putant iccirco ſe obtuliſſe Eſaiam quia eſtima/

bat populo proſpera nuntiãda: Sed quia audiuit: Vade dic populo huic: Auribus audietis: & nõ in

telligetis: & uidentes uidebitis & non cognoſcetis: Propterea in conſequentibus dicẽte ad eum uo

ce domini:Clama:non ſtatim clamat: ſed interrogat quid clamabo: Et hieremias cui dictum fuerat
Accipe calicem & potionabis omnes gentes ad quas mittam te: libenter accipiẽs ſupplitiorum ca
licẽ ut aduerſariis gentibus propinaret biberentq;: & uomerent & caderent: Poſtꝗᷓ audiuit uade: &
primum propinabis hieruſalem: Reſpõdit. Decepiſti me domine: & deceptus ſum: Hæc hebreorũ
obſcuratio eſt: Cæterũ nos dicimus non temeritatis eẽ ſed obedientiæ dno ſe obtuliſſe mittẽdum.

CEt dixit vade ⁊ dices populo huic:Auditu audite⁊ nolite intelligere:⁊ uidete viſionem ⁊ noli

te cognoſcere:exceca coꝛ populi huius:æ aures eius aggraua:⁊ ocnlos eius clande:ne foꝛte uide
at oculis ſuis:⁊ auribus audiat:⁊ coꝛde intelligat:⁊ conuertatur ⁊ ſanetur.

CLxx.hunc locum ita interprætati ſunt. Vt euangeliſta lucas in apoſtolorum actibus poſuit: Cũq;

inuicẽ non eſſent conſentientes: Haud dubium quin iudæi diſcedebant dicẽte paulo unum uerbũ
Quia bene ſpiritus ſanctus locutus eſt per Eſaiam prophetam ad patres noſtros dicens: Vade ad po
pulum iſtum & dic: Aure audietis & non intelligetis: & uidentes uidebitis & non perſpicietis icraſ
ſatum eſt enim cor populi huius & auribꝰ grauiter audierunt: & oculos ſuos compreſſerunt: ne for
te uideant oculis & auribus audiant: & corde intelligant: & conuertant ſe: & ſanem illos: Quod aut
hæc prophetia impleta ſit eo tempore: ipſe apoſtolus paulus in conſequentibus loquitur: Notũ er
go ſit uobis: quoniam gentibus miſſum eſt hoc ſalutare dei: ipſi & audient: Vnde & in eiſdem apo/-
ſtolorum actibus legimus: Quod paulus & barnabas iudæis nolentibus credere dixerint: Vobis
oportebat primum Ioqui uerbum dei: Sed quoniam repellitis illud & indignos uos iudicatis eter-
næ uitæ: ecce conuertimur ad gentes: Sic emim præcepit nobis dominus. Poſui te in lucem genubꝰ?
ut ſis in ſalutem uſq; ad extremum terræ:⸗Ergo ſecundum. xx. facilis interprætatio eſt: Quod Eſai
as ꝓpheta domino ĩperante prædicat quid populis ſit facturus: In hebraico difficultas eſt. quomo
do ipſe deus præcipiat populo ut auditu audiat & non intelligat: & uidens uideat & nõ agnoſcat:
Et poſtea propheta inducatur loquens & dominum præcetur & dicat: Exceca cor populi huius: &
aures eius aggraua & oculos eius claude: ne forte uideat oculis ſuis: & auribus audiat & corde intel
gat & conuertatur & ſanetur: Ac primũ ſoluẽda eſt illa quæſtio quæ nobis obiici poteſt quare apo/
ſtolus paulus cum hebreis diſputans non iuxta hebraicum quod rectum eſſe cognouerat:ſed iuxta
lIxx.ſit -ocutus:Euangeliſtam lucam tradunt ueteres eccleſiæ tractatores medicinæ artis fuiſſe ſcien
tiſſimum: & magis græcas litteras ſciſſe ꝗᷓ hebreas: Vnde & ſermo eius tam in euan gelio ꝗᷓ in actibꝰ
aboltolorumideſt in utroq; uolumine comptior eſt & ſecularẽ redolet eloquentiã: magiſq; teſti-
moniis græcis utitur quã hebreis: Matheus autem & ioannes: quorum alter hebreo alter græco ſer
mone euangelia texuerũt: teſtimonia hebraica proferũt:ut eſt illud: Ex ægypto uocaui filium meun;
& quoniam nazareus uocabitur: Et flumina de uentre eius fluent aquæ uiuæ: Et uidebunt in quem
cõpũxerunt: &cætera his ſimilia: pauli quoq; iccirco ad hebreos epiſtolæ contradicitur quod ad he
breos ſcribens utatur teſtimoniis: quæ in hebreis uoluminibus nõ habentur: Quod ſi aliquis dixe-
rit hebreos libros poſtea a iudæis eſſe falſatos: Audiat origenem quid ĩ octauo uolumine explana/
tionum Eſaiæ huic reſpõdeat quæſtiunculæ: Quod nũqꝗᷓ dominus & apoſtoli qui cætera crimina
arguũt in ſcribis & phariſeis: de hoc crimine quod erat maximum reticuiſſent: Sin autem dixerint
poſt aduẽtum domini ſaluatoris & prædicationem apoſtolorũ libros hebreos fuiſſe falſatos Cachi

num tenere non potero: Vtfaluator: euãgeliſtæ: & apoſtoli ita teſtimonia protulerint ut iudæi po/

ſtea falſaturi erãt:De præſenti autẽ loco hoc dicendum eſt fruſtra nos ad. Ixx. tranſlationem con fu
gere:ne blaſphemum uideatur eſſe quod iuxta hebraicum dicitur auditu audite & nolite intellige
re: Et uidete uiſionem & nolite cognoſcere. Cum huiuſmodi teſtimonia etiam in. xx. interp̃tata
reperiamus: Vt eſt illud in exodo quod ad pharaonem dicitur propterea ſuſcitaui te ut oſtendã in
te uirtutem meam: Si autem ipſe ſuſcitauit: & ĩdurauit cor pharaonis ne crederet: Et de aliis dicitur
edit ei iritum compuũctionis: Oculos ut non uideant: & aures ut non audiant: Et in pſal-
mis: Fiat menſa eorũ ĩ Iquæũ& in captionem: & in ſcandalum: & in retributionem: Obſcurentur
oculi eotum ne uideant: & dorſa eorum ſemper incurua: Non ſunt illi in culpa qui non uidẽt: ſed
ille qui dedit oculos ad uidendum: Ergo & abſq; hoc teſtimonio: quod nunc conamur exponere
manet eadem quæſtio in eccleſus: & aut cum iſta ſoluentur & cæteræ: aut cum cæteris & hæc indiſ

ſolubilis erit: locũ iſtum beatus apoſtolus paulus plenius explicat ad romanos: & quod ille pœne

epiſtola ꝓſecutus eſt: nos ſuperfluum facimus: ſi uoluerimus breui ſermone cõprehendere:-Dicit. n.
poſt multa: Concluſit deꝰ omnia in credulitate ut omnibus miſereatur. Admiransq; domini ſacra
menia intulit: O profundum diuitiarum ſapientiæ & ſcientiæ dei: ꝗᷓ inſcrutabilia iuditia eius & in-
ueſtigabiles uiæ eius: Et iterũ de iudæorum incredulitate diſputans ait:Nũquid ſic peccaueruntut
caderent abſit: ſed illorum delicta ſalus gentium ad emulandum eos: Et poſt modicum: Si enim ab
iectio eorum reconciliatio mundi: quæ aſſumptio: nonne uita ex mortuis: Et iterum: Nolo enim

AL.iber Tertius.c.vii.

uos ignorare fratres myſterium hoc: ut non ſitis uobis metipſis prudentes: Quia cecitas ex parte ſa
cta eſt in iſrael:donec plenitudo gentium introeat: Et tunc omnis iſrahel ſaluus fiat: Et poſt paulu⸗
lum: Iuxta euangelium quidem inimici propter uos: iuxta electionem autem: dilecti propter patres
abſq; pœnitentia enim ſunt donationes & uocatio dei: Sicut enim uos inquit aliquando non cre-
didiſtis deo: nunc autem eſtis miſericordiam ſecuti propter eorum incredulitatem: Sic & iſti nunc
non crediderunt in ueſtram miſericordiam: ut & ipſi miſericordiam conſequantur. Cõcluſit enim
deus omnia ſub peccato ut omnibus miſereatur: Ergo non eſt crudelitas dei ſed miſericordia: Vnã
perire gentem ut omnes ſaluæ fiant. iudæorum partem non uidere ut omnis mundus aſpiciat: Vn
de & ipſe dominus in euangelio ſacramentam ceci a natiuitate qui receperat oculos: uertit ad tro/-
pologiam & dicit in iuditium ego ueni in hunc mundum ut uidentes non uideant: & non uiden-
tes uideant: Et in alio loco Symeon loquitur: Ecce hic poſitus eſt in ruinam & in reſurectionẽ mul
torum: I Ilis itaq; non uidentibus nos uidemus: Illis cadentibus nos reſurgimus: uod intelligẽs
propheta quodamodo aliis uerbis dicit: O domine præcipis mihi loqui populo re ueh au⸗
diant & non intelligant ſaluatorem: & uideant eum & non cognoſcant: Si uis implere iuſionem tu
am: & totum ſaluari mudum: quod & ego fieri deſidero: tu exceca cor populi huius & aures aggra⸗
ua: & oculos claude: ne intelligant: ne audiant: ne uideant: Si enim illi uiderint & conuerſi fuerint
totus mundus non recipiet ſanitatem: Ex quo animaduertimus ꝗuis graue ſit peccatum: ſi quis con
uertatur: eum poſſe ſanati: Simulq; & hoc ĩtelligendum quod pro magnitudine ſceleris: etiam pœ
nitẽtia indigni iudicati ſint: I pſo domino dicente ad hieruſalem: Quotiẽs uolui congregare filios

tuos ſicut gallina pullos ſub alas ſuas & noluiſti.
CEt dixi vſq; quo domine:= dixit donec deſolẽtur cinitates abſqʒ habitatoꝛe:⁊ domus ſine bo/
minibꝰ? terra relinquatur deſerta: ? lõge faciet dñs homines:⁊ multiplicabitur que derelicta
fuerat:in medio terre:⁊ adhuc in ea erit decimatio:Et rurſũ erit ĩ depꝛedationẽ ſicut terebinthꝰ
2 ſicut quercus que pꝛoiecit fructus ſuos ſanctum ſemen erit quod ſteterit in ea.
CDicente domino: uade & dic populo huic: quod audiat & non audiat: uideat & non uideat: iccir
co autẽ nec audiat nec uideat: quia non ſit ĩtellecturus uerba domini: nec eius opera cogniturus:
quomodo incraſſatus eſt & dilatatus: & oblitus creatoris ſui: Propheta reſpondit: & quærit ſollici-
tus de populo ſuo: Vſq; quo domine hæc ſentẽtia permanebit: ut audiens non audiat: uidenſq; nõ
uigdeat: Cui reſpondit dominus: tam diu non audiet & non uidebit: & cecatum habet cor: donec ci
uitates iudeæ ueſpaſiano titoq; pugnantibus pœnitus ſubuertantur: & in tantum ut ne nomen pri/
ſtinum quidem permaneat: Et domus ſi quæ permanſerint ſine habitatore ſint: Et terra redi gatur
in ſolitudinem: Et uel fuga uel captiuitate in totũ orbem iudaicus populus diſpergatur: Et nequaqᷓ
in iudæa ut prius: ſed in cunctis gentibus iudæorum populus multiplicetur: Quod autẽ dico mul-
tiplicetur: tanta erit infœlicitas reſidui populi ut ad comparationem prioris multitudinis: uix deci
ma pars remaneat: Cumq; & in ipſa terra fuerit ſolitudo: Dupliciter enim locus iſte intelligi poteſt
decima pars & ĩ toto orbe uix remaneat: & ipſa iudæa uix parua pars populi reſeruetur: Rurſui pſæ
reliquiæ erunt in deprædationem: Quando poſt annos ferme quinquaginta hadrianus uenerit: &
terram iudæam fuerit pœnitus deprædatus: in tantum ut terebintho & quærcui quæ gläãdes amiſe
rit comparetur: Deniq; poſt extremam uaſtitatem: etiam leges publicæ pependerunt: & prohibiti
ſunt iudæi terram de qua eiecti fuerãt ingredi: Si quis autem crediderit in chriſtum: & impletũ fue
rit illd: quod ſupra legimus: Niſi dominus ſabaoth reliquiſſet nobis ſemen quaſi ſodoma eſſemus:
& ſimiles gomorræ fuiſſemus: Quando iuxta apoſtolum reliquiæ ſaluabuntur:hoc ſemẽ ſanctum
erit:& de apoſtolorum germine cunctæ eccleſiæ pullulabunt: Quod diximus ſanctum ſemen erit
quod ſteterit in ea: Vel iuxta Aquilam ſemen ſanctum erit germen eius: in. lxx. interprætibus nõ ha
betur: Sed de hebraico & theodotionis æditiõe ab origene additum in eccleſiæ fertur exemplari/
bus: ut poſtꝗ itrauerit plenitudo gẽtium tuũc omnis iſrael ſaluus fiat: Et ipleatur etiam ĩ hoc ſermo
domini dicẽs: Ego occidam & ego uiuiſicabo percutiam & ego ſanabo. S
Xf. et m ſtundiebe CAPITVLVM SEPTIMVM.. M!
rie-: pbacee ehelie epnimn ia pen ſilit ozie regis inde: Aſcendit raſim rer ſy
ne.2 omelie rex iſrael in hieruſalẽ ad pꝛeliandum contra eam ? non po-
ſtuerũt debellare eã: Et nũtiauerũt domui dauid dicẽtes:cõſe a .† -5
R .. ar. iaueri ni dauid dicẽtes:cõſenſit ſyria cũ ephrai:⁊ cõ
Mmotũ eſt coꝛ eiꝰ: coꝛ populi illiꝰ ſicut mouentur ligna ſilnarũ a facie vẽti 4
COꝛias qui & Azarias rex iuda regnauit in hieruſalem annis quinquaginta duobus: Cuius extre-

mo iam tempore uidit Eſaias quæ præteritus ſermo diſſeruit: quo mortuo & regnante pro eo Ioa/

than filio eius rege iuſtiſſimo: Vidit ſtatim propheta dominum ſaluatorem in ſua maieſtate regnã
tem & annuntiantem iudaici populi cecitatem & ſubuerſionem hieruſalem: & n aler een
ſub ueſpaſiano & hadriano Et quomodo in apoſtolis reliquiæ ſint ſaluandæ: Tertius rex fllius ioa
than: ſuccedit Acham impiiſſimus qui clauſit ianuas templi: & in ualle gehennæ adorauit baalim:
& filium ſuum idolis conſecrauit: ta ut auferret altare æneũ quod ſalomon fecerat: & poneretin
templo dei altare idolorum: cui exemplar de damaſco acceperat: luſte iĩgitur a domimi auxilio de
rtelic?

teliͤu
lſtaeln
alimte
legen 6
lia petcu
cuim ink
dum le⸗
demag
Auwilant
ſuumn.
külale
Cpol
falis
limnis:
tamm⸗
at
eccel
dum
Abon
ndo
ſecie
ſotch
CEt
faus
ſlen
faft
eph⸗
eun
bit
G
e
T
1

.
jc
in.
mi
4
ine
tetſ

ſerda Gen

nich
iun
inn
ſen

Aiſio Tertia

relictus eſt: Et conſurrexerunt aduerſus eũ raſim rex ſyriæ ideſt Aram & phaceæ filius romeliæ rex
p ſrael in ſamaria: & uenerunt in hieruſalẽ ut expugnarent eam: Legimus in Paralipomenon libro
na, raſim regẽ damaſci uicto acham multos de iudæa damaſcum tranſtuliſſe: Et phaceæ filiũ romeliæ
ünn regem cheem tribuum ꝗᷓ appellabantur iſrael & regnabat in ſamaria: Vna die centum uiginti mi-
ein lia percuſſiſſe de iuda hominum bellatorum: & ducenta milia mulierum: puerorumq; & puellarũ
nn cum infitita præda in ſamariam duxiſſe captiua. De quo certamine propheta nunc tacuit: ſed ſecũ
ginz dum refert prælium quãdo experimentum habentes fortitudinis ſuæ atq; uictoriæ: & inintati præ
tad⸗ dæ magnitudine rurſum ueniunt ad iudæam: & hieruſalem cupiunt debellare: & non potuerũt: qa
ONNd auxiliatus ei eſt dominꝰ: Vt ſub occaſione miſericordiæ qua populum liberauit obſeſſum: filium
icnin ſuum nuntiaret de uirgine naſciturum: Quod cum audiſſet domus dauid:hoc eſt domus regia:ſy
inlie riã ſcilicet & ephraim: raſim & phaceæ iũcto uenire exercitu: exterrita eſt atq; pertimuit: & tam rex ꝗᷓ
mi populus ita contremuerunt ut putares arborum folia uentorum flatibus uentilari Iuxta anagogen
onnn facilis iterprætatio eſt: Quod regnãte achã rege ĩpio: Rex aram qui interprætatur excelſus atq; ſub
l limis: Vt indicet arrogãtiã ſapientiæ ſecularis: Et phaceæ filꝰ romeliæ: Qui & ipſe iuxta oſeæ ꝓphe
in tam: & tribum ephraim: de qua hieroboam ſilius nabath: uitulos aureos in bethel & dan conſtitue-
igin rat: & a domo dauid dei populum ſepararat. Refertur ad hereticos conſentientes ſibi ut expugnẽét

dun eccleſiam: Quod cum audierit domus dauid: quem in Ezechiel bonum paſtorem legimus ſuſcitã/
Nriio dum: & populus eius ſimpliciter credens in dominum pertremeſcet: Et ideo pertremeſcit: quia nõ
arboribus frugiferis: ſed infructuoſo ſaltui comparatur: Iſdem autem hereticos atq; gentiles con-
ſtehr tra domum dauid argumẽtorum && dialeticæ artis Jlaciis dimicare: nulli dubium eſt: ut qui inter
ſe diſcrepant in eccleſiæ oppugnatione conſentiant: Iuxta illud quod herodes & pilatus inter ſe di-

ei ſcordan tes: in domini paſſione amicitia ſœderantur.
CEt dixit dominus ad eſaiam:Egredere in occurſum acham tu? qui derelictus eſt iaſub ſiliꝰ
i tuus:ad extremum aqueductꝰ piſcine ſuperioꝛis in via agri fullonis:Et dices ad eum: vide vt
kmurl ſileas:noli timere ⁊ coꝛ tuum ne foꝛmidet a duabus caudis ticionum fumigantium iſtoꝛum: In
tuciad ira furoꝛis raſin regis ſyrie:⁊ ſiliiromelie:eo quod conſilium inierunt contra te ſyria peſſimůùm
. Clcy ephraim ⁊ filius romelie dicentes: Aſcendamus ad iudam ⁊ ſuſcitemus eum ⁊ enellamus
lri eum a nobis:⁊ ponamus regem in medio eius ſilium tabehel:Hec dicit dominus deus:non ſta
nerc bit ⁊ nõ erit iſtud:Sed caput ſyrie damaſcus ⁊ caput damaſci raſin:Et adhuc ſexaginta ⁊ quin
enpe⸗ qʒ am ⁊ deſinet ephraim eſſe populus:Et caput ephraim ſamaria:⁊ caput ſamarie ſilius rome⸗
igu lie:Si non credideritis non permanebitis.
negag Claſub filius Eſaie qui interpætatur reliquus atq; conuertens in typo populi iuda qui erat de duo/
Komd rum regum manibus liberandus: Iubetur egredi cum parente: & occurrere Acham regi iudæ in lo/-
rcer co aquæductus piſcinæ ſuperioris in uia a gri fullonis:Vbi poſtea lecturi ſumus ſub Ezechia rege iu
giet da ſtare rabſaten: Et ex præcepto ſennacherib regis aſſyriorum dei populũ blaſphemare: In quem
uligte locum egreſſi ſũt miſſi ab ezechia principe ciuitatis quos in regum uolumine legimus: Præcipitur
enemd 3 acham qꝗᷓuis impio regi propter domini miſericordiam ut agat ſilentium: & non terreaturn eq;
Smie ormidet cor eius putans ſe paſſurum ſimilia quæ prius ſuſtinuerat: Duas autem caudas titionum
Vhibi ideſt torriũ fumigantium uocat raſin regem ſiriæ & phaceæ filium romeliæ regem ſamariæ: Eo qd
knife in illis finitum ſit regnũ ſiriæ ideſt damaſci: & regnum ſamariæ ideſt decem tribuum: quæ alio no⸗
enn mine appellabantur ephraim,: Scriptum eſt enim quod theglat phallaſar rex aſſyriorum: ſub rege
mbun Acham aſcenderit in damaſcum:& uaſtauerit eam & tranſtulerit habitatores eius cyrenem & raſin
nneit interfecerit. & quod tetenderit inſidias phaceæ filio romeliæ Oſeæ filius hela & percuſſerit eũ& in
Lnö terfecerit & regnauerit pro illo in Iſrael annis nouem: & quod uenerit ſalmanaſar rex aſſur & obſe-
m 4.teg. 18:a derit ſamariam: quæ nunc ſebaſte uocatur tribus annis Et nono anno regni Oſeæ coœperit eam:
cene uĩctumq; Oſeæ in carcerem miſerit & tranſtulerit I ſrael in afſyrios: poſueritq; eos in ala & in habor
iuxta fluuium gozan in ciuitatibus: Siue ut. Ixx. trãſtulerũt in montibus mœdorum: Quamuis eni
inierint conſilium duo reges peſſimi ut aſcenderẽt ad iudam: cuius regio in montibus ſita eſt: & ſu
ſcitarent eum quieſcentem & quodammodo dormientem: ſuoq; imperio ſubiu garent: & ſuperpo
nmn nerent ei regem filium thabehel: qui interprætatur bonus deus: ut uel hominem hoc nomine uel
nſ, idolum demonſtrarent: Tamen hæc dicit dominus deus: nõ ſtabit hoc conſilium: Sed interim mo
lun do caput ſyriæ urbiũ erit damaſcus: & in ipſa metropoli damaſco imperauit raſin: Porro in ephra
im propter hieroboam filium nabath ꝗ primus regnauit de ephraiĩ erir caput ſamaria:hoc eſt regia
mr . domus in urbe ſamaria: Et ſamariæ caput erit filius romeliæ ideſt phaceæ: Regnum autem decẽ tri
u, buum ideſt populi ephraim: Poſt ſexaginta & quinq; annos eſſe ceſſauit: Quod niſi diligentius at-
tendamus: ſtare non poterit: Quartodecimo anno enim acham filii ioathan in tribu lca⸗ Regna⸗
im nuit Oſeæ ſuper ſamariam: & nono anno imperii ſui captus eſt: Regnauit autem Acham ſuper iudã
AdH änis ſexdecim: Poſt cuius mortem ſeptimo anno ĩperi ſui captus eſt oſeæ & deſtructa ſamaria om
niſq; populus eſt tranſductus in mædos: ita ut ſi uoluerimus ſexdecim annos acham & ſeptem oſeæ
ce ”
1

Liber Tertius.c.vii.

* ponere efficiãtut anni uiginti ttes aut multum uiginti quatuor:Et ubi erunt ſexaginta & quinq; an ſactam
ni in quibus regnũ Iſrael dicitur finiendum: Igitur hebrei hunc locum ita ediſſerunt: Vt Am os qui CCto
ſub oꝛia cœpit prophetare: quando & Eſaias prophetiæ ſuæ habuit exordium primus prophetaue (Nont
rit contra iſrael dicens: I ſfrael autem captiuus ducetur de terra ſua.Titulus quoq; prophetiæ eius c6 60 Kauptum
tra ſamariam ſit: & prophetare cœperit in diebus Oziæ regis iuda ante duos annos tertemotus: quẽ ) ſauatot.
uolunt eo tempote accidiſſe quo ingreſſus ozias in templum dei ſibi ſacerdotium uendicabat: (Mim
& terra percuſſa eſt: & cineres altaris effuſi ſũt: & ipſe rex percuſſus lepra: Volunt autem annum fuiſ- Anbigui
ſe uigelimumquintum Oziæ quando hæc acciderunt: Cuius reliqui anni ſunt uigintiſeptem: Oꝛzi 4. Reg. . Conmon
as eiim regnauit annos quinquaginta duos poſt eum regnauit ioathan ſilius eius annis ſexdecim: ektac
Et huius filſius Achaz annis aliis ſexdecim: Poſt quem regnauit Ezechias: Cuius ſexto imperii an- shl
no capta ſamaria eſt: atq; ita effici ſimul: annos ſexaginta quinq;: Hæc per prophetam domino præ- denon
dicente & Achaz & populus futura non credidit:Vnde ſubiungitur: Si non credideritis non per- Ctrt
manebitis: Vt Symachꝰ trãſtulit: ideſt & uos non perm anebitis in regno ueſtro: ſed in captiuitatẽ aunn
ducemini fuſtinẽtes eorum pœnas: quorum imitati eſtis infidelitatem: Vel certe iuxta. lxx. non in/ ieen
telligetis: & eſt ſenſus: quia quæ dominus dicit futura non creditis: intelli gentiam non habebitis: uage
Hæc iuxta hiſtoriam dixerimus: Cæterum iuxta cœptam tropologiam conſiderãdum eſt quod im Qu
pio regi Eſaias iubeatur occurrere exiens de loco ſuo:nõ in principio aquæductus: ſed in extremis .— leie
finibus piſcinæ ſuperioris: quæ erat in agro fullonis ubi ſordes & maculæ purgabãtur Quãuis eni lkaoa
achaz regnaret ſuper iudam: tamen quia impius erat:in ſuperioris piſcinæ extremis finibus mora len
batur:Ergo deus non tam regis miſeretur: quem indignum eſtimabat ſalute: ꝗᷓ populi ſui: Duas au cten
tem caudas torrium fumigantium: ut prius diximus: uocat ſapientiam ſecularem: hereticumq; ſer⸗ uen
monem quorum finis exuſtio eſt: Qui fruſtra inierunt conſilium ut aſcenderent contra iudam: Et
quaſi negligentem & dormientem caperent: & ſuis erroribus copularent: ponerentq; ſuper eum re
gem filium tabehel:hoc eſt bonum domini: Vterq; enim aduerſarius apud ſe ueritatem eſti⸗⸗ E
mat optimam leſſe doctrinam: Deniq; martion hereticus boni dei filium: hoc eſt alterius putat eſſe
chriſtum: & non iuſti cuius prophetæ ſunt: Quem ſanguinarium & crudelem iudicem uocat: Hæc ocg
illis dicentibus dominus còminatur quod non ſtet conſilium ipſorum: ſed interim nunc ꝗdiu mũ gere⸗
dus iſte ſtat: & ea quæ mũudi ſũt in ſuis finibus & ſuis urbibus dominẽtur: Cũ autẽ conſumationis . Uol
tempus aduenerit:hoc eſt ſexagintaquinq; anni: & tam mundi res quæ in ſex diebus factæ ſunt: quã bin C N
omnia quæ ad quinq; ſenſus pertinent finem acceperint: tuncuniuerſa eſſe ſoluenda quæ gentiles . Ne
& heretici fututa non credunt: Et propter infidelitatem non intelligunt quæ dicuntur. =ð lni a
CEt adiecit dominus loqui ad achaʒ dicens: Pete tibi ſignum a domino deo tuo in pꝛofun/ ii
dum inferni ſiue in excelſum ſue. ́G H
CQui prius per prophetam locutus fuerat ad achaz uide ut ſileas: noli timere & cætera: IIonon eid. 1
credente & ideo non intelligente ipſe loquitur ad achaz: Vt ſaltem auctoritate domini territus ſua 109 1
ſcipiat quæ dicuntur: Quia tibi uidetur eſſe dificile quod regna potentiſſima breui tem bore finien 1
da ſint: ut tu cum populo tuo de magno piculo libereris: Pete tibi ſignum nequaꝗᷓ ab idolis quorũ ¹
errore retineris: ſed a domino deo tuo qui tibi auxiliũ pollicetur:& ipſum ſignum optionis tuæ eſt AAAAA
unde poſtules: de profũdo ſiue de excelſo. Quod cum ſoli. xx. dixerint: cæteri iuxta hebraicum ſi- mn
gniſicantius tranſtulerunt de profuudo ĩferni: Ergo ſicut profundum infernum ſignificat: ita excel- kxy
ſum ſupra cælos intelligere debemus: Vt cum de ĩferno ſiue de excelſo ſignum acceperit credas fu mue
tura quæ dixi: Vis inquit ut ſcindatur terta & grandi hiatu inferi pateant qui in corde terræ eſſe di-
cuntur: an ut aperiantur cæli: Quod utrumq; ad tipum pertinet mortis domini & aſcẽſionis: Qui ien
enim deſcendit ipſe eſt qui & aſcendit: Et in apoſtolo legimus ne dixeris in corde tuo quis aſcẽdit Ro. O0. b.
in cælum. hoc eſt chriſtum deducere: Aut quis deſcenditin abyſſum:hoc eſt chriſtum de morttſis oc
reducere. Et in alio loco de chriſto diſputans ait: Quæ ſit latitudo & longitudo: & excelſum & pro Ephe . d. gin
fundum/ ſupereminentis ſcientiæ & dilectionis chriſti: Hoc quantum ad myſticos pertinet intelle- Mbe
ctus: Cæterum & moyſes accepit ſigna de terra: De quibus in pſalmis legimus. milit ſigna & prodi c
gia ĩ medio tui ægypte:ranas locuſtas cyniphes & cynnomyiã:De cælo autem grädinem & ignẽ Ps. 104. AId
& trium dierum tenebras: Ego reor & Ezechiam quando ſol decem regreſſus eſt lineis: ſignum ac⸗ ð’
cepiſſe de cælo. Et ieſum filium naue in gabaon & haialon ſtantibus ſole & luna:Pleriq; putant ſau ſer
lem ſignum accepiſſe de terra & de profundo inferni quando ſamuelem per incantationes & artes ine
magicas uiſus eſt ſuſcitaſſe: Sed & ionas propheta de abyſſo & de profundo ac mortis faucibuslibe 2
ratus ſignum dedit & accepit infemi. Legi in cuiuſdam cõmẽtarũs hunc locum per allegoriam ex i
tenuatum ut profundum & excelſum D intelligeret quæ nos poſſumꝰ i
ſenſibilia dicere: & intelligibilia: quorum alterum refertur ad ſenſum alterum ad mentem & ratio li
nem: Virginem quoq; interprætatur animam quæ nulla peccati corrupta eſt conſcientia: & poteſt in
de ſe emanuel nobiſcum deum ideſt præſentem dei generare ſermonem Sed nos elixas agni: car-

nes non comedimus: uerum aſſas:& quæ in nobis poſſint omnes uoluptatum ſccareiraire⸗ ne
AAlſacramentü

Aiſio Tertia

in⸗ H
Nin ſacramentum ſideĩ noſtræ dum plus ſapimus ꝗᷓ opottet ſapere negligamus.
S CEt dixit achaʒ non petam ? non temptabo dominum.

n CNon humiliatus eſt ſed ſuperbiæ: quod non uult ſignum a domino poſtulare: Quamq́ enĩ
Deu.õ. c. ſcriptum ſit in deutronomio. Non temptabis dominum deum tuum. Et hoc contra diabolũ

i Mat.A. b. ſaluator uſus ſit teſtimonio:tamen iuſſus ut peteret obedientiæ debuit explere præceptũ: præ

n ſertim cum & gedeon & manue ſignum petierit & acceperint: Quamꝗ; iuxta hebrei ſermonis
aln ambiguitatem: in quo ſcriptum eſt ADONI A: & omnes ſimiliter tranſtulerunt: non tẽtabo
Pein⸗ dommum poſiit intelligi: non exaltabo domin um: Sciebat enim rex impius quod ſi ſignũ pe
n teret accepturus eſſet & glorificaretur dominus: ergo quaſi idolorũ cultor qui in ommbus an
gulis platearum & montibus lociſq; nemoroſis aras conſtituerat: & pro leuitis habebat fanati
de cos non uult ſignum petere quod præceptum eſt. ”
nni CEt dixit:audite ergo domꝰ dauid:Nunquid parum nobis eſt moleſtos eſſe bominib
wan⸗ quia moleſti eſtis ⁊ deo meo. CQuis eſt iſte qui dixit au
n⸗ dite ergo domꝰ dauid: Nequaꝗᷓ deꝰ qui ſupra ad achaz dixerat. Pete tibi ſignũ a domino deo
Acin tuo: Sed propheta ut conſequentibns approbatur: Quia moleſti eſtis & deo meo: Et eſt ſenſus
tent Quia non ſolum prophetas perſequimini & eorum dicta contẽnitis: ſed præſentis & uiuentis
ipeni dei ſententiæ contradicitis: Ita ut ei exibeatis laborem: Qui in alio loco ait: Laboraui ſuſtinẽs
mon Iccirco dominus faciet quæ ſequũtur:Pro labore & moleſtia: Quod aquila & Symachus trã/
Duada ſtulerunt.Ixx. & Theodotion agonem interprætati ſunt: ideſt luctamen atq; certamen: Quia
naſer⸗ contentioſe non ſubiciant collum domini ſeruituti: ſed illo uulnera eorum uolente curare re
um:t ſpuant ſanitatem. Et hoc notãdum: Quod achaz rege impiiſſimo nolente ſignum petere: ſer-/
teumr mo propheticus ad domum dauid:hoc eſt ad tribum regiam conuertatur: De qua ſupra legi/
n ei/ mus nuntiauerunt hæc domui dauid dicentes: Conſenſerunt ſyria & ephraim.
ure VPꝛopter hoc dabit dominus ipſe vobis ſignum:Ecce virgo concipiet 7 pariet filium ⁊
crſ vocabitur nomen eius emanuel:HButirum ⁊ mel cõmedet:vt ſciat repꝛobare malum ? eli⸗
ünni gere bonum:OQnia anteqᷓ ſciat puer repꝛobare malum ⸗ eligere bonum:derelinquetur ter
nini ra quam tu deteſtaris a facie duoꝛum regum ſuoꝛum.
ummi Heb. ia. Naquaꝗ multifariæ iuxta apoſtolum paulum & multis modis loquitur: Næc iuxta aliũ pro
enie phetam in manibus prophetarum aſſimilabitur: Sed qui ante loquebatur per alios dicet ecce
Can. i. adſum: De quo & ſponſa rogabat in cantico canticorum: Oſculetur me ons oſculo ſui: Domi
fon⸗ nus enim uirtutum ipſe deſcendit in uterum uirginalem: & ingredietur & egredietur orienta

lem portam quæ ſemper clauſa eſt: De quo gabriel dicit ad uirginem: Spiritus ſanctus ueniet
lum Luc. i. d. ſuper te: & uirtus altiſſimi obumbrabit tibi: propterea.quod naſcetur ex te ſanctũ uocabitur fſi
min PrO. 9. a. lius dei: Et ĩ prouerbiis ſapientia ædificauit ſibi domum: Quando autem dicitur: Dabit domi

refnin nus uobis ſignum: nouum debet eſſe atq; mirabile: Sin autem iuuẽcula uel puela ut iudæi uo-
vgoi lunt & non uirgo pariat: Quale ſignum poterit appellari: Cum hoc nomen ætatis ſit non inte
teck gritatis: Et reuera ut cum iudæis conferamus pedem: & nequaq contentioſo fune præbea
umb⸗ mus eis riſum noſtræ imperitiæ. Virgo hebraice betula appellatur ideſt alma: Quod præter.
encel⸗ Ixx.omnes adoleſcentulam tranſtulerunt: Porro al ma apud eos uerbum ambiguum eſt Dici-
daft tur enim & adoleſcentula: & abſcondita. Vnde & in titulo pſalmi noni ubi in hebreo poſitum
ſech⸗ eſt ALMA NOTH Ceteri interprætes tranſtulerunt pro adoleſcẽtula: Quod. xx
Ou interprætati ſunt pro abſcondita: Et in geneſi legimus ubi rebecha dicitur alma: Aquilã non
W adoleſcentulam nec puellam ſed abſcõditam tranſtuliſſe: Sunamitis quoq; mulier amiſſo fi--

„“ lio cum helifei fuiſſet pedibꝰ prouoluta:& prohiberet eam iezi: audit a propheta: dimitte eam
ſ Be quia in dolore eſt & dominus abſcondit a me:Pro eo quod in latino dicitur abſcondit a me:
li In hebreo ſcriptum eſt ESLIMM EMMENNI Ergo alma non ſolum puella uel uirgo. Sed

nele/ uirgo abſcondita dicitur &. n enn. L. it aſpe
d cum uirgo abſcondita dicitur & ſecreta: quæ nunꝗᷓ uirorum patuerit aſpe
u ctibus: ſed magna parentum diligentia cuſtodia ſit: Lingua quoq; punica:quæ de hebreorum
i,9 fontibus ducitur: proprie uirgo alma appellatur: Et ut riſum præbeamus iudæis: noſtro quo
c⸗ ſermone alma ſancta dicitur: Omniumq; pœne linguarum uerbis utuntur hebrei: Vt eſt illud
ulll in cãtico canticorum de græco ꝓopiov ideſt ferculum ſibi fecit ſalomon: Quod in he
und breo legimus: Verbum quoq; nugas & menſuram hebrei eodem modo & eiſdem appellant
ſenſibus: Et quantum cum mea pugno memoria nunꝗ me arbitror ALMA in muliere nupta
legiſſe: ſed in ea quæ uirgo eſt: ut non ſolum uirgo ſit: ſed uirgo iunioris etatis: & in annis ado
leſcentiæ. Poteſt enim fieri ut uirgo ſit uetula. Iſta autẽ uirgo erat in äanis puellaribus: uel certe
o uirgo non puella: Quæ adhuc uirum noſſe non poſſet: ſed iam nubilis: Deniq; in ldeutrono-
mio ſub puelle & adoleſcentule nomine uirgo intelligitur: Si inuenerit inquit homo in cam
1 rUMUJ C iii
ne

7

n

r

Liber Tertius.c.vii.

po puellam deſponſatam. & ui opprimens dormierit cum ea interficietis uitrum ſolum: qui
concubuit cum ea: & puellæ nihil facietis: non eſt adoleſcentulæ peccatum mortis: Quia quo
modo ſi quis inſurgat contra proximum ſuum: & interficiat animam eius: ſic hoc negotium
accidit. In agro inuenit eam clamauit puella deſponſata: & non iuuentus eſt qui auxiliaretur

ei: Et in regum uolumine legimus quod quæſierint puellam uirginem nomine abiſach & in-

troduxerint ad regem: quæ dormiret & foueret eum: & erat puella pulcherrima nimis & mini
ſtrabat ei: & rex non cognouit eam ‚Quodq; ſequitur: (Vocabis nomen eius emanuel:) Et. lxx
& tres reliꝗ ſimiliter trãſtulerũt:Pro quo ĩ matheo ſcriptũ ẽ uocabũt qd ĩ hebreo:ñ habetur: Er
o iſte puer qui naſcitur ex uirgine: O domus dauid: nunc a te appellatur emanuel ideſt nobi
Kum deus: Quia rebus ipſis probabis a duobus inimicis regibus liberata: deum te habere præ
ſentem: Et qui poſtea uocabitur Ieſus ideſt ſaluator:Eo quod uniuerſum hominum genus ſal
uaturus ſit: Nunc a te emanuelis appelletur uocabulo. Verbum CARATHI: quod omnes in
terpᷣtati ſunt uocabis: poteſt intelligi & uocabit: Quod ĩpſa ſcilicet uirgo quæ concipiet & pa
riet hoc chriſtum appellatura ſit nomine: In multis teſtimoniis quæ euangeliſtæ uel apoſtoli
de libris ueteribis aſſumpſerunt curioſius attendendum eſt non eos uerborum ordinem ſecu-
tos eſſe ſed ſenſuum: Vnde & præſenti loco pro cõcipiet in utero: Matheus poſuit in utero ha
bebit: Et pro uocabis uocabũt. hebrei hoc de Ezechia filio achaz prophetari arbitrãtur: Quod
ipſo regnante ſit capta ſamaria quod omnino probari non poteſt: Si quidem achaz filius Ioa
tham regnauit ſuper iudam & hieruſalem annis ſexdecim. Cui ſucceſſit in regnum filius eius
Ezechias ãnos uiginti quinq;: & regnauit ſuper iudam & hieruſalem annis uigintinouem:
Quomodo ergout demus primo anno achaz hanc ad eum factam prophetiam:De Ezechiæ
conceptu dicitur & natiuitate: Cum eo tempore quo regnare cœpit Achaz iam nouem eze-/
chias eſſet annorum:niſi forte ſextum ezechiæ regni annum: quo eſt capta ſamaria: infantiam
eius appellari dicũt non ætatis ſed imperii: Quod coactum eſſe atq; uiolentũ etiam ſtultis pa
tet: Quidam de noſtris iudaizans Eſaiam duos filios habuiſſe contendit. Iaſub & emanuel: &
emanuel de prophetiſſa uxore eius eſſe generatum: in typum domini ſaluatoris: Vt prior filius
iaſub quod interprætatur relictus ſiue conuertens iudaicum populum ſignificet qui relictus
eſt: & poſtea reuerſurus: Secundum autem ideſt emanuel & uobiſcum deus gentium uocatio
nem poſtqᷓ uerbum caro factum eſt & habitauit in nobis.
CMButirum ⁊ mel cõmedet vt ſciat repꝛobare malum ⁊ eligere bonum.
CPro quo. Ixx. tranſtulerunt(Anteꝗᷓ ſciat) quodq; ſequitur aſſumere malũ) in hebraico non
habetur: Et eſt ſenſus: O domus dauid cui dei ſermone præcipitur ut uoces ideſt inuoces in pi
culo conſtituta nomen emanuelis ideſt nobiſcum dei:Non mireris ad rei nouitatem: ſi uir--
o deum pariat: qui tantam habeat poteſtatem: ut poſt multo tempore naſciturus: te nunc li-
Beret inuocatus:ipſe eſt qui uiſus eſt habraam & locutus eſt moyſi:Dicam & aliud mirabilius
ne eum putes in fantaſmate naſciturum: cibis utetur infantiæ butirum cõmedet & lac: Et licet
multa poſt ſecula de eo euangeliſta teſtatur:Puer autem proficiebat ſapientia ætate & gratia
apud deum & homines: & hoc dicatur ut ueritas humani corporis approbetur: tamen adhuc
pannis inuolutus: & butiro paſtus ac melle: habebit boni maliq; iuditium ut reprobans mala
eligat bona: Non quod hoc fecerit aut reprobauerit uel elegeri t: Sed ꝙ ſcierit reprobare & el
gere: Vt per hæc uerba noſcamus infantiam humani corporis diuinæ non præiudicaſſe ſapiiĩ
entiæ: Deniq; iacentem in præſepio angeli paſtoribus nuntiant: Magi adorant de oriẽte ue-
nientes: quos utiq; electos eſſe credendum eſt: Et econtrario herodes ſcribæ ac phariſei repio-
bantur:qui pro uno infante multa paruulorum milia trucidarunt.
CPꝛius enim qᷓ ſciat puer repꝛobare malum ⁊ eligere bonum:derelinquetur terra quaʒ
tu deteſtaris a facie duoꝛum regum ſuoꝛum.
CSexto imperii anno Ezechiæ eſt ab aſſyriis capta ſamaria ideſt triceſimo primo anno ætatis
ipſius: Si itaq; iſte naſciturus: uel de uirgine ut nos probamus: uel de adoleſcentula ut iudæi
uolũt butirum & mel cõmedit: & tam paruulus erit ut malum a bono diſcernere nequæat: &
ãteqᷓ ille tempꝰ egrediatur infantiæ: terra ſyriæ & ſamariæ uaſtanda ab aſſyriis ſitRelponcke⸗
ant hebrei quomodo Eezechias triginta & uno annis infantulus prædicetur: tam rudis æta-
tis ut mel & butirum cõmedens: iuxta niniuiticos pueros: nec ſiniſtrã nec dextram ideſt nec
malum nec bonum nouerit: relatum autem ad emanuel quod interprætatur nobiſcum de//
us facilem habebit intelli entiamn:Qnod ad miſterium & inuocationem nominis eius: terra
ſyriæ & ſamariæ Aſſyrio ſuperãte uaſtetur: & domus dauid liberetur a duob regibus: quos
metuis Raſin uidelicet & phaceæ.
CAcaducet dominꝰ ſuper te ⁊ ſuper populum tuum ⁊ ſuper domum patris tui dies qui
non venerunt

4

Aiſio Tertia

lne non veneruut a diebus ſeparationis ephraim a iuda cum rege aſſyriorum. H
Qn CLocus iſte per hiperbæton legẽdus eſt. Deniq; & nos ſecuti hebraicam ueritatem: Ita eum
Worun interptætati ſumus: O domus Dauid auſculta quæ dico: ut derelinquatur terra ſyriæ & ſama⸗
Wnn riæ a facie regum duorum quos tu uehementiſſimæ reformidas: Adducet dominus dies
li ſuper te & ſuper domum patiis tui dauid quos nunqᷓ habuiſti ex tempore quo decem tribus a
WAnni duabus tribubus ſeparatæ ſunt: & regnum in ſamara habere cœperunt: Adducet autem ipſos
Kr dies ideſt tempora cum rege aſſyriorum: ut illis ſeparatis atq; ſubuerſis. Iu emanuelis preſen/
nbenk tiia libereris: xx. hunc locum ita uerterunt: (Adducet dominus ſuper te: & ſuper populum tu/
idetrd um: & ſuper domum patris tui dies qui nondum uenerunt ex ꝗᷓ die abſtulit ephraim ab iuda
dern tegem aſiyriorum:) Quod quem ſenſum habeat ſcire nõ poſſu mꝰ: Niſi ſorte hoc dicẽdum eſt
ngenutl quod peccatorum ſuorum magnitudine ephraim ideſt ſamaria: primũ ad ſe aſſyriorum fece/-
lormei nit impetum declinare: Aliter interim nunc duo reges raſin & phaceæ qui te obũdent & uaſta
dindn re feſtinant breui ſubuertentur: Tuæ autem uaſtationis tempus adueniet quando quod nunqꝗᷓ
lei ſperaueras immo numꝗᷓ metueras: aſſyrius uenerit: Per quæ docet domui dauid non ſyriam
benle & ſamariam: Sed aſſyrios eſſe metuendos: Præſenti ergo formidine liberat: Et de futuro tem/
nurdi pore comminatur. S
ni CEt erit in die illa ſibilabit dominus muſce que eſt in extremo flominum egypti:ꝛ api que
iilon eſt in terra aſſur:⁊ venient ⁊ requieſcent omnes in toꝛrentibus vallium:2 cauernis petrarũ
lingein ⁊ in omnibus frutectis ⁊ in vniuerſis foꝛaminibus.

tinonen CCum ſuerit duo rum regum terra deſerta: Damaſcus & ſamaria quam tu nunc deteſtaris &
kartii⸗ metuis: Tunc adducet dominus: O domus iuda ſuper te: & populum tuum dies: quos numꝗᷓ
ante uidiſti. Et regem aſſyriorum: Fruſtra igitur præſentiam metuis torris ignem pœnitus nõ

un habentis: Scire enim debes: Quod ſibilo dominus muſcas ægypti & fluminum eius: chauddu
iin bium quin ſeptem theorichas nili ſignificet:) uocaturus ſit: Et apem quæ eſt in terra aſſur: M u
nunr! ſcas autem ægyptios uocat propter ſordes idolatriæ: & imbellem populum: & apem aſſyrios:
tortin Quia illo tempore potẽtiſſimum regnum erat:& ad bellum promptiſſimum: uel Ob id ga om
iiir nis prope aſſyriorum & perſidis regio uſum habeat ſagittarum: Hi igitur omnes uenient & oc

c cupabunt terram tuam: in torrentibus uallium & cauernis petrarum: & in omnibus frurectis
annd & foraminibus ligniſq; nemoroſis: Hæc autem per metaphoram dicuntur: ut quia ſemel
muſcas & apes nominauerat: tranſlationem ſeruaret in reliquis. Legamus regum & paralipo
menon libros & inueniemus ab ægyptiis ceſum ſanctum regem Ioſiam: & populum iſrael po

conn teſtati ægyptiæ ſubiugatũ: ita ut regem illis: conſtitueret: Et poſt non multum temporis uene
Nlhl rit nabucodonoſor cum innumerabili multitudine bellatorum: captaq; hieruſalem & cæteris
nliͤ/ iudæ urbibus dirutis incendit templum & habitatores aſſyrios poſuit in iudæa.
emm⸗ CIn die illa radet dominus in nouacula conducta in his qui tranſſlumen ſunt in rege aſſy
nitkkfr rioꝛum caput ⁊ pilos pedum:⁊ barbam vniuerſam.
eltie CHaæc quidam putant de aſſyriis prophetari: Qui mille trecentis annis anteqᷓ hieruſalem ſub⸗-
egein uerterent: regnum aſſyriæ ægyptiq; & libyæ poſſiderunt quod a medis perſiſq; nincendi ſint:
Nad & eorum imperium deſtruendum: Alii uero arbitrantur quod tranſflumen euphraten ceſi ſũt
mnema ægyptii: Nos autẽ nouaculam mercede conductam ipſum arbitramur aſſyrium quem in
e & hieremia oblationem populi peccatoris &columbam ſuam uocat:Deniq; & in uiſione Tyn
feſati quia in extruendis munitionibus & aggere portando nahuchodonoſor laborauerant: & illis
netere claſſe fugientibus fuerat mercede priuatus data eſt ei ægyptus pro mercede & labore ſuo: Er-
ix go in iſta nouacula acutiſſima: & in his qui habitant traſfſumen euphratem: in rege uidelicet
aſſyrio:omnes capillos & pilos totius corporis a capite uſq; ad pedes decorem barbæ quod
uirilitatis inditium eſt: radet dominus de iudæa: ut nihil in illa forte: nihil pulchrum reſideat:
ſed effeminatis hominibus: immo ignominioſis mulieribus comparentur.
veu CECt erit in die illa nutriet homo vaccam boum:⁊ duas oues ⁊ pꝛeubertate lactis comme/
ritl det butirũ butirũ.n. ⁊ mel mãducabit omnis qui relictus fuerit in medio terre:Et erit in
land die illa omnis locus vbi fuerint mille vites:mille argenteis:⁊ in ſpinas ⁊ in vepꝛes erunt
Cum ſagitis ⁊ arcu ingredientur illuc:Aepꝛes enim ⁊ ſpine erunt in vniuerſa terra:l: om/
H nes montes qui in ſarculo ſartiẽtur:non veniet illuc terroꝛ ſpinarum ⁊ vepꝛium:⁊ erit in pa
tne ſcua bouis ⁊ in conculcationem peccoꝛis. .r
ce⸗ C iiii
el
os
ai

Liber Tertius.c.vii.

C Poſt ſubuerlonem hieruſalem & captiui
ri & captiuitatem po uli & templi incendium: Nabuza
princeps militiæ: Quem .Ixx.apXα ipα Tip ocahPaaucors de POpulo ebarn haenen
dereli

uit in :qui ui .
4 terra: qui uineas & agros colerent:Deniq; godolias qui eis præpoſitus erat de regio ge

nere relictus: S dieit: nolite ti
nis .. ien eillortatur genalinl timere chaldæos: habitate in terra & ſeruite regi babylo
rum tranſlatæ in chaldle Sa la:hoc eſt in illo tempore:cum ſuerĩt omnes opes i c 8
Wacj armenta boum zenn tane olitudo erit terræ iudeæ: & tam incredibilis nackitasaunne
dcnterunin uaccaint nec grege ouium ſicut prius habere conſueuerat: ſed nixr 16
Rirum lactis acuel 1a ia ig narttlte poſſit & duas oues:non ad arandum ſed ad cibum at e
edendum: lacte ac butiro relli quippe ſtumenti & omnium quæ terra gignit a cõ
medet hutirummhoc ſigruſicat agte * mele ueſcentur: Quodqʒ ait præ ubertate lactis cam⸗
1nilloteinporte pfa S en terra cultorum raritate fertilior ſit:& magis apta paſcuis:
il megunc, putaduntururſin Harucitat tanta erit uini inopia deſertis uineis: quæ mœtu nr .
e in ſpinas Omnis terr rt 1Snle uites ſiclis argenteis ſingulis uix emantur: In uepres emuin
& ſagittis nullus ſi õ formido ubiq; ſeuientibus gladiis ut abſe
uum agrum inuiſere audeat: Et derelictis campeſtribus locis ad mokitana

conſugiant: Ilbiq; locorum diffi iti ui
cultate uniti uix aſi mor
aratra & uomeres nõ üt: Sicubi peros montes manu fodiant: qui
res nõ habebũt: Sicubi ergo rarus cultor in mõtibus fuerit lltennc miderut

miſerabilem ſi .(
uſtentabunt: Cætera autem patebunt paſcuis & abſq; ullo cuſtode a brutis ani-

mantibus conculcabuntur: H iui
:Hæc poſt captiuitatem ſol i: Vti
magna pars rom⸗ . . em ſolere fieri: Vtinam neſciremus:
usqgtu necuuac abitiaſn am leæ ſimilis eſt: quod abſq; ira dei ummon uita⸗
dam nobis ſnncogilitas: 11 per aſſyrios ulciſcitur & chaldæos: ſed per feras bnta⸗⸗
gnitas: Quarũ uultus & ſermo terribilis eſt: & fœmineas inciſaſ. ten
. m q; facies præfe

rentes uirorum barbatorur ienti
m fugientia terga confodiunt: Legiſſe me noui in his locis latiſſi--

mam && in extricabilem jam: .
raliter iudæis accid en topologiarecNuoil uniuerſa quæ iuxta hiſtoriam diſſeruimus ſpiri⸗-
:uix unam habentium uaccam & duas oues munda uidelicet aningu⸗⸗
. A1/

lia: ut nequaꝗᷓ ſolido ci . .
ua ttd liao cibe ſed lacte nutriantur infantiæ: & commedant mella uerborum
meretricis: & uinum non habeant quod letificat cor homini ed
is: ſed

omnia eorum oper . in ſpi
Ruro rectos colclen ga ntur ſpinas ut uulnerentur ab aduerſariis: qui percutiunt in ob
e Aeſcripturis nc rian uoluerint altius quippiam ſapere: & nimio labore ſud 1
um aliquid inuenire:nichilominus fruges non afferant dodri
4 16 .

eantur & ſpinis quæ ori j
doctrina abhomini quæ oriuntur in manibus hebrii: Et nequaᷓ terra eorũ
minibus rationalibꝰ animãtibꝰ: ſed a bobus quorum deus cutam Ronhaber.
im n0. et:

a brutis animalibus conculcetur.

CAPITVLVM OCTAVVM.

natmici
ſedon⸗
Cellun
mnumm
ekne
auten
turin
nusa
nitto
hom
ſciibt
mp⸗e
ſuasi
Utian
tiamm
um!
dO
(eltt
che

d
.
C

†

c ben

ab⸗ lige
lſ

ler

Aiſio Tertia

T dixit dominus ad me ſumme tibi libꝛũm grandem ⁊ ſcribe in eo ſti

ce
ee lo hominis velociter ſpolia detrahe:cito pꝛedare:Et adhibui mihi te⸗
dbr ſtes ſideles vꝛiam ſacerdotem:⁊ zachariam ſilium barachie: ⁊ acceſſi
Nie a pꝛophetiſſam:⁊ concepit ⁊ peperit filium:Et dixit dominus ad me
dunn voca nomen eius accelera:ſpolia:detrahe:feſtina pꝛedari:Quia ante⸗/
An, q; ſciat puer vocare patrem ſuum ⁊ matrem ſuam auferetur foꝛtitudo
une damaſci:⁊ ſpolia ſamarie coꝛam rege aſſyrioꝛum.
it *ρ n l CLXX. Pro libro grandi interprætati ſunt hbrum magnum & nouum.
en, Et pro eo quod in hebreo habetur adhibui mihi teſtes fideles: dixerũt: adeſt enim & teſtis fac
1 rdi mihi fideles homines. Et pro uria ſacerdote: tantum uriam: Similiter cæœætera: Primum prophe
eeo. ta miſſus eſt ad Achaz ut ei prediceret quæ ſcriptura commemorat. Quo audire nolente ip-
enin ſe dominus loquitur ad Achaz: Et præcepit ei ut petat ſibi ſignum in profundum ſiue in ex/-
llge celſum: quo reſpondente non petam & non tentabo dominum:Dimiſſo rege impio ad do/
momm mum Dauid uerba uertuntur: & promittitur ei uirgo paritura: Cuius nomen Eman uel: hoc
iubore eſt nobiſcum Deus. Qui ſi crebro fuerit inuocatus. Samaria ſubuertatur & ſyria: ſubuertatur
ndenti autem a rege aſſyriorum: qui & ipſum iudam poſt capturus ſit: Ita ut ommis terra iudæa uerta
tiani⸗ tur in ſolitudinem: Rurſum ergo ſub alia figura partus deſcribitur uirginalis .Et dixit domi/
Atuune nus ad prophetam: ut nequaqꝗᷓ in populos proferat nouæ natiuitatis archanum: Sed ſcribat eö
nputv/ gn iſto grandi uolumine quod nunc legimus:Et quo ſit mirabilius humanis uerbis: ſtilo quo
Oa homines ſcribere conſueuerunt dei ſacramenta compræhendat. Quid eſt autem illud quod
4 ſcribitur humano ſtiloꝛur puer natus uelociter ſpolia detrahat & cito prædetur:? Hoc eſt ne ul
Klunle, tra patiatur regnare diabolum: ne mittat angelos nec prophetas: ſed ad ſaluandas creaturas
nuhin ſuas ipſe deſcendat: Fecit ergo propheta quod iuſſum eſt: & adhibet ſibi duos teſtes fideles:
Tnl . uriam ſacerdorem qui legis doctor eſt. Dicente Malachia: Labia ſacerdotis cuſtodiunt ſcien⸗
MD tiam & legem requirent ex ore eius: quia angelus domini exercituum eſt. Et zachariam fili-/
nd um Barachiæ: quem prophetam fuiſſe dubium non eſt. Legimus quod regnante Achaz za-
nmi ckhharias ſacerdos fuerit templi domini: Cui præcepit Achaz ut altare ſimile altaris damaſci fa
una cCeret. Et dierum narrat liber: Quod Ezechias filius Achaz quæſierit dominum in diebus za-
kich⸗ chariæ eruditi in timore dei. Exhibuit autem ſe Eſaias dignum ſpiritu prophetali & præbuit
”ÿM prophetiſſæ: ideſt ſpiritui ſancto: qui ſermone hebraico uocatur RVHA genere fœminino:
Tecl Iuxta illud quod ſcriptum eſt. Accedite ad dominum & illuminamini. Spiritu itaq; ſancto
fune conceptus eſt dominus. Et licet humanus ſermo natiuitatis eius nequæat explicare myſteria.

Tamen Gabriel ipſi uirgini loquitur quæ concepit. Spiritus ſanctus ueniet ſuper te & uirtus
Luc.i.d. altiſſimi obumbrabit te: Propterea quod naſcetur ex te ſanctum: uocabitur filius dei. Quidam
prophetiſſam ſanctam Mariam interprætantur: quam propheten fuiſſe non dubium eft: Ipſa
Luc.lic. enim dicit in euangelio: Ecce enim ammodo beatam me dicent omnes generationes: quo“
niam fecit mihi magna qui potens eſt. Et reliqua. Præcipiturq; Eſaiæ ut ipſum uirum qui pri
us uocabatur Emanuel:nunc appellet accelera:ſpolia:detrahe:feſtina prædari: Aſcendens er/
go in altum captiuam duxit captiuitatem: accepit dona in hominibus. Et anteq; humanum
corpus aſſumeret & iuxta infantiam patrem uocaret deum: & Matrem mariam: Aufferetur
damaſci fortitudo & ſpolia ſamariæ per regem aſſyriorum: Vt nec dum natus populum ſu/
um domum Dauid: ſola inuocatione ſaluet. Vrias interprætatur lux domini: zacharias me
moria domini: & Barachias benedictio domini. Quibus teſtibus Chriſti natiuitas compro/
batur. Ipſe enim in euangelio duobus euntibus in emaus: incipiens a Moyſe & prophe--
tis: ediſſeruit quod de ſe omnia prædicaſſent. Iuxta tropologiam in anima uirginali & nul-
la ſorde maculata de ſpiritu ſancto dei ſermo conceptus uelociter de aduerſariis poteſtati⸗
bus ſpolia detrahit:& ſibi facit uniuerſa ſeruire. Cumqʒ ex parte nunc uideat: & ex parte pphe
tet prius ꝗ;ᷓ poſſit eſſe perfectus: & merito uocare deum pattem: & matrem ſuã cæleſtem hieru
ſalem: adhuc in infantia & in ꝓfecto poſitus uincet fortitudinem damaſci: doctrinã uidelicet
ſapiẽtiæ ſecularis. Et auferet ſpolia ſamariæqbus eccleſiam hererici ſpoliauerant dicentes nõ
eſt nobis portio in Dauid:neq; hereditas in nlio ieſſe: pſente rege ipſo aſſyrioꝶ diabolo ꝗ eis
non poterat auxiliari. Tales autem filios non ſolum maria prophetes uirgo ppetua: ſed & ſan

Mar. 16. c.

Liber Tertius.c.viii.

&æ mulieres patriarchis generant: Sarra quæ interprætatur APXOYCA ideſt princeps. Et re
becca quæ in lingua noſtra patientiam ſonat.

CEt adiecit dominus loꝗ ad me adhuc dicens: Pꝛo eo quod abiecit populus iſte aquas

ſiloe:que vadunt cum ſilentio:Et aſſumpſit magis raſin ⁊ filium romelie. Pꝛopter hoc
ecce dominus adducet ſuper eos aquas flumimis foꝛtes:⁊ multas:regem aſſyrioꝛũ ⁊ om
nem gloꝛiam eius.Et aſcendet ſuꝑ omnes riuos ⁊ fluet ſuper vniuerſas ripas eius:⁊ ibit
per iudam inundans ⁊ tranſiens vſq; ad collum veniet:Et erit extenſio alarum eius im/
plens latitudinem terre tue o Emanuel.

CDixerat ſupra auferendam damaſci fortitudinem & ſpolia ſamariæ in conſpectu regis aſſy-/-

riorum. Et duos reges aſſyrio pugnante capiendos: Nunc deus loquitur ad prophetam cha“
ractere ſolito ſcripturarum: per tranſlationem ſiloe fontis Hieruſalem: & aſſyrii fluminis uio/
lentiſſimi:quod omnem terram iſrahel ſuis inundet aquis & egrediatur ripas aluei: tantoq; fe
ratur impetu: Vt poſtqᷓ decem tribuum occupauerit terram: ad iudam perueniat: & tranſiens
ad collum uſq; pertingat.per quæ uicinam ſignificat captiuitatem. Non enim tunc captus eſt
iudas:ſed cunctis duarum tribuum urbibus ſubiugatis: ſola remanſit hieruſalem: quæ incredi
bili dei miſericordia liberata eſt:potentiam ergo aſſyrii & innumerabilis exercitus quam ſub
flum inis inundatione deſcripſerat:nunc per aliam oſtendit tranſlationem: quod alis ſuis id/
eſt ducibus:& infinita multitudine operuerit terram Emanuelis: hoc eſt defendẽtis eam dei:
ſed tamen non poſſederit. Quamꝗᷓ Emanuel a. Ilxx. ſequenti capitulo coaptetur: non proprio
nomine:ut apud hebreos uocatur: ſed interprætato ideſt nobiſcum deus. Siloan autem fon-
tem eſſe ad radices montis ſyon:qui non iugibus aquis ſed incertis horis diebuſq; ebulliat:
& per terrarum concaua & antra ſaxi duriſſimi cum magno ſonitu uemiat:dubitare nõ poſſu
mus: nos præſertim qui in hac habitamus prouintia. Et eſt ſenſus: Quia populus decem tri-
buum magis uoluit Raſin & filio Romelie:ideſt damaſci & ſamariæ regibus eſſe ſubiectus:qᷓ
ſtirpi Dauid: quæ meo cœpit regnare iuditio: faciam eum nequaꝗ;ᷓ hiis regibus quos aſſum/
pſit ſed regi ſeruire aſſyrio: Cuius potentiæ occupanti terram Samariæ inundatio fluminis
comparatur.Et fit apoſtropha ad Emanuel:hoc eſt ad præſentem deum. Quod in tantum
ſe erexerit aſſyrius: ut etiam terram ipſius iudam cõatus ſit poſſidere. Iuxta anagogen. Omnis
hereticus qui iunxerit auxilio ſuo ſapientiam ſecularem:Et hieruſalem: ideſt eccleſiam uolue
rit oppugnare:derelinquens aquas ſiloæ fontis qui interprætatur miſſus: & qui ſalit in uitam
eternam: traditur aſſyriorum principi. Quem ſenſum magnum in poſterioribus lecturi ſu/
mus: cuius traditus poteſtati: in profundum ueniet peccatorum: tantæ eſt enim arrogantiæ:
ut auſus ſit oſtendere ſaluatori uniuerſa regna terræ & dicere: Hæc omnia mihi tradita ſunt.
Conabitur quoqʒ Iudam ideſt domum confeſſionis intrare. & crebro per eos qui in eccleſia
negligentes ſunt uſq; ad collum ueniet:credentes in Chriſto cupiens ſuffocare: & extendere
alas ſuas: implens uniuerſam regionem Emanuelis: ſed non poterit obtinere: quia habet iu-/
das præſentem deum: Legimus in euangelio ſecundum Ioannem. Quod cecum a natiuita
te cuius oculos luto ex ſaliua ſua facto dominus liberat: miſerit ad aquas ſiloe:quibus cum ce
cus lauiſſet lutum: cecitate deterſa clarum oculorum lumen accepit. Quod poſt ſigni magni
tudinem indicat non aliter cecitatem iudæorum & omnis increduli poſſe ſanari: niſi doctri-
na aquarum Chriſti:quæ ob ſtrepitum & clamorem uerborum leniter fluit: tenebræ prioris
fugentur erroris. Hoc quod in. Ixx. legitur. Et ambulabit ſuper omnem murum ueſtrũ: & au/
feret de iudæa hominem qui poſſit caput leuare: aut forte aliquid facere: in hebralco non ha-
betur.Et in græcis codicibus ueru iugulante confoſſum eſt. L
CCongregamini populi ⁊ vincemini ⁊ audite vniuerſe pꝛocul terre.Confoꝛtamini ⁊ vin/
cemini:accingite vos ⁊ vincemini:inite conſilium ⁊ diſſipabitur:loquimini verbum:⁊ non
ſiet quia nobiſcum deus. H
CPro congregamini ſiue infirmamini & confringimini: ut interprætati ſunt alii ſeptuaginta
poſuerunt ſcitote: Verbum hebraicum ROHV propter REs litteræ: & DALETH ſimilitu-//
dinem intellexerunt: DOV: O igitur populi Samariæ & Syriæ infirmos uos & debiles eſſe
cognoſcite & Emanuele præſente: nihil poſſe contra Hieruſalem urbem dei: Et hoc non ſo-
lum uos:qui uicini eſtis:ſed cuncta procul terra cognoſcat. Quamuis enim exercitum con-/
gregetis & accingatis uos ad prælium:& maior ſit numerus obſidentium ꝗᷓ obſeſſorum:ta“
men non ſemel ſed iterum dicam uincemini:Et quodcumq; contra Hieruſalem inieritis con

Aiſio Tertia

ſiſium diſſipabitur: Et licet ſupra dixeritis: Aſcendamus ad Iudam & ſuſcitemus eum quieſcẽ
tem:& ponamus regem ſuper eum filium Thabahel: loquimini quidem uerbum ſed nõ ſiet.

Abn

en

—

he
E quia nobiſcum Deus ideſt Emanuel: Poſſumus hoc teſtimonio & contra gentes abuti in per
wri ſecutionis tempore: quod ꝗuis fortes eſſe uideantur: & ſuperare in his qui lapſi ſunt: cum uin-
d cantur in his qui pro Chriſto fuderunt ſanguinem⸗Et quod poſt bella pax reddatur eccleſiis:
& uniuerſa eorum contra Emanuelem conſilia diſſipentur: quia nobiſcum ſit deus: contradi-
NAR, centes quoque ueritati utiliter audient: ut tandem ratione ſupentur: & nequaqꝗᷓ uelint menda
u 4 tio uincere: Quia quodcũq; dixerint nũꝗᷓ peruerſitas poſſit ſuperare quod rectum eſt.
ininn CHec enim ait dominus ad me:ſicut in foꝛti manu erudiuit me:ne irem in via popnli hu/
unl ius dicens:non dicatis coniuratio. Omnia enim que loquitur populus iſte coniuratio eſt:
tin Et timoꝛem eius ne timeatis neqʒ paueatis:dominum exercituum ipſum ſanctificate:ip/
c ſe pauoꝛ veſter ⁊ ipſe terroꝛ veſter erit vobis in ſanctiſicationem: In lapidem autem of/
enn fenſionis ⁊ in petram ſcandali duabus domibus Iſrahel:in laqueum ⁊ in ruinam ba⸗
“ bitantibus Hieruſalem ⁊ offendent ex eis plurimn:⁊ cadent ⁊ conterentur:⁊ irretientur
e ſ 7 capientur. LXX.
udi Hũc locũ ita interpᷣtati ſunt. C Bec dicit dominus foꝛti manu receſſerunt ab itinere
mn dei⸗ vie populi huius loquentes:ne foꝛte dicant durum eſt. Omnia enim que loquitur popu⸗ HD
opnio lus iſte dura ſunt:timoꝛem autem eius ne timueritis neqʒ conturbemini:dominum vir⸗
mſon⸗ tutum ipſum ſanctiſicate:⁊ ipſe erit timoꝛ tuus. Et ſi in ipſo conſiſus fueris erit tibi in
dulin ſanctiſicationem:⁊ non vt lapidi offenſionis occurretis:neqʒ vt petre ruine. Somus au/
ohoc tem Jacob in laqueo inconualle erit ſedentibus in hieruſalem:deo inſfirmi erunt in ipſis
emt⸗ plurimi:⁊ ruent ⁊ conterentur ⁊ appꝛopinquabunt ⁊ capientur. J
dieh⸗ WCCQucdq; ſequitur homines in tuitione: obelo interimendum eſt: quia multum inter ſe he
An/ braicum diſtat: & uulgata editio: l deo utrumq; poſuimus. Et primum de hebraico diſputan
fumm dam eſt. Hæc ad me locutus eſt dominus. Qui propter bona opera: & gratiam quæ per bo/
lmmn na opera conſecutus ſum: Siue forti manu ſua erudiuit: & inſtituit ne ambularem in uia po⸗-
0mn puli huius peſſima: Et dixit mihi: Noli duorum regum timere coniurationem: Sed hoc ma--
nule gis conſidera quod omne quod loquatur hic populus aduerſum me: coniuratio ſit. Et ſecun
nuum dum Symachum qui interprætatur A N APCIN in me extiterit perduellis. Tu autem prophe
ilv⸗ ta:& hi qui tecum ſunt ne timeatis inſidias populi: ſed dominum timete: & ipſe ſit timor ue-
unr G ſter. Principium enim ſapientiæ timor domini. Qui erit credentibus in ſanctiſicationem: in-
nin credulis autem in lapidem offenſionis & in petram ſcandali:Duabus ſcilicet domibus iudæ
ercei⸗ & iſrahel:Præcipue autem in laquæum & in ruinam habitanti in hieruſalem: In quo impin/
center gent plurimi & cadent & conterentur peccatorumq; ſuorum uinculis irretiti ducentur in ca-
beriv⸗ ptiuitatem. Duas domus: Nazarei (qui ita Chriſtum recipiunt: ut obſeruationes legis ueteris
* non amittant) duas familias interprætãâtur: SAMMAI & HELLEL. Ex quibus orti ſüt ſcri//
ane bæ & phariſei: Quorum ſuſcepit ſcolam achibas: quem magiſtrum Aquilæ proſeliti autu-
ugni mant:Et poſt eum Mechir:Cui ſucceſſit Ioanna filius Zathæ: & poſt eum Eliezer: & per or-
ai⸗ dinem Delphon. Et rurſum pari tenore: Vel certe fecit me recedere a uia populi huius: Io-/
W ſeph galileus: & uſque ad captiuitatem Hieruſalem Ioſue: Sammai igitur & hellel non mul-
e, to prius q̃ dominus naſceretur orti ſunt in iudæa: Quorum prior diſſipator interpræta-
nn tur:ſequens prophanus eo quod per traditiones ſuas Aειυειπροο legis præcepta diſ
nh⸗ ſipauerint atque maculauerint. Et has eſſe duas domus quæ Saluatorem non receperint:
qui factus ſit eis in ruinam & ſcandalum.lIuxta. Ixx. manu forti reſiſtit populus dei uoluntati:
1. & dicit omnia dura eſſe quæ dominus præcepit: Secundum quod in euangelio legimus: Du
h rus eſt iſte ſermo quis poterit audire eum. Vnde præcipitur eis ut dominum audiant: & ip//
ſum ſolum timeant.Si enim in ipſo confeſſi fuerint habebunt eum in ſanctificationem: & nõ
gint impingent quaſi in lapidem ſcandali:& quaſi in petram ruinæ. De hoc loco & apoſtolus ſu/
lim/ mit teſtimonium: quod Chriſtus iudæis factus ſit in ſcandalum: gẽtibus autem in ſtultitiam.
nek Et rurſum Iſrahel ſeccando legem in legem iuſtitiæ non peruenit: Quare? Quia non ex fi-
nſ de:ſed quaſi ex operibus legis offenderunt in lapidem offenſionis: Sicut ſcriptum eſt: Ecce
N ponam in Svon lapidem offenſionis: & petram ſcandali. Omnis qui credit in eo non con--
fundetur. Ergo qui non receperunt Emanuelem:ſed factus eſt eis in lapidem offenſionis: &
con in petram ſcandali: conterẽtur captiuiq; ducentur: Quodq; ait: Dominus autem lIacob in la

quæo & in conualle ſedentibus in Hieruſalem: Hoc ſignificat quod non habitent in monti⸗
bus:nec in excelſis ſcripturarum uerſentur locis:ſed ſemper humilia intelligant peccatis pec-

cata ſociantes & uincti laquæis delictorum.

Liber Tertius.c.viii.

M “VVVMM “ ene
CLiga teſtimonium ſigna legem in diſcipulis meis:ꝛ expectabo dominum qui abſcon⸗
dit faciem ſuam a domo Jacob:z pꝛeſtolaboꝛ eum. S guot
CVox dei loquæntis ad prophetam. Quia inquit factus eſt dominus in lapidem offenſionis: ſoi
& in petram ſcandali duabus domibus iſrahel: & miſſum ad ſe Emanuel ſuſcipere noluerũt. gcit
Liga teſtimonia ueteris inſtrumenti: & trade illa diſcipulis meis qui euangelium ſuſceperũt: ol
apoſtolis uidelicet ſiue apoſtolicis uiris: Vel certe lex & prophetia uſq; ad Ioannem legitur mmde
apud eos & clauſa atque ſignata: Vt quod legunt non intelligant. Pro diſcipulis enim iuxta cn
hebraici ſermonis ambiguitatem poſſumus & doctrinas interprætari. Vnde propheta reſpõ/
dit. Quia euangelio ſuccedente lex apud iudæos clauſa eſt atque ſignata: & iubes eam ne- ſe
quaꝗᷓ udæis: ſed gentibus aſſignari. Iccirco ego expectabo emanuelem quem promittis eſſe ue⸗
uẽtuꝑꝶ. De quo ſupra dixiſti qd ipſe ſit pauor noſter: & ipſe terror noſter: & nobis ſit in ſancti/
CPꝛeſtolaboꝛ dominum qui abſcondit faciem ſuam a domo Jacob. (ficationem. iu
CNHoc eſt a iudæis:quia eam recipere noluerunt. xx. hunc locum interprætati ſunt. Tunc ma d
nifeſti erunt qui deſignantur ut non diſcant legem. Quod hunc ſenſum habet. Quando ce- AEI
ciderint plurimi & contriti fuerint & impegerint in lapidem offenſionis: & in petram ſcanda bre
li:Tunc manifeſti erunt qui ſignabuntur in populo:ut nequaquam diſcant legem Moyſi: ſed E.
obediant præceptis euangelicis. òôòMB
CEcce ego ⁊ pueri mei quos dedit mihi dominus in ſigna atqʒ poꝛtenta Iſrahel a doꝛ
mino exercituum qui habitat in monte ſâupoon. è“ ſi
CPræcepit mihi ait dominus ut ligarem teſtimonium in iudæis: & legem diſcipulis eius tra- i
derem atq; ſignarem: quia abſcondiſſet ſaciem ſuam a domo Iacob:l deo præſtolabor domi U
num meum: & non ſolum ego:ſed & pueri quos dedit mihi dominus: Alii uidelicet prophe et⸗
tæ & filii prophetarum qui non uoluntate carnis & ſanguinis: ſed ex deo nati ſunt: De qui// Ioan..
bus & apoſtolus loquæbatur: Filioli mei quos iterum parturio donec Chriſtus formetur in Gal. 4.2. ((Nid
uobis: Iſti autem pueri uel prophetæ: in ſigna dati ſunt & in portenta Iſrahel: Iuxta illd quod i
in Ezechiele legimus: Et erit Ezechiel uobis in ſignum. In zacharia quoq; ſancti uiri prophe- ”M
tarumq;ʒ diſcipuli Tepa Tòpo νπä1ä ideſt portentorum ſignorumq; factores appellantur: eo ð
quod ſemper prophetæ in ſignum proceſſerint futurorum. Hoc interim iuxta litteram. Cæ/⸗ C
terum beatus apoſtolus in epiſtola quæ ad hebreos ſenbitur docet: Licet eam latina conſue/
tudo inter canonicas ſcripturas non recipit: hoc teſtimonium ex perſona debere intelligi ſal C
uatoris domini. Quamobrem non erubeſcit fratres eos uocare dicens. Annuntiabo nomẽz
tuum fratribus meis: in medio eccleſiæ laudabo te: Et iterum: ego ero cõſidens in eum: Et rur
ſum: Ecce ego & pueri mei quos mihi dedit deus: Quia ergo pueri communicauerunt carni
&e ſanguini: & ipſe ſimiliter particeps factus eſt earundem paſſionum. Quomodo autem iſti
pueri in ſignum fuerint atq; portentum ſapientiæ ſeculari & ſuperbiæ iudæo rũ: idem apoſto
lus docet: Qui elegiſſe dominum ſaluatorem ſtulta mundi & infirma: ut confundat ſapien// . Cor.. d.
tes & fortia: Vnde & ad apoſtolos ſaluator aiebat. Niſi conuerſi fueritis quaſi unus de pueris: Mat.18.: a. B
non intrabitis regnum cælorum: puer autem efficitur noui euangelii prædicator: Deponit r .
ueterem hominem qui corrumpitar in deſideriis ſeductionis: & induitur nouum Quitenor 1
tur in cognitionem iuxta imaginem creatoris. Habitare autem dominum exercituum in mõ 6
te ſyon:idem apoſtolus ſcribit: Acceſſiſti ad montem ſyon ad ciuitatem dei uiuentis: Hieru-

ſalem cæleſtem. Vnde miror quẽdam noſtrorum pueros iſtos duos Eſaiæ filios intelligere:
quos de prophetiſſæ mulieris cõceptione generarit: laſub uidelicet & Emanuel: quorum pri-
or in abiectione prioris populi: ſequens in aſſumptione gentiũ præceſſerit. Quod qui recipit
cõſequẽter & Oſeæ prophetam uere meretricem uxorem habuiſſe firmabit.
CEt cum dixerint ad vos querite a phitonibus ⁊ a diuinis qui ſtrident ĩ incantatiõibus
ſuis:nunquid non populus a deo ſuo requirit viſioneʒ pꝛo viuis ac moꝛtuis:ad legem ma
gis ⁊ ad teſtimonium:Quod ſi non dixerint inxta verbum hoc:eis non erit matutina lux.
Et tranſibit per eazx coꝛꝛuet:⁊ eſuriet:Et cuz eſurierit iraſcetur ⁊ maledicet regi ſuo:⁊ deo
ſuo:Et ſuſpiciet ſurſum ⁊ ad terrã intuebitur:⁊ ecce tribulatio ⁊ tenebꝛe viſſolutio:angu/
ſtia ⁊ caligo perſequens:⁊ non poterit auolare de anguſtia ſuua.
CSi Eſaiæ ꝓphetæ uox eſt:ut iudæi eſtimant.Ecce ego & pueri quos mihi dedit dñs in ſignũ
& in portentum Iſrahel: Et hæc quæ ſecuntur: ipſe ad diſcipulos ſuos credendus eſt dicere. Et
cum dixerint inquit ad uos gentes & populi de quibus ſupra lectũ eſt: Infirmamini populi &
uincimini. Quid prophetas uultis audire: quid Eſaiæ uerbis decipimini & illum putatis ꝗ uéë
tura ſunt noſſe. Quærite magis a phitonibus & a diuinis ꝗ ſtrident in incantatõibus ſuis:Pro
Abus. Ixx. interprætati ſũt: Qui de terra locũtur: qui de uẽtre clamitãt: Oĩs eni ꝗ deterra ẽ de
terra

S 5

Aiſio Tertia

n, terra Ioqtũtur cuius deus uenter eſt: & gloria in confuſione eius. De uentte clamate credendus eſt.
Vos reſpondete eis & dicite. Nũquid non populus a deo ſuo requirit pro uiuis ac mortuis: Si uos
⸗ inquit pro uarietate idolorum ueſtrorum: non enim unum ſed plures habetis deos: eos conſulitis
lrii, quos deos arbitramini: & a mortuis ſiue mortuorum hominum ſimulachris: de niuentibus quæri/ ð
i tis: quanto magis nos dominum noſtrum per prophetas audire debemus. Docet ergo diſcipulos:
nln S&& cõfert ad legem magis & ad teſtimonium. Si de aliquo inquit dubitatis ſcitote ſcriptum: Gen/
in tes quas dominus deus tuus diſperdet a facie tua: ſomnia audiunt & diuinos. Tibi autem non ita
euleh⸗ tradidit dominus deus: Prophetam de uobis ſuſcitabit dominus deus ueſter:de fratribus ueſtris: ſi
en e⸗, cut me illum audietis: Vnde ſi uultis noſſe quæ dubia ſunt: magis uos legi & teſtimôiis tradite ſcri
ninck pturarum: Quod ſi noluerit ueſtra congregatio uerbum domini quærere: non habebit lucem ue-
unſnt ritatis: ſed uerſabitur in erroris tenebris: quæ lux pertranſibit eam: hoc eſt congregationem ueſtrã
Nüonen ſiue terram: Et corruetis & eſurietis: & cum eſurietis iraſcimini: ſecundum illud quod ſcriptum eſt. .
Ien & cum non fuerint ſaturati murmurabunt: & maledicetis deo ueſtro & regi ueſtro in neceſſitati-
S bus: Surſum aſpicietis in cælum && in terram deorſum: & ecce tribulatio & tenebræ diſſolutio
nſenc gentium: & mentis anguſtia: & caligo oculorum: & non poreritis erui de anguſtia. Hoc iuxta he-
+— breos:Cæterũ ut ſupra diximus. Sub perſona chriſti eſt dicentis: Ecce ego & pueri mei quos mihi
1 dedit deus: Etiam hæc ipſe loquitur ad apoſtolos & ad credentes ex gentibus qui eius euãgelium
ado⸗ ſuſceperunt.Si dixerint inquit patres ueſtri quos reliquiſtis. Quærite uentriloquos quos phito/
nas ĩtelligimus. Qualem & in actibus apoſtolorum ancillam legimus quæ quæſtui erat dominis
einter ſuis. Et qui de terra locuntur: quod in euocatione animarum magis ſe facere Policenrun cætera
“ magicarum artiũ genera. Hoc ſcire debetis quod unaquæq; gẽs proprios cõſulat deos S de uiuo
rum ſalute mortuos ſiſcitetur: Vobis autem in auxilium legem dedit deus ut poſſitis dicere. Non
Pht eſt talis ethnicorum diuinatio:qui cultores ſuos ſepe decipiunt:ſicut noſtra quæ abſq; ullo mune
Dech/ re profertur ex lege. Vnde interprætati ſunt. xx. non ſicut uerbum hoc pro quo non eſt dare mu/
„ Cor.ii. d Dera: Gratis enim inquit accepiſtis gratis date: Veniet autem ſuper incredulos fames duriſſima nõ
e fames panis aut ſitis aquæ: ſed fames audiendi ſermonem dei: Et cum eſurieritis contriſtabimini &
inichn, &S& maledicetis principi ueſtro & paternis traditionibus: hoc eſt diabolo & antiquis erroribus. Hoc
deg enim ad eos loquitur qui famem paſſuri fuerint ueritatis. Dð
ne, CEt ſuſpitient in celum ſurſum:⁊ in terram deoꝛſum:⁊ erunt in anguſtia:⁊ in tenebꝛis:⁊ in tri/
tcgnir bulatione:vt non videant vſqʒ ad tempus donec ⁊ ipſi ad dominum conuertantur. UM
teligtl CLatam explanationem loca iſta deſiderant: ſed parcimus librorum magnitudini ut tollamus fa⸗
o ton ſtidium lectionis. Hæc iuxta. Ilxx. tranſlationem ex parte perſtrinximus: quæ in pleriſq; diſſonat ab
mätn⸗ hebreo: Cæterum nazareni locum iſtum ita ediſſerunt. Cum dixerint ad uos ſcribæ & phariſei: ut
mtan eeos audiatis qui omnia uentris cauſa faciunt: & in morem magorum ſtrident in incantationibus:
meniti ut uos decipiant:hoc eis reſpondere debetis. Non mirum ſiuos ueſtras traditiones ſequamini: cũᷣ
n n unaquæq; gens ſua conſulat idola:Ergo & nos a uobis mortuis de uiuentibus conſulere non de/.
SZ H bemus: magis uobis deus legem dedit: & teſtimonia ſcripturarum quæ ſi ſequi nolueritis-
pnei non habebitis I ucem: ſed ſemper caligo uos opprimet: quæ traſiuit per terram ueſtram atq; doctri
eponit nam: Vt cum decepti a uobis merore pſpexerint ſuſtinere famem ueritatis: tunc contriſtentur ſiue
enona iraſcantur & male dicant uobis: quos deos ſuos & reges putabãt: Et fruſtra ad cælum terramq; re/
inmo ſpiciant cum ſemper in tenebris ſint: & nõ poſũint de ueſtris auolare inſidiis.
Hjeru⸗ CAPITVLVM NONVM.
liger KRimo tempoꝛe alleniata eſt terra ʒabulõ ⁊ terra neptalim:⁊ noniſſimo aggrauata eſt
mmn⸗ ſſvia maris tranſioꝛdanem galilee:gentium populus qui ambulabat in tenebꝛis vidit
inechi Ilucem magna: habitãtibus in regione vmbꝛe moꝛtis lux oꝛta eſteis. LCxXx.
Boc pꝛimum bibe velociter fac:regio zabulon:terra neptalim:⁊ reliqui qui iuxta
fübe mare eſtis tranſioꝛdanem galilee gentium populus qui ambulabat in tenebꝛis vidit lucem ma
nn gnam:qui habitatis in regione vmbꝛe moꝛtis lux oꝛietur vobis.
1 CDuplici poſuimus editiõe: quia diuul gatum eſt teſtimõium:& uſurpatum eſt ab euãgeliſta Ma-
r tcheo: ut uel diuerſitas interpᷣtatiõis: uel ſimilitudo noſcatur. At primum notãdum: quod teſtimo/
1, ninum hoc euãgeliſta Matheus nõ iuxta. xx. ſed iuxta hebreos poſuerit: Dicit enĩ ſermo euãgelicus:
46 Auudiens autem leſus quod Ioannes erat traditus: receſſit in galileam: & derelinquẽs nazaret: ue-

nit & habitauit in capharnaum: quæ eſt iuxta mare in finibus zabulon & neptalim. Vt impleretur
q dictum eſt per Eſaiam ꝓphetam dicẽtem. Terra zabulon & terra neptali uia maris trãſiordanẽ

. V galileæ: gẽtium populus qui ſedebat in tenebris uidit lucem magnã:ſedẽtibus in regiõe & umbra
4 mortis: lux orta eſt eis. Ex eo tẽpore cæpit prædicare & dicere: Appropiquabit regnum cælorum.
. Et Ioannes euangeliſta refert:quod Ieſus cum diſcipulis ſuis in chana galileæ inuitatus ad nup⸗

de. loß. 2.2. tias: Primum ibi ſignum fecerit aquas in uinum uertendo: Hoc fecit principium ſignorum Ieſus in
* * chana Galileæ: & manifeſtauit gloriam ſuam: & crediderunt in eum diſcipuli eius. Vnde & in. kx.

Liber Tertius.c.ix.

dicitur:Hoc primum bibe uelociter fac. Quia terra zabulon & terra neptalim primæ Chriſti ui-
dere miracula: Vt primam biberet fidei potionem: quæ prima uiderat dominum ſigna facientem.
Et iuxta hebraicum:Primo tempore releuata eſſe dicitur onere peccatorum: quia in regiõibus dua
rum tribuum primum ſaluator euangelium prædicauit: Vnde & in ſexageſimo ſeptimo pſalmo
dicitur. Benedicite dominum de fontibus Iſrahel: lbi beniamin adoleſcentior: Paulus apoſtolus:
in mentis exceſſu. Qui & alibi loquæbatur: ſiue mente excedimus deo: principes zabulon princir
pes Neptalim duces eorum: quia in his tribubus fuerunt uiculi: de quibus duces noſtri apoſtoli cre
diderunt. Et crediderunt iuxta Symachum uelociter: Vt audientes uenite & faciam uos piſcatores

hominum. Statim & patrem reliquærent & nauiculam. Nouiſſimo autem tempore aggrauata eſt
fides eorum plurimis iudæorum in erroribus permanentibus: Mare autem hic locum appellat gẽé⸗

naſareth: qui iordane influente efficitur: In littore capharuaum & tyberiadis & bethſaida & cho--
rozaim ſitæ ſunt: In qua uel maxime regione dominus commoratus eſt: Ita ut populus qui uel ſe-
debat uel ambulabat in tenebris: lucem uideret. Nequaqꝗ paruam ut aliorum prophetarum: ſed ma
gnam: Vt eius qui in euangelio loquitur: Ego ſum lux mundi. Et qui habitant in regione umbræ
mortis lux orta eſt eis: Inter mortem & umbram mortis hoc eſſe puto: Quod mors eorum eſt qui
cum operibus mortis ad inferos perrexerunt (Anima enim quæ peccauerit ipſa morietur.) Vm-
bia autem mortis eorum qui cum peccent: nec dum de uita iſta egreſſi ſunt. Poſſunt enim ſi uolue
rint agere pœnitentiam. Pro galilea gentium Aquila EINAC gentium: Symachus terminos in/
terprætati ſunt: EIN A Cautem tumultos intelligimus harenarum: qui uel in littoribus uel in ri-
pis ſunt. Hebrei credentes in Chriſtum hunc locum ita ediſſerunt. Primo tempore hæ duæ tribus
zabulon & neptalim ab aſſyriis captæ ſunt: & ductæ in hoſtilem terram: & galilea deſerta eſt: quã
nunc propheta dicit eleuatam eſſe: eo quod peccata populi ſuſtineret: Poſtea autem non ſolũ duæ
tribus: ſed & reliquæ quæ habitant tranſiordanem & Samariam ductæ ſũt in captiuitatem: Et hoc
inquiunt ſcriptura nunc dixit: quod regio cuius populus primus ductus eſt in captiuitatem: & ba/
byloniis ſeruire cœpit: & quæ prius in tenebris uerſabatur erroris ipſa primum lucem prædican/
tis uiderit Chriſti: & ex ea in uniuerſas gentes ſit euangelium ſeminatum. Nazarei quorum opinio
nem ſupra poſui hunc locum iua explanare conantur. Adueniente Chriſto & prædicatione illius
corruſcante. Prima terra zabulon & terra neptalim: ſcribarum & phariſeorum eſt erroribus libera-

ta: & grauiſtimum traditionum iudaicarum iugum excuſſit de ceruicibus ſuis. Poſtea autem per

euangelium apoſtoli Pauli qui nouiſſimus apoſtolorum omnium fuit ingrauata eſt. I deſt mul-

tiplicata prædicatio: & in terminos gentium: & uiam uniuerſi maris Chiſſti euangelium ſplẽduit.

Deniq; omnis orbis qui ante ambulabat uel ſedebat in tenebris & idolatriæ ac mortis uinculis te-
nebatur clarum euangelii lumen aſpexit.
Multiplicaſti gentem non magnificaſti letitiam letabuntur coꝛam te:ſicut qui letãtur in meſ
ſe:ſicut exultant victoꝛes capta pꝛeda quando diuidunt ſpolia. Jugum enim oneris eius:⁊ vir⸗
gam humeri eius:⁊ ſceptrum exactoꝛis eius ſuperaſti:ſicut in die madian.Quia omnis violen
ta pꝛedatio cũ tumultu:⁊ veſtimentũ mixtũ ſanguine erit in cõbuſtionẽ:⁊ cibus ignis. LXX.
Plurumã partem populi deduxiſti in letitia tua ⁊ letabũtur in cõſpectu tuo:ſicut letari ſolẽt

in meſſe:⁊ ſicut hi qui diuidunt ſpolia:qꝛ ablatum eſt iugũ quod ſupꝛa ipſos erat poſitum:⁊ vir
ga de collo eoꝛũ:irga enim exactoꝝ diſſipabitur:ſicut in die madian. Quia omnem ſtolã cõ

gregatam dolo:⁊ veſtimẽtum cõmutationis reſtituent:⁊ cupient igne eſſe combuſti.

CIn obſcuris locis utranque editionem ponimus: Vt quantum a ueteribus editionibus: & ab
hebraica ueritate diſtat uulgata tranſlatio: diligens lector agnoſcat. Ad lucem ipſam quæ appa//

ruit populo in tenebris conſtituto: Ideſt ad dominum ſaluatorem: fit apoſtropha. Et dicitur ad euũ.
Multiplicaſti gentem: hoc eſt repleſti omnes gentes notitia tui: ſed non magnificaſti lætitiam: Iu
xta quod apoſtolus mœrorem ſibi dicit eſſe perpetuum pro fratribus ſuis qui ſunt iſrahelitæ: Et Io
nas contriſtatus quod ita ſaluati ſint nimiuitæ: ut cucurbita ſiue ciceion aruerit. Et ipſe loquitur in
euangelio. Non ueni niſi ad oues perditas domus iſrahel. Et in paſſione Pater ſi fieri inquit poteſt
tranſeat calix iſte a me. Qui locus hunc ſenſum habet: Si poteſt fieri ut ſine ĩteritu iudæorum cre/-
dat gentium multitudo: paſſionem recuſo: Sin autem illi excecandi ſunt ut omnes gentes uideãt:
ſiat pater uoluntas tua: Cum ergo chriſtus aduenerit: & chriſtianorum gens de uniuerſis gentibus
fuerit congregata: tunc lætabuntur apoſtoli ſicut meſſores lætantur in meſſe. De quibus dominus
loquæbatur: Meſſis quidem multa operarii autem pauci: Et ſicut exultãt uictores ꝗ captã diuidunt
prædam. Cum enim fortis captus fuerit & ligatus: omnis domus eius diripitur & diuidentur ſpo-
lia: Tu autem domine atq; ſaluator iugum oneris eius: hoc eſt diaboli qui prius exultabat in mun-
do: qui cũctis gentibus imperabat: qui grauiſſimo ſeruitutis iu go colla omniũ deprimebat: & uir/
am qua pcutiebat uniuerſos: & peccata ſibi quaſi quoddã tributũ reddere cõpellebat: detraxiſti
ge humeris eoꝑe: Et tibi liberatos ſeruire feciſti abſq; ullo exercitu: & abſq; effuſiõe ſanguinis in ab/

ſcondita manu: Sicut quondam ſub gedeone populo iſtaheli de madianitis uictoriam præbuiſti.

. Quomodo

--

l,
G Quomodo enim ueſtis quæ humano ſanguine cruentata eſt lauari non poteſt:ſed infecta ſangui/
idrc ne igne cõbunitur: Vt maculæ cũ ueſtimẽto fœdi cruoris ĩtereant. Sic diaboli uiolẽta prædatio &
n tumultus ac turbæ quibus humanum ſibi ſubiecerat genus gehẽnæ deputatæ ſunt: lxx. Non om-
Nn nes ſed partem quandam populi credidiſſe ſignificant. Licet pro eo quod illi dixerunt deduxiſti in
nndi, Iætitia. Alii interprætati ſunt magniſicaſti. Et cum in reliquis eundem ſenſum teneant: Scolam cõ-
Mhti gregatam dolo: & ueſtimentum cõmutatum eum adiitiut redditug. i. diabolu. Qd ſcilicet & oẽs
Mlene aĩias quaſi dei auxilio nudauerat cum ormamẽtis priſtinis redditurus ſit. Nõ ſolum ipſe: ſed & ſate-
n lites eius demones ꝗbus ſi optio detur: Magis eligant penre flammis ꝗᷓ prædã perdere.
Nlrt⸗ CParuulus enim natus eſt nobis:ſilius datus eſt nobis.Et factus eſt pꝛincipatus ſuper hu⸗
18, merum eius:⁊ vocabitur nomen eius aqmirabilis:cõſiliarius:deus:foꝛtis:pater futuri ſeculi:
uult pꝛinceps pacis. Multiplicabitur eius imperium:⁊ pacis nõ erit finis:Super ſolium Dauid:⁊
mhin ſuper regnum eius:vt confirmet illud ⁊ corroboꝛet in iuditio ⁊ iuſtitia:Ammocdo ⁊ vſq; in ſem
vunde piternum:zelus domini cxercituum faciet hoc. LXxX.
netag WVQuia paruulus natus eſt nobis:ſilius datus eſt nobis:cuius pꝛincipatus factus eſt ſuper hu
u)yn merum eius:⁊ vocabitur nomen eius magni conſilii nuntius. Adducam enim pacem ſupꝑ pꝛi/
ſbol Abpes ⁊ ſanitatem eius:magnus pꝛincipatus illius:⁊ pacis non eſt terminus. Super thronum
nos i Dauid ⁊ regnum eius:vt coꝛꝛigat illud ⁊ auxilietur in iuditio ⁊ inſtitia:ex hoc nunc ⁊ vſqʒ in ſe
linn⸗, culum:selus domini ſabaoth faciet hec. ꝗM ”ä
etibe⸗ CIdeo diabolus & omnis eius uiolenta ptædatio qua humanum ſuppræſſerat genus: & ſanguinẽ
trari ſanguini miſcuerat: erit in combuſtiõem & cibus ignis eterni. Quia natus eſt nobis de uirgine pu
Clie er. De quo ſupra dictum eſt. Anteꝗᷓ ſciat puer reprobare malum & eligete bonum: Et poſtea in ge-
ikthe neratione prophetiſſæ: anteꝗᷓ ſciat puer uocare patrem ſuum: & matrem ſuam: Iſte igitur puer ꝗq na
nab⸗ tus eſt de uirgine appellatur emanuel:ideſt nobiſcum deus: & de prophetiſſa hoc eſt de ſancto ge/-
R neratus ſpiritu: nuncupatus eſt accelera⸗ſpolia detrahe: feſtina prædar: nuũc multis nomnibus ap/
monii pellatur. Et licet ex eo quod ſupra dixerat Eᷓmanuel:ideſt nobiſcum dens: deum illum monſtraue
* tit: tamen nunc dicit factum illius principatum ſuper humerum eius: uel quod crucem ſuam ipſe
portauerit: Vel per humerum oſtendens brachii forntudinem:Eodem Eſaia dicẽte: Reuelauit do-
vipen minus deus brachium ſanctum ſuum omnibus gentibus: Et rurſum. Domine quis credidit audi⸗
imhet tui noſtro: & brachium domini cui reuelatum eſt? Vocabitur ergo poſt duo nomina ſex aliis no/
imun minibus. Admirabilis: Conſiliarius: Deus: Fortis: Pater futuri ſeculi. Princeps pacis. Non enim ut
hitni pleriq; putant bina iungenda ſunt nomina: ut legamus Admirabilis Conſiliarius: & rurſum Deus
r⸗ fortis: ſed Admirabilis legendum eſt ſeparatim: Quod hebraice dicitur PHELE: & Conſiliarius ſe
otſũ:qui lingua eorum appellatur HE: Deniq; in conſequẽtibus ubi legimus. Tu es enim deus &
nn neſciebamus. Et iterũ: Ego ſum deus et nõ eſt alius præter me: & multa his ſimilia. Pro eo quod in
EIH lIatino dicitur deus: in hebraico Hel ſcriptum eſt. Quodqʒ ſequitur Fortis hebraice GIBBOR ap/
md pellatur: Vnde & in eo loco ubi idem propheta commemorat. Erunt confidentes ſuper deo ſancto
I. iiirahel in ueritate. Et quod reſiduum eſt lacob ſuper deo forti: Pro deo forti in hebraico ſcriptum
uniſct habet Hel GIBBOR. Patrem autem futuri ſeculi: reſurrectionis quod in noſtra uocatione comple
enr tur.Et principem pacis: qui locutus eſt ad apoſtolos: Pacem meam do uobis: Pacem meam relin/
nfui quo uobis: Non dubitabit qui pacem noſtram iuxta Paulum apoſtolũ legerit ſaluatorem: qua no/
minum maieſtate perterritos Ixx. reor non eſſe auſos de puero dicere: quod aperte deus appellan
uos dus ſit: & cætera. Sed pro his ſex nominibus poſuiſſe: quod in hebraico nõ habetur. Magni conſi⸗-
* lii angelum. Et adducam pacem ſuper principes: & ſanitatem eius. Quod hunc mihi ſenſum habe/
neni re uidetur: Magni conſilii angelus eſt: qui nũciauit nobis abiciendum pro tempore Iſrahel: & gen
um tes eſſe ſal — dedit pacem principibus ſuis apoſtolis: & apoſtolicis uiris: & ſanitatẽ dog/-
teki⸗ matum ſuorum credẽtibus dereliquit: Quod ſequitur. Multiplicabitur eius imperium: & pacis nõ
l erit finis:Pro quo.Ixx. tranſtulerunt. Magnus ri ncipatus eius: Scire debemus quod uerbũ hebrai-
. t cum MESRA: & hic & ſupra. lxx. APXHN: ideſt principatum interprætati ſüt. Pro quo nos ſupr
mon pricipatum:hic imperium uertimus: Aquila autem uerbi ambiguitate deceptus. METPO Niideſt
niei menſuram mterprætatus eſt. Quæ & hebraice & latine eodem appellatur nomĩe: Nec dubitare po
M terit de multiplici ſaluatoris imperio & pace eius quæ nõ habeat finem: Qui in pſalmis legerit. Po

ſtula a me & dabo tibi gentes hereditatem tuam: & poſſeſſionem tuam terminos terræ: & rurſum:
iin Et multitudo pacis donec auferatur luna: ideſt uſq; ad conſumationem ſeculi. Principatus autem
illius & imperium erit ſuper ſolium & regnum dauid. Quod poſt captiuitatem babylonicam fue-

ſa/
rat diſſipatu m:ut confirmet illud: && roboret & doceat eſſe perpetuum: Ne caſſa dei promiſſio uide-
in retur: Ab incarnationis tempore uſq; in ſempiternum. Propterea autem zelus ideſt emulatio do⸗
ſti miini exercituum fecit hoc: quia ipſi eum ad emulationem prouocauerunt: in his qui non erãt dii
8 ille eos puocauit ad emulandum in gentem quæ nõ erat gens. Cæpta emanuelis & naſcẽtis pue
i. ri de uirgine ꝓphetia: Ex eo loco ubi dicitur ad Achaz pete tibi ſignum a dno deo tuo. Verſiculo

iſto finita eſt quo inſertur: zelus domini exercituum faciet hoc. Nunc ad reliqua tranſemamus

Liber Quartus.c.ix.

EXPLICIT LIBER TERTIVS: INCIPIT PRAEFATIO IN QVARTVM LIBRVM
EXPLANATIONVM DIVI HIERONYMI IN ESAIAM PROPHETAM.
☛ Neæquales dictamus libros: & pro diuerſitate uiſionum & ſenſuum:ali/
us extenditur: alius contrahitur: Itaq; tertio finito uolumine tranſimus
ad quartum. Qui tertia menſura uerſuum priore minor eſt. Præſertim
cum quintus quem huic libro ſubiecimus hiſtoriæ explanationis ſit: &
pone duplicem numerum habeat. Dum enim uolumus coniuncta di
uidere: & olim interprætata trãſire: quaſi inter duas maris pontici
nauiculam noſtram direximus: Quæ flante ſpiritu
ſancto & domino Saluatore curſum dirigente noſtrum eleuetur in pe
Ilagus: Dicente propheta uirgo Euſtochium A quattuor uentis cæli
)ueni ſpiritus: & mortua oſſa uiuiſica: Vt quæ iacebant terræ puluere: ſpi
rante domino ſuſcitentur.
– INCIPIT LIBER QVARIVS.
Erbum miſit dominus in Jacob⁊ cecidit in Aſrahel:vt ſciat popu
Nius omnis ephꝛaim:? habitantes ſamariam in ſuperbia:⁊ magnitu-
Idine coꝛdis. Dicentes lateres ceciderunt: Sed quadris lapidibus
ediſicabimus: Sycomoꝛos ſucciderunt:ſed cedros ummutabimus:
Et eleuabit dominus hoſtes raſun ſuper cuùm ?⁊ inimicos eius in tu/
multum vertet ſyriam ab oꝛiente ⁊ philiſtim ab occidente:⁊ deuoꝛa/
bunt A ſrahel toto oꝛe:In omnibus his non eſt auerſus furoꝛ eius:
ſed adhuc manus eius extenta:⁊ populus nõ eſt reuerſus ad percu/
tientem ſe:⁊ dominum exercituum non inquiſier unt.
. CLegimus ſupra quod in diebus Achaz filii loathan filii Oziæ rer
egits iuda aſcẽderit Raſin rex ſyriæ & phaceæ filius romeliæ rex iſrahel
M. Hieruſalem: ut expugnarẽt eam. Et quod miſſus ſit Eſaias propheta in

RR02

occurſum Achaz: cum lIaſub filio ſuo: ut ei diceret ne timeret & cor illius ne formidaret: a duabus
caudis titionum fumigantium: eo quod in ipfis eſſet ſyriæ & iſfrahel imperium finiendum. Quo
nõ credẽte ꝓpter rei magnitudinem: & pᷣſens ericulummut hetit ut ſibi poſtulet ſignum. Et qa ido
latra erat:hoc quoq; facere noluit. Propterea dominus nequaꝗᷓ ipſi regi ſed domui Dauid dat ſi/
gnum: nlii fui de uirgine naſcituri: Ad cuius inuocationem ſint de imminente periculo liberandi.
Et cætera quæ uſq; ad præſentem locum interprætati ſumus:⸗ Multis ergo myſteriis in medio poſi
tis nunc reuertitur ad id qd' cœperat. Et euerſiõem Raſin & Ephraim: hoc eſt Syriæ & Samariæ ua
ticinatur. Verbum inquiens miſit dominus in I acob & cecidit in iſrahel: Apud hebreos: Dabarqd
tres litteras ſcribitur: Deleth: Beth: Res: pro locoꝶ qualitate: Si legatur Dabar: uerbum ſigniſcat
ſi deber: mortem & peſtilentiam: Quã ob cauſam pleriq; ſermonis ambiguitate deceptimon uer-
bum dicunt miſſum eſſe ſed mortem. Miſit ergo dominus uerbum in I acob:& cecidit in ſrahel
Regnare uoluit iudam: Vt lacob ꝓphetat in geneſi. Et iſrahel hoc eſt decem tribus ſibi imperium
uendicarunt: De quibus dictum eſt: ipſi regnauerunt & nõ per me: Imperii ergo dignitas quæ un/
cſtione Samuelis poſt abiectum Saul cæperat in Dauid:miſſa in Iacob:hoc eſt in duodecim tribus
quæ in lacob olim uocabantur: cecidit in Iſrahel: Non ut. Ixx. tranſtulerũt uenit: ſed cecidit in im/

Oſeæ. S.a.

piis: quod ſtaturum ad ſanctos directum erat: Sciet igitur populus Ephraim & habitantes ſamariã:

qui ꝓpter multitudinem eriguntur in ſuperbiam: & dicunt paruum eſt regnum iudæ & noſtri cõ/
aratione uiliſſimum. Itaq; illis ruentibus quaſi lateribꝰ: nos quadro lapide edificemus domus no
bis. Ilorum ſycomoris quæ ligna ſũt uilia hoſtili incurſione ſucciſis:nos imperium noſtrum ce/
dris extruemus quæ imputribiles ſunt: ut regnum ſignificet ſempiternum. Sciat ergo hoc populus
omnis & Ephraim: & habitantes ſamariam: quod Syrus qui nũc ei auxilio eſt:in hoſtem tranſeat:
uel certe contra ipſum ſyrum ſubita aduerſaniorum bella conſurgant: & omnes uertũturmn tu mul
tum:ita ut contra iſrahel ſyria ab oriente: & philiſtim hoc eſt paleſtini ab occidẽte moueãtur:& ſi-
mul deuorent iſrahelem: Cumq; hæc fecerint: nihilominus manus mea extenſa ſiue excelſa eſt ſuꝑp
iſrahel: & eos ferire nõ ceſſat: Ceſiq; a deo nõ reuertentur ad percutientem ſe: nec dominũ quærẽt
exercituũ: Vitulos aureos adorantes pro deo. Iuxta anagogen hunc locum noſtri ita ediſſerũt. Mi
ſit deus filium ſuum ad Iacob:hoc eſt ad iudæos: & uenit 4 iſrahel: hoc eſt ad gentium populum:
quos & apoſtolus appellari dicit iſrahel. Alii uero ita. Verbum ſuum miſit dominus ad eccleſiam

quæ priorem populum ſupplantauit: & cecidit in iſrahel:hoc eſt in hereticos: qui deum uidere ſe

lactant:ſcient itaq; principes eorum & omnes qui habitat in ſamaria:hoc eſt qui dei legem cuſto/
dire ſe dicunt: & in ubertate eſſe uirtutum: & fructus afferre iuſtitiæ:hoc enim interprætatur ephraĩ
qui in ſuperbia cordis ſui deſpiciũt eccleſiam & ſimplicitatem eius arbitrãtes imperitiam. Dicũt ꝓ
lateribus illius quadris lapidibus atq; fortiſſimis edificabimus eccleſias noſtras. Et pro infructuoſis

arboribus citoq; perituns cedros ſublimiſſimas extruemus. Quas cõteret dominus: & quas i uſtus

ſub perſona

W
pichbes
umrs
lsint,
dedre⸗
dr eins
Upene⸗

Drier⸗
Xii
Ophenn
2 Cn
n
linaco
d/
bennce
copei
mieu
ud
min
Wnnen
1r
enn
1tübu
tinin
mai
Hſtnicd
wuo
WN
D
en
lnon
ett
ui
1
.
ſun
leſ.
o/
ni
p
Its

iſio Tertia

ſub perſona impii uidiſſe ſe narrat: & non inuentum locum earum: dicit enim dommus quod Ra
ſin qui interprætatur ſapientia ſecularis: cuius ephraim utebatur auxilio: uertatur contra eum: &
omnes amici eius aduerſum illum dimicẽt & tam ab oriente: ꝗᷓ ab occidente expugnetur: & deuo-/
raturi ſunt iſraelem toto ore:Pro quibus interprætati ſunt. xx. Et edificemus nobis turrem: & alli--
det deus qui conſurgunt contra montem ſyon: & inimicos illius diſſipabit: Cupiunt enim& ipſi in
ſimilitudinem templi dei ædiſicate templum ſamariæ: Sed quis mouerint pedes ab oriẽte & dixe/
rĩt:uenite ædificemꝰ turri & faciamus nobis nomẽ anteqᷓ diſpergamus domino ĩpugnãate: ſoluetur
& diſſipabitur conſenſus eorum:& linguæ contra ſe inuicẽ diuidentur: ne conſentiẽtes peiores fi-/
ant ſed a ſe ĩuicẽ deſtruantur: Cũq; ita pcuſi ſint & ab hoſtibus deuorati: tamen non reuertentur ad
dominum:ſed adhuc manus illius ad percutiendum parata eſt: Iuxta illud quod legimius in hiere/
mia: Sine cauſa percuſiũi filios ueſtros: diſciplinam non recepiſtis.
CEt diſperdet dominus ab iſrael caput ⁊ caudã incuruãtem ⁊ depꝛauantem die vna: Longe⸗
uus ⁊ honoꝛabilis ipſe eſt caput:Et pꝛopheta docens mendatium ipſe eſt cauda:⁊ erũt qui bea/
tum dicũt populũ iſtum ſeducentes:⁊ qui beati dicuntur pꝛecipitati: Pꝛopter hoc ſuper ado/
ſcentulis eius non letabitur dominus:⁊ pupilorum illius viduarũqʒ non miſerebitur:Quia om
nis hypochrita eſt ⁊ nequam:⁊ vniuerſum os locutum eſt ſtultitiam:In oibꝰ his non eſt auer/

ſus furoꝛ eius:ſed adhuc manus eſt extẽta:Succẽſa eſt eni quaſi ignis impietas vepꝛem ⁊ ſpi-

nã voꝛabit:Et ſuccẽdetur in dẽſitate ſalutis ⁊ cõuoluetur in ſuperbia fumi:In ira domini exer
cituũ cõtremuit terra:⁊ erit populus quaſi eſca ignis:AVir fratri ſuo non parcet:⁊ declinabit ad
dextram ⁊ eſuriet: ⁊ cõmedet ad ſiniſtram:⁊ non ſaturabitur:nuſquiſqʒ carnem ſui voꝛabit:
Manaſſes ephraim ⁊ ephraim manaſen: ſimul ipſi contra iudam: In omnibus his non eſt
auerſus furoꝛ eius:ſed adhuc manus illius extenta.
CNon ſolum dominus hoſtes raſin eleuabit contra eum & inimicos eius conuertet in tumultum
Syriam ab oriẽte & philiſtim ab occidente ut deuoret iſtael: Sed quia nõ eſt reuerſus ad pcutiẽtem
ſe: nec requiſiuit dominũ exercituũ: extẽdit manũ ad percutiẽdũ: Vt diſperdat de iſrael caput & cau
dam:incuruãtem & deprauantẽ: eum uidelicet qui recta peruertat: Qui ſit autẽ caput ipſe interpræ
tatus eſt longeuus & honorabilis: Et qui ſit cauda ꝓpheta inꝗt: ꝗ docet mẽdatiũ: Ildeſt pſeudo pro/
pheta:dixit de principibus:nũc optimatibus iũgit & populũ:quod & magiſtri & diſcipuli: & erudi
ti & uulgus ĩdoctũ pariter pereant:ꝗ enĩ beatũ dicebat populũ ſeductores ſunt: & ꝗ beati appellabã
tur nõ propter uirtutẽ ſed propter munera præcipitabutur in mortẽ: Vñ & ſupra legimus: Populus
meus qui beatum te dicũt ſeducũt te: & ſemitas pedũ tuorũ ſupplãàtãt:In tali populo nullius per-
ſonæ miſerebitur deꝰ:non pupillo nõ uiduæ: qa oĩs hipocrita eſt: Aliud ſimulãs & aliud agẽs: Pro-

mittẽs caſtitatẽ & uiuẽs luxurioſæ: præferẽs pauptatẽ & replẽs marſupiũ: vñ iungit & dicit & uni⸗

uerſum os locutũ eſt ſtultitiam. propter hæc oĩa dominus non ceſſat iraſci ſed adhuc ad pcutiendũ
eleuat manum:& quia iſta fecerũt ſuccẽditur quaſi ignis impietas: Vt non cultũ agrum ſed uepres
& ſpinas deuoret:Nec frugiferas arbores:ſed infructuoſum ſaltũ in quo habitant beſtiæ: rapiens flã
ma conſumat: Quãobrẽ cleirun quod denſitas ſaltus igne ſuppoſito fumi ſuperbia & altitudine cõ
ſoluatur:Omne enim qd excelſũ eſt & in ſublime conſurgens: ſuperbum appellari poteſt:Pro quo
neſcio quid uolentes.Ixx. tranſtulerũt: & deuorauit in circuitu collium oĩa: Vnde & ad iram domi
ni terra cõtremuit: & populus ignis factus eſt pabulũ: Quia tãta fuit in eo crudelitas utne cariſſimo
ꝗdẽ germanitatis nomini pceret: ſed dextra deſerẽs atq; cõtẽnens: ſaturaretur in his ꝗᷓ ſiniſtra erãt
Dũ uoluptatũ & malorũ patitur famẽ:ſẽpꝑ cupit malis peiora ſotiare.l pſe quoqʒ manaſſes & ephra
im ꝗ de uno nati ſunt utero & de eodẽ parẽte generati:in tãtã rabiẽ ꝓruperunt ut hoſtili odio diſſi
derẽt: Legamus regũ & paralipomenon uolumina: & iueniemus ſamariæ iter ſe bella ciuilia: Dum
alia ꝓaliis regibꝰdimicat & qquõ ſuis regibꝰ ĩterfectis:ĩ iudæ pugnatioe cõcordẽt ſecũdũ tropolo
giã:aufferet dñs caput & caudã maiorẽ pariter ac minorẽ: Caudãq; appellãs ñ hoĩes ſed iumẽta:
hereticos eſſe demõſtrat: qᷓ hoc mẽbro utũtur ob ſtercora ꝓtegẽda: &arcẽda parua aĩalia. Et poſt ca
put & caudam incuruãtẽ iũgit & deprauãtem:qd legis præcepta ſubuertãt & rectã deprauent uiam
Lõgeuũ quoq;ʒ ꝗ caput eſt: & pſeudo prophetã ꝗ in cauda ponitur diſperdet: & magiſtros pariter &
diſcipulos:alios ꝗ propter munera laudant peccatores: Alios qui laudati ſua mala non ſentiut nec
agunt pœnitẽtiam:Propter hoc ĩ iuuenibus eorum non lætabitur dominus: Vhe enim ciuitati cu-
ius rex adoleſcens: & qui deũ patrem uel dominum uerum perdiderunt non impetrabunt miſeri-
cordiam: Omnis enim hereticus hipocrita eſt: aliud agens & aliud ſimulans: Et quicquid locuntur
licet uideatur eſſe ſapiẽtia tamen ſtultitia eſt: Propter hæc extendit manum ſuatn ad puniendum
& omnes impietates eorum q̃ſi ſpinas uorax flamma cõſumet:Et uerba abſq; uirtutibus quæ infru
ctuoſo ſaltui comparantur inuoluentur fumi ſuperbia: ad eorum pœnam contremiſcit omnis hu
mus: & decepti populi eternis tradẽtur ardoribus: Quia turpis lucri gratia ne ſuis quidem parcuũt
ſed certatim deceptis populis prædas agunt: Relinquent bona & in peſſimis demorantes: Cumq;
ſemper ſiniſtram inueniant: tamen ſuis numꝗᷓ ſatiantur erroribus: Vorantes carnem brachii ſui: &

aduerſum eccleſiam pari ſtudio dimicantes: Propter luxuriam: & uoluptates: & lucra de p ulis:

A „

inter ſe habent diſcordiam: ut de una hereſi duæ fiant:Vt rurſum ipſæ diuiĩdantur ĩn Latter: ut pro
emper diſcen

prios abducant græges: & deuorent domus uiduarum: & mulierum peccatricium
tium & nũꝗᷓ ad ſcientiam ueritatis peruenientium: In omnibns his non auertetur furor domini

conſumens uitia atq; ſubuertens. Sed quanto illi proficiunt ad peccandum tanto iſte amplius ma-

num ſuam extendit ad pœnas.
. CAPITVLVM DECIMVM.

3 ditio pauperes:⁊ vim facerèt cauſe humilium populi m ei: At eſſent vidue pꝛeda eoꝛũ
⁊ pupillos diriperẽt: Quid facietis in die viſitationis ⁊ calamitatis de longe vementis
EE& ad cuius confugietis auxiliũ: Et vbi derelinquetis gloꝛiam veſtram:ne incuruemini
ſub vinculo ⁊ cum interfectis cadetis: Super omnibus his non eſt auerſus furoꝛ eius: ſed

adhuc manus eius extenttta.

₰

Hæc pleriq; adhuc contra decẽ tribus dici arbitrãtur: quæ habitabãt in ſamaria: qd ad priora ſce-

lera etiam iſta ſociarent: Nobis autẽ uidetur contra iudices tribus iudæ & hieruſalem:ſcribas uide/
licet: ſermo propheticus cõclamare: Quod aduerſum legem dei iniquas ſcripſerint leges: & tradi//
tionibus ſuis ſubuerterint iuditii ueritatem. Deo enim dicente: honora patrem tuum & matrem:II

li econtrario monuerũt filios parentibus dicere: Donum quodcumqʒ eſt ex me tibi proderit: ne ho

norarent patrem & matrem: & cætera his ſimilia: Propterea autem ſcripſerunt kegerpecims⸗ ut op
pri merent pauperes & humiles populi: ut prædas agerent de uiduis & pupillos iriperent: Qui in

terrogantur quid facturi ſint. cum uel captiuitatis uel iuditii dies aduenerit: & calamitatis de longe

uenientis: quæ multo tempore ante prædicta eſt: Ad cuius inquit fugietis auxilium: c offendenitiſ

deum: qui uerus auxiliator eſt: Et ubi derelinquætis gloriam ueſtram: Non enim proderuũt diuitiæz
in die furoris:ne uinctos in hoſtilem terram ducat aſſyrius:ne corruatis in prælio: Et ad extremmm

ſicut in ſuperioribus contra ſamariam crebro dixerat: in omnibus his nõ eſt auerſus furor eius: ſed
adhuc manus eius extẽta: Etiã contra iudam loquitur quod non ſit finis mali eorum extrema capti
uitas: ſed etiam in hoſtili terra domini eos gladius enk alarn Iuxta anagogen omnis hereticus
ſcribit iniquitatem: ut pauperes & humiles populi decipiat: uiduas & pupillos diripiat: Qui eni di/

ues eſt:De quo legimus: Redemptio animæ uiri propriæ diuitiæ: Pauper autem non ſuſtinet cõmi
nationem: non cito ab eis capitur: Et qui humilis eſt & paruus in populis cito ab eis ſcandalizatur:
Vidua quoq; quæ uirum perdiderit deum & pupillus qui patrem amiſerit creatorem: De quo ſcri

ptum eſt: Deum qui te genuit dereliquiſti & oblitus es dei nutritoris tui: facile ſupplantatur: Quid

igitur facient in die iuditii cum tantos deceperint: & calamitatis de longe uenientis: Sicut enim ad

juſtum uirum dicitur: prope ẽ uerbũ in ore tuo & in corde tuo: Et in alio loco: Regnum dei inter

uos eſt: Sic hereticorum calamitas de longe ueniet: multo eis tempore præparata: Ad quem confu
gient cũ fictum habeant deum: cui tradent gloriam ſuam: cum ſimulata ſint omnia nec poterũt

euadere uinculum quo plurimos ligauerunt: Vnde in uiſione uallis ſyon: quæ dei altitudine dere/
licta: & heretica humilitate decepta eſt: Dicitur de magiſtris falſi nominis ſcientiæ: Omnes princi/
pes tui fugierunt: & qui capti ſunt dure ligati ſunt: Quodq; cum ſingulis interfectis cadãt: Et in alio

rum nece ipſi pereant:Et cum multa patiantur:dieſq; uiſitationis aduenerit non ſit finis eorum inte

ritus:ſed ſemper ſibi impendentem manum domini pertremeſcant. Huc uſq; contra decem: & du-

as tribus ideſt contra ſamariam & hieruſalem dei comminatio eſt: quæ regnante adhuc achaz cœ/

pit in populo:De quibus duæ & ſemis tribus ſub eo captæ ſunt. & reliquæ ſub Ezechia qui achaz
ſucceſſit in regnum: Sequens prophetia contra aſſyrios ſcribitur.

CAhe aſſur virga furoꝛis mei:⁊ baculus ipſe eſt in manu eoꝛum indignatio mea:ad gẽtem fal

lacem mittam eum:⁊ contra populum furoꝛis mei:mandabo illi aufferat ſpolia ⁊ diripiat predã
7 ponam illum in conculcationem quaſi lutum platearum: Ipſe autem non ſic arbitratus eſt:⁊
coꝛ eius non ita eſtimauit:Sed ad conterendum erit coꝛ eius:⁊ ad internitionem gentium plu/
rimarũ: SBicit enim nũquid non pꝛincipes mei ſimul reges ſunt:nũquid non vt charcamis ſit
chalanno:⁊ vt arphad ſic emath:Nũquid non vt damaſcus ſic ſamaria:Quomodo inuenit ma
nus mea regna idoli:ſic ⁊ ſimulachra eoꝛum de hieruſalem ⁊ de ſamaria:nuquid nõ ſicut ſama/
rie ⁊ idolis eius: Sic faciam hieruſalem ⁊ ſimulachris eius. ”M
CPonamus in hoc loco tranſlationem. Ixx.quæ ab hebraico diſtat in plurimis.
CAhe aſſyriis virga furoꝛis mei:ipſa eſt in manibus eoꝛum:Iram meam in gentem iniqua⸗
mittam:Et populo meo pꝛecipiam vt faciat ſpolia ⁊ pꝛedam ⁊ cõculcet ciuitates ⁊ ponat eas in
puluerem:ipſe autem non ſic cogitauit:⁊ nõ ita arbitratus eſt:ſed vt conterat mens eius:⁊ diſꝑ
dat gentes plurimas:Quod ſi dixerint ei:tu ſolus es pꝛinceps reſpondebit:MNon tuli regionem
que eſt ſupꝛa babilonem:æ chalanne vbi turris edificata eſt:Tuli autem arabiam ⁊ damaſcum
⁊ ſamariam ſicut abſtuli:ſic omnia regna capiã:vlulate ſculptilia in hiernſalem ⁊ in ſamaria:ſi/
cut enim feci ſamarie ⁊ idolis eius:ſic faci hieruſalem ⁊ ſimulachris illius. ”
CPrimum ſciendum eſt quod in hebraico non habetur chalannæ ſed chalanno: VItima enimno

☛ De qui cõdunt leges iniquas:⁊ ſcribentes iniuſtitiam ſcripſerunt:vt oppꝛimerẽt in iu

dni
⸗

günrn
cheni
hmins
mnenn
es⸗ſe

fonte,
babnde
Enadi,
Memll
tneho
uitop
Quin
elonge
ndeni
diuine
neman
eine
met
ertan
ienich⸗
cini
rn
oſei
Qd
nna
iine
nann
orit
neche
pkinc/
inalo
minte
Adu⸗
c

achr

ent
proli

k

not
ntn
ſnnn

iß
gin
ſſp
m

10

Uiſio Tertia

minis hujus littera non eſt ioth ut illi putauerunt: ſed Vau: Quæ litteræ ſola inter ſe diſtant magni

tudine: Turris autem ædificata eſt in campo ſennaar in quo erant AREC ACAD & chalannæ &
babylon: Quæ ex confuſione linguarum nomen accepit: Arabia autem non habetur in hebreo ſed
emach. Quam ſyri uſq; hodie epiphaniam uocãt: Vlulate quoq; ſculptilia in hieruſalem: de ſuo ad
diderunt: Quodq; ſupra ſcriptum eſt: Si dixerint ei tu ſolus es princeps: reſpondebit non tuli regio
nem illam & illam: ſed tuli arabiam & damaſcum & ſamariam: Hunc ſuggerit ſenſum: Cum ĩquit
dixerint aſſyrio qui capti ſunt: Tu princeps es omnium: Ille adhuc infirmum ſe eſſe ſentiens: reſpon

debit: quomodo me uocatis principem cum tantum arabiam & damaſcum & ſamariam cœperim

Et longe poſitas nationes trans babylonem: nec dum meæ ſubdiderim poteſtati. Quomodo autẽ
arabiam cœpi damaſcum & ſamariam: ſic omnia mihi regna ſubſternam: Tranſeamus ad hebrai⸗-
cum: & quid nobis uideatur breuiter annotemus: Vhe aſſyrio ideſt Sennacherib: quia ipſe eſt uir-

ga & baculus furoris mei: in manu enim eius indignatio mea: & per illum percutiam gentem falla

ciſſimam: quæ inter me ſemper & idola claudicabat: quæ præcepta mea ſe facturam eſſe mentita eſt
Et cõtra populum furoris mei ipſi præcipiam ut ſpoliet eum atq; prædetur: & redigat in puluerem
& conculcet quaſi lutum platearum: Ideſt ut percutiat eum & non interſciet ut uulneret: & non ani
mam auferat: pſe autem modum iracundiæ meæ egreſſus eſt: Et non ſolum contra iſrael ad quẽ
directus fuerat: ſed in gentes plurimas debachatus eſt: ut omnia per circuitũ regna contereret: & uſ
q; ad internitionem gentium plurimarum illius mucro ſeuiret: Erectus eſt in ſuperbiam: hæc au⸗-
ſus eſt dicere:Duces mei aliarum gentium reges ſunt: & mihi ſubiecti: cunctis narionibus impera-
bunt quomodo cœpi chartamis ũc cœpi chalanno: quomodo arphat ſic obtinui emach: quomo/
do damaſcum ſic mihi ſubieci & ſamariam: Quomodo cætera regna quæ idolorum cultui ſeruie-
bant meis pedibus ſic & hieruſalẽ & ſamariã in qua eadem idola ſunt meæ ſubieci poteſtati. Quo
modo cœpi ſamariã cum idolis ſuis: ſic & hieruſalem capiam quia eoſdem ueneratur deos: charta-
mis autẽ. xx.addentes de ſuo: regionem trans babylonẽ interprætati ſunt: Et chalannæ ubi ædifi/

cata eſt turris Arphad pœnitus relinquentes: Poſſumus autem iuxta tranſlationẽ eorũ: & tropolo-

giæ dummodo pia ſit accõmodare: ex eo quod ait populo meo præcipiam ut faciat ſpolia & præ/
dam: & cõculcet ciuitates & ponat eas in puluerem: etiam hoc dicere quod quottidie populo ſuo

præcipiat dominus ut aduerſariorum ciuitates: quæ eriguntur contra ſcientiam dei &hereticorum

nimio labore conſtructæ ſunt in puluerem redigat: & nihil eſſe demonſtret: Qui inteligens infirmi
tatem cordis humani & quomodo mortali carne circundatur non poſſit perfectam uirtutem habe
re uictoriam nec omnes gentes capere:Licet alii admirentur & dicant: Tu ſolus es princeps:reſpon
debit eis: Multa ſunt quæ deſtruere debeo & adhuc deſtruere: ſcio quid neſciam: Et ꝗqᷓ multa aduer
ſariorum argumenta ſuperauerim:tamen ſunt pleraq; quæ adhuc ſuperanda ſunt: Simulqʒ; ſpe futu

rorum ex his quæ ſuperauit: etiam cæterorum ſibi uictoriam repromittit: 1 ubentur autem ululare

ſimulachra hieruſalem & ſamariæ: non ipſa quæ ficta ſunt: ſed hi qui ea finxerunt α Tοοννν.αα01kοαα
Et hi qui fecerunt per ea quæ facta ſunt: Vt nõ ſolum hi qui in hereſibus idola fabricati ſunt: ſed ꝗ

in eccleſia per ignorantiam defendunt pro ueritate mẽdatiũ: VIulatu & pœnitẽtia ſe erraſſe teſtẽtur

CSt erit cum impleuerit dominus cuncta opera in monte ſyõ ⁊ hieruſalem: viſitabo ſuper fru

ctum magnifſici coꝛdis regis aſſur ⁊ ſuper gloꝛiam altitudinis oculoꝛum eiꝰ:Dixit enim in foꝛ

titudine manus mee ⁊ in ſapientia mea intellexi:⁊ abſtuli terminos populoꝛum:⁊ pꝛincipes eoꝛũ

depꝛedatus ſũ:⁊ detraxi quaſi potens in ſublime reſidentes:⁊ inuenit quaſi nidum manus mea
foꝛtitudinẽ populoꝛum:⁊ ſicut colliguntur oua que derelicta ſunt:ſic vniuerſam terram ego con
gregaui:⁊ non fuit qui moueret pennam ⁊ aperiret os atq; ganniret.

ℳ * . .„

xx.ſenſum uel mẽtem magnam interprætati ſunt:Poſt captiuitatem ſamariæ & aſſyriorũ uicto/

riam & comminationem aduerſum hieruſalem Quia ut ſimulachra muta ſamariæ ſimili ſit ferien
da ſententia: nunc aduerſum ipſum aſſyrium qui elatus eſt in ſuperbiam: & ſuæ fortitudinis puta/
uit eſſe quod uicit:Propheta loquitur:Dixit enim aſſyrius cordis tumore iactans quod in fortitu⸗//
dine manus ſuæ cũctas uicerit nationes & ĩcredibili ſapientia omnium poſſederit terminos. Et iu/
xta. lxx. tantæ potentiæ fuerit: ut & bellator hominum urbes funditus ſubruerit: omnemq; orbem
quaſi nidum apprehenderit: & quaſi derelicta oua matribusin ſuam prædam uerteret. Et quia ſe--
mel metaphoram ab auibus nido & ouis ſumpſerat: ſeruauit in reliquis ut diceret: Nõ fuit qui mo/
ueret pennam & aperiret os atq; ganniret: Tantus inquit terror fuit fortitudinis meæ atq; uictoriæ
ut ne fletum quidem & gemitum uicti libere prodirent: Sunt qui hoc generaliter contra regnum
aſſyriorum dici arbitrantur: Quod poſtqᷓ compleuerit dominus cuũcta opera ſua in monte ſyon &

hieruſalem: Hoc eſt poſtqᷓ ſubuerſa fuerit hieruſalem aſſyriorum imperium deſtruatur: Mihi autem

ex his quæ ſecuntut ptopriæ contra ſennacherib regem aſſy riorum uidetur cõminatio: Quod autẽ
ait: Poſtꝗᷓ compleuerit dominus cũcta opera ſua in monte ſyon. & in hieruſalem: non ſubuerſionẽ
urbis ſignificat ſed obſidionem: Quando uenit rabaſces dux ſennacherib: & ea fecit quæ in poſte-
rioribus idem propheta eõmemorat: Secundum tropologiam. Cum ſamaia & hieruſalem domi
ni iram ſuſtinuerint: Et in fabricatione idolorum erraſſe ſe ſenſerint: Tunc deſtruetu Kmui ma⸗
ii

A.iber Quartus. c. x.

gnus aſſyrius: qui in tantam contra dominum inflatus eſt ſuperbiam: ut ſapientiæ ſuæ eſtimauerit

cuncta ceſſura: & quis excelſa dogmata: & dialetica arte munita: concutienda & pœnitus deſtruen-

da:in tantum ut in ſimilitudinem pullorum auiummon ualeant in ſublime conſurgere: Et nec dũ
animata inſenſibilia eſſe atq; torpentia: Quod ouorum demonſtrat exemplum: ſed ne mutire
quidem & cõmouere linguã contra rationem & fortitudinem ſui ſermonis audere.
C Mũquid gloꝛiabitur ſecuris contra eum qui ſecat in ea:aut exaltabitur ſerra cõtra eum a qno
trahitur:quomodo ſi eleuetur virga cõtra leuatem ſe:⁊ exaltetur baculus qui vtiqʒ lignũ eſt.
¶ Contra Sennacherib:ſiue ut multi putant nabuchodonoſor gloriantem atq; dicentem in forti/
tudine manus meæ feci: & in ſapientia intellexi: & reliqua: Sanctus propehta reſpondit: O ſtultiſſi-
mæ mortalium: dei iram: tuam putas eſſe ſapientiã: & iuſſionem ad tuam refers ſortitudinem. Quo
modo ſi ſecuris glorietur contra eum qui ſecurim tenet: & ſerra contra illum a quo trahitur: Et di/
cant cuncta opera quæ per ſecurim & ſerram fiunt: ſua arte perfecta: Et ſi eleuet quiſpiam uirgam: &
exaltet baculum ad percutiendum quem uoluerit: Et ipſa uirga ac baculus glorientur & dicant a ſe
percuſſum eſſe qui percuſſus eſt: Sic & tu cum organum dei fueris uoluntatis:erigeris in ſuperbiam
& cuncta quæ geruntur tuæ gloriaris fuiſſe uirtutis. Quicquid autem aſſyrio dicitur: & ad heretico/
rum ſuperbiam & ad diabolum referri poteſt: Qui ſecuris & ſerra & uirga ĩ ſcripturis appellatur: eo
quod per illum infructuoſæ arbores ſuccidantur: & diuidantur atq; ſerretur incredulorum duritia
& percutiantur uirga qui non recipiunt diſciplinam: Heretici quoq; quorum os in cælo ponitur &
lingua pertranſit in terra: ſenſu quem a deo in bonam partem acceperunt abutuntur in contrarium
atq; peruerſum: ut loquantur contra eum a quo conditi ſunt: Et linguæ miniſterium quo laudan/
dus eſt dominus uertant in blaſphemiam.
CPꝛopter hoc mittet dominatoꝛ dominus exercituum in pinguibus eius tenuitatem:⁊ ſubtuſ
gloꝛiam eius ſuccenſa ardebit:quaſi combuſtio ignis:⁊ erit lumen Iſrael in igne:⁊ ſanctus eius
in flamma:⁊ ſuccendetur ⁊ deuoꝛabitur ſpina eius:⁊ vepꝛes in die vna ⁊ gloꝛia ſaltus eius:Et
carmeli eius ab anima vſqʒ ad carnem cõſumetur:Et erit terroꝛe pꝛofugus ⁊ reliquie ligni ſal
tus eius pꝛo paucitate numerabuntur:⁊ puer ſcribet eos.
CQuia iſta feciſti & locutꝰ es quæ ſupra narraui propterea mittet dominus angelum ſuum: &una
nocte centum octuagintaquinq; milia de tuo morientur exercitu: Ita ut potentiſſimi quiq; quos
pingues appellat: redigantur in tenuitatem & in nihili: Et ſicut hebrei tradunt illeſis ueſtibus aſſy/-
riorum corpora oculto crementur ardore: Tüc lumen Iſrael & ſanctus:hoc eſt angelus erit in igne
& in flamma: & omnes ſpinæ ac uepres aſſyriorum ideſt malitia conſumetur: Non longo tempore
ſed uno die atq; momento: Et quomodo ſaltus & carmelus qui eſt mons in galilea nemoribus cõ/
ſitus:ſuppoſito igne uelociter concremantur:ſic ſub anima
ſumetur: Tunc ſpoliatus exercitus fugiet: Quod idem in conſequentibus propheta teſtatur. Et de
tam innumerabili multitudine quæ carmelo & ſaltui comparata eſt: Et ad tantam ueniet paucita/“
tem ut puer paruulus eos poſſit numerare & deſcribere: Tradunt enim hebrei decem tantum de eiꝰ

exercitu remanſiſſe: Noſtrorum quidam uolunt hunc regem typum eſſe aduerſariæ fortitudinis: Et

quomodo in Daniele legimus: Princeps regni perſarum: & regni mœdorum: & regni græcorum:
ſic & principẽ eſſe aſſyriorum: Qui propter ſuperbiam ſenſus magnus uocetur: Et in die iuditii ge-/
hennæ tradatur ardoribus quæ præparata eſt diabolo & angelis eius: Et lumen I ſrael & ſanctũ hoc
eſt ipſum dominum ſuccen dere uepres ac ſpinas aſſyrii: omnemq; illius potentiam & innumera-
biles populos ad nihili deducendos: Tunc cum timore perterritum quaſi colubrum tortuoſum &
figitiuum imminentes pœnas uelle uitare: Qui autem

humeris ẽ: Hoc ipſum ad hereticos referri poteſt: Quod poſtqꝗᷓ eccleſiaſtica doctrina illuxerit & om
nes eorum decipulæ patuerint: tunc ad tantam uenient ſolitudinem ut de ſaltu & infructuoſis arbo
ribus & innumerabili eius multitudine quam heretica fraude deceperant: uix pauci reſideant qui
eius ſequantur errorem: Pro eo quod nos uertimus: Mittet dominus in pinguibus eius tenuitatẽ.
Ixx.tranſtulerunt: Mittet dominus in honorem tuum ignominiam: Et pro eo quod nos diximus:
Et ſanctus eius in flamma: illi tranſtulerunt & ſantificabit eum in igne: Per quod quidam intelligi
uolunt pœnas atq; tormenta ad hoc adhiberi peccatoribus ut diuino i gne purgentur: Quodq; noſ

diximus: Et gloria ſaltus eius & carmeli eius: IIIi interprætati ſunt extinguentur mõtes & colles ſal

tus:quo omnis aſſyriorum claritas & ſuperbia: & multitudo humilietur exticta.
CEt eru in die illa:non adiciet reſiduum Iſrael:Et hi qui ſaluati fuerint de domo iacob:inniti
ſuper eo qui percutit eos:Sed innitetur ſuper dominum ſanctum ſrael in veritate reliquie cõ
nertentur: Reliquie inqꝙ; iacob ad dominum foꝛtem:Si enim fuerit populus tuus ꝗſrael quaſi
arena maris reliquie conuertentur ex eo: Conſumatio abbꝛeuiata inundabit iuſtitiam: Conſu⸗
mationem enim ⁊ abbꝛeuiationem dominus deꝰ exercituum faciet in medio omnis terre.
C Vbi in græco dicitur: Conuertentur reliquiæ iacob ad deum fortem: Pro deo forti in hebreo ſcii
ptum habetur HEL GIBBOR:Duo nomina de ſex nominibus quibus paruulum puerum & fili/
“ um qui

q; ad carnem: Omnis aſſy rii gloria coõ

1 e ſaltu & confuſione eius ligniſq; perituris
potuerint euadere: eos dignos exiſtere: qui numerentur & ſcribantur a puero⸗Cuius principatus in

Uiſio Tertia

um qui datus eſt nobis ſupra legimus appellatum:Et pro eo quod ſcriptum eſt: Reliquiæ conuer⸗
wi tentur: Pro quo dicitur in hebreo numero ſingulari: Quod erelictum eſt conuertetor: In hebreo
3 l ſcribitur SARIASVB. Et ex hac occaſione ſermonis putant l aſub filium Eſaiæ in ſignum ſaluan-
dck (di ex Iſrael populi præceſſiſſe: Quando ergo lumen iſrael & ſanctus carmeli ſaltum uepreſq; con-
ſumpſerit: & rex aſſyrius cum paucis fugerit: Tunc reſidui Iſrael qui cum Ezechia principe captis cæ
teris iudeæ urbibus obſidebantur in hieruſalem: & nequaqᷓ confident in aſſyrio:ſicut nũc faciũt ſub

—

due
lnr

=

W

gick achaz rege:qui miſit nũtios ad regem aſſyriorum dicẽs: ſeruus tuus ego ſum: aſcende & libera me
e, de manu regis ſyriæ: & de manu fegis iſrael:qui ↄſurrexerũt aduerſum me:Quando tulit aurum &
hiti argentũ quod inuentum eſt in theſauris domus domini: & in domo regia: & miſit regi aſſyriorum
N munera: Audiuitq; eum rex aſſyrius: & uenit in damaſcum & cœpit eam:& tranſtulit: Et raſin inter
nbic, fecit:Sed liberati ab bi aſſyrio percuſſore: ꝗ prius: & poſtea hoſtis extiterat: Initẽtur atq; cõfidẽt ſu
noumd per dominũ ſanctũ iſrael:Nequaqᷓ falſo ut ſub prioribus fecerant regibus:ſed in ueritate:Quod ſub
amna Ezechia factum legimus: Ita ut idolis derelictis conuertantur ad cultum dei: Et quia dixerat reli/
detin eſſe ſaluãdas tranſit ad poſteriora tempora: & plenam ſaluationem futuram dicit eſſe ſub chriẽ
eend o: Quod & apoſtolus paulus ſcribit ad romanos: Eſaias autem clamat pro iſrael: Si fuerit nume//
lunren rus filiorum iſrael tamqꝗ harena maris reliquiæ ſaluæ fient: Verbum enim conſumans & breuiãs in
Gnii equitate quia uerbum breuiatum faciet dominus ſuper terram: & ſicut dixit Eſaias: Niſi dominus ſa
nimmt baoth reliquiſſet nobis ſemen ſicut ſodoma facti eſſemus: & gomorræ ſimiles fiiſſemus: Vbi ergo
unum tãti uiri præcedit auctoritas: ceſſit alia omnis interpᷣtatio: Et reuera ſi legamus Ioſephum: & quanta
wdan, hominum in hieruſalem & in iudæa fuerit multitudo quãdo paſſus eſt dominus: Intelligimus uix
paucos in apoſtolis & apoſtolicis uiris ex iudæis eſſe ſaluatos: Abbreuiatur autem atq; perfectus ſer
ſuber mo euãgelicus ẽ᷑: Qui pro cũctis lacinioſæ legis cerimoniis:deditpræceptum breuiſſimum dilectio
mscis nis & fidei:& quod nobis fieri uoluerimus ne fecerimus alteri. Vnde & dominus in euãgelio in iis
iskt inquit duobus mandatis pendet omnis lex & prophetæ: Non nulli hoc capitulum ad illa tempora
Cniſc⸗ referunt quando ſub zorobabel filio ſalatiel & Ieſu filio loſedech: & eſdra & neemia quædam pars

populi reuerſa eſt in iudæam: Quibus reſpondebimus: non eos ſernare ordinem hiſtoriæ: maxime
cum ea quæ ſequuntur non aduerſum babylonios: quorum rex nabuchodonoſor fuit: ſed aduerſũ
gnos Sennacherib regem dicantur aſſyriorum. .— . .
le, CPꝛopter hoc:hec dicit dominꝰ deus exercituum:MNoli timere populus meus habitatoꝛ ſyõ
ab aſſur in virga enim percutiet te:: baculum ſuum leuabit ſuper te:in via egypti: Adhuc eniʒ

Cona

0 dC 1
ſ paululum modicũqʒ:?⁊ conſumabitur indignatio mea:⁊ furoꝛ meus ſuper ſcelus eoꝛum:Et ſu⸗
* ſcitabit ſuper eum dominus exercituum flagellum:iuxta plagam madiian in petra oꝛeb::⁊ vir/
Mu gam ſuam ſuper mare:⁊ leuabit eam in via ẽgypti:⁊ erit in die illa aufferetur onus eius de hu⸗
the mero tuo:⁊ iugum eius de collo tuo:⁊ computreſcet iugum a facie olei.
Win CPropterea quod iuxta hebraicum interprætatus eſt Aquila: Symachus & Theodotion: ipſum uer
ce bum poſuerunt hebraicum SVR horeb Pro quo.lxx.ĩterprætati ſunt locum tribulationis: De quo
k in ſuo dicemus loco:Diſicile inquit tibi uidetur o habitator ſyon: ut cunctis in circuitu aſſyrio gẽ/
u tibus ſubiugatis: tu ſolus de eius manibus libereris: Auſculta quæ dico: Noli timere populus meus
an quod aſſur ueniẽte capiaris: Licet enim anno quartodecimo regis Ezechiæ aſcenſurus ſit ſennache
ige⸗/ rib rex aſſyrius ſuper omnes ciuitates iuda munitas & capiat eas: Et miſſurus rabſacem ut obſeſſum
iims in hieruſalem populum terreat: tamen hoc ſcire debes quod non te gladio ſed uirga percuſſurus ſit
micn Et pergens contra tharacham regem Ethiopiæ: & ægyptios ac mare rubrum per uiam ægypti: ba-
imnd culum ſuum tamen eleuet eontra te & ferire non poſſit: Adhuc enim paululum & reuerſus de ægy
mm to cum infinita exercitus multitudine: atq; obſidere te cupiens: ſtatim mea indignatione ferietur
Mun Et flagellum illud quod quondam aduerſum madianitas ſub gedeone qui altero nomine uocaba
uen tur Ierobaal ſuſcitaui: quando oreb & ſebeæ principes madianmitarum occiſi ſunt ſuper petram du-
Gli riſſimam ideſt ſcilicẽ quæ hebraice appellatur SVR: Ita ut ex petra & ex rege qui in ea occiſus eſt
ug locus petre Oreb nomen acciperet:leuabit ergo uirgam ſuam ſuper mare rubrum pergens aduer/
ind ſus ethiopias: & leuabit reuertens ad te per uiam ægypti: Sed ſtatim ut de ægypto uenent: aufere-
nme tur onus de humeris eius & iugum imperii eius ac ſeruire deſiſtes: Quod iugum ideſt potentia aſſ
lg rii: a facie olei ideſt dei miſericordia computreſcet: Poſſumus hoc quod dixit: Virga percutiet te: ba
hnn culum ſuum leuabit ſuper te in uia Piis rurſum: & uirgam ſuam ſuper mare & leuabit eam in
ll uia ægypti: etiam ſic intelligere Quod iccirco Rcrcuſſenit plurimos de tribu iuda& in circuitu regni
hieruſalem cœperit ciuitates: quia nõ in deo ſed in ægyptiis habuerint fidutiam: Vnde & rabaſces
Hit exprobat eis dicens: ecce conſidens ſuper baculum harundineum conſractum ſuper ægyptum:Cui
5 ſi innixus fuerit homo intrabit in manum eius & perforabit eam: Sic pharao rex ægypti omnibus
qui confidunt in eo: Hiſtoria madianitarũ in iudicum libro ſcripta eſt: Quam & in pſalmo legi-

ſo⸗ mus:Pone principes eorum ſicut oreb & zeph & ſalmana: errant ergo qui putant iſlud ſignificare
D iii

¶iber Quartus.c.x.

tempus: Quando in libro numerorum madianitæ ceſi referuntur in iſtael: & deſertum ſur in mon cden
tem dicit oreb: Quæ aliis apud hebreos ſcribuntur litteris: Cum eo tempore non fuerint in monte cum
Oreb:ſed in ſolitudine ſethim: I uxta anagogen præcipitur populo in eccleſia commoranti ne ti- Cuu
meat aduerſarios qui ad pugnandum ſemper parati ſunt: & multa diſputatione ſua animas ſubuer tunat
terunt: ldeo enim eos contra populum dei pauxillum accipere poteſtatem: & non tam gladio per- ſn!
cuttere quam uirga ideſt non occidere ſed minari: quia in uia ambulauerint ægypti: & non in do// gron
mino contili: Cum autem ad deum reuerſi fuerint & reliquærint iter ægypti : Tunc flagellum dei ſocloe
juditio ſuſcitandum contra aduerſarios: Madian enim interprætatur in luditio: Vt ſpiritu ons eius chonne
& oleo miſericordiæ iugum hoſtium computreſcaeat. ððèðBUU WWun
CNieniet in aioth tranſibit in magron apuꝗ machinas cõmendabit vaſa ſua:Tranſierunt cur hrecl
ſim gabaa ſedes noſtra: Siue vt alibi ſcriptum reperimus: manſione manſerunt:Obſtupu⸗/ puns
it rama: gabaa ſaulis fugit:Hinni voce tuʒ filia gallim: Attende laiſſa paupercula anathoth:mi rte
grauit medemena:habitatoꝛes gebin confoꝛtamini:adhuc dies eſt vt in nobe ſtetur agitabit pone
manum ſuam ſuper montem filie ſyon collem hieruſalem. LXxX. .M nid
Neniet enim in ciuitate aggai⁊ tranſibit in magedo ⁊ in machinas ponet vaſa ſua:⁊ tranſi⸗/ nole
nit vallem ? veniet in aggai: Cimoꝛ appꝛehendit ramam ciuitatem ſaulis:fugiet filia gallim at/ 2
tende laiſſa:audietur in anathoth:obſtupuit medemena:⁊ habitatoꝛes gebin:Conſolamini ho/ Hen
die in via vt maneat:Conſolamini in monte filie ſyon ⁊ collem hieruſalem. gon
Multum in hoc loco.Ixx.ab hebraico diſcrepant: Quam ob rem utramq; editionem poſuimus: u⸗
ut quid nobis uideatur in ſingulis: chriſto ſi meruimus inſpirante dicamus: Deſcnbit ſermo pro⸗// niam
pheticus aſſyrii iter pompamq; redeuntis de ægypto hieruſalem: Et quanto ſtrepitu quantoq; cut/ ine
ſu ad oppugnandum eam ueniet: Et primum inquit ueniet in aioth ubi præ feſtinatione nimia no ſum
lens manere tranſibit in magron: Tantamq; capiendæ urbis habebit fidutiam: ut apud machinas li
commẽdet ſarcinas ſuas: quali cito ſubuerſa urbe rediturus: Quibus depoſitis tranſibit eam curſimn 2

& in gabaa habebit diuerſorium: Quo paululum ibidem ſubſiſtente ut laſſum refoueat exercitum
rama urbs uicina terrebitur. Gabaa ſaulis quondam ciuitas fugiet: Tunc & filia gallim quæ hebrai
ce dicitur BETH GALLIM ꝛita eiulabit ut equorum arbitreris hinnitum: Vnde o laiſſa:& pau-
ercula uel obediens ſiue humilis anathoth: Tribus enim modis interprætari poteſt: Diligenter at
tẽdite & declinate currẽtis impetũ ſi poteſtis: migrauit eni iam de ſedibus eiꝰ urbs medemena: uos
ãt qui habitatisin collibus: quod interprætatur gebin: tuti locorũ altitudine: Confortamini ideſt
arma corripite: Adhuc tãtũ ſupererat diei: ut urbẽ ĩ opidulo nobeth ꝓcul ſtãs cõſpitiẽs hieruſalem
agitaret manũ ſuã atq; cõcuteret ſuper mõtẽ ſyõ:uel deſpiciẽs eã atq; cõtẽnẽs:uel ſalutãs & cõmi
nans & admirans quod toto ſibi oriente ſubiecto: tam parua ciuitas potentiæ ſuæ audeat repugna-
re: Hæc iuxta hebreos ut nobis ab eis traditum eſt breui ſermone perſtringimus: Nunc quod iuxta.
lIxx. æditionem eccleſiaſtici uiri de hoc loco ſentiant ſubiciamus: Cum iugum aſſyrii ſiue ut qui-/
dam male arbitrantur babylonii ablatum fuerit de humeris eius atq; corruptu fugiens aſſyrius ſen
nacherib: Cum paucis reliquiis ueniet in aggai: quæ in hebraico non habetur: Et tanta erit fugien-
tis trepidatio ut ibi manere non audeat: Sed tranſibit in magedo: quam & ipſam ſcriptura non con
tinet: Et quia ſarcinis præpeditus uelotius fugere non poterit: deponet uaſa ſua in machinis: Et
gradu concito tranſibit uallem: Quam & vnn hebreus ſermo non reſonat: Et rurſum ueniet in
aggai: quæ bis in hoc loco ponitur:Et in hebraico non habetur: Ad ſonitum fugæ eius contreme-

——

ſcet rama ciuitas ſaul: Quod perſpicue falſum eſt: Ciuitas enim appellatur gabaa ut in hebraico cõ/ n
tinetur: Deinde ueniet in gallim: Audiet laiſſe: audiet anathoth cõtremeſcet medemena:Habitato h
res autem Gabin & colles qui ſunt in hieruſalem: Ideſt excelſi quiq; uiri prouocantur ad conſolan- 8
dum hieruſalem: Non longo poſt tempore ſed in præſentiarum: Et eadem die dum in uia eſt aſſy⸗ h

rius: ut maneant in locis ſuis & perturbati timore nequaqꝗᷓ fugiant Hoc iuxta litteram: Cæterum
quidam in iſto loco cum falſorum nominum iuxta. Ilxx. –†Wàαιο οαο inuenire non poſſit:
nec ſe in libro hebraicorum nominum reperire potuiſſe teſtetur: Mittit nos ad incertum ut di-
cat in extremo mundi tempore & in conſumatione huius ſeculi imminẽtibus pœnis: ſenſum ma-
gnum principem aſſyriorum eſſe fugitiuum: & per diuerſa loca uarioſq; profectus fugere cupere
ab ira dei: Cumq; ille fugerit habitatores gebin ideſt excelſas quaſq; uirtutes ſermone prophetico
prouocari: ut conſolentur fugientem doceantq; ne fugiat ſed maneat in uia & dei præſtoletur mi
ſericordiam: Et non ſolum conſolari fugientem: ſed in bonis operibus filiam ſyon reuocarea lu“
ctu & ad ſalutem pœnitentiæ prouocare: Et hos eſſe colles in hieruſalem: De quibus in poſteriore
parte huius prophetiæ legimus: Conſolamini cõſolamini populũ meum ſacerdotes loquimini ad
cor hieruſalem: Hæc dixit quia rei ueritate cõſtrictus aliud quod diceret non habebat.
CEcce dominatoꝛ dominus exercituum confringet lagunculam in terroꝛe⁊ cxcelſintarun ſuc

Aiſio Tertia

nm
cidentur:⁊ ſublimes humilabuntur:Et ſubuertentur condenſa ſaltus eius ferro:2 libanus
cum excelſis cadet. 8M MB
C Putant quidam hunc locum adhuc dici de aſſyrio quod illo contrito omnes in circui“
tu nationes quæ ditioni illius ſubiacebant ſuccidantur & humilientur : & ſaltus denſiſ--
ſimus ſubuertatur: Per quæ metaphoricæ populum & principes intelligi uolunt libanum
nch quoque cum excelſis ſuis cadere: Vt nihil omnino Aſſyriæ reſideat poteſtatis: Alii uero ab
en haoc loco uolunt principium eſſe de criſto: Maxime cum & ea quæ ſecuntur & nos de illo &
circunciſio ſcripta fatetur. dixerat ſupra nomen de uirgine pueri naſcituri quod appellaretur
Ma — emanuel: Et poſtea prophetiſſæ conceptus utero: Vocaretur: Accelera ſpolia detrahe feſtina
tn prædari: & ipſe eſſet lapis offenſionis & petra ſcandali duabus domibus iſtael Cuius princi-
botbn patus eſſet in humero eius: Et uocaretur ſex nominibus: admirabilis: & conſiliarius: & deus: &
1otabt fortis: & pater futuri ſeculi: & princeps pacis: Et quod multiplicaretur eius imperium: & pacis
nron eſſet terminus: Nunc in prologo aduentus eius: prius quam dicatur quod de leſſe & da-
Prenſ⸗ tniigd ſit genere naſciturus: Per tranſlationem fractæ la guũculæ paſſio illius demonſtretur: quod
Uime uolente deo iccirco caro eius morti tradita ſit ut iudæorum ſublimitas deſtruatur: Excelſi quõ
tnibo⸗ dam in terram corruant:& libanus cum ſuis cœdris ſuccidatur: De quo in zacharia legimus
aperi libane portas tuas: & commedet ignis cœdros tuos ullula abies quia cecidit cœdrus
dimu quomodo magniſice uaſtati ſunt: Quod autem a patre & contritus & percuſſus eſſe dicatur:
dwo,⸗ & illud inditio eſt: Et percutiam paſtorem & oues diſſipabuntur: Et aliud teſtimonium: Quo/
oqann niam quem tu percuſſiſti ipſi perſecuti ſunt: Verbum hebraicum fura quod aquila cννα
imuo interprætatus eſt: Theodotion Symachusq; uerterunt AHNON ideſt torcular quod & ip
G ſum iuxta inſcriptionem trium pſalmorum dominicam ſignificat paſſionem ipſo dicente in
nanin Eſaia: Torcular calcaui ſolus & de gentibus uir non erat mecum. Ixx autem pro torculari no
in uum ſenſum inferentes: glorioſus interprætati ſunt.
Ali
1A
Ee CLhAPITVLVM VNDECIMVM.
ne
T egredietur virga de radice Jeſſe ⁊ flos de radice eius aſcen det *
* Rrequieſcet ſuper cum ſpiritus domini: ſpiritus ſapientie ? intellectꝰ
cn Alſpiritus conſilii ⁊ foꝛtitudinis:ſpiritus ſcientie ⁊ pietatis:⁊ replebit eũ
N ſpiritus timoꝛis domini.
ocm — RDECVIq; ad principium uiſionis: uel ponderis babylonis quod uidit Eſa
ugt/ ſy lias filius amos: Omnis hæc prophetia de chriſto eſt: Quam per partes
nun . 5 N uolumus explanare: ne ſimul propoſita atq; diſſerta lectoris confundat
ngien E ANRN memoriam: Virgam & florem de radice ieſſe: ipſum dominũ iudæi in-
ncon terprætãtur quod ſcilicet ĩ uirga regnantis potentiaiin flore pulchritudo monſtretur: Nos au
iͤtkt tem uirgam de Ieſſe ſanctam mariam uirginem intelligamus: quæ nullum habuit ſibi fruti/
ier in cem coherentem: De qua ſupra legimus: Ecce uirgo concipiet & pariet filium: Et florem do-
neme⸗ minum ſaluatorem: Qui dicit in cantico canticorum: Ego flos campi & lilium conuallium:
coc Pro radice quam ſoli.Ixx. tranſtulerunt in hebraico ſcriptum habet GE Za : quod Aquila
binn & Symachus & theodotion Yiνσa, interprætati ſunt ideſt truncum: Et pro flore qui hebrai
Molr, ce dicitur NE ZER germen tranſtulerunt ut oſtenderent quod multo poſt tempore ba⸗/
ta, bylonice captiuitatis nullo de ſtirpe dauid antiqui regni gloriam poſſidente: Quaſi de trun/
Eteuun co maria & de maria chriſtus exortus ſit: Illud quod in euangelio Mathei omnes quærunt ec
1ol cleſiaſtici:& non inueniunt ubi ſcnptum ſit: Quoniam nazareus uocabitur: Eruditi hebreo/
EA⸗9/⸗ rum de hoc loco aſſumptum putant:Sed ſciendum quod hic NE ZER per 8S4DE litte-
aner
ein
i
eiiole
nin

Liber Quartus.c.xi.

ram ſcribitur: Cuius proprietatem & ſonum inter. 2. &.s. latino ſermone exprimit: Eſt enim
ſtriduloſa & ſtrictis dentibus uix linguæ impræſſionæ profertur: Exq etiam ſion ſcribitur: por jirl
ro nazarei quos. Ixx. ſanctiſicatos: Symachus ſeparatos tranſtulerunt per zai ſemper ſcribun⸗⸗ N
tur elementum: Super hunc igitur florem qui de trunco & radice leſſe per mariam uirginem ig
repente conſurget requieſcet ſpiritus domini: quia in ipſo complacuit omnem pulchritudi-/
nem diuinitatis habitare corporaliter: Nequaꝗᷓ per partes ut in cæteris ſanctis: Sed iuxta euan/ 3
elium: eorum quod hebreo ſermone conſcriptum legunt nazarei:Deſcendet ſuper eum om b nen
nis fons ſpiritus ſancti: Dominus autem ſpiritus eſt: Et ubi ſpiritus domini: lbi libertas: In eo/-
dem mathei uolumine legimus illud quod in conſequentibus ſcribitur: Ecce puer meus quẽ Mat.·3. d. rt
elegi electus meus in quo complacuit animæ meæ: Ponam ſpiritum meum ſuper illum. iudi- &. i2. b. 3.
tium gẽtibus proferet ad ſaluatoris referri intelligentiam in quo requieuit ſpiritus domini id &. 17 a. 4
eſt æterna habitatione permanſit: Nõ ut auolaret & rurſũ ad eum deſcenderet: Sed iuxta Ioã
nis baptiſtæ teſtimonium iugiter permaneret qui ait: Vidi ſpiritum deſcendentem quaſi colũ Mat. 3. d.
bam de cælo & manentem in eo: & ego neſciebam illum: Sed qui miſit me baptizare in aqua Mar. i.b. G
ille mihi dixit: Super quem uideris ſpiritum deſcendentem & manentem in eo: ipſe eſt qui ba Luc. d.
ptizat in ſpiritu ſancto:Porro in euangelio cuius ſupra fecimus mentionem hæc ſcripta repe/ &. Ioh.i. c n
rimus: Factum eſt autem cum aſcendiſſet dominus de aqua deſcendit fons omnis ſpiritus ſan
cti & requieuit ſuper eum: Et dixit illi: fii mi in omnibus prophetis expectabam teut uenires
& requieſcerem in te: Tu es enim requies mea tu es filius meus primogenitus qui regnas in
ſempiternum: Qui ſpiritus domini appellatur & ſpiritus ſapientiæ: Omnia enim per ipſum fa lIoh.i.b.
cta ſunt & ſine ipſo factum eſt nihil:quod factum eſt: Et in pſalmis canitur: Quam magnificata ps. io3. Qmd
ſunt opera tua domine omnia in ſapientia feciſti: Et apoſtolus ſcribit Chriſtus dei nirtus & i. Cori. d. ni
dei ſapientia: Et in prouerbiis legitur: Deus in ſapiẽtia ſua fundauit terram: & parauit cælos ĩ Prou 3. c. S
rudentia: Et quomodo idem ſermo dei uocatur lux & uita & reſurrectio: Sic ſpiritus ſapien-/ ””J”J”
tiæ & intellectus conſilii & fortitudinis & ſcientiæ & timoris domini nuncupatur: Non quo eis B
diuerſus ſit iuxta differentias nominum: Sed unus atq; idem cunctarum uirtutum fons ſit atq; 1
principium: Abſq; criſto igitur nec ſapiens quis eſſe poteſt nec intelligẽs:nec conſiliarius: nec
fortis: nec eruditus: nec plenus timoris dei: Et notandum quod ſpiritus domini ſapientiæ &
intellectus: conſilii & fortitudinis & ſcientiæ & timoris domini: Ideſt ſeptenarius numerus:
qui ſeptem oculi in uno lapide dicunrur in zacharia: Requieſcat ſuper uirgam & florem qui
de ieſſe ac per hoc dauid ſtirpe ſurrexit: Spetialiter autem ſpiritus timoris domini impleuerit
eum:propter eos qui timore domini indigent:quia paruuli ſunt: quem foras mittit perfecta di
lectio: Qui enim timet pœnam habet & non eſt perfectus: Vnde & apoſtolus loquitur ad cre-
dentes: Non enim accepiſtis ſpiritum ſeruitutis iterum in timore: Sed accepiſtis ſpiritum ado Rom. 8.c.
ptionis in quo clamamus abba pater: Et in Malachia legimus: Si pater ego ſum ubi eſt gloria
mea: & ſi dominus ego ſum ubi eſt timor meus: De quo timore cantatur in pſalmo. Venite fo p̃s. 33. ſz
lii audite me timorem domini docebo uos.
CNMon ſecundum viſionem oculoꝛum iudicabit neq; ſecundum auditum aurium arguet
ſed iudicabit in iuſtitia pauperes ⁊ arguet in equitate pꝛo mãſuetis terre: Et percutiet
terram virga oꝛis ſui ⁊ ſpiritu labioꝛum ſuoꝛum interſiciet impium: Et erit iuſtitia cingu/
lum lumboꝛum eius ⁊ ſides cictoꝛium renum eius CHæc nos ad primum aduentũ
referimus ſaluatoris: I udæi in fine mundi contendunt futura: Porro. Ixx. tranſtulerunt.
CNon ſecundum gloꝛiam iudicabit:neq; iuxta ſermonem arguet: ſed iudicabit humi
li iuditio ⁊ arguet humiles terre.
CNullius enim perſonam accepit in iuditio:ſed ſcribis & phariſeis dixit. Vhe uobis ipocrite:
Et auferetur a uobis regnum dei:& dabitur genti facienti fructus eius: Nec ſecundum ſermo/
nem & auditum aurium corripuit. Illis enim dicentibus. Magiſter ſcimus quia uerax es: & Mat. 22. b.
uiam Dei in ueritate doces: & non ad te pertinet de aliquo neq; enim uides in faciem ſciens Mar. iz. b.
malitiam eorũ: Reſpondebat. Quid me temptatis hipocritæ & cætera hũis ſimilia. Iudicabit Iop̃. 3. d.
autem

Mat. 22. b.
tn, Mat.).a.
den Mat. 14. d
W,
Mat. 10. d.
'10.
KM Luc.12. f.
tudi 2. Teſa.2. h
miuc, 8
li S6.84.
Ebphe.6.c:
Acrie
enag
tguhle
s ſun
ſebites
nasin
nincrt
calai
⸗
nc Ephe.i.a.
iin
ind
men.
engi
lannt
ſcad
kar⸗
110 Non
h .334
No
C
ing⸗
nentl
.
hx Gen. 49. d
Xir
n
8: ⸗
lan

Uiſio Tertia

aũt ĩn ĩuſtitĩa pauperes ſpiritu quorum eſt regnum dei. Et arguet in æquitate mãſuetos & hu
miles terræ. Dicens ad apoſtolos: Adhuc & uos inſipiẽtes eſtis. Et iterum nec dum ſcitis neq;
ĩtelligitis: Et ad Petrum ſpecialiter: Modice fidei quare dubitaſti: Vel certe pro humilibus ac
manſuetis alios arguebat qui eos opprimere conabantur. Percuſſit quoq; omnia terrena opa
uirga. Siue ut ſeptuaginta tranſtulerunt: uerbo oris ſui. Loquæns in euãgelio. Nolite putare
qa uenerim mittere pacẽ: ſup terrã nõ ueni mittere pacem ſed gladiũ.Et ſpiritu labioꝶ ſuoꝶ
interficiet impium. De quo in nono pſalmo legimus. Increpaſti gentes & periit impius:no//
men eius deleſti in ſeculum & in ſeculum ſeculi. Et Paulus apoſtolus ſcribit Quem dominus
jeſus interficiet ſpiritu oris ſui. Percuſſo autem impio: accinctus eſt dominus iuſtitia & uerita-
te. Et de quo in pſalmis dicitur: Veritas de terra orta eſt & iuſtitia de cælo proſpexit. Vnde &
apoſtolus ortatur epheſios: State ergo accincti lumbos ueſtros in ueritate & induti lorica iu-
ſtitiæ. Quod ſi pro ueritate legitur. Illud dicendum quod ad cingulum domini quo cinctus
eſt Hieremias fides credentium ſit.

Cabitabit lupus cum agno:⁊ pardus cum hedo accubabit. Nitulus ? Zeo? O uis ſi⸗

mul moꝛabũtur:⁊ puer paruulus minabit eos.Nitulus? Arſus paſcentur:Simulqʒ re
quieſcent catuli eoꝛum:Et Teo quaſi Bos commedet paleas:Et delectabitur infans ab
vbere ſuper foꝛamina aſpidis ⁊ in cauerna reguli.Qui ablactatus fuerit manum ſuaʒ mit
tet:Non nocebunt ⁊ non occident in vniuerſo monte ſancto meo:quia repleta eſt terra ſci⸗/

entia domini:Sicut aqua maris operientis.

CHæc quoque iudæi & noſtri iudaizantes iuxta litteram futura contendunt. Vt in claritate

Chriſti quem putant in fine mundi eſſe uenturum: Omnes beſtiæ redigantur in manſuetudi/
nẽ:& priſtina feritate depoſita lupus & agnus paſcantur ſimul:& cætera cum cæteris:quæ nũc
uidemus ſibi eſſe contraria. Quos interrogare debemus ſi omnia præſentis loci ſic accipiun-
tur ut ſcripta ſunt: & nihil refertur ad intelligentiam ſpiritalem: Iuxta illud apoſtoli qui ait.
Benedictus deus & pater domini noſtri Ieſu Chriſti qui benedixit nos in omni benedictio//
ne ſpiritali in cæleſtibus in Chriſto. Ergo & radix & uirga & flos non referantur ad ſenſum.
Terraq; percuſſa uerbo dei: & interſectus impius ſpiritu labiorum eius: Sic intelligãtur ut ſcri-
pta ſunt:Et docere cogantur quomodo rebus incorporeis: iuſtitia & ueritate renes domini
circundantur: Sed & hoc eos interrogemus quid dignum ſit domini maieſtate: ut Lupus &
agnus paſcantur ſimul: & pardus cum edo accubet: & leo paleas commedat: & puer paruu--
Ius mittat manum ſuam in foramine aſpidum. Niſi forte iuxta fabulas poetarum aureum no

bis ſaturni ſeculum reſtituant: In quo Lupi & Agni paſcentur ſimul: & mulſo uino plena cur-

rent flumina: & de foliis arborum ſtillabunt mella dulciſſima lacteiſque fontibus omnia
complebuntur. Quod ſi reſponderint pro beatitudine temporum hæc futura: ut abſq; cu/
luſqᷓ noxia homines bonis omnibus perfruantur: audiant a nobis nihil eſſe bonum niſi uirtu
tem & nihil malum niſi uitium:Dicente pſalmiſta. Quis eſt homo qui uult uitam: & diligit
dies uidere bonos: compeſce linguam tuam a malo: & labia tua ne loquantur dolum. Decli-
na a malo & fac bonũ. Diuitiæ autem & ſanitas corporis & rerum omnium habundantia. Et
his contraria paupertas & infirmitas inopia. Etiam apud philoſophos ſeculi: nec inter bona
reputãtur nec inter mala: ſed appellantur indifferentia. Vnde & ſtoici qui noſtro dogmati in
leriſq; cõcordant. Nihil appellant bonum niſi ſolam honeſtatem atq; uirtutem. Nihil ma-
um niſi turpitudinem. Hæc bræuiter diximus ut iudaizãtes noſtros grauiſſimo ſomno ſter-
tere cõuincamus. Cæterum iuxta uiuiſicantem ſpiritum facilis ĩtelligentia eſt. Lupus enĩ Pau
Ius qui primũ perſequæbatur & lacerabat eccleſiã. De quo dictũ eſt beniami lupus rapax: ha-
bitabit cũ agno: uel anania a quo baptizatus eſt uel Petro apoſtolo cui dictũ eſt. Paſce agnos
meos. Et pardus ꝗ prius nõ mutabat uarietates lotus in fonte dñi accubabit cũ hedo. Nõ ꝗa
ſiniſtris eſt: Sed qui immolatus in paſcha domini. Et notandum quod non agnus & hedus
habitent & accubent cum lupo & pardo: Sed lupus & pardus agni & hedi jmitentur inno-
centiã. Leo quoq; prius ferociſſimus: & ouis & uitulus pariter morabũtur. Qd cottidie cerni

Liber Quartus.c.xii.

mus in eccleſia. Diuites & pauperes potentes & humiles reges atque priuatos pariter com⸗/⸗/
morari: Et a pueris paruulis quos apoſtolos intelligimus: & apoſtolicos uiros imperitos .
ſermone:ſed non ſcientia regi in eccſeſia. Qui cum inter ſe diſciplina domini fuerit fœderati 4
aut eorum quoque familiæ coniungantur. Tunc com plebitur: Simul requieſcent catuli eo⸗ Cln
rum: Leo quoq; non carnes commedet: ſed paleas: quo ſcilicet ueſcatur cibo ſimplici. Et hic ſoi
obſeruandum quod non bos carnes:ſed Leo paleas com medat Paleas puto in ſcripturis ſan innnn
ctis uerba ſimplicia intelligi: Triticum autem & interiorem medullam ſenſumq; inueniri in ubel
littera: Et frequænter euenit ut homines ſeculi miſtica neſcientes ſimplici ſcripturarum le/ . cies
ctione paſcantur :Infans quoque qui malitia paruulus eſt mittit manum in foramine aſpi// J qu?
dis & obſeſſis hominum corporibus fugat demones. Qui autem ablactatus eſt: & nequaꝗᷓ la nuſſe
cte nutritus infantiæ: Sed iam ſolido ueſcitur cibo: Iſte in reguli cauernam mittit manum: D tepr
hoc eſt in ipſius ſathane habitaculum & inde eum extrahit Vnde & apoſtolis poteſtas da- ſce⸗
ta eſt: ut calcarent ſuper Serpentes & Scorpiones:& ſuperomnem fortitudinem inimici. No/ das:
cere autem & occidere: nequaq poterunt uenenata prius animalia eos q habitauerint in mõ- enit
te ſancto dei:quod interprætatur eccleſia. De quo in euan gelio dicitur. Non poteſt abſcon/ gte⸗
di ciuitas ſuper montem poſita. At ne hoc putemus dici de monte Syon iuxta hebreorum er un d
rorem: Sequænti uerſiculo euangelicæ prædicationis ſacramenta monſtrantur. Quia reple lum
ta eſt terra ſcientia domini. Hoc eſt illudquod ſupra dicebatur obſcurius habitabit Lupus ink
cum agno & pardus cum hedo accubabit. Et iuxta conſuetudinem ſuam prophetalia in fine nes
uerba panduntur. Sicut aqua iquit maris operientis. Quomodo aquæ maris operiunt pro ſtrrbe Ing
fundum maris: hoc eſt terra quæ operta eſt fluctibus: ſic ſcientia domini omnis terra com 9
plebitur: Quam diuerſorum prius morum coniunctionem etiam beatus apoſtolus Petrus in miu
uaſe lintheo quod de cælo dimiſſum eſt ſe uidiſſe teſtatur: Habentem quattuor principia: de
quas quattuor mundi plagas intelligimus: Vt completam terram dei ſcientia cognoſca/ ““”
mus: In quo uaſe erant quadrupedia & ſerpentes: & beſtiæ: & uolatilia cæli: Vt quod archain h⸗
diluuio:hoc eccleſia præſtet in mundo. .—..SIJð 1
In die illa radix ieſſe qui ſtat in ſignum populoꝛum ipſum gentes depꝛecabuntur ⁊ erit 4
ſepulchꝛum eius glonoſum. LXX.
CCEt erit in die illa radix ieſſe ⁊ qui conſurget vt pꝛinceps gentium in ipſo gentes ſpera⸗⸗ +—☛
bunt ⁊ erit requies eius honoꝛ.
CPro requie eius in hebraico poſitum efſft quod omnes ſimiliter tranſtu// Nneg.

lerunt. Pro honore quoq; in hebreo CHABOD quod perſpicuæ gloriam ſonat:Et eſt ſen/
ſus erit mors eius glorioſa. Vt impleret᷑ illud quod ſaluator in euangelio depræcatur: Pater
glorifica me gloria quam habui prius ꝗᷓ mundus eſſet apud te⸗Dictum eſt de natiuitate eius
dictum eſt de cæteris in medio ſacramentis: uenit ad mortem. Quæ non conſueto mortali-
um nomine:ſed quia in Chriſto erat uita perpetua: requies appellatur: Nos autem ut manife/
ſtum legenti ſenſum faceremus: pro dormitione & requie altero uerbo: ſed eodem ſenſu ſe/
pulcrum uertimus. In tempore igitur illo quando Chriſti in toto mundo euangelium cor/
ruſcarit: & repleta fuerit omnis terra ſcientia domini ſicut aquæ maris terram operientes: Erit
radix ieſſe & qui de eius ſtirpe conſcendet in ſignum omnium populorum: t uideant popu
li ſignum filii hominis in cælo: Qui habet cornua in manibus ſuis in quibus abſcõditur for/ he
titudo eius: ut exaltatus omnia trahat ad ſe: Siue ut ſeptuaginta tranſtulerunt: reſurget a mor
tuis: ut princeps ſit omnium nationum: & umiuerſæ gentes ſperent in eo. Quod etiam Iacob
de tribu iuda miſtico ſermone teſtatur. Non deficiet prĩceps ex iuda neq; dux de fœmoribus l
eius donec ueniat cui repoſitum eſt & ipſe erit expectatio gentuum.
Et erit in die ula adiciet dominus ſecundo manum ſuam ad poſſidendũ reſiduum po
puli ſui ꝗ derelinquetur ab aſſyrus:⁊ ab Egypto:⁊ a Phetros:⁊ ab Ethiopia:⁊ ab Elã
a Semaar:⁊ ab Emath:⁊ ab inſulis maris:⁊ leuabit ſignũ in nationes:⁊ congregabitꝓfu
S gos iſrahel f
B

Actu. 22.

Actu. 2.b.

Mat. lo.a.

Act.læ.g.

G&.I07.

pſal. i03.

UAiſio Tertia

gos ſrahel:æ diſperſos iuda colliget:a quattuoꝛ plagis terre: Et aufferetur zelus ephꝛaim:2=

hoſtes Juda peribunt:Ephraim non emulabitur Judam:⁊ Judas non pugnabit tra ephꝛai.
et volabunt in humeros philiſtim per mare:ſimul pꝛedabuntur ſilios oꝛientis:⁊ idumiea ⁊ mo/
ab pꝛeceptum manus eoꝛum:⁊ fili ammon obedientes erunt.

C In die illa hoc eſt in illo tempore de quo ſupra dictum eſt. Cum ſurrexerit radix ieſſe in ſignum

populorum:Siue ut dominetur gentium: Apponet dominus ſecundo manum ſuam. Vt nequaqꝗᷓ
ĩuxta noſtros iudaizantes in fine mundi cum intrauerit plenitudo gentium: tunc omnis filius Iſꝰ-
rahel ſaluus fiat:Sed hæc omnia in primo intelligamus aduentu: Neq; enim poſſumus cum una
dies dicatur: & nunc & ſupra: illa referre ad primum aduentum: & iſta ad ſecundum: ne per hæc
quæ ſecuntur:& illa quæ præceſſerunt ad eum referenda ſint Chriſtum quem iudæi nec dam ue⸗
niſſe ſed uenturum eſſe contendunt. Poſt uocationem igitur gentium: Quæ quondam in caudam

reputatæ ſunt Iſrahel in caudam reputabitur: Vt apponat dominus ſecundo manum ſuam & poſ-

ſideat reſiduum populi ſui. De quo & ſupra legimus: Non omnem Iſrahel ſed reliquias eſſe ſaluan
das: quæ relictæ fuerint ab Aſſyriis & ab ægypto: & a diuerſis per circuitum nationibus. Primum
enim duodecim apoſtoli & ſeptuaginta & centum uiginti animæ: & quingenti ꝗbus pariter con-
gregatis dominus apparuit: deinde tria milia iudæorum in domino crediderunt. Iacobus quoq;
ad Paulum apoſtolum loquitur: Qui & ipſe de reliquiis erat: Vides frater quanta milia ſint iudæo
rum credentium:hii omnes emulatores legis ſunt. Et in eodem uolumine legimus. Erant autem
in Hieruſalem habitantes iudæi uiri timorati de uniuerſis gentibus quæ ſub cælo ſunt. Qui om//
nes mirabantur atq; dicebant. Nonne iſti Galilei ſunt: & quomodo nos audiuimus unuſquiſque
linguam noſtram in qua nati ſumus: Parthi & Mœdi & Elamitæ & habitantes in Meſopotamia
& Syria Capadotia Ponto & Aſia Phrigia & Pamphilio Aegypto & Lybia & Cirenæ & aduenæ r0
mani:Iudæi & Proſeliti Cretes & Arabes: audiuimus loquæntes eos noſtris linguis magnalia Dei
De his igitur uniuerſis gentibus per apoſtoios Iſrahel reſiquiæ ſaluabuntur. Tradunt eccleſiaſticæ
hiſtoriæ quod apoſtoli in toto orbe diſperſi euãgelium prædicarint. Ita ut quidam Perſas Indoſq;
pœnetrarent: & Ethiopia daret manus ſuas Deo. Et tranſflumina Ethiopiæ inde Chriſto munera
deferrẽtur. Ac ne ſolũ oriẽtalis populus ſignificari uideatur. Adiũgit ad reliqᷓ & inſulas maris: Inſu
las autem maris occidentalem plagam ſignificat quæ occeani ambitu clauditur. Leuabit igitur ſi--
gnum crucis in uniuerſas nationes & de ſinagogis iudæorum. Primum iſrahel populum con ie⸗
gabit: ut apoſtoli præceptum Saluatoris implerent. Qui dixerat: Ite ad oues perditas domus Iſra//
hel. Deniq; & Paulus ad incredulos loquitur ex iudæis: Vobis oportebat primum loqui uerbum
domini. Sed quoniam repulliſtis illud & indignos uos iudicaſtis eternæ uitæ: ecce cõuertimur ad
entes: ſicut præcepit nobis dominus: Quattuor autem plagas: Orientem & Occidentem Mœri-
iem & Septentrionem ſigniſicat: Vt per hæc mundi uocatio demonſtretur. Eo tempore inquit
Eſaias nequaq Ephraim & Iudas qui nunc me prophetante inter ſe hoſtili odio diſſident inimici
erunt:Sed iuxta Ezechielis prophetiam: duæ uirgæ in unam uirgam copulabuntur. & iungẽtur in
Chriſti eccleſia qui prius fuerant ſeparati: Ita ut in gentibus communi labore deſudent: & uolent
in humeros philiſtim per mare. Hoc eſt primum maritimis prædicent paleſtinæ: & per mare uolu/
cri curſu pergant ad cæteras nationes. Siue iuxta ſeptuaginta interprætes: uolabunt in nauibus alie
nigenarum &à ſimul prædabuntur: Quod de unius Pauli apoſtoli exemplo intelligamus. Qui
per Pamphiliam: & Aſiam & Macedoniam: & Achaiam: Et diuerſas inſulas atque prouintias. Ad
italiam quoque: & ut ipſe ſcribit ad Hiſpaniam. Alienigenarum portatus eſt nauibus. Igitur
ephraim & iudas: ideſt qui de duodecim tribubus in Chriſtum crediderint ex iudæis ſimul pda/
buntur orientem: Et in idumeã & moab extendent manus ſuas: Iuxta illud qd ſub perſona Dauid
xps miſtice loquitur: In idumeã extendam calciamentũ meũ: mihi alienigenæ ſeruient. Hæ enim
gẽtes eo tpe quo Eſaias ꝓphetabat: aduerſariæ erãt populo iudæoꝶ. Et iccirco nũc dicit qd poſtqᷓ
urrexerit radix ieſſe ut regnet in gẽtibus: & uexillũ crucis ob ſalutem totius orbis fuerit eleuatum.
Tunc etiam idumea:& moab:& fili ammon:omnis ſcilicet arabiæ latitudo dent apoſtolis manus

Et in locis idolatriæ chriſti eccleſiæ ſaſcitentur.

CEt deſolabit dominus linguam maris egypti? leuabit manum ſuam ſuper flumen in foꝛ/

titudine ſpiritus ſui:⁊ percutiet eum in riuis ſeptem: Ita vt tranſeant per eum calciati.Et erit
via reſiduo populo meo qui relinquitur ab Aſſyrus ſicut fuit Iſrahel in die qua aſcendit de

terra Egypti.
CQuomodo idumea & Moab & fili Ammon tradent manus ſuas apoſtolis ut obediãt euãgelicæ

prædicationi: Sic ipſe dominus in apoſtolis ſuis illa perfecit. Deſolauit nõ mare iuxta. Ixx. ſed iux-
ta hebreos linguã maris ægypti quæ prius cõtra dim blaſphemabat & ſupſtitioni ægyptiæ pᷣerat
Vnde & in pſalmis legimus: Hoc mare magnum & ſpatioſum ibi reptilia quorum nõ ẽ numerus.

Liber Quartus.c.xii.

uibus infertur: Draco iſte quem plaſmaſti ut illuderet ei. Deſolabit ĩgitur ſiue interficiet:Hoc eſt
ut Theodotion Aquila & Symachus trãſtulerunt: linguam maris ægypti. Et eleuabit manũ ſuam
ſuper flumẽ ægypti in fortitudine ſpiritus ſui: uel ſpiritu uiolẽtiſſimo qd' regnum intelligimus ro
manorũ. Regnãte eni Cæſare auguſto qñ flos de radice leſſecõſcendit: Et in orbe romano prima
facta eſt deſcriptio potentiſſimum K⸗ us regnũ ægyptioꝶ quod multis durauit etatibus:cleopatræ
morte deſtructũ eſt. Et percuſſus eſt amnis ægyptius in ſeptem riuis ſiue in ſeptem uallibus. Nilus
enim aquaꝑ multaꝶ qui prius uno fluebat alueo intrãſibilis erat: in ſeptem ualles humilimas & ri
uos diuiſus eſt:atq; conſcius ut calciatis pedibus tranſiretur. Hoc autẽ tropologice ſignificat: quod
gentem ægyptiorum intãtum idolatriæ & uaniſſimæ ſuperſtitioni deditam: ut accipitres noctuas
canes & hircos & aſinos diuino nomine cõſecrarent. De infinita regni potentia per ſin gulos roma
ni imperii iudices diſtribuerit: ut alium iudicem habeat hebais alium Libia aliũ Pentapolis: alium

Aegyptus: aliũ Alexãdriã: & diuerſæ regiones quas ægypti uocant. Propterea aüt ſub metaphora

nilus diuiſus in partes eſt: & ſciſſus in riuos ut poſſit abſq; ullo impedimẽto euãgelicus ſermo diſ-
currere: & ad populos ægypti ultimos puenire. Et quõ tpibus Moyſi rubrũ ſiccatũ eſt mare ut po/
pulus de ægypto fugeret: Sic ecõtrario ægypti flumina ſiccabũtur ut reliquiæ populi dei qꝗᷓ ab aſſi/
riis & diuerſis gẽtibus ſaluabũtur trãſeant in ægyptũ: Nequaꝗᷓ fugiẽtes eam ſed capiẽtes & ſuo cal
cantes pede. Prudens & xpᷣianus lector hanc habeat repromiſſionũ ꝓphetaliũ regulã: ut quæ iudæi

& noſtri: Immo nõ noſtti iudaizãtes carnaliter futura cõtendunt: nos ſpiritaliter iam tranſacta do/

ceamus. Ne per occaſionem iſtiuſmodi fabularum & inextricabilium iuxta apoſtolum ꝗſtionum
iudaizare cogamur CAPITVLVM. XII.
T dices in die illa:Cõſiteboꝛ tibi dñe qm̃ iratus es mihi cõuerſus eſt furor tuus ⁊ cõ/
olatus es me. Ecce deus ſaluatoꝛ meus ſiducialiter agam ⁊ non timebo:qꝛ foꝛtitudo
mumea ⁊ laus mea dominus deus ⁊ factus eſt mihi in ſalutem.
RCQui prin ſolitudine dixeratis qn aſcẽdiſtis de terra ægypti: & mare ſiccatũ ẽ rubrũ
Cantemus dnño glorioſe eni ſanctiſficatus eſt & reliqua: Nũc percuſſa lingua maris ægypti & flumi
ne illius arefacto atq; cõciſo & humiliato glorificate dñm & dicite: Cõfitebor tibi dñe qm̃ iram me
rui:& furorem tuũ: & miſericordiã cõſecutꝰ ſum: Tu es.n. ſaluator meus: ideſt ieſus:& nequaqᷓ fidu/
tiam habebo in idolis nec timebo qᷓ nõ ſunt timenda: ſed tu es fortitudo mea & laus mea quia fa-
ctus es mihi in ſalutem: Audiat ſceleratiſſima hereſis: factum dominum his qui ſaluantur: & quo-/

rum prius dominus non erat: Vt creationem in ſcripturis atq; facturam nõ ſemper cõditionem oeoo

rum quæ non erant:ſed interdum gratiam in eos qui meruerint ſibi dñm fſieri intelligamus.
CHaurietis aquas in gaudio de fontibus ſaluatoꝛis.
CQuẽ ſupra Emanuel: ſpolia detrahere: feſtina:p̃dari: & reliꝗs appellat nominibꝰ:ne uideretur al
ter eſſe pᷣter eum quem Gabriel uirgini nüciauit dicens: Et uocabis nomẽ eius Ieſum ipſe eni ſal-
uum faciet populũ ſuũ: Nunc uocat ſaluatorem. Et de eius fontibus aquas pᷣdicat hauriendas. Ne-
quaqᷓ de aquis fluminis ag Pri⸗ percuſſæ ſunt:neq; de aquis fluminis raſin: Sed de fontibus I eſu
Hoc enim hebreoꝶ lingua ſaluator exprimitur. Vnde & ipſe clamabat in euangelio. Qui ſitit ueni
at ad me & bibat. Qui crediderit in me ſicut dicit ſcriptura flumina de uentre eius fluent aquæ ui-
uæ. Hoc auũt inquit euãgeliſta: dicebat de ſpiritu ſancto quem credentes in eum accepturi erant. Et
in alio loco ipſe loꝗtur euangelii. Qui biberit de aqua quã ego dabo ei.fiet ĩ eo fõs aquæ ſalientis
in uitam eternam. Fontes ſaluatoris doctrinam intelligamus euangelicam: De qua in. Ixvii. pſal//
mo legimus: In eccleſus benedicite deo domino & fontibus iſrahej.
CEt dicetis in illa die cõſitemini dño ⁊ inuocate nomẽ eius.MNotas facite in populis adinuen/
tiones eius memẽtote qm̃ excelfum nomẽ eius. Cantate dñno qm̃ magniſice fecit annũtiate hoc
in vniuerſa terra. CNHæc pcipiuntur ab apoſtolis: & reliqis ĩſrahel:his ꝗ de gẽtib cre-
diderunt: ut ſoli confiteantur domino. Et ideo derelictis idolis inuocent nomen eius: & cũcta ope
ra eius prædicent infidelibus: ut ſciant: quoniam ſolus excelſus cui cantandum ſit quod magniſice
ſecerit. Et in omni orbe illius miſericordia prædicetur. l 8 .
CExulta ⁊ lauda habitatio ſyon quia magnus in medio tui ſanctus iſrahel.

CPrimũ dicendum iuxta litteram O habitatio ſyon exulta & lauda deum tuũ. Quod qui tuis an-
te uidebatur deus: & modicis iudeæ terræ claudebatur anguſtiis: nũc repleuerit oẽm terram ſcien/

tia ſua. Et de morte cõſurgens regnet in gentibus: & ipſum nationes depræcẽtur atq; adorent: I ta
dũtaxat ut aditiat ſecũdo manum ſuã ad poſſidendum qd reliquũ eſt populi ſui: & congregandos

ꝓfugos Iſrahel: & diſperſos iuda colli gendos a quattuor plagis terræ. Quia ſeminarium euãgelii

per apoſtolos qui ex iud æis erant ꝓceſſit de fontibus iſrahel. Melius auũt eſt ut ſyon ideſt ſpeculam
in ſublimibus collocatã interprætemur eccleſiam. De qua & quinquageſimus pſalmus canit bem/
gne fac in bona uolũtate tua ſyon: & edificentur muri hieruſalẽ: Vt acceptabile fiat in ea deo ſacriñ
ciũ iuſtitiæ oblationes & holocauſta: & uitulus: quẽ filio pœnitẽti pater clemẽtiſſimus ĩmolauit.
Explanationũ

Alheg
ülen
dmy
hi
rr
N
uly
a
ſnocn
unn
:alun
pbor
mo.
en o⸗
ſooall
Lindei
e co⸗
ionum

n87c,
Ntinc

iewbi
Athum
lunmne
ith⸗
co⸗
eneo

4

tni
Nͦ
len
ituen
ui⸗
ne kt
entis
ſal⸗

ven⸗
ehoe

.

Uiſio Tertia

ExXPLANATIONVM DIVI HERONYMIIN ESAIAM PROPHETAM EXPLICIT
LIBER QVARTVS INCIPIT PRAEFATIO IN LIBRVM QVINIVM.

6̈ Lures anni ſunt qc; a ſanctæ memoriæ uiro amabili ep̃o rogatus ut
in decem Eſaiæ ſcriberẽ uiſiones: Pro anguſtia illius tpis qd mihi ui
Qderetur in ſingulis breui ſermõe pſtrĩxi. Hiſtoriã im qd petebat ediſ
ſerens: Nuc ad te euſtochiũ cogor in totũ ꝓphetã cõmẽtarios ſcnbe
W re: & interi oratiõibus tuis ad babylonẽ uſq; puẽimus ꝗᷓ prima decẽ
uiſionũ eſt:De ꝗbus ante iam dixi: Supfluũ aut mihi uiſum é: aut ea
dẽ rurſus iterare: aut in uno ope diuerſas ſiĩas ꝓmere: Vnde quintus
in Eſaia liber hic eſt ꝗq quõdã ſolus editus eſt. Q uo ad calcẽq; plecto
ſexti uoluminis iuxta tropologiã arripuimus exordiũ. Et eadem te
Idũm depcante ſpiritalis ĩtelligẽtiæ culmina pſeqmur.
AD AMABILEM EPISCOPVM DE DECEM VISIONI
BVS IN ESAILAM PROPHETAM.
— Huc uſq; papa amabilis culmen caritatis & nomẽ: At mihi omnium
— quos terra genuit amãtiſſimæ p litteras flagitabas: ut tibi decem ui/
ſiones quæ in Eſaia obſcuriſſimæ ſunt hiſtorica diſpoſitione diſſererem. Et obmiſſis noſtrorum cõ
mentariis: quia uarias opinatiões ſecuti uolumina condiderunt hebraicam panderem ueritatem.
Meq; retractantem & moleſtiſſimum explanationis genus in tempus aliud differẽtẽ ſæpiſſime cõ-
monebas.Hoc aũt anno miſiſti filiũ noſtꝶ heracliũ Gacondg me manu cõſerta in ius uocaret: &
ꝓmiſſum p momẽta exigeret. Quid igitur faciam ſubeã ne opus in quo uiri eruditiſſimi ſudauerũt
Origenẽ loquor & Euſebiũ pamphili: Quoxꝶ alter liberis allegoriæ ſpaciis euagatur: & interpræ-
tatis noĩbus ſinguloꝶ ĩgeniũ ſuũ facit eccleſiæ ſacramẽta: Alter hiſtoricã expoſitionẽ titulo repro/
mittẽs:ĩterdũ obliuiſcitur ꝓpoſiti: & in origenis ſcita cõcidit: An taceã & apte huius genens expõ/
nem neſcire me dicã. Et qñ tibi potero pſuadere me nõ potuiſſe magis ꝗᷓ noluiſſe. Quoꝶ alteꝑ im
becillitatis eſt. alteæ ſupbiæ. Quibus adductus cauſis malui a te ingeniũ meũ q uolùtatẽ qri: Breui/-
terq; adnotabo qꝗᷓ didici: fundamenta iaciẽs ſcripturaꝶ. Cæteꝑꝶ ſi aut tu uolueris: aut ſpatiũ fuerit
uolũtati noſtre xpᷣs annuerit ſpiritale ſupra ſtruendũ eſt edificiũ: Vr impoſito culmine perfecta ec-/
cleſiæ ornamẽta monſtremus. Propoſuiſti de Eſaia uiſionem babylõis: & philiſtim: & moab: & da
maſci:ægyptiq; & deſerti maris: & idumeæ: & arabiæ: & uallis uiſiõis & tyri. Quas ſi latius nitar ex-
ponere multis libris opus erit: Et exactoris mei nauigatio in annũ alteꝶ differeretur: Itaq; tuis ſin-
gulis teſtimoniis breues ſentẽtiolas coaptabo: ut nõ tam exponã qd ſentiã:q̃ paucis uerbis tibi ſen
tiẽda dimittam. Dictamus hæc nõ ſcribimus currẽte notariorum articulo: currit oratio: Nolumus
enim noſtra laudari: ſed prophetæ dicta intelligi: Nec iactamus eloquæntiam: ſed ſcientiam quæ-
rimus ſcripturarum: Incipiamus ergo a Babylone.
INCIPIT LIBERQnwyINTVS CAPITVLVM. XIII.

n

= Mus babylonis quod vidit Eſaiaſ ſilius Amos.

S. CVerbũ hebraicũ MESSA uel onus: uel põdus itelligi pᷣt. Et ubicũq;
£ pᷣpoſitũ fuerit minaxꝑ plena ſunt q̃ dicũtur.Vñ miror.lIxx.trãſlatores in

re triſti uoluiſſe ponere uiſionẽ. Sed de hoc alias:Nũc qd cœpimus exe
quamur: Babylon fuit metropolis caldæoꝑꝶ cuius rex Nabuchodono-
ſor cũctis uſq; ad ethiopiã gẽtibus ſupatis ĩter cæteras uaſtauit & iudæã
Deniq; obſeſſa hieruſalẽ: undecimo ãno regni cœpit ſedechiæ. Quem
& ipᷣm captũ duxit in antiochiã qᷓ tunc uocabatur REBLATHA. biq;
corã patre filiis interfectis oculos ſedechiæ iuſſit auferri: & excecatũ mi
ſit in caueã. Et in ritũ feraꝑꝶ traxit in babylonẽ. Cõpleto uaticinio qd ca
nebat:l ntrabis in babylonẽ & nõ uidebis eã. Ad cõſolationẽ ergo po/
puli iudæorum babylonis ruma prædicatur. Quod quomodo Nini--
uæ metropolis aſſyriorum: quorum reges ful & theglath fallaſar & fal-
manaſar & Sennacherib: decem tribus ceperant caldæo uaſtante ſubuerſa eſt. Ita etiam hæc quæ
contra Deum ſuperbierit:mœdorum atq; perſarum impetu ſubuertatur.
CIn monte caliginoſo exaltate ſignum ⁊ exaltate vocem leuate manum.
CNMontem caliginoſum ſiue tenebroſum qd hebraice dicitur NESFE: Babylonem pp ſupbiã iĩtel
lige. Sunt mõtes tenebroſi triſtitiã & caliginem ꝓferẽtes. De ꝗbus Hieremias ait. Date gloriã dño
Deo ueſtro.Anteqᷓ offendant pedes ueſtri ad mõtes tenebroſos: Præcipitur uel angelis uel ꝗbuſli/
bet miniſtris: ut iubẽte Deo & exaltata nuntioꝶ manu uentura babyloniæ captiuitas prædicetur.

R S

—NWN--

—

C¶ CEt ingrediantur poꝛtas duces:ego mandaui ſanctiſicatis meis:⁊ vocaui foꝛtes meos in ira

mea exultantes in gloꝛia mea. . .
CPrincipes & gigãtes circa.lxx.trãſlatores: Euſebius uirtutes angelicas interpᷣtatur: & peſſimos de

ℳ 1

iber Quintus.c.xiiii.

mones qui ad euerſionem babylonis miſſi ſunt. Nos aũt hiſtoriæ ordinem ꝓſequẽtes medos eẽ di
cimus. De ꝗbus in ſequẽtibus aptius ſcriptura teſtatur dicens:Ecce ego ſuſcitabo ſuper eos moœdos
qui argẽtum nõ ꝗrant:nec aurum uelint: Nec miꝶ ſi mœdos ad ſubuerſionem babylonis ſctifica/
tos uocet. Cũ ꝑ Hieremiã ipſum Nabuchodonoſor:qꝗa eius impio ſeruiebat:deſtruẽs pᷣuaricatnicẽ
hieruſalem:ſeruũ ſuũ & columbã dixerit. Porro qd ait: fortes meos: & exaltãtes in gloria mea: oſtẽ
dit eos in ſuis uiribus: ſed dei ira tam ſublimis regni potentiam ſubuertiſſe.
CAorx multitudinis in montibus quaſi populoꝝ frequẽtiũ vox ſonitus regũ gẽtiũ ↄgregatav.
Dñns exercituũ pꝛecepit militie belli vemientibus de terra pꝓcul a ſũmitate celi dũs⁊ vaſa furo
ris eius vt diſperdat oẽm terrã. CMœdorum atq; perſarum deſcribitur impetus: q
multis ſecum auxiliis congregatis domino eorum exercitum præcedente ad uaſtitatem ueniãt ba
bylonis ut diſperdãt omnem terram. Nõ quo totum orbem uaſtauerint: ſed omnem terrã babylo
nis & caldæorum: Ildioma eſt enim ſanctæ ſcripturæ: ut oẽm terram illius ſignificet prouintiæ de
qua ſermo eſt. Quod quidam nõ intelligentes ad omnem terram ſubuerſionem trahunt.
CAlulate quia pꝛope eſt dies domini:quaſi vaſtitas a domino veniet.
CApoſtropha fit ad populum caldæorum: ut uentura mala fletibus reſonent: nec de ruina ambi/
gant ciuitatis: cum dominus uaſtator adueniat.
Pꝛopter hoc oẽs diſſoluẽtur:⁊ oẽ coꝛ hoĩs tabeſcet ⁊ cõteretur:toꝛſiões ⁊ doloꝛes tenebunt:
quaſi parturiẽs dolebũt vnuſquiſq; ad pꝛoximum ſuum ſtupebit:facies ↄbuſte vultus eoꝛuʒ.
CHoc expoſitione nõ indiget:ſed breuiter indicatur quod maloꝶ pondus incubat: ut pugnatoꝶ
babylonis ſoluãtur manus: & cor pauore lãgueſcat. Et in morem parturientiũ ſœminarum dolor
iorquæat uiſcera: & unuſquiſq; alterius quærat auxilium: Luridam faciem faciem pallore circum
ferens. Naturale eſt enim ut in iminentibus malis alios ſapere plus putemus.
CEcce dies domini veniet crudelis ⁊ indignatiõis plenus ⁊ ire furoꝛiſq; ad ponendam terraʒ
in ſolitudinẽ:⁊ peccatoꝛes eius ꝓterendos de aa. CCrudelẽ diẽ uocat:nõ meriti ſui ſed po
puli. Nõ eſt enim crudelis ꝗ crudeles iugulat: ſed quo crudelis patiẽtibus eſſe uideatur. Nam latro
ſuſpenſus patibulo crudelem iudicem putat. Simulq; ſolitudo & uaſtitas terræ babyloniæ nuntia/
tur. Et cauſa uaſtitatis exponitur: quod ꝓpter accolas eius hæc omnia faciant.
AQuoniã ſtelle celi ⁊ ſplendoꝛ earũ nõ expãdent lumen ſuũ:obtenebꝛatus eſt ſol in oꝛtu ſuo:⁊
luna nõ ſplendebit in lumine ſuo. CVerbum hebraicũ CHISILE. Ixx. Oriona tranſtulerunt
Hebreus quoq; quo ego pᷣceptore uſus ſum: arcturũ ĩterprætatus eſt. Nos generaliter ſequẽtes Sy/
machum ſtellas diximus. Eſt aut ſenſus. Quod cũ dies domini crudelis aduenerit: & furor eius uni
uerſa uaſtarit ptimoris magnitudine mortalibus cũcta tenebreſcãt Et ſol ipſe & luna aſtraq; rutilã
tia ſuũ uideantur negare fulgorem. Vnde & cælum ſacco ĩduitur: quod ſcilicet tenebre cũcta ope/
riant. Et præmẽétibus malis nihil aliud ſentiũt hoĩes: niſi quod mens uidere compellit.
CEt viſitabo ſup oꝛbismala ⁊ cõtra impios inigꝗtatẽ eoꝝ:⁊ geſcere faciã ſuperbiã inſideliũ ⁊ ar
rogantiã humiliabo. CEx hoc loco & ex ſuperiore ubi ſcriptum eſt quod obtenebre⸗
ſcat ſol in ortu ſuo: & luna caligine cõpleatur:ſtellæ fulgorem retrahant & totius orbis iniqtas uiſi
tetur: Quidam putãt nõ de babylonis ruina: Sed de mũdi cõſumatione pᷣdicatum. Cum itaq; ſecũ-

dum ſuperiora & orbis qui hebraicæ dicitur HEBEL & græce oikovarsppp babylon intelligen

da ſit oikovausvnp enim lingua noſtra habitatam ſonat. Et habitata propter ingentem populi
multitudinem Babylon dicitur: Vt ubi prius fuerat innumerabilis turba populorum ibi ſit uaſti/
tas & habitatio beſtiarum. D
CMꝛecioſioꝛ erit vir auro ⁊ hõ mundo obꝛiz3o. CCauſam manifeſtat quare deus uiſitet
oitovνεν*deſt babylonis mala: ut habitatore deſerta redigatur in ſolitudinẽ. Præcioſum autẽ
dicitur omne quod rarũ eſt: Quõ ut ſupra iuxta hiſtoriã pro hoĩum raritate apphendere legimus
ſeptem mulieres unũ uirum dicentes: panem noſtrũ cõmedemus & ueſtimẽtis cooperiemur tãtũ/
modo inuocetur nomen tuum ſuper nos: Aufer opprobrium noſtrum. Et in Samuelis uolumine

continetur. Sermo domini erat præcioſus in diebus illis ideſt rarus. Nota quod in hebraico ꝓ ge/

nerali auro: phazi pro obrizo ofyr ſcriptum eſt.
BSuper hoc celum turbabo:⁊ mouebitur terra de loco ſuo ꝓpter indignationem domini exer
cituum:⁊ pꝛopter diem ire furoꝛis eius. CVel eo ſenſu accipe quo ſupra de ſtel-
lis & ſole & luna & orbe expoſuimus: uel yperbolicos quod ad indignatiõem dei pertinet: Et cæ
lum triſte ſit: terra moueatur: elementa quoqʒ; omnem iram creatoris agnoſcant.
CSEQt erit quaſi damula ſugiens ⁊ quaſi ouis ⁊ non erit qui congreget. CBabyloniũ ſigniſ

cat & caldæũ: qc ita pauidus ad irruptionẽ mœdoꝶ pſarumq; fugiat quaſi damula. Et ouis ru gitũ

leonis: & ululatum lupi: nec habeat defenſorem aut pricipem cuius ſequatur imperium.
CAnuſquiſq; ad populum ſuum conuertetur ⁊ ſingula ad terram ſuaʒ fugient.
CPoſtq capta fuerit babylon & per portas eius intrarit hoſtilis exercitus: Cuncta auxilia & diuer-
ſarum gentium turmæ: quibus prius ciuitas defenſabatur ad ſuas prouincias reuertentur.
CDOis ꝗ inuẽ᷑tus fuerit occidetur ⁊ ois ꝗ ſuꝑuenerit cadet in gladio. C Qui nõ cõſurgit mu
crone

ambi⸗

nebont
coriz.
Inno
n lot
Clcum

mieng
uiſe 1
umber
Dnnti

uſue:
Kulenne
nees
emui
g i
itiqr

kinn
brenent
igtuii
?
ellige
popul
tuaſti/

s iitt
n
kginu
Ultiti
mne
9
nine
l⸗
a

n

—

Aiſio Pꝛima ſuper babilonem

crõe ferietur: ꝗq vo aut reſiſtere uoluerit aut reuerti captæ urbi nõ ꝓderit: ut ĩp̃e quoq; ſãguinẽ fũdat
CInfantes eoꝛum allidet in oculis eoꝛum:diripiẽtur domus eoꝝ ⁊ vxoꝛes coꝝ violabuntur.
CHoc eſt quod Dauid in ſpiritu ꝓphetauit filia babylonis miſera beatus qui retribuit tibi retribu-
tionem tuam quã retribuiſti nobis: Beatus qui tenebit & allidet paruulos tuos ad petram. Tanta
erit uaſtitas & uictorum ſeuitia: ut nec innoxiæ parcatur etati. Vt cunctæ domoꝝꝶ diripientur opes:
& in conſpectu maritali uxorum uioletur pudicitia. ́MVMU
CEccec ego ſuſcitabo ſuper eos medos qui argentum nõ querant:neqʒ aurum velint. J
CApertum eſt qc latebat:Nequaꝗᷓ fortes & gigãtes angeli ĩtelligẽdi ſint & demones:ſed medoꝶ
gẽs. Quoꝝꝶ princeps Darius:primꝰ babylonioꝶ deſtruxit ĩpiũ occiſo Balthaſar nepote nabucho
donoſor ꝗ euilmarodach ſilius fuit: Tantam aut ſcribit medoꝝꝶ perſarumq; ſeuitiam: ut ardore ſan
guinis effundendi aurum argentumq; contemnant: & oblatas opes pro luto reputent.
CSec ſagittis ꝑuulos iterſiciẽt:⁊ lactãtibꝰvteris nõ miſerebuntur:⁊ ſuꝑ filios nõ parcet ocu⸗/
lus eoꝛum. CInterficientur paruuli quoꝑꝶ uulnera erũt nõ minora qꝗᷓ corpa. Et pᷣgnãtiũ
uteri ſecabũtur: elidenturq; infantes: & ab ubere præſſos filios crudelis uictor occidet. .RK
CSt erit babyvlon illa ciuitas gloꝛioſa in feguſs inclita in ſuꝑbia caldeoꝛũ:ſubuerſa ſicut ſub/
uertit dñs ſodomã ⁊ gomoꝛꝛa:nõ hitabit᷑ vſqʒ in finẽ ⁊ nõ fundabit᷑ vſqʒ in gnatione ⁊ gnatõeʒ.
CAudiuimus medos audiuimus Babylonẽ: audiuimus inclitã in ſuperbiã caldæoꝑꝶ. Nolumus in
telligere qd fuit:& quærimus audire qd nõ fuit. Et hæc dicimus. Non quod tropologicam intelli
gentiam contempnamus: Sed quod ſpiritalis interprætatio ſequi debeat ordiem hiſtoriæ. Vſq; in
pſentẽ ergo diẽ ꝓphetia babylõis expletur.Et ſicut ſubuertit deus ſodomã & gomorrã: ſic & iſta
ſubuerſa nõ habitabitur in eternũ: Pro illa eni ſelentiã & theſiphontem urbes pſaxꝶ ĩclitas fecerũt.
CMec ponet ibi tentoꝛia arabs:nec paſtoꝛes requieſcent ibi:Sed requieſcẽt ibi beſtie:⁊ reple/
buntur domus eoꝛum draconibus.Et habitabunt ibi ſtrutiones:⁊ piloſi ſaltabunt ibi:Et re/

ſpondebunt ibi vlule in edibus eius.Et ſyrene in delubꝛis voluptatis.
CIn tm̃ babylon uaſtata erit atq; deſerta:Vt nec ad paſcua ꝗdem armentoꝶ & pecoꝶ utilis ſit. Nõ
enim tẽdet ibi arabs ſarracẽuſq; tẽtoria: nec paſtores poſt neſtgi grægũ feſſi labore ꝗeſcẽt: nter
parietinas & anguſtias ueteꝶ ruinaꝶ habitabunt :quod ſoli. Ixx. beſtias traãſtulerũt. Alii ipᷣo
nomine qd' apud hebreos ſcriptum efc: Volẽtes genera demonũ intelligi: uel fantaſmata: Et reple/
bũtur inquit domus: Vt nos diximus draconibus: ut Aquila trãſtulit tymphonibus. At Symachus
OlHIM ipſum uerbũ hebraicũ exprimens. xx. uero & Theodotion clamores uel ſonitus interp̃tati
ſunt. Quodqʒ; ſeqtur piloſi ſaltabũt ibi: uel incubones uel tauros: ſilueſtres quoſdã hoĩes: quos nõ/
nulli fatuos ſicarios uocãt:Aut demonũ genera intelligũt. Pro ululis quoq; oẽs ipſum uerbũ he/⸗
braicũ HIHIM: Soli. lxx. onocẽtauros trãſtulerũt: Syrenæ aut theninĩ uocãtur quas nos aut demo
nes aut mõſtra qᷓ dam uel certe dracones magnos interprætati ſumus: qui criſtati ſunt & uolantes.
Per quæ oĩa uaſtitatis & ſolitudinis ſigna monſtrãtur: Qd łtãta ſit depopulatio urbis quòdã potẽ/
tiſſimæ. Vt pᷣmultitudine demonũ ac beſtiaꝑ nullus in eã audeat paſto.i. deſerti appetitor ĩtrare
Didicimus a quodã fratre elamita ꝗ de illis finibus egrediẽs nũc hieroſolimis uitã exigit mõacho
rũ. uenationes regias eſſe in babylone: & oĩs generis beſtias murorũ eius tantum ambitu coerceri.
CAPITVLVM DECIMVMQVARTVMANNNo–« ð
NRope eſt vt veniat tempus eius ⁊ dies eius non elongabuntur. H
CInſtare dicit tempus quod ab hoſte capienda ſit. Poſt captiuitatem quippe hieruſalẽ
non multũ tempus in medio.Et a medis perſiſq; uaſtata eeet.
Miſerebit᷑.n.dñs Jacob ⁊ eliget adhuc de iſrahel:⁊ regeſcere eos faciet ſuꝑ humũ ſuam.
CDe hoc ſophonias plenius loqꝗtur: Lauda filia ſyon iubila iſrahel lætare & exuita in omni corde
filia hieruſalem. Quia abſtulit dñs iuditium tuũ: auertit inimicos tuos. Significat aũt tpᷣs quo tvrꝰ
rex pſaꝶ captiuũ populum hieruſalem redire permiſit. Lege Eſdræ librum Aggeũ & Zachariam:
S ſub zorobabel & ieſu ſacerdote magno:Eſdra & Neemia altare templũ muriq; extructi ſunt.
CAdiũgetur aduena ad eos:⁊ adherebit domui Jacob ⁊ tenebũt eos populi:⁊ adducẽt eos in
locũ ſuũ:⁊ poſſidebit eos domus iſrahel ſuper terrã diii in ſeruos ⁊ ancillas.Et erũt capientes
eos qui ſe ceperãt ⁊ ſubiciẽt exactoꝛes ſuos. CMultos de diuerſis gẽtibꝰcũ populo iudæo
rum hieroſolimã ueniſſe cõicimus credẽtes deo iſrahel & erroꝶ idola reliquẽtes. Quod aũt redu/
cti ſũt ad litteras regis & accepint munera & penſas tẽpli: nulla dubitatio eſt: In hoc ſolo artari ui/
detur intelligẽtia. Quõ poſſederit Iſrahel in terra dñi uictores quõdã ſuos: & ſubiecerint exactores
ſeruoſq; eos habuerint & ancillas: Niſi forte ſynecdochicos totũ ĩtelligamus expte. Quod tãte po/
ſtea ſœlicitatis fuerint: ut de diuerſis quoq; ꝑ circuitũ gentibus ſibi ſeruorum & ancillarum fami/
lias compararint. Poteſt & in Aſueri temporibus intelligi quando occiſo Holoferne hoſtilis ab
Iſrahel eſt ceſſus exercitus. Quod hereo litteræ & in morem ſerpentis terram cõmedo:tuæ eſt uo⸗
luntatis:qui hiſtoriam tantum interprætationem audire uoluiſti.

CTC Et erit in die illa cum requiem dederit tibi dominus a laboꝛe tuo:⁊ a cõcuſſioue tua:⁊ a ſ’ erui

tute tua dura: qua ante ſeruiſti: Sumes parabolam iſtam contra regem babylonis ? dices.

õss

Liber Quintus.c.xiiii.

CSermo dirigitur ad Iſrahelem quod poſtꝗᷓ reuerſus fuerit hieruſalem & iugum ſeruitutis excuſſe

rit: Recordetur potentiæ quõdam Nabuchodonoſor & culminis babilonii: miſerabiliq; cum uo⸗
ce deploret: qui ad tantam uenerit calamitatẽ: ut hoſtibus quoq; ſuis dignus miſeratõne uideatur.
CAQuomodo ceſſauit exactor:requieuit tributum:cõtriuit dominus baculum impioꝛum:vir-
gam dominantium cedentium populũ in indignatione:plaga inſanabili ſubitientem in furoꝛe
gentes: perſequentem crudeliter: cõquieuit ⁊ ſiluit:omnis terra gauiſa eſt ⁊ exultaut
CVox iſta plangẽtis & mirãtis eſt iſrahelis. Quomodo dominus quõdam uictorq; terrarũ & tri-
butis cũcta depopulans: cõtritus ſit & redactus in nihili. Ille inꝗᷓ qui fuit baculus impioꝑe: ꝗ ſceptrũ
&& uirga regalis omnes furibũda percutiens: cuius plaga non poterat ſuſtineri: Qui fugiẽtes quoq;
crudeliter Herſeduxbatur Qα nomodo conquieuit & humiliatus eſt: & ad ruinam eius omnis ter-
ra conſiluit:uocem tantum Iætitiæ geſtientis emittens. ⸗
Abietes quoqʒ letate ſunt ſuꝑ te ⁊ cedri libani:Ex quo doꝛmiſti non aſcẽdet ꝗ ſuccidat nos.
Per abietes &cædros libani principes gentium intellige: qui nabuchodonoſor percutiente ſucci
ſi ſunt: Qui & ipſi in uoce lætitiæ prorumpentes dicunt. Ex quo ad inferna deductus es nullus ali/-
us potuit inueniri qui magnos potenteſq; ſuccideret.
CInfernus ſubter te conturbatus eſt in occurſu aduentus tui:Suſcitabit tibi gigantes:om⸗
nes pꝛincipes terre ſurrexerunt de ſoliis ſuis:cuncti pꝛincipes nationum vniuerſi reſponde/
bunt ⁊ dicent tibi. CHaæc emphaticos legenda ſunt & ſcene

modo nõ quo factæ ſint ſed quod fieri potuerit: Niſi forte animas regum quos interfecerat exultã

tes regi babilonii occurriſſe credimus. S olatiũ enim malorum cũ inimicos uiderint eadẽ ſuſtĩere.
Et tu vulneratus es ſicut nos:noſtri ſimilis effectus es:Betracta eſt ad inferos ſuꝑbia tua:
coõcidetur cadauer tuum:ſubter te ſternetur tynea:⁊ oppeꝛimentum tuum erunt vermes.
CSermo potentium & principum terræ: quos ſupra cedros & abietes appellarat Ad regem baby-
lonium dirigitur ĩ inferis conſtitutum. Iam non dolemus nos fuiſſe ſucciſos: cum & tu eadem ſecu
ri corrueris: Omnis potentia tua & in cælo eleuata ſuperbia ad terram detracta eſt. Ergo te & tuum
cadauer tinea ſuſtentabit & ſcatentium operiet uermium multitudo: ſenties mortem hominis
uilitatemq;. Qui dei in te potentiam præferebas. .
CQunomodo cecidiſti de celo lucifer qui mane oꝛiebaris:coꝛꝛuiſti in terrã qui vulnerabas gen
tes:qui dicebas in coꝛde tuo in celũ aſcẽdã:Super ſidera dei exaltabo ſoliũ meũ:ſedebo iĩ mõ/
te teſtamenti in lateribus aquilonis:aſcẽdam ſuper altitudinem nubiũ:⁊ ero ſimilis altiſſimo.
CPro eo quod nos ĩterprætati ſumus ob facilitatem intelligẽtiæ. Quomodo cecidiſti lucifer ꝗ ma

ne oriebaris: In hebraico ut uerbũ exprimamus ad uerbum: legitur quõ cecidiſti de cælo ulula fili

diluculi. Significatur autem aliis uerbis lucifer. Et dicitur qd flere debeat & lugere: qui quondã ſic

fuerit glorioſus ut fulgori luciferi comparatus ſit. Sicut inquit lucifer diſcutiẽs tenebras: ardens &
rutilus illuceſcit: Sic & tuus ꝓgreſſus in populos Et publicũ claro ſideri ſimilis uidebatur. Sed ceci
diſti in terram gentiũ uulnerataꝑꝶ. Qui per ſuperbiã loquæbaris: Tãtam potentiam cõſecutus ſum
ut cælum mihi reſtet & ſidera: ut ſub pedibus meis ſuperna debeãt ſubiacere. Quãqᷓ iudæi cælum
& aſtra Dei ſe uelint intelligi. Eo quod ſequitur. Sedebo in mõte teſtamẽti: ideſt in templo ubi Dei

iura ſunt cõdita. Et in lateribus aquilonis ideſt Hieruſalem: Scriptum eſt enim Montes ſyon latera
aquilonis. Nec ſuffecerat ſuperbiæ eius deſiderare cæleſtia niſi ad tantam prorupiſſet inſaniam.

Vt dei ſibi ſimilitudinem uendicaret.

CAerũtamen ad infernũ detraheris in pꝛofundum laci.
CQu per ſuperbiam dixerat: In cælum aſcendam ero ſimilis altiſſimo. Non ſolum ad infernum:

ſed ad infernum ultimum detrahitur: Hoc enim ſignificat laci profunditas. Pro quo in euangelio.

Tenebras exteriores legimus: Vbi eſt fletus & ſtridor dentium.
Auite viderit adte iclinabũtur teqʒ pᷣſpiciẽt( Subauditur dicẽtes) Nũgd iſte eſt vir q ↄturba
uit terrã:ꝗ ↄcuſſit regna:ꝗ poſuit oꝛbẽ deſertũ:⁊ vrbes eius deſtruxit victis eiꝰñ aꝑuit carcerẽ.

CEt hæc uox inſultãtium eſt atq; mirãtium quõ uaſtator oĩum & ipſe uaſtatus ſit. Qcd aũt ait uin⸗/

ctis eius nõ apuit carcerem: Magnitudo crudelitatis & ĩpietatis exprimitur: ut etiã uinctos teneret
in carcere: & non ſufficerent miſeris catenæ: niſi illos & tenebrarum horrtor includeret.
Oẽs reges gentiũ vniuerſi doꝛmierunt in gloꝛia vir in domo ſua:Tu aũt ꝓiectꝰ es de ſepul/
cro tuo quaſi ſtirps ĩutilis:pollutus ⁊ obuolutus cũ his ꝗ iterfecti ſũt gladio:⁊ deſcenderunt ad
fundamenta laci quaſi cadauer putridum non habebis conſoꝛtium:neqʒ cum eis in ſepultura.
CNarrãt hebrei huiuſcemodi fabulã Euilmarodach ꝗ patre ſuo Nabuchodonoſor uiuẽte p ſeptẽ
annos ĩter beſtias ante regnauerat. Poſtqᷓ ille reſtitutus in regno eſt: uſq; ad mortẽ patris cũ Ioachĩ
rege iudæ in uinculis fuit. Quo mortuo cũ rurſus in regnũ ſuccedetet: & nõ ſuſciperetur a principi
bus:q metuebãt ne uiueret ꝗ dicebatur extĩctus. ut fidẽ patris mortui faceret: Apuit ſepulcrũ: & ca-
dauer eius unco & funibus traxit. Et eſt ſenſus: Sepultis oĩbus ꝗ ate interfecti ſunt: tu ſolus inſepul/

tus iacebis. Alii uero locũ iſtũ ſic ĩterpᷣtantur. Oẽs aĩæ apud inferos aliꝗᷓ requiẽ accipient: tu olus

in extremas tenebras religaberis. Oium. n. operieris ſanguĩe:& uniuerſoꝑ te cruor pᷣmet uelut ĩuo
lutum

AUiſio Secunda Super philiſtim

Nad lutum ſaniæ mortuorũ Symachus hunc locũ ſic tranſtulit:Etiam cum his ꝗ occidũtur in bello nõ
i o mereberis hẽre conſortium ſepulturæ: Pro eo auũt qd nos diximus: quaſi ſtirps inutilis: I n hebreo
n . legitur. CANE SERNEPTHA. Aquila interprætatus eſt quaſi ſanies polluta: Neſer autem pro
5 r prie uirgultum appellatur quod ad radices arboris naſcitur & quaſi inutile ab agricolis amputatur
we

Poſſumus id ipſum ſaniem tabemq; intelligere Simulq; diſcimus quod infernus ſub terra ſit Dicẽ/
te ſcriptura:Vſq; ad fundamenta laci.

N CXTu enim terram tuam diſperdidiſti:tu populum tuum occidiſti.
Kni CIuxta.lxx.interpᷣtes ꝗ dixerũt: quia terrã meam pdidiſti: populũ meum occidiſti: Jid dicã nul
la dubitatio eſt: Terrã.n.iudæã & populũ eius Iſrael nabuchodonoſor interfecit & pdidit. Iuxta he
mün, braicũ difficilis intellectus eſt: Quõ terram ſuã pdiderit: & populũ ſuũ occiderit: Niſi forte hoc ſen
ſu accipiendũ ẽ: Eos quos tibi deus in correptionẽ dederat: tu pœnitus pdidiſti: uel aliter Anti quũ
tcn aſſyriorũ regnum te multũ ſuperbiente eleuante cõtra deũ ceruicem tuâ oĩno deſtructũ eſt: Si. n. te
emeſict egiſſes humiliter & ſciſſes menſurã tuã: Aſſyrius & babilonius huc uſq; regnaret: Siue hoc modo:
ri Tam crudelis fuiſti in externos ut etiam ſubiectos tibi furibundus opprimeres.
CNon vocabitur in eternum ſemen peſſimoꝛum pꝛeparate ſilios eius occiſioni in iniquitate pa
son⸗ trum ſuoꝝ:MNon cõſurgent nec hereditabunt terram:neq; implebunt faciem oꝛbis ciuitatum.
vonge COẽs hiſtoriæ cõſentiunt qd occiſo baltaſar nepote nabuchodonoſor dei nceps de ſtirpe illa nul
ſeene lus regnarit. Hoc ergo ſcriptura pᷣdicit: qꝗd in tantã babylon ueniat uaſtitatẽ: Vt ẽt de ſemine regio
Kenukti nullus remaneat: Sed pp impietatẽ patris oĩs ſoboles deleatur. Pro eo aũt qd nos in ultima parte
uckere ſniæ tranſtulimus: Neq; implebũt faciem orbis ciuitatũ in hebreo ſcri ptũ eſt ꝓ ciuitatibꝰ: ARIM
diame qd nos tranſtferre poſſumus & aduerſarios: Vt ſit ſenſus: Nullus ex ſemine tuo ꝗ cupiat reparare re/
mes. gnum aduerſarius ſuſcitabitur. Scdm. Ixx.interprætes ꝗ dixerunt ſemen peſſimum: Para nlios tuos
embod⸗ interfectioni propter peccata patris tui: Quem ſenſum habeat ſcire non ualeo.
Adenen CEt cõſurgam ſupꝑ eos dicit dũs exercituuzʒ:Et perdã babylonis nomen:2⸗ religas ⁊ germen ?
keön ꝓgeniem dicit dñs:⁊ ponã eã ĩ poſſeſſionẽ eritii ⁊ in paludes aquarũ:⁊ ſcopabo eam in ſcopa te
rlonin rens dicit dñs exercituum. CBabylonẽ fuiſſe potentiſſimã & campe/i
ſtribus per quadrũ ſitam ab angulo uſq; ad angulũ muri ſedecim milia tenuiſſe paſſuũ.i. ſimul ꝑ cir .
ſb cuitũ ſexaginta quatuor refert Horodotus :Et multi alii ꝗ græcas hiſtorias cõſcripſerunt: Arx autẽ
eboig⸗ i.capitoliũ illius urbis:ẽ turris ꝗᷓ edificata ẽ poſt diluuiũ in altitudine quatuor milia dicitur tenere
l paſſuũ: Paulatim delata in anguſtias coartata ut põdus iĩminens facilius alationibus ſuſtẽtetur: De
DMK ſcribũt ibi templa marmorea: aureas ſtatuas: plateas lapidibus auroq; fulgẽtes: & multa alia ꝗᷓ pene
dlni uideãtur incredibilia: Hoc totũ narrauimus ut onderemus qd ad iram dei oĩs potẽtia polluta ſit ẽ
r fauillæ & cineri cõparetur: Si liceret introire barbaras nationes & uidere tantæ urbis extrema ueſti
n gia: uideremus poſſeſſiõem eritii & paludes aquarum: Et uere completum eẽ quod Eſaiæ uocibus
1ei canitur: Scopabo eam in ſcopa terens. Exceptis enim muris coctilibus qui propter beſtias conclu-
PRxDF dendas poſt annos plurimos inſtaurantur: omne in medio ſpacium ſolitudo eſt.
ann Jur auit ons exercituũ dicens ſi non vt putaui ita erit:? qũo mente tractaui ſic eneniet: Et vt
* conterã aſſyriũ in terra mea ⁊ in mõtibus meis cõculcẽ eũ:⁊ auferatur ab eis iugũ eius ⁊ onus
Adil eius ab humero eoꝛum tolletur. CReuertitur ad pᷣſentia:hoc eſt ad
hr Senacherib regẽ aſſyriorũ: qui ſamariã iudæamq; uaſtauit excepta hieruſalẽ: deleuit p circuitũ oĩa
ſnun Et longe poſt futuris uicina cõſotiat: Vt ĩminens aufferatur metus: Quia dicere poterãt: audientes
nos pñtem ppetimur obſidionẽ: Iſtæ multis poſt ſeculis: uentura ꝓmittit: Eſt igitur ordo ꝓphetiæ
ꝗᷣꝗᷓ poſt annos plurimos babylon deſtruenda ſit: Et oĩs pœnitus ſtirps aſſyriorũ & caldeæ ſemina-
ſemm riũ diſperdendu: Iñ ut nõ timeas uicinã captiuitatẽ: I urat dñs cui ẽt nõ iuranti credendũ ẽ: qd ſua
ngein eſtimatio non ſallatur: & qd mente cõcepit irritum nõ fiat:noc aut humano loqtur affectu quod. ſ.
non fallatur qui falli non poteſt: Conteram inquit aſſyrium in terra mea & in montibus meis con
zert culcabo eum: Vna enim nocte centum octuagintaquinq; milia exercitus aſſyriorum angelo uaſtã
ele⸗ te deleta ſunt. Et auferetur ab eis quia auferebantur ab hieroſolima Iugum eius & graue imperi
tituin um quod omnibus imminebat: & pondus quo præmebantur: in ipſum potius retrudetur: Fugien
ren te enim aſſyriorũ rege in terram ſuam: Liber cum populis ſuis egreſſus eſt Ezechias.
CHoc cõſiliũ qð cogitaui ſuꝑ oẽm terram:⁊ hec eſt manus extenta ſuꝑ vniuerſas gentes. Bñs
ſ enim exercituum decreuit ⁊ quis poterit infirmare:Et manus eius extenta ⁊ quis auertet eam.
Ma CNHoc loco ꝗdam arbitrantur generalẽ eſſe cõtra orbem oẽm prophetiã: Et quod uaſtitas babylo
un. nis & aſſyrie ciuitatis typus ſit cõſumationis mundi: Quibus nequaꝗᷓ contra dicimus: Scimus hic
hyeᷣ oẽm terram aſſyriorũ ꝓprie ſignificari: & uniuerſas gentes ſocias regis aſſyrii demonſtratas: Quic
chi quid autem a domino decretum eſt nullius uirtute prohibetur. Et extentam manum eius & ad per
vchi cutiendum paratam nemo poterit cohercere ONVS PHILISTIM.
Lon CIn Anno quo moꝛtuus eſt rex Achaʒ factum eſt onus iſtud.
l CQuatuor reges iudeæ titulo ꝓphetiæ legim eſſe ppoſitos: Oziam Ioathã Achaz & Ezechiã ſin
1 gulos ſibi ordine & ſobole ſuccedenles: Cuon Oꝛziam mortuum ſupra legimus cfexenit Eſaia:

Liber Quintus. c. xv.

in
Anno quo mortuus eſt rex oꝛias: Vidi dum ſedentem ſuper ſolium excelſum & eleuatũ:Ex quo 1i⸗ ſoni
telli gimus & uiſionẽ ſedentis dñi:& ea quæ præcipiuũtur: in ꝓphetia uſq; ad eũ locum Vbi ſcriptũ E
Sicut therebintus & ſicut quærcus quæ expãdit ramos ſuos: Semen ſanctum erit germen eius:Sub . Lin⸗
loathan rege prophetata: Tertius ſuccedit achaz ſilius ioathan filii oꝛie regis iuda Sub quo aſcen/ ein
dit Raſin rex ſyriæ Et phaceæ filius tomeliæ rex Iſrael in hieruſalẽ ad præliandum cõtra eam: Et re ſoan
liqua quæ ſcriptura commemorat: Igitur ſub Achaz uſqʒ ad præſentem locum quem nunc expo/ Kon
nere nitimur omnia quæ ĩ medio poſita ſunt uaticinata cognoſcimus: Quo mortuo quartus ideſt gen
ultimus ſuccedit Ezechias: Sub quo omnis uſq; ad finem texitur liber. = eam
Me leteris philiſtea ois tu:qm cõminuta eſt virga pcuſſoꝛis tui:e radice.n.colubꝛi egredie mo
tur regulus:⁊ ſemen eius abſoꝛbens volucrem. eEee
CNaturale eſt qe dicimus: Mortuo rege aduerſarum gẽrium ſemper letantur inimici:Ex rebus no C?
nis bella ciuilia & ſeditiões ac regnandi imperitiam præſtolãtes: Qui ambulauerant in uiis regum C
Iſrael: & cognatiõi eius fuerãt copulati: Intelligimus philiſteos e uicino fuiſſe lætatos: & inſuſtaſſe (
regi Itrael⸗ c⸗ maturo rege perdito Ezechie iuueni ſubiacerẽt Philiſteos autem ut ſupra diximus 1
Paleſtinos ſigniſicat: quos alienigenas uulgata ſcribit editio Cum hoc nõ unius gentis:ſed omniũ ſun
externarum gẽtium uocabulum ſit. Ne inquit læteris o Philiſtea:ne ĩſultes populo meo: quod per C
cuſſoris tui Achaz uirga cõfracta ſit: quod baculus ꝗ te ferire ſolitus erat uideatur morte contritus E2
qd cubet interfectus. Pro hoc enim nocẽtior naſcitur Ezechias regulus quẽ græci uocãt baſiliſcum ote
ꝗ te ſuo aſpectu interſiciet & ſpiritu oris occidet: Quũo enim nulla auis reguli aſpectũ poteſt illeſa ae
trãſire: ſed ꝗᷓ procul fuerit eius ore ſorbetur: ita & tua cõſpectu regis ezechie totus peribis: Et pul//
chre ſeruabit metaphorã: Quia enim ſerpẽtem & regulum nomĩarat: ore eius & ſpiritu dicit deuo G
rare. Qcd' aũt nullus regum ĩuda ſic pcuſſit philiſtim qũo eos depopulatus eſt eꝛechias Audi regũ n
librum: Ipſe pcuſſit philiſtim uſq; ad gazã & uſqʒ ad terminos eius: A turre cuſtodum uſq; ad urbes 4
munitas: Peo eo aũt qd nos trãſtulimus: Abſorbẽs uolucrẽ: Et in hebreo ſcriptũ ẽ SARAPHMO C
PHET: & interptari põt ſerpẽs uolans: It ſit ſenſus. De radice colubri naſcetur regulus: & fructus il
lius ideſt reguli ſerpens uolans ut draconem uolantem intelligas.
CEt paſcentur pꝛimogenita pauperum:⁊ pauperes ſiducialiter requieſcent: ⁊ interire faciam 3
in fame radicem tuam:⁊ reliquias tuas interſiciam. .
CTotum per figuras loꝗtur: Eſt autem ſenſus: Quod populo dei fiducialiter requieſcẽte ſiccetur .
radix philiſtim & omnes reliquiæ conſumentur. =
Ailula poꝛta:clama ciuitas:pſtrata eſt philiſtea oĩs:ab aquilone enim fumus veniet⁊ non eſt 2
qui effugiat agmen eius. CPortam uocat pro his ꝗ in porta ſunt:Et ci S
uitatem ꝓ habitatoribus ciuitatis: Sermonẽ quoq; dirigit ad urbes paleſtinoꝶ qd eiulare debeant
& lugere ueniẽte Sennachenib: & currẽtis modo cũcta uaſtante: Sub rege enim ezechia uenit aſſyri
us inter cæteras natiões uaſtauit philiſteos: Ad quos loꝗtur hieremias Ecce aquæ aſcẽdent ab aqlo
ne: & erũt quaſi torrẽs ĩundãs: & operiẽt terrã & plenitudinẽ eiꝰ: urbẽ & habitatores illius ab aqui
lone.n.uenit aſſyrius:& de eius ardore egrediẽtis niniuẽ & nationes cæteras ſubiugantis: Eo tem/
pore quo hæc canebãtur fumus aſcendebat in excelſum:ideſt rumor in populos uagabatur peror 6
dinem cunctarum gentium: Phenices quoq; & paleſtinos eſſe uaſtandos.
CQuid rñdebitis nũtiis gẽtis:qꝛ dñs fũdauit ſyon ⁊ i ipſo ſperabũt pauperes populi eius. 1
CQuia dixerat nullus eſt ꝗ effugiat agmen eius uidebatur in generali ſnia ẽt iudæos eſſe cõpræ-
heniſos: Si inqt ꝗ fuerint angeli gentis aſſyriæ: Quare ſolus iudas euaſerit: reſpondete eis: quia dñs fF
fundauerit ſyon. & ipſe humilem populum ſua uirtute protexerit: Pro an gelis. Ilxx. tranſtulerunt re Eͤ
gis unius Aleph litteræ errore decepti. ONVS MOAB. ” bo

CAbPITVLVMDECIMVMQVINTVM. MU
Via nocte vaſtata eſt Ar moab cõticuit Quia nocte vaſtatus murus moab cõticuit ſn
Afſcẽdit domꝰ ⁊ dybon ad excelſa in plãctũ ſuꝑ nabo ⁊ ſuper medaba moab vlulabit. br
De onere & pondere ſemel dixiſſe ſuſſciat. Hoc tm̃ breuiter admoneo: Qch onus ſem ſe
per triſtia cõſequãtur: Viſionẽ autem uel ſtatim læta uel in fine lætitia poſt triſtitiam. Mo C
ab prouintia eſt arabum in qua fuit Balac filius Beor qui conduxit ariolum balaam de meſopota/ C
C

ℳ₰ℳ—

mia: ut malediceret Iſrael:Vbi & initiatus eſt populus beelphagor: Huius metropolis ciuitas AR:
Quæ hodie ex hebreo & græco ſermone compoſita artopolis nuncupatur: Nam pleriq; eſtimant
quod Hι%ρ ideſt martis ciuitas interprætatur: Aræ tantæ ioknot ideſt aduerſarius: Quantæ
autem fuerit potentiæ hieremias teſtatur dicens: Nõ eſt ultra exultatio in moab: Et iterum Habui-
ſti fiduciam in munitionibus tuis & in theſauris: Et iterum Fertilis fuit moab ab adoleſcentia ſua:
& requieuit in fecibus ſuis: nec tranſfuſus eſt de uaſe in uas & in tranſmigrationem non abiit: & id
circo permanſit guſtus eius in eo & odor eius non eſt immutatus: Et in alio loco: Quomodo facta
eſt uirga fortis baculus glorioſus: Et poſt modicum: Audiuimus ſuperbiam moab ſuperbus ẽ ual
de: Sublimitatem & arrogantiam & ſuperbiã & altitudinem cordis illius ego ſcio ait dominus ia-
cantiam eius. Sicut ergo contra babylonem & philiſtim propheta uaticinatus eſt: quod oppræſſe
rit populum/

E Pul,
ätdeno
udingi
Aute
D
and

ſinn
ſccenr

oncſ
nd⸗
cen
Gei
korn
ur at

ius⸗
cöprr⸗
wi Gi
emum

oſtenditur: Hieremia contra moab eadem conclamante: Omne caput ca

Aiſio Tertia Super Goab

rit populum iudæorum: ita nunc uaſtitas prædicetur moabitatum ideſt arabiæ: ab aſſyriis & baby⸗
loniis: Ab utraq;ʒ enim gente uaſtati ſunt: Et eo tempore quo Sennacherib captiuum duxit frael:
& quãdo nabuchodonoſor ſubuertit hieruſalem: I nſultauerat enim ad utrumq; hoſtem effraim
& iudæ: dicente hieremia: Allidet manum moab in uomitu ſuo: & erit in deriſum etiam ipſe: Fuit
enim tibi in riſum Iſrael quaſi inter fures reperiſſes eum: Propter uerba ergo tua quæ aduerſus illũ
locutus es captiuus duceris: Quod autem ait nocte uaſtata eſt.A R moab conticuit:Decorum inue

ctionis principium: ut uaſtaretur in tenebnis: qui de inceſtu patris nocte cõceptus ẽ: Niſi forte no.

ctem pro magnitudine erroris accipimus: Et credendum quia ſibi confidebat in muris: Inſidiis

eam & cuniculis fuiſſe ſuperatam. Audiui quendam areopoliten ſed & omnis ciuitas teſtis eſt:
motu terræ magno in mea infantia quando totius urbis littus trangreſſa ſunt Maria: endem no-
ſte muros urbis iſtius corruiſſe. ’S
CAſcendit domus ⁊ dybon ad excelſa in plãctum:ſuꝑ nabo ⁊ ſuper medaba moab vlulabit.
Ne moleſtum tibi ſit quod per hiſtoriæ uiam gradior: Vt enim hoc faceremi. pſe uoluiſti. Subau
ditur autem domus regia: & urbs dybon ad idola quæ in editis poſita ſunt: Aſcendit ſuper nabo
& ſuper medaban nobiles ciuitates ululabit uniueria prouintia. In nabo enim erat chamos ido--
lum conſecratum quod alio nomine appellatur beelphegor. HMMVMBẽ
CIn cunctis capitibus eius caluitiuʒ omnis barba radetur.
CApud antiquos barbæ capitiſq; raſura luctus inditium fuit: Perhæc ergo magnitudo meroris
Kiriane & omnis barba
radetur: in cunctis manibus conligatio & ſuper omne dorſum cilitum.
CItn triuiis eius accincti ſunt ſacco:ſuꝑ tecta eius ⁊ in plateis eiꝰoĩs vlulatus deſcẽdet i fletuzʒ.
Non erunt priuatæ lachrymæ: publicum luctum publica lamẽta reſonabunt: Nec matronæ nec
uirgines nec ætas parua puerorum nec fracti ſenum greſſus tenebuntur domibus: pudorem & im
becillitarem extrema captiuitas neſcit. “
CQlamanit eſebon ⁊ eleale. CCCNomina ciuitatum moabiti
de prouintiæ⸗Quarum eſebon urbs fuit quondam regis amorreorum: De qua idem hieremias
Ignis egreſſus eſt de eſebon: & flamma de medio ſeon:interprætatur autem eſebon cogitatio: Et
ideo hieremias alludens ad nomen contra eſebon ait cogitauit mala.
CAſqʒ Jaſa audita eſt vox eoꝛum. Vrbs iaſa mortuo mari imminet:ubi
ẽ terminus ꝓuintiæ moabitaꝶ: Hoc ergo indicat qd uſq; ad extremos fines ululatus prouintiæ p⸗
ſonabũt: Vnde & hieremias ait: de clamore eſebon uſq; eleale & laſan dederũt uocem ſuam.
CSuper hoc expediti moab vlulabunt:anima eius vlulabit ſibi.
CVerbum hebraicũ eluſe:pꝓ quo Aquila exonos. i. expeditos: & exertis humeris: Symachus accin-
ctos interprætatus eſt. Quidam putat non uiros ſed nomen urbis intelligi: quæ hodie appellatur
eluſa: Et eſt in moabitidis partibus ſita: Poſſumus autem & hoc dicere qd uniuerſa pugnatoꝑꝶ for-

titudo corruerit & mutuis fletibus oĩs terra reſonaret: Sin autem eluſæ ut Aquila uoluit exertis hu

meris intelligũtur: Ille nobis ſenſus ſuggeritur: quod ad plangendum cuncti nudauerint pectora
CCoꝛ meum ad moab clamabit. CPropheta loꝗtur dolẽtis affectu: Vel qq
hoſti quoq; creditura ſit: in quos tot mala ſupueniãt Vel qd tatis calamitatibus opprimendi:vVt ẽt
inimicis miſerabiles fiant:Ild ipſum hieremias: Propterea cor meum ad moab quaſi tibia reſonabit
Cectes eius vſqʒ ad ſegoꝛ uitulam conſternantem.

CEt Hieremias a ſegor inquit uſq; ad oronaim uitulã conſternãtẽ: De hac in libris quæſtionum

hebraicarum diximus: Et nũc breuiter adnotamus: Qd ipſa ſit quinta urbs poſt ſodomam & Se/
boim qᷓ ad præces loth parua ſeruata eſt Apellaturq; bala. i. abſorta: Tradẽtibus hebreis qd tertio
terremotu ꝓſtrata ſit. Ipſa eſt qᷓ hodie ſyro ſermone uocatur zoora hebreo ſegor Vtroq; puula. Poſ
ſumus uitulã cõſternãtem perfecta ætate accipere. Sicut.n. triceſimus annus in hoĩbus ita in pecudi
bus ac iumentis tertius robuſtiſſimus eſt: Vectes quoq; pro terminis & robore intellige: Eo quod
ſegor in finibus moabitarum ſita ſit: diuidens ab eis terram philiſtim.
VPer aſcenſum enim luit flens aſcendit. “ „
CEt hieremias per aſcenſum luit plorans aſcendit in fletu:I ntelligimus autem cliuum eſſe itineris

quod ducit ad aſſyrios: Et per hoc captiuitatem ſigniſicari.
CEt in via oꝛonaim clamoꝛẽ cõtritionis leuabunt. CRurſum hieremias

uox clamoris oronaim uaſtitas & contritio magna. Lungum eſt ſi uelim de ſingulis dicere: cum py"

ſpicuum ſit uel urbium moab uel locorum eſſe nomina quæ deſecerunt tranſmigrantes.
Aaue enim nemrim deſerte erunt. CQCNoc opidum ſuper mare mor-
tuum eſt ſalſis aquis. & ob hoc ipſum ſterilibus: Siue autem alluſit ad nomen: ſiue quod ante nõ fue
rat poſt uaſtitatem accidit ut etiam aquæ in amaritudinem uerterentur.
CQAuia aruit herba defecit germen viroꝛ omnis interitt.
CNon ut quidam putant uere propter ſteriles nemnm aquas omnis herba exaruit: Sed per meta-
phoram ſcriptura loquitua: Et eſt ſenſus: In cũcto moab aquæ nemrim erũt ſalſæ & amaræ Et quo
ii

.

A.iber Quintus

modo ibi nulla herba pululat: ſic totam prouintiam ſiccitas conſequatur: Ideſt a ſegon uſq; ad oro

naim:a finibus uſq; ad fines: ld ipſum hieremias: Aquæ nemrim peſſime erunt.
CSecundum magnitudinem operis? viſitatio eoꝛum ad toꝛrentem ſalicum ducent eos.
CPro ſalicibus ĩ hebreo legimꝰ Arabim:qd poſſumus & arabes intelligere & legi orbim.. uilla in

finibus eoꝶ ſita: Cuius a pleriſq; acollæ in mõte oreb heliæ præbuiſſe alimenta dicũtur: Quodno

men pp ambiguitatem trãſſertur & in curuos atq; occidẽtem locaq; campeſtria: Eſt autem ſenſus:
Iuxta morbi magnitudinem erit uiſitatio: Viſitationẽ hic nõ ꝑpro remedio ſed ꝓ plaga accipe: Viſi/
tabo in uirga iniꝗtates eoꝶ:Torrentẽ ſalicum babyloniæ accipe flumina:De ꝗbus & dauid: In ſa/
licibus in medio eius ſuſpendimus organa noſtra. Siue uallem arabiæ per quã pergitur ad aſſyrios
CAuoniam circuibit clamoꝛ terminum moab vſq; ad gallim vlulatus eius ⁊ vſq; ad puteum

helim clamoꝛ eius. CEadem prope omnia hieremias ſcribit:
Sunt autem urbes & loca moabitarum in quibus clamor & eiulatio captiui populi deſcribitur.
CAuia aq dybon replete ſunt ſanguine. CW Vbi prius erat luxuria propter

irriguos agros & fontes iugiter emanantes præ multitudine interfectorum riui ſanguinis fluent.
WPonam enim ſupꝑ dybon additamienta his qui fugerint de moab leonem ⁊ reliquiis terre.
C¶ LNe quis ſcriptoris uiciũ putet & errorẽ emendare dum uult faciat: Vna urbs & per. m. & per. b. lit
teram ſcribitur: E quibus dimon ſilentium interprætatur: dibon fluens: Indito utroq; nomine pro/
pter latices qui tacite fluant uſq; hodie Indifferenter & dimon & dibõ hoc opidum dicitur. Quod

ait ponam ſuper dibon additamenta & quæſtionem facere uidebatur: quid: eſſet ſequenti uerſicu/

lo demonſtrauit dicens: His qui ſugerint de moab leonem & reliquiis terræ: Vt etiam qui fuga la-
pyſi ſunta beſtiis cõſumantur: Quamq; & per metaphoram leonem regem hoſtium poſſumus intel-
ligere ut potentiam eius quaſi rugitum nemo poſſit euadere. M
Emitte agnũ dominatoꝛem terre de petra deſerti ad montem filie ſyon.
CQuod interprætamur non eſt hiſtoria ſed prophetia: Omnis autem prophetia enigmatibus in-
uoluitur: & præciſis ſententiis dum de alio loquitur tranſit ad aliud:Si ordinem ſcripturæ cõſeruet
non fit uaticinium ſed narratio: & eſt ſenſus: O moab in quam deſeuiturus eſt leo: & de qua ne reli-
quiæ quidem ſaluari poterunt habeto ſolatium: egredietur de te agnus immaculatus qui tollit
peccata mundi qui dominatur in orbe terrarum De petra deſerti) Hoc eſt de ruth quæ mariti mor
te uiduata:De Booz genuit obeth: &de obeth 1 eſſe: & de Ieſſe dauid: & de dauid chriſtum (Mon/
tem autem ſiliæ ſyon) Aut ipfam urbem hieroſolimam interprætamur: Aut iuxta ſacramenta in-
telligentiæ eccleſiam quæ ſit in uirtutum culmine conſtiruta/

ℳ₰

CEt erit ſicut auis fugiẽs ⁊ pulli de nido auolãtes ſic erũt ſilii moab in trãſcẽſu arnõ.
CRedit ad ordinem quem cœperat: Cum poſuero inquit his qui fugerint de moab & reliquiis ter
ræ leonem ſæuiſiimum: qui eorum artus oſſaq; confringet: Tunc pauidi auolabũt & omnes filiæ id
eſt uillæ & urbes prouintiæ moab in tranſcenſu amõ migrabunt: qui eſt terminus amorreorum &
moabitarum. Tranſcenſum autem & hic ponens captiuitatem ſignificat. .
CIni cõſiliũ:coge cõcilium:pone quaſi noctem vmbꝛam tuã in meridie:abſcõde fugiẽtes ⁊ va/
gos ne pꝛodas:habitabũt apud te pꝛofugi mei:moab eſto latibulum eoꝛum a facie vaſtatoꝛis:ſi
nitus eſt enim puluis conſumatus eſt miſer:defecit qui conculcabat terraʒ.
C¶ Pro miſero in hebraico legitur Sod:qd poteſt & uaſtator intelligi: Loꝗtur autem ad moab ut cõ
ſiliũ ſalutis inueniat & ſenibus congregatis cogat ſalutare conciliũ: Vis inqt ſaluus eſſe & dei miſe
ricordiam promereriIn clara luce & in aperta fuga populi mei: tu quaſi nox & umbra eſto: ſuſcipe
fugientes uagoſq; ne prodas: & hoc quare dixerit ſtatim infert. =
CBabitabunt iuxta te pꝛofugi mei. CVaſtata enim hieruſalem & omnis iudæa
quæ confinis eſt moabitis: ad te meus populus tranſmigrabit: eſto igitur latibulum eorũ nec time/
as impetũ uaſtatoris: Quia ſicut puluis cito tranſibit: & depopulator uniuerſæ terræ: qui conculca-

prat eà: & ſuis pedibꝰ ſubiciebat: aura flãte diſp eriet: Quidã Iocũ hũc male de antichriſto interpræ
tantur: ut putent ſanctos eo tempore Propter uiciniãà urbis hieroſolimæ ad arabas tranſituros: &

nunc eis præcipi ne prodant fugientes ad ſe.

2„

CSEt pꝛeparabi
iudicans ⁊ querens iuditium ⁊ velociter reddens quod iuſtum eſt.

¶ Hebrei locum iſtum ſic interprætantur: Fugato aſſirio regnabit iudæ ezechias uir iuſtus: & retine

bit ſolium dauid ſubiecto ſibi populo dei iudicans ueritatem: Alii de chriſto intelligunt finito anti
chriſti puluere & uaſtatore ſublato qui conculcabat uniuerſam terram: Rex chriſtus adueniet ꝗ ſe⸗
debitin tabernaculo dauid & in die iuditii reddet cunctis pro operibus ſuis: Nec eſt ulla dubitatio

quin capitulum hoc de chriſto uaticinetur: Sed nos & in primo aduentu id ipſum intelligere poſ/
ſumus atq; in eccleſiæ tabernaculo demonſtrare quod in omni terra moab eccleſiarum trophea

ſurgentia chriſti teſtentur imperium.

Augdiuimus ſuperbiam moab:ſuperbus eſt valde:ſi uperbia eius arrogantia eius indigna

tio eius pluſqᷓᷓ foꝛtitudo eius:Idcirco vlulabit moab At moab vniuerſus vlulabit his gui le⸗
tantur ſuper

tur in miſericoꝛdia ſolium ⁊ ſedebit ſuper eum in veritate in tabernaculo danic

— — –⏑

—

3

;ᷓ — —

gin

gs
hil 1
d 100
n
eſl⸗
iüln,
ihnn
Nen
ula
dinn
4Prohe
fher

en

kerbin
une dro⸗
1o
lericu⸗
galr⸗

nael ⸗

cöͤſene
uberl,
Wioli
miror
Wor⸗
annin⸗

isn

llei
and

tiͤtf,
Amit

but cc⸗õ

eiwiſe

ſulche

ide
ectim
W
mene
:

l

in

phet

1

Super Eſaiam.c.xvi.

tantur ſup muros cocti lateris:logmini plagas eius. CRurſum ad pᷣſentia reddit
& ſuperbiæ arguit moab: qc' multo plus elatus ſit ꝗ eius fortitudo poſcebat: Et pp hanc ſuperbiam
ululaturus moab ad moab ideſt populus ad urbem: uel metropolis ad proumtiam & cuncta ulula-
tibus terra reſonabit ſuper muros cocti lateris: De ꝗbus & hieremias ait: Ildeo ſuper moab eiulabo:
& ad moab uniuerſum clamabò ad uiros muri fictilis lamentantes: Per hæc autem & potentiã ficti
litatis priſtinæ: & plagas repentinæ ſubuerſionis oſtendit.
CQAm ſuburbana eſebon deſerta ſunt:? vinea ſabama. Q LIöInter eſſebon & ſaba
ma uix ꝗqngenti paſſus ſunt: Et per metaphoram uineæ omnis ꝓuintiæ ſigniſicat uaſtitatem.
CBomini gentiũ exciderũt flagella eius. CSeruat trãſlationem quã cœperat:
Qſtẽdens reges gentium qui uaſtauerant moab omnes uiculos caſtellaq depopulatos.
CEᷓſqʒ ad gaza puenerunt:errauerũt in deſ. erto:pꝛopagines eius relicte ſunt:trãſierunt mare.
CFlagella & propagines:populum fugitiuoſq; eius intellige: Et tranſitum maris captiuitatẽ in ba/
bylonẽ de qua poſtea lecturi ſumus. ONVS DESERTI MARIS.
CSuper hoc ploꝛabo ĩ fletu iaʒer:Ainea ſabama:inebꝛiabo te lachryma mea eſebon ⁊ eleale

CVox plangẽtis ꝓphetæ & magnitudinẽ uaſtitatis lachrymaꝑꝶ ma gnitudine cõteſtantis:flentiſ.

4. Re.16. a

uineã Iazer: & ſabama: & eſebon: & eleale: Vrbes quondam ualidiſſimas: Aſſyrio putante ſucciſas.
CAQAuouiam ſuper vindemiam tuam? ſi uper meſſem tuam vox calcantium irrnit.
CCalcatores uuas & uindemiæ lætitiã cõgregantes hoſtiũ exercitus intellige. Et qd in ipſo lætitiæ
tpe captiuitatis tps aduenerit. Et aufferetur lætitia & exultatio de carmelo Gioma ſcripturarũ: qc
ſemp carmelum mõtem optimũ atq; ne moroſum ꝗptolomaidi imminet: Et in quo orauit helias:
fertilitati & habundãtiæ còparet: Ac per hoc ſignificat omnem lætitiam & fertilitatẽ de uberrimis
quondam urbibus aufferẽdam: Et in uineis non exultabit neq; iubilabit: Subauditur prior uinde-
miator:ideſt colonus moabitidis prouintiæ:Deniq; ſtatim ſubiecit.
CEinũ in torcular non calcabit qui calcare conſueuerat:vocẽ calcantiũ abſtuli. CNeq̃ꝗᷓ
in uĩdemia letus uĩdemiator celeuma cãtabit: ſed hoſtilis ubiq; uaſtitas: & uictoꝶ orietur clamor.
SBuꝑ hoc venter meus ad moab quaſi cithara ſonabit:⁊ viſcera mea ad murum cocti lateris
CNe ꝗs putet planctũ ꝓphetæ exultationis inditiũ quam inimicos populi Iſrael gauderet eſſe ca
ptiuos: ex affectu & ex intimo cordis dolore potẽtiſſimam quõdam urbẽ ſubrutam lugere ſe dicit
CEt erit cũ apparuerit qð laboꝛauit moab ſi up excelſis ſuis:igredier᷑ ad ſãcta ſua vt obſecret⸗
nõ valebit. CVItima miſeria eſt nec in his quos ſemperuenerata eſt habere ſubſi⸗
dium. Deſerta inquit uiribus tuis: & cunctis propugnatoribus interfectis: perges ad idola: delubra
ueneraberis: & nec ab illis repperies auxilium: quibꝰ uaſtitas tecum communis adueniet.
CHoc verbũ qð locutus eſt dñs ad moab ex tunc.
CEx quo putas tpe uidelicet ex eo quo creatꝰẽ moab:Et dñs ait moabitæ & ammonitæ ñ intrabũt
in eccleſiã dei:Siue tũc ꝓ antiquo tpe intelligamus: qd olim diuina ſnĩa iſta decreta ſint: Non qck
pᷣſciẽtia dei cauſam ſterilitatis attulerit:ſed quo uaſtitas futura dei maieſtati prænota ſit.
CEt nunc locut eſt dñs dicens In tribus annis quaſi anni mercenarii:aufferetur gloꝛia moab
ſuper oĩ populo multo:⁊ relinquetur in eo ſicut racemus paruus ⁊ modicus nequaqᷓ; multus.
CProphetia iſta: ut ſupra diximus:mortuo Achaz cõtra moabitas diri gitur: Regnante Ezechia ſub
quo decẽ tibus a Sẽnacherib rege aſſyrioꝶ in captiuitate ductæ ſunt: Itaq; ſicut mercẽnarius ſolis
expectat occubitum: & diebus ac noctibus finẽ operis præſtolatur: ut ſtatut mercedẽ accipiat ſic &
poſt tres annos & moab aſſyrio ueniente deletur & uix pauci relinquẽtur in terra:qui ſubrutas ha/
bitent ciuitates: & deſertos agros exerceant:Poteſt & de babylonica captiuitate prædici: Quod
poſt captam hieruſalem: & tranſitis annorum trium curriculis moaba chaldeis uaſtanda ſit: Siue
quod in trium annorum ſpatio nulla eis danda ſit requies. ONVS DAMASCI.
CEcce damaſcus deſinet eſſe ciuitas:⁊ erit ſicut aceruus lapidum in ruina: derelicte ciuitates
aroer gregibus erunt:Et requieſcent ibi:⁊ non erit qui exerceat:⁊ ceſſabit adiutoꝛium ab ephra
im ⁊ regnum a damaſco:Et reliquie ſyrie ſicut gloꝛia filioꝛum Iſrael erunt dicit dñs exercituũ
CPoſt babylonẽ & phyliſteos & moab:ad damaſcũ.i.arã ſermo cõuertitur: ꝗᷓ & ipſa regalis quõdã
ciuitas fuit & in oĩ ſyria tenuit rincipatũ: Nec dũ florebãt anthiochia & laodetia & apamia: Quas
urbes poſt alexandrũ & macedonũ imperiũ auctas eſſe cognouimus. Quia igitur ſemp decẽ tribu
bus cõtra iudã pᷣbebat auxiliũ: Et regũ & paralipomenon narrat hiſtoria: Etiã ipſis uaſtitatẽ ab aſſy
riis appropinquare ſignificat. Dicente rege aſſyrio ꝑꝶ: Cœpi arabiã & damaſcũ & ſamariã: Sicut. n.il
las cœpi & uniuerſa regna capiã &c.Etĩ regũ uolumine legimus: Aſcendit rex aſſyriorum dama/
ſcum & cœpit eam & tranſtulit in cyrenen Raſin quoq; interfecit ꝗ erat rex Damaſci. Quæ omnia

eechia hieroſolimis regnante perpeſſa eſt. Ecce inquit damaſcus deſinit eſſe ciuitas:iam uicina ca
ptiuitas eſt: I am aſſyrius mouet exercitum.

CESt erit ſicut aceruus lapidum in runam. CVt tantummodo pareãt
in ea & priſtinæ potentiæ ueſtigia in ruinarum magnitudine demonſtrentur.
CBerelicte ciuitates aroer gregibus erunt. CAroer myrice interprætatur:

iii

Liber QAuintus

quæ ꝓpriæ arbor in ſolitudine & ſalſa humo naſcitur: & per hoc uaſtitas demon katr.
Regeſcẽt ibi greges ⁊ ñ erit ꝗ exterreat. CTãta.n.erit ſolitudo ut nec iſidiator timẽdꝰſi
CEt ceſſabit adiutoꝛiuz ab eppraim. C Nequaꝗ decẽ tribꝰ ĩ illa cõtra iudã hẽbunt auxiliũ
CEt regnuʒz a damaſco. C APONVSCI ſubauditur ceſſabit: Qñ aũt dicit ceſſare regnũ &

qeſcere:nõ ppetuã ſigniſicat uaſtitatẽ: ſed aufferet in pᷣſens potẽtiã ꝑp quã ĩ oĩ ſyria ante regnabat.

Et reliquie ſyrie ſicut gloꝛia filioꝛum Iſrael erunt dicit dũs exercituum.

CQũüo ingqt decẽ tribꝰaſſyrio populãte deletæ ſunt: & oĩs gloria eaꝑꝶ ĩcaptiuitate ducta ẽ: ſic pauci
ꝗ in damaſco reſiderint imitabũtur: & habebũt gẽtis gloria ſociæ: gloriã ignominia dictã: Acci-/
Quida hãc ꝓphetiãà eiͤ
deputãt eẽ quã ĩ hiere mia legimus: Diſſoluta ẽᷓ damaſcus:uerſa Ei fugã: tremor apphẽdit e: angu
ſtia & dolores tenuerũt eã quaſi parturiẽtẽ: Et iteꝶ ſuccendã ignẽ ĩ muro damaſci & deuorabit me

pe ꝑ ironiã: Hoc ãt totũ ſiet qa dñs locutꝰ ẽ cuiꝰ uerba irrita eẽ nõ poſſunt.

nia benadab: Sed ſciendũ qd ab hieremia babylonia captiuitas damaſcenæ urbis deſcribitur Ideſt
paucorum quos aſſynorum

chriſti tempus & ad apoſtolorum miſteria tranſferuauan.
Et erit in die illa attennabitur gloꝛia Jacob ⁊ pingues carnes eius marceſcent.
CQñ inqt damaſcus captaſfuerit ciuitas eẽ deſierit & talis eã gloria coronauerit qualis coronauit
Iſrael.i.decẽ tribus: Tũc oẽ pᷣſidiũ & pinguiſſime carnes & refugiũ emarceſcit Iacob: nequaqꝗ habe
bit: ꝗqbus uinctis uaſtet hieruſalẽ: Legim- ſupra qd aſcẽderit Ralin rex ſyriæ & phaceæ filius rome/
liæ rex I ſrael in hieruſalem ad præliandum contra eam nunciatumq; ſit domui dauid: Requieuit

ſyria ſuper ephraim De quibus propheta loquitut ad achaz: Noli timere & cortuum ne formidet
a duabus caudis titionum fumigantium horum: In ira furoris raſin & ſyriæ & filii romeliæ: eo qd

conſilium inierit contra te ſyria peſſima ephraim filius romeliæ.

Et erit ſicut cõgregãs in meſſe quod reſtiterit:æ bꝛachiũ ci ſpicas leget:Et erit ſicut querẽs
ſpicas ĩ valle raphai:⁊ relint in ea ſicut racemus:⁊. ſicut excuſſio olee duaꝝ aut triũ oliuarũ in
ſũmitate rami:ſiue quatuoꝛ aut ꝗnqʒ:i cacuminibus eius fructus eius:dicit dominꝰ deꝰ iſrael.

COQui pᷣſentẽ damaſci uaſtitatẽ ſub romano intelligut regno:Hæc de apoſtolis ſignificata cõtẽdũt

d qũo paucæ ſpicæ & oliuæ remãere ſolẽt ĩ agro uel ĩ arborib ſic reliqæ Iſrael ſaluẽtur: Maxime

In ie ulla inclinabitur hõ ad factoꝛc ſuũ ⁊ oculi eius ad ſanctũ iſrael reſpiciẽt (ꝗa ſeq̃tur.

Cldeſt ad xpᷣm⸗Duas oliuas: & tres:&& quatuor: & ꝗqnq; quatuordeci apoſtolos interptatur.i. duo/
deci ꝗ electi ſũt: & tertiüdecimũ iacobũ ꝗq appellatur frater xpᷣi:Paulũ quoq; apoſtolũ uas electiõis/
Qui uero aſſyrioꝶ tpibus putãt cõpleta ꝗᷓ dicta ſũt: Hoc uolũt itelligi qd ſub aſſyria captiuitate da
maſcus nõ ſit oĩno deleta: ſed traſlatis ꝗbuſdã ĩ cyrenẽ: Alia ps cultoꝶ terræ dimiſſa ſit: ꝗᷓ & ipſa po

ſtea babylonio uaſtãte deleta ẽ: Donec ſub macedonibus & ptolomeis rurſũ reſtauretur: & in aduẽ
tu xpᷣi eẽt qdem ciuitas:ſed nõ tantæ potẽtiæ quãtæ antea fuerat:Et eſt ſenſus: Tam pauci remane/

pũᷣt ĩ damaſco:quã ſolẽt poſt meſſotes paucæ remãere ſpicæ:quas in ualle raphaim latiſſima & po

tẽtiſſima ſolẽt pauperes legere: Vel in olea paucæ oliuæ ꝗ diligentiam legentis euaſerint.

CAndie illa iclinabit᷑ hõ ad factoꝛẽ ſuũ:⁊ oculi eiꝰ ad ſanctuʒ iſrael reſpiciẽt. Et nõ iclinabitur

adlaltaria qͥ fecerunt manꝰ eiꝰ:⁊ q opati ſunt digiti illius:? non reſpiciet lucos ⁊ delubꝛa.
CHoc xpi tpibus putãt eſſe cõpletũ qñ deſtructo regno damaſci ppetuũ ſaluatoris ſucceſſit impiũ

& idolatriæ error eſt ĩminutus: Pia qdem uoluntas interpᷣtantium: Sed nõ ſeruans hiſtoriæ ordinẽ
Nos aũt dicimus qd ſubuerſa damaſco & decem tribubus ductis in aſſyrios:reſidui tribuum ꝗ erãt

ex l ſrael ad ezechiæ litteras cõuerſi ſint ad cultũ dei & ad templum hieruſalẽ aduenerint: ſicut pa-
ralipomenon narrat hiſtoria: Deleta ergo damaſco cõuertentur hoĩes ad factorem ſuum ideſt ad

deum qui eos creauit: Et oculi eorũ nequaꝗᷓ idola ꝗᷓ fecerant in bethel & in dan:ſed deum reſpici-

ent contemnentes delubra: && altaria ꝗᷓ operati ſunt digiti eorum.
CIn die illa erunt ciuitates foꝛtitudinis eius derelicte ſicut aratra? ſegetes q derelicte ſũt a fa

cièe filioꝛuʒ Iſrael ⁊ erit deſera. CHoc nõ loꝗtur cõtra damaſcũ: ſed cõtra decẽ tribus

q uocabãturiſrael: Vt qũo ad aduẽtũ ex ægypto populi dei oẽs gẽtes incolebãtterrã repromiſ-

ſiõis: ſubito pauore cõterritæ aratra dimiſerũt aceruoſq; fru ũ & media opa ſalutẽ pedibꝰ reqrẽtes
trug Hia op 4

Sic & terra multo tpe deſolata pmaneat. Vñ miror ꝓ aratris & aceruis frugũ uoluiſſe Agꝗlã interp/
tari teſtã: Et emir. Ixx. amorreos & eueos: Solus theodotiõ hebraicum uerbu poſuit: Ares & emyr

quod apud nos emendatius legitur hores & emyr ideſt uomeres acerui ſegetum.
Quia oblita es dei ſaluatoꝛis tui:⁊ foꝛtis adiutoꝛis tui non es recoꝛdata. 3
CI ſta inquit perpetieris o Iſrael quia reliquiſti deum ſaluatorem tuum qui te liberauit ex ægypto

qui tibi gentes ſubiecit inimicas & adiutoris tui non es recordata.

CPꝛopterea platabis plãtationẽ fidelẽ ⁊ germẽ alienuʒ ſeminabis C¶ CHoc pᷣſſius & p hy-

roniã legẽdũ: Quia ĩqt oblita es ſaluatoris tui & fortis adiutoris tui ñ es recordata Nũ idcirco plã

tate debebis plãtationẽ fidelẽ: & ñ potiꝰalienũ ſemĩare germẽ qd hoſtis eripiat uel certæ ſic: Filios

meos qui

rex reliquerat in ea: Eſaias autem uicinam ab aſſyriis captiuitatem nu
ciat: Alii eſtimant de romana captiuitate prædici: quando & iudæorum captus eſt populus: & da-
maſcus cui imperabat Areta:ſimilem ſuſtinuit ſeruitutem: Et cuncta quæ ſuper eam ſcripta ſunt ad

Super Eſaiam. c. xvii.

6. . 2* „ 4 „ 2 „ RKKH 2 .
nic meos qui de populi mei ſtirpe generati ſunt: Ideo fundaſti in terra ut eos alienos & peſũimos facias

rui C In die plãtatiõis tue labꝛuſca ⁊ mane ſemẽ tuũ floꝛebit: Ablata ẽ meſſis in die hereditatis:⸗
dnie dolebis grauiter. NHos inꝗt operum tuorum fructus capies: Vitis tua ſorech
hr degenerauit in labruſcã: Semen tuũ ſpem promittit in germine: ſed cum maturitas aduenerit ab
4. alio demetetur: Et tunc dolebis grauiter quãdo ſperata & pene iam tenta perdideris.
CAhe multitudini populoꝛũ multoꝛũ vt multitudo maris ſonãtis:⁊ tumultꝰ turbarũ ſicut ſo⸗
den nitus aquaruʒ multaruʒ: Sonabunt populi ſicut ſonitꝰ aquaruʒ inu ndãtiuʒ ⁊ increpabit eum z
leii fugiet pꝛocul:⁊ rapietur ſicut puluis mõtium a facie venti:⁊ ſicut turbo coꝛã tem peſtate:in tem
ei poꝛe veſpere:⁊ ecce turbatio in matutino? non ſubſiſtit:Hec eſt pars eoꝛum qui vaſtauerunt
he nos⁊ ſoꝛs diripientium nos. CQui ſuperiorem damaſci captiuitatem
ulck a romanis illatã eſtimant: Et hoc qd ſcriptũ ẽ: Inclinabitur hõ ad factorem ſuũ & oculi eius ad ſan
menni QKũ Iſrael reſpicient: Ad xp̃i & apoſtoloꝶ tpa referunt: Nec nõ illud ꝗd ſeꝗtur plãtabis plãtationẽ
wac, fidelem & germen alienũ ſeminabis In die plãtationis tuæ labruſca &c. De infidelitate ſenciunt iu
ung dæorũ: Et hoc capitulũ ꝗqd nunc ꝓpoſuimꝰ ſup ethnicis interpᷣtãtur ꝗ pſecunt᷑ eccleſiã:Illud quoq;

qd ſeqtur: Increpauit eũ & fugiet ꝓcul de diabolo accipiunt tropologica interpᷣtatiõe: uaſtitatẽ p/
ſecutorũ & demonũ demſtrantes. Nos ãt cœptũ ſeqmur ordinem hiſtorica fundamenta hiſtori

wonanit co culmine ꝓtegimus: Vhe inꝗt uniuerſis gentibꝰ qᷓ militauerunt cõtra populù meum: quarũ tan
äbebe tus impetus fuit: ut maris fluctibꝰ coequãdus ſit: Sed cum uenerint ſeuientes & inundauerint terrã
lome⸗ meã tunc prĩceps earũ ſennacherib ab eo fugiet ĩcrepatus:Et ſicut puluis uento raptãte diſpgetur
Clieut S& turbo in ſublime uoluitur ĩ tẽpeſtate: Sic ille appropiquabit ꝗqdẽ hieruſalem obiidẽs eã Se pcu
mice tietur ab angelo: Veniet mane & deletũ potentiæ ſuæ uidebit exercitũ: Et hæc erit ps eorũ ꝗ uaſta/
deot uerũt nos:Hoc ꝓpheta loꝗtur uel ex pſona populi:uel ſe ipᷣm iügens gẽti ſuæ.Poſtea legius: egreſ/
ſus eſt angelus dñi & pcuſſit ĩ caſtris aſſyriorũ centũ octoginta ꝗnq; milia: Et ſurrexerunt mane &
tanns ecce oĩa cadauera mortuorum: Et egreſſus eſt ſennacherib rex aſſyyriorum & ahiit in niniue.
—RKZ Ahe terre cymbalo alarũ q tranſflumina ethiopie. C Verbũ hebraicũ SEL SEL.
ſae QdSymachus ſonitũ theodotion aues interpᷣtati ſunt Et nos ĩ cymbalum uertimꝰ: Aqꝗla umbra
M trãſtulit: Sed ſciendũ ꝗ umbra Sel dicitur Hic ãt ſillaba ipſa geminatur: Ex quo poſſumꝰ dictum ĩ
uine⸗ telligere: Vhe terræ ꝗq; umbra alarum ſuaru m pollicetur auxilium: Et cum ſcriptura dicat: Qui ha-
ämn. Ps⸗90. bitat ĩ adiutorio altiſſimi ĩ ꝓtectiõe dei cæli cõfirmabitur:Pro quo ĩ hebreo ſcriptũ ẽ In umbra oĩ/

potẽtis cõmorabitur:Ipſã dei ſimilitudinẽ hẽre ſe iactãs:Et ĩ piculis cõſtituta aliis ſuffragare ꝓmit
tit: Significat ãt ſiue No ægypti ciuitatẽ ꝗᷓ nũc alexãdria dicitur: ſiue ægyptũ ĩ q̃ ſemp hieruſalẽ q̃ſi
ſuꝑ quaſſatã arundinẽ ĩnixa eſt: Quæ cõfracta manũ pforat incũbentis: Et eſt hic ordo pulcherri-
mus:Vt quõ priore uiſione ſermo ꝓpheticus damaſco minabatur qd decem tribꝰ ĩ illa habuerit au
xilium miſericordia dei nõ egẽtes:nũc ẽt ægypti uaſtitas pᷣdicitur: ob cuiꝰauxiliũ dei neglecta ſit ĩ
uocatio:Ipſa eſt.n.terra q̃ eſt tranſfſlumina æthiopiæ ideſt trans riuos nili fluminis quem de æthio
pia in ægypto fluere nemo dubitat:Poteſt ægyptus alarum cymbalum dici ꝓpter uelocitatem ſru
gum: Velox ꝗppe & concitus auium uolatus reddit cymbali ſonitum: Quidam ex eo ꝗ& ſequitur
CNQui mittit in mare legatos:⁊ in vaſis papiri ſuper aquas.

iuo⸗
imned
nl
fnche
emm
ue

,

Aiut CRomanum regnum intelligunt: & oẽm hiſtoriam reſerunt ad ueſpaſiani & titi tempora quibus
. hieroſolima ſubuerſa eſt:Sed hoc fidei noſtræ nõ conuenit ut minetur dñs regno romano quare
impii impiam gentem ſubuerterit: Et rurſum in mõtem ſyon dicat munera offerenda: Niſi forte hæc ſpi
räne ritaliter in eccleſia accipiamus: Qui mittit in mare legatos: & in uaſis papiri ſuper aquas.
gei AIte angeli veloces ad gẽtẽ cõuulſaʒ ⁊ dilaceratã ad populũ terribilẽ poſt quẽ nõ ẽ alius ad gẽ
anz, tẽ expectantẽ ⁊ cõculcatã cuiꝰ diripuerũt flumina terrã eius. CApud hebreos & ægy-
cetn ptios: & ægyptus & ægyptii uno uocabulo nücupãtur Meſraim:Hoc dictũ ſit ne ꝗs in uerbo erret:
hio cũ ꝓ genere fœminino maſculinũ iuenerit:ldeſt ꝓ terra hoĩem: Quia & tũc dicitur: Qui mittit in
mare legatos:hoc ẽ ip̃am meſraim ipᷣe ægyptꝰ:Eo ab alexãdria/ꝗᷓ tũc ut diximꝰ No nocabatun
ſiet legati miſſi ſint hieroſolimã:Et ĩ uaſis papiri.i.epiſtolis ſiue nauibus ſuũ illis auxiliũ ꝓmittẽtes Ite
nnbn uelociter ad iudæoꝶ gentẽ cõuulſam & aſſyrioꝑꝶ ipugnatiõe laceratã:ad populũ quõdã terribilẽ
MZ q dei utebatur impio: Ad cuius potentiã nullus alius cõparandus ẽ Ad gentẽ q dei ſemp expecta-
thin bat auxiliũ Et ni chilominus ab oĩbus cõculcatur: Cui. us terrã.i.diuerſi reges depopulati ſunt: Alii
neß⸗ ãt putãt qd apoſtropha dirigatur ad dñm: Et ſit ſenſus. O deus ꝗ mittis in mare ſeculi iſtius ꝓphe/
mjl tas: & quaſi pꝑ epiſtolas nauigãtes populũ cõmonẽs tuis impas nũciis ite uelociter ad gentẽ meã la

ceratã atq; cõuulſ: ad populũ robuſtiſſimũ: Qui oibus quondã incircuitu gẽtibus terrori fui t:qui
ſemp dei expectauit auxiliũ & ꝓ peccatoꝶ magnitudine: Qd ſperat nõ meretur accipe: cuiꝰ diuer
n ſarũ gentiũ reges uaſtauere terrã &c: qꝗᷓ ſequũ tur: Euſebius cæſariẽſis hiſtoricã interpᷣtationẽ titulo
ꝓmittẽs.diuerſis ſenſibꝰ euagatur:cuiꝰ cũ libros legerẽ:aliud multo repperi:quã indice ꝓmittebat
Vbicũq;.n.cũ hiſtoria defecerit: trãſit ad allegoriã: & ita ſepata cõſociat: ut mirer eũ noua ſermõis
fabrica in unũ corpus lapidẽ ferrũq; cũiungere: Hoc breuiter ad monui: ne ꝗs nos putet ex illiꝰ fon
tibus mutuaſſe qᷓ dicimus: Nã & in pſenti capitulo aduerſũ iudæos hieroſolimã dicit ꝓphetiã di-
E iiii

—
—
—

SA =.

iber Quintus

tigi q in principio fidei xp̃ianæ ad totas gẽtes epiſtolas miſerint:ne ſuſciperẽt paſſionẽ xpi. & mi

ſerint uſq; ad æthiopiã & occidẽtalẽ plagã:totũq; orbẽ huiꝰ blaſphemiæ diſſeminatiõe cõpleuerit

Oẽs hitatoꝛes oꝛbis ꝗ moꝛaminiĩ terra cũ eleuatũ ſignũ ĩ montibꝰ videbitis ⁊ clagoꝛẽ tube
audietis. CCunctæ inꝗt gẽtes p circuitũ qũ meã iuſſionẽ quaſi ſignũ in monribꝰ eleuatum
meumq; impium quaſi clãgorem tubæ ſublimiter reſonãtis audieritis: tũc uidebitis ꝗd pceperim.

Auia hec dixit:dũñs ad me geſcã:⁊ cõſiderabo ĩ loco meo. CQuid ẽ q& locutꝰ ẽ dñs ad
ꝓphetã. hoc qd ſeꝗtur: donec ueniãt ꝗᷓ pᷣcepi: mea ſede reꝗeſcã:vVt iudæi putãt:i tẽplo:ut nos:ĩ cæ

leſtibus: Et conſiderabo inqt: qui rerum finis adueniat.
Sicut meridiana lux clara ẽ:⁊ ſicut nubes roꝛis in die meſſis. ”́M
CSicut in toto die nihil eſt clarius meridiæ qñ ſol de medio cælo rutilat:& omnem orbem pariter
Illuſtrat:ſicut in eſtu & calore torrente quando nudus meſſor excoquitur. & operis magnitudi//
nẽ anhelitus ꝓbat:gratiſſima ẽ roris temperies: Si arẽtes ſtipulas matutinus humor ſecabiles faciat.
Ita oĩs ſermo quẽ cõſiderabo ĩ loco meo:cunctis in me credẽtibus gratus adueniet.
An meſſeʒ.n.totꝰ effloꝛuit:⁊ imatura pfectio germinauit ⁊ pᷣcidẽt᷑ ramuſculi eius falcibꝰ:⁊ q̃
derelicta fuerint abſcindent᷑ 2 excutient᷑ ? relinquentur ſimul auibꝰ montium ⁊ beſtis terre:⁊
eſtate ꝓpetua.erũt ſuper eum volucres:⁊ omnes beſtie terre ſuper illum hiemabunt.
CDixerat:& nubes roris in æſtate ac meſſe pᷣmiſerat: & ab agricultura trãſlationẽ ſũpſerat ſeruat eã
in reliqs: Deſcribẽs ægypti ſupbiã: & populi illiꝰ uaſtitatẽ: & cadauera p uniuerſã ꝓuintiã q uolucri
bus deuorãda ſint. Quõ.n. añ maturitatẽ ſegetes erũpẽtes cito pereũt:& añ quã pfectio ueniat tpis
germinãtes ĩutiles ſunt: Sic inꝗt ægyptii populi quaſi rami ĩutiles falcibus pcidẽtur: & cũctæ ꝓpa-
ines nudabũt᷑:ac ne putares eũ de uinea dicere: & nõ de hoĩbus: uertit metaphorã in hiſtoriæ ueri
tatẽ: Et relinꝗᷓtur inqt ſimul auibꝰ mõtiũ: & beſtiis terræ: aues. n. & beſtiæ: ñ abſciſos arborũ amos
ſed cadauera deuorãt:Legamꝰpleniꝰ ezechiel ubi prophetat contra pharaonem & contra ægyptũ
& hæc omnia apertiſume ſcripta repperiemus: quodq; dicit æſtate perpetua erunt ſuper eum uolu

ctes:& omnes beſtiæ ſuper illum hiemabunt:aut uere interfectorum ſignificat multitudinem: aut

er eandem tranſlationem demonſtrat: quod cunctis gentibus uaſtandus ſit.
In tgpe illo deferet mun? dño exercituũ a populo diuulſo ⁊ dilacerato:⁊ a populo terribili poſt
quẽ nõ fuit ali a gẽte expectate:⁊ cõculcata:cuius diripuerũt flumina terra eius ad locum nois
oñi exercituũ montẽ ſyon. Cboſt ægypti uaſtitatẽ: & deletũ eius impium: nequaꝗᷓ iſrael
in umbræ illius uanitate cõſidet. Sed reuerteturad dñm & ſua munera deferet ad montẽ ſyon.i.in
tẽplũ eiꝰ ut illũ ſolũ roget cuius ueꝶ æternũq; pᷣſidiũ ẽ:hoc ãt ſub ⁊orobabel: ieſu heſdra ac ne//
emia fem̃ ĩtelligimꝰ. Ilxx. p eo qd nos diximꝰ expectãte: & in hebraico ſcriptũ ẽ ſperãtẽ. Sperãtẽ &
contrario interpᷣtati ſunt: nos ſperantẽ. i. hiãc cauſam dederũt occaſionẽ euſebio: &
hoc de gẽtibus magis ꝗ ſpem habeant:nec peccauerunt.quã de iudæis qd ab ipſis poſtea eccleſiæ
quæ in ſpecula conſtituta eſt dona mittenda ſint & offerendæ uictimæ ſpiritales.
= CLCAbPITVLVM DECIMVMNONVM.

Mus egypti:ecce dñs aſcẽdet ſupꝛa nubẽ leuẽ:⁊ ingrediet᷑ egyptũ:⁊ monebũt ſimula⸗

Vñ & in pᷣſenti loco ꝗa cõtra ægyptũ fuerat cõminatus: uhe terræ obumbrätialis ꝗͥ ẽ träſflumina
æthiopiæ: &c. ꝗᷓ ꝓpheticusſermo cõtexuit: Nũc manifeſtiorẽ facit intelligentiã: & ad ipſã cõminus

ægyptũ loꝗtur: qd nequaꝗᷓ p angelos: ſed ipſe dñs ueniat ſup nubẽ leuẽ.i.uelocẽ & ingrecher *gy

ptũ: & idola ægypti:cõtremeſcatq; cor fortiũ. Et hieremiæ uaticiniũ cõpleatur:Diſperdã ſimulacra
& ceſſare faciã idola de mẽphis: Quidã hac prophetiam ad ſaluatoris tempora referunt: quãdo in
greſſus eſt ſup nubem leuẽ.i.corpus humanũ qd ex uirgine aſſumpſerat:nullo humanæ commix
tionis ſemine ꝓgrauatum. Siue qd a nubæ leui portatus ſit.i.corpore uirginali: & ad ingreſſus eiꝰ
oẽs demones cõtremuerunt: Tuncq; prima idoloꝶ ruina fuerit: pſentiam dñi ferre non ſuſtinens.
CEt cõcurrere faciã egyptios aduerſus egyptios:⁊ pugnabit vir cõtra fratrẽ ſuũ:⁊ vir contra
amicũ ſuũ:ciuitas aduerſus ciuitatẽ:regnũ aduerſus regnũ. Cngreſſo ægyptũ dño &
oten tiſſimâ gentẽ ſui pᷣſentia deſtruẽte:Erit prima uictoria diſſidere ægyptios cõtra ægyptios: &
aduerſũ ſe rebelli odio dimicare qd tpibus aſſy riorũ & nabuchodonoſor regis babylonii factũ eẽ
manifeſtü 6 aliis ſedẽtibus & aliis repugnãtibus. Qd ãt hæc de babylonia captiuitate pᷣdicat: hiere
mia teſtis eſt dicẽs. Vitulator ab aqlone ueniet ei. & rurſũ: Cõfuſa eſt filia ægypti & tradita in manu
populi aquilonis: Ezechiel quoq; pari ꝓphetiæ auctoritate cõſentiens: Et ceſſare inqt faciã multitu
dinẽ in manu nabuchodonoſor regis babylonis: & iterũ: Cõfortabo brachia regis babylonis. Da
boq; gladiũ meũ in manu eiꝰ: & cõfringã brachia pharaonis. & ſciẽt qa ego dñs:cũ dedero gladi
um meum in manu regis babylonis: & extẽderit eũ ſuꝑ terrã ægypti: & diſpergã ægyptũ in natio/
nes. Si ãt ad tpa referrimꝰ ſaluatoris. illud de euãgelio ſumam exẽplũ. Nolſite putate qd ueni pacẽ
mittere in terram non ueni pacẽ mittere ſed gladiũ. Veni. n. diuidere uirũ aduerſus ꝓximũ ſuũ: & fi
liã cõtra matrẽ ſuã:& nurũ cõtta ſoctum ſuã:& inimici hoĩs domeſtici eius:Et rurſum in alio loco:
erunt

cra egypti a facie eins:⁊ coꝛ egyptt tabeſcet in medio eius. CNoris ẽ ſcriptu
AANrarũu obſcuris manifeſta ſubnectere. & qd prius ſub enigmatibus dixerũt apta uoce ꝓferre.

Super Eſaiam.c.xix. .

* erunt di uiſi duo in tres. & tres in duo: pater cõtra filiũ: & mater contra filiã: & nurus contra ſocrum.
Minb CEt dirũpetur ſpũs egypti in uiſceribꝰ:⁊ cõſiliũ eiꝰ pᷣcipitabo ⁊ iterrogabunt ſimulacra ſua ⁊z
n * diuninos ſuos:⁊ pitones ⁊ ariolos. CCi ſeditio fuerit orta ĩ ægypto ſiue babylõio ſeruire cu
NNn piẽtiũ: & nolẽtiũ iugo eius colla ſub mittere: Siue aliis xpo credẽtibꝰ aliis repugnãtibꝰ: Dirupetur
ii & ſcindetur ſpũs ægypti:ñ eadẽ cũctis uolẽtibus:& oẽ conſiliũ eorũ redigetur ad nihili:Tũc ibunt
ie ad ſimulacra ſua & diuinos & ariolos uates magiciſq; doctos artibꝰ interrogabut cur iſta acciderit.
CEQt tradã egvptũ i manu dſioꝛum crudeliuz:⁊ rex foꝛtis dñabitur eoꝛuʒ ait dñs exercituum.
CDupliciter intelligẽtiã ſeqmur uel chaldæi quorũ tpe qñ a nabuchodonoſor ægypt'expugnata
din ẽ.uel romani imperii q; antonio cleopatraq; ſuperatis auguſtus cæſar ægyptum ſubiugauit. Ba--
Uuni⸗ pylonios fuiſſe crudeles omnis ſcriptura teſtatur: qui paruulis non pepercerint: & ſuis eos iaculis
kahti uulnerarint. nec prægnantibus ſint miſerati: Romanum autem regnum fortiſſimum & danielis
ſcriptura teſtatur. exponens quartam beſtiam habentem dentes & un gues ferreos.
lcbe; ESt areſcet aqua de mari:⁊ fluuius deſolabitur atqʒ:ſiccabitur:Et deſicient flumina:attenua⸗
4* bũtur ⁊ ſiccabũtur riui aggeruz: Calamus ? iuncus marceſcent: nudabitur alueus riui a fonte
4 ſuo:⁊ oĩs ſemẽtis irrigua ſiccabit᷑:areſcet ⁊ nõ erit. CNaturale eſt ut cũ pꝑ irã dei ca⸗
nn ptiuitas uenerit: indignationẽ eius peſtilentia ſubſeꝗᷓtur: & aduerſũ eos ꝗ offenderint deũ cuncta ſi
Akte⸗ mul elementa deſeuiant. Vñ ſcriptũ eſt in alio ꝓpheta. Volucres in aere deficere: & piſces in aꝗs: ut
ohei Oia humano uſui ſubtrahãtur: Hoc dicimꝰ ſi ſimpliciter ſiccitatẽ nili fluminis: & riuoru eius uoleoeo—«
duttpis rimus accipe.Sin ãt pmetaphorã in fluuio regnũ & in riuis duces eius ĩtelligimus: & uirore & iun
t Dba co & papirio cunctã ægvpti habundãtiã: ut perieas res opes ægypti deſcribatur: quarũ ægyptus fer
mrue tilifſima ẽ. Legamus ĩ Ezechiel ubi rex pharao draco magnus hitare deſcribitur i fluminibꝰ: & di-
uumg cit. Me ẽ fluuius & ego feci memetipᷣm: & audit: ponã frenũ ĩ maxillis tuis: & adglutinabo piſces
tegmni fluminũ tuorũ in ſquamis tuis: & exies de medio fluminũ tuoꝶ: & uniuerſi piſces tui ſquamis tuis
umon adherebunt: & ꝓiciã te in deſerto: In aduẽtum ãt xp̃i hæc oĩa TpumikO Itelligẽda ſunt. I uxta
mm:at illud qd ſupra legimus: deſertum faciet dñs mare ægypti. Et rurſum: I mmittet ds manũ ſuã ſuꝑ
flumina ægypti: uiolẽtum & pcutiet eũ in ſeptẽ uallibus ita ut ptrãſeat eũ: quiq; ſcalciato pede:quo
lwt ſ.oĩs errof ægyptiaꝑꝶ aquaꝑe: & artes maledicæ ꝗbus ſubiectis populis illudebãat. xpᷣi ſiccẽtur aduẽ
mnis tũ. Qdqʒ dici areſcet aqua de mari. & hiſtorice poſſumꝰ accipe nõ mare magnum ſignificare. ſed
jikl lacũ mareotẽ. eo qd ſcriptura oẽs cõgregatões aquaꝶ& appellet maria. Poſſũt & hipbolice dicta ĩtel
Wiin ligi. qd ſequitur nudabitur alueus riui a fonte ſuo: deſcribit quod & riuus & fons areſcant ſimul.
nam/ CEt merebunt piſcatoꝛes:⁊ lugebũt oẽs mittẽtes i flumẽ hamũ:⁊ expãdẽtes rete ſuꝑ faciẽ aq̃
ieed marceſcẽt:⁊ cõfundẽtur ꝗ opabant᷑ linuz:plectẽtes ⁊ texẽtes ſubtilia:⁊ erũt irrigua eiꝰ flacẽtia.
teiri oẽs ꝗ faciebãt lacunas ad capiẽdos piſces. CEt hoc dupliciter accipe.qd uaſtata ægypto
alir & cuncta ꝓuintia ariditate ſiccata: mereant piſcatores: & lugeant:qui in flumen mittebant hamum

& qui opabãtur retia ac ſagenas: & texebant iunco diuerſi generis atq; rectores: & quod in aduen-
tu xpᷣi omnes puerſi generis piſcatores qui cõtra euangelicam diſciplinã capiebant homines in p/
kſnunn ditionem & ſtulta ſapientia texebant retia & ſagenas: quibus pditos irretirent: confuſi ſunt & nul
lIus aut rarus in ægypti terra ultra capiatur: hoc opere uidemus expletum: æccleſiarũ trophea con-

e i ſurgunt: & in omni ægypto idola corruerunt.

ine CStulti pꝛincipes thaneos.ſapiẽtes conſiliarii pharaonis dẽderunt conſilium inſipiens:Quo
ciais modo dicetis pharaoni ſilius ſapientium ego filius regum antiquoꝛum vbi ſunt nunc ſapien .
iin tes tui.annuntient tibi ⁊ dicant.quid cogitauerit dominus exercitnum ſuper egypium:Stulti
facti ſunt pꝛincipes thaneos emarcuerunt.pꝛincipes mempheos deceperunt egyptum angu-
Tiün lum populoꝛum eius. CTanim metropolim fuiſſe ægypti declarat: q
4 4 ibi moyſes multa ſigna fecerit: quæ in exodo deſcribuntur. Poſuit in ægypto ſigna ſua: & prodigia
, . ſua in campo thaneos. Memphim quoq; magicis artibus deditam: priſtinuſq; ad præſens tempus
4 ueſtigia erroris oſtendunt:Et breuiter qd babyloniã uaſtitatẽ uelent oĩa magoꝶ cõſilia: & eorum
tmm q futuroꝶ ſcientiã promittebãt ſtultitiæ coarguũtur: & in aduentu xp̃i cuncta redigãtur ĩ nihili ñ
n Auenietibus coniiiu ægypti uatibus:qũo dogma opprimant chriſtianũ: I dioma at ſcripturarũ ẽ
— ut angulũ pro regno putent:eo quod populos continens quaſi in tota domo fortiſſimum ſit. Vn/
mnd de & xps duorum populorũ parietes continens lapis dicitur angularis: Quodq; intulit: quomo/-
kih do dicetis pharaoni filius ſapientium ego.filius regum antiquorum: Signiſicat quod ægyptii: he-
iere roas: & deos auctores ſuæ gentis ſimulent oron: & iſin: & oſirim. & tiphonem.
mant. CBSominus miſcuit in medio eius ſpiritum vertiginis:⁊ errare fecerunt:egyptuʒz in omni ope
län re ſuo:ſicut errat hebꝛius ⁊ vomens:⁊ non erit egypto opus quod faciat:caput ⁊ caudaʒ: in cur
,D uantem ? refrenantem. CPrimum de interpræta-
Nc tione dicamus: & poſtea de his quæ ſcripta ſunt diſſeremus. Pro ſpiritu uertiginis iterprætan po-
nno⸗ teſt: ſpiritus erroris: in eo quod nos tranſtulimus incuruantem & refrenantem: poſſumus dicere in
inac⸗ curuum & laſciuientem: ut intelligamus: ſenem & puerum: Nos autem uerbum hebraicum ac
iaͤ mundum celeriter quæ ſcripta ſunt uertimus ambiguitate decepti refrenantem diximus: quod

.

Liber Quintus

. Ktotius
ſignificantius aqla träſtulit & Tpe Baop TG& Ji. q nihil rectæ agit: ſed o puerſum ut puerũ ſigniſica- ed
ret: Eſt igitur ſenſus:Stulti facti ſunt prĩcipes taneos: & ſapiẽtes cõſiliarii pharao dederũt cõſiliũ iſi ſcactl
piẽs: & emarcuerũt prĩcipes mẽpheos: & decepunt ægyptũᷣ angulũ populoꝶ:qa dñs miſcuit ſpũm Wbinel
erroris atq; uerti ginis: ut ignorẽt qd loquãtur & errare faciãt gyptu: & ſicur ebrius uomẽs egerit henne⸗
qd ĩgeſſerit: & ubi ſit neſciat: Sed iæ & mẽtis alienæ: Sic nullũ hẽbit ægyptꝰ opus ſiue conſiliũ qq ſomati
aut caput habeat: aut finẽ: Aut ſenibꝰ cõueniat aut pueris. quoꝶ alii p nimiã ætatẽ diſipiũt atq; deli CNd
rãt: alii p laſciuiã & ĩfantiã ignorãt ꝗd agãt:Hoc ãt ſiue in babylonia uaſtitate: ſiue in aduentu xpᷣi: wädiea
& iuxta litterã & iuxta ſpiritalẽ intelligentiã recipere uolueris habebit conſequentiam. . CNe
In die illa erit egyptus quaſi mulieres ⁊ ſtupebũt ⁊ timebũt a facie cõmotiõis man dii exer Nihet
cituum quã ipſe mouebit ſuꝑ eaz:⁊ erit terra iuda egypto in pauoꝛc ſeu in feſtiuitatẽ oĩs ꝗ illiꝰ ziin
fuerit recoꝛdatus panebit a facie cõſilii dñi exercituum quod ipſe cogitauit ſuper eam.g lerd
CMelius reor ẽt ꝓpriũ errorẽ rephendere: quã dũ erubeſco impitiã cõfiteri in ertore pſiſtere: In eo ſeſe⸗
d trãſtuli: & erit terra iuda ægvpto ifeſtiuitatẽ: in hebraico legitur qd interpᷣtari põt & Letin
feſtiuitas: Vñ & aggeus ĩfeſtiuũ uertitur & timor qd ſigniſicãtius aquila trãſtulit σαρπ0ιωοατι cum mnae
aliqs pauidus & tremẽs circũfert oculos & adueniẽtẽ fſormidat inimicũ: ergo ſi uoluerimꝰad bonã erar
partẽ accipe qq; recordatio iudeæ ægypto ſit gaudii: rectæ feſtiuitas dicitur. Sin ãt ut arbitror in ti/ elt

more ꝓ feſtiuitate uertitur: itelligamus formidinẽ uel pauorẽ: Qd cũᷣ nabuchodonoſor uenerit &
oẽs uiroꝑꝶ fortiũ manꝰ qᷓſi mulierũ fuerĩt diſſolutæ: Etiã uocabuſũ iudæ terrori ſit ægypto. qa dũ ei
uult auxiliũ pᷣbere: mala tãta ppeſſa ſit: de noſtris tpibꝰ nẽo dubitat. qd cõpatione xpianorũ oẽs
ſnĩas: & ꝗcꝗd dixerit uerti ſtultitiã: Dũ ſtupeãt tãtã gẽtis euerſionẽ: & mirẽtur atq; itelligät manũ
dñi:& qcũq; gentiliũ noĩs xpiani fuerit recordatus ĩbecilitatẽ idolatriæ: & timorem fateatur.
CIn die illa erũt ꝗnaqʒ ciuitates ĩ terra egvpti loquẽtes ligua chanaã.⁊ iurates ꝑ dñm exercitu eve
um ciuitas ſolis vocabitur vna. CPro ciuitate ſolis neſcio ꝗd uolẽtes.xx.interpᷣtati ſũt aſe .
dech: quã ꝗdã noſtrorũ urbẽ cũ ĩ hebraico: ARES ſcriptũ ſit terrã putat ꝗᷓ aliis literis ſcribitur me/ 1
lius ergo trãſtulit ſymmachꝰ ciuitas ſolis uocabitur una. Ares.n. uerbũ ambiguũ: & teſtata dicitur 1
& ſol: eo qd utrũq; areat & ſiccũ ſit. Hũc locũ ñ ĩtelligẽs onias: tẽplũ extruxit in ægypto in oppido i
HAOτιο lege ioſephi hiſtorias: Alii ares. i. o&OαÜ†αααοσ hoc eſt teſtã: urbem oſtracinem in- ͤ
telligi uolũt: & cæteras iuxta rinocorurã: & caſſiũ ciuitates: quas uſq; hodiæ ĩ ægypto lingua cana
nitide hoc ẽ ſyra loꝗ manifeſtũ ẽ: ut putãte uicino ſyros atq; arabaſa nabuchodonoſorin illã terrä
fuiſſe trãſlatos: Porro ꝗ in aduẽtu xp̃i & romão impio ꝓphetiã diſſerũt: qnq;ʒ ciuitates uel legẽ dñi
ꝗᷓ in alexãdria primũ interpᷣtata ẽ. uel eccleſiæ ordĩes epos: pſpyteros: diacões: fideles catecumĩos
ſentiũt: aut certe ſpiritalem legis ĩtelligẽtiã. De qua & apoſtolus ait. Volo quinq; uerbis loqui in
eccleſiis ſenſu eo quam decem milibus uerborum in lingua: & quod una quinq; ciuitatum appel-
letur ciuitas ſolis uidelicet iuſtitiæ in cuius pinnis eſt ſanitas.
In die illa erit altare dñi ĩ medio terre ⁊ titulus iuxta terminũ eiꝰ dño:eritqʒ in ſignũ in teſti
monium dñno exercituuʒ in terra egypti:Elamabunt.n.ad dñm a facie tribulantis:⁊ mittet eis
ſaluatoꝛẽ ⁊ pꝛopugnatoꝛẽ ꝗ liberet cos:⁊ cognoſcetur dñs ab egypto:⁊ cognoſcẽt egyptii dñmi
die illa. ⁊ colẽt in hoſtiis ⁊ muneribꝰ⁊ vota vouebũt dño deo ⁊ ſoluẽt. CAb hoc loco
uſq; in finẽ ægyptiæ uiſionis ſiue põderis & iudæi & noſtii de xpᷣi aduentu ĩtelligi uolũt ſed illi uo
ta ſua differũt in futurũ:nos quaſi iã trãſacta retinemus. Diẽ aũt ꝓ tpe accipe ꝗᷓqᷓ ſub onia ioſepphꝰ
hæc ſacta cõtendat: ꝗq ꝓfugus ĩ ægyptũ cũ turba plurima iudæorũ ædificauit templũ & altare: & ꝓp
phetiã xp̃i caſſa ĩplere temeritate conatus ẽ ita aut unũ altare dicitur qũo una fides & unũ baptiſma
& una eccleſia: & titulus iuxta terminũ eiꝰ dño aut dubiũ ꝗn euãgeliũ & apoſtolorũ ſcripta ſigni/
ficet: qc. n. ſupra iuxta tropologicã intelligentiã terra iuda ægyptio formidabilis ſiue ſolénis uet ’
ĩtellegitur teſtamẽtũ: ſic & titulus in terminis ægypti euãgali hiſtoria demõſtratur: Deniq; iungit Kr
Et erit in ſignũ & in teſtimoniũ:Dominicæ uidelicet paſſiõs tũc hii ꝗ crederint cõcurrentibꝰ ægp
,

lI. cor.lA.d

ptiis cõtra ægyptios: & pugnãte uiro cõtra fratrẽ ſuũ: & ciuitate cõtra ciuitatẽ dimicãte: Cũ pſecu.
tiõis tpᷣs increuerit ĩplorabunt dñi miſericordiã: ſtatimq; ſaluator adueniet.i.ieſus:hoc.n. in ligua
noſtra ſonat. Et cognoſcetur dñs ab ægyptiis. & cognoſcẽt eũ ſiue pſecutores ꝗ fuerint ſupati: ſue
credentes pᷣſenti auxilio liberati:Et tolêt eũ in hoſtũs & muneribꝰ uotaq; uouebũt & ſoluent: Rn/-
deant iudæi lege pᷣceptũ eſt ut altare ñ fiat niſi ĩ loco quẽ elegerit dñs deus: & hoſtiæ tm a ſacerdo-
tibus leuitici generis ĩmolẽtur: Ecce eſaias apte docet qd ægyptii cognoſcãt dñm & colãt eũ. & ho
ſtias & munera offerãt: & uota uoueãt atq; pſoluant: Si ægyptii ſacerdotium hnñt: impletur & in il/
lis pauli teſtimonium dicentis: Tranſlato ſacerdotio: neceſſe eſt ut legis tran ſlatio ſiat.
CEt percutiet dominus egyptum plaga ⁊ ſanabit eam
CQuem enim diligit dominus corripit: caſtigat autem omnem filium quẽ recipit: perſecutio non
ad negationem credentium: ſed ad probationem credentium & coronam.
CIngie illa erit via de egypto in aſſyrios? intrauit aſſyrius in egyptũ:⁊ egyptus in aſſprios:⁊
ſeruient egyptii aſſur. C¶ Ante aduẽtũ xpᷣi una quæq; gens ſuũ hẽbat regẽ: & de alia ad
aliã nullus ire poterat nationẽ:ĩ romano impio unũ facta ſunt oĩa:Doctꝰ lector ueteres recolat bi
ſtorias a

Super Eſaiam.c.xx.

ſtorias ab eufrate uſq; ad tygrĩ oẽm in medio regionẽ aſſyriorũ fuiſſe: Co gnoſcat ergo quos uete

uti⸗ res aſiyrios:nüc nos uocamus ſyrios aparte totũ appellãtes: qd aut dicitur: ægyptii ſeruiẽt ſyris: uel
e ſic accipiẽdũ qd romanæ legiones ſyrios inſtructos militiæ ægyptũ cuſtodiãt: aut qck utriuſq; gen
d I tis inter ſe cõmercia ſint: & habuüdanti ã ægypti ſyræ ſuſcipiãt ciuitates ſicut ecõtrario paleſtinæ &
in phenices ægypt' irrigetur: Quidã noſtroꝶ male hæc ad mille annos referut: & more iudaico ĩ cõ
4 ſumatiõe mudi futurũ ꝓnũciat: q anticriſtus de aſſyriis ueniet in ægyptũ: ethiopiãq; poſſederit.
un⸗ CIn ie illa erit iſrael tertius egyptio ⁊ aſſyrio bñdictio in medio terre cui bndixit dñs exerci
e tuũ dicens:Benedictus ppls meegypti ⁊ op manuũ meaꝝ aſſyrius:hereditas at mea iſrael
An CNequaꝗ iſrael inter ægyptiũ & aſſyriũ medius elidetur: Nũc antiochis & demetriis ad ſe iudæi
el⸗ trahẽtibꝰ regnũ: nũc tholomei poſſeſionẽ eiꝰ ſibi uindicãtibꝰ: ſed ipſa ſub romano impio ac ꝑ hoc
xpᷣi impio erit eiuſq; cõditionis cuius ægyptus & aſſyrii: & budicẽtur in oĩ terra: ꝗa de ſyon exibit
terine lex & uerbũ dñi de hieruſalẽ: Tũc dicetur a dio:Bñdictus populus meus ægypti:qñ nequaq́ moy-
ui⸗ ſe:ſed xpᷣo dño pereunte & infinita hoĩum milia ſolitudines repleuerint: Et pharaone ſubmerſo di
En an xerint in deſerto. Cãtemus dño glorioſe enim magnificatus eſt. æquum & aſcenſorem deiecit in
aübon mare. Tunc & opus manuum erit dñi in aſſyriis: hæc enim uel maxime gentes monachorũ florent
rintn examinibus:ægyptus & meſopotamia: & pari inter ſe pietate contẽdunt. Hæreditas autem xp̃i iſta
veneni el ẽ:hoc ẽ natiuitatis & crucis & reſurrectiõis aſcẽſiõiſq; eiꝰ loca ad ꝗᷓ de toto orbe cõcurrit᷑.
Acüei CAPITVLVM VIGESIMVM.
oni d⸗ ☛NhRNUno quo ingreſſus eſt cartã in aʒotũ:cũ miſiſſet eũ ſarcõ rex aſſyrioꝝ ⁊ pugnaſſet cõ
dmani Vtra azotũ ⁊ cepiſſet eã.In tpe illo locutꝰ ẽ dñs ĩ man eſaie filii amos dicẽs. Nade ⁊ ſol
wur. ue ſaccuũ tuũ de lũbis tuis:⁊ calciamẽta tua tolle de pedibꝰtuis:⁊ fecit ⁊ dixit dis Si/
ererein Ecut ambulauit ſeruus meꝰeſaias nudus ⁊ diſcalciatus:ſic triũ annoꝛũ ſignũ ⁊ poꝛtẽtuʒ
ſirre erit ſu ꝑ egyptũ ⁊ ſuper ethiopiã:Sic minabit rex aſſyrioꝛuzʒ captiuitatẽ egypti ⁊ trãſmigratio
binnme nẽ ethiopie Juuenuʒ ⁊ ſenuʒ nudã ⁊ diſcalciatã diſcopertis natibꝰ ignominiã egypti:ꝛ tiebunt
Adään ⁊ cõfundent᷑ ab ethiopia ſpes ſua:⁊ ab egypto gloꝛia ſua:⁊ dicet habitatoꝛ inſule huius: In die
nopit⸗ illa hec erat ſpes noſtra ad quos cõfugimus in auxiliuʒ vt liberaret nos a facie regis aſſyrioꝛ
enin⸗ 2 quõ effugere poterimus. — Nos totã poſuimus capituli huius cẽtinentiã ut per
l ptes ſingulas diſſeramus: Azotus ꝗᷓ hebraicæ dicitur. ernõ: urbs potẽtiſſima paleſtinæ de ꝗnq; ur-
lirri bibus: hãc ſarcõ rex aſſyriorũ ꝗ ſeptẽ noĩbus appellatur. Miſſo duce exercitus ſui cui nomẽ erat tar
gcii tan cœpit & tenuit: Eo igitur tꝑe quo uicina ciuitas capta ẽ: pcipitur eſaiæ ut depoſita ſaccea tuni/
nmior ca:hic enim erat habitus prophetalis populi delicta plangentis & calciamẽtis quæ: lxx. caligas uo-
oit cãt:mudus & diſcalciatus incederet: Ipᷣm pᷣueniens captiuitatis ægyptiæ & æthiopũ: qa ægyptiis in
n adiutorio fuerat: qd quo eſaias nudus ambularet: & fœditatẽ gẽtibus nudis natibꝰdem õſtraret. Ita
oĩs ægyptus atq; æthiopia populãte aſſyrio nudæ fierẽt: & nihil oĩno ĩ terra remaneret: Ne hoc ali
W ꝗs putet ſupori cõtrariũ: qa ibi poſt mala defutura beatitudo pᷣdicatur: Hic aut pᷣſens narratur ca/
khih ptiuitas:p quã deleto iſrael & damaſco: & philiſtim recta uia prexit ægyptũ: & ipſos pariter æthio-
gien paſqʒ ſupauit: qc ne uideatur ambiguũ:ipſius eſaiæ ponamus teſtimoniũ. Reuerſus auũt rapſacen ĩ
Ian uenit regẽ aſſyriorũ pᷣliantẽ aduerſus lomnã: audierat. n. ꝗa ꝓfectus eẽt de lachis: & audiuit de tara
velor ca rege æthiopiæ dicẽtes: egreſſus è ut pugnet te.ſimulq; diſcimus obediẽtiã ꝓphetarũ: qd uir no
il no bilis: tradũt. n. hebræi eſaiã ſocerũ fuiſſe manaſſæ filii ezechiæ regis iudæ. Nõ erubuerit nudusueece
epyh dere: ſed dei pceptis nihil hõeſtiꝰ iudicãs: depoſuerit ſaccũ quo habiecto nudꝰfieret unã priꝰhns tu
ne: nicã: & ipſã cilicinã. Qc ãt dr̃. Triũ annorũ ſignũ & portẽtũ erit ſup ægyptũ & ſup æthiopiã: hoc
Mün⸗ ſigniſficat q& tribus ãnis ab aſſyriis ægyptꝰ uaſtãda ſit & æthiopia.Tũc ĩiqt dicẽs hĩtator ĩſulæ hinꝰ.
nign Hoc ẽ hieruſalẽ qᷓ uiciarũ gẽtiũ fluctibꝰtũdit᷑:hæc.n. erat ſpes noſtra? & ad hos cõſugimꝰ: ut nobis
nis pᷣberẽt auxiliũ: ꝗ ſe de captiuitatis malo eruere ñ querũt?ẽ igitur hic ordo ꝓuidẽtiæ dei oẽ hoĩuum
gi genus ineffabili iudicio diſpẽſantis. Cõtra dei irã iſrael ſperauit in damaſco:Diruatur ciuitas ꝗᷓ ad
een uerſũ illiꝰ uolũtatẽ ĩpiis pᷣſtat auxiliũ.Iudas ſperauit in ægyptiis ut ægypt deſtruatur: ægyptii con
inin fiſi ſũt ĩ æthiopibꝰ:æthiopes quoq; uincãtur ab aſſynis: Aſſyrii ſupbierũt: non dei ſed ſuarum uiriũ
ul arbitrãtes eẽ uictoriã: ut ipſi uincãtur a babylõiis: Babylõ eleuauit cõtra deũ caput: & ipſa mœdis
im perſiſq; ſuperetur: Perſæ & mœdi ex parte perſecuti ſunt populum dei: & aries ſeuiſſimus ad ori-
NIR entem & occidentem oẽs populos uentilauit: ueniat hyrcus alexander: & conterat eũ pedibus ſuis
nd Et iſte ultra modum erectus eſt:ueneno pereat regnumq; eius diuidatur in partes: & eum multo tẽ
din pore inter ſe conſilium fuerit: romano uincente populetur: Romanus ipſe ſerratis dentibus ungui
uh buſq;: ſanctorum carnes & cruento ore lacerauit: excidatur lapis de monte ſine manibus: & poten-

tiſſimum primũ regnum ac ferreum: deinde fragile & infirmum in teſtarum modũ conterat.
U CAPITVLVM VIGESIMVMPRIMVM.
Aus deſerti maris. NMꝘMAiſi in cõſequentibus huius capituli leg
rem:babylon dilecta facta ẽ mihi in miraculũ: Et iterum: Cecidit cecidit babylon: & oĩa
ſculptilia deorũ eius contrita ſunr in terra: & ſupaſcẽde elam: & obſide mœde: dubitarẽ

non 7
S

qd eſſet hoc pondus qd deſerto mati imponitur: Perſpicuũ ergo ẽ qd deſertũ mare ba-

—
△

Liber Quintus

bplon appellatur: hiere mia dicente ex perſona dei & deſertum faciam mare eis & ſiccabo terram
iliius: & erit babylon in tumulos arenarũ:Mare aũt pp multitudinẽ habitãtiũ dicitur. Vñ & ſupra
ægypti multitudo mari cõparata ẽ:deſertũ faciet dñs mare ægypti. qd ãt mœdi & pfi pugnauerüt
eã in ſupradicto hieremia legimus Acuitæ ſagittas: implete pharetras: Suſcitauit dñs ſpũm regum
mœdorũ: & cõtra babylonẽ mens eius ut pdat eã:qm̃ ultio dñi ẽ ultio tẽpli ſui ſupꝑ muros babylo
nis:Leuate ſignũ augete cuſtodiã: eleuate cuſtodes. pᷣparate inſidias: qa cogitauit dñs & fecit q̃ locu
tus ẽ cõtra babylonis habitatores: Et rurſum. Leuate ſignũ in terra:clangite bucina in gẽtibus. San
ctificate ſup eã gẽtes adnũciate cõtra illum regibus ararat.mẽniatas cenez: numerate cõtra eã trap/
ſar: adducite æquũ quaſi brucũ aculeatũ: Sanctificate cõtra eam gẽtes: reges mediæ: Duces eius &
uniuerſus magiſtrat eius: cũctãq; terrã poteſtatis eius: & cõmouebitur terra & turbabit᷑ ꝗᷓ uigilauit
cõtra babylonẽ cogitatio dñi: ut ponat terrã babylonis deſertã & inhabitabilem: ſicut turbines ab
aphrico ueniẽt.de deſerto uenit de terra orribili uiſio dura nũtiata ẽ mihi. Vox babylonis populi
timẽtis indicitur ſiue ipſius babylonis qd audiat mœdos & elamitas cõtra ſe exercitũ p̃parare & ue
nire de ſolitudine: ponitq; cõparationis exemplũ: ſicut inqt ab africo uentꝰuehemẽs uenire conſue
uit:ita mihi ſolitudine uaſtitas uenit de terra orribili: cuius ne nomẽ ꝗdem audire poſſumus qᷓ for
titudine uiſio dura nũtiata eſt mihi: quid. n. durius quã præſens captiuitas.
CQui incredulus eſti ſideliter agit:? ꝗ depopulatoꝛ ẽ vaſtat CPõt in hebreo ita
legi:q cedis cede.& q uaſtas uaſta: ut ad ipſum elamitẽ & mœdũ ꝓphetiæ uaticiniũ dirigatur hor-
tatis eũ implere qd cœpit intrepidũ aſcendere: obſidere potentiſſimã ciuitatẽ. Sin aũt ſic legitur ut

trãſtulimus quaſi de pſona tertia dicatur: ꝗ incredulus eſt infideliter agit: & ꝗ de populator ẽ uaſtat

Cũ ſuperioribus copulãdum eſt:in ꝗbus ſibi babylon uiſionem duram prædicat nunciatam-
Aſcende elam obſide mede:omnem gemitum eius ceſſare feci.
CNe timeas ingꝗt o perſa & mœde babylonis multitudinẽ illius rcicntapotenti ne formides:
Omnẽ gemitũ eius ceſſare feci: ſeu quod nullus iam gemat & doleat præſſus potentia babylonis:
ſeu quod tantis malis eo præſſa ſit ipſa babylon ut nec gemitum quidem liberum habeat.
CPꝛopterea repleti ſunt lumbi mei doloꝛe anguſtia poſſedit me.ſicut anguſtia pariẽtis.Coꝛ/
rui cũ audirem.conturbatus ſuz cũ viderẽ:emarcuit coꝛ meũ.tenebꝛe obſtupefecerũt me.Ga
bylon dilecta mea poſita eſt mihi in miraculum.
CProphetæ ideo obſcuri ſunt: qa pſonæ in his plurimæ cõmutãtur. Ergo & nũc uox eſaiæ induci-
tur plãgentis babylonẽ ſpũ ꝓphetali qd tãta mala ſup eam uẽtura ſint:ut ipſe ꝗ narrat timore ſupe
ratus:nequeat in uerba ꝓrumpe: Vidẽs tãtæ multitudinis ſanguinẽ fundi:& miſericordiæ motus
affectu:hõ.n. de hoĩbus loꝗtur. nõ minus doleat quã mulier ululare in partu ſolet. Sed cõturbatus
& trepidus & in terra corruẽs caligãtibus oculis neſciat babylon dilectã mea in hebræo legitur.
“ & eſt ipᷣm uerbũ qd in principio babylonii oneris poſuimus. ſup montem
caligoſum: p caligoſo.n. & tenebroſo ſcriptũ eſt, neſeph. ꝓprieq; hæc ẽ urbs ſic uocata:pp altitudi/
nẽ erectum uſq; ad cælum ſuperbi uerticem.
CNPone menſura cõtẽplare in ſpecula comedẽtes ⁊ bibẽtes:Surgite pꝛicipes:arripite clypeũ
CLocus iſtæ dupliciter accipitur:o mœdi & elamitæ: ꝗbꝰſupra dixi: aſcẽde aelã obſide mœdæ. Su
mite cibũ:futuro uos pᷣlio pᷣparate: ne pꝰquã dimicatõis tpᷣs aduenerit. laſſitudo uos retrahat. Cũq;
comederitis & biberitis: ſurgite arma corripite: babyloniũ debellate: Quodq; ait: contẽplare in ſpe
cula hoc ſenſu legitur: diligẽter qᷓ uentura ſuntꝓſpice. Põt & ſic intelligi babylon para baltaſar filio
euil marodach nepoti nabuchodonoſor regi ſuo mẽſam atq; cõuiuiũ: & uide ꝗd poſt cibum eue/
niat: in quo ſcortis & cõcubinis in uaſis dñi ꝓpinabit: O principes ꝗ cũ rege accuùbitis mœdos autẽ
CHec.n.mihi dixit dñs:vade ⁊ pone ſpeculatoꝛẽ:⁊ quodcũqʒ viderit annunciet.Et vidi curruʒ
duoꝛũ eqnitum:aſcenſoꝛẽ aſini:⁊ aſcenſoꝛẽ cameli:Et cõtẽplatus eſt diligẽter multo intuitu:cla
mauitq;:Leo ſupꝑ ſpeculã dñi ego ſuzʒ ⁊ ſup cuſtodiã meã ego ſum ſtans noctibꝰ:ecce iſte venit
aſcenſoꝛ bige equitum ⁊ rñdit ⁊ dixit. Cecidit babylon ⁊ oĩa ſculptilia deoꝛũ eius contrita ſunt
iterra.tritura mea ⁊ filie aree mee que audiui a dño exercituum deo iſrael:id nunciaui vobis.
¶ WCauſas reddidit ſuperioris formidinis: quare anguſtia poſſederit eum ſicut parturientẽ: & orrue-
rit: audiens & pterritus ſit ac tenebroſo horrore circũdatus: Hæc inꝗt dixit dñs mihi: Vade & cõſti
tuæ ſpeculatorẽ ut ſpũ bieghetal tibi futura ꝓnuntiet: Quẽ cũ poſuiſſet in ſpeculã: uidit uenien/
tem bigam: & aurigam deſuper: aſinumq;: & camelum currum trahere. Significat autem cyrum
& perſarum regem atq; mœdorum cum paruo & magno imperio uenientem. Per ſe enim ante
cyrum ignobiles erant. & nullius inter gentes loci habebantur: mœdi ſemper potentiſſimi. I ſtæ
ergo aſcenſor duarum gentium filius exercituum uenit contra babylonem: & ſpeculator lle
qui poſitus erat ut uentura proſpiceret clamauit quaſi leo. ſiue ipſe propheta appellatur leo. Et
quia dubium erat de perſona ſpeculatoris qui cyrum uiderat aſcendentẽê: ipſe exponit manifeſtius
& ait: Super ſpeculam dñi ego ſum:ſtans iugiter p diem ſpeculatorem dñi ſe eſſe prænuntians: qui
ſemper poſitus in offitio prõphetali & diebus ac noctibus dñi paret imperio: quodcũq; iuſſerit loꝗ

pſaſqʒ ſignificat: ſurgite & ad ĩterficiẽdũ regẽ arma corripite:Hoc pleniꝰĩ danielis uolumĩe diſcimꝰ

E

Super Eſaiam. c. xxii.

der
ſitt⸗ tur: Qnid igitur clamauit leo: ecce iſte uenit aſcenſorbigæ æquitum aut dubiũ quin eyrus indice-
Mne tur: Et reſpondit & dixit ipſe leo qui ſupclamauerat. cecidit cecidit babylon & omnia ſculptilia deo
nten rum eius contrita ſunt in terra: Waſtante. n. aſcenſore bigæ babylon uſq; in æ teinum deleta ẽ: & be/
e. lis templum oĩaq; idola uſq; ad ſolum ſtrata: Qd autem ſequitur: tritura mea & filia areæx meæ: ad
kai huieruſalem apoſtropham facit: & ad templum quod in area ornæ ſitũ eſt: Dicitq; ad eum: O hieruſa
idn lem & populæ fili templi mei: nõ tibi uideatur incredulum eſſe quod dixit:Nõ enim ſunt mea uer
nei ba ſed dñi: & peros meum illius uerba reſonarũt. Quidam putãt ſed male hoc nõ ad hieruſalẽ: ſed
in ad babylonẽ dici: de qua & ſupra: Babylon dilecta mea poſia eſt mihi in miraculũ: Et eẽ ſenſum ꝗ
uiin cõtriuiſti me eris & ipſa cõtrita:ũ meo ſermõe ſed dñi poteſtate qᷓ tibi hæc uẽtura pᷣnũutiat: Quid ãt
wn uoluerint in hoc loco.lxx.interpᷣtes ut pro leone ꝗq hebraice dicitur aria uriã tranſtulerunt: nõ ſatis
nu intelligo: præſertim cum ſupradictus ſacerdos urias ꝗq uocatur in teſtimoniũ aliis litteris ſcriptꝰ ſit.
dunki COnus duma:ad me clamat ex ſeir:cuſtos qui de nocte: cuſtos qui de nocte:ꝛ dixit cuſtos ve⸗
zirclt mit mane ?⁊ nox:Si queritis:querite conuertimini venite. Pro duma. xx. idumea
unit ponunt: eſt auũt duma nõ tam idumea & prouintia: ſed quædam eius regio ꝗᷓ ad auſtrum uergit &
ad urbem paleſtinam qꝗᷓ hodiæ dicitur eleuteropolis: uiginti diſtat milibꝰ: iuxta quã ſunt motes ſe
dehro ir. ſumpto ab auctore noĩe:Seir quippe interpᷣtatur hiſpidus & piloſus:quod eſau fuit:in abdia pro
ie⸗ Pheta plenius ſup hac gẽte a nobis diſputatũᷣ eſt. In quo neceſſe fuit ueterẽ hiſtoriam reuoluere: Et
. in ezechielis hieremiæq;ʒ: eaſdẽ teſtimonio trahere uiſiones: & maxime prophetiã contra montẽ ſeir:
Et illud de pſalmis: in idumea extendã calciamentũ meũ:Et alibi: tabernacula idumeorũ & hiſma
euſtn helitarũ moab & agareni gebal & ammõ & malech: Amos ingt ſup tribus ſceleribus edom & ſup
m. quatuor nõ aduerſabor eum. eo qd ſecutus ſir in gladio fratrem ſuũ:& miolauerit miſericordiã ſuã.
Siue ut Symmachus trãſtulit uiſcera ſua:qd aduerſus cognatos populos auſus ſit dimicare & hoſti
Dmnite li hodio deſſidere: Fuit aũt regi eſau in regiõe duma hoc eſt in mõtibus ſeir: hanc ut metropoli iux
dai⸗ ta ordinẽ ſuperiorum uiſionũ ab aſſyriis ſiue a nabuchodonoſor expugnatã eſſe credimus: memo-
4 remqʒ priſtini generis qd de habraam & iſaac ſit ſtirpe generata: imploraſſe auxiliũ dei: & neceſſita
iCn. te cogente:illius clemẽtiam flagitaſſe. Narrat ergo nũc dñs. Qui obſidetur in ſeir & ab hoſtibꝰ cin
m V gitur: meum implorat auxiliũ & dicit: O cuſtos iſrael qui populũ tuum tueris cuſtodia ſempiterna
& quaſi in nocte illis dormientibus uigilas: ne hoſtes irrumpãt: quare & nos qui de eius ſemine ſu
rinchc⸗ mus nõ ſimili clementia protegis? Quibus ergo cuſtos uigilq; reſpondet de quo ſcriptum eſt: nõ
noreſche dormitabit neq; obdormiet: qui cuſtodit iſrael: Venit mane populo meo: & nox genti idumeo⸗/
emots rum:illis præbebo lucem: uos in tenebris dereliquam: Vel certe ita: uenit lux nocte tranſacta ſimeũ
zundang nocatis auxilium: & eſtis de ſtirpe ſerui mei habraam: Nolite me tantum in neceſſitatibus quære-
kyum. re ſed toto ad me aĩo conuertimini: Venite & ſuſcipiã pœnitẽtes: Hoc iuxta hiſtoriã dictum ſit: cæ
pmomn terum ſi pp ſimilitudinẽ litteræ ex eo qd:: res. & delet: non multü inter ſe diſcrepent: quidã hebiæo
Pinni rum ꝓ duma romam legüt uolentes ꝓphetiam cõtra regnũ romanũ dirigi: friuola pſuaſione: qua
ſemp in idumeæ noĩe romanos æſtimant demõſtrari:idumea autem interprætatur ſilẽtium.
echl COnus in arabia:in ſaltũ ad ueſperã doꝛmietis in ſemitis dodẽnin:occurẽtes ſitiẽti ferte aquã
de ꝗ habitatis terrã anſtri:cũ panibus occurrite fugiẽti:A facie.n.gladioꝛũ fugerũt:a facie gladii
aCi iminẽctis:a facie arcus extẽti:a facie grauis pᷣlii:Qm̃ hec dicit dñs ad me:adbuc in uno q̃ſi anni
reinh merxrcennarii: Et auferetur ois gloꝛia cedar:⁊ relige numeruʒ ſagittaꝛioꝛũ foꝛtiũ de filus cedar
larflio imminuentur: dñs.n.deus iſrael locutus ẽ. CQueærenti mihi & diu cũ delibe
um eve beratione tractanti qᷓ eſſet a rabia ad quã propheticus ſermo dirnigitur: utruũ moabite:a namanite &
losan’ idumei: cunctæq; aliæ regiões ꝗᷓ nunc arabia nuncupatur: occaſionẽ tribuit in hac eadẽ uiſione qc
diſin ſeqtur: auferetur Oĩs gloria cædar: & reliquiæ numeri ſagitanoꝑꝶ forciũ de ſiliis cædar ĩminuentur
laum hiſmahelitas debere ĩtelligi: liber geneſeos docet: ex hiſmahele cædar & aggarenos ꝗ peruerſo no
MZ mine ſaraceni uocãtur eẽ generatos: Hii p totam habitãt ſolitudinẽ: de quibus puto & poetã dice

ennn re: Lateq; uagãtes barchei: & ſupradictũ uolumen: cõtra faciẽ oĩum fratrum ſuorũ habitabit: Eo qd
4 lUttiſſima heremus ab india ad mauritaneã uſq; tẽdatur & athlãticũ oceanum qq puto hieremiæ
nſn titulũ ſonare:ad cædar & ad regna aſor rex babylonis ſtatimq; ſeꝗtur Hæc dicit dñs ſurgite & aſcẽ
h dite ad cædar & uaſtate filios orientis. Tabernacula eorũ & greges eorũ capiẽt:pelles eorũ & oĩa
Lom uaſa & camelos tollẽt ſibi:& iterũ:Iniuit.n. cõtra uos nabuchodonoſor rex babylonis cõſiliũ:cogi
edit tabit aduerſus uos cogitationes: Surgite & aſcendite ad gentem quietam & confidenterhabuan-

nm tem ait dominus:non oſtia:non uectes eis: ſoli habitant. & erunt cameli eorum in direptionem: &
umn multitudo iumentorum in prædam. Et diſpergam eum in omnem uentum qui ſunt atonſi
nmn airin comam: & ex omni cõſinio eorum adducam interitum ſuper eos ait dominus: eritq; aſor habita
culum draconum deſerta in ſempiternum: Nõ manebit ibi uir. nec incolet & eam filius hommis.
Me Totum prope teſtimonium de hieremia poſui ut quæ ſit cædar indubitanter intelligas: & conſide
l ra quomodo hiſmahelitarum hoc eſt ſaracenorum propriæ gentem deſcripſerit: qurhabitant in tẽ
Ki⸗ toriis quaſi nox compulerit ſedes inquibus armenta ſunt & pecora camelorumq; greges: qui non
G habent oſtia: nec uectes: Non enim uerſantur in urbibus: ied in ſolitudine habitant: Er hii ergo

1

Liber Quintus.c.xxii.

a babyloniis deleti ſunt:eo quod aſſor ciuitatem quæ metropolis gentis illius in heremo fuit uſq;
ad ſolum ſubuerterint: & tamen cũ camelorum & ouium greges capti ſunt: pelleſq; eorum atq; tẽ
toria ſorte diuiſa:non omnis gentis illius ſigniſicatur interitus: eo quod dromedarii & cameli cen
tum & amplius milia uno die per uaſtam ſolitudinem fugere ſoleant: Auferetur inquit omnis glo
ria cedar. & imminuto ſagittariorum numero: qui maxime pollent arte pugnãdi cæteri qui fuge
rint remanebunt. Quia intelleximus quid ſit cedar.quæ arabia:quæq; aſur. uideamus Eſaias pro/
pheta quid dicat:lIn ſaltũ ad ueſperã dormietis. in ſemitis dodanin: Verbũ arab ut ſæpe iãdiximug
& ueſper: & arabia: & coruus: & plaities: & occidẽs appellatur. Etp eo qdnos iuxta. Ixx.tranſtulimꝰ
dormietis: pöt interpᷣtari morabimini ſiue habitatibis hocẽ avaiοεαi qd hebraice dicit᷑ tha
li. dodanĩ qq; ĩ ꝓpiĩquos uertit᷑ & cognatos: Itaq; pdicitur iudæisꝗ obſidionẽ babyloniã effuge/
re potuerint: & totius prouintiæ uaſtitatem ad heremum tranſire uicinam: quod habitaturi ſunt in
1ſ0 imidinem arabiæ itinere quod ducit: Rurſumq; ad hiſmahelitas ſermo cõuertitur: & eos ad mi
ſericordiã cohortatur. Currite & laſſis fratribus ac periclitãtibꝰ ardoris ſiti obuii ferte aquas: Tãtus
enim ferbor eſt ſolis. ut niſi ſubueneritis in ſolitudine pereant: Et nõ ſolum aquas: ſed etiam panẽ
ſerte fugientibus: ut quos cõuenit obſidio: ueſtra clemẽtia reuelet: Simulq; reddit cauſã quare hæc
imperet ſieri dicens: FEugerunt babylonium gladium fugerũt: arcus elamitarum fugerũt imminẽs
præ lium: Nec deſpiciatis miſeros: cito ueniet & ueſtra captiuitas. Quomodo enim uelox mercen
narii annus eſt: &᷑ omnem laborem breuem putat dum ad deſideratam mercedem perueniat. Sic
uniuerſa gloria filiorum cedar auferetur a uobis: & ſagittæ ueſtræ cõterentur: & paruus rem anebit
numerus pugnatorum. Quidam uolũt ex eo quod dicitur adhuc ĩ uno anno & auferetur omnis
gloria cedar: Non ad babyloniam captiuitatem prædicari de qua & hieremias loquitur: Sed aſſy/
riorũ qui poſt unum annũ uaſtatiõis iudaicæ: ſaracenos latiſſime perſecuti ſunt. Illum præterea lo
cum in quo nos thannulimunn habitatis terram auſtri cum panibus occurrite ſugiẽti: & quaſi
imperatiuo modo legimus: in hebræo ſic legi poſſe affirmat qui habitant terram auſtn. cum pa/
nibus occurrerunt fugienti: ut cum deus eis dixerat: occurrentes ſitiẽti ferte aquam: illi nimia amẽ
tia panes tulerint abſq; aquis ut cibo augerent ſitim.
S CAbPITVLVM VICESIMVMSECVNDVM.
NᷓMus vallis viſionis. CLXX. Licet nõ habeatur: in hebræo
manifeſtius tranſtulerunt uerbũ uallis ſyon: Hæc enim ciuitas ſeminarium prophetaꝶ
eſt. in qua extructum templũ. & uiſiones dñi multiplicatæ ſunt. Quia ergo inter cæteras
lgentes ponitur: & reputatur de plurimis: nequaqꝗᷓ mons appellatur: iuxta illud ꝓpheticũ
E fundamenta eius in montibus ſanctis. diligit dñs portas ſyon ſuper oĩa tabernacula Ia
cob. Sed uallis ex eo quod humiliata ſit. Aliis uerbis hoc ipſum hieremias loquitur: Quãdo acce-
pit calicem plenũ uini: & dat uniuerſis gẽtibus: ac nouiſſime porrigit hieruſalem ut bibat & uomat
eruat: & inſaniet: Significans a babyloniis & hãc eẽ uaſtãdam: quod plenius regum & hieremiæ
narrat hiſtoria: Ex quo intelligimus oĩum creatorem equaliter eſſe deum: & eodem cuncta diſpen
ſarre iuditio: iuxta iſlud quod ipſe loquitur per Amos: Nunquid non filii æthiopũ uos eſtis filii iſra
el ait dñs. Nunquid nõ iſrael aſcendere feci de terra ægypti: & paleſtinos de cappadoria & ſyros de
cyrene: Hæc oculi dñi ſuper regnum peccãs: ne putarẽt iudæi idcirco ſe meritoꝶ hẽre priuilegiũ
qa educti eſſent de ægypto:Dicit ẽt cæteras gentes ad alias terras ſuo imperio fuiſſe trãſſatas.
¶ Quidnã tibi quoqʒ ẽ g aſcẽdiſti ⁊ tu ois ĩtecta:clamoꝛis plena:vrbs frequẽs:ciuitas exultãs
¶ Referebat mihi hebreus pᷣſentẽ uiſionem nõ pertinere ad illud tẽpus quo nabuchodonoſor hie
ruſalem cœpit: & ſedechiam uinctum. oculiſq; priuatum duxit in babylonem: ſed ad ſennacherib
tempora: quãdo ſomna pontifex magnam partẽ prodidit ciuitatis: & tantum ſyon ideſt ARX &
templum ac nobiles remanſerint: in exemplum romanæ urbis: quæ irruentibus gallis: patricios &
florem iuuentutis in arce ſeruauit: Nos autem poſſumus & de babylonia captiuitate dicere: ꝗqᷓ eu
ſebius oĩa ad xpᷣi aduentum referat & putet ueſpaſiani titiq; temporibus fuiſſe completa: Carpa-
mus ergo ſingula: unplicem expoſitionẽ breuiter attingentes: Quidnam tibi quoq; eſt? quid ha/-
bes inquit ſyon? quod etiã tu aſcendiſti omnis intecta? qñ dicit etiam tu: oſtendit quod cæteri pri
us aſcenderint: Nũ & tu reputata es inter gẽtes qᷓ ab hoſtibus obſideris: & tecta cõſcendis plena ulu

latus: & planctus neq; miſerabilium fœminaꝶ. urbs quondã regia? Interfecti tui non interfecti gla

dio:nec mortui in bello:cuncti principes tui fugerunt ſimul pariter procul fugerũt:Si ad ſennache
rib tempora referas:quando ex parte capta eſt ciuitas: Recte dicuntur non fuiſſe uicti gladio:nec oc
ciſi in bello:ſed proditione aliis ex urbe fugientibus: aliis quos hoſtis oppræſſit uinculis alligatis.
Sin autẽ ad babyloniam captiuitatem qd & uerius eſt: dicemus quod non pugna ſed obſidione ſu
perata ſint: Quod ſi in aduentu xpᷣi iuxta euſebiũ tropologice intelligere uolueris: dices eos inter
ſfectos non gladio: ſed infidelitate: omneſq; principes eorum receſſiſſe a deo: & peccatorum funibus
alligatos nec quiſqᷓ fuiſſe de phariſæis qui non diabo li retibus alligatus ſi.
CPꝛopterea dixi:recedite amare flebo:nolite icũbere vt ↄſolamini me ſuꝑ vaſtitatẽ ppłi mei
Cin uaſtitate babylonis lachrymatus ꝓpheta gẽtis affectu: & dicit: Anguſtia poſſedit me: ſicut an

guſtia parientis.

Or meren
geniat F
temanebit
ut omnin
tedach
Drateterl,
di:
namm,

inimine

tübebre
Uopbeng
cerens
ipbencc
malhl
Nidoe
udron
meri
etißfutr
Ahe
Ptintei
lta.
sexulti
noſoth
wachen
MI
atticoss

Super Eſaiam

guuſtia parientis. Dolui cum audirem:conturbatuſſum cum uiderem. E marcuit cor meum tene/⸗

bræ ſtupefecerunt me. Babylon dilecta mea poſita eſt mihi in miraculum. quantomagis nuc in ur
bis ſuæ ruinam nullam accipere conſolationem poteſt totum ſe pläãctibus tradens. Dies emm in-
terſectionis. & conculcationis: & fluctuum domino deo exercituum in ualle niſionis. Reddit cau-
ſas iuxta triplicem intelligentiam: quare dixerit recedite a me amare flebo: quia cõculcata ſit ſyon
mons quondam uiſionum & nunc uallis fletuum.
CScrutans muruʒ:⁊ magniſicus ſuꝑ montem elain ſumpſit pharetram:currum hois equitis
parietem nudauit clypeus. CDeſcribitur babylonis exercitus: intrans
urbem: templũ occupãs: & quadrigis pꝑ plateas ſuperbus incedẽs. Quodq; auratos poteſt marmo

rum cruſtis ueſtitos parietes clypeus qui alia ſolet tegere nudauerit: Elegater in hebraico reſonat:

ſenſuſq; pulcherrimus eſt. quod ſcutum non protexerit quempiam ſed nudauerit: eo quod per ro
bur militum omnes opes erute ſunt: Sin aut elamite ponũtur in pᷣlio:quæ urbs aſſyriorum eſt:nõ
poteſt referri ad tempora romanæ ſubuerſionis. niſi forte cuncta allegorice interprætemur.
CErunt electe valles tue plene quadrigarum:⁊ egtes ponẽt ſedes ſuas in poꝛta:⁊ reuelabitur
oꝑimentũ iuda:⁊ videbis in illa die armamentariũ domus ſaltus:⁊ ſciſſuras ciuitatis dauid vi
debitis:qꝛ multiplicate ſunt. CManifeſte captiuitatẽ deſcribit qᷓ undecimo
regis anno ſedechiæ facta ẽ. De qua & hieremias loꝗtur: ecce ego congregabo oẽs co gnationes re
gnorum aqlonis ait dñs: & ueniet & ponet unuſquiſq; ſolium ſuũ in introitu portarũ hieruſalem:
& ſuper oẽs muros eius in circuitu:quod ne putemus uoce prædictũ & opere nõ expletum: idẽ hie
remias undecimo inꝗt anno ſedechiæ mẽſe quarto quinta mẽſis aperta eſt ciuitas & ingreſſi ſunt
oẽs principes regis babylõis: & ſederũt in porta media. tũc ergo in circuitu ciuitatis hieruſalem in
numerabilis eſt fuſus exercitus & aperta ſunt ſancta ſanctoꝶ: & armẽtarium quod nemore conſitũ
erat hoſtili populatiõe reſeratum & per cũctas urbis partes diuiſis muris hoſtis ingreſſus eſf.
CECt ↄagregaſtiſ aqs piſcĩe ĩferioꝛiſ⁊ deſtrueeſtiſ domoſ ad mũiẽdũ mux:2 lacũ feciſtiſ iter du
os muros:⁊ aquã piſcie veteris:⁊ ñ ſuſpexiſtis ad eũ ꝗ fecerat eã ⁊ oꝑatoꝛẽ eiꝰð lõge ñ vidiſtis

C Narat quo obſidioni parauerint ciuitatẽ: & aquã inferioris piſcinæ quæ capi porerat ad ſu pio/

rem munitiorẽq; tranſtulerũt:deſtructiſq; domibus muros ædificauerint: & per ſingulas cognatio
5„nes domuſqʒ; quãtum aquæ deberet accipere dinumerarint: Feceritq; ciſternam inter duos muros
& piſcinã ueterẽ inſtaurarint ad ſeruãdas aquas: Et nõ magis deiinuocauerint auxilium: q cõditor
urbis ſit:piſcinæq; dñs: Quaſi aliis uerbis dixerit: fiduciã habuiſtis in hoĩe: & nõ in deo ꝗ factor eſt
hoĩs. Quidã iuxta myſticos ĩtellectꝰ piſcinã ueterẽ. legis umbrã ĩtelligũt: & ĩ duos muros nouũ ui
delicet & uetus teſtamẽtũ: ædificatũ lacũ traditõibus phariſeorũ atq; mãdatis ꝗ aquas cõtinere nõ
poſſit.& nõ reſpexiſſe eos ad filiũ dei.nec illius præſentia credidiſſe quæ olim non uiderint.
CEt vocabit dñns deus exercituũ in die illa ad fletũ ⁊ ad planctum ad caluitium ⁊ ad cingulum
ſacci:occidere vitulos ⁊ iugulare arietes:comedere carnes ⁊ bibere vinũ:comedamꝰ ⁊ bibamꝰ
cras.n.moꝛiemur:⁊ relata ẽ in auribus meis dñi exercituum.Si dimitetur iniquitas hec vobis
donec moꝛiamini dicit dũs cxercituũ. CCaptiuitate præſente & op⸗/
præſſa hieruſalem: cũ ferrum fames ſitis urgeret urbem: hieremias ad pniam populum prouocabat

& ecõtrario reges ac principes & uulgus miſerabili deſperatione pereuntiũ ſe trahebat æpulis: Ni

hil aut ſic offendit dũm quã poſt peccata erecta ceruix: & ex deſperatione contẽptus. Quod & per
amos loꝗtur. Supra tres & ſup quatuor ĩpietates non auerſabor eũ: qd & cogitauerit & fecerit: & ñ

egerit pniamiſup & docuerit malũ. uñ nũc dicitur: Si dimittet iniꝗtas hæc uobis donec moriami

ni: Putãt allegorici interpᷣtes de paſſione xpi eſſe pᷣdictum: quod uocauerit deus ẽt poſt crucẽ dñi
ſaluatoris infelicem populũ ad pniam: & nihilominus ille ie deſperationi tradiderit & uoluptati:
Principium ꝗppe iſtius uĩſionis in quo ait: clamoris plena: urbs frequẽs: ciuitas exultans. Ad illud
tempus referunt quando a phariſeis populusincitatus: impia contra ieſum uoce reſonabat:cruciſi
ge crucifige talẽ: Nos nõ hẽmus regẽ niſi cæſarẽ: Hui teſtimonii exẽplo ẽt apoſtolus abuſus ẽ:ſcri
bẽs ad coiynthios de ſurrectiõe: Si mortui nõ reſurgũt: mãducemꝰ bibamꝰ cras enĩ moriemur:
hæc dicit dñs exercituũ. Vade ingredere ad eũ ꝗ habitat in tabemaculo ad ſomnã pᷣpoſitũ templi
CAQAuicdd tu hic:aut qnaſi quis hic:qui excidiſti in excelſo memoꝛiã.diligenter impetra taberna
culũ tibi:Ecce dñs aſpoꝛtari te faciet:ſicut aſpoꝛtatur gallus gallinacius:⁊ quaſi amictũ ſic ſub
leuabit te.Coꝛonans coꝛonabit te tribulatione.quaſi pilam mittet te in terram latam⸗ ſpacioſã
ibi moꝛieris:⁊ ibi erunt currus gloꝛie tue:ignominiam domũus domini tui.⸗ expella te de ſtatio
ne tua:⁊ de miniſterio tuo de ponam te.Et erit in die illa vocabo ſeruũ meum eliachim fſilinz el
chie:⁊ induã illum tunica tua:⁊ cingulo tuo confoꝛtabo eũ:⁊ poteſtatẽtuam dabo in manu eius
⁊ erit quaſi pater habitãtibus hieruſalẽ ⁊ domui iuda:⁊ dabo clauẽ domus dauid ſup vmerum
eius:⁊ apiet ⁊ nõ erit qui claudat:⁊ figã illum paxillũ in loco ſideli:⁊ erit ĩ ſoliũ gloꝛie domus pa
tris ſui:⁊ ſuſpẽdazʒ ſuper eũ oẽm gloꝛiã domus patris eiꝰ:vaſoꝛũ diuerſa genera:oẽ vas paruu
lum a vaſis craterarum vſqʒ ad oẽ vas muſicoꝛuʒ: In die illo dicit vñs exercitnũ:auferetur pa
xillus qui fixus fuerat in loco ſideli:⁊ franget᷑ ⁊ cadet:⁊ peribit qð pepẽderat ĩ eo qꝛ dñs locutꝰẽ.

¶iber Quintus.c.xxiii.

CSupra diximus ſobnam fuiſſe pontiſicẽ qui aſſynis prodidit ciuitatẽ. Sed ꝗa traditiĩonĩs eſt he pii
Praicæ: & ſcriptura nõ loꝗtur: intelligamus eũ ſuperbũ.tumidũ: & uoluptuoſum ſuiſq; pedibus po bnel
ulos conculcantẽ: Et quia fecerit cũcta quæ propheta deſcribit: ſacerdotium eius ad eliachim filiũ Pirphl
chelchiæ tranſſatũ ẽ: ut illo eiecto: nobis pontifex fieret: Ex quo intelligimus oĩ ſtudio ſuperbiã de Dimid
clinandã quæ offendit dñm.& ne pontificatus quidem priuilegio tuta eſſe poteſt: Iſtæ eſt ſomna ſi ſncost
cut quidam putant & eliachim: de quibus idem propheta ſubtexuit. Miſit rex aſſyriorum rabſacen grnen
de lachis ad hieruſalem ad regem ezechiam in manu graui. & ſtetit in aquæductu piſcinæ ſuperio mahenn
ris in uia agri fullonis:egreſſuſq; eſt ad eum filius elchiæ. qui erat ſuper domum: & ſomna ſcribæ & ormnid
ioæ filius aſaph a commentariis. Iubetur ergo ingredi propheta ad pontificem qui habitabat iux/ cbielt
ta.lxx. in paſtoforio: Iuxta aquilã in tabernaculo: ꝓ quo ſequẽs hebraicam ueritatẽ. Theodotio ait. gnis
Ingredere ad ſocheniſtu m. quod interprætari poteſt æquum & rectum: ut ſcilicet per K& 1T& dp Ti zune
opaoiv iniquus intellegatur & prauus: ad pontificem templi: & dices ei: Qui habitas in domo nem⸗
dei: cuius ſcelera in tota ciuitate baccantur: cũ ſecurus es in operibus tuis quaſi non uerearis captiui tün
tatem? excidiſti tibi in petra ſepulcrum. & tam ſupbæ ædificaſti: ut ambitio te & in morte ſeq retur tlir
4 Audi quæ ſit in te dñi ſententia: uomodo gallus gallinatius humero portantis fertur: & ſinguli onn
hominü leuant in ſcapula pallium: ſic tua facilis erit in captiuitate tran ſlatio: Habebis coronã non donol
laminæ aureæ & ſanctificationis domini: ſed tribulatiõis & anguſtiæ. Sicut enĩ pila ſi mittatur in enb.
ꝓcliue ſtare non poteſt: ſed ueloci curſu uoluitur: ita & tu ad terram latiſſimã deduceris: & ibi erũt: tlel
currus gloriæ tuæ omnes poten tiæ & opes:quibus nunc fultus incædis. ibi ſenties ignominia do/ nulcs
mus dni tui: Quia ꝓpter opera mala & uiolatũ templum dei tui iſta patiaris: detrahã te de gradu io
tuo: & de pontiſcatus offitio proiciam & ꝓ te eliachim ſeruum meum filium elchiæ induam ueſti lr
mentis tuis: & cingulo tuo decorabo. Sicut eleazar ueſtimentis aaron patris indutus eſt: ipſi dabo ceter
oteſtatẽ templi qui habeat populum non ſubiectum ſibi quaſi ſeruum: ſed amatorem ſui quaſi fili leci
um:ipſe accipiet clauem domus meæ & in ſuo portabit umero:ipſe habebit cerimoniarũ oĩum po kr
teſtatem. Et quo paxillus ſignificatur in pariete templi & in loco firmiſſimo collecetur oĩa uaſa ſa/
cerdotum & læuitarum tam q in ſacrificiis neceſſaria ſunt quam omnis generis muſicoru ſuſpen/
duntur in eo. Sic oĩs populus ex eliachim ſerui mei poteſtate pendebit: Quod autem ait: in die illa te
auferetur paxillusq fixus fuerit in loco fideli: & frangetur: & cadet: & peribit qd pepẽderat in eo qa n
dñslocutus eſt. Multi ad ſomniam ferunt quod eliachim infixo paxillo prior paxillus qui infixus d
fuerat corruat: Sed quia ſequitur: & peribit quod pepẽderat in eo: Quod deiecto ſobnam nequaꝗᷓ
factum eſt intelligimus hoc dici quod depoſito ſomna pontifſicatu: acceperit eliachim cuius ſacer- 6
dotii dignitatẽ ſubuertit extrema captiuitas. Qui iuxta cuncta accipiunt: uolunt

in ſomnæ pontificatu iudæorum ſacerdotiũ cadere: In ſucceſſione eliachim qui ĩterprætatur deus
reſurgens: euangelii cultus & ſacramenta monſtrari ita ut hoc qd ſequitur. in die illo dicit dñs exer
cituũ auferetur paxillus ꝗ fixus fuerat in loco fideli &frangetur & cadet: ad prioris populi ruinã p/-
tineat: Nemo aũut dubitet iuxta hiſtoriã: & iuxta allegoriam: qa paxillum dixerat ſeruarim & afora
min ſuſpenſatione uaſorum diuerſi generis: & qd prioribus fractis: alia ſuſpendantur. 4

CAPITVLVM VIGESIMVM TERTIVM.

Mus tyri:vlulate naues maris.quia vaſtata eſt domus vñ venire cõſueuerant.de ſ
terra cethim reuelatũ eſt eis:tacete qui habitatis in inſula negotiatio ſidonis. S
ICManifeſtius & plenius In ezechiel propheta: & ſubuerſionẽ tyri. & cauſas ſubuerſio ANMn
. M.1. nis exponit dicens: Fili hominis pro eo quod dixit tyrus de hieruſalem euge confra- Ee, 26.a hu
Wctæ ſunt portæ populorum: cõuerſa eſt ad me implebor deſerta eſt: propterea hæc dicit ezos.
dñs deus. ecce ego ſuper te tyre & aſcendere faciam ad te gentes multas. ſicut aſcendet mare fluctu G0
ans: & diſſipabo muros tyri: & deſtruentur turres eius: & radam puluerẽ eius de ea. aquæ autẽ iſtæ WW
quod gentes ſunt multæ quæ inundauerãt tyrũ ſicut mare fluctuans. nominatim in conſequenti- in
bus docet.Ecce ego adducã ad tyrum nabuchodonoſor regem babylonis ab aquilone regem re
gum: cum æquis & curribus. & æquitibus & cœtu populoq; magniſico. & circundabit te munitio- lei
nibus: & confortabit aggerem in gyro: & eleuabit contra te clypeum: & uineas atq; arietes tempe- dol
rabit in muros tuos. Et turres tuas deſtruet in armatura ſua. & cætera quæ uſq; ad finem uiſionis le
ſequuntur: Nã & in alia prophetia quæ aduerſum ægyptios cernitur. eadem ſcriptura contexit: Fili
hominis: nabuchodonoſor rex habylonis ſeruire fecit exercitum ſuũ ſeruitute magna aduerſũ ty-/ C
rum: omne caput decaluatum. & omnis umerus de pilatus: & merces non eſt reddita ei. neq; exerci n
tui eius de tyro:per q ſigniſicat multo tẽpore ab exercitu babylonis aggerem comportatum: ut qd j⸗
oſtea fecit alexander inſulas cõtinenti terræ ſocians. ille ante facere ſit conatus: Quomodo ergo i⸗
aduerſus babylonem & hiliſtim: & moab & ægyptum: & idumeos: & hiſmahelitas: ſupra dei cõ/ 1
minationem legimus, qd inſultauerit captiuitati populi eius. ita etiam nũc aduerſum tyrum inimi C
cam & inſultratricem ſubuerſionis hieruſalem prophetia texitur. Quod etiam ipſa ab eodem ho- C
ſte ſit deſtruenda. Legimus græcorũ hiſtorias. Et maximæ eorum qui aſſyriæ gẽtis bella deſcribũt
ibiq; repperimus poſt captiuitatem hieruſalẽ paleſtinos & arabas & damaſcenos ac deinceps æegy/

ptios fuiſſe

Super Eſaiam. c.xxiii.

ü
ptios fuiſſe ſubuerſos: Quod aũt ſemp hæ gentes & præcipue tyrus impugnauerit iſrael & in illiꝰ
Pei ſubuerſione lætata ſit: Amos propheta in exordio ſui uoluminis explicat: & breuiter laudes deo ca
Kin nẽs pſalmiſta declarat. Deus quis ſimilis erit tibi ne taceas neq; compeſcaris deus: Quoniam ecce
duel inimici tui ſonauerũr: & qui te oderũt extulerũt caput: S uper populũ tuũ malignauerunt a uerſus
ſanctos tuos dixerũt: Venite diſperdamus eos de gẽte: & nõ memoretur nomẽ iſrael ultra: OQ m co
gitauerunt unanimiter ſimul aduerſus teſtamẽtum tuũ diſpoſuerũt. Tabern acula idumeorũ & hiſ
in mahelitæ moab & aggerẽ gebal & ammõ & amalec & alienigenæ cũ habitantibꝰtyrum:Ex quibꝰ
J i ommibus diſcimus põdus iræ dei ſuper tyrum ueniſſe meretricem: quæ hic ſub ſpecie torti in eze-
nnn chiel ſub nauis trãſlatione deſcribitur. VIulate inquit naues maris. Pro quo in. xx. legimꝰ chartha
a cſt ginis: & habet in hebreo tarſis: De quo & in iona propheta in quadã epiſtola diſputaui: Poſſumus
Enctnn autẽ quia carthago tyriorũ colonia eſt in pᷣſenti loco thaiſis nõ mare generaliter ſed & charthagi
wci nem accipere quod nequaqᷓ de aphrica uel tyrum ueniant nec deterra cethim. quã cyprũ quidã ĩter
rekeiten ptãtur uſq; hodie & ſectæ hereſiarces fuit: quãꝗᷓ pleriq; noſtrorũ & maxime machabeorũ principũ
tälnn italiæ. macedoniæq; inſule arbitrentur: Hoc eniĩ ſcriptura cõmemorat: quod A lexãder rex mace/-
owoninon donum: Egreſſus ſit de terra cetthim: inſulã quoq; nominãs non mẽtitur: Poſtea enim a nabucho/
nurmmrn donoſor ad Alexãdrum: terræ continens facta eſt propter expugnationẽ multis in brebis freto ag/
Libieni geribus cõparatis: Negotiatione quoq; ſidonis appellat iuxta ſequẽtemuerſiculũ in quo ait:Eru⸗-
niniado⸗ beſce ſidon: Tradũt emim hiſtoriæ qd tyrus colonia ſidonis ſit: Trãſfretãtes mare repleuerũt te ĩ aqs
ceguch multis ſeminis nili meſſis fluminis fruges eius: Tyrũ negotiatione Tanere & totius orbis eſſe em/
Wumpeit porion: & præſentia tẽpora ꝓbant & in ezechiel lato ſermone deſcnibit᷑: Qd aũt negotiatores in
ipücde ſubuehendis mercibus träſfretent maria: nemo eſt qui dubitet: nec tantas habet opes ipſa urbſ
diguufl de terra regionis ſuæ quæ ualde anguſta eſt & galileæ damaſciq; finibus præmitur: quãtas de ſub-
ücind uectione nauiũ: nilus omnis & ægypti fertilitas euicinio ĩfüditur tyro: Pro nilo qd apud hebreos
dinuuül, legimꝰſior.Ilxx.& theodotio negotiatores ĩterpᷣtati ſũt: quo uerbo turbidũ: & p hoc mili aq̃s ſignifi
nüſihen cat: hieremia teſtãte: qd tibi & ægypto ut bibat aqᷓs geon:pro quo ĩ hebraico habet ſior.i. turbidas
ndeil CErubeſce ſidon ait eni mare foꝛtitudo maris dicẽs:MNon parturiui:⁊ non peperi:⁊ non enutri
rnebl ui inuenes nec ad incrementum perduxi virgines.
ita CDixi ſupra coloniam ſydoniorũ eſſe tyrũ:Audi igitur mater cũcta ſimul contra filiã tuã maria cla
negi, mätia & quodãmõ uocẽ mittẽtia ꝗᷓ ex natura loqui nõ ualẽt:fruſtra dinitias cõportaui: ſine cauſa
iuen de toto orbe in tyrũ opes contuli: Illa diues: Illa luxurioſa: & populorum quõdam gaudens multi

tudine:in qua naſcebatur turba mortaliũ caterua puerorum iuuẽtutis examina: cuius plateæ uirgi
num & ĩfantium: ac iuuenum & puellarum luſibus perſtrepebãt: nunc ad ſolitudinẽ redacta eſt: Fie
— ri autẽ Tipoτοειιιππ e rebus multis ſolemne eſt. c auditũ fuerit in ægypto dolebũt cum au
Unn dierĩt de tyro: Hoc pſpicuum eſt. quod ægyptii poſtꝗᷓ audierĩt potẽtiſſimam & uicinam gẽtẽ lõga
—KZ ga obſidione deletã: ſcindãt etiam ſibi ĩteritum propĩquare: Trãſite maria ululate qui habitatis in
eite inſula:Rurſũ pro mari & tharſis. lxx. charthaginẽ traſtulerunt: Legimus in hiſtoriis aſſyniorum. ob
ſeſos tyrios poſtꝗᷓ nullã ſpem euadendi uidebãt conſcenſis nauibus fugiſſe charthaginem: ſed aliã
ſidonii ægei.quæ maris inſula ẽ unde & in ezechiel dicitur: Merces nõ eſt reddita ei: neq; exercitui

nvolont
nurcen

nmnd eius de tyro:eo quod omnes urbis opes trenſſlatæ ſunt: & nobiles quoq; eam uacuam dereliquæ/
us⸗ rint: Nunquid non hæc ueſtra eſt quæ gloriabatur a diebus priſtinis in antiquitate ſua arguit ſuper
ubren⸗ bia & tyrum:quod in conditionis ſuæ antiquitate ſit gloria ſua: & non reſpexit ad deum: ſed no/
conſt /, mina patrum colẽs ſe æternum putauerit: Ducent eam pedes ſui longe ad peregrinandum eos di/-
ccdici . cit qui in urbe remanſerant & capti ducti ſunt in babylonem: Quis cogitauit hoc ſuper tyrum
e fuin quondam coronatam: Rurſum lege in Ezechiel & quantæ gloriæ tyrus fuerit ex priucipibus eius
iit lamentatione cognoſces: Coronatam uocat eam: quod ſicut rex inter plurimam hominum multi
ſeqvend tudinem ornatum diademate erigit caput:ita tyrus fulgens & excelſa opibus. auroq; & gemmis &
xpent ſerico ac purpura nitens: regina ſit in cunctis gentibus æſtimata: Cuius negotiatores principes: inſti
nitv tores eius incliti terræ. Mirãtur legatũ pirri quõdam dixiſſe de urbe romana. uidi ciuitatẽ regum.
Gene Ecce multo ante illa tẽpora negotiatores & ĩſtitores tyri pricipes & inclyti deſcribuntur: ut p hæc
liend oſtẽdatur opulẽtiæ magnitudo cum negotiator tyri alterius urbis eſſe rex poſſit.
muifi CBominus exercituum cogitauit vt detraheret ſuperbiam omnis gloꝛie:⁊ ad ignominiam de
eniny/ duceret vniuerſos inclitos terre. C Quia ſupra ĩterrogãtis more ixerat.ꝗs cogitauit hoc ſup
gaeli tyrũ quõdã coronatã: nüc ipſe reſpõdit: nõ fatorũ ut ſtulti putãt ſic filia deducta ſũt: nõ fortunæ cui
l rit rota ĩ iuditio & ipſiꝰ uolũtate pfectũ eſt. g ſupbis reſiſtit:& humilibus dat gratiã & cõmonet ar
bego rogãtes cõditionis ſuæ ut diſcãt potẽtiã eiꝰ ꝑ miſeriã. cuiꝰ clemẽtiã ꝑ bñficia ſentire noluerant.
lec CTraãſi terrã tnã quaſi flumẽ filia maris:nõ eſt cigulũ vltra tibi
iont CSicut inꝗt fluuius ſiue ut in hebraico ſignificãtius habet riuulus: Hoc enim dicitur ior: facile trãà
nboOo ſitur pede ita & tu terram tuam in captiuitatem ducta tranſibis O filia maris: uel quia inſul a uel quia
rin ſupra de te ſcriptum eſt:Dixit mare fortitudo maris dicens non parturiui: & non peperi: Quodq;

e,/
F

infert non eſt cĩgulũ ultra tibi:quem ſenſum habeat apertius ſymachus docet nõ poterit ultra reſi-

Liber Quintus. c.xxiii.

*

ſtere: ideſt nõ habebis aures nec accictos ad pugnandũ lũbos tuos ut poſſis aduerſariis còͤtraĩre.
CManũ ſuam extendit ſupra mare conturbabit regna.
CQui extẽdit manũ aut dubium ex ipſa ſermonis continẽtia quin deus: de quo ſupra dixit. domi/
nus exercituũ cogitauit hoc ut detraheret ſuperbiam omnis gloriæ. Extẽdit ergo manũ ſuam ſup
omnia maria ſeculum orbemq; ſignificans. & conturbabit uniuerſas gentes: inter quas & tu tyre
turbata es: ſiue propter mare in quo propriæ ſita es. dominus mandauit aduerſus canaan ut cõtere
ret fortes eius:oſtendit quod ſis tu mare quod extenderit dominus manũ ſuam dicẽs mandauit ad
uerſus canaan ut contereret fortes eius. Tyrus enim in terra canaan cõdita eſt: Lege ſcripturas ma/
ximeq; euãgelium. ubi ſiropheniſſa interpellãs pro filiæ egritudine de terra chanaan ꝗᷓ dicitur mu
lier chananea: Simulqʒ qꝗa dixerat. extẽdit manũ ſuam: ne operantẽ mẽbris & officio corporali cre
de res dominũ. adiecit mãdauit: ut dei feciſſe iuſſiſſe ſit: Et dixit: Nõ adicies ultra ut glonieris: calum
niam ſuſtinẽs uirgo filia ſidonis in cethi. cõſurgens trãſfreta ibi quoq; nõ erit requies tibi: Deꝰ qui
cogitauit detrahere ſuperbiã omnis gloriæ. qui mãdauit aduerſus chanaan ut contereret fortes eiꝰ

ipſe dicit nequaq̃ ultra gloriabenis: & in tua cõfides potentia: O uirgo filia ſidonis ideſt colonia ſi-
doniorũ fugies quidẽ nauibus ad ĩſulas occidentis.ſeu in ciprum: & cæteras macedoniæ grætiæ-
q; partes: Sed & ibi aduerſante deo requiem muenire nõ poteris. Alioquin. omnis uagus atq; in or

bem peregrinꝰ& incertarum ſedium in anguſtia iugiter & in metore eſt.
CEcce terra chaldeoꝛũ talis populus nõ fuit:aſſur fundauit eã in captiui
ſtos eius.ſuffoderunt domos illius poſuerunt eam in ruinam vlulate naues maris quia vaſta/
ta eſt foꝛtitudo veſtra. C¶Quia ſupra dixerat ducẽt eã pedes ſui lõge ad peregrinandũ
& iterũ tranſi terrã tuam quaſi flumẽ: Duplexq; fuit populus tyriorum qui fugerant & tranſfretaue
rüt in cetthi. & eorũ qui in urbe remãſerat: ad utrũq; loqtur. De his qfugerãt ſupra ait ĩ cethi. cõſur

gẽs tranſfreta:ibi quoq; non enit requies tibi.de his qui remãſerãt & ducti ſunt in captiuitatẽ. ecce

inquit accolæ terræ chaldæorũ cuius potẽtiã nulli populi ante habuerint: & quæ ab aſyrio fundata
eſt trãſduxerũt robuſtos tyri:Suffoderũt nõ ſolũ muros:ſed & cũcta habitacula ciuitatis. Poſuerũt/

tatẽ tranſduxit robu⸗

qʒ eã in ruinã: Quia igitur alii fugerũt alii capti ſũt: ululate naues uel maris uel charthaginis: Nego-/

tiatores enim & colonia deſtra deleta eſt: Simulq; cõſidera: quomodo laudauerit chaldæos: Non

dixit talis populus ultra nõ erit potẽtius quippe & durius regnum eſt romanorũ:ſed ante non fuit:

Qui priora negauit.conceſſit ſequentia:

CEt eris i die ulai obliuione eris o tyre ſeptuagita nis ſicut dies regis uniꝰ.

CAb hoc loco uſq; in ſinem huius prophetiæ tyro proſpera nutiãtur: quod debeat agere pœniten-
tiam: Quod iterum extruenda ſit. quod ſeptuaginta annis quibus & templum domini deſolatum
fuit:tyri ſubuerſio maneat.ut cuius ruinis iſultabat: Et ruinarum eius tempus imitetur: Septuaginta
autem annos unius regis. multi putãt nabuchodonoſor dici quibus regnum gẽti aſſyriæ in hieru-
ſalem permanſerit: Alii generaliter pronuntiatum: quod ꝗ lögum regnandi tempus habuerit ſe-

ptuaginta annos tranſire non poſſit.

VPoſt. lxx.autẽ annos erit tyro quaſi canticũ meretricis:Sume cytharam circui cinitatem

meretrix oblinioni tradita bene cane.frequẽta canticum: vt memoꝛia tui ſit.
CQuæ cum plurimis gentibus formnicata eſt & deſolata: ante dudumq; captiuitatis ſqualentem

ſordibus. amatores priſtini cõtẽpſerunt aſſume nũc cytharã cõgemina carmina. circui ciuitatẽ Plã
e lupanar priſtinũ: & antiq erroris ueſtigia lachrimis laua ut poſſis dei ĩ te miſenicordiã ꝓuocare.
Et erit poſt. lxx. viſitabit dominus tyrum ⁊ reducet eam ad mercedes ſuas ⁊ rurſum foꝛnica

bitur cum vniuerſis regnis terre ſuper faciem terre

CHæc omnia iuxta hiſtoriam expleta eſſe. conſonis græcorum & phenicum litteris indicatur. qd
poſt.lxx:annos inſtaurata ad pœnitentiam priſtinam ſit reuerſa. & negotiatio uniuerſarum gentiũ
fuerit: Quas ego puto fornicationes appellari ut quomõ ꝗ fornicat᷑ ad lupanar iĩgreditur & merce
dẽ ſtrupri tribuit. ſic & iſti tũc cor de toto orbe cõcurrẽspulchritudinẽ urbis q̃ſi meretricis ĩpleuerit

CEt erũt negotiationes eius ⁊ mercedes eius ſanctiſicate domino:nõ cõdẽtur neqʒz reponen/⸗

tur. Qma his qui habitauerint coꝛam domino:mercedes ⁊ negotiationes eius manducent in ſa

turitatem:æ veſtiantur vſqʒ ad vetuſtatem.

CHac ſecundum hiſtoriam nec dum facta comperimas niſi forte putandum eſt quod poſt ædifi

cationẽ hieruſalẽ: & ĩſtaurationẽ tyri amicæ ĩter ſe fuerit ciuitates. &ad tẽplũ dei crebro tyrii dona

tranſmiſerit. ſicut & in eſdra legimus. qd tirios qui piſces uẽdebãt ĩ ſabato abegerit & ĩtroire ur-/
bẽ nõ pmiſerit atq; ex uno mercimonio: etiã de cæteris æſtimãdũ ſit. Iudæi caſſa in futurũ uota dif
ferũt. poſt ãtichriſtũ mille annis hæc expleta memorãtes: Nec mirũ ſi iſta cõfingãt.ꝗ ſpræta uerita
te xpᷣi: organũ diaboli antichriſtü recepturi ſunt. Cum ẽt chriſtiani iudaizantes: de mille annorum
multitudine hæc dicta cõtẽdãt: Ego autẽ quomodo in uiſione babylonis ſub typo euerſionis eius

cõſumationis tẽpus ĩtelligo: & in ægypto deſtructis idolis altare domini collocatum ad chriſti tẽ

pus refero in uiſione moab tronũ ſaluatoris in terra eius poſitum recognoſco. & in damaſci cæx/
teriſq; uiſiomibus omnibus noſtrorũ eſſe tẽporum ſacramẽta nõ dubito.ita & in uiſione tyri quæ

extrema

FP

eoten⸗
omde
commne
ſ
eSaltat
ohenſe
etiſu
duc
Gicen
Ehid
inpo
uent.
mune
vond
Eiyl
wing
ſeron
lbri
none
nole

lohe h
b

In⸗

Super Eſaiam.

cnni CSup mõtẽ caligoſũ ſiue cãpeſtre leuate ſignũn. CApoſtolis pᷣcipitur & apoſtolicis uiris
ac magiſtris eccleſiarũ ut dicturi cõtra babylonẽ ſignũ eleuẽt dominicæ crucis:ñ ĩ humili loco &

N⸗ extrema ẽ: xp̃ianæ fœlicitatis tempus ĩterpᷣtor: Quod poſtꝗqᷓ ædiſicata eſt & recepit priſtinũ ſtatũ&
omnes negotiatores in antiquã conſuetudinem portum eius ingreſſus eſt: & mercimonia & labor
ncn⸗ eorum domino dedicẽtur: Cernamus in tyro extructas xpᷣi eccleſias: conſideramus opes omnium
ihn quod non reponantur:nec theſaurizẽtur ſed dentur his qui habitant cum domino: Qui ſeruien-
nr⸗ tes altaii participant cum altari: Miniſtrant autem tyri nõ diuitias nec ad cumulãdas ſacerdotum
niie . opes:ſed ad uictus neceſſaria ſuppetẽda:Iuxta apoſtolũ habentes uictũ atq; ueſtitum. his quæ con-
ud Thi. 6.? renti ſumus: Et nota quod nõ dixerit negotiationes & mercedes tyri ſanctificatas domino his dan
Dnun, das qui habitauerint hieruſalem ſicut iudæi arbitrãtur: ſed qui fuerint corà domino qui ſeruiũt ei .
diämn Sic enim & dominus conſtituit: ut qui euãgelium prædicant: uiuant de euangelio. Seruire autem
Noriie & habitare corã eo non eſt loci:ſed meriti. Hucuſq; uiſiones eſaiæ ſiue onera quæ certis gentibus
Enncdn impoſuit : ut iuſſiſti: & ut nos quiuimus hiſtorica interprætatione diſſeruimus: hebraice tantum
Do ueritatis præmentes ueſtigia. Quæ ſecuntur ad omnes pertinẽt nationes & generaliter ad totius
tonee mundi conſumationem. De quibus nec tu petiſti ut ſcriberem: nec mihi ocioſum fuit ut ſuperfluo R
loniri⸗ non quæſita dictarẽ.qui quæſita uix ſcripſi. . . ꝑ
egrete⸗ Explicit quintus incipit ſiber ſextus: Et ſciendum qd in hoc fine huius quinti libri præcedẽtis ter/
nr minatur explanatio beati leronymi ſuper.23. capitulũ yſaiæ complete: & incipit explanatio eiuſdẽ
leronimi ſuper.24. capitulum yſaiæ in principio. viii. libri ſequentis & ſic continuãtur uſq; in finẽ
tobr⸗ libri yſaiæ pdicti. unde uidetur qd liber ſextus qui hic incipit S& etiã vii.non ſint de generali expoſi
zpaſtt tione litteræ yſaiæ ſed potius ſpeciali & ideo iſti libri. vi. &. vii. non capitulãtur ut plene patet in
inmnd prologo huius ſexti libii.
ek Vod in præcedẽti uolumine pollicitus ſum ut ſuper füdamẽta hiſto/
tg riæ ſi uolũtati noſtræ chriſtus anueret ſpiritale extruerem ædificiũ. &
fnin impoſito culmine perfectæ eccleſiæ ormamẽta monſtrarem. Hoc in ſe
iei gquentibus duobus libris uirgo chriſti euſtochium orationibus tuis
WH, L = & domini miſericordia conabo r: ut eodem labore quo quintus li-⸗
ber hiſtoriam compræhendit: ſextus & ſeptimus perſtringat Anago
woſan en. non oĩa diſſerentes ne multa fiant uolumina: ſed quid eccleſia-
nfmn ici uiri ante nos ſenſerint breuiter indicantes.
CAPITVLVM DECIMVMITERTIVM. =ð RK
mn Nus ſeu uiſio contra babylonem quã uidit eſaias filius amos: Vidit nõ carnis ſed mẽtis
myn oculis quam grande magnumq; põdus babilonis ſit ponẽdũ: Et quia babilon quæ he/
Unen⸗ WA braicæ dicitur babel ĩterpᷣtatur cõſuſio eo quod ibi ædificãtiũ turrẽ ſermo cõfuſus ſit:
enb Es ſpiritaliter mũdus iſte ĩtelligitur qui in maligno poſitus eſt &: non ſolũ linguas ſed ope
ra ſingulorũ menteſq; cõfundit:huius babylonis rex eſt uetus nabucodonoſor ꝗ cõtra dominũ ſu
itnen perbiens dicit in corde ſuo in cælũ aſcẽdã: ſuper ſidera cæli ponã ſoliũ meũ ſedebo in mõte teſta/
mẽti in lateribus aquilonis. aſcẽdam ſuper altitudinẽ nubiũ ero ſimilis altiſſimo: Iſte eſt qui oſten/
ntem dit domino uniuerſa regna mũdi & dixit ei hæc omnia mihi tradita ſunt: & tibi dabo ea ſi cadens
tebli adoraueris me:Deniqʒ ĩ cõſequẽtibꝰ nequaꝗᷓ cõtra babylonem:iſed cõtra orbẽ terrarũ cõminatio
ocate. eſt:Dñs ſabaoth præcepit gẽti bellicoſiſſimæ: ut ueniat de terra lõginqꝗᷓ a ſũmitate cæli ut diſperdat
rnic orbẽ terrarũ:Et iterũ:Ecce dies uenit ĩſanabilis furoris & iræ: ut ponat orbẽ terrarũ deſertũ & peca
tores diſperdat ex eo: Ac deĩde pᷣripiã orbi trrar uniuerſo mala & ĩpiis peccata ſua. ex ꝗbꝰ pro-
mnct batur omnia quæ dicũtur cõtra babylonẽ: ad mũdi huius cõfuſionẽ & ĩteritũ ptinre.
diuerſis uallibus: ſed in mõte caligoſo ſiue cãpeſtri: Quoꝶ alteꝶ ſignificat abſcõdita eccleſiæ ſacra⸗
c mẽta: q ut uideret moyſes & audiret uocẽ dni : ſtrauit in tenebras & caliginẽ. Poſuit enĩ deus tene
tilt bras latibulũ ſuũ: Et nubes caligo in circuitu eiꝰ. Alterũ dicit ſic nos ad excelſa eccleſiaſticorũ do⸗

i.CO. 15.2. gmatũ debere cõſcẽdere iuxta paulũ nõ ſũ dignus uocari apoſtolus ꝗa ſũ pſecutꝰ eccleſiã dei. Qui
C. c. 2.b. & ipſe eleuat lign in mõte cãpeſtri qñ inſita ſibi humilitate dicebat: Ego ãt iudicaui nihil ſcire me

„

u in uobis miſi ieſũ criſtũ:& hunc cruciſxũ. Hoc ãt ſignũ & in ſuperioribus leuauit. ipſe ꝗ ortus eſt de
e radice ieſſe in nationibus ut cõgregaret pditos iſrael. . — ðUM
CExaltate vocẽ leuate manũ. CPro quo.lxx.trãſtulerũt cõſolamini manu:Exaltat uocem
. qui de ſublimibus loꝗtur & pᷣſentia q̃ſi breuia & trãſitura cõtẽnit. Qui audit ab eodẽ eſaia. ſup mõ/
tẽ excelſũ aſcẽde ꝗ euãgelizas ſyõ.Eleua in fortitudinẽ uocẽ tuã ꝗ euãgelizas hieruſalẽ: Eleuat ma
in nũ ſuãꝗ poteſt cũ dauid dicere. eleuatio manuũ mearũ ſacrificiũ ueſptinũ.Et ꝗ in omni loco leuat
d ſanctas manus & nõ ſolũ leuat manũ. ſed etiã cõſoletur manu:nõ dicat pauperi cras ueni & accipe
hr ſed ut pauperiẽ eius & neceſſitatem præſenti miſericordia cõſoletir.
H F ii
e

.

Ziber Sextus

CEt ingrediantur poꝛtas duces.LXX.aperite pꝛincipes. ððð ue
CDuces eccleſiæ ingrediũtur portas miſteriorũ dei:& ſcripturarum ſacramenta cognoſcũt haben Lo
tes clauẽ ſciẽtiæ ut aperiãt eas credẽtibus ſibi populis. Vnde præcipitur ut magiſtri aperiãt diſci- lith
puli ingrediãtur: (Ego mãdaui ſanctificatis meis). pro quo. lxx(ego præcipiã. ego adducã eos:)Ipſe ſeentd
enim ſanctificat miniſtros ſuos & ut qui ſanctificãtur: ex uno omnes ſint: Qui & in alio loco creden mod
tibus loquitur: Sancti eſtote: quoniam & ego ſanctus ſum: ipſe præcepit & adducet principes ſuos list
ut faciant quæ præcepta ſunt. motun
Et vocaui foꝛtes meos in ira mea:⁊ exultantes in gloꝛia. LXX. gfru
¶Bigates ventũt iplere furoꝛẽ meũ.gaudẽtes ſimul ⁊ cõtnmelià faci᷑tes Cluxta hebrai CEL.
cu herẽt ſupenioribus ꝗᷓ dicuntur. quod ipſe uocauerit fortes ſuos & exultãtes in gloria ſua. qui mã ner
dauerat ſanctiſficatis ſuis: Porro iuxta. Ixx. gigãtes ueniẽtes ut impleant furorem domini. gaudẽtes le
in aliena iniuria atq; lætantes: ſiniſtræ accipiendæ ſunt cotrariæq; uirtutes: de quibus & in pſalmis: itgg
Miſit in eos furorẽ: furorẽ iræ ſuæ: furorem & iram & tribulationem: immiſſionẽ per angelos peſſi/ gnn
mos: Ex his eſt exterminator ĩ ægypto. qui poſtes agni linitos ſanguine nõ audet intrare. & ille ſpi cot⸗
ritꝰ ꝗ egreſſus eſt ſtetit in cõſpectu domini & ait. Ego decipiã achab:Dixitq; ei dominꝰ: decipies & liüi⸗
præualebis: & egredere & fac ſic: Vnde & in eodẽ regu uolumine micheas loquitur: Vidi dominũ tudit
iſrael ſedẽtem fup ſoliũ ſuũ & omnis exercitus cæli ſtabat circa eũ a dextris & a ſiniſtris: Dextræ uir ſa
tutes ſũt eorum angelorum: qui ad bona mittũtur: Siniſtræ eorũ quibus ad puniẽdum traditur. Vn
de & apoſtolus quod tradi iĩquit ſatanæ ut diſcant non blaſphemare. Nomẽ autem gigantũ ꝓ quo ont
in hebreo. GEBBORIM. ideſt fortium poſitũ eſt. lxx. & theodotio in ſimilitudine fabularum uer/ C
tere gentiliũ. Sicut & ſirenas. & titanas. & arcturum. & hiadas & orionẽ nominãt quæ apud hebre- in
os aliis appellãtur uocabulis: Si autẽ gigãtes & rebelles dei ſunt:& omnes hereſes cõtrariæ ueritati Ail
rebellant deo: omnes heretici gigantes ſuntqui gaudent in errore ſuo: & tunc maxime gloriantur d
quando eccleſiæ contumeliam fecerint: ue

CAorx multitudinis ĩ mõtibꝰ quaſi populoꝛũ ſequẽtiũ:vox ſonitꝰ regũ gẽtiũ congregatarũ.
C ripliciter iſtæ locus accipitur. Primo ut eleuato ſigno in mõte cãpeſtri:ueniat gẽtiũ multitudo i
& ipſa in mõtibus cõſtituta.qᷓ diuiditur in duo. In populos ſcilicet & ĩ reges: in diſcipulos & magi n
ſtros:de ꝗbus & ſaluator in euãgelio loꝗᷓbatur. Multi ab oriẽte & ab occidẽte ueniẽt & accubabũt
cũ habraã & iſaac & iacob in regno cælorũ: ꝓpterea ãt una dicatis omnes: & nõ ſint ĩ uobis ſciſma
ta ſed ſitis pfecti in eodẽ ſenſu: & in eadẽ ſententia. Secũdo hereticorũ deſcribitur ſuperbia ꝗ in mò de

tibus ſe eſſe credẽtes erigũtur cõtra ſciẽtiã dei: & iniqtatẽ ĩ excelſo locũtur. & ponũt in cælo os ſuũ
qui & ipſi habẽt populos habẽt reges ꝗ deceptũ populũ deuorãt: Tertia ĩterpᷣtatio eſt ꝗa ſupra dixe
rat gigãtes ueniũt ut ĩpleãt furorẽ meũ gaudẽtes ſimul & cõtumeliã faciẽtes:ipſorũ gigãtium de/
ſcribit arrogãtiã: & puniendos ꝗ ſibi traditi fuerint in mala parte conſenſum.
Bominus exercituum pꝛecepit militie belli venientibꝰ de terra pꝛocul a ſummitate celi ⁊ do/
minus vaſa furoꝛis eius vt diſperdat omnem terram LXX.
BDñs ſabaoth pᷣcepit gẽti bellicoſiſſime:vt veniat ð terra lõginq a ſũmo fũdamẽto celi dñs 1
⁊ bellatoꝛes eiꝰ vt diſpdãt vniuerſũ oꝛbẽ?. CFũdamẽtũ obelo pᷣ̃notatũ eſt: In regum: & parali
pomenon uolumine legimus: qd ira dei accẽſa ſit ſup ĩfrael. quãdo dauid numerauit populũ & of
ſẽdit dñm.in/pſalmis quoq; ſcribitur:Dñe ne in ira tua arguas me:neq; ĩ furore tuo corripias me. & (
cætera his ſimilia p ꝗᷓ legi cõtrariã fortitudinẽ cui tradimur ad puniẽdũ: de quo & in octauo pſal/ 2“
mo cãtatur: ut deſtruas inimicũ & ultorẽ: Poſſũt bellatores dici ꝗ de terra ꝓcul ueniũt & a fümo cæ tt
li.ẽt miniſtri angeli qĩ mũdi cũſumatiõe mittẽdi ſũt ut ꝛizaniorũ manipulos faciãt & ſeparatos a LL
frumẽto ĩcẽdio præparẽt ſempiterno. Oiĩs quoq; terra diſperditur: qũ rerrena opa ſubuertuntur Ce
Sunt & alii domini bellatores inſtructi armatura apoſtoli: qui cottidie in eccleſia quæ ork6ονυνοàςι r Ct
ideſt orbis & habitata intelligitur. di
CBiſperdãt eos ⁊ ĩterſiciãt:ꝗ erigunt᷑ cõtra ſciẽtiã dei.vlulate ꝗa pꝛope eſtdies dñi:ꝗa vaſtitas hi⸗
a dſio veniet:⁊ pꝛopterea oẽs manus diſſoluẽtur.⁊ oẽ coꝛ hominis tabeſcet⁊ cõteretur. 3
C Ann bellatores dñi uẽturi ſũtut diſpdãt omnẽ terrã: ululate & agite pœnirẽtiã ꝗbꝰ pœna uẽtu ni
ra eſt: Prope eſt. n. dies dñi uel cõſumationis totius mũdi atq;ʒ iuditii.uel exitus uniuſcuiuſq;. Debi/
tajenĩ a dno depᷣcatio quã nos diximus uaſtitatẽ ut ſeruaret: Metaphorã. qa pᷣmiſerat bellatores. u⸗
cũ dies iuditii uel dominationis aduenerit oẽs manus diſſoluẽtur ꝗbus dicitur in alio loco:Cõſor . hn
tamini manus diſſolute:Diſſoluẽtur ãt manus: qa nullius opus dignũ dei iuſtitia reperietur: & non ſe
ĩuſtiſicabit᷑ ĩ cõſpectu eiꝰ oĩs uiuẽs: Vñ ꝓpheta dicit ĩ pſalmo: Si iniqtates attẽdas dñᷣe qs ſuſtinebit o⸗
Oẽ quoq; cor ſiue anima hominis tabeſcet:& pauebit cõſciẽtia peccati ſui::Hæc dies formidoloſa C
atq;ʒ terribilis: de qua & ſoffonias loqtur: Metuite a facie dñi qa ꝓpe eſt dies dñi:Et rurſũ: Iuxta eſt C
dies dñi magna ꝓpe & uelox nimis. & amos: Vhæ inꝗt ꝗ deſiderãt diẽ dñi: & ꝗd uobis dies dñi ꝗᷓ
tenebræ ſũt & nõ lux: Qd iuxta. xx. additũ eſt. turbabũtur legati & dolores apprehẽdẽt eos. illos 1
legatos ĩterpᷣtari poſſu mus. Quos ciues miſerãt aduerſũ eũ ꝗ ꝓfectus erat in terrã lõginꝗᷓ ur ſibi re 1
gnum peteret: Vñ ipſe loquitur ineuangelio. inimicos autem qui noluerunt me regnare ſuper ſe .

adduci

1. E— n
galci
npllnn
elordel,
aileß
keihied
lcommi
eneint
inn,n

im vet/
dhebre⸗
euentri
lonannn

mmi.
nulitdo
1 ngi
bbat
m
gnnö
00si
gucie
mumc,

t

eldis
Eparil
liο
me. &
opb⸗
moce?
atos
tunmu!
efn

aſtus

unen
Dep
ont
Co
on
ebt
oñ⸗
1
ni
e

Suhper Eſaiam.

adducite huc & interficite coram me.
CToꝛtiones ⁊ doloꝛes tenebunt:quaſi parturiẽs dolebunt vnuſꝗſqʒ ad ꝓximum ſuum ſtupe⸗
bit facies cõbuſte vultus eoꝛum. CCu uenerit dñi bellatores de terra lõginꝗ: & oẽs manus
fuerit diſſolutæ: & cor pauidũ atq; cõtritũ. tũc ſtrophomatata quæ nos tortiones uêtris terpᷣtati ſu
mus & dolores tenebũut eos ſimiles doloris pturiẽtiũ: Per ꝗᷓ oſtẽditur torꝗri eos ꝓpria cõſciẽtia. &
facies habere cõbuſtas & igne quẽ ſibi ſuccẽderãt ꝗa nõ poſſũt dicere:ſignatũ eſt ſup nos lumẽ uul
tus tui dñe: & nos oẽs reuelata facie gloriã dñi cõtẽplãtes in eãdẽ imaginẽ trãſſormamur: Vnuſꝗſ-
ꝙ ſtupebit ad ꝓximũ ſuũ uidẽs eũ in hiſdẽ eſſe tormẽtis ꝗbus ipſe crutiatur.
CEcce dies diii venit crudelis ⁊ idignationis plenꝰ⁊ ire furoꝛiſqʒ ad ponẽdã terrã in ſolitudi/
nẽ:⁊ peccatoꝛes eius cõterẽdos de ea. CPro terra. lxxx. orbẽ ĩterpᷣati ſũt: & ꝓ crudeli ĩſanabi/
lẽ: Cũ.n.uel iuditii uel mortis tẽpus aduenerit: iplebitur illud qd in ſexto pſalmo legitur: In ĩiferno
ãt ꝗs cõfitebitur tibi: Nõ eſt.n. illd rẽpus pœnitẽtiæ: ſed pœnarũ. Et in alio loco dicitur: Quam ma
gna multitudo dulcedinis tuæ dñe:quã abſcõdiſti timẽtibus te:Ergo abſcõditur multa dei miſeri/
cordia ab his ꝗq adhuc in timore ſunt poſiti: & pfectã dei nõ habẽt caritatẽ. ut dũ crudelẽ audiũt diẽ
dñi & ĩſanabilẽ:& ĩdignationis furoriſq; plenũ peccare deſiſtãt. Ponitur quoq; orbis uel terra ĩ ſoli
tudine & peccatores conterentur de ea qui prius peccatorum onere grauabantur: ut deletis perditiſ
q; ſceleribus: habitet & regnet in terra iuſtitia.
COQm ſtelle celi ⁊ ſplẽdoꝛ earuzʒ nõ expãdẽt lumẽ ſuuz: O btenebꝛatus eſt ſol in oꝛtu ſuo:⁊ luna
non ſplendebit in lumine ſuo. LXxX.
Stelle eni celi ⁊ oꝛion: ⁊ oiĩs oꝛnatꝰ celi lumẽ ſuuʒ nõ dabunt:⁊ obtenebꝛabuntur ſole oꝛiẽte ⁊
luna nõ dabit lumen ſuuʒ. CPro eo qd nos ĩterpᷣtati ſumus ſplẽdor earũ: aut dubiũ ꝗn
ſtellarũ:aꝗqla & theodotio. ipſũ uerbũ poſuerũt hebraicũ XILEM. pro quo. Ixx. orionẽ traſtulerũt
addẽtes de ſuo & oĩs ornatus cæli.qd obelo pᷣnotãdũ eſt: Orionẽ ãt getiliũ fabulæ dicũt uigĩti du
as habere ſtellas: ex ꝗbus quatuor tertiæ magnitudinis ſũt nouẽ quarte turſũ alie nouẽ: ꝗntæ ab ali
is apellãtur bootes.legimus quoq;:ĩ iob. hiadas. & ueſperũ & arcturũ: & theſauros ſiue ĩteriora au/
ſtri:De ꝗbus in ſuo loco dicẽdũ eſt:Nec putare debemus apud hebreos has ſtellas his appellari no/
minibus ꝗᷓ græcus ſermo reſonat & latinus: Sed ꝓpria habere uocabula: Sicut enĩ deus uocauit lu/
cẽ diẽ: & firmamẽtũ cælũ:& aridã terrã: & cõgregationes aquarũ maria:ſic & ſingulas ſtellas ſuis ap
pellauit nominibus.quorũ ꝓprietatẽ noſtra ligua nõ exprimit: Scriptũ eſt de deo in alio loco:qui
numerat multitudinem ſtellarum & oĩbus eis nomina inuocat: Qñ igitur dies dñi uenerit ad po
nẽdũ orbẽ terrarũ in ſolitudinẽ:& peccatores de eo pœnitus auferẽdos:tũc ad cõparationẽ diuinæ
maieſtatis ſtellæ cæli: & oĩs ſplẽdor earũ retrahẽt Iumẽ ſuũ: Nec mirũ eſt hoc de minorib ſtellis di
cere cũ ẽt ſol obtenebretur in hortu ſuo.& luna ſplẽdorẽ ſolitũ nõ habeat: IIld ãt qd.Ixx. trãſtule/
rũt qd ſtellæ & oriõ & oĩs ortꝰcæli obtenebrẽtur ſole oriẽte:nõ habet ꝗd ſigni ſiue miraculi:hoc.n.
oĩ fit tẽpore:ut orto ſole:ſtellæ qͥ in cælo ſũt nõ apareãt:Nec mirũ hoc dixiſſe de ſole cũ ẽtplena lu
na & tota nocte fulgẽte pleraq; aſtra nõ luceant. Eſſe ãt p diẽ ſtellas in cælo probat ſolis deliqum.
uod quando umbra terræ ut philoſophi diſputant: & obiecto orbe lunæ fuerit obſcuratus clario
CEt viſitabo ſuꝑ oꝛbis mala ⁊ cõtra ipios iniꝗtates eoꝛuzʒ (ra ĩ cælo aſtra uideãtur
CQũñ uiſitat & percutit deus ad hoc pcutit ut emẽdet. Deniq; qñ uehemẽter iraſcitur ſup eos ꝗ nõ
aguũt pœnitẽtiã: ñ uiſitabo ſup filias ĩꝗt ueſtras cũ fuerĩt ſomicatæ & ſup nurꝰ ueſtras cũ adulteraue
rit.Econtrario de his ꝗ in xpᷣo credituri ſũt dicitur: Viſitabo in uirga iniqtates eorũ: & flagellis pec
cata eorũ: Miſericordiam autem meam non auferam ab eis.
CEt geſcere faciã ſuꝑbiã iſideliuzʒ:⁊ rraKantlam foꝛtiuʒ humiliabo. Lxx.
CEt ꝑda iniuriã iniquoꝛuz:⁊ iniuriã ſuperboꝛuʒ humiliabo CVerbũu hebraicũ GAON.
qd pſpicuæ arrogãtiã & ſupbiã ſonat theodotio ſemꝑ &. Ixx.iiuriã traſtulerũt: Senſũ magis ꝗᷓ uer-
bũ exprimẽtes.qa oĩs ſuphbus prõptus eſt ad iiuriã:Ergo /ꝓpterea dñs uiſitat ſup orbis mala & cõtra
ĩpios iniqtates eorũ:ut cõprimat arrogãtiã ſupboꝶ:& ſupbiã fortiũ humiliet Deꝰ.n. ſupbis reſiſtit
hũilibꝰãt dat gratiã. Et in ꝓuerbiis legimus añ cõtritionẽ eleuatur cor uiri & añ gloriã huiliatur.
Sẽp ſupbiã ruina ſeꝗt᷑ & hũilitatẽ gloria.q.n.ſe exaltat hũiliabit᷑:& ꝗ ſe hũiliat exaltabitur:legimꝰ
& in alio loco ꝑpdã ſapiẽtiã ſapiẽtiũ & ĩtelligẽtiã prudẽtiũ reprobabo:nõ quo uera ſapiẽtia & uera
prudẽtia pdãtur a dño:ſed falſi nominis ſciẽtia ꝗ ſibi theſaurizãt lĩguã mẽdatii:& deficiũt ſcrutãtes
ſcrutinio: & ĩueniũt nihil loquẽtes iniqtatẽ in excelſũ: & ponẽtes in cælũ os ſuũ: Vñ ꝓpriæ hereti-
corum ſuperbia ueritatis iniuria nominatur.
CPꝛecioſioꝛ erit vir anro:⁊ hõ mũdo obriʒo. LXX.
CEt erũt ꝗ derelicti fnerit honorati magis quam aurum excoctum ⁊ homo honoꝛabilioꝛ erit
lapide ofir CIn cõſumatione mũdi:qñ orbis redactus fuerit in ſolitudinẽ: & obtenebra
tus ſol in ortu ſuo & luna ſplẽdorẽ ſuũ nõ dederit tãta fiẽt ab antixpᷣo ſigna atq; portenta: ut iniq
tate creſcente refrigeſcat caritas multorũ ad decipiendos etiã ſi fieri poteſt electos dei: tũc pᷣcioſior
erit uir auro qd hebraice dicitur faizab: aqla ĩterptatus eſt ciron: qd coloris optimi atq; ſanguinei
eſt. Et homo mundiſſimo obrizo qd hebraice dicitur ofir: & aquila tranſtulit ſj Büoma ofir: qd neü--

ſcio qd uolẽtes. Ixx.interptati ſũt lapidẽ de ſofir: Eſt ãt indiæ locus in quo aurũ optimũ naſcitur: i ug⸗
cut in geneſt legimus de fluuio fiſon. Iſte eſt ꝗ circuit oẽm terrã eiulath ubi eſt aurũ. Et aurum terræ leq
illius optimũ: & ibi eſt carbuculus & lapis praſinus. pcioſior ãt ĩtelligitur: p eo ꝗ d rarior. Oo. n. qd ra Lobl
rũ eſt: prætioſũ eſt: Sicut in ſamuhelis uolumine legimus. Et ſermo dñi præcioſior erat in iſraal. lnt
BSup boc celũ concutiat:⁊ mouebitur terra de loco ſuo. LXXNMX. ð „ um
Lelũ eni furebit ⁊ terra mouebit᷑ a füdamẽtis ſuis: CCuũ pcioſior fuerit uir auro & hõ n
müdo obrizo & ipletum qd ſcriptum eſt putas cum nenerit filꝰ hominis iueniet fidẽ ſuper terram uet
Tunc & cæli mouebũtur & terra: Cælũ enĩ & terra pertranſibunt nõ ſua uolũtate & proprio arbi-
trio ut pleriq; æſtimãt animãtia eſſe credẽtes: ſed ꝓpter indignationẽ dñi exercituũ: & ꝓpter diem .
furoris eius ꝗ reſpicit terrã & facit eã tremere: Vnde hoc qd in. Ixx. dici tur cælũ enim furebit: lol
accihléedum ꝓ his ꝗ uerſantur in cælo quomodo ſi dicam oĩs ciuitas cõclamauit: & obuĩ e
am iudici urbs uniuerſa ꝓceſſit: Fũdamenta uero terræ. & in ꝓuerbiis legimus: Deus ſapiẽtia fun-
dauit terram: Et ad iob loquitur dñs: Vbi eras qũ fundabã terrã: Nõ qd terra habeat fundamenta ꝓp n
funda mole deiecta: ſed uolũtas & poteſtas dei qua omnia cõtinentur: fundamenta illius appellãda 4
ſũt. Ipſe enim ſup maria fundauit eã & ipſe appẽdit eam ſuper nihili. = ́òM. 1
Et erit quaſi dãmula fugiẽs ⁊ quaſi grex ouium.⁊ nõ erit qui cõgreget:vnuſquiſqʒ ad populũ . .
ſuũ conuertetur:⁊ ſinguli ad terrã ſuã fugient: Omnis qui inuentus fuerit occidetur:⁊ omnis
qui ſuperuenerit:cadet in gladio:Infantes eoꝛum allident in oculis eoꝛum: diripientur domus et
eoꝛum ⁊ vxoꝛes eoꝛum violabuntur. CCeælo terraq; cõmotis:fugiet diabo/
lus coluber tortuoſus: uel omne dogma contrarium ueritati. qd in magiſtros ac diſcipulos ſcindit
quorũ priores ꝓpter oxidortiam græco ſermone. oikòνααοεν capreæ nucupantur: ſequẽtes qua .*
ſi bruta animalia: & huc atq; illuc errãtia nõ habẽt qui eos cõgreget: Perdiderũt. n. eum de quo ſcri
ptũ eſt: A dno greſſus hominis dirnigẽtur: q liberati a magiſtris peſſimis conuertẽtur ad populũ ſuũ “”
& ſinguli ad terrã ſuam fugient de qua orti ſũt: Qui uero inuẽtus fuerit occidetur ſiue iugulabitur:
Hoc ãt nõ ſolum in cõſumatione mũdi: ſed uſqʒ hodie fit in eccleſia:qñ magiſtris ſuperatis grex de in
cœptus reuertitur ad populũ & ad terram ſuã: & in eo qd inuenitur occiditur: ut hereticus eſſe de E
ſiſtat: & ꝗqcũq; ſupuenerit cadet in gladio ſpiritali: Tũc infantes eorũ & puulos ꝗ nec dũ ad pfectam 68
uenerũt erroris ætatẽ allidẽt in oculis magiſtrorũ: diripiẽtq; eorũ eccleſiã: & uxores eorũ uiolabũt 4
Praua ſapiẽtia & doctrina peruerſa: Vñ pro iſtiuſmodi patribus quorũ ĩterficiẽdi ſunt paruuli debe 1
mus orare & dicere: da eis dñe: Quid dabis eis. uultum ſterilem: & ubera arẽtia: Parturierunt eni
iniquitatem. conceperunt dolorem: & genuerunt iniuſtitiam.
CEcce go viſitabo ſùꝑp eos medos ꝗ argẽtũ nõ querãt:nec auruʒz velit:ſed ſagittis puulos iter
ficiãt ⁊ lactãtibꝰ vteri nõ miſereãtur:⁊ ſuper filios nõ parcat oculus eoꝛuʒ. 2
CInaenimus in geneſi qd madai auctor gẽtis mœdorum fuerit ꝗ interprætatur mẽſura ſiue a potẽ
te uel forti. Igitur cõtra babylonios ꝗ cõfuſi ſunt:ſuſcitãtur a potẽte & forti deo miniſtri ad puniẽ/
dum fortitudines: ut reddant unicuiq; ſecũdũ opa ſua: in qua.n.mẽſura mẽſi ſũt remetietur eis:mẽ
ſurã agitatã atq; cõcuſſam & plenã: & ſupeffundentem reſtituẽt in ſinus eorũ: Qui nec argentũ nec
aurũ ideſt nec eloqi pulchritudinẽ: nec acumẽ ĩgenii in ꝗbus ſibi añ plaudebãt recipiẽt: ſed pœnis
afũciãt traditos: & puulis ac lactãtibus uteri nõ miſerebũtur ut magnis miſereãtur: Atq; utinam & .
nos ſuſcitemur a d’o: & hæc nobis detur poteſtas ut nec aurũ uelimus eloquẽtiæ & ſapiẽtiæ ſecu A
laris ſed filios hereticorũ & oĩm ꝗ decepti ſũt ĩterficiamus ſagittis ſpiritalibꝰ.ideſt teſtimoniis ſcri (e
pturaꝑ. & ꝗ lacte nutriũtur erroris abſq; ulla miſericordia trucidẽt᷑: & clemẽti crudelitate pereãt nul C
liuſq; miſereamur ĩfãtiæ: & illa beatitudie digniſſimꝰ: beatꝰꝗ tenebit & elidet puulos ſuos ad petrã i
CLAPITVLVM DECIMVMQVYVARTVM. 2 ðU
TCT erit babylõ illa gloꝛioſa in regnis ĩclita in ſuperbia chaldeoꝝ:ſicnt ſubuertit deꝰſo 1
domã ⁊ gomoꝛꝛã:nõ habitabitur vſqʒ in finẽ:⁊ nõ fũdabitur vſq; ad generationẽ:nec 1n
WAponet ibi tẽtoꝛia arabſ.nec paſtoꝛes requieſcẽt ibi:ſed requieſcẽt ibi beſtie.⁊ replebũ/
ti domꝰeoꝛuʒ draconibus:⁊ habitabunt ibi ſtructiones:⁊ piloſi ſaltabunt ibi:ꝛreſpõ .
debunt vlule i diebus eius:⁊ ſirene in delubꝛis voluptatis: Pꝛope eſt vt veniat tempus eius h
7 dies eius non elongabuntuꝛ. LXX.
CSEt erit babylõ q̃ vocatur inclita a ꝛegibus chaldeoꝛuʒ ſicut ſubuertit deꝰ ſodomã ⁊ gomoꝛaz⸗ 1
nõ habitabit᷑ ĩ eternuʒ nec igrediet᷑ in eã p multas generationes:nec trãſibunt ꝑ illas aꝛabes:ne a
q; paſtoꝛes regeſcẽt ĩ ea:ſed requieſcẽt ibi beſtie:⁊ ꝛeplebunt᷑ ſonitu:⁊ accubabunt ibi ſirene:⁊ ð
monia ſaltabunt ibi ⁊ onocentauri ibi habitabunt ⁊ cubilia facient ericii:in domibus eoꝛum:
Cito veniet ⁊ non taꝛdabit. Quodq; ſegtur dies eius nõ elõgabuntur: aſte

riſſcis notandum eſt qd d theodotione addita ſunt: mœdis aduerſus cõfuſiõis urbẽ ſucitatis. ꝗ nec
aurum in bonis reputant nec argẽtum. q ſagittis ĩterficiunt pualos. & lactãtibus uteri nõ miſerẽtur
& ſup filios nõ pcet oculus eorum: urbs quoq; ĩclita ꝗᷓ erat in ſupbia chaldæorum ꝗ interptãtur de
monia ſic ſubuertetur quomõ ſubuerſa eſt ſodoma & gomorra. ut nullũ in ea maneat priſtinæ mã
ſionis ueſtigium:ſed poſtꝗᷓ fuerit cælum nouum: terra noua & pterierit figura huius mundinon
habitetur

—

länd
u habitetur urbs cõfuſionis ĩ perpetuũ: & nequaꝗᷓ eundẽ ſtatũ recipiat: Nõ.n. ponet ibi poſtqᷓ in priſti/
R na gloria eſſe deſierit arabs tẽtoria ſua.ꝗ ĩterp̃tatur occidentalis & ueſpertinꝰ: ut in ea cupiat habi-
tare quã uiderit eſſe deſertã: Arabs ãt in pᷣſenti loco in bonã ptem accipitur: qd ſemp tendat ad finẽ
& oblitꝰ p̃teritoꝶ extẽdat ſe in priora:Nec paſtores reqeſcẽt ibi:q mãſuetiſſimũ dñi gregẽ ĩ hieruſa
Wwäh . lem ſolẽt paſcere:ſed ecõtrario reqeſcẽt ibi beſtiæ quas deteſtatur pſalmiſta dicẽs: ne tradas beſtiis
unn p5. 73. aĩam cõfitentẽ i bi ꝓ ꝗbõaqla & ſymachꝰ 6 theodotio:ipſü uerbũ hebraicũ poſuerunt SIIM: Et im
didde plebuntur dom eoꝑꝶ hoc eſt bahylonioꝶ iuxta ſeptuaginta & theodotionẽ ſonitu & clamornibꝰ:
mih iuxta aqlã thypomibꝰ: quos nos in dracones uertimus: iuxta ſymachũ OIM.: qd uerbũ in hebraico
di cõtinetur: Et habitabũt ibi ſtructiones: aial ſemp ſolitudines appetẽs: de quo in iob pleniꝰ ſcribi/
nachi tur ꝗ cũ pennas habere uideatur: tũ de terra alti? nõ eleuatur. pro quo. xx. ſirenes iterßtati ſ⸗ unt. Pi
inſnn loſos ãt ꝗ dicũtur hebraice ſeirim: theodotio erectis & ſtatibus pilis iterpᷣtatus eſt: Symachꝰ &. Ixx.
menn demonas trãſtulerũt: Pro onocẽtauris quoq; quos ſoli. lxx.ĩterpᷣtati ſüt imitates gentilium fabulas
D qui dicũt fuiſſe ippocẽtauros. tres reliꝗ ĩterptes ipᷣ̃m poſuere hebraicũ IHIM qd nos in ululas uerti
B mus: Vbi ãt.Ixx. dixerũt cubilia faciẽt hericii in domibꝰ eoꝶ: & in hebraico poſitũ eſt hennim: aqla .
Nsn & ſymachꝰ & theodotio: ſyrenas ĩterpᷣtati ſũt: Significantes uel beſtias aliquas eſſe: uel demonas iu
ohlli xta errorẽ gẽtiliũ dulce cãtãtes:& decipiẽtes homines:q huius ſeculi naufragiũ clauſis auribus trã
oſnms ſire non poſſũt:Porro onocẽtauri nomẽ ex aſinis cẽtauriſqʒ; cõpoſitũ. uidetur mihi ſignificare eos ꝗ
dommns ex pte aliqd humanum ſapiunt:& rurſũ uoluptatibus & cæno turpitudiuis abducuntur ad uitia: Di
ido⸗ citur ergo ſecundũ tropologiã: qd in fine mundi uel mortis uniuſcuiuſq; oĩs gloria & ſupbia chal/
ſandit dæorum & cõfuſio mundi recedat a nobis & ita oĩa ſubuertãtur: ſicut ſubuertit deꝰ ſodomã & go
morrã nec ultra mũudi iſtiꝰ futurꝰ ſit ſtatus: ſed pereat in æternũ: Nec ponat ibi arabs tentoria ſua: de
doſi, quo in ſexageſimo ſeptimo pſalmo dicitur iter facite ei ꝗq aſcendit ſup occaſũ dñs nomẽ eſt eiꝰ:nec
drlüſni paſtores ibi reꝗeſcãt: angeli uidelicet qui humano pᷣſunt generi & cottidie uidẽt faciẽ patris:Sed re
Chhun quieſcãt ibi beſtiæ: & dracones & ſtructiones & piloſi & ululæ & ſirenes: quas oẽs beſtias refugarũ
greich intelligimus angeloꝶ uel demonũ: & eoꝶ ꝗbꝰ tradimur ad puniẽdũ: & in domibus quõdã uolu/
wetecde ptatis ubi erat læticia & gaudiũ: Sit & plãctus ulularũ: & lamẽtabilis uox ſirenaꝶ: quæ auditores ſu
tam os ducit ad mortẽ: Tempus autem ĩminere iudicii & diẽ conſumationis bobyloniæ nõ elongari ne
olbit quaꝗᷓ mirabitur: ꝗ cottidie ꝑ ſanctos uiros in his qui credũt xpᷣo ſubuerti uiderit babylonẽ: & æter
cebe nitate coparata:omnẽ lõgitudinem eſſe uicinã:De generibus beſtiaꝶ ĩmo mõſtrorum bræuiter di
meni ximꝰ qa in priori libro iuxta hiſtoriã ex parte perſtricta ſũt: Hoc quoq; cõſiderãdũ: quod poſtqᷓ ec-
cleſiaſticus ſermo & doctrina ſaluatoris urbẽ confuſionis euerterit: ita ut ſodomæ & gomorræ cõ⸗
ſosine paretur:nõ habitetur a ſanctis uiris:nmec paſtores requieſcãt in ea ꝗ xp̃i gregẽ paſcere ↄſueuerãt:ſed
ecõtrario requieſcãt ibi beſtiæ: & dracones: & ſtructiões & piloſi ſaltẽt in ea. Quicquid enĩ heretici
eni loquũtur in ſinagogis ſatanæ. nõ eſt doctrina domini ſed ululatus demonũ & piloſoꝑꝶ: quos imi/
lnmi⸗ tabatur eſau: Et ſirenæ reqeſcent in delubris uoluptatis: ꝗᷓ dulci & mortifero carmine aĩas ptrahut
leüni in ꝓfudũ: ut ſeuiẽte naufragio & ĩſtat cottidie tẽpꝰruinæ hereticoꝶ & ñ differt᷑ eoꝶ ſubuetſio.
ntüne MMiſerebitur eni dominꝰ iacob ⁊ eliget adhuc de iſrael:⁊ regeſcere eos faciet ſuꝑ humũ ſuã:
pani adiũgetur aduena ad eos ⁊ adherebit domui iacob? tenebũt eos populi:⁊ adducẽt eos ad locũ
umc ſuũ:⁊ poſſidebit eos domus iſrael ſuꝑ terrã dñi in ſeruos? in ãcillas:⁊ erũt capiẽtes eos qui ſe
ſecu⸗ ceperãt:⁊ ſubiciẽt exactoꝛes ſuos.Et erit in die cũ requiẽ dederit tibi deꝰ a laboꝛe tuo:⁊ a conci
is ſi ſione tua ⁊ a ſeruitute dura qua ante ſeruiſti:ſumes parabolã iſtã cõtra regẽ babylonis? dices.
“ Pro aduena ĩdeſt ꝓſelito. Ixx. gioran ĩterpᷣtati ſũt.q hebraice ge? dicitur: Vvñ deputo & moyſi fili
iri um q aduena erat in terra:nominatũ a patre gerſan: Ergo gioras nõ græcum uerbu: ſed hebraicũ.
græca cõſuetudine declinatũ. licet qdã hebrei ſermonis ignarus: græcã in eo ætimologiã exprime
det re conetur: ab eo qd terrenæ rei curã habeat: Si enim inqt: terra appellatur & ora phronti eſt ſollici
tudo. Rurſũ ꝓ maſal quã aquila: & ſymachus & theodotio parabolã trãſtulerũt: Quod & nos ſecu
ei ti ſumꝰ.Ixx.plãctũ interp̃tati ſũt:Eſt ãt ordo:Poſtqᷓ babylõ deſerta fuerit in æternũ ita ut habitatio
pehi, beſtiaꝶ ſit:Miſerebit᷑.n.dñs iacob eius uidelicet ꝗ uitia ſuplãtauit: & elegit iſrael:eũ ꝗ mẽte cõſpicit
mnſe dñm:Et nota uerboꝶ ꝓprietatẽ: Iacob ꝗ adhuc in Iucta poſitus eſt miſerebitur: iſraeli uero ꝗ poſt ui
selus ctoriã nomẽ accepit:non miſericordia:ſed electio coaptatur: Requieſcere quoq; eos faciet ſuper
terram ſuam: de qua ſaluator loquitur: Beati mittes: quoniam ipſi poſſidebũt terram: Et credo uide
nnß⸗ Mat.ꝭ.a. re bona dñi in terra niuentium: Adiũgetur quoq; domui iacob qui electi ſunt per apoſtolos genti⸗
lint. um multitudo & tenebunt reliquias domus iſrael ſuper terram domini in ſeruos & ancillas: Pro⸗
649 deſt quippe malis: ut bonis ſeruiant: Vnde & eſau dicitur ſeruies fratri tuo: Et ad iacob:ſeruiet tibi
. frater tuus: Et accipient eos qui ſe ſophiſmatibus ante decæperant: & exactores ſuos q omnia lucri
ie cauſa (aciũt redigent in ſeruitutem: Poſtꝗᷓ autem requieuerit iacob & iſrael a labore ſuo quo mul⸗/
nee tum contra ſeculum & hereticos pugnando laborauerat: & a confuſione & ſeruitute ſua qua mali/
eun gnæ interprætationi & falſis dogmatibus ante ſeruierat: Tunc ſumet planctum arq; parabolam cõ/
nce tra regem babylonis: Sermonem uidelicet hereticorum erroris & cõfuſiõis & dicet quæ ſequun/
tur: Locum iſtum iudæi interpretantur carnaliter: Quod poſtqꝗᷓ reuerſi ſunt de babylone factum eẽ
no .— F iiii

. iber Sextus

docere nõ poterunt: Neq;enim babylonii ſeruierunt eis ꝗ eos prius cœperant: nec uictis babiloniis
domꝰeoꝶ poſſiderut: neq; habueruũt eos ĩ ſeruos & ancillas: Reſtat igitur ut iuxta fabulas de impe
rio hoc putet futurum eſſe ro mano: Quibus ſuperatis in ultimo tẽpore: ſeruituræ erãt gentes: ꝗbus
ane ſeruierĩt: Quod ſi ſequẽtes litterã: Spe ſe falſa decipiunt: Qui eis concedet ut roma uocetur ba
bylonia & nabuchodonoſor rex romani impernii. .ùMẽ
CAQuomõ ceſauit exactoꝛ quieuit tributum: cõtrinit dñs baculũ ĩpioꝛũ:virga dominãtiũ ce/
dẽtẽ populos in indignatiõe plaga iſanabili ſubiciẽtẽ in furoꝛe gẽtes:pſequẽtẽ crudeliter.
CIn petri epiſtola legimus: tempus eſt ut incipiat iuditium a domo dei: Et in ezechiele tortoribus
dicitur a ſanctis meis incipite: Pro diuerſitate quippe peccati iuditii ordo diſponitur: ut qui minus
deliquærit: ante purgẽtur: Nouiſſima ãt inimica deſtruatur mors: Ergo cum iſrael de ſeruitute dura
fuerit liberatus: ſumet parabolã: Et cõtra regem babylonis quã debemus intelligere ut parabolam
Si enim cõtra nabucodonoſor ſermo eſt: & ſimplex hiſtoriæ expoſitio: Quomodo parabola dici⸗

tur quæ nulli alteri ita Miratur ergo iſrael quomõ ceſſauerit exactor qui exigere con
ſueuerat uſq; ad nouiſſimum quadtãtem: Exigere autem non alios niſi debitores qui dicunt in ora

tione dominica: Dimitte nobis debita noſtra:licut & nos dimittimus debitoribus noſtris: Huic ex/
actori debitores tradũtur a iudice: qui eos mittit in carcerẽ: & exigit uſq; ad peccatum minimu⸗De⸗-
niq; & paulus apoſtolus in corintho fornicantem ꝗ uxorem patris acceperat phigelumq; & hermo

genem tradidit exactori: Et de his exactoribus etiã ſupra dicitur: Populus meus exactores ueſtri de-
prædãtur uos. & qui repetut dominãtur ueſtri. Pro tributo: Aquila famem iĩterpretatus eſt: Sublato
enim a nobis ſponſo: famem patimur uerbi dei: & iugiter a corpore dñi ieunamus: Iccircoq; uirga

& baculus impiorũ.pro quo.Ixx. iugũ interptati ſũt percutit nos ſiue opprimit quia noluimus ſu-

ſtinere iugũ ſaluatons: Hoc ãt bacuſũ & hæc uirga ĩſanabili gẽtes furore cœdebat & fugientes per

ſequæbatur crudeliter: Non emendare uolens traditos ſed occidere.
Cõquieuit ⁊ ſiluit oĩs terra gauiſa eſt ⁊ exultauit:abietes quoqʒ letati ſunt ſuꝑ te:⁊ cedri liba/
bani:ex quo doꝛmiſti:nõ aſcẽdit qui ſuccidat nos.ifernus ſubter cõturbatus eſt in occurſuʒ ad-
uẽtus tui:Suſcitabit tibi gigãtes oẽs pꝛicipes terre:Surrexerũt de ſoliis ſuis oẽs pꝛicipes na
tionuz. vniuerſi reſpondebunt ⁊ dicẽt tibi:Et tu vulneratus es ſicut nos:noſtri ſimilis effectꝰ es
Detracta eſt ad inferos ſuperbia tua:concidit cadauer tuum ſubter te:Sternetur in ea putre⸗
do ⁊ operimentum tuum erunt vermes: CAd interitũ regis impii ꝗ percutiebat
plaga iſanabili nationes: & pſeꝗᷓ batur eas crudeliter: ommis terra cõquieuit & ſiluit. quæ pnꝰ turba

rum & ſeditionum plena erat: in tantum ut abietes & cœdri libani lætarentur: De quibus in pſalmis

ſcriptum eſt: Vineã de ægypto tranſtuliſti: eièciſti gẽtes & plantaſti eam. Operuit montes umbra

einus: & arbuſta eius cœdrus dei: Has cœdros dei: quia aliquando peccauerãt tradidit dominus ſup
plicio cõterendas: Vnde in alio pſalmo dicitur: Conteret dominus cœdros libani: abietes ãt excel

ſi quiq; ĩ dñi ſeruitute ſublimes debẽt accipi:qᷓ cõſona uoce dixerũt:Ex quo tu dormiſti: Nota qd
& mortis mors apellatur dormitio: Nõ aſcẽdit ꝗ ſuccidat nos: Victo.n. forti & direptis uaſis eius ẽt
cæteri ſatellites corruerüũt: Vñ & dominus loquitur in euãgelio: Itein ignem æternum: qui paratꝰ
eſt diabolo & angelis eius: Quãdo igitur lignorũ arborumq; cæſores eius cæſoribus ſucciderunt
fecere corruere:Infernꝰ quoq; turbat ſiue rurſus in amaritudinẽ in occurſũ aduẽtꝰ ueri nabucodo
noſor.locusſuppliciorũ atq; cruciatuũ ẽ in quo uidetur diues purpuratus ad quẽ deſcẽdit & domi
nus ut uĩctos de carcere dimitteret: Poſſumus infernũ occurẽtẽ dicere & eü angelũ qĩ feris pœniſ-/
qʒ ppoſitus eſt: ꝗ ſuſcitauit oẽs gigãtes ꝓ quo alii faraim alii titanes ſimpliciter trãſtulerũt: Gigantes
ãt uocãtur iuxta ethnicorũ cõſuetudinẽ ꝗ eos terrigenas æſtimãt quos terra genuerit: Nos aurẽ gi
gãtes iuxta græci ſermonis ethimologiã eos Dbpellate poſſumꝰ ꝗ terrenis opibꝰ ſeruierũt:Deniq;
ſeꝗqtur:Oẽs pricipes terræ ꝗ ſurrexerũt de ſoliis
norabãt ꝓ potẽtia: poſtea mirarẽtur in pœnis & dicerẽt:Et tu uulneratus es ſicut nos:moſtri ſimilis

effectus es: Quæuerba hüc ſenſũ habẽt: Putabamus nos ꝓ ibecilitate ſenſuũ ñ potuiſſe reſiſtere potẽ

tiæ dei & te eẽ ſolum qui in tua altitudine pmaneres: ſed ut rebus oſtenditur: & uulneratus & captꝰ

es noſtriq; ſimilis effectus: ut quos in terra dignitas ſeparauit: apud inferos pœna conſotiet: Detra

cta eſt ad inferos ſuperbia uel gloria tua: & concidit cadauer tuum: Siue ut. Ixx. tranſtulerũt mul-

ta lætitia tua: Qua prius ſubiectis tibi geinibin lætabaris: Subter te ſternetur putredo & opperimẽæ
iaboli.iſte eſt lectulus temptatoris qui in tantam erectus eſt

tum tuum erunt uermes: Hæc requies
ſuperbiam ut etiam dominum auderet temptare dicens: hæc omnia tibi dabo ſi procidens adora-
ueris me: Putredo & in ea operimentum uermium: uel pœnæ intelligantur ætermæ quas propria
ignit conſcientia: uel ſuppliciorum materia: quæ ex propriis peccatis naſcitur:Sicut quamdiu ca
aueris materia eſt & aliquis humor in cadauere uermes naſcuntur ex putredine:ſic ex ipſa materia
peccatorum ſupplicia gignuntur: Vnde & apoſtolus paulus interfecta morte ad quam per oſeæ ſer
mo propheticus loquæbatur: Ero mors tua o mors: ero morſus tuus infernæ loquitur ad eam: ubi
eſt mors cõtentio tua: Vbi eſt mors ſtimulus tuus: Illa enim mors tua nõ eſt ꝗ ſuccidat nos nequa-
ꝗ.n.erir peccatũ ꝗd ſuccidẽdũ eſt: Quia ſtimulus mortis peccatũ eſt. 2
uomodo

uis in aduẽtu quõdã principis ſui ut quẽ prius ho

— —

Super Eſaiam HMM

ce CQuõ cecidiſti de celo lucifer ꝗ mane oꝛiebaris:coꝛꝛuiſti in terrã ꝗ vulnerabas getes. LXX.
en MQuõ cecidit de celo lucifer ꝗ mane oꝛiebat᷑. Contritus eſt in terrã ꝗ mutebat ad oẽs gentes.
de CPro lucifero qui hebraice dicitur hel il. Aquila trãſtulit ululantem auroræ filium. Vere enim ulu
latre debuit & ululare: qui ꝓpter ſuperbiam ſuam de cælo in terra pcipitatus eſt: atq; cõtritus eſt. un
nitüig⸗ de & ſaluator ad diſcipulos loquitur: Videbam ſatanan quaſi fulgur de cælo cadentem. Nõ modo
n uideo: ſed prius uidebam qñ corruit: Et ſi ille ꝓpter ſuperbiam de tanta magnitudine cæcidit: uos
Ondtin quoq; nõ debetis gloriari quia uobis demonia ſubiecta ſunt. Sed ꝗa nomina ueſtra ſcripta ſunt in
Nini cælo. Vt unde ille cecidit per ſuperbiam: uos aſcendatis per humilitatem. Iſte eſt priceps ſeculi qui
c inter ſtellas cæteras mane oriebatur: & ſuo uitio de lucifero ueſti per effectus eſt: & nõ oriens ſed oc-
hi cidens. Qui uulnerabat gentes ſatellites ſuos: ut oẽs ſua fraude deciperet.Iſti ſumt falſi apoſtoli:ope
Oha⸗ re mendaces: qui traſſigurantur in apoſtolos xpi. qui bono ſemini lollium ſupſeminant dormien
igernn tibus eccleſiarum magiſtris: & nolẽtibus aut nequæuntibus eoꝶ malitiæ reſiſtere. lIacob autem &
ntnn iſrahel cuius miſertus eſt: & quem elegit dominus: hæc adhuc loquitur ad diabolum: ſiue ut. Ixx.
Aie⸗ uolunt diabolo: ideſt non ad ſecundam perſonam ſed de terttia. ..
inid Aui dicebas in coꝛde tuoꝛin celũ aſcẽdã ſuꝑ ſidera dei exaltaho ſoliũ meũ:ſedebo in mõte te
Ehem ſtamẽti in lateribus aquilonis:aſcendam ſuper altitudinẽ nubium: ero ſimilis altiſſimo.
etice CVel anteꝗᷓ de cælo corruerit iſta dicebat: uel poſtea quã de cælo corruit. Si adhuc in cælo poſitus
blo quò dicit aſcẽdã in cælum: ſed qa legimus cælũ cæli dno cũ eſſet in cælo.i.firmamẽto in cælũ ubi
Juig ſoliũ dñi eſt cupiebat aſcẽdere: nõ humilitate: ſed ſupbia. Sin aũt poſtꝗᷓ de cælo corruit iſta loqtur .
nu uerba arrogantiæ debemus inrelligerergur nec pᷣcipitatus quieſcat: ſed adhuc ſibi grãdia repromit ðò
* tat: nõ ut interaſtra: ſed ſuper aſtra dei ſit. Cumq; dñs loquatur ad apoſtolos: ſufficit diſcipulo ur ſir M
lu ſi magiſter: & ſeruus ſicut dñs ſuꝰ:& dicat ad patrem. Pater ſanctæ da ut ſicut ego & tu unũ ſumus:
nn ita & iſti in nobis unum ſint. Iſte tantũ & ut ſup ſtellas cæli quæ nõ corruerũt ſoliũ ſuum poſiturũ
nlir eẽ ſe iactet. Quodq; infert:ſedebo in monte teſtamenti in lateribus aquilonis. Pro quo. xx tranſtu
ſön, lerunt in monte ſublimi: ſuper montes excelſos qui ſunt ad aqlonem: ad illd' referamus qd;' ĩ Hiere
s mia dicitar. Ab aquilone exardeſcent mala ſuper oẽs habitatores terræ. Et qc; olla ſuccenſa a facie
fices aquilonis accenditur. Iſte eſt aquilo uentus duriſſimus: a quo ſuos uult dñs liberare captiuos: & du
Ue⸗ cere in ciuitatem ſanctã dicẽs. Dicam aqloni adhuc & africo noli phibere: adhuc filios meos de ter ODW
nedat ra longinqua. Illud aũt quod huic poteſt eſſe cõtrarium montes ſion latera aquilonis ciuitas regis H
turb magni facile ſoluitur. Hii enim qui quondam erãt in lateribus aquilonis duriſſimi: poſtea per pœ-
UUni⸗ nitentiam in ciuitatem dei eſſe cæperũt. Semp iſtiuſmodi lucifer quærit aſcendere ſuper eos ꝗq ha-
undn bent imaginem cæleſtẽ qui fulgent in eccleſia ſicut aſtra dei: & ſedere in monte pacti ſiue teſtamen
inmig ti: ideſt in eccleſia ꝗᷓ in ſublimibus collocata eſt: & de lateribus quondam aqlonis habitatores poſ-
Biane ſidet. Qui intantũ oblitus ſui eſt ut uelit ſup nubes aſcendere: ꝗbus nõ mandauit dñs ne pluant ſup
Ngl iſrahel imbrem: & ad quas puenit ueritas dñi cui loꝗtur & abdias. Si exaltatus fueris ut aqla: & ĩter
ſunt ſidera cæli poſueris nidũ tuum: inde te retrahã dicit dñs. Infelix iudas qui quaſi nubes cũ aliis apo-
iner ſtolis mittebatur ut plueret ſup iſrahel imbrem. Et ꝗ ſtella inter cæteras ſtellas erat ꝗqbus dñs loqᷓba
cen tur: Luceat lumẽ ueſtrũ coram hoĩbus: uitio ſuo ſuſcepit aſcenſorem diabolũ: qui ut ſupbiæ uerba
WꝰZ cõpleret:ẽt hoc auſus eſt dicere: Ero ſimilis altiſſimo: ut quõ xpᷣs habet ꝓphetas & apoſtolos: ita il-
Edor le falſos prophetas & pſeudo apoſtolos. Hæc autem omnia referenda ſunt ad hereticos qui cũ de
parni orſum ſint cum principe ſuo excelſos ſe iactant. MMW D
ngan CANerumtamen ad infernum detraberis in pꝛofundum lac. LxXxx.
alief NMunc autẽ i ifernum deſcẽdes:⁊ ad fundamẽta terre. CNõ ad infernũ deſcendes && ad
teng fundamenta terræ nõ ad infernũ ſponte deſcẽdes. Hoc.n:dũi ſaluatoris eſt: ut uinctos de infens li-
hiut beret. Sed ad ĩfernũ traheris inuitus: ut ꝗ p uirtutes poteras ad excelſa cõſcẽdere p uitia detraharis
ini ad pœnam. Scti pennas hũt aqlæ & pennas colũbæ & pñt dicere uolabo & requieſcã.Impii autem
uet & ægyptioꝶ ſimiles demerſi ſunt quaſi plumbũ in aꝗs uehemẽtibus demerſi ſunt in ꝓfundũ ſicut
degp lapis: unde iniqtas ſiue ut melius hẽtur in hebreo ĩpietas ſup talentũ plumbi ſedere conſpicitur:
ren ergo illud qc alibi legimus oĩs ꝗ ſe exaltat humiliabitur. Etiã rex cõfuſiõis paſſus eſt ut detrahere/
⸗ tur in füdamẽta terræ: ſiue ut uerius hẽtur in ꝓfundũ laci. De fũdamẽtis terræ in deutronomio ſcri
um bitur.Ignis accẽſus eſt in furore meo. Ardebit uſq; ad infernũ nouiſſimũ. Deuorabit terrã & funda
en mẽta eius: eos uidelicet ꝗ terrẽi ſũt.De lacu quoq; qc; ꝓfunda ſignificẽtur inferni illa ſũt teſtimõia.
tu Aſſimilatꝰ ſum cũ deſcẽdẽtibꝰin lacũ.Et poſuerũt in lacũ nouiſſimũ:Sicut.n.lacus aquas ad ſe de/
un ſcendẽtes: ita infernus aĩas ſuſcipit ad quẽ lacũ deſcẽdit helcanã tpe niuis & frigoris & ĩterſecit leo
uhn nem: Vnde & heretici relinquunt fontem aquæ uiuentis dũm: & fodiũt ſibi lacos contritos q aquã
e nõ ualeãt cõtinere. De his lacis ꝗ feruorẽ nõ hñt ſpũs ſctĩ: nec Hieremiæ ꝓphetæ ſimiles ſũt ꝗq iuxta
ten⸗ Ixx.interprætes loquæbatur: niuem calidam in deſerto. Sed refrigeſcente caritate calorem ſancti
eſet ſpiritus perdiderunt. Ille eſt lacus de quo idem hieremias loquitur. Sicut refrigerat lacus aquam ſic
bi reftigerat malitia hñtes ſe. Qui utinã iuxta apocalypſim ioãnis: aut calidi eſſent: aut fri gidi.i. aut
gu crederent: aut oĩno nõ crederent:ne ꝑ teporem & ſimulationem ſidei a dño reicerentur.
c⸗

6 S S A =WSð E

Liber Sextus.

Quite viderint ad te inclinabuntur:teqʒ pꝛoſpicict. Nũgd iſte eſt vir ꝗ cõturbauit terrã?qui
cõcuſſit regna?qui poſuit oꝛbem deſertum:⁊ vꝛbes eius deſtruxit:⁊ victis eiꝰ nõ apuit carcerẽ.
CSiue ut. Xx.trãſtulerunt(eos ꝗ ducebãtur nõ ſoluit) Qui uiderint nabuchodonoſor regem baby
Ionium nõ oculo& ſed cordis intuitu de cælo ad inferos corruiſſe: inclinabũtur humilitate ꝗᷓ con-
traria eſt ſuperbiæ: & illum ꝓſpicient iſta dicẽtes. Nõne iſte eſt uir ſiue homo qui cõturbauit uel cõ
citauit terrã: & ſenſus ꝗ dixerat: ero ſimilis altiſſimo: & ſe iactabat deũ: hõ eſſe cõuincitur. De quo in
pſalmo qui ꝓprie cõtra diabolũ eſt dicitur. Exurge dñe nõ cõfortetur homo. Et in euangelio: ini/
micus hô ſuperſeminauit zizania. Vnde ad eum & ſocios eius dictum legimus. Ego dixi di eſtis
& filii excelſi oẽs. Vos aũt ſicut hoĩes moriemini: & ſicut unus de principibus cadetis. Et ad eũdem
ſub figura principis tyri dicitur. Pro eo qd exaltatum eſt cor tuum & dixiſti. Deus ego ſum: habita
tione dei habitabit in corde maris. Tu aũt es hõ & nõ deus:& dediſti cor tuum ſicut cor dei. Iſte uir
& iſte hõ cõturbauit uniuerſam terrã: eos uidelicet qui audiũt eum adam terra es & in terrã ibis. Et
cõcuſũt regna ſiue reges:quoꝶ cor in manu dñi eſt. Cõcuſſit inꝗt nõ ſubuertit. Vñ & unus de his
qui cõcuſſi fuerant. Et tñ nõ ruerat: loqbatur. Mei aüt penæ moti ſüt pedes. Et apoſtolus loquitur
ad credentes: ut arripiant armaturam dei & ſtent cõtra inſidias diaboli.Domus aũt qᷓ ſup petra fun

5.9.
Ps. 81.

Ephe.õ.b

data eſt: nulla tempeſtate cõcutitur.(Qui poſuit orbẽ terraꝶ deſertum.) Siue ut iuxta hebraicum
pᷣter. Ixx. oẽs aliter trãſtulerunt quaſi deſertũ: Viciis enim ſuis atq; peccatis: orbem ꝗ hebraice dici/

tur thebel fecit eſſe deſertum: & nullã habere uirtutem: uel hiſdem ſubiacere uitiis: quibus gẽtium

plena eſt ſolitudo. Vrbes quoq; eiuſdem deſtruxit orbis: ut de eccleſiis xpi faceret ſinagogas diabo

li:& mũditiam ſidei heretica ſorde pollueret:Sed & uinctis eius:ideſt orbis non aperuit carcerem.
Nos oẽs uĩcti eramus:& clauſi tenebamur in carcere:qui uinctis dixit ſaluator exite. & his qui erant
in tenebris reuelamini. Dis enim ſoluit compeditos. Qui liberati ſunt ab eo gratias referunt dicẽ/
tes: tu diſrũpiſti uincula mea.Funibus enim peccatoꝶ ſuoꝶ unuſquiſq; conſtringitur: quos funes
atq; uincula ſoluere poſſunt & apoſtoli imitantes magiſt ſuum qui eis dixerat. Quæcũq; ſolueri

tis ſuper terram erunt ſoluta & in cælo. Soluunt autem apoſtoli ſermonem dei: & teſtimoniis ſcri-

pturarum:exhortationem uirtutum.
COmnes reges gentium vniuerſi doꝛmierunt in gloꝛia:vnuſquiſqʒ in domo ſua.Tu aũt pꝛo-
iectus es de ſepulchꝛo tuo quaſi ſtirps inutilis:ſicut ſanies polutus ⁊ inuolutus cum iterfectis
⁊ confoſis gladio qui deſcendunt ad lapides laci. LXXN.
CODmnes reges gentium doꝛmierunt in honoꝛe:homo in domo ſua. Tu autem pꝛoieceris in
montibus ſicut aboꝛtiuum abhominabilis:⁊ inuolutus cum interfectis gladio deſcendentibꝰ
ad fundamenta terre. CReges gentium quibus deus ſecundũ canticũ deuteronomii gen/
tes crediderat gubernãdas. Qui cõcuſii ſunt a nabuchodonoſor:& tñ nõ ſubuerſi:quorum nequaꝗᷓ
regnat peccatũ: ſed quia cor eorum in manu dei erat: minime corruerũt. Et enim ſaluator: quomo
do deus deus eorũ appellatur: ſic dñs dominantium: & rex regum. Iſti igitur reges uniuerſi requie
uerunt in gloria ſua:unuſquiſq; in domo ſua. Diuerſæ quippe apud patrem ſunt mãſiones: & p ua/

rietate uirtutum habitationum differentiæ. Porro nabuchodonoſor ꝓiectus eſt de ſepulchro ſuo:

nec in morte a cruciatibus cõquieſcet. Proiectus autem quaſi ſanies quæ hebraice dicitur NEHER
quam Aquila icchori interprætatus eſt tabum uidelicet pudoremq;. Symachus EITPAMA:deſt
abortiuum.Ixx. mortuum Theodotio: germen:ꝗᷓꝗᷓ hoc ipſum uerbum ſupra. ubi de xpᷣo legimus:
egredietur uirga de radice ieſſe & flos de radice eius aſcendet.Ixx. florem. Theodotio: germẽ aqla
ideſt uirgultum interprætati ſunt: pprie neher diceretur uirgultum: quod ad
radices arboꝶ naſcitur: & ab agricolis auulſum quaſi inutile picitur. Vnde & nos ſtirpem ĩutilem

trãſtulimus. Igitur nabuchodonoſor quaſi ſtirps inutilis incendio præparatus: uel ſicut ſanies pol-

lutus & inuolutus his qui ab eo interfecti ſunt gladio: & deſcenderunt uſq; ad fundamenta laci de
trahitur in ꝓfundum. Et ne cum his quidem habebit cõſortium ſepulturæ: quos interfecit: Alteri-
us enim pœnæ eſt auctor delicti: & alterius qui ab auctore compulſus eſt. I ſte eſt gladius quo uul/
nerati ſunt plurimi & interfecti: de quo in ſeptimo pſalmo legimus. Niſi cõuerſi Keritis : gladium
ſuum uibrauit. Arcum ſuum tetendit & parabit eum: & in ipſo parabit uaſa mortis Sagittas ſuas ar
dentibus effecit. His uidelicet: qui in ſuum corignita diaboli iacula ſuſceperunt. Porro iuxta. lxx.
cadauer nabuchodonoſor cum plurimis interfectis pollutum atq; confuſum iacebit in ſuperbiæ
montibus: & deducetur ad inferos. Fundamenta autem laci: pro lapidibus laci interprætatus eſt
Symachus: ut aliis uerbis: profundum & tartarum ſignificaret inferni.
Auaſi cadauer putridum nõ habebis cõſoꝛtium:neqʒ cum eis in ſepultura. Tu enim terraʒ
tuam diſperdidiſti populum tuum interfeciſti. LXxX.
CAQuomodo veſtimentum mixtum ſangnine non erit mundum:ſic nec tu eris mundus:quia
terram meam perdidiſti ?⁊ populum meum interfeciſti.
CQuia multum inter ſe hebraicum diſtat: & ſeptuaginta editio: ſeparatim de ſingulis diſſeramus.
Sicut cadauer putridum: ſiue ut aquila tranſtulit conculcatum: non habebis cõſortium ſepulturæ:
nec cũ his ꝗdẽ quos ĩterfeciſti. Tu enĩ magiſter es:illi fuere diſcipuli:& cui plus creditũ eſt: plus exi/
getur

Buhper Eſaiam

getur ab ed.Tu.n.terrã tuã diſpdidiſti:populũ tuũ occidiſti eos uidelicet ꝗ tibi ſũt crediti gubernã

Krbeb di:uñ ad ſaluatorẽ audet dicere.Hæc oĩa mihi tradita ſunt & dabo tibi ea: ſ ꝓcidẽs adoraueris me.
wien Cadauer aũt diaboli putridum ob magnitudinem peccatoꝶ dubitare nõ potent: qui legenit pctm
Wr eſſe fetidiſſimũ: io ꝑctõre dicente cõputruerũt & corruptæ ſunt cicatrices meæ. Econtranio uirtus
Dennn boni odoris eſt: unde & ſpiritaliũ fratꝶ dilectio cõparatur unguẽto: quod deſcendit ſuper barbam
Nhin Aaron & ſup oram ueſtimenti eius. Et ad ſpõſã ſpõſus loqtur. O dor tuꝰ ſuauis: & facies tua ſpecio
täich ſa. Quõ aũt cadauer diaboli ſpiritaliter cõculceturallud apoſtoli docet nos. Deus cõterat ſatanan
l ſub pedibus noſtris uelociter. Et dñi uerba dicẽtis: quaſi lutum plateaꝶ delebo eos. Iſte qa terrã ſi/
ndi bi creditã pdidit: & cõmiſſum ſibi populum trucidauit: nequaꝗᷓ eos uiuos reſeruans deo: ſed ſocios
kälkei⸗ ſuæ pparãs ſepulturæ: ppterea nõ erit nec uocabitur in æternũ., Porro hunc habet ſenſum: O lu

C. . 2 . ,— . . . . OW . ,2
ribinl cifer ꝗ mane oriebaris ꝗq qñ hẽbas opa uirtutũ & luminis ueſtimentũ eras dei: & de te dici poterat:
A mictus lumen ſicut ueſtimentũ: qa multos ĩterfeciſti gladio. Qui deſcẽderũt ad ĩfernũ & eorum

moceti
8 pollutus es ſanguine. Nequ⸗ 4 uocaberis ueſtimentũ dei: ſed ueſtimentũ cruore pmixtum: nõ ma⸗
Penſrie culatum atq; pollutũ: ut aliqd mundũ hẽre uidearis: ſed totũ ſanguine cruentatũ. Et hoc notandũ
leim. qd ad diabolũ dicatu r: Sicut ueſtimentũ cõmixtũ ſanguine nõ erit mundus. Vbi ſunt ergo ꝗ dant
echa⸗ diabolo pœmitentiã & dicũt illum poſſe mundari? nec ſtatim patebimus hereſi q̃ diuerſas aſſerit eẽ

* naturas: & aliã eſſe ꝗᷓ numꝗᷓ recipiat ſanitatẽ. Nõ.n. hoc ueſtimentũ p ſe ĩimundũ eſt. & ita a deo cõ
5 ditum qꝗd' olim deus ueſtiebatur: ſed qa cõmixtum eſt ſanguine: & totũ ſe polluit ſuo uitio & ma/

id lis accedentibus: nõ erit mundũ. Et ꝓpterea nõ etit mundu qa terrã dñi pdidit. & pollutũ eius ĩter-
lerm fecit: Terrã iudæ terram cõfeſſionis. & ſctõs quoſq; pdens atq; interficiens: & ideo nõ manebit in p/
n 66 petuum.Vñ & in euãgelio dicitur: Ite in ignem æternũ ꝗ pparatus eſt diabolo & ãgelis eius: Quõ
i aũt ſctũs ueſtimentũ dei eſt:& ueſtimentũ nouũ:& ueſtitur tumca ſalutis atq; lætitiæ dicẽs: Exultet
aĩa mea in do.Induit.n. me ueſtimentum ſalutis. & tunica lætitiæ circundedit me. Sic ecõtrario
Alei peccatorꝗ portat imaginẽ ueteris hoiĩs atq; terreni: meretur audire. Ecce oẽs uos quaſi ueſtimẽétum
müſ ueteraſcemini: &tinea deuorabit uos. Qui aut ꝓfecerit in ſcelere & uetuſtatem noluerit emunda/
re nouitate: nequaqᷓ ueteri ueſtimento:ſed pãno menſtruato mulieris cõparabitur dicẽs. Errauim*
M⸗ & facti ſumus ĩmundi omnes nos:ſicut pannus menſtruatæ uniuerſa iuſtitia noſtra.
nfen CBSemen peſſimoꝛum p̃parate ſilios vẽos occiſioni inigtatum pꝛum ſuoꝛum nõ ↄſurgent:nec
. hereditabũt terrã:neq; iplebunt faciẽ oꝛbis ciuitatũ:⁊ ꝗſurgã ſupꝑ eos dicit dũs exercituũ:ꝛ ꝑ/
lengl d babylonis nomẽ? religas:⁊ germẽ ⁊ ꝓgeniẽ dicit dũs exercitumm. LxXxX.
lunbe CSemen peſſimum pᷣpara filios tuos occiſſioni peccatis pꝛis tui:vt nõ cõſurgant ⁊ poſſideant
ügen⸗ terrã ⁊ impleãt terrã ciuitatum:Cõſurgam eis dicit dũs ſabaoth:⁊ diſpdã nomen eoꝝ ⁊ reli-
i quias ⁊ ſemen. CPro ſemine peſſimo qd.lxx.trãſtulerunt:in hebreo ſcriptũ eſt. ZERAM
Wno PHIM.qd cæteri ſemen peſſimoꝶ interpᷣtati ſunt. Nõ qd ipᷣm ſemen p ſeipſum malũ ſit. Deus enĩ
iie oĩa fecit bona:ſed ab his ꝗ ſua uolũtate ſunt peſſimi: ſemen ortũ ſit malum:qd uolũtate fit nõ natu
Apu ra. Vñ & in Daniele legimus. Semen chanaã & iuda. Et de bonis filiis dicitur ab apoſtolo: In xp̃o
crole⸗ Ieſu p euãgelium ego uos genui.Et in euãgelio.Quot quot eũ receperunt dedit eis ptätem ut filii
N dei fierent.Oĩs.n.q facit pctm̃:de diabolo eſt: Huic igitur pᷣcipitur ſemini: ut filios ſuos oẽs ſcilicet
Nliit cogitatiões peſſimas: & opa mala pᷣparet occiſioni:q̃ ex impus nati ſüt:haud dubium ꝗn cõtrarias
kuinn ſignificet fortitudines: ꝗ peſſimi filii deo trucidãtur in iniquitatibus patꝶ ſuoꝑ: ne ultra cõſurgant
min & poſſideãt terrã qᷣ a ſctis poſſidẽda eſt & implenda:ut ciuitas in ea dñi cõſtruatur. Et ꝗa nõ eſt ho/
Z minũ pfecta uictoria:niſi enim dñs cuſtodierit ciuitatem in uanum uigilabunt ꝗ cuſtodiunt eam.
iner Ideo dñũs ipſe cõſurgit aduerſus filios peſſimoꝶ: & diſpdit de cõfeſſione nomẽ eoꝶ & reliquias: &
RZl oẽ germen & ꝓgemem: ne ultra pullulent in urbibus dñi. Legimus in euãgelio qcdiabolus ab ini

ve⸗ tio mendax ſit & pater eius.i.mendatii:qde multi nõ intelligentes patrem diaboli uolunt eſſe dra⸗
conem qꝗ regnet in mari: quẽ hebrei appellãt leuiathan. Et hoc putãt loco cõuenire pnñti iuxta. Ixx.

,en,
ĩterpᷣtes ꝗ dixerũt ꝓ pctĩs pꝛis tui:cũ pſpicuæ in hebreo abothã nõ pzais tui: ſed pèum ſuoꝶ ſignific.
inn Et ponã eam in poſſeſſionẽ ericij⁊ in paludes aquaꝝ ſcopabo eã ſcopa terens dicit dominus
lun exercituum. LXX. CEt ponã babyloniã deſertã ita vt habitent in ea hericii:⁊ erit
uh in nihili At ponam eã luti uoꝛaginẽ:in perditionẽ “
Ati⸗ C Cumpd derit dominus exercituũ nomẽ babylonis: & reliqas & germẽ: & uniuerſam ꝓgeniẽ.
4 Non erit eius pditione contentus: niſi dederit eam poſſeſſionem hericii: & paludes aquarũ: & ſèo
pauerit eam ſcopa nõ leuiter & fortuito: ſed terens ut nihil in ea antiquarum ſordium reſideat: In
3 actibus apoſtolorum ſcribitur in uaſe illo linteo quod quattuor dimiſſum principiis pẽdebat e cæz
lo oĩa gñra quadrupedũ: reptiliũ: & uolãtiũ cõtineri.qd poſtea apłs diſſerẽs. Deꝰ ĩqd oñdit mi/
hi nullũ hoĩem ĩmundum dicere:Mores ergo hoĩum ĩ diuerſis aiantibꝰmõſtrabãtur:ſicut phariſei
. & ſaducei pp neqtiã appellãtur genimina uiperaꝑ: & ꝓpter dolos Herodes uulpes dicitur. Et luxu
rioſi deniq; ad uoluptatem æqui appellãtur inſaniẽtes in fœminis: & nolite fieri ſicut æquus & mu
H lus.quibus non eſt intelligentia: & contrario ĩinocentes columbæ uocantur & oues. Igitur iuxta
. doctrinam dũi ſaluatoris ꝗ curas iſtius ſeculi & ſeductionem diuitiaꝑ ſpinas appellauit: ericius mi᷑

Liber Gextus.

hi uidetur ꝗ iuxta apoſtolũ gaudet in incerto diuitia ꝶ: & arma tůũ ſe no armatura dei:ſed ſpinis atq;
peccatis huius mũdi eſſe cõſidit: cui rectiſſime dicitur illud euãgelicũ. Stulte ac nocte auferetur aĩa
tua a te: ꝗᷓ aũt paraſti cuius erũt. Tales habitatores habet babylon deſerta uirtutibus: ubi nõ eſt ager
irriguus ꝗ afferat fructũ: ſed paludes infertiles & limoſæ ac lutoſæ: in quibus cœno gaudentia fe-
ptat aĩalia. Quãobrem clemẽtiſſimus dũs ſcopauit eã uehemẽtiſſime terens: & quaſi quodã eueri-
culo ad puꝶ uſq; muũdauit: ut babylõia ſemina pereãt & a ſolis habitentur ericiis. Quñ uiderimus
aliquem diuitiarum immerſum: & ut. x. interprætati ſunt baratro: hoc eſt ꝓfunda uoragine & q̃ſi
cenoſa palude circundari: nõ dubitemus eum appellare ericium habitatorem deſertæ babylonis.
CJurauit dũs exercituũ dicẽs ſi nõ:vt putaui ita erit:⁊ quõ mẽte tractaui ſic eueniet.Et cõterã
aſſyriũ in terra mea:⁊= in mõtibus meis cõculcem eũ:⁊ auferatur ab eis iugũ meũ ⁊ onus illius
ab humero eoꝝ tolletur. Poſtq hericiꝰ habitauerit in deſerta babylone &p agris irriguis
ac fertilibus paludes cũcta opuerint ita ut nihil priſtinis & habũdãtiæ in babylõe reſideat iuramẽ/
tum dñi cõplebitur: & eueniet qd mẽte tractauit ut cõteratur aſſyrius in terra eius:& in mõtibꝰilliꝰ
cõculcetur. Hoſtis qppe temerarius nõ ſolũ terrã dei & humiliora ꝗq; occupare feſtinat: ſed ẽt eos
ꝗ in dei ſeruitute & uirtutibus ꝓfecerũt: ita ut mõtibus cõparẽtur & dicatur de eis: fundamẽta eius
in mõtib“ ſctis: Et nota ꝓprietatẽ. In terra cõteritur: in mõtibus ab ipſo dño cõculcatur:cũ oẽs ini/
mici poſiti fuerint ſub pedibꝰxp̃i ita ut nouiſſima deſtruatur mors: Tüc auferetura ſctĩs grauiſſimũ
jugum aſſyrii quo eos añ depᷣſſerat: & onus ſicut. xx.trãſtulerüt cydos.i.gloria ab humero eoꝶ tol
letur:ut ſublato iugo aſſyrioꝶ uideãt requiẽ:ꝗ abhominata eſt terra:qa uberrima eſt & ſupponant
ceruices ſuas iugo xpi ad laborãdum: & fiat ueri agricolæ. Vñ & Iſachar qui ĩterpᷣtatus ẽ merces ex
uirtutibus nomẽ accepit. Et in ꝓpheta legimus. Et merces his qui ſeruiunt dño. Et in alio loco: Ec/
ce dñs:& merces eius cũ eo:qui reddeit unicuiq; ſcdm opus ſuum: Quod ãt cõterãtur & cõculcẽtur
aſſyrii.i. cõtrariæ fortitudies: & illud euãgelicum docet. Ecce dedi uobis ptãtẽ calcãdi ſuꝑ ſerpẽtes
& ſcorpiões:uirtutẽ inimici. Et apoſtoli uerba teſtãtur. Deꝰ cõteret ſatanà ſub pedibꝰ ur̃is uelociter
CHoc ↄſiliuʒ quod cogitaui ſuper oẽm terrã:⁊ hec manus extẽta ſupervniuerſas gẽtes.Dñs
eni exercituum decreuit:⁊æ ꝗs poterit inſirmare?⁊ manus eius extẽta:⁊ quis auertet eam.
CPro oĩ terra. læxx. uniuerſum orbem iterptati ſunt. In fine oneris uel uiſionis cõtra babylonem: qd

latebat apitur dominũ cogitaſſe cõſilium ſup oẽm terrã.i.orbem terraꝶ: & nõ cõtra terrã caldæ=o-

rum & regem aſſiriũ atq; caldæum. Et extentã ſiue elatã manum eius ſup oẽs gentes: & nõ ſup unã
gentem babyloniã. Ex quo onditur cuncta ꝗᷓ dicta ſunt nõ ad unam puintiã ſpãliter: ſed cõtra or-
pem terraꝶ generaliter ptinere. Quodq; dicitur: quis poterit infirmare & quis auertet eã. Non pro
difficultate debemus accipere:ſicut illud legirur. Rui⸗ ſapiens & intelligit hæc. Et quis putãs fide/
lis & prudens diſpenſator: & cætera his ſimilia: ſed pro impoſſibili. Nulſus enim poterit domini in
firmare conſilium: & manum eius extentam ſiue ſublimem ne percutiat auertere.
CIn anno quo moꝛtuus eſt rex Achaꝛ:factuz eſt onus iſtud:MNe leteris philiſtea omnis tu:qm̃
cõminuta eſt virga percuſſoꝛis tui. De radice enim colubꝛi egredietur regulus:⁊ ſemen eius
abſoꝛbens volucrem:Et paſcentur pꝛimogeniti pauperum ⁊ pauperes ſiducialiter requieſcent
7 interſicere faciaam. LXxX. CAnno quo moꝛtuꝰeſt rex Achaʒ. Factum eſt verbum
iſtud. Ne letemini alienigene oẽs.ↄtritũ c.n.iugũ eius ꝗ ꝑcutiebat vos.Sigꝗdem ex ſemie ſer/
pẽtis egredient᷑ gemina aſpidũ:⁊ ex geminibus eoꝝ egrediẽtur ſerpẽtes pẽnati ⁊ paſcẽtur pau
peres hoĩies in pace requieſcent:interficiet autẽ in fame ſemẽ tnũ:⁊ religas tuas occidet.
CMortuo Achaz qui ĩterpᷣtatur ideſt obtentio ſiue poſſeſio quẽ regem impiii
ſimum legimus:fit pondus iſtud ſup philiſtim ſiue uerbum: Viuente ãt illo & regnãte in peccatori
bus:nec põdus cõtra alienigenas:nec ſermo dei fieri poterat ad ꝓphetã: qd quidẽ ſupra dixiſſe me
memini:qũ Oz⁊ia mortuo:uidit Eſaias dũm ſedentem ſup thronum excelſum & eleuatũ. Et in exo
do legimus:qd poſtꝗᷓ mortuus eſt rex ægypti ĩgemuerunt filii iſrahel ab opibus ſuis: & exclamaue
runt: & aſcendit clamor eoꝶ ab opibus: & exaudierit dñs gemitus eoꝶ. Niſi.n. eſſet myſticum qc
dicebatur. illo magis regnãte clamare debuerũt. Qñ Iuto & lateribꝰdeſeruiebãt. Præcipitur ergo
philiſti quos nunc paleſtinos uocãt & ſemp a. Ixx. alophili.i. alienigenæ trãſferuntur: & dicitur eis
ne gaudeãt ne lætentur: qm̃ cõtriuerunt uirgã uel iugum pcuſſoris ſui. Quẽ.n.diligit dñs corripit
& flagellat oẽm filiũ quẽ recepit:Et qᷓſi filios nos erudit ds qñ uiſitat in uirga iniqtates noſtras: &
in flagellis pctã noſtra ut miſericordiã ſuã nõ auſerat a nobis. Hæc uirga de qᷓ & ĩ alio pſalmo ſcri
bitur: Virga tua & baculus tuus ipſa me cõſolata ſũt.Hæc eſt uirga & hoc iugũ qc ceruicibꝰ oĩum
uult ſaluator ĩpõere.Vñ poſito iugo nabuchodonoſor:portẽt iugũ xpᷣi qd ñ ꝗs abiecerit atq; cõtri
uerit. ſtatim de ſemiĩe ſiue tadice ſerpẽtis qui eſt coluber tortuoſus egredientur regulus & aſpides:

& de aſpidibus exhibunt ſerpentes uolãtes: ſiue qui abſorbeant uolucres. Abiecto autem iugo dei

& contrita domim diſciplina: primum in cogitationibus noſtris ſemen colubri radicatur. Secũdo
de ſemie peſſimo naſcitur regulus ꝗ rex ſerpẽtiũ ẽ: & flatu ſuo atq; cõſpectu hoĩes occidere dicitur.
Siue genimia aſpidũ de ꝗbꝰ ĩ pſalmo dicitur. Venenũ aſpidum Thb labiis eoꝶ qᷓ peccata ſũt uaria.
Et de cogitationum peſſimo theſauro:in mala opera prorũpunt. Cũq; regnauerint in hominibus
alienigenis

— — —- — — —

—ð — -

Super Eſaiam

iun alienigenis quia adon alieni ſũt: ſtatim egreditur ſerpentes pinnati: ut non ſufficiat eis cogitaſſe
E 1¹ & feciſſe quæ mala ſunt: niſi patrocinium quoq; malorum operum quæſierit: &ᷣ diuerſas finxerit he
i e feſes. Ego puto ſerpẽtes eſſe pĩnatos qui ſe exaltãt & eleuant contra ſcientiam dei: Et ponunt in cæ
Vr⸗ lo osſuũ uel q abſorbent uolucres: hoc eſt qui uenenato ore ſin ulos quoſq; uolare cupiẽtes: & ad
Wei excelſa cõ ſurgentes ſuis faucibus deuorãt:& hoc interim de ma 15. Cæterum qui nõ contnuerunt
K uirgam & gun percuſſoris ſi: ſed ceruicem ſuam domino ſubiecerunt: & ſunt pauperes ſpititu:
ai paſcentur & dicent. Dominus paſcit me & nihil mihi deerit. Et a domino audient: In paſcua uberi
Cſb paſcam eos. & ingredientur & egrediẽtur: & paſcua inuenient. Et paſcẽtur pauperes per eum ꝗ eos
Ltäei percutit ut emendet: & in pace requieſcent: ſiue paſtore ſollicito ipſi agent fiducialiter: & cum l aza
Mosflig 1oO reqeſcẽt in ſinu Habraã. Qui ãt cõtriuerint iugũ & uirgam percuſſons ſui: fumẽ ppetuã ſuſtine/
Wiwi bũt: ut nõ alantur ſermone dei: ſed omnes eorũ reliqæ ĩtereãt: ne quid ĩde malo ſemine germinet.
rinend CSlula poꝛta:clama ciuitas:pꝛoſtrata eſt philiſtea omms.Ab aquilone enim fumus venit:⁊
höthil non eſt qui effugiat agmen eius Et quid reſpondetur nuntus gentis quia dominus fundauit
ſelaren ſyon::ꝛ in ipſo ſperabunt pauperes popuh eius. .
mettein CPro nuntis ideſt angelis quos ſolus ſymachus trãſtulit oẽs reges intetprætati ſunt uerbi ambi/
loegin⸗ guitate decepti quæ præter unam litteram aleph quæ in angelorum uocabulo addita eſt: eodẽ re-
Muiſimi ges & angeli apud hebreos appellãtur nominendeſt num reppem: philiſtim: libro hebraicorũ no
eogt minum repperi philiſtim interprætari cadẽtes poculo. Qu ergo inhebriati ſunt calice babylonis:
ponant & biberit uinũ in quo eſt luxuria: & incerta uitia ꝓprer hebnetatem regnum dei iuxta apoſtolum
enegen non fuerint cõſecuti:his præcipitur ut porta eorum ululet & clamet ciuitas. Portã hereticoꝶ os ar-/
loco, beitror quo blaſphemãt ciuitatem: ammã qᷓ malarum cogitationum theſaurus eſt. Hæc ululare de-
llcenn bet & plãgere:quia omnis proſtrata eſt in terramq; deiecta & nihil in ea ſane intelli gẽtiæ eſt deiq;
ler ſapientiæ. Quare ululat porta?quã ob cauſam cla mat ciuitas? quia proſtrata eſt omnis philiſtea.
elvaie ͤ proſtrata ſit? ſequæns uerbum oſtendit. .
tes Dis ¶Ab aquilone fumus venit:⁊ non eſt qui effugiat agmen eis.
mn. CFumus iſte ardentibus diaboli iaculis ſuſcitatur: qui noxius eſt oculis: & contrarius lumini: & ab
ungs aquilone oritur. A quo Hieremiæ ola ſuccẽditur: & a quo exardeſcũt mala ſuper omnes habitato/
aliro⸗ res terræ qui non poſſunt dicere: accola ſum & peregrinus ſicut omnes patres mei: ſed in terra ha--
ihni bitãt. Vnde & in prouerbus legitur. Aquilo uentus d urus. Nomine autem alio dexter uocatur: qui
* cum per ſe durus ſit & ſiniſter: & ceruice duriſſima iugum dei nolit recipere : uocatur dexter
Nnhn ab his qui ponut dulce amarum & amarum dulce: qui ponũt tenebras lucem: & lucem tenebras:
Ni tie⸗ & nullus eſt qui fumi hnius agmen effugiat: Nemo enim abſq; peccato: & ſi unius quidem diei fue
D rit uita eius. Cũq; philiſtea corruerit & fumus eius uniuerſa penetrarit: ita ut eum nullus poſſit effu
Gmmn gere:quid dicetur angelis ꝗ ſingulis pᷣſũt gentibus admirãtibus & ſcire cupiẽtibus cur ſola ſyõ ſpe
cula & in ſublimibcõſtituta amaritudinẽ fumi huiꝰ euaſerit. ꝗd igitur dicetur eis?nẽpe hoc qd
nnc CAuia dominus fundauerit eam ⁊ ipſe ſit fundamentum eius. (ſequitur
nchens CFundauerit autem eam ſuper fundamentũ prudentiæ: iuſtitiæ:fortitudinis: temperantiæ. Sub g/
tſan bus nominihus xps intelligitur: de quo & apoſtolus ait fundamẽtum enim aliud nemo põt iace/
rbum re pᷣter eũ qui poſitus ẽ leſum Chriſtum. Qui autem fatuus eſt & ſtulta loquitur: & cor eius uana in
jieſer⸗ telligit:ædificat domũ ſuam ſuper harenam: quæ nõ habet fundamentum. In hac ergo ſyon q̃ fun
ur pan data eſt a domino ſperabunt pauperes ſiue manſueti: & humiles populi eius: de quibus dicitur: Bea
ti mites. quoniam poſſidebunt terram. Et qui audierunt dominum loquẽtem. Diſcite a me qa mã
ninhi, ſuetus ſum & humilis corde. Qui ante gloriam humiliati ſunt. & audierũt dicentem apoſtolũ Pe/-
tccaon trum. humiliamini ſub potenti manu int uos exaltet in tempore. Pauperes autem ipſi ſunt: de ꝗ
elem bus ſupra legimus. paſcentur primogemiti pauperum: & pauperes fiducialiter regeſcẽt. (Onus mo
tinen ab.) xxx. (uerbũ cõtra moabitidẽ:) Symachus & Theodotio: (aſſumptio moab.) Quomodo circum
lamne, ciſio carnalis eſt & ſpiritalis ab apoſtolo dicitur. Nos emm ſumus circũciſio qui ſpiritui dei ſerui-
ungt mus & gloriamur in domino & nõ in carne cõſidimus. Et rurſum ad diſtinctionem ſpiritalis iſta-
me helis:dicitur de carnali. Videte iſrahel ſecũdum carnem: & uos gentes in carne:ſic moab accipien⸗
irat dus eſt ſpiritaliter qui interprætatur de patre ſiue aqua paterna. De inceſtu & hebrietate conceptus:
wnpi quod quodãmodo abſente immo neſciente patre uidetur eſſe generatus. In multis ſcripturarum
ud locis de moab legimus: & maxime innumerorum uolumine:quãdo balac rex moabitaꝑꝶ ad male
old dicendum balaam inuitabit hariolum qui ĩ cætera etiam hoc contra moab miſticum ꝓphetanit.
ün COꝛietur ſtella ex Jacob:⁊ conſurget homo ex iſrahel:⁊ percutiet pꝛincipes moab. Quia no/
Göt cte vaſtata eſt moab:conticuit.Quia nocte vaſtatus eſt murus moab cõticuit. LXxxX.
S CNocte pariet moabitidis. CPro af.qd ſolus Theodotio ita poſuit ut legitur in hebreo.
dei Aqla & ſymachus urbẽ ĩterpᷣtati ſũt:nõ cõſiderãtes qd iter am̃ & res elementa hebraica ioh litterã
iio nõ haberet. Quæ ſi eẽt: rectæ ciuitas diceretur ſapiẽtia ſecularis. De qua dñs loꝗtur p ꝓpherã Perdã
iut ſapiẽtiã ſapiẽtiũ:& prudẽtiã prudẽtiũ reprobabo.qꝗ auctoris ſui ſẽſu hẽt:ꝗ ex dei cõditiõe gñat᷑ ut
G qdẽ de pꝛe naſci qd ĩterpᷣtar moab:Sed ꝗa adulter ẽ & aduerſanꝰ ppło dei:de ĩceſtu & ſpeluũcha no

Tiber Bextus.

de generatur. Vnde in nocte perit: in errore ſcilicet ſempiterno. Et Aegyptii in mari rubro ui⸗ molen
gilia matutina quæ nocturnum tempus oſtendit fluctibus obruti ſunt: Et Loth ſodomitis no/ cötnen
cte pereuntibus uenit in ſegor: & ortus eſt ei ſol. Quod intelligens beatus apoſtol us ſcribit de Lcotun
ſanctis atq; perfectis. Non ſumus noctis filii neq; tenebrarum ſed ſumus filii dei. Qui enim dormi/ l. Theſ. .a. leniat
unt nocte dormiunt. Et qui inhebriãtur:nocte hebrii ſunt. Nos autem qui dei ſumus uigilemus in poti
duti lorica fidei & caritatis. Et quia noctem reliquærat & filius dei eſſe iam cœperat:loquitur ad cre ſiceun
dentes. Nox præceſſit dies autem appropinquauit quaſi in die honeſte ambulemus:non in comeſ/ neci
ſationibus & hebrietatibus nõ in cubilibus & Iluxuria. Pereute autem moabitide: etiam murus eius Cuun
qui dialectica arte cõſtructus eſt in eadem nocte uaſtatus eſt atq; deſtructus: & æterna taciturnitate ld
cõticuit. Porro ã quod interprætatur â Tτοσ:deſt aduerſarius: hoc oſtẽdit quod hæc ſa- elec
pientia quæ aduerſaria deo eſt eccleſiaſtico ſermone contra ſe pugnante ſuperata eſt. bit.
CAſcendit domus ⁊ dibon ad excelſa in planctum. LXX. rr
C Contriſtamini in vobis peribit enim ⁊ dibon vbi ara eſt illuc aſcendetis ad ploꝛandum. leſt
COmnis domus aduerſæ ſapiẽtiæ: &ᷓ dibon quæ interprætatur fluxus eorum aſcẽdit excelſa in ꝗ ſort
bus ſuperbia erat: nõ ut hoſtias immolet ſed plãgat in quibus ante peccauerat. Et re uera mendatiũ ine
inſtar fluminis impetus trãſit & præterfluit: & nuꝗᷓ poteſt ſtabili mãſione cõſiſtere. Sermo dei qui bon
compactus & ſtabilis eſt. Vnde & mãna uidetur quaſi glacies ſuper faciem terræ nõ præterfluit ſed Me
cõſiſtit.Porro iuxta.Ilxx. moabitæ merere iubẽtur & plangere nõ ſuper aliis:hoc enim perfectorum i
eſt: ſed ſuper ſemetipſis quia & dibon eorum ideſt ſermo compoſitus. Qui fluebat more torrentis r
periturus ſit in quo habebãt quaſi aram cõſecrationis ſuæ: & oẽs diuitias ſeculares. Vnde & in pſal Et
mo dicitur. Diuitiæ ſi affluãt:nolite cor apponere: Initiũ aũt ſalutis eſt ſua intelligere & flere pctã. ps.6i.
CSuper nabo ⁊ ſuper medaba moab vlulauit in cunctis capitibus eius caluitium:omnis bar e
ba radetur in triuiis eius accincti ſunt ſacco:⁊ ſupꝑ tecta eius ⁊ in plateis eius omnis vlulat:De
ſcendet in flatum ⁊ clamauit eſebon ⁊ eleale vſqʒ iaſa audita eſt vox eoꝛum:Super hoc expedi/ uius
ti moab vlulabunt:anima eius vlulabit ſibi coꝛ meum ad moab clamauit vectes eiꝰ vſqʒ ad ſe/ lon
gor vitulam cõſternantem per aſcenſum luth: flẽs aſcendit:⁊ in via oꝛonaim clamoꝛem ↄtritio bi
operis ⁊ viſitatio eoꝛum:ad toꝛꝛentem ſalicum ducẽt eos:quoniam circuit clamoꝛ terminum AQAN
nis leuabũt:aque enim nermim deſerte erunt quia aruit herba defecit germen viroꝛ omnis in (CECrI
teriit:Secũdum magnitudinem moab vſq; ad gallim vlulatꝰ eius:⁊ vſqʒ ad puteum helim cla 1X
moꝛ eius:quia aque dibon replete ſũt ſaunguie. Ponam enim ſuꝑ dibõ additamenta his qui
fugerũt de moab leonem:⁊ religꝗas terre. ðð
CNQuia omnis prophetiæ huius pœnæ unus eſt ſenſus: ne eam per partes proponendo lacerarem
ſimul uniuerſam poſui & quid mihi ſecũdum ANAGOGEN: uideatur in ſingulis breui ſermone
percurram. Nabo interprætatur ſeſſio uel prophetia medaba de ſaltu. Eſebon cogitationes. Eleale
aſcẽſio iaſa factũ ſiue mãdatũ. Segor:parua:luth: genæ. O ronain: foramen meroris. Nermi: pardi:
ſiue puaricatores. Et gallim: uituli:uuel arenarum tumuli. Helim. arietes: ſiue fortes. Dibon: ſufficiẽs.
meior.Auia igitur õe dogma cõtrarium ueritati: quod abſq; inſpiratiõe dei humano ſenſu in er 1.
roris tenebris naſcitur nocte uaſtatum eſt: & argumenta illius quæ intelligũtur muri: eceleſiaſtico à
ſermone deſtructa ſunt:ita ut æterno ſilẽtio cõticeſcerẽt: in tantũ ut uniuerſa eorum factio ad pœ- ”
nitentiã & lachrymas uerteretur: ſuper nabo: ideſt prophetiam & ſeſſiõem: ideſt magiſtros eorum kE
& ſuper medaba ubi nõ ſunt arbores fructuoſæ: ſed ſaltus infertilis in quo habitãt beſtiæ. De quo nu⸗
in uiceſimo octauo pſalmo ſcriptũ eſt: & reuelabit cõdenſa: ſaltus erit ululatus & plãctus: & oĩa de ett
capitibus eorum eloquẽtiæ ornamẽta tollẽtur: ita ut nudi maneãt & deformes. Et ſi quid uirilita/
tis habere uidebãtur in barba raſum a uiro eccleſiaſtico effeminatum & debile comprobetur. In tri co⸗
uiis quoq; eorum:ideſt diuerticulis eorum erroꝶ: dum pro uolũtate fingit unuſquiſq; quod uolue uul
rit: accingentur ſacco pœnitẽtiæ: & ſuper tecta ac domata in quibus primũ ſe ſublimes eſſe crede/ d
bãt:& plateis. Quia nõ ingrediũtur per anguſtam uiam quæ ducit ad uitam: ſed per latã quæ ducit Aͤ
ad mortem:erit ululatus. Et nequaꝗᷓ aſcendẽt in ſuperbiam ſed deſcendent in fletum. Tuùc intelli/ m
gent cogitationes ſuas bonas quod interprætatur ESEBO N: & caſſum aſcenſum ſuperbiæ quod l
eleale ſonat: ut uox eorum audiatur uſq; ad mala quæ fecerũt: & mũdatum quod putabãt dei pro/ ſe
pria ſe cõfeſſione dãnantes. Propterea uectes ideſt qui firmi fuerãt in moab & errorem ſuum intel/ .
lexerunt ululabũt: & ſpem habere profectus incipiẽt cum anima eorum ululauerit ſibi. Vnde pro/
pheta compatientis affectu loquitur ad eos quorum anima ululat ſibi & dicit: Cor meum ad mo/ ſ
ab clamauit ut eos ad pœnitẽtiam prouocem: Vectes autem eorum & omnia firmamenta quæ ha n
here in hereſibus uidebãtur ad ſegor hoc eſt ad paruulum uſq; peruenient: & oſtendentur non ro/ no

buſti eſſe ſed fragiles. Hæc autem ſegor hoc eſt parua pœnitentia ſi perduxerit eos ad perfectam 4
ſalutem. Quod uitula trium annorum ſignificat: iuxta illud quod in Geneſi legimus: Vbi præ-
cipitur Habraam ut offerat Vitulum Arietem & Yrcum Trium annorum perfectum ſcilicet ſa-
crificium: Vt heres domini eſſe mereatur. Cumque egerint pœnitentiam: per luth ideſt gena//
rum lachrymas ad altiora conſcendent: Et hoc quaſi mœroris foramine atque introitu cla/
morem

Super Eſaiam

e 8* . 2 „. „ —6 . — e e, 2„ „ .
it morem còtritionis leuabunt ad dominũ: ut poſſint dicere: Sacrificiũ deo ſpriritus cõtribulatus:cor
cõtritum & bumiliatum deus non deſpiciet. Et hoc faciet: quia aquæ nemrim: ideſt doctrina here-/

miruc⸗ GEN:qui contẽpto mendatio in monte ſteterit ueritatis: erit quaſi auis fugiens: & quaſi pulli de ni
ſcktes do uolãtes: ne a moabiticis ſerpentibus deuorentur: Sic inquit erunt omnes filiæ hoc eſt animæ
moabiticæ: in trãſcenſũ arnon.quod interprætatur illuminatio eorum: quãdo erroribus derelictis

n W ticorum quæ pardis et hereticis comparantur deſerta erit: &deducetur ad nihili pardi: quoꝶ in hie
n remia uarietates & maculæ nõ mutãtur: & apoſtate de quibus in pſalmo legimus: præuancatores
1 reputaui omnes peccatores terræ. O mnis quoq; herba & germen & quicꝗd in ſermone eorum ui/
Kr ride uidebatur exharuit. Et ſecũdum magmitudinem peccatorum a deo uiſitati ſunt:ut quem p be-
d neficia non ſenſerant: per flagella cognoſcerent. Deniq; ducentur ad uallem ſiue torrentem ſali
t un cum: ut nullus in eis fructus maneat. hãc enim ſeminis harum arhorum dicunt eſſe naturam: ut qui
b illud in poculo auſerit. Liberis careat. Vnde & ſancti qui propter peccata in cõſuſione huius mundi
eſſe cœperũt:in ſalicibus babyloniorum fluminum ſuſpendunt organa ſua. O mnes terminos mo
abitarum clamor circuit: uel prouocantium ad pœnitudinem: uel pro errore plägentium: ut offer
m re poſſint per ululatum ſuum uitulos labiorum: & uſq; ad fontem dominicorum arietum perueni
tcline re:ſiue fortium: quia helim utrũqʒ ſignificat. Aquæ autem dibon quod interprætatur ſufficiens do
menini lor ſiue meror quæ multos ſua aſperſione polluerãt arguẽtur deceptis populis nõ ſaluti fuiſſe ſed
ceigt ſanguini. Vnde propheticus ſermo promittit: ut ſuper fluentes lachrymas quod interprætatur di-
fluirkel bon nõ unum merorem ſed plura meroris additamenta congeminet: ut poſtqᷓ plenam egerit pœ
Cctotum nitentiam & fugerint de moab: Leonem principem habere uideãtur: quem. Ixx. dixerunt haribel:
omenti⸗ qui interprætatur leo dei: quorum editiõem in hoc loco diſſerere ſuperſedi: quia & in plurimis ab
Linplil hebraica ueritate diſcordat: & ex his quæ interprætati ſumus etiam illius ſenſus poteſt intelli gi.
ee ai i CEmitte agnum domine dominatoꝛem terre:de petra deſerti ad montem filie ſion. Et erit ſi⸗
nis brr cut auis fugiens:⁊ pulli de nido aduolantes: ſic erunt ſilie moab in trãſcenſu ARNOO& M. In
erde conſilium coge concilium pone quaſi nocte vmbꝛam tuam in meridie. Abſconde fugientes:
cerpeti/ uagos ne pꝛodas. Habitabunt apud te pꝛofugi mei moab:eſto latibulum eoꝛum a facie vaſta⸗
al⸗ toꝛum.Finitus eſt enĩ puluis:cõſumatus eſt miſer:defecit qui conculcabat terram:⁊ pꝛepara
mamo bitur in miſericoꝛdia ſolium:⁊ ſedebit ſuper illud in veritate in tabernaculo dauid:iudicans:⁊
eminn querens iuditium:⁊ velociter reddẽs quod iuſtum eff.
omnsn CHoc quod de hebreo interprætati ſumus emitte agnum dominatorẽ terræ: poteſt ita legi. Emit
helnch te agnum dominatori terræ. quo ſcilicet non ipſe agnus dominator ſit terræ ut iuxta hiſtoriã in-
tabot terprætati ſumus: ſed dominatori terre agnus ſit immolãdus: Iſtæ igitur agnus qui uel ipſe eſt do/
minator terræ: de gente moabitarum & de his qui fugerunt de moab & leonem habere meruerint
eneen principem:ſignificat autem Ruth de qua generatus eſt xpᷣs:quã uocat petrã deſerti:quia iuxta pᷣce
ſemare ptum dei:moabitæ & ammanitæ: uſq; ad decimam generationem & uſq; in ætemum nõò igrediũ
kbie tur eccleſiam dei. Qui autem fugerit de deſerto moab ut a prophetia reuertamur AD ANAGO-

uune ad ſcientiam tranſcenderint ueritatis. Dicitur itaq; ipſi moab: uel ei ꝗ euaſerit de moa b. Nihil agas
dna⸗ abſq; cõſilio: ne circũferaris omni uento doctrinæ: ſed ſequære eum qui magni conſilii angelus eſt
Et coge cõcilium ut de uagis & errantibus:dei eccleſiam facias. Vmbraculum autem tuum & taber
huun naculum. in quo prius requieſcere te putabas: quod erat noctis & tenebrarum pone ĩ meridie hoc
edo eſt in clariſſimo lumine in quo abſcõdere debes de errore fugiẽtes & prius uagos ultra non prode
0 re.O enim moab profugis meis qui me dereliquærant:qui de eccleſiæ græſſi erant & dimittentes
initn doctrinam ſpiritus ſancti ſuum ſenſum ſequæbãtur. uel qui habitauerant apud te cum eos cœperit
rlun, uaſtator diabolus perſecutor eorum ad timorem tota mente cõuerſa prebeto latebras: ſcito:qq
duole poſt aduentum agni qui de petra deſerti ortus eſt dominator uniuerſæ terræ: & uenit ad mõtem
l⸗ nliæ ſyon:finita ſit omnis potentia diaboli: ꝗᷓ pulueri comparatur: & conſumptus eſt miſer. Quia
2 dui multos fecit miſeros & defecit qui conculcabat omnem terram: eos uidelicet qui terreni erant. II
inrl/ lo autem conſumpto & redacto ad nihili & pœnitus defſiciente præparabitur ſolium & regnum
ol ſempiternum. Primum in miſericordia: Omnes enim ſub peccato ſumus: &indigemus gratia dei.
lip⸗ Sedebit in tabernaculo Dauid quod ceciderat & ſuſcitatum eſt:qui poſt miſericordiam iudicet
rinẽ & quærat iuſtitiam: & reddat unicuiq; ſecũdum opera ſua: Conſideremus a prĩcipio uel oneris uel
Epw/ ſermonis moab: & cætera uſq; ad hunc locum:quomodo per gradus & ordinem pœnitentiæ de
ino⸗ moabitis iſrahelitæ fiant & fugiant quaſi auis: & auolent quaſi pulli de nido: ut tranſcendant per ar
elhi non: & habitent in monte filiæ ſyon: & omni diaboli uel antichriſti poteſtate contrita: Chriſtꝰ re-
no⸗ gnet in his & ponat ſolium ſuum: qui miſericordia iuſtitiaq; ſaluati ſunt. Non enim pater iudi-
tum cat quemquam:ſed omne iuditium dedit fillio. “
i/ C Nucdiunnns ſuperbiam moab:ſuperbus eſt valde:Superbia eius ⁊ arrogantia eius:ꝛ indi⸗
ly gnatio eius plus quã foꝛtitudo eius.Iccirco vlulauit moab ad moab vniuerſus vlulauit: his
i/ qui letantur ſuůper muros cocti latenis. Noquimini lagas eius:quoniam ſuburbana eſebon

deſerta ſunt:⁊ vinea ſabama.

=ð

Liber Sextus.

4 HDZSõ uumt
Audiuimus iniuriã moab:cõtumelioſus eſt valde:ſupbia eiꝰ⁊ iniuria ⁊ furoꝛ:nõ ſic dinĩatio Pee
tua nõ ſicut vlulauir moab:ſi ꝗdem in moab oẽs vlulabũt habitantibus de ſeth meditaberis:⁊ Plcon
cõfunderis campi eſbon lugebũt vinea ſabama. CQuãtis obſcuritatibus locus iſte iux/ mricen
ta. lxxx. interprætes inuolutſit: ex eo perſpicuũ eſt: quod legi uix poteſt: dicamus ergo iuxta hebrai/- aler
cum. Moriſ eſt ſcripturarum: ut poſtꝗᷓ deſperationem mentis humanæ læto nuntio ſubleuarint: rur —R
ſum negligentes & nolentes agere pœnitentiam comminatione deterreant: ne bonitas dei in- CS
duret cor noſtrum. Cuius rei unum tantum ponamus exemplũ. In centeſimo quadrageſimo quar ertah
to pſalmo legimus. Suauis dominus uniuerũis & miſeratiões eius ſuper omnia opera illius. Et poſt nen
paululum ſuſtentat dominus omnes qui ruunt: & erigit omnes eliſos. Oculi omnium in te ſperãt: Ebe
& tu das eſcã eorum in tempore ſuo. Cumq; præmiſiſſet: cuſtodit dominus omnes diligẽtes ſe. ne ni
negligentem faceret auditorem: Iutulit & omnes peccatores diſperdet. Quia igitur cõſi umato an T
ticriſto & parente eius diabolo: qui conculcabat uniuerſam terram: præparandum eſſe uaticinatũ m,
eſt ſoliũ in miſericordia: & eũ qui ſeſſurus ſit in tabernaculo dauid ex perſona ſanctorũ qui de mo- u
ab ſaluati ſunt experimento ſui.eius dicere ſuperbiam moab ſiue iuiuriã: ut. læx. trãſtulerunt. Quis non
enim hereticorum non ſuperbus eſt: quia eccleſiaſticam deſpiciens ſimplicitarem: ita habet eccle- 8 te
ſiæ homines quaſi bruta animalia. & in tantum ſuperbiæ iniuriæq; tumore erigitur: ut contra ipᷣm lioli
creatorem armet os ſuum detrahens prophetis eiꝰ: quaſi auctoritate teſtimoni euangelici in quo luen
ſaluator ait. Omnes qui uenerunt ante me fures fuerunt & latrones. Vt Moyſen quoq; famulũ dei hotei,
appellet homicidam: & Ieſu filio naue detrahat quaſi homini ſanguinario: qui tãtæ ſanctitatis fuit: M
ut ad imperium ſermonis eius ſol lunaq; conſtiterint. Dauid quoq; de cuius ſemine ortus eſt Chri u
ſtꝰ homicidam & adulterum uocet: nõ reſpitiens pœnitentiam & manſuetudinem: quia dei clemẽ aa
tiæ comparatur: ſed quamuis ſuperbus ſit & arrogans: & furibundus exaltet: tamen plus audet quã Pach
eius patitur fortitudo. Iccirco moab ululabit ad moab: ideſt alter ad alterũ: Homines uidelicet he-/ dob
reticorum & ſecularis ſapientiæ diuerſitatis contra ſe:mugient cum in tormẽtis fuerint. Quamob dW
rem his qui muros habent non quadris ædificatos lapidibus de quibus templum ædiſicatum eſt: it
In tantum politis ut malleus & ſecuris nõ ſit audita in domo dei. O uos eccleſiæ magiſtri: uel el
qui eſtis de moab errore ſaluati: annũtiate plagas ſuas quibus hereticorum iaculis uulnerati ſunt. Non
Omnes enim cogitationes eorum quod ſigmcat eſebon: non ad urbis dominicæ habitationem mnmno
pertinent de qua ſcriptum eſt. Fluminis imperus lætificat ciuitatem dei: Sed ſuburbana ſunt ut ad ?
urbem domini pertinere credantur. Quæ ſuburbana dei ſũt deſerta præſidio ſiue diuino igne cõ⸗/
buſta præcipuæ uinea ſabama quæ interprætatur attolens altitudinem: eo quod in altum ſe erigat C
& ſuperbiæ ſuæ turrem uſq; ad cælum extruere conetar: quod autem in. Ixx. poſitum eſt habitato/ p
ribus deſeth: in hebraico nõ habetur: ſed pro hoc legitur ares. qd teſtam ſiue coctũ laterẽ ſignificat. C
CBominũ gentium exciderunt:flagella eius vſq; ad iaʒer peruenerunt.Errauerunt in deiſer-/ 1
to pꝛopagines eius relicte ſunt:tranſierunt mare. Super hoc plorabo in fletu iaʒer: vinea ſaba .
ma inebꝛiabo te lacrima mea eſebon ⁊ leale:quoniam ſuper uindemiam tuam ⁊ ſuper meſſem
tuam vox calcantium irruit:⁊? auferetur letitia ⁊ exultatio de carmelo:⁊ in vineis non exultauit: ðèJYU
neqʒ iubilauit:vinũ in toꝛculari nõ calcabit qui calcare cõſueuerat vocẽ calcãtium abſtuli. 1
CSuburbana eſebon de quibus ſupra diximus deſerta ſunt: & uinea ſabama quæ interprætari po/ ſut d
teſt non ſolum extollens altitudinem: ſed & conuerſio aliqua: quia uidetur in regione moabitica Anm
ad domini ſeruitutem aliqua ex parte uelle conuerti: huius igitur in uineæ ſabama.domini gentiũ c
ideſt apoſtolici uiri: flagella & propagines pœnitus abſciderunt: ne ex aliis hereſibus aliæ naſcerẽ (lan
tur hereſes: & infinita errantium fieret multitudo. Et non ſolum excidit propagines ſabamæ ſorti/- i
tudo eorum: hoc eſt fortiſſima dogmata quæ robur ſui habere uidebantur erroris: ſed in tantũ eo- Cn
rum mucro baccatus eſt: ut nouiſſime errarent in ſolitudine: & quem interficerent non haberent. fn
Cumq; illi exciderent flagella eius: tamen uitio radicis peſſimæ: propagines aliquæ remanſerunt. dut
Domini autem gentium tranſierunt mare hoc eſt temptationes ſeculi huius: de quibus in pſalmo e lucr
legimus: Veni in profundum maris: & tempeſtas abſorbit me: & in alio loco. Qui deſcendunt ma do
re in nauibus facientes operationes in aquis mulris: ipſi uiderunt opera domini & mirabilia eius N
in profundo. Iſti ergo traſierunt mare vt opera domini & mirabilia eius in profundo temptatio/ iIN
num comſpicerent: dum liberantur ex eis. Itaq; ego ſermo propheticus plâgam. fortitudinem he/ doo
reticorum:ideſt iazer: uinea ſabama quæ ſe extoſſit cõtra ſcientiam dei & ĩebriabo lachryma mea
eſebon: cogitationes ſcilicet eorum & elealæ: quibus ad excelſa conſcendũt. Cur autem plangit ia- if
zer uineam ſabama & inebr at eſebon: & elealæ lachrymis ſuis: ut dum ipſe plorat: & illos plorare ii
doceat quoniã ĩquit ſuper uindemiam tuam & ſuper meſſem tuam uox calcãtium irruit. Vinea d
emim moabitarum: propter uiciniam loci: talis eſt qualis & uinea ſodomorum:De qua dicitur. Vi d
nea ſodomorum unea eorum & propago eorũ de gomorra: Et in. xyii. pſalmo legimus: de ægy ðUð
ptia uinea quã deus percutit grãdinem. Meſſes quoq; moabiticæ naſcũtur in uallibus quæ appel-

lantur rafaim: falſaq; uindemia eius: & uineæ de qua ſupra dicitur domini gentium exciderũt fla-
gella eius. Sibi enim conterunt uuas amariſſimas: & ſuis calcant pedibus: ne draconis de eis expri-
mantur

Super Eſaiam.

ti mantur uenena:& omnes ĩterficiãt bibentes Auferetur quoq; lætitia & exultatio hereticorum qua
tikin, ante gaudere cõſueuerant: ut poſtꝗᷓ egerĩt pœnitẽtiam:illud mereantur audire: Beati lugentes: qm̃
, ipſi conſolabuntur: Quodq; audiuit de carmelo hoc ſigmificat: nõ qd heretici uere carmelum habe
W ant ideſt ſpiritalis circuciſionis lætitiã: ſed qd falſo habere ſe iactẽt: Cumq; ſucciſe fuerit uin eæ & ab
AN lata lætitia: & exultatio de falſi nominis ſcientia: tunc nullus erit de priſtinis calcatonibus ꝗ calcet
idnn uuas quas añ calcabat: &e uox eorum æterno obmuteſcet ſilentio RZ
ubt BSuper hoc vẽter me ab moab quaſi cythara ſonabit:⁊ viſcera mea ad murũ cocti lateris:?
rbei erit cũ aparuerit quod laboꝛauit moab ad celſa ſua igredietur:⁊ ad ſancta ſua vt obſecret.⁊ non
inen pꝛeualebit:Hoc verbũ qð locutus eſt dominus ad moab ex tunc. .
nun CDeſtructo errore moabitico: immo falſa lætitia in luctu lachrimaſq; mutata uẽter meus ꝓphetæ
nchti qui ĩſtar cytharæ muſica arte compoſitus eſt: Et qui de dei timore cõcipiẽs multos liberos procrea
icen uit:ita ut nulla corda ñ reddat ſonũ ſuũ:Reſonauit uctũ agẽte p œnitẽtiã m oab: & Oĩa uiſcera mea
m ad murũ cocti lateris: pro quo ĩterprætatus eſt theodotio ad murũ diſſipatum: Omnia eni contra
R riorum præſidia in quibus antea confidebãt: deſtruentur & corruent: Hæc ſunt autem uiſcera: & In/
nmi teriora prophetæ: de quibꝰ & dauid dicebat in pſalmo. Benedic aĩa mea dominum: & omnia inte-
inn riora mea nomen ſanctum eius: quomodo eni cythara nõ emittit uocalẽ ſonũ atq; compoſitum ſi
litei ſaltem una corda rupta fuerit: ſic ſpiritalis uẽter prophetæ ſi una in eo uirtutum corda defuerit non
* poterit melos dulce reſonare: nec ad latericium murum cunctis clamare uiſceribus: Philoſoforum
quoq; ſentẽtia eſt herere ſibi uirtutes. & apoſtoli iacobi: cui una defuerit huic oẽs deeſſe uirtutes: Cũ
ncene autem intellexerit moab fruſtra ſe in his quæ priꝰ putabat excelſa dogmatibus laboraſſe: ingredi e-
crn tur ad ſancta ſua non quæ per ſe ſancta ſunt: ſed quæ ſancta arbitrabantnr: & auxilium inuenire nõ
ndegr proterit: uel certe deſerto errore mendacii ad ſancta eceleſiæ ĩtrare conabitur: Vt ſua ea faciat: & oret:
ienk &S& obſecret:ſed non pᷣualebit: Neq; enĩ ſtatim ut uoluerimus: perfectam poſſumus capere uirtutem:
End Quodq; infert hoc uerbũ qd locutus eſt dominus ad moab extũc: prohemio in quo dixerat uerbũ
unneh cCcötra moab: ſiue onus: ſciamus epilogum redditũ: ut quod ibi cœperat: hic cõpleuerit: Ex tunc aũt
giknn intelligẽdum ex quo cœpit ad eum loqui ut oẽ quod dixit: unum uerbum dei ſit. ideſt una ſcientia
u ln pProrro iuxta. Ixx.qui ĩterpptati ſũt ĩteriora prophetæ quaſi murũ renouata a deo: & erubeſcere eum.i.
tnonn moab & intrare ad aras & ad ea quæ manu facta ſint:ita diſſerere poſſumus ut dicamus ſẽp prophe/
m al tæ renouari uiſcera: & adeo fieri fortiora: ut aduerſarii cõfüdantur: Et ea qᷓ humana manu fabricata
ignec⸗ ſunt caſſa intelligãt: & nihil ad ſalutem proficientia. “
pkeig CEt nũc locut eſt dñs dicẽs:in tribꝰ annis quaſi anni meꝛcenarii auffcret᷑ ois gloꝛia moab ſu/
ubinnx per oĩ populo multo:⁊ relinquet᷑ puus ⁊ modicus:neqͥqᷓ; multus.
inin CCTres anni in quibus auferetur glaria moab ſup omni populo erꝰ multo uel diuitiis multis ut. Ixx.
ncce tranſtulerunt: myſticæ ĩtelligendi ſunt: Sicut enĩ miſericordia dñi in ponderibus eſt atq; menſura
penſcht ſic & cruciatus ac ſupplitia habent mẽſurã ſuã: ut poſtqᷓ tres anni tranſierint in ꝗbꝰ relinquætur pu⸗
Veſen & modicus & nequaq multus tunc glorioſus eſſe deſiſtat: Et hoc notandum: quod iuxta Ezechie
Ulenuit lis prophetiam quãdo dies pro annis numerãtur iſraeli hoc eſt decẽ tribubꝰ q̃ maiora peccauerãt

ſupputẽtur in pœnis anni trecẽti nonaginta editio habet: & iudæ in quo erat tẽplum dei anni qua
nipo/ Luc-i2. f. draginta: Qui enim paruus eſt meretur miſericordiã: Potentes it potenter tormenta patiuntur: Et
ſeruus ꝗ ſcit uoluntatem domini ſui & non facit eã:uapulabit multum: Moab igitur quia externus

nica
d⸗ erat nec de populo dei ſed relicto errore conuerſus nõ annis pluribus: ſed tãtũ tribus pu eſt & mo
naſcei dicus: & inglorius relinꝗᷓtur: Iſti ſũt anni de ꝗbꝰ & alibi legimus: Recordamini dierum ſeculi: Et ite
ſ rũ: Cogitaui dies ãtiquos & inos æternos in mẽte habui: Si. n. umbræ exẽplaribus ſeruiebat iuxta
icn carnẽ iſrael: & omnis eorũ ſollẽnitas futurorũ erat typus: Quare non & anni præſentis temporis:
bee futura tempora pᷣfigurẽt: De Abus & in alio loco legimus quid facietis in diebus conuentꝰ & die
lem . bus feſtiuitatis domini: Quodq́ʒ; iungitur quaſi anni mercẽnarii:hoc oſtendit qd falſa doctrina pro
t Ioh.io:.c. lucro cũcta faciat:atq; compẽdio: Omnis enim mercennarius: & qui non eſt paſtor:cuius non ſunt
re, oues:cum uiderit lupum uenientem fugit: quia mercennarius eſt: & oues ad eum non pertinent:
Quamobrem puto aduenam & mercennarium ſacerdotis de ſanctis non comedere :ſed ſeruis
1 ſanctorum eſſe participẽ: Nonenim ob dilectionem domini ſed ob mercedem cunda faciunt qui
8 comedunt domos uiduarum & proprios abducunt greges: ut lanis eorum ueſtiantur: & lac mul/
nnn geant:quod de doctrinadiximus mercennaria: referamus ad cætera: Si præbeo elemoſinam ut glo
we rificer ab hominibus. recipi mercedem meam: & mercẽnarius appellandus ſum: Si caſtum eſſe me
iti⸗ ſimulo & aliud eſt in conſcientia mea:habeo gloriam mercennari: ſed ſupplicia peccatoris: Et in
⸗ comparatione duorum malorum. Leuius malum eſt aperte peccare: quam ſimulare & fingere ſan/
nel ctitatẽ: Verum & hoc profectꝰ eſt moab utꝗ prius multos erroris ſui habebat comites: poſtea redi
Ni gatur ad paucos: uel qui prius multus erat in diuitiis peccatorum poſt pœnitentiam paruus & pau
per ſit in malitia. R—
e/ EXPLICIT ExXxPLANATIONVM SVPER ESAIAM LIBER SEXTVS INCIPIT
, ⸗ LIBER SEPTIMyVSTS..
e⸗ . G

Liber Septimus

1 Eptimus liber idem iuxta anagogen ſecũdus eſt: immo extremus:
In hoc enim decem uiſionum tropologica explanatio termina/
tur: quem cum tuis euſtochium præcibus. & chriſto auxiliante com
pleuero ueniam ad octauum: & utrãq; explanationem iuxta priores
uſq; ad quartum libros pariter explicabo. Onus damaſci Symachus
& theodotio aſſumptio damaſci.Ilxx. uerbum contra damaſcum ad

gentes de ſuo: quod in moab fecere principio: Damaſci primum no

men in geneſi legimus: qui ante iſaac fuit uemaculus abraham & pu
tabatur heres niſi eſſet ſaræ filiis ex promiſſione generatꝰ: Interpræta

Acilicii: quæ omnia populo conueniut ethnicorum qui ante fidẽ chri
] ſti amicus erat ſanguinis & crudelitatis & digna opera planctu age-
o narrat hiſtoria: quod ĩpleto anno aſcenderit contra ioas regem iudæ
exercitus ſyriæ: & uenit in hieruſalem & omnes principes populi interfecerit: cunctamq; prædam
miſerit regi damaſci: qui cum paucis uiris uenerat: & deus tradiderat in manu eorum multitudinẽ
magnam nimis: eo quod relinquiſſent dominũ deum patrum ſuorum: Quod iuxta anagogen

& futurorum typum conſidera an ad tempus domini referre ualeamus: Poſt finem enim anni ac/

ceptabilis in quo ſaluatoris eſt euangelium prædicatum: aſcendit de damaſco gentium exercitus ĩ.
paucis uiris contra iudam & hieruſalem: Reliquærant enim dominum & omnes eorum legis ac ꝓ

pherarum abſtulere diuitias: & miſerunt uiris damaſci: uirs ſcilicet eccleſiaſticis & doctrinæ euãgeli
cæ: qui ad oparationẽ totiꝰ mundi adhuc tunc inſidelis: & in toto diuerſorum iudæorum pauci

rant: & tamen dominus tradidit hieruſalem in manibꝰ eorum eo quod dereliquiſſent dei filium ꝗ
per prophetas ante prædictus eſt: ego ob hanc cauſam reor & ſaulum qui poſtea pauli ex uirtute no

mẽ accepit: quia emulator erat legiſſe damaſcum & contra credentes ex gẽtibus pugnare uoluiſſe
ibiq; ſuperatum eos ſecutum qui in damaſco uerſabantur: ut inde rurſum hieruſalem iudæos expu

gnaturus aſcenderet: Nec alicui uideatur eſſe contrarium ſi in paralipomenon libro lata damaſco
& nunc in eſaia triſtia prædicentur: quia & de ipſo iſrael qui certe portio dei: nunc aduerſa: nunc
proſpera nuntiãtur: Et quomodo eſt iſrael iuxta carnem: & ad gentes dicitur uos iuxta carnem qui

dicimini præputium ab ea quæ appellatur in carne circunciſio: ſic cõtrario eſt iſrael iuxta ſpiritum

& ſũt gẽtes iuxta ſpũm & ĩter gẽtes ẽ damaſcꝰ iuxta ſpiritũ:ne tantũ iudaicis fabulis acquieſcamus.
CEcce damaſcꝰ deſinet eſſe cinitas:⁊ erit ſicut aceruus lapidũ in ruina derelicte ciuitatis aro/
er gregibus eoꝛum:⁊ requieſcẽt ibi:⁊ nõ erit qui exterreat:⁊ ceſſabit adiutoꝛiũ ab ephraum:Et
regnũ damaſco: ⁊ ꝛeliquie ſyꝛie.ſicut gloꝛia ſilioꝛũ iſꝛael dicit dũs exeꝛcituũ.
CSicut in titulo demonſtratum eſt per damaſcum uocatio gentium ſignificatur: quæ amabant uel
bibebant ſanguinem: quæ poſtꝗ; in ſpiritum crediderint priſtinæ conuerſationis cinitates eſſe deſi/
ſtent & erunt ſicut aceruus lapidum in ruina: Quomodo enim acerui lapidum qui in agris diſperſi
ſunt in unum tumulum comportãtur:ſic de uniuerſis nationibus aceruus credentium comportan
dus eſt in ruinã populi iudæorũ: illis cadẽtibus:nobis ſurgẽtibus:Derelicta quoq; ciuitate. ARO-
ER.ideſt muri cum eccleſiaſticis gregibus eorum ut quas iudæi deſtruxerant: nos incolamus ſiue

deſtructa idolatria extruetur euãgelium. hoc & noſtris temporibus uidemus eſſe completum: Sera
pium alexandriæ: & marnæ templum gazæ: in eccleſias domini ſurrexerunt & ciuitates aroer euan

gelicis grægibus præparatæ ſunt: Aroer ideſt miricæ naſcuntur in deſertis locis: iuxta illud qd ſcri/
ptum eſt. in maledictione eius hominis qui confidit in homine: & a domino recedit cor eiꝰ: Erit in
quit quaſi miricæ in deſerto & non uidebit bona cum uenerint: ſed habitabit in ſiccitate in deſerto
in terra ſalſuginis & inhabitabili: Alii dicunt ex hac arbore maleficis artibus αριο Tpa ideſt odia
concitari: Ergo qui prius erant in deſerto gentilium & in odio nominis chriſtiani. xp̃ᷣi grægib ſer

uient qui requieſcent in eis: & non erit qui exterreat quia dominus erit inter eos. & præſente paſto
re: lupum timere non poterunt: Tunc ceſſauit adiutorium dei ab ephraim qui in hoc loco intelli//
untur ſcribæ & pariſei iuxta oſeæ prophetã: qui cõtrarios populo dei ephraim nominat: Et regnũ

ceſſabit a damaſco: ut nequaq peccatum & peccati princeps diabolus regnet in damaſco quæ priꝰ
ſanguinem diligebat: ſed reliquiæ ſyriæ eorum qui de gentibus crediderult ſint ſicut prius fue//
rant ſilii iſrael: ablato ab illis regno dei & tradito gentibus quæ faciunt fructum eius: ſicut dominꝰ
deus exercituũ locutus eſt ad oẽs prophetas ſuos.

—

CEt erit in die illa attenuabitur gloꝛia iacob:⁊ pingue carnis eius emarceſcet:Et erit ſicut cõ/
gregans in meſſe quod reſtiterit:⁊ bꝛachium eius ſpinas leget:Et erit ſicut querens ſpicas in
valle ephraim:⁊ relinquetur in eo ſicut racemus:⁊ ſicut excuĩſio olee duarum aut trium oliua⸗
rũ in ſũmitate rami.Siue quatuoꝛ aut ꝗnqʒ in cacuminibꝰ ei fructꝰ eiꝰdicit dñs deexercituũ

CPoſtqᷓ reliquiæ ſyriæ ſuerit ſicut quondam fuit gloria filiorum iſrael: & delicto eorum ſalus genꝰ-

tibus data: tunc attenuabitur omnis gloria iudæorum qua glorioſi erant in uniuerſo orbe & pin-

gue carnis eorum tabeſcet:non habentium prophetas:non ſigna atq; uirtutes.non præſens auxili/

um dei

tur autem aut ſanguinis oſculum: aut ſanguinem bibens: aut ſanguis

α☚= —

=☛

]—— — — —— –

—
—

———,,G⸗ — —

in
Anunn
lnn
uni
leich
ch
gem ide
Ppredn
läiucdns
Nagogen
lanniac
etcitusz⸗

gisae n

Lenigel
mpand/
äflnng
winuteno
e woluſſe
tecgen
Cm⸗
Wimne
ngei

fiim

Aamnde
so⸗
rumn

l
ee
nichhe⸗
ompon
e,400
Amnuut
eteu
gee
1: Ein
ndee
ackoen
“
nkpin
neh/
ni
e
en
ni⸗

tcd
Pin
un,
dud
ger/
Pn⸗
il/

Super Eſaiam.

um dei:non ſacerdotii dignitatem: ſed omne corpus gentis eorum emarceſcer: & redigetur ad ni⸗
hili: Cumq; dicatur de uocatione gẽtium: meſſis multa operarii autem pauci: illi pauperes meſſis re
liquias quæ per apoſtolos ſaluatæ ſunt & rariſſimas ſpicas legunt:non de montibus & erectis locis
ſed in ualleraphaim: ideſt in litteræ uilitate: Et conſidera quod raphaim qui gigantes interprætatur
ſupra ephraim phariſeos ſcribaſq; ſignificet:Deniq;.lxx. pro ualle raphaim uallem duram interpræ
tati ſunt: ut duritiam cordis iudaici exprimerent: De quorum humiljitate eliguntur quaſi in ſtipula
ſpicæ & excuſſione oliuæ duarum aut trium oliuarum ſiue quatuor aut quinq;: quando in excuſſio/
ne populi iudæorum oliua illa populi iſrael quæ ſub moyſe ſexcenta milia habuit armatorum: &

ſub dauid numerante ioab innumerabilem populum: uix paucos fructus offerre potuit domino

ſaluatori: duas oliuas paulum & barnabã: Et tres oliuas: petrum: & iacobum: & ioannem: qui & in
monte tranſſiguratum dominum comſpexerunt: & archiſynagogis filiam ire cum domino: Quat
tuor autem & quinq; oliuæ reliquos nouem faciunt apoſtolos. in quibus iudæ proditoris locum
mathias obtinuit: qui utiq; pro diuerſitate gratiarum quæ nobis ignota eſt: in quatuor & quinq;:
oliuas ſeparati ſunt: Vt euangeliorum numerum & legis in ſe uolumina demonſtrarent: quaſi
prædicatores utriuſq; teſtamenti.
In die ülla inclinabitur homo ad factoꝛem ſuum:⁊ oculi eius ad ſanctum iſrael pꝛoſpiciens
7 non inclinabitur ad altaria que fecerunt manus eius: Et que operati ſunt digiti eius non
reſpiciet lucos ⁊ delub. M H
In illo tempore quando de populo iſrael cui prius dicebatur oliua fructifera uocabit te dominꝰ

deus tuus:& de qua in pſalmis legimus:Filii tui ſicut nouellæ oliuarum in circuitu menſæ tuæ. Pro

ſiccitate gratiæ ſpiritalis iuxta duas oliuas & tres aut quattuor: aut quinq; dominus eſuriens reperit
ſubintrauit gentium multitudo & nequaᷓ ad idola manu facta: ſed ad dominum ſuum inclinabi/
tur: & reſpiciẽt ſanctum iſrael:& aras luccoſq; ac delubra contẽnent:ſcientes illud ſcriptum omnis
plantatio quã non plantauit cæleſtis pater eradicabitur.

In die illa erunt ciuitates foꝛtitudinis eius derelicte ſicut aratra⁊ ſi egetes que derdlicte ſunt

a facie filioꝛum iſrael: Et eris deſtituta que oblita es dei ſaluatoꝛis tui: ⁊ foꝛtis adiutoꝛis
tui non es recoꝛdata. LXxX. ”
CIn die illa erũt ciuitates tue derelicte ſicut reliq̃rũt amoꝛrei ⁊ enei⁊ a facie ſilioꝛũ iſrael. Et
erunt deſerte quia dereliꝗſti deum ſaluatoꝛẽ tuũ ⁊ deũ auxiliatoꝛis tui nõ es recoꝛdata
CQuomodo ſubmoyſe & ieſu filio nauæ amorrei & æuei ſiue cæteræ gentes quæ habitabant in
terra repromiſſionis: dereliquærunt uomeres & ſegetes: & aceruos in agris atq; fugerunt: ne ab ho/
ſtibus occuparentur: ſic terra iudæa & omnes urbes illius robuſtiſſimæ romanis iudæam uaſtanti
bus & obſidentibus hieruſalem: a ſuis habitatoribus derelictæ ſunt: Et fit apoſtropha ad ipſam ter-
ram iuda ideſt ad eos qui habitant in illa: Hæc autem uniuerſa perpeſſa es: quia oblita es dei ſalua/
toris tui quod interprætatur ieſus: quem tibi uenturum lex & prophetæ iugiter nuntibant: & fortis
adiutoris tui qui tuus ſemper opitulator fuit nõ es recordata: Cauſan ergo deſertarum urbium iu/
deæ: obliuio ſaluatoris eſt: qui in principio huius prophetæ dixerat: iſrael me non cognouit
& populus meus non intellexit. ᷓ́ÿUDU

Pꝛopterea plantabis plantationẽ fidelẽ ⁊ germen alienũ ſeminabis in die plantationis tue

labꝛuſca ⁊ mane ſemẽ tuũ floꝛebit:Ablata ẽ meſſis i die hereditatis ⁊ dolebis grauiter. LxXx.
CIgdeo plantabis plantationem infidelem: ⁊ ſemen infidele:⁊ in die qua plantaueris:errabis:
Si autem mane ſeminaueris:floꝛebit in meſſem in die hereditatis quando ſicut pater homi/⸗
nis dat hereditatem filiis ſuis.

CPro eo quod nos iuxta aquilam & ſymachũ &. xx. interprætati ſumus: in die illa hereditatis: qd

hebraicæ dicitur biomen hela: legi poteſt in hebraico in die peſſima: Et pro eo quod aquila &
theodotio interprætati ſunt:& dolebit homo:nos docti ab hebreis: pro homine qui lingua eorum
dicitur enos interprætati ſumus onus ideſt grauiter: De cuius uerbi ambiguitatæ ſi uitæ huius ſpa-

tium fuerit: in hieremia plenius diſſeremus: ubi iuxta. Ixx. dicitur & homo eſt & quiſ cognoſcet eu

Dicam ergo quod propoſui: Quia oblita es terra iudæa dei ſaluatoris tui: & eius qui tibi ſemper
præbuit fortitudinem non es recordata: Propterea plantabis quidem plantationem fidelẽ: Siue
ut aquila & theodotio interprætati ſunt pulchram: at ſymachum bonam unum deum prædicans
Sed germen alienum ſeminabis non recipiens patrem quia non recipis filium: Qui enim credit
in patrem:credit in filium: Et quia germen alienum blaſphemiæ contra ieſum ſeminaſti in ſynago
gis ſatanæ: ideo non uindemiabis uuam: ſed labruſcam: Cumq; uiſum fuerit florere germen tuum
& aliquam habere pietatis umbram dum homines ab idolis retrahis: tamen quando ad fructus ue
neris colligendos in die hereditatis: dolebis grauiter cernens gentium populum tibi eſſe prælatũ
Vnde & apoſtolus loquitur: Triſtitia mihi ẽ magna & indeſinens dolor cordi meo: Optabam eni
ego ipſe anathema eſſe a chriſto pro fratribus meis qui ſunt cognati mei iuxta carnẽ qui ſunt iſra/
helitæ: quorum eſt adoptio filiorum: & legis latio: & gloria: & teſtamentum: & repromiſſiões quo
tum pattes:quod non ſolũ paulus:ſed & omnis ſanctus loquitur uolens cũ ramis oleaſtri etiam ra
3ii

ðð

¶.iber Septimus

dicem ſaluam eſſe: Hereditas autem illa eſt quam a domino conſequimut. De qua apoſtolus aĩt: di uh
uiſiones autem gratiarum ſuntadem autem Kirt⸗ & diuiſiones miſteriorum: idem autem domi dnui
nus & diuiſiones operationum: idem autem deus qui operatur omnia in omnibus: Miretur quiſpi/- hubet⸗
am: cur pro plantationibus pulchris & bonis: quod aquila & theodotio ac ſymachus interpretati impiet
ſunt:nos fidelem plantationem dixerimus: Verbum hebraicum NEEMANIMIſi per aleph litterã npinn
ſcribatur. ideſt fideles ſonat:Si uero per ain & dicatur NOEMIM. pulchram ſigniſi etane
cat: Vnde & NOEMIM. quæ hac littera ſcripta eſt: loquitur in RVTH: Nolite uocare me noemim luſe
ideſt pulchram: ſed uocate me mara ideſt amar. pullee
CAße multitudo populoꝛum multoꝛum vt multitudo maris ſonantis ?⁊ tumultus turbarum iuͤſe
ſicut ſonitus aquarum multarum ſonabunt. Sonabunt populi ſicut ſonitus aquarum inundan el
tium ⁊ increpabit eum ⁊ fugiet pꝛocul:⁊ rapietur ſicut puluis montium a facie venti:⁊ ſicut tur/ obſcun
bo:coꝛam tempeſtate in tempoꝛe veſpere:⁊ ecce turbatio in matutino:⁊ non ſubſiſtet: Hec eſt itton
pars eoꝛum qui vaſtauerunt nos:⁊ ſoꝛs diripientium nos. iteue
Supra legimꝰ ſub nomine damaſci uocationem gentium && abiectionem iudæorum: & per apo losch
ſtolos atq; in apoſtolos paucorum de iudæis credentium electionem: Et quoniam ad compa licotl
rationem totius mundi & uniuerſalium gentium parua pars populi credidit chriſtiani: de quibus nitin
ſupra dictum eſt & reliquiæ ſyriæ ſicut gloria filiorum iſrael erunt: Multi enim uocati & pauci ele- blah
cti:& non eſt ommiũ fides:Nunc conſequenter infertur non planctus ſed uhe his gentibus quæ cre prom
dere noluerunt & perſecutæ ſunt populum chriſtianum: Comparanturq; undarum mollibus & fre Humit
menti mari: & quantum in ſe eſt cuncta opprimere & occupare cupienti: Sonabunt enim populi in dot
ſpectaculis theatralis luxuriæ & amphiteatris crudelitate: & circi furonibus: ſicut ſonitus aquarum mori
inundantium:quando conſona impietatis uoce blaſphemant & dicunt chriſtianos ad leonem & oeulo
cætera huiuſcemodi: Sed illis inſtar maris furentibus increpauit dominus auctorem ſeditionis eo/ cundh
rũ & fugauit eum a ſuo populo: & ſicut puluis motus in montibus quanto excelſior eſt tanto for imi⸗
tior rapitur: Sicut turbo qui de terra conſurgit ſubita tempeſtate fertur in ſublime: ita & ille raptus . Ctina
a dei populo ſeparabitur ac fugiet: & in abyſſo religabitur: Cumq; dies conſumationis aduenerit ſoln
40 interprætatur ueſpera.tunc erit turbatio ſua peccata noſcentis: & in tempore matutino die ui o
elicet reſurrectionis non ſubſiſtet: quod.Ixx. tranſtulerunt non erit: Quid reſpondebũt qui diabo-)
lo dãt pœnitentiam: & illi quantum in ſe eſt archangelicum faſtigium pollicentur: hæc eſt pars eo zute
rum qui uaſtauerunt nos & ſors diripientium nos: Hæc uel populus loquitur chriſtianus uel pro- k
pheta ex perſona credentis populi: quod interitum ſempiternum perſecutores eorum habituri o
ſint:qui ex illis carceribus bonorum poſſeſuri ſunt: “ C
= LQLCLLLQCdClhöblIVLVM OCTAVVM. l . .
He terre cymbalo alarũ que eſt trãſflumina ethiopie:qui mittit ĩ mari legatos ⁊ i va
NR ſis papyri ſuper aquas:Ite angeli veloces ad gentem diuulſam ⁊ dilaceratam:ad po .
pulum oꝛribilem poſt quem non eſt alius ad gentem expectantem ⁊ conculcatam:cu/
= ius dirippuerunt flumina terram: Oẽs habitatoꝛes oꝛbis ꝗ moꝛamini ĩ terra:cũ ele
uatum fuerit ſignü in mõtibus vigebitis ? clãgoꝛem tube audietis. LXX S
CAhbe terre nauiũ alarũ tranſflumina ethiopie qui mittis in mari:obſides:⁊ epiſtolas biblinas K
ſuper aquam: bunt enim nuntii leues ad gentem excelſam:⁊ peregrinũ populum:⁊ peſſimum Ne
qui eſt trãs eũ:⁊ Gẽs abſqʒ ſpe concultata nũc flumina terre omnes ſicut regio que habitatur
Habitatur regio eoꝛũ quomõ ſignũ de mõte eleuetur ⁊ tube vox audiatur. =èòJòMU
Vtrãq; editionem poſui in prophetia obſcuriſſima ne quid uolẽtibus intelligere nideatur: Simul t,
q; uehementer admiror eos qui fidem noſtram & ſpem chriſtianam arbitrantur ſimplicitate contẽ “
tam quia ſcriptum eſt mandatum dei lucidum illuminans oculos: Nec plus debere nos quærere
quam ut fiant quæ præcepta ſunt: cum iccirco & omnis ſcriptura & prophetæ ſpecialiter futurorũ A
myſteriis inuoluti ſunt: ut prouocent nos ad intelligentiam: & ad illud quod in euangelio dicitur mn
Petite & accipietis. pulſate & aperietur uobis: Quia ergo iuxta hiſtoriam & id quod in hebreo con
tinetur in quinto libro expoſui: Nunc quid mihi iuxta AN AGOGEN. uideatur ediſſeram. prudses u
forſitan lector inquirat quid ſibi uelit in uiſione uel onere damaſci: alarum cymbalum & cætera 4 n
ſeqũtur: De uocatione gentium dicto & de abiectione iudæorum: & electione eorum qui per apo/ a
ſtolos crediderunt: Et poſtea de gentinm multitudine & perſecutionibus quæ maris fſuctibus cõ/ 8
paratæ ſunt: Sequæbatur ut de hereſibus quoq; quæ eccleſiam uexauerunt & hucuſq; popolan ſe⸗
tur: ſermo propheticus nuntiaret: Qui dormiente patre familias in agro eccleſiæ ſuperſeminaue/ ſoe
runt zizanmia: & dicunt cymbalum caritatem dei non habentes iuxta illud apoſtoli: Si linguis ho/ uum
minu loquar & angelorum. Caritatẽ ãt nõ habeam factus ſum uelud es ſonans aut cymbalum tin 1
niens Et non ſolum cymbalum rauco concrepans ſonitu: ſed propter leuitatem ſermonis heretici
in diuerſa currentis: alarum cymbalum dicitur ſiue iuxta. Ixx. alæ nauium qui magna mercimonia i
promittentes: nauigant in ſeculi iſtius fluctibus: Alas autem nauium uel a quibus ſuſpenduntur &
trahuntur intelli ge: Et pulchre alas dixit nauium: omnis enim hereticus pollicetur excelſa: & cum C

alas habere 1

Super Eſaiam.

did alas habere ſe iactet:tamen errat in ſalſis fluctibus:& procul non recedit a terrain medioq; curſu pa
N titur repente naufragium: Vnde aquila pro cymbalum: umbram alarum interprætatus eſt: Non. n.
N habet alas: ſed alarum ſimilitudinem: Quodq; ĩfert: qd eſt trãſflumina ætiopiæ: hoc ſi gnificat quod
lri impietate ſua oẽs uincant heretici. Verbi gratia: dicit epicurrus nõ eſſe prouidentiam: & uol uptatẽ
in maximum bonum: comparatione huius ſceleratior martius & omnes heretici: qui uetus lacerant
NeHQen teſtamẽtum: Cum.n. recipiant prouidentiam: accuſant creatorem in pleriſq; operibus erraſſe: & nõ
ita feciſſe ut facere debuerat: Ad quam. n. utilitatem hominum ſerpentes: ſcorpios: cocodrillos: &
trben pullices: cimiceſq; & culices pertinere: Iſti ergo tranſflumina æthiopiæ ſunt: & mittunt in man hu-
Nihmtn ius ſeculi legatos ideſt diſcipulos ſuos:qui eorum portantes uolumina: recte uaſa papyri charthatia
tſiatn ſuper aquas portare dicentur quæ delent᷑ uelociter: Sicut enim libri iuxta aquas & humorem cito
herts obſcurantur delentur & pereunt: ita ſermo eorum atq; doctrina: cum in principio aliquam uiſa fue
rit fortitudinem poſſidere: pertrãſit & labitur: Itaq; per hironiã dicitur ad eos: O angeli hereticorũ
ern ite ueloces: Quod beatus apoſtolus paulus falſos apoſtolos operarios fraudulentos: qui in apoſto/
adoonk los chriſti tranſngurentur appellat: Et ite ad gentem auul ſam: & laceratam: Auulſam a deo & here-
cegnidu ticorum morſibus laceratam: Qd populum orribilem: Nihil enim orribilius blaſphemia: quæ po-/
oncieke⸗ nit in excelſum os ſuum: Poſt quem non eſt alter populus: Omne quippe peccatum comparatum
gurge blaſphemiæ leuius eſt: Gentem expectantem & conculcatam: Nam omnes heretici ſibi cæleſtia re-
boafie promittunt & pollicentur in gentia: Et tamen a demonibus conculcantur: cuius terram diri puerũt
dohllin flumina quæ non de cælo habent aquas ſed de terra: Quis enim angulus eſt: quæ extrema eſt ſoli-
lanin tudo terrarum: ad quam non turbidus hereticorum ſermo perueniat: ſtaq; omnes qui habitant &
W morãtur in orbe terrarum: ad hereticorum ſignum quod quaſi in montibus eleuatum eſt erigunt
* oculos ſuos: & clangorem tubæ ideſt doctrinæ eorum audiunt: hæc iuxta hebraicum: Cæterũ ſe-
unoſt cundum. xx. planguntur alæ hereticorum quæ inſtar nauium per mare huius ſeculi uohtant: &
ilennn ĩmpietatem ſuperant ethnicorum quos nunc æthyopas ſcriptura cognominat: & dicitur ad do- .
rl ctrinam eorum atq; ſermonem: Qui mittis in mari huius ſeculi libros obſides: peruerſitatis tuæ epi
ulci ſtolas ad decipiẽdos eos qui lecturi ſunt: Pergunt nuntiüi leues ad gentem excelſam: & peregrinum
tmwctt populum & peſſimum: Nullus enim eccleſiaſticorum tantum habet ſtudii in bono: quantum here
d tici in malo: Et in eo ſe lucrum putant conſequi:ſi alios decipiãt: & ipſi perditi cæteros perdãt: Gẽs
etune autem uocat᷑ excelſa propter ſuperbiam: Et peregrina & peſſima: quia aliena a deo eſt. uere gens ſi-
nieſ, ne ſpe: Et conculcata: cuius flumina in tota terra imittantur habitationem eccleſiæ: & inueniũt ſibi
nkomi hoſpitiũ & regionẽ ĩ qua eleuẽt ſignũ doctrinæ ſuæ: & ĩ qua ſcripturarũ clãgãt tuba
AQuia hec dicit dominus ad me:quieſcam ⁊ conſiderabo in loco meo:ſicut meridiana lux cla
Z ra eſt: ⁊ ſicut nubes roꝛis in die meſſis: Ante meſſem enim totus ⁊ floꝛuit: ⁊ immatura perfe/
wstit ctio germinauit: Et pꝛecidentur ramuſculi eius falcibus:⁊ que derelicta fuerint abſcidentur ex
tanain cutientur:⁊ reliquetur ſimul auibus montium ⁊ beſtiis terre:⁊ etate perpetua erunt ſuper eü vo
Ma lucres:⁊ omnes beſtie terre ſuper illum gemebunt:In tempoꝛe illo defertur munus domino ex
mci ercituũ a populo auulſo ⁊ dilacerato a populo oꝛꝛibili poſt quem nõ fuit alius a gente expectan
te:expectante ⁊ conculcata: cuius diripueruut flumina terram eius ad locum nominis domi/
blins mni exercituum in montem ſyon. CQuieſcit & contemplatur deus in
ſimum loco ſuo:ſiue iuxta aquilam in firmamento ideſt in eccleſia:De qua paulus apoſtolus loquitur: co/
bitaror lumna & firmamẽtum ueritatis: contemplatur autẽ quæ fiunt in eccleſia: & ſicuti meridiana lux cla
ra eſt: ita uniuerſa pluſtrat: iuxta illud quod in ſeptimo decimo pſalmo ſecundum ANAGOGEN
.Gimtl de ſole iuſtitiæ dicitur: nec eſt qui ſe abſcondat a calore eius. Et quomodo nubes roris in die meſſis
tecomi &in feruenti æſtate gratiſſima eſt: ſic dominus habitatores eccleſiæ ſuæ refrigerat: quo præſente cũ⸗
guent cta floreſcũt: Et anteꝗᷓ tẽpus cõſumatiõis adueniat: quia nũc ex pte cognoſcĩus & ex pte pphetamꝰ:
– multi pfecti reperiẽtur: De ꝗbꝰapoſtolus loqꝗtur: Quot quot perfecti hoc ſentiamꝰ: Ramuſculi aũt
din qui ĩutiles ſunt falcibus præcidentur: dicẽte in euangelio ſaluatore: Ego ſum uitis uera: & pater me
ebeo us agricola eſt: Omnem palmitem in me non ferentem fructum tollit eum: & omnem qui fert fru-
nch ctum purgabit eum: ut fructum plus afferat: Et quæ præciſſa fuerint: relinquẽtur auibus montium:
M & beſtiis terræ: Auibus quæ iuxta uiam ſeminata populantur: & beſtiis quibus traditur anima non
ev confitens deum: ita ut qui a domino præciſus fuerit & abiectus: & de corpore illius qui eſt eccleſia
W ſeparatus: tam in æſtate quam in hieme. hoc eſt in proſperis & in aduerſis: uolucrum & beſtiarũ mã
oln ſio eſt: Sicutãt hii ꝗ ĩutiles ſũt & ĩfructuoſi in eccleſia amputãtur & ꝓiciũtur: Ne modicum fermẽ⸗
ee⸗ tum totã maſſam corrũpat: Sic ecõtrario fieri poteſt ut qui heretico fuerãt errore decœpti: & auulſi
u a domino atq; lacerati: & orribiles ob blaſphemiam fruſtraq; mẽdatia pᷣſtolãtes & cõculcati a de/
monibꝰ & a fluuiis in partes uarias: cum diſſipatis recordati fuerit dei ſui:& magiſtros peſſimos de
mn reliqrint:offerant munus domino exercituũ. nõ alibi niſi in monte ſyon & in ſpecula quod fiter

Prætatur eccleſia: §Kræuius dicimus: quia in libro explanationis hyſtoricæ multa iam diximus
COnegypti. C Symachꝰ & theodotio aſſũptio ægypti. lxx: uiſio ægypti: Vbi . hebreo ſcripũ E
m maſſam eſtai:quod nos ĩterprætati ſumus onus uel pondus ægypti: pro quo aquila- tranſtulit apa
en

Liber Septimus

iſytiton: Poſſumus dicere ab eo quod tollat propheta & portet iugum dñi eũ extitiſſe condignũ gen
qui prophetiam æ& gypti cernerer ſiue portaret: unde miror.xx. & in babylone pro pondere interpᷣ- ſbinun
tatos uilionẽ: & ĩ philiſti & moab & damaſco nerbũ: & nũc ĩ Xgypno uiſio nẽ: cũ ĩ hebreo ĩ oĩbꝰhis gain
nõ uerbũ & uiſio: ſed maſſa.i. onꝰ pũduſq; ponat᷑ qd ãt ſymachꝰ& theodotio ahaaa.i. aſſũptionẽ ſp eceſ
iterpᷣtati ſũt:hoc ſcire debemꝰ accepiſſe ꝓphetã a dño gratiã ſpiritalẽ: ut ægypti ſacramẽta cognoſce ninca
ret:ſiue oculis aſpiceret ut. Ixx. tranſtulerunt: non eſt aut ægyptus iſta quam iudæi putant ſicut arbi/ ellun
tratus eſt ioſephus: qui in libris antiquitatum refert: omã ſecerdotem eſaiæ im pleſſe uaticinium ut Iusq
in territorio heliopolitano: quem ægyptii nomon uocãt extrueret templum ad ſimilitudinem tẽ/ Omm
pli dei & altare: Eſto enim concedamus hæc dicta de oma && altari quod in ægypto extruxit: Quæ tis⸗
runt quinq; ciuitates quæ in ægypto loquantur lingua chananitica: ex quibus una ſecundum. Ixx. quin
appellatur aſedec iuxta alios ĩterprætes ciuitas ar. ſiue ares: uel ciuitas ſolis: Et quis erit iſte ſaluator apin
qui miſſus eſt in ægyptiis ut ſaluaret eos: & dominus cognoſceret ægyptum: quando coluerunt guan
eum in hoſtiis & muneribus: & uota ſoluebunt: quando percuſſit dominus ægyptum & ſanauit eã lent
in quo tempore factum poterimus docere ut fuerit uia de ægypto in aſſyrios: && intrauerint aſſyrii ſubt
in ægyptum: & ægyptii in aſſyrios & ſeruierunt ægypti aſſur: quãdo iſrael tertius in ægypto fuit: & i
apud aſſyrios quali benedictio a medio terræ ita ut omnes dicerẽt benedictus populus meus ægy- lace
pti & opus manuum mearum aſſyrios: Hæc ad ægyptum iſtam quam iudæi æſtimant non pertine mra
re perſpicuum eſt: itaq; locum iſtum quem incolimus: & mundum qui in maligno poſitus eſt: ægy nrel
ptum poſſumus appellare: maxime quia meſſaim quod dicitur ægiptus interprætatur erea- na
ibica: ideſt tribulans ſiue ad anguſtiam redigens: eſt tamen ſciendum muſta oneris ægypti uel uiſio ch
nis ad ægypti prouintiam pertinere: quæ uſq; hodie habitatur & cernitur: Sed & in hoc & aliis e
ſcripturarum locis pleraq; ponuntur: quæ nõ poſſent ſtare iuxta hiſtoriam: ut rerum neceſuũtate co H
garur altiorem intelligentiam quærere. ge
EEcce dñs aſcendet ſuper nubẽ leuem:? igredietur egyptum ⁊ monebũtur ſimulachra egy⸗ dut
pti a facie eius:⁊ coꝛ egvpti tabeſcet in medio eius:⁊ concurrere faciam egvptios aduerſus egy idn
ptios:⁊ pugnauit vir cõtra fratrẽ ſuũ:⁊ vir cõtra amicũ ſuũ.Ciuitas aduerſũ ciuitatem ⁊ regnũ we
aduerſus regnũ Et dirũpetur ſpiritus egypti in viſceribꝰ eius:⁊ cõſiliũ eiꝰ recedet ab eo ⁊ iter in
rogabũt ſimulachra ſua ⁊ diuinos ſuos:⁊ phitones ⁊ ariolos:Et tradã egyptũ in mann dnoꝛũ MMn
cruùdelium ⁊ rex foꝛtis dominabiur eoꝛum ait dũs de exercituum. M 60
CPleraq; de prophetia ægvpti quam leuauit uel uidit eſaias: in hiſtorica explanatione perſtrinxii ⸗
Vnde nec iuxa tropologiam ſũma quæq; carpenda ſunt: Aſcendit dominus ſuper nubem leuẽ: cor ul
us ſanctæ uirginis mariæ quod nullo humanitatis põdere p̃ᷣgrauatũ eſt: uel certe corpus ſuum qd .
de ſpiritu ſancto conceptus eſt: Et ingreſſus in ægyptů huius mundi: ſtatimq; omma ſimulachra cõ 1
mota ſunt:lta ut diuinationes & uniuerſa fraus ofaria quæ decœptum poſſidebat orbem ſe fra-
ctam eſſe ſentiret: Tantũ ut magi de oriente docti a demonibus: uel iuxta prophetiam balaam intel
ligentes natum filium dei ꝗ omnẽ artis eorum deſtrueret poteſtatem: uenerunt betleem: & oſten-
dente ſtella adorauerunt puerum: Tunc ægypti cor omne cantabuntõ aduerſum ægyptios ſurre/
xerunt:iuxta illud quod dominus loquitur in euangelio: Nolite putare quia ueni mittere pacẽ ſup
terram non ueni pacem mittere ſed gladium: Veni enim diuidere hominem contra fratrem ſuum 1.
& filiam contra matrem ſuam: & nurum contra ſocrum ſuam: Eo tempore & illud expletum eſt: ini D”JJð”M
mici hominis domeſtici eius: Et pugnauit uir contra fratrem ſuum: & uir contra amicum ſuũ. Fue 60
runt enim in una domo ſeparati duo contra tres: & tres contra duos: Et diuiſus eſt pater contra fili ”J”
um: & filius contra patrem: Ciuitas aduerſum ciuitatem: & regnum aduerſus regnum eorum ꝗnõ 2è””
crediderunt aduerſum eos qui crediderunt: uel certe eorum qui crediderunt ꝓpximos ſuos ſaluare , 2’M
cupiẽtiũ: & diruptꝰ eſt ſpus ægypti ĩ uiſceribus ſuis: ut nequaꝗᷓ paria ſentirent ſed ſpiritali contra ſe
gladio ſeparati: omne conſiliũ ſuum præcipitatum eſſe cognoſcerent: & nihilominus in errore pir ſei⸗
ſtino permanentes hii qui fidei ueritatẽ ſuſcipere noluerant: interrogarẽt ſimulachra & diuinos ſu ſun
os & phithões & ariolos: Cumq; illi hoc fecerint: ds tradidit eos in manu dominorum crudeliũ ſc
iuxta illd apoſtolicum quos tradidi ſatanae ut diſcãt nõ blaſphẽare. Quos eruit ut e duriſſima op gn
preſſione ad clementiſſimum dñm reuertantur: pulchreq; demonas crudeles dommos uocat: QCui te⸗
bus nihil crudeliꝰ eſt: Rex quoq; fortis ꝗ dñũs eſt eorũ:Perſpicue diabolus intelligitur: quem & in pt⸗
euãgelio dñs fortem uocat quo umcto & oppræſſo domus eius præda diripietur: Et
CEt areſcet aqua de mari:⁊ fluuius deſolabitur atq; ſiccabitur:Et deſicient flummna attenua/ r
buntur ⁊ ſiccabuntur rini aggerum. Calamus ⁊ iuncus marceſcet:⁊ nudabitur alueus riui a fõ
te ſuo:? omms ſementis irrigua ſiccabitur:⁊ areſcet ⁊ non erit:Et merebunt piſcatoꝛes:⁊ mere l
bũt omnes mittentes in flumen hamum:⁊ expandentes rete ſuper faciem aque:⁊ areſcent⁊ cõ d
fundentur qui operantur linum: Et plectentes ⁊ texentes ſubtilia:⁊ erunt irrigua eius flaccen/ 1e
tia omnes qui faciebant lacunas ad capiendos piſces:ſtulti principes taneos:ſapientes conſilii
pharao dederunt conſilium inſipiens. P
CQuando rex fortis & durus dominatus fuerit in ægypto areſcet omni doctrina & pulcritudo elo
quentiæ

Super Eſaiam.

d quentiæ ſecularis: & ipſe fons fluuiorum omniũ diabolus a quo oriuntur uniuerſa mendatia deſo
labitur:ita ut deficiant cætera flumina & riui: qui de turbidis nili aquis implebantur: Calamus quo

=
=.

h ꝙ & iuncus: mimia ſiccitate areſcẽt: Pro iunco: papyrum Ixx. tranſtulerunt de quo cartha fit adden-
mi tes de ſuo achiuo: quod in hebtaico non habetur: Cũq; ab eruditis quærerem quid hic ſermo ſi-
m gnificaret: audiui ab ægyptiis ho c nomine lingua eorum omne quod in palude uirens naſcitur ap
Ninn Pellari: Calamus autem iuxta tropologiam:eſt ſermo uacuꝰ: & nihil in ſe ſolidum habens: & papy
tund rus qui uidetur quidem habere medullam & non eſſe uacuus: & tamen fragilis eſt ciroq; marceſcit
Wmn Omnes quoq; nui arefacto riuorum capite ſiccabuntur: & quicquid prius aquis irrigabatur ægy-
ite ⸗ 1 ptiis arefactum erit:ita ut mæreant ægypti piſcatores qui contrarii ſunt piſcatonbus den: & Iugeant
ane qui mittebant hamum in flumen & expandebant rete ſuper faciem aquæ: Qui ſingulos quoſq; de-
K cipiunt hamum mittunt in aquas turbidas: Qui autem plures ſimul ita ut in ſynagogis ſatanæ lo-
Ei quantur publicæ & populorum abducant græges: iſti retes ſuper aquas mittunt ægyptias: Confun
latn dentur etiam hii qui operabantur linum ut ueſtes facerẽt ſacerdotum: plectentes illud & texentes
Ptofutd ſubtilia:quod proprie ad dialecticorum artẽ pertinet: Pro ſubtilibus byſſum. Ixx. tranſtulerunt qd
meneo, & ipſum in ſacerdotum ueſtibus texitur: Quodq; ſequitur & erũt irrigua eius flacentia omnes qui D
onpeme. faciebant lacunas ad capiẽdos piſces:hoc ſigniſicat qd omnes inſidiæ ægypti piſcatorum deſtruã
weſtegy tur & pereant:Pro lacunis quæ fiebant ad capiẽdos piſces: quod iuxta ſenſum interprætati ſumꝰ: &
Aut eren, in hebraico & in cũctis interprætibus in loco piſcium ponuntur animæ ut ab hiſtoria trahamur ad
uelvißo tropologiam: quod uidelicet iſti piſcatores qui faciebant lacunas & foueas ad hoc fecetint: ut ani
calir mas in eis deciperent: Notãdum quod pro lacunis. xx. ꝛieoop tranſtulerunt: Quod genus
Klütaec eſt potionis ex frugibus aquaq; cõfectum: & uulgo in dalmatiæ pannoniæq; prouinciis gentili
barbaroq; ſermone appellatur ſanaum: Hoc maxime utuntur ægyptii ut non puras aquas bibenti/ R
chrne bus tribuant:ſed turbidas: & cõmixtarum fecũ ſimiles: ut per huiuſcemodi potionem hereticæ pra HM
nefſiseg, uitatis doctrina monſtretur: Tunc ſtulti erunt principes thaneos quæ interprætatur mandatum hu
entneni mile: Omnes enim heretici contrariam altitudini humilitatem docent: & detrahunt ad inferos: &
bortin ſunt principes humilis deiectiq; mãdati: Cõſiliarii quoq; pharaonis qui rex g ti eſt: & rectæ diſſi
WNini pator: & diuiſus: & in partes uarias ſeparatus exprimitur: inſipiens arguentur dediſſe conſilium: quã
do diſperderit deus ſapientiam ſapientiumè intelligentium prudentias reprobauerit: Quomodo
heſtänei dicetis pharaoni: filius ſapientium ego filius regum antiquorum: Vbi ſunt nunc ſapientes tui annũ
nlenetd tiẽt tibi & ĩdicẽt quid cogitauerit dñs exercituũ ſup te. Stulti facti ſũt prĩcipes thaneos emarcuerũt
ufuunce prĩcipes mẽpheos: decœperũt ægyptũ ägulum populoꝶ eius:Dũs miſcuit ĩ medio eiꝰ ſpiritũ uer-
Zl tiginis: & errare fecerunt ægyptum in omni opere ſuo. ſicut errat ebrius & uomens: & non erit ægy
tenkin pto opus quod faciat caput & caudam incuruantẽ & refrenantem. Solent heretici regi ſuo uel pha
Aumrt raoni dicere:filii ſumus ſapiẽtium qui ab initio doctrinã nobis apoſtolicam tradiderunt: Filii ſum'
nacke⸗ regum antiquorum qui appellantur reges philoſophorum: & habemus ſciẽtiam ſcripturarum jü⸗
os tun⸗ ctam ſapientiæ ſeculari: quos nunc interrogat ſiue ipſum regem hereticorum: Vbi ſunt ſapiẽtes eiꝰ
epacel qui contẽnebant eccleſiaſticam ſim plicitate m: & reſpondere compellit quid cogitauerit dominus
em ſuun ſabaoth ſuper ægyptum iſtiꝰ mundi: & quid in conſumatione ſacturus ſit: Stulti ſunt approbati pri
Ki cipes thaneos: qui humile hereticorum habuere maãdatum: Emarcuerunt omnes principes mẽphe
Wete os qui eloquẽtiæ & oris polluere iactantia: Memphis enim os uel ex ore & interprætatur
l. «α”nριο Sermonem ſonat: quodq; ſequitur decœperunt ægyptum angulum populorum
ſodtun eius ſiue iuxta:Ixx. decipiẽte ægyptum per tribus.hoc ſignificat quod regum ſapiẽtiæ ſæcularis ſtul
bumt tum eſſe monſtretur & ſingulorum dogmatum. principes: qui interprætantur tribus: arguãtur ſtul
orliu tos habuiſſe doctores. Dominus enim miſcuit eis ſpiritum uertiginis ſiue errorũ: iuxta illud quod
connt ſcriptum eſt: Et ſicut non probauerunt deum habere in notitia: tradidit illos deus in reprobum ſen
D ſum: & quomodo qui ſanctus eſt cum eſaia dicere poteſt ſpiritum ſalutis tuæ faciemus ſuper terrã
umni ſic qui peccator eſt bibet erroris:hoc eſt malitiæ ſpiritũ ſecundum quod& in hieremia legimus: ar-
cnal guet te præuaricatio tua & malitia tua corripiet te: Sin autem ſcandalizatur hereticus qui uetus nõ
Hiuch recipit teſtamentum: quod dominus miſcere dicatur erroris uel uertiginis ſpiritum: Audiat ſcrip//
derc ptum in apoſtolo hoc eſt in nouo teſtamento. tradidit eos de in deſideriis cordis ſui in ĩmũditiã
en Et iterum: Propterea tradidit eos deus in paſſiones ignominiæ: Et rurſum: Tradidit eos deus in re-/
probum ſenſum ut faciant quæ non oportet: Traduntur autem in deſideriis cordis quia mutaue/
mmun, runt gloriam incorruptibilis dei in ſimilitudinem imaginis corruptibilis hominis & uolucrum &
oß⸗ quadrupedum: & Feptiium Quod quidem non ſolũ in epiſtola ad romanos: ſed & ad theſſaloni/-
ncre cenſes de antichriſto legimus:Pro eo quod caritatem ueritatis non receperunt ut ſaluarentur mit/
te tet eis deus operationem erroris ut credant mendatio: Et iudicentur omnes qui crediderunt uerita
Neen⸗ ti: ſed placuerunt ſibi in men datio: Quod puto apoſtol um paulum de præſenti eſai æ lectione ſum/
Citi pſiſſe in qua dicit:dominus miſcuit eis ſpiritum erroris: & errare fecerunt ægyptum in om nibꝰ?op.
ribꝰ ſuis: ſicut errat ĩquit ebrius & uomens: qui inebriatus eſt uitiis: De quibus ebriis iohel loqtu-
e Vhe qui hebrii ſunt abſq; uino:Et non ſolum hebrii:ſed & uomentes furorem draconum: & furorꝰ?

nne G iiii

Liber Septimus

aſpidum inſanabile ut poſtꝗᷓ huiuſcemodi uinum euomuerint intelligant ebrietatem ſuam atq; n
cognoſcant:Nec finem ideſt nec caput nec caudam: ſed truncum ex utraq; parte animal: Pro princi ond
pio & fine quod & ſymachus &. xx. tranſtulerut: theodotio more ſuo ipſa uerba hebraica poſuit: iht
Caffa egmon: quod aquila interprætarus eſt incuruum atq; peruerſum: In curuo ſenes ĩtelligi uo non
lens: In peruerſo laſciuientes pueros qui omnia peruerſa faciunt ac p hoc eẽ ſenſũ quod in ægypto hrli
non ſolum caput deſit & cauda: ſed & pueri & ſenes ideſt & principiũ & finis. elc
CIn die illa eꝛit egyptus quaſi mulieꝛes ⁊ ſtupebit ? tumebit a facie cõmotionis manus dñi er
exeꝛcituum:quam ipſe mouebit ſupeꝛ eam ⁊ ent teꝛꝛa Juda egypto in feſtiuitatẽ:oĩs ꝗ illius fue D
ꝛit ꝛecoꝛdatꝰ pauebit a facie conſilu dñi exeꝛcituũ ꝗqð ipſe cogitauit ſuꝑ eã.
CIn illo tempore hoc enim ut crebro diximus ſignificat dies quãdo miſcuit dominus ſpiritum er m
roris atqʒ ſpiritum uertiginis: ut euomat ægyptus uinum draconum & furorem aſpidum inſanabi-
lem intelligens errorem ſuum & ebrietatem priſtinam. ægyptus timebit quaſi mulier non timore
fortuito qui uiris accidere conſueuit quos non amat ægyptus ſed ſuffocat & ĩterficit: ſed timore ſœ “ hbe
mineo quas ſolas uult pharao uiuere: Timebit autẽ cõmotionem ſiue elationem manus dei quã .
ſupplicia demonſtrantur: quam mouebit & eleuabit ut percutiat ægyptum. Tunc terra iudai. eſt ſci
entia ſcripturarum. lex & prophetæ euãgelia & apoſtolorum epiſtolæ erũt ægyp to in feſtiuitatem me
ſi eam cognouerit: uel in timorẽ: Si comparatione doctrinæ & ueritatis eorum ſe intellexerit habu ai⸗
iſſe mendatium. Omnis qui huius terræ fuerit recordatus pauebit eo pauore qui ducit ad uitã: pri/ icn
cipium enim ſapientiæ timor dñi: Et hoc non ſolũ in conſumatione mundi: ſed in præſenti quoq; cna
tempore accipere poſſumus quo eccleſiaſticum uirum & doctrinis cæleſtibus eruditum om/ egn
nis hereticꝰ timeat: & ad recordationẽ illius terreatur: Timebit ãt & pauebit cõſiliũ dñi:qd ſupx ægy ofe
ptũ mũdi iſtiꝰ cogitauit: Singula breuiter tranſcurrimus: ut ad reliqua trãſeamus. han
¶ In die illa erunt quinqʒ ciuitates in terra egypti loquentes lingua chananitidi: ⁊ iurantes ꝑ ”
deum exercituum: Eiuitas ſolis vocabitur vna. 2 E
Multum prodeſt manus dñi eleuata ſiue cõmota ſuper ægvptum ut terra iudæ ſit ei in timorẽ:&& in.
onmnis qui illius recordatus fuerit tremeſcat:In illo tempore quinq; ciuitates in terra ægypti loquẽ Ee
tes lingua chanaan: quas pleriq; ſenſus intelligunt uiſum:auditum: odoratum: guſtum: & tactum iI
Quando uidemus mulierem ad concupiſcendum: uiſus noſter loquitur lingua ægyptia. Quando n
audimus iuditium ſanguinis: dicente domino: non ſuſcipies auditionem uanam: auditus noſter lo
quitur lingua ægyptia: Quando ſecundum prophetiam uiuimus in delitiis & iacemus ſuper le-/-
ctos eburneos:& primis ungimur unguentis:odoratus noſter loquitur ligua ægyptia: Quãdo uẽ
ter noſter deus eſt: guſtus loquitur lingua ægyptia: Dum non audierimus illud quod apoſtolus lo
quitur: bonum eſt homini mulierem non tangere ſed econtrario iungamur meretrici tactus noſter
loquitur lingua ægyptia: Sin autem econtrario eleuauerimus oculos noſtios & uiderimus quo re
giones albæ ſint ad metẽdum: & quam curui fuerimus in terra: ſed iuxta euangelicam mulierem ꝗᷓ
decem & octo annis cælum aſpicere non poterat: eleuauerimus oculos noſtros & dixerimus ad te
leuaui oculos meos qui habitas in cælo. Oculus noſter & uiſus loquitur lingua cananitidi: Si circũ⸗-
ciderimus aures noſtras & audierimus dominum loquentem: Qui habet haures audiendi audiat ”è”
. auditus noſter loquitur lingua chananitidi: Qui potuerit ſponſo dicere poſt te in odore unguẽto o⸗
rum tuorum curremus: & xpi bonus odor ſumus deo in oĩ loco huius odoratus loꝗtur lingua cha
nanitidi: Qui potuerit ſpõſo dicere: Guſtus quoq; in bonã partem accipitur eius qui comedit pa/ kn
. nem de cælo deſcendentẽ panẽ uiuũ & non mortuum:& audit illud guſtate & uidete quam ſua// d
uis eſt dominꝰ: ſtatimq; loquitur lingua chananitidi: Sed & tactus ſpũalis eſt: De quo ioannes apo ſe
ſtolus ait: Manꝰ noſtræ palpauerunt de uerbo uitæ: & qui fide tangit ieſum ita ut de eo ſaluator poſ
ſit dicere: tetigit me aliquis: ego enim ſcio nirtutem exiſſe de me:Didicimꝰquanta bona tribuat ele —
uata manus dñi: quæramus quare non lingua hebrea ſed chananitidi loquantur quinq; ægypti ci/ n
uitates: ad quod ita reſpondere conabimur: Hebreus. ideſt tranſitorem ſonat qui de CL.
loco tranſit ad locum. Ergo & nos licet ſancti quamdiu in ægypto ſumus & in iſtius mundi di- n
uerſamur tenebris:non puſſumus loqui lingua hebrea: Sed lingua chananitidi: ꝗᷓ inter ægyptiam be
& hebreã media eſt: & hebreæ magna ex parre confinis: Chanaan interprætatur: quaſi cõmotio ſiue l
quaſi reſpondens: Quando igitur ab ægypto recedimus & exire uolumus de poteſtate pha-
raonisata ut terra noſtra & confeſio formidoloſa ſit ægypto: Tunc mouemur & quaſi reſponde

mus dñi uoluntati: & tamen quia adhuc in præſenti ſeculo ſumus lingua hebrea nec du loqui po ſ
mus: Quodq; ſequitur iurabunt quinq; ciuitates per dominum exercituum: hoc ſignificat quoed
etiam hic poſiti nequaꝗᷓ demonum: ſed dei recordemur omnipotentis: De his quinq; ciuitatibus
cum aliarum quatuor iſta ſit una quæ' dicitur ſolis ciuitas: quæ uidetur referri ad uiſum
ſicut enim ut uideatur ciuitas ſole & luna ĩdiget: indigemus ſole iuſtitiæ: (In die illa erit altare dñi
in medio terræ ægypti & titulus iuxta terminum eius dñi & erit in ſignum & in teſtimonium eiꝰ
domino exercituum in terra ægypti: Clamabunt. n. ad dominũ a facie tribulantis: & mitter eis ſal
uatorem & propugnatorem qui liberet eos & cognoſcetur dominus ab ægypto:) Conſequẽter eũ
“ 4 . ¶ſupra dixerat

Super Eſaiam

in K’
Nn QA ſupra dixerat. In die illa erũt quinq; ciuitates in terra ægypti Ioquentes lingua chanaan: & iuran-
aſi tes per dominum exercituum: in unc infertur: Erit altare di in medio terræ ægypti:quod onias ſe/
cundum ioſephum male intelligẽs implere conatus eſt: & titulus dñi continens paſſionem in quo
nen ſcriptu m eſt hebraicis litteris græcis & latinis ieſus rex iudæorum: In fignum crucis: & in teſti/
. monium uniuerſarum gentium quæ nunc ægyptappellatur: Cumq; perſecutio creuenit a facie tri
hnor bulantium nominis chriſtiani tunc clamabunt in cordibus ſuis abba pater: Et mittet dominus ex-
llzin ercituum ſaluatorem: I deſt ieſim & iudicẽ uel propugnatorem qui liberet eos: ut liberati cogno
ſcant dominũ ut ipſi cognoſcantur a domino: & ubi habundanit peccatum: ſuperhabundet gratia.
Püünne unum autem altare ægypti: ldeſt mundi iſtius dicitur ut cũcta altaria quæ contra eccleſiæ erĩguũtur
inlni altare: Sciamus eſſe non dnñi: Vſq; ad finem uiſionis ægyptiæ. in libro explanatiõis: hiſtoricæ: qa
ninn manifeſta prophetia erat:Diximus quod cũcta referantur ad chriſtum: Et co noſcent ægyptii do-
dmorſe minum in die illa & collent eum in hoſtiis & muneribus & uota nouebunt domino & ſoluent: Et

+ percutiet dominus ægyptum plaga & ſanabit eam: & reuertentur ad dominũ & placabitur eis: & ſa
1 nabit eos. Poſtꝗᷓ cognouerint ægyptii dñm colent eum in hoſtiis ſpüalibus & munenbus:& uo/-

Atit uebunt domino & oluent: Et dicent cũ dauid: Sacuſicium deo ſpiritus contribulatus: & lenatio
irbu⸗ manuum mearum ſacriſiciũ ueſpertinũ: Quando credẽtes in nazareum: ipſifuerint nazarei: Vinum
Munn & ſiceram non bibentes:& acetum quod domino propinatum eſt:& quæcũq; fiunt ex uua ſo domi
näpni, tica: Cumq; uota pſoluerit cum abel: & reſpexerit eam dominus: Inuidebit frater maior eam: Ideſt
uduoq circunciſionis populus: & effundet ſanguinem chriſtianum. qui clamabit ad dominum: & iccirco
mon/ egredietur a facie dei dicens: Crucifige crucifige eü & nos non habemus regem niſi cæſarem: Votũ
ep offert & ſoluit domino: qui eſt ſanctus corpore & ſpiritu: Votum obtulit & zaccheus:qui mediam
partem ſubſtantiæ ſuæ pauperibus repromiſſit: Quæntur ſi ægyptiis ſaluator & propugnator eſt
ſantes miſſus qui liberaret eos de anguſtüs quomodo nunc dicatur percutiet dominus KnePrum plaga:
. Sed conſideremus quid ſequatur: & ſanabit eã: Quẽ enim diligit dominus corripit: Et ipſe ſaluator
nted in. Ixviii. pſalmo loquitur ad patrẽ: Quoniam quem tu percuſũſſti ipſi perſecuti ſunt:Et ſuper dolo⸗/
piogre rem uulnerum eorum addiderunt: Si ergo proprio filio non pepcit ſed tradidit eum pro nobis: ut
Ludunm illius liuore & uulneribus ſanaremur: tradet dñs & martyres paſſiõibus:ſed rurſũ eos in reſurrectio
Anco ne ſanabit: ut illorum uulneribus fides credentiũ confirmetur: Vnde &ad iob dicitur: Putas me tibi
fero aliter loqutum niſi ut appareres iuſtus: Ipſe enim dolorem facit: & reddit priſtinæ ſanitati: Et uiſitat
derle⸗ ſeruos ſuos in uirgam & miſericordiam ſuam non aufferet ab eis: Vnde & filiæ & nurus quæ mul/
rico i tũ peccauerunt & diuaricauerunt pedes ſuos omni tranſeunti: Non uiſitantur neq; corripiuntur di
kolup cente domino. Non uiſitabo ſuper filias ueſtras cum fuerint ſornicatæ & ſuper nurꝰ ueſtras cũ adul
Wte terauerint: Percutiet ergo ægyptios dominus: non igne:non gladio: ſed uirga: Quis enim filius eſt
ucr quẽ nõ corripit pater ut poſtꝗᷓ ſanati fuerĩt reuertãtur ad diũm & placetur eis: & rurſũ ſanet eos: Sẽ/-
umi per. n. indigemus miſericordia dei & nullus eſt finis eius clementiæ: (& in die illa erit uia de ægy-
nuatt pto in aſſyrios & intrabit aſſyrius in ægyptum & ægyptius in aſſyrios: & ſeruient ægyptii aſſyriis:)
Gad Quomõ cætera ꝗᷓ pᷣcedũt in bonã partẽ accidiſſe ægyptiis demõſtrauimꝰ: Quĩq; uidelicet ciuita-/
zandr tes in terra eorũ loquẽtes ligua cananitidi: & iurãtes p dñm: & altare dñi in medio terræ ægypti col
noui locatũ:& titulũ: & teſtimomiũ:& ſignũ: & ſaluatorẽ ꝗ liberaret eos: & qd dũs cognoſceretur ab æ
e ptiis & ip̃i cognoſcerẽt eũ: & qd ferrẽt hoſtias & munera & uota pſoluerẽt: & pcuſſi ſanarẽt᷑ & reuer

in terẽturad dñm & placaretur eis & iterũ ſanarẽf.ſic & hoc qᷣ ſeꝗtur ſeruire ægyptios aſſiriis ĩ bonã
ptẽ accipiẽdũ ẽ: ſeruit.n. & apoſtolꝰ credẽtibꝰut lucri eos faciat: & eſau ſubicit᷑ fratri ſuo iacob:ut p

poꝛtẽtũ erit ſuꝑ egyptũ ⁊ ſuꝑ ethiopiã:ſic minauit rex aſſyrioꝝ captiuitatẽ egypti ⁊ trãſmigra/
tel
u

tiõem ethiopie iuuenũ ⁊ ſenum nudam ⁊ diſcalciatam:2⸗ diſcoopertis natibus ignominiam egy

l⸗ iceps fiat bñdictiõis eiꝰ:igit᷑ ꝗ priores de gẽtibꝰ ſaluati fuerit & habueriĩt ĩ ſe altare dñi: eoſq; ꝗ in
4 duricia perſeuerãt ſua ſeruitute ſaluabũt: & cõmixti one ac ſocietate eorũ:ipſi pgẽt ad aſſyrios:ut aſ
we ſyrios ducãt ad ægyptũ: & poſtea poſſint ad iſraheliticũ populũ puenire:obquã cauſã reor & fidelẽ
i mulierẽ ſeruire uiro ĩſideli ut paulatĩ eũ de ægypto & aſſyriis ptrahat ad iudæã.
4 CIn die illa erit iſrahel tertius egypto ⁊ aſ yrio:benedictio in medio terre cui benedixit domi
g, nus exercituum dicens: Benecdictus populus meus:egypto ⁊ opus manuum mearuʒ aſſprio
i hereditas autem mea iſrahel. CTertierit iſrahel ægypto & in aſſyriis ut omnem maſſam
mn ſue benedictionis fermento miſceat: & qui prius cõtra ſe hoſtiliter diſſidebãt: hac benedictionis ſa
hiee bula copulentur: & ſit populus dei ægyptus: & opus manuum eius aſſyrius: hereditas autem eius iſ
hi, rahel. Benedictus eſt ægyptus domino: quia iſrahelis ſocietate benedicitur. Et opus manuum eius
. afſyrius quia in ipſo ſuam clementiam demõſtrauit. Iſrahel autem ſolus poteſt dicere:pars mea do
00 minus: qui mente concipit deum: ut eius hereditas appelletur. „CAbPITVLVM. XxX.
⸗ lNno quo igreſſus eſt tharthã in aʒotũ:cũ miſſiſſet eũ ſargo rex aſſyrioꝝ:⁊ pu gnaſſet
u Ztra azotũ:⁊ cepiſſet eã. In tpe illo locutus eſt dñs in manu Eſaie filii Amos dicens
in. Aagde ⁊ ſolue ſaccũ de lũbis tuis:⁊ calciamẽta tolle de pedibꝰtnis:⁊ fecit ſic:v adẽs nuj
Ii aus ⁊ diſcalciatꝰ:ſicut ãbnlanit ſᷣuꝰ meꝰ Eſaias nudꝰ⁊ diſcalciattriũ annoꝝ ſignuz 7 R

Liber Septimus.

hutbit
pti:⁊ timebunt ⁊ confundentur ab ethiopia ſpe ſua:⁊ ab egypto gloꝛia ſua:⁊ dicet habitatoꝛ in/ mſt
ſule huius in die illa:hec erat ſpes noſtra: ad quos confugimus in auxilium vt liberaret nos a ſcen
facie regis aſſyriorum: Et quomodo effugere poterimus nos. luef.
CPro tharthan. Ixx. thanathan trãſtulerunt. & pro ſarga nama: qd- quid interprætetur: ſcire nõ poſ Ultra.
ſumus: Neqʒ enim falſoꝶ nominum falſ poſſumus ethimologiã fingere. Sunt at nomina nõ he nete
brea ſed aſſyria equibus ſonare cognouim us. Thartan turrem dedit: uel ſupfluos ſiue elongans. g
Sargon aũt princeps horti: Hic rex aſſyrius quẽ ſupra legimus ſenſum magnum: habet d uces plu/ C
rimos: quoꝶ unus eſt tharthanæ latus in ſuperbiam: & longe procedens in ſcelere:& amplior cæ/ fece
teris: & mittitur ad impugnãdam azotum quæ hebraice dicitur eſdon: & interprætatur ignis gña unſ
tionis: expugnat ꝗᷓ dux regis aſſyrii expugnat eos qui gñationi & libidini ſeruiunt. Et pulchre rex C
aſſyrioꝑꝶ ſargon princeps hortoꝶ dicitur: uoluptati & luxuriæ deditus. Deniq; & achab rex iſrahel gia
uineam naboth euertere in culturam hortoꝑꝶ cupiebat qd ille iuxta leges tropologiæ intelligens: C
mori maluit quã facere: ne hereditas paterna & atiqua poſſeſſio:in impii regis delicias uerteretur. ba
Præcipitur aũt ꝓphetæ ut ſacco calciamentiſq; depoſitis: nudus & diſcalciatus incædat: & in ſignũ eni
ſit atq; portentum ægyptiis & æthiopibus qui dei populum perſecuti ſunt:& ꝓpter ſuperbiam fue gi
re humiles: Aegyptus enim interprætatur perſequẽs ſiue tribulans. Ethiopes: humiles atq; deiecti:
omnis enim ꝗ ſe exaltat humiliabitur. Qui d ucendi ſunt in captiuitatem & trium annoꝶ tormen- at
ta paſſuri:De qbus annis in pſalmis legimus. Cogitaui dies antiquos: & annos æternos in mẽte ha lo⸗
bui. Quæ nõ putemus parua eſſe ſupplicia. ſed magnis elongata tpibus: in ipſam aũt captiuitatem m
& träãſmigrationem ægypti ibunt iuuenes & ſenes qui in malitia roborati ſunt: & ad perfectæ æta⸗ Pn
tis uitia peruenerunt: Nudi: ut oĩa eoꝶ ſcelera pateant: Nibil occultum qd'non reuelabitur. Et diſ- “”
calciati: quia poſt paſcha domini comedere nõ potuerunt: quod qui comedit: accinctos haber lum JMB
bos & tenet manu baculum: & calciatis ſtat pedibus: ne per ſeculi huius ſolitudinem trãſiens: a ſer- ke
pentibus mordeatur. Tunc diſcoopertæ erũt nates eorum per quas ſtercus egeritur: & oĩs ignomi gi
nia ægypti demonſtrabitur: ita ut confundantur qui habuerunt ſpem in ægypto: & in æthiopia: &
gloriam ſuam in cõſuſionem uiderint eſſe mutatam: in tantum:ut habitator inſulæ huius: ideſt ſe- l
culi qui nõ eſt aduena & pegrinus: ſed ppetuam mundi poſſeſſionem habere cupiebat cõſuſus di-
cat. Hæc eſt ægyptus & hæc eſt æthiopia: quaꝶ ſperabamus auæiliũ: ut a principe mundi iſtius nos
liberaret. Quõ ergo effugere poterimus cum capti ſint hii in quibꝰ ſpem habebamus. Et hoc notã
dum qc' antequãâ capiatur azotus ꝓpheta ſacco ueſtitus ſit: & calciatis pedibus ut plãgat quidem
eos ꝗ ardẽtibus diaboli laqis uulnerati ſunt: & libidini ſeruiũt: ſed nihilominus ipſe calciatus ince
dar: ut calcare poſũt ſupꝑ ſerpẽtes ſcorpiones: & ſecurus icedere p huius ſeculi heremũ in qua ſũt
ſerpẽtes & ſcorpiones & bonax rerum ſitis. Poſtꝗᷓ aũt azotus capta fuerit in typũ captiuitatis ægy/
pti: & trãſmigrationis æthiopiæ ipſe diſcalciatus & nudus ince at: Neq;. n. in terra ſancta ad quam
ire feſtinat ſacco ueſtitus & optis pelle pedibus uel ſtare poterat uel ambulare. Dicente dño: Solue
calciamentum pedibus tuis: locus enim in quo ſtas terra ſancta eſt.
MNus deſerti maris:Sicut turbines ab affricoveniẽt de deſerto venit. De terra hoſti 4
li viſio dura nuntiata eſt mihi.Qui incredulus eſt inſideliter agit:⁊ ꝗ depopulatoꝛ eſt 1
Wvaſtat. Aſcende elam ⁊ obſide mede oẽm gemitũ eius ceſſare feci. ꝛopterea reple- .
EA&]ri ſunt lumbi mei doloꝛe: anguſtia poſſedit me: ſicut anguſtia pariẽtis. LXX.
AViſio deſerti:ſicut tempeſtas de deſerto tranſeat.De deſerto veniens:de terra hoꝛꝛibilis vi
ſio ⁊ dura annuntiata eſt mihi:pꝛeuaricatoꝛ pꝛeuaricatur ⁊ imquus iniq agit. Cõtra me elami /
te ⁊ legati perſarum veniunt:Munc ingemiſcã ⁊ conſolaboꝛ:iccirco repleti ſunt lumbi mei an/⸗
guſtia:doloꝛes appꝛehẽderunt me ſicut parturienten. Y”MVU C
EQuid nobis uideatur iuxta hiſtoriam: breuiter diximus. Nũc tropologiæ ſũma carpamus. Viſio 4
uel pondus cõtra ſeculi huius cernitur mare: & cernitur a ꝓpheta. quãtis temptationibus mundus
hic plenus ſit. Quod autem mare appellatur ſeculum: ut multa præteream: uno teſtimonio contẽ 4
tus ſum. Qui deſcendunt mare in nauibus facientes operationes in aqꝗs multis. Ipſi uiderunt opera C
dñi & mirabilia eius in ꝓfundo. Qui enim operãtur in hoc ſeculo opus dei: & cum ꝓpheta dicunt
Veni in ꝓpfundum maris: ibi uident mirabilia eius in ꝓfundo. Et liberati de temptationibus & an- .
guſtiis: horribilẽ & duram uiſionẽ audiſſe ſe dicunt. Hæc aũt ipſa tẽpeſtas a deſerto uenit.in quo tẽ
ptatus eſt dñs: & iſrahel cõculcari morſibus & ſcorpionũ ictibus patuit. Cũq; uenerit ptranſit & pᷣte
rit:& tũc intelligit ille ꝗ ſuſtinet qc nõ pᷣuaricatur niſi pᷣuaricator eſt: & nõ agit iniq; niſi iniquꝰ. Vt
igitur maris fluctibꝰobruamur: & opprimat nos ſæua tẽpeſtas:nr̃i uitii ẽ:qa añ tẽpeſtatẽ pᷣuaricato 1
res fuimus & iniꝗ. Qdqʒ dicit cõtra me elamitæ & legati pſaꝶ ueniũt:Hic ſenſus eſt elamitæ ĩterpᷣ

tãtur deſpiciẽtes pſæ tẽptäãtes. Veniãt igitur hii ꝗ deſpicere ſolẽt: cõtẽnere: atqʒ tẽptare:ſed ego ige
miſcã: & gemitus meus erit mea conſolatio. Sed & lumbi mei repleti ſunt anguſtia: & obtinueruũt
dolores quaſi parturientẽ: ut a timore dñi cõcipiã & pariã: & ſpiritũ ſalutis eius faciã ſuper terram.
Rectæ aüù᷑t iuxta hebraicum turbines atq; tempeſtas de deſerto ueniũt: de terra horribili ubi nõ eſt
habitator

l

Super Eſaiam

habitator deus: & ubi uniuerſa terrena ſunt. Et quicũq; eſt incredulus: agit rem cõgruam inſidelita
anos⸗ tis ſuæ: & q depopulator eſt uaſtat: Vnde audacter cõtra aduerſarios loquitur. (Aſcẽde elam & ob-
. ſide mœde. Oẽm gemitü deſerti maris: & terræ horribilis: & uiſionis duriſſimæ q nuntiata eſt ceſ-
rtö ſare feci. Quia lũbi mei agentes pœnitentiã. Nequaꝗᷓ ut prius uol uptate ſed dolore ſunt pleni: nec
mndzte ulultra dicam lumbi mei impleti ſunt illuſiõibus. An guſtia.n. poſſedit me & trihulatio:ſicut ſolet te/
Aonen. nere pturientẽ:) Multũ ĩter ſe uulgata editio & hebraicũ in hoc loco diſcrepat.l deo breuiter utrũ
dun q; pſtringimus pgοαιtι½τααορ. νοο Carpendi nos occaſiunculam relinquamus.
dplor, ¶Coꝛꝛui cuʒ audirem:conturbatus ſum cum viderem:⁊ emarcuit coꝛ meum:tenebꝛe obſtupe
tinigi fecerunt:me babylon dilecta mea poſita eſt mihi in miraculum. Pone menſam contemplare
ulchre in ſpecula comedentes ⁊ bibentes. Surgite pꝛincipes arripite clypeum. LxXX.
etinih CIniqʒ egi vt nõ audirem:feſtinaui vt nõ viderem. Errat coꝛ meũ:iniꝗtas inundauit ſuꝑ me:
religen aia mea inſiſtit timoꝛi. Para menſam:comedite ⁊ bibite:Surgẽtes pꝛincipes parate clypeos.
neneru. CPræ auditu & uiſione duriſſima quã cernebat de deſerto mari ꝓpheta uenturam: corruiſſe & tur-
Kinieni batum eſſe ſe dicit:& ꝓpemodum caligãtibus oculis: & ſtupefacta mente: neſciſſe ꝗd cerneret. IIla
im in enim babylon ꝓ quo aquila & Theodotio tenebras interptati ſunt: ut ſignificarent mundũ iſtum
ceiedi gin maligno poſitus eſt: & cuius principes ſunt iuxta apoſtolũ Paulum rectores tenebrax iſtarum:
tormen⸗ q quondam uel ꝓphetæ uel deo amabilis fuit: facta eſt in ſua ſubuerſione mirabilis. Vnñ ꝓpphetæ pᷣ⸗
inétehe cipitur: ut ueſcens in menſa dñi: & illius ſaturatus cibo: dili gentius cõtempletur: ꝗᷓ uentura ſint mu
nittten do. diciturq; p eum ad o&s credentes. Vhe comedentes: & bibẽtes corpus & ſanguinem dñi: uertã
ecrern, tur in principes eccleſiæ: & cũ apoſtolis audiãat ſurgi te. Arripiãtq; clypeum fidei: armaturã apoſtoli
ur cEtcdi⸗ Pajuli in quo poſſint ignita diaboli iacula reſtringere. Hoc iuxta hebraicum: & cœptam ſup mudo
haberlun interp̃tationem. Lxx. ꝗᷓ multum a ſupioribus diſcrepat corripit ſe ꝓpheta:immo ſub pſona ſua alio
lendaler rum cõſitetur errorem: qui ſequẽtes occidentem Ii tterã: Cõtemnunt ſpiritum uiuifcantem: & iniqᷓ
ziimoni feciſſe ſe dicit: ut nõ audiret legem ſpũaliter: Sed ecõtranio feſtinaret dei ſacramẽta non cernere: Ne
eüihi diceret cum Dauid. Reuela oculos meos & cõſiderabo mirabilia de lege tua: Iccirco errat cor eius
wiitkt⸗ & iudaica ſupſtitione cõſiſtit: ut habeat ſpiritum ſeruitutis in timore: & nequaqᷓ ſpinitum adoptio/-
ð nis in quo clamamus abba pater. Vñ pcipitur ei ut accedat ad m ẽſam ciboꝶ ſpüali um: comed ãtq;
i⸗ oẽs in ea qui illius ſecũtur exemplum: ut uiuant: & ueteri errore cõtempto: S urgãt in ſpiritu: qui ia
luar. cebant in littera: & fiant principes. Dicantq; cũ propheta. Dñe ut ſcuto bonæ uolũtatis tuæ corona
Heened ſti nos. Hæc. n. dixit ds mihi. (VWade pone ſpeculatorem: & quodcũq; uiderit annũtiet. Et uidi cur
D rum duoꝶ æquitum aſcenſorem aſini & aſcenſorem cameli: & cõtemplatus eſt diligẽter multo in
Mlun tuitu & clamauit leo). lxx (Quia ſic dixit ad me dñs uade & pone ſpeculatorẽ: & quodcũq; uide-
incuſt rit annũtiet. & uidi aſcẽſores æquites duos: aſcenſorem æquitem: & aſcenſorem cameli: audi audi
Muni tumuſtum: & uoca uriam ad ſpeculum.) ubetur ꝓpheta põere in corde ſuo ſpeculatorem & dili-
tinile gentius intueri qᷓ uentura ſunt mundo: uiditq; duos æquites aſcenſores aſini & aſcenſorem cameli
liod quos quidã ſic interprætatus eſt: Vt aſcenſorem aſini iuxta euangelicam lectionem: & ꝓphetiã Za/
chariæ xpᷣm diceret: &ectratio aſcenſorem cameli cõtrariam fortitudinem pp fœditatem tortuo
ſi aiantis. Alii uero duo aſcenſores litteræ & ſpiritus ad duo referũt teſtamenta. Illudq; quod in he
emabt braico dicitur: ARIA: pro quo aqla & ſymachus leonem & leænam interptati ſunt. Neſcio qd uo/
ularet lenttes. Ixx. uriam poſuerunt qd' ꝗqdam lumen dũi interpᷣtari putat: cum aliis litteris lumen domi/
reare ni quod hic non habetur: & aliis ſcribatur leo qui hic legitur. Vultq; ſpeculatorem iſtum quẽ iube
1 ¾ tur ꝓpheta ponere in corde ſuo: appellari uriam & per interprætationem nommis referri ad xpᷣm
mbli intelligentiã ut ipſo habitãte in nobis poſſimus cernere qᷓ uentura ſunt. Qd' ꝗdẽ & leoni poterit
mechhn coaptari: qc;ᷓ ab lacob & a balaam ſub xp̃i myſterio nomiatur. D
imein⸗ V. Super ſpeculam domini ego ſum ſtans ingiter per diem ⁊ ſuper cuſtodiam mea m ego ſum
ſtans totis noctibus:Ecce iſte venit aſcenſoꝛ bige equitum ⁊ reſpõdit ⁊ dixit. Cecidit cecidit
nuuin babyvlõ ⁊ omnia ſculptilia deoꝛum eius contrita ſunt in rerra. Tritura mea ⁊ ſilia aree mec:que
unin audiui a domino exercituum deo iſrahel annuntiaui vobis. LXX.
goani Bñs dixit. Stetit per totam diem:⁊ ſuper caſtra ego ſteti tota nocte:ꝛ ecce ipſe venit aſcen⸗
urche ſoꝛ bige ⁊ reſpondens ait:Cecidit cecidit babylon:⁊ omnia ſimulacra eius ⁊ mannfacta cõtrita
uct ſunt in terra: Audite qui derelicti eſtis ⁊ doleris:audite que audiui a dño ſi abaot deo iſrabel an
8o nuntiaui vobis. C Stat ꝓpheta in ſpecula domini & in illius Iu mine cõſtitutus q uẽtura ſint
ot pꝓſpicit:Hancq; habet cuſtodiam: & hoc ſibi oficium delegatum: ut in ſeculi iſtius tenebris uentura
lir ꝓſpiciat:Ecce iſte inquit uenit:hoc quod ſequitur ſe uidiſſe ſignificans : uenire dominum ſaluato/
4 rem ſedentem ſuper bigam de duobus æquis immo animantibus aſino & camelo unum currum
iungentem: qui aſcenſor bigæ deſiderãti prophetæ & uerba eius audire cupiẽti. Rñdit & dixit. Cæ
o⸗ cidit cæcidit babylon. Totius orbis cõfuſio in aduẽtu meo cæcidit quo humanum corpus aſſum-
nn ſi: pœnitus in conſumatione mundi ruitura eſt. Et omnia ſculptilia eius contrita ſunt in terra
w⸗ Pro quò.Ixx. ſimulachra & manufacta interpᷣtati ſüt: ſigniſicãte ſcriptura uarios errores hereſeon 4
8 ſabiicatores idoloꝶ adorãt: q dii ſuo corde finxerũt, Quod ſegꝗtur ex ꝓpheta dicẽte: ttitura mea &

tul

Liber Septimus.

filia areæ meæ qᷓ audiui a dno exercituũ deo iſrahel annũtiaui uobis ĩuxta hebraiĩcũ hũc hèt ſenſum
O popule ꝗ cõdẽdus es in horrea mea: quẽ iccirco purgaui ut puriſſimũ triticũ in meis horreis cõ
deretur: ꝗᷓ audiui a do exercituũ deo iſrahel eſſe uẽtura uniuerſo m undo:hæc uobis ꝗ in mundo
eſtis oĩbus nũtiaui. Alii uero dicũt adhuc ſupiorẽ eſſe pſonam uidelicet dñi ſaluatoris: qd ipſe lo/
quatur ad apoſtolos: ꝗᷓ audiui a patre ãnuntiaui uobis: Et qa p hoc in. Ilxxx. legitur: audite qui relicti
eſtis & doletis: hic mihi iuxta interpᷣtationẽ eoꝶ ſenſus uidetur. O apoſtoli de ꝗbus ſcribit Eſaias:
Niſi dñs reliqſſet nobis ſemen quaſi ſodoma eẽmus: & ſimiles gomorræ fuiſſemus: quoꝶ reliqas
& apoſtolus ad romanos docet eſſe ſaluatas: ꝗ relicti eſtis de populo iudæoꝶ ut ſaluaremini & do
letis ſup pditionem gẽtis ueſtræ. De qua & alibi legius. Triſtitia eſt cordi meo & dolor cõtinuꝰ/p
fratribꝰ meis ꝗ ſüt iſrahelitæ m carnẽ hæc ꝗqᷓ audiui a deo pze uobis änũtio ꝗ deꝰ iſrahel uobis uẽ/
¶ Onus duma. Ad me clamat ex ſeir:cuſtos ꝗ de nocte:cuſtos ꝗ de nocte. Oi (ſtura pᷣdicit.
xit cuſtos: Nenit mane ⁊ nox:Si queritis querite.Conuertimini ventte. LXxX.
CAiſio idumee ad me clamat ex ſeir. Cuſtodite ꝓpugnacula:cuſtodio mane ⁊ nocte.ſi queris:
quere ⁊ apud me habita. Verbũ hebraicũ helin qd oẽs interpᷣtati ſunt ad me ſi uolueris
legere:heli interptatur deus meus: uel fortis meꝰ. Quodqʒ nos dixius clamat uel uocat:Ideſt Kαα
ſcãm hebrei & græci ſermõis ambiguitatẽ dici põt clama uel uoca: & eſt ſenſus. Deus ꝗ eſt cuſtos
meus die ac nocte me ad pnĩam uocat: ut relinquẽs ſeir q& interpᷣtatur hiſpidus ac piloſus. Reuer/
tar & habitem apud eum. Duma uel ſimilitudinem uel ſilentiũ ſonat: idumea aut in terrenã uerti-
tur. Dñs ergo loquitur ad apoſtoloꝶ choꝶ: & pcipit ei ad me uoca eos ꝗ ſunt de ſeir: ut mihi ſerui
at gentiũ multitudo: ꝗᷓ in ſimilitudinem Eſau nihil in ſe hẽt mollæ & lenæ: ac nitidũ:ſed eſt hiſpi/
da fera intractabilis. Et o uos apoſtoli poſtꝗᷓ uocaueritis ad me nationes de ſeir. Cuſtodite eccleſiæ
ꝓpugnacula: ne facile hoſtis irrũpat. Ne leo rugiens: qui quærit aditum p quẽ poſſit ĩtrare ut clau
ſum in eccleſia gregem laceret atq; diſpdat. Rnditq; eccleſiæ multitudo: nõ ſolum in ꝓſperis ſed ĩ
aduerſis: hoc eſt & in die & in nocte:Tua deus pᷣcepta ſeruabo. Ad quã loqtur deus: Si uere me qꝗris
opere oñde: qd qᷓras: Nec ſemel tibi ꝗſiſſe ſufficiat: ſed quẽ inueneris ſemp inquire. & ut pfectius te
neas: obliuiſcere populi tui & domus patris tui: & deſerto errore gentiliũ: apud me in eccleſia com
morare: Hoc iuxta. lxx. dixerimus: ꝗq uiſionem idumeæ hoc eſt terrenæ ponunt in titulo: ut eos oñ
dãt uocari ꝗ prius terrenis opibus ſeruiebant. Porro iuxta aqlam qui duma hoc eſt ſilentium po/
ſuit uel ſimilitudinem populi iſrael: puocetur gentiũ multitudo: & ubi prius ſilentium fuerat legis
dei: ibi cõfeſſionis clamor ſit: & oleaſter inſeratur in bonam oliuam. Legimus & in parabola euan-
gelii: miſſos ſeruos ꝗ uocarent bonos & malos ac patris familiæ de ꝗbuſlibet implerent cõuiuium
ꝗa priores uenire noluerunt. Põt & eccleſia narrare qd dũs de ſeir hoc eſt de terrenis locis ad ſe uo

ciferetur: ſeq; ꝓuocet ad ſalutem: & dicat ad ipᷣm dñm. O cuſtos ꝗ de nocte conſurgẽs uerſaris in

tenebtis? qd abſq; peccato in carne es peccatrice qua cã uoluiſti humanũ corpus aſſumere. Rñdit
cuſtos: hoc eſt ſamaritanus: qui in euãgelio uulneratum ſuis humeris ad ſtabulũ reportauit. Venit

mane & nox: & eſt ſenſus gentilium multitudini ortus eſt ſol iuſtitiæ: & iudæis uenerũt tenebræ.

Iuxta qd dicitur a dño.In iuditium mundi iſtius ego ueni: ut uidentes ceci ſiant. Et ipſe cuſtos qui
dixerat. uenit mane & nox: loqtur ad gentium multitudinem: ſi me qꝗritis: ſtudioſius qrite. Cõuer-
timini ad me filii cõuertẽtes: & ego ſanabo cõtritiones ueſtras. Et uenite ad me. loca diſficilia ſunt
&& cum ſecundum hiſtoriam pateant: cogimur iuxta apaα diuerias operatiões ſequi.
Onus in arabia. CHoc in editiõe. Ixx. interp̃tum nõ hẽtur. Sed qd ſequitur in ſaltum ad

ueſperam dormietis in ſemitis dodonim: cũ priori uiſione cõiunctum eſt: ut legatur ſi ꝗqris: quæfe:

& ad me habita in ſaltu. Arabia: lingua noſtra ueſperã ſonat: qᷓ noctis & tenebraꝶ pricipiũ eſt: oĩſq;
qui habet initiũ peccatoꝑꝶ: uerſatur in ueſpera. Qui aũt uenit ad ſomnum: in media nocte cõſiſtit:
Vñ & in ægypto primogemita in media nocte cædũtur: & apoſtolus Petrus anteꝗᷓ gallus cantaret:
ter dim negauit: qc media nox intelligitur. Poſtqᷓ aut nox pceſſit & cœpit dies appropinquare: ſu/
patis mediæ noctis tenebris & gallo lucis nuntiũ reſonãte: fleuit amare & ĩtellexit pctm ſuũ: & eo/-
tpe dicere potuit ad ueſperã demorabitutr fletus: & ad matutinũ lætitia. Hoc interi de pnᷣti loco: cæ
terũ nomẽ arabiæ: ldeſt ueſpe & occidẽtis. In aliis ſcripturaꝶ locis: diuerſas intelligentias recipit.
In ſaltu ad veſperam doꝛmietis:⁊ in ſemitis dodanim: LXX.
CIn ſaltu ad veſperã doꝛmietis in via dedan. CQui in malitia eſſe cœperũt: & pctõꝶ in-
grediũtur uiã. Nõ dormiũt nec morãtur in agris cõſitis: & noualibꝰ: nec in pratis & ſegetibꝰ qs ad
metendũ eẽ cãdentes ſaluator docet: nec ĩter arbores pomiferas: ſed infructuoſis ſaltibus ubi uep̃ᷣs
& ſpinæ ſũt: & beſtiæ cõmorãtur. De huiuſcemodi ſaltu & in regu uolumine legius: qd plures de/

uorauerit ſilua uel ſaltꝰ quã ĩterfecti ſint gladio:qñ Abſalon aduerſus pzem extitit rebellis: rectæq;

ꝗa ueſpa pricipiũ maloꝑ& eſt: in uia & ĩ ſemitis hitare dicũtur: & ĩ uia dedã qd interpᷣtatur iuditia.
Quot.n.habẽt peccatoꝶ genera:tot iuditioꝶ merẽt᷑ ſẽtẽtias.Põt ãt dedã & grãde iuditiũ ĩterpᷣtari
COccurrentes ſitienti:ferte aquaʒ qui habitatis terrã auſtri cum panibus occurrite fugienti.

A facie. n. gladioꝛũ fugerũt a facie gladii iminẽtis a facie arcꝰ extẽti a facie grauis pᷣlii.LXX.
CIn occurſum ſitienti ferte aquam:ꝗ habitatis in regione themã:cum panibus occurrite fun-

giẽtib

Portt
dirh⸗

Cu

tume
ieſci
ledon.
Vettenn
N goi
getan
nider
u.
tenti!
(Adh
tatiot
bis
npol
isen
goodl
ſcttet
ſlma
tlni
pooyr,

*

tet
hani
unnnt
e lo
drblr
N Ar
minid 0
cönne
lnchin
ußan

ſannn
folern
Eet e
eſtcuton
Keuet,
nä netti⸗
Whiſeri
eccleſe
Ruche
denid ſal
Nmeqt
Ptaine
Ceincon
Meos di
munpo⸗
Nrleri
Oheun⸗
öumum
zudleno
verinuin
i at
nebre.
orgti
(duer⸗
Uur

Iuma
ichotg
Hcäütt
nner
uel/
ococ⸗
chi

iiri⸗
lileß⸗
ce

Super Eſaiam

gientibus pꝑ multitudinem occiſoꝛum:pꝛopter turbam errantium:pꝛopter multitudinem ala
dii:æ pꝛopter multitudinem arcuum intentoꝛum:? pꝛopter multitudinem cadentium in bello.
CVos qui eſtis in themã quod interpᷣtatur auſter atq; perfectio:& in eo uerſamm loco de quo ſcri
ptum eſt. Deus ab auſtro ueniet:& qui cõſumati eſtis atq; perfecti: & habetis in uobis lumen ſcien-/
tiæ ſcripturarum: fugientibus de arabia & de ſaltuloccurrite cum aqua & pamibus & nolite expecta
re donec ipſi ad uos ueniant:ſed imitamini illum euan gelicæ parabolæ patrẽ qin occurrit ſilio re-
uertenti. Et ille quidem dedit ſtolam: obtulit anulum: Vos autem aquas & panes offerte fugiẽtibꝰ:
ut qui laſſi erant atq; confecti: ueſtra miſericordia ſuſtentẽtur: & ad ſedes ueſtras citius tranſeãt. Fu
gerunt enim gladios hereticorum: doctrinam gentilium. Blaſphemias iudæorum. Et quia multos
uiderũt eorum iaculis ĩterfectos: & cæcidiſſe in prælio plurimos.ipſi cupiunt ueſtro auxilio libe/
rari. Locus hic ꝓprie aduerſus eos intelligi põt: qui tradẽtes ſe otio atq; deſidiæ: propria ſalute con
tenti ſunt: Nec pœnitẽtibus atq; cõuerſis porrigut manum. Quoniam hæc dicit dominus ad me.
(Adhuc in uno anno quaſi ãni mercẽnarii: & auferetur omnis gloria cædar: & reliqæ numeri ſagit
tariorum fortium. De filis cædar imminuentur. Dominus enim deus iſrahel locutus eſt.) Ildeo uo
bis dico ut occurtatis cum aqua & panibus fugientibus de ſaltu & arabia: quia dominus hæc futu-
ra pollicitus eſt. Sicut annus mercẽnarii cito pᷣterit: qui cottidie nihil aliud niſi mercedem ſui labo
ris expectat: uel ſemper in opere eſt ac labore ut mercedem laboris accipiat: ſic omnis gloria cædar
quod interprætatur tenebræ. De quo & in pſalmis legimus. Habitaui cum habitãtibus cædar: ue-
lociter auferetur: & omnis ſagittaniorum: ideſt diuerſorum dogmatum numerus: qui cõſtitutus in
ſaltu arabiæ uulnerabat: Redigetur in nihili: Poſtꝗᷓ fugientes de ſaltu fuerint liberati: & aquam ba/
ptiſmi ſalutaris acceperint comederintq; cæleſtem panem. Hæc enim futura dominus omnium &
proprie deus iſtahel.I deſt mente cermentium deum locutus et.
MNus vallis viſionis. LCxXx. ¶ QANerbum vallis viſioniis.
C¶In libro hebraicorum nominũ poſuimus ſyon ĩterprætari ſpeculam: quæ in ſublimi
4bus ſita:de longe ueniẽtia cõtemplatur. Cum igitur ſyon iuxta leges tropologiæ refera-
E tur ad eccleſiam: ut eſt illud in ſecdo pſalmo ex perſona domini ſaluatons. Ego autem
cõſtitutus ſum rex ab eo ſuper ſyon montem ſanctum eius. Vt qui confidũt in domino ſicut mons
ſion: & diligit dominus portas ſyon ſuper omnia tabernacula iacob. Et manifeſtius apoſtolus: ac-
ceſſiſtis inquit ad montem & ciuitatem dei uiuentis hieruſalem cæleſtem Quærimus quare in p
ſenti uiſione uallis ſyon dicatur. Ipſa uerborum cõſequẽtia trahimur ad intell gentiam ſpecialem:
ut omnes peruerſorum dogmatum principes qui corruerũt de ſublimitate ſenſus ſanctaꝶ ſcriptu/
rarum: & ad humilia deuoluti ſunt. Sciamus in ſyon ualle uerſari. Tale quid puto & Salomonẽ in
pꝓuerbiis dicere. Oculum qui irridet patrem deſpicit ſenectutem matris: effodiant eum corui de
cõuallibus:& comedãt illum pulli aquilarum:ſtatim enim ut ſenſus hereticoꝶ irriſerit creatorẽ &
ſenectutem eccleſiæ matris deſpexerit: effoditur a tetris & ĩmũdis uolucribus:qᷓ referũtur ad cõtra/
rias fortitudines:nec pñt iſtiuſmodi dicere. Leuaui oculos meos in mõtem unde ueniet auxil um
mihi: Sed in modum brutorum animalium ad terrena depræſſi ſunt.
CQuid naʒ tibi quoqʒ eſt:gꝗa aſcendiſti ⁊ tu omnis in tecta. LXX.
QAuid factum eſt tibi nunc quia aſcendiſtis omnes in tecta voana. W
CHoc qcł iuxta. Ilxx.interpᷣtes in regum uolumine qritur quid ſibi uelit dicente heliſeo. Vbi eſt de/
us heliæ AFFO. in pñti loco manifeſtius ponitur: pro eo. n. qd-. Ixx. trãſtulerunt: Nüc in hebreo ha
bet AFFO. qd' nos interpᷣtati ſumus nunc:& aquila uolens hebraicum ſeruare idiomia: poſuit x
TreW⅓â Toi. quã cõtionem lIatinus ſermo nõ explicat. Quãdo aũt dicit: qd nã tibi quoq; eſt: interro
gat: cur inter alios & ipſa conſcẽdat: atq; opinione ſublimium in humilibus cõmoratur: & eſt ſen⸗
us: Cum philoſophi tumeãt: & oĩs ſapiẽtia ſæcularis De ſublimibus diſputans ſimplicitatem con
tẽnat eccleſiæ: cur tu quoq; excelſa ſectaris: ꝗ. lxx. ꝙ α Tiπι Tρρονιοοιαμτ—☛.,1¹.tecta uana ĩterpᷣrati
ſunt:vt oſtenderent eſſe & aliud tectũ de quo ſaluator deſcẽdere ꝓhibet:qd tñ nõ ſit tectum uanũ
Deniq; & apoſtolus Petrus:hora orationis ſexta aſcendit in tectum: Nunc aũt ut oñderet multam
hereſeõ uariætatem: Nõ unum tectum:ſed tecta plurima nominauit: (Clamoris plena urbs freqns
ciuitas exultãs) Ixxx. (Repleta eſt ciuitas clamãtiũ urbs exultãs.) Doctrina hereticoꝶ nõ in ſenſu ſed
in multiloqo & clamore uerſatur: Vn ob multitudinẽ deceptoꝝꝶ fteqᷓns ci uitas appellatur: & exul
tans pp ſupbiam. nflati. n. tumẽt: & ſecretiora ſe ĩueniſſe gloriãtur. (Interfecti tui nõ ĩrerfecti gla
dio:nec mortui tui in bello.)Maxima pars abſq; ullo certamine & diſceptatiõe hereticoꝶ diſſepta
tionibus ſupplãtantur: & hæc eſt turba quãplurima. Interfecti igitur ſiue ut. lxx. tranſtulerunt uul/
nerati uallis ſyon nõ ſunt interfecti & uulnerati gladio: Sed uoluntate propria ad hereticos trãſie/
runt: & comparatione eorum qui poſt prælium uicti ſunt: infœlicior ille uulneratus & interfectus
eſt: qui ſponte ſe tradidit: quõ & in martyrio qui poſt pœnas uictus manus dedit. Leuioris pœnæ
eſt eo ꝗ abſq; ulla neceſſitate: & dolore cruciatus xp̃ᷣm negauit. r . .—.
CCuncti pꝛincipes tui fugerunt ſimul:dureq; ligati ſunt.

—

Liber Septimus.

CIn hoc loco.Ixx. interpᷣtationem ſecuti ſumus:quia nõ multum ab hebreo tranſſerant: ita ut apd
eos legitur. Omnes primates tui migrauerunt: ſimul ab arcujligati ſunt:quã editionem & alii inter
pᷣtes ſecuti ſunt. Migrauerunt enim oẽs hereticoꝶ principes ad ſynagogam ſatanæ a xpi eccleſia:
& tranſierunt ſimul diſcordes in perſidia in tranſitu uecordes & ligati ſunt a barcu. De quo in pſal
mo ſcriptum eſt: Ecce peccatores intenderũt arcum: parauerũt ſagittas in pharetra: ut ſagittent in
obſcuro rectos corde. Et mittãt ignita diaboli iacula qᷓ uulnerent pariter & ligent: Ideoq; dure li⸗/
gati ſunt qui obturauerũt aures ſuas ſicut aſpidis ſurdæ: & obturãatis aures: ꝗᷓ nõ exaudiet uoces in
cantãtium:nec ueneficia incantãtis ſapien ter. Ob quã cauſam & apoſtolus hereticum poſt unã cõ⸗
monitionem peruerſitatis ſuæ pᷣcipit relinquendum: quia peruerſus eſt: & proprio iuditio cõdem-
natus. Ex nobis enim exierũt ſed non erant ex nobis: Si enim ex nobis fuiſſent: maſiſſent utiq; no
biſcum. Horum principum fugitiuorum ille princeps eſt: quẽ idem Eſaias uocat draconem fugiẽ⸗
tem colubrum tortuoſum:qui cum uerba mortifera in aures miſerit deceptorũ duræ eos ligat: &
de uinculis ſuis exire non patitur. De quibus ſanctus uir gratulatur in pſalmo. Anima mea ſicut paſ
ſer erepta eſt de laquæo uenãtium: & alio loco gaudẽs qd euaſerit loquitur: Suſceptor meus es tu
& refugium meum: deus meus ſperabo in eum. Quoniam ipſe eruit me de laquæo uenantiũ: & a
uerbo aſpero:ſiue turbulento quod ꝓpriæ hereticorum doctrinam ſigniſicat.
Omnes qui innenti ſunt pariter pꝛocul fugerunt. LCxx.
Et foꝛtes in te aufugerunt lone. CAdhuc ſermo ꝓphetæ cõtra ual/
ſem ſyon: cuius habitatores aſcenderũt in tecta uana: & clamauerũt clamore confuſo: & uulnerati
ſunt abſq; prælio: cuius principes omnes fugerũt: & dure ligati ſunt: & qui fortes ĩter eos erãt lon
gius aufugerũt. Quãto enim quis in heretica peruerſitate prudẽtior eſt: tanto longius recedit a do
mino. Quod ãt dicitur iuxta hebraicũ omnes qui inuẽti ſunt in te:hoc notare debemus: quod &
heretici eos quos decœperint ĩueniſſe ſe dicant: Sed inuẽtio eoꝶ perditio eſt: De niq; pariter colli
antur: & procul fugiunt. Nec mihi placet illa expoſitio ſecũdum diuerſitatem hereſeõ diuerſa eſſe
& ſpatia fugientium. Cum ſcriptura ſancta dicat. Omnes qui ab hereticis ſunt reperti pariter colli-

gatos & fugiſſe longiſſime: dicente domino: qui nõ eſt mecum: contra me eſt: & qui mecum non

colligit: ſpargit. Vnde de Moyſe dicitur: Appropinquauit Moyſes ſolus ad deũ: cæteri uero ad de/
um nõ appropinquabunt. Deus. n. ſanctis ſuis deus appropinquãs eſt & nõ de lõge dicit dñs:ppea
dixi. Recedite: amare flebo: nolite incũbere ut conſolemini me ſuper uaſtitatem filiæ populi mei.
EBies enim interfectionis ⁊ cõculcationis ⁊ fletũ a domino deo exercituum in valle viſionis:
ſcrutans murum ⁊ magniſicus ſuper montem. LXxxX. M
Pꝛopterea dixi:dinitte me: Amare flebo:nolite contendere vt conſolemini me ſuper cõtri⸗
tione ſilie generis mei:quia dies tumultus ⁊ perditiomis ⁊ conculcationis:⁊ erroꝛ a domino ſa/
baoth in valle ſyon errant a minimo vſq; ad maximum errant ſuper montes.
CEt Samuel plangebat Saul. Et dominus atq; ſaluator plangebat hieruſalem: & apoſtolus ſcribit
ad corinthios: ne cum rurſus uenero ad uos humiliet me deus ut lugeam multos qui ante pecca/
uerunt & nõ egerunt pœnitentiam. Vnde compatientis affectu & ad alios loquitur. Quis infirma
tur & ego non infirmor:? quis ſcandalizatur & ego non uror?lgitur & ppheta uidens populũ quõ
dam uiſionis uana tecta conſcendere & in clamore uerſari: cũctoſq; principes fugiſſe: & ligatos eẽ

uinculis peccatorum: erumpit in lachrymas: & abigit conſolantes: & fletu amariſſimo ſe flere te⸗⸗
ſtatur: Nõ ſuper filios: ſed ſuper filiã populi ſui: quæ uirilitatis perdidit dignitatem. Dies enim iudi

cii & perfectionis & conculcationis: Nequaꝗᷓ erit hieruſalem quæ interprætatur uiſio pacis: ſed an
tiqui nominis iebus quæ interprætatur conculcatio. Fletum quoq; ſiue erroris ut.lxx.tranſtulerũt
adomino ſabaoth: nõ quo fletus & error a domino ſit: ſed pro occaſione ſanctarum ſcripturarum
quas dominus legendas dedit illis naſcitur erroris occaſio: qui poſſunt dicere quare nos errare fe⸗
ciſti a uia tua: Et in alio loco dominus eis miſcuit ſpiritum erroris: ut nõ in uiſionis monte: ſed in
ſyon ualle cõſiſterent. Hæc autem ipſa dies quæ a domino exercituum in ualle oritur uiſionis: ut ſi
Jnarumn opera demõſtret. Scrutabor murum hereticorum quem aduerſum eccleſiam quaſi firmiſ
1imum propugnaculum conſtruxerunt:& magnificum glorioſumq; doctores eo eꝛqui ſe ſup xpᷣo
monte cõſiſtere gloriãtur. De quo alibi legimus. VYenite aſcendamus ad mõtem domini: & in do
mum dei l acob: & annũtiauit uiam ſuam. Porro. Ixx. trãſtulerunt errãt a minimo uſq; ad maximũ
errãt ſuper montes:⸗hoc ſentire debemus in maior ſcelere eſſe eos qui maiores ſunt: & tamẽ a mi/
nimo uſq; ad maximũ errare cũctos: &errare ſuper mõtes: Moyſen: Hieremiam cæteroſq; ꝓphetas
euãgeliſtas & apoſtolos. Cũq; in ualle uerſentur: miꝶ in modum errant in montibus. .
CEt elam ſumpſit pharetram currum hominis equitis ⁊ pariet emundauit clypeus:Et erunt
electe valles tue plene quadrigarum. Et equites ponentes ſedes ſuas in poꝛta ⁊ reuelanit ope/
rimentum iude:? videbis in die illa armamentarius domus ſaltus ⁊ ſciſſuras cinitatis vide-
bitis quia multiplicate ſunt. LXX ”ů er⸗
Elamite autem tulerunt pharetras aſcenſoꝛes homines ſuper equos:⁊ congregatio pugnã-
tiũ ⁊ erunt electe valles tue quadrigis:egꝗtes ſtipauerunt poꝛtas tuas:⁊ renelabunt poꝛtas iude/
2 aſpicient

i
t⸗
losl
ſontin
nuden
nuse
en

Uime

Super Eſaiam
in

ertein ⁊2 aſpicient de illo in domibus ciuitatis:? reuelabuntur abſcondita domox arcis dauid:⁊ vide/
n 4 runt qm̃ plures ſunt. CAelam qqd interpᷣtatur aſcẽſus eoꝶ:ſiue ælamitæ: ut. Ixx. tràſtulerunt

Dü quos in cõtemptores uerti legimus: ſumpſerunt faretrã: ut ſagittent in obſcuro rectos corde: Ji
Rürn ſunt in curru & tes hoĩum ut parietem ſyon & eccleſiæ firmamẽta ſuo clypeo & ĩpu gnatiõe de-
a nudent. Erunt aut inqt electæ ualles tuæ & humilia dogmata: O uallis ſyon plenæ quadrigarum
tin quas dñs cũ Pharaone ſubmerſit: quaꝑ æquites & aſcenſores ponent ſedes ſuas in portis tuis: & ob
wei ſeſſos in te atq; cõcluſos nõ patiatur exire. Tunc oĩpotens deus Pp eccleſiaſticos uiros reuelauit ope
wnn 5 rimenta iudæ: & uniuerſa ſecreta eoꝶ ꝗ in cõfeſſione fidei cõſtituti ſunt: & tunc uidebis O uallis ſy
Eace on::in die illa & in claro lumine ueritatis oẽm armaturã apoſtoli et domus ſaltus. in quo gentium
l e turba cõſiſtit. Sicut & in cẽteſimo triceſimo pᷣmo pſalmo canitur. Ecce audiuiĩus eũ in efrata jueni-
ra mus eum in cãpis ſiluæ. Cum aũt operimẽtũ iudæ atq; ſecretũ qꝗ prius pp myſteriũ cælebrabatur
nan fuerit reuelatum: & uideris armaturã eccleſiæ. Tunc intelliges ſciſmata ciuitatis dauid ꝗᷓ multipli
nenan caſti ut deceptos tibi populos cõgregares: Iſti elamitæ iuxta æditionẽ. xx. nõ ht unam pharetrã
mͤd⸗ ſed plures: & aſcenſores ſunt hoĩum in quoꝶ æquitãtur animabus: & plurima multitudo ad pu-
gnam ſe pparans cõtra eccleſiã: ita ut oẽs ualles illius cõpleantur: & æqtes obtulerunt ſenſus eoꝶ:
& dimicatione ſua eccleſiaſticũ uirum ꝗ interpᷣtatur iudas ꝓuocent ad certandũ: quo ꝓferente teſti
tatu monia ſcripturarum: & cũcta redarguente mendatia: uidebunt heretici domos ciuitatis Dauid: &
tllnerti oĩa prius ſecreta cognoſcent: quomodo in arce dauid ꝗ interprætatur manufortis: Hoc eſt xpᷣi: oia
erit lon ſint dogmata ueritatis. Obſcura loca ſunt nõ ſolum iuxta hiſtoriam: ſed iuxta pανο νρο Qubus
dcitacd ergo noſtra diſplicuerint debẽt ꝓferre ſua: ut explanationi eoꝶ ſi uera fuerit acquieſcamus.
quodd CESt cõgregaſtis aquas piſciĩe inferioꝛis:? domus hieruſalẽ numeraſtis:⁊ deſtruxiſtis domus
titercolt ad muniendum murum:⁊ lacum feciſtis inter duos muros ⁊ aquã piſcine veteris:⁊ non ſuſpe/
ietlick xiſtis ad eum qui fecèrat:⁊ operatoꝛem eius de longe non vidiſtis. LXX.
firtool C Et auerterunt aquam antique piſcine in ciuitatem:⁊ deſtruxerunt domos hieruſalem ad fir
unmn mandos muros ciuitatis:⁊ feciſtis vobis aquã inter duos muros intra piſcinam antiquam: ?—»e.
edd. non aſpexiſtis eum qui a pꝛincipio fecit eam:⁊ creatoꝛem illins nõ vidiſtis. M
tcinhe C Vos qui ſciſſuras ciuitatis dauid ideſt eccleſiæ uidebitis uel uidetis in toto orbe multiplicatæ
ollim⸗ ſunt: q cõgregatis aquas piſcinæ ueſtræ atq; doctrinæ: nõ ſupioris ſed inferioris: & domos hieruſa
e ſiſens⸗ lem numeraſtis ſiue deſtruxiſtis:ut muniretis muꝶ ueſtꝶ:nõ fodiſtis puteos ꝗ uitales haberent &
æternas aquas: Sed lacus cõtritos ꝗ aquã nõ ualent cõtinere: & feciſtis eos inter duos muros noui
percin⸗ & ueteris inſtrumenti: & aquã piſcinæ ueteris neglexiſtis: nec cõſideraſtis datorem legis deũ &ορ
onint⸗ ratorem mundi pœnitus neglexiſtis. Hoc iuxta hebraicum cæteꝑꝶ iuxta. Ixx. cõſiderauerunt ſe here
tici qc; multi eſſent: & hac multitudine cõfidentes doctrinam ueteris teſtamenti auerterunta ciui-/
usſcti tate dei qᷓ eſt eccleſia: & deſtruxerunt domos hieruſalem ꝛut ædiſicarent cõciliabula mahl gnãtium:
rel dũq; uetus reprobant inſtrumentũ: nec nouum ſecuti ſunt: qa nouum ueteris inſttumenti teſtimo
im niis roboratur. Propterea inter duos muros ueterem & nouũ fecerunt ſibi nouas aquas ꝗs interio-
Nlians res eſſe putãt: &uaiora cõtinere myſteria quã in teſtamento ueteri continentur: & non reſpexerũt
. dũñm qui ueteris inſtrumenti conditor eſt: & factorem eius de longe quidem uidere noluerunt.
ereten CEt vocabit dũs deus exercituum in die illa ad fletum ⁊ ad planctũ:⁊ ad caluitium:⁊ ad cingu
nind lum ſacci: ꝛ ecce gaudium ⁊ letitia:occidere vitulos ⁊ iugulare arietes:comedere carnes ⁊ bibe
mnd re vinũ:comedamus ⁊ bibamus:cras eni moꝛiemur:Et reuelata eſt in auribus meis dii exer/
ſedn cituum:ſi dimittetur iniquitas hec vobis douec moꝛiamini dicit dũs deus exercituum.
– CCottidie dñs deus exercituum ꝓuocat hereticos ad pœnitentiã. Qui inter duos muros aquam
uunm .— piſcinæ ueteris contemnentes: foderũt ſibi lacum & cògregauerunt aquã piſcinæ inferioris: q non
unt⸗ de cælo ſed de terra aquas habet: & uocat eos ad fletum: beati enim flentes: quia ipſi ndebũt. Et ad
. ſi . planctum: ne poſtea audiant: lamentauimus uobis & nõ planxiſtis Et ad caluitiũ ut oĩa opera mor
nuut tis radant: & auferant de corpore ſuo quicquid nõ uiuit in corpore. Et ad cingulum ſacci: ne poſtea
iimi iuxta hieruſalem ꝓ cingulo reſte cingatur.Illi autẽ econtrario pro fletu: planctu: caluitio & cilitio.
iyne⸗ Gaudium habuere atq; lætitiam: & quaſi morte oĩa finirentur. Occidẽtes uitulos: arieteſq; iugulan
Eni tes:ut comederent carnes & biberent uinum: Locuti ſunt uerba blaſphemãtium: dum in pñti ſecu
uini lo ſumus:deliciis affluamus. Craſtina enim dies:hoc eſt futuꝶ tempꝰſine ſenſu erimus.llhis iſta di⸗
ni centibus audiuit ds uerba blaſphemiæ: & cõminatus eſt nõ ſe dimiſſuꝑꝶ eſſe hanc iniquitatem: do
pheus nec aut peccato moriãtur: aut uitiis: aut cum delictis ſuis ad inferos ptrahantur: Quod ꝗdem nõ ſo
lum de hereticis: ſed de omni põt intelligi peccatore qui negligens peccata ſua deſperatione ſit pe
ior: & uoluptatibus irretitus: iungit peccata blaſphemiæ: ut oẽm ſenſum uiuẽtium putet morte n/
e⸗/ niri. Dicens illud epicuri: poſt mortem nihil eſt: & mors ipſa nihil ef. .
ice⸗ Bec dicit dñs exercituũ:Aade ingredere ad eum qui habitat in tabernaculo ad ſomnã p̃po
ſitum templi:ꝗd tu hic:aut quaſi ꝗs hic:qꝛ excidiſti in excelſo memoꝛiã diligẽter in petra taber
ci⸗ naculum tibi.Ecce dñs aſpoꝛtari te faciet:ſicut aſpoꝛtatur gallus gallinaciꝰ: quaſi amictu ſic
d ſubleuauit te tribulatione:quaſi pilã mittẽt in terrã latam ⁊ ſpatioſaʒ:ibi moꝛieris:⁊ ibi erit cur/

L u⸗

rus gloꝛie tue ignomini domus dñi:? expellã te de ſtatione tna:⁊ de miniſterio tuo deponã te: iel
? erit indie illa:vocabo ſeruũ meum Helyachim ſilium helchie:⁊ induã illum tunicꝗ tuaʒ:⁊ cin en
gulo tuo cõfoꝛtabo eum:? poteſtatẽ tuã dabo in manu eius: erit quaſi pz hitantiũ hieruſales: tng
7 domui iuda:⁊æ dabo claues domus dauid ſuper humerum eius:⁊ aperiet ⁊ non erit qui clau-/ K
dat:æ claudet ⁊ nõ erit qui aperiat:⁊ ſigam illum paxillum in loco ſideli:⁊ erit in ſolio domus pa dne
tris ſui:⁊ ſuſpendent ſuper eum gloꝛiam domus patris eius vaſoꝝ genera:oẽ vas paruulum a o
vaſis creaturarum vſq; ad oẽ vas muſicoꝝ. In die illo dicit dñs exercituũ auferet᷑ paxillꝰ ꝗ ſi⸗ bu
xus fuerat in loco ſideli:⁊ frãgetur:⁊ cadet:⁊ pibit qð pẽpenderat in eo:qꝛ dũs locutus eſt. LXX. *
C Hec dicit dominus ſabaoth. Nade ad paſtofoꝛium ad ſomnã queſtoꝛem ⁊ dices ei. Quidtu
ic? Aut quid tibi eſt hic?qm excidiſti tibi ſepulchꝛum:? feciſti tibi in excelſo memoꝛiã. Et de/ di⸗
ſcripſiſti tibi in terra tabernaculum: Ecce dominus ſabaoth eiciet ⁊ coõteret viruʒz ? auferet ſto
lam ⁊ coꝛonam tuã gloꝛioſam:⁊ pꝛoiciet te in regionem magnam ⁊ abſq; menſura:ibi moꝛieris
7 ponet currum tuũ obumum ignominiã:⁊ domum pꝛincipis tui in cõculcationem.Et aufere/ Ce
ris a diſpenſatione tua:⁊ de gradu tuo:⁊ erit in die illa vocabo pueꝝ meum heliachim ſiliũ Hel
chie:z iduã illum ſtollam tuã:⁊ coꝛonꝗ tuam dabo illi foꝛtiter:⁊ diſpenſationem tuã dabo in ma n
nu eius:·? erit quaſi pater habitatoꝛibus hieruſalem: ⁊æ habitatoꝛibus iude:? dabo gloꝛiam da⸗ C
iuiui ei:ꝛ pꝛincipabitur ⁊ nõ erit qui cõtradicat:⁊ claudet ⁊ nõ erit qui aperiat.⁊ cõſtituam eũ pꝛin uun
. cipem in loco ſideli:æ? in ſolium gloꝛie domus parris eius:⁊ erit cõſidens ſuꝑ eum in domo pꝛis
ſui a minimo vſq; ad maximum. Omne vas paruulũ a vaſis 2 pendebunt ſuꝑ eum
in die illa. Hec dicit dominus ſabaoth. Mouebitur homo qui ſtabilitus erit in loco fideli:? au iki
feretur ? coꝛꝛuet:diſperibit gloꝛia que erat in eo:quod dominus locutus eſt. omn
CPræcipitur Eſaiæ ꝓphetæ ut ingrediatur ad eũ ꝗ habitat in tabernaculo qd hebraice dicitur O ””
CHEH. adlſomnã pᷣpoſitum templi. ſiue ut. xx. tranſtulerunt tamiã: hoc ẽ qua & diſpẽſato/ ”“
rem domus dei. Sochen aut uel tabernaculum interptatur: uel paſtoforium: hoc eſt talamus in quo in
habitat ppoſitus templi. Quis eſt aut alius ꝗ habitauit in tabernaculo iudæoꝶ: & in domo quondã ð
dei: niſi iudaice legis ſermo & ratio quæ in ueteris inſtrumẽti lectione uerſata eſt. Huic itaq; tradi/ iis
. tioni dicitur atq; doctrinæ. Quid hic agis? Cur tibi uis ædificare domum in occidente littera. Et .
tabernaculum tuum qd nõ habet fundamẽtũ in petræ figere firmitate: qd non tam tabernaculum ”
& domus: quã ſepulchrum & memoria appellãdum eſt. Propterea aũut tihi dico qc' in exciſione ſe-
pulchri nõ debeas laborare:qa trãſferet dñs ſacerdotiũ tuum:ſicut trãſferri ſolet gebar qd' oẽs uiꝶ
interprætati ſunt. Hebreus aũt qui nos in ueteris teſtamenti lectione erudiuit: gallum gallinacium
trãſtulit. Sicut inquit gallus gallinatius humero portitoris de alio loco trãſfertur ad aſiũ: ſic te dũs
de loco tuo leuiter aſportauit. Et qui quõdam habebas coronã pontificis & ſanctificationem in au
ri lãmina in qua erat ſcriptum nomen dei: coronaberis tribulatiõe & anguſtia. Et quò ſi ſpera mit⸗
tatur in decliui loco atq; ſpatioſo ſtare nõ poteſt ſed ĩmenſum uoluitur:ſic oĩs populus tuus in or/-
bis terminos diſpgetur. Ibiq; morieris cum littera tua: & oĩs gloria tua currus ꝗbus inclitus antaa
ferebaris: & domus ſplendor uertetur in ignominiã. Auferet.n. te dñs de ſtatione tua & de miniſte .
rio tuo:hoc eſt cerimoniis uictimaꝶ: ut impleatur illud qd ſcribitur ad hebreos tranſlato enim ſa/
cerdotio: neceſſe eſt ut legis trãſlatio fiat. Cum aũt tu eiectus fueris de miniſterio tuo: uocabo pue/ d1
rum meum helyachim cui dixi & alio loco: magnum tibi eſt uocari pueꝶ meum. Helyachim iter
pᷣtatur reſurgens deus:q eſt filius helchiæ. Ideſt paris dñi: accipiet locũ tuũ tuaq; induetur ſtola: & 6
cingulo tuo cõfortabitur: ut qd tu habebas in littera: ille poſſideat in ſpiritu: & erit pater habitantiũ
hieruſalem:hoc eſt in uiſione pacis ꝗᷓ interpᷣtatur eccleſia:& domui iuda ubi eſt fidei uera cõfeſſio: le
Vnde ipſe ad apoſtolos loꝗtur:Filioli adhuc modicum uobiſcũ ſum: & ad alium. Fili dimittuntur iohh.6. c. i
— tibi peccata. Et ad aliam: Fides tua te ſaluam fecit. Dabo inquit ei clauem domus dauid qui ape/ 8
rit & nemo claudit: qui claudit & nemo aperit. Et hæc ipſa clauſerit ſup humeꝶ eius: hoc eſt in paſ/
ſione: I uxta illud q in alio loco ſcribitur: Cuius principatus in humeris eius. Quod. n. ille ſua paſ 2
ſione reſerauerit claudi nõ poterit. & qd clauſerit in cerimoniis iudæoꝶ a nullo alio aperitur. Figã l
enim illum paxillum in loco fideli ubi cõuentus fidelium eſt. Vñ & credentes in xpo fideles appel
lãtur. Et erit in ſolium gloriæ domus patris ſui: hoc eſt eccleſia: & ſuſpendent ſup eum oẽm gloriã

domus patris eius. Vñ & in euãgelio ſcribitur. Oĩs populus pendebat ex eo. Quod ꝗdem non illo
tm̃ tpe factum eſt: ſed uſq; hodie impletur. Vt pendeãt ex eo quaſi ad uerbũ dei ſapientiã & iuſtitiã
& oĩa ꝗbus xpᷣs appellatur uaſoꝶ diſpſa gñra:ꝓ qbus agla interpᷣtatus eſt
qd ſymachus uertit nepotes atq; cõmixtos: ut & apoſtoli & oẽs credentes hoc eſt filii filioꝶ: & cõ-
mixti de uniuerſis gẽtibus pendeãt ſup eum: Aganoth poſuit: & parui. n. & magni in dum creditu
ri ſunt. Crateras aũt puto eſſe apoſtolos uitalibus aqs. De ꝗbus dicitur. Benedicite de fontibus iſra-
hel in quibus crateribus miſcuit ſapientia uinum ſuum. Et oẽ inquid uas muſicoꝑꝶ eoꝶ qui omni
tpe in dei laudibus pſonant. Qcd ſequitur ſenſui noſtro eſſe cõtrarium. Quõ paxillus iſte qui ſixus
fuerat in loco ſideli auferatur & frãgatur: & cadat & peat qc; pependerat in eo: & hoc fiat: quia dñs
locutus eſt: q ita ſolui põt.Sileamus illud euangelii:qd in nouiſſimis diebus refrigeſcat charitas
multoꝶ

Super Eſaiam.

lnhee, multoꝑꝶ: & ipſe dñs dicat:putas filius hoĩs ueniens inueniet fidem ſup terram. Non ergo paxillus
drſte⸗ frãgetur & cadet & peribit qc impiũ eſt dicere:Sed paxillus auferetur de loco fideli:hoc eſt de ecx-
icn, cleſia per impietatem cottidie ſubcreſcentem: & qui ſup eũ ante pepẽderãt fide:poſtea infidelitate
NNSnn frangẽtur & cadent & pibunt. Hoc autẽ fiet in diebus nouiſſimis: quia dñs locutus eſt. Pro paxillo
Wln qd hebraice dicitur iathet: & ab oĩbus ſimiliter effertur: ſoli. x. ſup principem hic hoĩem interpᷣta
nlgf, ti ſunt. Quodcũq; nos cæleritate dictãdi pœne pᷣteriit. Somnas interpᷣtatur cõuertere nũc:ſiue con
Sck uerſio. Dicitur ergo ad prĩcipem iudæoꝶ: ut cõuertatur de lege ad euãgelium: & uictimaꝶ imagi D
iui nibas derelictis: trãſferat ſe ad ſpecialis ſacrificii ueritatem. CAP. XXIII. VERBVM TYRI. Quid R
mien, nobis uideretur ſuper onere uel uerbo & aſſumptione tyri iuxta hebreos ſupra in libro decem ui-
Unafn ſionum hiſtorica explanatõne diximus. Nunc oẽm cõtra tyrum ꝓphetiã ſcdm &
mmis editionem. Ixx. breuiter pcurremus. Tyrus lingua hebrea SORE. dicitur: & in noſtæ ſermonẽ trãi
Enin⸗ fertur anguſtia. oĩs igitur aĩa uitiis occupata & prauis cogitatõibus. SO RE. appellari poteſt.

fiüh CAlulate naues charthaginis:quia perierunt ⁊ vltra non venient de terra tiꝛioꝛũ ducta capti

toinn ua ẽ cui ſimiles facti ſunt habitatoꝛes inſule negociatoꝛes phenicis tranſfretãtes mare i aquis
— multis ſemen negotiatoꝛum quaſi meſſium in letarum negotiatoꝛes gẽtium.
neüni CPro charthagine in hebreo ſcribitur tharſis qd oẽs ſimiliter tran ſtulerũt: Tharſis autem interpræ/
onis tatur cõtemplatio ſiue exploratio gaudii: tirii quoq; qd hebraice dicitur cethim interpᷣtatur mars
ſhem congelaſcẽs & p phenicæ: apud eos ſidon legitur: Arguũ tur itaq; hii quos malarum cogirationum
“ turba circũdat.Et qui uolẽtes iuxta apoſtolum diuites fieri incidũt in tẽptatiões: & laquæos & deſi
uced⸗ deria multa: & noxia quæ detrahũt homines in ꝓfũdum: Et dicitur eis qd ululare debeant ſcientes
ind omnes negotiationes mundi huius eſſe perituras: & cõtemplationẽ gaudii atq; læticiæ in luctum
ibi lachrimaſq; uertendã: Mare enim hoc ultra nõ poterit nauigari ſed omnia cõgelaſcent & coloniæ
Gnlkid tyriorum captiuæ ducentur in pœnas: NQulli eni alii ſimiles ſunt qui habitãt in inſula iſta niſi nego
u da tiatoribus qui circũferuntur omni uẽto doctrinæ: & de aliis ad alia uitia trãſeunt: Habitamus aùt
Cquni inſula quãdiu tẽptationibus huius ſeculi tũdimur: & ex omni parte noſtra inſula atq; nauicula ma
gnc⸗ ris feritur fluctibus Huius ãt inſulæ negotiatores de ſidone ſunt quæ interprætatur uenatrix: & in
nuik qua habitant plurimi uenatores: De quibus ſcriptum eſt liberauit te de laquæo uenãtium:Et ĩ alio
ul loco dicẽs:Anima noſtra ſicut paſer erepta eſt de laquæo uenantium: Omnes autem negotiatio/
tort⸗ . nes gẽtium ſegetibus cõparantur quæ cito areſcunt ſiue meſſibus fluminibuſq; cum gentibus peri
üi⸗ turæ uiã ſed deteriam: Ideoq; cum gentibus perituræ ſunt: Vbi nos legimus ſemen negotiatorũĩi
mrin hebreo ſcriptũ ẽ ſemẽ ſior:qd ſubaudit᷑nihil eo qd aq̃s turbidas habeat ꝗbꝰægypti ſegetes irrigãt᷑.
lerci C Erubeſce ſydõ dixit mare:foꝛtitudo autem maris ait:MNõ pturiui neqʒ peperi neqʒ enutriui
RR iuuenes:neq; exaltaui virgines:Cũ aũt audituʒ fuerit in egypto appꝛehendet eos doloꝛ.
eumn CSuper tyro ſeculi huius mare in quo habitãt animalia parua cũ magnis:& draco quem plaſma⸗
rinon uit deus ad illudendũ ei: uidens uenatoribus xp̃ᷣi qui de oĩ monte uenãtur & colle captos: qui priꝰ
Va a demonibus capti fuerãt. Ioquitur ad contrariã fortitudinẽ uenatoꝶ: quæ interprætatur ſydon: &
minte dicit ei: Erubeſce ſydon:nõ.n.parturiui:neq; peperi:mec captos ate nutriui iuuenes: nec eleuaui uir
nin- gines quax ſtultitia in euãgelio condemnatur: Mea. n. parturitio & partus & nutrimentũ & eleua-
oe⸗ tio uirginũ: apoſtolorum xpi parturitione deleta eſt: quoꝶ unus loꝗ batur: Filioli mei quos iterũ
D parturio:donec xpᷣs formetur in uobis:& lac uobis potum dedi nõ eſcã:Et rurſum. Volo aũt uos
rs oẽs uirginem chaſtã exhibere xp̃o: Cum hoc ægyptus audierit qᷓ hebraice dicitur meſraim:qqd in⸗
tni terprætatur e BVUWααW ideſt tribulans & coartans: & iã ipſa terræbitur: ſe quoq; intelligens ea-
o dem qᷓ tyrus paſſa eſt eẽ paſſuram: Quod cum ad oĩa uitia referatur. põt in hereſeõ diuerſiate ſenti-
inmariit ri:qñ alia capta hereſi alia pertremeſcit & in alterius confuſione:alter ſe ca piendũ eſſe ſentit. Quõ
nit autem de ſodomis dicitur qm̃ ſi facta fuiſſent ſigna in eis quæ facta ſunt in capharnaum: mãſiſſent
“ uſq; hodiæ: Et infertur. Veꝶ tamen ſodomis tolerabilius erit in die iudicii quã uobis:ſic & de tyro
* & de ſydone diſcimus ſaluatore dicente: Verum tñ tyro & ſydoni leuius erit in die iudicii quã ci/
f uitati illi. Vnde & cananea q̃ ad prædicationem xp̃i filiam.i.animam ſuã grauiſſimo demonio ue
vari intelligebat: exiſſe dicitur de finibus tyri & ſydonis: Neq;.n. poterat aliter occurrere ſaluatori:
. niſi tyri & ſydonis terminos reliqſſet: Ita charthaginẽ ululate qui habitatis in ĩſula: Non. n. hæc eſt
vi⸗ contumelia ueſtra principio anteꝗᷓ traderetur: Qcd' ſequitur deducent eam pedes eius longe ad pe
li regrinandũ:de hebraico additum eſt: & ſtellis ilſuminantibus prænotatur. O tyri qui habitatis in
anguſtia:& in inſula cõmoramini: qui ex oĩ parte expoſiti æſtis tẽptationum fluctibꝰ: Recedite de
ea & tranſite charthaginem: Ideſt tharſis atq; ad uerũ gaudium feſtiate lugentes antiqua peccata
n & ueterẽ cõtumeliam quã aut ipſi aliis inferebatis:aut patiebamini ab illis: Hoc aũt ideo præcipio
ſ ꝗa tyꝶ urbẽ ueſtrã de ſuis ſedibus & ꝓpoſito cernetis ad terminos alios migraturã: Qñ ueteri er/
n rore depoſito euangelio ſaluatoris colla ſubmiſerint: ut ꝗ prius habitabant in anguſtia: Recedãt
ii longius: & aduenæ ſint atqʒ incolæ dñi ſaluatoris: Quis cogitauit hæc ſup tyrum: Numquid mi-
6 nor eſt aut nõ præualet? Negotiatores eius principes chanaan incliti terræ dñs ſabaoth cogitauit

. diſſoluere oẽm continentiã gloriantiũ: & dehoneſtare oẽ quod inclitum eſt ſuꝑ terram. Verbum
.

Liber Septimus
chanaan de theodotionis editione additũ eſt: pro quo aquila negotiatores tran ſtulit: Interrogat et
go ſpiritus ſanctus: immo interrogationem còſfirmat. quod dñs aduerſum tyri principes cogitant
quorum ois induſtria eſt negotiationibus opes quærere. Et quomodo in euãgehlio legimus inſtito

res margaritarum. qui oĩbus uenditis unam cupiẽtes emere margaritam. & utiq; appellandi ſunt

incliti negotiatores nõ terræ ſed cæli:Sic econtrario negotiatores tyri: hoc eſt tribulationis & an.
guſtiæ appellandi ſunt incliti terræ: quia quod agũt terram reſpicit: & principes chanaan quod in/
terprætatur fluctuantes atq; cõmoti.Nõenim ſtatuunt ſup petram pedes ſuos nec poteſt de eis di
ci. petra refuglum herinacuis: ſiue leporibus: ſed illud potius quod iuſtus pœne paſſus eſt ſuſtinens.
Mei autem pœne moti ſunt pedes: pœne effuſi ſunt greſſus mei. Dominus ergo exercituũ hoc con
ſilium co gitauit: ut diſſolueret peſſima negotiatorũ uincula immo cumpactam miuriã diſſiparet:
per quã cuncti qui tyro ſubditi ſut ſuperbiunt: Quodq; itulit: & dehoneſtare oẽ quod glonioſum
eſt ſuper terrã: Non qd dñs dehoneſtamenti auctor eſt: ſed quod per ſe ignominiæ patet: oſtendit

eſſe ignominioſum. Qd' quidem & de ſacerdotibus in leuitico legimus: contaminatione conta-

minauit eũ haud dubium quin ſacerdos non quo ſacerdos contaminatiõis auctor ſit:ſed quo oſtẽ
dat eum contaminatum qui prius mundus plurnmis uidebatur.

„ ℳ6

Operare terram tuam:æ enim naues nequaqᷓᷓ veniunt de carthagine: 2 manus tua nequaq

pꝛeualet neqʒ; in mari pꝛouocat reges. Q¶Multum a cæteris interprætibus

& ab ipſo hebraico in hoc loco.lxx.diſcordat ædi tio: ſed propoſitũ perſequamur: Supra dixerat: Ite

carthaginem: ululate qui habitatis in inſula: Nunc contrarium loquitur: quia naues de carthagine

ultra nõ ueniunt operare terra tuã: Profuit enim tyro naues: nterire peregrinas: ut cogatur ope/

rari terrã ſuã. De qua ĩ ꝓuerbiis dicitur. Qui operatur terrà ſuam: ſaturabitur panibus ut nequaꝗ de
incerto fructuum naufragorũq; diſcrimine: Sed operis ſui uiuat frugibus. De quibus in ſpalmis ad.
juſtum camitur. Labores manuũ tuarũ manducabis. Scriptũ eſt in oſeæ: Meretricis uias ſeptas eſſe a
dño ſpmis ne ſequi poſſit amatores ſuos: & hac neceſſitate cõpulſa reuerteretur ad uirũ ſuum priſti
num. Quod & in ſeculi rebus frequenter ammaduertimus multos qui proſperis & habundãtia om
nium rerum dñm ſentire non poterãat: intelligere p inopiam: & cõuerti ad opera iuſtitiæ: poſtꝗᷓ ma
nus eorũ nõ præualuerint fœlicitate huius ſeculi pfrui: quæ prius ĩ mari ꝓuocabat reges: Siue iuxta
ſymmachũ conturbabat: quoꝶ cor in manu dei eſt. Atq; utinã & nos maris huius negotiatione cõ
tempta operemur terrã noſtrã: & nequaꝗᷓ expectemus naues carthaginis ſiue naues tyri. Quæ car⸗⸗
thaginem ire conſueuerant: ne ſubiciamur poteſtati draconis qui dominatur in mar. Sed ſtabile
gaudiũ figamus ĩ terra immo ad cæleſtia feſtinãtes: operemur terrã noſtrã ut hic ſeminãtes:ibi me

tamus: Man. n. noſtra quæ prius ĩmundis negotiis uerſabatur & præpotẽtia hac fœlicitate etiã re

ges.i.ſanctos de ſtatu ſuo poterat cõmouere: fiat imbecilla in rebus maris: ut fortis ſit in opere terræ

ſuæ (Dũñs ſabaoth præcepit de chanaã pdere robur eius: & dicet: Nequaꝗᷓ adicietis imunam facere

& iniqtatem uirginis filiæ ſydon) Tyrũ & ſydonem eẽ in terra chanaan & ſupra onñdimus: euange
lii teſtimoniũ proponentes in quo legitur chananeã mulierẽ: ſiue ſyrofeniſſam exiſſe de finibus ty
ri & ſydonis & occurriſſe dño ſaluatori: Oĩs autem aĩa quæ in ſeculi fluctibus poſita eſt: & circũfer

tur oĩ uento doctrinæ: chanaan appellãda eſt:qᷓ interpelſatur quaſi fluctuatio ſiue commotio: Vnñ &

ad ſenẽ adulterum dicitur: Semen chanaan & nõ iuda ſpecies decœpit te. prodeſt igitur tyro & eiꝰ
anguſtius robur perire chananeũ ut dicatur habitatoribus eius: qd ultra nõ ualeant iniun facere
& opprimere iniquitate uirginẽ filiam ſydoms: Quicũq; a diabolo capitur. induetur indiuerſoꝶ ꝑ
turbatione uitioꝶ: & tradetur in cõtumelias ignominiæ: ut polluat corpus uoluptatibus: & turpuu
dine:iſtæ filius uel filia eſt ſydonis: Et hoc ſciendũ: qd ſabaoth in hebraico nõ habetur: & contra rio
unirgo de hebraico addita ſit:ſi iueris ĩ citios:neq; ibi erit reqes tibi. & ſi ad terrã chaldæoꝶ: & ipſa ua
ſtata eſt ab aſſyriis. Quodq; ſequitur. De theodotionis editione ſub aſteris additũ eſt: Fundauit eã
ſiim ſtatuerunt ꝓpugnacula eius: ſuſcitauerũt turrem eius: & abſq; aſteriſcis iungitur: paries eius ce/
cidix. citii. interprætantur plaga conſũmata ſiue pfecta: Chaldei in hoc loco: quaſi uuera aſſy rii argu
entes: Siim ethimologiã: nec nos potuimus iuenire:nec cæteri interp̃tes qui ipſo quo apud hebræ
05 ſcribitur noie tranſt ulerũt. Dicitur ergo ad tyrũ qd licet ad citios ire cõtendat:& anguſtiarũ ſua
rum plagã uitare: pditam ẽt ibi requiem iuenire nõ ualeat. Rurſũq; ſi cupit ire ad chaldæos & uber
tate eoꝶ ac rerum oĩum habundatia pfrui: etiã illos inueniat deſolatos: arguentibus aſſy rus eorũ
ſterilitatem. Iuxta qd & apoſtolus traddit peccatores ſatanæ: ut diſcant nõ blaſphemare: qui tradũ-
tur in interitũ carnis ut ſpũs ſaluus fiat. Chaldæorum aut ſüm fundamenta iecerunt: quos itelligo
demones peſſmos:qui & propugnacula: & turres ſupbiſumas: urbes chaldeæ contra ſcientiã dñi

ſuſceperunt: ſed oĩs eoꝶ edificatio in ruinas concidet. Seqtur paries cecidit: Niſi.n. dns ediſicauerit

domũ: ĩ uanũ laborauerũt ꝗ ediſicãt eã. Sæpe uidemus in ſeculo quoſdã de uno pꝓpoſito trãſire ad
aliud:uerbi gratia ut qui militiã male expti ſunt: trãſeãt ad negotiationẽ: Rurſumq; cauſidicos bel
latoꝶ arma corripere. Mutãt induſtriam: ut mutent infelicitaté: & nihilominus diſpenſatione dei
his quos ſaluare dignatur oĩa nitentibus euenire cötraria: ut per inopiã ac miſerias: cogantur non
in ſe: ſed in creatore ſuo habere fiduciam. VlIulate naues carthaginis: qm̃ periit fortitudo ueſtra.
Naues enim

W
W

Nue⸗
eti
ſunt
inoktu
condta
etro⸗
attece
CE
hois⸗
fetri
ſos:
nis
4
mec
Co
habe
oſ
cola⸗
iuq
mt
hons
Uiten
cror
luent
uoch
uki
t⸗
ui
Uir

6

»„
W
Super Eſaiam.
ete M
Ghtn Naues enim ut ſupfa per ierunt:ſiue non uenient:ſed periit ſortitudo eote: Tarſis ſcdm aliam inter
Ge prætationẽ:in linguã noſtram uertitur conſumatio ſex: ſiue lætitiæ: In ſex autem diebus mundũ
Wl iſtum factum legimus: ꝗq iuxta traditionem eccleſiaſticã: poſtea conſümabũtur oĩa bona ſeculi hu
u ius:Et uniuerſus mortalium labor: incerto nauium curſui comparabitur: quod cito peritura ſint &
l cuncta nauigãtiũ fortitudo ſaluatur.Vñ & in ſalomone ſcriptũ ẽ. Ciuitates firmas aſcẽdit ſa piẽs: &
etch deſtruxit munitiones eaꝶ. Quicqd. n. hereticoꝶ & ſapientiæ ſecularis: contrariorumq; dogmatum

ihrn arte componitur: uir eccleſiaſticus deſtruit: & ſuis docet pedibus eſſe ſubiectum.
idreen CEct erit in die illa derelinquetur tyrus ſeptuaginta annis:ſicut tpᷣs regis vnius:ſicut tempus
hoĩs Et poſt.lxx.annos.erit tyro quaſi canticũ meretricis. Sume cytharaʒ. vagare ciuitas me
retrix oblinioni tradita. Bene cythariza.plurimũ canta:vt ſit tui memoꝛia. Poſt.lxx.autẽ an⸗

*
e
Ullayer
es

Olot
in nos:viſitationẽ faciet deus tyri:⁊ iterum reſtituetur in canticum:eritqʒ negotiatio ommbus re
rcann gnis oꝛbis terrarum ſuper faciem terre. Et erit negotiatio eius:? merces eius ſancta domi/
docce no:MNon ipſis congregabitur:ſed his qui habitant coꝛam domino. Ommis negotiatio eius co⸗
Ldn medere ⁊ bibere in conſolationem memoꝛiale coꝛam domino.
eannd CHoc quod dicitur memoriale coram dno:& ſuper faciẽ terræ & ſicut tẽpus hoĩs: in hebraico non
n habetur: ſed in græco additum eſt. xx. autẽ annis tyrus quondam coanguſtata dimittitur ut exple
AE to ſolitudinis tempore: carmẽ quondam meretriciũ uertat in laudes dei: aſſumenſq; cytharã oẽs
eurlte cordas habeat concinẽtes: ut poſtꝗᷓ bene concinuenit & multa cantauerit: fiat eius apud deü memo
nagme ria: qᷓ pp fornicationẽ obliuioni tradita erat: Et reſtituatur ĩ priſtinũ ſtatu habeatq; diuitias regno-
r de, rum: totius orbis: & mercedes laboris illius nequaꝗᷓ tyriis congregẽtur: ſed his qui habitant oibus
Nuſee bonis quæ in conuiuii lætitiã cunctox fuerint labore collata: in autem tyꝑ ſermo diuinus ad pœ
Unna nitentiam cohortatur: & labores eius atq; mercedes dnño ſanctiticandas eſſe promittit :qui nõ pec/
taseſe⸗ catorum ſpem ſalutis habeat:ſi tñ bene cecinerit & uniuerſæ cordæ uirtutum qᷓ quondam fuerãt re
m utt laxatæ in laudes dñi cõponantur: Legimus in quadrageſſimo quarto pſalmo: qui ſpecialiter ad cõ
limnon iupctionem ſponſi & ſponſe:Ideſt ad dñi ſaluatoris & eccleſiæ pertinet ſacramẽêta: Dici inter cæte/
olin ra.Filia tyri in muneribus:faciẽ tuam præcabuntur diuites terræ. Et ipſe rurſum ſponſus ad ſpõſam
nemun tyriam loquitur: Audi filia & uide: & inclina aurem tuam: & obliuiſcere populi tui: & domũ patris
ec tui.quia cõcupiſcit rex decorem tuũ: Vnde & in deſcriptione pulchritudinis eius infertur: Aſtitit re
ren/ gina a dextris eius: inueſtitu deaurato circundata uarietate. Et iterum. Oĩs gloria filiæ regis intrin
table ſecus: Sin auũt concupiuit rex pulchrytudinem tyriæ pœnitentis: & uariarum habentis ornamenta
ziime uirtutũ:qᷓto magis merces eius:& negotiatio nõ in tyro pmanẽtium: ſed eoꝶ erit ꝗq habitant in cõ
ir ſpectu dñi: Qui poſtqᷓ egerint pnĩam audierint a dno ſaluatore Comedite amici & bibite: & ine--
Lenn briamini chermei: Quod ſit aut comedere & bibere & ſaturan oium collatione uirrutũù: fidelis le/
mde ctor intelligit. Septuaginta annis deſolatũ fuiſſe templũ: & Hieremias: & Daniel: & zacharias do⸗
erng cent:Et in eꝛechiele deſſodoma legi mus qd reſtituatur in antiquũ: & de ægypto:qd poſt deſolatio
niborv nẽ terræ ægypti & ariditatẽ fluminũ: ueterẽ recipiat ubertatẽ: Sep tenarius aũt & ſep tuageſimus nu
crcite merus: q uel de ſingulis diebus: uel de ſeptẽ conficitur decadibus pfectam ſignificat & conſumatã
üd pniam. Vt iuſtæ tyrus expleto pniĩæ tpe: in antiquum redeat ſtatũ, de hac arbitror meretrice & illd
e in ꝓuerbiis ſalomonis myſtico ſermone ſignari. Ne attendas peſſimã mulierẽ: mel. m deſtillat de
. labiis mulieris meretricis: ꝗq ad breue impinguat fauces tuas: & poſtea amarius felle reppenes. Per
cct feneſtrã.n. domus ſuæ in plateas ꝓſpicit: qa Ilata eſt & ſpacioſa uia ꝗᷓ ducit ad mortẽ: & quẽcũq; in
ſipientẽ uiderit iuuenem: ſapiẽtes quippe temptare nõ audet: & tranſire iuxta angulos qui rectam
ke lineam perdiderunt: loquitur ei in tenebris & in chaliginem: & ſub ſpecie uoluptatum quaſi uicti/
lal

en⸗ mam ducit ad mortẽ: Hæc ſi conuerſa fuerit & bene cecinerit: & perfectæ pœnitentiæa annorum té
ihhu⸗ pus impleuerit: comedet & bibet & ſaturabitur: audiat nouatianus: & taceat.
uie FEIXPLICIT LI BER SEPTIMVS: I NCIPIT LBER OCTAVVS.
— —EEyzxtus & Septimus ſuperiores libri allegoriã ꝗnti uoluminis continẽt

eisce

n R quẽ olim hiſtorica explanatione dictaui: præiens opus.i. Octauꝰ liber
hebre ANad cœptã interpᷣtationẽ reuertitur: ut & hiſtoriã & tropologiã: iuxta
nilu utramq; editionẽ pariter ͤllltat. Qua ſi longa tibi uidetur: O uirgo
ubel Expi euſtochium: nõ mihi iputes ſed ſcripturæ ſanctæ difficultati:præ
olul Z cipuæq; eſaiæ ꝓphetæ: qui täãtis obſcuritatibus inuolutus eſt: ut præ
dli/ magnitudine rei breuẽ explanationẽ putem ꝗ per ſe longa eſt: Certæ
ligo nos ſtudioſis ſcribimus & ſanctà ſcripturam ſcire cupientibus non fa
dii ſtidioſis: & ad ſingula nauſean ribus⸗ Qut ſi flumen eloquètiæ: & con
Weiit N cinnas declamationes deſiderãt: legant Tullium Quintilianũ: Gal-
end S „ lionẽ: Gauinianum: & ut ad noſtros ueniã Tertulianum. Cyprnianum
bel =1Minucium. Arnobium. Lactantium: Hylarium. Nobis propoſitum ẽ
ecel eſaiam per nos intelligi: & nequaꝗᷓ ſub eſaiæ occaſione noſtra uerba laudari.
14 F 11

U

Liber OQctauusc.xxiiii.

. . eete
E Eͤce dũs diſſipauit terrã:⁊ nudauit eam:⁊ affliget faciẽ eius:⁊ diſperget habitatoꝛes pwon
Beius. Et erit ſicut populus ſic ſacerdos:⁊ ſicut ſeruus:ſic dñs eius. Sicut ancilla: ſic uin
. MHdomina eis: Sicut emens: ſic ille qui vendit:Sicut feneratoꝛ.ſic is qui mutuum ac⸗- Porinea
ꝗ Ecipit. Sicut qui repetit: ſic qui debet diſſipatiõe:Diſſipabitur terra:⁊ direptiõe pꝛeda lanl
EA. EQAllbitur: Dominus. n. locutus eſt verbũ hoc. Cboſt ſpecialẽ ſingularum gen irti
tium correptioné. Iudeæ: Babylonis: Philiſtim: Moab:⸗Damaſci: Iſrael. gypti:Deſerti maris: Idu⸗/ nit
meæ: & arabiæ: Vallis uiſionis. Ad extremũ tyri: in quaru explanatiõe ſcripſimus ꝗᷓ potuimus. Nũc muse
quid totus orbis in cõſumatione paſſurus ſit: ppheticus ſermo deſcribit: & nequaꝗ de ſingulis gẽti nie
bus. Sed decunctis pariter ꝓphetatur: Et primù quidẽ qᷓ impi tormẽta paſſuri ſint: & qũo iuxta euã cue⸗
gelium & apoſtoluũ pertranſeat cælũ & terra: & nigura mundi iſtius: & deducã tur peccatores in in- lige
ſernum. De quibus ſcriptũ eſt: Ingrediẽtur ad extrema terræ: tradẽtur in manus gladii: partes uul/ inne
pium erunt. Dein ꝗa ꝓ qualitate: meritoru multæ ſunt manſiones apud patrẽ: dicitur qũo ſancti ra ert⸗
piantur in nubibus obuiam dommo in aere. & ſemp cũ eo futuri ſint.Pro diſſipata terra. lxx. corru d
ptum orbẽ interprætati ſunt.Et pro afflicta facie illi us. i. terræ. idem träſtulerunt & reuelabit faciẽ dbi
eius ut procedãt mortui de ſepulchris ſuis. ſiue nudauit eã: ut oĩa opera eius proferãtur in publicũ CA
& diſpergantur habitatores eius ĩ diuerſa loca:præmiis uel ſuppliciis deſtinati. tũc nulla erit diuer gen
ſitas inter nobilẽ & ignobilem: ſacerdotẽ & laicum: ſeruũ & dñm: ancillã & dominã: diuitem & nn.
pauperem:fœneratorem & eũ qui ere alieno pᷣmitur. ementem atq; uendẽtem. Oẽs. n. ex equo ſta/ C0
bunt ante ttibunal xpᷣi:nec erit acceptio perſonarũ apud deum. Quod & iob eiſdem ꝓpe modum E
uerbis loꝗtur: Paruus & magnus ibi ſunt. & ſeruus nõ timens dominũ ſuum. Et ſaluator in euan- .
gelio. Cui oẽ iudiciũ traditum eſt pleno ſermõe teſtatur. Diſſipabitur ergo terra & oĩa terrena ope ſal
ra redigẽtur ad nihilũ: ut abolita imagine pmaneat imago cæleſtis. Prius. n. hõ deterra ter 8
renꝰ. Scds de cælo cæleſtis. qlis terrenꝰ. tales & terreni: & q̃lis ſupcæleſtis tales & ſupcæleſtes: Vt ſi
cut portauimus imagnẽé terreni:portemus imaginẽ ſupcæ leſtis. unde idẽ apoſtolus loꝗtur: Caro e
& ſanguis regnũ dei nõ poſſidebũt. Nõ quo ſcdm hereticos diſpeat natura corporũ ſed quo corru o
ptiuũ & mortale hoc ĩduat ĩmortalitatẽ: & hæc oĩa fiẽt: ꝗqa qd futurũ ẽ:pꝓphetas dommꝰ ẽ locutꝰ un
CLZuxit? deffluxit terra.⁊ inſirmata eſt:Deffluxit oꝛbis inſirmata eſt altitudo populi terre: ⁊ mn
terra interfecta eſt ab habitatoꝛibus ſuis. LxXxX: m
Xuxit terra:coꝛuptꝰ c oꝛbis:luxerũt excelſi terre: Terra at egit ipie ꝑꝑ habitatoꝛes ſuos ””
CDeus ſupbis reſiſtit & humilibus dat gratiã: unde prima ſnia ẽ cõtra eos qui excelſi ſunt terræ: ut 1
infirmẽtur uniuerſa qᷓ nc fortia ſunt: pp eos qui ſanguinem ſanguini miſcuerũt: & in morem ſan
guimis abel interfectorũ cruorem ad deum clamare fecerunt.
Quia trangreſi legẽ ſunt:mutauerunt ius diſſipauerunt fedus ſempiternus:pꝛopter hoc ma
lcdictio voꝛabit terram:⁊ peccabunt habitatoꝛes eius: Ideo inſanient cultoꝛes eius:⁊ relinquẽ
tur homines pauci. LxXxX. CAQAuia pꝛeuaricati ſunt legẽ mutauerunt
pꝛecepta teſtamentũ eternũ:pꝑ hoc maledictio voꝛabit terram:quia peccaueꝛunt habitatoꝛes
eius:ideo paupeꝛes eꝛunt habitatoꝛes teꝛe:⁊ dimitent homines pauci.
CAudiant iudæi ꝗ ſe ſolos legem accepiſſe domini gloriãtur. qd uniuerſæ primũ gentes totuſq;
orbis naturalẽ acceperit legem & idcirco poſtea lex data ſit p moyſem: quia prima lex diſſipata eſt
de qua apoſtolus loꝗtur. Cũ. n. gentes qᷓ nõ habent legem naturaliter ea ꝗ legis ſunt faciunt: iſti le O”J”
gem nõ habentes: ipſi ſibi ſunt lex: ꝗq oſtendũt opus legis ſcriptü in cordibus uis. Qui igitur has le C
ges obſeruauerint: pmia cõſequentur. ꝗq neglexerint eas: ſuſtinebũt ꝗᷓ nunc ſermo ꝓpheticus cõmi C
natur. Et quũo in principio benedixit deus oĩ creaturæ quã fecerat: ſic in cõſumatione mũdi maledi C
cet his ꝗ terreni ſunt: & nõ fuerint peregrini ſed habitatores terræ: & in ea peccauerint: ꝗ obliti cõ- i
ditionis ſuæ cõtra ſe mutuo furore bacchati ſunt: & pauci remanebũt ꝗ habeãt imaginẽ ſupcæle/⸗ HMUVUVͤ
leſtẽ: Siueiuxta ſeptuaginta paupes erunt habitatores terræ: quia ſpiritales diuitias perdiderunt. O””Zẽ

CLZuxit vindemia infumata eſt vitis:ingemueꝛunt oẽs qui letabant᷑ coꝛde:Ceſſauit gaudium
tympanoꝛũ:quieuit ſonitus letantiũ:Conticuit dulcedo cythaꝛe cũ cantico:non bibent vinum:
amaꝛa eut potio bibentibus illã:attꝛita eſt cinitas vanitatis:lauſa eſt ois domus nullo intꝛo/
eunte:clamoꝛ eꝛit ſuꝑ vino in plateis:Seſeꝛta eſt oĩs letitia:tꝛanſlatum eſt gaudium teꝛꝛe:e ꝛeli
cag eſt in vꝛbe ſolitudo: ⁊ calamitas oppꝛimet poꝛtas:quia hec eꝛunt in medio populo:um.
CIn conſumatione mundi.pᷣteritarum delitiarũ recordatio erit materia cruciatuũ: unde & diues .
ille in cõuiuio purpuratus ꝗ receperat bona ſua in uita ſua: eleuans oculos de inferno lazarum cer
nit in requiæ. Et ds increpãs diuites & luxurioſos atqʒ ridẽtes: loqtur in euãgelio. uhe uobis diui
tes qm̃ recepiſtis cõſolationẽ ueſtrã.uhe uobis ꝗ nũc ſaturati æſtis qm̃ exurietis: uhe uobis ꝗ ride-
tis nunc: quia lugebitis & flebitis. Quãdo igitur fuerit reſurrectio mortuorum & iudiciiaduenerit
dies: tunc lugebit uinũ atq; uindemia. de qua moyſes loqtur: de uindemia ſodomorũ uinea eorũ:
ago eorũ de gomorra: uua eorũ uua fellis. botrus amaritudinis eorũ. Furor draconũ uinum eo/
rum:& furor aſi pidũ inſanabilis. tunc oĩs potio ſiue ut hebraice dicitur ſycera:ldeſt hebrietas q ſta/
tum mentis euertit: & hoĩes uigilare non patitur: amaritudine cõmutabitur: ꝗᷓ ad tempus utẽtibus
ſe mella

Super Eſaiam.

D ſe mella mentitur: & in nouiſſimo amarior felle reperietur: Tũc omnis dulcedo lætantium & tym
lt panorum ac cithare ſonitus in planctum uertetur: ac gemitum: Ingeramus hoc teſtimonium his

dume, qui in conuiuiis non ſolum gula & hebrietate: ſed & auribus Iluxuriat: ut per omnes ſenſus animæ
i fortitudo molleſcat: Atteretur ciuitas uanitatis: ſiue omnis ciuitas: uel ſpecialis babylon quæ ſe-⸗
nn det in ſeptem montibus purpurata: cuius ſupplicia in apocalipſi legim us: Pulchræq; dixit urbẽ ua-
N nitatis: Si enim de cælo & terra & de omnibus quæ terrena ſunt dicitur. Vanitas uanitatum omnia
nn di uanitas:quanto magis hoc de una urbe dicendum eſt: quæ totius orbis pars modica eſt. Tunc do-
glige mus quarum nunc ſunt aurata laquearia: & pauperibus: abſq; tecto & tugurio fri gore morientibus
nnnen parietes earum ueſtiuntur marmotum cruſtis: & ſectio roboris nitore reſplendent: remanebunt ua
Cin cuæ: Clamor erit in plateis ſup uino. Nõ in arcta & anguſta uia ꝗᷓ ducit ad uitam: ſed ĩ lata & ſpacio
uneg, ſa quæ ducit ad mortem. Super uino & ebrietate erroris eorum qui dormierunt ſomnum ſuum: &
loſnan inuenerunt nihil omnes uiri diuitiarum In manibus ſuis: Tranſlatum eſt quippe in cælos gaudiũ
lrn terræ: & relicta eſt in urbe quondam cæleberrima ſolitudo: & portas uiarum frequentium p quas
hbtti populoꝶ influebant agmina opprimet habitatorum calamitas: Et ut ſciremus perſpicuæ de totius
npoblal Orbis interitu nuntiari ntulit. Hæc erunt in medio terræ: in medio gentium ſiue populorum.
eürcer CQuomodo ſi pauce oliue que remanſerunt excutiantur ex olea:⁊ racemi cũ fuerint finite vin
item demie:hii leuabunt vocem ſuam atoʒ laudabunt cum gloꝛificatus fuerit dominus hinnient de
gvoſta⸗ mari:pꝛopter hoc in doctrinis gloꝛiſicate dominum in inſulis maris nomen domini dei iſrael.
modum CQuanta ab hebraica ueritate in hoc loco. Ixx. diſtet tranſlatio ſequentia uerba monſtrabunt.
neuan⸗ CLXX. Quomodo ſiquis excutiat oliuã:ſic excutient eos:Et ſi quieſcat vindemia:iſti clamoꝛe
enn0le vociferabunt. Qui autem relicti fuerint ſuper terram.letabuntur cum gła dñni:Conturbabitur
eemart aqua maris:ppterea gloꝛia dñi in inſulis erit maris:nomẽ dñi gloꝛioſ⸗ uz crit dom ini dei iſrael.
henyt CRelictis hominibus paucis: quando maledictio uorauerit terra: & in urbe fuerit ſolitudo:& hæc
nurce, uniuerſa contigeriĩt in medio terræ. In medio populorum & gentium. Tanta erit ſanctorum pauci
Tooconn tas:de quibus dominus loquitur in euangelio: Multi uocati et pauci electi: & tam nehemens pra ſſu
eboers ra iuſtorum: ut temptentur ſi fieri poteſt: etiam electi dei: & paucitas eorum bacis oliuarum rariſſi-
lne mis comparetur: quæ cum excuſſæ fuerint atq; demerſæ uix paucæ remanebunt in ramorum cacu
mine:& quomodo cum fuerit finita uindemia: ſolent pauperes egeſtate cogente uacuas circuire ui
ſocs tes: & pauca uuarum grana colligere: Hii igitur qui remanſerint: & poſt uindemiam mũdi atq; preſ
znert ſuram manus quiuerint antichriſti perſequentis effugere: ſiue pœne im minentis ardores.
gnkn Leuabunt uocem ſuam in ſublime deumq; laudabunt: quando uenerit dominus in gloria pattris
ſui cum angelis: & cum uiderint in ſua maieſtate regnantem: & tunce hinnient in equorum ſimilitu
bern dine:lætitiæ magnitudinem geſtientes: & hinnient de mari huius ſeculi. Propterea qui nunc ſcri⸗
x“ pturis ſanctis eruditi æſtis: & ſcitis uobis tantum gaudiũ tãtaq; præmia reſeruari in doctrinis: glori
* ficate dominum:Audientes illud quod ſcriptum eſt: Qui gloriatut in domino glorietur: Nequaꝗᷓ
Hünn in terra iudæa:ſed in inſulis I deſt in eccleſis huius maris & ſeculi: in quibus benedicitur atq; lau/
unmn datur nomen domini dei quondam iſrael ſiue hominis uidentis deum. Iuxta. Ilxx. omnia quæ de
ſanctis intelleximus referri poſſunt ad impios: quod cum fuerit finita uindemia: tunc illi clament
vuſ⸗ in ſuppliciis conſtituti: Qui autem euaſerint impiorum numerum: letentur in gloria domini: &
muck conturbentur aquæ populorum huius ſeculi. .
uii Afinibus terre laudes audiuimus.gloꝛiã iuſti:Et dixi ſecretũ meũ mihi vpe mihi. LXxX
thut Ab alis terre poꝛtenta audiuimus:ſpes iuſto:Et dicent. Ahe pꝛcuaricatoꝛibus: FE t reliqua
waon CHoc quod dicitur myſterium meum mihi in. x. non haberur: ſed de theodotionis tranſſlatione
inki ĩ græco additũ eſt. Rurſum pro eo qd illi poſuerunt uhe ut ſequẽti uerſiculo iun geretur in hebrai
dnic̃ co dicitur qd propriæ ſonat uhe mihi: Pro finibus quoq; quod nos propter explanationem
at⸗ ſenſus apertius propoſuimus. in hebraico habet mechanaf quod alam non finem ſonat Hii ergo
enn. Qes quibus ſupra dictum eſt: Leuabunt uocem ſuam atq; laudabunt cum hinnierint de mati: & ĩ do
dn ctrinis glorificauerint dominum & uiderint in inſulis maris laudare nomen domini dei iſfrael.
r. Tunc conſona uoce cantabunt & dicent.Ab alis terræ ideſt a prophetis & ſanctis domini: qui aſſũ
ü ptis alis columbæ: ad cælorum regna feſtinant: laudes eius audiuimus prædicari: Vt quod gloria
tiid uel ſpes iuſti non ſit irrita: ſed rebus omnia compleantur. Dicentibus itaq; hæc ſanctis & hinnienti
brus de mari: eleuantibus uocem ſuam atq; laudantibus propheta ſibimetipſi loquitur: Cum inquit
dius hæc audiſſem & in ſubuerſionem orbis uaticinium prophetarum explendum eẽ perſpicerem: locu
ncer tus ſum mihi interno cordis affectu: Nõ poſſum cuncta narrare quæ cerno:hæret lin gua faucibus
dni . meis uox dolore concluditur. Vhe mihi quãtus ordo pœnarum ante oculos uerſatur meos: cer
ie⸗ no præſentia quæ futura ſunt: Errant autem qui hoc putant ex perſona dei debere intelligi rerum
er ordinem non ſequentes:mirorq; quo ſenſu pro pſalmis & laudibus quod in hebraico legitur: 2e-/
Ori: miroth. Ixx. portenta interprætati ſunt: niſi forte ſignum eſt atq; portentum: ut excluſo populo iu
nen L dæorum: incredula prius gentium turba ſaluerur. „. MD
it CWPꝛeuaricantes pꝛeuaricati ſunt:⁊ pꝛcuaricatiõe tranſgreſſoꝛũ pꝛeuaricati ſunt ifoꝛmicho 7

Liber OQctauus.c.xxiiii.

foneà ⁊ laqueus:ſuper te qni habitatoꝛ es terre:Et erit qui fugerit a voce foꝛmidinis cadet in Nu
foneam:⁊ qui ſe explicuerit de fouea:tenebitur laqueo. LXXN.
CAbe pᷣuaricatoꝛibus:qui pꝛeuaricant᷑ legem. imoꝛ ⁊ fouea ⁊ laqueus ſuꝑ vos ꝗ habitattis giut⸗
terrã. Et erit qui fugerit timoꝛem:cadet in foueam. Et qui exierit de fouea:capietur laqueo. ccun
CNHec ẽ cauſa luctus & gemitus mei: propter qua ſcdo dixi ſecretum meũ mihi: quia oẽs præ uarica Aut
ti ſunt legem dei. & nequaquam domini pœna differtur: nec futura prædicitur: ſed immmet & ha- Loen
bitatores terræ captos tenet. Cumq; ſe putauerint fugiſſe ex alio:incident in aliud: & quocumqʒ ſe J enm
uerterint pendentem iram domini non euadent. iec
CAuia caracte de excelſis aperte ſunt:⁊ concutientur fundamenta terre:Confractione cõfrin/ cl
getur terra:contritione conteretur terra:commotione cõmouebitur terra:agitatione a gitabitur gert
terra ſicut ebꝛius:⁊ au feretur quaſi tabernaculum vnius noctis:⁊ gꝛauabit eam iniquitas ſua.⁊x eki
coꝛꝛuet ⁊ non adiciet vt reſurgat. CPropterea formidinem & laqueum & foueãâ 6
domini nullus euadet:qꝗa cataractæ de excelſis ſiue ut.Ixx. manifeſtius trãſtulerunt: feneſtræ cæli ap/ ſ
tæ ſunt:ut deſpiceret dominus uniuerſa peccata hoĩum:quæ prius quia nõ puniebat: uidebatur pec u⸗
catoribus ignorare. Poſtqᷓ autem apertis feneſtris uidit cuncta mortalium: cõcuſſa ſunt fundamen/
ta terræ: Iuxta illud quod in alio loco de dei intuitu ſcriptũ eſt. Qui reſpicit terram & facit eam tre/ p̃s. 103.
mere. Tuc confringetur & cõteretur & cõmouebitur atq; agitabitur terra in ſimilitudinẽ ebrii:non
quo ipſa terra redigatur in puluerem & in nihili. Sed quo uniuerſa terrena pertrãſeant: & ſuccedat
alia cõuerſatio: Et quomodo ebrius neſcit quid agat: ſed hebetantibus ebrietate neruis: nec pes nec 2
mens ſtat in ſuo ofnicio:ſic oĩs terra.i.Oomnes hoĩes qui uerſantur in terra malorũ magnitudine atqʒ; E
pœnarum ebrii erunt & ſtupebunt: ad cuncta quæ cernẽt. Et ſicut unius noctis tabernaculũ atq; ten en
torium trãſſertur de loco in locum: & locus tẽtorii priſtini: a uiatore deſeritur: I ta ut nullum ueſti- iu
gium remaneat præteritæ manſionis: ſic traãſibit figura huius mundi & erit terra deſerta quæ graua- he
ta eſt mniquitate ſua: Cuius pondus & grauiſſimũ onus in zacharia ſcribitur quæ ſedebat ſuper talẽ ſe⸗
tum plumbi:& corruet inquit: & nõ adiciet ut reſurgat. Non quo reſurrectio negetur hommum & A
omnium qui uerſabuntur in terra: Sed nequaquam erit terrena conuerſatio & priſtinæ uitæ ſtatus ef
cum ad hoc humana reſurgant corpora: ut animæ eiſdem quæ prius depoſuerant corporibus ue-- be
ſtiantur: ut recipiant adeo ſiue bona ſiue mala quæ egerunt ſuper terram. be
CCSt erit in die illa viſitauit dominus ſuꝑ militiaz celi in excelſo:⁊ ſupꝑ reges terre qui ſunt ſuper
ð terram:⁊ congꝛegabuntur in congꝛegatione vmus faſcis in lacum:⁊ claudent᷑ ibi in carcere:Et C
poſt multos dies viſitabunt᷑:⁊ erubeſcet luna ⁊ confundet᷑ ſol: cum regnaueꝛit dominus exeꝛci-
tuum in monte ſyon ⁊ hieꝛuſalem:⁊ in conſpectu ſenum ſuoꝛum fueꝛit gloꝛiſicatus.
CPro eo quod nos interprætati ſumus: & erubeſcet luna & cõfundetur ſol. Ilxx. tranſtulerũt: liquefie
ri laterem & cadere murum. Quæ ãat erroris cauſa ſit: ſequẽtia uerba monſtrabũt: Sol lingua hebrai
ca tribus generibus appellatur. quod interprætatur calor & heres: quod
. IlIIldeſt teſtum uel ariditatem ſonat: Maor aũt quod græcææ latinæ di
citur luminare:ſoli lunæq; cõmune eſt. Rurſum luna uocatur iareæ: quæ græcæ dicitur
quod triginta dierum circuitu menſem efficiat: & labana. Ideſt alba uel candida. In præſenti igitur
loco pro labana ideſt luna.Ixx.interprætati ſunt laterem: qui hebraice appellatur lebena. uerbi am⸗ 2
biguitate decepti. Rurſum pro amma ideſt calore per quem intelligitur ſol: poſuerunt murum qui “”R
hebraice dicitut homa: Eſt autem hic ſenſus totius capituli. Feneſtræ cæli apertæ ſunt: & proſpiuen 4
te domino terrena peccata: omnis figura terrenorum operum præteriet & corruet: & nequaꝗᷓ ultra 6
in priſtinum ſtatum reſurget. in illa die hoc eſt in die iudicii uiſitabit dominus ſuper militiam ſi⸗ A1R
ue ſuper ornatum cæli in excelſis: ut non ſolum terrena: ſed & cæleſtia iudicet. Quis ſit autem orna
tus cæli ſiue militia: oſeæ ſcribente diſcamus. Caue ne ſuſpiciens cælum & uidens ſolem & lunã & ”””M
ſtellas & omne ornatum cæli decipiaris & adores ea: Viſitabit dominus ſcdm idioma ſcripturaꝶ ððͦU
quaſi egrotãtem militiam & exercitum cæli: & ferro & cauteriis indigẽtem ſcdm illud: Viſitabo in ps.83. 1
uirga peccata eorum: & in flagellis iniqtates eoꝶ: Nam & in ſequentibus legimus inebriatus ẽ gla lIo b. 25. b. .
dius meus 11 cælo. Et in iob. Aſtra nõ ſunt munda in cõſpectu eius: & aduerſum angelos ſuos per⸗ D
uerſum quid repperit. Viſitabit quoq; ſup reges & principes terræ rectores ten ebraꝑꝶ iſtarum: & ſpe/ .

cialia neqtiæ in cæleſtibus. De ꝗbus principibus diuerſis ꝓuinciis pᷣſidẽtibus & in daniele ſcriptũ ẽ:
Exiit in occurſũ mihi prĩceps regni pſaꝑ & princeps regni græcoꝑꝶ: Hos igitur pricipes ꝗ ſuũ ñ ſer
uauerũt gradũ. cõgregabit dñs in die iudicii quaſi in uno faſce pariter colligatos: & mittet in lacũ
inferni: ut in illis quoq; impleatur qd de impio ſcriptũ eſt. Lacum aperuit & effodit eũ. & incidet in p 8§.7.
foueã quã fecit.Et includẽtur in carcere. Iuxta illud qd ait dominus ite in ignẽ æternum ꝗ ppara/ t. 2. d.
tus eſt diabolo & angelis eius. Qd aũt ſequitur: & poſt multos dies uiſirabutur: Videtur applaude
re amicis meis qui diabolo & demonibus: dãt pnĩam: qd multa poſt tpa a domino uiſitẽtur: Sed cõ
ſideretit qd nõ dixerit aperte ſcriptura diuina. Viſitabũtur a domino uel uiſitabũtur ab angelis: ſed
abſolute uiſitabütur Ex qua ambiguitate uerbi & remediũ poteſt intelligi & correptio:qd poſtqᷓ iu
ſti pᷣmia receperint:illi in pœnis ppetuis uiſitẽtur. Eſt tamẽ ſciendũ qd iudiciũ dei humana nõ poſ
ſit ſcire

Super Eſaiam.

n ſit ſcire fragilitas nec de pœnarũ magnitudine atq; menſura ferre ſniam: qᷓ dñi arbitrnio derelicta ẽ
nbrrs Tanc erubeſcet luna & cõſundetur ſol. Iuxta illud qd apoſtolus ait: Et. n. creatura ipſa cõgemiſcit
n & parturit: cernẽs homines qui ſuo fruebatur lumine: Nihil dignũ dei bonitate feciſſe:qui ſolẽ ſun
Munn onin facit ſup iuſtos & ijiuſtos . Quòô ſi diſpẽſator & uilicus ueniẽte d no cernat fa nmuliã uariis ſubici
kn cruciatibus: & nequaꝗᷓ ſua impleſſe pᷣcepta:De hoc eodem lIoco plemus in euãgelio docet. ſol ob⸗/
dan ſcurabitur & luna nõ dabit lumen ſuum: & ſtellæ cadẽt de cælo: & uirtutes cæloꝶ mouebũutur: quã

do apparuerit ſignũ filii hoĩs in cælo: & plãxerint ſe oẽs tribus terræ: & uiderint filium hoĩs uenien
Netif⸗ tem cũ nubibus: cæli in uirtute & gloria multa. Didicimus ſubuerſionem terræ: uiſitationem mili-
Knn tiæ Gl cogtegatioll regum & principũ in unũ faſcẽ: & detruſionẽ in lacũ:& cuſtodiam carceris

eſi⸗ & clauſoꝑꝶ poſt lõgum tps uiſitationẽ roborẽ lunæ & cõfuſionem ſolis. Poſt hæc oĩa regnauit dũs
ra . exercituũ in mõte ſyon & in hieruſalẽ cæleſti:de qua & in epiſtola ſcribitur ad hebreos: Et in cõſpe
WRl ctu ſenũ ſuorũ glorificabitur. Qualis ſenex fuit habraam ꝗ mortuus eſt in ſenectute bona & appoſi/
unn tus eſt ad patres ſuos: Qualis iubetur & moyſes pᷣſoyteros eligere quos ſcit eẽ pbyteros: cani.n hoĩs
h un ſapĩa eius. Qui imitãtur uetuſtũ dierũ: cuius cæſaries deſcribitur càdida ut ætatis lõgitudo mõſtre-

tur. Poteſt hoc & de eccleſiaſtico gradu intelligi ſi tamẽ non deſtruant operibus dignitatem.
eamnd CAPITVLVM. XXV.

Prinon Dminus deus meus tu exaltabo te:conſiteboꝛ noĩ tuo qm̃ feciſti mirabilia:cogitatio⸗
lrech nes antiquas ſideles amen.Quia poſuiſti ciuitatẽ in tumulum:vrbem foꝛtẽ in ruinam
beznee domũ alienoꝛum vt nõ ſit ciuitas ⁊ in ſempiternũ non hediſicetur: Supꝑ boc laudet te
mneng populus foꝛtis:ciuitas gentiũ robuſtarũ timebit te qꝛ factus es foꝛtitudo pauperi.foꝛ
nangten titudo egeno in tribulatione ſua:ſpes a turbine vmbꝛaculũ ab eſtu:Spiritus enim robuſtoꝛum
n denn quaſi turbo impellens parietem:ſicut eſtu in ſiti. Cumultum alienoꝛum humiliabis:⁊ quaſi ca
gn loꝛe ſubnube toꝛꝛente:pꝛopaginem foꝛtium marceſcere facies. LCxxX. Sße deus
iheattd meus gloꝛiſicabo te ⁊ laudabo nomen tuũ qm̃ feciſti admirabiles res:cõſiliũ antiquũ verũ ſiat
mummnd Quia poſuiſti ciuitates in tumulũ:ciuitales foꝛtes vt caderẽt fõdamẽta eaꝝ.ipioꝝ ciuitates in
uekine erernũ nõ ediſicabũt᷑ ꝓpterea bñdicet tibi populꝰ pauperũ ⁊ ciuitates hoĩuz:inigtatẽ ſuſtinẽtiũ
bunlo/ benedicent tibi. Fuiſti.n. oĩ ciuitati humili auxiliatoꝛ:⁊ tribus pꝛopter inopiam:⁊ pꝛotectio ab
hominibus peſſimis liberabiſ eos vmbꝛaculũ ſitientiuz ⁊ ſpũs hoĩum iniquitatem ſuſtinentiũ
itſopr quaſi homines puſillanimes ſitientes in ſyon ab hominibus impiis quibus nos tradidiſti.
eCt CDuplex huius loci expoſitio eſt. iudæi putãt uocẽ ſanctorum eſſe bobuſich credẽtis:cum deus ad/
bc⸗ uerſum oẽm orbem q ſupra dicta ſunt fecerit & oĩum prophetarũ fuerint completa uaticinia ciuita
temqʒ ſubuerſam romã interpᷣtãtur q̃ delẽda ſit pœnitus:populũq; fortẽ qui laudet dñm.& cui factꝰ
irlanee ſit ds fortitude in tribulatõe ſua & anguſtia referũt ad iſrael: ꝗ de pſecutione gẽtiũ quaſi in eſtu ar
Uuhehni dẽtiſſimo & in ſiti ſit liberatus. Alii uero & melius & rectius ex pſona ꝓphetæ dici intelli gůt:ꝓ paſ/
õl ſione domini ſaluatoris gratias patri referẽtis: qd fecerit mirabilia: & cogitatiões antiquas uerita-
tmd te cõpleuerit quãdo ſtãtes ad dexterã audiẽt. Venite benedhicti patris mei poſſidete pᷣparatũ uobis

regnũ a cõſtitutione mũdi: Quod & paulus intelligẽs loꝗ batur. Sicut elegit nos in ipſo ante cõſti
tutionẽ mũdi eſſe nos ſanctos & immaculatos deſiderãſq; fieri qd ꝓphetat: iſgit uerbũ hebraicum
netm amẽ ꝓ quo. Ixx. traãſtulerunt fiat. Et dominus in euãgelio ſæpe hoc uerbo utitur. Amẽ amen. i. ue/

Muunti re uere dico uobis Quare aũt laudet cõfiteatur noĩ domini: & ꝗᷓ ſint iſta mirabilia: & cogitatiões

oß antiꝗᷓ quas ueras opere: demõſtrauit. Seꝗtur. Quia poſuiſti ciuitatẽ in tumulũ: urbẽ fortẽ in ruinã
4 Domũ alienorũ ut nõ ſit ciuitas.& ĩ æternũ nõ edificetur. Ciuitas quõdam fortis: hieruſalẽ itelli gi
al tur:qᷓ facta eſt domꝰ alienorũ. De qbꝰſaluator dicit ĩ pſalmo. Filii alieni mẽtiti ſunt mihi: filii alieiĩ
n ueterauerũt& claudicauerũt a ſemitis ſuis: Hæc ciuitas cũ deſtructa fuerit: æternũ ñ hedificabit᷑: ut
W mille annorũ regnũ. & aureæ hieruſalé atq; gẽmatæ ſõnia cõgꝗeſcãt: deſtructa aut hieruſalẽ ꝓp ipieta
es te ſua: laudabit dũm populus fortis. Quis ſit at populus fortis. ſequẽs uerſus oſtẽdit. Ciuitas gẽtiũ
wang robuſtarũ oſtẽdit.illis blaſphemãtibꝰ gẽtium populus te timebit. Principium. n. ſapnĩiæ timor do
uihl 4 mini. Laudabitq; te populus fortis & ciuitas gẽtium robuſtarum timebit te:hoc eſt eccleſia de gẽ/
6 tibus cõgregata. Quna factꝰ es fortitudo pauperi xpo tuo: de quo & in pſalmus legimꝰ. Beatus qꝗ in
10 .

e telligit ſup egenũ & pauperẽ. Et in zacharia ſcdm hebraicam ueritatẽ. paup hoc eſt hebion ſup pul
id lũ aſinæ ſedere deſcribitur. Fortitudo egeno: iĩ tribulatõe paſſiõis ſuæ. Spes a turbĩe patibuli. & um
nt braculum ab eſtu:quãdo locutus eſt. Pater in man tuas cõmendo ſpiritum meum. Quõ.n. ſtuentꝰ
In 1 ¹iiompingatur parieti atq; ptranſeat: ſic turbo blaſphemantium iudeorum illi nocere nõ potuit: & ut
nd alia utar ſimilitudine:Sicut ꝓpago grauiſſimo torretur eſtu atq; flacceſcit:ita tumultum & clamo-
kinnie r alienorum hoc ẽ qa te alieni facti ſunt marceſcere facies: & perire. luxta: lxx.interpᷣtes nõ dico ſẽ
, M ſum. Sed uerborum ordinẽ & cõſequẽtiam ĩ hoc loco reperire nõ potui.Et ꝓ eo loco ubi nos iĩter/

ce pᷣtati ſumus ſicut eſtum ĩ ſiti.ꝓ quo ĩ hebreo ſcriptum eſt. BAS AlON.quod apud eos ĩuium uel ſi
ic tis dicitur. Quare illi pro inuio & in ſiti uerterint in ſyon:error perſpicuus eſt: ob ſimilitudinem
le uerbi ſaion & ſyon quod hiſdem ſignaturelementis.
tin C St faciet dñs exercituũ oĩbus populis in mõte hoc cõuiuiũ pinguiũ:conuiuiũ vindẽmie:pin

H iiii

Liber Octauus.c.xxvi.

guiũ medullatoꝝ. Nindemie defecate:⁊ pcipitauit i moͤte iſto faciẽ vinculi colligati ſuꝑ oẽs po N
pulos. Et telã qua oꝛditꝰ ẽ ſuꝑ vniuerſas natiões: Dꝛecipitauit moꝛtẽ i ſeinpiternũ:⁊ auferet o
dñs deꝰ lacrimã ab oĩ facie:⁊ oppꝛobꝛiũ ppli ſui auferet de vniuerſa terra qꝛ dñs locutꝰ c.LXxx Ni
CEt faciet dñs ſabaoth oibꝰgẽtibꝰſuꝑ mõtẽ iſtũ bibẽt i letitia bibẽt vinũ. Angebũt᷑ vnguẽto ĩ .
mõte iſto. Tradet oĩa hec gẽtibꝰ. cõſiliũ.n.hoc ſuꝑ oẽs gẽtes:deuoꝛauit moꝛs pᷣualẽs(Et rurſũ) en
abſtulit dñs deꝰoẽʒz lacrimã ab oi facie ⁊ oppꝛobꝛiũ ppłi ſui:abſtulit ab oĩ tra.os.n.dñi locutũ ẽ n
CPro eo qd nos uertim faciẽ uĩculi colligati ſup oẽs populos: cũq; aqla bis tenebras dixerit: tho en
dotiõ ſemel tenebras noĩauit:Cætera ſimiliter ꝓ quo ſymmach“ trãſtulit faciẽ dñatoris ꝗ domina al
tur ſup oẽs populos. Quid ãt uoluerĩt ꝓ hoc loco.Ixx.dicere: tradet oĩa hæc gẽtibꝰ:legẽti pſpicuũ Hoh
ẽ qd nᷣ ſcriptutæ uerba ſed ſuũ ſenſũ poſuerit: eo qd oĩa myſteria legis & tẽpli trãſferẽda ſint ad ec htt
cleſias nationu. Poſt paſſionẽ ergo dñi qñ eũ a ſiti & eſtu ac turbie liberauerit: Faciet dñs neqqᷓ po/ peun
pulo iudæoꝶ ſed oĩbꝰ gẽtibꝰ ĩ mõte ſyõ pĩ guæ cõuiuiũ: holocauſta medullata: & uinũ uindemiæ Uln
defecate: ut pᷣcipitet & abſorberi faciat faciẽ mortis & uiculi: quo oẽs populi ligabãtur: dirũpetq; re ve
te mortis: & telã qᷓ oẽs cœpat natiões: Et iuxta apoſtolũ abſorbebitur mors ĩppetuũ: Et auferet dñs ins
lacrimã ab oĩ facie:qñ morte ſupata:xp̃ᷣi aduenerit regnũ: & opprobriũ gñis huani qd ad imaginẽ ſuet
cõditũ fuerat creatoris:diaboli & mortis effugerit ſeruitutẽ: Nec mix ſi iuxta ſymachũ dũa appel/ tf
jetur mors: cũ beat apoſtolꝰdixerit: Regnauit mors ab adã uſq; ad moyſẽ: etiã ſup eos ꝗ nõ pecea polte
uerũt ĩ ſimilitudinẽ pᷣuaricatiõis adã. Dnatorẽ oĩum populoꝶ: Siue faciẽ tenebraꝑ ſup oẽs popu⸗/ m
Ilos: & telã ꝗᷓ ordita ẽ ſup uniuerſas gẽtes. Qindã antixpᷣm ĩtelligi uolũt.q ĩ mõte oliueti cõſumẽdꝰ fee
ſit: qd & ĩ danielis ultima dixius uiſiõe.I uxta.lxx. Oĩbꝰ gẽtibꝰ ĩ mõte ſyon cõuiuium lætitiæ ppara/ l
tur:in quo bibẽt uinũ qd ſe dñs cũ ſcĩs ſuis ĩ regno patris ſui bibituꝶ eẽ ꝓmiſit: & ungẽtur unguẽ cal
to: ut renati in xpo efficiantur populus nouꝰ: Vnde dicitur: radet hæc oĩa gentibus: ꝗᷓ quondã iſ c⸗
rael in typo & imagine cælebrabat. Hoc. n. cõſiliũ dñi eſt: ut cuncta trãſferãtur ad gẽtes quia mors dcl
abſorta eſt: & lacrhyma oĩs abſterfa: & opprobriũ uniuerſæ terræ xpᷣi imperio ſuccedẽte deletum ẽ. niſe
¶Et dicent in illa die. Ecce deus ni iſte expectauim eũ ⁊ ſaluabit nos:Iſte dñs:ſuſtinuimꝰ eũ e
7 exultabimꝰ ⁊ letabimur in ſalutari eius.Quia regeſcet manus dni in mõte iſto:& triturabitur l
moab ſub eo: ſicut terũtur palee i plauſtro:Et extẽdet manꝰ ſuas ſub eo.ſicut extẽdit natãs ad ie⸗
natãdũ ⁊ humiliabit᷑ gloꝛia eiꝰ cũ alliſiõe manuũ eiꝰ:? mõumẽta ſublimiũ viroꝛũ tuoꝝ cõcidẽt Ib
2 humiliabuntur ⁊ detrabentur in terrã vſq; ad puluert:· CAbſorta morte in ppetuũ: un
popul dei ꝗ de mau mortis fuerit liberatꝰ: dicet ad dim: Ecce dñs noſter quẽ ĩcreduli: hoĩiem tm 1
putabãt: & expectauimPeu hoc ẽ uerbis eiꝰ credidimꝰꝗa ſua ꝓmiſſa cõpleuit & ſaluabit nos. Propte

rea eiꝰ auxilio de faucibꝰmortis erepti: exultabimꝰ & lætabimur In eo: & manꝰeiꝰ atq; potẽtia rege
ſcet ĩ mõte iſto. De quo ſupra legimꝰ: Cü regnauerit dus exercituũ In mõte ſyõ & ĩ hieruſalẽ: & ĩ cõ
ſpectu ſenũ ſuorũ fuerit glorificatꝰ: Moab ãt qd ĩterpᷣtatur de patre ita cõteretut: ut ſolẽt plauſtro pa
leæ cõteri. hoc Iuxta ritù loꝗt᷑ paleſtiæ: & multaxꝶ oriẽtis ꝓuĩtiaꝑꝶ: ꝗᷓ ob pratorũ & fœni penuriã: pa
leas pᷣparãt eſui aĩantiũ: Sũt ãt carpẽta ferrata rotis p mediũ ĩ ſerraꝶ modũ ſe uoluẽtibꝰꝗ ſtipulã cõ

terũt: & cõminuũt ĩ paleas. Quõ igitur plauſtris ſerratis paleæ cõterũt᷑:ſic cõteretur moab ſub eo.Si
ue ſub dei potẽtia ſiue ĩ ſemetipſo:ut nihil ĩ eo ĩtegri remaneat:Et ſicut ſolet ꝗ natat totũ corpꝰextẽ
dere:ita ille de ſua potẽtia allidetur ĩ terrã: & ruẽs ſonitũ faciet. oĩa quoq; monumẽta ſublimiũ uiro 0
rũ illiꝰſiue murorũ: ut ĩ hebraico cõtinetur cõcidẽt: & hũiliabũtur. & detrahẽtur ĩ terrã uſq; ad pul-
uerẽ cõminutũ. Igitur ſermo ꝓpheticus licet de cõſumatiõe mũdi gůaliter texat uaticiniũ. Tn ne
pᷣſentia uideatur oĩno negligere: Noĩat moab ꝗ fuit inimicus iſrael:iĩ tm̃ ut faceret eos formicari cũ
madianitis: & cõſecrari idolo beelphegor.ꝗ ĩterptatur priapus: cõtra quẽ & hieremias loꝗtur: Egre
dietur chamos in captiuitate: ſacerdotes illiꝰ & pricipes eiꝰ ſimul: & iterũ cõfundetur moab in cha DUJ
mos:ſicut cõfuſa eſt domꝰiſrael in betel: & reliꝗᷓ his ſimilia: atq; ex uno idolo & demone ꝗ huic ido 1
lo pᷣſidebat: Oẽs indicat cõtrarias fortitudines humiliãdas & deducẽdas in tartarũ: & inſtar pulue
ris conterendas. Si aũt hoc ita erit: Vbi eſt diaboli pœnitẽtia. CAPITVLVM. XXVI. i
HNN die illa cantabit᷑ canticuʒ iſtud in terra iuda. Vꝛbs foꝛtitudinis nr̃e ſaluatoꝛ poner
Min ea murns: ? antemurale. LXX. C¶¶In die illa cantabunt cãticuʒ iſtud ſuꝑp
terram iudeã:Ecce ciuitas foꝛtis:Et ſalutare nt̃m ponet muruʒz ⁊ circuommurale.
Cü humiliatus fuerit moab & detractus ad terrã uſq; ad puluerẽ. & oẽs inimici ſubſtra

ti xpᷣi pedibꝰ tũc cãtabitur canticũ iſtud in terra iuda:Si iudæa qd interpᷣtatur utrũq; cõfeſſio. Quõ
ſyon & ĩ hieruſalẽ urbẽ cæleſtẽ ĩtelleximꝰ. Ita & regionẽ huiꝰ urbis iĩtelligamꝰ: Deni q; ſancti ĩ terra
aliena carmẽ iudeæ cãtare nolẽtes: dicũt. Qũo cãtabimus canticũ dñi ĩ terra aliena. Ego puto hoe
eẽ canticũ:de quo & ĩ alio loco ſanctis pᷣcipitur: Cãtate dño canticũ nouũ.Erit ãt canticũ:hoc qd ſe
qtur. Vrbs fortitudis noſtræ: Saluator: ꝗᷓ iſta urbs: qᷓ ĩ mõte ſita latere ñ põt: De qᷓ & ĩ alio loco ſcri
tũ ẽ. Fluminis iĩpetus lætificat ciuitatẽ dei. Et rurſũ. Glorioſa dicta ſũt de te ciuitas dei. Huiꝰ urbis il
kcoditor ẽ:de quo loꝗtur:pater iſtæ edificauit ciuitatẽ meã:ĩmo urbs fortitudinis noſtræ ſaluator
E.i.ieſus: & ponetur ĩ ea murus & añmurale. Murꝰ bonorũ opum: & anmurale rectæ fidei: ut dupli
ci ſepta ſit munimẽtro. Nõ.n.ſufficit murũ hẽre fidei.niſi ipſa fides bonis opibꝰ cõfirmetur. Hic mu

— — — — ——

Super Eſaiam.

hos
nin rus & hoc anmurale ſiue circmurale de uiuis lapidibus extruitur. ꝗ ĩuxta ꝓphetâ uoluũtur ſuùper
kiln tertâ. Pro eo qd nos uertimus añmurale. ſy machus firmamentũ interptatus eſt. Vt ipſi muri muni
mhiv tionibus cincti ſint. & uallo foſſaq; & aliis muris quos in ediſficatione caſtrorũ ſolent loricas dicere
Eh Apite poꝛtas ⁊ ingrediat᷑ gens iuſta:cuſtodiẽs veritatẽ. Netus erroꝛ abiit:ſaruabis pacẽ pa⸗
lhati⸗ cẽqꝛ in te ſperauimus. Speraſtis in dno:i ſecculis eternis.LXX. Apite poꝛtas igrediat᷑
D popul' cuſtodics veritatẽ. Cuſtodiẽs iuſtitiã.appᷣhendẽs veritatẽ:⸗ cuſtodiẽs pacẽ pacẽ qm̃ in
Adonm te ſperauerũt dñe vſqʒ in ſempiternũ. COmne hoc canticũ cdt in terra confeſſionis
uphia & laudis ſancti cataturi ſut: mutat repẽte pſonas: & q̃ſi p interrogationẽ & rũſionẽ texitur. Dixerat
nr populus dei: urbs fortitudinis noſtræ ſaluator ponetur ĩ ea murꝰ:& añmurale. Rpdit dñs: Im moßſp
win cipit nõ eis ꝗ hoc dixerãt. Sed angelis ꝗ portis urbis dñicæ pᷣſidebàt: Vt apiant portas:& ĩgrediatur
incent p eas gens iuſta: cuſtodiẽs ueritatẽ: Siue ut ĩ hebraico dicitur. hẽunim: qd noſtra ligua uertitui fides

niehr plurah numero ñ ſingulari.q ſũt portæ ꝗ apiuntur ab angelis: ut ĩ grediatur ñ populus iudæorũ ꝗ
tenrcit abiectꝰ ẽ: ſed gẽs iuſta qᷓ ex fide ſi eliũ nomẽ accepit: Vtiq; ille de ꝗb ſcũüs loqtur. Apite mihi por
imin tas iuſtitix: greſſus ĩ eas cõfitebor dno Hlas at etas nullus poterit igredi niſiꝗ de portis mortis
Pen fuerit liberat Et cũ pſalmiſta eri d exaltat me portis ortisrur annũtié o&s laudes tuas ĩ por
ͦeen tis filiæ ſyõ. Cü.n.de portis mortis fuerim chti. uc ĩ ortie ſyon oẽs laudatiões dui cãtare
vpopr⸗ proterimus: Et qũo porcas mortis reor eẽ pcã: De qꝗ- 17 ad berri icitur: Ponæ infein nõ pᷣualebut
lmnec⸗ aduerſũ te. Sic Ponasin ni oĩa oba uiriutün uas ꝗq fuerit ĩgre su inueniet portã de ꝗᷓ dicitur
Pbn Hæc ẽ porta dni iuſti ĩtrabũt ĩ ea: Et qũo p plures margaritas ad unu pgitur margaritu⸗Sicp mul
tas uias & portas: puenĩus ad eũ ꝗ dicit eẽ ſe uiã & portà: p quã ingredimur ad patrẽ: poſt ſermonẽ

ung⸗ dei. Rnñdit popul“ hebraicæ ies ſec ſamuch. qd aqla & ſymmach“ ſimiliter trãſtulerür.
fnci hoc ẽ error noſter ablatꝰ ẽ. Siue cogitatio noſtra ſirmata ẽ ꝗᷓ priꝰĩ ter te & idola fluctuabat: ut neqᷣꝗᷓ
uman ceircũferãur oĩ uẽto doctrinæ: Sed ĩ te dñm ſaluatorẽ tota mête credamꝰ. Pro quo nos ut ſenſus ma
lanne nifeſtior fieret trãſtulimꝰ ueterror abiit Et ꝗa cogitatio noſtra firmata ẽ: ppterea ſeruabis nobis pa
mi cẽ quã apoſtolis pollicitꝰ es dicẽs:Pacẽ meã do uobis pacẽ meã reliquo uobis. Et ñ ſolũ ſemelſed
ebinr & ſcdo:ut ſecura ſit retributio ꝗᷓ duplici ſermõe ꝓmittitur. Iuxta qd & apoſtolꝰ loq batur. Gaudete:
iterũ dico gaudete. Hoc ãt ille cõſeqtur: de quo ĩ leuitico dicitur:Hõ hò ſiliorũ iſrael. & ĩ numero *
octit libro:uiri: uiri. Cuiꝰ uxor cubile macularit. Vt duplex uir pacẽ duplicẽ cõſequatur. Meremur ãt inꝗ
peni unt pacẽ.qa ĩ te tota mẽte cõfidimꝰ.Poſt populi uerba & rñſionẽ dñi: & rurſum uocẽ populi:ꝓphe
ntI ta loꝗtur ad credẽtes. ſpaſtis uel ſpate ĩ dño ĩ ſeculis ſempiternis: &c. ꝗᷓ ſecũtur. Iuxta. Ixx. ille ĩ gredi
hohre tur portas dñi: ꝗ cuſtodit iuſtitiã ĩ bonis opib & ſeruat ſiue amplectitur ueritatẽ ĩ fidei ueritate: Vt
mmdee p bona opa & fidẽ: puẽiat ad pacẽ: ꝗ oẽm ſenſũ exupat: & ipſã pacẽ mereatur accipe ꝗa credidit in
ai dno: qa æternꝰ bonorũ retributorẽ: uñ & ĩ alio loco ſcribitur: deſideraſti ſapiam: ſerua mãdata: &
D CIn dño deo foꝛti in ꝑpetuũ:qꝛ incuruabit habitãtes in excel- (dñs tribuet tibi eã.
win ſo:ciuitatem ſublimen humiliauit: humiliabit eam vſq; ad terram detrahet eam vſq; ad pul/
— nerem. Conculcabit eam pes pes paupeꝛis:greſſus egenoꝛum LXX—
ſbac CBeus magne eterne ꝗ humiuiaſti ⁊ deſtruxiſti eos ꝗ habitãt in excelſis:ciuitates robuſtas de
pi ſtrues:æ deduces vſqʒ ad pauimentũ:⁊ cõculcabunt eas pedes manſuetoꝛum ⁊? bumilium.
Niünn C Et hæc propheta loꝗtur:qui ab eo reſpondit loco in quo ſupra dixerat. Sperate in dño in ſeculis
r æternis: & iungit ei qd; propoſuimus: in dno deo forti in ppetuũ.& reliqua: Pro dño deo forti: In
Ine hebraico tria habet noĩa: ia & adonai: & ſur: qd aliud inuiſibilem aliud ieffabilem: aliud robuſtum
canä ſonat. Quorum primũ in alleluia extrema ſylaba ponitur. Et hoc diligens lector obſeruet quod
Il interdum textum in propoſitione teſtimonii diuidamus: quoniã alium. Ixx. editio: & alium ex he-
inck breo ad uerbum expreſſa trãſlatio efficit ſenſum: Dicit eigo Piophera Sperate in domino in ſecu/
⸗ lis æternis in dño deo forti in ppetuum: cuius auxilium empiternũ eſt: lpſe enim incuruabit habi
i tantes in excelſo: qa omnis qui ſe exaltat humiliabitur. Qui patrem habraam ſe habere iactabãt: &
. in ſuggillatione domini loquebantur. Nos de fornicatione nati nõ ſumus:ipſe ciuitatẽ ſublimem
humiliabit. Vt iudæi putant romanã: ut nos rectius eſſe conuincimus hieruſalem q occidit ꝓphe/
M tas & lapidauit eos qui ad ſe miſi erant: & ad extremũ patris familiæ interfecit filiũ: Vt herede iu gu
i⸗ lato periret hereditas: nec uocatur ciuitas ꝗᷓ hebraicæ dicitur. IR. Sed caria quã agla
D Interpᷣtatus eſt:& quã nos ciuitatulã:uel uicum: uel oppidulum poſſu
in mus dicere: & frequẽter in ſcripturis hoc noĩe appellatur hieruſalẽ: pulchræq; duplicẽ humilitatẽ
poſuit:Humiliabit eã primũ ſub babyloniis:qũ templũ deſtructũ eſt. Scdo ſub Tyto & Veſpaſiano
cuius ruina uſq; in finẽ pmanet. Cõculcauit eam pes: Repetitq; & copulat pedes paupis. haud dubi
e uunm quin xpi. De quo & ſupra diximus. Factus eſt fortitudo egeno in tribulatione ſua. Greſſus ege
norum: apoſtolorum ſcilicet qui imitantes domini paupertatem: etiam uirtutis eius priuilegium
n conſecuti ſunt qui non recepti: excuſſerunt ſuper eam puluerem pedum ſuorum: Et quia ſaluato-
i ris dicitur uerbis. omnis qui ſe exaltat humiliabitur: & qui ſe humiliat exaltabitur. Non ſolum
fſcH heoc ad homines: ſed & ad contrarias quoq; fortitudines referre poſſumus. Iuxta. Ilxx. laudes
hi deo ꝑropheta decantat: quod omnes ſuperbos humiliet & uniuerſaꝶ urbium munimenta uſq; ad

Liber Octauus.c.xxvi.

olũ diruat: & ſanctorũ ea mitiũq; & humilium calcent pedes. “èM
Semita iuſti recta eſt: Mectus callis iuſti ad ambulandum: in ſemita inditioꝛum tuoꝛum
domine ſuſtin uimus te: Nomen tuum ⁊ memoꝛiale tuum in deſiderio anime: Anima mea
deſiderabit te in nocte. LXX. . DS
CNisa iuſtoꝛum recta facta eſt:via iuſtoꝛum pꝛeparata eſt: Via enim dñi iuditiũ:ſperauimus
in nomine tuo: ? in memoꝛia qua deſiderat amima noſtra. ..
CAdhuc propheta de chriſto loquitur de quo ſupra dixerat: Conculcabit eã pes pedes pauperis:hu
ius ergo iuſti ſemita recta eſt ſiue ut uerbũ nouũ fingam rectitudines quas græci uocant
eæqualitates latinius poſſumus appellare:Dicunturq; hebraice meſraĩ: in una igitur chri-
ſti ſemita omnes iuſtitiæ reperiuntur: & propterea eã ſuo calcauit & triuit pede:ut quicũq; per eam
uoluerit ambulare: curſu ambulet inoffenſo: In hac ergo ſemita iuditiorum dñi ſuſtinuerũt eũ ſan
cti & ſperauerunt in eo ꝗa ſpes ũ confundit: Et nomẽ illius & mẽoriale habuerüt in deſiderio ani
mæ dicentes: Concupiuit anima mea deſiderare iuditia tua in omni tempore: Et iterum: Deſiderat
anima mea: & defecit in ſalutari tuo: Quia ãt nomen domini habet in deſiderio: aliud non deſide-
rat: Et hoc notandum: quod deſiderium dñi non mn carne ſit ſed in anima: iuxta illud quod in alio
pfſalmo legimus: Sitiuit anima mea ad te dominum deũ fortẽ & uiuũ: Caro enim concupiſcit ad-
uerſus ſpiritum: & ſpiritus aduerſus carnẽ: Hæc enim ſibi ĩuicẽ aduerſantur: ne quæ uolumus illa fa
ciamus: Quodq; ſequitur in nocte iuxta. lxx. ſequenti capitulo iũgitur: Iluxta hebraicum: priori:Ille
autem poteſt dicere anima mea deſiderauit te in nocte: Quicum pſalmiſta loquitur conſidenter. la
uabo p ſingulas noctes lectũ meuü:in lachrymis meis ſtratũ meũ rigabo. Põt nox & tenebræ ꝓ tri-
bulatiõe & anguſtiis accipi. Vn & in alio pſalmo ſupꝑ iuſti ꝓpheta ſecuritate decãtat.Per diẽ ſol nõ
uret te. neq; luna p noctẽ: Ideſt nec in ꝓſperis nec in aduerſis umꝗᷓ de tuo moueberis gradu.
BSed? ſpirirn ineo in pᷣcoꝛdiis meis:de mane vigilaboadte. LXxX.
¶ Be nocte cõſurgit ſpiritus meus ad te deus meus:quia lux iuditia tua ſuper terram.
CVolumus & hebraicum ſequi & uulgatam editionem nõ pcnitus præterire: & hac reꝑ neceſſita
te compellimur: diuerſo ordini atq; ſermoni: diuerſas ĩtelligẽtias quærere: Igitur qd dicitur de no
ctæ: I uxta. Ixx. huius capituli ut diximus principium eſt. Iuxta hebraicum finis ſuperioris: licet poſ
ſit etiam iuxta. Ixx. in fine accipi ſuperioris teſtimonii: ut ſit ſenſus: deſiderat anima mea ad te nocte
& poſtea incipiat: mane cõſurgit ſpiritus meus ad te deus meus. deo autem mane conſurgit: quia
lux pᷣcepta tua ſuper terram: Seruans enim mandata tua: & illuminatus eorum lumine. De quibus
dicitur: Præceptum domini lucidum illuminans oculos. Dormire nequæo: ſed omni tempore te
deſiderans: meo ad te cõſurgo ſpiritu. Et hoc obſeruãdum:quod in nocte adhuc poſiti animo deſi-

deremus dominũ Poſtꝗᷓ autem ſpiritus noſter in pᷣcordiis noſtris tota ſe ad deũ mente commoue/

rit. Mane uigilemus ad eum: atq; ut maniteſtius dicam: animæ nox & deſiderium: ſpiritui autẽ: ma
ne iungitur & uigilia: Porro ſpiritu in pcordiis ſuis euigilat ad deũ: ꝗ põt dicere de profũdis clama
CCi feceris iuditia tua in terra:iuſtitiam diſcent habitatoꝛes oꝛbis. Miſe-· (ui ad te dne.
reamur impio:⁊ nõ diſcet iuſtitiam in terra ſanctoꝛũ mique egit:⁊ nõ videbit gloꝛiã dñi. LXxX.

Juſtitiam diſcite qui habitatis ſuper terram. Ceſſauit enim impius nõ diſcet iuſtitiam:ſu⸗

pẽr terram veritatem non faciet: auferatur impius vt non videat gloꝛiam domini.
CDicamus primũ iuxta hebraicũ: & ſi ſenſũ ꝓphetæ ualuerimus exprimere: tüc ad. lxxx. interprætes

trãſeamus. Quãdiu nõ exerces iuſtitiã ſuꝑ terrã: & nec bonis bona: nec malis retribuis mala iuſtitia

tua o deus ignoratur in terra: Cũ aũt iudicii die ꝓ qualitate operũ unicuiq; reddideris qd meretur:
tüc iuſtitia tua cognoſcetur in orbe terrarũ.qᷓ prius apud incredulos uidebatur iniuſta: ut unus ſan
ctorũ quoqʒ diceret mei autẽ pœne moti ſunt pedes: pœne effuſi ſunt greſſus mei: qm̃ zelatus ſuper
iniꝗs pacem peccatorũ uidens. Ad qd rũdit dns. Miſereamur Impio. qd exceptis. Ixx. oẽs ſimiliter
trãſtulerunt. Et eſt ſenſus. magis impius miſericordiã cõſequatur: & diſcat clemẽtiam meã:dum ẽt
ipſe ſaluatur: Rurſũq; loquẽti domino: ex pſona humanæ impatiẽtiæ ꝓpheta reſpõdit. Et nõ diſcet
juſtitiã:eſtq; ſenſus. Et qùo poterit tuam noſſe iuſtitiã: ſi tm clementiã fuerit expertus. Redditq; cau
ſas quare eũù uelit dei iuſtitiam diſcere: quia in terra ſanctorum iniq; geſſit: & contra ſanctos tuos iu
iter dimicauit: debet ſentire tormenta: Rurſũq; dominus ſentẽtiam temperãs & nõ uideat inquit
ſiue nõ uidebit gloriã domini: Eſtq; ſenſus: Sufficit ei ꝓ uniuerſa pœna qd me cum ſanctis meis nõ
uidebit in mea maieſtate regnãtem: Quidã ipiũ hoc eſt reſa diabolũ intelligi uoluit: de quo ĩ no
no pſalmo ſcribitur: Increpaſti gẽtes & periet impius:nomẽ eorum deleſti in æternũ & in ſeculũ ſe
culi:lInimici defecerunt frameæ in finem & ciuitates eorum deſtruxiſti. Nos aũt generaliter impiũ
uel pro peccatore uel pro eo qui dei cultum non habet accipiamus. Iuxta.Ixx. iubentur habitato//
res terræ iuſtitiam diſcere. Oĩs enim uir uidetur ſibi iuſtus. deus autem corda oĩum nouit: ꝗ reddet
unicuiq; ſcdm opera ſua. Et alio loco eiuſdem uoluminis dicitur. Sunt uiæ uiri quæ uidentur
rectæ nouiſſima autem earum reſpiciunt in profundum inferni. Vnde debemus iuſtitiam di-
ſcere:nec conſidere ĩ proprio iudicio. Eſt. n. iuſtus: ꝗ pereat ĩ iuſtitia ſua: Non quo iuſtus ſit: ſed quo
ſibi iuſtus eſſe uideatur.Sin autem xp̃s factus eſt nobis a deo ſapientia: & iuſtitia ſanctiſicatio & re-
demptio

Super Eſaiam.

tonn demptio quibus præcipitur ut cognoſcant iuſtitiam: hoc iubeturut chriſtum diſcant atq; cogno-
nen ſcant.Propterea ãt ait præcipio uobis ut diſcatis iuſtitiam: quia ablatus ẽ impius: & regnũ illius de
ſtructum eſt: qui qdiu regnabat in terra iuſtitiam ſcire non poterat nec facere ueritatem: De qua
uns alibi ſcribitur. quod gratia & ueritas per ieſum chriſtum facta ſit.Et quia in terra ueritatem nõ facit
impius: aufertur. Non enim meretur dominum uidere regnantem.
Weähn CBñe exaltet᷑ manus tua ⁊ ñ videãt:⁊ cõfundat᷑elus populi:⁊ ignis oſtes tuos deuoꝛet. LXX
CBomine excelſum eſt bꝛachium tuum:⁊ neſciebant:ſcientes autem confundentur zelus ap“/
iwi⸗ pꝛehendet populum ineruditum:⁊ nunc ignis aduerſarios comedet.
ren CNHoc quod ſupra dixerat & non uidebit gloriam dñi:poteſt ſic intelligi :Poſtulas O propheta ut
eltn non miſerear impio ne ſi miſertus eius fuero incipiat neſcire iuſtitiam: qui in terra ſanctorum iniq;
coti geſſit: ego tibi reſpondeo. Ergo ne gloriam duñi nõ uidebit: ergo ne non cemet triumphos meos ꝗ
Deice magis me debet uidere regnantem: Vt ſciat quanto bono careat: & hoc præſſius uoce interrogan-

tis legendum eſt. Ad quod propheta reſpondit. Domine exaltetur manus tua & extendatur ad per

. cutiendum ut te non uideant impii: & tuæ gloriæ ne ad pœnitendum quidem lumine pfruantur.
itu⸗ cui reſpondit dñs. Videant magis: & confundantur. uel zelus populi: uel zelantes populi: && ignis
aduerſarios tuos. Ideſt ſanctorum populi deuoret atq; cõſumat.lIgnis autem pœnitentiæ qui eorũ
weil corda excrutiet: quod talem dominum perdiderũt: Poteſt hoc ẽt ſuper iudæis intelligi qui chriſtũ
wuͤlle brachium domini neſcierunt: Cumq; cognouerint quem patibulo afnxerant: confundétur. Tunc
enetl ineruditus & populus neſciens legẽ dei ⁊eli ſtimulis incitabitur: quãdo uideiit natiões in ſuũ ſuc-
Din/ ceſiiſſe locum & igne pœnitudinis arſerit. ſiue dolore ſupplicii. quado audierit illud quod ſenptũ
lolni⸗ Wiat.2 „.d. eſt.Ite in ignem æternum qui paratus eſt diabolo & angelis eius. .
CBomine dabis pacem nobis omnia emim opera noſtra operatus es nobis. LXX.
CBomine deus noſter pacem da nobis. Omnia enim reddidiſti nobis. Mẽ
Notandum quod poſtꝗ; nobis opera noſtra reddiderit: pacem daturus ſit. Et quomodo exponat
weli cauſas cur poſtulet pacem:pro cunctis enim operibus quæ operati ſunt ſuper terram dicunt ie ſu⸗/
mcen ſtinuiſſe tormenta: & iuſtum eſſe ut poſt ſupplicia atq; cruciatus: miſericordiam cõſequantur. Siue
le ol aliter: quia uenit mundi cõſumatio. & omnia quæ per prophetas locutus es rebus expleta ſunt: &
rwwue reddidiſti uniuerſa quæ pollicitus es tribuæ nobis pacem quæ exuperat omnem ſenſum.
rgni Bomine deus noſter poſſiderunt nos domini abſq; te tantũ in te recoꝛdemur nois tui.LXxX.
Gib Bomine deus noſter poſſide nos.domine extra te alium neſcimus.nomen tuum vocamus.
ond CIdcirco miſericordiam quæſimus & pacem quæ poſt cuncta tribuenda eſt: quia nos abſq; te dñi
nodi⸗ proſliderunt: ldola uidelicet uel demone: idolis aſſidentes: nihilq; aliud poſtulamus:niſi ut digni ſi
mmoe mus poſt errores plurimos. qui tui nominis recordemur. Iuxta. xxx. qui dixeruũt. Domine deus poſ-
in ſide nos. hoc præcantur ut poſt pacem ſibi redditam dei poſſeſſio fian t. Quod quid em & de ſapiẽ/
lucn Prou.8. e tia legimus: quæ iuxta hebraicum loquitur in prouerbiis: Deus poſſedit me initio uiarum ſuarum.
rch⸗ licet quædam exemplaria malæ pro poſſeſſione habeant creaturam. Deniq; ſequitur: Ante aut oẽs
III. colles generat me. Quomodo enim creaturæ generatio poterit coaptari: q magis poſſeſſioni con/
nſ ruit. Scriptum eſt & in deuteronomio: Nõne iſtæ pater tuus poſſedit te & fecit te & creauit te. Et
oc conſiderandum quod nõ dixerit dominus ſiue deus poſſedit te: & fecit te: & creauit te: Sed pa⸗/
ter ut clementia nominis auſteritatem potentiæ mitigaret: Quodq; ſequitur. Domine abſq; te aliũ
herſe⸗ nõ nouimus:nõ excludit filium ſed iungit patrẽ neq; enĩ dixit aliũ nõ nouimus:ſed extra te aliũ nõ
aün nouimus: Cu ãt dicat filius ego in patre & pater in me extra patrẽ non nouimus filiũ qa ĩ patre co.
D noſcimus eũ. Deniq; & nomẽ illius noĩamus dicẽtes ĩ oratiõe dominica. Pater noſter ꝗ es ĩ cælis
nu EMoꝛientes non viuant.gigantes non reſurgant. Mꝛopterea viſitaſti eos.⁊ perdidiſti om//
ufle nem memoꝛiam eoꝛum. LxXxX. CMoꝛtui.n.vitam non videbunt:neqʒ
B medici ſuſcitabunt. Idcirco perdidiſti induxiſti ⁊ tuliſt omnem maſculinum eoꝛum.
ani CSymmachus more ſuo manifeſtius: Moꝛtu nõ re ſuſcitabunt:gigãtes nõ viuiſi/
chn cabũt. Pꝛopterea viſitaſti ⁊ contriuiſti eos.⁊ vupergidii omnem memoꝛiam eoꝛum.
iga CDicamus primum iuxta. Ixx. Quæſtio uidetur eſſe difficilis: quomodo ſi dicamus cæcus non ui
nun det lumen: ꝗqdiu cæcus eſt. Sin autem receperit ſanitatem: lumen aſpiciet. Sic & qui iniquitate mor
n tuus atq; peccatis. anteꝗqᷓ uiuificetur iuſtitia atq; uirtutibus: eum qui dicit: ego ſum uita: uidere non
Mun⸗ poterit: Vnde & deus uiuorum dicitur: nõ mortuorum: Anima enim quæ peccauerit:ipa monietur
ino Heb. 6. b. Legimus in epiſtola quæ ad hebreos ſcribitur. Ne rurſum fundamentum iacientes pœnitentiæ ab
lit . operibus mortuis: Sin autem peccata appellantur opera mortua: quare non econtrario uirtutes a p
wiũ pellentur opera vnud ſequitur nec medici ſuſcitabunt: ſenſus perſpicuus eſt condemnari
w ſabulas poetarum. qui ab eſculapio iactant uiruium ſuſcitatum: Non ſolum autem hoc de mor/
ie tuis: ſed de omni inſirmitate dicendum eſt. quod abſq; dei miſericordia nihil medendi ars ualeate
Iu. Sed quomodo niſi dominus edificauerit domum in uanum laborauerunt qui edificant eam. Niſi
nc⸗ dominus cuſtodierit ciuitatem fruſtra uigilabit qui cuſtodit eam. Sic niſi dominus languo-
⸗ tem curauerit: in uanum laborant medici qui cupiunt ſanare languentes. Niſi dominus cuſto⸗

his

Liber OQctauus.c.xxvi.

dierit ſanĩtatem:in uanum cuſtodiunt:qui etiã præcepta cuſtodiẽde ſalutis ꝓpriis edunt librĩs ſem

perqʒ dicendũ eſt:nõ ſolum corporis ſed etiam in aĩæ ſanitate: DBenedic aĩa mea dñm:qui ſanat oẽs

.0

languores tuos:Porro qui peccato mortui pſeuerant:& nulla arte medicinæ poſſunt recipere ani-

mæ ſanitatem:iſti diſperdentur & tollentur a domino:& quicquid robuſtum in eis eſt: & quod ma
ſculinum uocatur p œnitus auferetur: Vnde & pharao nõ uult interficere ſexum fœmineum qui ꝑ
ſe fragilis eſt & facile interire poteſt:Sed omne maſculinum quod ſi adultum fuerit & in uirilẽ æta
tem puenerit:difficulter occiditur. I uxta ſymmachum mortui nõ uiuificabunt: ꝗ peccato mortui
alios uiuificare nõ poſſunt:nec pulchra laudatio eſt in ore peccatoris:Et gigãtes ideſt raphaim nõ
ſuſcitabunt alios:qui ipſi iuxta geneſeos librum appellantur cadentes: uiſitatq; eos dominus: ut &
mortuorum & gigantium omnis deleatur memoria. Solus enim eſt qui ſuſcitat mortuos: De quo
dicitur: Sicut pater ſuſcitat mortuos & uiuificat:ſic & filius uiuificat quos uult. Poſſumus mor⸗

tuos ſimulacra appellare hominum mortuorum: & gigantes demones qui ſimulacris eorum aſ-

ſident: Nec terrere nos debet quare. Ixx. maſculum & cæteri interprætes memoriam tranſtule/-
runt: cum hiſdem tribus litteris. ZAl. &. CAPH. & RES. utrumq; ſcribatur apud hebreos. Sed
quando memoriale dicimus: legitur Zachar. Quando maſculinum: Zochor. Ethac uer-
bi ambiguitate: deceptum arhbitramur ſaul quãdo pugnauit contra amalech: & interfecit omne ma
ſculinum eorum: deo enim præcipiente ut deleretur omnis memoria amalech ſub cælo: IIle pro
memoria non tam errore quam prædæ ductus cupidine maſculos interprætatus eſt. Neſciens il-
lud apoſtoli. Nolite errare deus non irridetnurr
Indulſiſti gẽti dñe:ĩdulſiſti gẽti.Nũqᷣd gloꝛificatus es:elongaſti oẽs terre terminos. LXx.
CAdde eis mala domine:adde mala gloꝛioſis terre.
CMala quæ. Ixx. ſcdo poſuerunt: in hebraico non habentur: Sed quia ſupradixerant. Ideo induxi-
ſti & perdidiſti & tuliſti omnem maſculinũ eorum:eundem ſenſum ſecuti addiderũt de ſuo mala
ut qui glorioſi in terra ſunt: malis duplicibus opprimantur: Porro iuxta hebreos multo aliter ẽ ſen
ſus: & priori diſputationi congruens: dixerat ds miſereamur impio: propheta reſponderat. Et ubi

eſt iuſtitia tua. Præſertim cum tanta mala in ſanctos tuos operatus ſit. Ad quod dũs: Et non uidebit
inqt gloriam dnñi: Rurſum ꝓpheta: exaltetur manus tua ad percutiẽdum: & non uideãt gloriã tuãũ
quã non merẽtur aſpicere: Ad qd dñs:Videant magis & confundantur. Rurſum ꝓpheta: domine

pacem da nobis: & poſſide nos qui tui nominis recordamur.Impii autẽ & ſuperbi non uiuant: nec
reſurgãt in gloria:Sed cõtere oẽm memoriã eorũ.cauſaſqʒ reddit cur eos cupiat interire. I ndulſiſti
gẽti dñe ĩdulſiſti gẽti: Nũqd glorificatus es. Et ẽ ſenſus.Sæpe miſertus es gẽtibus.i.humão generi
& exercuiſti in ea incredibilé clemẽétiã. Nunqꝗd te cognouerũt. Nunqd glorificauerütnomẽ tuum
Nõne ecõtrario a te lõgius receſſerũt: Securitas.n. negligentiã: negligentia contemptum parit.
CBomine in anguſtia requiſierunt te:in tribulatione murmuris doctrina tua eis. LCxx.
CBomine in tribulatione recoꝛdatus ſum tui:in tribulatione praua doctrina tua nobis.
CQuia indulgens ſæpe contẽptus es nec glorificatus: Sed econtrario omnes a tui ſcientia receſſe
runt: propterea domine percute eos: ut in anguſtia te requirant: & in tribulatione murmuris doctri
na tua ſit eis.quando tantum eis malorum pondus incumbet: ut nec clamare quidem audeant cõ-
fidenter: ſed dolorem ſuũ ſilentio deuorent: Iuxta. Ilxx. in tribulatione ꝓpheta dni recordatur. Iuxta
illud qd in pſalmo dicitur:De tribulatione inuocaui dominũ: & exaudiuit me in latitudine: Et in
alio loco. Ad dominum cum tribularer clamaui & exaudiuit me. Vnde & apoſtolus loquitur: Tri
bulamur: ſed non coanguſtiamur: perſecutionem patimur: ſed non derelinquimur. Et in alio lo-

co. Non ſunt condigne paſſiones huius temporis ad uenturam gloriam quæ reuelabitur in nobis:
Si autem parua tribulatio docet & emendat & corripit: quanto magis magna cum admonemur:

conditionis noſtræ: & dei potentiæ recordamur.

CSicut q cõcipit cũ appꝛopinquauerit ad partũ:dolens clamat in doloꝛibꝰ ſuis:ſic facti ſi umus

a Scic tua dñe. Cõcepimꝰ ⁊ quaſi parturiuimus:⁊ pepimus:ſpm̃ ſalutis fecim i terra. LXxx
CEt ſicut parturiens cum appꝛopinquat ad partum in doloꝛe ſuo clamat. Sic facti ſumus

Dilecto tuo:pꝛopter timoꝛem tuum domine concepimus:⁊ parturiuimus:⁊ peperimus:ſpirituʒ

ſalutis tue fecimus ſuper terram.
CSicut ad partum mulier appropinquans. dolore cogitur exclamare: ſic nos in anguſtia requi/
rimus te. coacti a facie formidinis tuæ: Concipimus & parturimus: & parimus non carnis liberos:
ſed ſpiritus: ut tota in te mente credamus: & quem per beneficia non ſenſimus: per tormenta diſca-
mus: Hoc quod. Ixx. addiderunt: ſic facti ſumus dilecto tuo: pro quo cæteri tranſtulerunt: ſic facti ſu
mus a facie tua domine: Obelo prænotandum eſt. poſſumus autem dilectum domini chriſtum
accipere: propter cuius timorem cõcipimus & parturimus & parimus: ſpiritum ſalutis faciemus ſi
per terrã:Poteſt hoc & apoſtolicus uir dicere: quãdo populos erudit:Et imitatur apoſtolũ paulũ.ſi.
lioli mei quos iteꝶ parturio:donec xpᷣ̃s formetur in uobis:an dubitãdũ ẽ.qd paulus apoſtolus ſpi
ritũ ſalutis fecerit ſup terrã: ꝗ de hieruſalẽ uſq; ad hilliricũ euãgeliũ pᷣdicauit: & quaſi ſapiẽs archite
ctus fundamentũ poſuit: extra qd nullus alius põt ponere qui eſt xpᷣs ieſus. Siue igitur legerimus
propter

ptetu
Io e⸗
minetur
O
64.
ſunbub
Ppreren
ſcnnt
Gühen
oume
gleie
C
gaur
Che
Cid
ahüi
mor

hn
uatl
otem
upe
neeus
gbon
hoe
⸗
nüun
gun
poo⸗
a⸗
W
1

it
ilnncs
Gerg,
ln
ni
lke
Womom,
Phumn
unen
oreen
nsno,
dOtumg
kunlle,
eOs, de
hac llet/
Omnem
illlepr⸗
lendil⸗

.L.

dindni⸗
ſoona
Uürriken
eun Eub
Onuiedit
comne
uuntpee
Nclliſti
ogenei
mern
un
I.
in kertd
ndoci
kantco
Wut
iEtin
wut Tn.

Supper Eſaiam.

ꝓpter timorè tuũ dũe in utero accepimus:ſiue iuxra hebraicũ a facie tua dũe concepimus & in ute
ro accepimus: Vtrumq; ad id ptinet ut ex timore & recordatiõe dni ſermonẽ cõcipiamꝰ dei: & nlu
minetur cor noſtrũ dicẽtiũ ſignatũ eſt ſup nos lumẽ uultus tui dñe: & oñde faciẽ tuã & ſaluierimꝰ
CSalutes non fecimaus in terra: ideo non ceciderunt habitatoꝛes oꝛbis. LXX.
CSed cadent habitatoꝛes terre. CDiuerſa interprætatio:nec ſſe eſt ut diuer
ſum habeat & ſenſum: Iuxta hebraicum hoc dicitur: qa mhil dignũ iuxta tuã fecimus: miſericordiã
ꝓpterea impii nõ corruerunt: ſed uſq; hodiæ pualent & poſſident terrã. xx. autem hoc aſſerunt: q
facientibus ſanctis ſpũm ſalutis ſup terram: hii ꝗ terræ habitatores ſunt corruãt. Licet inter orbem
qui hebraicæ thebel dicitur: & græcæ dicitur. Ac terram multa diuerſitas ſit. Cadent ergo ꝗ
cumq; habitationi terræ ſe dederunt: & in terrenis operibus fixa radice fundati ſunt: Et non cadent
q ſedent in orbe terrarum & requieſcunt in eccleſia:quæ habitaculum patris & fili & ſpus ſancti eſt
CAiuant moꝛtui interfecti mei reſurgant:expergiſcimini ⁊ laudate qui habitatis in puluere:
quia ros luminum ros tuus:⁊ terrã gigantum detrahes in ruinam. LXX.
CReſurgẽt de ſepulcris ⁊ letabũt᷑ ꝗ ſũt in terra:Ros.n.tuꝰ ſanitas ẽ illis:terra ãt ipioꝝ cadet.
CSãctis pturiẽtibꝰ& pariẽtibꝰ ſpũm:& habitatoribus terræ nõ corruẽtibꝰ: qa ſalutes nᷣ fecerũt ĩ ter
ra:hii quos in xpᷣo mortuos apoſtolus uocat: & pp dum interfecti ſunt: reſurgent in gloriã: Et quia
mors eoꝶ ſomnus eſt: Nequaꝗ iuxta. Ixx. reſurgere: ſed expergiſci & uigilare dñr: Vnde & lazarus
ꝗ euigilaturus erat:a dio dormiens appellatur. Oẽs igitur martyres & ſancti uiri uni ꝓ xpo fude-
runt ſanguinẽ: & quorũ fuit tota uita martyrium: reſurgẽt & euigilabunt: atq; laudabunt deũ crea/
torem ſuũ qui nunc habitant in puluere:De ꝗbus in Damele ſcriptũ eſt. Multi dormientiũ in ter-
xæ puluere reſurgent: hii in uitã æternã: & hii in opprobrium & cõfuſionem ſempiternã: Et ĩ Ioan
ne euangeliſta legimus: Veniet hora: qñ qui in ſepulchris ſunt audient uocẽ filii dei: Et egrediẽtur
ꝗ bona fſecerũt in reſurrectionẽ uitæ: Et qui mala in reſurrectionẽ iudicii: Ros. n. dñi iuxta fabulas
poetaꝑꝶ: uincens oẽs herbas pæonias: Viuificauit corpora mortuoꝑꝶ: Et quo iactis in terrã ſeminibꝰ
ros paulatim creſcere facit herbas: & ad fruges ſui generis puenire: Sic dei ros ꝗq ꝓ miſencordha po
nitur ros erit luminũ plurimorum: qd hebraice dicitur oroth. Terrã aũt: Ideſt corpora: Rafaim: gi/
gantiũ uidelicet && Impioꝑꝶ: ds in pœnas detrahet ſempiternas. Deniq; pro raphaim: ſoli. lxx. im-
pios tranſtulerũt. Et qa ſupra legimus: Mortu uitã nõ uidebunt: Sed nec medici ſuſcitabuntꝓ quo
aquila & ſymmachus raphaim & gigantes interptati ſunt: Quærimus ꝗᷓ erroris cauſa ſit: ut pro ra-
haim hebraico: Alii gigantes: Alii medicos poſuerunt: Verbu hebraicũ raphaim: ſi poſt: Res pri/-
mam litterã ſequẽtem habeat uau legitur roaphim. & ſignificat medicos: Sin auũt abſq; uau littera
ſcribatur: legitur raphaim: & traãſfertur in gigantes. Simulq; qa ſupradixerat. mortui uitã non uide
bunt:ut manitfeſtius demonſtraret non dici ibi de mortuis lege naturæ & ſeparatione animæ a cor
pore: Sed de his qui peccato mortui ſunt: Nunc econtrario dicit ad deum: Viuent mortui qui in-
terfecti ſunt propter te:qui non abſolute mortui ut.Ixx. tranſtulerunt: Sed iuxta hebraicum ubi di
cit urbium & ieſa:mortui tui appellantur.
CAade populus meꝰ itra i cubicula tua:clande hoſtia tna ſuꝑ te:abſcõdere modicũ ad momẽ
tũ:donec ꝑtrãſeat: Indignatio:Ecce n.dũs egrediet᷑ de loco ſuo:vt viſitet inigtatẽ habitatoꝛis
terre ↄtra eũ:⁊ reuelabit terra ſanguinẽ ſuũ:⁊ non operiet vltra interfectos ſuos. LCxx.
CAade populus meus:Ingredere cubicula tua:claude hoſtiũ tnum.abſcondere paululũ quã
tulumcũqʒ donec pertraſeat ira dñi:ecce enim dũs de ſancto:Inducit iram ſuper habiuatoꝛes
terre:⁊ reuelabit terra ſanguinem ſuum:⁊ non abſcondet vltra mterfectos.
CSupra de ſanctis dixerat reſurgẽt mortui:& reſurgent ꝗ in ſepulchris ſunt. Ros. na te ſanitas eo/
rum eſt: & econtrario de impiis terra aut impioꝶ cadet: Nunc ad ſanctos loꝗtur: qa uobis reſurre/
ctio repromiſſa eſt. donec in peccatores & impios dei ira deſeuiat: I ngredimini ĩ ſepulchra ueſtra:
& abſcondite uos:breue.n.tpᷣs eſt donec dei ptranſeat indignatio: Siquidẽ egredietur dñs de loco
ſuo:qa miſericors & miſerator duñs: & clementiſſimus pater filios negligẽtes ferire compellitur: &
quodãmodo de ſua ſnĩa cõmutari: ut uiſitet & inducat irã ſuã ſuper habitatores terræ. De ꝗbus di
citur in oſeæ: Maledictio: & mendacium:& adulterium: & furtũ: effuſa ſunt ſup habitatores terræ.
& in apocalipſi tertio legimus: Vhe ſup habitatores terræ. Porro iuſti: licet uideàtur in terra: tñ cõ
uerſatio eoꝶ ĩ cælis eſt. ꝗq poſſũt dicere aduena ego ſũ ĩ terra & pegrinꝰ ſicut oẽs patres mei:& fruũt᷑
habitatiõe altiſſimi de ꝗbꝰſcũs logtq hitãt ĩ adiutorio altiſſimi: ĩ ꝓtectiõe dei cæli cõmorabit᷑. Tũc
reuelabit ſanguinẽ ſuũ de quo deꝰ loꝗturad cain. Vox ſanguis fratris tui clamat ad me de terra: ꝗᷓ
apuit os ſuũ ut ſuſcipet ſanguinẽ fratris tui de manu tua: Põt hoc & de martiribꝰ itelligiiq ꝓ xpᷣᷣo
fuderunt ſanguinẽ & ſub altare dei clamitant: Vſq; quo dñe nõ ulciſceris ſanguinẽ noſtrũ de his ꝗ
habitant ſuper terrã. De ꝗbus & moyſes dicit in cantico. Sanguis filioru eius uindicabitur: & ulci-
ſcetur: & retribuet uindictã inimicis. Hũc ſanguinẽ terra quæ ſuſcepat reuelabit: & interfectos dñi
nequaꝗᷓ operiet: ſed ꝓducet in publicum: ad condemnationem eorum qui martires occiderunt:
Hoc de ſimplici reſurrectione intellectum ſit. Præcipitur autem iuxta anagogen populo dei ut in-/
grediatur cubicula ſua ſiue cellatia: Tamaia quippe utrumq; ſignificat. ut claudat iuxta euan/

Liber OQctauusc.xxvii.

gelicum præceptũ oſtium cubiculi ſui: & dicat cũ propheta:Pone dũñe cuſtodiã ori meo: & oſtium

munirumſlabiis meis. Et abſcõdatur paululum quantulũcumq; donec pertranſeat ira dñi. ut nihil

gloriæ cauſa faciat: Sed fruatur bono cõſcientiæ: & ſolũ iudicem expetctet deũͥ. Sunt aũt cellaria qꝗᷓ
claudenda ſunt & abſcondẽda ab his qui diuites facti ſunt in openbus: atq; ſermonibus prudentia
tẽperantia: fortitudouuſtitia: ut neſciat ſiniſtra qd faciat dextera. ut legis & prophetarũ & euangelii
opibus: pfruamur: Quod ãt oẽs dies uitæ noſtræ breues ſint & paruuli: iacob excedens annos cen-
tũ loquitur: Parui ſunt & peſumi dies mei: Ira auũt dñi tranſitura illa eſt: qu theſaurizant ſibi qui no
lunt agere pniam:q poſtꝗᷓ traſierit: nequaqᷓ cellaria ultra claudentur: ſed im plebitur: qd ſcriprum ẽ
Nihil occultũ qd nõ reuelabitur: & abſconditũ qd nõ manifeſtetur. Qdq; ſeqtur. Ecce.n. dñs de
ſcõ ĩducet irã ſuãullud ſignificat qd a ſanctis dei ira incipiat: uel oĩs illius ultio iuſta ſanctaq; ẽ ñ de
mẽtis pturbatiõe deſcẽdẽs ut in hoĩbus ſolet: ſed ſtudio corrigẽdi. Terra ät habitatoꝑe illã reor. De
q̃ ſcriptũ ẽ. Audiat terra ſermões oris mei: & auribꝰ pcipe terra: Et iteꝶ: Terra:terra: audi ſermonẽ

dñi. Qũo.n. qꝗ in terra habitãt: ſic ꝗ in carne ſũt deo placere nõ poſſunt. Terra aũt in hoc loco ſigni

ficat alam ꝗᷓ uiuit carnaliter: & reuelauit ſanguinẽ ſuum ſi quempiã ſcandalizauerit: & cũ eanrmere
tur audire: Vox ſanguinis fratris tui clamat ad me de terra quæ aperuit os ſuum ut ſuſciperet ſan/
uinem fratris tui. Omnis igitur ſanguis in die iudicii requiretur: nec abſcondet terra ſanguinem
Aua:& interfectos quos occidit uel uolens uel per negligentiam: producet in medium.
CAPITVLVM VIGESIMVYMSEPTIMVYM.

BIM die illo viſitabit dominus in gladio ſuo duro ⁊ grandi:⁊ foꝛti:ſuꝑ leuiathan ſerpen
Rtem vectem: zæ ſuper leuiathan ſerpentem toꝛtuoſum.? occidet cetum ꝗ in maric. Lxx.
LIn die illa inducet deus gladiũ ſctm̃ ⁊ magnũ:⁊ foꝛtẽ. Supꝑ oraconem colubꝛũ fu-
gientẽ. Supꝑ draconẽ colubꝛũ toꝛtuoſum:⁊ occidet draconem qui eſt in mari.

CLraduut hebræi diabolũ: Ideſt criminatorẽ qe' græcum nomẽ eſt: hebraice appellari ſatan. hoc
eſt aduerſariũ: uñ & in zacharia dicitur. Stabat ſatan: Ildeſt aduerſarius a dextris eiꝰ: ut aduerſaretur
ei. Appellaturq; & belial. deſt apoſtata puaricator & abſq; iugo: Vñ & apoſtolus: Quæ inꝗt com
municatio xpᷣi ad belial: Et ubicùq;. lxx. ponunt filios peſtilentiæ: In hebraico ſcriptũ eſt filii belial:
Vñ & illud qd in pſalmo canitur:de myſterio ſaluatoris filius iniquitatis nõ apponet nocere ei: in
hebraico dicitur filius belial: Appellaturq; & aliis noĩbus. Et in alio pſalmo ſcriptũ eſt. Sup aſpidẽ
& baſiliſcũ ambulabis: & cõculcabis leonẽ & draconem. Qui draco ꝓpriæ in hebraico ſermone ap
pellatur leuiathan: ipſe ẽ & magnus cœtus: de quo qd a xpᷣo capiendus ſit. Myſtico in iob ſermone
narratur: qui magnũ cœtum capturus eſt. Nã & ibi ꝓ cœto leuiathan ponitur: Et iteꝶ: Adducens
autẽ draconẽ in amo: circũdabis capiſtrũ naribus eius. Statimq; Hoc ẽ principiũ plaſmatis dni: ꝗd
factũ eſt ut illudatur ab angelis eius: Et in pſalmo:Hoc mare magnũ eſt ſpatioſum:ibi reptilia quo
rum nõ eſt numerus: alalia parua cũ magnis:Draco iſtæ quẽ formaſti ad illudendũ ei. De hoc &
in apocalypſi ſcribit ioannes. Facta eſt pugna in cælo: michael & angeli eius bellabant cũ dracone

& draco pugnabat & angeli eius: & nõ præualebant: nec locus Inuentus eſt eis in cælo: Et miſſus ẽ?

draco magnus coluber antiquus ꝗ uocatur diabolus & ſatanas: q errare facit orbẽ terrarum uniuer
ſum miſſuſq; ẽ in terra: & angeli eius cũ eo: lbiq;ʒ dicitur: Miſſus eſt accuſator fratrũ noſtrorũ qui ac
cuſabat eos corã deo noſtro:Illudq; notãdum qd & in pſalmo & in iob ꝓpterea factus dicatur dra
co hoc eſt leuiathan: ut illudatur ei ab angelis: Vñ & apoſtoli accipiũt poteſtatẽ: ut calcent ſup ſer-
pentes & ſcorpiones: & ſup oẽm uirtutẽ Inimici. Quia igitur ab eo loco ubi ſcriptũ eſt (Ecce dñs
diſſipauit terrã & nudabit eã) Siue ut iuxta. Ilxx. (Ecce dñs diſperdet orbem terrarũ & deſolauit eũ)
uſq; ad præſens capitulũ contra urbẽ.In cõſumationẽ mundi iudiciũ prædicatũ eſt: & nouiſſimus
inimicus deſtruetur mors Propterea aduerſum diabolũ extrema ſnĩa eſt: ut inducatur ſup eum gla
dius ſanctus & magnus & fortis. Siue iuxta hebraicum & reliquos interprætes gladius durus. Non
enim ut.Ixx.arbitrati ſunt. ꝙ αιεσα. dicitur: qd ſi eſſet ſanctum ſonaret: ſed qαα. qd propriæ trãſ
fertur in durũ: uñ & cis pater ſaul durus appellatur: gladium aũt ſanctũ ſiue durum ob eius ſenſum
qui patitur quidã noſtrortum. Intelligunt uerbũ dei. de quo dicit apoſtolus: Viuens aũt dei ſermo
& efficax & acutus ſuper oẽm gladiũ ex utraq; parte acutum. Vñ & in alio loco de ore ſaluatoris
gladiũ bicipitem exire legimus. Cũ aũt in fine mundi aduerſum leuiathan qꝗ in principio geneſe-
os appellatur ſerpẽs prudentiſiimus: ſuper oẽs beſtias qᷓ erant in terra: Gladius ſanctus ſiue durus &
magnus & fortis fuerit inductus: fugiet qui nunꝗ fugere conſuerat neſciens illud ſcriptũ quo uada
ab ſpũ tuo: aut a facie tua quo fugiã:Pulchræ ꝗdã poeta in giganthomachia de encelao luſit. Quo
fugis encelade: quaſcũq; acceſſeris oras. Sub deo ſemp eris: Iſtæ aũt leuiathan coluber fugiẽs in he
braico dicitur bari: qd aqla interpᷣtatus eſt uectẽ: ſy mmachus cõcludentẽ: Theodotio rubuſtũ. ue
ctẽ aũt ſiue claudentẽ puto appellari: qd multos ſuo carcere cluſerit: & ppriæ ſubiecerit poteſtati: ni
hilq; in ſe rectũ hẽt: & idcirco dicitur tortuoſus: nec imutari põt uirga dñi de qua ſcriptũ ẽ: uirga di
rectionis uirga regni tui: quẽ dñs interficiet ſpũ oris ſui: habitatorem quondã maris: ſalſorum &
amarorum fſuctuum: Qui dicunt diabolum acturum pœnitentiam & ueniam conſecuturum in-
terprætenter nobis quomodo hoc accipiant quod ſcriptum eſt. Et interficiet draconem qui
eſt in mari.

oß
ini eſt in mari. ſiue cœtum. Secundo enim loco in præſenti capitulo: I n hebraico nò appellatur lenia
ahn thanm:ſed thennin: quod propriæ cœtum ſonat: Vnde hebrei autumant leuiathan habitare ſub
dch terra & in ethere thennin uero in mari: ꝗ i udaica fabula eſt: Quodq; dicitur:in extremo huius ca
gangl pituli in die illa euſebius priori iungit capiti: ne ſequẽs prophetia huic tempori coaptemur. HBa brei
Wen autem & cæteri explanatores: ſequenti quod nunc propoſituri ſumus. “ R
dinnnn CIn die illa vinea meri cantabit ei. Ego dominus qui ſcruo eam:repente pꝛopinabo illi: ne
mi foꝛte viſitetur contra eam:nocte ⁊ die ſeruo eam LxXxX.
Ait⸗ CIn die ulo vinea bona deſideriũ eius.⁊ pꝛinceps illius ſit. Ego ciuitas foꝛtis ciuitas qͥ oppu-⸗ M
g ei gnatur:fruſtra potum dabo ũüli. . Cã¶ Multum hebraic in hoc loco a. xx.
lirer⸗ editione diſcordat: Ildcirco ſingula ut propoſuimus diſſeramus: Vinea de qua ſupra loquitur eſai/
übemar as: Vinea facta eſt dilecto in cornu in loco uberi: quæ debeat intelligi ipſo docente diſcamus. Vi/
clocblen nea enim dñi ſabaoth domus iſrael: De qua & in ſpalmo canitur: Vineam de ægypto tran ſtuliſti
leenr &c.Huic & per hieremiam propinat calice meraciſſimo. Cum enim miſiſſet eum ut potionaret oẽs
pelerla gentes: & huic ſe propheta libẽter obtuliſſet officio: Primã inhebriare iubetur hieruſalem Vnde di
ingunn cit:Decœpiſti me dne & decœptus ſum: Bibet igitur hieruſalem & præcinet ei meraca potio:u plã
ctum diſcat & fletum. Dicitq; ſe ds multo eam tempore cuſtodiſſe: & locum dediſſe pœnitentiæ
. & quia conueſci noluerit ſubito inhebriandam: hoc. n. diebus egiſſe uel noctibus ut ipſius ſemper
nſepen auxilio ſeruaretur. xxx autem eandem pulchram appellant uineam: in qua fuit lex & prophetæ ſa-
nil cerdotium & pontificium: & dei notitia:⸗Dicente ſcriptura: Notus in iudæa deus:in iſiael magnuum
lubrüf⸗ nomen eius: Quod alu putãt iuxta editionem eorum ad eccleſiam pertinere: qua nihil eſt pulchri
e us:Et de qua dictum eſt. Glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei: quæ princepꝑs eſt genitricis ſuæ. Et di-
–RZY cit in cantico canticorum: Filii matris meæ bugaucrunt aduerſus me. Et loquitur: Ego ciintas fir-
heimn ma ciuitas quæ oppugnatur: Statimq; iungit de ſynagoga: quæ de capite uerſa eſt in caudam: Fru-
ſtra ei potũ mearum tribuo doctrinarum: capietur. n. in tenebris erroris ſui: Et qa apertã lucem nõ
un recepit: p diem corruit murus eius.omne quod ſibi putabat auxilium: nulluſq; erit aduerſariorum
l id qui non capiat eam: quod de contrariis debemus intelligere poteſtatibus: I ndignatio non eſt mi
un hi: quis dabit me ſpinam & ueprem' In prælio gradiar ſuper eam: Succendam pariter eam: an po/
aii tius tenebo fortitudinẽ meam? faciet pacem mihi: pacẽ faciet mihi. xx. Non eſt quæ non appræhẽ
noree denit eam. Quis ponet me cuſtodem ſtipulæ in agro: propter aduerſanam hanc reppuli eam Id/
Emae circo fecit dominus omnia quæ diſpoſuit: combuſta ſunt:Dicent habitatores eius faciemus pacem
Schen illi:pacem faciemus ei. Iuxta hebraicum hic ſenſus eſt. Ego qui diebus & noctibus ſem per meã ui/-
gäünti neam conſeruaui: ne exterminaret eam aper de ſilua: ne beſtiæ deuorarent. Numquid indignatio-
Mhumm nem non habeo & neſcio ferire peccãtem: & reddere unicuiq; quod meretur. Vbi aquila poſuit ſpi
De id nam & ueprem: In hebraico ſcriptum eſt ſamir: & ſamath: quod eſt dumantem: & loca ſentium ple
idm na. Vnde dicit: quis me docuit ut durus ſim: & meam uincam clemẽtiam & in prælio atq; certamt
unni ne truculentus incedam: ut gradiar ſuper uineam quam ante ſeruaui: & ſuccẽdam eam quam meo
mmu ſepſeram muro? an potius id aget fortitudo mea: ut iram differam & ſaluem eos euangelii clemen
üqun tia qui nequaꝗᷓ ſunt legis auctoritate ſeruatienſoaticas autem iuxta hebraicum legẽdum eſt. Quis
bunurch me faciet durum atq; crudelem ut uincam naturam meam? hoc quippe in deſeno ſignificatur: &
ſupſe ſpinis: ut eam quaſi in prælio conteram atq; ſuccendam: quam ſemper mea diligentia cuſtodiuid
ccechi An potius tenebo fortitudinẽ meam quã xp̃m eſſe non dubium eſt: Et de qua legimus: xpᷣs der uix
lauitei tus & dei ſapientia: ut ipſa mihi pacem faciat & mundũ reconciliet: Iuxta. Ixx. Hic eſt ſenſus: ut ex ꝑ
ilinn ſona accipiamus eccleſiæ: Ego ciuitas firma: ego ciuitas multis uallata hoſtibꝰ quæ fruſtra dedi po
eung cula inimicæ meæ ſynagogæ: Capietur enim nocte: & coriuet murus eius: nullaq; erit de aduerſa-⸗
N riis poteſtatibus quæ non appræhendat eam: Rurſumq; loquar: Quid mihi prodeſt cuſtodire eam
Pteri q ſtipulam in ſe habeat non frumẽta quæ ita inculta ẽ at ueprium plena ſit & ſpinarum. quã ſalua
ſon re uolui. Sed quia hoſtiliter mecum agit:diſceſſi ab ea: Dixeruntq; in me & ex me nati apoſtoli. Vo
en bis quidem oportebat primũ loqui uerbum dei. Sed qm̃ repuliſtis illud: & idignos uos iudicaſtis
lunorn æterna uita: ecce conuertimur ad gentes: dcirco faciet dominus quod minatus eſt: ut Oẽës in ea ar⸗
ll⸗/ deant uiriis atq; peccatis: nec poſſint ardentia diaboli iacula reſtinguere: Omnes enim adulterãtes
nd qualſi clibanus corda eorum: Et illi qui prius habitabant in ea: poſtꝗᷓ clamauerint capta eſt ciuitas .—
ouudi atq; ſuccenſa: Dimittent eam & reconciliantes mundum deo.dicent. Faciamus pacem illi: pacem
1o⸗ faciamus ei:hoc eſt xpo: ſemp ſcribẽtes in epiſtolis ſuis: Gratia uobiſcum & pax a deo patre && chri
nbe ſto ieſu domino noſtro: De quibus in hoc eodem propheta ſegin:C uam ſpecioſi pedes euã
ie gelizantium pacem. Quidam unc locum ad eccleſias referunt: quod cu odiantur quidem adeo
giui ſed multi in eis fructus non faciant: & propterea boni doctoris ſuccendantur ardoribus ut clami/
c tent & conſiteantur errorem ſuum: & poſtea pacem faciant deo.
ns Aui vere appellantur ſilii igcob:qui egrediuntur de radice iacob Floꝛebit⁊ germinabit iſra
ni⸗ el ⁊ implebunt faciem oꝛbis ſemine. . LXN., .
CAui veniunt ſilii iacob.⁊ germinauit ⁊ floꝛebit iſrael:ꝛ implebunt oꝛbẽ terraꝝ fructus eius.

at

Liber OQctauusc.xxvii.

CPoſtꝗqᷓ apoſtoli in toto orbe euan gelium prædicantes dixerint faciemus pacem chriſto: pacem fa
ciemus eis: qui ĩ excelſis fuerint de ſemine iacob:& in apoſtolicam peruenerĩt dignitatem: appella
buntur filii iacob. Tunc germinabit & florebit iſrael:uidens doctrina filiorum ſuorum uniuerſum
orbem eſſe completum: & attuliſſe fructus uberrimos quos in iudæa manens nõ attulerat.
CMNũgd Juxta plagaʒz pcutientis ſe percuſſi eũ:aut ſicut occidit interfectos eius ſic occiſus ẽ
CLocus iſtæ dupliciter intelligitur aut contra hieruſalem ut dicat eam non ita a deo eſſe percuſ-
ſam ut ipſa percuſũt chriſtum & apoſtolos eius: aut contra gentium multitudinem quod illis per-
ſequentibus: & effundentibus ſanguinem chriſtianum: apoſtoli & apoſtolici uiri nihilominus ſa-
Iutis eorum curam habuerint: & reconciliauerint eos deo.
Uenſuram contra menſuram cum abiecta fuerit Judicabis eam. LxXxX.
CKRKixans ⁊ expꝛobꝛans emittet eos. Cluxta hebraicum hic ſenſus eſt
Sicut facit hieruſalem:ſic zeciſict uxta menſuram qua menſa eſt remetietur ei. Tuncq; cumulata
menſurã remittetur ei:quando iudicii tẽpus aduenerit & abiecerit eã deus: Iuxta. xxx. pendet ex ſu-
petioribus qc' dicitur. Non enim iſrael ſicut percuſſit percutietur.nec ſicut interfecit interficietur.
Ai iurgabat contra apoſtolos: & exprobrabat doctoribus ſuis: & præcipiebat ne in nomine chriẽ
ſtr loquerentur. Propterea dominus abiciet eos: & de ſuo expellet grege.
CMWeditatus eſt in ſpiritu ſuo duro per diem eſtus. LxXxX.
ENonne tu eras qui meditabaris ſpiritu duro Interfſiceꝛe eos ſpũ fuꝛoꝛis.
CIuxta hebraicum hoc dicitur: in menſura qua mẽſa eſt hieruſalẽ recipiet: propterea deus in ſpiri/
tu ſuo duro atq; uehementi meditatus eſt: ſiue locutus cõtra eam in die æſtus: hoc eſt in perſecutio
nis tempore qu ardentior indignationis dies eſt atq; pœnarum: Iuxta. xx. ad ipſam dicitur hie/
ruſalem ſiue iſtael: Nonnie tu eras qui in ſpiritu tuo duriſſimo atq; crudeli & in furore blaſphemia
rum tuarũ apoſtolos domini atq; doctores interficere cupiebas.
CIdcirco ſupbis dimittetur inigtas domui iacob:⁊ iſte oiĩs fructus:vt auferatur peccatuʒ eius
qꝛ poſuit oẽs lapides altaris ſicut lapides cineris alliſos Mõ ſtabunt luci ? delubꝛ. LXxX.
CPꝛopterea auferetur iniquitas iacob:⁊ hec erit benedictio eius cum abſtulero peccatũ eius
quando poſuerit omnes lapides ararum contritos quaſi cinerem comminutum:⁊ non perſeue
rabunt arboꝛes eoꝛum ⁊ idola. CCauſas reddit cur poſtꝗᷓ iudæi in
dñm miſerint manus ueniam conſequãtur:ſi uoluerint agere pœnitentiam: ut impleatur ſaluato⸗
ris oratio. Pater ignoſce eis: quod enim faciũt neſciũt. Propterea inqt dimittetur iniquitas domui
lacob:& auferetur peccatum eius ut mereatur benedictionem dei:qui ſibi maledictionem fuerat in
præcatus dicens. Sanguis eius ſuper nos & ſuꝑ filios noſtros: Quia per apoſtolos de ſtirpe iſrael in
toto orbe euãgelium ſeminabitur: & dectruetur idolatria & cõminuẽturaræ uſq; ad puluerem: ſuc
eidentur luci:delubra corruent: & dei unius ſub myſterio trinitatis notitia prædicabitur. “
CCiuitas enim munita deſolata erit:ſpecioſa relinquetur:⁊ dimittetur quaſi deſertum:bi pa
ſcetur vitulus:⁊ ibi accubabit:⁊ conſumet ſummitates eius. LxXX.
CEt idola eoꝛum ſuccendentur quaſi lucus ⁊ longe habitans:Grex dimitetur ſicut grex de re

relictus:⁊ erit multo tempoꝛe in paſcua.⁊ ibi requieſcent:⁊ poſtmultum tempus non erit in eoo

omne viride quia exſiccatus eſt.
UHieruſalem ciuitas quondam firma atq; munita:quia non ſuſcepit patriſfamiliæ filium. Sed di/
xit: Venite occidamus: eum quia iſtæ heres eſt: & noſtra erit hereditas:deſolata erit: Et quæ quon/
dam fuit ſpecioſa. de qua & in eꝛechiel dicitur: Similã & mel: & oleum cõmediſti: & ſpecioſa facta
es uehementer nimis. & in qua habitabat ille de quo ſcriptum eſt. ſpecioſus forma præ filiis homi
num: Relinquetur: & dimittetur quaſi deſertum dicente domino ad apoſtolos :Surgite abeamus
hinc:Ilbi paſcetur uitulus romanus exercitus:De quo & ĩ alio loco:ſub nomine apri dictum eſt. Va
ſtabit eam aper de ſilua:& ſingularis ferus depaſtus eſt eam: Et ibi accubabit & conſumet ſummi-/
tatem eius: Sub metaphora uineæ & propagines eius: ut nihil in ea uiride nihil remaneat flagello/
rum:ſed omnia conſumat immicus. Iuxta. Ixx. quia non recœperunt paſtorem bonum. propterea
erunt quaſi grex derelictus: & patebunt morſibus beſtiarum: & nihil in eis uiride manebit: quia
ſiccitas omnia poſſidebit.
CIn ſiccitate meſſis illius conterentur mulieres venientes ⁊ docentes eã: Mõ eſt.n.populus
ſapiens:pꝛopterea non miſerebitur eius qui fecit eum:⁊ foꝛmanit eũ non parcet ei. LXxX.
Mulieres ab ſpectaculo venientes:non eſt enim populus habens intelligentiazx:pꝛopterea
non miſerebitur eoꝛum qui fecit eos:⁊ qui foꝛmanit eos non parcet.
CNHoc quod dicitur in ſiccitate meſſis illius conterentur: ꝓ quo.Ixx. interprætati ſunt nõ erit in ea
quicqꝗᷓ ui ride quia exaruit: iuxta hebraicũ ſequentibus copulatur: I uxta. Ixx. priori ſenſui: Dicamus
ergo primũ iuxta hebraicum. Cum ſiccitatis & meſſionis hieruſalem: & ut apertius loquar uaſtita/
tis tẽpus aduenerit: de toto orbe ſynagogarum turba concurret: ut plangat hieruſalem & mala illi
us conſoletur: Siue aperte de mulieribus loquitur q nudatis pectoribus ſanguinantes feriunt la-

certos:& impletur dñi uaticinium:Filiæ hieruſalem nolite me flere: ſed plangite ſuper uos & ſup

filios ueſtros.

Super Eſaiam.

d ſilios ueſtros: Magnaq; eſt inſœlicitas populi: a mulieribus lamentationis carmina diſcere ſicut re/
Weln prxæhenſio fuit populi iſtael: quando in iudicum libro in manu mulieris debborræ fecit ſalutẽ dñs:
1 & tempore uicinæ captiuitatis tacentibus uiris holda mulier prophetauit: propterea autem mulie-
tuuſtsi res longo conterẽtur itinere: Imbecilitate: fame: & ſqualore confectæ: & docebunt populum mi/⸗
Cn ſerabilem quia non eſt populus ſapiens nec intellexit creatorem ſuum: quia neglectus ab eis atq; cõ
K tẽptus nõ miſerebitur facturæ: nõ parcet creturæ ſuæ iuxta. xx. de maria dicitur magdalenæ & alia
dri maria: & cæteris mulieribus quæ primum uiderunt dominum reſurgẽtem & tenuerunt pedes er
&N&& ab eo audire meruerunt: Nolite timere: Ite nuntiate fratribus meis ut uadant in galileã & ibi me
uidebut:De iſtis mulieribus multo prius quã naſcerentur propheticus ſermo prænuntiat & uocat

eas a ſpectaculo dominicæ paſſionis & reſurrectionis: ut euangelium prædicent: & iuxa hebraicum
doceant hieruſalem ſiue terram iſrael quod iſte ſit dominus & deus: Populo enim iſrael non habẽ/

dinn te ſapientiam illo tempore quando paſſus eſt dominus: & impletum eſt uaticinium prophetale:
BD Saluum me fac domine quoniam defecit ſanctus: Et omnes declinauerunt ſimul inutiles facti ſunt
u 8 non eſt qui faciat bonum. non eſt uſq; ad unum: Vocantur mulieres de ſpectaculo: ut quod ipſæ ui-
naii derũt apoſtolis nuntient: iſrael autem de quo dictum eſt: iſrael non cognouit me: & populus meus
non intellexit Clementiſſimum creatorem & factorem ſuum prouocauit in amaritudinem ut nũꝗᷓ
eius miſereatur: Hæc piæ quidem dicuntur: ſed quomodo cum cæteris congruant: & conſumatio-
W nis mundi temporibus coaptentur difficilis interprætatio eſt.
Linſhii⸗ CSt erit in die illa percutiet dominus ab alueo fluminis vſq; ad toꝛrẽtẽ egvpti. LXX.
deſſeani C St erit in die illa cõcludet dñs a foſſa fluminis:vſqʒ ad toꝛrẽtẽ egypti rinocorurã.
Enurhi CNiſi iunxiſſet in die illa:per quod docemur ea quæ dicturus eſt ſuperioribus copulãda:Poteramꝰ
labeu quaſi proprium capituli huius ſenſum exponere: Nũc autem ad ſuperiora referẽda ſunt omnia: quo
niam ciuitas munita deſolata erit: & ſpetioſa quõdam relinquætur quaſi deſertum: & ibi uiulus ac
nheis cubabit & conſumet propagines uineæ. & omnia ſiccabuntur: quoniam non eſt populus habens in
IU. tellectum: & propter ſtultitiam eius: nullam a creatore ſuo miſericordiam conſecutus eſt: Iccirco p
lctücis cutiet ſiue cõcludet dominus ab alueo uel riuo fluminis uſq; ad torrentem ægypti: ut i uniuer ſa in
pntae dæa quæ quondam repromiſſionis terra fuit: nullus reperiatur ſermo doctrinæ: nihil ſciẽtiæ ſcriptu
jüdrin rarum: de quibus & apoſtolus loquitur: ut non attendamus iudaicis fabulis & mandatis hominum
llluro⸗ qui auertuntur a ueritate: Et iterum: Sunt enim multi & non ſubditi ac uaniloqui & ſeductores
Vdomi quos oportet redarguere præcipue ex circũciſione: Alueum ãt ſiue riuum fluminis iuxta hiſtoriam
nianin euphratem poſſumus dicere: Sicut & in ſeptuageſimoprimo pſalmo ſcriptum eſt: Dominabitur a
Neinlin mari uſq; ad mare: & a flumine uſqʒ ad finem orbis terræ: Alii iordanem putant: Et hoc notandum
lerrtr quod in iudeæ terminis fluuius appellatur: in ægypti finibus torrens: qui turbidas aquas habet &
. non perpetuas:Pro torrente ægypti. lxx. rinocoruram tranſtulerunt: quod eſt opidum in ægypti pa
npon leſtinæq; confinio: non tantum uerba ſcripturarum quam ſenſum uerborum exprimentes: Quod
L autem nos diximus percutiet dominus: & pro quo. Ixx. tranſtulerunt ipοων ν ideſt conclu“
N det: Aquila & theodotio cαοα. ˖d Interprætati ſunt: quod ſiue uirga percutiet ſiue ad uirgam re-
2 cẽſebit numerũ grægis ſui ĩtelligi poteſt: urnõ in malã ſed in bonam partẽ accipiatur.
cnd CEt vos congregabimini vnus ⁊ vnus filii Iſrael. LXX.
D W Aos autem congregate vnum: ⁊ vnum filios iſrael. . —
Auc CO filii iſrael pro quo ĩterprætatus eſt ſymmachus domus iſrael.percuſſis aduerſariis ueſtris a riuo
eco fluminis uſq; ad torrẽtem ægypti: Ideſt ab eufrate uſq; ad nilum: uos uel ipſi congregamini ad fidẽ
iont⸗ domini unus & unus. quia iudæorum turba non credidit: per quod ſigniſcat paucos ex iudæis in/
iͤhon ſaluatorẽ dñm credituros: Vel certe o apoſtoli & apoſtolici uini: iudæorum multitudine nõ credẽ
bem te:uos de toto orbe quos potueritis quaſi oues morbidas referte ad caulas dñi: & cõgregate eas cũ
mei gentiũ populo: ut ĩpleatur illud quod paulus apoſtolus & barnabas loquuntur ad iudæos: Vobis
tſummn quidem primum oportebat annuntiare uerbum dei. ſed quia indignos uos iudicatis ſalute ecce
igelo conuertimur ad gentes. M
chen CEt enit in die illa clãgetur in tuba magna:⁊ venient qui peꝛditi fuerant de terra aſſyrioꝛnm:⁊=
bitihu qui eiecti erant in terra egypti:⁊ adoꝛabũt dñm in monte ſancto hieruſall. LxXX. B
C Et erit in die illa canet tuba magna:⁊ vemiẽt qui perierãt in regione aſſyrioꝛũ:⁊ ꝗ perierant in
ls egypto ⁊ adoꝛabunt dominum ſuper montem ſanctum hieruſalem.
. CIn hoc loco iudæi caſſa ſibi uota promittunt: quod in conſumatione mundi quando helymme
ptene nus ſuus uenerit:De aſſyriis & de terra ægypti diſperſus populus congregetur: & ueniat in hieruſa
lem: & ædiſicato templo adoret dominum deum ſuum: quod ſecũdum litteram ommino ſtare nõ
tinen poteſt. Neqʒ.n. de aſſyriis tantum & de ægypto:ſed de toto orbe terrarum qui in chriſtum creditu
umns ri ſũt uocabunt᷑:Ergo hoc ſignificat quod in nouiſſima tuba iuxta apoſtolũ paulum omnes qui pe
ſtirn rierãt in aſſyriis in ægypto ad dñm ueniãt: Nec dixit omnes filiorũ iſrael: ſed oẽs ꝗ perierãt: per qce
ni ſignificat gentium multitudinẽ: qd & idolatriæ & magicis ac philoſophiæ artibus obligati ueniãt
Ithi àad fidẽ chriſti: & adorẽt eũ in eccleſia: Tuba autem magna poteſt ĩtelligi ſermo cuangelicins :De

l
ſ⸗

Liber Monus.c.xxviii. W

quo & in hoc eodem propheta legimus: Super montem excelſum aſcde qui euangelizas ſyon:ex
alta uocẽ tuã qui euangelizas hieruſalem: Mons ergo ſanctus & hieruſalem illa eſt de qua ſæpe di-
ximus: Acceſſiſtis ad ſy'on mõtem & ciuitatem dei uiuentis hieruſalẽ cæleſtem: & multoruũ angelo/
rum milia: & eccleſiam primitiuorum qui ſcripti ſunt in cælis: Hucuſq; de conſumatione mudi di
ctum eſt: ab eo loco:in quo exponere cœpimus: ecce dominus diſſipauit terrã & nudauit eã: quod

præſenti uolumine continetur: Nunc adiuuante immo inſpirante nos chriſto tranſeamus adno

uum quod alteriusprophetiæ habebit exordium.
EXPLICII LIBER OCTAVVS INCIPIT IN ESAIA LIBER NONVS.,.
— Ariis moleſtiis occupati explanationes in eſaiam ꝓphetã per interual
N/△ la dictamus: Vnde expleto octauo uolumine:nunc poſt aliquãtũ tem-/
2 !poris ſpatiũ tranſimus ad nonũ: nõ abſq; morſu & obtrectationibus in
uidorũ: qui ignorantes quid audiant: quid loquãtur: de eo audẽt iudi
tcare quod neſciunt: & ante deſpiciũt quam probent: eruditoſq; ſe æſti-
mãt & diſertos: ſi de cunctis ſcriptoribus detrahãt: Quorũ liuorem &
muſſitationẽ garrulam cõtemnentes dei poſcamꝰ auxilium & pſalmi
ſtæ inpræcatione dicamus: Diſſipa gentes quæ bella uolũt: Dñi enim
locus in pace eſt: quæ exuperat omnẽ ſenſum: quã & propheta deſide/
„ clamitans:Domine deus noſter pacẽ da nobis: omnia enim reddi-
Alüiuuſſti nobis: Sed iam proponamus eſaiæ capitulum: & cum moyſæ in-/

braicum cornuta ſit facies: Audiant᷑q; & rutilẽt tonitrua & fulgura ꝗᷓ plebs uilior uidere nõ potuit.
S CAPITVLVM. XXVIII. DMd ”äl
ſSBe coꝛone ſuꝑbie ebꝛiis ephraim:⁊ floꝛi decidenti gloꝛie exultationis eius qui erant
in vertice vallis pinguiſſime errãtes a vino: Ecce vallidꝰ ⁊ fortis dñi ſicut impetus
WA grandinis turbo confringens: ſicut impetus aquarũ multarum inundãtium ? emiſ-/

EP ſarũ ſuper terram ſi patioſam: pedibus cõculcabitur coꝛona ſuperbie ebꝛioꝛum ephra
im: erit flos decidẽs golꝛie exultationis eius qui eſt ſupeꝛ verticem vallis pinguium:quafi tem

poꝛaneũ añ maturitatẽ autũni:qð cũ aſpexerit vidẽs ſtati vt manu tenuerit ðuoꝛabit illð.LXX

WAhe coꝛone iniurie mercennarii ephraim: flos cadens de gloꝛia ſuper verticem montis
pinguis qui hebꝛii eſtis abſqʒ vino:ecce foꝛtis ⁊ durus fuꝛoꝛ domini:ſicut gꝛando que feꝛtuꝛ ali
bi in pꝛonũ in pꝛofundũ non habens vmbꝛaculum:⁊ que violenteꝛ decidit ſicut aquaꝛum mul
titudo tꝛabens bumum:⁊ faciens ſbi ſpatium manibus:⁊ pedibus conculcabitur: coꝛona iin⸗
ꝛie meꝛcẽnaꝛii ephꝛaim:⁊eꝛit flos ꝗ cecidit de ſpe gloꝛie in ſũmitate mõtis excelſi:ſicut pᷣmatuꝛa
ſicus quã ꝗ videꝛit antequà ſumat manu capiet eã deuoꝛare. CDicam primũ
iuxta hiſtoriã deĩ de iuxta tropologiã: & ad extremũ iuxta uaticiniũ ꝓphetale: Lofiſermo diuinus
agduerſuũ decem tribus quæ regnabãt in ſamaria & propter hieroboã ꝗ de tribu ephrai fuit appella-
bantur ephrai: & uocat eos corona ſupbiæ ꝗa cõparati duabꝰtribubꝰꝗᷓ appellabãtur iuda: ſublimio

res erãt & numero & robore: Ebrioſq; eos dicit ephraĩ ꝗ ſuũ ñ ĩtelligãt creatorẽ: Sed ꝓ dño adorẽt

uitulos aureos in dan: & in bethel:Iſti quõdã in flore fuerũt dei & ĩ gloria quãdo regnabatura da⸗
uid & ſalomone: & in duodeci tribubus erat adorãtes deum in tepſo
uallis pĩguiſſimæ: qd hebraice dicif᷑ geſſemani: Signifſicat at locũ ubi traditus dñs eſt: ſup cuius ual
lis uerticẽ tẽplũ dei ſitũ eſt: Iſti inhebriati ſũt uino erroris: & amẽtiæ qd eis miſcuit hieroboã: qua

Pꝓpter pœnã illis ds cõminatur: qd ſicut grädinis turbo uniuerſa cõfrigit: & ĩpetus aquaꝶ iundã/

tiũ ꝗeqd obuiũ inuenerit rapit: ſic aſſyrioꝑ deleatur exercitu: & qd reliquũ fuerit in mõtes ſiue ur/

bes mœdiæ trãſferatur: cõparat ãt gloriã decẽ tribuũ coronæ uariorũ florũ ꝗᷓ tãtã habuerit pulchri

tudinẽ ut quomodo ſi ꝗs añꝗᷓ eſtas ueniat & autũnus ficu uidẽs in arbore ſtati ut ma
nu tenuerit deuorat: Sic & decẽ tribus cũ aſſyrius uiderit uaſtet ac deuoret: & nihil omnino priſtini
populi relinquat in ſamaria: Hoc breuiter iuxta hiſtoriã dictũ ſit trãſeamꝰ ad allegoriã: Secundum
expoſitionẽ oſeæ ꝓphetæ: in quo ephraĩ & ioſeph & ſamariã & decẽ tribꝰ quæ ſciſſæ ſũt a corpore
duodeci tribuũ & templum dñi relinꝗrunt: retulimus ad hereticos qui uere iuxta. xx. editionem
corona iniuriæ ſũt dñm blaſphemãtes: & oĩa mercedis cauſa faciũt: & de gloria dni cõciderũt: nec

ſequũtur tenuitatẽ mannæ: & humilitatẽ eccleſiaſticã ſed in mote pinguiſſimo uerſãtur ebrii abſq;

Bin mortalium ruit & multis aquarũ inundationibus cõparatur: quæ quicqd obuiũ inuenerit tra
unt: Hæc corona iniuriæ: mercennarii appellãtur ephraĩ: q iuxta apoſtolũ turpis lucri gratia de//
flore & ſpe a gloria priſtinæ ſidei corruerũt: & uerſantur in ſupbia & dulciſſimus cib. diaboli ſunt ꝗ

uino: ꝓpterea fortis & durus furor dñi: ꝗ eos puniturus eſt grãdini præcipiti: ꝗᷓ non in tecta ſed ĩ ca

eos cottidie deuorat: Secundum prophetiã illud poſſumus dicere quod coronam iniuriæ uocet
ſcribas & phariſeos: qui dominum blaſphemabãt:& appellãtur mercennarii ephraim:propter iudã
qui de tribu ephraim: & de uico eiuſdem tribus carioth dominum prætio uendidit:quia uere flos
apoſtolicæ gloriæ cecidit ſup mõtẽ pinguiſſimum: De quo dictum putamus manducauit & bibit

iacob

grediamur nubem & caliginem ut clarificetur uultꝰ noſter: & iuxta he

hieruſalẽ: ꝗ fuerũt in uerticæ

lch
ſyipnn
ſehen
trlil

L Nerunt

ntu
Nokatus
buituet
ictun
meccel
C
ſperi
büͤ
ebꝛie
tium
non

Super Eſaiam.

hftn lacob & ſaturatus eſt & ĩpĩguatus: & recalcitrauit dilectus: Siue ut iuxta hebraĩcũ ſuperuallẽ pin-
ſahech Fairunel deſt geſſemani: in qua etiã nomen loci ſignificatur: in quo iudas dominum tradidit: VWal/
r is at pinguis ſiue pinguium dicitur propter ubertatem: & ſcribas & phariſeos. qui ibi dominum cõ
id prehenderunt: de quibus in pſalmo ſcriptum eſt: Tauri pingues obſederunt me⸗Hæc uallis pingui
d um:ldeſt geſſemani:In hoc capitulo ſecundo appellatur & miror quomodo. Ixx. primum eam di
M xerunt montẽ pinguem & poſtea mötem excelſum: Ebrius autem fuit proditor non uino ſed

auaritia & furore aſpidum inſanabili: & diaboli cib. qui poſt bucellam intrauit in eũ & pœnitus de
uoratus eſt: quia oratio eius uerſa eſt in peccatum. & ne pœnitentia quidem eius fructum ſalutis ha-

Ninen buit: uerbum hebraicum ſechore: ambiguum eſt & ſuel hebrnios uel mercennarios ſonat: Vnde &
iin yſachar interprætatus eſt merces: & ſacchar & hiſma: 1 deſt ebrietas cæteriq; ebrios: Soli. Ixx.
nii mercennarios tranſtulerunt.
Weni C:In die illa erit dominus exercituum coꝛona gloꝛie:⁊ ſertum exultationis reſiduo populi ſui:⁊
gler ſpiritus iuditii ſedenti ſuper iuditium:⁊ foꝛtitudo reuertentibus de bello ad poꝛtam: Herum
onend hii quoqʒ pꝛe vino neſcierunt. pie ebꝛietate errauerunt:ſacerdos ⁊ pꝛopheta neſcierunt: Pꝛe
lr ebꝛietate abſoꝛti ſunt a vino:errauerunt in ebꝛietate:MNeſcierunt uidentem ignoꝛauerunt iudi/
Düienn tium: Sine mirabiliter: Omnes enim menſe replete ſunt vomituum ſoꝛdiumq; ita vt
ceit, non eſſet vltra locts. ILxx.
inmtii CIn die illa ſabaoth:coꝛona ſpei quẽ cõpacta eſt gloꝛia:reliquiis popoli relinquet᷑ in ſpiritũ indi
nojtei⸗ tii ſuꝑ iuditiũ:⁊ foꝛtitudinẽ vetãs iterſiceꝛe:iſti.n.vino decepti ſũt:Errant ꝓpter ũcceram ſacer
Limnde dos ⁊ pꝛopheta exciderũt mẽte ꝓpter ſicceram abſoꝛti ſũt ꝓpter vinũ: Zacillauerunt pꝛopter
öori⸗ ebrietatem ſiccere errauerũt: HBoc eſt phaſma maledictio comedet hoc cõſilium ſi quidem
iſtud conſilium pꝛopter auaritiam eeeft.. M
mian CPoſtꝗ omnis terra ſamariæ ideſt decẽ tribuũ aſſyrio fuerit inundãte deleta & cõculcata pedibus
mpen⸗ corona ſuperbiæ ebriorum ephraim: & in modum ficus temporaneæ deuorata: tunc reſidui popu
rini li iſtael hoc eſt duarum tribuum iudæ & beniamin: ipſe dominus erit corona uictoriæ: & ſpiritus iu
nohhn ditii ſedẽti ſuper iuditium: haud dubiũ quin ezechiæ regi iudæ: & fortitudo eorum q cuncta regio
nuſtn ne populi ita de prælio reuertẽtes ſe urbe clauſerunt: Quod in hoc eodem propheta lecturi ſumus
PlV quando centũ octoginta quinq; milia armatorum de aſſyrii exercitu angelo percutiẽte deleta ſũt:
ns Verum hii quoq; ideſt iudas & beniamin inebriati ſunt uino idolatriæ: & contẽpta religionæ tẽpli
a demonũ ſimulachra uenerati: &neſcierunt uidentẽ dñm ꝗ cũcta conſiderat: Oẽs enĩ menſæ eorũ &
dnai uniuerſa religio repletæ ſũt uomituũ ſordiũq;: ut nõ ſolũ in tẽplo: ſed in uertice montium & nemo
mmmn roſis locis idolatriæ ſordibꝰ cũcta cõplerẽt:& dñs in eis nõ haberet habitationis locũ: Hoc iuxta lit
dn terã dictũ ſit: Porro iuxta tropologiã priorem ſequamur intelligẽtiã: nec intactos. xx. interprætes
hman relinquamus: Hereticis. n. ore diaboli deuoratis: ꝗ mõtẽ ſupbiæ pinguiſſimũ cõſcenderunt: Domi
Enn nus erit corona gloriæ his qui in eccleſia cõmorãtur: & ad multitudinem plurimorũ errãtium cõ-
Mcmmn parati parui ſunt numero: Erit ãt in ſpiritu iuditii ſuper iuditiũ: ꝗa lauabit dñs ſordes filiorum &
Peln filiarũ ſyõ ſpũ iuditii: Si quis ãt ſanguinẽ habuerit nequaꝗᷓ ſpiritu iuditii: ſed cõbuſtionis igne pur/
hind gabitur: eritq; populo fortitudo: & prohibebit eos interfici ab his qui uino draconum inebriati
rit funt & errauerũt ꝓpter ſicceram: Sæpe diximus eſſe uinũ quod de uineis fit: ſycerã ãt omnẽ potio-⸗
tc⸗ nẽ ꝗᷓ ĩebriare põt & ſtatũ mẽtis euertere: quã ꝓprie aqꝗla ebrietatẽ trãſtulit ſiue illa frumẽto ſiue or
ance deo ſiue milio pomorũq;ʒ ſucco: & palmarum fructu & alio quolibet genere conficitur: Igitur ſacer
wull dotes & ꝓphetæ hereticorũ exciderũt mente propter ſycerã: & abſorti ſũt propter uinũ quales fue
u. rũt priſca & maximila:earũq; montanus: & qd dicerẽt neſciebãt: Vi no ĩebriãtur qñ ſcripturas ſan
nti⸗ ctas male ĩtelligũt atq; puertũt: Siccera qũ ſeculari abutũtur ſapiẽtia. & dialecticorum tẽdiculis ꝗᷓ
rid⸗ non tam uincula ſunt appellãda quã fantaſmata:ideſt umbræ quædam & imagines qᷓ cito pereunt
bch atq; ſoluũtur:Iſtiuſmodi conſiliũ maledictio poſſidebit: qui quæſtũ putãt eẽ pietatẽ & cũcta faciunt
umn propter auaritiã: De hoc fantaſmate & apoſtolus loꝗᷓ batur: attẽdêtes ſpiritibus erroris & doctrinis
ikn demoniorũ: in hipochriſi loquentium mẽdatiũ: Tertia explanatio eſt qd poſtꝗᷓ dñs ſcribas phariſe
Cdun oſq; ſubuerterit: & ſociũ eorũ iudã ꝓditorẽ ꝗ ab initio fuerat: loculos.m. pecuniæ pauperd ipſe por
voe⸗ tabat: Tũc ſit in ſpẽ & in gloriæ coronã his ꝗ de iudæis in domino crediderint: haud dubiũ ꝗn apo
nen ſtolos ſignificet quos ad pᷣdicationẽ euãgelii reſeruarit: & nõ ſtati pmiſſerit ꝓ chriſto ſanguinẽ fu-
ee dere: O mnes.n. ſcribæ & phariſei uino & ſiccera de ꝗbꝰſupra diximꝰ ĩebriati ſũt: tã ſacerdotes quã
pſeudo ꝓphetæ: ſed tẽdiculæ eoꝶ atq; ĩſidiæ fuere ꝓ nihilo: qa & iudas ipſe ꝗ ꝓdidit fecit ꝓpter pe-
lie cuniã:& ſacerdotes A Hhitors pecunia corruperũt: propter metũ abiectionis ſuædpſe eni flagellũ
u de funiculis faciẽs eiecit de tẽplo ꝗ uẽdebãt boues: & oues: & cathedras uendẽtiũ columbas & nũ⸗
l⸗ mulariorũ menſas ſua auctoritate ſubuertit dicẽs ad eos: Scriptũ eſt:Domus patris mei domus ora
n tionis uocabitur uos ãt feciſtis eã domũ negotiationis: ſiue ſpeluncam latronum: luxta anagogen
ce illud hebraicũ in quo diximus omnes meniæ eorũ repletæ ſunt uomituũ ſordiumq;ita ut nõ ſit ul
i tra locus: Ad hereticos & ad ſcribas ac phariſeos ſic referri poteſt: ut uniuerſã doctrinam eorũ & cũᷣ
cta myſteria dicamꝰ uomitu plena & ſordiũ dum ſcripturarum ſanctarum non digerunt cibos: nec

LIii

¶. iber Monus.c.xxviii.

uniuerſo corpori faciunt eſſe uitales ſed ĩmaturos & fetentes egerũt: ita ut nullum in eis deus repe ſuti⸗
riat locum: Miror ãt qꝗd uoluerit theodotio ut pro uerbo hebraico qd dicitur ciſoæ ꝓ quo agla ĩter enuin
prætatus eſt uomituũ ſordium & ſymachus tantum uomitum ille diceret M npel
Ideſt uomitum diſaliæ:qd uerbum ubi apud græcos lectum ſit inuenire nõ potui: niſi fonte nouere ebun
ei nouum finxerit nomẽ:Si ꝗdem & apud hebreos cõpoſitum eſt: quia uomitus dicitur. ci. & ſõa. (oo
ſordibꝰ quicqd igitur nauſea facit & uomitum. appellari poteſt. emd.
CAuẽ docebit ſcientiã ⁊ quẽ itelligere faciet auditum: Ablactatos a lacte apulſos ab vberibus Cb
Quia mãda remãda:expecta reexpecta.expecta reexpecta.modicũ ibi.modicũ ibi:In loquella ale
eni labii ⁊ lingua altera loquet᷑ ad populũ iſtũ:Cui dixi:Hec ẽ requies mea:reficite laſſũ ⁊ hoc auc.
eſt meũ refrigeriũ:Et noluerunt audire:⁊ eris eis verbum dñi manda remanda.manda remã hoſtr
da expecta reexpecta.expecta reexpecta. modicum ibi.modicum ibi.vt vadant ⁊ cadant retroꝛ C
ſum ⁊ conteꝛantuꝛ: z illaqueent᷑:? capiantuꝛ.· LXXx. diric
CEui annuntiamus mala ⁊ cui annuntiamꝰnuntiũ:qui ablactati fũt a lacte qui abſtꝛacti ab ube ſupn
ꝛe Zꝛibulationẽ ſupeꝛ tꝛibulationẽ:Expecta pꝛeſtolaꝛe.ſpẽ ſuꝑ ſpẽ:adhuc paꝛũ pꝛopteꝛ iꝛꝛiſio/ CN
nẽ labioꝛũ:pꝛopteꝛ linguã alteꝛã qua loquẽtuꝛ populo huic dicẽtes eis:uHec eſt ꝛequies eſuꝛien auen
ti:⁊ hec cõtritio:⁊ noluerũt audiꝛe: eꝛit eis ſeꝛmo dñnii tꝛibulatio ſupꝑ tribulationẽ:expecta expe/ ſeaum
cta ſpes ſupeꝛ ſpem adhuc paꝛũ:vt vadant ⁊ cadãt ꝛetꝛorſũ:cõteꝛant᷑ ⁊ piclitent᷑ ⁊ capianrt. pelun
CQuis inqd dignus eſt doctrina domini: ꝗs uerbis ſaluatoris dicẽtis: Qui habet aures audiẽdi au- ſien
diat: ut quod auribus auſerit corde intelligat: quinã illi ſunt: ſequens uerſus oſtendit: Ablactati a neſe
lacte apulſi ab ubere:qui nequaq̃ lacte nutriũtur infantiæ:ſed ſolido ueſcuntur cibo:quia pulſi ſunt clen
ab ubere cum iſaac:propter quã lætitià fecit abraham grãde conuiuiũ: hi merentur dñi audire my- Adn
ſteria: & intelligere quæ ſacerdos & proheta neſciũt inebriati & abſorti a uino: qui errauerũt & ne un
ſcierunt uidẽtẽ: quia omnes menſæ eorũ repletæ ſũt uomitus ſordiũq;qui prophetis uẽtura annun ubri
tiantibus & niſi feciſſent qᷓ pᷣcepta erãt præcepta minitãtibus ſolebãt dicere ſubſanantes: Manda Unu

remãda: Cũq; abuterẽtur dei patiẽtia ꝗ differt irã ut præbeat miſericordiã ſolebãt ẽt hoc ex perſo nen
na ꝓphetaꝑ lIudẽtes dicere expecta pauliſp expecta modicũ: uenient quæ futura prædiximus: Hæc iu
ãt uniuerſa loꝗ bantur in popullo: ꝗqa dei ſermonibus non credebãt: Statiq; infert ꝓpheta: nequaqᷓ C
uobis deus his uerbis loquætur: ut pcipiat quid facere debeatis & præſtolemini quæ uẽtura ſũt: ſed K’”
lIoqtur uobis in furore pᷣſenti:qui prius dixerat ad populũ:hæc eſt requies mea: Reficite laſſũ mul⸗ e
to tẽpore laboraui:in nullo iueni requiem: Vulpes foueas habent: & uolucres cæli nidos: fili? ãat ho 1
minis nõ habet ubi caput reclinet: Et hoc eſt meũ refrigeriũ: ut in uobis aliquãdo requieſcã: qui no
luerũt audire: & mea monita contẽpſerunt: Quam obrem hoc qd ſolebant ludẽtes dicere ꝓphetis 4
mãda remada: mãda remãda: expecta reexpecta: expecta reexpecta: modicũ ibi modicũ ibi: & irri- .
dere patiẽtiã meam: dum me arbitrãtur minitari quæ nũqᷓ facturus ſim: Sentient rebus expleri ut
uadant in ĩteritũ & cadant retrorſum opiſtotono inſanabili numꝗq́ q; ad priora proficiãt: nec poſ
ſint cum apoſtolo dicere: Præteritorum obliti ad ea ꝗᷓ priora ſunt extendimur: ſed conterantur &
illaquæentur: & uel a babylonio uel a romano capiãtur exercitu: Pro eo quod nos diximus man-
da remanda: expecta reexpecta: modicum ibi modicum ibi: in hebreo ſcriptum eſt. ſalua ſau. ſaula. 4

ſalila cau caula cau zerſam zerſam: hiſq; uerbis abuti ſolet ĩmundiſſima hereſis apud ſimplices quoſ .
q; atq; decœptos: ut errorẽ faciat nouitate ſermonũ: quod ſcilicet qui hæc uerba cognouerit & in Hr
cognitu eorum meminerit abſq; ulla dubitatione tranſeat ad regna cælorũ. Legimus in apoſtolo “
in aliis linguis & in labiis aliis Ioquar populo huic: & nec ſic exaudient me dicit dominus: Quod C
mihi uidetur iuxta hebraicum de preſenti ſũptum capitulo: & hoc in ueteri obſeruauimus teſtamẽ ii
to abſq; paucis teſtimoniis quibꝰlucas ſolus abutitur qui magis græcæ linguæ habuit ſcientiã: ubi 4
cũq; de ueteri inſtrumento quid dicitur: Non eũ iuxta. Ixx. ſed iuxta hebraicum ponere nullius u
ſequẽtẽ intprætationem: ſed ſenſum hebraicum ſuo ſermone uertentem. Symmachus theodotio “ JÿD
&. Ixx.de hoc loco diuerſa ſenſerunt & quia longum eſt de omni dicere. xx. interprætes qui legun 8
tur in eceleſiis breuiter trãſcurramus: Reiecto populo iudæorum ſacerdotibus & prophetis qui in 6
ebriati ſunt & errauerunt: & maledictio comedit conſilium eorum quod inierunt propter auaritiã
Cui annuntiabimus inquit futuras pro chriſto tribulationes? Cui mala pro quibus pararur coro/ P
na uirtutum? Vtiq; his qui ablactati ſunt a lacte: qui apulſi ab ubere haud dubium quin apoſtolos ſi
gnificet: Tribulationẽ ſuper tribulationem expecta:loquitur autem ad chorum apoſtolorum om/
niũq; credentium. ut nonad unam ſed ad multas ſe paret tribulatiões: ut cũ tribulatus fuerit atq;:de
preſus: Rurſum ſperet & ſpem ſuper ſpem habeat: quod ſi paululum tardauerĩt quæ promiſſa ſunt .
non ſit incredulus. Modicum enim paruulumq;: & uenient quæ promiſſa ſunt: Et enim tribulatio
patientiam operatur: patientia probationem: probatio ſpem: ſpes autem non confundit. Et hæc ip

ia tribulatio geminabit᷑ detractione labiorum: & blaſphemiis perſequentiũ quibꝰ aduerſus dei po
puluũ rabido ore deſeuiunt: Porro apoſtoli & apoſtolici uiri loquentes ad populum iudæorum:Di
centes: Hæc eſt requies eſurienti iuſtitiam: & hæc contritio & iguſtia quæ ducit ad uitam: Illis hæc
prædicantibus audire impii noluerunt: vVnde hoc quod ad dei populum dicebatur: tribulationem
ſuſtine

— — — —

Super Eſaiam.

eun. .
i ſuſtine tribulationem ſuſtine:Expecta ſpem. expecta ſpem: Adhuc modicum:adhue modicum illis
uertetur in pœnam: qui audire ſermonem domini noluerunt: Vt corruamt & uadant retiorſum:
uer & in periculum obſidionis ac mortis incurrant: & abſq; ullo miſeriarum fine capiantur: Q od autẽ
li uerbum hebraicum dea quod omnes uerterunt ſcientiam. ſoli. lxxx. mala interprætati ſunt: error p-
ſpicuus eſt: Prima enim littera deleth uel res: paruo apice diſtinguntur: Si ei go legatur dea ſcientiãâ
d ſonat Si rea malitiã: non a malo quod cõtrariũ bono eſt: ſed ab anguſtia.
an VPꝛopter hoc audite verbum domini viri illuſoꝛes qui dominamini ſuper populum meum
iihe qui eſt in hieruſalem:Sixiſtis enim:percuſſimus fedus cum moꝛte:⁊ cum inferno fecimus pa/
Ndunni ctum:flagellum inundans cum tranſierit:non veniet ſuper nos qnia poſuimus mendatium ſpẽ
Mnene noſtram:⁊ mendatio pꝛotecti ſumus. LXX.
Z CPꝛopterea audite verbũ dñi viri tribulati ⁊ pꝛincipes populi huius ꝗ eſt in hieruſalẽ. Quia
ühe dixiſtis fecimus teſtamẽtum cũ inferno:⁊ cuʒ moꝛte pactuʒ:tẽpeſtas trãſiẽs ſi irrueritnõ vemet
tiſo⸗ ſuꝑ nos:qm̃ poſuimus mendatiuz ſpem noſtram:⁊ mẽdatio ꝓtegemur.
geſmnen CQNuod ſupra diximus cum irriſione ſolitos principes iudæorum prophetis dicere manda remã-
thae da: expecta reexpecta: & cætera his ſimilia: per quæ oſtenditur nequaꝗᷓ eos prophetarum credidiſſe
mt. ſermonibus: ſed prophetiam eorum habuiſſe deſpectui: præſens oſtendit capitulum: per quod ap-
töcian pellantur uiri illuſores: Sunt autem ſcribæ & phariſei qui dominantur ſuper populum dei in hieru
lackani, ſalem: quos.Ilxx.uocant uiros tribulatos & principes populi hieruſalem: Dixerunt enim non ſermo
Alüſunt ne:ſed opere: Sumus ſicut & cæteræ nationes: habemus pactum & fœdus cum inferno & cum mor
inem⸗ te:ſemel ſalutẽ deſperabimus: Certe captiuitas longo poſt tempore uentura eſt⸗Dicentibus uobis
ritre adhuc modicum adhuc modicum: Expecta rurſus expecta: Ergo cum mortui fuerimus hoc flagel-
Nannun lum captiuitatis: & hãc tempeſtatem non ſentiemus: Semel emm mendatio credidimus: fruſtra ſpẽ
Mae habuimus in deo & in lege eius: Et ideo mendatio protecti ſumus: quo n ortui imminentem capti
H uitatem declinauimus: Verbum hebraicum ſoth. aquila & ſymmachus flagellum. Ixx. tempeſtatẽ
R interprætati ſunt: Chazab quoq; omnes mendatium tranſtulerunt in quo ſperauerunt iudæi: cuius
Nenn iuxta euangeliſtam io ham pater eſt diabo lus. S
“ CIccirco hec dicit dũs deus:Ecct ego mirtã in fundamẽtis ſyon lapidẽ ꝓbatum:angularẽ:pꝛe
im⸗ tioſuʒ fundatum fundamine:ꝗ crediderit non feſtinet: ⁊ ponaz iuditiuz in pondere:⁊ iuſtitiam in
ite mẽſura:⁊ ſubuertet grãdo ſpẽ mendatii:⁊ pꝛotectionẽ aque inundabunt:Et delebitur fedus ve
gütd ſtruʒ cuʒ moꝛte:⁊ pactuʒ veſtruʒ cuʒ inferno non ſtabit: Flagelluʒ inundans cum traſiern:eritis
Ptri ei in cõculcatiões: Cuʒ ptrãſierit tollet vos:qm̃ mane diluculo tranſiint in die ⁊ in nocte:⁊ tatum
jaͤin⸗ modo ſola vexatio intellectuʒ dabit auditui.coanguſtatuʒ eſt enim ſtratum ita vt alter decidat:
Nli 2 pallium bꝛeue vtrumq; operire non poteſt. LxXX. HM
8 CPꝛopterea ſic dicit dominꝰ:Ecce ego imittã in fundamẽtis ſyon lapidem pꝛetioſuʒ:electuʒ
umm angularẽ:honoꝛsbilem in fundamẽta eius:e qui crediderit nõ cõfundetur: Et ponã iuditium in
“ ſpẽ:miſericoꝛdiã autẽ meã in põdera:⁊ qui credũt fruſtra mẽdatio qm̃ non traſibit per nos tẽpe
h⸗ ſtas ⁊ nõ auferet nobis teſtamẽtuʒ moꝛtis:⁊ ſpes veſtra ad infernuʒ nõ ptrãſibit tepeſtas veni/
.RWj ens ſi trãſierit:eritis ei in cõculcationẽ:Cum tranſierit tollet vos mane ptranſict die ⁊ nocte erit
e ſpes peſſima:Diſcite audire ꝗ eſtis in tribulatiõe:MHon poſſumus pugnare ipſi autẽ infirmi ſu
i31 mus vt congregemur.
otoo Q CDixeram inquit uobis: Audite uerbum dũi uiri illuſores ſiue tribulati pricipes populi mei: Et no
u lite fœdus habere cũ morte & pactũ cũ ĩferno:qui contẽnẽtes præcepta mea: poſuiſtis mendatium
kme ſpem ueſtram: & gloriãtes immo deſperantes dicitis: mendatio protegemur: Iccirco miſericors &
ni miſerator dominus patiẽs & multum miſericors: Nolẽtibus uobis in fundamenta ſyon lapidẽ ele
ullu ctum & probatũ: & prætioſum: & angularem miſſurum eſſe ſe dicit:De quo & apoſtolus loquitur:
olĩ Quaſi ſapiens architectus fundamentum poſui:Et iterum: Fundamentum enim aliud nemo poteſt
ihen ponere pᷣter id qd poſitũ eſt: qui eſt chriſtus ieſus:Iſte lapis uere & ſecundo appellatur lapis: ſicut &
gun in leuitico homo homo bis dicitur: & angularis lapis: quia circunciſionis & gentium populos co⸗-
Miti pulauit:de quo & ĩ pſalmo dicit᷑:lapidẽ quẽ reprobauerũt ædificãtes hic fact' ĩ caput äguli:iſti ſũt
1 ãt ædiſicãtes &&mẽtarii: ꝗ nüc appellãt᷑ uiri illuſores & pricipes populi ꝗ eſt ĩ hieruſalẽ: de hoc lapi
uf de & ĩ daniele legimꝰ ꝙ exciſꝰ ſit d mõte ſine maĩbꝰ:& iĩpleuerit uniuerſũ orbẽ eo qd diuini germi
on nis diſpẽſatio humanũ corpꝰ aſſũpſerit & habitauerit ĩ eo plenitudo diuinitatis corpaliter: Sup hũc
n⸗ lAlauapidẽ ꝗ alio nomine appellatur petra xp̃s ædificauit eccleſiã & firmo iuxta hebraicũ fũdau it fun
we damine:In quo ꝗ crediderit nõ còſundetur: ſiue iuxta hebraicum nõ feſtinet: ne uidelicet tardus ei
to chriſti uideatur aduẽtus:Si enim tardauerit iuxta abachuc nõ feſtinet: quia ueniens ueniet & ſua p
eiy miſſa complebit. Promittit quoq; deus ponere ſe in eo iuditium ponderis. Neq; enim iudicat pa/
ino ter quemquã: ſed omne iuditium tradidit filio:Et iuſtitiam ſiue miſericordiam in mẽſura ut red-
bi dat unicuiqʒ ſecũdum opera ſua. Et iuſtitiam ac miſericordiam alterutro tempore. Iuxta quod & i
hee pſalmis legimus: Miſericordia & ueritas obuiauerunt ſibi: iuſtitia & pax deoſculatæ ſunt ſe: Spem
en quoq; ait ueſtram atq; mẽdatium:ideſt diabolum ꝑpattem omnis mendatii: ſupplitiorum meo rum

. 4 111

¶.iber Monus.c.xxviii.

grãdo ſubuertet: & protectionẽ ſub qua uos tutos fore arbitrabamini: tpeſtas ualida & aquaꝶ mul

titudo delebit: ita ut amicitia & fœdus quod habebatis cũ morte & cũ ĩferno: hoc eſt cum diabolo
pereat in æternum: Et flagellum ſiue tem peſtas de quo dixerat: flagellum inundãs cũ tranſierit nõ
ueniet ſuper nos: ueniet & eritis ei in cõculcationẽ:hoc eſt omnia tormenta patiemini: quæ uos pu-
tabatis deſperationis animo nequaqꝗᷓ eſſe paſſuros: Semp eniĩ irruet uobis: & tam in proſpens quã in
aduerſis irã domini ſentietis: & mors uos ſeua populabitur: Quid dicat de pœnis pœnarũ: Sola for
mido & tormentorum mœtus uos corriget ad ſalutẽ: & mala ueſtra intelligere faciet: Cũq; uexati
fueritis ſcietis ꝓphetas meos uera dixiſſe: Quodq; ſequitur coãguſtatum eſt enim ſtratum ita ut al-
ter decidat: & pallium breue utrũq; operire nõ poteſt:illũ habet ſenſum quod in apoſtolo legimus:
Non poteſtis calicẽ domini bibere & calicẽ demoniorum: Non poteſtis mẽſæ domini eſſe partici/
pes & menſæ idolorum: Et alibi quæ participatio iuſtitiæ cum iniquitate? Quæ ſocietas Iuci ad tene
bras? quæ cõuentio chriſti ad belial? quæ pars fideli cum infidele? qui conſenſus templo dei cũ ido
lis? Loꝗtur autem ſub metaphora mariti pudiciſſimi: qui adulteræ dicit uxori: Vnus lectulus me &

alterum tecum capere nõ poteſt: & pallium bræue maritum & mœchũ cooperire non præualet: Di

cit hieruſalẽ ad quam & in ezechiel ſub perſona uxoris loquitur fornicãtis: & quã in oſeæ principio
ſcortum uocat: & adulteram. ſi uis meis cõplexibus copulari: abice idola: Si ſeruieris idolis: me ha-

bere nõ poteris: Hoc iuxta hebraicum: Porro qd in. Ixx. legitur: Diſcite audire qui tribulati eſtis nõ

poſſumus pugnare: ipſi autem infirmi ſumus ut nõ congregemur: quẽ ſenſum habeat & quomo-

do ſuperionbus copuletur pœnitus ignoro: Niſi forte ad principes populi loquatur ſermo diuinus

& hortetur eos ut ſpem habeãt in deo & non in morte atq; inferno:& diſcant audire uaticinia pro/⸗
phetarum:Illiq; reſpondeaut ſe pro infirmitate uirium aduerſus contrarias poteſtates pugnare nõ
poſſe:nec inter dei populum congregatri .
Sicut eni in mõte diuiſionũ ſtabit dñs:ſicut in valle gabaon iraſcetur:vt faciat opus ſuum pe
regrinum eſt opus ſuũ:alienum opus eius:vt operetur opus ſuum:peregrinum eſt opus ab eo
Et nũc nolite illudere:ne foꝛte cõſtringant᷑ vincula veſtra:Cõſumationẽ eni abbꝛeuiationẽ au⸗

diui a dño deo exercituum ſuper vniuerſam terrã. LXX.

Bicut mons impioꝛum conſurget dominus ? erit in valle gabaon:cũ furoꝛe facièt opera ſus

amaritudinis opus ⁊ furoꝛ eius quaſi alienis abutetur:⁊ aliena amaritudo eius⁊ vos nolite le/

tari:Hec confoꝛtẽtur vincula veſtra:quia conſũmatas ⁊ abbꝛeuiatas res audiui a domino deo

ſabaoth quas facturus eſt ſuper omnem terram.ʒ

CLapidẽ pᷣtioſũ in fundamentis ſyon poſiturũ ſe dũs repromiſſit:ut ſubuerteretgrando mẽdatiũ

& impiorum ſpẽ fœduſq; cũ morte & pactù cũ inferno tẽpeſtas ualida deleret: Quẽ qa ſuſcipere il/
luſores principes noluerũt:ſicut quondã cõtra alophilos regnãte dauid in mõte diuiſionũ ꝗ hebrai

ce appellabatur faraſim: Dominus cõcidit aduerſarios ſuos: unde & locus nomen accepit: Et ſicut

in ualle gabaon ſub ieſu principe quõdam fidutia habitantis in ſe dei locutus eſt: ſtet ſol in gabaon

& luna contra uallẽ melom: & ſtetit, ſol ſpatio unius diei: multiq; de alienigenis perierunt: ſic con
tra impios & illuſores iraſcetur dominus ut faciat opus ſuum: Non eſt enim opus domini perdere

quos creauit: ſed facere opus alienũ: quod ad crudelitatẽ magis quam ad clementiam pertinet: rur
ſũq; idipſum aliis uerbis repetit: ut operetur opus ſuum: Non eſt opus eius punire peccãtes ſed pere
grinum: & alienũ ab eo ut puniat qui ſaluator eſt. Quoniam igitur de patientia ſua reſurrecturus
eſt dñs & nequaꝗᷓ parciturus: ſicut nõ pepercit in monte pharaſim: & in ualle gabaon: Moneo uos o
uiri illuſores ut nequaꝗᷓ rideatis de prophetis meis: & nõ putetis nõ uẽtura ꝗᷓ nũtiãt: ſi pmanſeritis
ĩ iludẽdo:cõſtrĩgat᷑ uĩcula peccatoꝶ uzoꝑꝶꝑ.funibꝰ.n.peccatoꝶ ſuoꝶ unuſqꝗſq; cõſtrĩgit᷑ ſiue captiui
tatis uobis tẽpꝰadueniat: Si qdẽ qd dñs tàto tẽpore differebat uĩcula captiuitatẽ atq; ſupplitia.ſiue
ultimũ iudicii diẽ: iã rebꝰ expleturꝰẽ & cõſumaturꝰ:& abbreuiaturus: Itaq; ego propheta qꝗ a dño
deo oĩpotente futura cognoui ſup uniuerſam terrã:hæc uobis ut ĩminẽtẽ irã pœnitentia puenia-

tis: iuxta.Ixx.ipſe dñs quaſi mons ĩpioꝶ dicitur ſurrecturus & futurus in ualle gabon: ut faciat opa

ſua:qᷓ omnia unũ opus eſt amaritudinis: Qd nequaꝗᷓ uideatur eſſe blaſphemũ: nõ. n dixit futurum
dñm mõtẽ ĩmpioꝶ:ſed quaſi motem ꝗ ĩpiis & ſuſtinẽtibus uideatur eſſe grauiſſimus: Quomodo
ſi filius negligens & alter egrotus patrem & medicũ putent eſſe crudeles: ſi eos uerberib atq; caute
rio diſciplinæ reſtituãt ſanitati: Cõòſurget.n. dominus & erit in ualle gabaon: propter eos ꝗ cum ob
peccata in humili cõſiſtãt loco propter tumorem animi eriguntur in ſupbiã: Gabaon. n. collis ſter-
pᷣtatur: ut faciat opa ſua quæ ſũt opa amaritudinis:qñ cogitur mutare clemẽtiam: & pro dulci ama
rus efficitur: Igitur uos ꝗq hæc eſtis aliquãdo paſſuri: nunc nolite lætani illa lætitia: qua gaudebat &
diues in conuiuio purpuratus: & lazarum pauperem negligens: ne forte fiant ueſtra uincula fortio/
ra:quæ eni facturus eſt dominus & rebus ſuam ſententiam completurus: Hæc ego audiui & uobis
omnia nuntiaui: Quodqʒ intulit ſupra omnem terram: iuxta hiſtoriam: iudeæ terminos intellige:
Iuxta anagogen: totius mundi. ””M
CAurib peꝛcipite ⁊ audite vocem meam:atendite ⁊ audite eloquium meum:MNũquid tota die
arabit aꝛans vt ſerat ⁊ pꝛoſcindat ⁊ ſariet humum ſuam:MNonne cum adequaueritfacienner
feret geth.

K,
mgun
hnn
nung⸗
CKn
earic
Nitte
Alunek
Lulen
Dkinchin
Eme hy⸗
jeſtien
uomo⸗
dininus
niapto,
nareni

ſuunne
psch⸗
i/

Wnſi⸗
lele⸗
noded

herd
ighni
n bian
ngan
ntlem
ndent
tinen
Sſece
rehn
neotun⸗
nmin
uhti,
uie
nci⸗
nin
cuo
munnn
Orron
g
um
ſten
cian
ebund
ti
obi⸗
lige

1die
k

Super Eſaiam.

ſeret gith:⁊ cyminũ ſparget:⁊ ponet triticum ꝑ oꝛdinẽ:⁊ hoꝛdeũ:⁊ miliu:⁊ viciam in finibus ſuis
⁊ erudiet illum in inditio deus ſuus docebit ulũ:Nõ.n.in ſerris triturabitur gith:nec rota plau/
ſtri ſuper ciminũ circũibit:ſed virga excutiet᷑ gith:? cyminũ baculo:panis autẽ cõminuitur:ve
rũ non in perpetuũ triturans triturabit illum neqʒ vexabit eũ.rota plauſtri neqʒ ũgulis eiꝰ ↄmi
nuet eũ:⁊ hoc a deo exercituũ exiuit vt mirabile faceret ↄſiliũ:: magniſicaret iuſtitiö. LXX.
CAuribus percipite ⁊ audite vocẽ meã:attẽdite ⁊ audite ſermones meos:MNuũquid tota die ara
bit ꝗ arat:aut ſemẽtẽ pꝛeparabit anteqᷓ; pᷣparet terram: Nũquid nõ cuʒ adequanerit facicẽ eius
tunc ſeminabit triticuʒ:⁊ oꝛdeuzʒ:⁊ miliuzʒ:⁊ far infinibus tuis⁊ erudieris iuditio dei ⁊ letaberis
Mon enim cum duritia mundatur gith neqʒ rota plauſtri circuit ſuper cyminum:ſed virga ex/
cutitur gith:⁊ cyminum cum pane commeditur:iMeqʒ enim in ſempiternum ego iraſcar vo⸗⸗
bis:nec vox amaritudinis mee cõculcabit vos:⁊ hec a domino ſunt egreſſa poꝛtenta:nite con/
ſilium: exaltate vanam conſolationem.
CaAd eoſdẽ nũc ẽt loqtur ꝗbus ſupra dixerat: Audite uerbũ dei uiri illuſores ꝗq dominamini ſup po
pulum meũu:q eſt in hieruſalem: & pcipit eis ut uocẽ eius audiant: & eloqum illius diligẽter attẽdãt
Nũquid ait agricola ſemp arabit ut ſementẽ iaceat:nõne prius ꝓſcindet humũ: & uomere ſulcos re
uoluet:iacẽtesq; glebas raſtro franget & ſarculo? ut cũ adequauerit ſupficiẽ terræ: & dura prius arua
mollierit: tũc ſpargat gith ſiue cyminum:ſeratq; triticũ:& ordeũ: & miliũ: & far in finibus ſuis narie
tatẽ terræ & tẽpoꝑꝶ. neq;. n. ſimul oĩa ſeminãtur: Pro farre qd græci uocant ꝗqdã uitiã intelli-
gũt:ipſũq; agricolã ideſt ſatorẽ erudit deꝰ naturaliter iuditio ſuo:& docet illũ ut ſciat quã cui ſemẽ
ti culturã adhibeat: Deniq; cũ metẽdi tẽpus aduenerit: gith: & ciminũ ꝗᷓ ĩfirmiora ſunt ſemina ñ ro
tis plauſtroꝶ terũt᷑ q ĩ ſerra & ſimilitudie ferreæ/ circũ agũt᷑ & trahut᷑ ſup demeſſas ſegetes: Sed uir/
ga excutiũt᷑& baculo q̃ uulgo flagella dicũt᷑:panis ãt.i.triticũ d quo efficit᷑ panis rotis ferreis terit᷑:&
oĩs eius ſtipula cõminuitur in paleas: Verũtñ nõ ſemp uexatur & teritur: nec oĩ tp̃e rotaꝶ ungulis
cõminuit᷑: ꝓ ꝗbꝰ ĩ hebraico dicit᷑ eꝗs eaꝑꝶ: ut qa ungula plauſtroꝶ dixerat metaphoran ſeruaret ĩ re
liꝗs:qdã uolũt ex eo:qd ungulas & equos nominauit: oſtẽdi equaꝶ græges: ꝗq ad terẽda frumenta
areis ĩmitti ſoleãt: ſed nõ poterat ſcriptura dicere:qd iudæa ꝓuintia nõ habebat: Hoc ãt.i. ut gith &
ciminũ uirga excutiãtur & baculo: frumẽtum hordeũq;: & far: ſortaſſe & milium rotis ferreis cõterã
tur: & nõ in ppetuũ: dei iuditiũ eſt: ꝗ in oĩbus oſtẽdit mirabile cõſiliũ ſuũ & iuſtitiæ magnitudinem
monſtrat In cunctis hæc Vt facilius ſenſũ ꝓ quo iſta dicũtur poſſimus ĩtellige
re:Deus nariæ genus diſpẽſat humanũ: Nuũc punit:nũc miſeretur: nũc corripit: nunc defendit: Ideſt
nũc arat:nũc ſerit: nũc maturas fruges metit: & demeſſas in areis terit: orbẽq; ſuum gubernat ut uo
luerit: Gith & cyminum: ideſt oẽs gentes quæ nõ recepetüt eius notitiã. nec legis habuere præcepta
Virga emũdat baculo:frumẽtum autem ideſt populum iudæorum magnis torquæbit ſuppliciis
Cui.n. plus creditur plus exigetur ab eo: & ſeruꝰ qui ſcit uolũtatẽ dñi ſui & nõ fecerit eã:uapulabit
multis: Et in alio loco ſcriptù eſt: Potẽtes potenter tormenta patientur: Verũtñ non eos torquæbit
in perpetuũ: Aliud enim eſt eẽ ĩpiũ aliud peccatorẽ: qd nos in gentibus & iudæis interprætati ſu-/
mus:Alii exponunt ſup populo & ſacerdotibus ꝙ uulgꝰ indoctũ in die iuditii quaſi gith & cymi/
num corripiatur uirga & baculo: ſacerdotes ãt ꝗ habuerunt clauẽ ſciẽtiæ magnis ſuppliciis torquæ
antur: & hoc dñi fiat iuditio ꝗ oſtendit in cunctis mirabile conſilium ſuum & iuſtitiæ ueritatem: ut
qui plus acceperunt plus exigatur ab eis:Pro eo quod nos interprætati ſumus in uirga excutietur
gith & cyminum in baculo:neſcio quid uolentes. xxx. tranſtulerunt cyminum autem cum pane cõ
medet:Deniq; & ueteres græciæ interprætes hebraicum diſſerentes de hoc ſermone tacuerunt: quia
forſitan qnod dicerent non habebant: Illud autem in quo nos iuxta hebraicum poſuimꝰ (uerũ nõ
in perpetuum trirurans triturabit illum neq; uexabit illum rota plauſtri: nec ungulis ſuis cõminuet
eũ uox. Ixx. ñ iuxta vᷣbũ:ſed iuxta ſẽſũ ĩterpᷣtati ſũt:Neq;.n.ego ĩ ſẽpiternũ iraſcar uobis:nec o)ama
ritudinis meæ cõculcabit uos: oſtẽdẽs futura peccatonbus poſt tormẽta refrigeria: & hæc quaſi por
tẽta atq; mirabilia egreſſa eſſe a diũo: Vnde pᷣcipitur peccatoribus: ꝗ poſtea puniendi ſũt: ut ineant
cõſiliũ & exaltẽt cõſolationẽ ſuã nequaqꝗᷓ uanã ut a.lxx.additũ ẽ: ſed ob ſalutẽ cõſolationẽ: nũꝗᷓ.n.
deꝰp̃ciperet ut exaltarẽt uanã cõſolationẽ ſuã:qᷓ eis nõ erat ꝓfutura. CAPITVLVM. XXIX.
DRBe arihel arihel ciuitas quã expugnauit dauid.Adqditꝰ annus ad annũ: ſollẽnitates
Veuolute ſunt:Circũuallaboꝛ arihel:⁊ erit mihi quaſi arihel:? circundabo quaſi ſperam
Win circuitu tno:? iaciã cõtra te KKere munimẽta ponã in obſidionẽ tuã:humiliaberis
I)de terra loqu eris:? de humo audietur eloquiuʒ tuuz.⁊ erit quaſi phitonis de terra vox
tua:⁊ de humo eloquiuʒ tuuz muſſitabit:Et erit ſicut puluis tenuis multitudo vẽtilãtiuzʒ te:Et
ſicut fauilla ptrãſiẽs multitudo coꝝ ꝗ contꝛa te pᷣualuerunt:Erit repẽte cõfeſtim a dño exercitu
uʒ:viſitabit᷑ in tonitruo ⁊ cõmotione terre: ⁊ voce magna turbinis ⁊ tẽpeſtatis: ⁊ flame ignis
deuoꝛãtis:Et erit ſicut ſomniuʒ viſiõis nocturne multitudo omniuʒ gentiuʒ que dinncanerunt
cõtra arihel:⁊ oẽs ꝗ militauerunt ⁊ obſederunt:⁊ pꝛeualuerunt aduerſus eam ſicut ſommat eſu/
riens ⁊ comedit:cuʒ fuerit ex perrectꝰ vacua eſt anima eius:⁊ ſicut ſomniat ſitiẽs ⁊ bibit poſtqᷓ

euigilauerit laſſus adhuc ſitir ⁊ anima eiꝰ vacua eſt:ſic erit multitudo omnium gentium que
1111

¶. iber NHonus.c.xxix.

dimicauerunt contra montem ſyon. LxXX/

Vhe arihel cinitas quã expugnauit dauidcògregate fructꝰgemina annũ ſuꝑ annũ comedite
Comeditis enim cum moab:coanguſtabo eni arihel:⁊ erit foꝛtitudo illius? diuinie mihi:ꝛ cir/ õ
cundabo ſimul dauid ſuꝑ te:⁊ mittã vallum in circuitu tuo ⁊ ponam ꝑ gyrum tuii turres:⁊ humi ii
liabuntur in terram ſermones tui:⁊ in terra occidẽt verba tua:Et erit ſicut loquentium de terra tes
vox tua ⁊ vſqʒ ad pauimẽtũ vox tua iſirmabit᷑:⁊ erũt ſicut puluis ð rota viuitie ipioꝝ:⁊ ſicut fa 8
nilla qꝗͥ rapit multitudo eoꝝ ꝗ te oppꝛeſſerũt:eritqʒ ĩ pũcto repẽte a dño ſabaoth:viſitatio.n.erit I

cũ tonitru:⁊ cõmotione ⁊ voce magna tẽpeſtas valida:⁊ flamma ignis deuoꝛans.Et erunt quo/
modo vidẽtis ſomniũ nocte diuitie omnium gentium que mulitauerunt contra arihel:? omnes
qui pugnanerũt contra hieruſalem:⁊ vniuerſi qui congregati ſunt ſuper eam ⁊ afflixerunt eaam:
eruntq; ſicut qui in ſomnis eſuriunt ⁊ comedunt:Cũqʒ ſurrexerit:vanum eſt ſomnium eoꝛum .
Et ſicut qui per ſomniũ ſitit ⁊ bibit:cũ ſurrexerit adhuc ſitiet ⁊ aia eius fruſtra ſperauit:ſic erũt
dinuitie omniũ gẽtiũ q̃ muitauerũt cõtra mõtem ſvon.
CPro eo quod nos interpᷣtati ſumus: uhe in hebreo ſcriptum eſt: oĩ quod apud eos interdũ uo/“

catiuo caſu dicitur: ut non plãgat arihel: ſed uocet: Licet in pᷣſenti loco pro planctu accipiẽdum ſit:
Arihel quoq; interprætatur leo dei: Et pro ciuitate quã aquila interprætatus eſt: polixim. hoc eſt op .
pidulum ſiue uiculum:in hebreo legunt cariath: quod proprie uillã ſigniſicat: & lingua ſyra dicitur in
cariatha: Vnde & uilla ſiluarum appellatur cariathiarim: Deniq; & in ſuperioribus ubi legimꝰ: quo cn
modo facta eſt meretrix ciuitas fidelis ſyon. pro ciuitate cariath: ideſt uilla: quam nos ut tranſlario/ ¶Z
nem aquilæ exprimamus aduerbium ciuitaculã poſſumus dicere: igitur arihel ideſt leo dei quon/ 5ͤ
dam fortiſſima uocatur hieruſalẽ: ſiue ut alii arbitrantur: templũ & altate dei quod erat in hieruſalẽ C
Quodq; ſequitur: quam expugnauit dauid:pro quo ĩterpᷣtatus eſt ſy mmachꝰ caſtrũ dauid: & theo/
dotio circumuallatio dauid: in hebreo legitur hana: quod eruditiſſimus hebreorum habitaculum ”””
ſignificari expoſuit: Si igitur legerimus quã expugnauit dauid:illud tempus referamus quando cœ
pit dauid ſyon:Repugnãtibus cecis & claudis: ſed primus ioab domatum excelſa conſcẽdit: Si autẽ
liuxta ſymmachum & theodotionẽ: hoc ſentiendũ quod dauid eam inſtaurauerit atq; munierit: ad
ditus eſt annus ad annum ſiue ſubtractus: ut interprætatus eſt aquila & ſollẽnitates euolutæ ſunt 4

ſubuerſo enim templo & iudaica religione ſublata omnis eorum feſtiuitas periit: Dicitq; ſe domi
nꝰcircſuallare arihel babylonio exercitu & fore eam triſtem atq; merentem quãdo ab eis diruta fue
rit: Rurſũq; ſub ieſu filio ioſedech ſacerdote magno: & z0orobabel filio ſalathihel ezraq; & neemia
quando ꝓphetauerũt aggeus & zacharias fore eam quaſi arihel quod habeat antiqui tẽpli ſimili-
tudinem: ſed magnificentiã ornamentumq; non habeat: Secundo quoq; dominus cõminatur qd
circundet harielẽ ſpera & iaciat contra ed aggerẽ & munimẽta ponat in obſidionẽ eius: & com/
pleatur illud quod ipſe plangẽs hieruſalem Grftütur in euangelio: Si ſcires ea quæ ad pacẽ ſunt tibi
qm̃ uenient dies ſup te & circũdabũt te inimici tui uallo: & obſidebũt te & in terra humiliaberis: &
hieruſalẽ erit cõculcata a nationibus uſq; ad conſumationẽ tẽporis gẽtiũ: Aliis. n. bis ꝓpheta nũc
dicit quod humiliata de terra loquatur: & de humo inſtar paſſerũ muſſitet: ut per hæc uerba ſigniſ-
cet magorũ: per quã animas ſe uocare dicuntur & tenues umbrarum immo de
monũ audire uoces: Deniq; ꝓ pytone aꝗla magum interptat“ eſt ꝗq hebraice dicitur eheb ꝓ quo
Ixx.de terra Ioquẽtes trãſtulerũt: Quibꝰ uerbis indicatur ruina templi uſq; ad cõſumationem per/
manſura mũdi: qd cũ lapſum in cineres nequaꝗᷓ ultra ſuſcitetur: Tantꝰ at o arihel teromane poten
tiæ uallabit exercitus: ut innumerabili pulueri cõparetur & fauillæ p aerẽ uolitãti: Vñ nõ imbecilli
tatem pulueri cõparat & fauillæ qui contra eos militauerunt: ſed multitudinem quæ harenis innu
merabilibus exequatur: Et hoc erit repẽte cõfeſtim. ut in media pace:ſubita ſub nerone bella cõ⸗/
ſurgant: Et dominus exercituũ uiſitet hieruſalem in tonitru: & in cõmotione terræ: & in turbine tẽ
peſtatis: & ĩ flãma ignis duorãtis p qd tẽplũ ſigniſicet burendũ: romãi ãt ꝗ ſupatis iudæis ſubuer
ſa hieruſalẽ ſub tito & ueſpaſiano: de uaſis quòdã dei manubias obtulerũr capitolio ſuæq; vᷣtutis &
potẽtiæ hominũ ñ iræ dei putauerũt eſſe qd fecerant q̃ſi in ſomno & ĩ nocturna uiſione omnes di
uitias poſſidebũt: Et doomodo qui eſurit dormiens in ſomnis ſe ueſci putat & qui ſitit arentibus
ſiti faucib flumina bibit: cũq; uigilauerit ardẽtior ſitis fit ꝗᷓ caſſa potione deluſa ẽ:ſic multitudo uni
uerſaꝶ gẽtiũ ꝗᷓ romanæ ſubditæ poteſtati dimicauerũt cõtra mõtẽ ſyõ: habebũt q̃ſi ĩ umbra:& nu⸗
be:& ſomnii nocte diuitias q̃s maturo ĩteritu dereliquẽt:ĩ eo loco ubi nos poſuimꝰ oẽs ꝗ militaue L
rũt & obſederũt & pᷣualuer̃t aduerſus eã. Ixx. trãſtulerũt: & oẽs q militauerũt tra hieruſalẽ qd ĩ he
braico nõ hẽt:i n prĩcipio quoq; huiꝰcapituli ubi nos diximꝰ additꝰ ẽ ãnus ad annũ:ſiue ſubtractꝰ
illi 1terptatt ſüũt gregate fructꝰuł gemina ãnũ ſup ãnũ mãducate cõmeditis.n. cũ moab:& ẽ ſẽſus
anñꝗᷣ andni acceptabilis pᷣdicatiõis ei adueniat ĩmo duo ãni de ꝗbꝰĩ cãtico abbachuc iuxta hebrai
cũ legimiĩ medio duoꝶ tpᷣꝑe cognoſceris ſeminate uobis ĩ lachrimis ut metatis ĩ gaudio: ſcriptũ ẽ
in euãgelio ſcdm iohᷣm p tria paſca dñm ĩ hieruſalẽ qᷓ duos ãnos efficiãt: qd ãt ſeqrur comedetis
enim cũ moab: in hebraico nõ habetur de quo poſſumus dicere: qd niſi fructus ſibi potẽtiæ cõgre
gauerint: incipiant cũ his comedere ꝗ nõ in grediuntur eccleſiam domini uſq; in æternum. C te⸗
ra in ꝗbus

— — — — mm. ☚

Super Eſaiam

neci ra in quibus uidentur diſcrepare: manifeſta ſunt & ex his ꝗ expoſuimus facilis eorum ĩterprætatio
drcr⸗ eſt. Scio me legiſſe arihel interprætari lux mea dei: quod longe aliter eſt. Hic enim prima ſyllaba p
ehmn aleph & res ſcribitur: lux autem quæ hebraice dicitur Oâ interal eph & res mediam habet litteram
nm uau: quæ in præſenti nomine nõ habetur. O mniaq; quæ nunc dicutur cõtra arihel: referunt ad he
ſere reticos qui doctrinam ſuam dei æſtimant lucem: & expugnandi ſunt a uero dauid: oẽſq; ſolemni-
tnnc tates eorum auferẽdæ: & gaudium præſens futura triſtitia cõmutãdum. Quibus præcipiat deus ut
mnd agant pœnitẽtiamme incipiãt comedere cum moabitis: & ſimiles eſſe gentilium. Ipſe enim expu/
benn gnabit arihel: & oẽm uirtutem eorum atq; diuitias ſuo circũdabit exercitu. Turribuſq; hoc eſt ma.-
tar giſtris eccleſiæ humiliabit in terra ſermões eorum: ut nequaꝗᷓ ponãt in cælum os ſuum: ſed ſenbã
Kn tur in terra loquãturq; de terra: & fiant quaſi puluis excuſſus rota: oẽſq; diuitiæ impiorum pucto &
R momento temporis cõparentur: quãdo niſitauerit eos in ſua maieſtate deſcẽdens in turbine & tẽ/
Nd peſtate & igne ſupplicii: & intellexerint omnes diuitias ſuas pompamq; ſermonum: & argumento
4 rum ſtrophas: fruſtra cõmedentis & bibentis ſomnio comparari qui militauerunt contra hieruſa-
in/ lem uiſionem pacis: ſiue aduerſum hariel leonem fortiſſimum: & ad extremum cõtra montem ſy-
iunt on⸗ſuper quæ m eccleſiæ ciuitas ſita latere nõ poteſt. èU
oret- Obſtupeſcite ⁊ admiramini fluctuate ⁊ vacillate:inebꝛiamini ⁊ non a vino:modo veniet non
hclcin ebꝛietate:quoniã miſcuit vobis dũs ſpiritum ſopoꝛis claudet oculos veſtros:pphetas pꝛin⸗
miqno cipes veſtros qui vident viſiones operiet:⁊ erit vobis viſio oium ſicut verba libꝛi ſignati:queʒ
deno⸗, cum dederint ſciẽti litteras dicent lege iſtum. Et reſpondebit:nõ poſſum:ſignatus eni c:⁊ dabi
encon⸗ tur liber neſcienti litteras:diceturqʒ ei lege ⁊ reſpõdebit neſcio littears.
hienlii CPro ſoporis ſpiritu. xx. cõpunctionem Theodotio. meritis exceſſum. Aquila: cataphoran: ideſt
laen grauem ſomnum interprætatus eſt: ꝗ hebraice dicitur thardema: quẽ in adam miſſum a deo ſcri⸗
trunn ptura cõmemorat:quãdo de coſta lateris eius mulier effecta eſt. Et Iona hoc idem ſomno ſtertebat
wod in naui. Oĩs autem prophetia poſt ſubuerſionem hieruſalem & templi: ideſt arihel: cõtra ſcribas &
dim phariſeos eſt: qui habẽtes clauem ſcientiæ: nec ipſi ĩtroeũt: nec uolẽtes alios ĩtroire permittũt. Et pᷣ
meita cipitur eis: ut ſtupore atq; miraculo: Immo iuxta. x. diſſolutione totius corporis & mentis exceſ-
lrin ſu inebriẽtur: atq; moueãatur & fluctuent: uacillates nõ uino nec ſycera:ſed ſpiritu ſoporis ſiue cõo⸗/
kchni, prunctiõis dii: ut intelligentes malum ſuum: agãt aliquãdo pœnitentiam. Dicãtq; cum propheta.
imufe Verſatus ſum in infirmitate dum cõfigitur mihi ſpina. Scitote ergo ſcribæ & phariſei ꝗ eſtis princi
enin pes iudæorum: qd reddat uobis dominus uiciſſitudinem ueſtrã. VYos enim audientes dominũ ſal-
Hümi, uatorem intelligere noluiſtis: & clauſiſtis oculos ueſtros ne eum uideretis: & aures aggrauaſtis ne
nnmd audiretis: Ideo & ille claudet oculos ueſtros: ꝗ ſũt prophetæ: per quos dei ſcientiã uidebatis. Si ue-
don ſtros oculos claudet & prophetarum qꝗ ſũt principes ueſtri. Lex enim & prophetæ: uſq; ad Ioãnem
inrti Baptiſtam: Vt nõ uidentibus illis. Videãt de ꝗbus iferior ſermo teſtatur: Et audient in die illo ſur/
gbeidk di uerba libri ſignati: & oculi cæcoꝶ uidebũt & exultabũt. In iuditium enim uemit dñs ut uidẽtes
gennur ludæi nõ uideãt: & ꝗ cæci erant populus ſcilicet nationũ uideant & dominũ cõtemplentur. Vnde
ſonis ſigniſicãter nõ dixit quod uiſio oĩum ꝓphetarũ ſignata ſit cunctis legentibus:ſed uobis ingꝗt erit ſi/
ryc⸗ gnata ꝗbus nũc loquor. Quibus hæc futura pnũtio: ſiue oculos principum ueſtrorũ ꝗ ſe iuxta. Ixx.
qo abſcõdita & arcana uidere iactabãt: & claudent in perpetuũ: eritq; ait uobis omnis ſcriptura ſancta
den clauſa atq; ſignata: ut uos ꝗ legitis litteras & prophetarum ſenſum noſſe uos eſtimatis: & diebus ac
dorn noctibus uolumina ſcripturaꝶ indefeſſo ore meditamini nõ intelligatis quod legitis: ſicut in apo
decli calypſi l oãnis ſcribitur. Quis eſt dignus aperire librum & ſoluere ſignacula eius. Cũq; nullus fuiſ/-
ine ſet inuẽtus q aperiret ſignacula: de lſe ſe dicit: &dei tandem ad ſe meruiſſe ſermonẽ. Noli flere: Ecce
n⸗ uicit leo de tribu iuda radix dauid: ut aperiat librum: & ſoluat ſignacula eius: Leo autem de tribu iu
nu, da: dñs ieſus xps eſt: ꝗ ſoluit ſignacula libri nõ proprie unius ut multi putãt pſalmorum Dauid:ſed
hier oĩum ſcripturaꝶ q uno ſcriptæ ſũt ſpũ ſctõ: & ppea unꝰ liber appellat᷑.de quo Ezechiel myſtico ſer
hr, mone teſtat᷑ qd ſcriptꝰfuerit ĩtus & foris in ſenſu & littera. De quo & Saluator loqtur ĩ pſalmis ĩ ca
un pitulo libri ſcriptũ eſt de me. Nõ hieremiæ nõ Eſaiæ: ſed in oĩ ſcriptura ſctã q́ unus liber appellatur
mmud Magfr̃is igit᷑ iulæoꝶ uſq; ĩ pnñtẽ diẽ neqᷓuntibꝰlegere & apire ſignacula & myſteria pãdere ſcriptu/
bu ra ꝑe: ſi dederis eũ libæ indocto populo ꝗa ſuis pᷣceptoribꝰdeuorat᷑.Fatebũtur neſcire ſe lr̃as & iccir
Con Cco legere nõ poſſe: atq; eduobꝰ malis multo leuiꝰẽ iĩpitiã cõfiteri: quã iactare prudentiã: & nõ poſſe
am CEt dixit dvñs: Mꝛo eo qð appꝛopinquat pplęs iſte oꝛe ſuo:coꝛ aũt eius longe eſt a (ſcire qq dr̃.
lmmme me.Et tiuerũt me mãdato hoiuʒ ⁊ doctrinis:Jõ ecce ego addã vt admiratõeʒ faciã ppło huic
fie⸗ miraculo grãdi ⁊ ſtupẽdo.pibit.n.ſapia a ſapiẽtibꝰeiꝰ:⁊ itellectꝰ pꝛudẽtiũ illiꝰ abſcõdet᷑. LXxX.
tuc CEt ait dominus appꝛopinquat mihi populus iſte oꝛe ſuo:⁊ labiis ſuis honoꝛat me:coꝛ autem
iin eius longe eſt a me:Fruſtra colunt me:docentes hominum pꝛecepta atqʒ doctrinas. Pꝛopte⸗
hnl rea ecce aditiam vt tranſferam populum iſtum. Tranſferam enim ulos ? perdam ſapientiam
hue ſapientium:⁊ intellectum pꝛudentium abſcondaʒ.
gens CAHoc teſtimonio abuſus eſt dominus cõtra phariſeos in euãgelio Mathei dicẽs. Quare & uos pᷣ/
ig teritis mandatum dei propter traditiones ueſtras: Et iterum hypocrite bene prophetauit de uobis
bo

Liber Monus.c.xxix.

Eſaias dicẽs populus iſte labis me honorat:cor autem eius lõge eſt alme. Fruſtra autem colũt me
docentes doctrinas & præcepta hominum: in quo notare debemus illud quod plerũq; admonui
mus euãgeliſtas & apoſtolos: nõ uerbum interprætatos eſſe de uerbo:nec.lxx.interprætum aucto/
ritatem ſecutos: quorum editio illo iam tempore legebatur: ſed quaſi hebreos & inſtructos in lege
abſq; dãno ſenſuum ſuis uſos eſſe ſermonibus. Appropiquat autem populus iudæoꝶ ore & labiis
ſuis deo: quia unius dei cultũ habere ſe gloriatur: & reſpuit idola:ſed cor eius lõge ab eo:quia nõ
recipit dĩm ieſum xpᷣm. Qui enim nõ recipit filium nõ recipit patrem Simulqʒ diſcamus quomo/
do aliquis appropiquæt deo: uel lõge fiat ab eo. Qui & p hieremiã loquitur: dicitur appropinquãs
ego: & nõ de lõge dicit dns. Appropinquamus aut deo mẽte nõ corpore: ſicut & de Moyſe legius.
Appropinquauit Moyſes ſolus ad deum: cæteri autem nõ appropinquabãt. Orabat. n. deũ in ſpiri/
tu & ueritate: & accedebat ad eum ſenſu & ſpiritu. Hi aut de quibus ſcribitur quod tollãtur ab ute/
ro & erudiãtur a puero uſq; ad ſenectutem: & in lege dei die ac nocte meditẽtur: nõ appropinquãt
deo: qa traditiones phariieoꝶ ſcribarũq; ſuſcipiũt: quæ eos lõge faciũt a deo & fũt ſepulcra dealba
ta:quæ foris uidẽtur eſſe pulchra: intus autem plena ſũt oſſibus mortuoꝑꝶ: qui elegerũt baraban: &
dominum reſpuerũt. Propterea additurum eſſe cõminatur iuxta. xx. ut nequaꝗᷓ in aſſyrios & baby
lonios eos trãſſferat:ſed in toto orbe diſpergat.Iuxta hebraicum admirationẽ magnã populo iu-/
dæorum ſtupendũq; miraculum facturum eſſe ſe dicit: ut pꝑdat eorum ſapiẽtiam qui nõ receperũt

dei uirtutem: deiq; ſapiẽtiam: & intellectum prudẽtium abſcõdat & cælet: ne ſcilicet eum reperiant

qui in littera cõtinetur. De hoc loco apoſtolus paulus ſcribẽs ad corinthios: poſuit teſtimonium.
Perdam ſapiẽtiam ſapientium: & intellectum reprobabo. Aliis uerbis eũdem ſenſum ediſſerẽs. Nõ
quod deus ſit inimicus ſapiẽtiæ cuius pater eſt: & per quã oĩs eſt in hoĩbus ſapientia: Sed cum addi
tamento poſuit:in hebraico eſt: ſapiẽtium populi: & prudẽtium illius. Ideſt populi iudæorum. Et
reuera grãde miraculum deus fecit in populo poſt aduẽtum dñi ſaluatoris: ut uno atq; eodem tpe.
arderet hieruſalẽ tẽplũq; corrueret: & oĩ magiſtro ſciẽtia tolleretur. Impleto illo qc; ſupra dem ẽ.
CEcce dominatoꝛ dominus ſabaoth auferet ab hieruſalem:⁊ ab inda validum ⁊ validã.Om⸗/
nem foꝛtitudinem panis:⁊ omne robur aque:gigãtem ⁊ hoiem bellatoꝛem:⁊ iudiceʒ ⁊ pꝛiophe/
tam:⁊ cõtectoꝛem ⁊ ſenem:⁊ quinquagẽarium ⁊ admirabilem cõſiliarium ⁊ ſapientem archite
ctum:⁊ pꝛudentem auditoꝛem. (&cætera quæ propheticus ſermo cõtexuit.)
CAhe qui pꝛofundi eſtis coꝛde:vt a domino abſcõdatis cõſilium:quoꝛum ſũt in tenebꝛis ope
ra:⁊ dicunt:Quis videt nos:⁊ ꝗs nouit nos:puerſa ẽ hec veſtra cogitatio:Quaſi lutũ ᷣ figuluʒ
cogitet:⁊ dicat opus factoꝛi ſuo:nõ feciſti me:⁊ figmentum dicat factoꝛi ſuo:nõ itelligis. LXx.
CAhe ꝗ ꝓfũdũ ↄſiliũ faciũt:⁊ errãt in tenebꝛis oꝑpa eoꝝ.Et dicũt. Quis videt nos?⁊ ꝗs ſcit⁊
ꝗs ſcit nos:⁊ q̃ nos facimꝰ: nõne vt lutũ ſiguli reputabimini.Nũgd dicit factura factoꝛi ſuo nõ
ſapiẽter me feciſti: aut ſigmẽtũ fictoꝛi ſuo: Nõ tu me feciſti. CAduerſus eos de ꝗbꝰ ſupra
dixerat.i Perdã ſapiẽtiã ſapiẽtium: & intelligẽtiam prudẽtiũ reprobabo.Siue ut propheta ſcnibit ab
ſcõdam:nũc etiam dei ſermo dirigitur ꝗ ſapientes ſũt in ſemetipſis: & in cõſpectu ſuo prudentes.
De ꝗbus rectiſſime illud intelligi poteſt: defecerũt ſcrutãtes ſcrutinio:Cum ſcriptum ſit de dei ſapi
entia:ſi enim ꝗs perfectus fuerit in filiis hominũ abſq; tua ſapiẽtia in nihili reputabitur. Aui iccir/
co arbitrãtur deum ſua neſcire cõſilia: quia in tenebris ſunt opera eorum & dicũt: Quis uidet nos?
& quis nouit nos? Hæc autem dicunt & ſapiẽtes ſeculi & hereticoꝶ magiſtri: & iudæorũ phariſei.
Qch nullus eos ĩtelligat:nõ recordãtes eiꝰ qc; ad deũ dicitur. Tenebræ nõ obſcurabũutur a te: &πο

ſicut dies illuminabitur. Et ſicut tenebræ eius: ita & lux eius: Hoc errore decepti Adam & Eua Au,/

diẽtes ſonitum pedum deambulãtis in paradiſo dei: abſcõderũt ſe ſub arbore in qua erat ſcientia
boni & mali. Cain quoq; dicẽs. Si eicis me hodie a facie tua: abſcõdar: ſimili ſtultia deum arbitratꝰ

eſt ignorare. Et per Amos de impiis & peccatoribus dicitur. Si abſcõderint ſe ab oculis meis in ꝓp/

fundo maris:ibi mãdabo draconem & mordebit eos. Vnde quãuis aliquis ſapiẽs ſit & feruẽtioris

ĩgenii:ſi nõ habuerit dei ſapiẽtiam atq; doctrinã. Dicamus de eo.Niſi dñs ædificauerit domũ: in ua

num laborauerũt ꝗ ædificãt eam. Niſi dñs cuſtodierit ciuitatẽ: in uanũ uigilauerũt ꝗ cuſtodiũt eã.
Cui nos faciamus ſimilẽ. Niſi dñs adiuuauerit ſciam in uanũ laborat ꝗ ſe putat eſſe ſapientem. Niſi

dñs oĩ cuſtodia ſeruauerit cor noſtæ: in uanũ uigilat ꝗ putat illq ſua diligẽtia poſſe ſeruari. Peruer

ſa eſt inꝗt hæc ueſtra cogitatio: ut factorẽ putetis neſcire qd facit: & creatorẽ ignorare creaturã ſuã:
Auaſi lutũ & opus dicat ſigulo & factori ſuo:nõ me feciſti: uel nõ me bñ feciſti: nec ĩtelligis facturã
tuã. Hoc teſtimõio aliis uerbis apoſtolus utitur ad romãos: ubi de dei ꝓfũda ſcĩa diſputat: & hoĩum

uult calũniã cõfutare. O hõ tu ꝗs es ꝗ rñdeas deo? Nũqd dicit figmẽtũ fictori ſuo:quare me feciſtiꝰ

an non habet poteſtatem figulus de eodem luto aliud uas facere in honorem: aliud in contumeliã

In ꝗbus cũctis: illa ſemper obſeruanda eſt regula: euangeliſtas & apoſtolos abſq; dãno ſenſuum in
terprætatos in græcum ex hebreo ut ſibi uiſum fuerit.

CMonne adhuc in modico ⁊ in bꝛeui cõuertetur libanus in chermel:⁊ chermel in ſaltum repu/
tabitur. Et audient in die illa ſurdi verba libꝛi ſignati:æ de tenebꝛis ⁊ caligine oculi cecoꝛum vi/-
debunt:⁊ addent mites in domino letitiam:⁊ pauperes homines in ſancto iſrabel exultabunt:
quoniam

Super Eſaiam

quoniam defecit qui pꝛeualebat.Conſumatus eſt illuſoꝛ:⁊ ſucciſi ſunt omnes qni vigilabant ſu
honun per iniquitatem:qui peccare faciebant homines in verbo:⁊ arguentem in poꝛta ſupplantabant:
Nat 7 declinauerunt fruſtra a iuſto. ——
Kube CReſpondeant iudæi & amici ſimplicis tantum hiſtoriæ qui fructus non quærüt in arbore:ſed ſo
ali lia tantum umbramq; uerborum quaæ cito areſcit & deperit: quomodo in aduentu domini ſalua-
dcin toris:qui a temporibus Eſaiæ uſq; ad diſpenſationem camis aſſumptæ: pro comparatione æterni-
clon tatis breue & modicum tempotis ſpatium eſt: libanus mons phenicis uerſus ſit atq; tranſlatus in
dinti montẽ carmelum:qui hebraice chermel dicitur. Et eſt in cõſinio paleſtiæ atq; phœnicis: ptolomai
Eelkgin di imminens: licet & alius in ſcripturis ſanctis Mons carmelus appelletur in quo fuit nabal carme
inſi Ius:homo ſtultus & iniquus:qui uxorem habuit abigail: quæ mortuo uiro nupſit Dauid. Illo enim
uabne⸗ uiuente: uirum dauid accipere non poterat: ne uocaretur adultera ſi foret alteri uiro ſociata: & quõ
Ddingni chermel in ſaltum & in infructuoſa ligna reputetur. Quod cum dicere nõ potuerint: audiant liba
derb num qui interprætatur dealbatio: referri ad populum gentiũ: qui lotus in domino & purgatis ſor
kbane dibus priſtinis:totus mundus aſcendens ſub eccleſiæ perſona innititur ſaluatori. Et de eo in canti
bab co dicitur. Quæ eſt iſta quæ aſcendit dealbata innitens ſuper fratuelem ſuum: & iſtum populum
llo i, ſuum trãſferri in chermel:hoc eſt in circũciſionis ſcientiam: ut ſpecialis & uere circũciſionis myſte/

ria recognoſcat:& in loco ſit quondam populi iudæorum. Illos autem qui Chriſtum ſuſcipere no

leperi
W luerunt:reputari in ſaltum: & in arbores ſteriles quæ nõ poſſunt cum lignis fructiteris laudare do/
tünn. minum. Cum autem libanus in chermel: & chermel in ſaltum fuerit cõmutatus. Tũc qui prius ſur-
eie N di erant: & uerba libri prophetici audire nõ poterant. De quo ſupra diximus: quod omnis ſcriptu/
mmu ra ſancta unus liber appellatur: dicente eccleſiaſte: ſermones ſapiẽtium tamꝗᷓ ftimuli & tamꝗ claui
n in altum conſixi: quia conciliis dati ſunt 2 Bror uno audient & loquentur. Quibus ſaluator di-
U cet: epheta: quod interprætatur adaperire. uod nos uertimus de tenebris & caligine oculi cæco
i, rum uidebunt: quorum facilis interprætatio eſt: aquila & theodotio & ſymachus tranſtulerunt: te
Bhn⸗ nebras & caliginem oculi cæcorum uidebũt:ut oſtenderẽt gentium populo qui prius cæcus erat:
chr⸗ Chriſti ſacramenta pãdenda.lIuxta illud quod dicitur. Tenebroſa aqua in nubibus aeris. Et in eodẽ
e pſalmo de deo ſcriptum eſt. Poſuit tenebras latibulum ſuum: Et in prouerbiis legimus. Hec audi/
hie ens ſapiens ſapientior erit: & prudẽs gubernationem poſſidebit: & ĩtelliget parabolam & tenebro
. ſum ſermonem:dicta ſapientium & enigmata. Deniq; & Moyſes ut ĩtelligeret & uideret deum: in
ce nubem ingreſſus eſt: & in caliginem: de quo in pſalmo dicitur. Caligo fub pedibus eius. Cum au-
ſcunn tem prius cæci uel myſtica quæq; conſpexerint: uel cæcitate & tenebris oculos leuauerint ad uidẽ-
I dum:ut ſedentibus in tenebris & umbra mortis oriatur lumen uerum. Tuũc mites de quibus ſcrip/
Ee tum eſt. Beati mites: quoniam ipſi poſſidebunt terram. Siue pauperes quorum princeps in pſalmis
nun ait.Hic pauper clamauit & dominus exaudiuit illum: & qui iudicauit pauperes populi & ſaluos fe/
Uitz cit filios pauperum. De quo dicitur ad iudæos: cõſilium pauperis ſpræuiſtis: addent in domino læ
ntt titiam: ut qui gloriatur in domino glorietur: & pauperes homines ſiue deſperati ab hominibꝰ atq;
entd cõtẽpti:qui legis prius notitiam nõ habebãt in ſancto iſrahel exultabũt. Qui ait Sancti eſtote:qno
kiſ niam ego ſanctus ſum: Omniſqʒ; eſt exultatio quoniam defecit qui præualebat. Conſumatus eſt il-
iccit⸗ luſor:ſiue arrogãs & ſuperbus qui dixerat fortitudiuem faciam: & ſapiẽtiam auferam: fines gẽtium
nos: & fortitudinem eorum uaſtabo: qui oĩbus illudebat: in tãtum ut ſanctus quoq; diceret. Lumbi mei
iſe, repleti ſunt illuſionmibus. Et ſucciſi ſũt ſiue deleti omnes qui uigilabant ſuper iniquitatem: quorum
non propter malas uigilias nõ dormitat interitus: qui peccare faciebãt uniuerſum hominum genus in
4 uerbo blaſphemiæ ut negarent uerbum dei: & in cælo ponerent os ſuum. Significat autem dæmo
Genti nes quia nequaꝗᷓ ipſi homĩes in ſermone peccare uariis dogmatibus blaſphemãtes: & arguentem
btur. in porta atq; iuditio quãtum in ſe erat ſupplãtabãt: & a iuſtitia declinare faciebãt: qui erat in portis
n ſiliæ ſyon: exaltatus de portis mortis: & corripiebat eos qui oderant in portis arguentem: quæ nos
Mũ ſuper diabolo & angelis eius iĩtelleximus. Nazarei cõtra ſcribas & phariſæos dicta arbitratur: quod
tinu deſfecerint qui prius illudebãt populo traditioni bus peſſimis: & ad decipiendos ſim
itei plices die noctuq; ui gilabat: ui peccare faciebant hoĩes in uerbo deił ut xpᷣm dei filiũ denegarẽt.
hhi CPꝛopter hoc hec dicit dũs ad domum iacob ꝗ redemit Habꝛaã.MNõò cõfundetur modo Ja
ene cob:nec modo vultus eius erubeſcet:ſed cũ viderit filios ſuos opera manuuʒ meaꝝ in medio
ſ ſui ſanctiſicaãtes nomen meum:⁊ ſanctiſicabũt ſanctum iacob:⁊ deum iſrahel pᷣdieabũt:⁊ ſcient
ni errãtes ſpiritu intellectum:⁊ muſitatoꝛes diſcent legem. .CQxx.

in, CVPꝛopterea bec dicit dũs ſuper domum Jacob quã ſeparanit ex Habraã:nõ mõ ↄfundetur
fi allaacob:neqʒ nũc faciẽ mutabit:ſed cũ viderit ſilios ſuos opera meaipp me fanctiſicabunt nomẽ
meũ:⁊ ſctiſicabũt ſctũm Jacob:⁊ deũ iſrahel timebũt:⁊ ſciẽt ꝗ errat ſpũ intelligẽtiã:⁊ muſitato

i res diſcẽt obedientiã. C Qdq; ſeqtur.(Et liguæ balbutiẽtes diſcẽt loq pacẽ)obelo pᷣnotãdũ ẽ.

n Cum audierint inquit ſurdi uerba libri:& oculi cæcorum uiderint:libanuſq; cõuerſus fuerit in cher
mel & chermel reputatus in ſaltum: ita ut mites & pauperes lætentur in domino & ſuperbus illu-
1 ſorqꝙ; deficiat. Tunc confundetur iacob qui modo interim nõ confundiuu: ſignificat autem Eſaiæ

1

Liber Monus.c. xxx.

wn
tempora. Et uultus illius erubeſcet: ut rubor atq; cõfuſio occaſio ſit ſalutis:præcipuæ cum uiderit fi- n
lios ſuos:ldeſt apoſtolos & apoſtolicos uiros qui fuerũt de genere iudæorum: in medio nationũ
domini perpetrare uirtutes: & chriſti nomen gẽtibus prædicare & dicere. Pater noſter qui es in cæ lon
lis ſanctiſicetur nomen tuum. Illi enim ſanctiſicabũt ſanctum qui ortus eſt de iacob & deum iſra// g⸗t
hel docebũt in gentibus: ut idolis derelictis: dicant quam falſa poſſederũt patres noſtri idola: & nõ Che
eſt in illis qui pluat:& tunc ſcient qui nunc errant ſpiritu intelligentiam dei:& qui quõdam in ſoli ſgen
tudine murmurabant cõtra dominum:diſcent legem: cuius prius notitiam nõ habebant. Si enim ſtann
recepiſſent & dominum ieſum chriſtum: quia moyſes de illo loquæbatur quod in principio capi- 1c
tuli iuxra hebraicum tranſtulimus. Hæc dicit dominus ad domum iacob: qui redemit quondam Deo
Habraam & eduxit de caldæis & in terram repromiſſionis induxit: perſpicuæ patet. I Ilud autem
quod. xx. tranſtulerant:hæc dicit dominus ſuper domum lIacob quam ſeparauit habraam. Sic in- pin
telligi poteſt: ꝙ ſcribas & phariſeos qui dominum blaſphemabant: ſæparauerit Habraam qui ui- get
dit diem domimi & lætatus eſt. Si emim fuiſſent fili Habraam: feciſſent opera Habraam. Er apoſto// det
lus diſputat appellandos filios Habraam qui habuerunt ſimilitudinem fidei Habraam: hoc eſt po/ he
pulum gentium: qui nõ ex operibus: ſed ex fide Habraam filius appellatus eſt. la⸗
CAPITVLVM. XXX. .
e filii deſertoꝛes dicit dominus:vt faceretis conſilium ⁊ non ex me:⁊ oꝛdiremini te me,
liam ? non per ſpiritum meum:vt adderetis peccatum ſuper peccatum:qui ambulatis
vt deſcendatis in egyptum:⁊ os meum nõ interrogaſtis:ſperantes auxilium in foꝛtitu i
EM]) dine Pharaonis: ? habentes fidutiam in vmbꝛe egypti ignominiam. Erant enim ta eo
nes pꝛincipes tui:⁊ nuntii tui vſq;ʒ anes perùenerunt.O mnes confſiſi ſunt populo qui eis pꝛo/ le
deſſe nõ poterit:nõ fuerũt in auxiliũ:⁊ in aliquã vtilitatẽ:ſed in cõfuſionẽ ⁊ oppꝛobꝛium. LXx.
CAhe filii pꝛeuaricatoꝛes dicit dominus.Feciſtis cõſilium ⁊ non per me:⁊ pactum nõ per ſpi/ OJð”
ritum meum vt adderetis peccata peccatis:qui itis vt deſcendatis in egyptum:⁊ me non inter u
rogaſtis vt accipiatis auxiliuʒ a Pharaõe:⁊ pꝛotegamini ab egyptiis.Erit vobis ꝓtectio pha

raonis:in confuſionem:⁊ his qui conſidunt in egypto oppꝛobꝛium. Sunt enim in tanes pꝛinci/
pes:nuntii peſſimi.ruſtra laboꝛabunt ad populum qui eis non pꝛoderit ad auxiliandum:neq; H
in vtilitatem ſed in confuſionem ⁊ oppꝛobꝛinm.
CPoſt prophetiam contra hariel & cætera quæ uſq; ad hunc locum præteritus ſermo diſſeruit: nũc
alterius uaticmationis exordium eſt: quæ poſt centum quinquaginta annos qui fuerunt inter Eſa/
iam & hieremiam probatur eſſe completa. Prædicit enim illam hiſtoriam quà in hieremiæ uolu/
mine legimus. Quando ſubuerſa hieruſalem & omnibus in babylone opibus principibuſq; tranſ-
latis:præ poſitus eſt regii generis his qui in iudæa remãſerant Godolia filius Haicam: quo per dolũ
cum caldæis ſociis interfecto: omnes principes bellatorum: & Ioana filius Chareæ: & Iechonias fili
us Oſiæ: & reliquum uulgus a paruo uſq; ad magnum: acceſſerunt ad Hieremiam prophetam & di
xerunt ei. Cadat oratio noſtra in cõſpectu tuo:& ora pro nobis ad dominum deum tuum pro uni-
uerſis reliquiis iſtis. Quia relicti ſumus pauci de pluribus:ſicut oculi tui nos intuentur: & annuntiet
nobis domius deus tuus uiã per quã pergamus & uerbum quod faciamus: Cũq; Hieremias poſt de
cem dies ex ſermone domini reſpõdiſſet: (hæc dicit domius deus iſrahel. Si quieſcentes mãſeritis
in terra hac: ediſicabo uos & nõ deſtruam: plantaho & non euellam: quoniam placatus ſum ſuper
malo quod feci uobis. Nolite timere a facie regis babylonis: quem uos pauidi formidatis:) & poſt
modicum: (ſi autem dixeritis nõ habitabimus in terra iſta. Et poſueritis faciem ueſtram: ut ĩ gracis
mini ægyptum: & ĩtraueritis: ut ibi habitetis. Gladius quem uos formidatisbi comprehẽdetuos 14
& fames pro qua eſtis ſolliciti adhærebit uobis in egypto & ibi moriemini.) Reſpõderuntq; uiri ſu ”L”
perbi dicentes ad Hieremiam. Mendatium loqueris nõ miſit te dominus deus noſter dicens: ne in 1
grediamini in ægyptum ut habitetis illic. Sed baruch filius nerie incitat te aduerſum nos: ut tradat
nos in manibus chaldæorum: ut interficiat nos & tranſduci faciat in babylõem. Deniq; omnes pri .
cipes populi reliquiis congregatis cum mulieribus: & paruulis filiabus regis: nõ audientes uocem
P
6

domini ingreſſi ſunt egyptum: aſſumptis ſecum Hieremia & Baruch: & uenerũt in thapnas: ita ut
Hieremias in ſignum captiuitatis futuræ prophetaret cõtra inobediẽtem populum ea que libro il-
lius cõtinentur. Quod igitur poſtea futurum erat ante annos multos prædicitur: & deſertores & pᷣ-
uancatores filii appellãtur qui deſerto conſilio dei quod acceperant per Hieremiam: ſuam ſecuti
ſunt uoluntatem: & orditi telam non per ſpiritum dei qui eis Hieremiæ ore ſonabat. Orditam
autem telam metaphoricos poſuit: ut prauum conſilium demõſtraret: & hoc fecerũt ut pctã priſti
na augerẽt pctõ cõtentiõis & ſupbiæ. Qui deſcẽdiſtis inꝗt in ægyptũ &os meũ nõ ĩterrogaſtis: Nõ
qd; nò interrogauerint: ſed qd cõſilium prophetæ audire noluerit: ſperãtes auxilium in fortitudie
pharaonis: & habẽtes fiduciam in protectione ſiue umbra ægypti. Pro fortitudine pharaonis quæ
in hoc loco bis ponitur: in hebraico ſcriptum habet maoz: hoc annotabimus ut quod in Danie-
lis extrema legimus uiſione deum maozim: non ut porphirius ſomniat deum uiculi modiæ.
ſed robuſtum deum & fortem intelligamus uiculi modæi ad robuſtum deũ uiculi modæi: ſed de
uum robuſtü

Ueitz
8Won
Aaner
Whri
kedti
N
hiden⸗
goninn
Nda
Rei⸗
tpoſto/,
Net o⸗

eminite
blons
fortitu
Mim
s Ro⸗
II.
perſti⸗
n iner
toph
Grnr⸗
myeß

ttüc
er⸗
adlw⸗
D
erchi
mid
lo
nuntet
ſtce
ſetins
ſypen
poſ
rdi
Aos
viniſi
he in

tt

nerli
oceñ
zian
o
15,
unt
un
iſt
No
de
e
e
1.

4

Super Eſaiam

um robuſtum & fortem intelligamus. Pharao autem apud ægyptios nomen eſt regiæ poteſtatis

& unuſquiſq; ſpeciali appellatur uocabulo ut pharao nechao: & pharao: bafre:quõ ſi nos cæſares

auguſtos propriis regum uocabulis præponamus: & erit inquit uobis fortitrudo Pharaonis in cõ-
fuſionem:& fiducia umbre ægypti in ignominiam. Scnibit idem hieremias quod in taphnis urhe
ægypti foderit lapides in porta domus pharao. Et dixerit uiris iudæis.
CBec dicit dominus exercituum deus iſrahel. Ecce ego mittam ? aſſuma⸗ nabuchodonoſoꝛ
regem babvlonis ſeruum meum. æ ponam thꝛonum eiũs ſup lapides iſtos quos abſcondiſti 7
ſtatuet ſolium ſuum ſuper eos. ANenienſqʒ percutiet terram egypti quos in moꝛtem in moꝛtez:

7 quos in captiuitatem:in captiuitatez:⁊ quos in gladio:in gladio ⁊ ſuccẽdet ignem in delubꝛis
deoꝛum egypti:⁊ comburet ea:⁊ captiuos ducet illos. Et ambietur terra egypti ſicut ambitur
paſtoꝛ pallio ſuo:⁊ egrediet᷑ in pace. ¶Superatis enim ægyptiis: capti ſut & judæi q ad agy
ptum fugerant. Quodq; ſequitur: erant enim in tanes principes tui: & nũtii tui uſq; ad aneſi per ue/
nerunt. Cum irriſione & emphaticos legendum quod ſpræto dei cõſilio principes ſuos ad tanis ur
bem ægypti miſerunt in qua domus pharaõis regia fuit: & ſub moyſe ſigna atq; portẽta pluria p/
petrata ſunt. Dicente pſalmographo. Quæ fecit mirabilia in terra ægypti: in campo taneos: Et idẽ
Eſaias cõtra ægyptum loquitur: Vbi ſunt nüc ſapientes tui: annũtient tibi: & dicant: quid cogitaue
rit dominus ſabaoth cõtra ægyptum. Defecerut principes taneos: quos eo tempore defeciſſe com
memorat: quãdo dominus iĩgreſſus eſt ægyptum ſuper nubem leuem. Anes autem urbem ægypti
in alio loco nõ legimus: ſed ex eo quod ait: nũtii tui uſq; ad anes peruenerüt: intelligimus uſtimã
luxta ethiopas & blemmam eſſe ægvpti ciuitatem. Pro quo. Ixx. interptati ſunt nũtii peſumi fruſtra
laborabunt qui cõfiſi ſunt ſuper populo ægypti:qui eis ꝓdeſſe nõ potuit:& fuerũt in opprobrium
ſempiternum. Quidam hunc locum cõtra decem tribus in ſamariam ſcriptũ putãt: quod ab gy/⸗
ptiis auxilia poſtulãtes capti ſunt in aſſyriis.luxta tropologiam omnes qui dei reli gione contẽpta
reuertũtur ad uomitum ſuum:& perdito nomine filiorum impudentiſſimi canes appellãtur. Ine/
unt cõſilium nõ per dominum: & feriunt ſœdus non per ſpiritum domini: addũtq; peccata pecca-/
tis: ut ſuperati blãdientibus uitiis: etiam dogmatum recipiãt prauitatem & deſcendãt in egypti te
nebras querentes auxilium pharaonis qui regnat in egypto: cuius ptectio ducit in ignominiam:
& in opprobrium ſempiternum Sũut enim in tamis in mandato uidelicet humili atq; deiecto: Prin
cipes eius peſumi nuntii: qui fruſtra laborant ſuper populo qui eis prodeſſe nõ poterit. Sicut. n. ſan
ctos magiſtros iuuat diſcipuloꝶ ſalus: ſic ꝑditio ſeductoꝶ pdit patriarchas eoꝶ ꝗq ad egyptii auxi⸗
Onus iumentoꝛum auſtri. (lium cõfugerãt.

Mro quo hebraice dicitur maſſabe homotheneget: quod. Ixx. traſtulerũt uiſio quadrupedum in

deſerto:ſuperior expoſitio.quã latiſſime hiſtorie replicatione texuimus:huius loci eſt interpretatio
quod iuxta cõſuetudinem prophetalem: Onus ideſt pondus & ſarcina Cruciatuum atq; pœnarũ:
nõ ſolum ſuper babylonem & philiſtiim: & moab: & damaſcum: & egyptũ: & deſertum mare: idu
meã quoq; & arabiã & uallem ſyon:& ad extremũ tyrum:ſed ſuper iumẽta quoq; auſtri peruenerit
que. Ixx. trãſtulerunt: quadrupedes in deſerto: ſignificat autem tribum iuda que in auſtrali parte ſi-
ta heremo cõfinis eſt: & eos ꝗ Hieremiæ uaticiniũ reſpuẽtes capta hieroſolyma noluerũt habitare
in iudea: ſed per deſertum ad egyptios cõfugerũt: & recte appellãtur iumẽta auſtri: ſiue quadrupe/
des in deſerto: quia reſpuerũt notitiam dei: &ᷓ cõtempto eius imperio: ad egypti ſimulachra fuge//
runt ſpem habẽtes in pharaõi:cui ꝗq inixus fuerit quaſi icumbat harũdini :que fracta manũ uulneret
ĩnitẽtis.De iſtiuſmodi iumẽtis & filii chore loquæbãtur in pſalmo:homo cum in honore eſſet nõ
ĩtellexit: comparatus eſt iumentis inſipiẽtibus && ſimilis factus eſt illis. Quodq; ſequitur hæc uia eo
rum ſcandalum ipſis: recte ſuper preſenti capitulo ĩtelligi poteſt quod uia deſerti illis fuerit in rui-
nam. Legiſſe me noui iumẽta auſtri & quadrupedes in clnorqdi iudeæ terminos relinquẽtes ad
egypti tenebras cõfugerũt. Referri ad ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus: & rectores tenebrarum iſta
rum: qui uniuerſas diuitias & priſtinas opes ægypti deſiderio perdiderũt: hoc ille dixerit: Nos iux-
ta tropologiam: ut qui nec dum propoſuimus diſſeramus. dicimus omnes qui creatore deſerto ſe/
culi erroribus ſe dederunt eſſe quadrupedes in deſerto iſtius ſeculi: a quo fruſtra ſperent auxilium
cum uerum deum auxilium dereliquerint.
CIn terra tribulationis ⁊ anguſtie leena ⁊ leo ex eis vipera ? regulus volãs poꝛtantes ſuꝑ hu/
meros iumẽtoꝛum diuitias ſuas:⁊ ſuper gibbum cameloꝛum theſauros ſuos ad populum qui
eis pꝛodeſſe non poterit:egyptus fruſtra ⁊ vane auxiliabitur. LXxX. C In tribulatiõe ? an
guſtia leo ⁊ catulus leonis inde aſpides ⁊ gemimina aſpidum volãtium:qui ferebant ſuper aſi⸗
nos ⁊ camelos diuitias ſuas ad gentẽ q eis non ꝓderit:egypti inania ⁊ vacua nõ ꝓderũt vobis.
Anuntia eis:quia vana conſolatio veſtra hec.
Pro leone in hebraico ſcriptum habet leis: & pro regulo uolãte:quæm. Ixx. genimina aſpidum
uolantium trãſtulerunt. In hebraico dicitur euolãs quæm nos a ppellare poſſumus
comburentem: & hebraice ſaraph. Rurſum in eo loco ubi nos interprætati ſumus portantes ſuper
humeros iumentorum: pro iumentis omnes ſimiliter tranſtulerunt Ideſt ꝑpullos aſino/

Liber Monus.c.xxx.

rum. Terra autem tribulationis & anguſtiæ latiſſimam heremi ſignificat uaſtitatem: per quã reli büre
quiæ hieruſalem Cum hãnan filio Careæ & filiabus regis ſedechiæ ſublatis omnibus quæ habere fſch
poterant: ad ægyptum träſſugerit: leenam quoq; & catulum leonis hieruſalem & populum eius. to
r Taooρωn1;dmßBœ&. Intellige:dicente balaam in numeris. Ecce popul“ ut leena conſurget: & quaſi leo 6otion
erigetur. Non accubabit donec deuoret prædam: & occiſoꝶ ſanguinem bibat. In ezechihele quo- Cden⸗
q; ſcriptum eſt. Aſſume planctum ſuper principem iſrahel & dices. Quare mater tua leena inter leo lerun
nes cubauit: in medio leüculorum enutricauit catulos ſuos. Ac ne putaremus ſcripturam ſanctam che
de leena & leone dicere: cõtra naturam rerum loquitur: quod de leena & leone nata ſit uipera & re mul
gulus uolans: ſiue genimina aſpidum uolantia: quod uidelicet de malis parentibus peiores gene- virp
rati ſunt liberi: de quibus & euangelium loquæbatur. Generatio uiperarum: quis oſtẽdit uobis fu- tuu
gere ab ira uentura: & ad terram dicitur iſrahel. Tu es terra in qua nõ pluit: nec imber uenit ſuper ten
te in die iræ: cuius principes in medio eius quaſi leones rugientes: rapientes prædam. Animas de- 1
uorantes per potentiam. Iſta genimina uiperarum ſiue aſpidum uolantium. Ideſt principes popu/ tu
li: & omms impiorum turba ĩerunt ad populum qui eis prodeſſe non potuit:Dicẽte Hiüieremia: q iuc
traderet dominus pharaonem uatre regem ægypti in manus quærentium animam illius: & con- ſi
ſumerentur omnes uiri iuda qui erant in terra ægypti gladio & fame uſq; ad internitionem: intan Ce
tũ ut tradunt hebrei prius ꝗᷓ nabuchodonoſor ægyptum caperet:hieremiam & baruc ĩminentem ſe⸗
captiuitatem morte uitaſſe. Leenam & catulum leonis quidam cæleſtem hieruſalem & receptum tur
ex ea populum expoſuit: regulumque uolantem & uiperas & genimina aſpidum: illum de quo ſre
ſupra legimus: colubrum tortuoſum: & de quo ſaluator in euangelio loquæbatur: Videbam ſata/- (
nam quaiſ fulgur de cælo cadẽtem: qui draco appellatus in apocalipſi: tertiam partem ſtellarum ſe
cũ detraxit in terrã. ꝗᷓ puerſitate ſnĩæ priores diuitias pdiderũt: deferẽtes eas ĩ ægyptũ huiꝰ ſeculi.
CIdeo clamaui ſuper hoc ſuperbia tantum eſt quieſce.
CPro quo neſcio quid uolentes. Ixx. tranſtulerüt(ãnũtia iſta: quoniam uana eſt conſolatio ueſtra .
hæc. Porro )ſymachus Ideſt tumultus ſunt ut habitent. He
braicum uerbum rehep: aquila OPMIMA. Ideſt impetum. Symachus turbationẽ. Septuaginta ua un
nitatem: Theodotio latitudinẽ ĩterprætati ſũt. Quod tribus litteris ſcribitur RES. HETH. BETH. ner
& ipſum eſt quod in pſalmis legitur: Memor ero raab & babylon ſcientibus me.Et eſt ſenſus quo/
niam in ægvptiis uanum auxilium eſt. Precepi ei ideſt hieruſalem ſiue clamaui: quod ægyptii re-
gni tantum haberent uocabulum: & abſq; ninibus ſuperbiam: & iſtael in terra ſua ſedere uel habi-
tare deberet: nec fruſtra ab infirmis auxilium peteret.
C Munc ingreſſus ſcribe eis ſuper buxum ? in libro diligenter exara illud:⁊ erit in die nouiſſi
mo in teſtimonium vſqʒ in eternum. CAiunt hebrei quoniam in prophetis unus ſit
ſpiritus: & omnia apud dominũ iuncta ſint tempora: Hieremiæ præcipi & dei eſſe maãdatum: ut in
greſſus ægyptum ſcribat eis ſuper buxum: quod lignum eſt imputribile. Siue ut ſymachus trãſtulit
Ideſt ſuper latiſſimam tabulam:Eis autem haud dubium quin iudæis: & ĩ libro
diligenter ediſſerat: ita ut nulla difficultas ſit lectiõis: ut quãdo uaticinium fuerit rebus expletum:
tũc intelligãt uerũ prophetarum eſſe ſermonẽ: Manifeſta trãſcurrĩus: ut in obſcurioribꝰ imoremur
CPMopulus enim ad iracundiam pꝛouocas eſt:⁊ fili mendaces:ſilii nolentes audire legeʒ dei
Qui dicunt videntibus nolite videre:aſpicientibus nolite aſpicere nobis ea que recta ſunt.Zo
quimini nobis placentia:videte nobis erroꝛes:auferte a me viam:declinate a me ſemitam ceſ/
ſet a facie noſtra ſanctus iſrahel. CPerſpicuum eſt quod ad iracũdiam ꝓuocauerit do
minum hieremiæ uerba audire nolentes. Qui dixerũt ei: Noli te nobis uidere quod nolumus: no (
li nobis interdicere uiam ægypti: nec quæ recta ſunt prædices: ſed loquære quod nobis placet: ut p C
gamus in ægyptum: quod cumulet peccata peccatis. Quid nobis ingeris quod nõ libenter audi-
mus: quid monſtras uiam per quam ingredi nolumus. Quid frequẽter ingeminas auribꝰ noſtris?
hæc dicit dominus ſanctus iſrahel? Ceſſet a nobis iſta prædicatio. Secũdum tropologiã: omnes he
retici mendaces filii appellãtur. Ex nobis emmm exierũt: ſed non fuerunt ex nobis: qui nõ audierint:
ut interioris hominis auribus legem dei: & eccleſiarum loquũtur magiſtris. Nolite nobis iubere ꝗᷓ
recta ſunt:nec geẽnæ flammas cõminemini:ſed promittite nobis regna cælorum: ut poſt luxuriã
& delitias pandatur nob s paradiſns: Quid mihi oſtendis uiam domini per quã non libenter in//
gredior? Quid replicas nomen ſancti rahelis ſiue uerbum iſrahelis quod mei pectoris arcana nõ KW4

penetrat. Quod quidem & ad apoſtolum eccleſiæ dicitur negligentem: ſi auerſetur auſteritatem
magiſtrorum: & adulatoribus faueat.
ꝛopterea hec dicit dominus ſanctus iſrahel:pꝛo eo quod repꝛobaſtis verbum hoc? ſpera
ſtis in calũnia ⁊ tumultu:⁊ innixi eſtis ſuper eo:pꝛopterea erit vobis iniquitas hec ſicut interru
ptio cadens ⁊ requiſita in muro excelſo:quoniam ſubito dum nõ ſperatur ueniet contritio eius
7 cõminuetur ſicut cõterit᷑ lagena figuli atritione perualida:⁊ nõ inueniet᷑ de fragmentis eius
teſta in qua poꝛtet᷑ igniculus de incendio:aut hauriatur parum aque de founag.
CQuia inquit ſupra dixiſtis ceſſet a faciæ noſtra ſanctus iſrahel:ſiue ut.lxx.trãſtulerũt. Auſerte a no

Super Eſaiam

bis uerbum iſrahel: iccirco hæc dicit ſanctus iſrahel & nolẽtibus uobis ſe in gerit ut quem neglexi
in H ſtis cõmonentem: ſentiatis punientem Habuiſtis fiduciam in ægyptiorum calumnia atq; menda/
. tio:& innixi eſtis ſaper tumultum eorum ſiue cõtradictionem & ſuperbiam: ut ſymachus & theo/
dotio interprætati ſunt. Propterea uertetur uobis hæc iniquitas ſiue peccatum ut ſitis quaſi murus
Wren cadens ſubito ciuitatis firmiſſimæ & captæ: cuius repentina aduenerit ruina. Ita enim. Ixx. tranſtu-
rclän lerunt: & eſt ſenſus iuxta hebraicum: Quomodo interruptio muri altiſſimi quil õgam traxit ruinã
Alr difficile inſtaurari poteſt & priſtinum decorem recipere: ſic uobis ueniet repẽtina cõtritio: & ut alia
gen utar ſimilitudine.Sicut uas figuli ſi cõfringatur cõtritione perualida: ita comminuitur in fruſta: ut
di uix paruula teſta remaneat de fragmentis: in qua portetur igniculus: aut paululum aquæ de lacuna
eurihe hauriatur e fouea: ſic uos cum ieritis in ægyptum perſequẽte uos illuc nabuchodonoſor: uſq; ad ĩ-
mucn ternitionem peribitis. Heretici quoq; & omne dogma contrarium ueritati confidunt in calumnia
N atq; mendatio: & muſſitant iuxta. lxx. cõtra creatorem ſuum. Propterea impietatis eorũ ciuitas de-/ R
emige ſttruetur: quã ædiſicauit caim: cui ueniet repẽtina perditio cum capta fuerit ab eccleſiaſticis uiris: & R
a n ita deſtructa & comminuta:ut nihil in ea remaneat quod poſſit ignem mortuum reaccendere: &
emimn ſalrem cænoſam & paruulam aquam populis præbere ſitientibus.
idemen CQAuia hec dicit dominus deus iſrahel. Si reuertamini ⁊ quieſcatis:ſalui eritis: In ſilẽtio ⁊ in
Ceptum ſpe erit foꝛtitudo veſtra.Et noluiſtis ⁊ dixiſtis:Nequaq:ſed ad equos fugiemus:Ideo fugie/
ie no tis:⁊ ſuper veloces aſcendemus.Ideo ueloces erunt qui perſequẽtur vos. Mille homines a
unſi facie terroris vnius:⁊ a facie terroꝛis quinqʒ fugietis. LXX. êès
aumſ. Bec dicit dominus deus ſanctus iſrahel cum reuerſus ingemueris:tunc ſaluus eris:⁊ ſcies
tai vbi fueris:qꝛ conſidebas ſuper vanis:vana facta eſt foꝛtitudo veſtra:⁊ noluiſtis audire:ſed di/
xiſtis ſuper equos fugiemus. ꝛopterea fugietis:⁊ ſuper leuibus aſcenſoꝛibus erimus:ideo
ionetn leues erunt ꝗ perſequẽtur vos. MMille ad uocem vnius fugient:⁊ ad vocẽ quinqʒ:fugient multi.
birnke CSanctus ait cuius ſupra nomen tacueram ipſe eſt dominus deus qui uobis & per me & per Hie/
gom remiam loquitur. Si agatis pœnitentiam: & uel uitia relinquatis: uel errorem praui conſilii: & ma-
enn neatis in iudæa: non babyloniorum impetum:ſed mea præcepta metuentes: ſalui eritis. Quieſcite
no⸗ & ſperate in domino: & fidei in promiſſis meis robur arripite. Qui contemnentes pcepta uitalia:
ni⸗ deſperatione dixiſtis: nequaꝗᷓ ita erit ut loquæris: ſed ad æquos confugemus ægyptios: &c»cito ad
Abi⸗ eos atq; ueloci pergemus gradu. Quia igitur ita dixiſtis: fugietis quidem: & permitius currẽt baby/
lonii qui uos uſq; ad ægyptum perſequẽtur: tantuſq; terror atq; formido obtmebit ægyptum: ut
Nriſi uni caldæo mille ægyptii reſiſtere nequæant: & quinq; hoſtibus fu gientium plurima. Iuxta illud
zmi quod in deutronomio legimus. Dabit te dominus ut corruas in conſpectu inimicorum tuorum.
eg Via una egredieris ad eos & per ſeptem uias fugies a facie eorum: & eris in diſperſione in cunctis re RM
ln gnis terræ. I uxta anagogen & ſeptuaginta editionem: omnes ad pœnitentiam peccatores: &
l præcipuæ hereticos cohortatur ſermo diuinus: quod cum reuerſi a uitiis ingemuerint: & ege-
un rint pœnitentiam: ſalui fiant. Et tunc intelligant ubi prius fuerunt: & quod fruſtra in uaſis ſpe/
D rauerint. Cumq; eos ad pœnitentiam cohortetur: Illi ecõtrario cõſidũt in falſis magiſtris & in icer
orei to ſeculi: deiq; uerba audire nolentes æquos ægyptios deſiderant: & eorum uelocitate lætantur
Nn quos multiplicari dñs prohibuit.Iccirco eccleſiaſtici uiri eos uelociter perſequẽtur: & unius bella-
t toris:ſiue quinq; pugnãtium quod ad mẽtem & ad quinq; ſenſus referre debemus mille homines
nc & incondita turba fugientium ſuſtinere non poterunt.
deiic CBonec reliquamini quaſi malus nauis in vertice mõtis ⁊ quaſi ſignum ſuper collem.
mmudh Ccribit & hieremias quod interfectis gladio & fame his qui in ægyptum cõfugerant. pauci remã
tnut, ſerint qui reuerſi ſunt in iudæam: & quomodo ſi fracta naui & compage illius diſſoluta ſola arbor
1 quæ malus dicitur remaneat & ponatur pro ſigno in ſummitate momtis ſiue in excelſo colle. Sicꝓ
win⸗ ſigno atqʒ ueſtigio uix unus & alter reſideãt ad dei potentiam demonſtrãdam: & tunc inquit ſci-
nnate ent omnes reliquiæ iuda qui nunc ingrediũtur terram ægypti ut habitent ibi: cum reuerſi fuerint
Gemm ii terram iudæam: cuius ſermo compleatur meus an illorum.
herf CPꝛopterea expectat dominus vt miſereatur veſtri:ideo exaltabitur parcẽs vobis:quia de/
lum us iuditii dominus:beati omnes qui expectant eum. ei
i/ Grandis clementia dei ut expectet noſtram pœnitentiam: & donec nos a uitiis conuertamur. Il-
mti le potentem contrahat manum ne ferire cogatur. I deo autem miſeretur & parcet: ut exaltetur dei
ten miſericordia: & bonitas creatoris nota cũctis fiat. Vel certe iuxta quod in euãgelio loquitur. Cum
exaltatus fuero: omnia traham ad me.Iccirco exaltatur in cruce ut parcat omnibus: ipie eſt enĩ de,
n us iudicii: beati ſunt omnes qui expectant dominum. Expectant autem cõuerſionem ſuam: quo/
rum ſit autem & quæ iſta conuerſio: ſequæntia monſtrabunt. JJMWUĩ
s CVPopulus enim ſyon habitabit in hieruſalem. MUM
is Cludæi hæc ad cyri tempora referunt: quãdo de babylone in iudæam reuerſus eſt populus: ſub 20

robabel & ieſu põtifice. Nos autem ut ſepe iam diximus omnes repromiſſiones quæ excedũt me/
in⸗ diocritatem illius temꝑoris ad xp̃i referamus aduentum: in quo captiuus quondam populus paſ-

Liber Monus.c.xxx.

ſione domini liberatus: habitabit in ſyon & hieruſalem: in ſpeluncha nidelicet & in uiſione paciĩs:
hoc eſt in eccleſia. Porro quod in. xx. uerbum additur ſanctitatis: qui dixerunt populus enim ſctũs

in ſyon habitabit:ſic interprætari poſſumus: ut dicamus nullum habitare in ſyon niſi eum qui ſan/

ckus ſit: & audiat dicentem dñm. Sancti eſtote: quoniam & ego ſanctus ſum.
CPloꝛans nequaqᷓ ploꝛabis:miſerans miſerebitur tui:ad vocem clamoꝛis tui ſtatiʒ vt audie
rit reſpondebit tibi. ¶ CCum reuerſus fueris in ſyon & habitaueris in hieruſalem: nequa
ꝗ plorabis ut ante ploraueras: ſed fletus tuus uertetur in gaudium. Beati enim flentes: quia ipſi ride
bunt:Et ut ipſi poſtq̃ clamaueris & dixeris ad dominũ. Clamaui in toto corde meo exaudi me do/
mine. Et iterum. Glamaui miſerere mei & cuſtodiam mandata tua. Et alibi. Expectaui in matutino
& clamaui: & tam clara fuerit uox tua ut cælos penetret. ſtatim tibi dominus reſpondebit: & ſimi-
lis eris Moyſi:De quo ſcriptum eſt: Loquæbatur Moyſes: & dominus reſpondebat ei.
Et dabit tibi dominus panem arctuʒ ⁊ aquam bꝛeuem. ”M
ECSi ad Zorobabel hæc referimus tempora: facilis interprætatio eſt ꝙ nõ fuerit ſub eo perfecta læ/
Gtia dicente dauid: Cum cõuerterit dominus captiuitatem ſyon: facti ſumus ſicut cõſolati. Vt non
cõſolationem plenam atq; perfectam: ſed ſimilirudinem cõſolationis acciperent. Sinaurem ad ſal
uatoris aduentum: panis arctus & aqua breuis iuxta apoſtolum Paulum: & hunc eũdem Eſaiam ꝓ
phetam euangelicus ſermo pdicitur:qui pro lacinioſis legis obſeruationibus atq; mãdatis in uno
uerbo recapitulabit omnia. Diliges proximum tuum ſicut teipſum:conſũmatum enim & abbre//
uiatum ſermonem fecit dominus ſuper terram.

- =

Et nõ faciet anolare a te vltra doctoꝛẽ tuũ:⁊ erũů

CMequaqᷓ; vltra appꝛopinquabũt tibi ꝗ decipiãt te:qꝛ oculi tni videbunt eos qui te ſeduxerũt:
7 aures tue andient verba poſt te decipientiũ qui dixerunt. Hec uia ambulemus in ea ſiue ad
dextram ſiue ad ſiniſtram. (¶ Multum in hoc loco. x. editio hebraicumq; diſcordãt
Primum ergo de uulgata editione tractabimus: & poſtea ſequæmur ordinem ueritatis. Cum intel
lexerint: aut perſpexerint cordis oculis ueritatem: & eos qui ſe prius decœperant: tota mentis ratio
ne cognouerint: & auribus eruditis poſt tergum decipientium uerba perſpexerint. Semper enim
cæcam corporis partem decipere feſtinãt. Iuxta illud quod in pſalmo legimus. Vt ſagittent in ob
ſcuro rectos corde:qui rantam ſibi aſſumunt auctonitatem: ut ſeu dextra doceant ſeu ſiniſtra. i deſt
ſiue bona ſiue mala: nolint diſcipulos ratione diſcutere:ſed ſe pᷣceſſores ſequi. Tunc hi qui prius de
cipiebant nequaꝗᷓ ultra ad eos ualebunt accedere: poſtꝗᷓ ſe ſenſerint intellectos. Porro iuxta hebrai
cum & facilis & uerax explanatio eſt: Cum enim domius credẽtibꝰ dederit panem arctum & aquã
breuem: nequaꝗᷓ ultra faciet auolare ab eis illum qui docet hominem ſcientiam: Sed ſemper uide-
bunt oculi eius præceptorem ſuum: & aures illius uerbum poſt tergum monentis exaudiẽt atq; di
centis. Hæc uia recta eſt: ambulate in ea: neqʒ ad dextram neq; ad ſiniſtram. Secũdum illud qd ali-
bi legitur: nec ad dextram: nec ad ſiniſtram declinabimus: uia regia gradiemur. In utraq; enim pte
quicquid ſupra modum eſt in uitio eſt: & de dextris partibꝰ dicitur. Ne ſis iuſtus multũ. De ſiniſtris
autem quod in edorum & in pereuntium parte ponantur nulla dubitatio eff.

CEt contaminabis laminas ſculptilium argenti tui:.⁊ veſtimentum conflatilis auri tni:: diſp⸗

ges eam ſicut immunditiam menſtruate. Egredere dices ii. LxXxxX. :
EC Et contaminabis idola deargentata:⁊ deaurata cõminues ea:⁊ diſperges ſicut aquã mẽſtrua
te:⁊ ſicut ſtercus abities ea.
Et decipientes ad te non acceſſerint: ſed oculi tui uiderint præceptorem tuum: & aures tuæ ſemper
audierint Hæc uia ambulate in ea:neq; ad dextram: neq; ad ſiniſtram. Tunc omnes errores & i 0/
la ac ſimilitudinem ueritatis: quæ artifex lingua compoſuerat in ſplendore eloquẽtiæ quod ĩterpᷣ/
tatur argentum: & in ratione ſapiẽtiæ quod aurum ſonat: cõminues atq; diſperges: & ita iudicabis
iĩmunda: ut mẽſtruatæ mulieris ſordiſſimo ſanguini compares. quod uerbis aliis aquã mẽſtruatæ.
E Et dabitur pluuia ſemini tuo vbicũqʒ ſemmaueris in terra:ꝛ panis fru· ( Ixx.traſtulerũt.
guñn terre erit vberrimus ⁊ pinguis. X.
Tunc erit pluuia ſemini tuo:⁊ panis frugum terre tue erit habundans ⁊ pinguis.

CScriptum ẽ in regum uolumĩe:quod poſtq;ᷓ interfecti ſũt ab helia pſeudo ꝓphetæ: data ſit pluuias

terræ iſrahel: & qd panis heliſæi & poſtea ſaluatoris uberrimus fuerit atq; pinguiſſimus: & tantam
habuerit plenitudinẽ: ut multa hoĩum milia ex eo ſaturata ſint. Ita & in pnñti loco: nõ prius dabitut
pluuia ſemi ſpuali: & panis terræ uberrius atq; pĩguiſſimus: Niſi idola deargẽtata ſuerint cõmiuta:
& reputata in ſterqlinium. Niſi enim uitia receſſeriĩt:uirtutes non ſubeũt. J
CPaſcetur in poſſeſſione tua in die illo agnus ſpatioſe:⁊ tauri tui ⁊ pulli aſinoꝛum qui operan
tuir terram:commixtum migma comedent ſic in area vt ventilatum eſft. LCxXx.
CCEt paſcẽtur iumenta tna in die illa locum pinguem ⁊ ſpatioſum. Tauri veſtri ⁊ boues veſtri
qni operãtur terram comedent paleas cõmixtas in oꝛdeo ventilato. ”
In rerum omnium habundantia cæleſti pluuia deſcendente: & illo pane qui de cælo deſcendit
guæm

monti toculi uidẽtes pᷣceptoꝛẽ tuũ:? anres tue au-⸗
dient verbũ poſt tergũ montis:hec via:ambulate in ea.neqʒ ad dexterã neqʒ ad ſiniſtrã. LXxX.

f— — -ð

Cum intellexetis ueritatem

—

*

quem quĩ comedetit nunꝗᷓ eſuriet:paſcentur in loco ſpatioſiſſimo qui ſecũtur agnum quocũq; ua/

dit: & qui ſemp ad dexteram ſunt: Tauri autem principes gregis de quibus legimus: congregatio
taurorum in uaccis populorũ: & pulli aſinorum: quibus ſedens dominus ingreſſus eſt hieruſalem.
Qui operãtur terram ſic de area comedent ut fuerit uentilatum: ne quid uidelicet in cibo eorum
mixtum ſit palearum. De quibus in hieremia ſcriptum eſt. Quid paleis ad triticum dicit domi-
nus: & qᷓ in euangelio comburentur igni inextinguibili. Porro in. Ixx. iumenta quæ nec dum ratio
nis ſapientiæq; ſunt plena:& de quibus unum loquitur ad deum. Sicut iumẽtum factus ſum apud
te.Paſcentur in loco pinguiſſimo & ſpacioſo: qui non affert ſpinas & tribulos: ſed quaſi terra ifrael
lacte & melle decurrit: & plenam paſcentibus tribuit libertatem: Tauri autem & boues qui operan
tur terram. ideſt apoſtoli & apoſtolici uiri. De quibus & apoſtolus paulus ſcriptum interpretatur.
Non alligabis os boui trituranti. Nunquid de bobus cura eſt deo. Sed utiq; de eis dicit. qui operan
tur terram ſuam. Et de quibꝰ idem loquitur. Dei agricultura: dei edificatio ſumus: Pater enim agri
cola eſt: & chriſtus uinea comedent paleas mixtas cum ordeo uẽtilato. Legimus quod & iſaac or-
deum ſeruerit: & quia apud allophilos erat: cẽtenarias ordei fruges receperit. Et Oſeæ. Coro & di
midio coro ordei conduxit mulierem adulteram. Saluator quoq; milia uirorum qui adhuc ſenſi-
bus corporis ſeruiebant & legem ſequebantur moyſi. Ordeaciis panibus ſaturauerit: qui in alio lo
co frangens quinq; legis panes & in fruſta cõminuens: quatuor milia uiros repleuerit triticeis pa-
nibus ꝗ euangelii numerũ ſeq bantur:iſtiuſmodi populi comedũt & partẽ paleaꝶ dũ in ꝗbuſdam
ſecuntur litterã: & tamen per paleas & ordeum paulatim proficiunt: ut tranſeant ad frumentum.

CEt erunt ſuper montem excelſum:⁊ ſuper omnem collem eleuatum Rini currentium aqua/

rum in die interfectionis multoꝛum cum ceciderint turres.

Q In hoc loco iudæi multos interfectos & ruentes turres d romani imperii referunt potentiam:

De quibus & apoſtolus loquitur. Tantum qui tenet nũc teneat donec de medio fiat. Quod ſcilicet
in illo tempore tanta beatitudo ſit populi iſrael. ut non ſolum ualles atq; campeſtria: ſed oẽs mon
tes & colles aquis fluentibus irrigentur. Nos autem montes & colles eos intelligamus qui in excel
ſum uirtutibus eleuati ſunt: qui eſuriunt & ſitiunt iuſtitiam: quos dñs prouocat ad bibendum. Qui
enim biberit de aquis eius: non ſitiet in æternum. Vnde & in pſalmo legimus. Benedicite dommũ
de fontibus iſrael. Et in euangelio dicitur. quod omnis qui biberit de aquis ieſu: flumina aquæ ui-

ue fluent de uentre eius. Et ad deum ſanctus loquitur. Quoniam apud te eſt fons uitæ. De quo pu-

riſſimum flumen egreditur: ſuper quo rurſum ſcriptura commemorat. Fluminis impetus lætificat
ciuitatem dei.Et in alio loco. Fluuius dei repletus eſt aquis. ille uidelicet: qui loquitur per hieremiã
Me dereliquerunt fontem aquæ uiuæ. Hoc autem tunc fiet: cum interfecti fuenint ſiue perierint plu
rimi. Multi enim uocati:pauci autem electi: Et cum ceciderint turres: ſiue demonum poteſtates. ſi-
ue ſuperbi quiq; & arrogantes & magniiin iſto ſeculo. De quibus & in pſalmis dicitur. Vidi impi⸗-
um eleuatum & exaltatum ſuper cedros libani:Et tranſiui & non erat:quæſiui eum & non eſt inuẽ/
tus eſt locus eius. Has turres ædificare cupiebant: qui mouerunt pedes ſuos de oriẽte quoꝶ linguæ
in babylone confuſæ ſunt.& illi ſuper quos cecidit turris ſyjloæ.

CEt erit lux lune ſicut lux ſolis:⁊ lumen ſolis erit ſeptuplum ſicut lux ſeptem dieruz:in die qua

alligauerit dominus vulnus populi ſui:⁊ percuſſuram plage eius ſanauerit. LXX.

CEt erit lumen lune:ſicut lumen ſolis:⁊ lumen ſolis ſeptupluʒz in die qua ſanauerit dominus cõ

tritionem populi ſui:⁊ doloꝛem plage ſue curauerit.

MWiror quomodo in præſenti loco uerba hebraica labana echamma quæ aquila interprætatural

bam & calorem per quæ lunam ſolemq; ſignificat: ſupra. Iidem. Ixx. laterem & murum trãſtulerint
in eo loco ubi ſcriptum eſt. erubeſcet luna:& ſol confundetur.Pro quo illi interp̃tati ſunt.liquefiẽt
lateres:& ruet murus.& nunc iidem ſequentes hebraicum, Lunam ſolemq; tranſtulerint. Vnde mi

hi datur ſuſpitio non eos erraſſe a principio: ſed paulatim ſcriptorum uitio deprauatos. N egx

enim ſieri poteſt ut qui in loca eadem uerba bene interpᷣtati ſun t:in ſuperioribus errauerint. In die
ergo interfectionis multorum cum arrogantes ſuperbiq; corruerint. & qui poſuerint in cælum os
ſuum didicerint eſſe ſe terrã:erit lumẽ lunæ ſicut lumen ſolis:quando dederit dominus cælum no
uum & terram nouam & tranſierit habitus mundi huius. Et luna & ſol: laboris & curſus ſui pᷣmia
conſequantur: & enim expectatio creatuiæ reualationem filiorum dei præſtolatur: quia & ipſa crea
tura: liberabitur a ſeruitute corruptionis: in libertatem gloriæ filiorum dei: licet ea quidam organa
lucis intelligentes: inſenſibilia eſſe contendant. Luna ergo ſolis fulgorem accipiet. nec mirum hoc

de clariſſimo ſentire elemento cui principatus noctis eſt traditus. cum de ſanctis quoq; ſcriptum ſit
Fulgebũt ĩiuſti quaſi ſol:& ſol ſeptuplum lumen accipiet ſicut fuit lux ſeptem dierum quando ab

initio creatus eſt mundus:ꝗᷓꝗᷓ ſeptem dies.Ixx. non tranſtulerint. Quando dominus alligauerit

uulnus populi ſui: quando implebitur illud quod ſcriptum eſt. Fugiet dolor: & meror: & gemitus.
quando ſubintrante plenitudine gentium ſaluus fiet omnis iſrael: aut certe quando ultio eorum

uenerit: quorum ſub altari clament animæ: uſq; quo non ulciſceris ſanguinem noſtrum de his qui
habitant in terra: Et hoc conſidera quod non dixerit quando ſanauerit contritionem populi ſui

*

Liber Decimus.c.xxx.

iſrael ſiue acob: ſed abſolute populi ſui: ut omnes deo ſigniſicet ſeruientes. Quidam locum iſtum
& omnia quæ in hoc repromiſſionum capitulo continentur: ad cæleſtem referunt hieruſalem: &
ad reuerſionem populi eius: quando impjebitur illud quod Eupinm eſt:cælum & terra pertranſi⸗
bunt:Alii ad heliæ tempora: & ipſum dicunt eſſe de quo ſupra ſcriptum eſt. Erunt oculi tui uiden-
tes præceptorem ſuum: & aures tuæ audient uerbum poſt tergum monentis: Tunc de montibus &
collibus iuxta fabulas poetatum: & ſaturni aureum ſeculum lactis riuos fluere: & de arborum foliis
ſtillare mella puriſſima. Quæ qui recipiunt mille quoq; annorum fabulam & terrenum ſalua/
toris imperium iudaico errore ſuſcipient. non intelligentes apochalipſin Ioannis in ſuperficiæ
litteræ medullata eccleſiæ ſacramenta contexere.
EXPLICIT LIBER NONVS. INCIPIT LIBER DECIMVS.
Ecimus liber quem nunc habemus in manibus: Nono & undecimo
AIminor erit numero uerſuum: non ſenſuum magnitudine. Sequitur
enim eum ſennacherib atq; rabſaces: & Ezechiæ regis hiftoria.

gnitudinem: nec diuidi propter geſtorum continentiam. Itaq; ut uolui/
Nſtiuirgo chriſti euſtochium: & ut in commune placuit: ſic & ſuperiores
ante dictaui: & hunc & reliquos ſi chriſtus aduenerit dictabo libros: ut
fpphetias ſibi copulem: nec eas inter ſe lacerem atq; diſcerpã in alterius
ſinem alterius principiũ. Audio pᷣterea ſcorpiũ mutũ aĩal & uenena/
E G Atum: ſuper ſponſionem quondam commentarioli mei in Danielem ꝓ/
Pphetam neſcio quid muſitare immo ferire conari in ſuo opere moritu/
rrum. Cuius neniæ. i. fabulæ & lugubres cantilenæ: nec dum mihi ꝓditæ
ſunt: & idcirco dilata reſponſio: magiſq; obediendum tibi eſt: & ſancto atq; eruditiſſimo uiro fratri
tuo pammachio: qui inſatiabili ſtudio me per litteras cogit expleto eſaia tranſire ad Ezechiel. cum
ego & ætatis & corporis imbecillitate confectus:notariorũq; penuria qui me poſſent ſuis miniſte
riis adiuuare: in eodem adhuc luto heſitem & uix partem eſaiæ mediam in hoc uolumine ſinitu
rum eſſe me credam. Quod ſi te orante compleuero: arripienda erunt & reliqua quæ a quarto deci
mo ezechiæ regis anno habebunt initium.
CEcce nomen domini venit de longe ardens furoꝛ eius:⁊ grauis ad poꝛtandum.Labia eins
repleta ſunt indignatione:⁊ lingua eius quaſi ignis deuoꝛans: Spiritus eius velut toꝛrens
inundans vſqʒ; ad medium colli:ad perdendas gentes pꝛo nihili:⁊ frenũ erroꝛis quod erat in
maxillis populoꝛum:canticum erit vobis ſicut vox ſanctiſicate ſollemnitatis. Et letitia coꝛdis:
ſicut qui pergit cum tybia vt intret in montẽ dñi ad foꝛtem iſrael. LXx. CEcce nomen
domini venit poſt tempus multum.ardens furoꝛ cum gloꝛia eloquiũ labioꝝ eiꝰ eloquiũ ire ple
num:⁊ ira furoꝛis eius deuoꝛabit:⁊ ſpiritus eius ſicut aqua in valle trahens.veniet vſqʒ ad col
lum:⁊ videtur vt conturbet gentes ſuper erroꝛe vano:⁊ abiicietur erroꝛ:⁊ aſſumet eos ĩ conſpe
ctu eoꝛum. MNunquid ſemper opoꝛtet vos letari ⁊ ingredi in ſancta mea iugiter.quaſi feſta cele
bꝛantes atq; gaudentes:vt ingrediamini cum tybia ad montem domini ad deum iſrael.
CDicamus primum iuxta hebraicum. Pendent ex ſuperioribus qᷓ dicuntur. Corripuerat ſermo pro
pheticus eos qui contempto auxilio dei propter babyloniorum mœtum ad ægyptios conſugie/
bant:& ẽ comminatꝰ deſcendentibus ibi eos eſſe morituros: Rurſumq; poſt pœnas eos qui ilſum
audire noluiſſent: Non ſolum ſub zorobabel ezra & neæmia in hieruſalem habitaturos eſſe pro“/
mittit: ſed maiorem cunctis credentibus uerbo dei in conſumationem mundi beatitudinem pol.
licetur:quando per omnes montes & colles current aquarum flumina: & interfectis multis cadent
turres. Luna quoq; & ſol clarius lumen accipient: quando uulnus populi ſui dominus ligauerit

atqʒ ſanauerit.licet hæc quidam hyperbolicos cyri temporibus qui captiuitatem populi relaxauit
in terram iudæam expleta contendant. Quia igitur bonis & obedientibus pᷣmia repromiſſa ſunt:

nunc econtrario malis & contemptoribus ſupplicia. Nuntiatur quod dominus impleat cogitatio
nem ſuam: & ad puniendos longo poſt tempore ueniat peccatores: & in cunctos ſententiam profe
rat:ſpirituq; oris ſui interficiat impium:quem freuum appellat fuiſſe populorum. Non quo ſubie-
ctos regeret:ſed ſubditos ſibi traheret ad ruinam. Ponit quoq; ſimilitudinem torrentis uſq; ad col
lum inundantis: ut finem omnium ueniſſe teſtetur Sicut enim torrens ſuffocat eum ad cuius col//
lum uſqʒ peruenerit. Sic iudicium dei neminem impunitum abire patiatur. Cum autem frenum
quod in maxillis erat omnium gentium cum ſubditis ei gentibus perdiderit & ad nihili deduxe-
xit:tunce uobis inquit ſanctis qui meis iuſſionibus obedieritis: erit canticum ſicut uox ſanctificatæ
ſollemnitatis. Quando egreſſi eſtis de ægypto & in ſolemnitate paſchæ iugum ſeruitutis proieci-
ſtis dicentes in mari tubro pharaone ſubmerſo. Cantemus domino glorioſe enim magnificatus
eſt:& cordis tanta lætitia: ut imitemmi eos qui ad templum primitiua portantes: & in dei torcula/
ria deferentes munera pergunt cum tybiis & cordis gaudia carmine demonſtrantes: Hæc iuxta he
braicum breui ſermone perſtrinxi. In utraq; autem editione id notandum eſt quod non dominus
ſed nomen

uæ
nec iungi cum præcedentibus poterit. propter enormen uoluminis ma

ſin

rin

tism
ſche
eiusu
Kin⸗
de
ſpea
man
gee

ul
iu

les
le
int
1or

dnk
Wen
Un,
Mmnti⸗
um ,
lbent⸗

Umcbine
Kpi
E
Mminün
Purwoli,
peton
lbroren

Haltetins

llenena⸗/
ielem 1,
woni/
iipa

nOfn

chiklan
in minte
ceri

huaiis
nens
cnin
Vcad
Cehonen
ün
G
icon
ſacd
1
mopto
ugie⸗
millun
eo⸗
n
Cadent
ignen
eluat
iur
Nn
e
ſhe⸗
ol
/
Gm
lhe⸗
1*
lc
cis
cl⸗
in
nal

Super Eſaiam.

ſed nomen domini poſt multum tempus adueniat:De quo in pſalmis dicitur. Benedictus qui ue⸗
nit:in noĩe dũi deus dominus & illuxit nobis:& ipſe loquitur in euangelio :Ego ueni in noie pa
tris mei & ñ ſuſcepiſtis me.Pulchræq; poſt multũ tp̃s uenue dicitur: loquẽte humana im patientia
Vſq; quo domine obliuiſceris me in finem:qdiu auertis faciem tuam a me: Ardens quoq; furor
eius uenit cum gloria: ut quem in humilitate contem pſimus: in maieſtate timeamus. Hoci pſum
& in pſalmis ſcriptum eſt: Deus manifeſte ueniet: deus noſter & non ſilebit: Ignis in conſpectu eius
ardebit: & in circuitu eius tempeſtas ualida: Ipſe enim loquitur in euangelio: ignem ueni mittere
ſuper terrã: & quẽ uolo ut ardeat. Rurſus in alio pſalmo legitur. Vox domini intercidentis flam/-
mam ignis: ut quicquid in mundo eſt fœni: lignorum: & ſtipulæ: ſapiens flamma conſumat. Vn-
de & deus ignis dicitur eſſe conſumens. Quodq; infertur: ira furoris eius quaſi ignis deuorabit. Ple
riq; noſtrorum irã furoris domini diabolum interprætantur. cui tradimur ad puniendum: qui iux
ta librum ſamuelis commouit dauid ut numeraret populum dei: Et apoſtolus loquitur tradere hu
iuſcemodi ſatanæ in interitum carnis: ut ſpiritus ſaluus fiat. Hic autem ipſe furor & ira furoris do--
mini nihil ſuo faciet arbitrio: ſed quod ſibi fuerit imperatum: Vnde ſequitur: Eloquium ire plenũ.
Spiritus quoq; eius quaſi aqua in ualle tranens ueniens uſq; ad collum. ut ſupplicia ſuper peccato/-
res faciat redundare. Qui diuidetur pro qualitate meritorum: ut perdat atq; conturbet gentes quas
uetus error ſeduxerat: & ſe intelligant ſupplantatas. Vnde ad huiuſcemodi homines dicitur: qui
in mundi huius potentia præualebant & ſuo delectabantur errore non eos ſemper hoc eſſe factu-
ros: Præcipuæq; locum iſtum & totam continentiam capituli aduerſus hereticos & omnia dog--
mata quæ ſunt contraria ueritati dicta quidam noſtrorum putant: quod cum iudicii tempus ad
uenerit: nequaqꝗᷓ ingrediantur ſancta eius & montem. ideſt eccleſiam domini. nec ſub religionis no
mine diuitias congregent: abutanturq; luxuria quaſi domini feſta cælebrantes. iudæi de gog &
magog: gentibus quas putant ab aquilone uenturas ideſt de ſcithiæ partibus hæc intelligunt: ſu-/
per quibus Ezechiel plenius loquitur. MM
EEt auditam faciet dominus gloꝛiam vocis eius:⁊ terroꝛem bꝛachii ſui oſtendet in commina
tione furoꝛis ⁊ flammam ignis deuoꝛantis:allidet in turbine:⁊ in lapide grandinis. A facie eniʒ
domini pauebit aſſur virga percuſſus ⁊ erit tranſitus virge fundatus quam requieſcere faciet
dominus ſuper eum in tympanis ⁊ cytharis:⁊ in bellis precipuis expugnabit eos. Pꝛeparata
eſt enim ab heri tophet a rege pꝛeparata pꝛofunda ⁊ dilatata nutrimenta eius ignis ⁊ ligna mul
ta flatus domini ſicut toꝛꝛens ſulphuris ſuccendẽs eam. LXX.
CEt auditam faciet dominus gloꝛiam vocis ſue:⁊ furoꝛem bꝛachii ſui oſtendet cum furoꝛe ?
ira: flamma ignis deuoꝛante fulminabit vehementer:⁊ ſicut aqua ⸗ grando deſcendens cum
vi. Ad vocem enim domini ſuperabuntur aſſyrii plaga percutiet eos:⁊ erit eis per circuitum
Ange habebat ſpem auxilii in quo conſidebant ipſi cũ tympanis ⁊ cythara pugnabũt cõtra eũ
ex cõmutationeę.Tu.n.ante dies decipieris.nunꝗd ⁊ tibi regnum paratum eſt.Nallem pꝛofun⸗
dam.ligna poſita:ignem ⁊ ligna multoꝛum furoꝛ dñi ſicut vallis ſulphure ſuccenſa.
CPoteram iuxta hebraicum quid mihi uideretur torrens legentibus indicare: ſed quid faciam quo
rundam nackus⸗ gui niſi. lxx. interprætum æditionem diſſeruero: imperfectum opus me habiturum
eſſe denuntiant: Sequar igitur cœptum ordinem diſſerendi: Vox domini atq; præceptum omnibꝰ
nota fiet & fortitudo brachii illius cunctis patebit: quando retributiõis tempus aduenerit: flammæ
& turbinis grandiniſq; magnitudine: & pondere lapidum deferetur: Super quo ezechiel in prophe
tia ut diximus. gog. & magog pleno ſermone ſcribit ad uocis eius imperium pauebit aſſur: uirga
percuſſus: Omnis impius: omnis imitator gentis inimicæ: non quo in die iudicii ſolus ſit feriendus
aſſyriꝰ: ſed quo per aſſyrium diabolum intelligamus: Deniq; ſequitur: Et erit tranſitus uirgæ funda
tus quam requieſcere faciet dominus ſuper eum: Et eſt ſenſus: Nequaꝗ eum uirga percutiet: & eam
rurſus leuabit ac more cedentium finem faciet uerberandi: Sed quaſi fundatam & alta radice fxam
in pœnis eius faciet permanere: Quod ſi ita intelligitur ubi erit pœnitentia diaboli præſertim cum
dicatur peccatoribus: ite in ignem æternum: quem præparauit deus diabolo & angelis eius In ti/
panis in cytharis & in bellis præcipuis expugnabit eos: Demones uidelicet & omnes impios cum
gaudio omnium dominus expugnauit: ab Heri quippe & a præterito tempore præparata eſt a rege
domino thophet: Ideſt lata & ſpatioſa gehenna: quæ eos æternis urat ardoribus nutrimentum eias
& ſomes ignis eſt: & ligna multa ideſt flamma perpetua & ſupplitia peccatorum: Et quoniam ſi/⸗

cut de camino & fornace ignis ardentis: propheticus ſermo prædixerat: Seruat metaphoram ut

flatu & ſpiritu ac uoluntate domini hanc ſuccẽdi ſciamus mixto ſulphure quod flammã excitat ut
faciat acriora tormenta: Porro quod in. xx. dicitur ad uocẽ dñi ſuperabũtur aſſyrii plaga: cũ percuſ
ſerit eos & erit in circuitu unde fuerat eis ſpes auxilii in quo confidebant ipſi:cũ tympanis & in cy/
thara pugnabunt aduerſum eum in commutatione.illud ſignificat quod aduerſum diabolum cõ/
ſurgant qui ei quondam ſubditi fuerant: & cum gaudio atq; lætitia dimicent contra eum: ex com
mutatione ſubdita dum intelligentes errorem ſuum deſtruunt eum a quo decepti fnerant Dicitq;

Liber Decimus.c.xxxi.

ad illum: quod abitio ſeipſe deceperit: regnum ſuum arbitrans ſempiternum: cui parata ſit gehen- li⸗
na & æterna ſupplicia. it⸗
CAPITVLVM. XXXI. te
MBe qui deſcendunt in cegyptum.ad auxilium :in equis ſperantes:⁊ habentes ſiduciam du
SS ſuper quadrigis quia multe ſunt: æ ſuper equitibus quia pꝛeualidi nimis:æ non ſunt cõ Cn
ſiſi ſuper ſanctum ifrael ? dominum non inquiſierunt: Ipſe autem ſapiens adduxit 4
E& malum:z verba ſua non abſtulit. ? conſurget contra domum peſſimoꝛum:⁊ contra au w
xilium operantium iniquitate m. Aegvptus homo⁊ non deus.⁊ equoꝛum caro ⁊ non ſpiritus:⁊ W
dominus inclinauit manũ ſuam ⁊? coꝛruet auxiliatoꝛ:æ cadet cui pꝛeſtatur auxilium. Simulqʒ .„Cn
oẽs conſumentur. CPoſt onus iumentorum auſtri: & eos qui portabant in ægyptum Con
diuitias ſuas ad populum qui eis prodeſſe non poterat: Qui ſperabant auxilium in fortitudine pha lon
raonis: & habebant fiduciam in umbra ægypti ſub ſpecie reuerſionis in hieruſalem: & captiuitatis no⸗
laxande ſub cyro:De conſumatione ſeculi & de perfecta iuſtorum beatitudine ſermo propheticus cio
nuntiarat: nunc reuertitur ad eoſdem ad quos ſupra locutus fuerat ne deſcenderent in ægyptum gin
& hoc inter præſentem locum eſt: & præteritum. Quod ibi præcipitur tribu iudæ ne deſcendat in ghe
ægyptum:Hic quia contempto imperio domini deſcenſuri ſint prophetatur:Et quod a nabucho/ bi⸗
donoſor rege babylonio tam iſrael quam ægyptii tam proſfuge quam auxiliatores pariter trucidẽ Pre⸗
tur. De quo hieremias pleniſſime loquitur: Vhe ergo his qui deſcendunt in ægyptum: & chaldeo- ðð
rum mœtu domini præcepta contemnunt. Sperantes in idolatriis qui dei cultum habere ſe iactät: Auul
& in æquorum auxilio conſidentes: neſciunt ſcriptum fallax æquis in ſalutem:habentq; fiduciam l
ſuper quadrigis & curribus & æquitibus nec recordantur illius cantici. æquum & aſcenſorem deie uiu
cit in mare: & non ſunt confiſi ſuper ſanctum iſrael qui manentibus in terra iudeæ ſuum:per hie/ l
remiam pollicebatur auxilium & dominũ nõ requiſierunt: ſed quo requiſiti uerba contempſerint. vegr
Vnde & de malis ſacerdotibus dicitur: Qui deuorant plebem meam dominum non inuocauerut Di
Ipſe autem ſapiens ideſt dominus adduxit malum ſuper eos & peſſimum: uidelicet nabuchodono . die
ſor: ſiue abſolute malum regem ſignificans non perſonam: & uerba ſua nonabſtulit quæ locutus bol
fuerat per prophetas ꝗᷓobrem conſurget ſuper tribum iudam domum peſſimorum: & contra au⸗ ee
xilium ægyptiorum qui operantur imiquitatem: Aegyptus enim ſiue ægyptius ut. Ixx. tranſtule/ ””YM
runt homo eſt & non deus: & æqui eorum caro & non ſpiritus: Vnde & in hieremia ſcriptum eſt.
Maledictus homo qui ſpem habet in homine: & firmat carnem brachii ſui: & a domino receſſit cor
eius: & erit quaſi agrio myrice in deſerto: ꝗᷓ nõ uidebit cũ uenerint bona: Et in alio loco ſcriptum .
eſt. Vana ſalus hominis: Siue ut melius habetur in hebreo in hominem. Cumq; dominus manum
ſuam extenderit ad puniendum: uel declinauerit: ſub metaphora aurige: & frenos æquorum cur/
rentium relaxarit: corruer auxiliator: ægyptius & iſrael cui præſtabatur auxilium: quæ quidem poſ
ſumus intelligere: & ſuper his qui perſecutionis tempore tnibulationis atq; anguſtiæ non confi--
dunt in dommo ſed in ægyptiorum ideſt ſecularium hominum auxillo: neſcientes habraam pen
clitatum in ægypto: & deĩ populum luto & lateribus in illa regione ſeruiſſe quæ ſpiritaliter appel/
latur fornax ferrea. Vnde & in apochalypſi ioannis legitur: In quo cruciſixus eſt dominus ſpecia
liter uocatur ſodoma & ægyptus.
Auia hec dicit dominus ad me:quomodo ſi rugiat leo ⁊ catulus leonis ſuper pꝛedam ſuam e
cum occurrerit ei multitudo paſtoꝛum a voce eoꝛum non foꝛmidabit:⁊ a multitudine eoꝛuʒ nõ 4
pauebit: ſic deſcendet dominus exercituum vt pꝛelierur ſuper montem ſyon ⁊ ſuper collem
cius: Sicut aues volantes. ſic pꝛoteget dominus exercituum hieruſalem:pꝛotegens ⁊ libe/
rans:tranſiens ⁊ ſaluuns. . Q¶ I In manifeſtis unam poni-
mus editionem: maxime ubi nulla diuerſitas ſenſuum eſt. Ceſis in ægypto iſraelitis & ægyptiis in
quorum auxilio confidebant: reuertuntur in hieruſalem cyro regnante captiui: & per duas ſimili/
tudines domini qui ſe fore adiutorem promiſerat fortitudo monſtratur. Sicut leo & catulus leo-
nis ſi cernat ouium gregem: nulla paſtorum uoce terretur: & multitudinem eorum conſcius niriũ
ſuarũ deſpicit.ſic ds exercituũ præliabitur non contra montẽ ſyon & collẽ eiꝰ ſed ſup m õtẽ ſyon

contra aduerſarios illius. Dicamus & aliam comparationem. Quomodo aues ut defendant ſœtus
ſuos: nidos ſuper uolant: & ſiue ſerpentẽ ſiue hominem uiderint: aueſq; alias ad pullos ſuos accede
re: oblite imbecillitatis roſtro pugnant & ungibus: doloremq; pectoris garrula uoce congeminãt:
ſic dominus proteget hieruſalem: & liberabit eam: tranſiens atq; ſaluabit. Pro tranſeunte: in hebrai
co phaſe:in tribus præter.Ixx. interprætibus ponitur: ex quo mamife-
ſtum eſt paſcha hoc eſt phaſe domini non paſſionem ſignificare:ſed tranſitum: Quod autem duũs
in ſimilitudinem auium protector fuerit ſemper hieruſalem: in euangelio ipſe teſtatur. Hieruſa
lem hieruſalem quæ occidis prophetas: & lapidas eos qui ad te miſſi ſunt: Quotiens uolui congre
gare filios tuos ſicut gallina congregat pullos ſuos ſub alas ſuas & noluiſti: Et in deuteronomio
dicitur de domino: Expandit alas ſuas & ſuſcepit eos & portauit eos in humeris ſuis.
CConuertimini

de CConuertimini ſicut in pꝛofundum receſſeratis ſilii iſrael:In die enim illa abiciet vir idola ar
genti:æ idola auri ſui que fecerunt vobis manus veſtre in peccatum:⁊ cadet aſſur in gladio non
itr viri ⁊ gladius non hommis voꝛabit eum:⁊ fugiet non a facie gladu ⁊ gladius non hominis vo
Nſnc; rabit eum.⁊ iuuenes eius vectigales erunt:⁊ foꝛtitudo eius a terroꝛe tranſibit:⁊ pauebunt fugi
un entes pꝛincipes eius.Dixit dominus.Cuius igmis in ſyon.⁊ camimus eius in hieruſaleʒ(LxX.
emnnn Cum ſimiliter priora trauſtulennt: in fine fuere diuerſi ſcribentes) ſiue inuenes eius ſuperabun/
Prne tur:petra emnim circundabuntur quaſi vallo ⁊ vincentur:qui autem fugerit capietur. Hec dicit
Img dominus. Beatus qui habet in ſyvon ſemen:⁊ domeſticos in hieruſaleʒz.

DRKr W bugnante domino ſuper montem ſyon contra aduerſarios eius: & protegente eã inſtar auium:
Conuertimini o filii iſrael. Siue ut ſym machus tranſtulit: agite pœnitentiam qui profundo conſi-
lio atq; peccato a domino receſſiſtis: Si enim hoc feceritis abicientes idola aurea atq; argentea quæ
uobis fuere peccato: propterq; urbs ueſtra capta eſt: Cadet aſſur cuius mœtu nunc fugitis: non gla/-
n dio hominum nec exercitus robore:ſed dei potentia. Significat autem an gel uma quo centũ octo
nin ginta quinq; milia aſſyriorum una nocte deleta ſunt: pfe⸗ quoq; rex aſſyrius fugiet: non hominum
ladium:ſed iram dei:Ita ut iuuenes illius atq; robuſti uectigales fiant mœdis. De quihus ſupra ba

nͤ⸗ bylonem dicitur. Ecce ego ſuſcitabo uobis moœdos: & fortitudo aſſyni domini terrore trãſt bit atq;
hulce⸗ præteriet: omneſq; principes illius pertremeſcent: Dixit enim dominus atq; pollicitus eſt: cuius di
ſeni xiſſe feciſſe eſt: & qui habet ignem in ſyon: & caminum in hieruſalem ut aduerſarios ſuos inſtar ſti
„Rũü pulæ atq; lignorum egrediens ab hieruſalem flamma conſumat: Alius hoc quod dicitur: In die
c illa abicientur idola argenti ſui & reliqua. Sic interprætatur. ut poſt reditum de captiuitate babylo
an ſ nia uſq; ad aduentum chriſti: nunꝗᷓ filios iſrael idola coluiſſe teſtetur: aſſyrium quoq; in præſenti
npei⸗ loco ſigniſicari ñ ab angelo ſed a mœdis eſſe ſuperandum. Quod uetuſtiſſimù & quõdam potẽs
mmln regnum poſt offenſã domini deletum ſit: uictoribuſq; ſeruierit: Nazarei locum iſtum ſic intellegũt
chai O nlii iſrael qui conſilio peſumo dei filium denegaſtis: reuertimini ad eum & ad apoſtolos eius.
kainn Si enim hoc feceritis: omnia abicietis idola quæ uobis prius fuerant in peccatũ. & cadet uobis dia/
eham⸗ bolus non ueſtris uiribus ſed miſericordia dei: & iuuenes eius qui quondã propugnauerant: erunt
mr/ eccleſiæ uectigales: omniſq; fortitudo & petra illius pertrãſiuit: philoſophi quoq; & o& dogma p
nint/ nerſum ad crucis ſignũ terga uertent: domini quippe ſententia eſt ut hoc fiat: cuius ignis ſiue lumẽ
nck. eſt in ſyon & clibanꝰ in hieruſalẽ. ignis & lumen hebraice iſdem ſcribuntur litteris: aleph. uau. res
ltoe qd ſi legatur. ur. ignem ſonat. Si or. lucẽ.Hoc ideo dictũ eſt: quia pro igne quẽ ſolus interpᷣtatus eſt
Gnn ſymachus: aquila & theodotio lumen tranſtulerunt: Quid ſibi autem uelit qd in. Ixx. legitur petra
inmm circundabuntur quaſi uallo & uincentur: qui autem fugerint capientur: Scire non ualeo: niſi forte
nma,/ hoc poſſumus dicere: quod iuuenes reges aſſyrii qui uincendi ſunt atq; capiendi: ita circundentur
üngl petra hoc eſt fortitudine domini quomodo uallo circundatur ciuitas: Porro quod ſequitur: Bea-
ncn/ tus qui habet ſemen in ſyon & domeſticos in hieruſalem. Sic interprætari poſſumus: ut dicamus
ungei ræſentis loci ſeniſui conuenire:quo exhortetur ſermo diuinus fugientes in ægyptum reuerti ĩ hie

1appehH ruſalem:& filios procreare: Cui tanta beatitudo promittitur: ut domini defendatur & protegatur
auxilio. Et in alio loco de ea ſcriptum ſit: erit glornia domus huius nouiſſima ſuper priorem: quod

/
t & ad eccleſiam referri poteſt uiſionem pacis & ſpeculã:De qua ſcriptum eſt. Glorioſa dicta ſunt de
ſuam te ciuitas dei. Et alibi. Fluminis impetus letificat ciuitatem dei. In hac enim ignis eſt & caminus
myro ui deuoret peccatores: & ligna ſfœnum ſtipulamq; conſumat: ſiue lumen & clibanus ut iuſtorum
colen claritas & peccatorum pœna monſtretur.
CAPITVLVM. XXXII.
ſa⸗ Cce cum iuſtitia regnabit rex:⁊ pꝛincipes in iudicio pꝛeerunt:⁊ erit vir ſicut
4 abſconditur a vento:⁊ celat ſe a tempeſtate:ſicut riui aquarum in ſiti.⁊ vm
ut bꝛa petre pꝛominentis in terra deſerta:non caligabunt oculi videntium.⁊ au
un res audientium diligenter auſcultabunt:⁊ coꝛ ſtultorum intelliget ſcientiam
iſa⸗ 2 lingua balboꝛum velociter loquetur ⁊ plane.Non vocabitur vltra is ꝗ inſi
piens eſt pꝛinceps:neq; fraudulentus appellabitur magnus. Fatuus emm
nt EE fatua loquetur:⁊ coꝛ eius faciet inigtatem:vt perficiat ſimulationem:⁊ loqua
EEEAS„ EAN&N& tur ad dominum fraudulenter ? vacuefaciat animam eſurientis: ? potum
r ſitienti auferat:fraudulenti uaſa peſſima ſunt: Ipſe enim cogitationes concinnauit ad perden-/
e⸗ dos mites in ſermone mendacii:cuʒ loqueretur pauper iudicium. Pꝛinceps uero ea q̃ digna
⸗ ſunt pꝛincipe cogitabit:⁊ ipſe ſuper duces ſtabit. LXxX. B
CEcce enim rex iuſtus regnabit:⁊ pꝛicipes in iudicio pꝛeerunt:⁊ erit homo occultans ſermo//
nn nes ſuos:⁊ abſcondetur ab aqua que fertur:⁊ apparebit in ſyon ſicut fluuius currens inclitus ĩ
mo terra ſitienti:: nequaqᷓ erunt conſidentes in hominibus:ſed aures ſuas ad uche um dabunt
HM iii

it

Liber Decimus.c.xxxii.

2 coꝛ infirmoꝛnm attendet audithi: ⁊ lingue balbutientium cito diſcent loqui pacem:⁊ nequaqᷓ
dicent ſtulto vt pꝛinceps ſit:nec vltra dicent miniſtri tui tace:Fatuus enim fatua loquetur:⁊ coꝛ
eius vana intelliget ad perſciendam iniquitatem:⁊ loquendum ad dommuʒ erroꝛem vt diſper
gat animas eſurientes ⁊ aias ſitientes uacuas faciat.Conſilium enim peſſimoꝛuʒ iniqua cogita
uit: interficere humiles ſermonibus iniquis:⁊ diſſipare verba humilium in iudicio. NPij autẽ
ſapientiam cogitarunt:? conſilium permanet.
CIuxta.Ilxx. interprætes qui dixerunt Ecce enim rex iuſtus regnabit. & principes cum iudicio præ-
erunt:quæ ſequuntur ſuperioribus copulanda ſunt: his uidelicet in quibus prius capitulum finitũ
eſt. Beatus qui habet ſemen in ſyon: & domeſticos in hieruſalem. Iuxta hebraicum: finita priore ꝓ-
phetia de his qui in ægyptum deſcendebant: nunc alterius uaticinationis exordium eſt. De aduen
tu ſcilicet chriſti & apoſtolorum eius: Iſte enim rex regnabit iuſtæ:non accipiens perſonam in iudi
cio:& principes illius cum ueritate præerunt cauſas non homines conſiderantes: Et quicumq; ſub
eius umbraculo fuerit ſic tutus erit in tribulationibus & anguſtiis: & in mundi iſtius tempeſtate:
quomodo qui uentum & turbinem fugiens ſe tuto abſcondit loco: & qui puriſſimos fontes inue-
nit in deſerto: & qui in uehementi eſtu ſolis ardore cuncta torrente ſub prominemii ſaxo requieue
rit. Vbi nos diximus: ſicut riui aquarum in ſiti. lxx. tranſtulerunt: & apparebit in ſyon quaſi fluuius
currens: Verbum enim hebraicum de quo ſupra diſputauimus. baſaion: quod dicitur in ſiti ſiue in
ſiccitate & in inuio.Ixx. & theodotio in ſyon interprætati ſunt: Pro ſaion: ideſt ſiti. Iegentes ſyon
quæ eiſdem litteris ſcribitur. Cum ergo chriſtus regnauerit & principes eius præfuerint in iudicio
non caligabunt oculi credentium: & aures audientium diligenter attendent quæ prius ſurde erãt
& cor quondam:ſtultorum intelliget ſcientiam: & lingua balbutientium atq; mutorum q; chriſtũ
ſonare non poterat:pleno apertoq;: ſermone dominum confitebitur: Non uocabitur ultra his qui
ſtultus eſt princeps ſtultam enim fecit deus ſapientiam huius ſeculi neq; fraudulentus doctor atq;
peruerſus appellabitur magnusin populis: ſcribæ uidelicet & phariſei quibus dominus loqueba-
tur: Stulti & ceci quid maius eſt? Aurum an templum quod ſanctificat aurum? Fatuus enim fatua
loquetur:pro quo in hebraico ſcriptum eſt: nabal. nabala. idaber. Hoc diximus: ut uerba abigail ex
ponamus dicentis. de nabal carmelio: ſecundum nomen ſuum inſipiens eſt: Vere enim fatuus fa-
tua loquitur: & cor eius: perficit iniquitatem: qui ibi timuit ubi non erat timor: & abutebatur ſtul-
titia pro ſapientia dicens. Hic ſi ex deo eſſet non ſolueret ſabbatum. Quod uſq; hodie faciet magi
ſter ſynagogarum: ut perficiat ſimulationem: Pro qua in hebraico ſcribitur: onephi: ideſt hypocriſi
Vñ ſepius ad phariſeos dicitur. Vhe uobis ſcribæ & phariſei hypocritæ: Et loquatur ĩquit ad dim
fraudulenter: Magiſter ſcimus qa ex deo es: & quod ad te nõ pertinet de hominibus: Licet cenſum
dare cæſari an non ? qui uacuefaciunt animas eſurientis populi: & potum auferunt ſitientibus tur-
bis: Nec ipſi intrantes: nec alios intrare patientes: Fraudulenti enim doctoris & principis: omnia
uaſa & arma ſunt peſſima qui cõcinnat dolos ad perdendos ſimplices in ſermone mendacii dicẽs
ad deceptum populum ſcrutare & uide: quoniam propheta de galilea cõſurget: cum loquetur ad
eos pauperum iudicium: qui cum diues eſſet pro nobis pauper factus eſt. Vere enim iudicium eis
chriſtus & iuſtitiam loquebatur dicens: Si non facio opera patris mei nolite credere mihi: Si autẽ
facio: & mihi non uultis credere operibus credite: Iſte pauper qui loquitur iudicium: princeps &
dominus: ea que principe digna ſunt cogitauit dicens: Non ueni niſi ad oues perditas domus iſ-
rael: Et ſollicitus erit pro infidelibus ſaluare cupiens non credentes: & ſtabit ſuper duces ſuos apo/
ſtolos quorum ad unum loquitur: Tu autem homo unanimis dux meus & notus meus. Hæc iux/⸗
ta hebraicũ: a quo.lIxx.non ſolũ uerbis:ſed & ſenſibus ĩpleriſq; diſcordant: Cũ.n. rex iuſtus regna-
uerit: & principes illiꝰ ĩperauerint cũ iudicio: erit hõ abſcõdẽs ſermõesſuos: hõ ꝗ p naturã deus ẽ.
abſcondens ſermones ſuos loquẽs eis in parabolis: Abſcõdet autẽ quaſi ab aqua currente a popu

lo ſcilicet iudeorum: qui inſtar aquæ pro magiſtrorum uoluntate huc illucq; fertur & trahitur. qui
homo abſcondens apud incredulos ſermones ſuos apparebit lin ſyon: hoceſt in eccleſia quaſi flu
uius inclitus: & decurrens in terra ſitienti. Apparebit enim gentilium populo qui prius ueritatis
patiebatur ſitim: & rigabit arua ſitientia fluuius: De quo ſcriptum eſt. Fluminis impetus lætificat

ciuitatem dei. Et in alio loco. Flumen dei repletum eſt aquis. ipſe enim loquitur in euangelio:

Qui ſitit:ueniat ad me:& bibat. Qui credit in me ſicut dicit ſcriptura:flumina de uentre eius fluẽt

aquæ uiuæ: Tunc nequaq habebunt fiduciam in magiſtris: ſed præbebunt aures ſuas ad audiendù
dominum: & tam corde quam lingua pacem domini fatebuntur: deſerentes ſtultos pricipes & mi
niſtros eorum: qui credentibus in ieſum imperabant ſilentium: Quæ ſequuntur: eundem prope
ſenſum quem & hebraicum continent: & poſſunt hereticis coaptari. Hii enim loquuntur contra
dominum mendacium: & peruertunt animas eſurientes atq; ſitientes: & uacuas abire faciunt ut ẽt

ſi quid naturaliter boni habeant: magiſtrorum amittunt uitio: quorum omne conſilium eſt: ur per

dant humiles iniquis ſermonibus: & diſſipent uerba humilium in iudicio: in quo pariterannotan
dũ quod qui ab eis decipi poteſt. humilis eſt: & terræ coherens. “
2 CMulieres

con⸗

Super Eſaiam.

rn CMulieres opulente:ſurgite ⁊ audite verba mea:filie conſidentes:percipite auribus eloquiuʒ
nnſr meum. Poſt dies ⁊ annum:æ vos conturbabimini conſidentes. Conſummata eſt enim vinde
mege mia:collectio vltra non veniet. Obſtupeſcite opulentes:conturbabimini cõndentes:exuite vos
P i 2æ confundimini.(Pro quo ſymachus interprætatus eſt nudamini) Accingite lumbos veſtros ſu-

per vbera:plangite ſuper regione deſiderabili:ſuper vinea fertili:ſuper humum populi mei ſpi
cnen na ⁊ vepꝛes aſcendent:quantomagis ſuper omnes domos gaudii ciuitatis exultantis. Bo/⸗
mus enim dimiſſa eſt:multitudo vꝛbis relicta eſt:tenebꝛe ⁊ palpatio facte ſunt ſuper ſpeluncas
vſqʒ in eternum. Saudium onagroꝛum paſcua gregum donec effundatur ſuper vos ſpiritus
de excelſo ⁊ erit deſertum in chermel:æ chermel in ſaltum reputabitur:⁊ habitabit in ſolitudie

Denn
nin iuditium:⁊ iuſtitia in chermel ſedebit:⁊ erit opus inſtitie pax:⁊ cultus iuſtitie ſilentium: ⁊ ſecuri
angt tas vſq; in ſempiternum. Et ſedebit populus meus in pulchꝛitudine pacis ⁊ in tabernaculis ſi
Ndetn dutie ? requie opulenta:Gꝛando autem in deſcenſione ſaltus:⁊ humilitate humiliabitur ciui⸗
mminn⸗ tas. Beati qui ſeminatis ſuper omnes aquas immitẽtes pedem bouis ⁊ aſini.
i CLXX. Pro tenebris & palpatione quæ facte ſunt ſuper ſpelunchas uſq; in ſempitemum tranſtule
ſinin runt. Et erunt ille ſpeluncæ uſq; in æternum. Quod in hebraico dicitur ofel. & been. quas hebrei
ihrein duas turres in hieruſalem fuiſſe arbitrantur: excelſas atq; firmiſſimas:quæ his appellantur nomini
g bus. Quarum prior interprætatur tenebræ ſiue nubilum: quod uſq; ad nubes erigeret caput: alte-
Son ra probamentum & firmitas: ſiue ut ſymachus uertit inquiſitio eo quod in contemplando culmi-
ndti⸗ ne eius oculi fallerentur.In fine quoq; capituli ita interprætati ſunt. Beati qui ſeminant ſuper om-
dcetti neum aquam: ubi bos & aſinus calcant. Poſt uocationem gentium: quando Chriſtus rex imperaue-
cnii rit cum iuſtitia & principes eius apoſtoli & apoſtolici uiri præfuerint credentibus: cum iudicio di
ahügi rigetur ſermo propheticus ad mulieres opulentas: quas uel urbes iudeæ uel ſynagogas illius tem/
crn poris: uel ut pleriq; arbitrantur matronas diuitam quondam populi iudæorum debemus accipe//
oit pere:quibus quaſi iacentibus dicitur poſt ruinam: Surgite & nihilominus appellantur filiæ confi//
minm dentes: ſiue ſperantes: præcipiturq; eis ut audiant ſermones domini & recordentur dierũ & anni.
Dhnlen De quo in conſequentibus dicturi ſumus:ipſum ſaluatorem dicentem. Spiritus domini ſuper me:
nunt, propter quod unxit me: euangelizare pauperibus miſit me. Prædicare captiuis remiſſionem: & ce/
min⸗ cis uiſum: uocare annum domini acceptabilem: & ipſa recordatio fiat ei iuxta. xx. in dolore cũ ſpe:
unug, ut plangant ſe dominum denegaſſe: & ſpem habeant ſalutis: ſi egerint pœnitentiam. Dicit enim ui
cni demiam conſumatam: & poſt ultimam uaſtitatem quæ ſub Veſpaſiano & Tito Hadrianoq; acci//
Ain dit nequaꝗq aliam captiuitatem eſſe uenturam: nec remanſuros botros in populis:qui deinceps col
tenin ligendi ſint. Vnde prouocantur ad planctum: & iubentur nudare pectora & accingere lumbos ſu/
kun⸗ os:eo quod regio quondam deſiderabilis: & uinea fertilis:de qua ſcriptum eſt: Ego plantaui te ui-
onti neam fructiferam: totam ueram quomõ facta es in amaritudinem uitis aliena: romano uaſtante de
cie leta ſit. Super humum inquit populi mei ſpine & uepres:ſiue fœnum aſcendent: Et eſt ſenſus Si ter
Nal ram iudæam quæ repromiſſionis terra eſt ſpine repleuerunt & uepres: quanto magis alias ciuita ⸗
iwes tes quæ plenæ ſunt gaudio: Et quæ illud euangelicum conſequentur: Vhe qui gaudetis nũc quo-
aus niam plorabitis. Domus enim:ideſt templum meum dimiſſum eſt dicente me ad apoſtolos. urgi
Pec⸗ te habeamus hinc: & ad incredulos. Relinquetur uobis domus ueſtra deſerta adita tem pli & ſecre
il⸗ ta miſteria palpabiles tenebræ poſſederunt: facta ſunt nequaꝗᷓ cellaria uaſorum domini ſed ſpe
e lIuncæ uſq; in ſempiternum Audierant enim a domino ſaluatore.Domus patris mei domus ora-/
tiõis uocabitur. Vos ãt feciſtis eã ſpelũcam latronũ. Gaudiũ inquit onagrorum: paſcua gregũ qd
n uel iuxta litteram intelligendum eſt: eo quod deſerta ſint omnia. Vel ſpiritaliter quod expulſo iſia
egn⸗ ele feri homines & dei notitiam non habentes habitent in iudæa: & hoc fiat donec effundatur ſu⸗
kani per nos ſpiritus de excelſo: quem ſaluator aſcendens ad patrem:credentibus repromiſit dicens. Ec/
nc ce ego uado & mittam uobis paraclitum ſpiritum ueritatis. Et rurſum: Donec accipiatis de excelſo
Ma uirtutem: Quodq; ſupra dixerat. Adhuc modicum & ent libanus in chermel: & chermel in ſaltum
uIn reputabitur: & audient in die illa ſurdi uerba libri ſignati. & de tenebris & caligine oculi cecorum
enn uidebunt:Nunc aliis uerbis ipſum repetit quod ſoſitudo gentium uertatur in diuitias iſrael: & iſra
kinn ell reputetur in gentes: quo tempore habitauerit in deſerto iudicium: dominus atq; ſaluator cui pa
in ter dedit omne iudicium & iuſtitiam in chermel requieſcet: de qua ſupra dictum eſt: Et erit in deſer
iui tum chermel: quod iudicium atq; iuſtitia habitet in deſerto: & requieſcat in chermel:qui prius ap
ni pellabatur deſertum. Opus quoq; iuſtitiæ erit pax: quæ iuxta apoſtolum omnem ſenſum exſupe/
im rat. Et cultus iuſtitiæ ſilentium ut non multiloquio iudæorum ſed breuitate fidei adorent do-
e minum: & ſecuri æterna pace requieſcant: & in tabernaculis eorum ſint diuitiæ. de quibus apoſto/
IuI lus loquebatur. Gratias ago deo meo per ieſum chriſtum:quoniam in omnibus diuites facti eſtis:
ne⸗ in omni uerbo & in omni ſcientia: Cum autem populus chiiſtianus ſederit uel habitauerit in pul-
e K iiii
un

Liber Decimus.c.xxxiii.

chritudine:ſiue ut.Ixx. tranſtulerunt in ciuitate pacis: haud dubium quin in eccleſia: Tunc gran/
do atq; tempeſtas & domini ira deſeuiens: deſcendent in ſaltum: De quo ſupra dictum eſt: Er cher/
mel in ſaltum reputabitur: & humiliabitur ciuitas hieruſalem: & iuxta aliam ſcripturam de terra lo/

uetur. Quæ cũ ita ſe habeant: & didicerimus uaticinio prophetali: quanta bona eccleſia poſſeſſura

it: & quanta mala paſſura hieruſalẽ. Beati eſtis apoſtoli:cæteriq; doctores ꝗ ſeminatis ſuper omnes

aquas ſcripturæ ſanctæ. in quibus calcat bos & aſinus: Bos mundum animal: propter electionem

patrum: Aſinus immundus: propter idolatriam quondam gentilium: ut & de circunciſione & de

ræputio:eccleſia domini congregetur: Quod ſupra iuxta. x.dicitur ſuper terram populi mei ſpi

ne & fœnum aſcendẽt: referri poteſt & ad hereticos & ad ſimplices quoſq; credentium: qui non ita
ſcripturam intelligunt ſanctam: ut illius conuenit maieſtati- Vnde ſingula ſingulis coaptauimus: ut

terra populi dei: hereticis ſpinas: imperitis quibuſq; eccleſiæ fœnum afferat.

CAPITVLVM. XXXIII.

5

CAhe qni vos miſeros faciunt:vos.n.nemo facit miſeros:Et ꝗ repꝛobant vos:nõ
repꝛobant. capientur repꝛobantes ? tradent᷑:⁊ quaſi tinea in veſtimẽto ſic ſuperabunt.
CDe apoſtolis dixerat & de eccleſiarum magiſtris: beati qui ſeminãt ſuper omnem aquam ubi bos
& aſinus calcant: Nunc ad perſecutores eorum maledictionem dirigit. ¶ mmo aduerſum principẽ
eorum qui corda poſſidet impiorum: quod quicquid fecerint recipiant: & præſens potentia: futuro
rum ſit materia tormentorũ: Vnde in. Ixx. dicitur: Vhe eis qui uos miſeros faciunt: uos enim nemo
facit miſeros:Et eſt ſenſus. Quantum in illis eſt quando perſequũtur uos & uariis affligunt cruciati
tibus: interfectos atq; cruciatos miſeros arbitrãtur. Sed nullus uos poteſt facere miſeros: non enim
habent in anima poteſtatem: ſed in corpore.Et qui reprobat uos non uos reprobat: ſed eũ qui uos

miſit. Iuxta quod ſaluator diſcipulis loquitur. Qui uos reprobat me reprobat: & qui me reprobat

reprobat eum qui me miſit: Capientur igitur perſecutores: & æternis tradentur ardoribus: Et quo-

modo tinea ueſtimentum: ita illos iugis flamma conſumet. Quod & in fine huius prophetæ ſcribi
tur. Vermis eorum non morietur: & ignis eorum non extinguetur.
CBomine miſerere noſtri:te enim expectauimus:eſto bꝛachium noſtroꝛũ in mane:⁊ ſalus no/
ſtra in tempoꝛe tribulationis.A voce angeli fugierunt:ab exaltatione tua diſperſe ſunt gentes.
Et congregabuntur ſpolia veſtra ſicut colligitur bꝛucus:velut cum foſſe plene fuerint de eo.
Magnificatus eſt dominus quoniam habitabit in excelſo:impleuit ſyon iudicio ? iuſtitia:⁊ erit
ſides in tempoꝛibus tuis:Diuitie ſalutis ſapientia ⁊ ſcientia timoꝛ dñi ipſe theſaurus eiꝰ.LXx
CBomine miſerere noſtri: in te enim conſidemus:factum eſt ſemen increduloꝛum in perdi⸗
tionem. Salus autem noſtra in tempoꝛe tribulationis:pꝛopter vocezs timoꝛis obſtupuerunt po
puli a timoꝛe tuo:⁊ diſperſe ſunt gentes: Nunc autem corgregabütn ſpolia veſtra parui ⁊ ma

gni.Quomodo ſiquis congreget locuſtas: ſic illudent vobis ſanctis dei qui habitat in excelſis

Repleta eſt ſyon iudicio ⁊ iuſtitia:in lege tradentur in theſauris ſalus noſtra venit: ſapientia.

⁊ diſciplina ⁊ pietas a domino:iſti ſunt theſauri iuſtitie.

CHebrei capitulum ſuperius in quo legitur: uhe qui prædaris: nonne & ipſe prædaberis: & reliqua
uſq; ad finem: contra ſennacherib regem aſſyriorum dictum putant: quod poſtqᷓ decem tribuum ꝗᷓ

appellantur iſrael. Subuerterit ciuitates & excepta hieruſalem: iudæ quoq; urbes cœperit ipſe ſupe-
retur: & percutiente angelo:eius deleatur exercitus: Vnde nunc ex perſona popauli gratias reſeren/
tis deo atq; dicentis. Domine miſerere noſtri te expectauimus: hæc dicta contendunt: quæ præſen-
ti capitulo continentur: quod ipſe brachium fuerit: & robur populi obſidione uallati in tẽpore ma
tutino: & ſalus in neceſſitate & anguſtia: Auoce enim angeli: quem ſymachus ita ut in hebreo ſcri-

tum eſt tranſtulit: amun: quem hebrei gabrielem autumant. & habere ethimologiam populi:

ugit aſſyrius: & ab exaltatione dei gentes quæ cum eo erant huc illucq; diſperſæ ſunt. Qubus fu/

gientibus ſpolia congregati ſunt iudæis: ſicut ſolet bruci & locuſtarum: colligi multitudo:cũù in ſoſ

ſas coaceruatæ fuerint: in quorum uictoria magnificatus eſt dominus: & ſyon impleta iudicio & iu
ſtitia: & fides obſeſſi populi comprobata: omneſq; diuitias in ſapientia habuerũt: & ſcientia dei: &
timore domini: qui ſolus eorum theſaurus fuit Hæc illi iuxta hiſtoriam dixerint. ommi ratiõe nit-
tes chriſti

jyhHe qni pꝛedaris:nonne ⁊ ipſe pꝛedaberis:Et qui ſpernis:nõne ⁊ ipſe ſperneris: Cuʒ
cõſumaueris depꝛedationẽ depꝛedaberis:cũ fatigatꝰ deſieris ↄtẽnere cõtẽneris.HXX

Super Eſaiam.

enin
tes chriſti & apoſtolorum eius ſubuertere ſacramenta. Nos autem poſt beatitudinem apoſtolorum
nl⸗ de quibus ſupra dictum eſt. Beati qui ſeminant ſuper omnem aquam ubi bos & aſinus calcant: & la
W mentationem & planctum eorum qui eos perſecuti ſunt:De ꝗbus in conſequentibus dicitur. Vhe
Gorne qui miſeros uos faciunt. uos autem nemo facit miſeros: Er ſicut tinea ueſtimento ſic atterentur: exxx
hänne perſona eorundem apoſtolorum: omniumq; credentium hæc dicta conicimus. Et eſt ſenſus.
de⸗ Domine in tuo ſperauimus auxilio: & in te confidimus: ſemen incredulorum periit in æternum: &
i⸗ ſalus noſtra in tempore tribulationis apparuit. Te enim præbente auxilium: omnis gentium mul
wiann titudo diſperſa eſt: & prædæ atq; illuſioni uictoribus fuit. Et hoc factum eſt: quia ſanctus dominus
nu hHabitat in excelſis: & repleta eſt iyon iudicio & iuſtitia: De qua ſupra ſcriptum eſt: Requieſcet in
Qeſerto iudiciũ & iuſtitia: I pſa eſt ergo ſyon: quæ prius eſt appellata deſertum: & quicunq; habita
uerit in ea tradetur ei lex euangelii: in cuius theſauros ſalus noſtra eſt: & ſapientia credentiũ: & di-
ſciplina: & pietas: ſiue fides: qᷓ propriæ chriſtianoꝶ eſt: & timor dñi ĩ quo theſauri ſapiæ cõtinẽtur.
CEcce videntes clamabunt foꝛis:angeli pacis amare flebunt.Siſſipate ſunt vie:ceſſauit tran
ſil ſiens per ſemitam:irritum factum eſt pa ctum:pꝛoiecit cinitates:non repurauit homines:Luxit
2 elanguit terra: confuſus libanus ⁊ obſoꝛduit: Et factus eſt ſaron ſicut deſertum:⸗ concuſſa
WR eſt baſan ⁊ carmelus. Nunc conſuꝛgaz dicit dominus:nunc exaltaboꝛ:nunc ſubleuaboꝛ: Conci
bunf, pietis ardoꝛem:ſtipulam: ſpiritus veſter vt ignis deuoꝛabit vos:⁊ erunt populi quaſi de incẽ
udibot dio cinis:ſpine congregate igni comburentur.
W CVerbum hebraicum arelain pro quo aquila ſymachus & theodotio interprætati ſunt apparebo
Kan eis: extremam ſyllabam diuidentes & legentes arella em: hebrei ſignificare angelos arbitrantur: &
lem eſſe prophetiam: poſt uocationem gentium & diuitias eccleſiæ de ſubuerſione templi quod flebãt
angeli nequaqꝗᷓ intus habitantes: ſed exeuntes foras. Et qui prius nuncii pacis erant: flebunt ama-/
cn . re ſiue ipſi apoſtoli qui miſſi fuerant ut pacem nuntiarent hieruſalem ad quam dominus loque⸗⸗
Mtdün batur. Si ſcires etiam tu ea quæ ad pacem ſunt tibi:quibus apparuit dominus ut eos ſuo conforta⸗
ichuc ret aſpectu. Flebunt hieruſalem: quia non recepit prædicationem ſuam eo quod diſſipatæ ſumt uiæ
P & ceſſauerit tranſiens per ſemitam iuſtam. Iuxta illud quod in hieremiæ lamentationibus dicitur
to Viæ ſyon lugent eo quod non ſint qui ueniant ad ſolemnitatem. Iirritum quoq; factum eſt pactũ
eluti cum Habraam: I ſaac: & Iacob. Proiecit ciuitates iudeæ: non reputauit homines: qui ſuo uitio iu//
menta eſſe uoluerunt. Luxit & elanguit terra: pro his morabuntur in terra. Confuſus eſt libanus &
Nnsne obſorduit. haud dubium quin templum ſignificet: de quo in zacharia legimus. Aperi libanæ por⸗
ed tas tuas: & deuoret ignis cedros tuas: ſiue hieruſalem quæ in Ezechiel libanus appelletur. dicente
eto⸗ propheta. Aquila magna magnarum allarum ꝗ; habet ductum intrandi in libanum: quod poſtea
utan interprætans ſermo diuinus: Cum inquit uenerit nabuchodonoſor in hieruſalem perſpicuæ aqui
Can lam regem babylonium: & libanum hieruſalem diſſerens. Factus eſt ſaron ſicut deſertum: & con-
⸗ cuſſa eſt baſan & carmelus. Pro baſan. Ixx. galileam tranſtulerunt prouinciam:pro uno loco pro⸗
cmutg uinciæ. Saron autem omnis iuxta ioppem liddamq; appellatur regio in qua latiſſimi campi fer/
Hiem tileſq; tenduntur. Baſan quoq; regio trans iordanen eſt. quam duæ & dimidiæ tribus poſſederũt.
rcelſs & quæ interprætatur uberrima & pinguis & carmelus: de quo ſupra diximus. Locai gitur iudeæ
W quondam fertilia uertuntur in ſolitudinem per quæ metaphoricos oſtenditur omnis opulentia
iudæorum egeſtate & penuria commutanda. Quia igitur apoſtolorum ſermonem recipere nolue
cigu runt. Et confuſus eſt libanus & ſaron uerſus eſt in ſolitudinem: & baſan carmeluſq; confuſi ſunt
um; propterea dominus uel de nimia patientia: uel ab inferis reſurrecturum eſſe ſe dicit: & exaltandum
eli in gentibus: & ſubleuandum in cruce: Et ad ipſos iudæos apoſtropham facit concipietis ardorem:
klern & parietis ſtipulam: & ſpiritus ueſter uorabit conflabit incendium: & conceptum & partum uorax
Ni flamma conſumet. Et erunt inquit populi iudæorum quaſi de incendio cinis:& fœlicitatis magni
en tudinem & fauillæ reliquiis demonſtrantes. Spinæ enim eorum qᷓ peccatorum multitudine cõgre
gatæ ſunt: incendio uorabuntur: qd pleriq; ad extremã captiuitatem & ſubuerſionem referunt hie-

ruſalem: Alii plenius atq; perfectius iudicii tempore futurum eſſe confrmant.
Augdite qui longe eſtis que fecerim:⁊ cognoſcite vicini foꝛtitudinem meam:Cõterriti ſunt in
nt ſyon peccatoꝛes: poſſedit tremoꝛ hypochritas: Quis poterit habitare de vobis cum igne
i deuoꝛante: Quis habitauit ex vobis cum ardoꝛibus ſempiternis: Qni ambulat in iuſti⸗⸗
tiis ⁊ loquitur veritates: Qui proicit auaritiam ex calumnia:⁊ excntit manus ſuas ab omni/
.“ munere: Qui obturat aures ſuas ne andiat ſanguinem ⁊ claudit oculos ſuos ne videat malum

pul

buf⸗

Liber Decimus.c.xxxiii.

Iſte in excelſis habitabit:munimenta ſaxoꝛum ſublimitas eius:panis ei datus eſt:aque eius i ml
deles ſunt:ſRegem in decoꝛe ſuo uidebunt oculi eius:Cernens terram de longe coꝛ tuum medi las
tabitur timoꝛem:Abi eſt ſcriba: Abi legis verba ponderans. Abi doctoꝛ paruuloꝛum:popu- tſin
lũ impꝛudentem non videbis populum alti ſermonis:ita vt non poſſint intelligere diſertitudinẽ nnnſ
lingue eius in quo nulla eſt ſapictia. LXX. CAudient qui longe ſunt que fecerunt:Sci ſehhln
ent qui appꝛopꝛiant foꝛtitudinem meam: Receſſerunt qui erant in ſyon iniqui: appꝛehẽdet tre dinite
moꝛ impios: Quis annuntiat vobis quoniam ignis ardet: Quis annuntiat vobis locum eter⸗⸗ ante
num:Qui ambulat in iuſtitia ? loquitur rectam viam:⁊ odit impietatem:⁊ iniquitatem: ⁊ ma⸗// Ci
nus excutit a muneribus:? obturat aures vt non andiat inditium ſanguinis:⁊ claudit oculos ne nicehi⸗
videat iniquitatem: iſte habirabit in ſpelũca petre foꝛtiſſime. Pãis ei dabit᷑:⁊ aque eius fideles Cenn
regem cum gloꝛia videbunt oculi veſtri videbunt terram de longe anima veſtra meditabitur grcg
timoꝛem:Abi gramatici:Abi conſiliaroꝛes: Abi eſt qui numerat eos ꝗ nutriunt parnuum ⁊ ma uirat
gnum populum:Cui non dedit conſilium neqʒ ſciebat pꝛofundam vocem illius:ita vt non audi puln
ret populus contentus:? non eſt audienti intelligentia:quoniam diſſipate ſunt vie ceſſauit tran/ ſunic
ſiens per ſemitas:irritum factum eſt pactum cum populo iudeoꝛum:pꝛoiecit deus ciuitates eo/ cutte
rum non reputabit eos inter homines: Oꝛopterea vos qui longe eſtis audite que fecerim: aibo
appꝛopinquate vt agnoſcatis foꝛtitudinem meam. voker
CCoõterriti ſunt: ſiue receſſerunt qui erant in ſyon peccatores impii: & tremor poſſedit timor hypo nottta
critas: Quibus dominus in euangelio loquebatur: Vhe uobis ſcribæ & phariſei hypocritæ: Quis Nune
poterit habitare de uobis cum eo qui ignis eſt deuorans? Quis habitauit cum ardoribus ſempiter/ unn
nis? Siue iuxta. Ilxx. Quis uobis annuntiauit quia ignis ardet æternus: quem præparauit diabolo & anib
angelis eius: Quis igitur poterit habitare cum deo: uel annuntiare ſupplitia?: Omnis qui huiuſce- ieo
modi eſt qualem propheticus ſermo deſcribit: qui ambulat in pluribus iuſtitiis: & non ſemel: ſed uct
ſemper iuſtitias diligit: Nec una uice: ſed iugiter loquitur ueritates: qui proicit auaritiam quæ ẽ ma for
ter calumniæ: Niſi. n. cũ alterius damno & malo: pecuniæ alteri non coaceruantur: Et excutit ma- nan

nus ſuas ab omni munere. Munera quippe excecant oculos etiam ſapientium. Qui obturat aures
ſuas ne audiat iudicium ſanguinis. Omnis iniquitas: & oppreſſo: & iniuſtitia: iudiciũ ſanguinis
eſt:Et licet gladio non occidat: uoluntate interficit: Et cludit oculos ſuos ne uideat malum: Fœlix
conſcientia: quæ nec audit: nec aſpicit malum: Qui igitur talis eſt: ipſe habitat in excelſis:hoc eſt in
regno cælorum ſiue in excelſa ſpelunca petre fontiſſime in chriſto ieſu: Quæ petra iſrael populum
ſequebatur: ut biberet de ea: & illius fortitudine protegetur: Panis ei dabnur & aquæ fideles ſunt: q
entilium fabulæ in ambroſia & nectare intelligunt: Nos autem panes & aquas fideliſſimas legem
ei interprætabimur: qui talis eſt regem chriſtum in ſua claritate conſpiciet: De quo ſupra dicitur
Ecce rex iuſtus regnabit. Et principes in ludicio præerunt: & oculi eius uidebunt terram mitium &
manſuetorum. De qua in euangelio ſcriptum eſt. Beati mites: quoniam ipſi poſſidebunt terram.
Siue in cælo poſiti: terrena deſpicient: Cor tuum meditabitur timorem: ut cum omnia fueris con/
ſecutus: dicas cum apoſtolo: Qui non ſum dignus uocari apoſtolus: quoniam perſecutus ſum ec/
cleſiam dei: Principium enim ſapientiæ timor dei. Vbi eſt ſcriba: ubi legis uerba ponderans? ubi
doctor paruulorum? Vbi ſunt inquit ſcribæ & phariſei qui legis uerba trutinantes: ifœlicem popu
lum decipiebant:quos nunc paruulos ſcriptura cognominat: paruulos ſenſu. paruulos intelligen/
tia. Cum autem oculi credentium regem in ſua maieſtate conſpexerint: & cor eius meditatum fue
rit timorem. Tunc impudentem populum non uidebit populum iudæorum: ſiue philoſophorum
& oratorum mundi: qui applaudent ſibi in eruditione & eloquentia ſeculari. De quibus nunc ait.
Populum alti ſermonis ita ut non poſſent intelligere diſertitudinem lingue eius: quorum omnis
ornatus in uerbis eſt: qui habent folia tantum umbram ſermonem & fructum non poſſidẽt uerita
us:Deniq; ſequitur in quo nulla eſt ſapientia: De quibus & alio loco dicitur. Perdam ſapiẽtiam ſa/
pientiũ: & intellectum prudentium reprobabo: Cur: quia ſtultam fecit deus ſapientiã huius ſeculi
C Reſpice ſyon ciuitatem ſolemnitatis noſtre oculi tui videbunt hieruſalem:habitationez opu
lentam tabernaculum qð nequaqꝙ tranſferri poterit. nec auferentur claui eius in ſempiternum
⁊ omnes funiculi eius non rumpentur: quia ſolummodo ibi magniſicus ẽ dominus noſter. Lo
cus fluuioꝛum riui latiſſimi ⁊ patentes non tranſibunt per eũ nauis remigus:neq; triremis ma
gna tranſgredietur eum:Dominus enim iudex noſter:dominus legifer noſter dominus rex no
ſter: dominus ipſe ſaluabit nos:Laxati ſunt funicnli tui:⁊ non pꝛenalebunt. Sic erit malus tnꝰ
vt dilatare ſignum nequeas:Tunc videbũtur ſpolia pꝛedaruʒ multarum. claudi diripict rapi
nam:nec dicet vicinus elangui:populus qui habitat in ea auferetur ab eo iniquitas. LXX.
CEcce ſyon ciuitas ſaluatoꝛẽ noſtrum: Oculi tui videbunt hieruſalem:ciuitas dines Zaber⸗
nacula que

Buper Eſaiam.

n . nacula que non mouebuntur: nec auferentur paxilli tabernacula eius in ſempiternum:: funicu
Myp⸗ llieius non diripientur:quia nomen magnum domim vobis locus veſter erit: fumma ? rin al⸗
mäni nſſimi:⁊ ſpatioſ: Non ingredietur per ea nauis agitata remigio:dominus enim magnus eſt: nõ
Se tranſibit me dominus iudex noſter. dominus pꝛinceps noſter:domimus rex noſter: dominus ip
diien ſe ſaluabit nos: Dirupti ſunt funiculi tui quia non pꝛeualuerunt:malus tuus inclinatus eſt.non
men⸗, dimutet vela:nec eleuabit ſignum:donec tradatur in vaſtitatem. Multi igitur claudi pꝛedas fa
Merpe, cient.⁊ non dicent laboꝛo populus qui habitat in eis:dimittetur eis delictum.
Clen CO iuſte cui ſupra dictum eſt cortuum meditabitur timorem: & populum imprudentem non
lefts uidebis: & qui antea audieras regem in decore ſuo uidebunt oculi tui: Contemplare ſyon urbem
Crthn ſolemnitatis noſtræ: uide eccleſiam chriſti in qua eſt uera ſolemnitas: oculi tui cemnent uiſionem
umen pacis: & diuitias inſperatas quas oculus non uidit: nec auris audiuit: nec in cor hominis aſcende
Nonang rit: & tabernaculum quod nequaqᷓ tranſferri poterit Prius enim tabernaculum quod habuit po/
ttr pulus iudæorum tranſſatum eſt atq; ſublatum: nec mouebuntur claui eius in ſem piternum: & oẽs
entc funiculi eius firmi erunt:ita ut dominus habitet in eo qui locus eſt omnium fluuiorum:ri uorumq;
meseh currentium: per quos nullus aduerſæ partis poterit nauigare: neq; turris magna quæ interprætatur
cn: diabolus eum nunqᷓ tranſgredi poterit: quia dominus ipſe eſt iudex: princeps: & rex & ſaluator
hld noſter: & illo protegente: nullius metuemus inſidias: Hæc dicta ſunt de ſyon urbe ſolemnitatis

noſtræ & hieruſalem habitatione ditiſſima: quam ipſe dominus fluuius circundabit atq; uallabit.
Qu Nunc autem ad terrenam loquitur hieruſalem: quod laxati ſint funiculi tabernaculi eius: & tento⸗-

rium ſuſtinere non quiuerint: & malus eius in quo pulcherrima quondam uel a pendebant: ruptis
ddobod ſunibus ceciderit: ut non ſolum ad nauigationem:ſed ſignum quoq; inutilis ſit. Poſtqᷓ autem na⸗/
minſe uis eorum fuerit diſſoluta & tabernaculum diſſipatum: ſta ut in utramq; partem funiculi dirum pã
ll tur:præda uictonbus diuidetur: qui tam imbecilli erunt propriis uiribus ut claudi appellẽtur: & ni
Nkec hilominus dei ira tribuente eis fortitudinem: nullam infirmitatẽ ſentient: nec dicẽt laboraui. Qui
autme⸗ an.fuerit inter eos. auſeretur ab eo iniquitas atq; peccatum: quia dñi executus eſt uoluntatem.
in ððð CLJ[,Q,c -AAPITVLVM. X XXIIII.
eckin MR Ccedite gentes ? andite:: populi attendite:audiat terra? plenitudo eius oꝛbis? oẽ
Pllan SHCNXEESν Germen eius: quia indignatio vomini ſuper omnes gentes:⁊ furoꝛ ſuper vninerſam
Si AR RWmilitiam eoꝛum:interfecit eas:æ dedit in occiſionem:Occiſi earum pꝛoicientur.⁊ de
xien NNR cadaueribus eoꝛum aſcendet fetoꝛ. Tabeſcent montes ſanguine coꝛum.? tabeſcet:
äm E omnis militia celoꝛum ⁊ replebuntur ſiue complicabuntur ſicut liber celi: ?⁊ omnis
fnmd militia eoꝛum defluet:ſicut defluit folium de vinea:⁊ de ficu:quoniam inebꝛiatus eſt in celo gla
Eum dius meus.Ecce ſuper idumeam deſcendet:⁊ ſuper populum interfectionis mee ad iudicium.
eiice BGladius domini repletus eſt ſanguine incraſſatus eſt adipe. de ſanguine agnoꝛ um ⁊ byrcoꝛuz.
ſumen de ſanguine medullatoꝛum arietum: Victima enim domini in boſra: 2 interfectio magna in
nsrubi terra edom:Et deſcendent vnicoꝛnes cum eis:⁊ tauri cum potentibus. Inhebꝛiabitur terra
popu ſanguine eoꝛum:⁊ humus eoꝛum adipe pinguium.
ln ⏑ 58 euerſionem hieruſalem & naufragiũ Gandrm ſolidiſſime nauis: prædamqʒ; omnis ſupelle
m we ctilis illius:de interitu omnium dicitur natnonunn: de cnſurngrion⸗ mundi quæ eſt in die ſrn⸗
Otunm a iudicii. Vnde omnes gentes & populi terræ & plenitudo eius & cuncta genimina eius: tam ꝗ ha
a bitantur loca quam qᷓ inſhabitabiha ſunt nirmfetate frigoris & caloris iubentur audire: & quæ uen/
oñI tura ſunt: cum omni mentis tremore cognoſcere: Indi gnatio enim domini nequaꝗᷓ ſuper unam
t eit gentem iudæam & aſſyrios atq; caldæos: ægyptios: moabitas: & ammanitas: & Philiſteos: ſed & cõ
tumtr tra omnes gentes:& ſuper uniuerſam militiam:ſiue ut. Ixx. tranſtulerunt: numerum earum uentu-
N ra deſcribitur quæ interficiat eas. & fetorem corporum putreſcentium in altum aſcendere faciat.ſi⸗
u — gniſicans peccata omnium nationum. ita ut ſanie earum & ſpurcitia: ac ſanguine montes replean/
ni tur: ſublimes quæq; uirtutes & angeli qui ſingulis gentibus præſidebant: & tabeſcat omnis militia
mm uel fortitudo cæxlorum. replicentur: ſiue complicentur cæli ſicut liber: & omnis militia &
. exercitus eorum atq; ut. Ixx. tranſtulerunt: & ſtellæ defluant in ſimilitudinem foliorum
5 4 uæ appropinquante frigore arentia atq; conttacta de uinea & ficu defluant: Quod quidem & ſal
Uaror loquitur in euangelio.Stellæ cadent de cælo: & uirtutes cælorum mouebuntur: & tunc ap-/
parebit ſignum filii hominis in cælo. Et hoc conſiderandum quod non dicat interire cælos: ſed re
plicari:ſiue complicari quaſi librum: ut poſtqᷓ omnia eccal here ſuen t& relecta . GornpHircntur,
e⸗ qui prius aperti fuerant: ut nequaqᷓ ultra ſcribantur in eis delicta multorum. De huiuſcemo-

di libris & Daniel in ſuo uolumine loquitur. Iudicium ſedit. & libri aperti ſunt in quibus de
M ſcripta erant opera ſingulorum. Stellas autem cadere pleriq; arbitrantur. Iuxta apocalipſin

ℳM ℳ

Liber Decimus.c.xxxiiii.

ioannis: & illud quod alibi ſcriptum eſt. Stellæ uniuerſæ ardẽtes ſoluentur: & cælum ac têrra tran

ſibunt: Præterit. n. figura mundi: Vere has
quod.ſ.per ſtelarum ruinam etiam cælorum interitus oſtẽdatur: Alii uero has ſtellas putant eẽ ſcri

pturas. De ꝗbus & paulus apoſtolus ſcri

Sed aduerſus principatus: aduerſus pot
ſpiritalia nequitiæ in celeſtibus: Nec mirum ſi demones qui in aere habitant dicantur eſſe cæle/-

ſtes: cum etiam uolucres cæli quæ utiq; non in cælo:ſed in aere uolitant ſcriptura cognominet:
Nam & ſatanas tranſfiguratur in angelum lucis: ſtellam eſſe ſe ſimulans:Et ſaluator nidit eum qua
ſi fulgur de cælo cadentẽ: & tropologice de eo quaſi de ſtella magna dicitur: Qũo cecidit lucifer
ui mane oriebatur: Hæc uniuerſa fient. quia inhebriatus eſt in cælo gladius eius: pœna atq; ſen⸗
tentia & ultio in peccatores: quæ profertur a domino. Qin gladius
in ezechiel contra impios exacuitur ac plurimis interfectis: uaginam ſuam iubetur intrare.
Cumq; inhebriatus fuerit & repletus in cælo.hoc eſt in aete: quia conſuetudine ſcripturarum cæ-
lũ dicitur: Tunc ad idumeam quoq;ʒideſt ad terrena deſcendet: ut poſt pœnam demonum:etiam
hominum animæ indicentur: ldumea quippe lingua noſtra: terrena ſonat: Repletus eſt ſanguine:

& ineraſſatus adipe agnorum & hyrcorum: medullatorumq; arietum atq; taurorum; ut & princi-

pes & populum pariter ſignificet puniendos. Victima enim domini in boſta: & interfectio magna
in terra edom:De qua boſra & idumea: etiam in conſequentibus idem propheta teſtatur dicens.

Quis eſt iſtæ qui uenit de edom: rubra ueſtimenta eius de boſor: & nonnulli eſtimant quia baſan

caro dicitur: per uictimam domini in boſor. tormenta omnium in carne monſtrari qui pio labun
tur errore: In præſenti enim loco:non per ſin litteram quæ in baſanhoc eſt in carne ponitur. Sed
er ſa deſcribitur & boſara appellatur: quæ iuxta ieſum & hieremiam non in edom: ideſt idumeæ:

ſed in terra moab inuenitur. Boſra autem in lingua noſtra munitam ſonat atq; circundatã: ſiue fir-

matã ut orbem terrarum domini uoluntate doceat eſſe ſolidatum. Iuxta illud quod in pſalmo ca-
nitur. Ipſe ſuper maria fundauit eam: & ſuper flumina collocauit illam: & de firmitate terræ ex
erſona dei dicitur. Ego firmaui columnas eius. Cumq; uictima domini fuerit in boſra: & interfeW-

P
ctio eius in idumea: & deſcendent unicornes cum tautis potentibus: reges uidelicet & principes
terræ: & omnia interfectionis & ſanguinis replebuntur: & adipe quondam diuitum ac potentum:
per quæ uerba iuxta humanam conſuetudinem terrorem audientibus incutientia: in omnes prin

cipes ac potentes. populoſq; & paruos tormenta monſtrantur. Boſra ideſt munitam atq; firma/
tã: & edom ſiue duma & idumeam iudæorum magiſtri romam intelligi uolunt: & omnia de ipſa

dici quæ præſenti capitulo continentur.

CQuia dies vltionis domini annus retributionis iudicii ſyon:: conuertentur toꝛrentes eius

picez: ⁊ bumus eius in ſulphur. Et erit terra eius in picem ardentem:nocte ⁊ diè non extingue

tur in ſempiternum: Aſ. cendet fumus eius a generationce in generationem: deſolabitur in ſecu/
lum ſeculoꝛum. Mon erit tranſiens per eam:⁊ poſſidebunt illam onocrotalus:⁊ cricius.⁊ ibis

coꝛuus habitabunt in ea:Et extendet᷑ ſuper ea menſura vt redigatur ad nihili:⁊ perpendiculuz

in deſolationenenobiles eins non erunt ibi:Regem potius inuocabunt. ⁊ oẽs pꝛinci l
deiolattaone nerunt ibi: Keger .7 oẽs pꝛincipes eius
erunt in nihili:Et erunt in domo eius ſpine:⁊ vꝛtice:⁊ palliurus in munitionibus ins⸗ Et erit

cubile draconum:z paſcua ſtrutionus ⁊ occurrent demonia: onocentauri:⁊ puoſu
„Abi mig. omnd⸗ ⁊ piloſus clamabit al
ter ad alterum: Ibi cubabit lamia:⁊ inueniet ſibi requiem. Ibi habuit foueam hericius:⁊ nutri

uit catulos:⁊ circunfodit ⁊ fouit in vmbꝛa eius:Illuc congregati ſunt milui:
rite dili ssü ind. ni: alter ad alterum.
Requirite diligenter in libꝛo domini ⁊ legite:vnum ex eis non defuit: alter ad alterum nõ que

ſiuit:quia quod ex oꝛe meo pꝛocedit:ille mandauit: ⁊ ſpiritus eius ipſe congregabit eo:⁊ ipſe

miſit eis ſoꝛtem:⁊ manus eius diuiſit eam illis in menſura vſq; i te
. . ramn u ſqʒ in ſempit
ea in generatione ⁊ generationem habitabit in ea. 4 tennum P oſſigebunt
CHebreiut ſupra diximus hæc de romano imperio prophetata contendunt: & in ultionem ſyon
uaſtitatem quondam regni potentiſſimi prædicari: quod iuxta litteram pleriq;: noſtrorum etiam

in apocalypſi ioannis ſcriptum putant: Nos autem ex eo quod dicitur dies ultionis domini an-/

nus retributionum iudicii ſyon: hunc arbitramur annum. De quo loquitur ipſe ſaluator. Spiritus

domini ſuper me propter ea unxit me. euangelizare pauperibus miſit me: prædicare captiuis remiſ

ſionem: & cecis ut uideant: uocare annum domini acceptabilem: & diem retributionis deo noſtro
Conſolari omnes lugentes: & dare plangentibus ſyon gloriam:Et de quo ſupra didum eſt. Mu-
lieres opulente ſurgite: & dierum anni recordamini in dolore cum ſpe: ac per hoc poſt generalem
ut totius orbis cõſumationẽ: reuertitur ſcriptura ad hieruſalẽ: cui illo tpe loqᷓbatur: & uaftitatẽ eiꝰ
pleno ſermone deſcribit qd.ſ.poſtq̃ tᷣs romanæ obſidionis aduenerit pyce & ſulphure: & flãmis
ardẽtibus oĩa cõpleãtur: & fumꝰ illi maneat ĩ æternũ: habitẽtq; ibi ondcrotaliseri ciꝰ: & ibis cor

uuſq;. Aĩantia q in deſertis locis habitare conſuerunt: & hoc fiat: quia funiculus domini atq; ppen

diculum

ſtellas qᷓ in cælo rutilant: ut in parte monſtretur & totum

bit: Non eſt nobis certamen aduerſus ſanguinem & camnẽ.
eſtates: aduerſus rectores tenebrarum iſtarum: aduerſus

6iahr
patto
Pnes
gaſun
Ntommnn
ganin
nemhr
I
Ttans
Ne⸗
tutn
dom
pleb

jude
nesin
ness
ſol
ſpe⸗
un
niai
Cern
enir
eiss
die⸗
dee

Supper Eſaiam.

W

Awnn diculum:ideſt ſententĩa illius non ualeatimmutari. Nobiles eius ideſt apoſtoli atq; credentes:nec
wüiti perditorum numero coniungentur: ſed regem potius Chriſtum inuocabunt. Omnes autem prin
kanz cipes illius ſcribæ uidelicet & phariſæi redigentur in nihili & in domibus quondam omatiſſimis:
at ſpinæ & urticæ & palliurus orientur. Eritq; cubile draconum & paſcua ſtiutionum:quæ & ipſa ſu/
keae, gna ſunt extremæ ſolitudinis: & occurrent ſibi in ea: Iuxta. Ixx. di uerſa dem onum fantaſm ata: ſiue
S ut omnes alii iuxta hebraicum tranſtulerunt ”M onocẽtauri: & piloſi: & lamia quæ
tund entilium fabulæ: & poetarum figmenta deſcribũt. Ericium quoq;: & ibi enutrire catulos & ſtatio/
hr nem habere fidiſſimam. Illuc congregari miluos rapaciſſimam auem quæ hebraice appellatur DA

IOTH.ſiue ut ſeptuaginta tranſtulerunt ceruos:⸗De quibus infra dicem us: inter qᷣ propheta loqui-
tur audientibus. O homines qui me auditis loquæntem: quæ uentura pronuntio:rebus omnia cõ/
plebuntur. In libro enim ſcripta ſunt domini: & illius ſententia definita: & ne unum quidem irri-

l⸗

un⸗ tum erit. Nam quod de meo ore procedit:ille m andauit: ideſt ego quidem loquor:ſed uerba ſunt
mein domini: & ſpiritu illius quicquid dictum eſt perpetrabitur: ſpſius decreto atq; menſura ſingula co/⸗
n plebuntur: & uſq; in generationes ſempiternas ſuum ordinem non relinquænt Hæc ijuxta hebrai-
engumn cum & explanationem hiſtoricam dicta ſint: cæterum qui tropologiam ſecuntur: expulſo populo
bn iudæorum ſub beſtiarum & portentorum nominibus: idolatras & uariis ſuperſtitionibus ſeruien-
emugte tes in hieruſalem habitaturos eſſe cõfirmat: & hos eſſe honocrotalos: & hericios: ibin & coruũ dra-
iten nes:& ſtrutiones: & onocẽtauros.& demonia: & piloſos: & lamiam: quæ hebraice dicitur lilich. &
kbun a ſolo ſymmacho tranſſata eſt lamia: quam quidam hebreorum: ideſt furia ſu/
dlun ſpicantur.Et reuera ſi conſideremus de diuerſis gentibus adductas hieruſalem colonias: & ijuxta ri
n tum prouintiarum ſuarum ſingulas familias propriorum demonum coluiſſe portenta: hæc om/
ume nia in hieruſalem habitaſſe firmabimus. Quodq;. Ixx. tranſtulerunt: ibi obuiauerunt ſibi cerui & ui
uhen derunt facies ſuas: numero tranſierunt: unus ex ipſis non periit: nec quæſiuit alterum: Dominus
inocr enim præcepit eis: & ſpiritus eius congregabit eos: & ipſe dedit eis fortes: & manus illius diuidet
tene d eis: & paſcantur in ſempiternum: & poſſideant in generatione generationum: & requieſcantin ea.
kinett Sic allegorice interprætabimur: ut doceamus ceruos: ideſt apoſtolos: & ſanctos quoſq; doctores.
Uncpe⸗ de quibus ſcriptum eſt. Sicut deſiderat ceruus ad fontes aquarum:ita deſiderat anima mea ad te de
tentum. us. Et alibi. Vox do mimi perficientis ceruos: Et rurſum. Ceruus amicitiæ & pullus gratiarum lo/
1 prin quantur tibi: Et in iob: Cuſtodiſti autem menſes ceruorum: & partus eorum emittes: Et in cantico
frmn, canticorum dicitur: Similis eſt patruelis meus capreæ uel innulo ceruorum: ſuper montes aroma/
nckeie tum: Obuiaſſe ſibi in hieruſalem. & mutuos uidiſſe conſpectus: & tranſſiſſe ac reliquiſſe eam: & ad
diuerſas prouintias perrexiſſe: quia dominus mandauent eis: Ite & docete omnes gentes: baptizã/-
Wds tes eas in nomine patris & filii & ſ piritus ſancti: & ſpiritus illius cõgregauerit eos. dederitq; eis ſor
mae tes atq; diuiſerit: ut alius ad indos: alius ad iſpanias: alius ad illiricum: alius ad græcias pergeret: &
Iner unuſquiſq; in euangelii ſui atq; doctrinæ prouintia requieſceret. Quæ ſuper hieruſalem diximus
ipe prophetari & iudæi de romano imperio iuſpicantur: nonnulli ad orbem referunt: ne a prioribus
“K diſcrepare uideantur. .
NenGS CAPITVLVMXXXyYyY. o
G Etabitur deſerta ⁊ inuia:⁊ exultabit ſolitudo:⁊ floꝛebit quaſi lilium: Germinans
mrtr NAX&serminauit ? exultabit letabunda ⁊ laudans. Gloꝛia libani data eſt ei decoꝛ car⸗⸗
RNR: meli ⁊ ſaron: Ipſi videbunt gloꝛiam domini:⁊ decoꝛem dei noſtiti. LxxX.
n RCXetare deſertum ſitiens:⁊ exultet ſolitudo.⁊ floꝛeat quaſi lilium. Floꝛebunt
n RE exultabunt deſerta ioꝛdanis.gloꝛia libani data eſt ei.⁊ honoꝛ carmeli:⁊ populus
n ☛meus videbit gloꝛiam domini: altitudinem dei noftrti.
eunn CQuoniam hieruſalem conuerſa eſt in picem: & aſcendit fumus illius ſempiternus. & habitant in
ſtin ea onocrotalus: ericius: ibis: & coruus: dracones: & ſtrutiones. demonia: & onocentauri. lamia. &
piloſi: domini ſuper eam impleta ſententia eſt:Relinquetur uobis domus ueſtra deſerta: Pro/
efe pterea quæ prius deſerta fuerat: de qua in pſalmo dicitur. Vox domini concutientis ſolitudi-
nadn nem: & commouebit dominus deſertum cades. Vox domini præparantis ceruos: & reuelauit
niu/ condenſa ſyluarum: mutabitur in rerum omnium habundantiam. & pugnantibus ceruis de uni-
n uerſis ſaltibus nationum:beſtiæ quæ eas prius poſſederant expellentur. Vt impleatur illud quod in
en hoc eodem propheta dicitur: Lætare ſterilis quæ non paris: erumpe & clama quæ non parturis:
ſt⸗ quoniam plures ſunt ſilii deſertæ magis ꝗᷓ eius quæ habet uirum. Hæc erat prius ſitiens. ſiue inuia
Un non habens uitales aquas. Et dominus non gradiebatur per eam: quæ nunc florebit ut lilium:
en ſiue ut ſignificantius expreſſit aquila. H Quam nos tumen
ic⸗ tem roſam: & nec dum foliis dilatatis poſſumus dicere. Florebit autem ut cum apoſtolo pronun
ini tiet: chriſti bonus odor ſumus in omni loco: & illud cantici canticorum. Flores uiſi ſunt in
vcot terra: mandragore dederunt odorem ſuum. Quodq; in. Ixx. ponitur .& exultabunt deſer-
n taiordanis. In hebraico quidem non habetur: ſed poſſumus dicere Iloannes in iorda /
lon

Liber Decimus.c.xxxv.

pier
ne fluuio pœnitentiæ baptiſmum demõſtrari: quod dominus ſuo lauacro deſignauit atq; ſigna- he
uit. Et quia de ſolitudine figuraliter dicitur quæ refertur ad gentes in qua fuit ioannes: conſe- ganmt
quenter iungi poteſt iordanis: ut per deſertum gentium ueniamus ad baptiſmum ſaluatoris: Nege
dqʒ ſeꝗtur gloria libani data ẽ ei: & decor carmeli & ſaron. iuxta priorẽ explanationem debemꝰ imce
accipere in qua diximus libanum templum ſiue hieruſalem intelli gi:Dicente zacharila: Aperi liba/ nßor
ne portas tuas. Et ezechiel. Aquila magnatum alarum plena unguibus: quæ habet ductum intran- cbete
di in libanum & carmelum priorem ſignificare populum. De quo ſupra dictum eſt: & erit deſertũ mdn
in chermel:& chermel in ſaltum reputabitur: & ſaron eãdem habere intelligentiam ſcriptura dicẽ ahn
te: factus eſt ſaron ſicut deſertum. Omnis igitur candor cultus dei: & circunciſionis ſcientia: & loca nani
uberrima atq; campeſtria: quæ appellätur ſaron: pro quibus ſymmachus interprætatus eſt cam/ istu
pos:dabuntur deſertæ quondam eccleſiæ: & habitatores illius uidebunt gloriam domini: & de/ ſe⸗
corem ſiue altitudinem dei noſtri. ⸗ An
Konfoꝛtate manus diſſolutas:⁊ genua debilia roboꝛate. Sicite puſillanimis:ſiue meticulo
ſis:nolite timere ecce deus noſter vltionem adducet retributionis:deus ipſe veniet ⁊ ſaluabit tem
vos:(Siue ut. Ixx. tranſtulerunt) nos.tunc aperientur oculi cecoꝛum:⁊ aures ſurdoꝛum patebunt
vel audiẽt.tunc ſaliet ſicut ceruus claudus:⁊ aperta erit lingua mutoꝛum:quia ſciſſe ſunt in de/
ſerto aque:⁊ toꝛꝛentes in ſolitudinẽ:⁊ q erat arida in ſtagnũ:ſiue paludes:⁊ ſitiẽs fontes aquaꝝ.
CIn cubilibus in quibus prius dracones habitant: orietur uiror calami & iunci: Pro quo. Ixx. tran-
ſtulerunt: Erit ibi lætitia auium: & caulæ gregum: & erit ibi ſemita & uia ſiue uia munda: & uia ſan
cta uocabitur. Non tranſibit per eam pollutus: & hæc erit nobis directa uia: ita ut ſtulti non errent
per eam: uelut ſeptuaginta tranſtulerunt:neq; erit ibi uia immunda. Qui autem diſperſi ſunt. non
errabunt: Non erit inquit ibi leo: & mala beſtia non aſcendet per eã:nec inuenietur ibi: ſed ambu-
labunt per eam qui liberati fuerint: & redempri a dũo conuertentur: & ueniẽt in ſyon cũ laude &
lætitiam ſempiternam ſuper caput eorum: gaudium & lætitiam obtinebunt: Fugiet dolor & ge/
mitus. Vtram q; editionem miſcuimus: ne in proponendis ſingulis: librorum magnitudo tenda
tur: quia iam modum breuitatis excedit. Apoſtolis de quibus ſupra dictum eſt: ipſi uidebunt glo/
riam domini & decorem dei noſtri precipitur: ut confortent manus in gentibus diſſolutas: & ge/
nua debilia roborentur: Vt qui prius manmibus diſſolutis opus dei facere non poterant: & aridam
habebant dexteram: extendant eam ad bona opera: Et qui dudum inter idola: diuerſis erroribus
claudicabant:firmo ſuper ueritatem incedant gradu: & puſillanimes ſiue formidoloſos fide do/ .
mini confirmãtes faciant non timere: uniuſqʒ dei mœtus uniuerſi erroris expellat timores. Cauſa
autem eſt ſecuritatis atq; conſtantiæ: quia uenturus eſt chriſtus cui pater dedit omne iudicium: &
reddet unicuiq; ſecundum opera ſua:ipſe ueniet & ſaluabit uos quibus dicitur nolite timere: Siue
nos:ut ſalutem credentibus apoſtoli dicant ſibi eſſe communem: Tuc aperientur oculi cecorum: &
aures ſurdorum patebunt: Tunc ſaliet ſicut ceruus claudus. & aperta erit lingua mutorum: Quod
ꝗᷓqᷓ ſignorum magnitudine completum ſit: quando dominus loquebatur diſcipulis ioãnis qui ad B
eum miſſi fuerant: euntes renuntiate ioanni. quæ audiſtis & uidiſtis. ceci uident: claudi ambulant- .
Leproſi mundantur. Surdi audiunt. Mortui reſurgunt. Pauperes euangelizantur. Tamen cottidie
expletur in gentibus quando qui prius ceci erant in ligna & lapides impingebant: ueritatis lumen 4
aſpiciunt:Et gui ſcripturarum uerba ſurdis auribus audire non poterant: nunc ad dei præcepta le/ D
tantur: quando qui prius claudi erant: & rectam uiam non tenebant: ſaliunt ſicut cerui imitantes D
doctores ſuos: & aperta erit lingua mutorum: quorum ſatanas ora cõcluſerat: ne poſſent unum do

minum confiteri. Idcirco autem aperientur oculi: aures audient: ſalient claudi: & aperta erit lingua
mutorum: quia ſciſſe ſunt ſiue eruperunt in deſerto quondam eccleſiæ aquæ baptiſmi ſalutaris. &
torrentes ac riui in ſolitudine. Diuerſæ ſcilicet gratiæ ſpiritales: & ꝗᷓ erat arida ĩ ſtagnum paludeſq;
conuerſa eſt. Vt non ſolum careret ardore ſitis. Sed nauigabilis eſſet & irrigua: & haberet fontes
plurimos quos ceruus deſiderat. quos qui biberit: poteſt benedicere domino. iuxta illud quod ſcri
ptum eſt. Benedicite domino de fontibus iſrael: in cubilibus animarum gentilium: in qui/
bus prius dracones habitabant: Erunt calamus & iuncus: quibus ſcribatur fides domini:
& in quibus feſſa prius membra requieſcant: Siue erit lætitia auium. & caulæ gregum. Vt aſſu-

mant alas columbæ: & humilia relinquentes ad excelſa feſtinent: poſſintq; cum pſalmiſta dicere. 9
Dominus paſcit me. nihil mihi deerit: in loco paſchuæ ibi me collocauit. Super aquas refe// k
cctionis educauit me.ibi erit ſemita & uia mũdiſſima: qᷓ fancta uocabitur: & quæ dicit ipſa de ſe: Ego
ſum uia:per quam qui pollutus eſt tranſire non poterit. Vnde & in pſalmo dicitur. Beati immacu-⸗
lati in uia. Et hæc uia erit uobis ideſt deus noſter: tam recta & plana atq; campeſtris: Vt nullum ha- KD
beat errorẽ: & ſtulti atq; uecordes per eam ingredi ualeant. Quibus in ꝓuerbiis loqtur ſapia. Si ꝗs Sß
eſt paruulus ueniat ad me: & inſipientibus locuta eſt. Venite & comedite panem meum. & bibite 1
uinum quod miſcui uobis. Relinquite infantiam & uiuite: & ambulare per uias prudentiæ. SKSð
Stulta enim mundi elegit deus: quorum ſtultorum princeps loquitur in pſalmo. Deus tu ſcis inſi-

pientiam meam⸗ Sð

*
—
.

gign⸗
Ron⸗
dicen⸗
min
täi
Dandi
et m⸗
i cb⸗

metct⸗
ſalunde
porebon
quar.
.tran⸗
Xwiaſan
Dnenten
n. do
ddamh⸗
fülncet
lorag⸗
lomn,
vunehn
mig

endo

Gicdec ⸗

e,CN
e Ke

1 in

Super Eſaiam.

pientiam meam. Sed ſtultum dei ſapientius eſt hominibus. Vnde. xx. tranſtulerunt. Et qui diſperſi
fuerãt: & a ſocietate dñi ſeparati:nequaꝗᷓ errabüt. Nõ einit ibi leo: aduerſarius noſter diabolus:
ꝗcircuit rugiens:quo ouile dñi poſſit intrare: & malæ beſtiæ ſatellites eius non aſcendent per eam:
Neq; enim ueſtigium colubn in petra inueniri poteſt: ambulabunt autem per eam qui liberati fue/
rint de uinculis peccatorum: & redempti ſanguine ſaluatonis: & egerint pœnitentiam & uenerint
in ſyon.De qua ſæpius diximus. Acceſiſtis ad ſyon montem: & ciuitatem dei uiuentis hieruſalem
cæleſtem. Ne more iudaico auream quæramus ſyon: & gẽmatam hieruſalem: quæ iuxta propheti/
am danielis in æternos cineres diſſoluta eſt: Eritq; lætitia ſempiterna laudantium dominum ſuper
caput eorum. Vr poſtqꝗ;ᷓ ſeculum uicerint poſſint cum apoſtolo & propheta dicere. Curſum conſu/
maui.fidem ſeruaui. De cætero repoſita eſt mihi corona iuſtitiæ. Et domine ut ſcuto bonæ uolunta
tis tuæ coronaſti nos. Tunc ſuccedente gaudio atq; lætitia: fugiet dolor & gemitus quando uene
rit ex ſyon qui eruat: quæ omnia nos iuxta apoſtolum paulum in primo ſaluatoris interprætamur
aduentu: Iudæi autem & noſtri iudaizantes ad ſecundum referunt. unius occaſione uerſiculi.
Conuertentur & uenient in ſyon cum laude:hiſtoriarum ſanguine cunctarumq; gentium ſeruitu-
tem: & uxorum pulchritudinem deſiderantes. L
EXPLICIT EXxPLANATIONVM INESAIA LIBER DECIMVS.
INCIPIT VNDECIMVS.
Ifffcile Immo impoſſibile eſt placere omnibus: nec tanta uultuũ quan
ta ſententiarum diuerſitas eſt. In explanatione duodecim propheta-
rum longior quibuſdam uiſus ſum ꝗᷓ oportuit: & ob hanc cauſam in
commentariolis danielis breuitati ſtudui præter ultimam & penul-
timam uiſiones. In quibus me neceſſe fuit ob obſcuritatis magnitudi
nẽ ſermonem tenlcreipracihucrc, in expoſitione ſeptem & ſexagin/
d ta duarum & unius ebdomadarum. In quibus diſſerendis quid aphri
canus temporum ſcriptor. quid origenes. & cæſarienſis Euſebius: cle
mens quoq; alexandrinæ eccleſiæ præſbyter: & apollinaris laudice--
nus.Hypolituſq; & hebræi: & Tertulianus ſenſerint breuiter compræ
hendi: lectoris arbitrio derelinquens quid de pluribus eligeret. Itaq;
quod nos uerecundia fecimus iudicandi: & eorum honore qui lectu-
ri erant:quibuſdam forte non placeat:qui non antiquorum opiniones: ſed noſtram ſententiam ſci
xe deſiderant. Quibus facilis reſponſio eſt:noluiſſe me ſic unum recipere: ut uiderer alios condem
nare: Et certe ſi tanti è& tam eruditi uiri faſtidioſis lectoribus diſplicẽt: quid de me facturi erant: qui
pro tenuitate ingenioli inuidorum morſibus pateo? Sin autem ſupradictos uiros ma giſtros eccle
ſiæ nominaui:illud intelligant me non omnium probare fidem: qui certe inter ſe cõtrarii ſunt: ſed
ad diſtinctionem okphlporphinic dixiſſe: qui de hac quæſtiõe plurima diſputarun t: Quod ſi in
expoſitione ſtatuæ pedumq; eius & digitoꝶ diſcrepantiam: ferrum & teſtam: ſuper romano regno
interprætatus ſum: quod primum fortem dein im becillum ſcriptura portendit:non mihi im pu⸗/
tent ſed prophetæ: Neq; enim ſic ad ulandum eſt principibus ut ſanctarum ſcripturarum ueri/
tas negligatur.nec generalis diſputatio unius perſonæ iniuria eſt. Quæ cum beni gno meorum ſtu
dio caueretur:dei iudicio repente ſublata eſt: ut & amicoꝶ in me ſtudia:& emulorum inſidiæ mon
ſtrarentur. Sed hæc alias nũc quod cœpimus exequamur: Vndecimus in eſaiam liber o uirgo chri
ſti euſtochium:quia magnam partem hiſtoriæ deſerturus eſt. facilior in principiis: & uſq; ad duas
ſui partes: reliqua ſimili more dictãda ſunt:& ſic ſtudẽdũ breuitati: ut nullũ damnũ fiat itelligẽtiæ.
CAPITVLVM. xXxXXVI.
TT factum eſt in quarto decimo anno regis eʒechie.Aſcendit ſennacherib rex aſſy
MWM¼ Vrioꝛum ſuper omnes ciuitates iuda munitas: ? cepit eas. Et miſit rex aſſyrioꝛum
fꝑrabſacen de lachis in hieruſalem ad regem eʒechiam in mann graui.Et ſtetit in⸗
Alaoueductu piſcine ſuperioꝛis in via agri fulloms:⁊ egreſſus eſt ad eum heliachim
ilius helchie:qui erat ſuper domuʒ:⁊ ſomna ſcriba:⁊ ioahe ſilius aſaph a cõmenta
iiiiis:⁊ dixit ad eos rabſaces.Dicite eʒechie.Hec dicit rex magnus aſſyrioꝛum.
Que eſt iſta fiducia qua confidis: aut quo conſilio ⁊ foꝛtitudine bellare di einen ſuper queʒ ha

bes ſiduciam:quia receſſiſti a me:ecce conſidis ſuper baculum harundineum confractum iſtũ

ſuper egyptum:cui ſi innixns fuerit homo intrabit in manum eius ⁊ perfoꝛabit eam:Sic pha⸗

rao rex egypti omnibus qui conſidunt in eo:Quod ſi reſponderis mihi in dom ino deo noſtro
confidimus:nonne ipſe eſt cuius abſtulit eʒechias excelſa ⁊ altare:e dixit iude ⁊ hieruſalem:co
ram altari iſto adoꝛabis:⁊ nunc tradet te domio meo regi aſſyrioꝛũ:⁊ dabo tibi duo milia equo
rum:nec poteris ex te pꝛebere aſcenſoꝛes eoꝛum.⁊ quomodo ſuſtinebis faciem iudicis vnius
loci:ex ſeruis domini mei minoꝛibus:quod ſi conſidis in egypto⁊ in quadrigis:⁊ in equitibus
⁊ nunc nunqnid ſine domino aſcendi ad terram iſtam vt diſperderem eam: ominus dixit ad
me:aſcende ſuper terram iſtam ⁊ diſperde eam.

Liber Secimus.c.xxxvi.

¶ Hiſtoria manifeſta eſt & interprætatione non indiget: pleniuſq; in regum & dierum uolumini/
bus hæc eadem ſcripta referuntur: Quod anno tertio oſeæ filii hela regis iſrael: regnauerit ezechi-
as filius achaz regis iuda. Viginti quinq; inquit annorum erat cum regnare cœpiſſet. &. xx. &. viiii.
annis regnauit in hieruſalem: & fecit quod erat bonum coram domino. iuxta omnia quæ fecerat
Dauid pater eius: ẽ poſt paululum in domino deo iſrael ſperauit: & poſt eum non fuit ſimilis illi
de cunctis regibus iuda: Sed neq; in his qui ante eum. fuerunt: adheſit domino: & non receſſit a ue
ſtigiis eius: ſecitq; mãdata eius quæ præceperat dominus moyſi. Vnde & erat dominus cũ eo. & in
cunctis ad quæ procedebat ſapienter rẽ agebat: Rebellauit autem contra regem aſſyriorum & non
ſeruiuit ei.in cuius ſexto anno imperii ſalmanaſar rex aſſyriorum cœpit ſamariam & decem tribus
quæ appellabãtur iſrael: & tranſtulit eas in aſſyrios: collocauitq;: in Ala & habor fluuiis gozam in
ciuitatibus mœdorũ: Poſt annos autem ſeptem: ideſt quarto decimo anno ezechiæ rex aſſyriorũ
ſennacherib ingreſſus iudæam obſedit ciuitates munitas: uolens eas capere. Cumq; obſideret lad-
chis: miſit ad eum ezechias nuntios dicens. Peccaui recede a me: & omne quod impoſueris mihi
feram. Cumq; trecenta talenta argenti &. xxx. auri ad regis imperium pſoluiſſet:& fractis ianuiĩs tẽ
pli domini. & laminis eius detractis quas ipſe affixerat: miſit rex aſſyrioꝑ chartan & rabſacen dela
chis ad regem ezechiam cũ manu ualida hieruſalem. qui cum aſcendiſſent. uenerunt in hieruſalẽ
& ſteterumt contra aquæ ductum piſcinæ ſuperioris quæ eſt in uia agri fullonis. Vocaueruntq; ad
ſe regem: Egreſſus eſt autem ad eos eliachim ſilius helchiæ præpoſitus domus: & ſomnas ſcriba: &
iorhæ filius aſapha cõmẽtariis Dixitq; ad eos rabſaces: Loquimini ezechiæ. Hæc dicit rex magnus
rex aſſyriorum: &c. quæ in hiſtoria continẽtur: In quo arrogãtia conſideranda rabſacis: quod ue-
lud q̃dam contraria fortitudo imitarur cõſuetudinem prophetarum: ut quod illi ſolẽt in prologis
onere: Hæc dicit dñs: quo auctoritatem & magnitudinem loquẽtis oſtendant. iſtæ nunc dixerit
Hæc dicit rex magnus rex aſſyriorum. Egreſſus eſt autem ad eũ eliachim filius helchiæ qui erat præ
poſitus domus: & ſomna ſcriba & iorhæ filius aſaph a commẽtariis. Iſtæ eliachim filius helchiæ: de
uo in uiſione uallis ſyon ſupra legimus: uocabo ſeruũ meum heliachim: tiliũ helchiæ: & induam
illum tunica tua:& cingulo tuo cõfortabo eum: & poteſtatem tuã dabo in manu eius: & erit quaſi
pater habitantium in hieruſalem: & domui iuda: &c. Hæc autem dicutur ad ſobnam qui ante eum
præpoſitus templi fuit. De quo in eadem ſcriptum eſt uiſione. VYade & ingredere ad eũ qui habitat
in tabernaculo ad ſobnam pᷣpoſitum templi quem tradũt hebræi rabſacis comminatione perterri
tum tradidiſſe manus aſſyriis: & inferiorem partem hieruſalem aduerſariis prodidiſſe excepraq; ar/

ce ſyon & templo nihil aliud remanſiſſe quod nõ tenuerit aſſyrius. Vnde errant qui ſobnam qui

nunc cum heliachim & iorhæ ad rabſacen egreditun eundem putant quem & ſupra. lbi enim ſom-
nas pᷣpoſitus templi ponitur: qui ab aſſyriis dicitur eſſe capiẽdus. Hic autem ſobnas ſcriba: hoc eſt.
Qui hebraicæ appellatur ſopher. & eſt ſuperioris. Raaabſacẽ
autem qui hebrea lingua locutus eſt filium iſaiæ ꝓphetæ iudæi autumant qui & ipſe ꝓditor fuerit.
Relictumq; filium iſaĩæ alterum appellari iaſub: qui in lingua noſtra relictum ſonet: Porro alii ar-
bitrãtur eũ fuiſſe ſamariten: & idcirco hebraicum ſciſſe ſermonem: & tam audacter & impie domi
num blaſphemare. Cõſideremus ergo uerba rabſacis: Ac primum quod dicit. Conſidis ſuper ba/
culum harundineum confractum iſfum. ſuper ægyptum: falſus ẽ: Nulla enim narrat hiſtoria quod
ezechias ad ægyptios miſerit: & pharaonis auxilium poſtularit: Quodq;; infert. Si reſponderis mi
hi in domino deo noſtro confidimus: uerum eſt. Sed rurſum iungit mendacium ueritati: quod ab
ſtulerit ez echias excelſa illius & altaria. Hoc enim nõ contra deum ſed pro deo fecerat: ut idolatria
& ueteri errore deſtructo: iuberet deum adorari in hieruſalem ubi erat templum eius: ꝗqᷓ legamus
peſſima conſuetudine: in montibus collibuſq; extructo iam altari populum deo uictimas immo
laſſe: Quodqʒ paucitatem obſeſſorum uolens oſtendere: æquos duo milia pollicetur. quorum eze

chias aſcenſores Pber non poſſit: non de imbecillitate uenit populi iudæorum qui equitandi ca/

rebat ſcientia: ſed de obuerſatione mãdatorum dei qui per moyſen ſaper rege pᷣcœperat iſrael:Nõ
multiplicabit ſibi æquos: & uxores plurimas non habebit: Sin autem: me inquit ſeruũ ſennacherib
qui ſum minimus famulorũ eius nõ uales ſuſtinere: quomodo tãtam regis potentiam ſuſtinebis:

Ad id autem quod dixerat ſi reſponderis mihi in dño deo cõfidimus: callide prudenterq; reſpon//

dit: ſe non ſua uoluntate: ſed dñi ueniſſe pceptis. Dominus dixit ad me. Aſcende ſup terram iſtam
& diſperde eã & eſt argumentum. certe ſine domini uoluntate huc uenire nõ poteram. Cum autẽ
uenerim & multas cœperim ciuitates: & pars hieruſalem maneat intacta: mãifeſtum eſt me eius uo
luntate ueniſſe. Legi in cuiuſdam cõmentario eundem eẽ ſennacherib qui & ſamariã cœperit: qc
omnino falſum eſt. Sacra enim narrat hiſtoria primum phul regem aſſyriorum: ſub manaem regẽ
iſrael uaſtaſſe decem tribus: Scdm thaleth phalneſer: ſub phaceæ filio romeliæ rege ifrael ueniſſe
ſamarlam. Tertium ſalmanaſar ſub oſeæ rege iſrael totam cœpiſſe ſamariam: Quartum fuiſſe ſer-
gon qui expugnauit azotum. Quintum eſaraddon qui trãſlato iſtael ſamaritanos in terrã iudæam
cuſtodes miſerit. Sextũ: ſennacherib ꝗ ſub ezechia rege iudeæ capta lachis & cæteris iudeæ urbibus
obſederit hieruſalẽ: Alii ãt unum atq; eundem: multis putäãt nominibus appellari.

=èD — — FEE—

CEt dixit

Achiol
Mien,
lunn
fini
Mcende⸗
hienli
kunng 1
leibng
Ammaguu
Awdäne
nprol
nc chen
miertne
helchet
incdun
Lantgun
imrenn
ihobien
eheten
ug
wun l
enünhen
Ntri
mrten
ai⸗
piechti
Pperbn
nagot

leris m

guocd 5
dolann
legamn
Piweo/
otume
undi
iel
en
Unen
p/
Iltm
m
iso
nct
ntege
lnie
lele⸗
Nen

P

Super Eſaiam.

CEt dixit eliachi ⁊ ſobna:⁊ ioahe ad rabſacen:loquere ad ſeruos tuos ſyra ligna intelligimus
enim:Me loquaris ad nos iudaice in auribus populi qui eſt ſuper murum:⁊ dixit ad eos rab⸗
ſaces:MHũquid ad dominũ tuum ⁊ ad te miſit me dominus meus vr loquerer omnia verba iſta
2 ñ poti ad viros ꝗ ſedẽt in muro:vt comedat ſtercora ſua vſqʒ ad eũ locũ?⁊ ſiluerũt:⁊ nõ reſpõ
derunt ei verbũ: Maãdauerat.n.eis rex dicẽs:ne reſpõdeatis ei.
CAccuſatio rabſacis ezechiæ teſtimoniũ eſt:quod captis cũctis iudeæ urbibus confiſus in domino
ſit: dixeritq; ad populũ: nolite timere nec paueatis regẽ aſſyriorũ: & uniuerſam multitudinem quæ
eſt cum eo: Multi enim plures nobiſcum ſunt: quam cũ illo: Cũ illo eſt brachium carmeũ nobiſcum
eſt dominus deus noſter pugnatq; pro nobis: Et cõfortatus inquit populus huiuſcemodi uerbis
ezechie regis iudæ: Vnde rabſaces deſtruere uult quod ille conſtruxerat: & loquitur ad populũ: nõ
ſeducat uos ezechias: & nõ uobis tribuat fidutiã ſuper domino deo: Quod autem eliachim & ſob
na: & ioahæ humiliter depræcantur: loquære ad ſeruos tuos ſyria lingua: intelligimus enim: & nõ
loquaris ad nos iudaicæ in auribus populi ꝗ eſt ſux murum:hũc ſenſũ habet: Quid neceſſe eſt popu
lIum falſis terroribus commoueri: & uanam iactare uirtutem: Loquære linguam quam populus
non intelligit: Si quidem nos habemus linguæ ſcientiam: nouimuſq; ſermonem ſyrium qui
utriuſq; communis ẽ: Ad quod rabſaces arroganter(. N ad dñm tuũ & ad te miſit me dñs meꝰ: &
nõ potiꝰ ad uiros ꝗ ſedent in muro: Rurſũq; augẽs cõminationẽ & terrorẽ: ut comedãt inqt ſterco
ra ſua & bibãt urinã pedũ ſuoꝶ uobiſcũ:p quæ oſtendit fame eos:& pœnuria: ſitiq; eſſe capiendos:
ſimulq; illecebrã iũgit formidini: ut quos terrore nõ uicerat: repromiſſionibus & perſuaſione de-
cipiat dicens ex ſermone regis aſſyriorum.
CFacite mecum benedictionẽ:⁊ egredimini ad me.
CPro quo ĩ regũ uolumie dicitur: (Facite mecũ qd eſt utile: & egredimini ad me):Ergo ſenſus ĩidẽ
eſt:facite ĩquit qd uobis ꝓſit:& in benedictionẽ ueſtrã ꝓficiat: Siue hoc dicit henedicite regi aſſyrio
& laudate eũ: & dñm cõfitemini: ut pᷣmia cõſequamini: & donec reuertar de ægypto ſiue capta lob
na redeã:habitate in urbe ueſtra: & rebus ueſtris fruimini.
VPoſtea autem veniam:⁊ traſferam vos in terram que ſimilis eſt terre veſtre.frumenti ⁊ vi/
ni 2 olearum. CNec dicit nomen regionis:qa equalẽ terræ repromiſſionis inueni
re nõ poterat: ſed ſimilitudinẽ pollicetur: Hoc.n unuſqſq; deſiderat in quo natus eſt: Quidam pu/
tãt terrã eis mœdie repromitti: ꝗᷓ habeat terræ iudeæ ſimilitudinẽ tã ĩ ſitu quã ĩ frugibꝰ: qdq; ĩfert.
CAbi eſt de hemath:⁊ arphath ⁊ ſepharuai:nũgꝗd liberauerũt ſamariã de manu mea.
CHoc oſtendit quod omnibus dus ſamaria ſeruierit: & iccirco capta ſit: Sin aũt hisait tantis diis pᷣ/
ſidẽtibus decem tribus facile ſuperauimus: quanto magis uos immo ſolam hieruſalem uno deo p̃
ſule uĩcemus facilius: Tacuitq; omnis populus & nõ reſpondit ei quicquam: Si quidem præceptũ
regis acceperant: ut non reſponderent ei: Were iuſtus ezechias agens cũcta fideliter uniuerſa cõſilio:
ideo enim iuſſerat blaſphemanti aſſyrio non reſponderi: ne eum ad maiores blaſphemias puocat
ret: Vnde ſcriptum eſt ne ſuccendas carbones peccatoris: Et in pſalmo legimus: Cum cõſiſteret ad
uerſũ me peccator: obmutui & humiliatꝰ ſum: & tacui de bonis: Et iterum: Pone dñe cuſtodiã ori
meo:& hoſtiũ munitũ labiis meis: ne declines cor meũ in uerba malitiæ
CAPITVLVM. XXXVII.
WXT öegreſſus eſt heliachi filius helchie qui erat ſuper domũ:⁊ ſobnas ſcriba:⁊ iohae ſili
MEus aſaph a cõmentariis ad ezechiam ſciſis veſtibus:⁊ nuntianerũt ei verba ꝛabſacis:
HSSt factum eſt cum audiſſet rex eʒechias ſcidit veſtimẽta ſua:⁊ obuolutꝰ eſt ſacco:⁊ in/
trauit in domum dei: Et miſit heliachim qui erat ſuper domum:⁊ ſobnam ſcribam:⁊
ſenioꝛes de ſacerdotibus opertos ſaccis ad eſaiam filium amos pꝛophete: ⁊ dixerunt ad eum.
Hec dicit eʒechias:Dies tribulationis:⁊ coꝛreptionis:⁊ blaſphemie vſqʒ ad eum locũ ⁊ coꝛrue
re eùm faciam gladio in terra ſua.
CPerſpicua relinquẽtes ea tantum in quibus latens ſenſus eſt diſſeramus: Scidunt ueſtes quia rab/
ſacen audiunt blaiphematem. Scindir & ipſe rex ueſtimẽta ſua: quia peccatorum ſuoꝶ & populi eſ
ſe credebat: quod rabſaces uſq; ad portam hieruſalem uenerit & contra dominum talia ſit locutus
Vnde & pontifex qui ſaluatorem blaſphemaſſe credebat: Scidit ueſtimenta ſua: Et paulus ac barna
bas deferentibus ſibi dei cultum lycaonibus ſciderunt ueſtimenta ſua: pro regio ergo cultuobuo-
lutus eſt ſacco:& de palatio ad templum gradiens eliachim põtificem: & ſobnam ſcribam. & ſenio
res de ſacerdotibus miſit ad eſaiam filium amos prophetæ. in quo regis conſideranda humilitas at
q; prudentia. ipſe pergit ad templum principes populi & ſenes ſacerdotum non ſtolis ſacerdotali-
bus ſed ciliciis opertos mittit ad eſaiam filium amos prophetæ: pro quo in regum uolumine legi-
tur:ipſe coopertus eſt ſacco: Et ingreſns domũ domini eliachi autem præpoſitum domus & ſob-
nam ſcribam & ſenes de ſacerdotibus miſit coopertos ſaccis ad eſaiam prophetam filium amos:
hic quia ipſe de ſe eſaias ſcribebat hiſtoriam: non ſe appellauit prophetam: ſed filium prophetæ: Ibi
uero quia alter erat ſcriptor hiſtoriæ:ipſum ſcribit prophetam: Quod quidem & de matheo euãäge
liſta legimus:quod ipſa matheum dixerit publicanum: alii uero euangeliſtæ nomen publicani ta-

r

Liber. xi. c. xxxvii.

cuerint & apoſtolicam tantum poſuerint dignitatem: Et quod in coniunctionibus apoſtolorum
apud ſe ſecundus apud alios prim ſit: Dixeruntq; inquit ad eum: Hæc dicit ezechias: Non rex:non cicis
tumẽs nomen ĩperii:Dies tribulationis & correptionis & blaſphemiæ:Dies hæc Tribulationis: no igon
ſtræ correptionis: dei blaſphemiæ: hoſtium:Ponitqʒ; ſimilitudinem parturientis mulieris & dolen- eni
tis ꝙ ad partum uſq; peruenerit: & generare non poſſit: nec dicere a timore tuo domine conce- ele
pimus doluimus: & peperimus ſpiritũ ſalutis: Si quomõ audiat dominus deus tuus uerba rab Exa
ſacis: Non enim audemus dominum omnium noſtrum dominũ dicere: Quo iraſcente tanta per-
etimur ſed tuum dicimus dominum: & hanc habemus ultionis fidutiam: quoniam uiuens deus 4
blaſphematur a cultore idolorum mortuorum: Et exprobrauerũt ſermonibus quos audiuit domi ie⸗
nus deus tuus: Leua ergo orationem noſtram iacentem: non pro cũcto populo qui iam periit ſed im
pro reliquiis quæ obſidentur: Cumq; ueniſſent ſerui regis ezechiæ ad eſaiam: Rurſum nomen pro 8
phetæ tacuit ut cœptam ſeruaret humilitatem: Præuenitq; eos eſaias: Eodem enim ſpiritu quo fu- n
tura noſcebat:etiam abſentem regem audierat: Et dicit quid reſpondere debent domino ſuo:humi 1
liati in iſta fidutia conſcientiæ: Dicite inquit domino ueſtro: qui ueſter eſt dominus meus. n. hæc o
dicit dominus: Noli timere uerba quibus non tu:ſed ego ſum blaſphematus: nec dico uniuerſa
q regi aſſyrio ſim facturꝰne meã uidear iactare potentiã: ſed quod dandus ſit ei ſpiritus non dei: ſed
aduerſarius: auditoq; nuntio reuertatur ad terram ſuã: & corruat in ea gladio: ut duo pariter ezechi/ .
as quæ optabat audiret: ſe obſidione & periculo liberãdum: & inimicum iratumq; regem in ſua ter M
ra eſſe moriturum: Si quis quærit cur in libro prophetiæ hiſtoria quæ in regum & dierum uolumi ”W
nibus ſcripta eſt mixta uideatur: conſideret quod hiſtoriæ prophetia ſit copulata: tam de liberatiõe
urbis quam de aſſyrii ĩteritu: & de reuerſione ſolis horarumq; decem: &. xv. annorum ſpatiis prote/ 63
latis. qd & prophetiæ eſt & hiſtoriæ: Reuerſus ãt rabſaces inuenit regem aſſyriorum præliantem g
aduerſum lobnam: Audierat enim quod profectus eſſet de lachis & audiuit de characha rege ethio
piæ dicentes: egreſſus eſt ut pugnet contra te: Quod cum audiſſet: miſit nuntios ad ezechiam dicẽs
Hæc dicetis regi iudæ loquẽtes: Non te decipiat deus tuus in quo tu confſidis dicens: Non dabitur C
hieruſalem in manus regis aſſyriorum uſq; ad eum locum: ubi eſt rex hemath: & rex arphad: & rex un
urbis ſapharuaim annæ & auæ: Iſdem uerbis eademq; ſententia: ſcriptum eſt in regum & dierum ſu
uolumine:quod rabſaces iuxta domini uoluntatem obſidionem deſeruerit hieruſalem & perrexe dd
rit ad dominum ſuum: quem uel deſerta uel capta lachis: ad oppugnandam lobnam ire cognoue-/ 1
rat: ip ſe quoq; ſennacherib audiens tarachain regem ethiopum inferre ſibi bellum: occurrit ueniẽ
ti: & nihilominus mittit nũtios ad ezechiam & epiſtolas: ut quos nec dum uiribus cœperat: ſermo/
ne terreret: Et quomõ populo dixerat non te decipiat ezechias: eadem blaſphemia loquitur ad re
gem non te decipiat deus tuus: Ponitq; exempla maiorum: quod quomodo cæteras terras non po
tuerĩt liberare dii ſui de manibꝰ eoꝶ: ſic nec hieruſalẽ liberetur: In enumeratione autem gentiũ cæ
terarum: ponit ana & aua:quas. Ixx. miſcuerunt dicentes: anae uagaua. coniunctionemq; & ideſt. u.
Inter duas gentes:anae & auæ: lingua poſuere hebrea: ut ignorantibus una gens uideatur aut ciui
tas: Manifeſta tranſcurrimus ut in dubiis immoremur: Pugnaſſe autem ſennacherib regem aſſy-
riorum cõtra ægyptios & obſediſſe peluſium: iamq; extructis aggeribus urbe capienda ueniſſe the
racam regem ethiopum in auxilium: & una nocte iuxta hieruſalem centum octuagintaquinq; exer .
citus aſſyrii peſtilẽtia corruiſſe: narrat herodotus & pleniſſimæ beroſus chaldaicæ ſcriptor hiſtoriæ
quorum fides de propriis libris petenda eſt. C
CEt tulit eʒechias libꝛos de manu nuntioꝛum ⁊ legit eos ⁊ aſcendit in domum domini:⁊ ex⸗⸗ 4
pandit eos coram domino:ꝛ oꝛauit ad dominum dicens:Domine exercituum deus iſrael:( uſq; 4
ad eum locum:)? nunc domine deus noſter ſalua nos de manu eiꝰ ⁊ cognoſcant omnia regna 4
terre quia tu es deus ſolus. CContra ſennacherib regis blaſ
phemias: ſolita ezechias arma corripuit: Rurſumq; pergit ad templum: & epiſtolas eius expandit
coram domino. Prius tacuerat non enim audebat domini timore perterritus in templo ora reſera
re:nec liberas ad deum præces fũdere: Nunce autem quia iam audierat eſaiam dicentem. Ne timeas .
a facie uerborum quæ audiſti: quibus blaſphemauerunt pueri regis aſſyriorum me & cætera: Auda
cter dominum depræcatur & ſolum deum aſſerit eſſe uiuentem: per quæ idola intelligimus imagi
nes mortuorum: Quodq; ifert: (Vere enim domine deſertas fecerunt reges aſſyriorum terras & re .
giones earum: & dederunt deos earum igni: Non enim erãt: dii:, ſed opera manuum hominum: li
gnum & lapides & comminuerũt eos:) Multis probatur hiſtoriis quæ ſcribunt reges perſarum ue
niſſe in græciam: & ſubuertiſſe atq; ſpoliaſſe templa græcorum ultionemqʒ poſtujat: ut per occaſio
nem ſui omnia regna cognoſcant: quod ſolus ſit deus qui poſſit ſuos de diſcrimine liberare.
CMWiſit autem eſaias filius amos ad ezechiam dicens:Hec dicit dominꝰ deus iſrael: Pꝛo

quibus rogaſtis me de ſennacherib rege aſſyrioꝛum:hoc eſt verbum quod locutus eſt domi/
nus ſuper eum:Beſpexit te ⁊ ſubſanauit te virgo filia ſyon:poſt te caput mouebit ſilia hieru/
CQuia tã audacter ezechias dominũ depræcatus eſt nec miſit ad eſaiam ut priꝰ miſerat: Non ipſe
propheta

Super Eſaiam.

propheta pergit ad eum: ſed mittit nuntios qui eĩ dicerent uerbis dei: ſuper ſennacherib contra quẽ
rogas domini iſta ſententia: uirgo ſyon: & filia hieruſalem: quæ ideo uirgo appellatur & filia: quia
cũctis gentibus ſimulachra adorantibus hominum mortuorum: hæc ſola conſeruat caſtitatem re/
ligionis dei:& uniꝰ diuinitatis cultum: Subſanauit te atqʒ deſpexit te:& quæ ne ad maiorem te blaſ
phemiam concitaret:præſenti non reſpõderat:Poſt habeuntem mouit caput ſuum certa de ultio-
ne ſecura de pœna: Et hæc locuta eſt: non contra me: ſed contra dominum ſuperbiſti: nec ipſe per

hon
leron
Win
cl,
aner,,
lede

8 te ſed per ſeruos tuos: ut maior eſſet arrogantia blaſphemantis: Dixiſti enim quod in quadrigarum
inin tuarum multitudinem aſcẽderes altitudinem mũtium: & iuga libani & excelſa. ſuccideres cœdros
püͤti atq; abietes illius: quod uel de cunctis gentibus metaphoricos principibuſq; earum debemus acci-
ian pere: uel de hieruſalem quæ ĩterprætatur libanꝰ: ut cœdros eiꝰ atq; abietes: ad potẽtes quoſq;: & op
. n timates. altitudinem uero ſummitatis illius ſaltumq; carmeli: referamus ad templum:pſe enim ſu-/
u ⸗ pra dixerat: Numquid non audiſti quæ fecerunt reges aſſyriorum omnibus terris quas ſubuerte-
rim: Ergo nec tu poteris liberari: Quodqꝙ; infert: Ego fodi & bibi aquã & ſiccaui ueſtigio pedis mei
re omnes riuos aggerum:Iuxta hiſtoriam hoc intelligi poteſt quod pro multitudine exercitus om-/
bndel nia fluenta exſiccauerit ut puteos ſibi fodere ſit compulſus: Iuxta tranſlationem: quod omnes popu
nciſt los qui interdum ſub aquarum nomine deſcribuntur ſuo uaſtarit exercitu. Pro quo ſoli:lxx. tran--
kerechi, ſtulerunt & poſui pontem: & deſertas feci aquas: & omnes congregationes aquarum: quod ſcilicet
uſi te nulla ſibi gẽs in uia fuerit ſed ſup oẽs populoꝑꝶ aquas ſuo calcaueri pede Mä W
oluni CNũquid nõ audiſti que olim fecerim ex diebus antiquis ego plantaui illud:z nũc addixi eos
dertie Et factum eſt in eradicationem collium compugnantium:⁊ ciuitatum munitarum:Habitato//
s oe res earum bꝛeuiata manu contremuerunt ⁊ confuſi ſunt:facti ſunt ſicut fenum agri ⁊ gꝛamẽ pa
mmm ſcue ⁊ herba tectoꝛum que exaruit anteqᷓ; marureſceret: Habitationem tuam:⁊ egreſum tuuz
egeeti 2 introitum tuum cognoui ⁊ inſaniã tuam contra me cum fureres aduerſum me:ſ nuperbia tna
um⸗ aſcendit in aures meas:ponam ergo cingulum in auribꝰtuis:⁊ reducã te in viã ꝑ quã veniſiit.
nabin CNHæc ex pſona dei cõtra uerba aſſyrii ſentienda ſunt:qd ad blaſphemiam eius ſic reſpõderit domi
gun nus Num ignoras quod hæc quæ feciſti mea feceris uolũtate: & ego hæc futura prædixerim ac p te
tdenn facienda mandauerim:? Itaq; quod olim decreui hoc expletum eſt tempore: ut colles ideſt prin-
Neee cipes qui inter ſe ante pugnabant: & ciuitates munitiſſimæ me contrahente manum meam:nec ſoli
gnolg/ tum præbente auxilium: eradicarentur & contremeſcerent ac perirẽt: & compararentur non oliuæ
veni & uineæ fructuoſiſq; arboribus:ſed fœno & gramini: herbiſq; domatum: quæ frugibus impedimen
nkemo to ſunt: & ante marceſcunt quam ad maturitatem perueniant: Itaq; & ſenſionem & egr eſſum:& in/
mar troitum tuum ante cognoui: & inſaniam qua contra me debachaturus eras prophetis uaticinan//
Vum tibus ſum locutus: per quos olim dicturum eſſe te noueram:In cælum aſcendam: ſuper ſydera cæli
ie⸗ ponam thronum meũ eroq; ſimilis altiſſimo: Itaq; furor tuus & ſuperbia tua peruenit in aures me-
ic as: & nequaꝗᷓ ultra portabo: ut intelligas: quod potuiſti: non tuis potuiſſe te uiribus ſed meo arbi/
mdl trio: Merebantur enim impiæ gentes & infructuoſæ arbores: ut per te quaſi ſecurim: & ſerram meã
rnch⸗ ſucciderentur & caderent:Itaq; ponam circulum ſiue camum in naribus tuis: ut blaſphemantia: ora
D conſtringam:& nequaꝗ ultra talia loqui audeas: frenumq; initiam labiis tuis: quod tuã ferociã do/
uinae⸗ met & te reducat in aſſyrios: Qua tranſlatione & in pſalmis contra impios ſcriptura abutitur:ĩ fre-
hutte no & camo maxillas eorũ cõſtringe ꝗ non appropinquãt tibi.
CTibi autem hoc erit ſignum:Comedes hoc ano que ſponte naſcuntur:⁊ in anno ſecundo po
nirſt mis veſcere:in anno ãt tertio ſeminate ⁊ metite:⁊ plantate vineas:⁊ comedite fructũ earum:⁊
RK mitte id quod ſaluatum fuerit de domo iuda:⁊ quod reliquum eſt radiceʒ deoꝛſum:⁊ faciet fru
irrer ctum ſurſum quia de hieruſalem exibunt reliquie ⁊ ſaluatio de monte ſyon zelus domini exer/
giii cituum faciet iſtud. CO˖ Omnia hæc propheta per nuntios ad ezechi
mi am loquitur: quid ſennachenib dixerit quid ei dominus reſponderit: Nunc ad ipſum ſermonem fa
ke cit:ne forſitan dubitet uentura quæ dicta ſunt:& iccirco uel maxime prophetæ apud populũ ſermo
4 num ſuorum habebant fidem:quia non ſolum de his quæ multa poſt ſecula futura erãt: Sed etiam
* quæ incontinenti: & poſt non grande temporis ſpatium eſſẽt implenda memorabant: Et quod in
tra hiennium & rex aſſyrius interiret: & urbi hieruſalem ſecuritas redderetur: Hoc erit inquit ſignũ
n eorum quæ futura prænuntio: quod & hoc anno ea comedas quæ ſpõte naſcuntur:Siue iuxta. Ixx.
quæ priꝰ ſerueras: Anno autem ſecundo iuxta ſymmachum pomis ueſcere: Siue iuxta eoſdem quæ
n de præteritis ſegetibus & cadente in terra ſemine pululauerint. in anno autem tertio fugato iam aſ
nte ſyrio & obſidione laxata: Seminate & metite: & plantate uineas: & fructus earũ comedite: Si quidẽ

parue urbis huius reliquiæ quæ nunc hoſtili uallantur exercitu & euaſuras ſe eſſe non credunt tan-
tam recipient rerum omnium habundantiam ac fœlicitatem: ut inſtar arboris alta radice fundatæ
pomis denſiſſimis impleantur:De hieruſalem enim & de monte ſyon egredientur reliquiæ: & im

N ii

n plebunt terram iudæam: non ſuo merito: Sed dei miſericordia: Immo zelo quod aduerſus impios
In Zelatus eſt populum ſuum. . JêD .
n CPꝛopterea hec dicit dominus de rege aſſyriorum:MNon introibit ciuitatem hanc ⁊ non iaci/

pin

et ibi ſagittam:nec occupabit eam clipèus:⁊ non mittet in circuitu eius aggerem in via qna ve⸗ buch
nit per eam reuertetur:⁊ vrbem hanc non ingredietur dicit dominus:pꝛotegamq; ciuitatẽ iſtaʒ ohe
7 ſaluabo eam propter me ⁊ pꝛopter dauid ſeruum meum. nbekt
CReuertitur ad propoſitum: & poſt futurorum ſpem præſentem excutit mœtum: Non enim erat ſosnnd.
tanta lætitia ſuper his quæ longo poſt tempore futura promiſerat: quanta cura de iminentibus: qd ns
autem dicit aſſynium receſſurum nec leuaturum contra hieruſalem clypeum: nec iacula miſſurum nent
neq; urbem munitionibus & aggere eſſe uallandam: aduerſariumq; per uiam qua uenerat reuerſu bel
rum: & liberädam ciuitatem obſidione præſenti: & ad extremum infert propter me & propter da- Ce
uid ſeruum meum: illud ſigniſicat quod non merito ſuo: ſed dei clementia conſeruentur:immo pa J god
tris eorum dauid memoria: In quo admonentur: & ſuæ negligẽtiæ & illius fidei atq; iuſtitiæ: quod eci
in tantum iuſtitiam diligat deus: ut etiam poſteros ſanctorum hominum non ſuo merito: ſed i
maiorum uirtute tueatur. . „
CEgreſus autem angelus dei:⁊ percuſſit in caſtris aſſyrioꝛum centum octuagintaquinqʒ mi⸗ u
lia:Et ſurrexerunt mane:⁊ ecce oẽs cadanera moꝛtuoꝛum:Et egreſſus eſt ⁊ abut:⁊ reuerſus eſt
ſennacherib rex aſſyrioꝛum:æ habitauit in niniue: Et factum cum adoꝛaret in templo neſrach i
deum ſuum adramelech ⁊ ſaraſar filii eius percuſſerunt eum gladio:fugeruntqʒ in terram ara/ ſe
rath ⁊ regnauit aſaraddon ſilius eius pꝛo eo. n
CCentum octuagintaquinqʒ; milia fortiſſiimorum uirorum ab uno angelo una nocte ceduntur:&
abſq; uulneribus occiſorum mors ſeua diſcurrit: excludens corporibus animas dei uoluntate: ſuper Er
uo in paralipomenon legitur: Et miſit dominus angelum: qui pereuſſit omnem uirum robuſtum u
& bellatorem: & principem exercitus regis aſſyriorum: reuerſuſq; eſt cum ignominia in terram ſuã n
Qui iccirco ſeruatus eſt: ut ſciret potentiam dei & blaſphemantia ora comprimeret: fieretq; teſtis il
lius maieſtatis: quem paulo ante contempſerat. Quod autem intulit: & ſurrexerunt mane uel iſra-
helitas uel reliquos exercitus eius accipiamus: Licet in regum icriptum ſit uolumine: quod cum ip-
ſe rex diluculo ſurrexiſſet: uidit omnia corpora mortuorum: Pharao quoq; in decem ægypti ſerua/- H
tur plagis: ut nouiſſimus pereat: quod & iſte paſſurus eſt: Cum enim regreſſus eſſet in niniuen urbẽ
rimam regni ſui: & adoraret in templo neſrach deum ſuum quaſi uictoriam de hoſtibus reporta-
ret: & delubrum idoli ſui triumphans & gratulabundus incederet: contemptor ueri dei in phano
falſi numinis trucidatur: nec angeli perit gladio quod erat commune cum pluribus: ſed patrici-/
dio filiorum: Qui cum fugiſſent in terram ararath quod intelligitur armeniæ ſucceſſit in parris lo
cũ aſaraddon quem ſcriptura teſtatur miſiſſe habitatores ſamariæ ne terra maneret ĩculta: Ararath
autem regio in armenia campeſtris eſt per quam araxes fluit incredibilis ubertatis: ad radices tauri
montis: qui uſqʒ illuc extenditur: Ergo & arca in qua liberatus eſt noæ cum liberis ſuis: ceſſante di/
luuio non ad montes generaliter armeniæ delata eſt que appellatur ararath: ſed ad montes tauri al
tiſſimos qui ararath imminent campis.

CAPITVLVM. XXXVIII. “ D MNK
Ndiebus illis egrotauit eʒechias vſq; ad moꝛtem:⁊ intrauit ad eum eſaias fili/ “
us amos pꝛopheta ⁊ dixit ei.Hec dicit dominus:Diſpone domui tue:quia morie
ris tu ⁊ non viues: Et conuertit eʒechias faciem ſuam ad parietem ⁊ orauit ad
dominum ⁊ dixit:O bſecro domine: Memento queſo:quomodo ambulauerim
coꝛãte in veritate ⁊ coꝛde perfecto:⁊ quod bonuʒ eſt ĩ oculis tuis fecerim: Fleuit
EAlq; ezechias fletu magno. C Quẽz diligit duñs corripit & caſtigat oẽm filiũ quẽ
recepit. Ne eleuaretur corezechiæ poſt incredibiles triüphos: & de media captiuitate uictoriã: ifir
mitate corporis ſui uiſitatur: & audit ſe eẽ moriturum ut conuerſus ad dominum flectat ſententiã
eius: Quod quidem & in iona propheta legimus. Et in comminationib“ contra dauid quæ dicun
tur futura nec facta ſunt: non deo mutante ſentẽtia: ſed prouocante humanum genus ad notitiam
ſui:Dominus enim potens eſt ſuper malitiis: Conuertitq; Ezechias faciem ſuam ad parietem quia
ad templum ire non poterat: Ad parietem autem templi iuxta quod ſalomon palatium extruxerat
uel abſolute ad parietem. ne lacrimas ſuas aſſidentibus oſtentare uideretur: Aut certe iuxta hieremi
am ad cor ſuum qui cr̃:ldeſt parietem cor appellat: ut tota mente dominum depræcaretur: Et ait:
Obſecro domine memento quæſo quomodo ambulauerim coram te in ueritate & in corde perfe
cto:& quod bonum eſt in oculis tuis fecerim: Audienſq; ſe eſſe moriturum: non præcatur uitam &
annos plurimos: ſed in dei iuditio quid uelit præſtare dimittit: Nouerat enim iccirco deo placuiſſe
ſalomonem: quod annos uitæ nõ petierit ampliores ſed iturus ad dominum narrat opera ſua quo SS”
modo ambulauerit coram eo in ueritate & in corde perfecto: Felix conſcientia quæ afſictionis tem ”M
pore bonorum operum recordatur: Beati enim mundo corde quoniam ipſi deù uidebunt: Et quo
modo alibi ſcribitur: Quis gloriabitur purum habere ſe cor? quod ita ſoluitur: Perfectionẽ cordis
in eo non dici:quod idola deſtruxerit templi ualuas aperuerit: ſerpentem æneum comminuerit &
cætera ſecerit quæ ſcriptura commemorat: Fleuit autem flectu magno propter promiſſionem do/

————— S=S= = —=¶ S8

niſtz

n
MI
leti
Ammn
ienn
ude

Uin

erſootk
heſtnch
mor;

untur
neſapen
dduſtan
mamſi
Zteſtel
elile⸗
lcumg,
tiſenn,
nenutde
corrn
Phano
Alici⸗

nlO

Aru
Icest

r

zunl

ſi⸗
more
Mad
Mnn
ligr⸗
Wii
uui
riin
tin
u
ent
ieeni

.

118

mini ad dauid:quam midebat in ſua morte perituram: Eo enim tempore ezechias filios non habe
bat: Nam poſt mortem eius manaſſes cum duodecim eſſet annorum regnare cœpit in iudæa ex
quo perſpicuum eſt: poſt tertium annum conceſſæ uitæ mannaſſen eſſe generatum: Ergo iſte om-
nis eſt fletusqꝙ deſperabat chriſtum de ſuo ſemine naſciturum: Aliiaſſerũt: quamuis ſanctos ui/
ros morte terreri: propter incertum iuditii: & ignorationem ſententiæ dei: quam ſedem habituri
ſint: Simulq; fati queſtio ſoluitur: ac neceſſitatis uincula atq; cauſarum: quod nequaꝗ dies mortis
ſingulis præſtituta ſit. ſed uoluntate dei & ignotis mortalibus cauſis uel uiuat aliquis uel moriatur:
Præſerti cũ & ſtatuta nunc mortis neceſſitas differat᷑:& poſt mortẽ reſuſcitatos plurimos legerimꝰ.
CEt factum eſt verbum domini ad eſaiam dicens:Aade ⁊ dic ezechie:Hec dicit dominus de⸗
us danid patris tui: Audim oꝛationẽ tuã ⁊ vidi lachrimã tuã:Ecce ego adiciã ſup dies tuos qui
deci qnos ⁊ de manu regis aſſyrioꝝ eruã te ⁊ ciuitatẽ iſtam:⁊ pꝛotegam eam: Hoc autem tibi
erit ſignum a dommo:quia faciet dominꝰ verbum hoc quod locutus eſt: Ecce ego reuerti faci
am vmbꝛam linearum per quas deſcenderat in oꝛologio achaz:in ſole retrorſum decẽ lineis:re
uerſus eſt ſol decem lineis per gradus quod deſcenderat.
CPræpoſtero ordine quaſi in prophetia hic refertur hiſtoria: quæ in regum uolumine conſequen/
tius legitur: Flente ezechia fletu magno priuſqᷓ egrederetur eſaias mœdiam partem atrii: factus eſt
ſermo domini ad eum dicens: Reuertere & dic ezechiæ duci populi mei: Audiui orationem tuam:

& uidi lachrimam tuam: Ecce ſanaui te: Dixitq; ezechias ad eiaiam: Quod erit ſignum quia domi-

nus me ſanabit: Cui propheta reſpondit: Hoc erit ſignũ a domino: quod facturus ſit dominꝰſermo

nem quem locutus eſt: Vis ut accedat umbra tot lineis: an ut reuertatur totidem gradibus: Cui di--

xit ezechias: Facile eſt umbram creſcere decem lineis: nec hoc uolo ut fiat: ſed ut reuertatur retror--
ſum decem gradibus: Cumq; inuocante eſaia potentiam domini ſignum eſſet efectum præcepit
eſaias afferri maſſam ficorum recentium: quam cum attuliſſent & poſuiſſent ſuper uulnus eius: cura
tus eſt: Reuertitur autem ad regem propheta domini iuſſione: ut ipſe ſanaret qui percuſſerat: Et uo
catur ezechias dux populi eius & filius dauid cuius opera ſectabatur: Fecerat enim rectum iuxta om
nia quæ fecit dauid pater eius: & auditur eius oratio uidenturq; lachrimæ: quoniam ambulauerat
coram domino in ueritate & corde perfecto: Et fleuerat fletu magno: & quod placitum erat in ocu
lis eius fecerat: Adicienturq; quindecim anni ad uitam: quos ille non poſtulauerat. & inſuper uiuẽ
te eo regni ſecuritas repromittitur: Sin autem ut quidam putãt in corpore uiuere: condemnatio eſt
Et iuxta illud quod dicitur: Reuertere anima mea in requiem tuam:Et in alio loco: Educ de carce-
re animam meam: Optanda eſt mors ut de carcere liberemur. quomodo nunc dominꝰdonat pro
beneficio: ut qui liberandus erat: adhuc quindecim annis uiuat in carcere? Datur autem ſignum ut
ſol decem gradibus reuertatur quod nos iuxta ſymachum in lineas & horologium uertimus: qui
gradus intellexit in lineis: ut manifeſtiorem ſenſum legentibus faceret: Siue ita extructi erant gra⸗
dus arte mechanica: ut per ſingulos umbra deſcendens: horarum ſpatia terminaret: quod ſignum
& præſentis temporis & futuri typus erat: Vt quomodo ſol reuerteretur ad exordium ſui: ita & eze
chiæ uita ad detextos annos rediret: nobiſq; in ebdomadæ: & ogdoade uiuentibus per reſurrectio-/
nem chriſti uitæ ſpatia protelentur: Solent ſanctorum in hac prouintia monſtratores intra conſe-
ptum tẽpli oſtendere gradus Domus ezechiæ uel achaz: quod ſol per eos deſcenderit: Sed nunqᷓ
ego credam: Non dico achaz qui rex impius fuit: Sed cuiuſlibet regis iuſti domum fuiſſe in tem--
plo dei:cum ſalomon iccirco deũ inter cætera offendiſſe dicatur: quod in ſublime ædiſicauerit mel
lo. Vnde atriũ tẽpli deãbulãs in turre palatii deſpicere ſolitus ſit.

Scriptura ezechie regis iude cum egrotaſſet:⁊ conualuiſſet de ĩſirmitate ſua. LXX.

COꝛatio ezechie regis iude qñ elanguit ⁊ ſurrexit de ifirmitate ſua.
MMiror quomodo ſoli. xx.pro ſcriptura orationem poſuerint cum oratio dicatur
& non machicha: quæ in præſenti loco ſcribitur alioquin conſequenter diceretur oratio ſi de præ-
ſenti eſſet tempore: & non de præterito: Manifeſtum eſt enim ꝙ poſt redditam ſanitatem: de in
firmitate cõſurgẽs ita conſcripſerit: ex quo nõ oratio eſt: ſed gratiaꝶ actio pro bnficio qd acceperat
Ego dirxi in dimidio dierum meoꝛum vadam ad poꝛtas inferi:Queſiui reſiduum annoꝛum
mcoꝛum: Sixi non videbo dominum deum in terra viuentium: MNon aſpitiam hominem vltra:
⁊ habitatoꝛem:Ceſſauit generatio mea:ablata eſt ⁊ conuoluta eſt a me quaſi tabernacula paſto/
rum: Pꝛeciſa eſt velut a texente vita mea:duʒ adhuc oꝛdirer ſuccidit me:De mane vſqʒ ad ve
ſperum finies me:ſperabam vſqʒ mane quaſi leo ſic cõtriuit omnia oſſa mea:he mane vſqʒ ad
veſperum finies me. LXX. .— .
Ego dixi in excelſo dierum meoꝛum:vadam ad poꝛtas ĩferi:Relinquam annos reſiduos:di/
xi nequaqᷓ; vltra videbo ſalutare dei in terra vinentium:MHec videbo hominem adhuc cum ha
bitantibus defeci cognatione mea:Exiuit ⁊ receſſit a me ſicut tabernaculum:ſoluit qui ſixerat ſi
cut tela ſpiritus mens:Receſſit cum a texente ſucciditũur in illa die traditus ſum vſqʒ mane ſi-
cut leo ſic contriuit omnia oſſa mea:A die vſqʒ ad noctem traditus ſũ. DðZ
CNarrtat quid temꝑore præſentis anguſtiæ: imminentiſq; languoris: tacitus cogitarit:Dixi inquit
A. 111

¶ iber. xi. c. xxxviii.

in corde meo dierum meorum: Siue ut aquila & ſymmachus & theodotio interprætati ſunt:in in
firmitate & ſilentio dierum meorum: Pro quo. Ix. excelſum interprætati ſunt: ob'littera ſimilitudi
nem: rame pro dame legentes licet quidam dame ſanguinem uerterunt: ut ſit ſen ſus in ſanguine
dierum meorum quando meus cruor meuſq; expectabatur interitus: Itaq; deſperatione dixi uadã
ad portas inferi:uel commumi lege naturæ: uel illas portas de quibus quod liberatus ſit pſalmiſta
decantat: Qui exaltas me de portis mortis:ut annuntiem omnes laudes tuas in portis filiæ ſyon:
Has portas inferi reor quæ aduerſum petrum non præualent:quia dormiuit in plemtudinem die-
rum ſuorum: Sancti implent dies ſuos qualis fuit habraham qui mortuus eſt plenus dierum in ſe
nectute bona:Peccatores uero & impiiun dimidio dierum ſuorum moriuntur:De quibus & pſal/
mus loquitur: Viri ſanguinum & doloſi non dimidiabunt dies ſuos: Non enim implent opera uir
tutum mec ſtudent pœnitentia emendare delicta: Vnde in medio uitæ curſu:& in erroris tenebris
ducentur ad tartarum: Quæſiui inquit reſiduum annorum meorum: non me putans ultra eſſe ui-/
Rurum:Dixi non uidebo dominum deum in terra uiuentium: Pro domino & domino bis in he-
breo ponitur.ia. quod in extrema ſyllaba alleluia ſonat: pro quo. Ixx. tranſtulerüt: Nequaꝗᷓ ultra ui

debo ſalutare dei in terra uiuentium: De qua & in alio loco ſcriptum eſt:Placebo domino in regio

ne uiuẽtium: Et rurſum: placebo domino in lumine uiuẽtium Regio ergo ſanctorum ipſa eſt: quæ
appellatur lux uiuentium: Non eſt enim deus mortuorum ſed uiuentium: Hoc autem eſt omne qd
metuit ne ſalutare dei ductus ad inferos nequaꝗᷓ mereatur aſpicere: Sequitur: Non aſpitiam homi/

nem ultra & habitatorem quietis: Quod nos olim propter uerbi ambiguitatem ſequenti uerſiculo

iunxeramus: Sermo enim hebraicus. oled. ſi legatur ut ſcribitur. edel. requiem. ſi eled. occidentem

ſonat: Timet ergo ne cum ſanctis & hominibus dei non habitet in quiæte: ne non uideat dommũʒ
in terra uiuentium: ne generatio illius inſtar tabernaculi diſſoluatur: ne in telæ ſimilitudinem in ip
ſo lucis exordio præcidatur: & nequaꝗ;ᷓ de ſemine eius chriſtus oriatur: Quod autem corpus no⸗
ſtrum appellatur tabernaculum: Et apoſtolus inſtruit dicens. Nos qui ſumus in tabernaculo:inge-
meſcimus aggrauati: De mane ait uſq; ad ueſperum finies me: ſperabam uſq; mane: Quod & iob
in anguſtia ſua atq; in tormentis corporis ſuſtinuiſſe ſe dicit: quando in die expectabat noctem: &
lucem præſtolabatur in tenebris: mutatione temporum putans mutari poſſe ſupplitia: Hoc uerum
eſſe nouit qui magnis febribus eſtuat: cuius ignis internus in ſimilitudinem leonis omnia oſſa cõ
ſumit: nec ſe putat præ doloris magnitudine ultra eſſe uicturum: (Sicut pulus hirundinis ſic clama
bo meditabor ut columba: Attenuati ſunt oculi mei:ſuſpicientes in excelſum: Domine uim patior
reſponde pro me ꝗd dicam aut quid reſpondebit mihi cũ ipſe fecerit.) xx (Quaſi hirundo ſic cla-
mabo quaſi columba ſic meditabor:Defecerunt enim oculi mei aſpitiendo in excelſum cæli: ad do
minum qui eruit me: & abſtulit dolorẽ animæ meæ & ipſe fecit:) Mors imminẽs & languoris incũ
bens dolor quaſi leo ita omnia corporis mei oſſa frangebat: ſed ego in ſimilitudinem hirundinis
& columbæ fletibus & gemitibus dies nocteſq; iungebam: & a deo ſolo qui poterat ſubuenire: ela
tis in altum oculis auxilium preſtolabar. Dicebamq; ad eum: Plus patior quam mea poſcunt meri
ta:Sed & ſi quid erraui: cõuertar ad melius: Iu reſponde ꝓ me:Non eſt enim uolentis neq; curten
tis ied miſerentis dei: Rurſumq; in ſe reuertitur: Quid dicam: quid uhe cauſabor contra te factorem
meum: Aut quid mihi reſpondebit qui fecit ipſe quod uoluit. Suſtinenda ergo ſunt quæcumq; de/-
cteuerit pro pullo hirundinis ſiue hirundine: ut. Ixxx. tranſtulerunt in hebraico ſcriptum eſt. SVS A/
GOR. qd interprætatus eſt aquicqulS GKHι. odooSVSAC: HOR& Mœdia enim uocalis
littera. VAV. Si ponatur iter duas. SAMECH. Legitur. SVS. & appellatur equus SIIOTH. lIe/
gitur .SIS & hirundo dicitur: Symmachus tranſtulit: Sicut hirundo incluſa. ſic cãtabo: Quod
uerbum agor: & in hieremia legitur ubi ſcriptum eſt: Miluus in cælo cognouit tẽpus ſuũ: turtur &

hirundo & ciconia cuſtodierunt tempora ſua.

CReputabo omnes annos meos in amaritudine anime mee:Bomine ſi ſic vinitur:⁊ in talibꝰ
vita ſpiritus mei:coꝛripies me ⁊ viuiſicabis me:Ecce in pace amaritudo mea amariſſima: Tu
autem eruiſti animam meam vt nõ periret: Pꝛoieciſti poſt tergum tuum omnia peccata mea:

Quia non infernus conſitebitur nibi neq; moꝛs laudabit te: Non expectabunt qui deſcendunt

in lacum veritatem tuam:inens viuens ipſe conſitebitur tibi:ſicut ⁊ ego hodie: Pater ſiliis
notam facier veritatem tuam: Somine ſaluum me fac ⁊ pſalmos noſtros cantabimus: cunctis
diebus vite noſtre in domo domini. LXX.
CBomine de ipſa annuntiatum eſt tibi:⁊ ſuſcitaſti ſpiritum meum:⁊ conſolatus viuificaſti:Ec
ce in pace amaritudo mea.liberaſti enim animam meam vt non periret: Et pꝛoieciſti poſt me

ommia peccata mea:MNeqʒ enim ĩ iferno laudabunt te:Neq; moꝛtui benedicent tibi: Neqʒ ſpe
rabunt qui apud inferos ſunt miſericoꝛdiam tuam:Aiuẽtes benedicent tibi ſicut ⁊ ego: Ab ho/

die enim ſilios Baclanetnit annuntiabunt inſtitiam tuam:Somine ſalutis mee:⁊ non requieſcã
HBenedicẽs tibi cũ pſalterio oibꝰ diebus vite mee in ↄſpectu domꝰ dei.
CNulla res longa mortalium eſt omniſqʒ fœlicitas ſeculi dum tenetur amittitur: Cum enim tribu
lationis tempus aduenerit omne quod præteritum eſt nihil adiuuat ſuſtinentem: Vnde ſtulta epi/
V curn ſentẽtia

— — —w— — ——

imit
lnlind
uine
I di
ri
Uabon
enc,
Uhmin .
ant,
iceui⸗
utenedn
ak /
bis inhe⸗
ulmni
Din legi⸗
. eſt re
Imne
tbom,
lerſcvlo
identem
domnni
meminp
Pusho
Wbinge⸗
odab
Nebenm
noluc
Cclam
naiot
oſch⸗
Anade⸗
umi,
N

,
mun
bol

aud

4
P

zit
mnd

=

iti

4

Super Eſaiam.

curri ſententia eſt: qui aſſerit recordatione præteritorum bonorum: mala præſentia mitigari: Ergo
ezechias reputare ſe dicit omnes annos regni ſui: & præteritæ ut putabat beatitudinis in præſenti
amaritudine: Et quia iam ſecurus eſt nec patitur quæ refert: De humano ſtatu philoſophatur: & di/-
cit: Domine ſic uiuitur: & tali ſumus conditione generati. Corripuiſti me ſed uiuificaſti me: pacem

q; tribuiſti fugato aſſyrio: Sed pax mea omni mihi amaritudine fuit amarior: quia tranquilitate po

pulis reddita: & urbe ſecura: ego ſolus limina mortis intraui: Sed tu eruiſti animam meam ut non
periret: uel præſentis uitæ uel futuræ: Proieciſti enim poſt tergum omnia peccata mea: Ne illa tri-
ſtis aſpicerem: ſed tuam miſericordiam contemplarer: Infernus enim & mors non confitebunf᷑ ne-
q; laudabunt te: uxta illud quod ſcriptum eſt: In inferno autem quis cõfitebitur tibi. Conſfeſſioq;
in hoc loco:non pœnitentia: ſed pro gloria & laude accipitur: Sicut & in euangelio legimus: Con-
ſiteor tibi domine pater cæli & terræ: Non expectabunt inquit qui deſcendunt in lacum ueritatem

tuam: Melius quam in. Ixx. miſericordiã: Qui enim in infemo eſt nõ expectat iuditii ueritatem: ſed

miſericordiam dei: maxime cum ſaluator ad inferna deſcenderit: ut uinctos de inferis liberaret: Pro
lacu:manifeſtius idem infemum tranſtulerunt: Viuens uiuens ipſe confitebitur ſicut & ego hodie:
& hic confeſſio pro laudatione ponitur: Neq; enim ſua ſcelera confitetur: ſed gratias agit deo &
non eſt pulchra laudatio in ore peccatoris: Cumq; infernus & mors non confiteantur nec laudent
deum: econtrario uita atq; uiuentes dominum gloniſicant. Quod ſequitur: Pater filiis notam faci
et ueritatem tuam: hoc ſignificat quod in deuteronomio dicitur: Interroga patrem tuum & annun
tiabit tibi: ſeniores tuos & dicent tibi⸗Per ſucceſſiones & ſingulas generationes dei in poſteros cle
mentia prædicetur: Pro quo. lxx. poſuerunt: ab hodie enim filios faciam qui annuntiabunt iuſtiti-
am tuam: Cauſaliſq; coniunctio ſequentia cum ſuperioribus copulat: quod uidelicet iccirco uiuen-
tes & ipſe uiuens benedicant deo: quia ab hac die facturus ſit filios: qui annuntient ueritatem eius:
quod certe ſuæ non erat poteſtatis: Neq; enim per prophetam illi liberni repromiſſi ſũt: Sed præſens
uita conceſſa præſertim: cum impiiſſimum filium genuerit manaſſen: qui repleuit hieruſalem ſan-

guine a porta uſq; ad portam: & non benedixit ſed maledixit deo perſequens ſanctos eius:Poſſu-

mus ergo iuxta. Ixx. hoc dicere quod non dixerit filios faciam: ſed quod uel paruulos
uel pueros: ſiue infantulos: & poſteros intelligimus: Vt ex eo quod ipſe miſericordiam conſecutus
eſt: omnis uentura poſteritas hoc cognoſcens laudet eius incredibilem clementiam: Saluum ergo
me fac domine: & omnes qui in te credimus: tuoq; ſumus auxilio liberati cunctis diebus uitæ no-
ſtræ te canemus in templo: Et iuſſit eſaias ut ſumerent maſſam de ficis: & cataplaſmarent ſuper uul/
nus & ſanaretur: Et dixit ezechias: Quod erit ſignum quia aſcendam in domo domini hoc prius
legendum eſt quam oratio ezechiæ ſiue ſcniptura quam nunc interprætati ſumus: Ante enim cata
plaſma uulneri impoſitum eſt: & prius ſignum ab eo petitum futuræ ſanitatis quam gratias ageret
domino: quod dicitur feciſſe ſanatus: Aiut hebrei uerbum ſun quod prætermiſſe re. Ixx. ulcus ſona
re nõ uulnus: Nam & aqla ſymachuſq;: & theodotio. iterptati ſunt: per quod morbum re
gium intelligi uolunt: cui contraria putantur uel ſumpta in cibo uel appoſita corpori quæcũq; ſũt
dultia: Ergo ut dei potentia monſtraretur: per res noxias & aduerſas ſanitas reſtituta eſt: Alii ſun
non ulcus: ſed apoſtema ſuſpicantur: quando tumens corpus: cocto & putreſcente pure cõpletur:
Et iuxta artem medicorum omnis ſanies ſiccioribus ficis atq; contuſis in cutis ſuperficiem prouoca
tur:ac per hoc non ſpernendam eſſe medicinam: quæ uſu conſtet & experimento: quia & hanc fe
cerit deus: Oratio igitur uel gratiarum actio hucuſq; conſcripta eſt. cæterũ ꝗd ſignũ datum ſit ſupe
rior hiſtoriæ ordo narrauit. M

CAPITVLVM: XXXVIIII.

MNtempoꝛe illo miſſit marodach baladã fili baladan rex babylonis libꝛos ⁊ mu/
mnera ad eʒechiam: Andierat enim quod egrotaſſet ⁊ conualuiſſet:letatuſqʒ eſt ſuꝑ
9. eis eʒechias:⁊ oſtendit eis cellam aromatum:⁊ argenti ⁊ auri:⁊ odoꝛamentoꝛum
⁊ vnguenti optimi:⁊ omnes apotechas ſupellectilis ſue ?⁊ uniuerſa que iuenta ſüt
in theſauris eius: MNon fuit verbum quod nonoſtenderit eis ezechias in domo
ſua ⁊ in omni poteſtate ſua.

Supra legimꝰquartodecimo anno regis ezechiæ aſcendiſſe ſennacherib regem aſſyriorum ſuper
gim g 9 V

omnes ciuitates munitas: & cœpiſſe eas & poſtea obſediſſe lachis tranſiſſe lobnam miſiſſe hieruſa-
lem partem exercitus ſui: cæſaq; per angelum.clxxxv. milia exercitus eius: & ipſum fugiſſe niniuen.
Interfectumq; a filiiſ in phano dei ſui: & regnaſſe pro eo aſſaraddon filium eius: egrotaſſe ezechiam
& recepiſſe prophetæ nuntios: ſoſpitatis factum ſignum incredibile: ut ſol decem horarum ſpa-
tiis reuerteretur ad hortum ſuum: & pœne duplex dies fieret: Nunc legimus: quod in tempore illo
hoc eſt in eodem anno quod hæc geſta ſunt omnia miſerit marodach baladan filius baladan rex

babylonis libros & munera ad ezechiam: Non aſſaraddon qui ſennacherib patri aPu aſſyrios in
iiii

A. iber.xi c.xxxviiii.

regnum ſucceſſerat:De cuĩus ſeu morte ſeu uita ſcriptura conticuit: Ex quo perſpicnum eſt aliud fu
iſſe tunc regnum aſſyriorum: & aliud babyloniorum:⸗Deniq; ſamariam ideſt decem tribus cœpere
aſſyrii: ludam autẽ & hieruſalem poſtea legimus cœpiſſe chaldæos: quorum rex nabuchodonoſor
fuit: Et quia apud eos aſtrorum obſeruantia eſt: ſtellarumq; curſus longo uſu & exercitatione co⸗-
gnitus quod & in domini natiuitate monſtratur: 1 ntellexerunt ſolem reuerſum: diei ſpatia dupli/
cata ſeruire ei quem ſolum deum putabant: Cumq; cauſas huius miracuh rationemq; perquire-
rent: fama per omnes gentes uolitante: didicerunt propter egrotationem regis iudeæ: etiam curſũ
ſigni clariſſimi commutatum: Quam non eſſe opinationem meam: ſed ſcripturæ ſanctæ fidem die
rum uerba teſtãtur: quæ dixere poſt alia:Ipſe eſt ezechias qui obturauit ſupenorem fontem aquaꝶ
gion: & auertit eas ſuper ad occidentẽ urbis da uid:In omnibꝰ openibus ſuis fecit proſpere q̃ uoluit
Ac tantum in legatione principum babylonis qui miſſi fuerant ad eum: ut interrogarent de portẽ
. to quod acciderat ſuper terram:reliquit eũ deus ut temptaretur: & nota fierent omnia quæ erãt in
corde eius: Iccirco autem temptationi relictus eſt: quia poſt tantam uictoriam: & ſolis regreſſum: &
congratulationem regni potentiſſimi: cor illius eleuatum eſt: Deniq; in eodem uolumie ſcribitur
Multi deferebant hoſtias & ſacrificia domino in hieruſalem: & munera ezechiæ regi iuda: & exalta
tus eſt coram cunctis gentibus:In diebus illis egrotanit uſq; ad mortẽ: & orauit ad dominum & ex
audiuit eum: & dedit ei ſignum: Sed non iuxta beneficia quæ acceperat retribuit: quia exaltatum eſt
cor eius: & facta contra eũ ira: & contra iudam & hieruſalem: Rurſumq; ſcriptura ſancta elanonem
cordis eius pœnitentiam mitigatam inferens: Et humiliat eſt poſtea: eo quod exaltatum eſſet cor
eius tam ipſe quam habitatores hieruſalem: & iccirco non uenit ſuper eos ira domini: In diebus eze
chiæ: Lætatus eſt ergo in aduentu legatorum marodach: quem patrem fuiſſe nabuchodonoſor he
brei autumant: & in oblanone munerum: & congratulatione ſamitatis ſuæ: Oſtẽditq; eis iuxta.Ixx.
domum nechotha: pro quo ſymachus tranſtulit aromatum ſuorum: & theſauros argenti: & odora
mentorum & unguenti optimi: Quod in hebraico ſcribitur olei boni & omnes theſauros uaſoꝶ
gazæ: Siue ut ibi ſegitur uaſorum ſuorum: gaza autem hingua perſarum diuitiæ nuncupantur: Nec

hebre ſermo ſed barbarꝰ: nec fuit ĩꝗt uerbũ qd iuxta hebraicã cõſuetudinẽ ꝓ re frequẽter accipit᷑:
qd ũᷣ oſtẽderet eis ĩ domo ſua: & in oĩ potẽtia ſua: Vñ dei ira iuſtiſſima:qm̃ ñ ſolũ theſauros ſuos at e
q; halatii: ſed & tẽpli oſtẽderit: qd certe fuit poteſtatis eiꝰ:d cuiꝰ ualuis auri lamĩas ante iam tulerat. 1
CIntroiuit ãt eſaias ꝓpheta ad regẽ ezechiam:⁊ dixit ei:ꝗò dixerũt viri iſti:: vñ venerũt ad te

Et dixit eʒechias:de terra longinqua venerunt ad me:de babylone:⁊ dixit:qd viderunt in domo
tna:Et dixit cʒechias:oia qͥ in domo mea ſunt viderunt:Mon fuit verbũ ſiue res quꝗ non oſten
derim cis:⁊ dixit eſaias ad eʒechiã:audi verbũ dñni exercituũ:Ecce dies venient:⁊ auferent᷑ oĩa
que in domo tua ſũt:⁊ q̃ theſaurizauerũt patres tui vſqʒ ad diẽ hãc in babilonem:non relinquet᷑
quidi dicit dñs:⁊ de ſiliis tuis qui egredientur ex te:quos genueris tollẽt:⁊ erũt eunuchi in pala
tio regis babylonis:Et dixit eʒechias ad eſaiã:Honũ verbũ dñi qð locutus eſt:Et ait:Fiat tan

tũ pax ⁊ veritas in diebus meis. Tradũt hebrei ideo egrotaſſe ezechiã:qm̃ poſt
inauditã uictoriã iudæorũ: & aſſyrii regis interitũ: non cecinit laudes dño: quas cecinit moyſes pha B
raòe ſubmerſo: & debora ĩterfecto ſyſara: & anna genito ſamuele:Vñ cõmonitũ eẽ fragilitatis ſuæ
Rurſũq; poſt corporis ſanitatẽ:& ſigni magnitudinẽ offerri aliã occaſionẽ ſupbiæ:quã ut prudẽs
& dei cultor uitare debuerat: nec mõſtrare alieni genis diuitias ſuas qᷓs deo tribuẽte poſſederat:ex- C
quo iuxta leges quoq; tropologiæ diſcimꝰ ñ mittẽdas margaritas añ porcos: nec dadũ ſanctũ cani S
bꝰ q.n. fidelis eſt ſpũ abſcõdit negotia: & qcũq; hoc fecerit oĩs uirtꝰ illius eneruatur: peritq; poſteri- .
tas & amiſſo uirili robore ĩ muliebrẽ redigitur mollitudinẽ: igreditur ergo eſaias ad regẽ: & q̃ſi ne C
ſciꝰſciſcitat᷑.ꝗd dixerũt niri iſti:& uñ uenerũt:duo ĩ terrogat:qd locuti ſũt:& uñ uenerũt:ille ad unũ 1
reſpõdit altero pᷣtermiſſo: qd cũ :& ſupcilio legẽdũ eſt: de terra lõginqua uenerunt ad me DrH
de babylone: qd quãto terra lõgior ſit uñ uenerũt:tãto iſte glorioſior ꝓpter quẽ uenerit:& uenerũt

inqt ad me ꝗ debuerat dicere: uenerũr ad gloriãdũ deũ ꝓ ſigni magnitudie: de babylone ꝗ urbs i to
to orbe potẽtiſſima eſt: rurſũq; eſaias: qꝗd inqd uiderũt in domo tua: & ille reſpõdit: ex parte uerum:
quod oĩia uiderit in domo illius:nec fuerit res quam nõ oſtẽderit eis in theſauris ſuis: Sed alterum
tacet de quo uerebatur offenſam: quod oſtẽderit eis cuncta quæ haberet in poteſtate ſua:Haud du-
bium quin & templi ſuppelectilem: propterq; eſaias dei ſermone ꝓfert ſentẽtiã:audi uerbum dñi
exercituum: Veniet tempꝰ quãdo omnia hæc ꝗᷓ in domo tua ſũt: & nõ tuo ſed patꝶ tuoꝶ labore qᷓ
ſita in babylonẽ trãſterãtur: & de ſemine tuo fiãt eunuchi in aula regia: Ex quo hebrei uolũt danie/-
lem. ananiam. miſahel. & azariam. qui fuere de regio ſemine factos eẽ eunuchos: quos ĩ miniſterio
nabuchodonoſor fuiſſe nõ dubium eſt: Dixit itaq; ezechias: DOonum uerbum dñi quod locutus eſt
In quo ab hebreis repræhenditur: cur nõ ſit imitatus bonitatem Moyſi q locutus ad dñm ẽ:aut di/
mitte eis hanc noxam: aut ſi nõ facis: dele me de libro tuo quẽ ſcripſiſti. Vnde & apoſtolus Paulus
anathema uult eſſe Chriſto pro fratribus ſuis qui ſunt iſrahelitæ: & propter Ezechiam dei ſermoni
bus non probatum: qui in conſequẽtibus loquitur. ODYUMW . —
S c. xl.

Super Eſaiam

lhriz .
Snſolamini cõſolamini populus meus dicit dñs veſter Loquimini ad coꝛ hieruſalẽ
n, A.D 2 vocate cam: quoniam complcta eſt malitia eius dimiſſa eſt imquitas ulius. Suſccpit
Wde manu domnim ſupplicia pꝛo ommibns peccatis ſus. LxxXx.
Nna (Conſolamimi cõſolammi populus meus dicit dommus veſter: Sacerdotes loqui-
ini mini ad coꝛ hieruſalem:conſolammi eam:quia repleta eſt humilitas cius: ſolutum eſt peccatũ
na illius:quia recepit de manu domini duplicia peccata ſuu. ”M”MGß
rn Iuxta interprætes cæteros: iubétur alii ut populum dei & hieruſalem pariter cõſolétur. I uxta he
thee braicum:ipſi præcipitur populo:ut conſoletur: & loquatur ad cor hieruſalem: & ad uocet eam: Lo/
neti qui auũt ad cor hieruſalemadioma ſcripturaꝑꝶ eſt. Qui enim mœrẽti loqtur: & blãdiens cõſolator
üng eſt:ad cor loqui dicitur: Doceat nos ſychem filius emmor: qui corrupta dina locutus eſt ad cor eiꝰ
ſain & cõſolatus eſt eam. Et ubicũq; ſimile ꝗd inueneris hunc ſenſum habet cauſaq; cõſolationis remiſ
4 i ſio peccatorum eſt: & cauſa remiſſionis: quoniã ſuſcepit de manu dnñi duplicia pro oibus peccatis
R’r ſuis:. Qui emm ſcit uoluntatem domini ſui & peccat: uapulabit multis. Omniſq; ꝗ habet in ſe ha-
unn bitatorem ſpiritum ſanctu: quẽ ſaluator apoſtolis ꝓmittebat dicens. Rogabo patrem & aliũ con/-
. ſolatorem dabit uobis: ut ſit uobiſcũ in ſempiternum ſpiritum ueritatis. Et iterum. Cũ aũt uenerit
1 hen conſolator ſpiritus ſanctus:quẽ mittet pater meus in nomine meoulle uos docebit oĩa. Et rurſum
ra Cum uenerit cõſolator quẽ ego mittã uobis a patre:ſpiritus ueritatis q a patre egreditur: Ille teſti-
eduuen ſicabitur de me:& prodeſt uobis ut ego uadam: miſi enim ego iero conſolator non ueniet ad uos.
daſtk Conſolator eſt cui & nunc præcipitur: ut cõſoletur populum dei. Vnde & apoſtolus paulus loque
muu batur ad credẽtes. Benedictus deus & pater dñi noſtri ieſu xpᷣi: pater miſericordiaꝶ: & deus oĩs cõ
Coann ſolationis: ꝗ cõſolatur nos in oĩ tribuſatiõe noſtra: ut poſſimus cõſolari eos ꝗ in oĩ tribulatiõe ſũt:
ru p cõſolationẽ qua ipſi cõſo lamur a deo:qm̃ ſicut ſuphabũdãt paſſiones xpᷣi in nos:ſic per xpᷣm ha
uur N bundauit & cõſolatio noſtra. Et iterum. Et ſpes noſtra firma eſt pro uobis: ſcientũ Quoniam ſicut
ruhi, prarticipes eſtis paſſionum:ſic conſolationis eritis. Qui ſit aüt iſte populus ꝗ per apoſtolos & uiros
ar eccleſiaſticos cõſolatur: nõ iſrahel: & lacob && Iuda & in aliis locis ſcnptura cõmemorat: ſed popu
ulen lum dei:zacharia ꝓpheta teſtatur dicẽs. Gaude & lætare filia ſi yon:qa ego uemi & habitabo in me-
lace dio tui dicit dñs. Et cõfugient gentes multæ ad dñm in die illa: & erunt ei in populum: & habita/
on brunt in medio tui: & cognoſcẽt qm̃ dñs oĩpotens miſit me ad te. Quo teſtimonio pſpicuæ demõ
Noſan ftratur gẽtes plurĩas in populo dei eſſe uertendas. Et hæc dicit dñs miſſus a dño: cui nomẽ oĩpotẽs
ftei eeſt. Et hoc notãdũ qd/ nõ ſoluãtur noſtra pcta: niſi de manu dñi recepimus ea: nec idẽ eſt ſolui pcta
lnent atq; dimitti. Cui enim dimittuũtur ſolutione non indiget. Audiẽs in euãgelio. Cõfide filia dimit/
nph tũtur tibi peccata tua. Cui aũt ſoluũtur: ꝓpterea ſoluũtur qa purgata ſunt & ſoluta per pNnas: Iux/
nn ta hiſtoriã recepit hieruſalẽ de manu dñi duplicia peccata ſua. Semel a babylõiis: ſecundo a roma⸗/
in nis. Quodq; additur in. xx.ſacerdotes obelo prænotandum eſt. . S “
ſept ox clamãtis in deſerto:parate viꝗ dñi:rectas facite in ſolitudie ſemitas dñi. Ois vallis ex
he altabit:⁊ ois mons ⁊ collis humiliabit᷑.Et erũt pꝛaua in directa:⁊ aſpera in vias planas:⁊ reue/
ci labitur gloꝛia domini: ⁊ videbit omnis caro pariter quod os domini locutũ eſt. LXXN.
ten⸗ Corx clamãtis in deſerto parate viã domini.rectas facite ſemtas domini Omnis vallis im
Uani plebitur:⁊ omnis mons ⁊ collis humiliabitur:⁊ erunt pꝛaua in directa:⁊ aſpera in campos:⁊ ap
ſei⸗ parebit gloꝛia domini:? videbit omnis caro ſalutare dei:quia dominus locutus eſt.
ir NHuius uocis memores ſcribæ & phariſei & principes iudæorum. Cum audiſſent Ioãnem in ſoli
wi tudine prædicare baptiſmum Bnientie & docere populum: mittunt qui interrogent eum utrũ
t ipſe ſit xpᷣs:an Helias: an propheta. Cumq; reſpon diſſet nihil ſe horum eſſe. Rurſus interrogant.
Dic ergo nobis quis es ut reſponſum demus his qui miſerunt nos. Quid dicis de te: atq; ille reſpõ/
dit. Ego ſum uox clamantis in deſerto: parate uiam domini: ſicut dixit eſaias propheta. In quo ani/
.* maduertendũ: qc rectæ uiæ diñi & ſemitæ dñi impletio ualliũ & montiũ: colliumq; humiliatio: &
nn prauorum correptio:& aſperorum rupiumq; campeſtria: & gloria dommi & ſalutare dei noſtri nõ
n prædiceturin hieruſalem: ſed in ſolitudine eccleſiæ: & in deſerta gentium multitudine. De qua ſu/
pra legimus: lætare deſerta ſitiens exultet: ſolitudo effloreat quaſi lilium: hæc enim deſerta erat no

ritia dei: & ab idolis tenebatur humilis in conſeſſione: erecta in ſuperbia: aſpera & intractabilis in/
feritate. Sed poſtquã apparuit gloria domini: & uidit omnis caro ſalutare dei: cuncta repente mu/
1 tata ſunt: & uia domini præparata: ita ut appareret in ſolitudine gloria dei. Quando baptizatus

eſt dñs in iordanæ & aperti ſunt cæli: & ſpiritus ſanctus in ſpecie colũbæ deſcendit & manſit in eo:
4 uoxq; patris deſup ĩtonãtis audita eſt: Hic eſt filius meus dilectꝰ in quo mihi cõplacui:hũc audite.
6, Et omnis uidit ſalutare dei. Quæ proprerea appellabatur caro: quia prius ſancum ſpiritum nõ ha
1 bebat. De qua dicit & dominus: Non permanebit ſpiritus meus in hominibus iſtis: quoniam caro
ſunt.Illa autem caro uidebit ſalutare dei:de qua per Iohel idem loquæbatur. Effundam de ſpiritu

meo ſuper omnem camem: & prophetabunt. Quod non ſolum illo tempore clamabat Ioannes
qui ſermonis dei præcurſor & præuius rectæ uox appellatur: ſed uſq; hodie in deſerto gentilium
eccleſiarum clamant magiſtri: ut rectas faciamus uias & ſemitas in cordibus noſtris deo: ipleamur
q; uirtutibus: & inclinemur humilitate. Praua mutemus in recta: aſpa uertamus in mollia: & ſic glo
riam domini & ſalutare dei uidere mereamur.
CNorx dicentis clama:⁊ dixi.Quid clamabo: Omnis caro fenum:⁊ ommis gloꝛia eius quaſi

flos agri. Exiccatum eſt fenum:⁊ cecidit flos:quia ſpiritus dei flauit in eo. Nere fenum eſt po-

pulus. Exiccatum eſt fenum cecidit flos:verbum autem dñi noſtri ſtabit in eternn. LXX.
Vorx dicentis clama:⁊ dixi.Quid clamabo.Omnis caro fenum:⁊ omnis gloꝛia homis quaſi
flos fem: Aꝛuit fenum ? cecidit flos:quia ſpiritus dei ſlauit in eo. Nere fenum eſt populus.Ex
ſiccatum eſt fenum cecidit flos:verbum autem domini manet in ſempiternum.
CHoc quod aſteriſcis notatur: quia ſpiritus dei flauit in eo. Vere ſœnum eſt populus: Aruit fœnũ
cecidit flos: ex hebraico & theodotionis editione additum eſt. Ex quo manifeſtum eſt uel a. xxx. pᷣ⸗
termiſſum: uel paulatim ſcriptorum uitio abolitum: dum &prior & ſequens uerſus finitur in flore.
Supra legimus propheta dicente: & audiui uocem domini dicentis. (Quem mittam & quis ibit
ad popuſum iſtum: Et dixi. Ecce ego mitte me. Et ait: Vade & dic populo iſto. Aure audietis: & nõ
intelligetis: & uidentes uidebitis & nõ uidebitis: & reliqua) Ad quam prædicationem dura per
peſſus nunc domini uoce dicente clama. Timens ſimilia quid clamare debeat ſciſcitatur: & a gene
rali incipiens. Omnis caro fœnum: & omnis gloria eius quaſi flos fœni: Peruenit ad ſpeciale: ut ni
hilominus dicat de populo. Vere fœnum eſt populus. Et reuera ſi quis fragilitatem carnis aſpiti
at: & quod per horarum momenta creſcimus: nec in eodem manemus ſtatu: ipſumq; quod loqui/
mur: dictamus & ſcribimus. de uitæ noſtræ parte præteruolat. Non dubitabit carnem fœnum
dicere: & gloriam eius quaſi florem fœni. ſiue prata camporum: Qui dudum infans ſubito puer:
qui puer repente iuuenis: & uſq; ad ſenectutem per ſpatia mutatur incerta: & ante ſe ſenem intel-/

Iligit: quam iuuenem non eſſe miretur. Pulchra mulier quæ adoleſcentulorum poſt ſe trahebat

greges: arata fronte contrahitur: & quæ prius amori: poſtea faſtidio eſt: Quod & egregius apud
grecos ſcribit orator: Speciem corporis aut tempore deficere: aut languore conſumi. Exic’
cata eſt igitur caro: & cecidit pulchritudo. Quia ſi ſpiritus furoris dei atq; ſententiæ flauit in
ea: ut a generali diſputatione: ad ſcripture ordinem reuertamur: eius qui portat imaginem terreni:
& ſeruit uitiis atq; luxuriæ. Fœnum quippe eſt: floſq; præteriens. Qui autem habet atq; cuſto⸗
dit imaginem cæleſtis: illa caro eſt quæ cernit ſalutare domini: quæ cottidie renouatur in cogni/
tionẽ ſecundũ imaginem creatoris: & incorruptibile atq; immortale corpus accipiens: mutat glo
riam non naturam. Verbum autem dñi noſtri. & hi qui uerbo ſociati ſunt: permanent in æternum.
¶BSuper montem excelſum aſcende tu qui euangelizas ſyon:exalta in foꝛtitudine vocem tuaʒ
qui euangelizas hieruſalem:exalta noli timere:dic ciuitatibus iude. Ecce deus veſter:ecce do/
minus deus in foꝛtitudine veniet:⁊ bꝛachium eius dominabitur. Ecce merces eius cum eo:?

opus ullius coꝛam eo.Sicut paſtoꝛ gregem ſuum paſcet in bꝛachio ſuo congregabit agnos:⁊ in

ſinu ſuo leuabit fetas ipſe poꝛtabit. LXX.
CSuper montem excelſum aſcende qui euangelizas ſyon:exalta in foꝛtitudine vocem tuam ꝗ

euangeliʒas hieruſalem:exalta noli timere.Dic ciuitatibus iuda:Ecce dominus veſter. Ecce

dominus deuns cum virtute veniet:⁊ bꝛachium cum dominatione:Ecce merces eius cum eo:⁊⸗
opus in conſpectu illius. Sicut paſtoꝛ paſcet populum ſuum: ⁊ in bꝛachio ſuo congregabit
agnos:⁊ pꝛegnantes conſolabitur.
CPræcipitur apoſtolorum choro: ut ad prædicationẽ omnis carnis quæ uiſura ſit ſalutare dei ex/
celſa conſcendat. De magniſqʒ dicturi in ſublimibus commorentur. Porro hebraicum & cæteri in
terprætes ponunt genere fœminino: Vt dicant quæ euangelizas ſyon: & quæ euangelizas hieruſa
lem. Quod uerbum iuxta græcos ambiguum eſt: Vt poſſimus accipere uel eam quæ nuntiat: uel
eam cui nuntiatur. Siue igitur nuntiat uerbum dei & domini ſalutare ſyon & hieruſalem. De ſyon
enim exiuit lex: & uerbum domini de hieruſalem. Siue nuntiatur eis per apoſtolos debent excelſa
conſcendere:& ad montana tranſire. Mirumq; inmodum cum ipſa ſyon mons ſit. Dicente ſcriptu
ra. Mons ſyon in quo habitaſti. Alium altiorem montem iubetur aſcendere: a quo uulneratus eſt
princeps tyri: & quia doctrinæ apoſtolorum erant multa futura contraria: & ſtaturi ante præſides
& tribunalia ducebantur. Iungitur exalta: noli timere:Dic ciuitatibus iuda: ſynagogis uidelicet &
populis iudæorum. De quibus dominus loꝗᷣbatur. Non ueni niſi ad oues perditas domus iſrahel.
& Paulus apoſtolus. Vobis inꝗt oportebat nũtiari punmũ uerbũ dei. Quic eſt aut illud qc iubẽtur
dicere. Ecce deus ueſter quẽ ſemp expectabatis: Ecce dũs deus in fortitudine ueniet: quẽ cõtẽpſiſtis
in humilitate ueniẽtẽ: & ſortitudo eius dnabitur. Qui prius formã ſerui accepat: ſctũs patii obe/
diẽs uſq; ad mortẽ: Ecce merces eius cũ eo: & opus illius corã eo. Iuxta qc ipſe dicit in euangelio.
Venturus eſt enim filius hominis in gloria patris ſui: & reddet unicuiq; ſecũdum opus muumdieut
= Paſtor

Super Eſaiam
lan

Wnn paſtor gregem fuum paſcet:iſte qui poſtea in maieſtate nẽturus eſt:prius ſormam paſtorĩis accipit:
lumn & dicit ipſe de ſe. Ego ſum paſtor bonus & cognoſco meas & cognoſcunt me meæ: & pono ani-

Ae mam meam pro ouibus meis. De quo in Zacharia: pater loquitur. Percutiam paſtorem: & oues diſ
pergentur. In brachio inquit ſuo congregabit agnos: Non tauros & arietes & grandes oues. De ꝗ
Eigg bus per Ezechiel cõminatur: quod lacte ueſcantur: & operiantur lanis: & infirmum conterant gre⸗

Neſn gem. Sed agnos adhuc tenellos: & rudis in xpo infantiæ: qui nuper in baptiſmo ſunt renati. De ꝗ/
U bus ip ſe dominus loquæbatur ad petrum. Paſce agnos meos. Vnde & in eodem Ezechiele ſcriptũ
oug eſt. S uſcitabo ſuper eos paſtorem unum & paſcet eos:ſeruum meum dauid: & erit paſtor eorum: &
lußt ego dominus ero eis in deum: & Dauid in medio eorum princeps. Ego dominus locutus ſum: &
ponam cum Dauid teſtamentum pacis. In quo cõſiderandum quod poſt multa tempora Dauid
guloſis paſtoribus reprobatis Dominum noſtrum qui eſt de ſtirpe ſuſcitaturum eſſe ie dicat:q cõ/

greget agnos & foueat in ſinu ſuo: & fœtus ouium ſiue fœtas oues ipᷣe portet in humero ſuo. Sicut

imn euangelio legimus: quod ouem erroneam: & agrege ſolido remeantem: ſuis ad caulas hume-
i ti ris reportarit. Poſſumus oues fœtas apoſtolos & apoſtolicos uiros omneſq; eccleſiæ doctores dice
laͤn re:qui ſalutem parturiũt plurimorum. Et dicunt cum apoſtolo. Filioli mei quos iterũ parturio do
duru nec xpᷣs formetur in uobis. Hebrei aſſerunt:nec de hac re apud eos ulla dubitatio eſt ſpiritum ſan-
aͤbe ctum lingua ſua appellari genere fœminino. Ideſt ruhacodſa. Illudq; quod in ſexageſimo ſeptio
gene pſalmo dicitur. Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa: his uidelicet animabus
enn quæ ſpiritum ſanctum conſecutæ ſunt. Nec non & illud. Sicut oculi ancillæ in manibus dominæ
bahi ſuæ. Animam interprætantur ancillam: & dominam ſpiritum ſanctum. Sed & in euangelio quod
logiͤ iuxta hebreos ſcriptum eſt. Nazarei lectitant. Dominus loquitur (modo me tulit mater mea ſpiri-
funm tus ſanctus) Nemo autem in hac parte ſcandalizari debet quod dicatur apud hebreos ſpiritus gene
en re fœminino: cum noſtra lingua appelletur genere maſculino: & græco ſermone neutro. In diuini
im/ tate enim:nullus eſt ſexus Et ideo in tribus principalibus linguis: quibus titulus dominicæ ſcriptꝰ
Meh eſt paſſionis:tribus generibus appellatur: ut ſciamus nullius eſſe generis quod diuerſum eſt.
e CQuis menſus ẽpngillo aquas:⁊ celum palmo ponderauit?: Quis appendit tribus digitis
fi/ molem terre:?⁊ libꝛauit in pondere montes ⁊ colles in ſtatera?: Quis adiunit ſpiritum domini:
un aut quis conſiliarius eius fuit:⁊ oſtendit illi? cum quo inut conſilium: ⁊ inſtruxit eum:⁊ docuit
eneni eum ſemitam iuſtitie:⁊ erudiuit ſcientiam:⁊æ viam pꝛudentie oſtendit illi. Ecce gentes ſicut ſtiu-/
aſo⸗ la ſitule:⁊ quaſi momentũ ſtatere reputate ſunt.Ecce inſule quaſi puluis exiguus:⁊ libanus nõ
ogni⸗ ſufſicit ad ſuccẽdendum:⁊ animalia eius non ſufſicient ad holocauſtum. O mnes gentes quaſi
ng non ſint:ſic ſunt coꝛam eo:⁊ quaſi nihili ⁊ inane reputate ſunt eii.. LxXxX.
umm AQuis menſus eſt manu aquam ⁊ celum palmo:⁊ omnem terram pugillo.Quis ſtatuit mon/
mi; tes pondere ⁊ rupes ſtatera: Quis cognouit mentem domini:aut quis conſiliarius ei fuit Qui
eN docuerit eum. Cuius accepit conſilium ⁊ inſtruxit illum. Nel quis docuit eum:iuditium ⁊ viaʒ
me intelligentie quis oſtendit illi. Si omnes gentes ſicnt ſtilla ſitule:: quaſi momentum ſtatere re
vorn putate ſunt:⁊ quaſi ſaliua reputate ſũt:⁊ libanꝰnon ſufficit ad comburendum:⁊ omnia quadru/
pedia non ſufficiunt ad holocauſtum ⁊ cũcte gentes quaſi nihili ſũt:⁊ in mihili reputate ſunt ei.
mng CNe quis putaret difficilem eſſe uocationem gentium:& quod omnis caro uideret ſalutare dei ſu
Ccce per montem excelſum iubentur aſcendere qui euangelizant ſyon.Et ipſe dominus ueniret in for/

titudine: & redderet unicuiq; ſecũdum opus ſuum: inſtarq; paſtoris agnos foueret in ſinu & fœtas

1eo.
n ipſe portaret:Deſcribitur illius magnitudo: quod nihil ei impoſſibile ſit: & qui uniuerſa cõdiderit:
creatorq; ſit omnium etiam hæc quæ comparatione eorum parua ſunt naleat perpetrare. Quod
eien⸗ autem pugillum uocat palmum: humane conſuetudinis uerbis utitur atq; menſuris: ut dei potẽ
ten tiam per noſtra uerba diſcamus: In eo ubi. Ixx. tranſtulerunt. Quis menſus eſt manu aquam. Siue ut
ient nos uertimus. Quis menſus eſt pugillo aquas. Aquila tranſtulit. Quis menſus eſt digito aquas.
inn Hoc enim ſonat: ut ſcilicet non tota manus: ſed paruo digito quem uulgo guſtatorem
hon uocant:omnis aquarum uaſtitas ponderetur: aut hoc eſt palmus extentã ſigni
ficant manuma pollice uſq; ad extremum digitum. Sinautem contrahamus manum: p u il lus ef-
gi ficitur: ut per palmum & pugillum: extẽtos cælos & globum terræ nouerimus, Pro pugillo quẽ in
k cõpræhenſiõe terræ. Ixx. trãſtulerunt. In hebraico ſcriptũ eſt: ſalis quẽ ſymachus adquila
ie Interprætati ſunt. Et nos ut manifeſtius faceremus: in tres digitos uertius: qc ſcilicet molẽ ter
44 ræ: & excelſa montiũ colliũq; quaſi tribus digitulis: & ftatere paruo momẽto appẽderit: p ꝗᷓ dei ma
el jeſtas & creatoris potẽtia demonſtratur. Quis inꝗt adiuuit ſpiritũ dñi:aut Q cõſiliarius eiꝰfuit: &
oñdit illi: &c. Pro ꝗbus ſymachus interpᷣtatus eſt: ꝗs parauit ſpiritũ dñi: & uirũ cõſilii eius ꝗs onñdit
4 ei cũ quo imiit conſilium: deditq; ei intelligentiã: & ocuit eũ uiam iuditii: & inſtruxit illum ſcien⸗
tia: & iter prudentiæ monſtrauit ei per qckoſtendit manifeſtius paratũ ſpiritü:ſiue firmatũ illũ eſſe.
De quo in apoſtolo legitur. Dñs aũt ſpũs eſt & ſuper quẽ reqeuit ſpũs dei ſpũs ſapiæ & ĩtelligẽtiæ.

8 & reliq̃. Qui dicit in cõſequẽtibus ſpiritus dñi ſuper me:propter qd unxit me: ipſe eſt enim ſpiri/
tus domini: & uir cõſilii eius in quo habitabit omnis plenitudo diuinitatis corporaliter cum illo

Tibe Tr. xi.c.x l.

iniit conſilium: de quo ſupra diximus: admirabilis conſiliarius. Et in prouerbiis ſcriptum eſt. Deus ä
ſapientia fundauit terram: parauit autem cælos prudentia. Porro. xx. qui dixerunt. Quis nouit mẽ lm
tem domini: & quis conſiliarius eius fuit: hoc intelligi uolunt: quod mens: & ratio: & ſenſus dei: p tven
quæm facta ſunt omnia: & ſine quo factum eſt nihil:ille eſt de quo in pſalmis canitur. Verbo domi ed
ni cæli fundati ſunt: & ſpiritu oris eius omnis uirtus eorum. Omnes gentes quæ nõ nouerüt crea- gun
torem ſuum: ſiue uniuerſum mortalium genus ad comparationem dei quaſi ſtilla ſitulæ ſunt: & ins
quaſi momentum ſtateræ quod leui pondere in partem al teram declinatur. Et quomodo ſi de ſi- e
tula ſtilla modicea fluat a portãte negligitur: ita uniuerſa gẽtium multitudo: pro nihilo ducitur. lum
Inſulæ quoq; quaſi ſaluia reputatur: ſiue ut ſymachus & theodotio ipſum ponentes hebraicum ſi/ he⸗
cut doc quod dedicit pro quo aquila tranſtulit. Aiunt autem hebrei hoc Pto
uerbo ſignificari tenuiſſimum puluerem: qui uento raptante ſæpe in oculis mittitur: & ſentitur po hor
tius quam uidetur. Minutiſiima ergo fruſta pulueris & pœnæ inuiſibilia: hoc uerbo appellantur. P
Quas fo rſitan Democritus cum epicuro ſuo atomos uocat: multaq; ſunt nomina quæ ita legutur n
in græco: ut in hebraico poſita ſunt propter interprætandi difficultatem: & ad comparatiõem lin I
guæ hebreæ tam græci quam latini ſermonis pauperiem. Simulq; ut paulatim homines abſtrahat
ab idolatria aufert cærimonias uictimarum: & docet quod omnia ligna libani & armẽta quæ in in
eo paſcuntur: holocauſtis eius ſufficere nequeant. Si autem gẽtes ſic ſunt in conſpectu illius quaſi
nò ſint: & quaſi nihil & inane reputantur: in omnibus autem gentibus & iſtahel eſt: ergo & ipſe ſic iin
eſt quaſi non ſit: & in nihili atq; inane reputatur. Hoc dicimus ut frangatur eius ſuperbia: & cætera ce
rum gentium ſimiles eſſe ſe nouerint. 1
CQui ergo ſimilem feciſtis deum:aut quã imaginem ponetis illi: Numquid ſculptile cõflauit l
faber:aut aurifex auro ſigurauit illud ⁊ laminis argenteis argentarius: foꝛte lignum ⁊ impu/ ͤ⸗
tribile elegit artifex ſapiens:⁊ queret quomodo ſtatuat ſimulacrum quod non moueatur. .*
CDeſcripta dei magnitudine & potentia illius ex parte monſtrata: gentibus quoq; inſuliſq; quaſi Gi
ſtilla ſitulæ: & momẽto ſtatere reputatis: ac puluere: & hoſtiarum cerimoniis reputatis: cur omnes *
gentes quaſi nihili ſint in cõſpectu eius: & quaſi inane reputantur: ſequẽtibus docet. Cui ſimilem fe n
ciſtis deum: aut quã imaginem ponetis ei? Qui ſpiritus eſt ei in oĩbus eſt: & ubiq; diſcurrit: & ter

rã quaſi pugillo continet. Simulq; irridet ſtultitiam nationum: quod artifex ſiue faber erarius: aut
aurifex: aut argentarius deum ſibi faciant: & laminis clauiſq; compingant: ac fortiter ſtatuant: ne
uentorum flatibus detrudatur. Quodq; intulit: forte lignum & imputribile elegit artifex ſapiens:
In hebraico dicitur:ꝛamſucchan: quod genus ligni eſt imputribile: quo uel maxime idola fiunt.
Hæc autem dicit: ut idolis reprobatis: euangelicæ doctrinæ paret uiam: & omnia praua dirigantur
in rectum. Exaltentur ualles & colles humilientur: & reueletur gloria domini: ut omnis caro uide
at ſalutare dei. luxta tropologiam poſſumus dicere: quod increpentur principes hereticorum: di/
uerſa idola de ſuo corde fingentes: uel eloquii uenuſtate quo interprætatur argentum: uel ſplẽdo/
re auri quod refertur ad ſeußimmuel ligno imputribili: ꝗᷓ uiliora ſunt dogmata & perpetua putẽtur
a fingentibus: & dialectica arte firmentur ne moueantur & corruant: ſed ſolida radice conſiſtant.
CMNumquid non ſcietis: Numquid non audietis: Nuũquid non annuntiatum eſt ab initio vo/
bis: numquid non intellexiſtis fundamenta terre: Qui ſedet ſuper gyrum terre:⁊ habitatoꝛes
eius quaſi locuſte.Qui extendit velut nihil celos:⁊ expandit eos ſicut tabernaculum ad inhabi
tandum.Qui dat ſecretoꝛum ſcrutatoꝛes quaſi non ſint iudices terre velut inane fecit.Equidẽ
neqʒ plantato:neqʒ ſato:neq; radicato: in terra trunco eorum:repente flauit in eos ⁊ aruerunt
⁊ turbo quaſi ſtipula auferet eos.Et cui aſſimilaſtis me ⁊ adequaſtis dicit ſanctus. Teuate in
excelſum oculos veſtros ⁊ videte ꝗs creauit hec:ꝗ ducit in numero militiã eoꝛum:⁊ oẽs ex no-
mine vocat: NPꝛe multitudie foꝛtitudis ⁊ roboꝛis:virtutiſqʒ eius:neqʒ vnũ reliquũ fuit. LXx.
Nonne ſcietis: Nõne audietis:Non annũtiatum eſt vobis a pꝛincipio: Nõ cognouiſtis fun
damenta terre? Qui tenet gyrum terre:⁊ habitatoꝛes eius quaſi locuſtas.Qui ſtatuit quaſi ca
meram celum:⁊ extendit quaſi tabernaculum ad habitandum.Qui dat pꝛincipes regnare pꝛo
nihili fecit. Si quidem non plantabuntur:neqʒ ſerentur:nec dolidabitur in terra radix eoꝛum.
Flauit ſuper eos ⁊ arefacti ſunt:⁊ tempeſtas aſſumet illos quaſi ſtipulam. Nũc ergo cui aſſimi/
laſtis mę:exequaboꝛ eis dicit ſctũs. Eleuate ſurſum oculos veſtros:⁊ videre quis oſtendit hec
ommnia. Qui educit iuxta numerum oꝛnatum ſuum:omnes in nomine vocauit:a multa gloꝛia:2=
in roboꝛe foꝛtitudinis:nihil a re abſconditum eſt.
CAb mitio inquit naturali lege uos docui: & poſtea per moyſen ſcripta lege teſtatus ſum. quod ni
hil eſſent idola: & quod creator mundi ipſe eſſet deus qui tantam molem terræ fundaſſet ſuper ma
ria: & ſuper flumina collocaſſet eam: ut elementum grauiſſimum ſuper tenues aquas dei penderet
arbitrio: qui inſtar regis ſedet ſuper gyrum terræ: ex quo nonnulli quaſi punctum & globum eam
eſſe contendunt: & habitatores illius quaſi locuſtas: ſi enim in toto orbe conſideremus uarias na-
tiones:& ab oceano uſq; ad oceanumadeſt ab indico mari uſq; ad britanicum: & ab attlãtico uſq;
ad ſeptentrionis: rigorem in quo congelaſcunt aquæ & ſucina pulchra concreſcunt: omne in me-
dio hominum

Q õs

Super Eſaiam

D
Wn dio hominum genus quaſi locuſtas habitare cernimus. Quid igitur ſuperbit terra & cinis quaſi cæ
Adei lum: immo ut ſcripturarum utar auctoritate. Cæli extenduntur quaſi camara. Siue ut ĩ hebraico cõ
Nnnl tinetur quaſi De quo ſupra diximus:pro quo ſeptuaginta ibi ſalibã interprætati ſunt:& unum
e, uerbum nunc ſputum: nunc camaram: ideſt fornicem tranſtulerunt: & tantam eorum latitudinem
lns quaſi tabernaculum: & papilionem extendit deſuper: ut in ſimilitudiem tecti operiret homĩes qua
dlee⸗ ſi in domo latiſſima habitare faceret: ꝗd mirum ſi parua hominum corpora quaſi locuſtæ: & parua
dumn putentur animantia. Rurſum & in hoc loco qui & terris imminere cælum: & in
Wonß, ſimilitudinem ſperæ cælum eſſe contendunt: abutuntur nomine fornicis: quod ſcilicet media pars
Dnior ſperæ terras operiat: cum in hebraico nõ fornicem: ſed dos: Ideſt tenuiſümum puluerem legerimꝰ.
m Pro quo ſaluia quæ proicitur in terram: puluen cõmiſcetur: & deperit: oſtenditur uniuerlam cor
Un. porum magnitudinem pro nihili reputandam. Qui autem extendit cælos & expandit eos: ut ſu-
lgin pra habitarent angelorum multitudines: uel ſubter homines morarentur: & quaſi magnam ratio/-
jöenln nabilibus creaturis fecit domum. Ipſe pro qualitate temporum principes conſtituit. Siue ſecreto/
Pſtuhe rum ſcrutatores: ut ſint quaſi nõ ſint: & iudices terræ uelut inane fecit. Pro quo. Nxx. tranſtulerüt: ter
nein ram autem quaſi nihili fecit: Si quidem & in principio geneſeos ubi ſcriptum eſt. Terra autem erat
Vquil inuiſibilis: & incompoſita. Gæteri tranſtulerunt. Terra autem erat inane & nihili D Quantos reges
Pleſe & græca & barbara romanaq; narrat hiſtoria. Vbi eſt xerſis innumersabilis ille exercitus:ubi iſrahe/
DB litica in heremo multitudo: ubi regum ĩcredibilis potentia. Quid de ueteribus loquar: præſentia
exempla nos doceant eſſe principes quaſi nihili: & iudices terræ. Siue ut alii ſuſpicãtur: cæli nec ſa-
cͤfin ri ſunt: nec plantati: nec firma radice ſolidati: & repente iuſſione dei ita auferutur & pereut quaſi ſti/
nn⸗ pulaa turbine & tempeſtate rapiatur. Iuxta illud quod ſcriptum eſt. Et tranſiui & nõ erat: & quæſi/
r ni eum & non eſt inuentus locus eius. Cum ergo tanta ſit potentia creatoris atq; maieſtas :cui dei
d ſimilitudinem comparatis? & non potius ex creaturarum magnitudine intelligitis/ conditorem:
aul Si non creditis uerbis ſaltem oculis ueſtris credite: & ex cælorum elementorumq; omnium ſerui/-
cn tute poteſtatem domini cogitate. Qui educit in numero militiam eorum: ideſt cælorum: & om/
bienk nes ex nomine uocat. Subanditur ſtellas. De quibus & in pſalmis canitur. Qui numerat multitudi
kar nem ſtellarum & omnes eas ex nomine uocat: ſiue militiam cæli angelos interprætemur: & omnes
a cælorum exercitus: De quibus & Daniel loquitur: milia milium miniſtrabant ei: & decies centena
d⸗ milia aſſiſtebant illi. Vnde & dominus ſabaoth appellatur qui noſtra lingua dicitur dominus mi-
Mend litiæ atq; exercituum ſiue uirtutum. Educit autẽ iuxta numerum cælorum militiã: ut & ſol & luna
dun. & aſtra cætera quæ Habraam numerare non potuit. Illi numerata ſint & ſeruiant officio delegato:
igmmr dum eundem cæli curſum ſol uno anno lucifer ueſperq; biẽnio luna ſingulis explet menſibus: om
wu⸗ neſq; ſtellæ cæteris temporibus peragant:& quædam ex his uocantur errantes atq; inæquales: ea/
und⸗ rum motus oculis non mente conſpicimus: nec tam intelligimus: quã miramur: magnitudo enim
Hkin fortitudinis dei ſuo facit ordine cuncta ſeruire. Siue iuxta. lxx. a multitudine gloriæ: & potẽtiæ uir
G tutis eius: nihil eum latere poteſt: ſed oĩum uias rationeſq; & curſus creatoris maieſtate cognoſcit.
Ut.
orv⸗ EXPLICIT INESAIA LIBER VNDECIMVS.
oles INCIPIT LIBER DVODECIMVS.
bibi
nici VlIlus iam imperitus ſcriptor eſt: qui letorem inueniat ſimilem ſui.
crunt multoq; pars maior eſt: mileſias & fabellas reuoluentium: quã plato
gteit nis libros. 1 n altero enim ludus & oblectatio eſt: in altero difficul//
ano tas & ſudor immixtus labor. Deniq; timæum de mundi armonia:
L. aſtrorumq; curſu & numeris diſputantem: ipſe qui interprætatus eſt
g Tullius ſe non intelligere confitetur. Teſtamentum autem grunnii
nia corococtæ porcelli: decantant in ſcolis puerorum agmina cachin-
ſen nantium. gitur & noſter luſcius lauinus: fruatur teſtibus ĩmo fau/
r toribus ſuis: uincatq; multitudine: quia forſitan uincit ingenio. Mihi
n ſufficit paucorum teſtimonium: & amicorum laude contentus ſum:
n qui in expetendis opuſculis meis amore noſtri labuntur: & ſtudio
uh Aſcripturarum: ac non nullos fore arbitror qui hoc ipſum quod ad
8S ₰ te euſtochium ſermonem facio obtrectationi patere contẽdant. Nõ
W conſiderantes holdam: & annam: ac debboram uiris tacentibus pro
i phetaſſe: & in ſeruitute Chriſti nequaꝗᷓ differentiam ſeruorum ualere: ſed mẽtium. Duodecimus
un⸗ ergo in Eſaiam explanationum liber hoc habebit exordium.
k⸗ Auare dicis Jacob ⁊ loqueris iſrahel:abſcõdita eſt via mea dño:⁊ a deo meo inditium meũ
tranſibit. Nũquid neſcis aut nõ audiſti? deus ſempiternus:dominus quni creauit terminos ter
re:non deficiet neqʒ laboꝛabit:nec eſt inueſtigatio ſapientie eius:qui dat laſſo virtutes:⁊ his qni
4 non habent foꝛtitudinem robur multiplicat.Oeſicient pueri ⁊ laboꝛabunt:⁊ iuuenes in inſirmi

Liber. xii.c. xli.

tate cadent. Qut antem ſperant in domino:mutabnunt foꝛtitndinem: ? aſſument pẽnas ſicut ag⸗
le:current ⁊ non laboꝛabunt ambulabunt ⁊ non deſicient. LXxX.

CMon enim dicas Jacob:⁊ quid locutus es iſrahel. Abſcondita eſt via mea a deo:⁊ deus me⸗/

us iuditium abſtulit ⁊ receſſit:Et nunc neſcis:⁊ non audiſti deus eternus:deus qui creauit ter
minos terre:non eſurtet:nec laboꝛabit:nec eſt inuentio pꝛudentie eius.Qui dat eſurientibꝰfor/
titudinem:⁊ non dolentibus meroꝛem:Eſurientibus enim iuuenes:⁊ laboꝛabunt adoloſcentes
7 electi inſirmi erunt.Qui autem expectant deum:muttant foꝛtitudinem. Aſſument alas quaſi
aquile current ⁊ non laboꝛabunt:gradientur ⁊ non eſurient.
CCum omnipotentis dei tanta ſit magnitudo:ut nihil eum lateat:& omnia illius arbitrio guber⸗
nẽtur:quare dicis Iacob:ideſt due tribus quæ appellabãtur iuda:& loquæris iſrahel: decem aliæ tri
bus in ſamaria:quæ iam captiuæ ductæ eſtis in aſſyrios. Abſcondita eſt uia mea a domino: & a deo
meo iuditium meum tranſiuit. Et eſt ſenſus. Dicitis: ad deum terrena nõ pertinent: nec conſiderat
quid unuſquiſq; noſtrum gerat.Vnde & nos ab hoſtibus iniuſte opprimimur: & in iumentorum
& piſcium ſimilitudinẽ. Iuxta Abbachuc abſqʒ ullo rectore diſperdimur. Quibus reſpondit deus.
Nũquid neſcis? Nec præcedentium ſcripturarum te uerba docuerunt. Siue iuxta. lxx. ĩignoras quia
non audiſti quod æternus deus: & creator omnium dominus: omnia nouit: omnia continet: om/-
nia ſua maieſtate diſpenſat. Nec aliquãdo deficit nec laborat: ut tuum iuditium nõ intelligat. & ab

ſcõditæ ſint a deo uiæ tuæ:nec eſt inquit inueſtigatio ſapientiæ eius. De quo loco illud apoſtoli

ſumptum reor: incompræhenſibilia iuditia eius: & inueſtigabiles uiæ illius. Siue ut. Ixx. tranſtule/
runt:non eſuriet: & nõ laborabit: Vbi enim cibus ibi frequẽter eſuries ſi cibũ detraxeris: & ubi eſu
ries: ibi & labor: Cum autem in deo hæc nõ ſint: cur ei humanas iungitis paſſiones? Quin potius
ipſe eſurientibus & laſſis dat fortitudinem: & ꝗ uidẽtur in ſeculo eſſe quaũ nihili:uirtutem roburq;
multiplicat: Siue iuxta.Ixx. qui tribuit nõ dolentibus mœrorẽ: eſt enim triſtitia quæ ducit ad mor-/
tem: & eſt triſtitia quæ ducit ad uitam. Vnde his qui habent cor impœnitens dat triſtitiã: ut ſua pec
cata intelligant. Et quia multi gaudent in corporis ſanitate: & adoloſcentiam atq; pueritiam pu-
tant eſſe perpetuam. Iungit & dicit. Quod florens ætas cito cõcidat & corpora robuſta marceſcãt:
Qui autem nõ in ſuis uiribus: ſed in deo habent fiduciam: & eius ſemper miſericordiam præſtolan

tur: mutent fortitudinem: & uadant de uirtute in uirtutem: & aſſumant pẽnas ſicut aquilæ: & audi/

ant renouabitur ſicut aquilæ iuuẽtus tua. Currant ad dominum: & eius deſiderio non laborẽt: am
bulent & nũꝗ deficiant. Crebro diximus aquilarum ſenectutem reuireſcere mutatiõe pẽnarũ: & ſo
las eſſe quæ iubar ſolis aſpiciãt: & ſplendorem radiorum eius poſſint immicãtibus oculis intueri.
pulloſq; ſuos an generoſi ſint hoc experimento probent:Itaq; & ſanctos repueraſcere: & aſſumpto
inmortali corpore laborẽ non ſentire mortalium: ſed rapi in nubibus obuiam Chriſto: & nequaqᷓ
iuxta.Ixx.eſurire quia præſentem dominum habeant cibum.
OWDWVD CAPITVLVM. XLI.

Aſad iuditium pꝛopinquemus:Quis ſuſcitauit ab oꝛiente iuſtum:vocanit eum vt ſeqre
Itur ſe:Oabit in conſpectu eius gentes ⁊ reges obtinebit. Sabit quaſi pulnerem gla/
ldio eius: ſicut ſtipulam vento raptam arcui illins:perſeq̃tur eos. Tranſiuit in pace ſe/
mita in pedibus eius nõ apparebit. Quis hec operatus eſt ⁊ fecit. Nocãs generatiões ab ex/

oꝛdio:Ego dñs pꝛimus ⁊ nouiſſimus ego ſum. ANiderũt inſule ⁊ timuerũt:extrema terre obſtn
puerũt. Appꝛopinquauerũt ⁊ acceſſerũt:vnuſꝗſqʒ pꝛoximo ſuo auxiliatur:⁊ fratri ſi uo dicit con
foꝛtare.Cõfoꝛtabit faber erarius percutiẽs malleo:eum ꝗ cudebat tunc tempoꝛis dicens. Glu

tino bonum eſt:⁊ confoꝛtauit eum in clauis:vt non moneatur. LXX.
Innouamini ad me inſule pꝛincipes enim mutabunt virtutẽ:appꝛopiquent:⁊ loquãtur ſimul.
tunc iuditiũ annũtiẽt:ꝗs ſuſcitauit de oꝛiẽte iuſtitiã vocani eum ad pedes ſuos:⁊ vadet dabit in
conſpectu gẽtium:⁊ reges in ſtupoꝛẽ mittet:⁊ dabit in terra gladios eoꝝ:⁊ ſicut ſtipulam pꝛoie/
ctam arcus eoꝝ:⁊ ſeq̃tur eos.trãſiuit in pace uiam pedũ eius.Quis opatus ẽ ⁊ fecit hec: voca/
uit eam ꝗ vocat eam a generationuʒ pꝛincipio.Ego deus pꝛimus ⁊ in hec q vẽtura ſunt ego ſuʒ
Sigerunt gẽtes ⁊ timuerũt termini terre obſtupuerũt:⁊ acceſſerũt.Aenerũt ſimul iudicàs vnꝰ
ꝗſqʒ ꝓxio ſuo auxiliari ⁊ fratri:⁊ dicet:pᷣualnit vir artifex:⁊ erari⸗ pꝓcutiẽs malleo ſimul ꝓducẽs
aliqũ ꝗdẽ dicit. Solidatio bona ẽ. Cõfoꝛtauerũt eã in clauis:ponẽt eã:: mouebũtur gẽtes.
Cdeſt inſulæ quæ ſalſis amariſq; humus ſeculi tunduntur fluctibus iubentur audire & ora conclu/
dere. Et illud noſſe quod ad iſrahel dictum eſt. Audi iſrahel & tace: & mutare fortitudinem. Ne per
imbecillitatem priſtinam dei non poſſint audire ſermonem: Vt accedant prius ad dominum: & ꝗ;
non ſint propria ſalute cõtentæ: Sed quod didicerint: cæteros doceant: & cum domino diſputent:
utrum omnium deus iuſta ſeruauerit. Sic autem interrogat eas: & ad reſpondendum prouocat: ut
iterrogatione doceat quod ignorãt: Quis ſuſcitauit ab oriente iuſtum ſiue iuſtitiam: neq; enim iu
dæorum tantum deus: ſed & gẽtium qui uocauit xpᷣm dominum ſaluatorem:qui factus eſt nobis
ſapientia a deo:iuſtitia & ſanctitas & redemptio.In quo iuxta apoſtolum dei iuſtitia reuelatur. Vo

cauit ãt

Aceant ad me inſule ⁊ gentes mittent foꝛtitudinem. Accedant? tunc loqnãtur :ſimul

—— — —0-—

Super Eſaiam H ðð

cauit autem eum ut ſe in omnibus ſequæretur: & opera patris faceret: & illud impleret dicens. De-
Wn⸗ us ut facerem uolũtatem tuam uolui.In huius cõſpectu reges & gentes colla ſubmittent: & gladio
hntrn illius ac ſagittis aduerſariæ poteſtates quaſi ſtipula ſubiciẽtur: & puluis perſequætur eos. Reges ui-
ſe, delicet: & principes gentium ſingularum: & pertranſibit in pace ad pacem. Cunctos uocãs ur recõ/
Renz cilientur deo. Semita in pedibus illius nõ patebit: I deſt uiæ laborem non ſentiet: nec aliquã imbe
lug cillitatis humanæ laſſitud inem: ſed de torrẽte bibet in uia: && propterea leuabit caput. Quis eſt in-
qꝓuit hæc operatus & fecit? Quis ſuſcitauit iuſtum atq; iuſtitiam? Quis ei gentes & reges tradidit⸗?
obe⸗ Quis gladio eius & arcui umuerſa ſubiecit? Vtiq; ille qui ab initio mũdi hæc futura prædixit: qui R
mleri omnium cõditor eſt: & quia dixerat ſciſcitantis affectu: quis ſuſcitabit ab oriente iuſtum: &cætera.
dRrie Cunctis tacentibus ſibi ipſe rũditEgo ſum dominus: puimus & nouiſſimus: ego ſt um: pſe eſt: qui
Onlcen & in apochalipſi ioãnis loquitur. Ego ſum alpha & o. principium & finis. Viderunt iſulæ ideſt gẽ
ettonn tes: ſiue eccleſiæ de gentibus cõgregatæ quæ mundi huius ſuſtinẽt tempeſtates. Et timuerüt domi
chrcen num:principium enim ſapientiæ: timor domini. Omnes terrarum termini ad apoſtolorum uerba

tremuerũt: appropinquantes & ad xpi euangelium pariter accedentes. Cũq; ſeipſos cermnerent eſſe

uni ſaluatos: id quod ſupra audierãt: accedant & tunc loquãtur: operæ cõpleuerunt: ut auxiliarentur
P ximis ſuis: & fratres ſuos uellent in domino confortare: & dicerent eis. Recedite ab idolis ſimula/
40 cra demonum antiqua cõtemnite: quæ humana finxit manus: quæ malleo cudente producta ſunt:
doko uæ compacta glutinoquæ ſtabilita clauis ut nõ moueantur: & cũ ſteterint ambulare nõ ualeat:
nfhie Qur nos ſup perſona xpᷣi: & uocatione gentium: & prædicatione euangelii atq; idolorum con// D
editi demnatione interprætati ſumus. Quidam ad cyrum regem perſarum referunt: quod ſuſcitauerit
nhoin eum aduerſum babylonios de oriente: & parere ſuæ fecerit iuſſioni: proſternẽs ei gentes plurimas
bn & gladio illius & arcui cũcta ſubiciens: & cætera quæ ſecũtur ad eius perſonam referunt. Quod ſci
ainmn licet babyloniis idola ſua nõ profuerint:quæ humano facta ſunt ſtudio: & arte ærarii ſuſcitata. Nõ
riu nulli hebreorum de Habraam dictum putant: qui uocatus ſit iuſtus ab oriente: Ideſt de caldæis: &
mumd, quod ſolus iuſtus inuentus eſt: & ſecutus ſit eum: egrediẽs de patria ſua in terram quã neſciebat: &
uki⸗ tradiderit reges in manu eius: qui aduerſum ſodomã & gomorram uenerãt. Et ante gladium eius
Atun J & arcum ſecerit eos eſſe quaſi ſtipulam & puluerem: perſecutuſq; ſit illos: & reuerſus in pace & lon
aci gi itineris curſum non ſenſerit: & hoc nõ ſuis uiribus: ſed dñi fecerit miſericordia: ab initio hæc fu/
tium tura cognouerit. Viderunt ait inſulæ: ideſt gẽtes in circuitu illius uirtute perterritæ ſũt: & extrema
waſ terræ ſem uidelicet filius Noæ: qui tempore extremo terrarum cũ patre & cum fratribus de dilu-
immni⸗ uio euaſerat: & uſq; ad tempus illud fuerat reſeruatus: quẽ melchiſedech intelligi uolunt: & ueniſſe
mn obuiam Habraam de prælio reuertẽti: & acceſſiſſe & benedixiſſe ei:& eum dei benedictionibus r0
nj boraſſe.Ipſumque fabrum ærarium qui Habraã com flauerit malleo ſuæ artis ad meliora produxe R
rit: & dixiſſe ei bonum eſt ut timore domini glutineris & iungaris ei. Et confortauit eum ſiue ſoli- D
dauit in clauis præceptorum domini: ut nõ moueretur: ſed in timore illius permaneret.
fſmnn CEt tu iſrahel ſerue meus Jacob quẽ elegi:ſemen Babꝛaam amici meiiin quo appꝛehendi te RM
kſein ab extremis terre:⁊ a longinquis eius vocaui te:⁊ dixi tibi:Seruus meus es tu elegi te:⁊ nõ ab
1 ieci te:ne timeas quia ſum ego:ne declines quia ego deus tuus confoꝛtaui te:⁊ auxiliatus ſuzʒ tui
reſe⸗ ⁊ ſuſcepit te dextera iuſti mei.Ecce confundentur ⁊ erubeſcent omnes qui pugnant aduerſum
bet⸗ te:erunt quaſi non ſint:⁊ peribunt viri qui cõtradicunt tibi.Queres eos ⁊ nõ inuenies:viros re
obſtn belles tuos:erunt quaſi nõ ſint:⁊ veluti cõſumptio hominis bellãtis aduerſum te:ga ego domi/
t con nus deus appꝛehendi manum tuam dicenſq; tibi.He timeas ego adiuui te. NMoli timere ver⸗
B mis Jacob:gꝗ moꝛtui eſtis ex iſrahel.Ego auxiliatus ſuʒ tui dicit dominus:⁊ redẽptoꝛ tuus ſan
ctus iſrahel. Ego poſui te quaſi plauſtrum triturãs nouum.habens roſtra ſerrantia. Tritura/
ſmni bis montes ⁊ comminues:⁊ colles quaſi puluerem pones. Nentilabis eos:⁊ ventus tollet:⁊ tur
Cbrn bo diſperget eos:Et tu exultabis in domino:in ſancto iſrahel letaberis. LXX.
i⸗ CTu autem iſrahel puer meus Jacob: quẽ elegi ſemen Habꝛaã quẽ dilexi:quem aſſumpſi ab
Re, extremis terre:⁊ a ſumitatibꝰ eius vocaui te:⁊ dilexi tibi. Puer meus es elegi te:⁊ non dereligꝗ
4 te:Noli timere tecum enim ſum ne erres:Ego enim ſum dominus deus tuus ꝗ confoꝛtaui te:
2 ⁊ auxiliatus ſum tui:⁊ roboꝛaui te:dextera iuſta mea.Ecce confundentur ⁊ erubeſcent oẽs ad/
in uerſarii ti. Queres eos ⁊ nõ inuenies hoĩes ꝗ inſanierit in te. Erunt enim quaſi nõ ſint ⁊ non
n erunt pugnãtes aduerſum te.Quia ego dominus deus tuus ꝗ teneo dexteram tuam: qui dico
tibi ne timeas Jacob paruule iſrahel. Ego auxiliatus ſuʒ tui dicit deus:ꝗ redimo te ifrahel:Ec
n ce feci te quaſi rotas plauſtri nouas in ſerrarum modũ:⁊ triturabis montes:⁊ ↄminues colles: ðW
eſet 2 vt puluerem pones:⁊ ventilabis:⁊ ventus auferet eos:⁊ tempeſtas diſperget illos.LZu autem
g letaberis in ſanctis iſrahel ⁊ exultabunt. Clacob & ifrahel eſſe car
nen⸗ nalẽ & eſſe ſpiritualem: Paulus apoſtolus docet: Videte iſrahel ſcdm carnẽ: ex quo ĩtelligimus eſſe
un & alteꝶ iuxta ſpm̃: & ad carnalẽ dici iſrahel.Si filii eẽtis Habraã opera Habraam faceretis. Quibus
nin & ſupra dicitur. Quare dicis Iacob & loquæris iſrahel: abſcõdita eſt uia mea a diũo: & a deo meo iu
, ditium meum trãſiuit. Econtrario nũc ad ſpũalem deus loquitur iſrahel: ꝗ dñi ſui ſuſcepit ann.
7. „ AI m rrauicut. c α “ 4 L GSuaa

14

iber. xii.c.xli.

cbetd
Quæm primum ſeruum: dein electum:ad extremũ ſemen Habraam uocat. Ante enim accipimus mule
ſpiritum ſeruitutis in timorem: & poſtea electi in amicitiam dei iũgimur.Poſt uocationem igitur ac
gẽtium:quãdo uiderũt inſulæ & timuerunt extrema terræ obſtupuerũt: appropiquauerũt & acceſ glues
ſerũt: uocãtur reliquiæ iuxta electionem gratiæ. De quibus dicit & euãgelium. Iſtos duodecim ele iulsl
git ieſus: quos & apoſtolos nominauit: qui poſt ſeruitutem pedagogæ legis electi ſũt in euãgelio: numtn
& ſemen Habraã amici dei eſſe meruerũt.In illo enim appræhẽdit eos ab extremo terræ. & a lon- waint
ginqs eius & a finibus uocauit iſrahel de uniuerſis nationibus cõgregans primum populum iudæ o
—R orum:De ꝗbus & Paulus apoſtolus dicit. Vobis oportebat primù prædicari ſermonem. Quoniã taten
autem auertiſtis nos: imus ad gentes. Tibi ergo qui & ſeruus meus & electus meus qui prædicatu- Un,
rus in gentibus es: & perſecutiones plurimas perpeſſurus: dico ne timeas: quia tecũ ſum cui loquor tlim
in euãgelio: Ecce ego uobiſcum ſum omnes dies uſq; ad cõſumationem ſeculi. Nõ erres: neq; a ue rini
ritate declines: nec te falſa perſuaſione decipias: quod tuis uiribus imperitus & nudus ſiluam gẽtiũn gon
pœnetres: & ferociſſimas nationes ad manſuetudinem uoces: Ego ſum qui confortaui te: & auxilia Ninon
tus tui ſum: & ſuſcepit te ſiue protexit dextera iuſti mei: Ideſt domini ſaluatoris ſiue dextera mea:ut Lunn
Ixx.tranſtulerũt: Ecce enim aduerſarii tui populus iudæorum: & omnes qui pugnãt aduerſum te: Uie
& perſecutores tui uertentur in nihili: quæreſq; aduerſarios tuos & non inuenies: cauſaq; redditur: Ct
quare nõ inuenies aduerſarios tuos: quia erũt quaſi nõ ſint: Quia aduerſarii inſanire dicũtur: con/ cͤ
tra apoſtolos: uel iuxta hebraicum eſſe cõſumpti: Iccirco autem timere nõ debes: quia ego appræ- cmit
hendi manum tuam: qui dico tibi: ne timeas: ego adiuui te. Noli timere uermis Iacob qui mortui ns

eſtis iſrahel:ſiue ut.lxx.panciſſimi ex iſrahel. Hoc quod poſuimꝰ: ego adiuui te:noli timere uermis H
Iacob.lIn.Ixx.nõ habetur. Vermis autem qui hebraice dicitur TOLATH. propter humilitatẽ atq;
cõtemptũ uocatur apoſtolorum chorus: Imitãs Saluatorem qui loquitur in pſalmo. Ego ſum uer-
mis & non homo: opprobrium hominum: & abiectio plebis. Sicut enim uermis terram penetrat: ch.

Ita ſermo apoſtolicus pœnetrauit gentium ciuitates: & ingreſſus eſt prius corda duriſſima. Et recte
pauci appellãtur ex iſtahel: quia ad comparationem totius orbis: gentis iudaice pauciſſimi credide “O”MRJ
runt. Quibus in euãgelio dominus loꝗtur. Noli timere grex paruulus. Siue iuxta hebraicum mor/ l
tui ex iſfrahel. Qui cum apoſtolo dicunt: Cottidie morior: Cum xp crucifixus ſum. Viuo autem Ce
nõ ego: uiuit uero in me xp̃ᷣs. Quodq; ſequitur. Ego poſui te quaſi plauſtrum triturãs nouum ha- nd
bens roſtra ſerrãtia. Hoc ſignificat quod prædicatio euangelica conterat aduerſarias poteſtates: & I
ſpetialem nequitiam Eleuatem ſe contra ſcientiam dei: quæ pro uarietate ſuperbiæ mõtes appellã

tur & colles. I Iliſq; ſublatis: & turbinis more diſperſis exultet iſrahel: atq; lætetur in domĩo ſancto
iſrahel. Poſſumus quoq; dicere quod eccleſiaſticus uir habens euãgelicæ prædicationis roſtra ſer-
rantia in plauſtro nouo: quod nequaꝗ operatur in uetuſtate litteræ. Sed in nouitate ſpiritus conte/
rat incredulorum corda duriſſima: ſeparãs triticum a paleis: & montes colleſq; comminuẽs: Ideſt
omnes hereticorum principes: qui comminuti atq; contriti: redigantur in puluerem: & nihil eſſe
doceantur. Vt qui male fuerant congregati: diuidantur in bonum ſuum.

CQ CEgeni ⁊ pauperes querũt aquas ⁊ non ſunt:lingua eoꝛum ſiti aruit:Ego dominus exaudiam

eos:deus iſrahel nõ derelinqua ulos. Aperiam in ſupinis collibus flumina:⁊ in medio campo/
rum fontes. Donam deſertum in ſtagna aquarum:⁊ terram inuiam in riuos aquarum. Dabo 1
in ſolitudinem:cedrũ:⁊ ſpinã:⁊ myvrtũ:⁊ lignũ oliue: MDonaz in deſerto:abietem:vlmũ:⁊ buxũ: MJ
vt videãt ⁊ ſcidt ⁊ recogitẽt:⁊ itelligãt pariter:qꝛ manꝰdñi fec h:⁊ ſcũs iſrael creauit illð. LXX. u
CEt exultabũt pauperes ⁊ inopes:querent enim aquã ⁊ non erit:lingua coꝛum pꝛeſiti exaruit.
ego dominus deus exaudiam deus iſrahel ⁊ nõ derelinquam eos:ſed aperiam in mõtibus flu/ i
mina:⁊ in medio capoꝛum fontes:faciam deſertum in paludes:⁊ ſitientem terram in aquedu/ 1
ctus. Ponã in terram abſq; aqua:cedrum ⁊ buxum:⁊ myrtũ:⁊ cypreſſum:⁊ populũ:vt videt i
⁊ ſciant:⁊ cogitent ⁊ nouerint ſimul:qꝛ manus dommi fecit hec ⁊ ſanctus iſrahel oſtendit.

Gentium populus pauper & tenuis qui nõ habebat ſcientiam ueritatis quærit per diuerſos magi
ſtros: & uaria philoſophorum dogmata aquas ſalubres & nõ inuenit: qa nõ ſüt: lingua eorum ſiti
aruit: ſine lege ac prophetis. Omnem enim iuxta euangelii fidem ſubſtantiam ſuam in medicos cõ n
ſumpſerat: & a cruore idolatriæ & ſanguine uictimarũ nõ poterat liberari. Propterea dominus de
nõ eos pœnitus dereliquit: nec in æternum perire paſſus eſt. Sed aperuit in ſupinis collibus: ſiue in
montibus flumina: & in medio camporum fontes. Quæ flumina ex illo fluuio duxere principiu: .
qui in pſalmis legitur: Fluminis impetus lætificat ciuſtatem dei. Et in alio loco. Fluuius dei repletꝰ
eſt aquis. Quæ aquæ & fontes de illo fonte manarunt: ꝗ per Hieremiã loquitur. Me dereliquærunt
fontem aquæ uiuæ: Et ſupra in hoc eodem ꝓpheta dicitur: Bibent aquã de fontibus dñi ſaluatoris
De ꝗbus in pſalmis canitur. Bndicite deum: dñm de fontibus iſrahel. Et poſuit inꝗt deſertũ in ſta/
gna aquaꝑꝶ: & terra ininàâ in fiuos aquaꝑ. De ꝗbus aqs & ſaluator in euãgelio myſtico ſermõe di/-
cebat. Qui biberit de aqua mea quã ego dabo ei: nõ ſitiet in gicrlunneSedl aqua quam ego dedero
ei fiet in eos fons aquæ ſalientis in uitam æternam. Et iterum: ſi ꝗs ſitit: uẽiat ad me & bibat: Qui
biberit de aqua quã ego dabo ei: flumina de uẽtre eius fluent aqᷓ uiuæ. Hoc auũt ĩquit euãgeliſta
cebat:de

Super Eſaiam.

cebat de ſpiritu ſancto quem credentes in eo accepturi erant: Quia ĩgitur deſerta quondam eccleſiæ
in multitudo aquis uitalibus fuerat irrigata: Propterea iuxta-Ixx. naſcutur in ea cedrꝰ & buxus: & myr
Kãj tus & cypariſſus: & populus. iuxta hebraicum & cæteros ĩterprætes. cedros. ſetta. & myrtus. & lignũ
ne oliuæ: & abies. & ulmus, & buxus ſimul: Quæ uarietates arborũ: diuerſitatem ſignificant gratiæ ſpi
ritalis: Et quia omnibus natura earum nota eſt. de ſetta tantum hebraicum diſſeramus: quam ſpi-
nam theodotio ttanſtulit: Eſt autem genus arboris naſcentis in heremo ſpinæ albæ habens ſimili-
N tudinem unde omnia ligna in archæ & tabernaculi facta ſũt inſtrumento:quæ appellatur ſettim/
Ju Quod lignum ĩputribile & leuiſſimũ omniũ lignorum: tam in fortitudine: quam in nitore ſolidi
acln tatem ſuperat & pulchritudinem: Cedrus autem & cypariſſus: & myrtus odoris optimi ſunt & im/
Ahann putribiles: Vmus quoqʒ & populꝰſiue buxus: uel maritandis uitibus mugitur: uel ad diuerſa opa ap/
gen tiſſimæ ſunt:Hæc autem omnia pariter ponuntur in ſolitudine: ne ſaltem una corda de cythara do
un i mini & aliqua uirtus gratiarum eccleſiæ deeſſe uideatur. Vt omnes intelligant: & pariter mente co
amiin gnoſcant, quia manus domini hæc uniuerſa perfecerit: ut in ariditate gentium inuenirent᷑ fluenta
umern uirtutum: & in terra quondam deſerta plenaq; ſalſuginis: cedrus & cypariſſus & aliæ arbores naſce/
erumt rentur quarum ſublimitatem & uerticẽ ad cæleſtia feſtinãtem illuminaret lignum oliuæ: quod nu
kdclin trimentum lucis eſt & laborantium requies.
urcot, ¶ C Pꝛope facite iuditium veſtrũ dicit dñs:afferte ſi quid foꝛte habetis dixit rex iacob:accedãt
appre⸗ 2 nũtiẽt nobis quecũq; ventura ſunt:pꝛioꝛa que fuerũt nuntiate:⁊ ponemus coꝛ noſtrũ ⁊ ſciemꝰ
mormi nouiſſima eoꝛũ:hec que ventura ſunt indicate nobis:annũtiate que ventura ſunt in futurũ:ꝛ ſcie
eWerm mus ga dii eſtis vos:Bene quoqʒ:aut male ſi poteſtis facite ⁊ loquamur ⁊ videamꝰ ſimul: ecce
ain vos eſtis ꝓ nihili:⁊ opꝰ veſtrũ ex eo qð nõ eſt abbominatio eſt qui elegit vos. LXX. .
lumwer CJurxta eſt inditiũ veſtrũ dicit dũĩs deꝰ venerũt appꝛopinquauerunt cõſilia veſtra dicit rex ia/
perenr cob:Appꝛopinquent ⁊ annũtient nobis que ventura ſunt:aut pꝛioꝛa que erant dicite: Et appo/
ulini nemus ſenſum:⁊ ſciemus que ſint nouiſſima:Aentura quoqʒ dicite nobis:⁊ nuntiate que futu/
ieic ra ſunt in nouiſſimo:⁊ ſciemus qm̃ dii eſtis:Benefacite ⁊ male:⁊ admirabimur:⁊ videbimꝰ ſi/
umnon⸗ mul vnde ſitis vos:⁊ vñ ſit opus veſtrũ de terra abhominationũ elegerunt vos.
en CQuoniam ſupra diximus duplicem eſſe iacob & iſrael:non credentium atq; credentium in domi
wunt⸗ no ſaluatore:Ita uocatis gentibus & in deſerto quõdã eccleſiæ erũpẽtibus fluuiis fontibuſq; & mi
tend rũ in modũ comante uarietate arborum cunctis ubertate pleniſſimis: qui in chriſtũ ex gentibus cre
mrli dere noluerunt prouocantur ad iuditium: ut reſpondeant cur uidere:& ſcire: & recogitare: & intelli
O an gere noluerĩt: quia manus domini iſta fecerit: & ſanctus iſrael creauerit uniuerſa: accedãt inquit ido
ute⸗ la ueſtra ꝗᷓ putatis eẽ fortiſſima: uel afferte ſi ꝗd forte habetis in uobis: & ueſtra aperite cõſilia: qua

ratione conſenſu nolueritis apertam ſuſcipere ueritatem: Simulq; ſit apoſtropha ad ipſa idola quæ
inſenſibilia ſunt: & nec audiendi: nec reſpondendi poſſident facultatem:⸗Dicite ĩquit nobis uel præ

Wa

16 terita uel futura: & ex rerum euentibus ueſtram potẽtiam demonſtrate: Hoc autem ſignificat quod

me poſt aduentum chriſti omnia idola conticuerint: Vbi apollo delſficus. & loxias deliuſq;: & clariꝰ: &
Ncln ctera idola futurorũ ſcientiam pollicẽtia: quæ reges potentiſſimos decœperũt: Cur de chriſto ni
n hil potuere prædicere: Nihil de apoſtolis eius: nihil de ruinis & abolitione templorum: Si ergo ſuũ
Dobo interitum non potuere prædicere: quõ aliena: uel mala: uel bona poterunt nuntiare: Quod ſi ali-
rx⸗ quis dixerit multa ab idolis eſſe prædicta: hoc ſciendum quod ſemper mendatium iunxerint ueri-
1 tati: & ſic ſententias tẽperarint. Vt ſeu boni ſeu mali quid accidiſſet utrũq; poſſet ĩtelligi: Vt eſt illud
. 1. Pyrri regis epirotarum. aio te eacida. romanos uicere poſſe: & crœſi crœſus perdet halui tranſgreſ
nn ſus maxima regna: Aliud quoq; ſignũ eſt idola deos non eſſe quod nec bene poſſint facere nec ma
hsfi⸗ le:Non quo idola uel demones aſſidentes idolis mala ſæpe non fecerit: ſed quo niſi cõceſſa eis fue
ech⸗ rit poteſtas a dno:hoc facere non poſſint: Deniq; in euãgelio depræcãtur: ut habeant poteſtatem in
ſiel porcorum grægẽ: Et in iob legimus: Abſq; dñi iuſſione uiri ſancti ne iumenta quidem & poſſeſſio
4. nes ualuiſſe diſperdere: Nec mirũ hoc de deo: cum etiam apoſtolꝰ paulus tradat quoſdã ſatanæ ut
vng diſcant non blaſphemare: Siue hoc dicendũ: quod muta ſimulachra hominum & inſenſibilia: nec
mumn bene poſſint facere:nec male:nec præterita noſſe nec futura:quia ex nihilo ſint & ex eo quod nõ eſt
cgi & non tam ipſa quã ille qui ea colat abhominatione condignus ſit: ldola enim gentium argẽtum
noc⸗ & aurũ opera manuũ hominũ: Os habent & nõ loquẽtur: & cætera: Quomò ergo poſſunt ſcire &
Nen nũtiare uẽtura: aut narrare pᷣterita: & benefacere uel male:q̃ nec hominũ ſenſũ habẽt:nec brutorum
ihĩ aĩãtiũ nec intereſt: de qua materia facta uideantur: cũ uniuerſa terrena ſint.
CSuſcitabit ab aquilone ⁊ venit ab oꝛtu ſolis:vocauit nomen meum ⁊ aducet magiſtratꝰqua/
unt ſi lutum ⁊ velut figulus conculcãs humum:Quis annũtiabit ab exoꝛdio vt ſciamus:⁊ a pꝛinci/
vons pio vt dicamus:iuſtus eſt ⁊ non eſt:neqʒ annuntians:neqʒ pꝛedicens:neqʒ aundiẽs ſermones ve
nt ſtros: Pꝛimꝰad ſyõ dicet ecce adſũ:⁊ hieꝛuſalẽ euãgeliſtã dabo:⁊ vidi ⁊ nõ erat neqʒ ex iſtis ꝗſ
ec, ꝙỹ ꝗ iniret cõſilium.⁊ iterrogatus reſponderet uerbu: Ecce omnes iniuſti ⁊ uana opera eoꝛum
un uentus ⁊ inane ſimulachra eoꝛum. LxXxx. Dð
CEgo ãt ſuſcitani eũ ꝗ ab aglone eſt:⁊ ꝗ ab oꝛtu ſolis nuocabunt᷑ nomini meo: Neniant inci⸗
=
cc⸗

Liber. xii.c. xlii.

pes ⁊ ſicut lutũ ſiguli:t ſicut figul cõculcãs lutũ:qs dni annuntiabit vobis ea que a pꝛicipio ſũt
vt cognoſcamus ea qͥ in futuro ⁊ dicemus ga verbũ ſit:non eſt ꝗ pꝛedicat neqʒ qui audiat verba
veſtra:pꝛicipiũ ſyõ dabo:⁊ hieruſalẽ cõſolaboꝛ in via:nã de gẽtibꝰnullus eſt ⁊ de ſimulachris nõ

erat qui annuntiaret:⁊ ſi interrogauero eos vnde eſtis:non reſpondebunt mihi:Sunt enim fa⸗

ctoꝛes veſtri:⁊ fruſtra ſeducunt vos.
C Adhuc contra idola loquitur: & eos qui poſt aduentũ chriſti ea relinquære noluerunt:llliſq; per/
manẽtib“ in errore:ipſe ab aquilone ſuſcitaſſe ſe dicit populũ nationũ: Ab aquilone enim exarde/
ſcent mala ſuper oẽs habitatores terræ: Et ad hieremiam dicitur: Quid tu uides hieremia? & ille re-

ſpondit: Ollam ſuccẽſam: & faciem eius a facie aquilonis: Suſcitantur autem ab aquilone ut credat
in eum quia uenit ab ortu ſolis: De quo ſupra legimus: Quis ſuſcitauit ab onẽte iuſtum ſiue iuſtiti

am: Et in alio loco: Ecce uir oriens nomen eius: qui uocauit eos nomine meo ut derelictis ſimu//

lachris:unũ colant deũ:Ipſe enim loquitur in euangelio: Ego ueni in nomine patris mei & nõ ſu
ſcepiſtis me:alius ueniet in nomine ſuo:& ſuſcipietis eum: Ipſe principes & ma giſtratus & omnẽ
mundi ſuperbiã conculcabit: & ſubicienturei quaſi lutum figulo: ut faciat ex eis aliud uas in hono
rem:aliud in contumeliam: Hæc quæ ego iuxta conſuetudinẽ prophetalẽ feciſſe me dico: quaſi iã

pterita ſint: uel iuxta ſymachũ futura polliceor: Nullus demonũ & idolorum poteſt prædicere: un

de oracula cuncta tacuerunt: quia nemo eſt qui annuntiet: nemo qui audiat:Dum bruta prius cor

da gentilium intellexerũt errorem ſuũ & falſa uaticinia reliquerunt: Priuſq; dominus loquætur ad

ſyon ideſt eccleſiam ſuam & dicet ei: Ecce adſunt filii tui quos tibi per meam donaui fidem: Signimi

cat autem apoſtolos qui in toto orbe euangelium prædicarunt: Syon & hieruſalem nominibus
differunt cæterum ut una urbs: ſic & una eccleſia eſt: Omnes igitur gentes quæ idolorum ſecuntur

ertorẽ: interrogẽtur a nobis: ut reſpondeant unde ſint: Et hæc erit uniuerſarũ reſponſio: quod om/

nes uanitatem Equanru & uẽtos:& adorẽt opera manuũ ſuarũ: Quicqd de idolis & gẽtibus dixi-
mus: referamus a

nuntiãte: & mõſtrante eis ueritatis uiam: ipſi ſequantur errorẽ: & uento ac turbini comparentur: he
brei ſuſcitantur ab aquilone: & uenire ab hortu ſolis aſſyriũ interpᷣtantur & pſam qui uenerunt hie-
ruſalẽ: & omnes principes illius cõculcauerint: nullũq; idolorum quæ colebant hoc ſcierit eſſe uen
turum:niſi ſolus domin q ultus eſt eos pro peccatis ſuis.
ů CAPIIVLVM.: XLII.
CEcce ſeruus meus ſuſcipiã eũ:electus meus cõplacuit ſibi in illo anima mea:dedi ſpi/

Aaietur foꝛis vox eius:calamũ quaſſatum nõ cõteret:⁊lignuzs fumigans nò extiguet:In

legem eiꝰ inſule expectabunt. LXX.

CNJacob puer meus aſſumam eum.iſrael electus meꝰ ſuſcepit eum anima mea:Bedi ſpirituʒ
meũ ſuper eũ:iuditium gentibus educet nõ clamabit:neq; dimittet:nec audietur foꝛis vox eiuns

Calamũ fractũ nõ conteret ⁊ lignum fumigans non extinguet:Sed in veritate equcet iuditiuzʒ
ſplendebit ⁊ non conteretur: donec ponat ſuper terrã iuditium ⁊ in nomine eiꝰ gẽtes ſperabũt.

lacob & iſtael in præſenti capitulo non habentur: quod nec matheus euãgeliſta poſuit ſecutꝰ he/
braicam ueritatẽ: Hoc dicimus in ſuggillationẽ eorum ꝗ noſtra contẽnunt: De quo plenius in ma-

thei cõmentariolis: & in libro quem ad agalſiam nuper ſcripſimus diſputatũ eſt: Et interĩ notãdum
quod ubi de apoſtolorum ſcribitur choro: & iacob & iſrael ſemen appellẽtur abrahã: Quibus qua/

ſi hominibus ac ſeruis cõſequẽter dicatur: Noli timere uermis iacob & paruulus numero iſrael: ubi
autẽ de chriſto eſt uaticiniũ abſq; iacob & iſrael legitur:Ecce ſeruus meus ſuſcipiã eũ: electus meus
cõplacuit ſibi in illo aĩa mea:Et in conſequentibus: Dedi te in teſtamentum generis: in lucem natio
num: Aperire oculos cecoꝶ: & deducere de uinculis alligatos: & de domo carceris habitantes in te
nebris: Nec miꝶ ſi ſeruus uocetur factus ex muliere factuiq; ſub lege: Qui cũ in forma dei eſſet: hu-

miliauit ſe formã ſerui accipiẽs & habitu ĩuentus ut homo: in quo complacuit ſibi anima dei: Cer-

nens in illo omnes eẽ uirtutes: Immo ipſũ eẽ dei uirtutem atqʒ ſapiẽtiã: Dedi inquit ſpiritum meũ

ſuper eũ: ꝗ deſcendit in ſpetie colũbæ: iuditiũ gentibus proferet:quod antea neſciebãt: Non clama
bit: erit enĩ mitis atq; manſuetus: & nõ accipiet perſonã in iuditio:ſiue non leuabit: ſubauditur in al

tum uocẽ ſuam: Vel iuxta ſymachum non decipietur: omnes ĩſidias diaboli intelligẽs: aut ſecun-

dum. Ixx. nõ relinquet populũ ſcilicet iudæoꝑꝶ: Vocans eu ad pœnitentiam: Nec audietur foris uox

eius: neq; enĩ extra galileã atq; iud æã in aliis gẽtibus euãgeliũ prædicauit: Qd ſi legimus fuiſſe eů

in terminis tyri & ſydonis: ſiue ĩ cõfinio cæſareæ philippi: ꝗᷓ nüc uocatur paneas: tamẽ ſciẽdũ nõ eẽ

ſcriptũ: qd ipſas ĩ greſſus ſit ciuitates: Calamũ quaſſatũ ſiue cõfractũ non conteret: Cũctis. n. placabi
lis erit: & ueniã dabit peccatoribꝰ: dicẽs ad mulierẽ: Confide filia:dimittentur tibi peccata: & lignũ
fumigans ſiue ut cæteri trãſtulerũt: obſcurũ atq; tenebroſũ non extinguet: ꝗ uicini erant extinctio/
ni dñi clemẽtia ſeruabũtur: quæ ſup iudæis & nationibus in ſupradictis opuſculis diſſernimus: Sed
cum ueritate omnia iudicabit: nequaq metuẽs ſcribas & phariſeos: quos confidẽter hypocritas ap*

pellabat

—

dogmata prauitatis: & ad pricipes eoꝶ hereſiarchas: quod chriſto pacẽ eccleſiæ

ritũ meũ ſuper eũ iuditiuz gentibꝰ pꝛoferet:Mon clamabit:ncqʒ accipiet pſonã:nec an

Dveritate educet iunditiũ:nõ erit triſtis:neqʒ turbulentus donec ponat in terra iuditiũ:=

tua.
nnel
e⸗
C
ne
n⸗
to⸗
ſin
.

Super Eſaiam.

ſchot
dt pellabat: Qd ãt ſeꝗtur: Splẽdebit & nõ cõteretur: donec ponat ſuper terrã iuditiũ: matheus euãge
6 lIiſta nõ poſuit: ſiue ĩter indi tium & iuditiũ media ſcriptoris errore ſublata ſunt: Significat ãt qd re⸗
ſurgens ex mortuis cũctos illuminauerit: Nec morte contritus ſit: donec poneret ſup terrã iuditiũ
l qui loquæbatur in euãgelio: In iuditiũ ego ueni in mũdũ iſtũ: ut nõ uidẽtes uideãt: & uidẽtes ceci
el fiãt.P0 quo nos ĩterpᷣtati ſumus: nõ erit triſtis: neq; turbulẽtus: ſed æqualitatẽ uultus oĩ tẽpore cõ
tut, ſeruabit:qd falſo de ſocrate philoſophi gloriãtur: nũqᷓ eũ plus ſolito nec triſtẽ fuiſſe nec lætũ: ꝓ quo
faͤhr, aqla & theodotio interptati ſũt: Nõ obſcurabit: & nõ curret: donec ponat in terra iuditiũ: Et eſt ſen
ucrti ſus:NQullũ uultus triſtitia deterrebit: nec feſtinabit ad pœnã ꝗ iuditii ueritatẽ ultimo tẽpori reſerua
ltiſtt uit: Qcq; ſeꝗtur: Et legẽ illius inſulæ expectabũt: manifeſtius poſuere. xxx. in nomine eius gẽtes ſpe
blm, rabunt. ꝗᷓ in ſcripturis appellãtur inſulæ: qa ex omni parte pſecutorũ incurſionibus patẽt: legẽ ãt eiꝰ
laͤnͤ nõ q̃ p moyſen data eſt: ſed euãgeliũ ſentiamus:De ſyon enim egredietur lex. & uerbũ dñi de hie-
aom ruſalẽ: De qua lege & hieremias uaticinatur: Ecce dies uenient dicit dis: & ponã teſtamẽtum no/
in hon uũ:nõ iuxta teſtamẽtum qd olym pepigi cũ patribus eorum. 4
eati Cec dicit dũs deus:creãs celos:⁊ extẽdẽs eos:ſirmas terrã ⁊ qͥ germinantur ex ea:dãs flatuzʒ
lcenenn populo ꝗ eſt ſuꝑ eã:⁊ ſpirituʒ calcãtibus illa:E go dñnis vocaui te in iuſtitia:ꝛ appꝛehẽdi manum
rinsco tuã:⁊ ſeruaui:⁊ dedi te in fedꝰ populi:in lucẽ gẽtiũ:At aperires oculos cecoꝛũ:⁊ educeres de cõ
Eturad cluſione victos de domo carceris:ſedẽtes in tenebꝛis:? vmbꝛa moꝛtis:ego dñs hoc eſt nomen
Signi meũ:Gloꝛiã meꝗ alteri nõ dabo:⁊ laudẽ meã ſculptilibꝰ: q̃ pꝛima fueraãt ecce venerũt:noua quo
wümdu qʒ ego annũtio: Anteqᷓ; oꝛiantur audita vobis faciam.
ſecunn Incertũ erat ꝗs ante dixiſſet:ecce ſeruus meus ſuſcipiã eũ:electus meus cõplacuit ſibi in illo anima
don, mea: Dedi ſpiritũ meũ ſup eũ: iuditiũ gẽtibus ꝓferet:Poſt cõdẽnationẽ. n. idoloꝶ ſubitꝰ? ſermo pro
burci⸗ ruperat: Ecce ſeruus meus: & reliqua qᷓ nos ex pſona patris ſup chriſto interpᷣtati ſumus: Itaq; ne reli
eclee quæret ambiguũ ꝗs ſuperiora dixiſſet. adiũ git & dicit:Hæc dicit dñs deus: Creãs cælos: & extẽdens
tenurte eos: Siue ut. xx. trãſtulerũt: ꝗ fecit cælũ & deſixit illd: Vniuerſitatis igitur creator & dus: ipſe chriſti
Anbehe⸗ ſui pᷣmiſſit aduentum:ꝗ non ſolũ extendit cælos atq; defixit: ſed terra quoq; altera mole firmauit: &
tlleren oĩa quæ naſcũtut ex ea:ut inuiſibilia eius ex his ꝗ facta ſüt intellecta cõſpiciantur: Sempiterna quo/
uirtus illius & diuinitas ꝗ ſpiramen ommibus dedit q uerſantur in terra. lege prima mortaliũ: In
Sfflauit enim deus in faciem adã ſpiritũ uitæ: & factus eſt in animam uiuẽtẽ: Spiritũ autem his pro
ſi prie ꝗ calcãt terrã: & ſapiẽtiã carnis ſuæ ſubitiũt poteſtati:llle igitur cuius tãta præconia ſunt hæc
iRen ad eũ locutus eſt: cuius legẽ inſulæ præſtolantur & gẽtes: Ego dns uocaui te in iuſtitia: De quo ipſe
W loqtur in euangelio: Pater iuſte mundas te ignorat: ut eſſes nõ ſolũ iudæoꝶ ſed & gentium deꝰ :&
apprehẽdi manũ tuam: ꝗqa quicꝗd operatur filius: operatur & pater: Et ſeruaui te: ꝗ Oĩa ipᷣe cõſeruas:
uuäu Et dedi te in fœdus populi iſrael: cui te uẽturum ante ꝓmiſſeras: Et in lucẽ gẽtium: quæ ſedebãt in
HKM tenebris & in umbra mortis. Vt aperires oculos cæcorũ ꝗ deum antea nõ uidebant: Et educeres de
ftm cõcluſione uinctos:funibꝰ enim peccatorũ ſuorum unuſqſq; cõſtrin gitur: Et in euãgelio quã ſata/
ſchis nas uinxerat ſoluit dñs: De domo carceris ſedẽtes in tenebris. ꝗ in erroris nocte & caligine uerſabã
lumm tur: Qdq; infert: Ego dñs deus:Hoc eſt nomen meũ: Gloriam meã alteri nõ dabo: nõ excludit filiũ
emhit cui dicenti in euangelio:Pater glorifica me gloria quam apud te habui prius quà mundus eẽt: Ip⸗-
u he ſe reſpõdit:Et gloriſicaui:& gloriſicabo: Neq; enim dixit: Gloria meã nulli dabo: qd ſi dixiſſet: exclu
nma, ſiſſet & filiũ:Sed gloriã meã alteri nõ dabo: pᷣter te cui dedi: cui daturus ſum: Vñ proprietatẽ ſanctæ
idum ſcripturæ uehemẽter admiror: qd uerbũ oẽs ĩterpᷣtes uoce cõſona trãſtulerũt alterũ:Qui ĩ mul
1sgu, tis aliis ſoliti ſunt diſcrepare: Vt autẽ ſciamꝰ p hãc ſentẽtiã nõ excludi filiũ: ſed idola: ſequẽtia uer-
elvri ba teſtãtur:Et laudẽ meã ſculptilibus:Pro quo.Ixx.nec uirtutes meas ſimulachris: Cũ enim chriſtus
men dei uirtus ſit: deiqʒ ſapientia: oẽs in ſe uittutes continet: Sequitur: Quæ prima fuerũt ecce uenerunt
nntt Et eſt ſenſus:Quæ locutꝰ ſũ quæ p moyſen ꝓphetaſqʒ pollicitus: Vniuerſa cõpleta ſũt: Nũc autem
teznt annuntio uobis euangeliũ: Vocationẽ gẽtiũ: Paſſionè chriſti: nouitatẽ fidei: Vt quomõ priora cer-
lerhe nitis rebus expleta:ſic & ea qᷓ nüc polliceor credatis eẽ uentuuna. ́?YJUD
¶CCanite deo cãticũ nouuzʒ:laus eiꝰ ab extremis terre:gꝗ deſcẽditis in mare:⁊ plenitudo eius in
nei ſiuule ⁊ habitatoꝛes earũ leuet᷑ deſertũ ⁊ ciuitates eiꝰ in domibus habetur cedar: Zaudate habi⸗
hchmt tatoꝛes petre:de vertice mõtiũ clamabũt: Ponẽt dño gloꝛiã ⁊ laudẽ eiꝰ: in iſulis nũtiabunt:do
Nin minus ſicut foꝛtis egrediet᷑:ſicut vir pꝛeliatoꝛ:ſuſcitabit zelũ:vociferabit᷑:: clamabit ſuꝑ inimi/
.ann cos ſuos confoꝛtabit᷑:Tacui ſempꝑ ſilui patiẽs fui.ſicut patiensloquar:diſſipabo ⁊ abſoꝛbebo:ſi⸗/
uor mul deſertos faciã mõtes ⁊ colles::⁊ omne gramẽ eoꝛũ exſiccabo:Et ponã flumina in inſulas:⁊
ſeei ſtagna arefaciã:Et educã cecos i viã quã neſciũt:⁊ in ſemitis quas ignoꝛãt ambulare eos faciã
ͤͦei ponã tenebꝛas coꝛã eis in lucẽ ⁊ praua in directa:hec verba feci cis:⁊ nõ dercliꝗ cos:cõuerſi ſũt
cbi retroꝛſũ cõfũdãtur cõfuſiõe ꝗ cõſidũt in ſcniptili:gꝗ dicũt ↄflatili:vos du nfi. LXX.
igi CCantate dño cãticũ nouũ:pꝛicipatꝰ eiꝰ gloꝛiſicat:⁊ nomen illius a ſũmitate terre:m deſcen/
to⸗ dunt in mare ⁊ nauigant in eo inſule ⁊ habitatoꝛes eaꝛum:lctare deſertũ:⁊ vici eius:ville ⁊ habi
K tatoꝛes cedar: letabunt᷑ ꝗ habitant in petra:de ſummitate montiũ clamabuñt:Dabunt deo glo/
ꝛiam virtutis eius in inſulis nuntiabunt.Dũs deus virtutũ egrediet ⁊ conerct! bellum: ſir uſcita

e

WM

¶. iber. xii.c.xlii.

gegt
nit ʒelum ? clamauit ſuper inimicos ſuos cũ foꝛtitudie tacuia pꝛincipio:MNũ ſemper tacebo ⁊ ſu ſen
ſtinebo:ſicut pariens patiẽter egi:erũpam ⁊ arefaciam:ſimul vaſtabo montes ⁊ colles:⁊ omne ſen
fenum eoꝛum arefaciã: Et ponam flumina in inſulas:? paludes ſiccabo:Et adducam cecos per ſche
viam quã neſciunt:⁊ ſemitas quas ignoꝛauerũt calcare eos faciam:fac d eis tenebꝛas in lucem CG
7 pꝛaua in directa:hec verba faciã illis ⁊ nõ derelinquã eos:ipſi vero cõuerſi ſũt retroꝛſũ:cõfů⸗ ſitun
dimini cõfuſiõe ꝗ ↄſiditis ſuꝑ ſculptilibꝰ:ꝗ dicitis ↄflatili vos eſtis dii noſtri. . eii
CQui prius dixerat: quæ prima fuerant ecce uenerũt: noua quoq; ego ann untio: anteq̊ oriantur au/- pohe
dita faciã uobis & ſe promiſſerat qdi gnorabant eſſe dicturum: Quæ ſint illa noua ſequẽti ſermone gert
teſtatur: Apoſtolis præcipiens & apoſtolicis uiris ut canant canticũ nouum nequaqᷓ in uetuſtate lit inw
teræ ſed in nouitate ſpiritus: Nec ſolũ in ueteri ĩſtrumẽto:ſed in nouo: & laus eius penetret uſq; ad Po
extrema terræ A ſũmo enim cæli egreſſus eius: & uſq; ad ſũmum illius occurſus eius:in omnem ter it
ram exiit apoſtolorum ſonus: & in terminos orbis uerba eorũ: Siue iuxta. lxx. glorificate nomẽ erꝰ tun
in terminis terræ: ut in uniuerſo mũdo chriſti nomẽ annuntietur in gentibus: qui ſint ãt iſti ꝗ cane C
re debeant canticum nouum: ſequentia uerba teſtantur: Qui deſcenditis inquit mare & nauigatis lun
illud:ſiue plemtudo maris: Apoſtolos eni uidens ieſus in littore iuxta mare geneſaret reficientes n
retia:uocauit & miſit in magnum mare: ut de piſcatoribus piſcium faceret hominum piſcatores: ꝗ s.
de hieruſalẽ uſq; ad illiricũ: & hiſpanias: euangelium præ dicarũt: capiẽtes in bræui tempore ipſam ceel
quoq; romanæ urbis potẽtiã: Vel certe deſcenderunt in mare & nauigauerunt illud tempeſtates & m
perſecutiones iſtius ſeculi ſuſtinentes: Inſulas quoq; & habitatores earum: uel diuerſitatẽ gentiũ in
tellige: uel eccleſiarũ multitudinẽ: Leuet ĩquit deſertum & ciuitates eius uocem ſuam: De qua & ſu n
pra diximus: ſiue lætetur deſertum & uici eiꝰ: & cedar quæ quondam inhabitabilis fuit regio trans o
arabiã ſaracenorũ: & habitatores petræ: quæ & ipſa urbs paleſtinæ eſt: Hoc autem ſignificat: quod
gentium populus deſertus prius notitia dei: & idolatriæ erroribus obligatus: ad laudes domini 1
conuertatur: Siue quia cedar interpᷣtantut tenebræ & iuxta apoſtolum petra chriſtus: præcipitur cũ hon
ctis credentibus: ut q ante erant in tenebris & nũc credunt in domino ſaluatore: de uertice montiũ u
clamitẽt:& aperte prædicent chriſtum: Quibus & ſupra dictum eſt: in montẽ excelſum aſcende qui be
euangelizas ſyõ: Eleua in fortitudine uocem tuã ꝗ euangelizas hieruſalem: & ponam gloriam eius
in inſulis de quibus prius diximus: Deſcribitq; ſermo propheticus glorioſũ ſaluatoris aduentũ: de
quo & paulus apoſtolus loquitur: Secundum illuminationem gloriæ magni dei: & ſaluatoris no-
ſtii ieſu chriſti: & eum uiro fortiſſimo cõparat:qui pugnaturus ſit contra aduerſarios ſuos: & ſuſcita
turus zelum: De quo & in cantico deuteronomii prophetatum eſt: ipſi me zelare fecerunt in eo ꝗ
non erat deus:Et irritauerũt me in idolis ſuis: & ego zelare eos faciam in gente que non eſt: & in gẽ
te ſtultiſſima irritabo illos: Vociferabitur quoq; & clamabit contra inimicos ſuos: aperte eorũ in/
fidelitatẽ reprobans: & cum clamore pronũtians: Tacui ſemper ſilui: patiens fui: Siue ut. Ixx. tranſtu
lerunt:Tacui nũquid ſemp tacebo:Vt impleatur illud quod per ſalomonem dicitur: Tempus tacen
di: & tempus loquendi: Et eſt ſenſus: Diu uos delinquẽtes ſæpe portaui: Sed quia ante tacueram. ne
quaqᷓ ultra reticebo: t quo modo pariens in lucem profudit inſantem: & apertum facit eſſe quod
prius clauſum in uiſceribus tenebatur: Sic ego dolorem meum: & diſſimulationem quam ſemp ha
bui ſuper ſceleribus ueſtris nunc ꝓferam & diſſipabo ueſtra conſilia: Vno quoq; tempore abſorbe/
bo umuerſam gẽtem: & omnem ſuperbiam montium: tumoremq; cõſiliorũ ueſtrorum: & fœnum
de quo ſupra dictum eſt: Vere fœnum eſt populus: Ideſt tam principes quam uulg“ ignobile in de/
ſertũ redigam: Quod in. xx. de theo dotionis æditione additum eſt: quia hæc uerba tacuerũt: cũq; P
uos a capite uſq; ad pedes exiccauero atq; deleuero: tunc flumina doctrinæ meæ in inſulis genti àA
um currere faciam: & ſtagna ueſtra ſiue paludes redigã in ariditatem: Vt in gentibus ſit ſcientia ſcni k
pturarum: & in uobis doctrinæ ariditas: Ducamq; cæcos per uiam quam ante neſciebant: De quibꝰ
& ſupra legimus: dedi te in fœdus populi: in lucem gẽtium ut aperires oculos cæcorum: Hii ducẽ- D”
tur per uiam: de qua chriſtus loquitur: Ego ſum uia:ſiue uiam ſciẽtiæ dei: & per ſemitas prophetales “

ambulare eos faciã: Tũc tenebræ eorum mutabũtur in lucem: & praua uertentur in recta: Vt intelli-
gant q legunt: & cordis oculis clarum in ueteri teſtamento chriſti lumen aſpitiant: Simulq; infert: H
hæc uerba ꝗ feci: ſiue faciã eis nequaꝗᷓ ultra futura promittens ſed qᷓ ante promiſſeram reddens: Me
autem iſta dicẽte cõuerſas eſt retrorſum populus iudæorum: ut non crederent promittenti: & in ſu .
is confunderentur erroribus: & negligerẽt ſponſionem dei qui idolis ante crediderant: Siue cum .
intrauerit plenitudo gentium: tunc etiã iſrael populus cõuertetur: & pœnitebit eum erroris ſui per
quem idolis ante ſeruierat: Aut certe poſt uocationem gentium reuertetur ad principium: ut dicat
omnes gentes qᷓ poſt euãgeliũ credere noluerũt:in ſuis idolis cõfũdẽdas. — ””
CSurdqdi audite:⁊ ceci intuemini ad videndum:Quis cecus niſi ſeruus meus:⁊ ſurdus niſi ad
quem nuntios meos miſi:Quis cecꝰniſi ſeruus domini:qui vides multa nonne cuſtodies:q aꝑ
tas habes nonne audies:Et dominus voluit vt ſanctificaret eum ⁊ magnificaret legem:⁊ extol-/
leret:Ipſe autem popnlus direptus atqʒ vaſtatus:Laus iuuenum omnes:⁊ in domibus carce
rum abſconditi ſunt: Facti ſũt in rapinam nec eſt qui eruat ĩ direptionem:= nõ eſt urnienr id
e: Ruis eit

Super Eſaiam.

htrtt de qnis eſt in nobis ꝗ audiat hoc:attendat ⁊ anſcultet futura:Quis dedit in direptionẽ iacobꝛ
chſe iſrael vaſtantibus:MHõne dñs ipſe cui peccauimus:⁊ noluerunt in vus eius ambulare:⁊ non au/
ishr dierũt legem eius:Et effudit ſuper eũ idignationem furoꝛis ſun foꝛte bellum ⁊ combuſit eum
hen in circuitu ? nõ cognouit:⁊ ſuccẽdit eũ:⁊ nõ intellexit. LXX.
ſii CSurdqdi andite:⁊ ceci ſuſcipite vt videatis:Quis eſt cecus niſi pueri mci:⁊ ſurdi niſi qui domi DM
nãtur eoꝛum:Quis cecus niſi ꝗ recepit:⁊ excecati ſũt ſeruidei:vidiſtis ſepe:⁊ nõ cuſtodiſtis:ap
nn te ſũt aures:⁊ nõ audiſtis:hhiũs deus voluit vt teſtiſicaretur ⁊ magniſicaret laudẽ:Et vidi:⁊ crat
ſend populus vaſtatus atqʒ direptus:laus.n.in cubilibus vbiqʒ ⁊ in domibus ſimul:in quibus abſcõ
nt derũt eos:Facti ſũt in direptionẽ:⁊ nõ erat qui erueret pꝛedã:⁊ nõ erat qui diceret redde:ꝗs eſt
erlige in vobis ꝗ hec audiat:⁊ futura cognoſcat:ꝗs dedit in depꝛedationẽ iacob ⁊ iſrael vaſtantibus: HM
nnenr Monne deus cui peccauerũt ⁊ noluiſtis in viis illius ambulare:neqʒ audire legem eius:Et idu
oni xit ſuper eos iram furoris ſui:⁊ pꝛeliauit aduerſus eos belluʒ:⁊ ꝗ comburebant eos per circui/
ligen⸗ tum:⁊ non cognouit vnuſꝗſq;: nec poſuerunt ſuper animm. .
wmgnt CNe quis putaret hoc quod dicitur: ſurdi audite.& cæci intuemini ad uidendum: ad gẽtium popu
fciene Ium pertinere:qui prius ſurdus & cæcus fuerat: ut iudæi ſtulta interprætati one approbare cõtẽò uũt
wore:, ipſe propheticus ſermo demonſtrat: qui ſurdi & cæci intelligi debeant: Quis inquit cæcus niſi ſer-
eipſam uus meus: & ſardniſi ad quem nuntios meos miſi:haud dubium quin prophetas ſignificet: Quis
lates cæcus:niſi qui uenundatus eſt peccatis ſuis: Quis cæcus niſi qui prius ſeruus fuit domini: Cni dici-
entüi tur:O iſrael qui uides multa & habes prophetas plurimos: per quos dei mandata cognoſcas: Nõne D
gran cuſtodies quæ tibi præcepta ſunt: qui apertas habes aures: nonne audies quæ dicuntur: De quo & ſu
gionmt pra legimus: auditu audietis & nõ intelligetis: & uidentes aſpicietis & nõ uidebitis incraſſatũ eſt.n.
igt cor populi huius: Dominus inquit uoluit ut ſanctificaret eum: & magnificaret le em ſuam: & po-/
Coni pulum iacentem extolleret ac leuaret: Sed ille dei facere noluit uoluntatem: & iccirco ab aduerſari-
chintci is ſuis direptus eſt atqʒ uaſtatus: Quos uel demones: uel hoſtes intelligere debemus. Laquæus iuue/ DZ
enonti, num omnes: & in domibus carcerum abſconditi ſunt: Siue ut. Ixx. tranſtulerunt: Laquæus in cubili
1 bus ubiq; & in domibus ſimul in quibus abſconderunt eos: Scribas ſignificat & phariſeos: qui ple- H
iman bem miſerabilem decœperũt: & ubiq; poſuerunt inſidias contra dm ialuatorem: & apoſtolos eiꝰ
we⸗ habentes claues ſcientiæ: nec ipſi intrantes: & alios uolentes introire prohibentes: Pulchreq; pecto/- D
en ra eorũ in quibus habitabant cogitationes peſſimæ carceres appellauit. Ideo facti ſunt in rapinã &
en in direptionem:nec fuit qui liberaret eos: & pro eis ſermonẽ faceret: Simulq; propheta cohortatur
lir eos: ut ſi omnes audire non poſſint: ſaltim pauci futura cognoſcant& intelligant a quo iſta perpeſ
mo⸗ ſi ſunt: Cauſaſq; ſuæ uaſtitatis agnoſcant: ꝗ nec audire nec facere uoluerunt qᷓ lege præcepta ſunt:
Aud Ideo effudit dominus ſuper eos totã iram ſuam & indignationem furoris plenam: ut qui priꝰ tacue
dan rat nequaꝗᷓ ultra reticeret: Nec ſermonibus eos: ſed pœnis tormentiſq; corriperet: & còpræhende-
luii ret eos bellum fortiſſimum: quod nequaꝗᷓ poſſint euadere: Oſtendens ferociam romanorum: Cũq;
an ex omni parte combuſtus ſit & nihil in ſe habeat ſanitatis: tamẽ nõ intelligit cauſam pœnæ ſuæ: qd
Thd iccirco punitus ſit:quia dei filium non recepit. J D
egot CAPITVLVM. XxLIII.
npfe XT nucc hec dicit dñs:creãs te iacob:⁊ ſoꝛmãs te iſrael.Noli timere ꝗa redemi te:⁊ vo/ RMZ
Obe⸗ caui nomine tuo meus es tu:Cum trãſieris per aquã tecũ ero:⁊ flumina nõ operient te
enumn Cũ ambulaueris in ignẽ nõ cõbureris:⁊ flãma non ardebit in te:Quia ego dominus
inde⸗ deus tuus:ſanctus iſrael ſaluatoꝛ tuus: BDedi pꝛopitiationẽ tuam egyptũ.ethiopiã ⁊ ſa
cig ba pꝛo te:Ex quo honorabilis factus es in oculis meis:⁊ gloꝛioſus:Ego dilexi te:⁊ dabo homi⸗/
Sgen nes pꝛo te:⁊ populus ꝓ aĩa tua:MNHoli timere qm̃ tecũ ego ſum:ab oriente adducã ſemen tuũ:⁊ ab
muſet, occidente congregabo te:Bicã agloni da ⁊ auſtro noli pꝛohibere:adduc filios meos de lõgiquo
en⸗ 7 filias meas ab extremo terre:Et oẽm ꝗ iuocat nomẽ meũ in gloꝛiã meã creaui eũ:⁊ foꝛmaui
ia⸗ eũ ⁊ feci eũ:Educ foꝛas populũ cecuʒ:⁊ oculos habẽtẽ:Surdũ:⁊ aures ei ſunt:ißẽs gentes con/
bens gregate ſimul:⁊ collecte ſũt tribus:Quis in vobis annũtiabit iſtud:⁊ q̃pꝛima ſũt audire nos fa/
inrli ciet:dẽt teſtes eoꝝ ⁊ iuſtiſicẽtur:⁊ audiãt ⁊ dicãt:vere vos teſtes mei dicit dñs ⁊ ſeruꝰ meꝰ quem
inen elegi:At ſciatis ⁊ credatis mihi:⁊ intelligatis ꝗa ego ipſe ſum:ante me non eſt foꝛmatus deus:
ℳ. ⁊ poſt me nõ erit:Ego ſũ:ego ſũdñs:⁊ non eſt abſqʒ me ſaluatoꝛ: Ego annũtiaui ⁊ ſaluaui:audi
u tũ feci ⁊ nõ fuit in vobis alienus:Aos teſtes mei dicit dñs:⁊ ego deus:⁊ ab initio ego ipſe:⁊ nõ
zan eſt qui de mann mea eruat:opaboꝛ:⁊ quis auertet illud. XX. .
ihe CEJt nũc ſic dicit dũs deus qui fecit te iacob:⁊ creauit te iſrael. Noli timere qm̃ redemi te:voca
d ui te nomini meo:meꝰes tu:⁊ ſi trãſieris ꝑ aquã tecũ ſũ:⁊ flumia ñ cooperiẽt te:Et ſi trãſieris ꝓ.
ignẽ nõ cõbureris:flãma nõ exuret te:ga ego dñs deus tuus ſanctus iſrael ſaluatoꝛ tuus:feci cõ
G mutationem tuã egyptũ ethiopiã:⁊ ſemẽ pꝛo te:Ex quo honoꝛabilis factus es:⁊ ĩ cõſpectu meo
loꝛiſicat“:z ego dilexi te ?⁊ dabo homines pꝛo te:⁊ pꝛicipes pꝛo capite tuo:Noli timere qm̃ tecuʒ
ſuũ ab oꝛiẽte adducã ſemẽ tuũ.⁊ ab occidẽte ↄgregabo:Dicãq; agꝗloni:adduc:⁊ africo noli ꝓhibe
get re:adduc ſilios meos de terra lõgiqua:⁊ ſilias meas a termis terre:oẽs ꝗ vocant᷑ nomini meo:in
ſc J iii

—

Liber. xii.c.xliii.

gloꝛia.n. mea creaui illũ:2 plaſmaui cũ:⁊ feci illũ ⁊ eduxit populũ cecũ ꝗ hsbet oculos? ſũt ceci
7 ſurdes ſũt aures eiꝰ:oẽs gẽtes cõgregate ſimul ⁊ cõuenerunt pꝛicipes eaꝝ:Quis annuntiauit
hec aut que a pꝛincipio ſũt ꝗs annutiabit vobis:adducãt teſtes ſuos ⁊ iuſtiſicentur: ⁊ audiãt ⁊
loquantur vere:Eſtote mihi teſtes ⁊ ego teſtis dicit dominus deus:⁊ puer meus quem elegi: vt

ſciatis:⁊ credatis:⁊ intelligatis quia ego ſuʒ: Ante me non fuit alius deus:⁊ poſt me non erit:ego
deus:⁊ non eſt preter me ſaluatoꝛ:Ego annũtiaui ⁊ ſaluos feci:expꝛobꝛaui:⁊ non erat in vobis

alienus: Aos mei teſtes:⁊ ego dominus deus ab initio:⁊ non eſt qui de manibus meis eruat:
Faciam ⁊ quis auertet illuncd.
Hebrei de ſecũdo ſaluatoris hæc interpᷣtãtur aduentu: quãdo poſt plenitudinem gẽtiũ omnis ſal
uandus ſit iſrael: Nos ãt nequaꝗᷓ putamus ad eos fieri repromiſſionẽ quibꝰ ſupra dictũ eſt: Quis cæ

cus niſi pueri mei: & ꝗ ſurdi niſi qui dominantur eorũ: & excecati ſũt ſerui dei: Et rurſum: factus eſt

populus uaſtatus atq; direptus & his ſimilia: Deniqʒ infert:Effudit ſuper eũ indignationẽ furoris ſui

& forte bellũ: & combuſit eum in circuitu: & non cognouit: & ſuccẽdit eum & nõ intellexit: Ergo
qd ſupra diximꝰ duos eẽ iacob & duos iſrael. Vnũ carnalẽ & alteꝶ ſpiritalẽ: eoꝶ q ĩ ſaluatorẽ crede

re noluerũt & eoꝶ ꝗq cepœrüt filiũ dei:Hoc ẽt nũc ĩtelligẽdũ:qd ꝓuocet᷑ apoſtolorũ chorꝰ:& prĩa

xpᷣi eccleſia de iudæorũ populo cõgregata: ut intelligat creatorẽ: & factorem fuum qui & animæ &

corporis eius ſit conditor: Nec timeat perſecutores: quia redẽptus ſit chriſti ſanguĩe ꝗ uocauerit eũ

nomine ſuo:& ob familiaritatẽ ſpetialiter appellet populũ ſuum:ſed prædicet incũctanter: & nulla

pericula reformidet: Quodq; infett: Aquas & flumina: & ignẽ: & flãmas: perſecutorum impetũ fu-

rorẽq; deſcribit: ꝗ ſaluti gentium inuideãt: & nolint ſermonẽ euãgelicum pᷣdicari: Quãꝗᷓ iudæi in
aquis ægyptios: in fluminibus babylonios: in igne macedonas: in fläma romanos: intelligi uelint
iccirco at præcipit eis ne timeãt: quia domin“ deus ſaluator eorum: & ſanctus iſrael ſit cum eis: qui

fecerit eos ægypto ethiopiæ: & ſœnæ & extremi mũdi terminis pᷣdicare: Pro ſœnæ reliqui interp-/
tes poſuerunt.SABA. Vnde fuit regina auſtri: quæ uenit ſapiẽtiã audire ſalomonis: Quãobrẽ hono
rabilis factus eſt apoſtoloꝑꝶ corus in conſpectu dei & dilectus ab eo & cũctorũ hominum ſalus atq;
populorum: ꝗ per eos ad euãgelium ſunt uocati:reputabũtur in ſalutem animarũ eorum. unde iun
git & dicit: Qui nobis in euagelium loquitur: ecce ego uobiſcũ ſũ: Noli timere ego tecũ ſum om/

nibꝰdiebꝰ uſq; ad cõſumationẽ ſeculi. ab orẽite. n. & occidente adducã filios tuos ꝗ reqeſcãt in ſinu

abrahã: & de cũctis mundi partibus filiorũ meoꝶ & filiarũ populus congregabitur: ꝗ uel inuocent
nomẽ meum: Vel meo uocẽtur nomine aut appellentur chriſtiani in glona conditoris ſui: Qdq;

ſequitur:Educ foras populũ cæcũ: & oculos habentem: Surdũ & aures ei ſunt: Multi putant dici de

populo gẽtium:ꝗ per apoſtolorum doctrinã audire cœperit & uidere: Sed nos etiam hæc de diſp

ſo intelligamus iſrael: ꝗq uocatus ſit per apoſtolos: primuſqʒ; crediderit: Quibus loquitur & paulus:

Vobis primũ oportuit prædicari ſermonẽ dei: Et ipſe dominꝰ in euãgelio: I te ad oues perditas do
mus iſrael:Deniq; ſequitur: Omnes congregatæ ſunt ſimulq; & collectæ ſũt tribus:ideſt cum popu
lo qui crediderit ex iudæis: ut duplex uocatio ſit circũciſionis & pputii: Quod autem dicitur: Educ
ad hilium ſermo eſt: Siue iuxta. Ixx. Pater de filio loquitur: qd eduxerit populũ ſuum cæcum & ſur-
dũ: & gentibus copularit: & fecerit ex eis multos eccleſiæ principes: Miraturq; propheta quod nul-
lus in gentibus hæc pᷣſcire potuerit:nec dei noſce conſilia: Sed tãtũ populus eius ꝗ legem acceperit

& prophetas habuerit: Notus eni in iudæa deus in iſrael magnum nomen eius: Siue ipſe deus teſtis

ſuorũ ſermonũ ſit: & patrator: & puer eius ac ſeruus quẽ elegit. Haud dubium quin chriſtum ſigni
ficet: cui & ſupra dicit: Magnũ tibi eſt uocari te puerum meum: & hæc omnia fient ut ueritas mundo
prædicetur: Et ſciãt & credãt: & ĩtelligãt quoꝶ mens prius bruta erat:& inſenſibilis:qd pᷣter unum
deũ nullus alius ſit: nec ante nec poſtea:Neq; enĩ temporum cõditor habet aliquando principium:
cum hoc ipſum aliquando ſit tẽporis: Et quomodo nunc locutus eſt: ego teſtis dicit dominus deus
& puer quem elegi: Dicente hoc ipſum domino in euangelio: Duorum hominum teſtimonium
uerum eſt. Ego ſum qui teſtimonium perhibeo de me: & qui miſit me pater: ac & de diuinitate il
lius ſentiendum eſt: qd nullus ſit deus niſi ipſe ꝗ loquitur: & puer eius quẽ elegit: Pulchreq; pᷣter de
um patrem: alter nullus eſt deus quia chriſtus dei uirtus eſt: & dei ſapiẽria: Qui loꝗtur in euãgelio
Ego in patre: & pater in me: Sicut enĩ unus chriſtus dominus non aufert patni ne dñs ſit: ſic unus de
us pater non aufert filio ne deus ſit: qui in principio erat uerbum: hoc erat in principio apud deum
Quodq; ſequitur: & non eſt abſq; me ſaluator oſtendit in patre filiũ cũcta ſaluare. De quo ldem pro
pheta teſtatur: & mittet eis dominus ſaluatorem qui ſaluos eos faciet: Neq; enim de ſapiens & for
tis ſine ſua poteſt:eſſe ſapientia atq; uirtute: Cum ergo ab initio ego hacTatuta prædixerim nullus
erit qui meæ renuat uoluntati: lImmo quæ ego fecero poſſi irrita facere: Hæc dicuntur quidem ad
iacob & iſrael: ſed referũt᷑ ad apoſtolicũ choꝶ: & oẽs ꝗ de populo iudæoꝶ ĩ xpᷣm uoluerit credere:
CHec dicit dominus redemptoꝛ veſter ſanctus iſrael. Oꝛopter vosmiſi in babylonem:⁊ detra
xi vectes vniuerſos: ⁊ chaldeos in nauibus ſuis gloꝛiantes: ego dominus ſanctus veſter
creans hieꝛuſalem rex veſter. LXX. dd .

ſuſcitabo

CSic dicit dominus deus qui redimit vos ſanctus iſrael:pꝛopter vos mittam in babylonem:⁊

= —R——— — 4 —

Super Eſaiam.

ſtan
hnhrn ſuſcitabo fugientes vniuerſos:⁊ chaldei in nauibus vincientur: Ego dominus deus ſanctus
li, iſrael qui oſtendi iſrael regnum veſtrum.,. M
tinr Cuxta hebraicum adhuc ad iſrael propheticus ſermo dirigitur: Quod redemptor eorum domi-
Nt nus & ſanctus iſrael: hæc ad eos locutus ſit: propter uos qui mecum euangelium prædicatis. Qui-
nms bus ſupra dixi:Noli timere quoniam ego tecũ ſum: qui eſtis teſtes noluntatis meæ: & puerũ meum
Sl alterum teſtem mundo incredulo nuntiatis: Miſi fil meum in babylonẽ & cõfuſionem huius ſe-
culi: & detraxi omnes uectes eius: qui hebraice appellantur BA RIIM: Et quos theodotio fortes in-
ll terprætatus eſt. & chaldæos inquit ſubauditur Qetraxi: qui in ſuis gloriabantur naui-
Que bus: in his uidelicet qui inſtar nauiũ inter idola fluctuabãt: De chaldæis nullus ambi git.quin de-/
Guck mones ſonet:Ego dominus hæc futura prædixi: qii ſũ creator ueſter & rex iſrael: Porro iuxta. Ixx.
itti multo aliter eſt ſenſus:Ego dñs qui te de periculis liberaui & ſanctus iſrael:propter uos mittã in ba
ink bylonem regẽ mœdoꝶ atq; pſaꝑ: & habitatores eiꝰ fugere faciam: & chaldæi qui uos cœperant.
Neec⸗ uincti per mare caſpiũ ad gentes alias trãſferentur: Ego dominus hæc futura decreui: qui oſtẽdi iſ-
aii rael regẽ credẽtium fore: MN . .
ineg CHBec dicit dominus:qui dedit in mari viam:⁊ in aquis toꝛrentibus ſemitã:Qui cduxit qnadri
eitei gam ⁊ equũ:agmen ⁊ robnſtum:ſimul obdoꝛmierunt:nec reſurgent:Contriti ſunt quaſi linum
Lnnl extincti ſunt: Ne memimeritis pꝛioꝛum ⁊ antiqua ne intueamini:Ecce ego faciam noua:⁊ oꝛien
etüſu⸗ tur: vtiqʒ cognoſcetis ea. Ponaã in deſerto via:⁊ in inuio flumina: Gloꝛiſicabit me beſtia agri
äriin dracones ⁊ ſtrutiones:quia dedi in deſerto aquas flumina in inuio At darem populo meo potũ
ueit electo meo: Ropulum iſtũ foꝛmaui mihi:laudẽ meã narraut. Lxx.
ini QAuia ſic dicit dominus:Quidat in mari viã ⁊ in aqua vehemẽti ſemitam: Qui educit currꝰ
ling ? equos:⁊ multitudinem robuſtiſſimã:Sed doꝛmierũt ⁊ nõ reſurgẽt:exticti ſunt quaſi linũ exti
Nibon ctũ:MHolite meminiſe pꝛioꝝ:⁊ veteꝛa ne recogitetis:ecce ego faciã noua qͥ nũc oꝛientur:⁊ cogno/
nn ſcetis ea:⁊ faciã ĩ deſerto viã:⁊ ĩ iaquoſo flumiĩa:benedicẽt mihi beſtie agri ſyrenes⁊ ſilie ſtru/
iein tionũ:gꝗa dedi ĩ deſerto aquã:⁊ flumia ĩ iaquoſo.ANt bibere faciã genus meũ electũ populũ meũ

quem acgꝗſiui:vt virtutes meas narret.
Dominus qui deſtruxit & abiecit habylonem & fortiſſimos illius detraxit de potentia. Om⸗z
neſq; chaldæos qui in fluctibus huius ſeculi fœliciter nauigabãt fecit eſſe captiuos: ipſe in aquis tor
10 rentibus maris rubri reperit uiam: ut tranſiret populus eiꝰ de ægypto liberatꝰ: Siue qui dedit in ma
ri rubro uiam: ipſe qui & in aquis torrentibus iordanis fluuii reperit ſemitam: ut & egreſſio ex ægy
Hade pto:& introitus in terram repromiſionis haberet miraculũ:ipſe currus & equos & omnem exerci-
ei⸗ tum pharaonis demerſit in profundum: qui dormierunt ſomno perpetuo: Contriti ſunt & extincti

mon,
imoen

4
.

duun quaſi linum in bræui temporis ſpatio: & in puncto atq; momento: Linum enim nec dum igne cor
much ruptũ pro leuitate ſubſtantiæ ſtatim extinctum in fauillã diſſoluitur: 1 gitur hoc præcipio uobis ut
n inter ſigna mea atq; miracula quibus babylõ urbs potentiſſima diruta eſt: Et quibus in mari rubro
Nlin atq; iordane populo meo aperta eſt uia: nequaqꝗᷓ memineritis ueterũ: quoniã in euangelio multo ſũ
aͤlu⸗ maiora facturus: Quorum comparatiõe præterita ſilere debeant: Nequaq enim ultra in mari rubro
Gmn ſed in deſerto totius mundi reperiam uos: am. nec unus fluuius ſiue fõs erumpet de petra: ſed multa
cent flumina: quæ nõ corpora. ut prius: ſed animas ſitiẽtes reficiãt: & impleatur illud qd ſupra legimus:
teli⸗ Bibetis aquas de fontibus ſaluatoris: Tunc quod nũꝗᷓ factum eſt: fiet ut omnes beſtiæ & dracones:
igri & ſtrutiones qui in ſolitudie gentium morabãtur: & idolatriæ ſanguine: morũq; feritate beſtiarũ
undo ſimiles erant: glorificẽt me atq; collaudẽt:PI0 draconibus quod ſoſus theodotio ut ĩ hebraico ſcri
unum ptum eſt: appellauit thennim. Reliqui ſyrenas interprætati ſunt: Animalia portẽtoſa quæ dulci car-
piun mine atq; mortifero nauigantes ſcyllæis canibus lacerandos præcipitabant: Hocq; ſignificat: qd
den uoluptuarii priꝰ & luxuriæ dediti: ad ſeruitutem domini conuertantur: Licet melius ſit dracones in
Onin telligi: quia iunguntur & ſtrutiões: ut quia ſemel de beſtiis ſolitudinis loquæbatur: hæc animanria
nurl poneret qᷓ deſerto familiaria ſunt: Laudabũt ãt ĩquit me: & glorifñcabut beſtiæ agri: & dracones &
zat⸗ ſtrutiones: quia dedi in deſerto gentium aquas: & in ariditate nationum flumina: ut biberet popu/
inen lus meus quem elegi mihi ſiue genus meum electum: & populus quem acquiſiui ſan guine meo:
nuck ut laudes meas uirtuteſq; narraret. ”D”JMUU6
uun Non me inuocaſti iacob nec laboꝛaſti in me iſrael: Mon obtuliſti mihi harietem holocauſti
nn tui.Mon te ſeruire feci in oblatione: nec laboꝛem tibi pꝛebui in thure: Non emiſti mihi argẽto
b calamum:⁊ adipe victimarum tuarum non inebꝛiaſti:Nerumtamen ſeuire me feciſti in pecca
A tis tuis:pᷣbuiſti mihi laboꝛẽ in iniquitatibus tuis. LXX.
14 CNon modo vocaui te iacob:neqʒ laboꝛare te feci iſrael:MNon attuliſti mihi oues holocauſti tui
er neqʒ in victimis tuis magnifſicaſti me:nec ſeruire te feci:in hoſtiis:nec laboꝛem tibi pꝛebui ĩthu
n re nec emiſti mihi argento thymiama:nec adipem hoſtiarum tuarum concupiui:ſed in pecca⸗
r tis tuis defendi te:⁊ in iniquitatibus tuis. .
CBeſtiis agri draconibus: ſtrutionibus: laudantibus me: Tu iacob nequaqᷓ me inuocare uoluiſti:
n nec poſtea laborare: ut peccatum emendares pœnitentia: Quod autem arbitraris obtuliſſe te mihi

¶.iber. xii.c.xliiii.

b

nictimas & arietes immolaſſe: Scias eos a me non eſſe ſuſceptos: Quia mihi & idolis communes n
erant:lllumq; ſenſum repetit: De quo ſupra dixerat: Vt quid mihi multitudinem uictimarum tol
ueſtrarum dicit dominꝰ: Plenus ſum holocauſtorum arietum: & adipe agnorum: & ſanguinẽ thau 1
rorum & hyrcorum nolo: Neq; enim ait prætioſum a te quippiam requiſiui: ut in parandis eis labo
rare te facetem: Nõ exegi a te oblationes: nec thura quæſiui: Nõ calamum neq; incœnſum: & diuer 8
ſa pigmenta generis: quorum fumo inebriares me atq; ſatiares: Sed obedientiam quæ eſt ſuper ſa- n
crificium: & ſacriſicium de quo in pſalmis dauid dicit: Sacrificium deo ſpiritus contribulatus: cor
contritum & humiliatum deus non deſpicit: lla uolui:illa quæſiui: Tu autem me ſeruire & labora- ge
re feciſti in peccatis tuis ut cogerer dicere: Laboraui ſuſtinens: & nequaꝗᷓ ultra ferre te poſſum: Vn// ſ⸗
de & per oſeæ idem loquitur deus: Quid tibi faciam ephraim: protegam te iſrael: Quid tibi faciam
quaſi adamam ponam te: & quaſi ſebõim: Quod autem.Ixx. poſuerunt: Sed in peccatis tuis defen/
di te & iniꝗtaribꝰ: Sic poteſt ſuperioribus copulari: ut labor ſit dei:& laſſitudo defẽdere peccatores. ze
Ego ſum:ego ſum ipſe qui deleo iniquitates tuas pꝛopter me:⁊ peccatoꝛum tuoꝛumnon re/ 4
coꝛdaboꝛ: Reduc me in memoꝛiam vt indicemur ſimul: Marra ſi quid babes vt inſtiſiceris: .
Pater tuus pꝛimus peccauit:⁊ iterpꝛetes tui pꝛeuaricati ſunt in me:Contaminaui pꝛicipesſſan 1
ctos:Hedi ad iternitionẽ iacob:⁊ iſrael in blaſppemiꝗd6. LXX.
CEgo ſum:ego ſum qui deleo iniquitates tuas:? non recoꝛdaboꝛ:Tu vero memento? indice- i
mur: Sic tu iniquitates tuas pꝛimus:vt iuſtificeris: Matres veſtri peccauerunt:⁊ pꝛincipes ve ſ
ſtri iniq; egerunt in me ⁊ contaminauerunt pꝛincipes ſancta mea: ⁊ dedi vt perderem ia/
cob ⁊ iſrael in oppꝛobꝛium. ”M .
Tu me ingt iacob & iſrael laborare feciſti in peccatis tuis: & onera iniꝗtatũ tuaꝶ portare uix po/-
tui.quos nequaꝗᷓ ſeruos meos: nec pueros uoco:ſed ſimplici appello nomiĩe iacob & iſrael ꝛut oſtẽ- .
dã & arguã peccatores: ego ãt ꝓpter me qa miſericors ſũ & patiens: & multarũ miſerationũ:delebo 14
oẽs iniqtates tuas: In aſperſiõe & ſanguĩe noui teſtamẽti: delẽs uetꝰcyrographũ:qd aduerſũ te ſcri .
tũ erat: Et peccatoꝶ tuoꝶ ultra non recordabor: quæ tibi ſi credere uolueris in baptiſmate dimiſ 6
urus ſum: Reduc ergo me in memoriã: Si quid habes iuſti quod reſpondeas mihi: libenter accipiã
Vt iudicemur ſimul: & arguas me non feciſſe tibi quod facere debui: Quẽſenſũ in michea plenius
legimus: Populus meus ꝗd feci tibi: & ꝗd moleſtus fui tibi reſponde mihi: ꝗ eduxi te de terra ægy- W

ti & de domo ſeruitutis liberaui te: & miſi ante faciẽ tuã moyſen & aron & mariã: Et in quinqua-
geſimo pſalmo dauid loquitur ad deũ: Vt iuſtificeris in ſermonibus tuis: & uincas cũ fueris iudica
tus: narra ergo ſi quid habes ut iuſtificeris: Et eſt ſenſus: Ego non loquar prior cõtrate: Ne oppreſſũ
eſſe te dicas multiplicatione ſermonum: Sed tu ſi quid iuſti habes: ipſe ꝓ te loꝗ re: ut uidearis tanta
q pateris in merito ſuſtinere: Et ut ſcias me miſereri tui:non ob mentũ tuũ: ſed propter meã clemẽ
tiã: a patribus tuis repetam atq; maioribus: ut intelligas te a peccatoribus eſſe generaũt: Pater tuus
primus peccauit in ſolitudie: Oĩs uidelicet populus iſrael: Siue auctor generis tui abraham peccaſſe
conuincitur: quando domino terram repromiſſionis ſemini illius pollicente reſpondit: In quo
iciã quia poſſidebo eã: & interprætes inquit tui præuaricati ſunt in me: aaron & moyſes ad aquã cõ
tradictionis: Qui inter me & te medii loquæbantur: Et ut intelligamus non eſſe uiolẽtã expoſitio
nem: ſequitur: Et contaminaui principes ſanctos: De quibus & in pſalmo canitur: Abſorti fut iuxta
petram iudices eorũ: Quos iccirco contaminaſſe ſe dicit. quod terr repromiſſionis nõ intrauerĩt
Dediqʒ ad internitionem iacob & iſrael in blaſphemia: ut nullus præter duos ex his qui de ægypto
egreſii erant intrarẽt in iudæam. ſed cadauera eorum in ſolitudine iuxta.lxx.ꝗ addiderunt de ſuo
Dic tu prior iniqtates tuas: ut iuſtificeris: Ad pœnitẽtiã eos prouocat deus ut intelligant ſcelera ſua
atq; peccata & ueniam conſequantur: Scriptũ eſt enĩ & in alio loco: Iuſtus accuſator ſui eſt in prĩci
pio ſermonis: Principeſq; eorũ & patres dicuntur domini ſancta uiolaſſe: Non ſeruientes legi dei:
ſed traditiones & mandata hominum requirentes propter quos periit iacob & in opprobrium
datus eſt iſrael: Eiectꝰde ſua ꝓuintia:& totiꝰorbis exulatq; peregrinus. CAPITVLVM. XLIIII.
RMNhNX nunc audi iacob ſerue meus ⁊ iſrael quẽ elegi:Hec dicit dũs: Faciẽs ⁊ foꝛmãs te ab
Efvytero auxiligtoꝛ tuus:Moli timere ſerue meus iacob ⁊rectiſſime quẽ elegi:efũdã enim

Afaauas ſup ſitiẽtẽ:⁊ fluẽta ſup aridã:effũdã ſpũm meũ ſuꝑ ſemẽ tuũ:⁊⸗ bñdictionẽ meã
Hſup ſtirpẽ tuã:⁊ germinabũt iter herbas:quaſi ſalices iuxta pᷣter fluẽtes aquas: Aſte di
cet dñi ego ſũ: ⁊ ille vocabit in nomine iacob: ⁊ hic ſcribet manu ſua domino:⁊ in nomine
iſrael aſſimilabitur. LXX.
C MNüc ãt audi iacob puer meꝰ:⁊ iſrael quẽ elegi.Ego dominus deꝰ qui ſeci te ⁊ plaſmaui tè de
ventre:adhuc habebis auxilium noli timere puer mens iacob:⁊ dilecte iſrael quem elegi adhuc
ego dabo aquã ĩ ſiti ꝗ ãbulãt i iaqquoſa:ponã ſpũz meũ ſuꝑ ſemẽ tuũ:⁊ bnñdictiões meas ſuꝑ fili
os tuos:Et oꝛient᷑ vt ĩ medio aque fenũ ⁊ ſicut ſalix iuxta pᷣterfluẽtes aquas:Iſte dicet ði ſũ:
⁊ iſte clamabit in nomie iacob:Et aliꝰſcribet in manu ſua dei ſũ ego:⁊ inomie iſrael clamabit.
CVbi accuſatur populꝰiudæoꝶ ob ĩcredulitatẽ atqʒblaſphemiã abſqʒ ulla nomiĩs digĩtate puris ap
pellat᷑ uocabulis: nõ me ĩuocaſti iacob:nec laboraſti ĩ me iſrael: & iteꝶ: dedi ad ĩtermnitionẽ iacob:
Rifrael in

Guper Eſaiam

wnmn
n irael in blaſphemiam: Vbi autem ad apoſtolorũ chorũ ꝗ ex iudæis é ſermonẽ facit: iunguntur &
n nominum priuilegia. Audi acob ſerue meus: & iſrahel quẽ elegi: Vt prima ſit ſeruitus: ſecũda ele-/
lbo ctio.Hæc dicit dominus: factor & formator tuus: qui ab utero auxiliatus eſt tui: ut adhuc in uentre
Aä matris plantam fratris arriperes. Siue qui in principio naſcentis eccleſiæ te de perſecutoribus con-
ieb, ſeruauit. Noli timere crudelitatẽ eorũ ſerue meus Iacob: & rectiſſimæ quẽ elegi. Alio nomine hie
len ruſalem uocat:iſuro enim uerbum hebraicum. Cæteri ſiue Ideſt rectiſſumum
Alben⸗ & rectum interprætati ſunt. S oli. lxx. dilectiſſmum iungentes de ſuo iſrahel. Propriæ eni iuxta he-
myn, breos & litterarum fidem: iſrahel rectus dei dicitur. Vir autem uidens deum non in elemẽtis: ſed in ,D
diſin ſono uocis eſt. Vnde & liber geneſeos appellatur. Ideſt iuſtoꝶ Habraa: I ſaac: & iſrahel:
uih, Noli igitur timere iacob & iſrahel: qa effùdã aquas ſuper ſitientem: & aridam de qua ſæpe dictum
HRH eſt. Et effundam ſiue ponam ſpiritum meum ſuper ſemen tuum: & benedictionem meam ſup ſtir/
onn, pem tuam quæ ex aqua & ſpiritu ſancto in baptiſmate renaſcetur. Quam & in euangelio ſaluator
fent promiſit dicens. Qui ſitit ueniat ad me & bibat. Statimq; infertur. Hoc autem dicebat de ſpiritu ſan
pezfn cto:quẽ credenres accepturi erant. Comparat quoq; in baptiſmate naſcẽtes herbis uirentibus & ſa
Köſ lici quæ iuxta fluentes aquas oritur.& contra rerum naturam affert fructus quæ prius ſterilis erat:
ina uel cuius ſemẽ in cibo ſumptum ſteriles facit. Quod quidem in primo pſalmo legitur. Et erit ſicut
lncie⸗ lignum quod plantatum eſt ſecus decurſus õ fructus ſuos dabit in tempore ſuo: &
les N õ6olium eius nõ decidet. Alii inter herbas & renaſcentes ſalices duplicem uocationem intelligunt:
en⸗ ut in herbis:populus nationum ſit: in ſalice: hi qui ex iſrahel crediderint. Simulq; deſcribit uarieta-
tem credentium:alius dicet domini ego ſum: qui iuſtitiæ opera in ſe eſſe cõſidit. Alius uocabit: ſub
e⸗ * auditur peccatores ad pœnitentiam in nomine Iacob: ut & ipſi ſupplantãat uitia atq; peccata. Alius .ꝰ
moti ſcribet manu ſua dei ſum. Siue ut. Ixx. tranſtulerũt. Scribet in manu ſua dei ſum: ut nouo tyrocinio
itetn ſeruitutis xpᷣi ſe militem glorietur: & in nomine iſrahel aſſimilabitur. Non enim omnes ex ifrahel :
fſürſi ſed magna pars ex gentium multitudine: quæ in nomie iſrahel aſſimilabitur: ut recipiat legem: &
Aräni prophetas: omneſq; gratias ſpiritus ſancti quæ iſrahel populo repromiſſæ ſüt.
zachi ¶ Wec dicit dñs rex iſrabel:? redemptoꝛ tuus dũs exercituum. Ego pꝛimus ⁊ ego nouiſſimꝰ:⁊
genmn abſqʒ me nõ eſt deus.Quis ſimilis mei:vocet ⁊ annũtiet:⁊ oꝛdinẽ exponat mihi:ex quo ↄſtitui
nay⸗ populũ antiquũ:ventura ⁊ que furura ſunt annuntiet eis.Noli timere neq; cõturbemini:ex tũc
ne⸗ audire te feci:⁊ annũtiaui te:vos eſtis teſtes mei.Nũgd eſt deus abſqʒ me:⁊ foꝛmatoꝛ quẽ ego
iwcien non fecerim:? Plaſte idoli oẽs nihil ſunt ⁊ amantiſſima eoꝝ non pꝛoderũt eis. Ipſi ſunt teſtes P
Mrc eoꝝ quia non vident:neqʒ intelligũt:vt confundantur.Quis foꝛmauit deũ ⁊ ſculptile ⁊ cõflauit
t ad nihil vtile: Ecce oẽs participes eius cõfundentur:Fabꝛi enim ſunt:ex hoibus ↄuenient oẽs
fne ſtabunt ⁊ pauebunt:⁊ cõfundentur ſimul. Faber ferrarius lima operatus eſt:in pꝛunis ⁊ in mal
u leis foꝛmauit illud:⁊ operatus eſt in bꝛachio foꝛtitudinis ſue.Eſuriet ⁊ deſiciet:nõ bibet aquaʒ:
t⸗ ⁊ laſſeſcet. Artifex lignarius extendit noꝛmam:foꝛmauit illud in rũcina:fecit illud in angnlari:
lncn ⁊ circino toꝛneauit illud ⁊ fecit imaginem viri:quaſi ſpecioſuʒ hoies habitantẽ in domo. Succi
gii dit cedros:tulit ilicem:⁊ quercũ:que ſteterat inter ligna ſaltus: lantauit pinũ quã pluuia nu/
lti triuit:⁊ facta eſt hoĩbus in focum:Sumpſit cx eis ⁊ calefactus eſt:⁊ ſuccẽdit ⁊ coxit panes: DOe
ut reliquo autẽ operatus eſt deuʒ ⁊ adoꝛauit:fecit ſculptile:⁊ curuatus eſt ante illud. Mediũ eius D
meiit cõbuſit igni ⁊ de medio eius carnes comedit. Coxit pulmentuʒ:⁊ ſaturatus eſt:⁊ calefactus eſt
pro ⁊ dixit calefactus ſum:vidi focum. Reliquũ aũt eius deum fecit:⁊ ſculptile ſibi. Curuatur
eſo ante illud ⁊ adoꝛat illud:æ obſecrat dicens. Libera me quia deus meus es tu. Neſcierunt neqʒ 4
enlu intellexerũt.O bliti enim ſunt ne videant oculi eoꝝ:ne intelligant coꝛde ſuo.MNon recogitant in
i mente ſua neq; cognoſcunt neqʒ ſentiunt vt dicant:medium eius cõbuſſi igne:⁊ coxi ſuper car-/
gici bones eius panes.Coxi carnes ⁊ comedi:⁊ de reliquo eins idolum faciam:ante truncum ligni
in pꝛocidam pars eius cinis:coꝛ inſipiens adoꝛauit illud:⁊ non liberabit animam ſuam:neqʒ di⸗/
8 cet foꝛte mendatium eſt in dextera mea. . . .
tt C Poſt prædicationem apoſtolorum uocationem gentium: ſaluatoris aduentũ:& effuſionem ſpi⸗
nn ritus ſancti quæm cunctis credentibus daturum ſe eſſe promiſit. Quando pro uarietate meritorũ
aullius dicet domini ego ſum. Alius uocabit in nomine Iacob: alius ſcrihet manu ſua ſe eſſe domini.
Et cum ortus ſit in infideli turba gentilium in nomine aſſimilabitur iſraheli. Vt relictis idolis. uni/
1 us dei cultor ſit.Incipit altera QQuluäuam tota ſimul propoſuimus ne unius ſenſusdiui-/
m Qderemus continentiam. Et quia. Ixxx. in hoc capitulo exceptis paucis uerbis non diſcrepant ab hei
braico:noſtra editione contenti ſumus: qua intellecta noſcentur: & cæteræ. Eſt autem ſermo con/
l tra illius temporis idolatras. Quo Eſaias propheta uentura populis nuntiabat: & arguit eos ꝗ dei P
hu omnipotentis religione contempta: ſimulacris ligneis inclinentur & adorent opera manuum
i ſuarum. Curramus ergo per ſingula. Hæc dicit dominus rex iſrahel. Qui in me crediturus eſt
ſ & redemptor eius qui filii mei ſuſcipiet aduentum. Dominus exercituum atque uirtutum:
. & omnipotens Hoc enim in hebraico ſonat ſabaoth. Ego ſum primus: & ego nouiſſimus: &
1 d.&. &.. & abſq; me non eſt deus. Quia puer quem elegi in me deus eſt. De quo ſupra dixi: Ecce pu R
6 ð .

ℳR ₰

ber. x i.c.xliiii.

er meus quem elegi: electus meus quem ſuſcepit anima mea. Iudicium gẽtib proferet:& in nomĩi/

ne eius gentes ſperabunt. Nec dicit eſſe ſolum: ſed præter uirtutem ſuam atq; ſapientiam nullũ eſſe

externum deum: deorumq; multorum opinionem: & ſimulacra condemnans. Quis inquit ſimilis
mei eſt? Vocet ea quæ non ſunt quaſi ſint: & exponat ordinem creaturæ meæ: qua cuncta ratione
librauerim: ex quo feci hominem ſuper terram. Nec hoc ſolum uolo:ſed quæro etiã ſcientiam fu/
turorum. Vnde tu iſrahel: cuius ego rex & redemptor ſum noli timere ſimulacra: quæ eſſe nihil in

ſyna monte didiciſti. An forſitan creator eſt alius quæm ego non nouerim? Aut præter hunc alter

eſt mundus Qui ignoti dei monſtret potentiam? Neq; uero ea ſolum quæ fiunt:ſed & illi qui faci

unt habebuntur pro nihili. Cumq; uindictæ tempus aduenerit: nequaꝗᷓ poterunt eos manuum ſua

rum: & inſenſibilia confundunt artifices ſuos. Quis enim poſſit hoc credere:quod aſcia lima:& tere
tro:malleoq; formetur deus? Et uel in prunis ſimulacra fundantur: uel norma runcina & angulari
bus circinoq; in deos repente conſurgant? Præſertim cum fame & ſiti artificis artis uilitas demon-
ſtretur. Fit enim lignea ſtatua humanam exprimens ſpeciem: & quãto pulchrior fuerit tanto deus

putatur auguſtor. Poniturq; in phano: & æterno clauditur carcere: quæ longo tẽpore creuit in ſal/
tibus. Et pro uarietate arborum: cædrus & ilex: & quærcus: uel pinus fuit. Mirumq; in modum ſeg /

mẽta eius atq; raſuræ mittuntur in focũ: ut calefaciant artificem dei & coquant diuerſa pulmenta.

Pars autem altera formatur in deum: ut opere completo adoret illam factor ſuus: & operis ſui im/

præcetur auxilium: nec ĩtelligit uel recogitat. Immo nec camis nec memtis aſpicit oculis:quod nõ
poſũt eſſe deus: cuius pars igne combuſta eſt: nec hominis manu fieri diuina maieſtas. Pleniuſq; ſu
per irriſione idolorum propheticus ſermo contexitur: quæ facilis intelligentiæ ſunt. Nec lacinio/
ſam immo ſuperfluam expoſitionem deſiderant: ſuper quo & flaccus ſcribit in ſatyra deridens ſi-

mulacra gentium. Olym truncus eram ficulnus inutile lignum:cum faber incertus ſcamnum face
ret ne priapum: maluit eſſe deum deus. Inde ego furum atq; auium maxima formido. Quicꝗd au-
tem de idolis dictum eſt: poteſt referri & ad hereſeon principes qui ſimulacra dogmatum ſuorum
atq; mendacii artifici corde compon unt: & uenerantur ea quæ a ſe ſciunt eſſe ſimulacra. Nec ſufficit
eis error proprius: niſi ſimplices quoſq; eorum adoratione decœperint. Qui quæſtum putant eſſe

pietatem & deuorant domos uiduarum: abutenteſq; uulgi imperitia. Ita arte dialectica: quaſi aſcea:
& teretro:lima: & runcina formant deum ſuum: & cudunt malleo: atq; inaurant ſermonis rethori/
ci uenuſtate: quorum deus uenter eſt: & gloria in cõfuſione eorum.
WAUemento hoꝛum iacob ⁊ iſrahel:qm ſeruus meus es tu:foꝛmaui te:ſeruus meus es tu iſra/
hel:ne obliniſcaris mei. Deleni vt nubem inigtates tuas:⁊ quaſi nebulã peccata tua.Reuerte/
re ad me:qm̃ redemi te.Laudate celi qm̃ fecit dominus iubilate extrema terre.Reſonate mõ/

tes laudationem. ſaltus ⁊ omne lignũ eius:qm̃ redemit dũs Jacob:⁊ iſrahel glabii. LxXx.
C Memento hoꝛum Jacob ⁊ ifrahel gloꝛiabitur:qm̃ puer meus es tu:foꝛmaui te pueꝝ meũ:?

tu iſrahel ne obliuiſcaris mei.Ecce enim deleui ſicut nubem inigtates tuas:⁊ ſicut caliginẽ pec
cata tua. Reuertere ad me ⁊ redimã te.Letami celi:qm̃ miſertus eſt deus iſrahelis.Canite tu/
ba fundamenta terre clamate montes letitiam: colles ⁊ omnia ligna que in eis ſunt quoniam
redemit deus Jacob:⁊ iſfrahel inclitus erit.
CCum haæc ſe ita habeant: & idola hominum ſcias eſſe figmenta. O Iacob & puer meus ifrahel: ne
obliuiſcaris creatoris tui tibiq; ipſi iniurias facias ut ĩcurueris operi manuũ tuarum. Quæ quia in
aduentum pueri mei quæm elegi pœnitus deſtruenda ſunt. propterea tota mẽtis auiditate cogno
ſce. Quod ſicut nubes: caligo: & nebula: uel ſolis calore diſſoluitur: uel uento raptãte tenuatur. Ita

iniquſtates tuæ & uniuerſa peccata quibus prius me offenderas diſſoluẽtur: uel uento raptante te-

nuabuntur. Ita iniquitates tuas & peccata quibus prius me offenderas diſſolui faciam. Tu tantũ re-
uertere ad me & age pœnitentiam: quia redimẽdus es præcioſo ſanguine. Quod ſi feceris: ſcias in
ſalute tua cælos terramq; lætari: & omnia elementa concinere. Siue angelos qui morãturin cælis:
& alias poteſtates quibus terræ fundamenta portantur: uel certæ apoſtolos & prophetas. De ꝗbus

loquæbatur & apoſtolus. Aedificati ſuper fundamentum apoſtolorum & prophetarum. Montes
uoq; & ſiluæ ſiue colles qui pro uarietate uirtutum prima & media loca & ultima poſſederunt. Iu

bilare & tuba canere: ſcientes quod redemerit Iacob: & iſrahel conuerſione lætetur: ſiue ipſe iſra//
hel ab errore conuerſus inclitus fiat.
CBec dicit dnis redemptoꝛ tuus ⁊ foꝛmatoꝛ:ex vtero ego ſum dũs faciens omnia extẽdens ce
los ſolus:ſtabiliens terrã:⁊ nullus mecum. Irrita faciens ſigna diuinoꝛum:⁊ hariolos in furo/
rem vertens. Conuertens ſapientes retroꝛſum:⁊ ſcientiam eoꝛum ſtultam faciens. Suſcitans
verbum ſerui ſui:⁊ conſilium nuntioꝛum ſuoꝛum complens.Qui dico hieruſalem habitaberis
⁊ ciuitatibus Jude ediſicabimini:⁊ deſerta eius ſuſcitabo. Qui dico pꝛofundo deſolare:⁊ flumi
na tua arefaciam. Qni dico cyro paſtoꝛ meus es:⁊ omnem voluntatem meaʒ complebis.Qui
dico hieruſalem ediſicaberis:⁊ templo fundaberis. LXxX.
Sic dicit dominus qui redemit te ⁊ foꝛmat ex vtero:Ego dominns qui cõpleo omnia:exten-
di celum ſolus:⁊ foꝛmaui terram. Quis alius diſſipauit ſigna pythonum:⁊ diuinationes coꝛ
de.Quia

Super Eſaiam

A de Quia vero potentes retroꝛſum:æ conſilium eoꝛum ſtnltum facio. Et ſtatuo verbum pucri
i⸗ mei:t conſilium angeloꝛum eius veruʒ pꝛobo.Qui dico hieruſalem ediſicaberis:⁊ cinitatibus
n iude ediſcabimini:⁊ deſerta illius oꝛientur. Qui dico abyſo deſolaberis:⁊ flumia rua arefacid.
Qui dico cyro vt ſapiat:⁊ omnes voluntates meas faciat. Qui dico hieruſalem ediſcaberis:
i ⁊ domum ſanctam meam fundabo. C Deſtructis idolis & iniquitatibus iſrahel R
i peccatiſq; deletis. Quãdo omnis ſimul creatura gaudebit: & iuxta euangelii fidem ſuper pœniten
N tia peccatorum angeli lætabũtur in celis. Deſcribitur potentia dei quod nequaqᷓ ei grande ſit redi-
4 mere lacob:& iſrahel inſtaurare correctum: quem formauit ex utero. Et ſi hoc alicui nõ parũ uidea
z 8 4 tur:non ſit illi difficile qui extenderit cælos ſolus. Iuxta quod alibi legitur. Qui extendit cælũ qua/
mdrn ſi pellem: non quo filius excludatur ab extenſione cæloꝶ. Omnia. n. per ipſum facta ſunt: & ſine 1 R
Pol ſo factum eſt nihil quod factum eſt. Sed ut quod ſæpe diximus per hanc ſententiã excludãtur ido-/
enen la. Nam & in prouerbiis Salomonis ex perſona xpᷣi dei uirtutis deiq; ſapientiæ dicitur. Quãdo pa
mod rabat cælum ego eram cum eo. Ipſe enim dixit & facta ſunt: ipſe mandauit & creata ſunt: & ſpinitu
utinth Oris eius omnis uirtus eorum. Hæc frequẽter ingerimus: ne ulla blaſphemandi xp̃m hereticis oc-
um caſio relinquatur.In ſtabilitate quoq; terræ quãdo illius fundamenta ſolidabat: nullus erat cũ deo
ment. præter eum qui erat in eo. Iſte igitur tantus ac talis cum præfinitum myſterii tempus aduenerit: ut M
ſuin⸗ cuncta idola deſtruantur: & dei ſolius notitia prædicetur in mundo: omnia uaticinia diuinorum:
odlnö & pythonum: & ariolorum ſigna atq; portenta quibus humanum decœperunt genꝰ: deſtruet atq;
intaſ ſubuertet: & ſapientiam philoſophorum quæ & ipſa erroris pars maxima eſt. Stultam eſſe mõſtra- .
airio⸗ bit: dum nequaꝗᷓ humanis cogitationibus dei probantur cõpræhendiſſe ſapientiam. Qui etiã uer D
denel⸗ bryum pueri ſiue ſerui ſui. De quo ſupra diximus: & cõſilium nuntiorum eius: rebus expleuit: apoſto H
umhe lorum ſcilicet omniumq; doctorum: q uoluntatem magiſtri ſui gentibus nuntiabunt. Ipſe ergo ꝗ
icgdn eſt tanta facturus: cuius potentiam breui ſermone deſcripſi: etiam ad hieruſalem ꝗᷓ deſtruenda erit
thonm a babyloniis nũc dicit. Ante quã deſtruatur quod rurſum habitetur a populis & ciuitatibus iudeæ:
eſiſtet quod inſtauretur: qui & ſolitudines illius ſuſcitabit: ut omnia cultoribus impleantur. Qui igitur
unck dicit hieruſalem & iudeæ & deſertis eius quod habitetur & hædificetur & ſuſcitetur: hic dicit ꝓfun
Ser do ſiue abyſſo.Ideſt babyloni deſolare:& flumina tua atefaciam. Omnem regum potentiam: ſiue
Ehet⸗ quia profundũ & abyſſum dixerat: recte per tran ſlationem & flumina poſuit. De ꝗbus & pſalmiſta
decantat. Super flumina babylonis ibi ſedimus & flebimus. Et ꝗ hieruſalem inſtaurat & babyvlonẽ
Uiſep deſtruit. Dicit quoq; cyro regi perſarum. Qui prim' deſtruxit babylonem atq; caldæos: paſtor me
RC us es: ſiue ut.Ixx. tranſtulerunt: ut ſapiat: cuius differentiæ cauſa manifeſta eſt. Verbũ hebraicũ ROl
Nend ſiper. RES. litteram legamus: intelligitur paſtor meus. Si per deleth: ſciens uel intelligens. Qua/
n rum ſimilitudo paruo apice diſtinguitur ac per hoc ſæpe cõfunditur. Scriptũ eſt in Eſdræ pricipio
ni quod ad dictũ cyri regis perſarum atq; mœdoꝶ populi iſrahel ſit laxata captiuitas: & remiſſi in hie
n⸗ ruſalem. Qui redire uoluerut ſub zorobabel filio ſalathiel & ieſu filio ioſedech ſacerdote magno.
Mine Hunc enim dominus inſpirauit ut ſuam faceret uoluntatem: & illius præcepta cõpleret. Signãter
linn q addidit: qui dico hieruſalem ædificaberis: & templo fundaberis. Sub cyro eni iuſſum eſt: ut ædiſi
Mn caretur hieruſalem & templũ: cuius tm̃ illo uiuente iacta ſũt fundamẽèta: Cæteꝶ ſub Dario anno il
lius ſecundo:prophetantibus Aggeo & zacharia templum ædificari cœptum eſt.
rlne HW CAPITVLVM. XLV.
inin ſicEc dicit dominus xpᷣo meo cyro cuius appꝛehendi dexterã vt ſubiciã ante faciẽ eius
ogn gentes ⁊ doꝛſa regũ vertã. Et aperiã coꝛã eo ianuas:⁊ poꝛte nõ claudentur. Ego ante
uni te ibo: gloꝛioſos terre humiliabo. Poꝛtas eneas cõterã:⁊ vectes ferreos cõfringã.
ner HEt dabo tibi theſauros abſcõditos:⁊ archana ſecretoꝝ.At ſcias quia ego dñs:gꝗ vo/
mir, co nomen tuum deus iſrahel. Pꝛopter ſeruũ meum Jacob:⁊ iſrahel electũ meum:⁊ vocaui te
ſiun noĩe tuo. Aſſimilaui te ⁊ nõ cognouiſti me.Ego dũs:⁊ nõ ẽ amplius:extra me nõ eſt deus. Ac/
an⸗ cinxi te ⁊ nõ cognouiſti me.At ſciant hi qui ab oꝛtu ſolis ⁊ qui ab occidẽte: quoniamabſqʒ me
ecu non eſt. Ego dominus:⁊ non eſt alter. Foꝛmans lucem:⁊ creans tenebꝛas:faciens pacem ⁊ cre⸗
Con ans malum:ego dominus faciens omnia hec.
Cscio in hoc capitulo non ſolum latinorum ſed & græcorum plurimos uehementer errare: æſti/
i mantium ſcriptum eſſe ſic. Dicit dominus xpᷣo meo domino.ut intelligatur iuxta illud quod alibi
legimus.Pluit dominus a domino. Et dixit dominus domino meo. Neq; enim quod do
tsee minum ſonat:ſed cyro dicitur qui hebraice appellatur chores regi perſarum: qui babylonem cal-
iro⸗ Qæxoſq; ſuperauit. Et iũctis mœdis: agitator bigæ: Ideſt cameli & aſini ſupra legitur: Iſte 6llell tus
s eſt xpᷣs:ideſt unctus domini quod erat inſigne apud hebreos regiæ poteſtatis: ut quomodo apud
8 nos: diadema & p urpura ſolis imperatoribus datur. Sic apud hebreos regnaturi perfunderentur
i. unguento. Vnde & Saul criſtus domini dicitur. Et in pſalmis legimus. Nolite täãgere xp̃os meos.
Ni &Sa' in prophetis meis nolite malignari. Huius dexteram appræhendit & tenuit: ut nullus fortitudi-
nieſ ius ualeret reſiſtere. Legamus xenofontis octo librorum cyri maioris hiſtoriam: & prophetiã
4 Eſaiæ cernemus expletam. Quæ enim ciuitas illi nõ patuit.Quæ non regi terra ſubiecit?/ Qui mu/

V¶lber. xiii.c.xlv.

xi prius inexpu nabiles: non illius obſidione ſubuerſi ſunt? Vnde ad ipſum cyrum deus apoſtro⸗
pham facit. Dedi tibi theſauros: & abſconditas opes cunctatum urbium: ut ꝗ prius colebas idola
beneficiis unum ſentires deum: præſertim cum ſcias multo ante quã naſcerens tuum nomen eſſe
prædictum. Quod quidem & Ioſephus undecimo iudaicæ antiquitatis uolumine reſert legiſſe cy
rum ab Eſaia de ſe certo uaticinatum nomine: & iccirco iudæos quaſ dei familiares plurimũ dile/-
xviſſe. Hæc aut ĩquit tribui tibi: propter lacob ſeruum meum: & iſrahel electum meum. Et uocaui te
nomine tuo:ſicut uocaui Habraam Iſaac & Iacob: & multo ante prædixi: ut Iſaac & I oſiã. Ne puta
reris ille eſſe æps: cui aſſimilatus es: & in cuius tipo & imaginem Pceſſiſti. Tu autem non cognoui-/
ſti me.ldeſt ſimulacra coluiſti non deũ. Accinxi te fortitudine: multarum gentium feci eſſe uicto/
rem: & non cognouiſti auxiliatorem tuum. In quo loco ſatis mirari nequæo: quæ ſtultitia ſit legẽ/
tium: ut hæc ad xpm referant: per quẽ mundus reconciliatus eſt deo. Ego ait dominus: & non eſt
amplius extra me. Præter ſermonem quippe atq; rationem uirtutecq; meã: & ſapientiam quæ in me
eſt: nullus eſt alter deus. Et hæc feci: ut ab oniente & occidente ommis orbis agnoſcat: nullum eſſe
alium abſq; me deum. Ego dominus & nõ eſt alter. Pater emim in filio:& filius in patre. Qui loqui
tur in euangelio. Ego & pater unum ſumus. Et in eſdræ uolumiĩe poſitum eſt: ſcripſiſſe cyrum ad
omnes gentes nullum eſſe deum: niſi ſolü deũ iſrahel: Siue ita intelli gen dum quod captiuorũ la/
xatio: & dei in populum ſuum clementia cunctis gentibus deu fecerit notiorem. Qui igitur tibi
dedi fortitudinem & ſolus deus ſum. ipſe res inter ſe contrarias facio: lucem & tenebras: Ideſt diẽ
& noctem: pacem & malum:hoc eſt otium & bell um per quæ ſignificat & iratum ſe fuiſſe populo
ſuo. Quãdo tenebras captiuitatis: malaq; ſuſtiuit ſeruitutis. Et rurſum miſertũ: quãdo remiſſi in pa
triam pacem & gaudium recepere. Quomodo enim luci contrariæ tenebræ ſunt:ita paci contta/
rium bellum eſt. Vnde confundatur hereſis quæ malorum arbitratur cõditorem deum. Cũ hic ma
lIum non contrarium bono: ſed pro afflictione ponatur: & bello. Secundũ illud quod ſcriptum eſt
ſuſũcit diei malitia ſua. Poſſumus iuxta tropologiã hæc & de eccleſiaſtico uiro dicere: cui deus de-
dit ſermonem atq; ſapientiã: ut omnes ſectas contrarias ueritati ſua diſputatiõe ſubuertat. Sicut &
de Stephano ſancta ſcriptura cõmemorat:quod nullus potuerit reſiſtere ſapientiæ eius: & ut reges.
Ideſt patriarchas: ſingularẽ hereſeon ſuæ ſubiciat poteſtati: & aperiat atq; confringat: quod prius
uidebatur dialetica arte cõcluſum: & in mediũ proferat archana hereticorũ. Superans eos atq; cõ/
uincens: Vel xp̃i ſecreta cognoſcat: in quo ſunt omnes theſauri ſapientiæ & ſcientiæ abſcõditi. Iſti-
uſmodi uirũ uocat deus ex nomine ſuo: qa defenſor eſt pueri eius Iacob & electi illius iſrahel. Hũc
ſuſcipit: & aſſimilat ſermoni ſuo qui cauere debet ne ſuũ putet eſſe quod loꝗtur:ſed omnia ad da/
toris referat gloriã: ne & ipſe mereatur audire accinxi te & nõ cognouiſti me. Cũ enim inſtructus
armatura apoſtoli:omnes docuerit non eſſe alium deum niſi unum: ꝗ ſit lacob & iſrahel deus: con
fundetur marcion deos intelligens: unũ bonũ & alium iuſtum. Alterum inuiſibilium: alterum uiſi
bilium conditorem. E ꝗbus prior lucem faciat. Secundus tenebras. Ille pacem: hic malum. Cum
utrumq; pro diuerſitate meritorum. unus deus idemq; condiderit.
FINIT EXPLANATIONVM IN ESAIA LIBER. XII. NCIPIT LIBER. XIII.
E VIti caſus opprimunt nauigantes. Si uehementior flauerit uentus: tem-
D— 4. peſtas formidini eſt. Si aura moderatior ſũma iacẽtis elemẽti terga criſ
N J pauerit: piratarũ inſidias pertremeſcũt: atq; ita fit:ut fragili animæ ligno
N 866 creditæ: aut metuant penculũ: aut ſuſtineant: quorũ utrũq; altero graui-/
us eſt: uel mortem timere perpetuo: uel quã timueris ſuſtinere.Hoc mihi

S

.*l N uela tenduntur: & ſecuris nautarũ manibus ſulcans equoris campos ca/
M◻ nna delabitur. Subito languoris turbo cõſurgens tantis undarum moli
2 bus & colliſorum inter ſe fluctuum fragore reſonante: pauida amicorũ

Z,.

corda perterruit: ut dicere cogerentur. Magiſter ſaluos fac perimus. Quã
obrem Euſtochium in toto orbe terrarũ unicum nobilitatis & uirginita
tis exemplum non ſileat pupilla oculi tui: clamaq; in corde abba pater. Et cum pſalmiſta loquære.

Exurge ut quid dormis domine: ut iniunctum in Eſaiam opus te orante: & xpᷣo miſerãte perficiã.

Iam enim tertiusdecimus explanationum liber cuditur: qui nec dum peruenit ad calcem. Et inte
rim donec miſericors & miſerator dominus: patiens & multarum miſerationum reddat in priſti-
nam ſanitatem. Hanc præ faciunculam tumultuario ſermone dictaui: ut quæ habentur in ſchidulis
deſcribantur: & plena emendatio lecturi iuditio reſeruetur.

NRoꝛꝛate celi deſuper ⁊ nubes pluant iuſtum:aperiatur terra ⁊ germinet ſaluatoꝛem ⁊ iuſtitia
oꝛiatur ſimul:ego dominus creaui eum.

● .

TLetetur celum deſuper:⁊ nubes ſpargant iuſtitiam. Germinet terra:⁊ oꝛiatur miſericoꝛdia ?

iuſtitiam germinet ſimul:ego dominus qui creauite.

CDuplex huius loci interprætatio eſt. Quidam enim putant hærere cum ſuperioribus quæ dicũ
tur: & cyro laxante captiuos: cælum terramq; lætari: pro eo quod illos qui in

cælo

2E
RS in Eſaiæ pelago nauiganti accidere uideo. Dum enim inoffenſo curſu

Super Eſaiam

Holr
uil cxlo morantur & terra. Alii a ſuperioribus ſeparant: & proprium capituli huius uolunt eſſe princi
Ns pium: ac de aduentu domini prophetari: quod imperetur nubibus. De quibus ſupra ſcriptum eſt.
Mandabo nubibus ne pluant ſuper eam imbrem: Ideſt uineam iſrahel: & ad quas peruenit ueritas
niit, Qdei ut pluant mundo iuſtum ſiue iuſtitiam: terraq; aperiatur & germinet ſaluatorem. De qua in
it pſalmis canitur. Veritas de terra orta eſt: & iuſtitia de cælo proſpexit. Siue ut iuxta. Ixx. Terra miſe-
em ticordiam & iuſtitiam pariter germinauit: ut & peccatores miſericordiam: & iuſti præmia conſe/
⸗ q uuantur. Quodq; ſeꝗtur. Ego dominus creaui eum: uel ego dñs qui creaui te. Nõ ſcandalizabitur
ſeuth ad nomẽ creaturæ: q illum uermem ac ſeruum: & germinatum legerit eſſe de terra.
kltkes ¶ The qui contradicit fictoꝛi ſuo:teſta de ſamijs terre. Nuũquid dicet lutum figulo ſuo quid fa
Anme cis:⁊ opus tuum abſqʒ manibus eſt: Ahe qui dicet patri quid gencras:⁊ mulieri ꝗd parturis:
hanne Hec dicit dominus ſanctus iſrahel plaſtes eius. Nentura interrogate me ſuper filios meos:⁊
lunch ſuper opus manuum mearum mandare mihi.Ego feci terram ⁊ hominem ſuper eam creaui:
Aubn ęgo ⁊ manus mee tetenderunt celos ⁊ omni militie eoꝛum mandaui. Ego ſuſcitaui eum ad iu/
uma ſtitiam:⁊ omnes vias eius dirigam:Ipſe edificabit ciuitatem meam:⁊ captiuitatem meam di⸗/
orüly⸗ mittet.Mõ in pꝛetio neqʒ in muneribus:dicit dominus deus exercituum. LXX.
iturtmi Quid melius feci quã lutum fuguli: Nũquid arans arabit terram: Nũquid dicet lutum fi-
deſtdi gulo quid facis:quoniam non operaris nec habes manus: Ahe qui dicet patri quid generas:
boprlo ⁊c⁊ matri quid parturis. Sic enim dicit dominus deus ſanctus iſrahel:qui fecit ventura. Inter/
Uinn rogate me de filiis meis:⁊ de operibus mannum mearum mandate mihi. Ego feci terraz:⁊ ho
lcontnn minem ſuper eam. Ego manu mea ſirmaui celum: ego omnibus ſtellis mandaui. Ego ſuſcita/
füühiem bo eunm cum iuſtitia regem: omnes vie illius recte: Ipſe ediſicabit ciuitatem meam:⁊ captiui
iunck tatem populi mei conuertet:MNon cum pꝛecio neqʒ cum muneribus:dixit dũs deus ſabaoth.
lceuc⸗ CQui ad cyri perſonam uolunt referre quæ dicta ſunt: ſic locum iſtum interprætantur. Me ingen-
Siatd tia pollicente:quod propter reuerſionem populi mei in udæam: omnia cyro regna ſubſternam.
eurg Vbhe ei qui incredulus eſt: & non putat uentura quæ dico. Quaſi lutum && teſta confracta calumnie
vodon tur figulum ſuum. Quare facta: uel cur ita facta ſit: & opus contra artificis loquatur manus: & patrẽ
c aac matrem calumnietur filius: cur in terram naturæ lege profuſus ſit: Cum igitur ego dominus ſan
olii ctus iſrahel plaſmauerim cyrum & mea iuſſione generatus ſit: ſuperfluum facitis ambigere de futu
elir ris. Quin potius noſſe debetis: quod filios meos populum iſrahel: & opus manuũ mearum non ue
nirncr ſftro arbitrio: ſed mea uoluntate diſpenſem: ut qui prius eis tenebras & malum creaui: nunc lucem
Eſner & pacem tribui. Ego enim ſum deus: qui non in uacuum creaui terram: ut eſſet deſerta & ſqualida:
“üä ſed ut homines habitarent in ea. Ego extendi ſiue firmaui cælos: ut angelorum eẽnt habitaculum.
ru Stellarumq; eos uarietate diſtinxi: & iperaui ſingulis quo currerent ordine: & dierum ac menſium
un annorumq; diuerſa ſpatia complerent. Qui igitur cælum feci & terram: quid magnum eſt ſi unum
regem creauerim qui mea mandata conſeruet. Et omnes uias illius dirigam. Ipſe enim uiſurus eſt.
ut ædificetur ciuitas mea hierufalem: & captiui redeant in iudeam. Non ob prætium neq; munera:
. ſed ob meam uoluntatem: dicit dominus deus exercituum. Qui aũt cæptam ad xpm refert intelli
te gentiam:ſic explanationis ſuæ uerba moderatur. Vhe eis qui contradicunt deo & xpᷣm non putãt
N a eſſe uenturum quaſi lutum & teſta de teſtis contradicat figulo ſuo. Vhe qui dicit omnipotenti pa-
lono tri quare generas filium: & mulieri ſanctæ Mariæ quid parturis. De qua ſcribit & apoſtolus. Quod
Geut. xrps factus ſit de muliere:factuſq; ſub lege.Hæc ergo dicit dominus ſanctus iſtahel: qui plaſmauit in
Nmit irginali utero ſaluatorem dicens per Gabrielem. Spiritus ſanctus ueniet ſuper te & uirtus altiſſimi
dati. obuqmbrabit te. Quod autem naſcetur in te ſanctus: uocabitur filius dei. Interro get me teſta:& futu
NedD rorum ſecreta perquirat. Et præcipiat mihi quomodo adoptiuos filios qui in meum filium credi/
mmol turi ſunt debeam regere. Dicit & euangeliſta Ioãnes. Quot quot eum recœperunt: dedit eis pote/
en ſtatem filios dei fieri. Sin autem ego feci terram ut habitaretur ab hominibus: & cælos extendi de-/
ſuper: & eos aſtrorum uarietate decoraui: ut morarẽtur in terra cultores dei. Quid mirum ſi filium
iigni mBm.eum iuſtum regem miſerim mundo: ſiue ab inferis ſuſcitauerim: cuius omnes uiæ directæ ſunt.
nen Preccatum enim non fecit: nec dolus inuentus eſt in ore eius. Qui ædificet ciuitatem meam ſuper
Eifci petram: aduerſum quã portæ inferi non præualeant: & quæ in monte poſita latere non poſſit. De-
Etine moniciſq; prius uinculis alligatos omnes dimittat liberos. Non in prætio neq; in muneribus. Gra
pifi⸗ uss enim ſalui facti ſumus: Audientibus apoſtolis atq; facientibus: gratis accepiſtis: gratis date. Nõ
idrliS nmnulli hæc ad Zorobabel referunt: qui eduxit captiuos de babylone: & ædificauit ciuitatem: & extru
xit templum prophetantibus Aggeo & zacharia: atq; dicentibus. Manus zorobabel fundauerunt
ſſtir⸗ domü ſſtã: & manus eius cõplebũt eã: Sed nos rectius dicemus & ueriꝰnec cyꝶ ædificaſſe ciuitatẽ R
poſtea extructa eſt ſub neemia: nec oẽs uias eius fuiſſe directas: Cui ſupra dictũ eſt. Aſſumpſi & ac/
p cinxi te: & nõ cognouiſti me. Et zorobabel ſtatum qui ſub nutu ac poteſtate mœdorum fuit atq; ꝑ
ſarum: oĩa qᷓ dicuntur excedere. Neq;.n. zorobabel extruxit ciuitatẽ: nec captiuitatẽ dimiſit: nec rex
dil appellari poteſt: q ſub aliis uiuens regibns: hoc nomine caruit. Quid ſibi autem uelint. Ixx. qui in
zi principio huius capituli tranſtulerunt. Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid qui

Liber. xiii.c.xl v.

atat arabit terram? Scire non ualeo:niſi forte theodotionis ſequar editioneęm: qui pro hoc po/
ſuit. Vhe ei qui contendit cõtra factorem ſuum. Arans arantes terram: quod ſcilicet uulneret in
pœnitia corda mortalium: & in morem ſulcorum ea ſubruat atq; ſubuertat: ſed hæc friuo/-
la interprætatio eſt. Porro quod figulus hoc eſt creator noſter: & factor appelletur deus. Et apoſto
lus Paulus in epiſtola loqtur ad romanos. Numquid dicit figmentum ei ſe finxit: quid me feci
ſti ſic? An nõ habet poteſtatem figulus luti ex eadem maſſa facere aliud ꝗdem uas in honorè: aliud
uero in cõtumeliam. Et in hieremia ꝓlixius ſcribitur. Qui narrat. Poſt cætera deſcendi in domum
figuli: & ecce ipſe faciebat opus in rota: & diſſipatũ eſt uas quod faciebat manibus ſuis. Rurſumq;
fecit ex eodem luto aliud uas ſicut placuit in conſpectu eius. Et factus eſt ſermo domini ad me di-
cens: (Si non poſſum ſicut iſte figulus facere uos domus iſrahel dicit dominus. Ecce ſicut lutum in
manu ſiguli: ſic uos eſtis in mambus meis domus iſrahel.) Illudq; quod ſcriptum eſt: ego oĩbus ſtel
lis præcepi:occaſionem quibuſdam tribuit: quod aſtra rationalia ſint: & amimã ſenſumq; habeant.
Neq; enim aiunt præciperet: niſi intelligentibus: nõ recordãtes quod & in iona ſcriptum ſit. Præ
cepit dominus ſpiritui comburenti. Et rurſum. Præcœpit uermi matutino. Et qd in euangelio ſal
uator uentos & mare increpuerit: n ꝗbus ſenſum atq; rationem nõ eſſe perſpicuum eſt.

BBec dicit dominus.Laboꝛ egyvpti ⁊ negociatio ethiopie:⁊ ſabaim viri ſublimes ad te tranſi/

bunt:⁊ tui erunt:poſt te ambulabunt:vincti manicis pergẽt:⁊ te adoꝛabunt:teqʒ depꝛecabunt᷑.
Tantum inte eſt deus:⁊ non eſt abſqʒ te deus. Aere tu es deus abſcõditus deus iſrahel ſalua
toꝛ. Confuſi ſunt 2 erubuerũt:omnes ſimul abierunt in ↄfuſionem fabꝛicatoꝛes eꝛroꝝ. Iſrabel
ſalnatꝰ eſt in dño ſalute eterna:ↄfundemini ⁊ non erubeſcetis vſq; in ſeculum. LXX.
Sic dicit dñs ſabaoth. Laboꝛauit egyptus:⁊ negociatio ethyopum:⁊ ſabaim viri excelſi ad
te tranſibunt:⁊ tui erunt ſerui:⁊ te ſeq̃ntur vincti manicis:⁊ trãſibunt ad tecta:⁊ adoꝛabunt te:⁊
in te oꝛabunt:quoniã in te deus eſt ⁊ nõ eſt deus abſqʒ te.Tu enim deus es:⁊ neſciebamus deꝰ
iſrabel ſalnatoꝛ confundantur ⁊ erubeſcant omnes aduerſarij eius:? ambulent in confuſione.

Innouamini ad me inſule iſrahel ſaluatur a domino ſalute eterna. Non confundetur neqʒ eru/

beſcet vſqʒ in eternum. ¶ ¶qEt in hoc loco qui ſequũtur hiſtoriã dicũt ægyptũ& ethio
pias gentemq; ſabæam: quæ trans ethiopiã eſt. Seruire cyro: & gentes ultimas fuiſſe ſubiectas: atq;
ex mirabili intellexiſſe uictoria: quod in eo eſſet dñs & nõ eẽt alius præter eũ ꝗ in illo habitaret de
us. Sed hoc quod ſequitur uere tu es deus abſcõditus deus iſrahel ſaluator: quomodo poſũſint cyri
perſonæ iungere. Non intelligo: niſi forte Theodotionis utãtur editione: qui traſtulit in te eſt for-
tis & non eſt alius præter eum deus: Propterea tu fortis abſcõditus deus iſrahel ſaluator. Quocũq;
ſe uerterint:non ualebunt laquæos ueniatis effugere. Fac enim in cyro eſſe deum: & non eẽ alium
præter eum qui ſit in cyro deus:quomodo cyri perſonæ dici conueniet. Vere tu es deus abſcondi
tus:deus iſrahel ſaluatorꝰ Ergo deus in quo eſt deus: dominus noſter ieſus xp̃ᷣs rectius intellige//
tur & uerius. Qui deus appellatur abſconditus: propter aſſumpti corporis ſacramentum. Et deus
iſrahel ſaluator: quod ĩterprætatur ieſus. Hic enim iuxta angelum Gabrielẽ ſaluabit populum ſuũ.
Conſuſi ſunt & erubuerunt omnes ſimul:ſcribæ uidelicet & phariſei. Et abierunt in confuſione fa/-

bricatores erroris:qui in toto mundo diſſeminauere mendatium: ut eum dicerent ab apoſtolis for

te eſſe ſublatum.I ſrahel autem ſaluatus in deo ſalute æterna:apoſtolorum itelligitur chorus: & hi
qui per apoſtolos crediderunt. Vnde dicitur ad eos. Non confundemini neq; erubeſcetis non ſo⸗
lum in præſenti ſeculo:ſed & in futuro. Seruiſſe autẽ ei ægyptũ: & ethiopas: & ſabaim excelſos ui/-
ros atq; ſublimes: nemo dubitat: cũ ei mundum uideat eſſe ſubiectum: & ex paucarum nomine na
tionum quæ habitant in exttemis finibus terræ: cũctos cælorum cardines: & omnia terræ littora
ei creditura pſpiciat. Vnde pulchræ quaſi laborãtibus in errore idolatriæ ceſſare labor ægypti no
minatur. NQulla enim gens ita idolatriæ dedita fuit: & tam innumerabilia portẽta uenerata eſt: quã
ægyptus de qua ſupra legimus. Ecce dominus aſcendet ſuper nubem leuem: & ĩgredietur ægyptũ
& mouebuntur ſimulacra æ gypti tabeſcet in medio eius. Porro quod in. lxx. additum eſt. Innoua-
mini ad me inſulæ:ſic exponere poſſumus: ut dicamus eccleſias ge gentibus congregatas innoua-
ri in xpᷣo & appellari inſulas quod perſecutorum rabiem procellaſq; ſuſtineant: & fundatæ ſup pe/-
tram. nulla turbinũ molæ quatiãtur hebrei ſtulta contentiõe nitũtur aſſerere: uſq; ad eum locum
ubi legitur. Tantũ in te eſt deus: & nõ eſt abſq; te deus: uel ad hieruſalem uel ad cyrum dici. Hoc au
tem quod ſequitur. Vere tu es deus abſconditus deus iſrahel ſaluator. Subito ad omnipotentẽ de-
um apoſtropham fieri: Cum etiam ſtultis perſpicuũ ſit: unum contextum eſſe ſermonis: nec poſſe
ſenſum diuidi qui ipo narrationis ordine & ratione coniunctus eſt.

QAuia hec dicit dominus:Creans celos ipſe deus foꝛmans terram ⁊ faciens eam ipſe plaſtes
eius non in uanum creauit eam vt habitetur foꝛmauit illam. Ego dominus? non eſt alius.HNõ
in abſcondito locutus ſum in loco terre tenebꝛoſo. Non dixi ſemini Jacob fruſtra querite me.

Ego dominus loquens iuſtitiam:annuntians recta. Congregamimi ⁊ venite ⁊ accedite ſimul
qui ſaluati eſtis ex gentibus. Meſcierunt qui leuant ſignum ſculpture ſue: ? rogant deum

non ſaluantem. Annuntiate ⁊ venite ⁊ conſiliamini ſimul. Quis auditum fecit hoc ab mitio
ex tunc

„*

Super Eſaiam

unn er tunc pꝛedixi illud.Nuũgd non ego dominus:⁊ nõ eſt vltra deus abſqʒ me deus.Juſtus ⁊ ſal
K uans nõ eſt pꝛeter me.Cõuertimini ad me ⁊ ſalui eritis oẽs ſines terre.Quia ego dñs ⁊ non eſt
5 alius: In me metipſo iuraui egredietur de oꝛe meo iuſtitie verbum:⁊ nõ reuertetur. Qmia mi⸗
d bi cnruabitur oc genu: ? in abit ois lingua.Ergo in domino dicet. Mee ſunt iuſtitie ⁊ impe⸗
e rium ad eum venient:⁊ conſundentur omnes qui repugnãt ei:in dño inſtincabitur:⁊ laudabitur
.“M omne ſemen iſt ranrle LrxxX. CSic dicit dñs g fecit telnemnifſte deus qui oſtẽdit terraʒ
i H ? fecit eam:ſed vt hieeretu di an eam. Ego ſum dnis ⁊ non eſt vltra. Mon in abſcondito
* locutus ſ um. neqʒ in loco terre tenebꝛoſo. Hon dixi ſemini iacob vanũ querite ego ſum dũs qui
tined loquoꝛ iuſtitiam:annũtio veritatem.Cõgregamini ⁊ venite ſimul ꝗ ſaluamini de gentibus:non
W cognouerunt ꝗ poꝛtant lignum ſculpture ſue oꝛans deos nõ ſaluantes ſi annuntiant appꝛopin/
iduit quent vt ſciant ſmul.Quis audita fecit hec ab initio tunc annũtiatum eſt vobis. Mõne ego do
hkden minus deus:non eſt alius abſqʒ me.iuſtus ⁊ ſaluãs nõ eſt pꝛeter me.Cõuertimini ad me⁊ ſalui
ummlubr eritis ab extremis terre.Ego ſum deus ⁊ nõ eſt alius.per me metipſum iuro:niſi egredietur de
ngeldl oꝛe meo iuſtitia ſermones mei non auertentur:quia mihi curuabit᷑ omne genu:⁊ iurabit ? cõſi-
tebitur omnis lingua deo dicens:Juſtitia ⁊ gloꝛia ad eum vemet:æ confundentur omnes g ſe⸗
Eeax parant ſe a dno iuſtiſicabuntur:⁊ in deo gloꝛiabitur Omne ſemen ſilioꝛum iſrabel.
cabunt, CVocatis ægypto & æthiopia & ſabaim uiris excelſis. Per quæ monſtratur ſalus uniuerſarũ genti/
Aſahn⸗ um barbararum & totius mundi ad deũ cõuerſio: oſtendit deus iuſtitiam ſuam. Quod nõ ſolũ iu/
rtbek dæorum ſit dominus: ſed & gentium. Ipſe enim cæli factor & terræ: æqualiter omnium deus eſt: &
. non ob aliam cauſam creauit terrã: niſi ut hominũ eẽt habitaculum. Qui ſuum adorarent & intel/
Ncalſict ligerent creatorem: & idola uniuerſa cõtempnerent: nam & in monte ſyna de excelſo eius uertice
Wuntter hæc audientibus populis eſt locutus. Non erũt tibi dii alieni abſq; me: hec facies tibi idolũ: Sed me
Emnsde lius ut hoc dictum de euãgelica pᷣdicatione credamus. Moyſes enim in abſcõdita ſolitudine uni tã
Unftire tum locutus eſt populo. Apoſtoloꝶ autem ſonus in uniuerſum orbem exiit: & uerba eoꝶ uſq; ad
egzen terræ terminos peruenerũt. non dixi inquit ſemini Iacob fruſtra ꝗrite me. Cæloꝶ enim illis regna
tisetio promiſi: & primũ ad eos locutus ſum. Non ueni niſi ad oues perditas domus iſrahel. Et iccirco lo-
eire cutus ſum iuſtitiam: & annuntiaui recta ſiue ueritatem: ut imaginibus legis & cerimoniis derelictis
rnece ſeqrentur euãgelii ueritatem. Sed quia illi credere noluerũt: & indignos ſe iudicauerũt ſalute. Pro/
Inq pterea dico gentibus. Cõ gregamini de toto orbe:& uenite & accedite ad me ſimulꝗ ſaluati eſtis
vb⸗ ex gentibus: per quod oſtendit nõ ſtatim omnes gentes eſſe credituras: ſed paulatim & per partes.

i Deniq; corripit eos qui in errore priſtino permãſerunt dicens. Neſcierunt qui leuant ſignum ſcul-/
Ca⸗ pturæ ſuæ: & rogant deum non ſaluantem. Et eſt ſenſus. Nõ intellexerunt ſermones meos ſimula/

ini crorum ſuorum onere pᷣgrauati: ſperantes in eis in quibus nulla eſt ſalus. Vn de apoſtolis præci
e, pitur: ut oportunæ importunæ annuntient ueritatem: & ineãt cõſilium ſalutis gentiũ. Hoc autẽ id
eſt ut cõgregarentur & uenirent ex gentibus plurimis ꝗ ſaluarẽtur ab initio locutus eſt: & cũctoꝶ
d ni prophetarum ora cæcinerũt. Qui ſermone domini loquæbãtur pᷣter quẽ nullus eſt alius: filius enĩ
lnſi nõ abſq; eo:ſed in eo deus eſt. Pulchræq; iungit deus iuſtus. Nequaqᷓ unius gentis: ſed uniuerſi mũ
Monen/ di:cui loquitur. Conuertimini ad me & ſalui eritis omnes fines terræ. Impleto illo quod pater filio
toli ſ repromiſit. Poſtula a me & dabo tibi gentes hereditatem tuam & poſſeſſiõem tuã termios tertæ.
maͤhi Iurauitqʒ per ſemetipſum qm̃ ſententia oris ſui & uerbũ quod protulit ſemel ſuper ſalute gentium
on ſo⸗ nequaꝗᷓ irritum fiat.Sed repromiſſio eius operæ compleatur:dicẽtis ſupra(Cõuertimini ad me &
o w ſalui eritis omnes fines terræ) Iurat autem ſecũdum apoſtolum ut per duas res ĩmobiles in quibus
winen impoſſibile eſt mentiri deum firmã cõſolationem habeamus. Sed & hoc iurat qd idolis derelictis:
e liun omne genu ei flectatur: cæleſtiũ: tereſtriũ: & infernoꝑ. Et omnis per illum iuret ligua mortaliũ. in
on⸗ quo perſpicuæ ſigniſicatur populus xp̃ianus. Moris eſt enim eccleſiaſtici xpᷣo genu ſlectere. Qc iu
etgu dæi mentis ſuperbiam demõſtrantes. Oĩno non faciũt: ſed & omnis lingua cctarum gẽtinm bar
ayni bararũ nõ in ſynagogis: ſed in xpᷣi eccleſiis cõfitetut deum. Oĩs autem lingua xpm conſitens in do
lmonn mio loquætur & dicet. Meæ ſunt iuſtitiæ: & meũ eſt imperiũ: nõ populi iudæoꝑꝶ: ad eum cuctæ gẽ
pro tes uenient & confundentur qui prius euan gelio repugnabant:& iuſtiſicabitur atq; laudabitur oẽ
e ſemen iſrahel. Quoꝶ prædicatio & ſementis fertiliſſima in toto orbe uberrimos attulit fructus. Si/
poun ue iuxta. Ixx. Oĩs lingua iurãs & cõfitens deum dicet. Quod iuſtitia & gloria totius orbis ad eũ ue/
Peu niat:& cõſundantur iudæi q ſe ab eo ſeparant. Hii autem ꝗ de ſtirpe filiorum iſrahel orti ſunt. Et 4
nece de apoſtoloꝶ ſemĩe pullulauerũt & crediderunt in xp̃o:habeant iuſtitiã & gloriam ſempiternam.
CAPITVLVM. XLVI. U
GOnfractus eſt bel. ↄtritus eſt nabo. Facta ſunt ſimulacra eoꝝ beſtijs ⁊ iumẽtis:onera
N⸗ vꝛa graui pondere vſqʒ ad laſſitudinem cõtabuerunt:⁊ contrita ſunt ſimul:non potue

runt ſaluare poꝛtantem:⁊ anima eoꝛum in captiuitatem ibit. LXx.
ene Lecidit bel: contritus eſt dagon. Facta ſunt ſculptilia eoꝛum in beſtias 2 iumenta:

ſnn poꝛtatis ea colligata qnaſi onus laboꝛanti:?æ deficienti:? eſurientinec pꝛeualenti ſimul qui non
Nun poterunt ſaluare de bello.Ipſi autem captiui ducti ſunt cõſequennttes.
nnn

Lliber. xiii.c.xlvi.

CPoſt uocationem gentium & electionem credentium ex iſrahel idola corruiſſe teſtatur. Cæcidit ment
cæcidit ſiue confractus eſt bel:quæm græci bellum:Ideſt ſaturnum uocãt. Cuius tãta fuit apud ue- muan
teres religio: ut ei non ſolum humanas hoſtias captiuorum ignobiliumq; mortalium: ſed & ſuos gbor
liberos immolarẽt. Nabo autem & ipſum idolum eſt: quod ĩterprætatur prophetia & diuinatio: CC
quæ poſt euangelii ueritatem in toto orbe conticuiſſe ſignificat. Siue iuxta.Ilxx. dagon qui tamen inele
in hebraico non habetur. Et eſt idolum aſcalonis gazæ & reliquarum urbium philiſtim: & a ſpe- wie

ciali trãſit ad generale facta ſunt ſimulachra eorum beſtiis & iumentis. Non quo ſimulachra genti/
lium in prædam beſtiarum & iumentorum expoſita ſint: ſed quo religio nationum ſimulacra ſint imn
beſtiarum & brutorum animantium:quæ maxime in ægypto diuino cultui conſecrata ſunt. De ꝗ we
bus & Virgilius omnigenũq; deum monſtra & latrator anubis. nam & pleraq; oppida eorum ex e
beſtiis & iumentis habent nomina: CT NO ACANELEONTO. A leone thomois lingua ægy- hu
ptia: abyr colico alii po ut taceam de formidoloſo & hortibili cepe & crepitu uentris inflatiq; pe-

vent

luſiaca religio eſt. Hæc inquit ſimulacra quæ non poſſunt ſaluare portantes nihil ſunt aliud niſi o-
nera ſacerdotum deprimentia eos uſq; ad laſſitudiem:quæ cum captiuitas uenerit pro prætio me/ .
tallorum. De quibus facta ſunt ducuntur prima captiua & animam ſuam ſiue portantium liberare
non poſſunt:non quo muta ſimulacra habeant animam & aliquem ſenſum doloris ꝗᷓ inſenſibilia 8
ſunt. Sed quo uocetur anima: & membra earum rerum q abſq; ſenſu & mem-
bris ſunt.I n manu linguæ: mors & uita. Cum perſpicue manum lingua non habeat:uel hoc dicẽ/
dum quod grauiſſimum onus in gentibus error fuerit idolatriæ quæ cultores ſuos deprimebat ad 4
terram: & ſaluare non poterat amimaſq; eorum faciebat diabolo & demonibus eſſe captiuas.
Audite me domus Jacob ⁊ omne reſiduum domus iſrahel. Qui poꝛtamini meo vtero:qui cn
geſtamini mea vulua:vſqʒ ad ſenectas. Ego ipſe ⁊ vſq; ad canos:ego poꝛtabo:ego feci:⁊ ego fe/⸗ on
ram: z ego poꝛtabo ⁊ ſaluabo.Cii aſſimilaſtis me ⁊ adequaſtis ⁊ comparaſtis me ⁊ feciſtis ſimi u
lem:qui confertis aurum de ſacculo:⁊ argentum ſtatera ponderatis.Conducentes auriſiceʒ:vt 62
faciat deum ⁊ pꝛocidunt ⁊ adoꝛant. Poꝛtant illud in humeris geſtantes ⁊ ponẽtes in loco ſuo: u⸗
2 ſtabit ac de loco ſuo non mouebitur:Sed ⁊ cũ clamauerint ad eum non audiet de tribulatiõe C
non ſaluabit eos. LXxXxX. CAudite me domus Jacob ? omnes reliquie iſrael:qui poꝛ/ u,
tamini de vtero ⁊ erudimini a paruulo vſqʒ ad ſenectutem. Ego ſum ⁊ donec ſeneſcatis:ego ſuʒ
ego ſuſtineo. Nos ego feci ⁊ ego dimittam. Ego ſuſcipiam ⁊ ſaluos vos faciam. Cni aſſimila/
ſtis me. Nidete excogitate qui erratis ⁊ confertis aurum de ſacculo:⁊ argentum in ſtatera ap⸗

penditis ⁊ conducitis auriſicem:fecerunt opera manuum:? incuruati adoꝛauerunt:poꝛtat illud
in humeris ⁊ vadũt.Si autem poſuerint illud in loco ſuo manet ⁊ non mouebitur ⁊ qui clama/
uerit ad illud non audiet:⁊ de malis non liberabit eum.
CNequaqᷓ eum appellat Ilacob nec iſrahel:quod & ipſum abſq; coniunctione ſerui pueri & electi
in ſuggilatione populi dici ſupra expoſuimus. Sed multo uilius domum Iacob & reliquias iſrahel
ob propinquitatem carnis & ſanguinis: & quaſi feces reliquiarum iſrahel. Docetq; eos inſtar pue/
rorum atq; lactantium ita a deo quaſi matris utero & uulua prægnantis ex ægypto eſſe portatos.
Non quo ineffabilis dei incompræhenſibiliſq; maieſtas: aut uterum habeat aut uuluam pedeſq;: &
manus & cætera corporis membra: Sed quo nos affectum dei per noſtra uerba diſcamus. Alioꝗn
centeſimo nono pſalmo ex perſona dei hoc idem canitur. I n eo enim loco ubi. xx. tranſtulerunt:
eyx utero ante luciferum genui te: In hebreo ſcriptum habet Merehem: quod interprætatur de uul
ua. In præſentiarum uero: non ſolum de utero & de uulua ſcriptum eſt: hoc ẽ mebeten: & merehẽ.
Sed mẽni quæ præpoſitio ſignificat ex meo utero ſiue ex mea uulua: & eſt ſenſus qui uos genui ab
infantia & meo utero uuluaq; geſtaui: ſpſe uſq; ad ſenectutem protegam. Non meam ſed ueſtram
ut eos doceat:diuina miſericordia eſſe ſaluãdos. Creator enim ommum parcit creaturæ ſuæ. Et pa
ſtor bonus ponit animam ſuam pro ouibus. Qui autem mercenarius eſt. cuius nõ ſunt oues cum
uiderit lupum fugit. Qui igitur feci & genui liberos: ego feram & ipſe portabo. uxta ſeptuaginta
qui dixerunt. Qui portamini ex utero & erudimini a infantia uſq; ad ſenectutem. Hoc ſignificat
quod fruſtra legem dei die ac nocte meditentur: Non habentes notitiam dei: ſed hominum ac be
ſtiarum ſimulacra uenerantes: intantum ut correptione indigeant prophetali: per quã loquitur ad
eos deus. Cui aſũmilaſtis me & adæquaſtis. Et reliqua. Quod aurum argentumq; cõtulerint: ů cõ
ducto ſtatuario fecerint idola: & adorauerint opera manuum ſuarum quæ portẽtur humeris: & cõ
fixa atq; ſtabilita ſe non ualeant commouere:nec prodeſſe his a quibus coluntur manifeſta trãſcur
rimus:ut Chriſti miſericordia clauſa reſeremus.
CMementote iſtud ⁊ confundamini:⁊ redite pꝛeuaricatoꝛes ad coꝛ. Recoꝛdamini pꝛioꝛis ſe
culi.Quoniam ego ſum deus.⁊ non eſt vltra deus:nec eſt ſimilis mei anuntians ab exoꝛdio no
uiſſima:⁊ ab initio que nec dum facta ſunt:dicens conſilium meum ſtabit:⁊ omnis volũtas mea
fiet. Nocans ab oꝛiente auem:⁊ de terra longinqua virum voluntatis mee:⁊ locutus ſum:⁊ ad/
ducam illud creaui ⁊ faciam illud. LXX. l
Mementote hoꝛum ⁊ ingemiſcite:agite penitentiam qui erratis.Reuertimini coꝛde:⁊ mè/
”YUMUD mentote

Cwi
Ml
l
W⸗
Uunen
And,
1l
in. de⸗
O
knid e
Wdni
o e/
ulbenn
lenlbile
m em⸗
0c die
edatad
u.
Uerdege
negoſ⸗
ſtöfgr
ncezn
loſen
lulrie
mupor⸗
woſ;
fünüxr
ac⸗/
Rärind
icdenn

idei
ri
u
volud
elg
Aogn
ſetunt:
de uul
erehe
enwi
eſtem
ub
esun
mo
nl
N
MZ
na
Aa
iau

is
ſono
zpe
14,

t

Super Eſaiam.

mentote pꝛioꝛũ a ſeculo:qm̃ ego ſum deus:⁊ non eſt vltra pꝛeter me:Qui annuntio pꝛius nouiſſi
ma anteqᷓ ſiant ⁊ cõpleant᷑:⁊ dixi ois voluntas mea ſtabit:⁊ cuncta q cogitaui facia. Qm voco
ab oꝛiente auc: ? de terra longinqua de quibus cogitaui locutus ſum:⁊ adduxi:creaui:⁊ feci.
CEQuia uos ipſe genui:ipſe portaui. Et ab infantia uſq; ad ſenectutem nõ ueſtro merito: ſed mea pie
tate ſaluamini: deſerite idola quæ feciſtis: & ad umiꝰ dei cultu reuertimini: A gite pœnitentiã: In ge
miſcite pro errore qui uos tenuit: lmmo cõfundamimi: ne rurſum ſubitus idolatriæ uos turbo ſub
uertat: & redite ad cor: Ideſt ad mentem ueſtram: Qui ſimulacra uenerantes: uelut furioſi in ligna
impingebatis: & lapides. ab initio conſiderate mundi: quod præter me nullus ſit deus. Nec alius po
tuerit ſcire uentura: niſi ego qui per prophetas nuntio quæ facturus ſum: Vt cum prædicata com
leuero: dluinatione probem diuinitatem: Ego enim miſtenum quod retro cunctis generationi-
bus fuerat ignoratum: Immo conſilium meum ſtaturum eſſe nunc dico: Vt cum illud uideritis effe
ctum:nullum ſciatis deum: niſi eum qui hæc futura cognouit. Immo præcepit fieri. Ego ſum ꝗ ab
otiente:uoco auem ut putant hebrei cyrum regem perſarum: ſiue datum mœdorum pricipen 16
de terra longinqua uirum uoluntatis meæ qui expleat omnem uoluntatem meam contra babylo
nem atq; chaldæos: Siue ut nos uerum eẽ conuincimus: dominum ſaluatorem: De quo & balaam
uaticinatur: Orietur ſtella ex Iacob & homo ex iſrael: cuius nomen eſt oriens: quẽ adorauerũt ma
gi de oriente uenientes: Hinc enim loquitur in pſalmis:Deus ut faciam uoluntatem tuam uolui:
De quo locutus eſt pater.Et ſponſionem ſuam opere com probauit. Septuaginta: Pi0o eo quod nos
de hebreo expreſſimus uirum uoluntatis meæ poſuerunt:De quibus cogitaui. Ergo iuxta eos uo⸗
catas de oriente aues angelorum poſſumus intelligere miſteria quæ ad imperium domin in toto
orbe diſcurrunt: qui ſunt adminiſtratorii ſpiritus & mittuntur ob ſalurem credentium:De quibus
& in pſalmo canitur: Qui facit angelos ſuos ſpinitus: & miniſtros ſuos i gnem nrentem.
Aucdite me duro coꝛde qui longe eſtis a iuſtitia: Oꝛope feci iuſtitimm meam. Mon clongabi
tur:⁊ ſalus mea non moꝛabitur. Sabit in ſyon ſalutem:⁊ iſracl gloꝛiam meam. LxXX.
Audite me qui perdidiſtis coꝛ:qu longe eſtis a iuſtitia:Adduxi iuſtitiam meam:a ſalutem q̃ᷓ
a me eſt tardare non faciam:Dedi m ſyon ſalutem:⁊ iſraeli gloꝛiã. CQuibus ſupra
dixerat: Audite me domus iacob & reſiduum domus iſfrael. Et iterum. Redite pᷣuaricatores ad cor:
ẽt nunc iuxta hebraicum propter incredulitatẽ appellat eos duro corde & iuxta. Ixx. ꝗ cor mentẽq;ʒ
perdiderint. Quod ſecutus uir eruditiſſimus & dignus nomine ſuo ſtephanus martyr: in iudeorũù
loquitur contione: Dura ceruice & incircunciſi cordibus aurib uſq; uos ſemper ſpintui ſancto jeſti
tiſtis ſicut patres ueſtii: Hii igitur longe ſunt a iuſtitua dei:quia non crediderunt in ea quam pro ſua
clementia deus fecit eſſe uicinam & uenire ad terras: & nequaqᷓ ultra tardare nec procul fieri: Dedit
enim ſyon ſalutare ſuum: & iſraeli gloriam ſuam: Hoc de uaticinio dictum ſit futurorum & de ad
uentu domini ſaluatoris. cæterum Iuxta hiſtoriam datur ſyon ſalus: & iſrael gloria: Quoniam
deus prope fecit ſuam eſſe iuſtitiam: ut uocaret ab oriente auem: & de terra longinqua uuũ uolun
tatis ſuæ. Qui iſraelis & ſubuerſæ hieruſalem ulciſceretur iniurias. & moœdis perſiſq; ſuperantibus
babylonem chaldæoſq; deleret. Sicut ſequentia prophetæ uerba teſtãtur.
Eſcende ſede in puluere virgo filia ſyon: Alibi babylon ſede in terra:non eſt ſo⸗
NNIinum filie chaldeoꝛum:qꝛ vltra non vocaberis mollis ⁊ tenera:Tolle molam 2 mo

N lie farinam. Denuda turpitudinem tuam: diſcoperi humeruz. Reuela crura:tran-
WAIſi ſumina: reuelabitur ignominia tua ? videbituroppꝛobꝛium tuum. Altionem
capiam:? non reſiſtet mibi bomo. ”
capiam: z non reſiſtet mihi homo. LXX.
Beſcende ſede ſuper terram virgo filia babylonis ſede in terram: Mon eſt ſolium fſilie

chaldeoꝛum: quoniam nequaqᷓ; vltra vocaberis mollis ? tenera: Tolle molam mole farinã.
Reuela opeꝛimentũ tuum:denuda canos diſcoperi tibi aſtrans flumina.Reuclabitur iane mi
nia:apparebunt oppꝛobꝛia tua:Quod iuſtum eſt de te auferã nequaqᷓ;ᷓ vltra tradã hbommmbus.
CQuomodo in ezechiel ſub figura nauis & ommis inſtrumenti eius tyri ornatus exponitur: Quæ
negotiationibus dedita eſt: & propter aquarum habundantiam rex ægypti draco appellatur: Et
ſquame illius iuncuſqʒ ac papirus & piſciculi deſcribuntur: & hieruſalem cum idolis fornicationé
ſcortorum ac lupanaris ſimilitudo teſtatur: ſic in præſenti loco ſub perſona captiue mulieris. Quæ
quondam regina fuerit babylonis ſeruitus indicatur: diciturq; ei ut deſcendat de regni ſuperbia:
& in puluere ſedeat. Virgo autem appellatur & filia uel quia omnes homines creatura dei ſumus.
Nec eſt babylonis iuxta hereticos natura damnabilis: uel ob luxuriam & ornatum urbis quõdam
renem e Caia cum ſenuiſſet & uicina eſſet occaſui uirgunculam & puellam ſe eſſe iactabat:
Licet ex eo quod iuxta.Ilxx.ſcriptum eſt. Filia babylonis: Non ipſam babylonem quidam: ſed ro⸗/
manam urbem interprætentur: Quæ & in apocalypſi ioannis & in epiſtola petri: babylon ſpeciali
ter appellatur. Et cuncta quæ nunc ad babylonem dicuntur illius ruinæ conuenire teſtentur. Con-
tra quam uocanda ſit auis deiq; iuſtitia ut poſtꝗᷓ ſyon ideſt eccleſia ſaluata fuerit. illa pereat in
ætemum. Dicitur ergo babylomi reginæ & filiæ chaldeorum. A chaldeis enim condita eſt. Quod

Liber. xiii.c.xlvii.

nequaꝗᷓ ultra uocetur mollis & tenera & deliciis affluens: quæ cunctarum gentium manibus por
tabatur: na ut terræ plantam uiximprimeret Præcipiturq; eiut tollat molam & molat farinã. Quod
eſt dure captiuitatis: & extremæ ſeruitutis indicium. Vt quæ quondam regina fuerat poſtea molen
dæ farinæ operiſeruiat: ſed quia ſequitur. Denuda turpitudinem tuam: etiam molaab hebreis ſigu
raliter intelligitur: quod ſcilicet in morem ſcorti uictorum libidini pateat. I Iludq; quod in iudicũ
libro de ſamion ſcribitur:ad molam eum a philiſtiim eẽ damnatum. Hoc ſignificare uolunt:quod
pro ſobole robuſtiſimorum uirorum: hoc in allophilas mulieres facere ſit compulſus: In eo ubi
nos interprætati ſumus denuda turpitudinem tuam: Pro quo ſeptuagita tranſtulerüt: Reuela ope
rimentum theodotio ipſum uerbum hebraicum poſuit. Samihech. Aquila. Semmathech. Syma/-/
chus: Quod nos exprimere poſſumus. Taciturnitatem tuam quod
taceri debeat præ uerecundia: Quod quidem & in cãtico legimus cãticotum: Vbi ſponſæ pulchri
tudo deſcribitur: & ad extremum infertur abſq; taciturnitate tua. Nolentibus qui interprætati ſunt
tranſſerre nomen quod in ſancta ſcriptura ſonaret turpitudinem. Rectæq; contra babylonem ĩ/
uerecundis utitur nominibus: Licet nulla ſit turpitudo humani corporis membrum uocare nomi
ne ſuo:cui præcipitur ut nudet pectora: & crura: ac fſœmora aperiat: uadat in captiuitatem: Videa
turq; ignominia eius: opprobrio pateat ſempiterno: Et hoc dominus feciſſe ſe dicit:ut ultionem
caperet de ea. quia oppreſiit populum ſuum: & nullum pro ea audiat præcatorem: qui iram domi/
ni ſuo linire conetur occurſu. Significat autem angelum gentis babyloniæ præſidem: qui cum cæ
teris angelis docuiru Curauimus babylonem: & non eſt curata. Quod autem ſeptuaginta tran-
ſtulerunt: quod iuſtum eſt de te auferam. Nequaqꝗ ultra tradam hominibus: Subauditur baby/
lonem uel certe hoc quod iuſtum eſt & ablatum de babylone:diſputant ſtoici multa re turpia pra
ua hominum conſuetudine uerbis honeſta eſſe: Vt paricidium: Adulterium: Homicidium: fur/

tum: & his ſimilia: Rurſumq; re honeſta nominibus uideri turpia: ut liberos ꝓcreare: Inflationem

uentris crepitu digerere aluum releuare ſtercore: ueſicam urinæ effuſione laxare: Deniq; non poſ-/
ſe nos ut dicimus aruta rutula: Sic mmaenta facere: Ergo ſemmathech quod aqui
la poſuit ut diximus uerenda mulieris appellãtur: Cuius ethimologia: apud eos ſonat ſitiens tuus
ut ĩexpletã babylonis indicer uoluptatẽ. Redẽptor noſter ds exercituù nomẽ illius ſanctus iſrael
Sede tacens intra in tenebꝛas filia chaldeoꝛum:quia non vocaberis vltra domina regnoꝛuʒ
Iratus ſum ſuper populum meum:⁊ contaminaui hereditatem meam. Et dedi eos in manu

tua:non poſuiſti eis miſericoꝛdias: Super ſenem aggrauaſti iugum tuuʒ valde:⁊ dixiſti in ſem

piternũ ero domina:nõ poſi uiſti hec ſuper coꝛ tuũ:neq; recoꝛdata ès nouiſſimitii. LXX.

Aui eruit te dominus ſabaoth:nomen eius ſanctꝰ iſrael. Sede compuncta ingredere in tene

bꝛas filia chaldeoꝛum:nequaqꝙᷓ vltra vocaberis foꝛtitudo regni iratus ſum contra populũ meũ
contaminani hereditatem meam: Ego dedi eos in manum tuam: Tu vero non dediſti eis mi

ſericoꝛdiam ſenis aggrauaſti iugum valde:⁊ dixiſti in eternum ero domina:non intellexiſti hbec

in coꝛde tuo:neq; recoꝛdata es nouiſſimoꝛum.

CPrimus uerſus iuxta ſeptuaginta cum ſuperioribus copulatur: ut ſit ſenſus & hæc faciet: qui

eruit te dominus ſabaoth nomen eius ſanct iſrael. Porro iuxta hebraicum ex perſona populi pro

heta loquitur: Quod hæc fecerit contra babylonem dominus exercituum cuius nomen ſit

ſanctus iſrael: Rurſumq; ad ipſam babylonem dirigitur. Sede tacens ſiue compuncta & tuorum ecn
minum recordare: Ingredere tenebras: quia præ confuſione & ignominia lucem ferte non ſuſti⸗/⸗
nes: Nequaꝗ uocaberis non unius regni: ſed omnium regnorum domina: Simulq; quia occulta
uæſtio naſcebatur: Cur iraſcetur deus aduerſum chaldæos: quos ipſe miſit ad capiendũ ifrael. Re

pondit iratus ſe contra populum ſuũ: corripere eos uoluiſſe non perdere: uerberare: nõ occidere.

Iilos autem abuſos eſſe crudelitate ſua: & plus impouiſſe plagarum quam dei ultio flagitabat.
Magnumq; babyloniæ iudicium eſt: ne ſenibus quidem peperciſſe. Quorum ætas etiam inter ho-
ſtes uenerabilis eſt: Sed & hoc ſignum ſuperbiæ quod præſenti fœlicitate decepta futurorum
non cogitarit ambigua:Ergo ſemper in Pror
primere qui ad hoc erudiuntur: ur meliores fiant ð
Et nunc audi hec delicata ⁊ habitans conſidenter que dicis in coꝛde tuo: Ego ſum? non eſt
pꝛeter me amplius: Mon ſedebo vidua ⁊ ignoꝛabo ſterelitatem: venient tibi duo hec ſubito in
die vna: Sterilitas:⁊ viduitas vniuerſa venerunt ſuper te: NPꝛopter multitudinem malefi-
cioꝛum tuoꝛum:⁊ pꝛopter duritiam incantatoꝛum tuoꝛum vebementer⸗ ſiduciam habuiſti in
malitia tua:⁊ dixiſti. Non eſt qui videat me:ſapientia tua ⁊ ſcientia tua hec decepit te:⁊. dixiſti
in coꝛde tuo:ego ſum ⁊ pꝛeter me non eſt altera. Aeniet ſuper te maluz: ⁊ neſcies oꝛtus eius:⁊ ir
ruet ſuper te calamitas:quã non poteris expiare:veniet ſuper te repẽte miſeria quam neſcies.
CDuo ſimul ueniunt babyloni ſterelitas & uiduitas ut nec filios habeat:Ideſt ſubiectos ſiue popu/
ſos nec uirum quem regem poſſumus intelligere: quæ dum non ſperat repente ſuſtinuit: Neq; po/

terat arbitrari quod perſæ nullius ante fortitudinis eam cyro regnante ſuperarent: & ſue ſubice⸗/

rent poteſtati quæ perpeſſa es inquit non ſolum propter ſuperbiam & habundantiam cunctarum
“ lannabti Opuin atc

peris debemus cauere uentura Nec traditos nobis op

— — — —— —— ——

—

— — — —

—

Super Eſaiam.

men
opum atq; delicias: Sed & propter multitudinem malefitiorum tuorum & incantatorum tuorum
Enle in quibus habuiſti fidutiam: uenietq; ſuper te malum quod antea neſciebas: & cuius ignorabis or-
Wf tum:ſiue ut ſeptuaginra tranſtulerunt: Veniet ſuper te perditio: & neſcies fouea & incides in eam:
ni ut quæ cunctis gentibus parabas captiuitatis malum: ipſa incidas in ſoueam quam paraſti: quæ
md perſpicua ſunt cito ſermone tranſcurrimus.
lnendd CSta cum incantatoꝛibus tuis:⁊ cum multitudine maleſicioꝛum tuoꝛum in quibus laboꝛaſti
arlae ab adoleſcientia tua: Si foꝛte quid pꝛomiſit tibi:aut ſi poſſis ſieri foꝛtioꝛ:Defeciſti in multitu-
hSn, dine conſilioꝛum tuoꝛum.Stent⁊ ſaluent te augures celi qui contemplabantur ſidera: ſuppu-⸗
uncol tabant menſes vt ex eis annunciarent ventura tibi.Ecce facti ſunt quaſi ſtipula ignis combuſit
ſehlaͤ eos: Mon liberabut animam ſuam de manu flamme:non ſunt pꝛuna quibus caleſant:nec focus
zſun vt ſedeant ad eum:ſic facta ſunt tibi in quibuſcumqʒ laboꝛaueras:MHNegociatoꝛes tui: ab adole
reni⸗ ſcentia tua: Anuſquiſq; in via ſua errauerunt.non eſt qai ſaluet e. LXxX.
Wenonl C¶ Stasa nunc in ĩcantationibus tuis:⁊ multis maleficiis tii que diſcebas ab adoleſcentia tua:Si
mhice pꝛodeſſe tibi poſſint:⁊ laboꝛaſti in conſilijs tuis.Stent ⁊ ſaluent te:faciant aſtrologi celi qui con
Hüonen templantur ſtellas:annuntient tibi quid venturum ſit ſuper te: Ecce omnes quaſi phrigana in
ndomi⸗ igne comburentur: non eruent animam ſuam de flamma qui habes carbones ignis ſedebis
umce ſuper eos.In erunt tibi in adiutorium:Laboꝛaſti in commutatione tua ab adoleicentia: homo
ummn, in ſemetipſo errauit:tibi autem non erit ſauis.
udeb CHabuiſſe babylonem omnemq; chaldeam incantatorum & augurum: & hariolorum & ga-/

mhüzn zarenorum ſtudium quos nos aruſpices appellamus: Danielis prophetæ lectio probat qui ad eoꝑꝶ
um conſilium cuncta reges babylonios feciſſe commemorat.Pro eo quoq; quod nos iuxta ſymachũ
& theodotionem interprætati ſumus: Stent & ſaluent te augures cæli: Septuaginta maniſeſtius trã
8 Zllta!

i ſtulerunt: Stent & ſaluam te faciant aſtrologi cæli: qui uulgo appellantur mathematici: Et ex aſtro
DMR rum curſu lapſuq; ſyderum: res humanas regi arbitrantur. Vnde & magi de oriente uenerunt do-
nn mini ſtellam ſe uidiſſe dicentes: uel ex artis ſcientia: uel ex uaticinio balaam: propheræ ſui qui in nu
meris dixerat. Orietur ſtella ex Iacob: & homo ex ifrael. Iſti igitur qui ſupputant menſes annoſq;
ul dinumerant: & horarũ momenta librantes futurorum ſcientiam pollicentur. Dicant tibi quid ſu-
n per te dominus cogitauerit. Illiſq; tacentibus quid uentuꝑſit: propheta rudit: Ecce facti ſut quaſi ſti
numan pula:ignis deuorabit eos: ut qui ſalutem aliis promittebãàt ſua ignorarent ſupplicia,. Nec dubium
hinſen quin ardente urbe:habitatores eius uorax flamma conſumpſerit: Quodq; fequitur: Non ſunt pru/
. na quibus calefiant: nec focus ut ſedeant ad eum: ſic hebrei ediſſerunt nullam habent caloris ſcien
Genm tia:uec illuminantẽ ſenſum. qui eoꝑ tenebras poſſit diſcutere: & frigus erroris expellere: Pro quo
mm. neſcio quid uolentes ſeptuaginta trãſtulerunt. Habẽs carbones ignis ſedebis ſuper eos. hi erunt ti
niuni bi in adiutorio: Niſi forte poſſumus dicere. Quod multo utilior ſit ignis & incendium babyloni
eriim quam fuerũt magi & gazachareni: Aſtrologi & incantatores: hic enim eos per pœnas atq; ſuppli/
cia ad pœnitentiam prouocat. Illi per errorem ducunt ad ſuperbiam: omms labor eius & negotia-
ciet:gi tores illius quos magos intelligimus huc profecit: Vt unuſquiſq; ſua erraret uia: & ipſe perditus
bul pr ſalutem alteri non præberet. Interrogemus eos qui diuerſas aſſerunt eſſe uenturas. Vtrum babylon
menſi malæ naturæ ſit an bonæ: ſi malæ dixerint: Quod eos reſponſuros eẽ non dubium eſt. Quomodo
mmcn. prouocatur ad pœnitentiam & dicitur ei: Sede compuncta intra in tenebras filia chaldæorum: ac
ſuſti⸗ deinceps poſt enumerationem peccatorum & criminum. Habes carbones ignis ſedebis ſuper eos.
occulu hi erunt tibi in adiutorio. & quid ſibi uelit quod infertur iuxta eoſdẽ: Septuaginta. Laboraſti in cõ
ſcel e mutatione & adoleſcentia quæ ſit iſta commutatio: Vtiq; de bono in malum ex quo perſpicuum
ccidet eſt natura bonos uoluntate malos fieri. Deniq; infertur: Homo in ſemetipſo errauit. non natu-
nabe ra:ſed mentis arbitrio. . CAPITVLVM. XLVIII.
merdo vEAQEcite hoc domus iacob qui vocamini nomine iſrael:æ de aquis iuda exiſtis. Qui
nuonn ), iuratis in nomine domini ⁊ dei iſrael.Recoꝛdamini non in ueritate neqʒ iuſtitia de
l cinitate enim ſancta vocati ſunt:æ ſuper dominum iſrael conſtabilii ſunt: domi⸗
nus exercituum nomen eius.
mnck CNHæc chaldæis & babylonis uentura prædixi: & neceſſe eſt quod per prophetas me
tion — os locutus ſum rebus expleri: Tu autem domus iacob & qui uocammi nomine iſtael.
glef⸗ & qui de aqua iuda exiſtis: & cætera quæ ſecuntur. Audi attentius quæ dicturus ſum: & notãdum
itn quod nequaꝗᷓ eos appellet iacob ſed domum iacob: Nec iſrael qui hoc falſo appellantur nomine
cum opus non habeant nominis: Et de aquis inquit iuda exiſtis. aquas
r uocans pro ſemine: Vt nequaꝗᷓ eos uirtutum patriarcharum filios oſtenderet eſſe ſed carnium: Et
recte aquas iuda appellauit: quia ſola tunc in terra iudæa adhuc permanebat tribus: & ſemen dauid
ns illo tempore regium ſaruabatur: Qui inquit iuratis in nomine domininon ut honoretis dominũ
ſed ut aſſumpto nomine ſaciatis iniuriam. Dum eum teſtem ueſtri uulris eſſe mendacii: & requie/
en⸗ ſcitis in ſancta ciuitate. & ſuper dominum ifrael innitimini ut iactetis habitatores uos eſſe urbis hie
8 ruſalem & domini ſabaoth habere priuilegium: Cum caſſa iacob & iſrael urbis bntta: dei om/
n

ℳ

Liber. xiii.c.xlviii.

ſein
nipotentis aſſumatis uocabula: V ſtkt
CMꝛioꝛa ex tunc annuntiaui:⁊ ex oꝛe meo exierunt:⁊ audita feci ea:repente operatus ſum:⁊ ve u
nerunt: Sciui enim quia durus es tu:æ neruus ferreus:ceruix tua ⁊ frons tua enea: Nꝛedixiti/ Led
bi ex tunc:anteqꝙ; venirent indicaui tibi. Ne foꝛte diceres:idola mea fecerunt hec:⁊ ſculptilia in
mea:æ conflatilla mandauerunt iſta:que audiſti. Ride omnia.vos autem non annuntiaſtis. Au ur⸗
dita feci tibi nona ex tunc ⁊? conſeruata que neſcis modo creata ſunt:non ex tunc ⁊ ante diem ⁊ .
non audiſti eam:ne foꝛte dicas ecce cognoui ea:neq; audiſti:neq; cognouiſti neqʒ ex tunc aper· oda⸗
ta eſt auris tua. Scio enim quia pꝛeuaricans pꝛeuaricaberis.⁊ tranſgreſſoꝛem ex ventre reuo/ Lin
caui te. ꝛopter nomen meum longe faciam furoꝛem meum:⁊ laude mea infrenabo te ne in/ mni
tereas:Ecce excoxi te ſed non quaſi argentum elegi te in camino paupertatis pꝛopter me. pꝛo/ e
pter me faciam vt non blaſphemaret:gloꝛiam meam alteri non dabo. LxXx. i
CRꝛioꝛ adhuc annuntiaui:⁊ de oꝛe meo egreſſa ſunt:Et auditum factum eſt:ſubito feci ⁊vene wi
runt. Scio quia durus es: ⁊ neruus ferreus:Collum tuum ⁊ frons tua enea:⁊ annuntiaui tibi ler
olim anteqꝙᷓ venirent ſuper te: Auditum tibi feci:ne foꝛte diceres quia idola mea fecerunt ſcul/ b
ptilia:⁊ conflatilia mandauerunt mihi:Audiſtis omnia:⁊ vos non cognouiſtis:ſed audita tibi fe ⸗
ci noua ⁊ nunc que futura ſunt:Et non dixi:Nunc ſiunt ⁊ non olim:⁊ non in pꝛioꝛibus diebus. ce⸗
Me dicas etiam noui ea:neq; noſti:neqʒ ſcis:neqʒ a pꝛincipio aperui aures tuas:Scio enizʒ quo ſb
niam pꝛeuaricans pꝛeuaricaberis:⁊ iniquis adhuc ex vtero vocaberis: Mꝛopter nomen meum iui
oſtendam tibi furoꝛem meum:⁊ gloꝛioſa mea inferam ſuper te vt non interficiam:Ecce vendi/
di te non pꝛopter argentum:erui autem te de foꝛnace paupertatis: Nꝛopter me faciam quia no “”’
men meum polluitur:⁊ gloꝛiam meam alteri non dabo. ”J’”
CPrædico tibi babylonios a mœdis perſiſq; ſuperandos & repente faciam quod minatus ſum: ne ðð
cum uenerint quæ prædicta ſunt. Vel deoꝶ nutu quos cõſulis uel fortuito ea æſtimes accidiſſe. nec d
iacio ſcientiam futurorum:ſed ob utilitatem tuam loquor. cuius cor incredulum & ceruicem fer- 1
ream & frontem æneam ab initio eſſe cognoui. Ecce audiſti omnia quæ uentura ſunt ei tamen ce/ RdRd
las ſilentio ueritatem. Nec narro præterita in quibus ſæpe mea potentia comprobata eſt. quomo/⸗
do eduxerim populum de ægypto. ægyptios in mari ſubmerſerim rubro. terram repromiſſionis
tradiderim. gente uobis uarias ſubiugarim. Sed noua quæ contra babylonem facturus ſum nun-/
tio:ut impudens oris tui mendacium cõfutetur. qui te aſſeris ſcire quæ neſcis. Ab initio enim eoꝶ

præuaricatore; mandatorum. & de uentre tranſgreſſorem uocauit te deus quãdo de ægypto libe/
ratus: quaſi meo uentre conceptus es. & eductus. & eruditus. Caput bouis ægyptii deſideraſti dicẽs
Hii ſunt dii tui iſrahel? qui te eduxerunt de terra ægypti. Nõ igitur tuo merito? ſed mea miſericor/
dia furorem meum diſtuli ne pœnitus interires: & ob laudem nominis mei ĩfrenabo te. Vt me q̃ſi
iumentum? & in frenis æquus ſequaris inuitus. Ecce excoxi te. Ideſt probaui. Quomodo conflatur
argentum: ſiue non in diuitiis ſed in fornace paupertatis probare te uolui. Ex quo oſtenditur & di
uitiis & paupertate pleroſq; temptari. Si aut illis male abutantur. aut penuriam nequaquam uirtu/
te ſuſtineant. propter me ergo faciam ne blaſphemetur nomen meum in gentibus. & putẽt uos nõ
mea ira:ſed idolorum ſuorum auxilio eſſe ſuperatos. Quodqʒ ĩfert. Gloriam meã alteri non dabo. V
Hoc ſigniſicat.ne idola putentur op preſſiſſe populum dei.Vel certe cũ dicit alteri nõ dabo? oſten
dit ſe alteri iam dediſſe. Alter enim ad diſtinctionem prioris dicitur. Pleriq; noſtrorum ut iuxta ſe-
ptuaginta interprætes pauca perſtringam. De xpᷣi aduẽtu autumant ꝓphetari.quod repẽte ueniat

iſperatus. Et duriſſimo populo ſui demonſtret præſentiam. Cui nũquã aures aperuerit? quia incraſf
ſatum fuerit cor eius: & auribus ſuis grauiter audierint. Statimq; dominus de uentre ꝓfuſus ẽ trãſ- ll
greſſor: & iniquus ſit appellatus querens eum interficere. Quodqʒ iungit propter nomẽ meũ oſtẽ/ uu
dam tibi furorem meũ: & glorioſa mea inducã ſup te.ſenſu abutitur apoſtoli. Siue apoſtolꝰpaulus C
de hoc loco ſumit teſtimonium: ut reueletur ira dei ad terrendos eos qui peccant. & poſtea conuer 2
ſis gloria prebeatur. Ecce ait. uẽdidi te non in pecunia. ſed uẽdidi te peccatis tuis. & erui de fornace
paupertatis. Propter quod & ſalomon diuitias & paupertatem habere nõ uult. ſed tantum neceſſa/ KR’”
ria poſtulat. Ne aut illis eleuætur cor eius in ſuperbiam. aut ĩ iſta compellatur facere quod nõ uult C
& deũ præſſus inopia blaſphemare. Vñ & apoſtolꝰ. Hũtes inꝗt uictũ & ueſtimẽtũ.his cõtẽti ſumꝰ.
CAudi me iacob ⁊ iſfrahel quẽ ego voco.Ego ipſe.ego pꝛimꝰ.⁊ ego nouiſſimꝰ. Manus quoq;
mea fundauit terram: ? dextera mea menſa eſt celos. Ego vocaui eos:⁊ ſtabunt ſimul. Cõgre ſ
gamini omnes vos ⁊ audite:quis ex eis annuntiauit hec:dominus dilexit eum. SFaciet volunta-
tem ſuam in babylone:⁊ bꝛachium ſuum in chaldeis.Ego ego locutus ſum ⁊ vocaui eum. Ad
duxi eum ? directa eſt via eius.Accedite ad me ⁊ audite.hoc non pꝛincipio in abſcondito locu-
tus ſum.Ex tẽpoꝛe antequã fieret ibi eram. Et nũc dñs deꝰ miſit me ⁊ ſpũs meus. LCxxX. Y

Audi me iacob.⁊ iſrahel quem ego voco.Ego ſum pꝛimus:⁊ ego in ſempiternum:⁊ manus B
mea fundauit terram:⁊ dextera mea ſirmanit celum. Nocabo eos ⁊ ſtabunt ſimul:⁊ congrega/
buntur omnes ⁊ audient quis ei nunciabit hec diligens te.Feci voluntatem tuam ſuper baby⸗/
lonem:vt auferrem ſemen chaldeoꝛum.Ego locutus ſum ⁊ ego vocaui:Adduxi i ꝓſperas
eci vias

feirnen
Manitr
mutſan
nndbif⸗
Mebus.
eniao
mweun
K Vench
mqie

wünge
Ullener
enke⸗
lumend⸗
aond
weniftoni
m
enimen
Npool⸗
Aaſtici
Nwi
D
id
umN
ſtuosni
n dbo⸗
lotter
waſe⸗
eueniat
aincti
8e ni⸗
enob⸗
bpeun
ea o

leſmen

l
luöu
fitn⸗
o
Ntx,
n.
olo⸗
V.
nms
ge⸗
b
5

=

— —
—

6

—

Super Eſaiam.

feci vias eius. Adducite ad me ⁊ aũdite hec nõ a pꝛincipio in abſcondito locutus ſum quando
ſiebat ibi eraʒ. Et nunc dñs deus miſit me ⁊ ſpũs eius. =ð
CCuibus ante iam dixerat. Audite hoc domus iacob qui uocamini nomine iſrahel: & de aquis iu
da exiſtis. Nunc ad eoſdem loquitur. Audite me iacob & iſrahel quem ego uoco. Multi enim uoca
ti & pauci electi. Vnde non eos electos quia necdum recœperant ſaluatorem. Sed uocatos nuncu-
pat.Ego ſum inquit.a. &. .primus & nouiſſimus. qui uiuo. & fui mortuus.qui uitam ad piincipiũ
referas. Nouiſſimum ad eum qui mortuus eſt. qui ſe exinaniuit formam ſerui accipiẽs. & factus eſt

obœdiens patri. Humiliauit uſq; ad mortem: & mortem crucis. Manus mea fudauit terram. Vnde

& in prouerbiis loquitur. Deus ſapientia ſua fundauit terram. & dextera illius menſa eſt. Siue fir/
mauit cælos uel cælum: ut ſeptuaginta tranſtulerunt. Vocat autem cælos: ut eius pareant iuſſioni:
& enarret gloriã illius. Si aut cæli obœdiunt domini uoluntati: & ſuo currüt ordine: quid glo⸗
riatur terra & cinis: & ĩignorat fragilitatẽ ſuam. Congregamini omnes uos & audite uel cæli uel
uniuerſa creatura: uel omnis multitudo iſrahel: quæ ſunt quæ iubentur audire: quod dominus di-
lexerit eũ. Haud dubium quin cyrum dariũq; ſignificet: qui fecit uoluntatem domini contra ba-
bylonem & brachium ſuum exercuit ĩ chaldæis. Et ipſe locutus eſt & uocauit eum nomine ſuo.Et
adduxit eum & directa eſt uia eius: ut nullus uiribus eius auderet reſiſtere. Vnde prouocat eos ut
accedant & audiant & domino prædicent & uenturum eſſe regem perſarum atq; mœdorum: qui
ſubruat babylonem deleatq; chaldæos ut hæc nunciet dicit ſe propheta miſſuʒ a domino: & a ſpi-
ritu eius. Hoc iuxta hæbreos & eorum opiniõem: cæterum iuxta ſymmachum qui imerprætatus
quis ei nuntiauit hæc: quem dominus dilexit: qui faciet uoluntatem eius in babylonem. Et iuxta
ſeptuaginta ut auferat ſemen chaldæorum. Ad domim perſonã refertur. Qui uere dilectus eſt a pa⸗
tre:& qui fecit omnem uoluntatem patris. Et qui ſubuertit in babylone:hoc eſt in confuſiõe huius
mundi omne ſemen chaldæorum qui demones interprætãtur. Ipſe locutus eſt & audiuit filium &
adduxit illum qui loquitur ad credentes. Venite ad me omnes qui onerati eſtis. Et audite hæc quæ
a principio in abſcondito ſum locutus: hoc eſt per enigmata & myſteri aprophetarum: quod cun-
ctis retro generationibus fuerat ignoratum. quando fiebant omma a patre.l pſe erat cum eo:cui a p
plaudebat qui etiam nucdicit. Ego qui ſemper eram cum patre: & in patre: & ſine patre nüquã erã
etiam nunc loquor.Et iuxta fragilitatem carnis aſſumptæ dico quod dominus deus miſerit me: &
ſpiritus eius breuiq; uerſiculo trinitatis nobis oſtenditur ſacramentum.
CBec dicit dominus deus:redemptoꝛ tuus ſanctus iſrabel.Ego dominus deus tuus/docens
te vtilia. Gubernans te in via qua ambulas. Atinam attendiſſes mandata mea:facta fuiſſet ſi/
cut flumen pax tua:⁊ iuſtitia tua ſicut gurgites maris:⁊ fuiſſet ſicut harena ſemen tuum:ꝛ ſtirps
AVteri tui vt lapilli eius non interiſſent ⁊ non fuiſſet attritum nomen eius a facie mea.
CQui iſraheli futura ꝓmittit. Reddit cauſas qre eos priꝰafflixerit qᷓs ſi uitauerit: neqquã ſimilia pa/
tiaf. Si inꝗt attẽdiſſes mãdata mea ut ſeptuagita trãſtulerũt: uel certe obtẽperãtis affectu utinã attẽ
diſſes mandata mea:quæ ſi feciſſes:ſuiſſet ſicut flumẽ pax tua:& iuſtitia tua ſicut gurgites maris. Ha
bundãtiam omnium rerum copiamq; fignificans. Quodq; ſequitur. & fuiſſet quaſi harena ſemẽ tuũ
& ſtirps uteri tui ut lapilli eius. Videtur quidem permanere in populo iudæorum qui uſq; in præſẽ
tem diem.Inſtar uermiculorum pullulant filios & nepotes. Sed quomodo hoc in repromiſſione
accipiendum eſt. Cum pacem iuſtitiamq; non habeant. Aut enim iratus eſt eis: aut placatus: Si pla/
catus:quomodo ſeruiũt? & pacem iuſtitiamq; non poſſident? ex quo perſpicuum eſt. De apoſto⸗
lico dici nunc ſemine.De quo & ſupra legimus.Niſi dominus ſabaoth reliquiſſet nobis ſemẽ qua
ſi ſodoma fuiſſemus. Quod quia illo tempore nequaquã uidetur expletum: in xpi completur aduẽ
tu:& ante faciem illius ſemen permanet ifſrahel. eEerie
CEgredimini de babylone.Fugite a chaldeis in voce exultationis annuntiate:auditum facite.
Afferte illud uſq; ad extrema terre ⁊ dicite. Redemit dominus ſeruum ſuum iacob:non ſitie/
runt in deſerto cum educeret eos:aquaʒ de petra pꝛoduxit eis.Et ſcidit petrã ⁊ fluxerunt aque
NMNon eſt pax impijs dicit dominus meus. HW
CQ ui ſupra in eo loco ubi ſcriptum eſt. Ego ego locutus ſum & uocaui eum:addaxi eum:& dire/

cta eſt uia eius ſuper cyro darioq; intelligunt: etiã hæc ad illius referunt tem bpora. Quando egreſſus

populus de babylone:& fugit de chaldæis:& redemptus eſt a domino deo ſuo:hocq; dicitur. Non
ſitierunt in deſerto cum educeret eos: aquam de petra produxit eis. Et ſcidit petrã & fluxerũt aquæ
Licet ſcdm hiſtoriam expletum docere non ualeant. Neq; enim ſub Zorobabel & ezra: uenerut p
deſertum: & ſciſſa petra præbuit eis aquas: quod de ægypto exeuntibus accidiſſe narratur. Tamẽ hy
perbolice in ſimilitudinem prioris fœlicitatis impleta teſtantur. Quando per deſertum nationum
uenerint in iudæam: & de captiuitate ſint liberati: ut ſciamus inquiunt non eſſe de xpo ſed de cy-
10 prophetatum iungitur. Non eſt pax impiis dicit dominus: & eſſe ſenſum perfecta ſœlicitas non
erit: niſi ſub xpᷣo quod in ultimo tempore reſeruatur. Porro ꝗ & uerius & rectius hæc referüt ad
ſaluatoris aduentum: de quo dicitur. Annuntiare pauperibus miſit me: prædicare captiuis remiſſio
nem. cohortationem eſſe intelligunt: eorum qui euangelium nuntiant. Siue ipſius domini ſaluato
N iii

L.iber. xiii.c.xlviiii.

ris: ut egrediamur de babylone. Ideſt de cõfuſione iſtius mundi: & fugiamus chaldæos De quibus mi
crebro dictum eſt. Redemit enim dominus ſeruum ſuum iacob prætioſiſſimo ſanguine ſuo: & adu ſcenc
duxit per deſertum ſæculi: & aquam ſcidit de petra. Super qua & apoſtolus loquitur. Petra ãt erat bilun
xps. Scinditur autem ſermo diuinus: & in multas partes diuiditur. YVt quem totuʒ ſuſcipere nõ poſ- CEt
ſumus: ſumamus in partibus Ac ne putaretur iſta prædicatio dici: omni ſemini iacob & non his tã fonce
tum qui per apoſtolos crædituri ſunt. Infertur & iun gitur. Non eſt pax impiis dicit dominus. IIlis Cdi
uidelicet qui in errore priſtino permanſerunt: qui non meruerut bibere de petra. Cuius ut noue lo Des
quar latꝰ lãcea uulneratũ: aqs fluxit & ſãguĩe baptiſmũ nobis & martyriũ dedicans. CAPI. XLIX. ¶G
* Agdite inſule: z attendite populi de longe.Dominus ab utero vocauit me:de vẽtre ma ziſr
Iittttris mee:ac recoꝛdatus eſt nominis mei.Et poſuit os meum quaſi gladium acutuʒ:in mib
vmbꝛa manus ſue pꝛotexit me. Et poſuit me ſicut ſagittam electazʒ:in pharetra ſua ab e
ſcondit me. Et dixit mihi. Seruus meus es tu iſrahel quia in te gloꝛiaboꝛ:⁊ ego dixi in E
nacuum laboꝛaui ſine cauſa:⁊ vane foꝛtitudinem meam conſumpſi.Ergo iudicium meum cus cec
domino:⁊ opus meum cam deo meo. LCxx. cutt
Augite me inſule ⁊ attendite gentes. Moſt multum tempus ſtabit dicit dominus. De uẽtre aie
matris mee vocauit nomen meum::⁊ poſuit os meum quaſi gladium acutum:⁊ ſub pꝛotectione gens
manus ſue abſcondit me:Et poſuit me quaſi ſagittam electam:⁊ in pharetra ſua abſcondit me. ſo
Et dixit mihi.Seruus meus es tu iſrahel:et in te gloꝛiaboꝛ.Et ego dixi ſine cauſa laboꝛaui in cat
vanu m:et in illo dedi foꝛtitudinem meam. Mꝛopterea iudicium meum apud dommum:et la- uN

boꝛ mens coꝛam deo meo. M i
CScio hæc & inferiora quæ dicturi ſumus. Ad unius capituli ſcientiam ſeu intelligentiam per- (li
tinere: & omnia ex perſona xpi debere accipi: ſed nolui ſimul omnia proponendo lectoris one/ iiet
rare ſenſum. Et quod per partes facilius diſci poteſt magnitudine ſui confundere. Vnde & utranq;

æditionem poſui ut quod in altera uidetur obſcurum: alterius lectione reſeretur. Poſt uocationezꝭ t
ergo reliquiarum iſrahelis: & abiectionem in incredulitate populi permanentis. De quibus dixerat le
Non eſt pax impiis dicit dominus: Tranſit ad eccleſias de gentibus congregatas: & eis ſub illarum oe
nomine loquitur. Quæ ita perſecutorũ quaſi maris fluctibus patent: & ex omni parte ſæuiente nau ul
ſragio tunduntur potius quam mouentaur. Ac ne quis putet uiolentam eſſe expoſitionem noſtraz
& non ad gentes pertinere quod dicitur: ſed ad ſynagogas populi iudæorum. Sequitur: Et attendi
te populi ſiue gentes de longe:hoc eſt ab extremis finibus terræ: uel ut ſeptuaginta tranſtulerunt. 1
Poſt tempus multum ſtabit: Hoc eſt non hoc tempore quæ dicuntur: ſed poſt multa fient tempo/
pora. Dominus inquit ab utero uocauit me: de uentre matris meæ recordatus eſt nominis mei: qq d
nunc interim audientibus uidetur obſcurum. Poſtea autem cunctis gentibus notum fiet: quando .

gabriel ioſeph de partu dixerit uirginali: & uocabis nomen eius Ieſum: ipſe enim ſaluũ faciet popu
lum ſuum. Boſuit quoq; os eius quaſi gladium acutum: ut ſpiritu oris ſui interficiat impiũ.De quo
gladio & ipſe in euangelio loquitur. Non ueni pacem mittere ſuper terram: ſed gladium. Malos a
bonis ſeparans. Venit enim diuidere hominem contra patrem ſuum: & filiam cõtra matrem ſuam
&& nurum contra ſocrum ſuam. Et in umbra inquit manus ſuæ protexit me: ut carnis uilitas: diuini/
tatis potentia tegeretur. Angelo ad uirginem nuntiante. Spiritus ſanctus ſuperueniet in te: & uir-
tus altiſſimi obumbrabit te. Poſuit quoq; ſagittam electam: in pharetra ſua abſcondit me. Quando

?ò?
— —

dicit. Sagittã électam oſtendit habere deum ſagittas plurimas: ſed non electas: quæ ſagittæ prophe
tæ ſunt & apoſtoli: qui in toto orbe diſcurrunt. De quibus & ĩ alio loco canitur. Sagittæ tuæ acutæ N
potentiſſimæ: populi ſub te cadent. Et iterum: Sagittæ potẽtis acutæ cum carbonibus deſolatoriis. C9
Xps autem de multis ſagittis & filiis plurimis: una ſagitta electa & filius unigenitus eſt: quã ĩ pha⸗ gbb⸗
retra ſua abſcondit.Ideſt in humano corpore: ut habitaret in eo plenitudo diuinitatis corporaliter è”
rataq; eſſe credentium fides. Cui & ſupra dicitur. Tu es deus abſconditus & neſciebamus: qua ſagit C.
ta & ſponſa uulnus accipiens loquitur in cantico canticorum. Vulnerata caritas ego ſum. Et dixit du
mihi. Seruus meus es tu iſrahel quia in te gloriabor. Seruus quia cum in forma dei eſſet: formã ſer/ ”
ui eſt dignatus aſſumere: & iſrahel: quia natus de ſemine iudæorum: Quodq; de illo alio ſemorum (ſu
intelligi poteſt iungitur. Quia inte gloriabor. Dicit enim & ipſe in euangelio. Pater glorificaui no iußſ
men tuum: quia in ſpalmo loquitur ad filium. Exurge gloria mea: exurge pſalteriũ & cythara: Ideſt mil
omnium uirtutum chorus. Dicente autem mihi: patre quæ retuli ego reſpondi ei. Quomodo in tri
me glorificatus es pater: quia in uacuum laboraui. Et magnam partem populi iudæorum ad te re- ðð
uocare non potui. Hæc autem uniuerſa dicuntur: ut liberum homini arbitriuʒ monſtretur. Dei eni ic
uocare eſt: & noſtrum credere. Nec ſtatim ſi nos non credimus impoſſibilis deus eſt: ſed potentiam “””M
ſuam noſtro arbitrio derelinquit: ut iuſte uoluntas præmium conſequatur. Quia ergo noluerunt ””
per me in te credere: iudicium meum apud te eſt: quod omnia fecerim quæ eis facere debui. Dicẽs
in euangelio. Ego te glorificaui ſuper terram: opere completo quod dediſti mihi: ut facerem: & ite
rum. Manifeſtaui nomen tuum hominibus: & opus meum ſiue labor & dolor meus. Hoc enim ſi⸗ 2
gnificat. in conſpectu tuo eſt: fleuit enim Et in hieruſalem: & in ꝑſalmo ob increduloru,

multitudinem

Nn multitudinem quodammodo fruſtta paſſum ſe eſſe dicit. Que utilitas in ſanguine meo dum de-
Ni n ſcendo imcorruptionem. Et iuxta hæbraicum pendens in cruce loquitur. Longe a ſalute mea: uer-
ba lamentationum mearum.
⸗ CEt nunc dicit dominus. Yoꝛmans me ex untero ſeruuʒ ſibi vt reducam iacob ad eum:⁊ iſrael
non congregabitur:æ gloꝛiñcatus ſum in oculis domini:⁊æ deus meus factus eſt foꝛtitudo mea.
H Et dixit parum eſt vt ſis mibi ſeruus ad ſuſcitandas tribus iacob ⁊ feces iſrahel conuertẽdas
i Bedi te in lucem gentium:vt ſis ſalus mea vſq; ad extremuz terre. LCxx. .
nn CEt nunc ſic dicit dominus qui foꝛmanit me exvtero ſeruum ſibi:vt congregarem iacob ad eũ
mj n ⁊ iſrahel congregaboꝛ ⁊ gloꝛiſicaboꝛ coꝛam domino:⁊ deus meus erit foꝛtitudo mea. Et dixit
W mihi. Magnum tibi eſt vt voceris puer meus:⁊ ſuſcites tribus iacob:⁊ diſperſionem iſrabel
ſgndin Zuertas.Ecce poſui te i teſtamẽtũ generis ĩ lucẽ gẽtiũ:vt ſis ſalus mea uſqʒ ad extremũ terre.
manc Dicente me in uacuum laboraui. Sine cauſa: & uane fortitudinem meam conſumpſi: quia iudæi
credere noluerunt. Et iudicium meum cũ domino eſt: & opus meum qd illo uidente compleui.
Denin cum domino meo: reſpondit mihi dominus qui me formauit ex utero ſeruum ſibi: exquo oſten/
tectione dit eum appellari ſeruum: qui ſit formatus ex utero. Qui & in pſalmo dicit. De uentre matris meæ
dite deus meus es tu. Quid ergo dominus dixit ei. Vt reduceret iacob ad eum qui aberrauerat qui de-
nni ſerto creatore idolis ſeruiebat. Vnde & ipſe loquitur ad diſcipulos. In niam gentium ne ieritis: &
mel⸗ in ciuitate ſamaritanorum ne intretis. Sed ite magis ad oues perditas domus ifrahel. Et in alio lo/
co. Non ueni niſi ad oues perditas domus iſrahel. Hæc igitur uoluntas patris fuit: ut peſſimi uinito
wumde res miſſum ſuſciperent filium: & fructus uineæ redderent. Qui mterfecerunt eum dicentes. Venite
oni are occidamus illum: & noſtra erit hæreditas: & hoc eſt quod nũc dicit: & iſrahel non con gregabitur.
Eng. Ideſt non reuertetur ad dominum. Satiſq; miror: quomodo uulgata æditio fortiſſimum contra iu
wonie dæorum perſidiam teſtimonium alia interprætatione ſubuertit dicens. Congregabor & glorifica
rchet bor coram domino. Cum theodotio & ſymmachus noſtræ interprætationi congruant. De aquila
bilumm autem non miror: quod homo eruditiſſimus linguæ hebraicæ: & uerbum de uerbo exprimens in
RZ hoc loco: aut ſimularit imperitiam: aut phariſæorum peruerſa expoſitione deceptus ſit: qui ĩterpræ
olr, tari uoluit: & iſrahel ei congregabitur: hoc eſt deo. Cum uerbum hebraicum lo. In hoc loco non
mnd ſcribatur: per lamech & uau: quod ſi eſſet ſignificaret ei uel illi. Sed per lamech: & aleph: quod pro-
*MW prie non ſonat. Quia igitur non eſt reductus iacob ad deum: nec iſrahel congregatus. Propterea fi-

ð lius loquitur illis non credentibus gloriſficatus ſum in oculis domini. In me enim omnis mundus
* credidit: & deus meus factus eſt fortitudo mea: qui & conſolatus eſt me triſtem ſuper abiectionem
populi mei:& dixit mihi. Parum eſt ſi ſeruias mihi ad ſuſcitandas tribus iacob quæ ſuo uitio cor-
n ruerunt:& ad feces ſiue reliquias iſrahel conuertendas. Hoc enim uerbum hæbraicuʒ: Neſu reſonat.

D Pro illis enim dedi te luceʒ omnium gentium: ut illumines uniuerſum mundum. Et ſalutem meã
* per quam omnes ſalui fiunt uſq; ad extrema terræ facias peruenire. Illud autem quod in ſeptuagin
nln ta legitur. Congregabor & glorificabor coram domino. Sic intelli gi poteſt ut congregatus ſit do
n minus cum credentibus. Quodq; ſequitur. Dixit mihi. Magnum tibi eſt ut uoceris puer meus: ma
itud nũ referamus ad hominẽ & ad puerum qui comparatione dei paruus ef.
tee Hec dicit dominus redemptoꝛ iſrahel ſanctus eius:ad contemptibilem animam:ad abbomi
E natam gentem.ad ſeruum dominoꝛum. Reges videbunt ⁊ conſurgent pꝛincipes ⁊ adoꝛabunt
ten pꝛopter dominum:quia ſidelis eſt:⁊ ſanctum iſrahel qui elegitte. Cxx.
tuen Sic dicit dominus qui eruit te deus iſrahel:Sancriſicate eum qui deſpicit animam ſuaʒ qui
un abhominatus eſt gentium. Qui ſeruus eſt pꝛincipum. Reges uidebunt eũ:⁊ cõſurgẽt ꝑꝛicipes
git⸗ ⁊ adoꝛabunt pꝛopter dominum:quia ſidelis ẽ ſanctus iſrabel ⁊ elegitte. JMõ
opcuit CPro eo quod nos diximus ad contemptibilem animam ad abhominandam gentem ad ſeruum
gulg dominorum. Theodotio tranſtulit ei qui deſpicit animam qui abhominationi eſt genti qui ſer-
n ud uus eſt principum. Quod manifeſte xp̃i peiſſonæ conuenit. I pſe enim bonus paſtor poſuit animaʒ
ſmit⸗ ſuam pro ouibus: & contempſit eam. Qui abhominationi eſt genti iudæoruʒ: cui ter ꝑ ſingulos di
ſmom es ſub nomine nazarenorum male dicunt in ſynagogis ſuis. Qui ſeruus fuit principum & tam hu
ci milis: ut ſtaret ante annam & caypham: & crucifi gẽdus pilato:& herodi mitteretur. Cui interpræ-
Aulde tationi aquila conſentit: & ex parte ſeptuaginta: licet in eo mutauerint ſenſum: & extenuauerint. &
voco n quod pro gente gentes: & pro ſeruo ſeruos interprætati ſunt. Alii uero dici arbitrantur ad gentem
dte⸗ iudæorum/quæ contempſit animam ſuam: & abhominationi eſt uniuerſo mundo: & ſeruit princi/
Deien pibus. De quibus ſcriptum eſt. Qui deuorant plebem meam ſicut cibum panis. Sed melior ſup xpᷣo
tenum interprætatio: quia igitur pater redẽptor: quoniam & ſanctus iſrahel ad filium loquitur. Reges ui-
Hvenm debunt & conſurgent principes & adorabunt: quando uenerit in gloria patris cuʒ angelis ſuis: &
.i ſederit in throno gloriæ ſuæ iudicans uiuos & mortuos. Tunc omnes adorabunt eum: propter do
mir minum acrem ſuum: gula fadeli qui elegit eum. Sine ita intelligendum. Reges quorum corĩ ma
in nu dei eſt: & eccleſiæ principes adorabunt te: quia fidelis eſt dũs ſãctus iſrahel ꝗ elegit HHxt autez
glon, iili

1

omnia ad eũ refert. qui còtempfſit aĩam ſuã:q abhominatur a gẽte: ꝗ ſeruus eſt principum:

CHBec dicit dominus in tempoꝛe placito exaudiui te:æ in die ſalutis auxiliatus ſum tui.Et ſer⸗

uaui te:æ dedi te in fedus populi: ut ſuſcitares terraʒ:⁊ poſſideres hereditates diſſipatas:vt dice

res his qui vincti ſunt exite:⁊ his qui in tenebris reuelamini. In vijs paſcentur:⁊ in omnibus

planis paſcua eoꝛum. Mon eſurient: neqʒ ſitient:⁊ non percutiet eos eſtus:aut ſol:quia miſeratoꝛ

coꝛum reget eos:⁊ ad fontes aquarum potabit eos Et ponam omnes montes meos in uiam: et
ſemite mee exaltabuntur. Ecce iſti de longe uenient:⁊ ecce illi ab aquilone ⁊ mari:⁊ iſti de terra

auſtrali. Laudate celi:⁊ exulta terra:iubilate montes laudem:quia conſolatus eſt dominus po/

pulum ſuum:⁊ pauperum ſuoꝛum miſerebitur. LCxx. “
Sic dicit dominus tempoꝛe opoꝛtuno exaudiui te:⁊ in die ſalutis auxiliatus ſum tui.Et

plaſmaui te:et dedi te in teſtamentum gentium ut conſtitueres terram: ⁊ poſſideres beredita-
es deſertas. Sicereſq; his qui in vinculis ſunt exite: ⁊ qui in tenebꝛis reuelamini:in omnibus
vijs paſcentur:⁊ in omnibus ſemitis paſcua eoꝛum.Non eſurient neqʒ ſitient:nec percutiet eos

eſtus ſiue ſol:ſed qui miſeretur eoꝛum conſolabitur eos:⁊ per fontes aquarum ducet illos. Do

namgq zomnium ſemitam in paſcua eius. Ecce de longe veniunt iſti ab aquilone ⁊ mari:ali autẽ

AHoc teſtimonio apoſtolus paulus in ſecunda ad corinthios uſus eſt dicens. Tempore oportuno

de terra perſarum. Letamini celi ⁊ exultet terra. Erumpant montes letitia quia miſertus ẽ de-
us populi ſui: humiles populi ſui conſolatus eſt.

exaudiui te: & in die ſalutis auxiliatus ſum tui. Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies ſalu-
tis. Si ergo uas electionis ad primi aduentus refert intelligentiam: quæ dicuntur. Et nos ſequamur
expoſitionis eius ueſtigia. & inſtar paruulorum ſuper adumbratas lineas præceptoris litteras im/
primamus. Tempus placitum & oportunum: & dies ſalutis paſſio ſaluatoris eſt: & reſurrectio quã/
do orabat in cruce. Deus deus meus quare me dereliquiſti: & ſeruauit eum ſiue plaſmauit morte ſu
perata. Deditq; in fœdus populi iudæorum: his uidelicet qui ex illis credere uoluerunt: ut ſuſcita-
ret terram quæ in idolattiæ iacebat erroribus & poſſideret hereditates diſſipatas: ſiue deſertas quæ
habitatorem non habebant deum: & diceret his qui erant in uinculis exite: qui peccatorum uincu/
lis ſtringebantur: quia funibus peccatorum ſuorum unuſquiſq; conſtringitur: & qui erant in tene/

bris reuelamini. Qui ſedebant in tenebris & umbra mortis & lucem uidere non poterãt. Qui poſt

uam conuerſi fuerint & clarum chriſti lumen aſpexerint. Paſcentur in uiis & in ſemitis ſanctarum
cripturarum: & dicent. Dominus paſcit me & nihil mihi deerit: in loco paſcuæ ibi me collocauit.
Super aquas refectionis educauit me. Qui autem in iſtiuſmodi uiis atq; ſemitis paſtus fuerit & nu-

tritus: nec eſuriet: nec ſitiet: neq; calorem ſentiet ſolis: & implebitur de illo quod ſcriptum eſt. Per di

em ſol non uret te: neq; luna per noctẽ. Vt nec aduerſa nec proſpera huius ſæculi ſentiat. Si quideʒ

miſericors & miſerator dominus: ipſe conſolabitur & reget eos: & ducet ad fontes aquarũ. Siue po
tauit illos ſontes de quibus ſcriptum eſt. Benedicite domino de fontibus iſrahel. Et in alio loco.
Aurite aquas de fontibus ſalutaris. Hii fontes in uereri & nouo ſuut teſtamento: omniaq; offendi/
cula quæ credentium poterant impedire greſſus dominus eis uertet in planum: & excelia humilia
bit atq; humilia ſublimabit. Vt iter planum habeant atq; campeſtrem: Qui ſint autem iſti quibus
præparetur uia ponit manifeſtius. Ecce iſti de longe uenient: & ecce illi ab aquilone & mari: &

ſſti de terra auſtrali. Quatuor plagas orbis oſtendens: orientem: & ſeptemtrionem: occidentem: &

meridiem. Pro oriente longe poſuit: pro auſtrali plaga in hæbreo legitur ſinim: quod ſeptuaginta
perſarum interprætati ſunt. Cæteri ita ut ĩ hæbreo legitur expræſſerũt ſinim: quod nos interpræta

ti ſumus ab auſtro:illud ſuſpicantes quod mons ſynai in auſtrali parte poſitus ſit iuxta abbachuc ꝓ/

bus quæ in cælo morantur & terra: uel angelis & hominibus ut dei concinant laudes. Et qui in

phetam. Deus ab auſtro ueniet: & ſanctus de monte pharan umbroſo condenſo: Si autem ſinim

ut ſeptuaginta tranſtulerunt:perſas intelligimus qui ad orientem ſiti ſunt: illud quod ſupra dicitur

Ecce iſti de longe uenient ad auſtrum referre poterimus: præcipiturq; cælis & terræ: uel his uirtuti-

excelſo uirtutum poſiti ſunt mentis lætitiam iubilo & exultatione teſtentur: quia conſolatus eſt do

minus populum ſuum: eos qui ex iudæis credere uoluerunt. Et pauperum humiliumq; ſuorum mi

ſertus eſt. Siue omnis populi ſui: qui de oriente & occidente: aquilone & auſtro ad eum uocatus ẽ.
Non habens legem: nec prophætas: nec diuitias ſpiritales: ſed deſertus pauper & humilis cunctis
dæmonibus ſubiacebat.

CSt dixit ſyon. Berelinquit me dominus oblitus eſt mei. Munquid obliuiſci poteſt mulier in

fantem ſuum:ut non miſerearur ſilio vteri ſui.Et ſi illa oblita fuerit:ego tamen non obliuiſcar

tui. Ecce in manibus meis deſcripſi te:muri tui coꝛam oculis meis ſeinper. Aenerunt ſtructo/
res tui qui te deſtruxerant:⁊ diſſipauerant exibunt a te. Leua iĩ circuitu oculos tuos ⁊ nide:oẽs

iſti congregati ſunt venerunt tibi. Niuo ego dicit dominus. Quia omnibus his uelut oꝛnamẽ/
to veſtieris. Et circumdabis tibi eos quaſi ſponſa:qnia deſerta tua ⁊ ſolitudines tue:ꝛ terra rui
ne tue.Nunc anguſta erunt pꝛehabitatoꝛibus ⁊ longe fugabuntur qui abſoꝛbebant te: Adhuc
dicent

e honu
N diesz ſaln
nosſeguun
i lmwi,
rto i⸗
nnoneſ
Wa llan⸗
enge
Tolmuno,
leum ine

ni ut

me ln

uwenta
Nunetki
nnn ictg
ide,
n Ao.
nugofoi

AMburun

& mai:
demem:
ſepmaginnn
ennenten
1pbachuc;
rem fuin
mnndän
elhisuimn
e,l gu 1
Clnueli
guumm
mocnt

niuands

pwler⸗
luiſen
t fwa,
1h
onud
enIn
chn
dicit

Super Eſaiam.

dicent in auribus tuis.ð Filij ſterilitatis tne. Anguſtus mihi eſt locus fac ſpacium mibi vt habi
tem ⁊ dices in coꝛde tuo.Quis genuit mihi iſtos ego ſterilis ⁊ non pariens tranſmigrata ⁊ ca/

ptiua ⁊ iſtos quis enutriuit.Ego deſtituta ⁊ ſola ⁊ iſti vbi hic erant.

Bixit autem ſyon dereliquit me dominus.⸗ dominus oblitus eſt mei. Nunquid obliuiſcetur
mulier paruuli ſui vt nõ miſereaiur partes vteri ſui.Sinautem ⁊ hoꝛũ oblita fuerit mulier:ſed
ego non obliuiſcar tui dicit dominus. Ecce ſuper manus meas depinxi muros tuos:⁊ coꝛã me

es ſemper. Citoqʒ ediſicaberis a quibus deſtructa fueras:⁊ qui te diſſipauerant egredientur ex
te.leua in circuitu oculos tuos ⁊ uide omnes iſti congregati ſunt ⁊ venerunt ad te. Niuo ego
dicit dominus:quia omnibus his quaſi oꝛnamento veſtieris.Et circundabis tibi eos quaſi mo
nile ſponſa deſerta tua ⁊ diſſipata ⁊ que coꝛꝛuerunt quoniam nunc anguſtaberis prehabitato⸗
ribus ⁊ longè ſient a te qui te humiliauerant. Dicent enim in auribus tuis.ilij tui quos perdi
diſti anguſtus mihi locus ẽ. Fac mihi locũ vt habitẽ.Et dices in coꝛde tuo. Quis genuit mihi
iſtos ego abſqʒ; liberis ⁊ vidua ⁊ iſtos ꝗs enutriuit mihi.Ego derelicta ſum ſola:⁊ iſti vbi erãt.

CHieruſalem & ſyon quattuor modis in ſcripturis ſanctis debere intelligi. Seæpe memorauimus.

Vno iuxta iudæos quam plangit dominus in euangelio. Hieruſalem hieruſalem quæ occidis pro
phetas & lapidas eos qui ad te miſſi ſunt. Et in alio loco. Cum uideritis circundari ab exercitu hie/
ruſalem. Tunc ſcitote quia apropinquauit deſolatio eius. Secundo cum ſanctorum eſt congrega/

tio qui in pace domini & uirtutum ſpecula conſtituti. recte appellantur ſyon. De qua dicitur funda

menta eius in montibus ſanctis. Diligit dominus portas ſyon ſuper omnia tabernacula iacob. Ne-
enim fundamenta iudaicæ ſyon quam uidemus eſſe deſtructã A domino ſunt dilecta aut quod
a domino dilectum eſt deſtrui potuit. tertio appellatur hieruſalem multitudo angelorum domina
tionum & poteſtatum: & omne quod in dei myſterio conſtitutum eſt. De qua hieruſalem & apo⸗-
ſtolus loquebatur. Que autem ſurſum eſt hieruſalem libera eſt quæ eſt mater omnium noſtrum.
Et in alio loco. Sed acceſſiſtis ad ſyon montem & ciuitatem dei uiuentis. Hieruſalem cæleſtẽ. quar
to appellatur hieruſalem. Quam iudæi & noſtri iudaizantes Iuxta apocalipſim ioannis quã nõ in⸗
telligunt putant auream atq; gemmatam de cæleſtibus deponendam. Cuius terminos & finitã la-

uiudinẽ etiam in hezechielis ultima parte deſcribi. Que cum ita ſe habeant nunc diligentius intuẽ

dum eſt quæ de quattuor dixerit ſyon. Dereliquit me dominus & dominus oblitus é mei. Nec du
bium eſt quĩ congregatio ſanctorum quæ prior fuerat in iudæis & a domino derelicta eſt iſta com
memoret. Et uoce lachrimabili conqueratur ſe eſſe deſertam. & domini auxilo deſtitutam. Cui re/-
ſpondit deus naturali utens ſimilitudine. Si poteſt fieri ut mater ſui obliuiſcatur ĩfantis: & ad partẽ
uiſcerũ ſuorum non flectatur miſericordia & ego obliuiſcar tui. Plus aliquid dicam & ſi illa oblita
fuerit uincens mentis duritia iura naturæ. ego tamen non obliuiſcar naturam meam: & ſanctorum
animas ſemper in meo corde retinebo. Scito enim tu quæ te pœrnitus arbitraris derelictam in me
is deſcriptam eſſe te mamibus atq;ʒ depictam. Et muros tuos coram oculis meis iugiter permanere.
Ex quo diſcimus nequaquam hieruſalem in paleſtinæ regione querendam: quæ totius prouinciæ
teterrima eſt: & ſaxoſis montibus aſperatur: & penuriam patitur ſitis. ita ut cæleſtibꝰ utatur pluuuis:
& raritatem funtium ciſternarum extructione ſoletur. Sed in dei manibus ad quam dicitur. Feſti-
nauerunt ſtructores tui. Siue iuxta. Ixx. cito ædificaberis a quibus deſtructa fueras. A iudæis eni de/

ſtructa. A iudæis edificata eſt: quia ob culpam ſcribarum phariſæorumq; deſerta ad prædicationẽ
apoſtolorum chriſti congregata eſt. tam de iudæis quam de gentibus. Sequitur & qui deſtruxerãt
& qui diſſipauerant egredientur ex te doctores peſſimi. Vt nequaquam mandata: & traditiones ſe

quaris hominum ſed legem dei. Diciturq; ad eam. Vt leuet oculos ſuos in circuitu & uideat filios

qui ei fuerant cõgregati. De quibus & dominus loquebatur. Leuate oculos ueſtros & uidete quia

iam albæ ſunt ſegetes ad metendum: & ut ſecuros nos faciat. Viuo inquit dominus quod iuxta ue

tus teſtamẽtũ iurandi dicitur cõſuetudine. quia omnibus his uelud ornamento ueſtieris: & circũ⸗

dabis tibi eos: quaſi ſpõſa circũdat monile ſibi.Fœlix qui tanti meriti eſt tantæq; uirtutis ut orna/
mẽtum dicatur eccleſiæ. Puto aũt diuerſas ſignificari gratias ſpales. per quas ſponſæ ornatur am/

bitio. De qua &in quadrageſimoquarto pſalmo canitur. Aſtitit regina a dexteris tuis ĩ ueſtitu deau
rato circũdata uarietate. Quæ enim prius deſerta fuerant & dilapſa in ſolitudines & ruinas adueniẽ
te xpᷣi euãgelio inſtaurabũtur. & tãtã habebut habitatoꝶ multitudinẽ: ut eos capere nõ poſſint. Ita
dũtaxat ut pſecutores fugẽtur procul: uel hii de quibus ſupra diximus: qui deſtruebant te & diſſipa-

bant exibũt a te.ñliiq; ſterelitatis tua quos putabas te pœnitus perdidiſſe: & illis te eſſe uiduatà di

cent in auribus tuis anguſtus mihi locus in ſynagogis. Fac mihi ſpatiũ in eccleſiis ut habitem la
tius: ut non comprimar blaſphemiis iudæorum ut totum orbẽ tua mecũ capiat latitudo. Tu aut le
titiæ magnitudinẽ ñ ualẽs Orepferre.ĩẽ tuo corde tacite cogitabis: & Cices QAus mihi iſtos genuit.
Ego eram ſterilis & uidua deſerta atq; captiua in populo iudæorum filios habere deſiera. multo tẽ
pore non pepereram. Poſt aggeum & Zacchariam & malachiã nullos alios prophetas uſq; ad ioã

nem baptiſtam uideram: & quomodo quæ fueram ſola & uiri auxilio deſtitura. tantos filios habe⸗

iber. xiii.c.xlviiii.

te nunc cœpi. ut autem ſciamus ſuper petram & fundamentum chriſti ex utroq; populo ædificariẽ
ſyon. Ad credentes paulus loquitur. Aedificati ſuper fundamentũ apoſtolorum & prophetarum

ipſo lapide angulari qui eſt ieſus chriſtus. ex quo perſpicuum eſt unu eſſe fundamentum apoſtolo

rum & prophetarum dominum ieſum chriſtum.
C Bec dicit dominus deus. Ecce leuo ad gentem manum meam.⁊ apoſtolos exaltabo ſignum
meum:⁊ afferent filios tuos ĩ vlnis:⁊ filias tuas ſuper humeros poꝛtabunt:⁊ erunt nutricii tui
7 regine nutrices tue. Aultu in terram demiſſo adoꝛabunt te ⁊ pulucrem pedum tuoꝛũ lingent
7 ſcies quia ego dominus ſuper quo non confundentur qui expectant eum. X.
Sic dicit dominus deus. Ecce leuo ſuper gentes manum meam:? ſuper iſulas leuabo ſignũ
meum:æ adducent ſilios tuos in ſinu.? filias tuas in humeris poꝛtabunt.Et erunt reges nutri/
cii tui:⁊ pꝛincipes femine nutrices tue.Super faciem terre adoꝛabunt te:⁊ puluer peduʒ tuoꝝ
lingent:⁊ ſcies quia ego dominus:⁊ non confundentur qui expectant eum.

CAd id quod eccleſia dixerat. Ego ſterilis atq; captiua. iſtos quis genuit mihi. Ego deſtituta &

ſola: & iſti ubi hic erant. Reſpondit dominus. Miraris cur iſta ſint facta. Nequaquam miraberis cũ
audieris. quod ego ad gentes leuauerim manum meã. De qua & ſanctus loquitur. Tu formaſti me.
Et poſuiſti ſuper me manum tuã. Et ipſe ſaluator. Nemo poteſt rapere de manu patris mei. & apo/
ſtolus paulus: Humiliamini ſub potenti manu dei: ut uos exaltet in tempore: Iſta manus ad gentes
leuata ipſa eſt de qua hic idem propheta loquitur: Erit radix ieſſe & qui exurget ut princeps ſit gen
tium. in ipſum gentes ſperabunt. Nec ſolum manum ſuam leuabit ad gentes. ſed & ſignum ſuum
exaltabitur ĩ populos: Haud dubium quin uexillum crucis. ut impleatur illud quod ſcriptũ ẽ: Lau
dibus eius plena eſt terra. Et iteꝶ. In omni terta admirabile nomen eius. Tunc afferent in ulnis ſi-
ue in ſinu filios ſyon: & filias eius portabunt in humeris. Qualis fuit & lazarus omneſq; ſancti qui
requieſcunt in ſinu abrahe.& animæ credentium ad quas paulus apoſtolus loquebatur. Lacte uos
potaui. Et alibi. Filioli mei quos iterum parturio. donec chriſtus formetur in uobis. Et in alio loco.
Quaſi nutrix foueat filios ſuos.Sic deſiderantes nos cupimus impartire uobis. Non ſolum euange
lium chriſti: ſed & animas noſtras. Alioquin riduculum eſt more iudaico grandeuos filios & fili/
as in ulnis humeriſq; portari. Reges autem nutricii & reginæ principeſq; nutrices manifeſte apo⸗
ſtolos & apoſtolicos oſtendunt uiros. qualis fuit & abraham ad quem dicitur. Rex ador tu in no
bis es: & quorum cor in manu dei eſt. Qui dicunt credentibus. Quaſi modo nati paruuli rationa/
biles & abſq; dolo lac deſiderate. Principes quoq; ideſt. quod ſarræ nomen ſonat.
Et reginæ ſiue regina de qua in quadrageſimoquarto pſalmo canitur. Aſtitit regina a dextris tuis
in ueſtitu deaurato. Cotidie chriſti nutrit paruulos ad perfectam ducit ætatem. Omniſq; ætas ſe/
xvus & dignitas adorabunt ſyon propter eum qui habitat in ea. Si enim caput eccleſiæ chriſtus eſt.
caput adoratur in corpore.& ſi ad quoſdam dicitur. Exaltate dominum deum noſtrum: & adorate
ſcabellum pedum eius. Non quo ſcabellum adorandum ſit: ſed quo maieſtas pedum illius iudice
tur. Cur non adoretur eccleſia quæ totũ chriſti corpus amplectitur. Vt impleatur illud quod ſcri-
ptum eſt in ſophonia.Adorabunt eum ſinguli de loco ſuo. Omnes inſulæ gentium: ut nequaquã
more iudaico tribus per annum uicibus ueniant in hieruſalem: ſed in loco ſuo adorantes domi-
num poſſideant hieruſalem. Quodq; ſequitur. Et puluerem pedum tuorum lingent. Hoc ſignifi-
cat quod reges & principes quicquid in pedibus eccleſiæ terreni operis adheſenit ſuo ſermone ter
gant atq; delingant. Inde & apoſtolis præcipitur: ut excutiant puluerem pedum ſuorum. Et ad pe
trum dicitur. Quod qui ſemel lotus ſit non habeat neceſſe niſi pedes lauare. per quæ diſcit eccle/
ſia non eſſe alium dominum præter eũ quem qui expectauerint æternam gloriam poſſidebunt.
CNũquid tolletur a foꝛte pꝛeda:aut qð captù fuerit.Quia hec dicit dominus.Equidem ⁊ ca/
ptiuitas a foꝛte tolletur:⁊ quod ablatum fuerit a robuſto ſaluabitur. Eos vero qui iudicauerũt
te. Ego iudicabo ⁊ filios tuos Ego ſaluabo ⁊ cibabo hoſtes tuos carnibus ſuis.Et quaſi mu/
ſto ſanguine ſuo inebriabuntur:⁊ ſciet omuis caro quia ego dominus ſaluans te:⁊ redemptoꝛ
tuus foꝛtis iacob. LxXxX. =
CNMunquid accipiet quis a gigante ſpolia.Et ſi captiuũ duxerit quis iniquã ſaluabitur. Sic di
cit dominus:ſi ceperit gigantem accipi et ſpolia:⁊ accipiens a foꝛte ſaluabitur. Ego autem iudi
cium meum indicabo.Et ego filios meos eruam ⁊ comedent.Qui tribulauerunt te carnes ſu
as:⁊ bibent quaſi vinum nouum ſanguinem ſuum:æ inebꝛiabuntur: ⁊ ſentiet omnis caro quia
ego dominus qui erui te:⁊ adiutoꝛ ſum foꝛtitudinis iacob.
CDominus noſter atq; ſaluator qui prius locutus fuerat. Per eſayam ipſe in euãgelio eundem ſen
ſum repetit. Quomodo poteſt aliquis intrare in domum fortis: & uaſa eius dinipere niſi primum li
auerit fortem: & tunc domum eius diripiet. Fortis & gigans diabolus eſt: qui omnes gẽtes ſuo
ſubiugarat ĩperio: audens dicere ſaluatori. Hæc oĩa mihi tradita fũt & dabo tibi ea ſipcidẽs ado/
raueris me.Mũdus eni ĩ maligno poſitꝰ ẽ:quẽ nullꝰ iuſtoꝶ uĩcere potuit. Hæc iuxta amos prædã
de ore leonis auferre. Propoſita igitur qᷓſtiõe qd nullus poſſit fortẽ & gigantẽ uincere nõ ſaluate:
quod ab eo

Nibns.⸗
ekdern
winus
jelan
delig
wo
Ven
e⸗
ſu⸗

ha AJnuod ab eo raptum erat. Reſpondit dominus ſuo aduentu omnia bempettanda Quod ſeiſſce, ca⸗
kudn ptæ prius gẽtes a gigante tollãtur. & omnis illius ſuppellex uniuerſaq; familia apoſtolis diuidatur
Wn⸗ Impleto illo quod ſcriptum eſt. Rex uirtutum dilecti. & ſpeciei domus diuidere ſpolia. Iſte eſt eniʒ

qui aſcẽdit in altum captiuam duxit captiuitatem: dedit dona ĩ hominibus. Eos nidelicet qui pri-

ihen us capti erant in mortem cœpit in uitam. Vnde manifeſtius interprætatus ẽ ſymmachus. Sed & ca
ma ptiuitas fortis auferetur. & rapina horribilis ſalua erit: fortem atq; horribilem diabolum uolens in-
ilnen telligi. Qun domini uirtute ſuperatus eſt. ergo dominus iudicans eos qui oppreſſerãt ſyon. Siue iu
. dicans iudicium eius. Liberabit filios illius qui capti fuerant a gigante atq;. ſaluabit. & aduerſarias
doſci poteſtates cibabit carnibus ſuis. & inæbriabit quaſi muſto: ut nequaquam aliorum nece. ſed ſua
Snunn morte ſaturentur. Et qui carnes ſunt quia dei ſpiritum perdiderunt. ſuis ueſcantur cammibus. Quod ðDW
e quidem & fanctus loquitur in pſalmis. Cum appropinquarent mihi qui affligebãt ut comederẽt
carnes meas. Non enim ſpiritus qui incorporalis eſt. ſed caro comeditur ferocium beſtiarũ morſi⸗
fimn bus patens. & tunc diſcet ſyon. Immo ommis caro quæ uidebit ſalutare dei.quod redẽptor atq; ſal-

uator eius ille ſit qui proluctatus ẽ cũ iacob: uel auxiliator fuit uirtutis iacob.ut in paſſione ſupꝑ ele

. rientur in ſiti. Et induam celum tenebꝛis:?⁊ quaſi cilicium operimentum eius.

beiͤtl
uline uatus crucifigentibus benediceret. Pater ignoſce eis quod enim faciunt neſciunt. CAPITIV.L.
Eepo⸗ Ec dicit dominus. Quis eſt liber repudij matris veſtre quo dimiſi eaz: aut quis eſt
gente B creditoꝛ meus cui vendidi vos: Ecce iniquitatibus veſtris venditi eſtis.⁊ ſceleribꝰ
ltgen — dimiſi matrem veſtrã qꝛ veni et non erat vir. vocaui? nõ erat q audiret. LXX.
munn EE CSic dicit dominus.qualis eſt liber repudij matris veſtre quo dimiſi eaʒ:aut cui
üela Hcreditoꝛi ? exactoꝛi meo vendidi vos: Ecce peccatis veſtris venundati eſtis:⁊ inigꝗ
Ulnuß⸗ tatibus veſtris dimiſi matrem veſtrã.quia veni ⁊ nõ erat homo. Nocaui⁊ nõ erat ꝗ obediret.
müi CPoſt uocationem gentium: & reges ac prĩcipes: nutricios & nutrices: & captiuitatem fortis prius
ladenn atq; robuſti. cuius preda apoſtolis diſtributa eſt. Et poſt demonum ueſaniam qui ſuis ſaturati car-
Uolre nibus. ſuoq; inebriati ſunt ſanguine.quando omnis cognouit caro: quod redemptor & fortis ipſe
Renn eſt deus iacob. Loquitur 2d populum iudæorum ſuper ſyon quæ prius dixerat. Dereliquit me do/
dti minus. & dominus oblitꝰ eſt mei. Putatis mea duritia matrem ueſtram terrenam hieruſalem eẽꝓp/-
ſi jectam. Et quod ego mentis rigore dederim ei libellum repudii. & non potius quod uerum eſt in /
telligitis illam ſuo a me uitio receſſiſſe. Dicẽte enim me ad eã. Quieſcite imque agere. Diſcite bo/
RjR num facere. audire me noluit. Sed uertit cõtra me ſcapulam recedẽtẽ. unde locutus ſum filiis eius.
ec⸗ Veillis quoniam receſſerunt a me. Manifeſti ſunt quoniam impie egerunt in me:& ad ipſam eru/
nia diet te abſeſſio tua:& malitia tua corripiet te: & ſcies quod malũ tibi ſit quod reliqueris me.Sed for
Huh ſitã libellum repudii oſtendere non poteſtis. Et aliquis creditor meus exi gens pecuniam me non
habente quod redderem: uos in debiti compenſationem ſuſcepi. Non eſt ita.Sed ego oſtendã uo/
bis quãobrem matrem cum filiis dereliquerim. Scelera ueſtra atq; peccata uos dæmonibus uendi
n derunt: ut præſentis ſeculi uoluptatibus irretiti. & uos parentem & illa coniugẽ dereliquerit. Vn/
Bd de adulteram matrem ueſtram ultra tenere non potui: ſed uolentem abire permiſi. quod autẽ pec/
ln⸗ catis ſuis unuſquiſq; nudatur. dum proprio arbitrio derelicti noſtra uoluntate uel ad bonũ uel ad
ula malum ducimur. Et paulus apoſtolus docet. Ego aũt catnalis ſum uenundatus ſub peccato. Qui
vn enĩ facit peccatum ſeruus eſt peccati. Et quomodo auari atq; raptores ſerui ſunt mãmonæ. Sic om
nt⸗ ne peccatum dominatur peccato ribus. Quibus dicitur. Non regnet peccatũ in mortali ueſtro cor-
miet ore. Vt autem ſciatis non a me repudiatam matrem ueſtram. ſed uoluntate Aohri⸗ receſſiſſe. Poſt
adpe multa beneficia humanum corpus aſſumpſi: & nequaquã perprophetas. ſed præſens locutꝰ ſum. .
eecle⸗ Veni & non erat uir ſiue homo. Omnes enim uiri et hominis imaginem relinquentes beſtiarũ &
dan, ſerpentium ſumpſere imagines. Vnde & ad herodẽ propter malitiã dicitur. Ite & dicite uulpi huic
nics & ad phariſeos. Genimina uiperarum. Et ad libidinoſos & qui inſaniẽtes in fœminas facti ſunt: &
nit de uoluptuoſis. Nolite mittere margaritas ueſtras ante porcos. & impudentibus. neque ſanctum
ſim⸗ detis canibus. & in commune de omnibus: uiſio quadrupedum quæ erant in deſerto. Venit Itaq;
yrn dominus & non inuenit hominem. Homo enim cum in honore eſſet non intellexit. comparatus
eſt iumentis inſcipientibus: ſimilis factus eſt eis. Vocaui inquit eos quaſi ratiõale animal & dixi.
nH inclinate aurem ueſtram in uerba oris mei. Et non audiuit populus meus uocem meã. Clamaui &
ii dixi. Qui ſitit ueniat ad me & bibat. Et in alio loco. Venite ad me omnes qui laboratis & onerati
60 eſtis: & non erat qui audiret. Vnde eis in euangelio ſum locutus. Neq; ſpeciẽ dei uidiſtis.neq; uo/
cem illius audiſtis. quia non habetis ſermonem eius manentem in uobis.
C Munquid abbꝛeuiata ⁊ paruula facta eſt manus mea:vt non poſſit redimere. Aut non eſt in
ſe me virtus ad liberandum: Ecce in increpatione mea deſertum faciam mare:⁊ ponam flumina
nl in ſiccum:computreſcent piſces ſine aqua:⁊ moꝛientur in ſiti. Et induam celos tenebꝛis:⁊ ſac/
e cum ponam operimentum eoꝛum. LXxX.
1 Munquid non poteſt manus mea liberare.aut pꝛeualet vt eruat: Ecce cõminatiõe mea deſer
tum faciam mare. æ ponam flumina deſertaet areſiẽt piſces eoꝛum:eo quod non ſit aqua ⁊ mo/

CAduerſum eos qui putabant deum non potuiſſe liberare populum fuum de eaptiuĩtate. Ponit
rationem & exempla pleniſſima. Quod qui mare rubrum fecit peruium populo ſuo:ĩordanis fluẽ/
ta ſiccauit. Et areſcentibus in ægypto fluuiis piſces uertit in putredinem. & qui tribus diebus i ægy
pto tenebras fecit eſſe palpabiles ta ut cœlum quaſi ſacco opertum uideretur & tenebris: utiq; po⸗
tuerit & populum ſuum de periculo liberare. Siue quia ſupra dixerat. Veni et non erat homo. uoca
uit & non erat qui audiret. Iſlud poſſumus dicere ꝙ qui tantorum ſignorum patrator eſt: & cœlum
terraſq; & maria ſuo facit ſeruire nutui. Etiam ipſe crucem euadere potuerit:dicens in euangelio.
An putatis quia non poſſum rogare patrem meum: et exhiberet mihi modo:pluſquã duodeciʒ le
iones angelorum. I uxta anagoſin. ad increpationem domini deſertum ſit mare: uando omnis
anuius ſæcali amaritudo ſiccatur: flumina deſolantur. De quibus ſpecialis draco dicebat in ægy⸗
pio. Mea ſunt flumina: & ego feci ea. Et de quibus in alio loco legimus: quid tibi eſt: & uiæ aſſyrio⸗
rum ut bibas aquas fluminum. Piſces quoq; ſagena miſſa in mari computreſcent: qui a bonis piſci
bus fuerint ſeparati. Quodqʒ ſequitur. Induam cælum tenebris: & quaſi cilicium erit operimentuʒ
eius. uel omne quod ſupra nos eſt. Intelligamus cælum ſicut uolatilia quæ in aere ſunt appellan⸗

tur cæleſtia. Et aduerſatiæ poteſtates dicuntur eſſe cæleſtes: quæ inter cælum terramq; diſcurrunt.
Vel certe induitur cælum tenebris: quando obtexitur nubibus. Iuxta illud quod ſcriptum eſt. Qui

operit cælum nubibus: & dat terre pluuiam. Et in cõmutatione ſiccitatis loquitur deus. Ponam cæ

lum æneum: & terram ferream. Non quo elemẽtorum natura mutetur: ſed quod p æs & ferꝶ pœ⸗
narum magnitudo monſtrata ſit. Aiunt philoſophi. Non amplius decem ſtadiis a terra nubes in

ſublime ſuſtulit: & ſolis ſpylendorem abſcondere: ergo non cælum ſacco obuoluitur. ſed interclu⸗
ſo cæli lumine aerqui ſubter eſt nubis tenebris obicuratur. Poſſumus cælos obuolutos tenebris
& ſacco opertos ſic interprætari: ut dicamus omnes eſſe ſub peccato:& ſanctos quoq; indigere mi/

Keucorckia dei⸗ FINIT ExPLANATIONVM LIBER. XIII. N ESAIAM
PpkROPHETAM. INCIPIT LIBER. XIIII.
Ominus qui reſpicit in terram & facit eam tremere: qui tangit montes
E8S fumigabunt. Qui loquitur in deuteronomii cantico. Ego occidam
N ego uiuificabo. Frequentibus morbis meam quoq; terram facit con⸗
tremiſcere. Cui dictum eſt: cui dictum Terra es & in terram ibis: & obli/
tum conditionis humanæ crebro ammonet: ut hominem & ſenez etiã:

terra & cinis: unde qui me ſubito languore percuſſerat: incredibili ue-
llocitate ſanauit: ut terreret potius quam affligeret: & emendaret magis
quam uerberaret. Itaq; ſciẽs cuius ſit omne quod uiuo:& quod idcirco
RX forſitan mea dormitio differatur: ut cœptum in propheta opus expleã.
Totum me huic trado ſtudio: & quaſi in quadã ſpecula conſtitutus mũ
di huius turbines atq; naufragia non abſq; gemitu & dolore contem-/
plor. Nequaquam præſentia cogitans: ſed futura. Nec hominum ſamam atq; rumuſculos: ſed dei
iudicium pertremiſcens. Tuq; uirgo euſtochium quæ egrotantem tuis orationibus adiuuiſti. Sa/
nato quoq; imprecare gratiam xpᷣi: ut eodem ſpiritu quo prophetæ futura cecinerũt.poſſim in nu
bem eorum ingredi: & cali ginem & dei noſſe ſermonem. Qui nequaquam carnis aunbus: ſed cor-
dis auditur. Et dicere cum propheta. Dominus dat mihi linguam diſciplinæ: ut ſciam quãdo opoxr
teat me loqui. Quod teſtimoniũ quarti & decimi ĩ eſaiã libri:quẽ nũc diſſerere cupio prĩcipiũ eſt.
Bominus decdit mihi linguam eruditam:vt ſciam ſuſtentare eum qui lapſus eſt verbo.Eri⸗
git mane mane erigit mihi aurem: vt audiam quaſi magiſtrum. BHominus deus aperuit mihi
aurem:ego autem non contradico:retroꝛſum non habij.Coꝛpus meum dedi percutientibus:ꝛ
genas meas vellentibus. aciem meam non anerti ab increpantibus ? conſpuentibus. Domi
nus deus auxiliatoꝛ meus:ideo non ſum confuſus. Ideo poſui faciem meam vt petram duriſſi
mam: ? ſcio quia non confundar. LxxX. 1 —.
Dominus dat mihi linguam diſcipline:vt ſciaʒ quando opoꝛteat me loqui verbum. Poſuit
mihi mane. Addidit mihbi aurem ad audiendum:⸗ diſciplina domini aperit aures meas. Ego
autem non rennuo neqʒ contradico. Doꝛſum meum poſui ad flagella:? genas meas ad alapas.
Faciem autem meã non auerti confuſione ſputoꝛũ:⁊ dũs auxiliatoꝛ mefactus E: ꝓpterea nõ ſuʒ
cofuſus.Sed poſuit faciẽ meã ſicut foꝛtiſſimã petrã:⁊ ſciã qm̃ non confundar.
ClIudæi hoc capitulum a ſuperioribus ſ. eparantes uolũt ad eſaiæ reſerre perſonam. Quod ſe dicat
a domino accepiſſe ſermonem. Quomodo lapſum errantemq; populum ſuſtentet & reuocet ad ſa
lutem: & in morem paruulornm qui matutinis horis erudiuntur ſpirita ſancto: audiat quid loqua
tur. Seq; contradixiſſe eius imperio ſed domino ſciſcitanti. Quem mittam & quis ibit ad populuʒ
iſtum reſpondiſſe. Ecce ego mitte me. & quia dixerit. Audite uerbum domini pricipes ſoqomord
Percipite autibus legem dei noſtri populus gomorræ dicit dominus: in tantum dura perpeſſum.

Vt non ſolum

iamq; moriturum eſſe me nouerim. De quo ſcribitur. Quid gloriatur

Vi
negue
Stot

Super Eſaiam.

t M
Vt ñ ſolũ uerboꝑꝶ cõtumeliis: ſz & plagaꝶ dolori fuerit expoſitꝰ: Attamẽ ſe cõſciẽtia ĩuuentutis dei
ihdd nequaꝗᷓ eſſe pterritũ.Sed iuxta id qd Ezechieli dicit᷑: Ecce dedi faciẽ tuã ualentiorẽ faciebus eoruz.
we & frontem tuam duriorem frõtibus eorũ. Vt adamantẽ & ſilicem dedi faciem tuã uniuerſos eorũ
nln impetus contudiſſe. Hoc illi dixerint qui omni ratione conantur de chriſto euertere prophetias: &
Nein ad peruerſam intelligentiam praua interprætatione torqueri: Quaſi & hæc de Eſaia ſcripta ſint. poſ
aec ſint alia ſuper chriſto auferre teſtimonia: quæ ita perſpicua ſunt: ut clarum ſui cunctorum oculis lu-
von men infundant. Ad perſonam igitur domini in qua & ſuperior finitus eſt hber. Etiam iſta refe-
tnen renda ſunt: quod iuxta diſpenſationem aſſumpti corporis eruditus ſit: & linguam acceperit diſcipli
næ: ut ſciret quãdo deberet loqui quando reticere. Deniq; qui ĩ paſſiõe tacuit:per apoſtolos & apo
ii ſtolicos uiros in cuncto orbe nunc loquitur. Magneq; ſcientiæ eſt dare in tempore conſeruis ci-
te baria: & audientium conſiderare perſonas. Vnde & apoſtolus paulus: his qui prophetarum fidem

DK non recipiebant: auctorum ſuorum loquitur teſtimoniis. Sicut quidã de ueſtris prophetis dixerũt.
küu, Cuius & genus ſumus Aratum ſignificans. Rurſumq; de comico: corrumpunt mores bonos con/

uu fabulatiões malæ. Et epimenidis uerſũ exametrũ cretẽſes ſemp mẽdaces malæ beſtiæ uẽtres pigri.
G Qui ſibi metrorum ordinem atq; menſuram in tranſlatione non ſeruant: Sciendum eſt in græco
tum a eos pedibus currere: Hoc autem faciebat qui acceperat linguam diſciplinæ: ut ſciret quãdo oporte
rbo⸗ ret loqui uerbum cui addita eſt auris per gratiam quã per naturam non habebat: Vt intelligamus
bberin nequaꝗᷓ aures corporis accipi debere ſed mentis: De quibus & in euangelio dominus loquebatur:
entu Qui habet aures audiendi audiat. Quæ diſciplina: & eruditio aperuit aures eius: ut ſcientiam pa-
enehit tris ad nos uſq; tranſmitteret. Qui non contradixit ei: ſed factus eſt obediens uſq; ad mortẽ: & mor
euend tem crucis: I ta ut poneret corpus ſiue dorſum ſuum ad plagas: & pectus dei capax flagella concide
rint. Genaſq; ſuas non auerteret ab alapis: quod illum a miniſtro principis ſacerdotũ ſuſtinuiſſe nõ
dubium eſt: I ta ut certatiʒ ei iudæorum populi illuderent: Qui percuſſus atq; conſputus non eru/
buit:ſed quaſi agnus ductus ad uictimam eſt. & quaſi ouis coram tondente non aperuit os ſuum.
none Quod autem fllius iuxta ſuſcepti corporis ſacramentum a patre audierit quid loquatur: in euan//
dn gelio plenius diſcimus. In quo ipſe ait. Et qui miſit me pater mandatum mihi dedit quid dicam
nc & quid loquar: Et iterum ſicut audio ſic iudico. M
obl⸗ NJuxta eſt qui iuſtiſicat me:quis cõtradicit mihi?: Stemus ſimul.Quis eſt aduerſarius meꝰ?:
weti Accedat ad me: Ecce dñs deus auxiliatoꝛ meus:quis eſt qui ↄdemnet me: Ecce omnes quaſi
lonm veſtimẽtum cõterentur:tinea comedet eos. LXX.
bii WAuia iuxta ẽ qui iuſtiſicat me:quis eſt qui iudicetur mecũ:reſiſtat mihi ſimul. Et quis ẽ qui
ung iudicium ineat aduerſum me: appꝛopinquet mihi. Ecce dñs auxiliatoꝛ meus:quis affliget me:
lin Ecce omnes vos qnaſi veſtimentum veteraſcetis:⁊ quaſi tinea comedet vos.
cgli CSiquis ĩquit me putat iuſtæ additum cruci et aliquod feciſſe peccatũ reſiſtat mihi. Quis eſt iudice
RRZMZũ tur mecum: ut non potentia maieſtatis meæ: ſed ratione iudicetur: I udicatur aũt quis cum domi⸗
R no non auctoritate regnantis: ſed comparatione uirtutũ quomodo & apoſtoli iudicant duodecim
ka ce tribus iſrael: & niniuite ac regina ſaba populum iudæorum: iuxta quẽ ſenſum ad hieruſalem dici/
l.o tur: I uſtificata eſt ſodoma ex te. Quia igitur nullus poteſt iuſtifican præſente domino: omnes qua
in nu ſi ueſtimentum ueteraſcent. Quocdl autem inueteraſcit: perditioni proximũ eſt: & quaſi tinea ait co/
dcor medet eos. Conſcientia uidelicet peccatorum: & zelus gentiũ ſaluatarum: De quo & in fine huius
hol uoluminis dicitur: Vermis eorum non morietur:Et in michea contra peruerſos principes: Auferã
iſet bona eoꝶ quaſi tinea excomedens & ambulans ſuper regulã in diẽ ſpeculationis: & in ꝓuerbiis ti-
Ei⸗ nea Os ſuũ cor intelligens: p tinea in præſenti loco ſymachus rubiginẽ: aquila uermẽ interptati ſũt
CAuis ex vobis timens dominum:audiens vocem ſerui eius:quis ambulauit in tenebꝛis et
e non eſt lumen ei. Speret i nomine domini:innitatur ſuper deum ſuum. LXX. .
Zen CQus eſt in vobis qui timeat dominum exaudiat vocem pueri eius qui ambulat in tenebꝛis
⁊ non eſt ei lux.Conſiditis in noĩe dñi:⁊ innitimini ſuper deo.
mun CVos me flagellaſtis:uos meam faciem conſpuiſtis.Ego tamen ad pœnitentiam prouoco perſe-
cutores meos: Nolo enim mortem peccatoris: ſed tantum reuertatur & uiuat: Et dico quis eſt inter
Mir uos qui timeat dominum: & audiat uocem ſerui uel puen ideſt filii eius: quorum aliud aſſumptæ
carnis eſt: aliud naturæ: Nec uero parum putemus eſſe timere dominum. Iuxta illud quod in pro/
uerbiis dicitur. Principium ſapientiæ timor domini: Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem
ſ quia timor pœnam habet. Qui autem timet: non eſt perfectus in caritate. Sed hic timor pro timidi
tate: pronitur. De quo & alibi legimus. Beatus qui oĩa metuit. pp hoc
ſer eſt pp timiditatem quos uulgo appellant timoratos in religione dei: Proteget enim dominus iter
l eorum:& uiã timoratoꝝꝶ cuſtodit:De hoc timore ſcriptũ eſt: Timor dñi oĩa ſupat: & alibi nõ eſt in
Nu opia timentibus eum:Deniq; poſt multos uirtutum gradus ad huiuſcemodi timorẽ dñi perueni-
n tur:Loquitur enim ſermo diuinus ſub perſona magiſtri & patris diſcipulum erudientis & filium.
a Si inuocaueris ſapientiam & intelligentiæ dederis uocem tuam: & ſi quæſieris eam quaſi pecuni/

Liber. xiiii.c.li.

am: & quaſi theſauros inueſtigaueris eam: tunc intelliges timorem domini: & ſcientiam dei reppe
ries: I ſte eſt timor qui animas ſanctorum integras ac pudicas puraſq; conſeruat:De quo dicitur.
Timor domini ſanctus permanens in ſeculum ſeculi. Ad quem nos diuina eloquia cohortantur:
Fimete dominum & date ei gloriam: Qui igitur ſic timet dominum & dat ei gloriam: Qui igi/
tur ſic timet dominum: audiat uocem ſerui uel pueri eius: qui ambulauit in tenebris: & non erat ei
lumen:qui non habuit ſpeciem nec gloriam: Sed in ſimilitudinem carnis peccatricis ſuſcepit for-
mam ſerui: ut peccatum in carne ſuperaret: De hoc dicitur: quod ſuperet in non domini: & innita/
tur ſuper deũ ſuũ: Vt quicꝗd humanæ fragilitatis diuina maieſtate corroboret atq; ſuſtentet:Hoc
juxta hebraicum: cæterum ſecundum. Ixx. de peccatoribus dicitur. Qui noluerunt obedire uoci ſi-
lii eius & in tenebris graſtiuntur erroris: & idcirco non habent lucem. Neq; enim fieri poterat ut in
peruerſam animam introiret ſapientia. Qui neſcierunt nec intellexerunt: & ideo in tenebris ambu
Iant non enim fecerunt opera domini atq; mandata: nec ſeminauerunt ſibi in iuſtitia: Neq; uinde-
miauerunt uitam: ut accenderent ſibi lumen ſcientiæ: Qui enim deſiderat ſapientiam: ſeruat man/
data: & dominus tribuet eam illi. Vnde & ad dominum dicitur: Lux præcepta tua. Et alibi. Manda
tum domini lucidum illuminans oculos: Præcipiturq; impiis ut confidant in domino & peccatis
ruentes illius innitantur: & ſuſtententur auxilio.
CEcce omnes vos accendentes ignem accincti flãmis.ambulate ĩ lumine ignis veſtri:ꝛ flam/
ms quas ſuccendiſtis:de manu mea:Factũ eſt hoc vobis in doloꝛibus doꝛmictis. LXX.
CEcce omnes vos ignem accenditis ⁊ cõfoꝛtatis flãma:Ambulate H lumine ignis veſtri:⁊ flã
mam quã ſuccendiſtis pꝛopter me:Facta ſunt hec vobis in merore doꝛmietis.
Nihil prodeſt exhortatio: nec poſt ſcelera ſpes ſalutis eſt. Omnes declinauerunt ſimul inutiles
facti ſunt:omnes ſibi ignem ſuccẽdunt: flammamq; corroborant. Habent enim in ſe fœnũ ligna
ſtipulam ſpinas & tribulos: ac lolium ꝗᷓ æterno traduntur incendio: Vnde & in prouerbiis ſenptũ
eſt: In multis lignis uiget ignis. Sin autem paruulus ignis grandem materiam: cõpræhendit gran-
dis flamma quanta popalabitur dicitur: Et in epiſtola quæ fertur ad hebreos: De terra quod profe⸗
rens ſpinas & tribulos reproba ſit: & maledictioni proxima finiſq; illius in combuſtionem: Ergo
qui accincti ſũr flãmis: atqʒ circundati & ſibi incendiũ roborauerunt: prouocãtur ad ſalutem & dici
tur ad eos. Ambulate in lumine ignis ueſtri: & in flammis quas ſuccendiſtis: ut in pœnis atq; ſuppli
ciis diſcant dei potentiam ut redeant ad ſalutem: Signiſficat autem iudaici populi uaſtitatem quod
omanis traditi ſint: Et captiuitatis iugum hucuſq; ſuſtineant: De manu enim chriſti hæc facta ſunt
omnia: & in mœrore ac doloribus dormient: Quia nec beneficiis: nec tormẽtis: dei filium recipere

uoluerunt. Vnde loquitur ad eos. Ite in ignem æternum quẽ præparauit deus diabolo & angelis

eius: Hoc eſt quod & apoſtolus ait: Peruenit enim ſuper eos ira: in fine huius capituli diſcimus: pro

qualitate peccati ignem ſibi unumquemq; ſuccendere: Et quomodo in eodem manentes loco: &

ſi dici poteſt lectulo alii ſani ſunt: alii febrium ſuccenduntur ardoribus ex diuerſitate humorũ atq;
pituite diuerſa ſupplicia ſentientes: Sic & ignis qui a peccatoribus ſuccenditur materiã in peccatis
hẽt: & ĩ iniqtate de qua ſcriptũ ẽ: Ardebit ſicut ignis iniꝗtas & ſicut gramẽ ſiccũ uorabitur incẽdio.
CaAbPITVLVM. Ll.
AUcite me qui ſeqnimini quod iuſtum eſt.⁊ queritis dominum. Attendite ad petraʒ
NEEALvne exciſi eſtis: æ ad cauernam laci de qua pꝛeciſi: Attendite ad habꝛaam patrem
AOR. NAIveſtrum: z ad ſarram q̃ peperit vos:ꝗa vnum vocaui eum ⁊ benedixi:⁊ multiplicaui
ann.onolabum ergo dominus:⁊ ſyon:conſolabitur omnes ruinas eius.⁊ ponet
EBſdeſertum eius quaſi delicias:⁊ ſolitudinem eius quaſi hoꝛtum domimi gaudium ⁊ le
titia inuenietur:⁊ in ea gratiarum actio ⁊ vo laudis. X. L
Augite me qui ſequimini quod iuſtum eſt:⁊ queritis dominum.Attendite in robuſtam pe⸗
tram quam excidiſtis:⁊ in fnueam laci quam fodiſtis. Reſpicite in habꝛaam patrem ueſtrum:
2 in ſarram que peperit vos.qꝛ vnus erat ⁊ vocaui:⁊ benedixi ei:⁊ dilexi illum:⁊ multiplicaui eñ
⁊ te nunc conſolaboꝛ ſyon:Et conſolatus ſum omnia deſerta eius quaſi paradiſũ ⁊ ea qͥ ad occi
entan . uur an arachi um doinmnipaltotionein 7 letitiam inueniet in ea:confeſſionem ⁊ vo
oꝛmientibus in meroꝛe ac doloꝛe perpetuoſqui . flan
robuſtiſimas elle ecerunt. ꝛe perpetuoſqui ſuccenderunt ſibi igneʒ ⁊ flammas
CVos qui perſequimini iuſtitiam & quætitis dominum. Significat autem apoſtolorũ: & per apo-
ſtolos credentium choros: Reſpicite petram ideſt habraam patrem ueſtrum de quo exciſi eſtis: &
ad cauernam laci de qua præciſi eſtis.ideſt ad ſarram quæ peperit uos.Et hoc conſiderate quod cũ
unius & centum eſſet annorum: & ſterilem haberet uxorem multiplicauerim filios eius qua-
ſi ſtellas cæli: ita ut numerum uinceret multitudo. Si ergo de uno homine tanta populo/
rum nata ſunt milia. Quid mihi grande eſt ut inſtaurem ruinas ſyon & deſerta eius mutem
in paradiſum uoluptatis: Et hortum domini quem plantauit deus in edẽ contra orientem: ut
inueniatur in ea pro diuerſis arboribus. Gaudium atq; lætitia confeſſio & uox laudis hoc iudæi ad
zorobabel tempora referunt. Quod poſt babyloniæ uaſtitatem inſtaurata ſit ſyon: ædificatumq;
templum &

eenpwon

ut
if 4
loust
enute
luu
elegue
1 c
huini
ſodenun
ubil
eüm
Dicenn
nen .
1mort
aurla
conol
eheb
Ucvein
uſunen
goin
ce:
ilanſt

CAten

locen

Ccans
Mdin
cun⸗
Line
cdi
do
bun
nee
tuß
tum
mul
Chuck
D
Cmni,
Gig
und

lo
lue
llin
fon

HSuper Eſaiam.

n templum & antiqua religio reddita: Sed quomodo ſupra dicitur ad ſyon: Afferent filios tuos in
ulnis: && filias tuas ſuper humeros portabunt. Et erunt reges nutiicii tui. & regine nutrices tuæ. Et
iͤ S ecce iſti de lõge ueniẽt: & illi ab aꝗlone & mari & iſti de terra auſtrali: qñ dicet ſyõ. Anguſtus mihi
9 ẽ locus: fac mihi ſpatiũ ut habitẽ ꝗᷓ mediocritatẽ excedunt illorum tẽporum: Nec ſuper terrena

e 8,: . . . * . . .
ei hieruſalem impleta noſcuntur. Sic & hic loquitur dominus ad eos qui perſequuntur quod iuſtu
4 9 9 mn

nr eſt: Iuxta illud quod alibi dicitur. Quere pacem & ſequere eam. Et iterum: Hoſpitalitatem
ng perſequentes. Et querent domino ut ex prionibus coniciant præſentia: & cum multo difficiliora
lam facta ſint hæc quæ promittuntur futura non dubitent. Porro iuxta Kpius ginta perſecutori-
bus iuſtitiæ dicitur: ut aſpiciãt in robuſtiſſimam petram quam exciderunt: & in ſoueam laci quam
rul ſoderunt de ſe in dominum ſaluatorem: De quo apoſtolus loquitur. Petra autem erat chriſtus.
endn & alibi ſcriptum eſt. Statuit ſupra petram pedes meos. Et iterum: In petra exaltabis me: Huius
kune⸗ enim latus lancea perfoderunt:de quo exiuit ſanguis & aqua:& huius foderunt manus & pedes.
man⸗ Dicente ipſo domino ſaluatorc: Foderunt manꝰmeas & pedes meos: dinumerauerumt omnia oſſa
Mnd mea: Poſſumus exciſam petram ſepulchrum dicere ſaluatoris: In quo conditus eſt: & reſurgens
eccati a mortuis: innumerabiles filiosgenuit: & appellatus eſt habraam: deſt pater multarum gentium.
Sicut ſarra prius ſterilis: interprætatur eccleſia: quæ alio nomine appellatur ſyon. quam dominus
flon, conſolatus eſt: Et poſuit deſerta eius quaſi paradiſum: Plures enim filii deſertæ: magis quam eius
quæ habet uirum: Quodq; dicitur: Et ea quæ ad occidentem ſunt:Ponam in paradiſum domi-
ſti ni:ſiue in hortum dei: Signiſicat illud quod ſedentibus in tenebris & umbra mortis Lux repenti-
na ſurrexit. Pro paradiio in cuius loco nos delicias uertimus: In hebraico ponitur eden: De
inunie quo in principio geneſeos ſcriptum eſt. Et hoc notandum: quod in ſyon quæ comparatur para-
ülon diſo dei: aliud eſſe non debeat: Niſi gaudium lætitia: confeſio: & uox laudis: ut quod in cælis factu-
Kepti ri ſunt ſancti cum angelis dei. Hoc etiam in terra iugiter in domini laude meditentur.
u Attendite ad me populus meus:⁊ tribus:mea me audite quia lex a me exiet: Judicium menz
it⸗ in lucem populoꝛuʒ requieſcet: Pꝛope ẽ iuſtus meus:egreſſus ẽ ſaluatoꝛ meus:⁊ bꝛachia mea
l populos iudicabunt. ſe inſule expectabunt: bꝛachium meum ſuſtinebunt. Lxx.
näde Audite me populus meus:⁊ reges ad me attendite. Quia lex a me egredietur:ſalus mta ⁊
ſpni in bꝛachio meo ſperabunt. Semel in hebraico dicitur. Attendite:
1 uod ſecundo iuxta ſeptuaginta audite me audite me ut doceat nos: & auribus corporis & ſenſu animæ
kaſünt audire debere: prouocaturq; gentium multitudo: quis eſt populus dei ut diligenter audiat quæ di-
Raer cuntur: De quo zacharias: Confugient inquit gentes multæ ad dominum && erunt ei in populo.
nhel Siue ut quidam uolunt. Populus appellatur reliquiæ ex iſrael credentium: & tribus ſiue gentes hi
qui crediderunt ex multitudine nationum. Dicente nationibus moyſe in deuteronmii cantico.
c Lætamini gentes cum populo eius: Pro tribu quam nos interprætati ſumus. Theodotio genus.
in Symachus gentem. Septuaginta reges tranſtulerunt: Nos enim ſumus & tribus: & gens: & genus
cunt domini regale ſacerdotium: Qualis fuit & habraam qui rex appellatus eſt:& cæteri ſancti de qui/⸗/
do. bus ſcriptum eſt: Nolite tangere chriſtos meos: Quid eſt quod iubentur audire: quia lex inquit a
me egredietur: & iudicium meum in lucem populorum ſiue gentium: Hic lex euangelii oſtendi/
erz tur ſpecialis quæ exiet de ſy'on: Non moyſi quæ olim in ſina data eſt. udiciũq; eius in lucem gen/
gen tium procedet: per quod ſtatuit atq; decreuit omnes gentes eſſe ſaluandas. ac ne forſitan putare/-
den mus longo poſt tempore quod promiſit eſſe uenturum 1 nfert. Prope eſt i uſtus meus: ſiue iuſtitia:
ne Chriſtus enim a patre factus eſt nobis ſapientia & redemptio ſanctitas ad iuſtitiam & omnia qui/
nil bus uirtus nominibus appellatur. Pulchræq; dicitur: Iuſtitia proceſſura: ut nequaꝗᷓ una gens: ſed
m Omnis ſaluetur orbis: Qcd autem ſaluator ſiue ſalus quod hebraice dicitur ieſus appelletur filius
. dei:qui miſſus a patre eſt: Symeon tenens puerum im ulnis ſuis Ioquitur. Nunc dimittis ſeruum tu
n, um domine: quoniam uiderunt oculi mei ſalutare tuum: quod præparaſti in conſpectu omnium
imn populoꝶ.lumen & reuelationem gentium: Quoq; ſequitur: Et brachia mea populos iudicabunt
Cnd 8ae iuxta ſeptuaginta:in brachio meo gentes ſperabunt Vel hoc ſignificat quod omnes uirtutes
Na illius iudicentur: uel quod in chriſtum qui eſt brachium & fortitudo dei omnes creditutæ ſint na/
ntp tiones⸗ Dicitur & in alio loco. Tuum brachium cum potentia: Confortetur manus tua: & exaltetur
nmis dextera tua:Et iterum. Canite domino canticum nouum: ſaluabit dextera eius. & brachium ſan--
Rum illius: dextera enim & brachium domini: ipſe ẽ qui prius perditos ſaluabit ſibi. Nullus periet
, de his quos ei pater dederat Andel autem inſulæ uel animæ ſanctorum quæ in perſecutionibus
16 mundi iiſtius firma in deum ſolidatæ ſunt fide uel eccleſiarum ex gentibus multitudo dicatur cre-
dai bro expoſuimus:Et ſicut brachium domini ſaluatorem: ſic brachia eius quæ populos iudicent oẽs
u’ ſanctos poſſumus intelligere: in quibus deus mundum iudicabit.
/ C¶ TLeuate in celos oculos vr̃os:⁊ videte ſub terra deoꝛſũ:Qnuia celi ſicut ſumꝰliqſcent:⁊ terra ſi
en cut veſtimentũ atteretur: æ habitatoꝛes eius ſicut hec interibunt. Salus autem mea in ſempi-
ternum erit:⁊ iuſtitia mea non deſiciet. LXX. WLeuate in cælum oculos neſtros
& inſpicite teram deorſum: quoniam cælum ſicut fumus firmatum eſt. Terra autem ſicut ueſtimẽr

1 .

tumin ueteraſcet: & habitatores eius ſicut hæc morientur. Salutare autem meum in ſempitemũ Clui
erit: & iuſtitia mea non defſiciet. Hoc eſt quod dominus loquitur in euangelio: Cælum & terram p en/
tranſibunt:uerba autem mea non præteribunt: Et dauid in pſalmo camit: A principio tu dominę ſn
terram fundaſti: & opera manuum tuarum ſunt cæli:lpſi peribunt: tu autem permanes: & omnes ſehlt
ſicut ueſtimentum ueteraſcent: & ſicut pallium inuolues eos & mutabuntur. Ex quo oſtenditur. ürrlen
pPerditionem cælorum non interitũ ſonare: ſed mutationẽ in melius: De quibus dicitur. Erit cæ- C Lun
lum nouum & terra noua: quæ ego faciam parmanere in conſpectu meo. Si enim de ſanctis ſcri-/ ereto⸗
ptum eſt. Omnes quidem dormiem us:ſed non omnes immutabimur: Et in quattuor pſalmorum geeren
titulis legitur: pro his qui immutabuntur. Quanto magis hoc de cælo ac ſole ſtelliſq; credendum fueront
eſt. Quando luna ſolis lumen accipiet:& ſol ſeptuplo fulgore rutilabit. Vnde & omnis creatura cõ toneet
gemeſcit & parturit: expectans liberationem filiorum dei ut mutetur in melius & non ſolum ani⸗ CNom
mæ hominum quæ inmortales ſunt:ſed & corpora mutentur in glorificatam ſubſtantiam: Opor D
tet enim corruptiuum hoc induere incorruptionem: & mortale hoc induere in mortalitatem. Cũ minus
autem cælum ueteraſcat & terra conſequenter: & ea quæ cæli circulo continentur: & homines qui eot
ſunt habitatores terræ: Sicut hæc morientur non in interitum ſui: ſed in abolitionem uilitatis an- prerie
tiquæ: & nouationem futuræ gloriæ. quando fulgebunt iuſti ſicut ſol: & ab euntibus præteritis atq; Pogunn
antiquis facta fuerint omnia noua: Quidam perire & ueteraſcere pro abolitione & morte accipunt lugecun
Iuxta illud quod in catholica epiſtola legimus: Cæli qui nunc ſunt & terra: eodem uerbo reſeruata ebrtiu
ſunt igni. Et iterum: elementa ardentia ſoluentur: Quæ quidem & philoſophorum mũudi opinio wwenn
eſt.omnia quæ cernimus igne peritura: Vnde & apoſtolus: pertranſit ait figura mundi huius con/ tehile
templantibus nobis: non ea quæ uidentur: ſed quæ non uidentur: Quæ enim midentur: temporalia lumru
ſunt:quæ autem non uidentur: æterna. Tale quid & ioannes apoſtolus ſcribit: Mundus pertranſit: wzt
& deſiderium eius: Et in hebraico dicitur. Cæli ſicut fumus liqueſcent. Siue iuxta aquilam & ſyma *
chum:comminuentur in nihili: & in ſalis modum conterentur & euaneſcent quorum prior dixit Dhoner
aaulter: quod a comminutione & deliquio ſalis: it
trahere manifeſtum eſt. Pro quo miror quid dicere uoluerint: lxx. Cælum ſicut fumus firma/ n e
tum eſt. Si enim firmata pro robore accipitur quomodo fumo quod firmum eſt comparatur: Niſi cIe
forſitan poſſumus hoc dicere. Quod omnis cælorum firmitas: & robur: & fortitudo: uento inaniſſi dri
mo:d fumo qui in auras ſoluitur coæquetur: Iuxta eccleſiaſtes Vanitas uanitatum: omnia uanitas
Illudq; Jicendum. Quod ſi cælum & terra peribunt atq; ueteraſcent: qua conſequentia habitato/- . ni
res eius: ſicut iſta moriantur atq; diſpereant: Cum animas eſſe perpetuas: & reſurrectura corpora nn
nouerimus? ex quo perſpicuũ eſt cælũ & terrã non perire: in nihili redigi: ſed in melius cõmutari.
CAudite me qui ſcitis iuſtum populus.lex mea in coꝛde eoꝛum:Molite timere oppꝛobꝛium ho =
minum:⁊ blaſphemias eoꝛum ne metuatis. Sicut enim veſtimentum:ſic comedet eos vermis c
7 ſicut lanã ſic deuoꝛabit eos tinea. Salus autem mea in ſempiternum erit:⁊ iuſtitia mea in ge/ ud
neratione generationum LXX. MLM un
CAudite me qui ſcitis iudicium populus:cuius lex mea in coꝛde coꝛum:Molite timerè oppꝛo/ KWK5
bꝛium hominum ⁊ contemptu eoꝛum ne vincamini. Sicut enim veſtimentum conſumentur
tempoꝛe:⁊ ſicut lane comedentur a tinea: iuſtitia autem mea in eternum erit:⁊ ſalus mea in ge (Ee⸗
nerationes generationunn. mm
Qui ſupradixerat: lex a me egredietur: & iudicium meum in luce gentium. Nunc ad eoſdem lo/ len
quitur. Qui ſciunt iudicium eius: & legem illius habent in cordibus ſuis: ut omnia cum iudicio fſa wnt
ciant:& habeant legem quam per hieremiam dominus pollicetur dicens. Statuam teſtamentum Ales
nouum.non iuxta teſtamentum quod diſpoſuit patribus eorum:; ſed ſtatuam teſtamentum dans N
leges meas in mentibus eorũ: & ſuper cor eorum ſcribam eas: & ero eorũ deus: & ipſi erüt populus
meus: ut nequaꝗ́ᷓ uiuant iuxta litteram: ſed iuxta ſpiritum inſtaurantes naturalem legem in cordi/ t
bus ſuis. De qua ſcribit & apoſtolus. Cum enim gentes quæ non habent legem: naturaliter ea quæ s
legis ſunt faciunt: iſti legem non habentes ſibi ipſi ſunt ſex qui oſtendunt opus legis ſcniptumin i
cordibus ſuis: De qua lege ſignificatur in pſalmo. Os iuſti meditabitur ſapientiam: & lingua eius n
loquetur iudicium. Lex dei in corde illius: & non ſupplantabuntur greſſus eius. Et quia ſciebat ſpi/
ritus prophetalis. Multas perſecutiones credentibus fore exhortatur eos ad fortitudinem immo
ad contemptum eorum qui eos perſecuturi ſunt. Quod & dominus in euangelio loquebatur:
Nolite timere eos qui occidunt corpus: animã autem non poſſunt occidere. Sed potius eum time C
te:qui poteſt animâ & corpus perdere in gehennam. Et in alio loco. Gaudete cum omne malum
dixerint aduerſum uos mentientes. Sicut enim ueſtimentum conſumitur uerme uel tempore & ſi
cut lane atinea deuorantur. Sic omne perſecutorum opprobrium cum perſecutoribus pertranſibit 4
Vnde & apoſtoli gloriabantur quod digni eſſent habiti pro domino pati contumelias. Gloriabã 0
tur autem quod ſalus & iuſtitia domini quæ eis uictoriam & præmia repromiſerat: Ideſt domi/ HP

aduentũ illius receperunt: De quo & ſupra dicitur. Prope eſt iuſtus meus: egreſſus ẽ ſaluator meus.

CLonlurge

nus atq; ſaluator permaneat in æternũ. vhe in utraq; generatione prioris populi& poſterioris qui P

èM

Super Eſaiam.

Lrnn CConſurge conſurge induere foꝛtitudinẽ bꝛachium dñi:Conſurge ſicut in diebus antiquis in
conin generationibus ſeculoꝛum: Mũgd nõ tu percuſſiſti ſupbũ:vulneraſti draconẽ: Nũgd nõ tu ſic
Konnen caſti mare aquã abyſſi vehemẽtis:Qui poſuiſti pꝛofũdũ maris viã vt tranſirent liberati:Et
mdnn nũc ꝗ redẽpti ſũt a dño reuertent᷑:Et veniẽt i ſyõ laudãtes:⁊ letitia ſi piterna ſuꝑ capita eoꝝ:gau
ubier, diũ:⁊ letitiã tenebũt:fugiet doloꝛ ⁊ gemitus. LXX.
. i⸗ CExurge exurge hieruſalẽ:⁊ iduere foꝛtitudinẽ bꝛachii tui:exurge ſiẽ ĩ pꝛicipio diei:Sicut ge/
Gnonm neratio ſempiterna: Mõne tu es ꝗ excidiſti latitudinem diſſoluiſti draconem: Monne tu cs qui
Ndendrn deſertũ feciſti mare aquas abyvſſi multas:que poſuiſti pꝛofundum maris viam tranſitus hbis g9
ennn⸗ fuerant liberati ⁊ redempti: A domino enim reducentur:⁊ venient in ſyon cum letitia ? exulta⸗
Oünmmn⸗ tione eterna: In capite. n. eoꝛum laus ⁊ letitia appꝛehendit eos:Fugit dolor ⁊ meroꝛ ? gemitus.
unen Nomen hieruſalem quod hic a. xx. additum eſt: nec in hebreo habetur: nec ullus triũ inmterprætũ
tuenci poſuit: Vnde obelo prænotandũ eſt: & ſic cum ſuperiori ſenſu ſequẽs capitulum copulandum: Do
minegi, minus credentes in ſe fuerat cohortatus dicẽs: Nolite timere opprobrium hominũ: & blaſphemi-/
inba as eorũ ne metuatis: Salutẽq; ſuã & iuſtitiam ſempiternã eis promiſerat in auxilium: que nõ eſt alia
ennten præter chriſtũ: Brachiũ dñi de quo ſupra dixerat: & in brachio meo gentes ſperabunt. Vnde popul
Lriun loquitur ad brachiũ domini & eius depræcatur aduẽtum: & promiſſũ implorat auxiliũ dicens. Cõ
elemar ſurge conſurge induere fortitudinẽ brachiũ dñi: Cõſurge ſicut in diebus antiquis: & omnẽ tuã exer
ini ce fortitudinẽ: ut qui per multa ſecula ſanctos tuos de periculis liberaſti: etiam nos tua fortitudine
– protegas: Tu es enim qui percuſſiſti ſuperbũ: uulneraſti draconẽ regem ægypti pharaonẽ: Qui & in
pottl ezechiel draco magnus appellatur: Tu ſiccaſti mare rubrum: ut per aquas uehemẽtiſſimas: & ꝓfun-
nnni dum maris uiã tuus populus reperiret: & ægyptios fugeret perſequẽtes: Qui i. gitur iſta feciſti nunc
ema quoq; redẽptos & liberatos ſanguine tuo reduc in ſyon: & in cæleſtẽ hieruſalẽ ſiue in eccleſiã quã
ordtt, tibi tuo ſanguine præparaſti: In qua cũ fuerint gaudebũt lætitia ſempiterna & dicẽt:Domie ut ſcu/
to bonæ uoluntatis tuæ coronaſti nos: Habebunt enim gaudiũ atq; lætitiã fugiente dolore & ge-
K mitu: Hoc iuxta hebraicũ. cæterũ iuxta. xxx. hieruſalẽ:idẽ peccatrix anima prouocatur: Vt induat for
eN. titudiuẽ brachii ſui: & priora aſſumat opera ſicut fuerat anteꝗᷓ caderet: quado in die uerſabatur & Iu .
ind ce: Tu es enim inquit qꝗ ſuperaſti latã & ſpatioſam uiã quæ ducit ad mortẽ & diſſipaſti draconem
“W“ colubrũ tortuoſũ: De quo & in pſalmis legitur: Tu cõtriuiſti capita draconũ in aqꝗs: Memento prio
HWrü ris fortitudinis tuæ quod ſeculi huius calcaueris mare: & illud feceris eſſe deſertum & uiã reppreris
cne in mediis fluctibus: Vnde & apoſtolus petrus per mare huius ſeculi tranſiuit ad dim: & ꝗ ſide am-
imini bulabat cœpit ĩſidelitate mergi: Niſi qd dextera dñi ſuſtẽtatus eſt: Sicut igitur pro uictoria:do mino
nr auxiliãte cõceſſa eſt: dic & reuerſis poſt ꝑœnitẽtiã & audiẽtibꝰ: Nũqd ꝗ cadet nõ reſurget dicit dñs
Et cõuertimini ad me filii conuertẽtes: & ego ſanabo contnitiones ueſtras: Ipſe porriget manũ & re
fani ducet eos in ſyon ſpeluncam culmenq; uirtutũ cũ gaudio atq; lætitia ſempiterna: & ponet in capite
ng eorum laudem atq; lætitiam: Sapientia ſenis oculus in capite eius: & hanc habebunt coronam
iſtoq; diademate protegentur ut ſemper gaudeant: & laudent dominum quia pro dolore & ge-
kehheo⸗ mitu ſucceſſerunt gaudia. =ðZM
enun Et ego ipſe conſolaboꝛ vos:Quis tnᷣ vt timueris ab homine moꝛtali:⁊ a filio hominis qui q̃ſi
ge fenum ita areſcet ⁊ oblitus es dei factoꝛis tui:Qui tetendit celum ⁊ fundauit terra:⁊ foꝛmideſti
iugiter tota die a facie furoꝛis eius qui te tribulabat ⁊ paranerat ad perdendum: Abi nunc eſt
enlo⸗ furoꝛ tribulantis:cito veniet gradiens ad aperiendum:⁊ non interſiciet vſqʒ ad internitionem:
idok MNec deſiciet panis eius:Ego autem ſum dominus deus tuus qui conturbo mare:⁊ intumeſcũt
M. fluctus eius:dominus exercituum nomen meum: Poſui verba mea in ore tuo:⁊ in vmbꝛa
ndn manus mee ꝓtexi te:At plãtes celos ⁊ effũdas terrã:⁊ dicas ad ſyon populꝰmeꝰestu. LxXX.
chun CEgo ſũ ego ſuʒ ipſe ꝗ cõſoloꝛ te:Scito que fueris ⁊ timueris ab hoĩe moꝛtali:⁊ a ſilio homi/
nconh nis.Qui quaſi fenũ arefacti ſũt:⁊ oblitus es dei factoꝛis tui:Qui fecit celũ ⁊ fundauit terram:⁊
eigu timebas ſemp cunctis diebus faciem furoꝛis tribulãtis te ſicut cogitauit aufferre te.⁊ nunc vbi
umn furoꝛ tribulantis te:Cũ.n.ſalua facta fueris:nõ ſtabit neq; permanebit:⁊ non occidet in coꝛru/⸗
unei ptioneʒ:⁊ non deſiciet panis eius:quia ego deus tuus qui conturbo mare ⁊ ſonare facio fluctus
uhi/ eius dominus ſabaoth nomen mihi:ponam verba mea in oꝛe tuo:⁊ in vmbra manꝰ mece ꝓte/
nnd gã te:in qua ſtatui celũ ⁊ fũdani terra:⁊ dicet ſyõ populus meꝰ estu.
un Credentiũ populus brachium domini: qui ipſe eſt dei uirtus deiq; ſapientia fuerat depræcatus: ut
time conſurgeret & ſibi præberet auxilium: Et illo pugnante pro ſanctis gaudium atq; lætitia fugato do
lum lore & gemitu omnia poſſiderẽt: I taq; uel brachiũ domini: uel dominus ipſe reſpondit: (Ego ſum
ego ſum:)& nequaqꝗᷓ p prophetas ſed ipſe uos cõſolabor:Deus miſericordiarum: & pater totius cõ/-
ubit ſolationis: Mirorq; quomodo me dicente ſupra: Nolite timere opprobriũ hominum & blaſphemi
ubi as eorum ne metuatis: Timueritis perſecutorum rabiem: & neſcieritis eos eſſe mortales qui ĩſtar fœ
NHͤH ni areſcunt repente & pereunt: & certe eo tempore quo illos mœtuebas oblitus es domini factoris
gvi tui: Si enim mei ſemper memoria in tuo fuiſſet corde uerſata: nũqꝗᷓ timuiſſes homines qui in cinerẽ
es diſſoluendi ſunt: & cuius oblita es dei qui cælos incredibili uirtute ſuſpendit: & terram ſta n mole

1

ſonin
fundauit: & timuiſti aduerſarios tuos. Nõ ad breue: qd poterat tibi aliqua ex parte cocedi. Sed i᷑ ugi “ minn
ter & tota die ut cum haberes lumen fidei: & tenebræ te formidinis poſſiderent: & eius qui pugna/ ſteo ie
bat eſſe periturum. Vbi eſt ergo nunc perſecutorum ſuperbia: ubi potentia ſecularis: quæ in te ore uc .
rabido ſeuiebant. Cito ueniet filius meus gradiens & conculcans aduerſarios tuos ut aperiat tibi enne
uiam uictoriæ. ſiue ut inferos reſeret.qui nõ interficiat uſq; ad internitionem. Sed uelit ſaluare cõ/ ibeila⸗
uerſos. Deniq; panis illius quod interprætatur euangelio probante doctrina nunquã deficiet. Sed nedn
ſemper uolentibus ad ueſcẽdum patebit. Simulq; apoſtropham facit ad filium quem cito promit/ Gncorn
tit eſſe uenturum. Et cuius panem dicit eſſe perpetuum. Quod ipſe ſit iuxta diſpenſatõnem carnis nitubi⸗
aſſumptæ dominus deus eius: qui conturbari faciat mare: & itumeſcere fluctus eius. Vt aduerſum ncem
ſeruos ſuos perſecutorum infletur ſuperbia. quæ iterum auxiliante domino conquieſcat. Dicitq;. lnient
quod poſuerit uerba ſua in ore eius. Quicquid eni filius loquitur uerba patris ſunt: & in umbra ma busin
nus ſuæ protexit eum. Et idcirco protectus ſit ut plantet cælos nouos: & fundet terrã nouam :& di⸗- minid⸗
cat ad ſyon.hoc eſt ad eccleſiam populus meus es tu. Ergo ſyon non eſt alia niſi populus dei.Sym wiide
machus in eo loco ubi nos diximus. cito ueniet gradiens ad aperiendum: & nõ interficiet uſq; ad hotpol
internnionem ita interprætatus eſt. Cito infernus aperietur & non morietur in corruptionẽ. Sub Alun!
auditur chriſtꝰ qui in quintodecimo pſalmo loquitur. Non derelinques animam meam in infer/ lcein⸗
no: nec dabis ſanctũ tuum uidere corrutionem. In eo quoq; loco ubi nos iuxta hæbraicum & aqui ecpeme
lam uertimus. Poſui uerba mea in ore tuo. & in umbra manus meæ. protexi te. Vt plantes cælos & poeegu
fundes terram: & dicas ad ſyon populus meus es tu. Ile ſic tranſtulit. Ponam uerba mea ĩ ore tuo: höop
& in umbra manus meæ protegam te. In qua plantaui cælum & fundaui terram: & dicam ſyon po Liiccen
ulus meus ex tu. Iuxta. lxx. ad omnem credentium dicitur animam: quod creata ad imaginem bop
& ſimilitudinem dei: ſuam ignorauerit dignitatem. Sed timuerit hominem & filium hominis: qui lcdtduo
ſolum poteſt corpus occidere: & immortalem ſe eſſe neſcierit. Nec dixerit cũ propheta. Dominus huinſen
illuminatio mea: & ſaluator meus quem timebo. Dommꝰ protector uitæ meæ. a quo formidabo. illoe⸗
Et iterum dominus adiutor mens non timebo ꝗd faciat mihi homo. Dominus auxiliator meus: ioniq
& ego deſpiciam inimicos meos. Quid ſit autẽ homo.alio uerſiculo demõſtratur. In domino ſpe/ ucnod
rabo. nõ timebo quid faciat mihi caro. Vnde & nũc dicitur. Timuiſti ab homine mortali: & a filio ane
hõis:qui ſicut fœnũ arefacti ſunt. oĩs. n. caro fœænum: & omnis gloria eius quaſi flos ſœni: & territa led
iudicis poteſtate oblita es quod ipſe eſſet protector tuus: qui cælum fecit & terram: & omnia ele- Wönn
menta quæ cernimus. uel eos cælos qui portant imaginem ſupercæleſtis: & eam terram quæ ſemẽ detet
tem domini multiplicat. Illud autem quod ſupra dicitur. Et non occidet in corruptionem: & non ins
deficiet panis eius. De theodotionis editione ex hæbraico additum eſt. ſpſe conturbat mare & ſo⸗ *
nare facit fluctus eius. Cui & in pſalmis canitur. Tu dominaris fortitudinis maris. & commotionẽ Cfl
fluctuum eius tu mitigas. In hieremia quoq; ſcriptum eſt. Non timebitis dicit dominus: & a facie
mea non formidabitis: qui poſui harenas terminum maris. Præceptum ſempiternum quod non N
præteribunt. Turbata ſunt maria: quando ſagena domini extraxit piſcium multitudiné. Et poſuit Lin
dominus uerba ſua in ore credentis & ĩ umbra manus ſuæ protexit eum. Qui & in euangelio lo Voe
quitur. Quando tradiderint uos nolite cogitare quomodo aut quid loquamini. Dabitur enim uo O
bis i illa hora quid loquamini. Non enim uos eſtis qui loquimini: ſed ſpiritus patris ueſtri qui lo/ en⸗
quitur in uobis. Et in alio loco dicit ad iuſtum. Dilata os tuũ & implebo illud. Et iterum. Aperi os ne
tuum uerbo dei. Dominus enim dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. Vnde ad interio/- Wt
rem hieremiæ hominem loquitur deus. Poſtquã tetigit os eius. Ecce ego dedi ſermones meos in ua
ore tuo. Qui poterat cum pſalmiſta canere. Miſit in ore meo canticum nouumhymnum deo no/ i
ſtro. Quis autem hæc operatus eſt omnia: niſi dominus atq; ſaluator. Qui cælũ fecit & terram & di N
cit ſyon. Populus meus es &. Quod proprie eccleſiæ conuenit de gentibus congregatæ: & in oſeæz
credentibus pollicetur. Vocabo non populum meũ populũ meũ: & ipſe dicet mihi deꝰ meus es tu. 1
CEleuare eleuare conſurge hieruſalem que bibit de manu domini calicem ire eius uſq; ad 1
fundum.CCalicem ſopoꝛis bibiſti ⁊ potaſti vſqʒ ad feceſ.Non eſt qui ſuſtentet eam.ex omnibꝰ
aͤliezcoe ſennit. Ernon de A ag ncntet manum eius ex omnibus filijs quos enutrinuitt.
qaius:uts conſolabitur te. uis onni kabitur ſuper te:vaſtitas ⁊ contritio:: famis ? gla⸗
CErurge exunge eleuarc hieruſalem . auc bibiſti de mann domini calicem furoꝛis eius. allec
im ruine. ffuroꝛis cbibiſti ⁊ euacuaſti:⁊ non erat qui conſolaretur te ex omnibus fi/ n
lis tuis quos genuiſti:? non erat qui appꝛehenderet m x omnibus filiis tui fl
quos exaltaſti.DOuo hec contraria tibi.quis contritabitunte tumrnineer Snnfa e 1
dius gni conſolabitur te. “ triſtabitur te cum ruina:⁊ cõtritio fames 7 gla/
CHieruſalem & ſyon eſſe. Sepe docui uarum ſyon quæ interprætatu l
uodinme .. . interprætatur ſpecu/
la eo quod in monte ſita ſit arx uocatur. Reliqua autem urdis pars niernſa lem dicſtureque pfiva⸗ K

hellabarnrichn Hõ propheta cohortatur ut ſurgat. quæ prius negatiõe corruerat
l. ifige crucifige talem. Non habemus regem niſi cæſarem: Et agat
pœnitentiam:

ekin
1 lonr
teote
irti
ur co⸗
ed
Doomi⸗

cANIE

Cetüim
Diang⸗
nbr a
mach⸗
ſein
u 1d
1e. Sub
inter⸗
aqui
Los &
KRW:
ondo
ginem
ningui
ominus
ndabo,
mens:
ohe⸗
4 flio
derrita
inde⸗
Eſeme
Ewor
raß⸗
otn
rbce
OdN
tponit
ol
imuo
nilo⸗/
tios
enio/
osin
ono/
nach
1olee
eitn⸗
Hnib
iut

.

ic̃
ſ⸗
ni
,

l/
,
44

Super Eſaiam.

pœnitentiam: & captiuitatis ſentiat malis cur ſuum offenderit creatorem: ſolẽt medici amariſſimã
antidotũ quæ ex guſtu nomẽ accepit dare ſtomacho nauſeanti: ut noxios humores euomat. Et poſ
ſit coctos cibos atq; digeſtos in aluũ trãſmittere. Quos flegmatũ magnitudo digeri nõ ſinebat. Igi
tur & hieruſalem quæ bibit de calice furoris domini: & de condi eius quẽ ſymmachus cratere in-
terprætatus eſt. Et quem iuxta geneſeos librum ioſeph in ſacculo fratris beniamin iuſſit abſcondi:
iubetur de ebrietate conſurgere eo quod biberit & uacuefecerit & potauerir eum uſq; ad feces: qd
tres uno indicauere ſermone. Hic eſt calix de quo in pſalmis legimus. Calix in ma-/
nu domini uini meri plenus mixto. Et inclinauit ex hoc in illud. Verũtamen fex eius non ẽ exina-/
nita. Bibent omnes peccatores terræ. De quo & ad hieremiam deus loquitur. Sume calicẽ uini me
ri de manu mea: & propinabis cunctis gentibus ad quas ego mittam te. Et bibent & uoment & in
ſanient a facie gladii quem ego mittam in medio eorũ. Cumq; aliis gentibus & hieruſalem urbi/
bus qᷓ uideat propinaſſe ſe dicat infert. Sic dicit dominus omnipotẽs deus iſrahel. Bibite & inebria
mini & uomite: & cadite a facie gladii quẽ ego mittã in medio ueſtri. Et notãdũ quod calix iſte fu
roris domini gladius eius ſit qui in medio mittitur peccatoꝶ In quo queſtio naſcitur. Quomodo
poſt potũ:ebrietatẽ: uomitũq;: & ruinã in hieremia dicatur Hieruſalẽ nõ poſſe cõſurgere:& nunc ꝑp
eſayam loquatur ad eã. Eleuare eleuare conſurge hieruſalẽ: quæ ita ſoluitur. Quãdiu quis bibit ca/-
licẽ & inebriatur: & ĩſanit uomitq;: & corruit nõ eũ poſſe cõſurgere. Nec dũ potauit calicẽ domini
nec peruenit ad feces ut eũ uſq; ad fundum biberet. Nunc auũt ad hieruſalem de præterito dicit tem
pore quæ bibiſti de manu domini calicẽ furoris eius: & nunc quæ bibis. Simulq; cõſiderãdũ: quod
nõ propheta:nõ apoſtolus ex inde fuerit ĩ iudæa. Qui eã cõſolatus ſit: & apprehenderit manũ eius
& iacentes eleuauerit:ex quo manifeſtum eſt:quod poſt ultimã captiuitatẽ iſta dicantur. Alioquin
in babylone.& poſt babylonẽ hezechiel & cæteros prophetas habuiſſe eã narrat hiſtoria. Quod ãt
dicit duo ſunt quæ occurrerũt tibi: ſiue duo hæc cõtraria tibi. Quis cõtriſtabitur ſuꝑ te: & pro duo-
bus infert quattuor uaſtitas & contritio fames & gladius: illi ſimile eſt quod ĩ pſalterio canitur. Se
mel locutus eſt deus duo hæc audiui. Quia poteſtas dei: & tibi domiĩe miſericordia quia tu reddes
unicuiq; iuxta opera ſua. Et ibi enim ſemel loquitur deus quod oĩpotens ſit: & duo audiuit ꝓphe/
ta quod omnipotẽtia illius in utraq; parte præualeat. Vt & pœnitentibus tribuat miſericordiam &
permanentibus in peccato reddat ſupplicia quæ merentur. Iuxta quod & ĩ hoc loco duo occurrũt
hieruſalẽ: quæ ſingula bina habent. ruinam enim ſiue uaſtitatẽ ſequitur contritio: famem & gladi
um interitus. Poſſumus hæc iuxta anagogen: & ſuper animã intelligere peccatricẽ: quæ nolens bi
bere calicem furoris domini. Dicit in pſalmo. Dñe ne in furore tuo arguas me: neq; in ira tua corri/-
pias me.Sinautẽ biberit bonum eſt ei ſua ſentire ſupplicia: & audire dominum dicentem. Cũ ira ſu
roris mei tranſierit rurſum curabo. Et alibi. Nunquid qui cadit non reſurget dicit dominus.
C Silii tui pꝛoiecti ſunt.Soꝛmierunt in capite omnium uiarum:ſicut oꝛix illaqueatus pleni in
dignatione domini:increpatione dei tnui. LXxX.
CSili tui indigentes ⁊ doꝛmientes in capite omnium viarum.Sicut beta ſemicocta pleni furo
ris domini:⁊ deſicientes a domino deo. V —
CPro beta ſemicocta reliqui interprætes orygem captum & illaqueatum tranſtulerũt: qui hebrai⸗-
cæ appellatur: tho. quod genus beſtiæ naſcentis in heremo inter mundana animalia in leuitico &
deuteronomio ponitur. Pro quo. Ixx. ſyra lingua opiati ſunt thoreth. quæ dicitur beta. hoc de no
mine:tranſeamus ad ſenſum. Filii tui ſicut oryx uenatoꝶ laqueis in retibus dormierunt. In compi-

tis & plateis: & ſuper nudam humũ nuda membra ponentes. indignationẽ dommi: & increpatio-

nẽ dei ſui propriis miſeriis indicarunt. Porro iuxta. Ilxx. qui noluerüt habere diuitias ſpeciales ĩ uer
bo & ſcientia & in operibus bonis: ſed fuerint pauperes qui non ſuſtinent cõminationẽ nequaquã
habitabũt in domibus ꝗᷓ uirtutibus extruũtur. Sed in principiis uiaꝶ & exituũ tägentes oia & Oia
relinquẽtes: qui recte dormire dicũtur illo ſomno de quo ſcribitur. Dormierũt ſomnũ ſuũ & inue
nerũt nihil. Quo ſomno cõſopiuit eos rex aſſyrius: & cõparãtur betæ ſemicoctæ: quod genꝰholeris
eſt uiliſſimi & fragiliſſimi. De quibus holeribus: puto illud in pſalmis dici. Ne zZeleris ĩ malignanti
bus:neq; emuleris facientes iniquitatẽ. Qm̃ ſicut fœnũ uelociter areſcẽt: & ſicut olera herbaꝶ cito
decidẽt.Eſt enim egrotantiũ cibus:qui ſemel incredulus eſt appellatur beta cruda. Qui autẽ ſim/
plici contentus fide abſq; ratione & dogmatũ ueritate facit opera iuſtitiæ: põt dici beta cocta. Por-
ro qui inter uitia atq; uirtutes medius fluctuat:& duplici corde accedit ad ſeruitutẽ dei iſte rectiſſi
me uocatur beta ſemicocta: ad quẽ & in apochalipſi ioãnis loqtur deus. Vtinã aut calidus eſſes aut
ſrigidus. Nũc aũt quia tepidus es euomã te. Qui tepidi & dormiẽtes pleni ſunt furoris dñi: & diſſo/
luti ſiue deficiẽtes p dũm deũ nõ quo dominus diſſolutionis eorum cauſa ſit. Qui mortem fecit:
nec delectatur in perditione uiuentium. Sed quo qui in lege peccauerunt: per legẽ iudicenturiquæ
operatur iram dei his qui præuaricatores eius ſunt. .
CAdcirco audi hoc pauꝑcula ⁊ ebꝛia nõ vino. Bec dicit dnator tuus dñs ⁊ deus tuus ꝗ pugna
nit p populo ſuo.Ecce tuli de manu tua calicẽ ſopoꝛis fundũ calicis ĩdignatõis mee.Mõ adici-

es vt bibas illũ vltra:⁊ ponã illũ i manu eoꝝ ate humiliauerũt:⁊ dixerũt anime tue ncurre

vt traſeamus ⁊? poſuiſti vt terram coꝛpus tuum pertranſeuntibus. LCxxxX. rg
CSꝛopterea audi humiliata ⁊ ebꝛia nõ avino:ſic dicit dñs deus ꝗ iudicat populũ ſuũ.Ecce tu Li
li de manu tua calicẽ ruine cõdi furoris mei:⁊ nõ aducies bibere ulũ ultra:? dabo eũ in manus li .
eoꝛum qui te iniqʒ oppꝛeſſerunt:⁊ humiliauerunt:qui dixerunt anime tue.Inclinare vt tranſea (l
mus:⁊ poſuiſti equalia terre media tua a foꝛis tranſeuntibus. had
O hieruſalem cui dixi. Eleuare eleuare cõſurge & age pœnitentiã: ꝗa bibiſti de manu dũi ealicẽ C
furoris eius. Et epotaſti eũ uſq; ad feces: & filii tui ꝗ in toto orbe diſpſi ſunt ductiq; captiui: iacuerũt nedn
in plateis: & in capitibus uiarũ Scito te eẽ paupculã: & humiliatã: & ebriã nõ uino:ſed furore dni, CNe⸗
Idcitco ſi egeris pœnitẽtiã: & eleuata ſurrexeris: ſcies calicẽ ſoporis & ruinæ. Siue iuxta fymmachũ ipo
& theodotionẽ lacerationis & cõmotiõis: de manu tua eẽ tollendũ: & condy. Pro quo & in hoc lo nuͤr⸗
co ſymmachus craterẽ interprætatus ẽ. Te ulrra nõ eẽ bibiturã ſed tradendũ aduerſariis tuis. Qui ſnnb
dixerũt animæ tuæ incuruare ut tranſeamus: illiſq; dicẽtibus. uolũtate ꝓpria incuruata es: & poſui/ pecen
ſti quaſi terrã corpus ſiue dorſum. Vel iuxta. xx. media & ceruices tuas fons: & trãſeuntibus: hoc iu nund
xta hiſtoriã dictũ ſit. Qd hieruſalẽ ſi eleuare uoluerit atq; cõſurgere: neq̃ꝗᷓ bibat calicẽ furoris dñi: niſeh
nec patiatur ultra quæ prius ſuſtinuit: cæteꝶ ut ueniamus. Iuxta. Ixx. ad itelligẽtiã ſpalem: animæ lbon
dicitur humiliatæ uitiis: & ebriæ pturbationibus: ut ſciat dim habere ſe iudicẽ: & de oĩbus reddi nob
turã ſe eẽ fationéCnod ſi fuerit ad meliora cõuerſa auferendũ calicẽ ruinæ de manibꝰ eius: & cra üühn
terẽ furoris dñi qui fupplicia cõtineat. De quo & hezechiel dicit ad hieruſalẽ. Calicẽ ſororis tuæ ſa fnra
mariæ bibes ꝓfundum & latu ut inebrieris. Tradendũ in manibꝰ eoꝶ qui eã humiliauerant. haud eknot
dubiũ ꝗn aduerſarias ſignificet poteſtates: quæ dixerunt animæ illius incuruare ut tranſeamus. In ng
quo pariter adnotanduũ: quod nõ eã incuruauerint: nec uim fecerint ut prius erecta inclinaretur in tdl
terrà: ſed ꝓprio arbitrio dereliquerit. Illa aüt uolũtate ſua poſuerit ceruices uel dorſum ſiue totum ks
corpus ſuũ nõ intus: ſed foris his qui eã cõculcauerint. Tale ꝗd & in euãgelio legimus: quod decẽ lseſt
& octo annis ſatanas ĩcuruauerat mulierẽ quã dñs ad ſtatũ priſtinũ erexit:ut poſſit dicere. Leuaui urd
oculos meos ĩ mõtes uñ ueniet auxiliũ mihi. Et ad te leuaui oculos meos ꝗ habitas ĩ cælo. Ca. LII. di
BDOnſurge cõſurge induere foꝛtitudinẽ tuã ſyon induere ueſtinientis gloꝛie tue.Hiern nnt
ruſalẽ ciuitas ſancti:qꝛ nõ adiciet vltra vt ꝑtrãſeat ꝑ te icircũciſus ⁊ imũdꝰ. LXx. fobi⸗
Exurge erxurge induere foꝛtitudinẽ tuã ſyon:⁊ induere gloria tua hieruſalẽ ciuitas enä
1ſancta: nequaquâ vltra adiciet ut ꝑtranſeat per te incircunciſus ? immundus. fiun
CRurſum & in hoc loco nomẽ ſyon ſupenius additũ eſt: & idcirco iugulatũ ueru: cui ergo ſupra- ktitek
dixerat. Eleuare eleuare cõſurge hieruſalẽ. Nũc eidẽ loꝗtur: cõſurge còſurge induere fortitudineʒ otn
tuã ſyon. Quæ ſit aũt ſyon:ſequẽs uerſus oſtẽdit. Induere ueſtimẽtis gloriæ tuæ hieruſalẽ. Hoc di- de
ximus ut hieruſalẽ & ſyon unã ꝓpbemꝰ urbẽ. Præcipiturq; ei:ut lugubria ueſtimẽta deponat: & in/ neae
duatur his quæ habuit antequã biberet de manu dñi calicẽ furoris eiꝰ. appellaturq; ciuitas ſanctua
rii.Hoc enim ſonat pp templũ quod in ea cõditũ fuit Siue ſancti ꝑpp notitiã dei: uel ſancta quia io/ 2
la in orbe terraꝶ acceperat legẽ. Vnde & poſt reſurrectionẽ ſaluatoris apparuerũt corpora mortuo
rũ ĩ ciuitate ſancta. Quæ utiq; pp blaſphemiã & miſſas ĩ diũĩm manus ſancta eẽ nõ poterat. Quodq; 8
ꝓmittitur. Si ſurrexerit poſt ruinã: & induta fuerit fortitudine: & gloria ſua: nequaquà ultra tranſitu r .
tũ pꝑ eã incircũciſum & immundũ.Hoc ſignificat quod & paulus apoſtolus dicens. Quæ participa Nien
tio iuſtitiæ cũ iniquitate? Quæ ſocietas luci ad tenebras? Quæ cõuẽtio xpᷣi ad belial? Quæ pars ni- N e
deli cũ infidele? qui cõſenſus tẽplo dei cũ ydolis. Quæ quidẽ ut expõere cœpimꝰ: & ad animæ ſta (S
tũ uniuerſa referũtur. Quod ſi p pœnitentiã priſtinũ robur receperit. Vocetur habitaculũ ſancti: &
fiat tẽplũ dei.Et nequaquã p eã incircũciſus & imundus. trtranſeat. De quibus dictũ MM
eſt. Ab occultis meis mda me domiĩe: & ab alienis parce ſeruo tuo. Si mei nõ fuerĩt dominati tüũc W
imaculatus ero: & emũdabor a delicto maximo. Oĩa aũt quæ promittuntur ſyon & hieruſalẽ. Nõ —
ut iudæi ſomniãt ad lapides illius & cineres fauillaſq; dicutur: ut ĩiſtauretur ĩ pniſtinũ ſtatuʒ. Sed ad C
populũ hieruſalẽ ꝗq occidit ꝓphetas &lapidauit eos qui ad ſe miſſi erãt. Et ad extremũ ẽt in filiũ dei
miſit manvr Juj corruens in paſſione xpᷣi in reſurrectiõe illius ſuſcitatus eſt: quia multa milia cre
diderunt de iudæis: & reliquiæ ſaluæ factæ ſunt. Eadẽ & de eccleſia poſſumus dicere: quæ uiſio pa/
cis & ſpecula ſi in hereſim cortuerit. Iubetur exire: & priſtinæ fidei ornamenta ſuſcipere. Et ſi fuerit
ſuſcitata ſanctitatis ei & cõtinẽtiæ præmia ꝓmittunrur: ut nequaquã ꝑ eã trãſeat ĩcircũciſus ẽ ĩmũ .
dus. Quod nõ ad carnis cõſciſiões atq; præputiũ: ſed ad opeꝶ ĩmũditiã: ſiue munditi referri po
teſt: ut incircũciſos uocemus ĩmundos: qui corpons uoluntati & libidini ſeruiunt. Deniq; ad circũ
ciſos carne nõ ſpiritu loqꝗtur hieremias. O s gentes incircunciſæ carnes filii aut iſrahel incircũciſi
ſunt cordibus ſuis. Et beatus apoſtolus de uirginitate & cõtinentia ac nuptiis diſputãs: iecit in me-

dio circũciſus aliꝗs uocatus eſt: nõ adducat pᷣputiũ: in præputio uocatus nõ circũcidatur. Quod
mihi uidetur aliis uerbis dicere abſq; uxore uocatus eſt: & credidit nõ ducat uxorẽ. Vel ecõtrario
habẽs uxorẽ in xpᷣm credidit. Nequaquã diuortiũ faciat: quẽ ſenſum: nõ ſolum in circũciſione &i
præputio: ſed in libertate ac ſeruitute cuſtodit. Vt liberos uocet uirgines & cõtinẽtes ſeruos ꝗ uxo
ri debitum reddant: neq; enim poteſtatis noſtræ eſt præputium adducere poſt circũciſionẽ juxta,
eos qui

Super Eſaiam.

eos qui in machabeorum libro dicuntur: ſibi feciſſe præputia. Quod de naſcentibus filiis: & nõ de
atribus dicitur haud qui liber uocatus eſt magis ſeruus eſt xpᷣi cum inxpᷣi baptiſmate nulla ſit dif

ferẽtia. Iudæi ethnici. græci: & barbati uiri et mulieres Iiberi ac ſerui.

CExcutere de puluere cõſurge ſede hieruſalem ſolue vincula colli tui captiua filia ſyon. Quia
LXxXX.

hec dicit dominus:gratis venundati eſtis:⁊ ſine argento redimemini.

CExcutere puluerem:⁊ ſurge ſede hieruſalẽ. Solue vinculum colli tni captina ſilia ſyon. Qnia

hec dicit dominus:gratis venundati eſtis:⁊ ſine pecunia redimemini.

Nequaquã ad hieruſalẽ ideſt ad rumnas lapidũ illius: & cineres ac fauillas ꝓphetæ eẽ ſermonẽ: ſed

ad populum qui habitet in ea: & pp effeminationẽ animi filia ſyon uere enim captiuus ẽ populus
iudæoꝶ. Qui uſq; hodie nabuchodonoſor portat iugũ: & peccatoꝶ ac blaſphemaꝶ ſuaꝶ ſtrictꝰẽ
funibus: ꝗ gratis eſt uenditus. Et nihil fecit dignũ pp quod poſſit redimi. Cui & ſupra dicitur. Ecce
peccatis ueſtris uenundati eſtis: & iniquitatibus ueſtris dimiſi matrẽ ueſtrã. Cauſaſq; reddit: cur ne
nundati ſint cur abiecti. Quia inquit ueni: & nõ erat homo: uocaui & nõ erat ꝗ audiret: ex quo ma
nifeſtum ẽ. Ideo errori & dæ-monibus eos traditos ꝗa nõ audierunt clamantẽ. Venite ad me oẽs 4
laboratis & onerati eſtis.Redimẽtur autẽ ꝗq uoluerint credere nequaquã argẽto & pecunia:ſed præ
tioſo xp̃ᷣi ſanguine.Vt audiant ꝑ apoſtolos Gratia uobis & pax. Non enim ob merita: ſed ob gra-
tiã & fidẽ xpᷣi deo recõciliati ſumus.Animæ quoq; dicitur ꝗᷓ uitioꝶ polluta ſordibus candorẽ pri/-
ſtinæ cõuerſationis amiſerat: ut excutiat puluerẽ cum apoſtolis qui adheſit pedibus eius: neq; enĩ
fieri poterat: ut quæ ꝓſtrata piecerat ceruices ſuas foris tranſeuntibus Et media terræ ſociauerat di
xeratqʒ humiliata eſt in puluere anima mea adheſit terræ uenter meus. Nõ imaginẽ terreni accipe/
ret:a qua nos reuocat apoſtolus dicẽs. Sicut portauimus imaginẽ terreni: portemus & imaginẽ cæ
leſtis. Vnde q in carne ſunt placere deo nõ poſſunt. Nõ quo carnis natura dãnetur: cuius conditor

deus eſt. Et in qua plurimi placuerunt deo regnãtq; cum xp̃o. Sed quo opa carnis repudientur de

ꝗbus idẽ apoſtolus loquitur. Ego autẽ carnalis ſum uenundatus ſub peccato. Deniq; ad huiuſce-
modi hoiĩies dicit. Vbi autẽ zelus eſt& emulatio in uobis eſt. Nõne carnales eſtis & ſecundum ho⸗/-
minẽ ambulatis. Et emulatio ad ſanctos. Vos ãt nõ eſtis in carne.Si ꝗqdẽ ſpiritus dei habitat in uo
bis. Excutitur ergo puluis: de quo ſcriptum ẽ Nunꝗd cõfitebitur tibi puluis: aut annũtiabit uerita/
tẽ tuã:ut ſoluantur uincula colli noſtri.Et nequaquã tafamgelictaus ferreus collũ tuum. Sed cũ
ſpõſa mereamur audire. Quã pulchræ ſunt genæ tuæ ſicut turturis. Collum tuum ſicut monilia
Et iteꝶ circundedit armillas manibus tuis: & monile collo tuo. Vt graui onere liberati & recipiẽ/

tes ornamẽta priſtina captiui eſſe ceſſemus: redẽpti ab eo qui uenit prædicare captiuis remiſſionẽ.

Et de quo ſcriptũ ẽ.Hic ædificauit ciuitatem meãa:& captiuitatẽ populi mei reducet. Non cũptio:
neq; cũ muneribus. huic ſenſui & petrus apoſtolus cõgruit. Sciẽtes qm̃ nõ corruptibilibꝰargento
& auro redẽpti eſtis de uana ueſtra cõuerſatiõe patribꝰ tradita ſed ſàguĩe agni ĩmaculati & cætera.

CQuia hec dicit dominus deus.In egyptũ deſcendit populus meus in pꝛincipio: vt colonꝰ eſ

ſet ibi.Et aſſur abſqʒ vlla cã calũniatus eſt eũ:⁊ nũc quid mihi eſt.Bec dicit dominus.Quoniã
ablatus eſt populus meus gratis:dominatoꝛes eius iniqʒ agunt dicit dominus.Et iugiter tota
die nomẽ meũ blaſphematur. Pꝛopter quod ſcict populus meus nomen meũã dic illa:qꝛ ego
ipſe qui loquebar ecce adſlum. LXX.

Sic dicit dominus. In egyptũ deſcendit populus meus pꝛius vt peregrinaretur ibi:ꝛ ĩ aſſy-
rios violenter abducti ſunt:⁊ nũc quid erit hic. Hec dicit dominus.Quia ablatus eſt populus

meus gratis admiramini ⁊ ululate hec dicit dũs. Rꝛopter vos ſemꝑ nomen meum blaſphe⸗
matur in gentibus. Pꝛopterea ſciet populus meus nomen meũ pꝛopterea in die illa.Quia ego

ſum:ipſe qui loquebar adſum.

CArguit populũ iudæoꝶ: & uentura prædicit. Quod qui uoluntate ſua in iacob deſcẽdit ad ægy
ptios: & tẽpore neceſſitatis ac famis peregrinatus eſt in terra geſſem. Poſtea ab aſſyriis quos in nul/
lo leſerat calumniã ſubſtinuerit:& in babylonẽ captiuitate trãſlatus ſit. Vnde infert. Et nunc quid

mihi eſt hæc dicit dominus. Et eſt ſenſus. Nihil ab eo reliqui pp quod in hac regione pmaneaʒ de
qua populus meus ablatus eſt gratis: uenditus peccatis ſuis: & quaſi orix rete cõpræhenſus uel iu/-

ribus romanoꝑꝶ: uel diaboli laqueis quibus uinctus hucuſq; retinetur. Vt autẽ iſta paterentur do-/
minatores eoꝶ ac magiſtri iniq; egerunt. Qui iuxta ſymmachum & theodotionẽ ululabũt. Iuxta
aquilã flebunt. Cur tormentis traditi fuerint. Ipſñ enim ſunt qui aduerſum ſaluatorẽ populum cõ
citarũt: ucõſona uoce clamarent. Crucifige crucifige talẽ. De ꝗbus & añ iã dixerat. Ipſe dominus
ueniet cum ſenioribus populi: & cum principibus eius. Vos autẽ qre ſuccẽdiſtis uineã meã: & ra/
pina pauperis in domibus ueſtris. Quãobrẽ: iuxta. xxx. loꝗtur ad eos pp uos ſemp nomen meum
blaſphematur in gentibus. Et ſciendũ quod in gẽtibus nõ habeatur in hebræo. Sed abſolutæ no/
mẽ meũ iugiter blaſphematur: ut ſubaudiatur in ſynagogis ueſtris. Qui diebus ac noctibus blaſ
phemãt ſaluatorẽ. Et ſub nomine ut ſæpe dixi nazarenoꝶ ter in die chriſtianos cõgerunt maledi
cta.Illis itaq; blaſphemãtibus & maledicẽtibus dño: populus eius de quo crebro iã dictũ eſt. Ideſt

populus xpianus. Sciet nomẽ illius ꝗ uẽturus ẽ ĩ noĩe patris. Et ꝓpterea ſciet quia pfe ꝗprius locu
111

¶Q.iber. xiiii.c.lii.

unio⸗

loqtur deus. Sup muros tuos cõſtitui cuſtodes: ꝗ nunꝗᷓ tacebũt. Recordãtes dñi ꝗ exaltabunt uocẽ
de ſublimibꝰ diſſerẽtes. Vñ dicitur ad eos. Sup mõtẽ excelſum aſcẽde ꝗq euägelizas ſyon. Exalta in
fortitudine uocẽ tuã ꝗ euãgelizas hieruſalẽ.Iſti pari de uoce laudabũt: & oculis uidebuntiad ocu
los.Qd aliis uerbis apoſtolus dicit. Facie ad faciẽ:q ſanctꝰcanet. Oculi mei ſemꝑ ad dñm. Adte
leuaui

tus eſt p ꝓphetas. Præſens erudiet populos ĩuxta. lxx. loqtur ad iſrael deꝰ quod in ægyptũ uolũta/ coNMe
te deiceiderit. Diccmte in deuteronomio moyſe. In ſeptuaginta animabus deſcẽderũt patres tui ĩ Ariq⸗
in ægyptũ: &ab aſſyriis captiui uiolẽter abducti ſunt. Vnde dicitur ad eos. Et nũc qd eſtis hic.ideſt cigeleh
dqd facitis in terra iudæa. Qui poſt necẽ ꝓphetaꝶ in dei filiũ miſiſtis manus. Aut certe ad angelicas ito⸗
poteſtates & præſides tẽpli angelos loqtur deus. Quid hic facitis cur nõ relinqtis populũ blaſphe/ gtuiſ.
mantẽ. Quod & ioſephus refert: aptis repente ianuis tẽpli: & ſponte reſeratis: quas multi homines nedid
claudere uix poterãt uocẽ de adytis tẽpli exiſſe dicentiũ. Trãſeamus ex his ſedibus: in quo cõſiderã Opomn
da ſermonũ ꝓprietas quod nõ dixerunt recedamus: ſed träſeamus ad pop ulũ gẽtiũ. Vnde & ueluʒ ceetbon
tẽpli a ſummo uſq; deorſum ſciſſum ẽ in duas ptes: ut oẽs iudæoꝶ cenimoniæ pãderẽtur. Et eo tpe Hiru
impleretut: quod ĩ hoc eodẽ propheta dicitur. Ex ſyon egredietur lex. & uerbũ dñi de hieruſalẽ. Et Uchrin
iudicabit inter multas gentes uſq; in lõginquũ: in oẽm terrã exiuit ſonus eoꝶ: & ĩ terminos orbis (dgt
uerba eoꝶ. Et in oĩ locoò deo offertur incẽſum: & boſtia munda: qñ ꝓpheticus ſermo cõpletus ẽ. Re ſame
cordabuntur &redibũt ad dñm oẽs fines rerræ. Et adorabũt in cõſpectu eius oẽs familiæ gẽtiũ:qm̃ lech
dñi regnũ eſt:& ipſe dominabitur gẽtiũ. Vnde dicitur ad principes iudæoꝶ. Admiramini & ulula cnut
te qm̃ uos cã eſtis ruinæ populi. Porro iuxta ana gogen:hoc poſſumus dicere:quod deſcẽdat ĩ ægy el⸗
ptũ huius ſeculi populus dei ꝓpria uolũtate qũ amator magis uoluptatũ quã dei eſt: & nõ audit il/ Cn⸗
lud ꝓpheticũ. Vhe ꝗ deſcẽdũt ĩ ægyptũᷣ ad auxiliũ. Qun cũ uitiis fuerit deleruitus: & habitauerit ĩ lo ni
co aquax & fluminũ caſtitatis nõ hẽt ſiccitatẽ.Tũc uiolenter tradetur aſſyriis ut dñentur ei. Qui eũ gi
poſtea in peccato arguant atq; cõuincãt Ipſi ſunt enĩ inimici & uindices. De ꝗbus loꝗtur ad iſrael.
& nũc qd tibi eſt: & uiæ ægypti ut bibas aquã geon: & ꝗqd tibi eſt & uiæ aſſyrioꝝꝶ ut bibas aquã flu/ n 4
mi nd. Rui igitur deſcẽdit ĩ æguvptũ & de excelſo hieruſalẽ ad humiliora delapſus eſt. Vadẽiq; hie/ 62 .
richo alteꝶ ægyptũ a latronibus uulnera plura ſuſcepit. Dicitur ad eũ: & nunc ꝗd uobis eſt hic ꝗdã oi⸗
terra & in eccfeſia dei uos eſſe ſimulatis qui ſtudio oĩq; deſiderio deſcẽdiſtis ĩ ægyptũ: & ab aſſyriis tulia
poſſide mini captiq; eſtis:& ululare magis ac lugere debetis. Quia pp uitia ueſtra atq; peccata nom̃ emel
dei blaſphematur in gẽtibus:ꝗbus in hezechiele dicitur. Contammaſtis nomẽ meũ in gentibus. & 7 u
qũo in euãgelio diſcipulis loqꝗtur deus. Luceat lumẽ ueſtrũ corã hoĩbus: ut uideãt bona opa ueſtra ihnch⸗
& glorificẽt patrẽ ueſtrũ ꝗ eſt in cælis: Sic ecõtrario cũ mala opa fecerimus nomẽ dei pp nos blaſ- nſium
phematur in gentibꝰ. Idcirco ꝗ habet ſcientiã noĩs dei: & quod ad imaginẽ & ſimilitudinem illius S lüch
ſit cõditus nõ ignorat: in luce uerſabitur. Et erit in die de qua exultauit abrahã quod uidiſſet eã. De üfn
qua ſanctus loqtur. Hæc eſt dies quã fecit dñs exultemus: & lætemur ĩ ea. Qui eni illuminauerunt aitee
ſibi lucẽ ſciẽtiæ: & hẽnt lumen ſempiternũ quod credẽtibꝰ repromiſſum eſt. Erit tibi ds lux æter/ äicis
na:in die honeſte ambulãt. Et ſunt ſilii lucis & diei: & cognoſcunt eũ ꝗ dicit ad moyſen. Vade dic uldtn
filiis iſrael:q ẽ miſit me: & quẽ in ſanctis ante cognouerat ẽt ſibi adeſſe cognoſcent. gren
CQudã pulchꝛi ſuꝑp mõtes pedes annũtiantis ⁊ pꝛedicãtis pacẽ:⁊ annũtiãtis bonũ. Pꝛedican lusd
tis ſalutẽ:dicẽtis ſyon. Regnauit deus tuus vox ſpeculatoꝝ tuoꝝ:leuauerũt uocẽ ſimul lauda/ dult
bũt:qꝛ oculo ad oculũ videbũt:cum conuerterit dominus ſ“ꝛyon. LxXxxX. dh
Sicut hoꝛa ſuꝑ mõtes.Sic pedes euãgeliʒantes bona:qꝛ auditam faciã ſalutẽ meam dicẽs. cio
Syon regnauit deus tuus.Aox cuſtodientiũ te exaltata eſt:⁊ voce ſimul letabuntur.Quia ocu mon
li ad oculos videbunt:quando miſertus fuerit dominꝰ ſyon. beſe⸗
CCõſequenter de eo ꝗ ſupradixerat. Ego ipſe ꝗ loquebar: ecce adſuʒ. Nũc ꝓpheta teſtatur. Quod tic
ipſe ſup mõtes euangeliũ pᷣdicarit.Ideſt ſuꝑp apoſtolos. De ꝗbus ſcriptũ eſt. Appropinquate monti iiol
bus æternis. Et quoꝶ doctrina illuminatio dei eſt. Vnde ad eũ in pſalmis dicitur. Illuminãs tu mi/ niürn
rabiliter a montibus æternis. Hic annũtiauit & prædicauit pacẽ his ꝗ erant longe:ideſt gentibus: & hec⸗
ꝓpe hoc eſt iudæis mũdũ recõcilians deo. De quo ſub noĩe ſalomonis in pſalmo canitur. Orietur inn
in diebus eius iuſtitia: & multitudo pacis: donec auferatur luna. Et in hoc eodẽ ꝓpheta de puero ꝗ “”
natus eſt: & de filio ꝗ datus eſt nobis: cuius principatus in humero eſt: &nοcatur magni cõſilii ange ”
lus.Poſt reliqua dicitur: & pacis eius nõ erit terminus. Ipſe eſt enim pax noſtra: ꝗ pacificauit oĩa per
ſanguinẽ crucis ſuæ in cælo & in terra. Qin locutus eſt apoſtolis. Pacẽ meã do uobis: pacem meã re 1
linquo uobis. Et annũtiauit nobis bona. Nõ quæ a philoſophis appellantur indifferentia: ſed quæ n
ueræ bona ſunt quæ dat petentibus ſendeſt oẽs gratias ſpiritus ſancti. Deniq; alter euangeliſta ĩ eo C
dẽ loco ſcuibit. Quitomagis pater ueſter qui eſt ĩ cælis:dabit ſpiritũ ſanctũ petentibus ie.Hæc ſüt 4
bona quæ credentibus dñs pollicetur. Audite me & comedetis bona: & delectabitur in bonis ani/- 4
ma ueſtra: &nõ ſolũ bona:ſed ſalutẽ oĩbus nũtiabit quã ipſe pᷣbuit ꝗ dicit ſyon:ideſt eccleſiæ regna
uit deus tuus. Vñ & apoſtolus loꝗtur ad ſanctos. Nõ regnet peccatũ ĩ ueſtro mortali corpe: ut obe
diatis deſideriis eiꝰ: & de peccatoribus ſcribẽs. Mors inqt regnauit ab adã uſq; ad moyſen. Quod
qꝙq ſeqtur. Vox ſpeculatoꝶ ſiue cuſtodũ tuoꝶ apoſtolos ſignificat. De ꝗbus & ĩ alio loco ad eccleſiã

HSuper Eſaiam.

An leuaui oculos meos ꝗ habitas ĩ cælo. Et dñs rudebit ei. Oculi enĩ dñi ſup iſtos: & aures illius ĩ p̃eẽ
licet eoꝑ. Hoc qd. Ixx. trãſtulerũt: ſicut. ideſt hora ſup mõtes. Sicut pedes euãgelizãtis auditũ pacis:
elcn & reliqᷓ paulus ſequẽs ſenſum hebraicæ ueritatis ponit ĩ epiſtola ad romanos. Quã ſpecioſi pedes
dubhe, euagelizãtiũ pacẽ. Aj oſtolos ĩtelli gi uolẽs: quoꝶ dis lauit pedes: ur mũdi & pulchri eẽnt ad pdicã
Noni dũ: & ĩ toto orbe diſcurrerẽt. Breuiq; doctrina xpᷣi iplerẽt müdu. auüt. i. hora. Iuxta. xx. & ambi
Nidce guitatẽ ſermõis græci aut tps ſignificat: Aut pulchritudiné: ſi tps illi aptabitur: pe oportuno audi- 4R
euln ui te: & ĩ die ſalutis adiutor tui fui. x ñ ifert apoſtolus. Ecce nũc tps accep tabile ecce nũc dies ſalutis
one Oportuno eni tpe, P cũctis ſanguinẽ fudit: qũ oës declinauerũt ſim ul iutiles facti erãt. Nõ erat ꝗ fa
le Leret bonũ: nõ erat uſh ad unũ. Vrp oĩb' guſtaret mortẽ: ꝗa oẽs peccauerãt: & idi gebãt gloria dei
wotdt ſ ãt pulchritudinẽ ad illud referamꝰ: qd ĩ pſalmo dicitur: ſpecioſus forma p̃filis hoium. Quid. n.
M pulchrius quã ut forma ſerui fieret forma dei & ſederet & regnaret cũ xpo ĩ cæleſtibꝰ:põt hora ſe/
tiügi ciüdũ græcæ linguæ latitudiné cura dici: & ſollicitudo iuxta illud qd ſanct? ait. Multiplicabis me
n ĩ aia mea uirtutẽ tuã. Multiplicabis me. In græco dicitur“ qd ẽ multa cura: & ſollicitu
rfe die dignũ hẽbis. Et alibi ſcdm altitudinẽ tuã. (Filios hoiuʒ: qd aliis uerbis græcæ
c G dicitur ſegd hæc ſupflua ſũt & ſpecioſi magis pedes xpi uel apoſtoloꝶ accipiẽdi. Qd pᷣ
4 tl⸗ ter.Ixx. omnes ſimiliter trãſtulerũt. Paulo eoꝑ iterpᷣtationem ꝓbante..
Baugete ⁊ laudate ſiml deſerta hierłeʒ qꝛ ꝗſolatꝰẽ dñs ppłm ſuũ.Redemit hierłem para/
el nit dñs bꝛachiũ ſanctũ ſuũ ĩ oculis oiĩum gẽtiũ:⁊ videbũt oẽs ſines terre ſalutare dei nr̃i.Lxx.
uunt, CErũpat letitia ſimul deſerta hieruſalẽ:qꝛ miſertus c dũs eiꝰ:⁊ eruit hieruſalẽ. Reuelabit bꝛa
4 chiũ ſanctũ ſuũ in cõſpectu cunctaꝝ gentium. Et uidebũt omnes fines terre ſalutare dei noſtri.
h⸗ CDucto ĩ captiuitatẽ populo iudæoꝑꝶ: & urbe ſuccẽſa:aut rarus erat ĩ hieruſalẽ: aut nullus habita-
nieg tor.Poſtquã aũt ꝗ priꝰ loꝗbatur ĩ ꝓphetis.Et erat ĩ principio apud deũ deus uerbũ habitauit ĩ no/-
ahni⸗ bis. Et caro ſactꝰẽ: inſtaurata ſunt deſerta hieruſalẽ. Et uenit ille de quo ſcriptũ ẽ: hic ædificauit ciui-
A hom tatẽ meã & captiuitatẽ populi mei reducet. Vt nequaquã plãgatur ab hieremia. Quõ ſedit ſola ciui
idn tas quæ erat plena populis: facta ẽ qſi uidua quæ erat muſtiplicata ĩ gentibꝰ. Sed audiat dauid dicẽ
eſtta tẽ.In cõuertendo dñs captiuitatẽ ſyon.facti – cõſolati. Et poſt paulũ facti ſumus lætãtes. Et
blaſ⸗ ut ſciamꝰnequaqꝗᷓ hæc dici de populo iudæoꝑꝶ ſed de oĩbꝰ ꝗ ꝑ apoſtolos ĩ dno credituri ſunt põit
iltus &ædicit. Qui cõſolatꝰeſt eã ſiue miſertꝰẽ eius: & ꝗ eruit uel redemit eã:ipſe parauit ſiue reuelauit bra
eiDe chiũ ſanctũ ſuũ:ĩ cõſpectu oĩum gentiũ.Et uidebũt oẽs fines terræ ſalutare dei noſtri. Ex quo pſpi
eNtt cuũ ẽ extructa pꝑ apoſtolos ſpãli hieruſalẽ.i.eccleſia quæ a iudæis fuerat derelicta. Reuelari brachiũ
er dñi cũctis gẽtibꝰ: & uidere ſalutare eius oẽs fines terræ: qd dupliciter ĩtelligitur. Aut enĩ reuelat pa-
ce i ter brachiũ ſuũ cũctis gẽtibꝰ: aut filius reuelat fortitudinẽ ſuã. De quo ſcriptũ ẽ. Virtus enĩ ab eo e/
grediebatur & ſanabat oẽs. Et ite ſenſi uirtutẽ exiſſe de me quæ ſanauit amoroiſſam. Quod ãt fi-
arien lius dei patris dextera appelletur: & brachiũ multa ſunt teſtimonia. E ꝗbus pauca dicemus. Salua/
llaty bit ſibi dextera eius: & brachiũ ſanctũ illiꝰ. Et alibi: in brachio meo gẽtes ſperabũt. De quo & iacob
dicit Hic erat expectatio gẽtiũ: & octogeſimuſoctauus pſalmus. Tuũ brachiũ cũ potẽtia. Hoc bra/
dicis chio eduxit dñs populũ iſrael de terra ægypti. De quo ad apoſtoloꝶ p rĩcipẽ loqᷓ batur. Beatus es ſy
D mon bariona: qa caro & ſãguis nõ reuelauerũt tibuſed pater meus ꝗqẽ ĩ cælis: & apoſtolus paulus
de ſe. Qñ ĩquit placuit deo ꝗ ſeparauit me de utero matris meæ: ut reuelaret filiũ ſuũ in me. Quod
)od ãt cũctis gẽtibns oẽs terræ terminos copulauit. Qui uiſuri ſunt ſalutare dei. illud oſtendit quod &
vonti ijalio loco dicitur: cõuertimini ad me ab extremis terræ: & ſalui eritis. Et p bieremidã. Ad te gẽtes ue
1mi⸗ niẽt ab extremis terræ. Et iteꝶ recordabũtur & cõuertẽtur ad dñm oẽs fines terræ. Et adorabũt ĩ cõ 4
u⸗ ſpectu eius oẽs familiæ gẽtiũ. Quia dñi 6 regnũ:& ipſe dñabitur gentiũ zut nõ ſolũ uarietas getiuz
tieuut ſingulaꝶ: ſed & oẽs mudi cardines credituri pnutientur ĩ x̃m. Iuxta id qd ipſe loꝗtur. Cũ at pᷣdi/
eog catũ fuerit hoc euãgeliũ ĩ toto mũdo: tüc erit finis. Alii ſũmitates extremas terræ eos itelligi uolüt.
e gqni media terra: ſed ĩ extrẽis eiꝰinſtar rotaꝶ funibꝰ cõſiſtẽtes huũilia deſerũt: & ad excelſa feſtinãt.
e CRecedite recedite exite ĩde pollutũ nolite tãgere:exite de medio eius:mũdaminigꝗ fertis va/
c ſa domini:quoniam nõ in tumultu exhibitis:nec in fuga pꝛoperabitis. Precedet.n.vos domi/
in nus: ⁊ congregabit vos deus iſrrahel. LXX. MBD
eo KRecedite recedite egredimini inde immundum nolite tangere exite de medio eius.ſepara/
i mini qui poꝛtatis vaſa domini:quia non cum tumultu exibitis:neq; cum fuga ibitis. Sed pꝛece
det vos dominus ⁊ qui congregat vos deus iſrael. .
1 CEt hoc iudæi ſic diſſerere conãtur. Exite de babylõe: & ydola eoꝶ derelinqte. Exite de medio illi
n us & uaſa qᷓ nabuchdonoſor capta hieruſalẽ tulerat cyro laxãte captiuos ſub zorobabel & ezzra re
ferte ĩ tẽplũ. Nec ſicut prius de ægypto cũ tumultu & timore fugiſtis ita egredimini de babylõe:
ſed cũ pace & uolũtate regis pſaꝶ atq; mœdoꝶ ĩ quo dñi uolũtas MParuiled ꝓtexit & cõgregauit
i uos. Alii ꝗᷓ de babylõe diximus de romano regno ĩterp̃ᷣtãtur: quo ĩ aduẽtu xpi ꝗeos liberaturus ſit
hæc oĩa còpleãtur. Nos ãt audiẽtes ſupra ꝗᷓ pulchri ſup mõtes pedes änũtiãtis & pdicãtis pacem.
n Et reuelabit dñs brachiũ ſuũ ĩ cõſpectu oĩum gẽtiũ: &uidebunt oẽs fines terræ ſalutare dei noſtri.
ul Nequaquã hoc de iudæis:ſed de apoſtoloꝑ oĩumq; ſanctoꝶ intelligimus choro. Quibus pcipitur

1

L.iber. xiiii.c.lii.

lentt

ut recedãt de hieruſalẽ: & ĩ toto mũdo euãgeliũ pᷣdicãt. Dicẽte dño ſaluatore.Ite & docete oẽs gẽ n
4 —— . . 2 “ , . 2— 2eo E tonisg
tes baptizãtes eos in noĩe patris & filii & ſpus ſancti. Vt nequaꝗᷓ cũ iudæis blaſphemãtibꝰ maneãt ĩ luibe
quoꝶ necẽ romanus pararetur exercitꝰ: ſed pollutos reliquat & ſeparẽtur ab eis atq; mũdẽtur. Qui . not
portãt uaſa dñi:tẽplũ enĩ ſunt ſpũs ſancti & magnæ domus uaſa aurea & argẽtea qꝗlis fuit apoſto/ e
lus paulus ꝗ uas electiõis dicitur: pparauerat eni ſe in uas pᷣtioſum & aptũ ĩ miniſteriũ dei. Vel cer-/ m o:
tæ hoc dicẽdũ qd uaſa dñi armatura ſit ſpãlis. De qua & paulus apoſtolus loꝗbatur. Induite uos ar gie
matura dei: & p ſingula enũerat. Loricã iuſtitiæ: & clipeũ fidei: & galeã ſalutis: & gladiũ ſpuũs ꝗ ĩter/ wo
pᷣtatur uerbũ dei.Ad hæc addidit cingulũ ueritatis: & calceatos pedes ĩ pᷣparatiõe euãgelii pacis: & nͤſtin
ĩ alio loco. Deponẽtes ergo opa tenebraꝑ ĩduamur arma lucis: ſeqtur. Nõ ĩ tumultu exhibitis: nec nukn
in fuga ꝓperabitis. Neq; eni ut uicti de hieruſalẽ: ſed ut uictores receſſerũt: utꝗ cotidie pᷣdicãtes ĩ tẽ coöin
plo euãgeliũ dei. Multa milia iudæoꝶ xp'i fidei ſubiecerãt ẽt mundum illius euãgelio ſubiugarẽt. Pieun
Præuiũ. n. habebãt dñm q cõgregaret eos deũ iſrahel. Hoc ẽ de orbe terraꝶ unũ gregẽ faceret: ut ĩ/ wonl⸗
pleretur illud qd dñs in euãgelio ad patrẽ loꝗtur. Da ut ſicut ego & tu unũ ſumus: ſic & iſti ĩ nobis Lignea
unũ ſint. Vt eodẽ ſenſu & eadẽ ſnia repugnãtia inter ſe uitia atq; cõtraria deſerẽtes unã appræhen- hun
derent ſolãq; uirtutẽ. Neq;.n. uitia & pturbationes inuicẽ ſe ſequũtur: qd de uirtutibus dicitur. In ſonen
nec Sunt nec. ideſt nec plus nec minus: ſed omniatẽperata. Porro ĩ uitiis goa⸗
uniuerſa cõtraria ſunt: ut pauor audaciæ impietatis ſuperſtitio luxuria parcitati. Menine
CEcce intelliget ſeruus meus exaltabitur ⁊ eleuabitur ⁊ ſublimis erit valde:ſicut obſtupuerüt lifl
ſuper te multi:ſic ingloꝛius erit inter uiros aſpectus eius:⁊ foꝛma illius inter filios hominũ:iſte cenna
aſperget gentes multas ſuper ipſum continebunt reges os ſuum. Quia quibus non erat narra iccho
tum de eo niderunt:⁊ qui non audierant contemplati ſunt. .L.XX. “ZVMc wonn
CEcce intelliget puer meus:⁊ exaltabitur ⁊ gloꝛiabitur ualde ſicut ſtupebũt ſuper te multi:ſic unuhot
ĩ gloꝛia erit ab hominibus ſpecies tua:⁊ gloꝛia tua a filijs hominuz ſic mirabuntur gẽtes multe gooteßn
ſuper eum ⁊ continebunt reges os ſuum:.quia quibus non eſt annuntiatum de eo:uidebũt:⁊ qui uuerl
non audierant intelligent. . Anon⸗
CNe ulla legẽtibus ambiguitas relinꝗtur. Quis ſit ille qui dixerit. Ego ꝗ loquebar eccce adſum. kuerit
Et qd ſit brachiũ ſanctũ dñi qd cunctis gẽtibus reuelatũ eſt. Deus omnipotẽs pater pſpicue docet. lebtiie
Ecce intelliget ſeruus ſiue puer meus de cuius differentia ſupra diximus: intelliget aũt nõ ut uerbü unube⸗
dei atq; ſapientia: ſed ut ſeruus & puer. Qui cũ in forma dei eſſet: formã ſerui eſt dignatus accipere Nnos
Factus obediens patri uſq; ad mortẽ & mortè crucis. Quãobrẽ exaltauit eũ & donauit illi nomẽ ſu il
per oẽ nomẽ. Qui loqtur in pſalmo.Benedicã dñm ꝗ mihni tribuit intellectũ. Et de quo dauid di/ leto⸗
cit. Qui fecit cælos ĩ ĩtellectu: ipſe eſt eni ſapiẽtia atq; ĩtelligentia:q ꝓficiebat q̃ſi puer ætate atqʒ ſapiẽ tatDr
tia. De quo loꝗtur & petrus. Deus patrũ noſtro& glorificauit filiũ ſuũ ieſuʒ quẽ uos ꝗdẽ tradidiſtis daulr
&& negaſtis ante faciẽ pilati uolẽtis eũ dimittere. Vos aũt ſanctũ & iuſtũ negaſtis. De quo & ſupra/- n
ſcriptũ oſtẽdimus. Ego teſtis dicit dñs: & puer quẽ elegi ſup ipſum ſtupebunt plurimi cũ illius ſi⸗- C
gna pſpexerint. Et hinc erit maius miraculũ qd inglorius erit ĩter hoĩes aſpectus eius: nõ quo for-/ 5
mæ ſigniſicet fœditatẽ: ſed qd in humilitate uenerit & pauptate. Qui cũ diues eẽt ꝓ nobis paup fa K”
ctus eſt: & credẽtibus dixit. Diſcite a me ꝗa mitis ſum & humilis corde. De quo & clemens uir apo
ſtolicus. Qui poſt petrũ romanã rexit eccleſiã ſcribit ad corinthios,. ſceptrũ dei dñs ieſus xpᷣs nõ ue/
nit in iactãtia ſupbiæ cũ poſſit oĩa:ſed in humilitate: in tm̃ ut uerberatus a miniſtro ſacerdotis re/ ͤ
ſpõderit. Si male locutus ſum argue de peccato. Sinaũt bene ꝗd me cedis? Habẽs duodecim an ge Mu
loꝶ milia quæ illius nutibus obedirẽt. I ſte aſperget gẽtes multas mũdãs eas ſanguĩe ſuo:& in ba- CNe
ptiſmate dei cõſecrãs ſeruituti. Sup ipſum cõtinebũt reges os ſuũ principes ſeculi quoꝶ ois ſapien A
tia crucis pdicatiõe ſubuerſa ẽ.Et ꝗ nõ habuerant legẽ & prophetas: & ꝗbus de eo nõ fuerat nũutia/- rn
tůͤ:ipſi uidebũt & intelligẽt:De ꝗbus loꝗtur & ſaluator. Beati ꝗ nõ uiderũt & crediderunt. In quoꝶ nodn
cõparatiõe iudæoꝶ duritia repræhenditur: ꝗq uidentes & audientes eſayæ in ſe uaticiniũ cõpleue-
runt dicentis. Auditu audietis & non intelligetis: & uidentes aſpicietis: & non uidebitis. Incraſſa/ W
tum eſt enim cor populi huius: & auribus grauiter audierunt. CAPITVLVM. LIII. u
·IAIlis credidit auditui noſtro:⁊ bꝛachiũ dũi cui reuelatũ eſt. Et aſcendet ſicut virgultũ R
coꝛã eo:⁊ ſicut radix de terra ſitienti non ẽ ſpecies ei neqʒ decoꝛ.Et vidimus eũ ⁊ deſi n
derauimus eũ deſpectũ:⁊ nouiſſimũ uiroꝝ viꝝ doloꝝ:⁊ ſciẽtẽ ĩfirmitatẽ:⁊ quaſi abſcõ/ 1
☛G ditus vultus eius ? deſpectus. Uñ nec reputauimus eũ. Aere lãguoꝛes noſtros ipſe
tulit:? doloꝛes nr̃os poꝛtauit:⁊ nos putauimus eũ qſi lepꝛoſuʒ ⁊ pcuſſuz a deo ⁊ hũiliatũ. LXxxX. ſ6
Bñe ꝗs credidit auditin nꝛo:⁊ bꝛachiũ dñi cui reuelatũ ẽ᷑: Annũriauimꝰ q̃ſi puer ĩ cõſpectu 1
eins.:ſicut radix in terra ſitiẽti. NMõ ẽ ſpẽs ei:neq; gloꝛia:⁊ vidimus eũ ⁊ nõ hẽbat ſpeciẽ neqʒ de u
oe. Sech ſpecies eius inhonorata: deſiciens pꝛe filijs hominũ homo in plaga:⁊ ſciens ferre ””
infirmitatẽ: qꝛ auerſa ẽ facies eius deſpecta:⁊ nõ reputata. Iſte peccata noſtra poꝛtat:⁊ pꝛo no⸗

bis dolet:⁊ nos putauimus eum eſſe in doloꝛe:⁊ in plaga:⁊ in afflictiõe.
CPoſt uerba patris quibus filium ſuum mundo nuntiauerat eſſe uenturum. Et ante ſcãdalum cru-
cis. De qua dicturus erat inglorius erit aſpectus eius:& forma eius præ filiis hominum: gloriã præ/

miſerat

Suyper Eſaiam.

u

dmen! miſerat reſurgentis. Exaltabitur & eleuabitur & ſublimis erit ualde: ut humilitatem crucis: reſurre-
iudi ctionis gloria præueniret. Reſpondit prophetarum chorus ſe impleſſe officium: & quantum in
tpolh⸗ ſe fuit brachium illius atq; uirtutem omnibus nunciaſſe. In eo autem quod dici t. Quis credidit au
iſce, ditui noſtro? brachiũ dũi cui rfeuelatũ ẽ. Raritatẽ credentium ſignificat ex iudæis. Quodq; ſequi
eNn tur. Aſcẽdet ſicut uirgultu corã eo: p quo. Ixx. trãſtulerũt. Annũciauimus ſicut paruulũ corã eo. Pro
gin uirgulto: ſymmachus ramũ ĩterpᷣtatus =. Vt aſſũptũ oñderet hoĩem ꝗ ꝓceſſit de utero uirginali. De
ihin quo ĩfert.Sicut radix de terra ſitiẽti. ꝓ ſitiẽti: aquila ĩterpᷣtatus ẽ ĩuia:ut uirginitatis priuilegium de/
idtan mõſtraret. Quod abſq; ullo huano ſemine de terra prius ĩuia ſit creatus. Iſte ẽ de quo & ſupra legi-
inie mus. Exiet uirga de radice ieſſe: & flos de radice aſcendet. Vt natiuitatẽ eius: aſcẽſù ſignificaret ĩ mũ
dunni. do. Sinaũt nõ habebat ſpeciem neq; glorniã: ſed forma ipſius erat ignobilis & deficiens pfiliis hoĩuʒ

l Siue ut habetur ĩ hebræo deſpectus & nouiſſimꝰ uiroꝑꝶ. Quo ĩ pfalmis dicitur. Accin gere gladio
kiibi tuo ſuper fœmur tuũ potentiſſime. Pulchritudine & decore tuo: qd facile ſoluitur. Deſpectus erat
& ignobilis quãdo pendebat ĩ cruce.Et factus ꝓ nobis maledictus peccata noſtra portabat. Et loꝗᷓ⸗

.
N batur patri. Deus deus meus qre me dereliq uiſti: Inclitus autem erat & decorus aſpectu:qñ ad paſ-
iniiͦ ſionem eius terra cõtremuit. Saxa diſrupta ſüt: & fugiẽte ſole: æternã noctẽ ælem Eta timuerũt. De
quo & ſpõſa ĩ cãtico cantico ꝑ:fratruelis meus candidus & rubicũdus electus de milibus: candidus
– plenitu dine ac puritate uirtutũ:rubicũdus in paſſiõe:De qua poſtea lecturi ſumus. Qui aſcendit de
hinſte eodẽ fulua ueſtimẽta eius ex boſor.Electus de milibus iĩ reſurrectionem ut ꝗ erat primogenitꝰ Oĩs
enan creaturæ: primogenitus fieret ex mortuis. Qd ãt ĩfert hõ ĩ dolore & ſciẽs ferre ifirmitatem. Siue ui/
a rfũ doloꝶ & ſciẽtem ĩfirmitatẽ. Veꝶ: corpus hoĩs & uerã demõſtrat aĩam qui ſciens ferre infirmita/
. tes omnes eas diuinitate ſuperauit. Et abſcõditus uultus illius atq; deſpectus: ut hũano corpore di-
ltiſi uina potentia cælaretur: de quo ſupra dictũ eſt. Tu es deus abſcõditus & neſciebamus. Quia uere lã
multe guores noſtros & peccata portauit: & ꝓ nobis dolet & nõ putatiue. Ideſt Vtuetus & no-
Magui ua hereſis ſuſpicãtur. Sed uere crucifixus ẽ. Vere doluit dicens ĩ euãgelio. Triſtis eſt anima mea uſq;
ad mortem. Et nüc anima mea turbata eſt: & nos putauimus eũ eẽ immũdũ:ſiue ĩ dolore ut:lxx.trã
iin⸗ ſtulerũt. Pro quo aquila & ſym macus poſuerũt leproſu. Theodotio flagellatum. Qd aliis uerbis
cher hebraico idiomate: lapra intelligitur: iuxta illd qd ĩ pſalmo ſcriptũ ẽ. Et flagellũ nõ appropinqua-
tiebi uit tabernaculo tuo. Et eſt ſenſus. Putauimus eũ ꝓ peccatis ſuis a deo eſſe ꝑcuſſũ: qui humiliatus eſt
chere pp nos:& cũ latronibus cruciſixus.Pro eo 4 ſymmachus tranſtulit: Hoc eſt in lepra.
omeſa Aquila poſuit Ideſt leproſum:qd multi non intelligentes putãt relictũ: & alii legũt in al
icch tero. H Ideſt ſedentem in principio capitali. In quo iuxta. Ixxx. dici
igſpi tur. Dñe quis credidit auditui noſtro & brachiũ dñi cui reuelatũ eſt. Quo teſtimonio & apoſtolus
chüin paulus utitur ad romanos: ediſſerens illud ſup dñi paſſione. Dñe ĩ hebraico nõ habetur: ſed pro in-
liptn telligentia pſonæ ad quam diceretur: additum eſt.
luſ⸗ CIypſe ãt vulneratus ẽ ꝑpꝑ iniquitates noſtras:attritus ẽ ꝓpter ſcelera noſtra. Diſciplina pacis
winr nt᷑̃e ſuꝑ eũ:⁊ liuoꝛe eius ſanati ſumꝰ.Oẽs nos q̃ſi oues errauimꝰ:unuſꝗſqʒ i via ſua declinauit:
w ⁊ dñs poſuit i eo inigtatẽ oĩuʒ nr̃m.O blatus ẽ qꝛ ipᷣe voluit:⁊ ñ apuit os ſuum,. LxXX.
tpo CIypſe vulneratus eſt ꝑꝑ peccata noſtra:ꝛ infirmatus ẽ pꝛopter iniꝗtates nr̃as. Diſciplina pa-
zie⸗ cis noſtre ſuꝑ eũ:liuoꝛe eius ſanati ſumus.Oẽs q̃ſi oues errauimus:hõ ĩ nia ſua errauit.Et do
, minus tradidit eñ pꝛopter iniquitates noſtras:⁊ ipſe ꝑpp afflictionẽ non aperuit os.
e CNos inquit putauimus eũ uiꝶ doloꝶ. Siue.Ixx.eſſe in dolore & pcuſſuʒ a deo: & ppria ſuſtinere
nde peccata.Ille ãt uulneratus eſt pp iniquitates noſtras:dicens in pſalmo.Foderũt manus meas pe⸗
wvin des: ut ſuo uulnere uulnera noſtra curaret. Et attritus eſt ſiue ĩnrmatus pp icelera noſtra: ut factus ꝓ
Miin nobis maledict? nos liberaret de maledicto. Maledictus enĩ oĩs hõ qui pendit in ligno. Vñ diſci-
pPlina pacis noſtræ ſup eũ ẽ. Quod enĩ nos ꝓ noſtris debebamus ſceleribus ſuſtinere.Ille pro nobis
er⸗ paſſus eſt pacificãs pꝑ ſãguinem crucis ſuæ ꝗᷓ in terra ſiue qꝗᷓ in cælis. Ipᷣe eſt pax noſtra qui fecit utraq;
unũ: & mediũ parietem maceriæ ſoluens inimicitiã in carne ſua: & liuore eius ſanati ſumus. Ex quo
pſpicuũ eſt ſicut corpus flagellatũ atq; laceratũ ſigna iniuriæ in uicibꝰac labore portabat. Ita & ani
i mam nuete doluiſſe pro nobis ne ex parte ueritas: & ex parte mendaciũ credatur in xpᷣo. Omnesſin-
rNe⸗ uit quaſi oues errauimus: & indiguimus miſericordia dei. Dicentes in pſalmo. Erraui ſicut ouis p-
⸗ dita: ꝗᷓ in euãgelii parabola. Boni paſtoris atq; ſolliciti humeris reportata eſt. Quæ ſint ãt iſtæ oues
ſequens uerſus oſtendit. Homo ĩ uia ſua errauit: ſiue unuſquiſq; in uia ſua declinauit: ut Ppriũ ſeq
7 retur errorem: & rectã deſerens: de crucifixo diuerſa ſentiret. Dñs at poſuit in eo iniquitates omniũ
noſtrũ:ſiue tradidit eũ ꝓ peccatis noſtris. Vt qd Ppteri mbecillitatem uiriũ ferre non poteramus:p
nobis ille portaret qui oblatus eſt quia ipſe uoluit: Nõ enim neceſſitate crucem: ſed uoluntate ſuſti
. nuit. Dicens in æuãgelio. Calicẽ quem mihi dedit pater: nõ bibaã illuʒ? Et ad perꝑ qui ſcãdaliz abat᷑
ad crucis myſteriũ & humano pauore trepidabat. Vade retro me ſatanas ſcãdalũ es mihi quia ũ ſa-
„ pis ea q̃ dei ſunt:ſed qᷓ hominũ. Alioquin ſi nõ ꝓpria uolũtate eẽt oblatus ꝗ ĩdicare & pᷣdicere pote
ratꝓditorẽ & apoſtolis loqbat᷑. Oẽs uos ĩ hac nocte ĩ me ſcãdalũ ſuſtinebitis. Poterat eos qui ad ſe
miſſi fuerãt declinare:ꝗbus occurrit ĩtrepidus: & ultro ſe obtulit dicens. Quem qᷓritis: ꝗ ſtatim cæ⸗

/

Liber. xiiii.c.liii. .

vyybo be
ciderunt retrorſum. Vocem enim præſentis dei ferre non poterant: ulchre quæ addit. & non ape wi
ruit os ſuu. Qui dicenti pilato. Mihi nõ loqueris. Noluit reſpõdere.Siue iuxta. Ixx.Afflictus ñ ape/ muinpit
ruit os. Aut iuxta ſymmachum & theodotionem audiens nõ aperuit os ſuum. tnerun
Sicut ouis ad occiſionẽ ducet᷑:⁊ q̃ſi agnꝰ corã tõdẽte obmuteſcet nõ aperiet os ſuũ.De angu laben
ſtia ⁊ de iudicio ſublatꝰẽ.Generationẽ eiꝰgꝗs enarrabit:qꝛ abſciſus ẽ de terra viuẽtiu. Pꝛopter ſread
ſcelus ppłi mei ꝑcuſſi euʒ:⁊ dabit ipios ꝓ ſepulcura:⁊ diuitẽ ꝓ moꝛte ſua.Eo qð inigꝗtatẽ nõ fece gtinin
rit:neq; dolus fuerit ĩ oꝛe eius:⁊ ons voluit cõterere eũ in infirmitate. LXxX. Cſe⸗
¶ Sicht ouis ad victimã ductus ẽ:⁊ ſicut agnꝰcoꝛã tõdẽte mutꝰſic ñ aperuit os ſuũ.In humili 4 val
tate iudicium eius ſublatũ ẽ. Generationẽ ũliꝰgs enarrabit:qꝛ tollit de terra vita eius.Ab inig/ t
tatibus ppli mei ductus eſt ad moꝛtẽ: æ dabo peſſimos pro ſepultura eius:? diuites ꝓ moꝛte il- Tn
lius.AQuia iniquitatẽ nõ fecit:neq; dolũ ĩ oꝛe ſuo:⁊ dñs vult mundare eum a plaga. 6 lu
¶Q AHNoc teſtimoniũ cũ in actibus apoſtolorũ reginæ candacis eunuchus cædar curru ueheretur: & Nta
legens non iĩtelligeret. Interpᷣtãte philippo ſup paſſione: & nomine ſaluatoris intellexit. Et ſtatim Cluu
baptizatus ĩ agni ſanguine quẽ legebat uir meruit appellari. Et apoſtolus genti æthiopum miſſus
ẽ. Quia igit᷑ oblatus eſt pilato:quia ipſe uoluit & nõ reſpõdit.ut patibulũ ꝓ nobis dãnatꝰaſcẽderet
Ipſe ſicut ouis ad occiſionẽ ductus ẽ:& quaſi agnus corã tõdẽte obmutuit.Et enĩ paſcha noſtrũ im tuch
molatꝰeſt xpᷣs. Quẽ iohes baptiſta mõſtrabat dicẽs. Ecce agnus dei ecce qui tollit peccata mundi. lan
Qui & ĩ apochalypſi iobis euãgeliſtæ. Agnus occiſus ſepe memoratur. Qui de ſeipſo loꝗtur ĩ hie/ inten
remia. Ego aũt ſicut agnus inocẽs & ductus ad uictimã neſciebã. Cũ eni neſciret peccatũ: ꝓ nobis
peccatũ factus eſt. Et ſſcut agnus cũ ducitut ad uictimã nõ repugnat:ſic ille paſſus ẽ uolũtate:ut de/ toünn
ſtrueret eũ qui mortis habebat ĩperiũ. Humiliãs ſe uſq; ad mortẽ & mortẽ crucis. Hic agnus ẽ ĩ cu/ ae
ius typo ĩmolabatur agnꝰ. Cuius cruor linitus in poſtibus exterminatorẽ fugabat ægypti. Qui nõ unu
ſolũ ſãguine ſuo redemit:ſed & lanis operuit ut algentes ĩfidelitate ueſte calefaceret. Et audiremꝰ nüſce
apoſtolũ nobis loquẽtẽ. Quot quot ĩ xpᷣo baptizati eſtis:xpᷣʒ ĩduiſtis.Et ĩ alio loco.Induimini xpᷣo fnid⸗
ieſu. Quod ſeꝗtur:de anguſtia & de iudicio ſublatus cẽ. Siue ut.lIxx.trãſtulerũt. In humilitate iudi/ fuhn
ciu eius ablatũ ẽ. Illud ſignificat: qd de tribulatiõe atq; iudicio ad patrẽ uictor aſcẽderit: ſiue qd iu/ egat
dex omniüũ iudicii nõ repperit ueritatẽ: ſed abſq; ulla culpa ſeditione iudæorũ & pilati noce dam/ ulout
natus ſit. Vnde ammiratur ꝓpheta qd omniũ deus ſe tradiderit paſſiõi. De quo paulus loꝗtur. Si. n. niäin⸗
credidiſſẽt: nũquã dñm gloriæ crucifixiſſent. Sequitur. Generationẽ eius ꝗs enarrabit:? Quod du- letti⸗
pliciter itelligitur. Aut eni de diuinitate eius accipiẽdũ ẽ: qà ĩpoſſibile ſit diuinæ natiuitatis noſſe Gzllun
myſteria. De qua ipſe loquitur ĩ ꝓuerbiis. Ante oẽs colles generat me. Iuxta illud qd alibi legimus. Aluſon
Quis cognouit ſẽſuʒ dñi: aut ꝗs cõſiliarius eiꝰ fuit.Ideſt nullꝰ.Aut d partu uirginis qd difficulter irii
poſſit exponi. Deniq; cũ mariæ diceretur ab ãgelo: cõcipies & paries filium. Illa æ. Vñ mihi hoc ꝗa irEt
uirũ nõ noui: Cui rurſũ ãgelus.Spus ĩquit ſãctus ueniet ſup te:& uirtus altiſſimi obumbrabit te: ut ieiut
uel ab ãgelo uel ab euãgeliſta tãtũ natiuitatis huius ſacramẽta dicũtur. Cuius narrator rariſſimus ẽ iiſgad
ſecũdũ illud: quis ſapiẽs & itelliget hæc. Intelligẽs & cognoſcet ea. Sinãt prudẽs lector tacita cogi/ *
tatiõe reſpõderit.Et qũo ſcriptũ ẽ. Nemo nouit filiũ:niſi pater: & nemo nouit patrẽ niſi filius:& cui x iell
uoluerit filius reuelare. Et qui nouit patrẽ & filiũ: utiq; & generatõis põt narrare myſteriũ. Audiat littate
aliud eẽ noſſe: aliud eloqui: quia frequẽter ꝗᷓ mẽte cõcipimus: ſermõe explicare ñ poſſurnus. Ergo ego
myſteriũ diuinæ natiuitatis ĩ corpore pñ ſcti fide magis noſſe quã dicere. Alioquin & apoſtolꝰra/ oil
ptus ĩ tertiũ cælũ:& ĩ paradiſũ audiuit uerba qᷓ nequaquã ualet hũana lingua ꝓferre. Sed & ſpũs in/ Noi
terpellat ꝓ nobis gemitibus ĩeffabilibus. Iſtius igitur cuius generationẽ: aut nullus aut rarus enar- Keins
rare poteſt. Sublata ẽ uita de terra:ut nequaquã ĩ terra:ſed ĩ cælo uiueret. Siue abſciſus ẽ de terra ui/ dond
uentiũ.Vt ipleretur de eo qd ſcriptũ ẽ ĩ apochalypſi iohis. Ego ſũ primus & nouiſſimus: qui uiuebi en
& ſũ mortuus.Et ecce uiuo ĩ æternũ.Vt poſt uitã quã uixit ĩ terra mortuus terræ cælis uiueret ĩ æter (A
nũ. Qdq; igitur. Propter ſcelus populi mei pcuſſi eos:ſiue iuxta. Ixx. ab iniquitatibus populi mei ʒ
ductus ẽ ad mortẽ: duplicẽ ſẽſũ hẽt.Aut enĩ pſecutores & ſceleratos populi ſui: ſua morte percuſſit S
Aut ꝑꝑ magnitudinẽ peccatoꝶ populi quẽ ſemp peculiarẽ hũit: ductus ad mortẽ ẽ: ut illos ad uitã
ſua morte uocaret. Ipſe dedit ĩpiosꝓ ſepultura ſua: & diuites ꝓ morte ſua. Siue peſſimosꝓ ſepultura 1
eius: & diuites ꝓ morte eius: utrũq; populũ ſignificãs. Vt ĩ malis & peſſimis qui añ dei notiuiã n h=é⸗/ t
bät. Oſtẽdatur gẽtiũ multitudo: ĩ diuitibus quoꝶ erat teſtamẽtũ & legiſlatio & pphᷣæ: iudaicus po L
pulus demõſtratur. Ergo idcirco paſſus ẽ dñs & ſepultus: ut ex utroq; populo ſibi eccleſiã cõgrega- h
ret. Siue hoc dicẽdũ qd ſcribas & phariſæos: ac ſaducæos: ſacerdotes: & põtifices: ꝗ ĩ ppło añ regna ar
bãt: & nimiis opibꝰarfluebãt.Poſt dñi paſſionẽ romanis tradiderit deꝰ: & æternæ ſubiecerit ſeruitu
ti. Iſtepꝓ cuiꝰ ſæpultura & morte: ĩpii diuiteſq; ſunt traditi iniqtatem non fecit nec dolus ĩuentus eſt N
in ore eius. Quod de nullo pœnitus hominũ ĩtelligi põt. Vt nec opere nec ſermone peccauerit. N
Dicéte ſcriptura. Nemo mudus a ſordibus: ne ſi unius ꝗdẽ diei fuenit uita eius: & oẽs ſicut oues er/
rauimus. Vnus ꝗſq; i uia fua declinauit: niſi de illo ꝗ peccata noſtra portauit: & pro nobis dolet & r
uulneratus ẽ ꝓ iniqtatibus noſtris. Et afflictus ẽꝓpter ſcelera noſtra: cuius liuore ſanati ſumus. S
Supꝑ quo & ptincepꝑs apoſtolog petrus hoc teſtimoniũ diſſerens ait.In hoc enim uocati eſtis: qa ſ

Guper Eſaiam.

i & xp̃s paſſus 6p uobis relinquẽs exẽplũ ut ſequamini ueſtigia eius. Qui peccatũ nõ fecit:nec ĩu
tus dolus ĩ ore ipſius. Qui cũ̊ malediceretur: nõ maledicebat: & cũ pateretur:nõ cõminabatur. Do
anen minus ãt uoluit mundare eũ 2 pla ga:quã lãcea militis pcuſſus acceperat.Siue cõterere eũ ĩ ĩfirmi/
tate ac uulnere. De quo & ipſe dicebat. Qm̃ quẽ tu pcuſſiſti ipſi pſecuti ſũt. Et p zachariã loꝗtur
lͤſee deus. Percutiã paſtorẽ: & oues diſpgẽtur. Ergo ut pateretur nõ fuit neceſſitatis: ſͦ uolũtatis pattis
& ſuæ.ad quem ipſe dicebat deus: ut facerem uolùtatem uolui. De quo & ſupra legimus. Oblatus
– eſt quia ipſe uoluit. . .
bing CSi poſuerit pꝛo peccato aiaʒ ſuò videbit ſemẽ lõgeuũ:⁊ volũtas dũi ĩ mann ei diriget. Pꝛo
⸗ eo quod laboꝛauit aĩa eiꝰ:videbit ⁊ ſaturabit᷑ i ſcia ſua. Juſtincabit ipſe iuſtus ſeruus meꝰ mul/
tos:⁊ iniquitates eoꝛum ipſe poꝛtauit. LxXxX. =Gð
entd CSi dederitis ꝓ peccato animã veſtrã:⁊ vult dominus auferre doloꝛem anime eius:oſtende-/
thrin re ei lucẽ ⁊ foꝛmare itelligẽtia. Juſtiſicare iuſtũ bñ ſeruiẽtẽ multis:⁊ peccata eoꝝ ipᷣe poꝛtauit.
tail uxta hebraicũ hic ſenſus ẽ. Si poſuerit ꝓ peccato aĩam ſuã ille quẽ ds cõterere uoluit nõ emun
*“ dare: uidebit ſemẽ longeuũ qd ſeminauit ĩ bona terra. De quo ĩ euãgelio ſcriptũ ẽ. Exiuit ꝗ ſemi-
üin nat ſeminare. Et iteꝶ. Simile ẽ regnũ cæloꝶ homini ꝗ ſeminauit bonũ ſemẽ ĩ agro ſuo: & uolun-
nch tas dñi ĩ manu illius dirigetur: ut ꝗcꝗd pater uoluit: illius uirtutib“ ipleatur. Dicétis ad patrẽ. Ego
ihie ſeruaui eos ĩ noĩe tuo quos dediſti mihi. Cuſtodiui & nemo ex hiis periit: niſi filius pditiõis. Semẽ
dn ãt uidebit æternũ. & uolũtas patris ĩ manu illius dirigetur. Quia laborauit aia eius multo tẽpore
reqeʒ nõ iueniẽs ĩ iudæis & dicẽs ĩ euãgelio Vulpes foueas habent & uolucres cæli nidos: filus ãt
ce hoiĩis nõ habet ubi caput reclinet. In hoc eod ꝓpheta. Laboraui ſuſtinẽs. Qma igitur laborauit: ui
ian, debit eccleſias ĩ toto orbe cõſurgere:& eaꝝꝶ ſaturabitur fide. Deniq; cũ eſuriẽs & ſitiẽs ſediſſet ſuꝑp
un puteũ iacob mediũ diẽ ſole torrẽte emptis cibis uti noluit ꝗa iã ſamaritanæ & exeũtis ad eũ ciui/
kem tatis ſychem fide ſatiatus erat. Iuxta quẽ ſẽſum dicẽs:ĩter octo beatitudines.Beati ꝗ eſuriũt & ſitiũt
uno⸗ iuſtitiã: & ſciẽtia ſua:ideſt ĩ doctrina.Ipſe iuſtus ꝗ peccatũ nõ fecit:nec dolus ĩuẽtus ẽ ĩ ore eius. Et
diuch⸗ ſeruus patris ꝗ formã ſerui acceperat. & dñi ſeruierat uolũtati. Multos iuſtificabit de toto orbe cre⸗
Ain dentes:& iniqtates eoꝶ ipſe portabit: quas illi portare nõ poterãt: & quaꝶ pondere opprimeban/
n⸗ tur. Iuxta ſeptuaginta hoc dicitur. Vos ꝓpter quoꝶ peccata filius dei ẽ ductus ad mortẽ. Qui peſſi- W
Kn mi & ĩ malo diuites dati eſtis ꝓ ſepultura & morte eius. Si uolueritis agere pœnitẽriã: & p pecca
dd⸗ tis ueſtris offerre ſacrificiũ placẽs deo ſpũʒ cõtribulatũ uidebit aĩa ueſtra ſemẽ lõgi tẽporis ipſum
noſe dñʒ ſaluatorẽ. De quo ĩ octogeſimo octauo ſpalmo canitur. Semẽ eius ĩ æternũ pmanet: & thronꝰ
Gmn illius ſicut ſol ĩ cõſpectu meo: & iteꝶ. Ponã ĩ ſæculũ ſæculi ſemẽ eius: & thronũ illius ſicut dies cæ/
nallen li:qd aliis uerbis ad uirginẽ angelus loquitur. Ecce cõcipies ĩ utero & paries. ꝗ filius altiſſimi uoca
horg⸗ bitur. Et dabit illi ds thronũ dauid patris ſui: & regnabit ſup domuʒ iacob in ſempiternum: & re
iien gni eius non erit finis. Vult enim dñs auferre dolorẽ animæ eius: qui dixerat. Triſtis eſt anima mea
ni uſq; ad mortẽ: ut crucis cõtumelia reſurrectionis gloria tẽperetur: & oſtendere ei lucẽ: ut oẽs pꝑ ſe
10og, uideat illuminatos & formare intelligentia. Subauditur eum ꝑ quẽ deſcẽderit ſpiritus ſapientiæ
r ai &c ĩtellectus: & iuſtificare iuſtum ꝗ bñ multis ſeruierit. Nõ enim uenit ut miniſtraretur ei: ſed ut mi
lucin niſtraret. In petri pedibus cunctoꝶ apoſtoloꝝꝶ ſoluẽs: qui apparuit in carne. iuſtificatus in ſpiritu.
Eigo De quo & iudas ꝓditor cõfitetur. Peccaui tradens ſanguinem iuſtum. Et uxor pilati. Nihil tibi ſit &
ln⸗ iuſto illi:multa enim paſſa ſum hodie ĩ ſõnis propter eum. Et notãdũ qd nõ iuſtificatus ſit ut de ini
isin quo iuſtus fieret. Sed iuſtus iuſtificatur. Nõ ut ĩciperet eẽ qd nõ erat: ſed ut c erat oĩibus appareret
ena-, iſtæ iuſtus ꝓ iniquis paſſus eſt: ut omnes nos offerret deo. De quo dicitur ad iudæos: & negaſtis ſã
maui⸗ ctum & iuſtuʒ: & petiſtis ut uir homicida donaretur uobis: & pctã iquit eoꝶ ipſe portauit: quaſi me
inebi dicus languores egrotantium quo ſani non indigent: ſed hi qui male ſe habent.
jzter C Ideo diſpertiam ei plurimos ⁊ foꝛtiũ diuidet ſpolia:pꝛo eo qð tradidit ĩ moꝛte aiaʒ ſuã:⁊ cuʒ
iei inigꝗs reputatus ẽ:⁊ ipſe peccata multoꝝ tulit:? ꝓ tranſgreſſoꝛibus rogauit. LXxX.
nit Pꝛoterea ipſe poſſidebit multos:⁊ foꝛtium dinidet ſpolia. Pꝛo eo quod contaminata eſt in
luii moꝛte anima eius:⁊ cum iniquis reputatus eſt. Et ipſe peccata multoꝛum ſuſcepit:⁊ pꝛopter
luu iniquitates eoꝛum traditus eſt. ʒ= ..
ihi⸗/ CCauſas reddit cur poſt paſſionem multa xpᷣs pᷣmia esſeduatur. hi ĩquit paſſus eſt: & fecit oĩa
po q præteritus ſermo deſcripſit: & iniquitates multoꝶ ipᷣe portauit. Propterea diuidâ ei plurimos:
gn & ꝓ parte dñi iacob: & funiculo hereditatis illius iſrahel. Credãt in eum de oriente & occidente ue
u nientes: & recumbãt ĩ regno dei:cum abrahã:yſaac:& iacob.Impleto illo qd ſcriptum 6. Poſtula 4
it me & dabo tibi gentes hereditatem tuã & poſſeſſioneʒ tuã terminos terræ. De quo & ĩ hoc eodẽ p
pheta legit᷑.Erit radix ieſſe: & q reſurget ut priĩciper̃ gẽtiũ: ipo gẽtes ſpabũt.Iſti ãt plurimi: quõdã
8 a fortibus tenebãt.Et ſub ſpẽ aſinæ & pulli:multos hẽbãt dños. Quibus dixerũt apoſtoli. Dñs eos
/ neceſſarios hẽt: ꝗ fortes erãt ãtequã xpᷣs hũanũ corpus aſſumeret: ur forte ſupato diripet domũ eius
6 pᷣdã ergo ſortiũ apoſtolis ſuis tradidit atq; diuiſit. Vt petrꝰiacobꝰ & iohes: circũciſi populi pricipes
ſierent. Et paulus & barnabas mitterentur ad gentes locis non animo ſeparat: & ſub uno domino

. in diuerſa ſtaxẽt acie:ut agminis utriuſq; uictoria triumphũ erigerẽt ſaluatori. Ex quo diſpẽſatoriã

ℳ.

Liber. xv.c.liiii.

inter petrũ & paulũ cõtẽtionẽ. Vere dicunt iurgium fuiſſe atq; certamen: ut blaſphemãti porphirio
ſatiſfaciãt: & ueteris legis cerimonias in eccleſus xpi a ſtirpe credentis iſrahel aſſerũt eſſe ſeruandas:
debent & auream in mille annis expectare hieruſalem: ut uictimas ĩmolent & circũcidantur. Vt in
ſabbato ſedeant: dormiant: ſaturentur: inæbrientur: & ſurgãt ludere qui ludus offendit deu. hoc di
ximus propter id quod nunc prophetatur: & fortium diuidet ſpolia. luxta illud quod in alio loco
ſcriptum eſt. Cũ diuideret cæleſtis reges in ea: & iterũ Rex uirtutũ dilecti & ſpeciei domus diuide
re ſpolia.Deniq; ſuper paulo apoſtolo ꝗ de tribu beniamin erat, Iuxta hebraicũ dicitur. Beniamin
lupus tapax: mane comedet:& ad ueſperum diuider ſpolia De quibus & ante iam diximus. Læta-
buntur in conſpectu tuo:ſicut qui lætantur in meſſe:& ſicut qui diuidunt ſpolia. In roto orbe ſibi
eccleſiam diuidentes. Propterea auũt accipiet gentes plurimas qui uenit prædicare captiuis remiſſio
nem: & captiuam prius a diabolo atqʒ; dæmonibus duxit captiuitatem: & dedit ea dona homini-
bus atq; credentibus: quia tradidit in morte animam ſuam: & cum ſceleratis ſiue iniquis reputatus
eſt. Si enim apoſtolus eius his qui erant ſine lege factus eſt quaſi ſine lege cum non eſſet ſine lege: ſʒ
eſſet in lege xpᷣi. Quare non et xpᷣ cum iniquis reputatus ſit: ut iniquos redimeret a peccato: & oĩ-
bus ommaa fieret: ut omnes ſaluos faceret.Peccata enim noſtra portauit in corpore ſuo:ligno cru/-
cis affigens ea: ut deleret cyrographum quod diabolo & angelis illius feceramus ſcriptum mani/
bus animæ: ideſt operibus. De quibus paulus apoſtolus loquitur. Et uos cum eſſetis mortui in pec
catis: & in deſideriis carnis: uiuere fecit cum xpᷣo donans nobis omnia noſtra. Et delens quod ad/
uerſum nos erat cyrographum quod erat contrarium nobis & ipſum tulit de medio: affigens illce
cruci:ſpolians principatus & poteſtates dehoneſtaui t confidenter triumphans de eis. Iniquos aũt
cum quibus reputatus eſt. Marcus euangeliſta latrones intelligit ſcribens: & cruciſxerunt cum eo
duos latrones unum a dextris: & alteꝶ a ſiniſtris. Et impleta ẽ Kerptura quæ dicit. Et cum iniquis re
putatus eſt. Quod & altius intelligi poteſt. Dicente de ſemetipſo domino. Reputatus ſum cum de⸗/

ſcendentibus in lacum: factus ſum ſicut homo ſine adiutorio inter mortuos liber. VYere enim repau/

tatus eſt inter peccatores & iniquos: ut deſcenderet ad infernum: qui in multis ſcripturarum locis
uocatur lacus & uinctos in carcere liberaret. Qui traditus eſt propter peccata noſtra: & feſurtexit p-
pter iuſtificationem noſtram. Tantæue clementiæ fuit: at pro tranſgreſſoribus immo pro perſecu-
toribus ſuis rogaret in cruce & diceret. Pater ignoſce illis: quod enim faciunt neſciunt.
— FINIT EXPLANATIONVM IN AESAILAMI
Rebro enſtochium dixiſſe me noui: apoſtoli & euangeliſtæ ubicũq; de

la diuerſitas ſit:uel ſuis uel.Ilxx.interprætum uerbis uti ſolitos. Sinautẽ
aliter ĩ hebraico: aliter ĩ ueteri editione ſenſus eſt,: Hebraicũ magis quaʒ
Ixx.interprætes ſequi. Deniq; ut nos multa ofrendimus poſtuſteeo ex
hebræo quæ in ſeptuaginta non habentur. Sic æmuli noſtri doceãt aſ-
ſumpta aliqua de ſeptuaginta teſtimonia quæ non ſunt i hebræorum
Wlibris: & finita contentio eſt. Hoc diximus quia præſens capitulum cuz
in ſenſu unum ſit: in uerbis diſcrepat. A cuius explanatione quitus poſt
Aecimum in Eſaia liber incipit. CAPITVLVM. LIIII.
Auda ſterilis que non paris:decanta laudem ⁊ hynni que non parturiebas:quo⸗
— niam plures ſilij deſerte:magis quam eius que habebat virum dicit dñs. LXxX.
¶NLetare ſterilis que non paris:erũpe ⁊ clama que non parturis:quia plures ſilij
doeſerte: magis quam eius que habet virum. = .
Symmachus hunc locum ita interprætatus eſt. Lætare ſterilis quæ non peperiſti.
☛ Gaude in exultatione: & hinni quæ non parturiſti. Plures enim filii diſſipatæ: magis
quam eius quæ erat ſub uiro. A quo theodotio & aquila præter pauca uerba non diſcrepant. Poſt
natiuitatẽ ſaluatoris: & ordinem uitæ atq; uirtutum paſſionem crucis: & reſurrectionis gloriazʒ: qñ
ponens aĩam ſuã uidit ſemẽ longeuũ:& in ſciẽtia ſua ipſe iuſtus iuſtificabit plurimos:& fortium di
uiſit ſpolia:& pro tranſgreſſoribus rogauit:Dans locuʒ pœnitentiæ. Tranſit ad uocationem gentiũ
& qui in illo ſint credituri pleno ſermone deſcribit. Quẽ ꝗdẽ locũ & apoſtolus paulus ſub nomĩe
ſarræ & yſaac: refert ad eccleſiã:qd por populꝰ d mõte ſyna & agar ſeruiat cũ ſiliis ſuis.Sequẽs autẽ
liber ſit. De quo dicit eſaias. Lætare ſterilis ꝗᷓ nõ paris: erüũpe & clama qᷓ nõ parturis: a plures filii de
ſertæ: magis quã eius ꝗᷓ hẽt uirũ. Et ſtati. Nos aũt ĩquit ſratres: ſecũdũ yſaac repromiſſiõis filii ſumꝰ
Sed ſicut tũc ꝗ ſcdm carnẽ natus ẽ ꝑpſeꝗbatur eũ ꝗſcdm ſpũm:ita & nũc.Sed qd dicit ſcriptura. Ei-
ce ancillam & filiũ eius. Nõ eni heres erit filius ancillæ cù filio liberæ. Nos aũt fratres nõ fumus filii
ancillæ: ſed liberæ. Qua libertate donauit nos chriſtus. Si igitur uas electionis aſſumens. De eſaia
teſtimomum: quod nunc habemus in manibus ad repromiſſionis retulit filios: & ad eccleſiam
de gentibus ſeu ex utroq; populo congregatam: quæ deſerta in iudæis fuerat: & relicta quæ ui/
rum non habuerat deũ: nec legem acceperat nec ꝓphetas.lꝑſa rõne compellimur ſeꝗ ueſtigia præ/
ceſſoris

“

ueteri inſtrumento ponunt teſtimonia. Si inter hebraicum: &. Ilxx. nul/

ehois
jhieten
huemel
un
⸗ ſeli
jbeben
patdei
pdi
Nöut
giur
ſatronn
niut

Hott
zpoc
il

nihens
induri
naboitu
ſchuto
Erpee
leitren
gonud
Cii
werd
Where.
(it
Ceefr
ſchn
CCud
ſietün
iceen⸗
tuoet
neg
Intod
la
ketiot
Eente
Uüſen
woe
Me
e

W

Super Eſaiam.

N ceſſoris & deſertam meam dicere. De qᷓ ſupra legi mus. Lætare deſerta & reliqua his ſimilia. De &ιʒ
wi hieremia ſcriptũ ẽ ex pſona dei. Vacua facta ẽ ꝗᷣ pariebat ſeptẽ: defecit amima eius. Occidit ei ſol ad
ti huc meridie. Et in ſamuelis uolumine ſterilis peperit ſeptẽ: & quæ habebat ſilios infirmata eſt. Et in
i⸗ . pſalmis. Qui habitare facit ſterilẽ ĩ domo matrẽ filioꝶ lætãtẽ. Septẽ auũt filios dicitur genuiſſe ſyna
i goga: propter myſteriũ ebdomadis & ſabbati: cui prior populus fuerat obligatus. Siue ꝓ ſeptẽ plu
Rini res itelligèdi ſũt. Iuxta hebræi ſermonis ambiguitatẽ quo & ſabbatũ ſignificatur & plures. De quo
l ĩ hebraicaꝑꝶ qſtionũ libro quẽ ĩ geneſim ſcripſim us: plenius dictũ . Hæc ergo ꝗᷓ quãdiu uir habe .,
dotet, bat deũ ſermonẽq; diuinũ & legi iuncta erat: generabat deo plurimos filios: qm accepit libellũ re/
u * pudii:& uocãti uiro nol uit reſpõdere: & audiuit filia matris tuæ: tu es ꝗͥ dereliqſti uirũ tuũ.Et iterũ
in h N 6ut düm me uocaſti:neq; ut patrẽ & principẽ uirginitatis tuæ: ppterea ĩ hoc eodẽ ꝓppheta plan/
ni⸗ gitur. Quo facta meretrix ciuitas fidelis ſyon plena iudicii: in qua iuſtitia dormiuit mea. Nũc ãt
Rhnn latrones. Sed & hoc notãdũ qd quãdo dicit. Plures filii deſertæ magis quã eiꝰ ꝗᷓ habet uiꝑe:nõ pæ⸗
kreleß nitus ſynagoga excludatur a partu. Sed multitudo ei gẽtiũ pᷣferatur:& ipſa enim in apoſtolis: & p
toadi⸗ apoſtolos primũ populũ genuit de iudæis. Vñ duo apoſtolorũ principes agmina ſibi credentiũ: ĩ
n an xpᷣo circũciſiõis & gẽtiũ diuiſerũt:ut ex utroq; populo deſertã prius atq; paupculã ædificarẽt hieru
mn mani ie Qd ãt hebraicũ ꝓ lætitia hynnitũ poſuit. Gaudii ſignificat magnitudinẽ ĩ ſimilitudinẽ bin-
in pee nihẽtis: eq ad uictoriã. De quo in iob plenius ſcribitur. Hũc locũ & cætera ꝗᷓ ſecutur iudæi & noſtri
nocd 0, iudaizãtes ad hieruſalẽ referũt: quã dicũt in mille ãnoꝶ regno iſtaurandã & eãdem eſſe ꝗᷓ prius
end ilcc habuit uirũ: & poſtea habere deſierit. Multoq; plures habitura ſit filios poſt repudiũ: quã prius hũit
guos züͦ ſub uiro.Cũ ꝑſpicuæ duarũ mulierũ ponatur cõparatio: eius ꝗᷓ uigfhabuit & demiſſa eſt. Et eius qᷓ
cum eo ſemp deſerta & abſq; uiro fuit. Nec mirãdũ de iudæis quoꝶ oculi aureſq; ſut clauſæ. Si aptã nõ ui-
niquiste deãt ueritatẽ.d xpᷣiãis qd loq̃r neſcio:ꝗ dicẽte apoſtolo. Quæ ſũt allegorica: & ad duo teſtã: uetꝰ &
umcke/ nouũ. Sarrã agar: ꝗᷓ referẽte iudæis tradũt. Manꝰ terraꝶ ĩ mille annis deſiderio uoluptatum.
imnpu, CDSilata locu tẽtorii tui:? pelles tabernaculoꝝ tuoꝝ extende ne parcas.Longos fac funiculos
um ld tuos:⁊ clauos conſolida.Ad dextram enim ⁊ ad leuã penetrabis:⁊ ſemen tuum gentes heredi/
mentp⸗ tabit:⁊ cinitates deſertas inhabitabit. LXX.
erecu⸗ CBDixit enim dominus.Dilata locum tabernaculi tui.⁊ auleoꝛum tuoꝛuʒ fige ne parcas. Pꝛo
tende funiculos:⁊ clauos tuos confoꝛta. Adhuc in dextris:⁊ in ſiniſtris dilata ⁊ ſemen tuuʒ poſ
ſidebit gentes:⁊ ciuitates deſertas habitari facies. HM
CCui dixerat. Lauda ſterilis ꝗᷓ nõ paris: rüpe uincula ꝗb' prius tenebaris aſtricta: & clama in cõfeſ-
blcig ſiõe dñi qᷓ liberos ñ habehas. Nũc eidẽ pcipit ĩ ſimilitudinẽ rabernaculi moyſi. Quod quõdã hũit
Lln ĩ deſerto:ut dilatet tẽtoriũ ſuũ:pelleſq; diſtẽtet: & funiculos faciat longiores:& clauos ꝗbus firma/
tur oẽ tẽtoriũ ĩ altũ defigat:& roboret ne uẽtoꝶ flatibꝰdiſſipetur. Ad dextrãq; penetret & ſiniſtrã:
m & nequaquã iudaici tabernaculi imittetur anguſtias. Quod cẽtũ lõgitudinis cubita: & qn quagita
Eel latitudinis ambiebat. Nec tẽpli breuitate laudatur: qd ſexaginta cuhita habebatur ĩ lõgũ: & uiginni
eeit ĩ latũ. Sed ad dexterã & ſiniſtrã locũ capere ne ceſſet:ac ne putæmus hoc iuxta friuolã hebræoꝶ cõö
ronun tẽtionẽ dici de ſyvon:ꝗᷓ ĩ antiquũ ſtatũ a dno reſtituẽda ſit. Ponit manifeſtius qd latebat: & ſemẽ tuũ
inch gentes hereditabit. De quo ĩ euãgelio legimus. Egreſſus eſt ꝗ ſeminat ſemmnare: & iteꝶ. Nõne bo/
nnvot nũ ſemen ſeminaſti ĩ agro tuo:qd ſemen etiã ciuitates deſertas ſaciat ĩhabitari. Vt eccleſia gentiuz
. ĩ toto orbe cõſurgat.Vel ſemen dicẽdũ eſt apoſtoloꝑ & iudaici populi reliqæ. De quo ĩ hoc eodeʒ
Rr ꝓpheta dicitur. Niſi ds ſabaoth reliqſſet nobis ſemen. Sicut ſodoma eſſemus: & ſimiles gomorræ
. W. fuiſſemus. Et apoſtolus. Reliqæ ait ſaluæ factæ ſunt. Hoc de eccleſiag magnitudine: ꝗᷓ de uno iud ex
nri loco & ipſo anguſtiſſimo ĩ toto orbe terraꝶ:ſuos terminos dilatabat. Veniamus ad itelligẽtiã ſpi
1 ritualẽ.q ĩ tabernaculo ẽ firmã atq; ppetuam nõ poſſidet manſionẽ.Sed ſemp mutat loca:& ad ul
teriora feſtinat dicens ĩ pſalmo. Pertranſibo ĩ locũ tabernaculi ammirabilis: pteritorũ obliuiſcẽs: &
dehan i futuꝝ ſe extẽdens:donec pueniat ad brauiũ ſupnæ uocatiõis. De hoc tabernaculo & ĩ alio loco le
en gimus. Quam dilecta tabernacula tua dñe uirtutũ: cõcupiuit & defecit aĩa mea in atria dñi. Poſtq;
r) infert. Beati ꝗ habitant in domo tua:in ſæcula ſæculoꝶ laudabũt te. Finis enim tabernaculoꝑ æter
i næ domus poſſeſſio eſt: ꝗᷓ füdamenta nõ mutat nec tranſſfertur de alio in aliũ locũ. Qui.n. plantati
un⸗ in domo ſũt dñi: prius in atriis illius effloruerũt: ut de floribus ad frugem ueniant: poſſintq; dicere
? Ego aũt ſicut oliua fructifera in domo dei. Deniq; uir ſanctus tabernacula pᷣterire feſtinãs: & domũ
n dei uidere deſiderãs unũ uotũ habere ſe dicit: ut nũquã de domo dei exeat. Vnũ petiui a diũo hoc
ule requirã: ut inhabitem in domo dñi omnibus diebus uitæ meæ. Dilatãdũ eſt ergo tabernaculuʒ &
i aula pelleſq; tendẽdæ: & funiculi multiplicũ uariorũq; ſermonũ lõgiꝰ ꝓducẽdi:& claui rönũ fir-
ln maãcdi:i dextris & ſiniſtris:ut ſemẽ ſermõis.i.dotriæ dei gẽtes ualeãt poſſidere: & ciuitates hitabiles
li⸗ facere:q̃ͥs accepit ꝗ minã duplicauerat. Dextra ãt & ſiniſtra in ſcripturis ſanctis: tůc in bonã ptẽ acci
ufli pitur:qñ eas & iuxta ſpiritũ intelligimus: & iuxta litterã p arma iuſtitiæ a dextris & a ſiniſtris: & hu
llit milior intelligentia uitæ teneat: & inſtitutõem exemplaq; maioꝝꝶ & ſpũalis atq; ſublimis de pᷣſen/
ſan tibus nos tranſſerat ad futura. Hoc eſt qd & dñs phariſæis interrogantibus loquæbatur. Reddite ꝗ;
e/ ſũt cæſaris cæſari: & quæ ſunt dei deo: ut poteſtatibꝰiſtius ſæculi ſubiiciamur. Quæ nõ iuſte te

1/

Liber. xv. c. liiii.

nent gladium. In uindictam eorum qui male egerunt deo reddamus quæ dei ſunt: ut nullum aliũ CSit
timeamus:niſi eum qui & animæ habet & corporis poteſtatem quod in dextra accipitur. Deniq; de ind
ſapientia dei dicitur. Cui nihil prætioſum comparari poteſt: quod in dextra ſua uitæ habeat longi ſneſccen
tudinem: & annos plurimos. In ſiniſtra autem diuitias & gloriam: ut diuitiæ illæ accipiantur quæ ẽ Poct
præſenti ſcientia ſunt: & bonis operibus && gloria quam accipitis: per cuius opera deus glorificatur ſaͤtben
in gentibus: longitudo autem uitæ & anni plurimi ætemmam uitam ſignificẽt quæ præſentia negli/- ſeicorc
gens ad futura feſtinat. = ⸗ „ .— CNce
Moli timere quia nõ cõfũderis:neq; erubeſcas.MHõ.n.te pudebit qꝛ cõfuſiõis adoleſcẽtie tue bteueet
obliuiſceris ⁊ oppꝛobꝛij uiduitatis tue nõ recordabeꝛis ampliꝰ:qꝛ dñabit᷑ tui ꝗ fecit te dñs exer acens⸗
cituũ nomẽ eiꝰ:⁊ redẽptoꝛ tuus ſãctus iſrahel.Seꝰ oĩs terre vocabitur. LCxx. et dun
CMoli timere qꝛ cõfuſa es:neqʒ cõfũdaris:qꝛ expꝛobꝛatuʒ tibi eſt. confuſionem enim eternam minenn
obliuiſceris:⁊ oppꝛobrij niduitatis tue memoꝛ non eris:quia dominus qui fecit te dominus ſa/ Elon
baoth nomẽ ei ⁊ qui eruit te deus iſrahel:omnis terre uocabitur. .R lne
CO itur quæſtio quomodo ſi ad eccleſiam dicitur de gentibus congregatam. Lætare ſterilis quæ R
non paris: & plures filii deſertæ magis quam eius quæ habet uirum. Quod ſcilicet hæc uirum nõ toitt
habuerit: quæ poſtea plures fecit filios: & illa in ſterilitate uerſa ſit quæ prius habebat uirum. Quo/ leent
modo nunc dicarur ad eam quæ uirum non habuit uiduitatis tuæ non recordaberis amplius: & lon ne⸗
confuſionis adoleſcentiæ tuæ obliuiſceris. Ex quo intelligi uolunt iudei omnia quæ dicuntur. Di- (en
ci ad hieruſalem: quæ deſerta a deo rurſum ab eo inſtauranda ſit: qui facile repelluntur. Cũ ammo/ torn
niti fuerint dici ex perſona domini in zacharia: & aſſumpſi mihi duas uirgas unam uocaui deco n n
rem:& alteram uocaui funiculos & paui gregem. De quo in ſuo loco plenius diximus: & nunc ex ner
arte dicetur. Duas uirgas utrùq; eſſe populum gentium & iudæorum. Quorũ prior uocata ſit tur dei
“ gentilium quæ accepit naturalem legem fixam in cordibus ſuis. De qua paulus ſcribens ad ro- is *
manos ſortiſſimæ diſputat: qua uirga nihil pulchrius eſt: ut omnis creatura æqualiter uocetur ad muin
cultum creatoris ſui. Secunda autem ideſt populi iudæorum appellata eſt funiculus: quæ poſt offẽ
ſam gentium uocatur pars dñi & funiculus hereditatis eius iſrahel deniq; poſtquã in abraham uo- ſim
catus eſt iſrahel:dicit dominus. Tuli uirgam meam quæ uocabatur decus: & abſcidi eam. ut irritum tubean
facerem fœdus meum quod percuſſi cũ omnibus gentibus. ergo in aduentũ xpi dicitur ad uirgaʒz ekn
quæ abſciſa fuerat. Noli timere nec erubeſcas: neq; ora pudore ſuffundas. Nequaquam enim uſtra lig
confunderis: ut prius confuſa fueras: nec confuſionis adoleſcẽtiæ tuæ memor eris: & uiduitatis tuæ mmk
non recordaberis: per quam relicta es a deo: qa factor tuus ipſe dominabitur tui. Cuius nomen oĩ- e
potens eſt: qui regnat non in una gente iudæa: ſed in uniuerſo orbe terrarũ. Deniq; ſequitux. Qui Prrä
te fecerat:ipſe te redemit ſanguine ſuo:& deus omnis terræ uocabitur: pro eo quod eſt omnium g Muuin
morantur in terra. Ex quo perſpicuæ patet nequaquam dici ad hieruſalem: quæ nquã in toto or- nc
pe nominata eſt. Sed ad eccleſiam xpᷣi cuius hereditas:mundi poſſeſſio eſt. nd
CAuia vt mulierẽ derelictã ⁊ merẽtẽ ſpũ uocauit te dñs:⁊ vxoꝛẽ ab adoleſcẽtia tua dixit te deꝰ t
tuꝰ. Ad pũctũ i modico derelig te:⁊ in miſeratiõibꝰmagnis ↄgregabo te:ĩ momẽto idignatõis len
abſcõdi faciẽ meã parumꝑ a te.⁊ in miſericordia ſempiterna miſertus ſum tu. LxxX. Ezer
CMouit mulierẽ derelictã ⁊ puſillanimẽ vocauit te dñs.Neqʒ vt mulierẽ q ab adoleſcẽtia odio ien

CPe⸗

ſa eſt dixit deus tuus.empoꝛe modico reliqui te:⁊ cũ miſericoꝛdia magna miſereboꝛ tui:i fu

roꝛe paruo auerti faciem meam a te:⁊ in mĩa ſempiterna miſereboꝛ tui.Bixit ꝗ eruit te d’ũs. Enfl
CHic amici iudæorum uelificãt mulierẽ derelictâ: & uxorẽ ab adoleſcentia abiectam: quã ad pun/ Nwo⸗⸗
ctum & in modico derelinquit dũs hieruſalem eſſe: dicentes. Quia abſcondẽs parumper faciẽ ſuã: itl
ſuſceperit eam ĩ miſericordiis ſempiternis: & dolorẽ præteritum gaudio cõmutarit. Hoc iuxta hæ-/ Cen
braicum. Porro iuxta. Ixx. Nõ eã dicit quaſi derelictã mulierẽ: & puſillanimẽ uocatã a dnño. Neq; ſi/ did
cut uxorem quæ ab adoleſcentia odio habita ſit. Sed idcirco ſe eã ad modicũ reliquiſſe & auertiſſe M
faciem ſuam ut miſereatur illius in æternum. Si ergo iudæi & noſtri iudaizantes: dicunt iſrahel ad C
modicũ derelictũ ut ĩ aduẽtu xpᷣi eius miſereatur deus:& modicũ ĩterpᷣtãdũ ad cõparatiõem totius hr
æternitatis. Cur & nobis nõ cõcedãt modicũ dicere. Tẽpus quo gẽtes ſũt derelictæ ut abiectæ ĩ me 0e
dio qᷓ ĩ adoleſcẽtia ſua dei fuerãt: poſtea ĩ ſenectute æternam miſericordiã cõſequãtur. Præſertizʒ cũᷣ
ĩ uocationẽ tẽporis iſrahel. Nũquã excluſa ſit turba gentiliũ.ſed ſemp eis ꝑ ꝓſelitos ianua patuerit l
reuertẽdi. Vt ſicut nos illoꝶ uocatiõe parump uidemur excluſi:ſic illoꝶ excluſiõe ppetua nobis ad .
deũ reditus cõcedatur. Perpetuã ãt excluſionẽ diximus ſi nõ egerit pœnitẽtiã. Alioꝗn paulus apo/ 1
ſtolus dicit. Concluſit deus omnia ſub peccato: ut oĩbus miſereatur. Quæ nos de eccleſia ex utroq; di
populo cõgregata ĩterpᷣtati ſumus: & iudæi de hieruſalem accipiũt ꝗ ſolã tropologicã ſecuntur. Et
ĩ locis difficillimis liberæ diſputatõis ex curſu naſcẽtes fugiũt qſtiões:ad aĩam referũt peccatricẽ: qᷓ
abiecta a deo ſit. Nõ ob odiũ:ſʒ ob diſpẽſationẽ: ut maloꝶ pᷣſſa põdere reuertat᷑ ad uiꝑ ſuũ priſtinũ .
Et pdita ſubſtãtia de patris clemẽtia nõ deſperet.An nõ ẽ Prächs miſericordia occurrere filio re/-

uertẽti: anulũ & ſtolã: oſculumq; porrigere: & inuidẽti fratri iuxta alterius parabolæ ſimilitudinẽ
dicere. Amice ſi ego bonus: quare oculus tuus nequam? 4 .
C Sicht

Uni
ei
lg
qn
unhl

Keitene
dsere

eteman
mns ſe

imm n
. Qo⸗
lius: 8
uur Di⸗
ammo/
i decn
munc er
ult
NAd /
d
t offe
muo/
imitum
uigi
mn ul
Wste
nmen di⸗
.Cu
nnimng

tte
Garis
l.
oco
nifu
ns.
Apun⸗
cieſi⸗
Atahe⸗
Neg⸗
venc
ubell
nwin
zIR.
nzei
Amenit
bii
o,
Et
ini
le
ni

N

Sicut in diebus nohe iſtud mihi eſt cui iuraui nè inducerem aquas nohð ultra ſũper terram.
Sic iuraui:vt non iraſcar tibi:ꝛ⁊ non increpem te.Montes enim cõmouebuntur:⁊ colles cõtre/

meſcẽt:mĩa ãt mea nõ recedet:⁊ fedus pacis mee nõ mouebit᷑ dixit miſeratoꝛ tni dñs. LXX.

CAb aqua que fuit ſub nohe hoc mihi eſt:ſicut iuraui ei in tempore illo:nequaquam vltra ira-
ſci tibi:neqʒ in comminatione tua montes tranſferre:neqʒ colles tui tranſferentur. Sic nec mi
ſericoꝛdia mea deſicict:nec teſtamentum pacis mee auferetur dixit. Pꝛopiti'tui dominus.
CVt credat ſanctorum congregatio miſericordiam domini ſempiternam. Et ideo ad punctum &
breue eos eſſe deſertos: ut in amiciciam dei: æterno fœdere iungerentur. Ponit exempla maiorum
dicens. Quomodo uniuerſo orbe peccante poſtꝗᷓ corrupit omnis terra uiam domini: inductum:
eſt diluuium: & cum auctoribus cunctis peccatorum cuncta peccata deleta ſunt: & in uno ho-
mine nohe humanum ſeruatum eſt genus. Cui iuraui nequaquaʒ terris inducẽdum eſſe diluuium
& ſponſio mea hucuſqʒ ſeruata eſtinec unquam irrita fiet. Sic iuro eccleſiæ meæ quã mihi redemi ſã
guine meo:nequaquã me iratum fore his quorum miſertus ſum:nec meam clementiam ulla incre
ationis duritia cõmutandam. Facilius enim montes mouebuntur & colles: quam mea ſententia
cõmutabitur. Iuxta ꝙ & in euangelio loquitur. Cælum & terra tranſibunt: uerba autem mea non
præteribunt.Hæc autem inquit miſericordia mea: ut ſœdus pacis quo mihi reconciliatus mundus
Non merito eorum quibus datus eſt: ſed mea clementia conſeruetur. uxta. xxx. confuſus eſt ſẽſus
& ſic turbata ſunt omnia: ut quid dicatur difficile poſſit intelligi. Non quo ignorem quid ĩ hoc ca/
pitulo uir prudentiſſimus dixerit: ſed quo non ſatiſfaciat animo meo. Ponit enim tropologicum
diluuium quod interprætatur baptiſma: ſaluatoris congerens exempla quam plurima. Vt eſt illud
Dominus diluuium inhabitare facit: & iterum ſuauis dominus expectantibus ſe in die tnbulatio/
nis: & ſciens timentes ſe in diluuio itineris cõſũmationem faciet. Quod ſcilicet uniuerſa peccata in
baptiſmo deleuerit. Dicens in alio loco. Ego ſum ego ſum qui deleo iniquitates tuas. Omnes eniʒ
declinauerunt ſimul inutiles facti erant. Non erat qui faceret miſericordiam nec ueritaté: neq; erat
ſcientia dei ſuper terram. Maledictio: & mendacium: & homicidium: & adulterium: & furtum: cun-
cta occupauerant: & ſanguinẽ ſangumi miſcuerant. Vnde loquitur per ꝓphetam. Heu mihi quia
periit reuertens a terra. Non eſt qui faciat rectum in hominibus: omnes in ſanguine iudicãtur. Vn-
quiſq; proximum ſuum tribulat tribulatione: & ad malum manus ſuas præparant: & cætera his ſi
milia. E quibus illud. Nemo mundus a ſorde:niſi unius quideʒ diei fuerit uita eius ſuper terram:
Vnde dñm feciſſe diluuium: qui iuxta apoſtolum petrum occiſus eſt carne: uiuificatus ſpiritu: &
prædicauit ſpiritibus in carcere conſtitutis: quando dei patientiam expectabat in diebus nohe. Di
luuium impiis inferens.In cuius exemplum aqua nos mundat:non ſordes caniis abluens: ſed bo-
næ conſcientiæ interrogatio in deum. Montes autem & colles qui non cõmoueantur: in huiuſce-
modi diluuio permoti fuerant. Sanctos uult intelligi. Accepto fœdere ſempiterno qui priore dilu
uio moti fuerant: & ſuam reliquerant firmitatem. Dicit montes & dæmones & aduerſarias poteſta
tes:qui uiderunt filias hominum quod eſſent bonæ:& amoris iaculo uulnerati. Sũpſerunt ſibi uxo
res ex oĩbꝰ qs elegerũt: & pdiderũt fortitudinẽ priſtinã: & neq̃ͥquã ĩ hoc diluuio ſut futuri. Hoc ille
dixerit cuius explanationem lectoris arbitrio derelinqu. O—ð
CVPaupercula tempeſtate conuulſa abſqʒ conſolatione.Ego ſternam per oꝛdinem lapides tu
os:⁊ fundabo te in ſaphiris:⁊ ponam iaſpidem pꝛopugnacula tua:⁊ poꝛtas tuas in lapides ſcul
ptos. Et oẽs terminos tuos in lapides deſiderabiles. Aniuerſos ſilios tuos doctos a domino:
7 multitudinẽ pacis filijs tiis.⁊ iuſtitia füdaberis. LXX. —⸗-⸗
Humilis ? inſtabilis abſqʒ conſolatione.Ecce ego pꝛeparabo carbunculum lapidẽ tuũ:⁊ fů
damẽta tua ſaphirũ:? ponã ꝓpugnacula tua iaſpis:? poꝛtas tuas lapides criſtalli:? muroſ tuos
lapides electos.⁊ oẽs ſilios tuos diſcipłos dei:⁊ młta pax erit ſilijs tuil:⁊ ĩ inſtitis hediſicaberis
CVbi nos diximus. Sternam per ordinem lapides tuos: in hæbraico ſcriptum eſt: baffuch. qd oẽs
præter. Ixx. ſimiliter trãſtulerunt. Sternã in ſtibio apides tuos: in ſimilitudinẽ cõptæ muliens quæ
oculos pingit ſtibio: ut pulcritudinem ſigniſicet ciuitatis. Et ubi nos iaſpidẽ ſequẽtes. Ixx. diximus
In hæbraico ſcriptum habet. cohdicohd. Quod ſolus ſymmacus. traſtulit. Pro cri-
ſtallo quoq; ĩ cuius loco apud hebræos ecda legitur. Symmachus & theodotio ſcalpture.i. .
Aquili. poſuit. Qd uerbũ forataꝶ cælatarũq; gẽmaß ſenſuũ ſonat. De diuerſitate trã
ſlationis diximus. Veniamus ad ſenſũ. Adhuc loquitur ad æccleſiã. Hũilẽ prius atq; paupculã quæ
nõ habet legẽ necpphetas: nec ſermonẽ dei: & tẽpeſtate cõuulſa ſiue ĩſtabilis qᷓ multos ſeculi turbi
nes ſuſtinuerat: & iter uarios idoloꝶ fluctuabat errores: ꝗᷓ nullũ habuit cõſolatorẽ: & fruſtra omnẽ
ſubſtitiã ſuã ĩ medicis pdidit: quod ipſe ueniat:ipſe deſcendat: ædificet in tetris cæleſtem hieruſa
lẽ: quæ in apochalypſi iohis uocat ſpõſa & uxor agmuHs lumẽ ſimile lapidis ptioſi: ſicut iaſpidi⸗
& criſtalli:& murũ magnũ & portas duodeciʒ ĩſcripta noibus tribuũ iſrahel: quagꝶ tres erãt ab orie
te: & tres ab aqlone: & tres ab auſtro: & tres ab occaſu ſolis: muruſq; fultduodeci füdamẽtis. Cui
oĩs hædiſicatio ex lapide iaſpide: & ſingula fundamenta murorũ:habebãt ſin gulos lapides. Primũ
iaſpidem: Scdm ſaffirum. Tertiũ calcedonium. Quartũ ſmaragdũ. Quintũ ſardonicem. Sextum

¶iber. *v. c. liiii.

ſardium. Septimum chriſtolitum. Octauum berillum. Nonum topazium. Decimũ chriſopaſſum:
Vndecimum iacinthum. Duodecimum amethiſtum. Quod legentes: exclamamus illud & dici-
mus. O profundum ſapientiæ & ſcientiæ dei: quam inſcrutabilia iuditia eius: & inueſtigabiles uiæ
eius. Quis cognouit ſenſum domini: Aut quis conſiliarius eius fuit? Et iterum. Quis ſapiens & in⸗
telliget hæc. Intelligens & cognoſcet ea. Reſpondeant amatores tantũ occidentis litteræ: & in mil
le annis exquiſitos cibos gulæ ac luxuriæ præparantes: quorum deus uenter & gloria in confuſio-
ne eorum. Qui poſt ſecũdum in gloria ſaluatoris aduentum ſperant nuptias: & paruulos centum
annorum: & circũciſionis iniuriam: & uictimarum ſanguinem: & perpetuum ſabbatum. Qui dicũt
cum iſrahel in peruerſum modũ mãducemus & bibamus: cras enim regnabimus. Quæ ſi iſta cæ/
leſtis hieruſalem cui nunc dicitur. Ecce ego ſternam per ordinem lapides tuos. Siue iuxta. xx. Ec-
ce ego præparo tibi carbunculum lapidem tuum: ut tota ciuitas ſit plena carbũculis: & habeat fun⸗
damenta ſafſirina: & propugnacula iaſpidem ſiue calcedonium: & portas criſtallinas. Siue anagli-
fas:& murum in circuitu pcioſorum lapidum. Omneſq; fili eius non habeant magiſtros hoied ſed
deum: & appellentur diſcipuli dei: & ſit in ea pax perpetua: & ædificatio iuſtitiæ. Ex quo perſpicuũ
eſt ſub occaſione iuſtitiæ quod uirtutis eſt nomen: etiam cæteras uirtutes in diicatn- ectlelte⸗

debere nos quærere: nec iudaica deliramenta ſectari. Exponant enim quid ſit illud quod in prouer

biis de ſapientia dicitur. Præcioſior eſt cũctis lapidibus præcioſiſſimis. Si enim xp̃s dei uirtus & dei

ſapientia eſt: ſtultum eſt xpᷣm inſenſibilibus lapidibus cõparari. Rurſumq; de iudiciis dei legimus.

Iuditia domini recta: iuſtificata in ſemetipſa. Deſiderabilia ſuper aurũ & lapidem præcioſum mul
tum. Ex quo palam eſt illum lapidem cæteris lapidibus comparari. De quo ſupra in hoc eodẽ 10
pheta ex perſona dei dicitur. Ecce ĩmittam in fundamenta ſyon lapidem angularem: la idemele⸗
ctum præcioſum: ur qui crediderit in eo non confundatur. Hunc lapidem ctobaraerun ædific .
tes. Scribæ uidelicet & phariſei & principes iudæorũ: qui factus eſt in caput anguli: De quo & d.
ſtolus Petrus diſputans ait: Nobis ergo honor qui credidimus angulari: & præcioſo el laphaͤ .
Incredulis autem lapis offenſionis & petra ſcandali. Qui & in actibus apoſtolorũ ad princi 44 1e
quitur ſacerdotũ. Iſte ẽ lapis electus præcioſus quẽ uos deſpexiſtis reprobantes: qui factus 1 in
put anguli: & duos populos cõtinet gentium & iſrahel. Qui ædiſicauit ciuitatem: cuius artifex. &*
conditor deus eſt: de qua & apoſtolus ſcribit corinthiis. Dei ædificatio eſtis: & quaſi architectus ſ ⸗
piens fundamentum poſui: alius ſuperædificat. Vnuſquiſq; autem uideat quomodo ædificet. n
damentum enim aliud nemo poteſt ponere præter eum qui poſitus eſt ieſum xp̃m. Si quis aute⸗
ſuper fundamentum hoc ædificat aurum argentum & lapides præcioſos: li gaa ſonumiti tlame
uniuſcuiuſq; opus manifeſtum erit. De hoc fundamẽto: & in epiſtola altera loquitur Aedilcat ſu
per fundamentum apoſtolorum & prophetarum. Ipſo angulari lapide leſu xpo. Et irerum in qui⸗
bus omnes ædificamimi lapides uiuẽtes in ſacerdotium ſanctum offerre ſpeciales nictimas. De hie

lapidibus myſticæ dicitur. Lapides ſancti uoluũtur ſuper terram. E quibus ædificat xp̃s eccleſiã ſu/

per petram dicẽs in euangelio. Super hanc petram ædificabo eccleſiam meam. Quã ciuitatem qui
meruerit intrare gaudens loꝗtur in domino. Sicut audiuimus ita uidimus in ciuſtate domini uir-
tutů: in ciuitate dei noſtri: deus fundauit ea in æternũ. Super cõditore huius ciuitatis. Et in alio lo/

co dicitur. Hic ædificauit ciuitatem meã: & reducet captiuitatem populi mei. De natura aũt. xii. la⸗

pidũ atq; gẽmaꝑꝶ nõ eſt huius temporis dicere. Cũ & græcorũ plurimi ſcripſerint & latinoæ. Eq/
bus duos tantü nominabo: uiru ſanctæ & uenerabilis memoriæ æpiſcopũ æpyphanium: biin 4
gne nobis ingenii: & eruditionis ſuæ reliquit uolumen quod inſcripſit Et li niun
ſecundum eundem. Apud latinos oratorem & philoſophum qui in opere pulcherrimo garurans
hiſtoriæ:triceſimũ ſeptimũ librũ: qui & extremus eſt: lapidũ atq; gẽmaꝶ diſputatione compleuit
Hii duodecim lapides ſcribũtur per ordinẽ in exodo & in Ezechiel:ideſt in ponciſtetttc

in corona atc diademate principis tyri. Dicamus primũ de exodo. quattuor ordines intexti erant
apidũ. Ordo primus habuit lapidem ſardiũ: topaziũ Smaragdu. Ordo ſecũdus: carbunculum: ſaf

firũ:iaſpidem. Ordo tertius: lyncugiriũ fi
unde Areſdanr id ugiri achatem amethiſtum:Ordo quartus:chriſolitũ:berillũ:oni
inſcripti erant ex nominibus duodecim tribuũ filiorũ iſrahel. In quo no⸗
r e e. mpette o dabidu etiã in raſenni ſcriptura ſit poſitus:carbũculus:ſaffirus & iaſpis.
inemus:nec ad patriã peruenimus: quia nũc per ſpecul idemus i
enigmate.Porro in Ezechiel ſic ſcriptũ repperim ää
3 1¹ us.In ſignaculũ ſimilitudinis & is i
delitüis patadiii dei fuſti. Omni lpideptunoni udinis & corom decons in
apide primo indutus es: Sardio: Topazio: & ucu⸗
lo:& ſaffiro: iaſpide:argẽto quoq;:&: es: ardlio: Topazio: & ſmaragdo:carbucu-
* 10: lal q: & auro & lyncugirio: & achate: & hiſt .
berillo: & onychino. Auroq; repleui & amethiſto: & chryſolito: &
ui theſauros tuos & apotheca je cõdi
Sõ laure as tuas: In te a qua die cõditꝰ es. Cũ
cherub poſui te: in monte ſancto meo fuiſti: in medio lapidũ ignito &:i macularu in diebus tuis ex

gus eonlitue clonce nutt ſunt in te iniquitates tuæ. Quns enim tam ſtultus & uhecordis ĩge
. P 1politu principem tyri quẽcũq; illius eſſe dederit. Et cõditũ inter cherubym:

A nerguconepidde cuotſaru. Quos haud dubiæ angelos itelligimus cæleſteſq; uirtutes putet
qui terrenis lapidibus ornatus ſit: & habuerit ſimilitudinem: & ſignaculum dei. De natura

igitur

igin
ſunto
peon
nutco
gugie
bancu
Pkano

Liuel
larqq.
ſſtat⸗
mine⸗
jea
ſcipt
Alius
Koc⸗
guu⸗ .
foiuut
ſchüeni
Umusn
Nortim
ciuti
nennic
ugui
malan
Berim
lu ee⸗
nclh
niemil
otpe
game
lpr

mme

deiha
iackir
iui⸗
don
W
Won
Cte
CNe
Cor
G
G

(
C

icn
Aa⸗
tin,
Lüinnil
aniſ⸗
0 Cnnn
Cdii
ul. le⸗
dentſn,
Wemgl,
wieſ
Derſtiai
L ecclele
nproner
adei
egimug.
ummul
depd⸗
dem ele⸗
edlſen
100 ro⸗
oli⸗
ee o⸗
getina
nierà
REN
Wten
tplmn
icai
nitd,
0eni⸗
ckiiſt
rengui
mmiui
lolo⸗
rüly
Eg
jinl⸗
inium
tmru
Pku
tci
em
mt
lüor
oo
Wolt
iein
as

Super Eſaiam.

igitur omnium lapiduʒ: & per partes ſingulo& nõ eſt huius temporis dicere. N eq; n. ſemp dicèda
ſunt omnia. Nunc tantum de carbunculo: faffiro: & iaſpide diſſeramus. Carbunculus ꝗpa ratur ſiue

per ordinem ſternitur. Videtur mihi ignitus ſermo doctrinæ. Qui fugato errore tenebrarũ: illumi-

nat corda credentium. Hic eſt quem unus de ſeraphim tulit forcipe comprehenſuz. Ad eſaiæ labia
purgãda. Qui naſcitur iuxta geneſeos fidem in terra eiulath. Vbi eſt aurum optimum. Lapiſq; car
bunculus & praſſinus. Porro ſaffirus qui ponitur in fundamentis cæli habet ſimilitudinem: & ſu⸗-
pra nos aeris cui talis eſt ille ut poſſit ariſtophaniuʒ dicere cum ſocrate.

Quod nos in latinũ ſermonẽ uertere poſſumus ſcando aerem ſolemq; deſpicio

Siue cũ paulo apoſtolo. Noſtra auũt conuerſatio in cælis eſt. Hezechielis quoq; ſcriptura cõmemo
rat:quod locus in quo thronus dei ſit: ſaffiri habeat ſimilitudinem & gloria dii in hoc colore con-/
ſiſtat. Qui portat imaginem ſupercæleſtis. Sed & propugnacula urbis dominicæ: hoc eſt m uroruzʒ
minæ iaſpide roborantur. Qui poſſunt omnem altitudinem eleuantem ſe cõtra ſciẽtiã dei deſtrue
re atq; conuincere: & mendaciũ ſubiicere ueritati. Qui ergo in diſputando fortiſſimus eſt: & ſcãrũ
ſcripturarum teſtimoniis roboratus.Iſte propugnaculum eccleſiæ eſt: laſpidum multa ſunt genera
Alius eſt enim ſmaragdi habens ſimilitudinem qui tepperitur in fontibus thermodõtis fluminis:
& uocatur. Quo omnia fantaſmata fugari autumant. Alius uiridior mari & tictus
quaſi floribus hunc in frigiæ monte ida & in profundiſſimis ſpecubus eius naſci referunt. Aliũ ue-
ro iuxta hiberos hyrcanoſq; & mare caſpium repperiri. Et pcipuæ iuxta lacum neuſim. Eſt & alius
iaſpis niui & ſpumæ marinorũ fluctuũ ſimilis: & clementer quaſi mixto cruore ſubrutilãs. Hoc di-
ximus ut uniuerſas gratias ſpãles in æccleſiæ propugnaculis cognoſcamus. Quas qui habuerit ua
nos timores fugat:& poreſt cũ ſponſa dicere.Fratruelis meus caãdidus:& rubicundus. Porte ãt iſtius
ciuitatis: de lapide ſunt criſtallo:qui ſcalpitur uariis modis: quo lapide nihil purius eſt. Deniq; uehe
mentiſſimis alpiũ frigoribus: & inacceſſis ſoli ſpeluncis concreſcere aquæ dicutur ĩ criſtalluù: & ta
ctu quidẽ lapidẽ: uiſu aquã eſſe:p quæ oſtenditur eos qui in foribus eccleſiæ ſũt nulla debere ſorde
maculari. Sed fidei eſſe puriſſimæ: & dicere cum propheta. A mandatis tuis iĩtellexi: & illud audire.
Beati mũdo corde:qm̃ ipſi deum uidebũt. Muri aũt ciuitatis ſiue termini.& lapidi/-
bus electis extruũtur: quos reliquos lapides intelligere poſſumus: & omnes filios eius eſſe doctos: ſi
ue diſcipulos dei. Quo teſtimonio dũs utitur in euangelio ioanis dicens. Nemo poteſt ad me ue-
nire:niſi pater meus qui miſit me traxerit eũ: & oĩs qui audierit & didicerit a patre uenit ad me. Et
poſt paululũ:ſcriptũ eſt in prophetis.Ergo omnes docti a deo. Qui & p hieremiã loquitur. Dãs le
ges meas in mẽtibus eorum: & ſuper cor illorum ſcribam eas: & nequaquam ultra docebunt ſingu
li ꝓximos ſuos dicentes. Cognoſce dñm. Sed omnes ſciẽt me a minimo: uſq; ad maximũu.Propitiꝰ
enim ero iniquitatum eorum: & peccatorum eorum non recordabor. Doctrina aũt diſcipulorum

dei habet multitudinem pacis: quæ eis a dño derelicta eſt: ædificatioq; urbis pulcherumæ cõpletur

iuſtitia. Vt nequaquã unius gentis: ſed totius mundi ſit uocatus ad fidem ſuam. Seruos & liberos:
diuites & pauperes:. Nobiles & ignobiles: Viros & mulieres: paruulos & ſenes: & omnia quæ ĩ mũ
do uidentur eſſe contraria: exceſſimus breuitatis modum: qui utilis erit in ompibus quæ dicenda
ſunt. Nequaquã nos iuxta hebræos & noſtros ſemiiudæos ſed in cælis urbem dei querere, quæ in

xpᷣo mente ita latere non poteſt.
C Recede ꝓcul a calũnia qꝛ ñ timebis:⁊ a pauoꝛe qꝛ ũ appꝛopiquabit tibi. LXxX.
CRecede ab iniquo ⁊ nõ timebis:⁊ tremoꝛ non appꝛopinquabit tibii.
COrdo pulcherrimus:pauperculã & humilem fuerat cõſolatus: ꝓmittens ei gratias ſpeciales. Nũc
docet quid facere debeat:ſi nolit aduerſariorũ ĩpœtus formidare. Et eſt ſenſus: Nõ uis timere immi
cos tuos:fac iſta quæ dico. Recede procul a calũnia: ſiue ab iniquitate: quia omnis iniquitas & ra-
pina:de calũnia naſcitur:& non timebis tremorq; & pauor non appropinquabunt tibi. Vt nequa/
quam homines:ſed deum timeas. Dicens cum moyſe. Tremens ſũ ego & mœticuloſus: & cũ uno
amicoꝶ iob:horror & tremor uenit ſuper me: & multum mea oſſa cõcuſſit. Et cum ꝓpheta. A uo/
ce orauonis meæ:intrauit træmor in oſſa mea:& ſuper quem dominus requieſcit? niſi ſuper humi/
lem & quietum:& trementẽ uerba eius? Porro alius impiorum tremor qui ex mœtu ſupplicii naſci
tur. De quo ſcriptum eſt. Tremor appræhendit impios.
CEccẽ accola veniet qui non erat mecum aduena quõdã tuus adiũgetur tibi. LXxX.
Ecce pꝛoſeliti accedent adte per me:⁊ coloni erũt tui:⁊ ad te cõfugient. .
C Et hæc iudæi putãt ad hieruſalem dici. Quod multi de gentibus ꝓfeliti ſint futuri: & legeʒ moy
ſi cerimõiaſq; ſuſcipiãt. Quod nos iuxta cœptã ĩterpᷣtationem ad eccleſiã referimus: qᷓ p apoſtolos
ex utroq; populo cõgregata eſt: ꝗqᷓ ñ habet maculã neq; rugã: q libera eſt & mater oĩum credentiuʒ

Ad quos ꝓſelitos & aduenas cõgregãdos miſit dñs diſcipulos ſuos dicens. Docete oẽs gentes ut

cõfugiãt ad euãgeliũ: ut nouã legẽ ſuſcipiãt. ut habitatores quõdã idolatrie: fiãt coloni eccleſiæ. de
uibus & ĩ pſalmis dicitur. Dñs ſapientes facit cæcos. Siue ut in latinis codicibus legitur: dus illu-
minat cæcos: dñs diligit aduenas. Vt poſtquã cæci lumen receperint ueritatis: & ſtulti ſapientiã di-
dicerint. Tunc ad æccleſiam tranſeũtes diligãtur a dño. Et audiãt ꝑ ꝓpheta. Vocabo ñ̃ hobulu me-⸗

um: populũ meũ quo ĩtrate tẽplũ dei zelus apprehendit populum ineruditum.
Ecce ego cream fabꝛũ ſufflãtẽ in igne pꝛunas:? ꝓferctẽ nas i opus ſuũ.Et ego creaui interfe
ctoꝛ em ad diſperdendũ oẽ uas:quod fictu eſt ↄ te non dirigetur ⁊ oẽm lingua reſiſtẽtẽ tibi iudi
cio indicabis. Hec hereditas ſeruoꝝ dñi: iuſtitia eox apud me dicit mvms. LXXN.
Ecce ego creaui te nõ ut erarius ſufflas in igne pꝛunas:? pꝛoferẽs uas in opus.Ego aũt crea
mni te non in perditionem interſicere oẽ uas quod factũ eſt contra te non ſperabitur:? omnis uox
ſurget contra te in indicium omnes reos uinces ⁊ obnoxij tui erunt in ea. Eſt hereditas ſeruiẽ/
tibus domimo ⁊ uos eritis mihi iuſti dicit dommus. f
CDicamus primum iuxta hebraicum. Si uis nõ timere & ꝓcul a te eſſe formidinẽ: fac q p̃teritus ſer
mo narrauit. Ego eni ſum per quẽ habitura es proſelitos: Ego ꝗ creaui fabrũ ſufflãtẽ in igne pru-
nas: hoc eſt diabolũ oĩum maloꝶ artificẽ. Nõ neceſſitate naturæ: ſed mẽtis arbitrio.qui ſuſcitauit
incendia. & ꝓferret contra te uaſa. Quales fuerunt ſymon & elimas magi petro & paulo apoſtolis
reſiſtentes: Ego creaui interfectorẽ eoꝶ qui increduli ſunt futuri. Nõ quo ego ſim cauſa perditiõis
eoꝶ: ſed quo creatus aduerſarius ad pugnãdũ.& uictis pditio & uictoribus cã ſit pᷣmiorum. Oẽſq;
qui contra te a fabro ſufflante ſunt fabricati nõ dirigentur: ſed & pᷣſentes pœnas ſentient & futu/
ras: quodq; prius uidebatur occultum. In conſequentibus dicitur manifeſtius: & oĩum linguã reſi-
ſtentẽ tibi iudicio iudicabis: pgens ſapientiã ſapientiũ: & prudẽtiã prudentiũ reprobãs. Cunctoſq;
hereticoꝑꝶ principes & iudæoꝶ magiſtros: & mücti philoſophos quos faber ille cõ flauerat tuo iu/
dicio cõdênabis. Quomõ & regina ſabba cõdẽnauit incredulos: & niniuitas & ecõtrario iuſtifi-
cabitur ſodoma cõparatione peioris hieruſalẽ. Poſt hæc ĩfertur quæ ſunt pᷣmia futuroꝶ: ne caſſum

—„

utent eſſe certamen: & pᷣſenti morte finiri. Hæc eſt hereditas ſeruorum dñi.i. regna cæloꝑꝶ: & uita

etua: & retributio labo ꝶ: quæ oculus nõ uidit: & auris nõ audiuit: & in cor hois nõ aſcẽderũt:qᷓ
Pparauit deus diligẽtibus ſe. Si aũt diligentibus ergo & ſeruiẽtibus ꝗ nullüũ aliũ hẽnt dominũ niſi
deum: & hæc eſt iuſtitia eoꝶ ꝗq apud deu ſunt dicit dñs. Vt pᷣſens tribulatio futuro gaudio cõpẽſe
tur. Porro iuxta. Ixx. iſte mihi ſenſus uidetur. ego creator tuus non te ita feci quomò diabolus faber
peſſimus immũdo ſpũ cõflat uaſa iniquitatis: & ꝓfert ea in pditionẽ. Qui ſcire debet quod huiuſce

modi uaſa ꝓſperũ iter nõ habeãt: ſed in curſu medio cõfringãtur. Quæ ſint aũt uaſa:ſequenti ſer-

mone demõſtrat. Et oĩs uox quæ ſurget cõtra te in iudiciũ. Oẽs eos uinces: uaſa iniquitatis uocem
habẽt: quæ uox ſurgit cõtra æccleſiã quãdo ponũt heretici in excelſum os ſuũ: & lingua eoꝶ per/-
tranſit ad terrã. Quodq; ſeqtur. Et obnoxii tui erũt in ea. Obællo pnotauimus: qd nõ tã a. lxx.quã
a malis ſcriptoribus uidetur additũ. Cu aut oẽm uocem ſurgentẽ aduerſum ſe eccleſia uicerit. Tũc
ſeruientibus dno & obœdientibus erit hereditas: & æterna poſſeſſio. De ꝗᷓ & in hieremia aliis uer/-

pis dicitur. Et merces operibus tuis. Habitatoreſq; eccleſiæ iuſti erunt dnñi. Omnis eni qui facit iuſti

tiam de deo natus. Quibus loqtur ds. Eſtote ſci qm̃ ego ſcũs ſum. CAPITVLVM. LV.
ſ. Mnes ſitlentes venite ad aquas:⁊ qui nõ habetis pecuniã ꝓperate emite ⁊ comedite
Aenite emite abſqʒ argento et abſqʒ vlla cõmutatiõe vinũ ⁊ lac.Quare appenditis

argentũ.nõ in panibꝰ? laboꝛẽ vm non in ſaturitate. . LXX.
CQui ſititis venite ad aquã.quotquot nõ habetis pecuniã:euntes emite ⁊ comedi⸗/
dite. ⁊ ambulate 2? emite abſqʒ pecunia ⁊ abſq; pꝛecio vinum.⁊ adipem. Quare emitis pecu/
nia ⁊ laboꝛemveſtrum non in ſaturitatem.
Verbũ hebraicũ.oĩ.De quo ſupra ĩ ꝓphetia cõtra arihel dixeraʒ qd eẽt ambiguũ: & uel ĩteriectio
nẽ uocãtis: ueli uhe ſigniſicaret. Hic ĩ pricipio capituli poſitũ ẽ: qd neqquã plagẽtis legitur: ſed uo-/
cantis affectu. Quia ergo omne uas fictũ cõtra æccleſiã dixerat cõterẽdũ: & oẽm uocẽ liguãq; qᷓ ſe
armauerat cõtra Iciam dei eẽ ſuperãdã. Prouocat credẽtes ad fluuiũ dei ꝗ repletus ẽ aꝗs: & cuius ĩ⸗
pœtꝰ lætificat ciuitatẽ dei: ut bibãt aq̃s de fõtibus ſaluatoris. Qui loꝗt᷑ ad ſamaritanã. Si ſcires gra
tiã dei: & ꝗs ẽ ꝗ dicit tibi da mihi bibere: tu petiſſes ab eo: & dediſſet tibi aquã uiuẽtẽ: qui. n. biberit

de aqᷓ quã ego dedero ei:fiet ĩ eo fõs aqᷓ uiuæ: & flumina de uẽtre eius fluẽt. Significãs ſpũm ſcũm:
quẽ credẽtes accepturi erãt: & de quo ꝓpheta myſtico ſermõe reſonabat.Sitiuit aĩa mea ad deũ ui/

uẽtẽ. Et iteꝶ. Apud te ẽ fõs uitæ ꝗ ipᷣe de ſe loqbatur. Me reliꝗrũt fõtẽ aqᷓ uiuæ: & foderũt ſibi lacus
cõtritos: ꝗ ñ pnt aq̃s cõtinere.Hasaq̃s ſpargũt nubes:ad q̃s puenit ueritas dei. Sicut ſcriptũ ẽ.Et nu
bes ſpargũt iuſtitiã. Præcipiturq; ſitientibus ut neꝗᷓquã bibant aquas ſior turbidas & tumẽtes gur-
gites aſſyrioꝶ. Sed pgãt ad aqᷓs ſyloe ꝗᷓ uadũt cũ ſilẽtio:nec timeãt æloquii pauptatẽ. ſiargẽtũ forte
n habeãt. Sʒ audiãt apoſtolũ dicẽtẽ. Gratia ſalui facti eſtis. Et dñs ad diſcipłos: gratis accepiſtis: gra
tis date. Mirũq; ĩ modũ emũt aqs abſq; pecunia: & nõ bibũt eas ſ comedũt.Ipᷣe.n. & aq́ & panis ẽ.
ꝗ de cælo deſcendit. Ergo qd ĩ ꝗbuſdã exemplaribus legit. Emite & bibite. Ab ĩpeniis ſcriptorib?
imutatũ ẽ. Qui putauerũt eẽ cõſequẽtius ſi biberẽtur potius aq̃ quã cõmederentur.Eſt ãt & pecu/
nia peſſima ſiue argẽtũ qd reprobat ſcriptura dicẽs. Pecunia ꝗᷓ dat᷑ cũ dolo: qᷓſi teſta reputabitur. Et
i alio loco argẽtũ ueſtrũ reprobũ.Et ẽ argẽtũ qd dei eloquiis cõparat.Eloqa dñi æloqa caſta argẽ
tũ igne examinatũ terræ purgatũ ſceptuplũ. Spræto igitur illo argento & pecuniis quibus aqs dhi
emere nõ poſſumus. Pergamus ad eũ qui tenens calicẽ ſacramẽti: diſcipulis loq batur. Accipite &
bibite

thoon

lD

mn
mein
iſeen
dona
ul
gne
cat
neſa
Peatn
uit
e
W
m

Super Eſaiam.

gihtert bibite:hic eſt ſanguis meus: qui ꝓ uobis effũdetur ĩ remiſſionẽ peccatoꝶ. Quod uinuʒ miſcuit &
binc ſapientia j cratere ſuo: oẽs ſtultos ſeculi mũdiq; ſapientiã nõ habentes prouocãs ad bibendum: & Hẽ
. noõ ſolum uinũ emamus:ſed & lac: qd ſignificat ĩnocẽtiã paruuloꝑꝶ: qui mos ac typus in occidẽtis DR
üg æccleſiis hodie uſq; ſeruat᷑: ut renatis in xpᷣo:uinum lacq; tribuatur. De quo lacte dicebat & paulus.
mmörr Lac uobis potũ dedi:nõ ſoliduũ cibũ. Et petrus. Quaſi modo nati paruuli rationale lac deſiderate.
Eſenii, Vnde & moyſes uinũ & lac in xp̃ᷣi intelligẽs paſſionẽ: myſtico ſermone teſtatur. Gratioſi oculi eius
auino & cãdidi dentes eius a lacte. Pro lacte ĩ præſenti loco: lxx. adipẽ trãſtulerũt. De quo ſcũs di/
tink cit in pſalmo. Sicut adipe & pinguedine repleatur anima mea. Er in alio loco. Cibabit eos d adi pe
gnenn, frumẽti: & de petra melle ſaturabit eos. Qui adipes non aliud quã myſticã carnẽ ſonãt. Ad quam
tläni ñs diſcipulos hortabatur dicẽs. Niſi comederitis carnẽ meã: & biberitis ſanguinem meum: non
Potolt habebitis uitã in uobis. Vnde & ĩ getſæmani traditus eſt qd ſignificat uallẽ adipeam ſiue pinguiſ-
W ſimã. Simulqʒ ĩcrepat eos qui ſecũtur ſapiẽtiã ſæcularẽ: & puerſas hæreticoꝶ ſimulataſq; dodanas
nit & phariſæoꝶ traditiões. Oẽſq; falſi noĩis ſciẽtiã quæ eleuatur cõtra deu: & magnis pᷣtüis ac labore
and coõtinuo appẽdũt argentũ ꝓ ea diſciplina in qua nõ ſũt panes: & ſudãt pro his cibis ĩ ꝗbus nulla ſa-
mitrl⸗ turitas ẽ. Ex quo oſtẽditur eã ſectãda eẽ ſapiẽtiã: ꝗᷓ nõ eſt in foliis ac flore uerboꝑꝶ: ſed in medullis
R ac fructibus ſenſuũ: qᷓ nõ aurẽ pᷣteruolat: ſed animũ reficit. Quã ut diſcamus ñᷣ trãſimus maria: nec
* magnis ſũptibus ĩdigemus. ſed ꝓpe eſt uerbum in ore noſtro & in corde noſto.
= Audite audiẽtes me:⁊ comedete bonũ:⁊ delectabit᷑ i craſſitudine anima veſtra.Inclinate au
eeihen rẽ veſtrã:⁊ venite ad me. Audite:⁊ vinet anima veſtra:Et feriã nobiſcũ pactum ſempiternum:
Ldin miſericoꝛdias dauid ſideles. LxYJI. „
itit CAudite ⁊ comeditis bona:⁊ delectabit᷑ ĩ bonis aĩa veſtra. Attẽdite auribꝰvfr̃is:⁊ ſegminivias
ninünt meas:⁊ audite me:⁊ viuet i bonis aia vr̃a.Et cõſtituã vobis teſtamẽtũ eternũ:ſcã dauid ſidelia. M

CNe quis putaret auditũ carnis eẽ nõ mẽtis:ad quẽ cohortatur audituros ſermo diuinus: nõ car/

. nis illis bona: ſed animæ pollicetur. Si enĩ inquit audieritis me: bona terræ comedetis. Siue bonuʒ

Eil q dicit. Ego ſum paſtor bonus. Et delectabit᷑ ĩ bonis: & ĩ craſſitudine aĩa ueſtra. Ergo bona quæ aĩæ
—dʒ B repromiſſa ſũt nò diuitiæ & corporis ſanitas & ſæculi dignitates: qᷓ etiã philoſophi appellãt indif-
en ferẽtia. Ideſt nec bona nec mala. Et P utẽtiũ qlitate uariãtur. Sed illa credẽda ſüũt ad q̃ᷓ nos cohortat
Kne, Qdaeus. Declina a malo & fac bonũ. Sinaũt bona aĩæ honeſtas uirtuteſq; dicũtur. Ergo & mala non
eder, aupertas: & ĩfirmitas corporis: & ignobilitas accipiẽda: ſed oĩa uitia ꝗᷓ uere mala ſũt. Deniq; abra/
id han nõ ideo bona huũit qa diues fuit:ſed ꝗqa diuitiis bene abuſus ẽ. Et lazarus ꝗ poſtea reqꝗeuit in ſi
ri nu eius. Nõ idcirco mala ſuſtinuit: ꝗa cũ ægeſtate paſſus ẽ tormẽta morborũ:ſed malis ꝗᷓ putabant᷑
ium ſæcnlo uera bona ẽ cõſecutus: unde & diues ille purpuratus: recepit bona ſua ĩ uita ſua:ꝗᷓ illi erant
latul bona:q ea arbitrabat᷑ bona:& c; lazaro nõ ecõtranio dicitur. Recæpit mala ſua:ſed recæpit mala ĩ ui
.. ta ſua. Quæ mala n illi ꝗ patiebat᷑: ſed aliis uidebãtur. Vtriuſq; rei exẽplũ nobis tribuit beatꝰ iob
Nnct q nec ĩ bõnis nec ĩ malis ſæculi uictus: ſed oĩa pari mẽtis firmitate ſuſtinuit. Quãobrẽ ſalomon præ
Man⸗ catur deũ. Diuitias & paupertatem ne dederis mihi Cõſtitue aũt mihi qꝗᷓ füt neceſſaria & ſufficiẽtia:
ne ſaturatus mẽdax efficiar & dicã. Quis me uidet: aut egẽs fierer: & iurẽ p nomẽ dñi. Si ãt hoc de
nelt pcatur ut nec diuitias habeat nec pauptatẽ: ſed tãtũ uictus neceſſaria.De ꝗbꝰ& apoſtolꝰdicit.Hẽn⸗/
ech, tes uictũ & ueſtituʒ his cõtẽti ſumus. Perſpicuũ ẽ diuitias: & egeſtatẽ: ſanitatẽ: & languorẽ: uolupta
tẽ: atq; cruciatus. Nec bona eẽ nec mala:ſed ꝓ ſuſtinẽtiũ diuerſitate bona & mala fieri. Ergo nõ iu/
tiecti⸗ xta. opü habüdantiã & delicatos cibos: & craſſitudinẽ corporis phaſideſq; & turtures
duo⸗ mulſũ merũ uxoꝶ pulchritudinẽ examina liberoꝶ dñs aĩæ pollicetur: ſed illas delitias ad ꝗ́s nos
gſe myſticæ puocabat dicens. Delectare ſiue delitiis fruere in dño: & dabit tibi petitiões cordis tui. Et
lus i/ alibi. Credo uidere bona dñi terra uiuẽtiũ. Et ĩ alio pſalmo. Buñdic aĩa mea dũm: & Oia interiora
gen mea nomẽ ſcũm eius. Qui ĩplet ĩ bonis deſideriũ tuũ. Deniq; ifert. Audite me & uiuet aia ueſtra. .
dibeti Oĩum bonoꝶpmiſſio uita eſt ſempiterna. Quod ſi uolueritis audire & aĩa ueſtra uixerit in æternũ
ſoür: feriã uobis pactũ ſempiternũ: miſericordias dauid fideles. De quibus idem pſalmiſta cãtabat. Miſe
leiui⸗ ricordias tuas dñe ĩ æternũ cãtabo in generatione & generatione annũciabo ueritatẽ tuã. Et ut ſci
ig amus ꝗᷓ ſint iſtæ miſericordiæ: ſequẽti ſermone demonſtrat. Semel iuraui in ſcõ meo ſi dauid men
Enn tiar:ſemẽ eius ĩ ſempiternũ manet: & thronus illius ſicut ſol i conſpectu meo:& ſicut luna pfecta in
ſgu⸗ xæternũ & teſtis ĩ cælo fidelis. Qui idcirco uocatur ſfidelis: da promiſſa cõpleuerit. Pro ꝗbus. xx. trã/
r ſtulerũt. Scã dauid fidelia: qd põt pro firmis accipi atq; robuſtis. Vt eſt illud. Fidelia mandata eius
r cõſirmata in ſæculũ ſæculi. Et in alio loco. Deus fidelis & nõ ẽ iniquitas in eo.Et apoſtolus paulus
5 Si negauerimus ĩquit eũ. Ipſe fidelis manet. Negare ſeipſũ nõ poteſt. Et ĩ alio loco ſcribẽs ad timo/
6 thheüu. Fidelis tione di Hoc ãt pactũ quod dũs pollicetur:nõ erit breue et
i⸗ theũ. Fidelis ſermo: & omni acceptione dignus. Hoc ãt pactũ quod d P r:noe e
9 unius tẽporis. Sicut fuit populi iudæoꝶ: ſed manebit æternu: ut ueniat uerus dauid. Etĩ euangelio
lt . cõpleãtur quæ ex dei pſona ſũt repromiſſa. Inueni dauid ſeruũ meũ:ẽ miſericordia ſcã unxi euũ. Cu-
i⸗ ius manũ poſuit ĩ mari: & fluminibus dexterã illius. Quẽ iuxta hezechiel p multa iã ſæcula dor-
ee mientẽ dauid appellat ſeruũ ſuũ:atqʒ paſtorẽ dicẽs.Suſcitabo uobis paſtorẽ unũ ſeruũ meun dauid.
C Ecce teſtẽ populis dedi eũ:ducẽ ac pꝛeceptoꝛẽ gentibus.Ecce gẽtẽ quã neſciebas nocabis: et

Liber xv. c. lv.

getes qᷓ nõ cognouerſit te ad te currẽt: pꝑ dñz deũ tuũ ⁊ ſactũ iſr ꝗ gloꝛiſicauitte. LCxx.
C Ecce teſtimoniũ iĩ gẽtibꝰdedi eũ:pꝛicipẽ ⁊ pcipiẽte gẽtibꝰ:gẽtes qͥ neſciebãt te iuocauerũt té. Ley
Et populi ꝗ ignoꝛabãt te:ad te cõfugiẽt:pꝑ diiʒ deũ tuu? ſactũ iſrahel gꝗa gloꝛificauit te. en
CProuocauerat ad credẽdũ populũ iudæo : ut ĩclinarẽt aurẽ ſuã: & pactu acciperẽt ſempiternum letti
Quod dũs dauid repromiſerat: abraham & ſemini eius dicẽs. In ſemine tuo benedicentur gentes. unn
Quod apoſtolus paulus ediſſerens. Nõ dixit ait.In ſeminibus ſed in ſemine qd eſt xp̃s. Et ga ſciebat le
illis nõ credẽtibus credituros eẽ populos: trãſit ad gentes & dicit. Miſiſſe ſe filium ſuüũ teſtẽ uel teſti hiie.
moniũ cunctaꝶ gẽtium ꝗ præcepta illius atq; mandata populis nuntiaret. Qui de ſeipſo loquitur. heli
Oportet prædicari euangeliũ iſtud: in oĩ orbe in teſtimoniũ cũctis gentibus. Deniq; ſuperbiẽtẽ pi e
latũ hoc ſermone cõſutat. In hoc natus ſu: ut teſtimoniũ pᷣbeã ueritati. De quo apoſtolus paulꝰ ſcri
pit timotheo. Vnus mediator dei & hominũ homo xps ieſus: qui dedit ſe redẽptionẽ ꝓ oĩbus teſti
moniũ tẽporibus ꝓpriis:ĩ quo ego poſitus ſũ pᷣco & apoſtolus. Omnia ergo ꝗ dicũtur ad eũ referẽ CA
da ſõt. Qui quaſi ouis ad uictimâ ductus ẽ: & quaſi agnus corã tõdẽte nõ aperuit os ſuũ.De quo ſu
pra dicitur. Vidimus eũ & nõ habebat ſpeciẽ neq; decorẽ. Et ipſe peccata noſtra portauit: & pro no .
bis dolet. Ad hunc cõſugerut ſiue cucurrerunt: qui eum antea neſciebãt dicẽtes. Deus noſter reſfu niee
giũ & uirtus. Et iteæ. Dne refugiũ factus es nobis in generatione. De quorũ fſide è ſupra legimus: ꝗ 6 .
bus nõ eſt prædicatũ de eo uiderüt: & qui non audierãt intelligẽt. Iſte teſtis ẽ oĩum quæ pater mũ/- vor
do ſpopõdit & præſtitit: cuius myſteriù breui paulus ad epheſios ſermone cõpræhendẽs. Deus igt füce
dñi noſtri ieſu xpᷣi pater glorie. De quo & nũc ſcriptũ ẽ Propter dim deũ tuũ & ſanctũ iſcahel qui lmu
glorificauit te: & ea gloria quã habuit prius quã mũdus fieret. De qua & ꝓpheta teſtatur. Apparebit lo
loria dei qui eſt ſpjendor gloriæ: & ſorma ſubſtãtiæ eius: quãdo oĩs lingua cõfitebitur: q dus ie- gent
ſne in gloria patris ſit. Qui reſpondit filio gloriã quã prius habuerat poſtulãti. Et glornicaui: & glo kiea
rificabo. De quo & iobes apłus uidimꝰ ait gloriã eiꝰ: gloriã qᷓſi unigeniti a patre: plenũ gratiæ && ue iue⸗
ritatis. Ergo quãdo de eo loquitur. Qui ĩ principio apud deũ erat deus uerbũ appellatur pater gloo) elnt
riæ: quãdo aũt de eo qui dicit in euãgelio. Quid me perſequimini hominẽ qui ueritatẽ uobis lo⸗- Uret
quor. Vocat᷑ deꝰdñi noſtri ieſu xpᷣi. Nõ qd alter ſit ꝗq multoꝶ error ẽ peſſimꝰ:ſj quo unꝰ atq; idẽ filꝰ Muln
dei. Nũc diuinitatis ſuæ gloria: nũc noſtræ naturæ ꝗᷓ ſuſci te & ſeruare dignatus ẽ loqtur affectibus dici
CAuerite dũm dũ ineniri põt:inuocate eum dũ ꝓpe c. Oerelinquat ipiꝰ viaʒ ſuã:⁊ vir iniquus Nn in
cogitatões ſuas:⁊ ↄuertat᷑ ad dñz ⁊ miſerebit᷑ eiꝰ:⁊ ad deũ nr̃ʒ qm̃ multꝰ ẽ ad ignoſcẽdũ. LXxx. N
Auerite oũm.:⁊ cum inueneritis:eum inuocate.Et poſtquam vobis appꝛopinquauerit:relin ⸗/
quat impius vias ſuas:⁊ vir iniquus cogitationes ſuas:⁊ conuertatur ad dominum:⁊ miſericoꝛ P⸗
diam conſequetur. Quia multum dimittet peccata veſtra. .S= l
Q uia igitur ut ante iã diximus: noluiſtis pactũ recipere ſempiternũ: & miſericordias dauid fide- e
les. Quas uobis nolentibus ſuſcipere: ſuſcepit turba gentiliũ. Moneo uos populares meos.Ego ꝓ/ .
pheta atq; cõteſtor. Dum tempus eſt: agite pœnitentiam. Cõuertimini ad eũ ꝗquobis nũc loquitur B
p ꝓphetas:q poſtea locuturus ẽ. Querite eũ dũ ĩueniri põt.Dũ eſtis in corpore:dũ datur locus pœæ⸗/ B
nitentiæ: quærite nõ loco ſed fide. Quomodo aũt qratur deus: ĩ alio loco plenius dicimus. Sapite H
de dño in bonitate & in ſimplicitate cordis querite eũ: quia inuenitur ab his ꝗq non tẽptant eũ: & ap 1
paret his qui nõ ſũt eius ĩcreduli. Vnde nos ſciẽtes illud dictũ de peccatoribus qui longe recedunt
a te peribùt: loquamur ad diũm. Quo ibo aſpũ tuo: & a facie tua quo fugiã? Si aſcendero in cæylum hi
tu ibi es:ſi deſcẽdero in inſernũ ades.Et inuocemus eum dũ prope eſt:ne noſtris uitiis atq; peccatis n
ꝓcul recedat. Appropinquat enĩ appropinquantibus ſibi: & filio longo poſt tempore reuertenti læ— C
tus occurrit. Quãobrẽ ſanctus in pſalmo canit. Mihi aũt adhærere cko bonũ eſt. Et moyſes ſolꝰap I
propinquabat ad dñm. Et p hieremiã loquitur deus. Ego deus appropinquans: & nõ de lõge. Ap⸗/ 4D
propinquãs eis: qui mihi appropinquãt fide: & longe recedẽs ab his qui a me ꝓcul infidelitate diſce C
dũt. Propter qᷓ dicitur ad credentes. Appropinquate deo: & appropinquabit uobis: ac ne hoc repu-
taremus poſſe ſufficere. Statim iungit. Reſiſtite diabolo & fugiet a uobis. De quo ſupra dixerat. Ad
uerſarius ueſter diabolus ſicut leo circum iens: quærit quẽ deuoret. Aduerſũ quẽ reſiſtite conforta- 1
ti fide. Nec ſatis ẽ qrere dũm & dũ pœnitẽtiæ tẽpus eſt inuenire. Atq; inuocare eum duʒ prope eſt.
Niſi reliquærit ĩpius uias ſuas priſtinas: & cogitationes antiquas. Quibus a dno declinauerat. Tüc

enim reuertemur ad dñʒ qui miſerehitur noſtri. Et ad clementiſſimũ patrẽ qui multus ẽ ĩ miſericor
diis: & facilis ad ignoſcêdũ:cũ cogitatiões & uias priſtinas reliquerimus: ut poſtea mereamur audi e

re. Beati quorũ remiſſæ ſunt iniquitates: & quorum tecta ſunt peccata. M
CMõ eni cogitatiões mece cogitatiões ueſtre:neqʒ nie veſtre vie mee dicit dñs.Sicut eni exal-/
tant᷑ celi a terra:ſic exaltate ſt vie mee a viis veſtris.⁊ cogitatões mee a cogitatõibꝰvẽis.LXxX
NMeqʒ eni ſũt cogitatões mee ſicut cogitatiões vẽe:nec ſicut vie mee vie vẽe.Sʒ quãtũ diſtat
celũ a terra:tãtũ diſtat uia mea a viis veſtris:⁊ cogitatões ueſtre a cogitatione ma.
CNe putetis inquit difficile eſſe quod ſpondeo: & uobis incredibile uideaturi mpium & iniquum
poſſe ſaluari: uel populum iudæorũ: uel omnes qui in gentibus neſciebant deum. Hoc conſidera-
ie: quod multa inter mea ueſtraq; cõſilia differentia eſt: & quãta naturæ:tanta uoluptatis diuerſitas
„Läü Multæ

itte

lemm

Nn.

liche
A
Gun
tiez
i
dortti
eüeies
edoh
Epron
ſter ein
imueg
ermuüͤ⸗
un igt
el gai
daredit
düsie⸗
1 l⸗
ix ae
derglo⸗
bis lo⸗
defl⸗

Atibe
iguns

LXX.
rdin⸗
ſenico

iſc⸗
lpyy
Min
e⸗
ie
ap
dnt
Aun
Wi
eunle
ſore⸗p
e.
ealt

1441
ſonn
def⸗
Iie
nicot

d

ſnt

um
1,

n⸗

Deu. 32. a.

S uper Elſaiam.

Multæ enim cogitationes in corde uiri. Cõſilium aũt dñi ĩ ſempiternũ manet. Vt homines ſæpe /p
miſſi pœnitet: & ueterẽ uoluptatem: nouella uoluptate ſubuertitis. Dñs eni diſſipat cõſilia gentiuʒ:
& reprobat cogitatiões populoꝑ: & irritas facit uoluptates pricipũ: cogitatiões aut cordis eius: a ge
neratione in generationem: & quicquid decreuerit nõ poteſt ĩmutari. Vultis ſcire diuerſitatem mei
ueſtriq; cõſilii:quãtũ cælũ diſtat loco a terra. Et aliud angelorũ: aliud hominũ habitaculũ eſt. Tan-
tum meæ cogitationes a ueſtris cõſiliis ſeparantur. De meis eni cogitationibus dicitur. 1 nſcrutabi
lia iudicia eius: & iueſtigabiles uiæ illius. Porio de ueſtris. cogitauerunt cõſiliũ qd nõ potuerũt ſta-
bilire. Et alio loco. Quodcũq; inieris cõſiliũ diſſipabit: & ꝗcꝗd locuti fueritis nõ pmanebit ĩ uobis.
Perſpicua ĩterpᷣtatiõe ñ ĩdigẽt:idcirco ſtrĩiguntur potius quam diſſeruntur.
CEt quomodo deſcẽdit iber ⁊ nix de celo:⁊ illuc vltra nõ r euertit᷑:ſed iebꝛiat terrã ⁊ ifũdit eã:2⸗
germiare cã facit.et dat ſemẽ ſerẽti:? panẽ cõmedẽti.Sic erit vbũ meũ qð egrediet᷑ de oꝛe meo
Mõ reuertetur ad me vacuũ:ſʒ faciet qcũqʒ volui:⁊ ꝓſpabit᷑ i his ad q̃ miſi ilud. LXX.
CAuo ſi deſcendat pluuia aut nix de celo:2 nõ reuertatur. Sonec mebꝛiet terrã:⁊ genceret ⁊ oꝛia

tur. Et det ſemẽ ſeminanti:⁊ panẽ ad cõmedendũ.Sic erit verbũ meũ quod exicri de oꝛe meo:

nec reuertetur donec cõpleat q̃ volui:⁊ pꝛoſperas faciã vias tuas ⁊ pꝛecepta mea.
CPẽdẽt ex ſuperioribꝰꝗᷓ dicũtur. Et breuiter hic ſenſus eſt. Nõ ſit ĩcredulus populus nationũ: quod
poſt tãta ſcelera impius repẽte ſaluetur. Nõ enĩ ſũt cogitatiões meæ ut cogitatiões hoĩum: & quan
tũ cælũ diſtat a terra: tätũ meæ cogitatiões a cogitatiombus hoĩium ſeparatæ ſũt. E go eni clemẽtiſ-/
ſimus ſũ: & multus ad ignoſcẽdũ. Vultis & aliã accipere ſimilitudinẽ: qũo imber & nix deſcẽdit de
cælo: & illuc ultra nõ reuertitur. Sed inebriat rerrã & ifundit eã. ut uaria ſemina pululet: & plenis ſe
getibus panes ĩ uſus hominũ procrehentur.Sic repromiſſiõis meæ uerbũ qd ſemel pollicitus ſum.
Et qd egreſh de ore meo irritũ nõ erit. Sed oĩa ope cõplebũtur. Iuxta anagogen duplex ĩtelligẽ
tia ẽ: qd uerbũ dñi uel ille ſit de quo ſcriptũ eſt. In prĩcipio erat uerbũ & uerbũ erat apuò deũ & deꝰ
eratuerbũ. Qui nõ reuertitur ad eũ uacuus: niſi patriis fecent uoluntatẽ: & uniuerſa cõpleuerit. pro
pter quæ fuerat corporatus: & mũdũ recõciliauerit deo: qui de ore pcedere dicitur: && de utero ac
uulua:nõ qꝗd deus hæc mẽbra hẽat. Sed qd nos naturã dñi p noſtra uerba diſcamus. Vel certe hoc
dicẽdũ qd euãgelicæ ſermo doctrinæ iber appellætur: & pluuiæ ᷓs füdũt ſup terrã bonã nubes ſpi
rituales: ad q́s puenit ueritas dei: quẽ ibrẽ: & ꝗs pluuias moyſes ĩ deuteronomii cantico pollicetur
Audiat terra uerba ons mei. Expectet ſicut pluuia æloquiũ meũ: & deſcẽdãt ſicut ros uerba mea: ut
ꝗ ſeminauerũt in lachrymis: ĩ gaudio metãt. Et ꝗ ſeminauerũt ĩ iuſtiua & ſpũ: metãt fructũ uitæ ſẽ
piternæ. Accipiãtq; panẽ doctrinæ euãgelicæ. De quo ĩ ꝓuerbiis & ĩ eccleſiaſtæ ſcriptũ ẽ. Aperi ocu
Ios tuos & ĩplere panibus:& iterũ. Mitte panẽ tuũ ſup aquã:qa ĩ multitudine dierũ tuoꝑꝶ inuenies
eũ. Neqʒ enĩ hoc credẽdũ ẽ qd pᷣcipiatur ueſcẽtibus ut ad cõmedẽdũ hũc panẽ quo corpora nutriũ
tur oculos aperire debeãt: & ſic ſaturari panibus:quos in abbachuc comedit pauper abſcõdite. Sed
ad panẽ doctrinæ cohortatur dei: quẽ niſi aperuerimus oculos cordis noſtri: comedere nõ poſſu/
mus. De quo ſæpe ſcribit & paulus. His ꝗ fidei & ueritatis ſermonibus nutriuntur. Præci piturq; do/
ctori ut panẽ doctrinæ ſuæ mittat ſup oẽm aquã:& cũctis infũdat gratiã ſpũalẽ.& ſciat qd ſi fece/
rit qᷓ pcepta ſũt ĩ nouiſſimo tempore ſit pᷣmia recepturus.Satiſq; mihi uidetur ĩiuſtũ ut ꝗq pbet æle/
moſynam de iniquo mãmona fſaciat ſibi amicos: qui eum recipiant in æterna tabernacula. Et qui
ſpũales largitur cibos atq; conſeruis cibaria in tempore ſuo:non inueniat eos poſt multa ſæcula:
quæ æccleſiaſtes appellat dierum multitudinem.
CIn letitia egrediemini:⁊ in pace deducemini.Moõtes ⁊ colles cãtabũt coꝛam nobis laudeʒ:2
omnia ligna regionis plaudẽt manu. Pro ſaliuncula aſcendit abies:⁊ pꝛo urtica creſcit myrtꝰ.
Et erit dñs nominatus in ſignũ eternũ quod non auferetur. LCxX.
¶In letitia egrediemini:⁊ in gaudio deducemini.Moõtes ⁊ colles exiliẽt expectãtes vos i gan
dio:⁊ omnia ligna agri applaudẽt ramis.Et pꝛo ileſt viliſſimis ſtipitibꝰaſcẽdet cypa
riſſus:⁊ pꝛo coniza aſcẽdet myrtꝰ.Et erit dũs in nomẽ:⁊ in ſignũ ſempiternum.
CEt nõ deficiet:uerbum ĩꝗt meũ nõ reuertetur uacuũ.Sed poſtqᷓ compleuerit uniuerſa ꝗᷓ uolui: &
meã in terris ſecerit uoluntatẽ. Tunc ad me ueniet. Et implebitur illud qd ſcriptũ eſt. Dixit dñs do/
mino meo ſede a dextris meis. Donec ponã inimicos tuos ſcabellum pedũ tuorum. In lætitia eni
egrediemini de idolatrie ſanguine: & deducemini in pace. Vt audiatis ab apoſtolo. Gratia uobis
&c pax.Siue in gaudio ducemini: ut poſt umbrã legis diſcatis euangelii ueritatẽ: Montes. n. & col/
les:quos angelos melligere poſſumus:& ſanctorũù animas quæ pro uarietate uirtutũ montes ap-/
ellantur et colles gaudebunt: Sup pœnitentibus & mentis lætitiã ſaltibus indicabunt. Quod &
dñs loquitur in euãgelio. Lætabuntur angeli in cælo ſup uno beccarore pniam agente.Oĩa quoq;
ligna agri gaudent:manu ſiue ramis quæ plantata ſunt ſecus decurſus aquarũ: quæ fructum ſuum
dabunt in tẽpore ſuo:& foliũ eorum nõ defluit. De ꝗbus unum lignũ loquebatur in pſalmo. Ego
aũt ſicut oliua fructifera in domo dñi. Interrogemus eos qui ſimplicẽ tantum ſecuntur hiſtoriam:
& elixas carnes ſanguine comedunt. Vtrum ligna plaudant ramis. & cõcrepent manu: & illud qd-

de fluminibus dicitur: Flumina plaudẽt manu. Quo ſenſu accipiendũ ſit. Nec ſolũ montes & col
P iii

L.iber. xv. c. lvi.

& cypari q
iſſum:& oib
dotion oibh.Iuxta ſymmachũ
Vbi aũt. Ixx. tranſtul interprætati nn Eien r ginta in hebreo ſcribitur neſi, .
cũqʒ ſe habet noĩ ulerunt quæ in hebr . herba uiliſſima & us quã aquila & theo
tur uirtutes. I deſtprce iri rietas hoc dicendũ a Gümtſanbdmmachuzu odoriſq;peſſimi
rudentia. D iniquitate iuſtiti mala uertanturi § uertit urticam. Vi
emus exẽ a. ꝓ temeritate: forti tur in bona.E rticam. Vt
iza amari ſaporis um. Matheus & zach : ꝓ luxuria tem uitiis naſcan
me a facie iſtpieti poris: & odoris teterrimi zacheus publicani ſali perantia ꝓ ſtultiti
need. piẽtiæ meæ. Iſti ĩ rrimi dicentes. Cõ aliunca erant & ſti ultitia
optimi: & i uari JIſti ĩ apłos repẽ ntes. Côputruer erant ſtirpes inuti
. ria opa neceſſarii pẽte mutati: facti unt & corru pes inuti/
me pſeqris? durũ pa neceſſarii. Paul- :facti ſunt cypariſſus: & ptæ ſunt cicatri
me pſeqris? durũ tibi eſt cõtra ſti quoq; pſecutor pariſſus: & abies: && catrices
1tOtO orbe euã 1201 cotra ſtimulũ c . eccleſiæ: ñ di §: myrtus d .
ägeliũ pdicauit: & di alcitrare. Vrtica er⸗ qñ audiebat a dñ odoris
& myrtu geliũ pᷣdicauit: & d rtica erat habẽ no.Saule ſa
§: meretric iz. icere poterat:xpᷣi abẽs pſecutiõi e ſaule quid
diſũ. Ergo i es & publicani erat:xpi bonus od oſecutiõis aculeos e
ſũ. Ergo illud qd ĩ euageli ii præueniut phari or ſumus. R Quãdo aũ
5— ieuãgel P ariſæos ĩ .Recte c . aut
ad naturæꝓ Iqd i euagello dicitur. Nõ põt a eOs i regno dei ypariſſus a
. iræ ꝓprietatẽ ut heretici .Nõ põt arbor b ei:& latro d ppellatur
nã & fr . eretici uolũ bor bona face e cruce t .
mal Kcd ein bonerEr quo p — mẽtis etenez ias deguaguär W
alä an uius fructus uarii ſu unumquẽ . infertur: aqua reicrrur
ficiet his us uarii ſunt.S queq Pppf ur: aut fac
ꝗ de malo cõmutati t. Seqtur. Et erit dñs ĩ a uoluntate facere ĩ aĩ ite arborẽ bo
appellétur noĩe xpi nutati fuerint in b . ñs ĩ nomẽ & ĩ ſi re ĩ aĩla ſua bo
PPey le xpiani: & ee. onum. Frit dñs in ignum ſ. . nam uel
lũ loꝗᷓbat᷑.Hi piani: & crucis eius inurã it dis in nomẽ & in empitern
Hic erit ĩ ruinã & ĩ § inurãtur cauteri mẽ & in ſign um qd nõ de
abit uobis dñs ſignum: & ſai rrectionẽ multoꝶ & ĩ ſi quo ſigno ſymeon t num:ut ex ipᷣiꝰ
:& ſanctus cantat in pſa ĩ ſignũ cui cõtradi 1tenens ulni
tat in pſalmo. Fac mecu rradicef-De quo & ſi § paruu/
ſe ſgnum in bonunn. Eiei

ſ ſed de præſenti
nti
E dicit dominul nerſariene tranſiet in futurum C
niat: z iuſtitia mea ut nilo iciucicinm⸗ facite taſtllan ⸗gnle mxia eſt LVI
. a eſt ſalns mea
lus mea vtue

uaticinio termi
inato: quæ i
ſit. Lo 1 : quæ in ad
ißes D Hõ pis SSS ſermonis dei d ſaliũca & urtica ĩ
poniac tiri de miſencordi dei:ſi.n cogit * . niecrct q recta fütede pa icrpariſſn myrtũq; mutãd
ebemus. Cu 7 atões ſcõꝶ iudicia ſũ . rẽt ſe aduẽtui utãda
CLurnolt . 2 U icia ſũt:& e⸗ uétui ſalu . .
pe cuſtodiamus iudiciũ: ne deſpietanu ſẽſus ad keren⸗
. ciamus pſonã ionẽ
upis ĩ iudi

diciũ ſit q iudi
. q iudicat iudicãtes. Ir
iudicat.NHuic q udicãtes. Iuxta qd & ĩ
& faciũt dird, aeta Krlte legit᷑. De ſtetit ĩ ſ
ſigniſicari 101 tpe.vVt iuſti qd iuſtũ iciũ & facite iuſtiti . ynagoga deoꝶe:ĩẽ S
hærẽt ari locus: qd q un inſtitia, iuſtũ ẽ pſequãtur qnaͤj llud ſimile ẽ. Bti cuſte Zin arde ei
rẽt: ita ut q unã hueri iã fecerit:cũ ãtur. quãꝗᷓ noie iuſtiti . uſtodiũt iudici
ä hüerit oës hé :cũctas uir . e iuſtitiæ oĩ ut iudiciu
eS heat: 5 tutes 1 leſſe . OIS Mora . 4 3
:& ꝗ una caruerit cucn Elle Lirern O juicẽ ne wlüpldte
TLale g & & Dr bi
rtuſdecimꝰ 1
pſalmꝰ ſo

nat. Qui ambulat ĩma
bulat ĩmac
maculatus & o
zatur iuſtiria .
patur iuſtitiã. Et alibi ſcriptũ ẽ.Iuſtitiã diſ.
. a diſcit itatis
e ꝗq hitatis ſup terrasꝭ

Quod autem ſ
fanctorum aluator qui factus iuſtiti
Beatue uerba teſtantur. Et en nobis iuſtitia & ſanctitas &
at illud ſo⸗ qui facit hoc:: ſliu. geu miſericordiam ſuam Ccdemprio'In ſe ſit miſeri
E raraagm. eit oers inne norninte gui ePpeehcaͤlti degrrenKing.
catns vir qui facit bec:ꝛ bomo rnienn malag.. diẽs ſabbatü:ne pol
⁊ homo qui retinet iſta:⁊ cuſtodit ſddet ilseroe
a vt non pꝛof.
anet ea: ? ſer/

uat ma
nus ſuas ne faciat iniquitatem

0

paruulus cogitabã .
taꝶ obliuiſcẽs: .Poſtq̃ᷓ factus ſũ uir: .
1 obiſean Bl futuꝑ ſe Liut u urcteſr tgi e 4 paruuli ſũt.Iſte pᷣſẽtẽ
Iſtei gitur uins⸗ enitudinis xpᷣi: ut ei pſ. pueniat ĩ unitatẽ fidei pᷣſẽtẽ cõſeqtur btĩtudinẽ
mũ & apphẽ dit kecieti⸗ hoĩs Ve ille ualeat coaprari ragnitiorte filii dei ndine⸗ kier
Iu faciat qdpp c. Iudiciũ. ſ. atq; iuſtiti euitico crebrius dicit us uir ꝗq ñ abiit ꝑ pfectũ
. qd pᷣceptũ ẽ:ſ i. ſ. atq; iuſtitiã & ſalutẽ dñ rius dicitur hõ ꝗ ñ abiit ĩ cõſilio ĩpi
tũ qd pᷣcæpit obſi. t ed ſtrictã tene Lſalutẽ dñi qᷓ ꝓpe ẽ: r. hõ. In eo btũs ẽ lo ipio.
ato ſiue dormi s uerſus onñdit. C diat ſabbatũ ibus reuelãda:ut nõ
beat ſabbatũ.Id ormire & s onñdit. Cuſtodiẽs manꝰ ne polluat illue aꝛut nõ ſo
at lal .Ideſt otiũ: * pulis jhiare. Sed manꝰ ſuas: nar! ud. Q ſit ãt ſ.
eni facit peccatũ:ſ. dtcaqtäti faciatid ad ai: clictman ſieszne faciaroé mali ät ſabba
eccatũ: ſeruus pcti ẽ iat:ꝗᷓ ad aĩæ ſalutẽ faciẽs ꝗeſcat ĩ mali malũ:neq;.n. pdeſt
opemur cibũ ꝗ peri pcti ẽ. Nos ãt ĩ lij alutẽ ptinẽ t malis:& iuse ini Pde
. Iperit Sedacerétend ſbertate nocati in t. ad o& opus ſemilen. iniqtatis h
cũ eo unus b adhærẽtes dño di ocati ſumus:q̃ lib opus ſeruile ñ a.
apoſtoli ñ erãt . b eamuſh ſabbata d . lcCamus cũ pph 1 ertate donaui moueat. Qui
r. ꝗbus dñs loqꝗbat elicata. Nec ſim a. Mihi ãt adh it nos xpᷣs:ut neq̃qᷓ
autem non eſtis d loꝗbatur. Si eſſeti cſimus de ſex di ærere de Ppent neqg
. e m —„ etis d de lex diebus ĩ o bonũ ẽ.E 5
CEt non dicat filius acuene ania aleg 20:, citenan undnemiiamatete mücus Dead⸗
. odi re
crer vomino dicens. Separanoned tqd ſuum eſt. Nũc
ione diuidet
mẽe dominus
9

populo

qui ſignum eſt. Cum ui
2—— OCU uideritis ai
= tſignum filii hom
2 ait ſignum filii hommis quod non defſ
9 eficiet:nec
:nec ullo fine m
mutabitur:

dohie

Ka

Eiret

Cit

Ladue
itinere
1 lute
ciro⸗
untci⸗
deens

ſoſe
opul
f
tuefl
tur i⸗
mebta
cicita
nowim
ſettotn
n
Que
tunuch
uadi
beunt
CA
nonn
ſenp
Cbe
Mr
ſa
CNE
üj
de⸗
i⸗

Super Eſaiam.

n popnlo ſuo:? non dicat ennuchus:ecce ego lignum aridum. LXX.
* Xẽ dicat alienigena qui appoſitus eſt domino. Putes ne ſeparat me dominus a populò ſuo
N Et ne dicat eunuchus quia ego ſum lignum aridum.
Qui huiliter hũc locũ ĩtelligũt ad ꝓſelitos ex gẽtibus & uere eunuchos referũt ꝗᷓ dicũtur. Quod
n & aduenæ ſi legẽ dñi ſuſceperint: & circũcidãtur: & eunuchi qualis fuit cãdacis illæ reginæ: ꝗ etiaʒ ĩ
Kti itinere otioſus eẽ nõ poterat: & dũ ꝗrit ĩterpᷣtem lectiõis: xpᷣm repperit quẽ ꝗrebat. Nò ſint externi
a ſalute dei. Hoc ãt ĩquiunt dicitur cõtra iudæos: ꝗ nobilitatẽ iactãt generis: & filios abrahæ ſe eẽ di
ir cũt: & beatos putãt ꝗ hũt ſemẽ ĩ ſyon & domeſticos ĩ hieruſalẽ. Nos ãt quos ſupra p ſaliũculam. &
* urticã: & cõzam: & Iterptati ſumus ĩ abietẽ & cypariſſũ myrtũq; cõuerios eoſdẽ nũc ad ſi-
dẽ euãgelii itelligimus ꝓuocari:qd deſperari nõ debeãt:ſi adhæſerint dño nec ſe putẽt a dei popu/
legnid lo ſeparari.Oẽs enĩ qui ĩ xpᷣo ſũt baptizati:xpᷣm ĩduerũt.Nõ ẽ iudæus & ethnicus circũciſio & ppu/
ii riü bn⸗ ĩ deuteronomii pᷣcipitur cãtico. Lætamini gẽtes cũ populo eius.i.dei qui porem kuit
helunt populũ iudæoꝶ. Qui de oriẽte & occidẽte ueniẽtes: requieſcẽt ĩ ſinu abrahã. Hoc ẽ qd & iohes ba
eidann ptiſta dicebat. Et ne dicatis patrẽ hẽmus abrahã. Dico.n. uobis: potẽs ẽ deus de upidibus iſtis ſuſci
etemn tare filios abrahæ:Et quo ĩ ꝓſelitis nõ ẽ ulla diuerſitas: ſ & uiri & fœminæ ad ſalutẽ pariter uocan
dre bo tur. Sic & ĩ eunuchis qui ſe caſtrauerũt pp regna cæloꝶ: uterq; ſexus accipit᷑: qui mortificauerunt
m bel mẽbra ſua ſup terram. Fomicationẽ: ĩmunditiã: deſideriũ maſũ:donec pueniãt oẽs ĩ uirũ pſectũ: c· .
nöͤ de dicãt cũ apło. Nos neminẽ nouimus ſcdm carnẽ. Et ſi cognouimus iuxta carnẽ xpᷣm: ſed nũc iã nõ
dißi⸗ nouimus. Ergo ĩ eunuchis nequaꝗᷓ illi ĩtelligendi: quos ardens poeta deſcribens ait. Nec n infœlix
bamn, ferro trũcata iuuentus: atq; exſecta uirũ:ſed illi de quibus dñs ĩ euãgelio loquitur. Qui ſe caſtraue
1dĩ runt ꝓpter regna cæloꝑ: q́les erãt & apoſtoli quibus admirãtibus & ꝓ eius difficultate dicentibus.
Ftipſe Quis ergo põt ſaluus fieri? Reſpõdit ſaluator. Qui põt capere capiat. Vnde & aplus d huiuſcemõi
ditur eunuchis. Ideſt de uirginibus pᷣceptũ dñi nõ ſe hêre teſtatur. Sed dat cõſiliũ q̃ſi miſericordiã cõſecu
. tus a d’o. Volẽs oẽs eſſe ſicut ſeipſũ. Tpᷣs.n.ait ĩ collecto ẽ:ſupeſt ut ꝗq habẽt uxores:ſic ſint q̃ſi ñ ha/
aNre beant. Qui enim liber uocatus eſt a ſeruitute & officio cõiugali:iſtæ uere ſeruus eſt xpᷣi.
CQuia bec dicit dñs eunuchis ſi cuſtodierit ſabbata mea:⁊ elegerit q̃ volui:: tenuerint fedus
in meum:dabo eis in domo mea ⁊ in muris meis locum.Et nomẽ melius a filiis ⁊ ſiliabus: nomẽ
Mih ſempiternum dabo eis quod non peribit. LxXxX. M ä
C Cec dicit dominus eunuchis qui cuſtodierint ſabbata mea:⁊ elegerint que ego uolo:⁊ tenue
rion rint teſtamentum meum:dabo eis in domo mea:⁊ in muro meo locum nominatum. Melioꝛeʒ
Liinc filijs ⁊ filiabus:nomen ſempiternum dabo eis ⁊ non deſiciet.
lüit CDuo pꝓpoſuerat ꝓſelitos & eunuchos. Prius loꝗtur d eunuchis. Datq; eis pᷣcepta uiuẽdi: & futuro
icki rũ pᷣmia pollicetur.Et poſt eos uenit ad ꝓſelitos.Illis quoq; ſimilia repromittẽs: loꝗtur eunuchis: ꝗ

deſpatiõe dixerũt Ecce ego lignũ arẽs:ne ſe putẽt ſubiacere maledicto qd de ſterilibꝰdictũ ẽ. Male

dicta ſterilis ꝗᷓ nõ facit ſemẽ iſrahel. Si ĩquit cuſtodierĩt ſabbata mea: & de meis pᷣceptis elegerint qᷣ

. 1 4
ü uolui: & nõ ea ꝗᷓ ꝓ audiẽtiũ ĩbecillitate cõceſſi: fœdus meũ ſiue teſtamẽtũ oĩ retinueriĩt fide. Da-
w. bo eis ĩ domo mea & ĩ tẽplo meo: & muris firmiſſimæ ciuitatis meæ locũ. Et nomẽ melifiliis &
tng filiabꝰ: qd nulla obliuiõe dlebir᷑:ꝗq ſint eunuchi ſupra dixim: q ſolliciti ſũt ad ea ꝗᷓ dei ſũt. De ꝗbꝰlo
zdei uitur & ſapiẽtia ꝗᷓ titulo ſalomonis ſcribit᷑.Btã ſterilis ĩmaculata ꝗᷓ nõ cognouit ſtratũ in delicto:
hẽbit fructũù ĩ uiſitatiõe aĩaꝑꝶ.Et eunuchus ꝗ nõ ẽ opatꝰ manu iniꝗtatẽ:neq; cogitauit cõtra dñʒ ma
lNH la dabit᷑.n.fidei eiꝰ electa gratia: pars ĩ tẽplo dñi delectabilis. Hæc ſterilis uirginitate fœcũda eſt.
6 Hic eunuchus regno cæloꝶ uim facit: & uiolẽrer diripit illd.Iſte cuſtos ẽ ſabbatoꝶ:ut nunqᷓ faciat
1ſe opa nuptiaꝑ. Iſte elegit ꝗᷓ dñs uoluit: ut plus offerat quã pᷣceptũ ẽ ut nõ ĩdulgẽtiã apłi eiꝰ:ſed uolũ
7 tatẽ cõſideret.lſtæ tenet ſœdus dñi ſẽpiternũ: ut nõ ad tpᷣs uacet oratiõi.Et iteꝶ ad ipᷣm reuertat᷑:
acceptuꝑg eẽ ſe nouerit ĩ domo dñi: ꝗᷓ ẽ eccleſia eius.Locũ optimũ: multæ. n. maſiões ſũt apd patrẽ:
un S& qui eunuchꝰ fuerit: ac fecerit uniuerſa ꝗᷓ ſcripta ſũt:hẽbit ĩ muris eiꝰlocũ optimũ.Vt.ſ.turris dñi ef
en ficiatur: & ĩ ſacerdotali cõſiſtat gradu: & ꝓ carnis filiis: multos héat filios ſpuales. Talẽ fuiſſe eunu/
hi chuʒ quẽ ieſus amauit plurimu euãgeliſtã iobhez eccleſiaſticæ tradũt hyſtoriæ: ꝗ recubuit ſupꝑ pectꝰ
, ieſu:q petro tardius ambulãte: elatus uirginitatis alis cucurrit ad dñm:q ĩ ſecreta diuinæ ſe natiui-
c tatis ĩmergẽs: auſus ẽ dicere: qd cũcta ſæcula neſciebãt. In pricipio erat uerbũ & uerbũu erat apd deũ
üH & deus erat uerbũ. Hoc erat ĩ pricipio apud deũ Ea ceſſat igitur oĩs cauillatio iudæoꝑꝶ & riſui pᷣbe/-
ſbit re ſe ceſſet. Apiẽs ſemiuiris regna cæloꝑꝶ: cũ pudicitia ñ ĩ debilitate ſit corpis: G ĩ animi uoluntate.
4 CEt filios aduene qui adherent domino vt colant eum ⁊ diligant nomen cins:vt ſint ei ſeruos:
omnes cuſtodientes ſabbatum ne polluãt illud:æ tenentes fedus meum:adducam cos in mon/
r tem ſanctum meum:⁊ letiſicabo eos in domo oꝛatiõis mee. LXxX. M
e CEt alienigenis qui additi ſunt domino ſeruire ei ⁊ diligere nomen eius:vt ſint ei in ſeruos et
„ ancillas:⁊ omnes qui cuſtodiunt ſabbata mea ut non violent ea:⁊ tenent teſtamentum meum:in
6, ducam illos in montem ſanctum meum:?⁊ letiſicabo eos in domum oꝛationis mee.
Ni⸗ CPoſt eunuchos trãſit ad alienigenas:quos prius noĩauerat. Et illis quoq; pᷣmia pollicetur. Quod
ſi ſeruierint ei: & de ſeruitute trãſierĩt: ad noiĩs illius caritatẽ ſint ei ſerui q̃lis fuit.Et ap oſialuspi ulus

ſcribẽs ĩ prĩcipio æpłaꝶ ſuaꝶ. Paul?ſeru ieſu xp̃i: & moyſes ſamul'dei. Qd at i. xx. additũ E: & in
ancillas obællo p̃ᷣnotauimꝰ: neq;.n.ſfieri põt uti ſpiritalibꝰdonis ſit ſexꝰulla diuerſitas. Cũ ĩ xpᷣo ieſu
ñ ſit uir & mulier: ſ̊ oẽs ĩ eo unũ ſumꝰ. de ſabbato & fœdere ſẽpiterno: ſupra diximꝰ:q ergo hæc ſe
cerit: adducet eũ deꝰĩ mõte ſcõ ſuo: & lætitia afficiet ĩ domo oratiõis ſuæ. mõs ſcũs. Aut dogmata
ueritatis ſũt: trinitatiſq; cõfeſſio: aut ipᷣe dñs ad quẽ ultĩo tpe:Iuxta hũc eũdẽè æſaiã & micheâ pphæ
tam gentes plurimæ confluent. Domuſq; orationis:eccleſia eſt quæ in toto orbe diuiditur:& non
templum iudæorum: quod breuiſſimis iudeæ terræ artabatur anguſtiis. . ⸗
CHolocauſta eoꝝ ⁊ uictime eoꝝ placebũt mihi ſuꝑ altare meo:qꝛ dom mea domoꝛonis voca
bit. Cüctis ppłis ait dũs deꝰ:ꝗ ↄgregat diſpſos iſrł:adhuc cõgregabo ad eũ cõgregatos eius:
oẽs beſtie agri venite ad deuoꝛãdũ vniuerſe beſtie ſattus. LCxx.
CHolocauſtomata eoꝝ ⁊ uictime erũt acceptabiles ſuꝑ altare meũ. Domꝰ.n.mea:domꝰoꝛonis

uocabitur cunctis gentibus dixit dominus. Qui cõgregat diſperſos iſrahel:quia cõgregabo ad

eum congregationem: oẽs beſtie terre. ARenite cõmèdite omnes. .
CDiſffertiã hoſtiaꝶ & holocauſtoꝶ ĩ leuitico pleniꝰdiſcimꝰ. Holocauſta ſũt qᷓ ſup altare itegra cõ
cremãtur: uictimæ & hoſtiæ ꝗrũ pars offertur altari: pars ſacerdotibꝰtraditur: ẽ ergo credẽdũ qqd
alienigenaꝶ & eunuchoꝶ hoſtiæ ritu iudaico reqrãtur. S3 hoc ſcite dbemꝰqd holocauſta eunuchi
offerãt: ꝗ totos ſe cõſecrãt do: Victimas ãt alienigenæ q ad tp̃s uacãt oratõi:de ꝗbꝰloꝗtur deus. Ho
ſtia laudis glorificauit me. & ĩ alio loco: ĩmola deo hoſtiã laudis. De his uictimis & holocauſtis: per
oſeæ dñs loqtur. Miaʒ uolo &ñ ſacrificiũ. Sciaʒ dei magis quã holocauſta:qᷓ offerũt᷑ ſup altare dñi.
Qd ioſes ĩ apochalypſi ĩ cælo ſe uidiſſe teſtat᷑: ſub quo erãt aiæ martyꝶ. Ex quo unus de ſeraphin
carbonẽ forcipe cõp̃hẽſũ ad æſaiæ dtulit labia purgãda. Hoc altare: & hoc tabernaculũ. Ad cuius
ſimilitudinẽ oĩa ĩ exodo facta referũf.ln ꝗbus oblatæ ſũt uictimæ ſpũales.Alioꝗn d corpalibus ho
ſtiis & holocauſtis ſupra idẽ teſtat᷑ deus: ut ꝗd mihi multitudinẽ uictimaꝶ ueſtraꝶ dicit dñs. Plenꝰ
ſũ:holocauſtomata arietũ & adipẽ agnoꝶ: & ſãguinẽ thauroꝶ & hyrcoꝶ nolo. Mea. n. domus ora

tiõis uocabit᷑:cũctis populis. Nõ uni gèti iudeæ:nec ĩ uno hieroſolymæ urbis loco:ſʒ in toto orbe

terraꝶ. Neq́ꝗᷓ thauroꝶ & hyrcoꝶ: & arietuũ. Sed oratiõis quo teſtĩonio dñs abuſus eſt. Loqns cõtra

eos qꝗ ſpuᷣs ſcĩ ſub noĩe colũbax ĩ tẽplo dona uẽdebãt: & ſedebãt ĩ cathedris peſtilẽtiæ: & hẽbãt mẽ
ſas numularioꝑ: oĩa faciẽtes turpis lucri gratia. Neſciẽtes illd qd ſcriptũ ẽ.gratis accepiſtis gratis da

te. Hæc ãt futura dñs repromiſit: ꝗ cõgregat diſpſos iſrahel. Ad quos & petrus apłus ſcribit æpłaʒ.
Et de ꝗbꝰeuãgeliſta loqt᷑:hoc ãt a ſemetipo ñ dixit.Sʒ cũ eẽt põtifex ãni illiꝰ ꝓphauit: qa ieſus mori
turus erat ꝓ gẽte: & nõ tãtũ ꝓ gẽte:ſʒ ut filios dei ꝗ erãt diſpſi cõgregaret ĩ unũ. Implereturq; qd di
ſtũ ẽ. Cõgregatio ppłoꝶ circũdabit te: & ꝓ hac ĩ excelſũ reuertere. Cõgregatis ãt p apłos reliquiis
iſrahel: & ĩ unũ redactis gregẽ his ꝗ fuerãt añ diſpſi. Oẽs beſtie Puoczk. ut ueniãt & deuorẽt iſrahel
eos uidelicet ꝗ credere noluerũt. De ꝗbꝰapłus: & enĩ puenit ſup eos finis: & dñs ĩ euãgelio.Cũ aũt
uideritis circũdari ab exereitu hierłm: tũc ſcitote qd aduenerit eius cõſũmatio. Siue hoc dicẽdũ qd
beſtiis ad deuorãdũ traditi ſint s deteſtat᷑ ppha dicẽs. Ne tradas beſtiis aĩas cõfitentes tibi. De his

tropologice beſtiis ꝗᷓ partẽ quõdã dñi deuorarũt: & ſupra legimꝰſyriã ab ortu ſolis: & grecos ab

occidẽte ꝗ deuorãt iſrahel toto ore.Et ĩ hieremia: ouis errãs iſrahel: leones eiecerũt eã: pᷣmus deuo
rauit eã rex affur: & nouiſſimꝰcõfregit oſſa illius rex babylõis. Pöt & hoc dici: quod cum iſrahel po
pulo rabidæ prius gentes ꝓuocentur ad fidem: ut deſertis ſaltibus qui de exercitu abeſſalom pluri/
mos occiderũt.Veniãt ad eccleſiã:& comedãt cæleſtem panem agniq; came ſaturentur.
Speculatoꝛes eiꝰceci:oẽs neſcierũt:uniuerſi canes muti ñ valẽtes latrare:vidẽtes vana doꝛ/
miẽtes ⁊ amãtes ſõnia:⁊ canes ĩpndẽtiſſimi neſcierũt ſaturitatẽ:ipi paſtoꝛes ignoꝛauerũt ĩtelli-
gẽtiã. Anuſquiſqʒ ad auaritiã ſuã:a ſũmo vſqʒ ad nouiſſimũ. Aenite ſumamus vinũ ⁊ implea
mur ebꝛietate ⁊ erit ſicut hodie ſic ⁊ cras ⁊ multo amplius. LXX.
AUigdete qm̃ excecati ſũt oẽs:nõ cognonerũt vniuerſi canes muti ñ poterãt latrare ſõniãtes.le
ctulũ amates doꝛmitatiões ⁊ canes ĩpudẽtis aie ignoꝛauerũt ſaturitatẽ. Et ſũt mali neſciẽtes in
telligẽtiã omnes uias ſuas ſecuti ſunt. Anuſquiſq; ſimnl a ſũmitate eius.Nenite ſumamus vi
num ⁊ inebꝛiemur:? ſit talis dies craſtina:magna amplius nimis. .
SVt oẽs ĩꝗt beſtiæ ſaltꝰ ueniãt:& deuorẽt cõgiegatos.Siue ĩ locũ iudæoꝶ gentiũ turba ſuccedat.
Speculatores eoꝶ ĩ cã ſũt: ſcribæ uidelicet & phariſæi. Qui oẽs cæci: neſcierùt dñm ſaluatorẽ. Nec
lucẽ nolueruͦt uidere pnñtẽ: ad quos dñs loq bat᷑. Stulti & cæci: qd eſt plus auꝑ: an altare qd ſcĩficat
auꝑ? & iteꝶ. Duces cæci: culicẽ liquãtes & camelũ glutiẽtes: & cæcꝰcæcũ ducẽs: ãbo ĩ foueã cadũt.
Qd ãt magiſtri ſpeculatores uocãt᷑:& ſupra legimus:ĩ eo.n.loco ubi iuxta. lxx.dicit᷑ Vox cuſtodũ
tuoꝶ eleuata ẽ.l n hæbraico ſcriptũ ẽ:uox ſpeculatoꝶ tuoꝶ. De ꝗbꝰerat hezechiel cui loꝗt᷑ deꝰ.Fili
hoĩs ſpeculatorẽ dedi te domui iſrahel. Sed illi ſpeculatores ñ erãt cæci. Deniq; appellabãt᷑ uidẽtes
Iſti ãt d qᷣ ꝓphᷣa nũc loqtur. Nõ ſolũ ſpeculatores cæci:ſed & canes muti appellat᷑ ñ ualẽtes latrare
Qui.n. gregẽ dñi cuſtodi re debebãt:ut lupus abiret & latrare ꝓ dño:diligũt ſõnia:& dæmonicis ui
ſiõibus delectãtur. Et ẽ ſẽſus. Nõ pnt loꝗ ueritatẽ: ſ uniuerſa mẽdacia: nec hoc fine cõtẽti ſũt:q ĩ cu
ſtodia gregis dñi dormiebãt: & latrare ñᷣ poterãt: & amabãt cubile ꝑ q uoluptas corpis ĩdicat᷑. Sed
apud

— — —— — —.

Super Eſaiam.

oi⸗ apud ſuos ĩpudentĩs animæ neſcierũt ſaturitatẽ: ꝗ nunꝗ́ ſuo ſaturãtur errore. Qui deuotant plebẽ
kes dni ſicut eſcã panis. & domos uiduaꝶ ulæq; ac libidini ſeruiũt. Nõ. n. poſſut dicere mandatũ dñi
Nenr lucidũ illuminãs oculos. Nec noſſe qd ſcriptũ eſt. Sapiẽtia hoĩs illuminat faciẽ eius: & canes muti
ap aduerſum inimicos. De ꝗbus ſcriptũ eſt. Nolite ſcm̃ dare canibus & canes dormiẽtes q neſciũt eſſe
rünn p̃ᷣceptũ.ne dederis ſõnũ oculis tuis: & palpebris tuis dormitationẽ. Et rurſum. Vigilate qa neſcitis
qua hora dñs ueſter uẽturus ſit. Et idcirco dãtes locũ diabolo. Canes ipudentiſſimi ꝗ nunq ſaturã/
–æũ tur. Vomũut enie 4 comederũt ut reuertãtur ad uomitũ ſuü. De quibus & petrus apoſtolus loqtur.
tnt Accidit illis uerũ illud ꝓuerbiũ: canis reuertẽs ad uomitũ ꝓpriũ: & ſus lota in uolutabro luti. Quos
ſpeculatores & canes eoſdẽ eſſe paſtores: ſequẽs ſermo demõſtrat:ipſi paſtores ignorauerüũt intelli
muͤns entiã. Verbũ.n. ebraicũ. roim. qd quatuor litteris ſcribitur. res. & ioth. & mem. ſi legatur. roim. pa/-
Eid ores. Si raim peſſimos ſonat. Hoc diximus ut uariæ interpᷣtatiõis cãs mõſtraremus. Oẽs.n. ſua J3²

ſierunt & nõ qꝗ dei ſunt: nec ambularũt per uiã dñi. De qua ſcriptũ eſt. Quærite ꝗᷓ ſit uia bona. & am
bulate in ea. Sed iuxta qd in iudicũ uolumine legitur. Nõ erat rex iſrahel ſed unuſqſq; qd recrũ ſibi

irencz . . Aleu e P
uidebatur hoc faciebat: & pprios ſeꝗbantur errores. Quodq; ſeꝗtur. Vnuſꝗſq; ad auaritiã ſuam. a
nc ſummo uſq; ad nouiſſimũ. Venite ſumamus uinũ. &impleamur æbrietatæ: & erit ſicut hodie. ſic &

cras: & multo amplius. In. lxx. ĩterpᷣtibus nõ habetur: ſed ex ebraico additũ: ſtellis illuminãtibus pᷣ⸗

euſh notatur. Deniq; hos uerſiculos nullus eccleſiaſticoꝶ interpᷣtũ diſſerit: ſed quaſi patentẽ ĩ medio fo-
füper ueam trãſſiliunt atq; trãſmittũt. Quod aũt dicit:hoc eſt: ꝗm a uia dñi declinãtes ꝓprias ſemitas ſũt
rcli. ſecuti. Propterea ardent auaritia a ſummo uſq; ad nouiſſimum. a principibus uſq; ad plebẽ: ut poſt
uphin quã cœperit pcutere còſeruos & comedere ac bibere cũ æbriis dicant. Venite ſumamus uinũ: & i-
N pleamur æbrietate. Mãducemus & bibamus cras enim moriemur. Et erit ait ſicut hodie ſic & cras:
lbu r &multo amplius. Hoc ẽ qd ſupra dixit. Neſcierunt ſaturitatẽ: nec pᷣterita uoluptate ſatiãtur. Sed fu-
isbees turas delitias parãt. Multo maiores quã ꝗbus prius frinti fuerãt. Si hoc de pricipibꝰ dicitur iudæo/
muht rũ pp quos plebs dñi a beſtiis deuorata eſt. Vitemus exẽpla peioꝶ:mec inæbriæmur uino: in quo ẽ
doat luxuria:nec uoluptatibus obruamur. Nec muti ad loquẽdũ cõtra aduerſarios: in noſtros rabidi ca
wah nes ſimus: ſed dei potius quã noſtras ſequamur uias. Et audiamus ſcripturã monentẽ Sapite de do
citni mino in bonitate: & iteꝶ. Intelligẽtia optima ẽ his ꝗ faciunt eã. Et ſi canes fuimus:nõ deſperemus
nich ſalutẽ audientes uerba cananeæ dicẽtis ad dñm. Etiã dñe & catelli comedũt de micis quæ cadũt
Altz de menſa dioꝶ ſuoꝶ. Ob quã uocem miſericordiã cõſecuta audit a dño. O mulier magna ẽ fides
umoi tua:ſiat tibi ſicut uis. Poterat enim dicere cũ ꝓpheta. Viã mãdatoꝶ tuoꝶ cucurri. Et iterum. Deduc
id mae in uiam recheam. CbPITVLVM. LVIII. DD
rigi Aſlſtus perit ⁊ nemo eſt qui recogitet in coꝛde ſuo:⁊ viri miſericoꝛdie colligũtur:qꝛ nõ
iitt Reſt qui intelligat. A facie enim malitie collectus eſt inſtus. Neniat pax requieſcat in cu/
liit⸗ bili ſuo qui ambulat in directione ſua. LXX. è
ic MN/HNAMK!QGidete quomodo iuſtus perit 2 nemo conſiderat. Afacie enim iniquitatis ablatus
eiu eſt iuſtus:ierit in pace ſepulturs eius:ablata eſt de medio. .
echnd CPropter ſpeculatores cæcos & canes mutos q ipſi paſtores ſunt: neſcientes intelligẽtiã: nec pᷣſenti
ckno bus ſaturãtur uoluptatibus ſed ſe ſemp pᷣ̃parãt ad futuras iuſtus pit. De quo dicit uxor pilati. Nihil
delho tibi & iuſto illi. Qui lotis manibus innocẽs ſum ego ingt a ſanguie iuſti huius. In quo cõſiderãdũ
hlut⸗ qd uerbũ pditiõis. De quo ſæpe hæretici calũniã Kiut. Quod ſteritũ ſigniſicat: & abolitionẽ ĩppe
tuũ ponatur ſup xpᷣm: cuius utiq; pditio pſecutiõis magnitudinẽ & non finẽ mõſtrat ſubſtantiæ: &
dor⸗ nemo ðẽ ait:ꝗ ponat ĩ corde:ſiue recogitet.neq;.n.fieri poterat: ut cæci & muti uidẽtes uana &anã-
teli⸗ tes ſomnia ignorãteſq; ĩtelligẽtiã atq; ſapiẽtiã cogitarẽt ea q̃ dei ſunt. Quodq; ſeꝗtur. Et uiri miſe
her ricordiæ iuſti colligũtur atq; tollũtur apoſtolos ſignificat. Qui ĩterficiũtur ab ĩpiis & a dio cõgre-
gatur: cãſq; reddit cur ĩterfectus ſit iuſtus atq; ſublatus dicẽs. A facie enim malitiæ collectus ẽ iuſtus
eͤl ut mala feculi nõ uideret. Siue pp malitiã hoĩum quo& ipſe peccata portabat: ad patrẽ uictor aſcẽ/
eg dit. Quod aũt iuxta hæbraicũ dicitur. Veniat pax reqeſcat ĩ cubili ſuo: ambulet ĩ directionẽ ſuã.Sẽ
neon

nd ſus ꝗdẽ pſpicuus ẽ: ſed uerboꝝꝶ cõſequẽtia que ĩ ſuæ linguæ ſtat idiomate apud nos uidetur eẽ taur-
batus. Qd aũt dicit. Hoc ẽ: ueniat pax iuſti quã aſcẽdẽs ad patrẽ dereliꝗt dicẽs. Pacẽ meã do uobis
acẽ meà reliquo uobis. Cq; pax xpi qᷓ exupat oẽm ſenſum ueneritireqꝗeſcãt apoſtoli eius ĩcubili-
. bus ſuis: & mors eoꝶ reqeſcit: ex quo oſtẽdit martyres nõ pire ſed uĩcere:& ætermna ſede reqeſcere.

Ipſe uero cuius pax ẽ. Cuius apoſtoli reqeſcũt ĩ cubilibus ſuis ãbulat ĩ directiõe ſua recto zinere ad
i⸗ . patrẽ uictor aſcẽdẽs. Porro qd in. Ixx. legitur. A facie malitiæ ablatus ẽ iuſtus: erit ĩ pace ſæpultura
. eius ablata ẽ de medio.Oĩa referũtur ad xpᷣm abſq; cõmixtiõe pſonæ apoſtoloꝑꝶ: cuius ſæpultura
ipace ẽ & ſublata de medio. Neq; enĩ caro eius uidit corruptionẽ: nec pmãſit ĩ ſæpulchro: ꝗ ẽ inter
n mortuos liber. Dicẽte angelo ad mulieres. Quẽ queritis ieſum. Nõ ẽ hic.Venite &uidete locũᷣ ubi
iin poſitꝰfuit dñs. ludæi & hæc cæteraq; ꝗᷓ ſequũtur: uel generaliter de oĩbus inſtis arbiträtur intelligi
nnn quoꝶ manaſes fudit ſãguinẽ: & ĩpleuit hieruſalẽ a porta uſq; ad portã. Vel certe eſaiã de ſua ꝓphe/⸗
iul tare morte qd ſerrãdꝰſit a manalſ ſerra lignea: ꝗᷓ apud eos certiſſima traditio ẽ. Vñ &noſtroꝶ- plu/ .
1 rimi illud qd de paſſiõe ſãctoꝶ ĩ epiſtola ad hebræos põitur. Serrati ſũt ad eſaiæ refferũt paſſionẽ.
.

3 R

Liber. xvi.c.lvii.

EXPLICIT EXPLANATIONVM IN ESALAMnoM –
LIBER. XV. INCIPIT LIBER. XVI.

„

W Grægia diſertiſſimi oratoris ſñia ẽ. Fœ lices eẽnt artes:ſi de illis ſoli arti/

hoc illud ẽ.qd aliis uetbis ꝓpheta demõſtrat. Beatus ꝗ ĩ aures loqtur au
diẽtiũ. Qua fœlicitate tu filia euſtochiũ me cõpotẽ eẽ feciſti. N cũ an
terioris libri pfatiunculã legeres: i qᷓ aſſerui apoſtolos & euaâgeliſtas ea
em de ſeptuaginta iĩterpᷣtibus: uel ſuis uel eoꝑꝶ uerbis ponere teſtimõia:
quæ cũ hæbraico ſonarent. Si ꝗᷓ ãt ab illis addita ſunt oĩno negligere ili
co mihi nõ paruã qᷓſtiuculã detuliſti. Qd. ſ.octo uerſus ꝗ leguntur ĩ ec-

rit ſcribens ad romanos. Sepulchrũ patens ẽ guttur eoꝶ linguis ſuis do

ritudine plenũ eſt: ueloces pedes eoꝶ ad effundendũ ſanguinẽ. Contritio & in fſœlicitas in uiis eo⸗
rum: & uiã pacis nõ cognouerũt. Non eſt timor dei ante oculos eoꝶ. Quod cum audiſſem: quaſi

a fortiſſimo pugili pcuſſus eſſem: cœpi tacitꝰ æſtuare: & ſtuporem mentis uultus pallore ſignificare
Hebræus inquà ex hebræis ſecundũ legẽ phariſeus erudituſq; ad pedes gamalihelis aut ignorauit
hæc.aut eoꝶ qui lecturi erant abuſus eſt ignorantia. Quoꝑ alteꝶ ineruditi: alterum callidi eſt ad
malitiã eius qui dixerit. Et ſi imperitus ſermone nõ tamen ſcientia: & iteꝶ in ſimplicitate & ſinceri/
tate annuntiaui uobis. Verũtamen in me metipſo reuerſus unius diei ſpatiũ poſtulaui: ut reſponſio
mea nequaquã argumentũ humani eẽt ingenii. Sed fructus aſſiduæ lectõis. Itaq; oẽm ſcripturi mẽ

te pluſtrans aĩaduerti: ſicut oĩs pene ad romanos epiſtola de ueteri ſtructa eſt inſtrumẽto: ſic & hoc

teſtimoniũ de pſalmis: & eſaya eſſe cõtextũ. Nã duo primi uerſus. Sepulchꝑ patens eſt Futur eop:

linguis ſuis doloſæ agebant: ꝗnti pſalmi ſunt:illud aũt quod ſequitur. Venenũ aſpidũ ſub labiis eo
rũ. Centeſimi triceſiminoni pſalmi eſt. Rurſumq; quod dicitur. Quoꝶ os maledictione & amaritu
dinrpieni eſt. De nono pſalmo ſumptũ c. Tres aũt uerſiculi ꝗ ſecũtur: ueloces pedes eoꝶ ad effun
dendũ ſanguinẽ. Cõtritio & infœlicitas in uiis eoꝶ: & uiã pacis nõ cognouerunt. In elaya ppheta
reperi: quos in ſextodecimo explanationis eius libro quẽ nüũc dictare cupio expoſiturus ſum. VIti/

mus auũt uerſus. i. otauus. Nõ eſt timor dei ante oculos eoꝑ. In triceſimiqnti pſalmi principio eſt.
Nec in hoc cuiquã uideatur eẽ diuerſum:ſi quod in ſuis locis numero dicitur ſingulari. Ab apoſto
lo pluraliter dicatur: q ſcribebat ad plurimos: & in unũ ſenſum: multa cogebat exẽpla. Arbitror ſo/

lutã queſtionẽ tuã:& noſtrã regula ſup tranſlatione ueteris inſtrumẽti còcuſſam magis eẽ quã mo

tã. Et nõ tã apoſtolũ de pſalmo tertiodecimo ſupſiſſe qd ĩ hæbraico nõ hẽtur. quã eos ꝗ artẽ conte

xẽdaꝑꝶ ĩterſe ſcripturaꝶ apoſtoli neſciebant quæſiſſe apud locũ ubi aſſumptum ab eo ponerẽt teſti

moniũ: qd abſq; auctoritate ĩ ſcriptura poſitũ non putabãt. Deniq; oẽs græciæ tractatores: q nobis

eruditiõis ſuæ ĩ pſalmos cõmẽtarios reliꝗᷓ rüt:hos uerſiculos uirgula annotãà P ige
ruditiéi⸗ ſalmos c0 10 jrüt: tãt atq; pᷣtexeunt.IL.
cõſitẽtes ĩ hæbraico nõ hẽri: nec eẽ in. xx.iterpᷣtibus: ſed ĩ editide uulgata:quæ Erkcx. ic
tur:& in toto orbe diuerſa eſt. Sed iã tẽpus ẽ ut cœpto incũbamus opi & reliqua perſequamur. -
FINIT PROLOGVS:IINCIPIT LIBER. XVI.

Bs autem accedite huc ſilij auguratricis:ſemen adulteri ⁊ foꝛnicarie ſuper quezʒ dila/

taſtis os:⁊ eieciſtis linguoam. LXX.

NS Vos autem accedite huc ſilii iniqui:ſemen adulteroꝛum ⁊ meretricis in quo luſi

Mſtis: ſuper quem aperuiſtis os *7 guo eieciſtis li
is: ſuper s os ueſtrum:⁊z ſuper quo eieciſtis linguam ueſtram.
Sublato iuſto: cuius ſepultura ĩ pace ẽ.Immo ſublato de medio.Vos ꝗ eſtis filii iniqtatis. Accedi

te ad me: & audite ꝗᷓ dicã. Quõ eni ꝗ facit iniqtatẽ ſeruus ẽ iniqtatis.Sic ꝗ iuxta iudã ꝓditorẽ filius ẽ

Pdizicigappellri põt filius iniqtatis. Deniq; ſcriptũ ẽ de dno ſaluatore. Et filius iniꝗtatis nõ appo/
ner ut affli Far eũ ꝓ iniꝗtate. Siue iniquoꝶ qd.Ixx. trãſtulerũt. Theodotiõ ipſuʒ uerbũ hæbraicũ po
ie de ͤit⸗ erit:duibie appellat eos ſemẽ adulteri ſiue adulteroꝶ. De ꝗbdictũ ẽ. Et mœcabã
ur ĩ lignũ & lapidẽ: ac meretrices. haud dubiũ ꝗn eãdẽ ſignificet: d q̃ ſupra legimꝰ. Quõ facta ẽ me

retrix ciuitas fidelis ſyõ: ſup quẽ ĩgt luſiſtis cõſpuẽtes faciẽ barbãq;ʒ uellẽtes.Et ſup quẽ dilataſtis ẽ

apuiſtis os ueſtrũ: & linguâ eieciſtis. Dicẽtes ei. S j õ —
nguã eieciſtis. Dicẽtes ei. Samaritanꝰ es: & dæmoniũ hẽs: & iteꝶ. Iſte nõ eiicit

æmonia: mſi ĩ belzebub prĩcipe d?monioꝶ: & poſtea ĩ paſſiõe. Cruciſige cruciſige talẽ. Et rurſuʒ.

San D cius ſn no⸗ & ſap hlios noſtros. Et alibi. Vah.ꝗ deſtruit tẽplũ: & ĩ triduo inſtaurat illud.
lios ſaluos fecit: ſeipſum ſaluũ facere nõ poteſt. Deſcendat nunc de cruce:& credimus ei.

—

CNũgd nõ vos filij ſceleſti ſemẽ mẽdax:qui cõſolamini in dijs ſubter oẽ lignũ frondoſuz. Im

Aa eten varuenos in torRihus ſubter imminentes petras. LXX.
onne vos eſtis ſilij perditionis:ſemen iniquum. Qni vocatis ad .
boꝛes: immolantes filios veſtros in vallibus in medio petre. atis ac ydola ſubter frondoſas ar
CVos ingt iſta feciſtis: quæ pᷣteritus ſermo narrauit. Qlui eſtis filii ſcelerati ſiue pditionis. Qualis
fit &

fices iudicarẽt. Ac ne a ꝓphanis tm̃ ſumere uideamur exẽplũ: Nimirum

cleſiis: & in hæbraico nõ habẽtur tertiidecimi pſalmi apoſtolus uſurpa

boſeæ agebãt: uenenũ aſpidũ ſub labiis eoꝶ. Quoꝑ os maledictõe &aa&n]z)

nos iuxta ſymmachũ ĩ auguratricẽ uertimꝰ. Qd.ſ.ſp hieruſalẽ q̃ ẽ mater audiẽtiũ ydo

ſuta
cingi
Dec.

Lclaue⸗

colbe
ſcerun
binn.
eun
innori
günik
ſtabie
netlu
Nili⸗
Deni
ei
muet.
Mo
tocer⸗

ute

icse
ſatdi
Atonl
liit
ht
dbemt

ſd

Cnar

Hoc
nieit
zuoc
ſſtita
herec
ſn
duſe⸗
un
ſoa

Super Eſaiam.

fuit & iudas ꝓditor:qui appellatus eſt filius perditionis: & ſemen iniquũ: ſiue mendax atq; mencda

din cii: qui delectamini in diis ſubter omni frondoſa arbore: & immolatis filios ueſtros in toremtibus.
winn De quo & regũ & paralypomenon narrat hiſtona. Quod iĩmolauerint diis filios ſuos: Gini gne cõ
u ſecrauerint. Quod quidẽ & achab regẽ ifrael: & manaſſen regẽ iuda feciſſe nõ eſt dubi ũ: q a parici-
icün dio liberoꝶ: ad ꝓphetaꝶ ſanguinẽ puenerunt. De quo & oſeæ. Immolaſtis ait hoĩes: uituli eniĩ de-
e fecerunt. Siue ut in hebræo ſcriptum cẽ.Immolãtes hoĩes:uitulos adoratis. Et ĩ pſalmis plenius ſcri
Gmrig bitur. Cõmixti ſunt in gentibus & didicerunt opera eoꝶ: & ſeruierunt ſculptilibus eoꝶ. & factũ eſt
igeil eis in ſcandalũ. Et ĩmolauerunt filios ſuos & filias d?ymonibꝰ& effuderũt ſanguinẽ innocentẽ uel
ie⸗ innoxium: ſanguinẽ filioꝶ & filiaꝑ ſuaꝑ: & ĩmolauerunt ſculptilibus canaan. Et infecta ẽ terra ſan
guinibus: & polluta eſt in operibus ſuis. Cũ ergo m anifeſta ſit hiſtoria qd filii ſint interfectores xpi
Phnic iſta facientiũ: occurrit queſtio quomodo filii icatur. Plii pditionis: aduerſum eos q uolunt eſſe Gi
eAn uerlas naturas: aliã quæ pdita ſit & mala: & ſaluari nequeat: & aliã bonã quæ perire nõ poſſit. Si eni
W ut illi nõ putãt filii pditionis naturæ peſſimæ ſunt: quomodo inuentũ eſt quod prius pditũ fuerat.
nigui Deniq; in parabolis pœnitentiũ. Et ouis pdita de centũ ouibus: & dragma quæ de decẽ berierat re
Nüct periũtur.Et pditus filius inuenitur. De quo ad maiorẽ natu dixerat pater: iſte frater tuus perierat &
orni inuẽtus eſt:mortuus erat & reuixit. Nũquã enim perit:mniſi quod prius ſaluũ fuit:& nũquã moritur.

Niſi quod ante uixerat. Ergo iſti ꝗ nüc appellãtur filii pditionis: ſiue iniquitatis ac ſceleris. pprio ui

u tio dereliquerũt dñm: & de ſiliis dñi filii pditi onis eẽ cœperũt. Dicẽte ad eos hoc eodẽ ꝓpheta. De
Pong reliqſtis dũm & ad iracundiã ꝓuocaſtis ſanctũ iſtael. Poſſumus hæc ſecundũ tropologia: & ſup hæ
aio reticis accipere ꝗ filii pditionis ſunt. Et ſemen peſſimũ ſiue mẽdacii. Ab initio enim mẽdaces ſunt:
8 ſicut diabolus & pater eius: ꝗ eſt pater oĩs mendacii.Iſti uocãt eos quos decœperunt ad ydola: ſiue
ho⸗ ad ſimulacra dogmatũ ſuoꝶ& ſubter frondoſas arbores: atq; nemoroſas: uoluptates illis & delitias .
keo pollicẽtes: ſiue cælantes impuritates ſuas. Vnde & adam poſtquã peccauerat abſcondit ſe in para⸗
biizeo dyſo ſubter arborẽ: ne dei pateret aſpectui. Nec dubiũ eſt ꝗn iſtiuſmodi pditiõis filii &ſemẽ i niquũ
mant habeant plurimos filios. Quoſcũq; decœperint & occidant in ꝓfundis uallibus & ĩ haratro impie/
gefin tatis ſubter ĩminentes petras quæ ſempiminantur ruinas: quæ pro diuerſitate mendacii & uarietate
Phert dogmatũ puerſoꝶ plures appellantur petræ. Nos aut unã habemus petrã: quæ ſemp ſeqtur popu/
nVlt, lũ dei.De qua bibebat quondam populus iſrael:quãdo familiaritate domini fruebatur.
ioek. CIn partibus toꝛꝛentis pars tua:hec eſt ſoꝛs tua:⁊ ipſis effundiſti libamẽ obtuliſti ſacriſiciũ.
Poko Nunquid ſuper his non indignaboꝛ. LXX.
morl CHec eſt pars tua:hec eſt ſoꝛs tua:⁊ illis effudiſti libamina:⁊ his pꝛeparaſti hoſtias. Super
Gun his ergo non iraſcar:
niem CIſaiæ tẽporibus cõueniunt quæ dicũtur. Oẽs enim montes ualles atq; torrẽtes pleni erant cultu
t dæmonũ. De quibus loquitur hieremias. Quod patres ac filii ligna cõportent. Ignẽq; ſuccendant:
gni ut faciãt chauonas militiæ cæli cõterentibus ſœminis atq; miſcẽtibus ſimilæ adpes: ut dim ad ira
uln cũdiam ꝓuocarent. Nulliq; dubiũ quin placẽtas ſignificet: ſiue cruſtula manu artificis præparata.
Hoc eniʒ lingua noſtra chauonas ſonat. de is ex dñi pſonaꝓpphetali ſpiritu pᷣcinebat Moyſes ĩ alie
mu.⸗ nis:in cantico deuteronomii. Irritauerunt me in alienis: &n habominationibus ſuis ad iracũdiam
ꝓuocauerunt. Immolauerunt dæmoniis: & nõ deo: & hoc fecerunt ꝓpria uoluntateqa ĩ noſtro cõ
3Dllo/ ſiſtit arbitrio bonũ malũue eligere. Deniq; his ꝗ ſe deo uirtutibus obtulerunt dicitur. El egit nobis
hereditatẽ ſuã pulchritudinẽ iacob quã dilexit. & in alio loco. Facta ẽ pars dñi populus eius iacob
no füi. funiculus hæreditatis eius iſrael. Et in actibus apoſtoloꝶ refertur. Quod in partẽ pauli & ſilæ pluri/
mi ſe dederunt. Qui ergo fuerit pars: & ſors dñi: ſicut leuitæ habuerunt partẽ dñi: & dicere potue-
Accd runt cũ dauid.pars mea dñs:quæ poſſumus & ſuper hæreticoꝶ perſona accipere. ſpſi enim dimiſ-
zaliue ſo cultu dei erroꝶ ſuoꝶ ſimulacra uenerantur: & illis offerunt uictimas ac liba deferunt: faciẽtes ab
ze ſcondite quæ turpe eſt ẽt dicere: & captiuas ducentes mulierculas oneratas peccatis: quæ ducũtur
rcip uariis deſiderris: ſemꝑ diſcentes: & nunquã ad ſcientiã ueritatis perueniẽtes. Cũ igitur iſta in utra-
ir q; impietate faciebãt impii: nõne iuſtũ eſt dei cõtra eos iracundiam prouocari. M
chi Super montem excelſum ⁊ ſublimem poſuiſti cubile tuum:⁊ illuc aſcendiſti vt imolares ho
nin ſtias:⁊ poſt hoſtium:⁊ retro poſtem poſuiſti memoꝛiale tum. LXxXx. CSimiliter.
t CQuod in excelſis montibus collibuſq; diis gentiũ iſrael hoſtias ĩmolaret. Et quaſi ꝓcaciſſima me
D retrix cunctis dæmonibus diuaricarit pedes ſuos ſacra nariat hiſtoria. Nulluſq; fuerit locus qui nõ
ſe ydolatriæ ſordibus inquinatus ſit: in tantũ ut poſt fores domoꝶ ydola ponerent:quos domeſticos
. 4 appellant lares: & tã publice quã priuatim animaꝶ ſuaꝶ ſanguinẽ funderẽt. Hoc errore & peſſima
i cõſuetudine uetuſtatis multaꝶ prouintiaꝶ urbes laborant. Ipſaq; roma orhis dia in ſingulis do/
mibus tutelæ ſimulacrũ cereis uenerans ac lucernis: quã ad tuitionẽ ædiũ iſto appellant noĩe ut tã .
j ĩtrãtes quã exeũtes domos ſuas inoliti ſp cõmoneãtur erroris.Hæretici quoq; quoꝶ cor eleuatur i
. ſuphiã:& ꝗ eccleſiaſtica hũilitate cõtẽpta ſibi excelſapmittũt.Aſcendũt dogmatũ ſuoꝝꝶ mötes ſub
7 limiſſimos: & illic ſuũ demõibꝰcubile ꝓſtituũt: & ꝗa ſcdm ꝓphetã. Cõuerſi ſũt retrorſum. Imitãtes
lr uxorẽ loth. mitãtur ĩ ſtatuã ſalis. Habẽtes imaginem eccleſiaſticæ cõdituræ: & ſaporẽ pœnitus nõ

Liber. xvi.c. lvii.

habentes: qui proiiciuntur foras: & in nihil utiles ſunt:niſi ut cunctorum pedibus cõculcẽtur. Quã i
obrem monet dominus in euangelio. Vt qui arat & ſtiuam tenet tergum non reſpiciaat. *
CAQuia iuxta me diſcooperuiſti:⁊ ſuſcepiſti adulterum: Dilataſti cubile tuum:⁊ bepigiſti cum tii
eis: Dilexiſti ſtratũ eoꝛum manu aperta ⁊ oꝛnaſti te regi vnguento:⁊ multiplicaſti pigmẽta tua tn
Miſiſti legatos tuos pꝛocul ⁊ humniliata es vſq; ad inferos. -lCxxX. . ſls
CNutabas quaſi a me receſſiſſe plus aliquid habere: Dilexiſti doꝛmientes tecum:⁊ multipli Rao
caſti foꝛnicationem tuam cuʒ eis. Multoſqʒ feciſti pꝛocul a te:⁊ miſiſti legatos vltra terminos . t
tuos:⁊ humiliata es vſq; ad inferos. . 2
CPrimũ hebraicũ diſſeramus quod in hoc loco multũ diſtat a. Nx. Ad quã ſupradixerat. Supmon en
tẽ excelſum & ſublimẽ poſuiſti cubile tuũ: & quaſi meretricẽ arguerat in introitũ domoꝶ & in lo C 4
cis tenebroſis: poſt hoſtia ꝓſtitutã. Vt ꝗcũq; ædes uellet intrare: haberet añ oculos expoſitam uolu ag
ptatẽ.Eandẽ nũc q̃ſi uxorẽ adulterã arguit atq; cõfutat: qd dormiẽte ſecũ uiro clam adulteꝑꝶ ſuſce
perit: & diſcoopuerit paliũ.Immo dilatauerit ſtratũ ſuũ: & fecerit pactũ qᷓſi dotis inſtrumẽta confi / un
ciẽs cũ adulteris. Hoc aut dicit: ut oſtẽdat quod nõ ſolũ in agris & in domibus ydola coluerint ſed mei
in tẽplo quoq; poſuerit ſimulachꝶ bahal:qd ezechiel quoq; pfoſſo pariete uidiſſe ſe dicit. Dilexiſti ment
inꝗd ſtratũ eo manu apta ut nõ erubeſceres in peccato tuo: nec fornicatiõis cuperes abſcondere u⸗
turpitudinẽ: ſed tota libertate peccares: & ornaſti te regio unguẽto: & multiplicaſti ydola tua. Et eſt nußn
ſenſus uaria ornamẽta quæſiſti ut & uiſu & odore adulteros puocares. Quod aut dicitur: ornaſti te nn
regi dupliciter ĩtelligitur: aut regi deo dũ his ornaris quæ ille dederat: & ydolis ꝓſtitueris. Aur cer/ Miii
te regi ꝓdolo amonitaꝶ ꝗ appellatur moloch: & in linguã noſtrã regẽ ſonat. Quẽ iuxta Ixxi ẽ aliis en
locis melchom legimus: & miſiſti legatos tuos ꝓcul: ut nõ ſolum in uicinaꝶ gentiũ ydolis ſed etĩ ment
lõge poſitaꝶ haberes ſtudiũ fornicãdi. Significat aũt babvlonios deos £ egyptios: & humiliata es cneen
ait uſq; ad inferos. Nõ ea humilitate quæ in laude ẽ: ſed qua amon ſororẽ ſuã thamar humiliauerat E⸗
Et reuera grãdis humilitas. Immo uſq; ad inferos pcipitatio de luce & culmine caſtitatis ĩ tænebras
lupanaris.Immo in barathrũ libidinũ pᷣcipitari. Cui dicitur in alio loco. Vſq; ad inferos deduceris. (cie
Iuxta.Ixx:in his quæ diſſonãt hic mihi ſenſus uidetur. Putaſti meretrix qd ſi a me receſſiſſes: & iun- (Ci
xiſſes te amatoribus tuis: plus aliqd inuenires. Cui & p ezechiel loqtur deus. Oĩbus meretricibꝰ dã tund
tur mercedes: tu aũt dediſti mercedes: & inter puerſum factũ ẽ iſtud. Non ſolum eni nihil accepiſti eke
ab amatoribus tuis: ſed ẽt ea quæ a uiro accepas pdidiſti. Quodq; ſeꝗtur. Dilataſti cubile tuũ: & pe- inbti
pigiſti cũ eis in. xx. Nõ hẽtur. Hæc dilexit dormiẽtes ſecũ ſpeculatores cæcos: & canes multos quui Urmn
dormiẽtes uidẽt ſomnia uanitatis. Et multiplicauit fornicationẽ ſuã: ut ñ ſemel nec cũ uno:ſed fre ſbr
quẽter & cũ plurimis miſceretur. Propter qd multos fecit a ſe lõge recedere: uel angelos ꝗ in eiꝰ p⸗ wcno
ſidiis erãt: uel ſanctos uiros ꝗ ab huiuſcemodi meretricis cõſortio receſſerũt. Quod ꝗdẽ de hereti/- zeh
cis poſſumus dicere: ꝗ derelicto deo ſuo: ſequũtur errores: & putãt ſe aliꝗd plus hẽre. Cũ ſequentes (te
mẽdacia ꝓdiderint ueritatẽ: & multiplicauerint fornicationẽ ſuã:nõ in uno dogmate:ſed in pluri 6n
bꝰ. Et fecerit a ſe eccleſiæ pᷣſides ãgelos recedere:q ñ cõtẽti fornicatiõe uicina mittũt legatos ultta E
termĩos ſuos ad gẽtiliũ dogmata: & errores gẽtiũ barbaroꝶ: ut nouitate ſermonũ dcipiãt audiẽtes ivjr
CIn multitudie vie tue laboꝛaſti ⁊ ñ dixiſti geſcã:vitã manꝰtue inueniſti ppea ñ rogaſti. LXX. ii⸗
Multis itineribꝰ tuis laboꝛaſti ⁊ nõ dixiſti. DOeſinã cõfoꝛtata feciſti hec ꝑpea ñ rogaſti me. (li⸗
CQui p moyſen pᷣcæpit deus: uia regia ambulabis: & nõ declinabis ad dexteräã neq; ad ſiniſtram: did
Vna uia ẽ ueritatis quæ dicit in euãgelio. Ego ſum uia: ueritas: & uita: & multæ mẽdatioꝶ uiæ: per 60
qᷣs nunc ambulaſſe arguitur hieruſalẽ. Quaꝶ uiaꝶ deus ſciẽs differentiã: ſupra loꝗtur ad errantes. in
Nõ ſicut uia mea uiæ ueſtræ:quæ dicũt dño cõfitentes.declinare feciſti uias noſtras a uiis tuis: co/ I
gnita igitur una uia regia:’uideamus quæ dextræ uiæ ſint & ſiniſtræ: p quas phibemur incedere: uia n
recta tẽperata ẽ: nec plus in ſe habens:nec minus. Verbigratia recta & regia prudẽtia ẽ Declinamus
ad dexterã: ſi plus ſapimus quã oportet ſapere: & ꝓ prudẽtia calliditatẽ diligimus. Quia ſerpẽs pru
dentior erat oĩbꝰbeſtiis ĩ paradiſo. Et filii tenebraꝶ prudẽtiores ſunt filiis Iucis. Ad iniſtrãq; diuer
timus.qũ ſtulti ſumus: & minus ſapimus quã neceſſe eſt. De qbus dictum eſt. Dixit ſtultus in corlde
ſuo nõ ẽ deus. Pietas quoq;ʒ & uera religio uia regia eſt. Declinat ad dexterã ꝗ ſupſtitioſus ẽ: & me/
retur audire. Ne ſis multũ luſtus: ad ſiniſtrã ꝗ negligit cultũ dei: & ĩter hædos hircoſq; numeratur.
Liberalitas quoq; & diſpẽſatio uirtus maxima eſt a qua declinat ad dexteram ꝗ parcus eſt. Et non 1
ſolũ aliis: ſed ne ſibi ꝗdẽ tribuit qd neceſſe ẽ: ad ſiniſtrã ꝗſꝗs cõmedit ſubſtãtiã ſuã cũ meretricibus: ge⸗
& dicit. Cũ iſrael manducæmus & bibamus: cras enim moriemur. Fortitudo ẽt atq; cõſtãtia uia re m
gia ẽ. A qua declinat ad dexterã ꝗ temerarius & ptinax eſt: ad ſiniſtrã: ꝗ formidoloſus & pauidus.
Vnde uir ſanctus ꝑ uiam rectã gradi cupiẽs depræcatur: Deduc me dũñe in uia recta. Et in alio loco te
Notã mihi fac dñe uiã in qua ambulẽ. Quoniam ad te leuaui oculos meos. De iſtiuſmodi uia & n
. alibi ſcriptura cõmemorat. Querite uiam bonam et ambulate in ea: & inuenietis purificationẽ ani/ ii
maꝑ ueſtra . hieruſalẽ ergo ppea humiliata ẽ uſq; ad inferos: qa ĩ multis uiis laborauit neq; dixit. 4
Emẽdabo errorẽ pœnitẽtia:ſed cõtrario cõfortabor ĩ cœpto:nec curabo ſñiam cõmonẽtis.Con- 6
uerte pedẽ tuũ a uia aſpera:& guttur tuũ a ſiti. Deniq; ſeꝗtur.At illa reſpödit. Iaꝗeſt agam
uirilit er

Man
minn

bunlzp
mmns

Ränh
un u
len i⸗
ne o⸗
leimte
tDilerit
ſconcen
tua Eiet
Ornaſie
Antcer

i dt

loleder
kiliatr er
ilierat

Enebtö

eclceni⸗
e iun⸗
nabdi
Acepiſti
ipe⸗
hos qui
lled ſe
ginch
dehenng
ſaenm
düniui
os u
radien
L.
ſtime⸗
iſtram.
wiepet
etrantes
tmisrc
edereui
lnane
ar,
iga
1
Are
uuu
1No
Cibus
niak
jau⸗

lo

ind
ui/
Gin⸗
o
un

Super Eſaiam.

uiriliter: quod nũc uerbo alio dicitur. Cõſortabor: & ꝗa fecit hæc quæ pteritꝰ ſermo narrauit. Ide o
nò eſt dũm depcata in ſuis magis uiribus quã in deo habẽs fiduciã. Porro quod iuxta hæbraicum
vonitur: uita manus tuæ inueniſti: ppterea nõ rogaſti:hunc hẽt ſenſũ & intellectũ: qa rebus oĩbus
abũdaſti: & affluxiſti diuitiis. ldeo dñm neglexiſti: qᷓs diuitias & ſalomon habere detractat: ne ob
liuiſcatur dei. Et ad ſodomã p ezechiel dicitur Quia ſaturata ſit panibus ꝓpterea ſupbiuiſſe. Non
ſolũ aut diuitiæ. ſed & pauptas ꝓbat hoĩem: unde ſupra ſcriptũ eſt. Probaui te ĩ camino pauptatis.
In quo c lazarus probatus eſt pauper. Qui egeſtatem: ſimul debilitatẽq; ſuſtinnit.
VP:ꝛo quo ſollicita timuiſti:quia mẽtita es:⁊ mei nõ es recoꝛdata:neqʒ cogitaſti ĩ coꝛde tuo:qꝛ
ego tacens:⁊ quaſi non videns:⁊ mei oblita aes. LXxX.
CQAuem timens perterrita es ⁊ mentita mihi:nec recoꝛdata es mei.Neqʒ poſuiſti mihi in mẽ
te tua ⁊ in coꝛde tuo Et ego te videns deſpiciam:⁊ non me timuiſit. ä
CQuia plenis horreis habes fiduciã ĩ diuitiis. Rogare me noluiſti: idcirco timuiſti plurimos. Nõ
enim poteras dicere. Dñs auxiliator meus: & ego deſpiciã inimicos meos. Et iteꝑ dns illuminatio
mea & ſaluator meus quẽ timebo. Quod & ſi cõtra mẽtis tuæ cõſcientiã dicere aliquando uoluiſti
mentita es. Quomodo enim me poteras inuocare: quæ mei non habebas memoriã: neq; cogitaſti
unquã præcepta dicẽtis: ora dũm & cõfortaberis: & abſq; illo nullũ mœtuas. Ego enim ſum q in/
xta ſymmachũ & aquilam ſemp tacui peccata tua & ſcelera. Quæcunq; faciebas quaſi nõ uiderem
diſſimulatione neglexi: ut ſi nõ timore mei: ſaltem patientia ad me redires. Qui nõ oculis: ſed pal/
pebris interrogo filios hoĩum. At tu econtrario oblita es mei: & audire mertiſti: oblita es legis dei
tui: & ego obliuiſcar filioꝶ tuoꝶ. Er iteꝶ. Ipſi ambulauerunt cõtra me puerſi: & ego ambulabo cõ/
tra eos in furore puerſo: mens quæ in. xx. cũ corde ſociatur. Nõ eſt ſcripta in hebraico:ſed quaſi in/

terprætatio addita: quod in ſcripturis cor intelligi debeat.
CEgo annuntiabo iuſtitiam tuam:⁊ opera tua non pꝛoderunt tibi. Cum clamaueris liberent
te congregati tui. LXxXX. l M OUYJYUMWWDẽ
CEt ego ãnũtiabo iuſtitiã tuã:⁊ mala nõ ꝓderũt tibi. Cũ clamaueris:eruãt te i tribulatiõe tua.
Qui ſemp tacui: & quaſi nõ uiderẽ tua peccata neglexi. Nequaquã ultra reticebo:ſed dicã qd an/
te iam dixi:Tacui. Nũquid ſemp tacebo: & ãnũtiabo iuſtitiã tuã: & opa tua quod p legẽä-
dũ eſt: uelud ſi ꝗs in ſceleribus depræhenſos dicat. Video bona opa tua: pp quod ſi qñ tibi tibula/
tionis tẽpus aduenerit: & cœperis nõ ad ydola quæ coluiſti: ſed ad cælù manũ tẽdere: & dei implo
rare auxiliũ. Audiãt te illi & liberent te de periculo quos ſecura coluiſti. Quod & p hieremiã ad eã
dẽ loꝗtur deus. Vbi ſunt diĩ tui quos feceras tibi. ſurgant & faluã te faciãt in tpe maloꝶ tuoꝶ. Pro
eo quod. Ixx. tranſtulerunt te cõgregati tui. Symmachus tranſtulit. Eruant te ſynagogæ tuæ. Ergo
ꝓprie loꝗtur ad iudæos quod eos ſynagogaꝶe ſua turba tpe obſidionis liberare non ualeat. .
CEt oẽs eos auferet uẽt:tollet aura.Qui aũt fiduciã hʒ mei hẽditabit terrã:⁊ poſſidebit mõtẽ
ſeʒ meũ:⁊ dicã viã facite pᷣbete iter:declinate ð ſemita.Auferte offẽdicula ð via ppli mei.LXxX.
CAſtos enim omnes tollet ventus.⁊ auferet tempeſtas.Qni autem ſperant in me poſſidebunt
terram:⁊ hereditate conſequentur montem ſanctuʒ meum ⁊ dicent.Muũdas facite a facie eius
vias:⁊ auferte offendicula de via populi mei.

CIudæi de babyloniis hæc aſſerunt ꝓphetari:quod illis dei uirtute ſuperatis populus redeat in iun-

dæã: & poſſideat montẽ ſion. Et oĩa itineris impedimẽta tollantur: nec ullius gẽtis patiantur inſi⸗
dias. Quia dũs planã fecerit uiã populo ſuo. Et hæc ſub zorobabel & ezra impleta cõtendũt. Nos ät
iungentes ſuperioribus quæ dicuntur: hoc aſſetimꝰquod oĩa ydola quæ eos nõ poterant liberare:
Tollat uentus atq; tẽpeſtas: & ſint quaſi puluis quẽ picit uentus a facie terræ. Eos aũt qui habuerũt
in dño fidutiã fore poſſeſſores terræ. De qua in hoc lecturi ſumus: Eleuabit te ad bõa terræ. ex quo
pſpicuũ eſt hanc terrã nõ deorſum eſſe: ſed ſurſum. Ad quã ſanctus dño eleuante cõſcẽdet. De qua
diximus. Beati mites: qm ipſi poſſidebunt terrã. Et credo uidere bona dñi in terra uiuẽ tiũ. Mons ät
ſanctus dei ille intelligendus eſt. De quo ad hebræos loꝗtur. Qui ſcribit epiſtolã: acceſſiſtis ad ſyõ
montẽ: & ciuitatẽ dei uiuentis hieruſalẽ cæleſtẽ. Et multa milia angeloꝶ: & eccleſiã primitiuoꝶ: ꝗ
ſcripti ſunt in cælis. Poſſumus terrã & montẽ dñi quẽ ſancti poſſeſſuri ſunt: e ſcripturas ſanctas in/
telligere: quas auferendas a iudæis dñs cõminatur dicens. Auferetur a uobis regnũ dei: & tradetur
genti facienti fructus eius. Vt ueniant in illũ montẽ. De quo in hoc eodẽ ꝓpheta: & in michea legi⸗
mus. Erit in nouiſſimis diebus manifeſtus mons dñi Et ipſe dñs præcepit apoſtolis: cũctiſq; docto/
ribus eccleſiæ: ut ꝗcquid aſperũ uideretur atq; difficile: ſua interprætati one diſſoluant: & intelligẽé/
tiæ uiã præbeant. Oĩaq; tollant de eo ſcandala: ut populus dñi abſq; ullo impedimẽto quod legit
intelligat: & in dei timore ꝓficiat. De his uiis & ioâneſbaptiſta dicebat. Parate uias dñi. Vbi nos po
ſuimus ex pſona dei: & dicam. xxx. poſuerunt & dicent. Hi uidelicet qui poſſidebunt terram: & here
ditate conſequentur montem ſanctum dei. Nec erunt propria ſalute contenti. Sed etiam cæteros
ad docendum populos prouocant. Symmachus hunc locum ita interprætatus 6ẽ. Qui aũt cõfidet
in me: poſſidebit terrã: & hæreditate cõſeqᷓtur mõtẽ ſanctũ meũ: & dicet. Rectã uiã facite: &reliqua.
Eo quod ipſe ꝗ terr montẽqʒ poſſederit. cæteros inſtruat ut uiã dũo parerrt.

Liber. xvi.c.lvii.

AQuia hec dicit excelſus ⁊ ſublimis:habitatoꝛ eternitatis.ſanctum nomen eius:in excelſo ⁊ in ſum
fancto habitãs. Et cũ cõtrito ⁊ humili ſpũ:vt viuiſicet ſpũz hũiliũ:⁊ viuiſicet coꝛ ꝓtritoꝝ. LXx. nene
C¶ Bec dicit excelſus in excelſis habitans in eternũ ſanctus i ſanctis nomèẽ illi. Excelſus in ſan npatie
ctis requieſcens:⁊ poſt illis animis dans patientiam ⁊ vitam his qui coꝛde contriti ſunt.
CCperat ſermo ꝓpheticus contra populũ iudæoꝑꝶ: quoꝶ magiſtros appellauit ſpeculatores cæ- lle
cos: & canes mutos: & paſtores ignorantes intelligentiã: & filios iniquos: & ſemen adulteroꝶ: atq; lnnn
meretricis. Poſtq; uenit ad hieruſalẽ:cui exprobrat fornicationẽ eius:eo qd dilatauerit cubile ama DPace
toribꝰſuis: & ſuſceperit eos manu apta: & ornauerit ſe cũctis ydolis: & miſerit legatos ꝓcul: ut pere e
grinis quoq; amatoribus frueretur. Qua increpatione finita uenit ad eos qui confidunt in dño. Et . ne
quibus terrã montẽq; ꝓmiſerat poſſidendũ: & quoꝶ reuerſioni iter iuſſerat præparari. Haud dubi- e
um ꝗn apoſtolis ad quoꝶ prædicationẽ de utro populo crediderũt. Vnde a laudibus dei incipit d
& quæ de reditu populi ſui pollicitus ſit: ſequẽti ſermõe teſtatur. Hæc enim dicit dñs excelſus atq; lut
ſublimis ꝗ habitat in excelſis: & ſanctus in ſanctis:nõ loco ſed merito eoꝑ in ꝗbus habitat. Quorũ On
unus dicit in pſalmo. Exaltabo te dñe qm̃ ſuſcepiſti me. Et iteꝶ. Exaltare ꝗ iudicas terram. Nõ quo *
deus humanis ſermonibus eleuetur: ſed iuxta illud quod alibi dicitur. Dñs factus in ſalutẽ: ut ẽt hu nt⸗
milibus excelſus fiat. Qui ſupbis reſiſtit: & humilibus dat gratiã: ut eos eleuet & habitet in excelſis. uen
Excelſus enim dñs & humilia pſpicit: & in euangelio angeli clamitant. Gloria ĩ excelſis deo: & ſu/ uen
per terrã pax. Et rurſum in pſalmis. Laudate dm de cælis. Laudate eũ in excelſis. Et nõ ſolũ excel- gi⸗
ſus habitat in excelſis: ſed ſanctus in ſanctis. Qui dicit in alio loco.Sancti eſtote:qm̃ ego ſanctꝰſuʒ: rtuen
& quomodo in puerſam aĩam nõ ingreditur ſapientia: neq; habitat i corpore ſubdito peccatis: ſan Aitn
ctꝰi ſanctis habitat. Et ubicũq; ſordes fuerint:nõ põt habitare mũditia. Dicente ſancto ad dominũ äunt
Tu aũt in ſanctis habitas laus iſrahel. Vnde & nos in oratione audemus dicere. Pater noſter qui es nrl
in cælis ſanctiſicetur nomẽ tuũ. Er in ſecundo pſalmo legimus. Qui habitat in cælis irridebit eos: uan
& dñs ſubſanauit eos. Kpᷣs enim nõ in his habitat ꝗ terreni ſunt: ſed ĩ his qui ſupcæleſtes: qꝗ enarrãt finin
gloriã dñi. De ꝗbus dicitur. Exaudiet eũ de cælo ſancto ſuo. Et iteꝑꝶ cælũ cæli dño.lIn quẽ ſenſum: uhin
X moyſes famulus dei pari uoce cõſentit. Ecce dñi dei tui cælũ & cæluũ cæli: quod utiq; non more n
judaico debemus accipere: ut de ullo claudatur loco: & in cælo tm̃ habitet ꝗ ubiq; diffuſus eſt: & üidti
a quo oĩa cõtinentur. Sed excelſa & cælos:ſanctos merito intellegamus atq; uirtutibus: iſte ẽ enim üum
ꝗ habitat ĩ cælo. De quo in euangelio ſcriptũ ẽ. Nemo aſcendit in cælũ:niſi ꝗ deſcendit de cælo:fi- mait⸗
lius hominis ꝗ eſt in cælo. Iſte reqeſcit in ſanctis & habitat in humilibus & in his ꝗ cõtriti ſunt ſpi mmig
ritu. De ꝗbus dicitur. Sacrificiũ deo ſpũs cõtribulatus: cor cõtritũ & humiliatũ deus nõ deſpicit.I Ppy/ Eoho⸗
ſe puſillanimis dat patiẽtiã: ut in anguſtiis conſtituti ſpe futuroꝶ tribulationẽ ſuſtineant. Ipſe dat u
uitã utiq; his ꝗ peccato mortui erãt. De quo dicitur. A pud te eſt fons uitæ. Qui loquitur in euange ENir
lio. Ego ſum uia ueritas & auiiits.e —18=ðMèð and
CNMon in ſempiternum litigabo:neqʒ vſq; in finem iraſcar:quia ſpiritus a facie mea egredie/ iqn!
NMon in eternum vlciſcar in vos:neqʒ ſemper iraſcar vobis. Spiritus enim a me egredietur: d
7 flatum omnem ego feci. Wn
CDis qui in excelſis habitat: & humilia reſpicit. Cuius eſt ſanctum & regeſcit in ſanctis. Qui ſuſten o
tat afflictos: & uitã tribuit oppreſſis. Hæc locutus eſt nõ ſemper iraſcar. Nec iugiter idignabor. Qui uut
ad hoc pcutio: ut æmendẽ. Ideo occido: ut uiuificẽ. Miſereor enim craturæ meæ Et quos ipſe cõdi ig
di in æternũ perire nõ patiar. Spũs quoq; meus ꝗqex me egredietur. Siue ꝗ iuxta hæbraicũ aquilam
ſymmachũ & theodotionem. Nõ enim coſtat: circũdat. Hogenim ſignifieet. ih
uegetator eſt oĩum: & flatũ ſiue pluraliter flatꝰ:hoc qppese ſonat ego feci. De quo alibi ſcri E
ptum eſt. Oĩs flatus ſiue omne quod ſpirat laudet dñm. De quo ſpiritu & flatu in principio gene/ E
ſeos ſcriptũ eſt. Inſufflauit deus flatũ uitæ & factus eſt hõ in aiam uiuentẽ. Tale ꝗd & iob loquitur. 1
Spiritus dñi ꝗ eſt in naribus meis: & flatus omnipotẽtis qdocet me. Cũ ergo a me egrediatur deꝰ
& flatu atq; inſpiratione mea cũcta uegetentur &uiuant. Non eſt iuſtũ perire eos in ætermnũ: ꝗ meo: ti
flatu ac ſpiritu ſuſtentãtur. Quidã noſtroꝶ hüũc eſſe aiunt ſpiritũ quo oĩs mundus inſpiratur & re/
gitur: & cuncta habent notitiã domini: quẽ iuxta ſtoicos inſignis poeta deſcribẽs ait. Principio cæ
lũ ac terras cãpoſq; liquentes. Lucentẽqʒ globũ! unæ titanæaq; aſtra ſpiritus intus alit. Totãq; infu
ſa p artus mẽs agitat molẽ: & magno ſe corpore miſcet. Et reliqᷓ. Alii uero ſanctũ ſpũm itelligũt:ꝗ e ui
ĩ pricipio ferebatur ſuꝑ aꝗ́s: & uiuificabat oĩa: ꝗ de patre egreditur. Et pp ſocietatẽ unitatẽq; natu- ſo
ræ:a filio mittitur dicẽte. Expedit uobis ut ego uadã. Niſi. n. ego iero paraclitꝰ nõ ueniet ad uos:ſin
auũt ego iero: mittq eũ ad uos. De quo rurſũ ait. Cũ uenerit paraclitꝰ?quẽ ego mittã uobis a patre ſpi
. ritꝰ ueritatis. Qui de patre egredietur: nõ ſcãdalizet quẽpiã:ſi ſpũs egredi dicatur ex patre ců ẽt filiꝰ 1

de ſe dixerit. Ego de patre exiui: & uẽi:neq;.n.a me ipᷣo exiui: ſed ille me miſſit: de hoc ſpũ loqbatur
Rogabo pattrẽ & aliũ paraclitũ dabit uobis. vt ſit uobiſcũ ſemper ſpũm ueritatis: hic eſt ſpintus de
quo ſcribit & moyſes: ꝗs detut Oĩs populꝰdñi ſit ĩ pphetas. Et det dñs ſpũm ſuum ſup eos: & iohel
ex pſona dei. Effũdã de ſpũ meo ſup oẽm carnẽ & ꝓphetabut milii ueſtri & filiæ ueſtræ: & zachatias.
Verũtñ

medekſon
*
nnt,
urdpen
abiem
Dalluter
min co
uce nchi
exceliur
binn.Qrnn
Uum. Nö
ririth
in excelit
deo⸗Kſ⸗
ſolüexcen⸗
oſanchig
peccaigſan
addomini
bſter gui en
nicebit eos:
egenanit
e Eenſum
gnonnor
ful et:
mikes enim
itcecrlonſ⸗
uin ſantßi
aelhicrh
emn hl
nurinane

es i
Grechenn

Qriſuker
nbor⸗ ſ
Nidle coh
icüacbünn

vo Abi
apiogene
obloquin⸗
teäinut
mi eo
inmndt,
inchioc
linn
ig hun
Ali
1put ſi
echet
oipun
hl
Achin
it

PBs.2.

Super Eſaiam.

Verũtamè uerba mea & legitima mea ſuſcipite: quæ ego p̃cipio in ſpiritu meo:ſeruis meiĩs ꝓpheris.

Et iterum effundam ſuper hieruſalem ſpiritum gratiæ & miſericordiæ. Multaq; alia de utroq; teſta
mento quæ nunc longũ eſt repetere Hoc ſolum dicimus quod idem propheta de hoc ſpiritu & fla
tu pariter ſit locutus (Hæc dicit dominus deus: qui fecit cælum. Et poſt paululum. Qui dat flatum
populo ſuo:qui eſt ſuꝑ eã.Spiritũ his qui calcant eam: propter iniquitatẽ auâritiæ eius. Iratus ſum
& percuſſi eum: abſcondi & indignatus ſum. Et ambulaui mœrens. in ma cordis ſui uias eius Vidi:
& ſanaui eum: & reduxi eũ: & reddidi cõſolationes ipſi: & lugentibus eius creaui fructum labioꝶ pa
cẽ.Pacẽ ei qui longe eſt: & qui prope dixit dominus: & ſanaui eum. Impii aũt quaſi mare feruẽs qd
quieſcere nõ poteſt: & redundant fluctus eius in conculcationem & lutum. Nõ eſt pax dixit domi
nus meus impiis. Propter peccatuʒ ad modicũ quid cõtriſtaui eũ: & pcuſſi eũ: & auerti faciẽ meam
ab eo: & cõtriſtatus? & ambulauit triſtis in uiis ſuis. Vias eius uidi & ſanaui eũ & cõculcatus ſum il
lum:& dedi ei cõſolationẽ uerã:pacẽ his qui longe qui appropinquãt dicit dñs. Et ſanabo eos:
qui aũt iniqui ſunt:fluctuabunt: & quieſcere nõ poterunt) Poſt abiectionem populi iudæoꝶ & eo-
rum qĩ ſaluatore credere noluerunt: pollicitus fuerat habentibus in ſe fiduciã. Terrã mitiũ mõtẽq;
ſanctoꝶ & apoſtolis præceperat. Viã facite populo reuertenti: & oĩa de medio ſcandala tollite: ac
ne incredibiſe uideretur. Exponit potentiã ſuam: quod excelſus & magnus facile poſſit pœnitenti
bus ueniã tribuere: & iuſtum ſit ut creator miſereatur creaturæ ſuæ. Quod iratus ſit & cõtriſtauert
populũ ſuũ:idcirco ſe feciſſe quia peccauerit: & iniquitatis auaritiã habuerit. Nec una fuerit iniqta-
te cõtentus:ſed ſempꝑ addiderit peccata peccatis. Et percuſſi inquit eũ ad breue ut ſanarem: &abſcõ
di ſubauditur faciem meã: ut magis me deſideraret & diceret. Oſtende faciẽ tuã & ſalui erimus. In-
dignatuſq; ſum quod ille ſentiens triſtis ingeſſit dicens: Tota die triſtis ingrediebar: & ambulauit
mœrẽs ſiue conuerſus in uia cordis ſui: ut nõ a facie hominũ: ſed in corde ageret pœnitentiã. Pro/
pterea uidens uias couerſionis eius ſanaui uulnera quibus eũ ante percuſſeram. Et reduxi eũ ad me
quẽ prius eiecerã: & reddidi ei cõſolationẽ ſuã. Multæ enim falſæ ſunt cõſolationes quibus genus
decipitur humanum. Siue cõſolatus ſum lugentes eius dicens in euãgelio. Beati lugentesi qm ipſi
cõſolabuntur. Quod ſequitur. Creaui fructũ labioꝶ. Hunc habet ſenſum: impleui quod pollicitus
erã dicẽs. Viuo ego dicit dñs: malo pœnitentiã peccatoris: quã mortẽ. Siue oĩa tribui quæ antea ꝓp/
miſeram: quæ eſt aũt dñi pollicitatio. Pacẽ meã do uobis pacẽ meã relinquo uobis. Et hoc eſt qc
nunc ait. Pacẽ ſup pacem: nõ uni tantũ: ſed omni mundo. his uidelicet ꝗ erant longe: & ꝗ prope.’.
primũ gentibus & poſtea his qui ex iſrael credere uoluerint. De quibus dicit & apoſtolus. VYobis ꝗ
dẽ oportebat prædicare uerbũ dei: ſed quia indignos uos iudicaſtis ſalute: ecce cõuertimur ad gen
tes. Qui ſcribens ad epheſios: & de populo circunciſionis atq; gentilium: pleniſſime diſputans intu
lit.Nunc aũt in xpo ĩeſu uos qui aliquando eratis longe facti eſtis ꝓpe in ſanguĩe chriſti. Ipſe ẽ eniĩ
pax noſtra qui fecit utrunq; unũ: & mediũ parietẽ maceriæ ſoluens inimicitiam in carne ſua: Et re/
liqua. Et iteꝶ: & ueniens annuntiauit pacẽ iis qui longe:& pacẽ his qui ꝓpe erãt. Qm̃ per ipſum ba
bemus acceſſum utriq; in uno ſpiritu ad pattẽ dans pacem ſup pacẽ his qui fuerãt longe: &q prope
non habuerant legem & prophetas: & qui ante ſuſceperãt ſuſcepit eos atq; ſanauit.
CNImpij aũt ſiue iniꝗ fluctuabũt q̃ſi mare feruẽs:⁊ quieſcere nunquã poterunt. .
CQuod licet de omni ĩpio poſſit intelligi. Tñ ꝓprie refertur ad populũ iudæoꝶ: ꝗ cõſona uoce cla
mauit & pſeuerauit in impietate ſua dicẽs. Crucifige crucifige tal ẽ. Nõ habemus regẽ niſi cæſarem.
ſicut igitur mare feruẽs quieſcere nõ põt:ſed redũdãt fluctꝰ eius:& aduoluũt ad ſittora atq; iteꝶ re
ſorbẽtur: & in ſe fracti lutũ efficiũtur:qd pedibus conculcatur. Sic impii æternæ cõculcationi ſub
lacebunt. Quoꝝꝶ nullum eſt gaudium: & ꝗ nulla pace reꝗeſcũt in eo quod im piæ pſeuerant. Qui-
dã hunc locũ ſpecialiter ſup ſaluatorẽ intelligũt: quod pp peccata mũdi ad modicũ cõtriſtatus ſit
dicẽs. Triſtis anima mea uſq; ad mortẽ. Et pcuſſerit eũ pater. Qui loꝗtur ꝑ zachariã. Percutiã paſto
xẽ: & oues diſpergẽtur: qui & ipſe de ſe in ſexageſimoctauo pſalmo dixerit. Quoniã quẽ tu pcuſſi/
ſti ipſi ꝑſecuti ſunt. Et auerterit deus faciẽ ſuã ab eo: ut formã ſerui pauliſper acciperet & ambularet
triſtis. Et lugens peccata populi deplorans & plangens hieruſalẽ. Et quia uiderit pater uias eius ꝓp/
pterea ſanauerit eũ ꝗ fuit inter mortuos liber: & caro eius uidit corruptionẽ ut ꝗ pcuſſus eſt in cru/
ce:ſanaretur in reſurrectione. Et cõſolatus ſum ingꝗt eũ. Dãs ei ꝓ una gẽte iudæoꝶ: uniuerſum mũ
dum: & lugentes eius ſubauditur conſolatus ſum. Nec dubium qui apoſtolos ſignincet: & comple
uit fructum labiorum ſuoꝶ qui dixerat ei. Poſtula a me & dabo tibi gentes hereditatẽ tuã & poſſeſ
ſionem tuam terminos terræ. Pacem ſuper pacem mundum reconcilians deo: ut utrũq; populum
uocaret ad ſe: &ſanaretur a patre. Impios aũt de quibus ſupra diximus: cõparat mari quod nunquã
poteſt quieſcere: ſed etiã in ſumma tranquulitate fractis ad littora uoluitur fluctibus finiſq; eius lutũ
eſt & conculcatio. QCAbPITVLVM. LVIII. —N½ H HW
TLama ne ceſſes:quaſi tuba exalta vocem tuam.⁊ annuntia populo meo ſcelera eoꝛuʒ:
πNꝰ z domui iacob peccata eoꝛuum. LXX.
LClama in foꝛtitudine:⁊ ne parcas:quaſi tuba exalta vocem tuam:⁊ annuntia popu
lo meo peccata eoꝛum.

Liber. xvi.c. lviii.

CFinito priori capitulo in quo pax iuſtis: & nulla requies impiis nuntiatur.præcepit deus eſayæ ꝓ
phetæ ut clamet in fortitudine: & inſtar tubæ exaltet uocẽ ſuam: & peccata ac ſcelera populi iſrahel
dicere nõ formidet: nequaꝗᷓ mortẽ mœtuens: nec impiorũ terricula & cõuicia: ſed magis cõſideret
imperãtẽ dñm. Et quia ſurdas aures habeãt & audire uix poſſint: iuxta ſymmachũ & aquilã guttur
ſuum uertat in bucinã: quæ hebraicæ dicitut ſophot: quà ideſt corneã interpræ

tati ſunt. Et ſupra quidẽ ubi apoſtolis dicebatur. In montem excelſum aſcende qui euangelizas ſy

on exalta in fortitudine uocẽ tuã qui euangelizas hieruſalem: exalta noli timere. Nec bucina aſſu-
mitur.nec tuba. Sed montẽ iubentur aſcendere: & uoce propria pſonare Hic aũt quia peccatores ꝗ
bus nuntiandũ eſt morabantur deorſum: nõ iubetur propheta ut aſcẽdat in montem: ſed tm̃ ut ex
altet ſuper tuba uocẽ ſuã: & eis nuntiet bella uentura. Alioquin & in die iudii quando de reſurre
ctione mortuoꝑꝶ: & nouiſſima tuba dicitur. Scriptũ eſt. Canet enim tuba & mortui reſurgent incor
rupti. Et quomodo illi ad uocẽ tubæ ſunt iudicandi:ſic iſrahel peccato mortuus audiar ſcelera ſua.
ſimulq; appellatur populus dei: ut diſcat qualẽ patrẽ ꝑdiderit: qui ẽt peccatorẽ uocet populũ ſuü.
ADe ⁊ enim de die in diem querunt:⁊ ſcire uias meas uolunt.Quaſi gens que iuſtitiam fece
rit:⁊ que iudicium dei ſui non dereliquerit. CLXX. Similiter.
CHoc propriæ iudæis conuenit: qui per ſingulos dies currunt ad ſinagogas & dei legẽ meditatur
ſcire cupientes. Quid abrahã yſaac & iacob ꝗd & cæteri ſanctoꝶ fecerit: & libros ꝓphetaꝶ ac mop/
ſi memoriter reuoluentes declinant diuina mãdata quibus rectiſſime illud aptabitur. Querent me
mali: & nõ inuenient. Sic eni ſcriptũ: Omnis qui querit inueniet. Quicunq; nõ inuenit: male quæ-
ſiſſe cõuincitur. Dominus enim inuenitur ab his qui eum querunt in bonitate: & oſtenditur illis
qui nõ ſunt ei increduli. Cũ igitur iuſtitiã iudiciũq; reliquerint dei quibus nomimbus xp̃s oſtendi
tur. Dicente pſalmographo. Deus iudicium tuum regi da: & iuſtitiã tuã filio regis. Aps enim factus
eſt nobis: redẽptio: ſanctitas. & iuſtia. Fruſtra legis iactant ſcientiã: cũ ſanctus nò in notitia ſcriptu-
rarum: ſed in operibus glorietur dicens. Viã mandatoꝶ tuoꝶ cucurri: quâdo dilataſti cor meum.
CNRogaãt me iuditia iuſtitie:⁊ appꝛopinqre deo volũt.Quare ieiunauimꝰ⁊ nõ aſpexiſti:hũilia-/
uimꝰaĩiam noſtrã ? neſciſti.Ecce i die ieiunij veſtri iuenietur voluntas veſtra:⁊ oẽs debitoꝛes
veſtros repetiſtis.Ecce ad littes ⁊ cõtentiones ieiunatis ⁊ percutitis pugno ipie. LXX.
CPetüt me nũc iudiciũ iuſtũ:⁊ appꝛopinqre deo cupiũt dicẽtes.Quare ieiunauimꝰ⁊ nõ vidi
ſti hũiliauimus aias noſtras:⁊ nõ cognouiſti. In diebusieiunioꝝ veſtroꝝ ſubiectos uobis affli
gitis ad iudicia ⁊ iurgia ieiunantes:⁊ percutitis pugnis humilem.
ECEt alta temeritas iudæoꝶ quaſi fiducia bonæ conſcientiæ iudicium poſtulant iuſtũ: & imitantur
ſanctoꝶ uerba dicentium. Iudica me domine qm̃ ego in innocẽtia mea ingreſſus ſum. Et iterum.
proba me dñe & tẽpta me: ure renes meos. Et in alio loco: iudica cauſam meã & redime me: et ap/
propinquare deo deſiderant Cum hoc nõ in loco ſit: ſed in affectu: nec mẽtis otioſæ ſed laborioſi
operis. Deniq; quid ſit appropinquare deo: inſtruit ſcriptura dicens: Querite dominũ. Cũ aut ap/
propinquauerit uobis: derelinquat impius uias ſuas: & uir iniquus cogitationes ſuas. Appropin-
quat enim dñs appropinquãtibus ſibi: & his qui iuſtæ quod iuſtũ ẽ perſequũtur: & poſſunt dicere.
Mihi aũt adhærere deo bonum eſt. Si enim omnipotens deus pater eſt ueritatis atq; iuſtitiæ. Qui⸗
cunq; eſt mendax & iniuſtus appropinquare deo non poteſt. Non habitabit iuxta te malignus: ne
q; permanebunt iniqui ante oculos tuos. Quare ieiunauimus inquiunt & non aſpexiſti: bumiliaui
mus animas noſtras: & neſciſti. Iniuſtitiæ arguunt duũm:quod bona opera nõ reſpiciat: ſolãq; uen
tris exuriem: & abſq; opere uirtutẽ ingerunt deo. Nõ comedentes eos cibos quos creauit deus: & ſi
delibus his qui cognoſcunt ueritatem: ut ſumant eos cũ gratiaꝑ actione. Sed illos de quibus ſcri/-
ptum eſt in prouerbiis. Hi enim aluntur cibis impietatis: & uino iniquitatis inebriãtur: huiuſcemo
di æpulis ſaturatus phariſæus inter cætera uerba ſuperbiæ: bis in ſabbato ieiunare iactabat. Qui nõ
biberat uinum de uinea ſorech. ſed de uinea ſodomoꝶ: cuius uinum furor draconum eſt: & furor
aſpidum inſanabilis. Et uua eoꝑ uua fellis: quos deus arguit perprophetã. Peccata populi mei co/
medunt: & rurſum. Quare tacuiſtis impietatẽ & iniquitates eius. Vindemiaſtis &comediſtis frumẽ
tum mendatii: quia igitur propoſuerant queſtionẽ deo ſcire cupientes. Quare ieiunauerint & hu-
miliauerint animas ſuas: & deus nõ reſpexerit ad munera cayn. Qui recte quidem offerebat:ſed nõ

recte diuidebat cum fratre: dei nõ uidens charitatem. Dicente ſcriptura. Diliges dominum deũ tu

um ex toto corde tuo: & proximum tuũ tãquã teipſum: Propterea reſpondit deus: quod non ieiu/-
nia reprobet: ſed opera quæ in ieiuniis fiunt dicens. In diebus ieiunioꝶ ueſtroꝑꝶ inueniuntur uolũ
tates ueſtræ: ut nõ dei: ſed ueſtras faciatis uoluntates. Quas paulus ſcribẽs epheſiis reprobat iuxta
principem poteſtatis aeris ſpiritus: qui nunc operatur in filiis ĩcredulitatis. In quibus & nos omnes
conuerſati ſumus: Aliquando in deſideriis carnis noſtre facientes uoluntatem carnis: & cogitatio
num. Et eramus natura filii iræ: ſicut & cæteri. Quodq; ſequitur iuxta. lxx. Et omnes ſubiectos uo-
bis cõpungitis: ſiue affligitis melius. Theodotio & ſymmachus tranſtulerunt. Quod nos ĩ hoc 10
co ſecuti ſumus: & omnes debitores ueſtros repetitis.ex quo oſtendit.Nõ eſſe Ba ericulo repete
re pauperem qui ſoluendo nõ ſit: & palliũ quod pignoris loco tuleris algẽti nõ Aaͤcere debitori:
ne clamor

ſe une
eit 101
oeue
Pocep
dlites
opotet
milscon
näleimmn
ſor⸗Qo
mociien
batrikal
Drwcien
ginmd
konnne
um t
litbni
ſeueni
ciestein
cxlelapt⸗
mconſeo
colpus lu
Clinteng
CKltei
ionta
ceriſte
CCudn
Diebommt
Ceremt
CNerich
Lcoäcd
eker.
müwüde
ſtraien⸗
wocdo
Gisane
capat
Qoo
tonen
ccat..
tus ince
mas dee
comit
nmulo
limolel
nu a
CHar
Jepu
Upen
nemt
Cu
ſſones
leß
Gert.
Oot
Gaton
We⸗
G
o⸗
ie

Super Eſaiam.

ne clamor eius peruenit ad deum. Qui enim miſeretur pauperis deo fetierat. Et econtrario qui re-
petit nõ habentẽ deo facit uiolentiam. Atq; ut ſciamus hunc ſenſum eſſe in præ ſenti loco.etiã in-
conſequentibus in hoc eodẽ capitulo lecturi ſumus. Diſſolue colligationes impias. Solue faſcicu/

lIos deprimentes. Haud d nbium quin cyrographa ſignificet. Quid eni prodeſt ieiuniis ora pallere
. ad lites & iurgia ieiunare. Dicente ſcriptura. Qui amat peccata gaudet iurgiis. Seruum aut dni nõ
Nnc, oportet litigare:ſed eſſe man ſuetũ & imitari eũ qui dicit. Diſcite a me quia manſuetus ſum: & hu-
Nunn milis corde. Et humilitas nõ ſit affectata ſed cordis. Nec gloriã querẽs hoĩum: ſed animæ cõſcien/
5 fin tiã Ieiunatis inquit & percutitis Jugni humilẽ: & alapis uerberatis. Vnde eps non debet eſſe pcui
ſor. Quomodo enim poteſt libidinẽ refrenare: qui nec manũ ualet cohibere: nec linguam. huiuſce
. 1 modi ieiunia & ĩ exordio huius prophetæ dñs arguit dicens. Ieiuniũ: & totium: neumænias & ſab
ſtac bata: & alias ſolẽnitates ueſtras odit anima mea. Vnde præcipitur per iohel. Sanctificate ieiunium:
ci “ prædicate curationẽ: ut a uitiis his ieiunus: & bonis operibus curatus fiant ſancta ieiunia. Deniq; ſe
düi⸗ quitur. Egrediatur ſponſus de cubili ſuo: & ſponſa de thalamo ſuo. Vt tẽpore ieiunii uacemus ora/-
nſe⸗ tioni: ne interior homo noſtræ draconis ueſcatur carnibus qui datus nobis in eſcã populis æthyo
4 pum. Et hæc dicimus nõ quo ieinnare ꝓphibemus. Per quæ & danihel uir deſiderioꝶ futura cogno/
meiiin uit: & niniuitæ irã placauerunt dei: & helias ac moyſes quadraginta dierũ eſuriæ dei familiaritate
Ka ſaturati ſunt.Et ipſe dominus totidem diebus in ſolitudine ieiunauit: ut nobis ſolẽnes ieiuniorum
Vernn dies relinqueret:ſed quo nõ proſit uacuũ portare uentrem: & alia facere quæ deo diſplicẽt: atq; ut
malegnr cætera prætermittã exterminare facies ſuas: & appareant hominibus ieiunare. Qui iĩ præſenti gloni
ncitui am conſequentes excludentura regno dei: quia recœperunt mercedem: unde & apoſtolus ſi etiam
5soſtenl corpus ſuum tradat martyrio ut ardeat ſiue glorietur(Vtrunq; enim fertur exemplaribus) abſq; dei
nim ſucn caritate: quæ eſt in cordis conſcientia fruſtra ſe dicit ſanguinem fundere. Ml
uſipn CMolite ieiunare ſicut vſqʒ ad hanc diem:vt audiatur in excelſo clamor veſter. Nungd tale ẽ
N meun, leiuniũ qð elegi ꝑ diẽ affligerè aiam ſuã.Nũquid cõtoꝛquere q̃ſi circulũ caput ſuũ:⁊ ſaccum ⁊
Kübäüllx cinerẽ ſternere: Nũquid ſſtud uocabis ieiuniũ ⁊ diem acceptabilem domino. LXX.
debttat⸗ CQuid mihi ieiunatis ſicut hodie:vt audiatur in clamoꝛe vox veſtra.Mõ tale ieiunium elegi⁊
IXI. die humiliare animam ſuam.MNeqʒ ſi incuruaberis quaſi circulum collum tuum:⁊ cilicium ⁊
toͤpich cinerem ſubſtraueris.MHec ſic vocabitis ieiunium acceptabile.
vbis afff CNe uideatur reprobare ieiuniũ: quod ipſe præceperat docet. Quomodo ieiunandum ſit imo an/-

tequã doceat quid ſequatur inſtruit quid debeant declinare. Vt audiatur inquit in excelſo clamor
imitumn ueſter. Ad orationem deferatis clamorem. Orantes in ſynagogis & angulis platearum: ut ab ho-
Etiten. minibus uideamini: & eleuetis nocẽ in excelſum. Et cũ pharilæo qui dñi iudicio condemnatur ue
ſtra ieiunia & opa prædicetis. Propter ꝗᷓ ds phariſæoꝶ reprobans orationẽ docet diſcipulos quo

ewenp
li modo orare debeant clauſo pectoris ſui cubiculo:ut ſoli loquantur deo: qui poteſt ſilentium cor-
– dis audire: ut clament in cordibus ſuis abba pater: & nõ exterminent facies ſuas: ſed lauent aqua: &
non⸗ caput ungeant oleo. De quo & ioannes euangeliſta ſcribit: & uos unguentum habetis a ſancto.
rie Quo cum uncti fuerint: etiam ipſi ſancti fiant. Non enim querit deus afflictionem ſol & humilia/
R tionem animæ p iniuriã corporis: ut inſtar circuli torqueat corpus: & colla ſummittat ac triſtis in/
ee cedat. Iuxta illud quod in pſalmis dicitur. Afflictus ſum incuruatus uſq; ad finem tota die cõtriſta
Wmliai tus incedebam. Nec ut ſacco quis ueſtiatur: & in cinere dormiat. Quod de dauid & de achab legi/-
tigen mus. Sed ut cum iſtis hæc faciat quæ ſequuntur. Alioquin &apoſtolus frequenter ieiunare ſe dicit.
e:saal & dominus cum ſponſus a diſcipulis ſuis fuerit ablatus docet eos ieiunaturos: & in bſalmis pœni-
tens loquitur. Mnducaui ſicut cinerem panem meũ & potum meũ cũ fletu miſcebam. Et cũ mi-
en⸗ hi moleſti eſſent induebar cilicio. Ex quo diſcimus hæc facienda primum eſſe quæ uult domi-
* nus: & alia non prætereunda. èù
CNonne hoc magis ieiuniuʒ quiod elegi. Diſſolue colligationes impietates. Solue faſciculos
lx depꝛimentes. Dimitte eos qui confraciti ſunt liberos:⁊ omne onus diſrumpe. Frange eſurien-
Un ti panem tuum:æ egenos vagoſq; induc in domum tuam.Cum uideris nudum:operi euzʒ ⁊ car
ret nem tuam ne deſpexeris. XxX. è””Gß
i u CMõ tale ieiuniuʒ ego elegi dicit dñs:ſed ſolue omnẽ colligaturã iniquitatis.Biſſolue obliga/
in , teones violentarũ cautionũ. Dimitte fractos in remiſione:⁊ omnem ſcripturam iniquã cõſcin
i L de. Frange eſurienti panẽ taum:⁊ pauperes ſine tecto induc in domum tuam. Si videris nudũ
nn operi:? domeſticos ſeminis tui ne deſpexeris.
nn⸗ CPoſtquam docuit quale ieiuniũ reprobhet oſtendit quale libenter accipiat. Diſſolue inquit colli/
tim gationes impietatis. Solue faſciculos deprimentes. Siue ut.lxx.manifeſtius tranſtulerunt. Obliga
onil tiones uiolentarum cautionum: quas noſtri uerbi ambiguitate decœpti. Ideſt ⸗
Gun cõmutationes pro cyrographis interprætati ſunt. Significat aũt chartaꝶ faſciculos in quibus fene- 8
ratoꝶꝑ calũniæ continentur: & opprimũtur pauperes ære alieno: quæ in cũctis urbibus ſeditionis
laeh cauſa uel maxima eſt. Vnde & abulcæ nouæ &romanus populus uicinos occupat mõtes: quas græ
nhen ci appellant. Nõ ergo præcœpit propheta ne exigat: unuſquiſq; quod debitũ ẽ
iton ,V

r

L.iber. xvi.c.Viii.

Maximæ quod iuſtæ dedit: & iuſtæ repetit alioquin tnbuniciæ eſſet ſeditionis aſſertor. Sed ubi ini oe
ua eſt cautio:ibi opprimũtur pauperes calũnia. Vbi faſciculi cautionum: &οmnnia iniquitatis uin/ CAu
cula rumpenda ſunt. Vel certe hoc dicendum quia de ieiuniis ſermo: & ieiuniũ afflictionẽ atq; hu irt
muliationẽ habet animæ. Afflictio aut corporis peccatoꝶ indulgentiam depræcatur. Docet ſcriptu Etᷓ
ra diuina:ut dimittamus debitoribus noſtris: ut & pater cæleſtis dimittat nobis debita noſtra. Ve- Clutti
tus narrat hiſtoria anno renuſſionis ſeptimo: uel quinquageſimo: qui fertur iubileus. Oẽs poſſeſ/ nebtn
ſiones reddire ad dominos: & reddi ſeruis priſtinam libertatem. Cunctaq; nomina quas uulgo ap-/ gon
pellant cautiones irrita fieri. Sinaut hoc ueteri lege præcipitur quantomagis in euâ gelio ubi om/ nhe
nia quæ bona ſunt duplicantur. Et nequaquã oculũ ꝓ oculo dentẽ pro dente iubemur eruere. ſed lool
uerberãti præbere maxillã: atq; ut ſciamus illud quod ſupra diximns. Omnes debitores ueſtros re MM
petitis. de creditoribus ſcribi et debitoribus: iungitur mani feſtius dimitte eos qui cõfracti ſunt libe nec
ros:hoc eſt: qui paupertate ſunt fracti quos afflixit inopia ſine liberos mendicare. Et omne onꝰ quo kun
deprimuntur rumpe.Pro quo manifeſtius. xx. tranſtulerunt. Et omnem ſcripturam iniquam con- dern
ſcinde:quod ſymmachus trãſtulit: & omnẽ cautionem falſam diſrumpe:ſed poterat fieri ut aliquis tbin
diceret. Non habeo debitores quid facere debeo: ut ſuſcipiatur ieiunium meum. Sequitur. Frange doni
eſurienti panem tuum. Nõ plures panes: ne de paupertate cauſeris: ſed unũ panem:nec ipſum totũ. ſcid
Sed partem panis quam ſi non ieiunares comeſurus eras: ut ieiunium tuũ nõ ſit lucrum marſupiis: s⸗
ſed ſaturitas animæ: pulchræq; addidit tuum. Ne de rapina facias ælemoſynã: redemptio enim 5
animæ uiri: propriæ diuitiæ. Et in alio loco. Honora dum de tuis iuſtis laboribus. certe ſi panẽ nõ Cune
habes: & eſurientium plurima multitudo eſt: præbe de quo nullum danum pateris. In quo nulla di HDW
ſpendia ſunt: pauperes abſq; tecto induc in domũ tuam. Siue ut in hebraico habetur in domũu. Vt ſi
tuã non habes inducas in hoſpitiolum: quod uel mercede cõductum uel beneficio poſſides. Si ui/ 65
deris nudum operi. Quod & dominus in euangelio loquebatur. Qui habet duas tunicas: det alte- Mn
ram non habenti. Non enim unam iuſſit ſcindi & diuidi: quod multi populares aure clauſa faciunt n
Sed alteram non ſeruari. Augens præcepta iuſtitiæ: ut etiam calicem aquæ frigidæ porrectum ha- ſſeti
bere præmia diceret. Et carnem ait tuam ne deſpexeris. Omnis enim homo caro noſtra ẽ. Et iuxta e.
euangelicam parabolam eius: qui de hieruſalem deſcendebat hierico: & a latronibus uulneratus ẽE. mn
proximus appellatur. Quibene fecerint: uel certe iuxta. xx. qui dixerũt: & domeſticos ſeminis tui und⸗
ne deſpicias: domeſticos ſeminis illos intelligamus de quibus & apoſtolus docet omnibus faciezʒ E
dam eſſe elemoſynam: maximæ autem domeſticis fidei. Illi enim caro noſtra ſunt & ſemen noſtve lAlo
qui de uno nobiſcum parente generantur. Ad quos extendebat & ſaluator manum dicens. Mater ut
mea & fratres mei:hi ſunt qui faciunt uoluntatem patris mei. Atq; ut ſciamus unum eſſe dominũ W
& noui et ueteris inſtrumenti. Eadem & dominus loquiturin euangelio: de his ꝗ in die iudicii a de ul
xtris ſtaturi ſunt. Venite benedicti patris men:poſſidete regnü præparatũ uobis a conſtitutione mũ
di. Eſuriui eni & dediſtis mihi manducare. Sitiui: & dediſtis mihi bibere. Infirmus erã & in carcere ðURJ—M
ueniſtis ad me. Peregrinus: & duxiſtis me in domum ueſtram. Et nudus & ueſtiſtis me. Illiſq; hu- ke
militate dicentibus ie nihil feciſſe domino ſaluatori reſpondit. Quãdo feciſtis uni de fratribꝰmeis len
minimis mihi feciſtis. Iuxta tropologiam hæc poſſumus dicere. Qui ieiunat ab omnibus malis & 22
uult ſuum ieiunium recipi. Non ſolum declinet a malo: ſed & faciat bonum: ut ſoluat omne uincu in
lum iniqꝗtatis: quo ſimplices quiq; credentium hereticorum fraudibus colligati ſunt. üdt
Ideſt obligationes uiolentorum tractatuum. Quas & in pſalmo propheta demonſtrat di- nee
cens. Declinantes autem in obligationes adducet dominus cum operatibus iniquitatem. Omnes e
enim qui hæreticorum uinculis alligantur declinant a domino: & quaſi bos ducuntur ad uictimã: Exr
& eligunt atq; cõmutant pro ueritate mendacium. iſtiuſmodi igitur homines qui ſunt fracti iudi/ “’
cio dimittat eccleſiaſticis atq; diſſoluat: & omnem ſcripturam hæreticorum. De quibus hic idem ”
propheta dicit. Vhæ qui ſcribũt iniquitatem: ſcribentes enim ſcribant malitiam rapientes iudiciũ ́URJURUꝑÿ
pauperum populi mei ſoluat atq; diirumpat: ut nequaquam laqueis ſuis ſimplices quoſq; teneant dl
irretitos: & cum hoc fecerit: frangat doctrinæ eccleſiaſticæ eſunientibus panem ſuum quod fecit &
dominus fractos panes apoſtolis tribuens. Quos eis in ſeptẽ ſportis: &᷑ duodecim chophinos: ne/
uaquam integros ſicut habebant in lege.Sed cõminutos atqʒ confractos in euangelio: dereliquit A
ut haberent a quo pauperibus largirentur. Quos non habentes calorem fidei: ſed extra eccleſiam
frigoribus infidelitatis algentes inopes atq; peregrinos induc in domum eccleſiæ: & open in cor- OU
ruptionis pallio. Vt ueſtiti chriſti tunica: nequaquam maneant in ſepulchris. Quod de eo legimus 4
qui poſſe ſus a dæ“monum legione:nudus habitabat in memoriis mortuotum. Cunq; inquit hæc
feceris: & liberalitas tua ad omnes expoſita fuerit. Specialiter ne deſpicias domeſticos ſidei. 1
CTune erumpet quaſi mane lumen tuum.⁊ ſanitas tua citius oꝛietur:⁊ anteibit faciem tuam K
. iuſtitia tua:⁊ gloꝛia domini colliget te.Lunc inuocabis ⁊ dominus exaudiet clamabis ⁊ dicet:
ecce adſum. LXX.

CTunc erumpet matutinum lumen tuum: ⁊ ſanitas tua cito oꝛietur. Et pꝛeibit in conſpectu
tuo iuſtitia tua:⁊ gloꝛia domini circundabit te.Tunc clamabis:⁊ deus exaudiet te. Adhuc lo/
quente

Super Eſaiam.

gIgpnente tunc dicet. Ecce adlum. MM
18 CQuando illa non feceris quæ præteritus ſermo narrauit: & iſta feceris de quibus nunc diximus.
do Tunc acceptabile erit ieiunium tuum: & erumper matutinum lumen tuum. Sol uidelicet iuſtitiæ.

, . . . . . .
ſt de quo malachias propheta ex perſona dei patris loquitur. Oriætur uobis timentibus nomẽ meũ

Ai
uun Uin⸗

n ſol iuſtitiæ: & ſanctitas in pinnis eius. Qui ibi ſol:hic lux dicitur. Sicut enim matutina lux ſoluit tæ
, nebras: ita lumen ſcientiæ ueritatis omnes errores fugat: & ſanitates inquit tuæ cito orientur. Pro
der, quo aquila uerbum de uerbo exprimens poſuit. Et cicatrix uulneris tui cito obducetur: ut ſcilicet
win uulnera peccatorum noſtrorum ad honam ſolis iuſtitiæ cito obducta cicatrice claudãtur. Pro eo
tüne quod. Ixx. tranſtulerunt. ſ Ideſt ſanitatis tuæ latini interprætes ducti nominis ſimili
ko tudine. Ideſt ueſtimenta poſuerunt. Vnde multi tranſlationis falſitate decœpti ad re/
ſuuriectionẽ corporis comprobandam: hoc utuntur teſtimonio. Quo ſcilicet ueſtimẽtum animæ
nc oriatur. Et antecedet inquit in conſpectu tuo iuſtitia tua. Secundũu illud quod loqꝗtur iacob. Exau-
uralgi diet me cras iuſtitia mea: & implebitur quod ſcriptum ẽ. Ecce homo & opera eius gloria dei circũ/
. Funge dabit te quaſi ueſte pulcherrima; ut glorificeris apud deum & apud homines. Tunc inuocabis &
m wti⸗ doyminus exaudiet: clamabis & dicet ecce adſum. Non uoce ſed opere. Non reſponſione: ſed bene
ulſipiis ſiciis. Quod iuxta litteram & in euangelio comprobatur. Quando dicente ad deum leproſo. Si uis
d enim otes me mundare. Reſpondit dominus dicens. Volo mundare.
nd ö CSi abſtuleris de medio tui catenam:⁊ deſieris digitum extendere ⁊ loqui quod non pꝛodeſt.
Onulladi Cum effuderis eſurienti animam tuam:⁊ animam afflictam ſepelieris. Tunc eꝛietur in tene/
miNtn bꝛis lux tua:tenebꝛe tue erunt ſicut meridies. LXXX.
5.Klli⸗ ¶ Si abſtuleris a te colligationem ⁊ oꝛdinationem verbuz murmurationis ⁊ dederis eſurienti
cetale⸗ panem tuum:ex animo tuo ⁊ animam hunnliatam ſaturaberis.tunc oꝛietur in tenebꝛis lumen
hinnt tfuum: ? tenebre tue erunt ſicut meridies. ð
um ha CVerbũ hæbraicum mota: quod in hieremia torques ferrea ĩterprætatur. In præſenti capitulo bis
Etiuen legitur.In eo enim loco ubi ſupra iuxta.Ilxx.diximus. Diſſolue obligationes niolentarum: cõmu-
eumue. tationum pro uno uerbo .Sciamus eos poſuiſſe uiolentas cautiones pro quibus aquila erro/
mmis tui rem. Symmachus declinationem. Theodotio. Ideſt torquem tranſtulerunt. Rurſum in
uhie, prxæſenti loco ubi nos uertimus ſi abſtuleris de medio tui catenam: & pro catena. Ixx.
nnok deſt colligationem ſiue uinculum tranſtulerunt. Aquila ficut ſupra errorem interprætatus ſymma
1. Mret chus in theodotionis ſcita concedens. Torquẽ poſuit: hoc de interprætationis uarietate ſit dictũ.
domini Arlulioquin ſenſus ſic cum ſuperioribus igitur. Onætur tibi matutina lux: & ſanitates tuæ cito oriẽ-
Nciciuc tur. Et præcedet te iuſtitia tua. & gloria domini coronabit te. Depræcantemq; ſtatim exaudiet: &
Woreni oſtendet eſſe præſentem. Ita dũtaxat. Si ad ſuperiora opera hæc quoq; addideris ut tollas de te ob-
in anr ligationes & catenam qua tua anima colligata eſt. De qua & petrus loquebatur ad ſymonem. in fel
Uſg le enim amaritudinis: & obligatione iniquitaris uideo te eſſe. Et paulus dolebat obligatam cer-
Ub'mer nens ydolatriæ athenienſium ciuitatem. Funibus enim peccatorum ſuorum unuſquiſq; conſtrin-
malis gitur. De quibus animæ uinculis: & dauid præcabatur in pſalmo. Ab occultis meis munda me do/
äl mine: & ab alienis parce ſeruo tuo. Difficile reppertur qui his non ſtringatur catenis: raro inue-
nitur anima quæ hanc grauiſſimam torquem nò habeat ſuo collo circundatam ad terrena ſe ope/-
ſtratdi⸗ ra deprimentem: ut nequaquam cælum: ſed terram aſpiciat. Quod & de euangelica refertur m ulie
Omer re quã uinxerat ſatanas per annos decem & octo: ut incuruata cæleſtia nõ uideret. Si ergo attuleris
Mnes de medio cordis tui hanc cathenã: & iſtiuſmodi uincula diſſipaueris: & chirotonmiam pro qua tres
uicima alii interprætes uoce conſona. extentum digitum tranſtulerunt. Nõ ſolum mala ipſe nõ cogites &
inuGB nõ facias: ſed ne detrahas quidem proximo tuo: & ſingulos quaſi digito notes: &loquaris quod nõ
it ien prodeſt animæ tuæ. Nõ tua mala: ſed alioꝶ errores còͤſiderans accipies ꝗᷓ ſequens ſermo ſubnectit.
iuci Plæriq; noſtroꝑꝶ chirothoniã: ideſt ordinationem clericorum: quæ nõ ſolum ad impræcationem
tenen uocis: ſed impoſitionem impletur manus. Ne ſcilicet ut in quibuſdam riſimus uocis impræcatio
ddſecn clamdeſtina clericos ordinet neſcientes. Sic intelligunt ut aſſumant teſtimonium pauli ſcribentis
inose àaad thimotheum. Manus cito nemini impoſueris: neq; cõmunicaueris peccatis alienis. Nò eni pec-
lertiun catum leue mittere margaritas ante porcos: & dare ſanctũ canibus: & ordinationem clericatus ne-
allan quaquam ſanctis & in lege dei doctiſſimis. Sed affinibus ſuis tribuere: & uiliũ officioꝶ miniſtris
jince, quodq; his dedecoriꝰ muliercularum præcibus: in quo conſideranda loquẽtis in ſe chriſti apoſto
gimns li ſapientia:qui ut ordinationis periculum demonſtraret. Iunxit tormenta peccantium neq; comu
t he nicaueris peccatis alienis. Sicut ergo in ordinationibus maloꝶ particeps eſt peccatoꝶ qui tales cõ
ſtituit. Sic in ordinatione ſanctoꝶ particeps eſt eoꝶ iuſtitiæ qui bonos elegit. Sequitur. Et aerbum
mam murmurationis ſubauditur. Si abſtuleris a te. uerbum aũt murmurationis eſt quan/ .
dict do contra nos loquitur deus. Deſinat a me murmuratio populi huius & nõ mornitur: noſtraq; pec
cata referimus ad deum ad excuſandas excuſationes in peccatis. Et dicimus: corporis me ſuperauit
ſeen ardor: adoleſcentiæ incẽtiua uicerũt. a deo talis creatus ſum. paupertas coegit ad furtum. itaq; ſi nõ
c/ ſecerimus iſta quæ dicta ſunt: fecerimus ea quæ dicẽda ſunt: ut eſurienti nõ ſicut praen panẽ

Liber. xvi.c.lviii.

noſtrum: ſed aniĩmam noſtram:ut eũ in quibuſcũq; poſſumus adiuuemus. Et nõ quaſi ex triſtitia & 8
neceſſitate. ſed ex animo tribuimus. Accipiẽtes magis: quã dãtes beneficium. Hilarem enim dato
rem diligit deus: ut animã eſuriẽtem ſiue afflictam nõ reſocilemus ex parte: ſed ſaturemus: & dolea machu⸗
mus cum dolẽtibus lugeamuſq; cuʒ lugẽtibus. T ũc orietur ĩ tænebris lux noſtra ille qui dicit. Ego gicte
lux ueni in mũdum: ut oĩs qui credit ĩ me in tænebris nõ maneat: ſed habeat lucem uitæ. Lucerna aurN
enim corporis noſtri eſt. Oculus ſi ſimplex fuerit totũ corpus noſtrum erit lucidum. Si aũt qui lux intenc
eẽ deberet uerſus fuerit ĩ tænebras: tũc omne corpus tænebroſuz erit. Et dicetur nobis. Si lux quæ i
in te ẽ tænebræ ſunt: ipſe tenebræ quantæ ſunt conſideremus: quantis uirtutibus perueniamus aald i
lucẽ dei:ut tænebræ noſtræ uertãtur ĩ meridiẽ. Dicamuſq; cũ ſpõſa.Vbi paſcis:ubi cubas meridie. 6— B
CEt regeʒ tibi dabit dũs ſempꝑ:⁊ iplebit ſplẽdoꝛibus aĩam tuã:⁊ oſſa tua liberabit.Et eris qua d
ſi hoꝛtus irriguus:⁊ ſicut fons aquarum cuius non deſicient aque LxxXA. 4
Et erit deus ruus tecum ſemper:⁊ impleberis ſicut deſiderat anima tua:⁊ oſſa tua pinguezz nl
ſcent. Et erunt ſicut hoꝛtus ebꝛius:⁊ ſicut fons cui non deſiciet aqua. CSi⸗
CQuod in alexandrinis exemplaribus in principio huius capituli additum eſt. Et adhuc in te erit 8
laus mea ſemper. In fine & oſſa tua quaſi herba orientur: & pingueſcent. & hereditate poſſidebũt in Cc
generationes & generationes: in hœbraico nõ habetur. Sed ne in. xxx. quidem emendatis & ueris nle
exemplaribus. Vnde obœllo prænotandũ eſt. Cum tænebræ inquit pectoris tui orta luce fuerint uſe
diſſolutæ: & pro nocte palpabili meridies fuerit exhortus: ſemper habitatorem habebis deum: qui ſucön
impleat ſplendoribus animã tuã. De quibus in pſalmo legitur. Tecũ principiũ in die uirtutis tuæz igemn
in ſplendoribus ſanctoꝶ ex utero ante luciferum genui te. Siue ſaturaberis cũctis ꝗᷓ deſiderat ani- wall
ma tua. Quia & ipſe ſaturaſti animã eſurientẽ. Et dicere poteris. Benedic anima mea domino: qui ceneho⸗
iplet in bonis deſiderium tuum: & oſſa tua liberabuntur de interitu & igne perpetuo. Siue ipingue fkeitt
ſcent: ut priſtinam craſſitudinem recipiant: quæ fame ſermonis domini attenuata fuerant. Quod gmurh
quidem & iuxta litteram de reſurrectione eoꝶ quæ caſura ſunt corpoꝶ intelligere poſſumus: &de tpecat
uirtutibus animæ quaſi ſignificans ſanctus loquitur in pſalmo.O mnia oſſa mea dicũt: quis ſimilis nerclen
tibi. De quibus & in prouerbiis ſcriptum. Fama bona impinguat oſſa: & quibus premia promit- lleſhe
tuntur:ſanitas erit corpori tuo: & curatio oſſibus tuis. De quibus rurſum ſcriptũ: dñs cuſtodit om29 rO
nia oſſa eoꝶ unum ex his nõ cõteretur. Et cõtrario. Gui peccator eſt & animæ robur perdidit: at iotſanro
uirtutem: plangit & loquitur. Diſſipata ſunt oſſa noſtra ſecus infernum: Neq; enim credere poſ/ Urdos
ſumus quod oſſa peccatoꝶ in ĩferno ſint: ſed iuxta infernũ. Et fama bona impinguat oſſa:quæ ad lnan
corporis ſaginem nõ pertinet. Sequitur. Et eris ſiue erit. Ideſt aut tu aut anima tua: ſicut ortus irri- Nelhnei
guus. De quo ſcriptum eſt. Fons egrediebatur: & irrigabat omnem faciẽ paradiſi pro quo in æbrai len Ka
co hortus legitur. Quẽ fontem non alium poſſumus dicere: niſi eũ cui dicitur. Apud te ẽ fons nii hiterüt
tæ. Qui indeſinenter rigat eccleſiam ſuam: & cunctorum corda credentium. ” bens:
CEt bediſicabuntur in te deſerta ſeculoꝛum fundamenta generationis ⁊ generationis ſuſcita⸗ tesmar
bis.Et vocabitur in te edificatoꝛ ſepium conuertens ſemitas in quiettem. LXxXxXxX. ſabba
CEt bhediſicabũtur tibi deſerta ſecula ⁊ erũt fundamẽta tua ſempiterna in generationes ? ge⸗ nioſ
nerationes. Et vocaberis edificator macerie:⁊ ſemitas in medio quieſcerè facces. mnurt
CNõ ſolum inquit oriætur in tænebris lumen tuum: & tænebræ tuæ erũt quaſi meridies: & dabit cin
tibi dominus requiem ſemper: & eris quaſi ortus irriguus: & cetera. Sed ædificabuntur in te quæ lõö5 deo
go tempore deſerta fuerunt: & in multis generationibus permanſura ædium tuaꝶ fundamẽta ia/ iud
cientur.Ita ut uel tu ipſe uoceris ædificator ſæpium: & auertat ſæmitas in quietem. Siue iuxta. Ixx. in

Calles in medio faciat cõquieſcere. Hæc iudæi & amici tm̃ occidentis litteræ. ad inſtaurationẽ refe doc
runt urbiũ paleſtinæ. Et uel facta ſub zorobabel ezra: & neemia: uel in ultimo tẽpore futura cõten

dunt. Et ad inſtaurationem hieruſalem & in circuitũ ciuitatum altiſſima fundamẽta iaciẽda. Et tã Wu
excelſos muros ædiſicandos: ut nullus hoſtium poſſit intrare: & oĩum in eas inimicoꝶ prohibea/ nn
tur ingreſſus. Nos autem ſequentes cœptæ explanationis ordinem quæ deſerta fuerant in iudæis AN
dicimus ædificari in eccleſiam. Nõ ad breue tempus: ſed in perpetuum. Et fundamenta illius ex C
utroq; populo.i.in duabus generationibus ſuſcitanda. Vnde dicebat apoſtolus. Quaſi ſapiens ar QR
chitectus fundamentũ poſuĩ aliꝰ ſupædiſicat unuſquiſq; autẽ uideat quod ſupædicet. In alio lo⸗ te
co dei agricultura dei ædificatio ſumus. Et iteꝶ. ædificati ſup fundamentũ apoſtoloꝶ & propheta
rũ: & uocandã eam ſiue eum qui natus eſt in ea ædificatorẽ ſæpiũ. De quo in pſalmo legimus. Ho⸗-
mo natus in ea: & ipſe fundauit eã altiſſimus. Quas ſæpes atq; macerias: hoc enim græcus ſermo ſi- n
gnificeat. agro & uinea circundari ſcriptura cõmemorat. Vineã de ægipto tranſtuliſti eie 1
ciſti gentes & plantaſti eam. Et poſt paululum. Quare deſtruxiſti maceriam eius: & uindemiãt eis .
. omnes qui tranſeunt uiam. Et in hoc eodẽ propheta. Vinea facta ẽ diletto. Quã pulchro ſermone ſin
deſcribens intulit. Aedificaui turrem: & maceria circundedi: quã qui deſtruxerit iuxta eccleſiä mor tei
debit eũ coluber. Quæ ideo circundata eſt: ut oĩum beſtiarum in uineã dei prohibeatur acceſſus. ri
Iſte eſt autem coluber tortuoſus: qui decœpit euã in paradyſo: quæ quia dei præcepta deſtruxerat. in
Propterea morſibꝰ eius patuit. Et audiet a domino. Tu obſeruabis caput eius: & illè obſeruabit tibi uu
— calcaneum

Super Eſaiam.

men, calcaneum. In eo loco ubinos iĩuxta. Ixx. ĩterprætati ſumus. Ne quid innouare uiderem ur:quia uul
N gatum eſt teſtimoniũ: &uocabitur in te Quod aquila interprætatus eſt.
un Qd nos poſſumus iuxta ſenſum dicere:qui ſe opponit dei iracundiæ ſeuiẽti. Deniq; ſym
ln machus tranſtulit muꝶ opponens ædenti. Qualis fuit moyſes: & aaron: & ſamuhel: qui iræ domi-
igün niireſtiterunt. Et quaſi edificato muro indignationem eius poſuerit terminũ. Quod ĩ hieremia di/
iu citur. Nec occurrat dño ne iræ eius uelit reſiſtere. & indignationẽ ita præcibus quaſi quodã muro
dim intercludere: & moyſi quaſi teneretur ab eo dominus. Dimitte me inquit: & percutiã populũ iſtuʒ.
tweiir Iſtiuſmodi ergo ædiſicator maceriaꝑ murorũq; ſæpiũ: conuertet ſemitas ĩ quietem. VYt nequaquã
tenst dei ira deſinat: ſed placatus ſit eis dominus: & omnes indignationis ſemitæ conquieſcant.
CSi auerteris a ſabbato pedem tuum.facere voluntatem tuaʒ in die ſancto meo:⁊ vocaberis
dhiig, ſabbatum delicatum:⁊ ſanctum domini gloꝛioſum:⁊ gloriſicaberis eum dum non facisvias tu
as vt loquaris ſermonem. I[I XX.
einrei Si auerteris in ſabbatis pedè tuũ:vt nõ facias volũtates tuas in die ſancta. Et vocabis ſab/
ltehint bata delicata ſancta dño. Mõ tolles pedẽ tnũ ad opus:neq; loqueris verbuz In ira de oꝛe tuo.
rt⸗ CCui ſupradixerat. Nõne hoc eſt ieiunium magis quod elegi. Diſſolue colligationem impietatis.
ietin ſolue ſfaſciculum deprimentes: &cætera. Etiã nuc premia repromittit. Si facere uoluerit quæ ſequũ/
.—RK tur: ut ſcilicet cohibeat pedem ſuum in ſabbatis ne faciat uoluntates ſuas: & diem ſanctum do mini
wi 4 ſuis cõmaculet uoluntatibus: lege præceptum eſt. Ne in ſabbatis ſeruile faciamus, Ne accendamus
li ignem: ut in uno ſedeamus loco: ut illa tantum faciamus opera: quæ ad animæ ſalutem pertinent.
en uod ſi iuxta litteram accipimus pœnitus impleri nõ poteſt. Quis enim poſſit hoc facere ut tota
Moe diẽe ac nocte ſedens in ſabbato de uno loco nõ recedat. Immo: ne leuiter quidẽ ſe cõmoueat. Quod
einene ſi fecerit tranſgreſſor legis ſit. Ex uno igitur mandato quod iuxta litterã impoſſibile eſt: &cætera co
nw gimur ſpecialiter intelligere ne faciamus ſeruile opus: & perdamus animæ libertatẽ. Qui enim fa-
nde cit peccatũ: ſeruꝰẽ peccati:ne onus portemus in ſabbato: quale portabat ille qui dicit. Iniquitates
rüſimin meæ eleuatæ ſunt ſupra caput meũ. Quaſi onus graue agrauatæ ſant ſuper me: ne iniquitas quæ
Dkomn/ ſedet ſuper talentum plumbi ĩ nobis habeat poreſtatem Nle nos uoluptas corporis & libido ſuccẽ
Ntton⸗ dant. Omnes enim adulterantes: quaſi clibanus corda eoꝶ: & diaboli iacula ignita ſunt ut ſagittẽt
iratg ĩ obſcuro rectos corde. Præcipitur quoq; nobis: ut arepto nobis aratro nõ reſpiciamus poſt tergũ:
en po⸗ ut tectoꝶ altitudinem cõſcendentes. Nequaquã ad tollenda ſeculi ueſtimenta nelimus deſcendere
quea ſead ut audiamus cum moyſe. Tu uero hic ſta mecum & ſedeamus cũ dño laſſi ĩ uia huius ſeculi ſu
nus im per puteũ ſamaritanæ. Cõuerſionem errantiũq;ʒ ſalutem ſitientes: ut audiamus apoſtolum cõmonẽ
in A tem. State firmi & immobiles: ne patiatis illud quod iudas paſſus ẽ ꝓditor: qui perdidit locum mi/-
eſi niſterii ſui: & tranſgreſſor effectus: illiuſq; ſemper ſententiæ recordemur. Si ſpiritus poteſtatem ha-
bentis aſcenderit ſuper te: locum tuum ne dimiſeris qui ſic quieſcit in ſabbato. Lauat inter innocen
ſtiin tes manus ſuas:nec mouet pedes ut ſuas faciat uoluntates: iſte cælebrat ſabbata domini delicata: ꝗ

I. ſabbatiſumus. Iuxta æpiſtolã quæ ad hebræos ſcribitur. Repromittitur nobis in cæleſtibus & glo-
notc⸗ rioſa præparatur dũ non facimus uias noſtras in ſabbato:nec inuenitur uoluntas ueſtra: ut loqua-
mur ſermonẽ. Quo ſcilicet: nec opere nec ſermone peccæmus.Alioquin ſi hæc tantum prohibẽ/
tur in ſabbato:ergo ĩ aliis ſex diebus libertas nobis tribuitur delinquendi. Quod ſi ſtultum eſt cre

cbit .
dere ſupereſt ut iabbatum quod interprætatur requies omni tempore ſanctiſcandum ſit a fideli-

1
E bus dum nõ carnis: ſed animæ faciunt uoluntates: quodq; iungitur iuxta. Ixx. in ira ex ore tuo:i he-
ul braico non habetur. Ad hoc ſabbatum omni feſtiuitate cælebrandum ſaluator nos prouocat ĩ euã
DR gelio dicens. Venite ad me omnes qui laboratis & onerati eſtis: & ego uobis dabo requiem. Hoc
cn enim ſignificat. Vt ſcilicet peccatorum onera deponentes ſabbatizemus in chriſto
ukri & dicamus. Statuit ſupra petram pedes meos: illudq; uitæmus quod ſanctus pœne ſuſtinuiſſe ſe di
* cit. Mei uero pœne moti ſunt pedes. „ „ „ .
i CZunc delectaberis ſuper dominum: ? ſuſtollã te ſuper altitudines terre:⁊ cibabo heredita/
. tem iacob patris tui.Os enim domini locutum eſt. LIxxXxX.
u⸗ C Et eris conſidens ſuper dominum:⁊ eleuabit te ſuper bona terre:⁊ cibabit te hereditatem ia
cob patris tui. Os enim domini locutum eſt. —
lon Cboſtquã uocaueris ſabbata delicata: & nõ moueris in ſabbato pedẽ tuum:ad opus ſeruile facien-
Ophet dum: neq; uerbũ locutus fueris: ideſt ſemper tacueris: & impleueris quod præceptũ eſt. Cohibe lin
45 guã tuã a malo: & labia tua ne loquãtur dolũ. Tuc delectaberis in dno: & uidebis in te eẽ cõpletum
mol delectari ĩ domino: & dabit tibi petitionẽ cordis tui. Siue fiduciã habebis in dño.Iuxta illud quod
lſtie . ſcriptum eſt. Qui conſidit in dño. beatus eſt. Et in hieremia. Benedictus homo qui cõſidit in dño
nite & erit dominus ſpes eius. Et alibi. Bonũ eſt cõſidere in dño quam cõfidere in homine. Et eleuabit .
mo te dñs atq; ſuſtollet ſuper altitudines ac bona terræ. Terra enim mitiũ: terraq; uiuentiũ:nõ ẽ deor/-
M ſum:ſed ſurſum eſt. Deniq; ad loth de ſodomæ & gomortæ ualle ſugientẽ dicitur. In montem ſal-
aſiu uum te fac. Ad quem poſtquã peruenit ortus eſt ei ſol in ſegor: De hac terra dicebat dominus.Bea
Nelttt i mittes qm̃ ipii poſſidebunt terrã: & multa alia quæ crebro uſurpauimus: quoꝶ illud eſt. Honoxa

Qiii

irtin

L iber. xvi.c.lir.

pattem tuum & matrẽ tuã:& eris longeuus ſ̃ uper terrã: quam dñs deus tuus dederi t tibi. Quod iu⸗ Au
xta litterã pœnitus ſtare nõ poteſt. Multi enim honorãt parentes & cito moriuntur: & alii pariici- ſonen
dæ longo uiuunt tẽpore.Vt aũt certius nouerimus hanc terrã eẽ in ſublimibus triceſimiſexti pſal- G L⸗
mi breuiter recordæmur: in quo ſcriptum eſt. Mites poſſidebunt terrã: & æpulabuntur in multiru- it
Qdine pacis. Poſt quã infertur. Ex pecta dominum & cuſtodi uias eius: & eleuabit te ut poſſideas ter/ omn
raã: & habitabis in ſeculuz ſeculi ſuper eã. Quod & iĩpſum poſſibile eſt. Si enim cælum & terra per- CCi
tranſibunt. Hæc utiq; quã incolimus quomodo in ſeculum ſeculi iuſti habitabunt ſup eã: & quod sd
fſcimus aliam eſſe terram quæ in ſublimibus ſita eſt. Poſtq; infertur. Et cibabo ſiue cibabit te dñs he en
reditatẽ iacob patris tui. Sicut enim qui fidẽ habuerit abraham appellatur filius abrahã ſic qui ſu ſote⸗
plantat uitia atq; peccata uocatur filius iacob: & quiſꝗs uirtutis imitator eſt: illius appellatur &filiꝰ. ſch
Bona aut terræ quæ in excelſis fita eſt: quibus ſaturatur filius iacob illa accipienda ſunt. Quæ nec an
oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hominis aſcẽderunt. De quibus in æpiſtola ſcriptũ eſt ad uinen
hebræos. Qui enim hæc dicũt oſtendunt quod patriã querant: & ſi quidem illam quererẽt de qua zune
egreſſi erant habebãt tempus ut reuerterentur ad eã. Nunc aũt meliorem deſiderant patriam: hoc ẽ u
cæleſtem hieruſalẽ. ex quo diſcimus mille annoꝑꝶ fabul in qua rurſum nuptiæ promittũtur. Et ci- 6
bi & terrænæ uitæ cõuerſatio abiciendã. Si enim in reſurrectionẽ neq; nubentur: ſed erunt ſimiles
angelorum. Qrna ſunt filii reſurrectionis. Et de uentre ac cibis apoſtolus loquitur. Eſca uentri & uẽ n
ter æſcis deus aũt & hunc & illa deſtruet. Quomodo rurſum icorrupti: & ſpuali imortaliq; corpo/ ure
re carnis priſtinæ mortalis atq; corruptæ uitia quæremus. Et hæc dicimus: nõ quo ſubſtantiã glori nnenie
ficati corporis denegemus: ſed quo opera priſtina in his ꝗq angeloꝑꝶ fũt ſimiles pænitus auferamus . nen
Alioquin & iſto adhuc corpore per ieiunia & continentia: & perpetuã caſtitatẽ. Imitamur uirtutes 1
angelicas: & tñ ſubſtantiã corpoꝶ nõ amittimus: quæ ut oĩa futura credamus. Sciamus a deo eſſe l
pꝓmiuiſſa euius os locutũ eſt. Vt quomodo in manibus opus & in pedibus inceſſum: & in uentre ge- hre
nerationẽ & in auribus oculiſq; auditũ atq; intuitũ: ſic in ore ſermonẽ dei intelligam“. C A. LIX. Aul
CLce nõ eſt abbꝛeuiata manus dni vt ſaluare nequeat: neqʒ agrauata eſt auris eius vt luc⸗
nnõ exaudiat: ſed iniquitates veſtre diuiſerunt inter vos:⁊ deum ueſtrum ? peccata ve ee
ſtra abſconderunt faciem eius a vobis ne exaudiret. LXxxXXXIYI... Kewe
ENungd nõ põt manus oni ſaluos facere: aut agrauata c auris eius vt nõ exandiat: M
ſed peccata via ſeparãt inter vos⁊ deũ.Et ꝑꝑ peccata veſtra vertit faciẽ avobis vt nõ miſerear weg⸗
N¶ Poterã ꝗᷓ nunc factuꝑꝶ eſſe me dixi. Eris confidens in dño & eleuabit te ad bona terræ: & cibabit ſ
hereditate iacob patris tui. Et ante cõplere: quia neq; abbreuiata eſt manus mea: atq; cõtracta:ut aut nen
ceã ad liberandũ populũ meũ extendere nequeã: aut ſurdas aures habeã ut exaudire non poſſim. Ex ſut
quo oſtenditur aures dñi quæ iuſtos audiunt peccatores: nequaquã eſſe noſtraꝶ auriũ ſimiles quæ pher
enmiſſam uocẽ ſiue iuſti ſiue iniuſti æqualiter audiunt. Sed peccata inquit ueſtra quaſi quidã d guica
dio murus oppoſitus uos & deũ diuidunt. Vnde & ſaluator in paſſione ſua fecit utrumq; unum: & inuti
mediũ parietẽ maceriæ ſoluens inimicitiã in ſuam carnẽ deſtruxit. Vt quos paries diuiſerat pecca 4 And
toꝑ vpi ſanguis cõiũgeret. Qui aperuit paradyſi ianuã: quæ multo tẽpore clauſa fuerat: & igneum CC
gladiũ ſuo cruore reſtinxit: ut audiret latro. Hodie mecũ eris in paradyſo. Quodq; ſequitut Et . d
peccata ueſtra auerti faciẽ a uobis: ut nõ audirẽ:ſiue ut nõ miſererer. hoc oſtendit quod fæto r br CH
catoꝶ: & iniquitates eoꝶ ferre nõ potuerit: ſed auerterit faciẽ ſua: ne eoꝶ turpitudinem emmetehc⸗ Enl
ſtatim pcutere cogeretur. Vnde peccator dñi uultum uidere deſiderans dicit in pſalmo. Vſq; qꝗ mI
dñe obliuiſcenis me ĩ finẽ uſq; quo auertes faciẽ tuã a me Et alibi oſtende faciẽ k Lni drin
is me finẽ uſq; es näa me ibi oſtende faciẽ tuam &ſalui erimꝰ. Me
CMWManus eniz veſtre pollute ſum ſanguine:? digiti veſtri iniquitate. Labia veſtra locuta ſunt Cle
mendatium:⁊ lingua veſtra iniquitatem fatur. Mõ eſt qui inuocet iuſtitiam: neqʒ ẽ qui iudicet we
vere. Sed conſidunt in nihili:? loquuntur vanitateaes. LxXX. e 4 icet n
Manus enim veſtre pollute ſunt ſanguine:⁊ digiti ueſtri peccatis. Labia veſtra polluta ſunt g
iniquitate:⁊ lingua veſtra miuſtitiam meditatur. Nullus loquitur iuſta:neqʒ eſt iuſtum iudici- 1
Eonficant in vanis ⁊ loqnuntur vacua iniquitates atqʒ peccaaas. icle.
. ur tetete keneraſiten nominauit-Nũc exponit ĩ partib & cõſiderâdũ: qd nequaquã eis obiici
at ydolatriã: qua eſayæ tẽporibus tenebãtur:ſed effuſionẽ ſanguinis. De quo ante iã dixerat. Iuſtus 9
penit & nõ eſt ꝗ recogitet. Et uiri iuſti tolluntur: & nemo corde intelligit. Afacie enim iniqt is ſub nl
latus ẽ iuſtus. Erit in pace ſepultura eius tolliturq; de medio. Et quã i ſi manr zinnueſtar E
duũm ſalualoreen lon nbictacis uoce clamaãtes. Sãguis “ . &u . õ
tis eius rei ſunt:& habẽt pollutas manus. De ꝗbus idẽ ꝓpheta t dicene. Ri jenanericis mann
ueſtras ad me: nõ exaudiã. Manus ueſtræ ſanguine Lietannmn naniicsin Hilenaueiiti manus n
. inigtates atq; mẽdaciũᷣ.Vt pro xpᷣo ſibi antixpm repromittãt. Nec i ula ia le in oquitur 5
ſtitiã: & iudicet ueritatẽ. Siue ut in hebræo hẽt fidẽ. Quo ſcilicet credat in dñ E . gln dec zu⸗
& loquũtur uanitates. Vnde apoſtolus præcepit ne attẽdamus iudaic- noſdcôfidut h nihili
auerſantiũ ſe a ueritate. Vere enĩ cõfidit in if li:& ſeq GaU⸗ iudaicas fabulas: & mdata hoĩum
. lit in nihili: & ſeꝗtur uanitates in quo ipletur dñi uaticinium.

Ego ueni in nomine patris mei: & nõ ſuſcepiſtis me:ſi alius uenerit in nomine ſuo illũ ſuſci pietis.
CConceperunt

Super Eſaiam.

dun CLConceperũt laboꝛẽ:⁊ peperierunt iniquitatẽ. Et oua aſpidum ruperunt:⁊ telas aranee texũt.
lhnc Qui cõmederit de ouis coꝝ moꝛietur:⁊ quod confotum eſt erumpcet in regulum. Zele eoꝛum
N non erunt in veſtimentum:neqʒ operientur operibus ſuis LXX.
in, CAQuia parturiunt doloꝛc:⁊ generant iniquitatẽ.Oua aſpidum fregerunt:⁊ telam aranee texe/
drer runt.Et qui de ouibus eoꝝ comedere voluerit frangens reperit putridum:⁊ in ipſo regulũ:tela
ner⸗ eoꝛum non erit in veſtimentum nec operientur operibus ſuis.
a CCuiantixpi pᷣſtolantur aduentũ. Nec poſſunt dicere. a timore tuo dñe cõcœpimus: & parturiui
Ndle mus: peperimus ſpiritũ ſalutis tuæ fecimꝰſuper terrã. Rectæ concipiunt dolorẽ & pariunt iniqui
cgutn tatẽ: ut quẽ multo labore perꝗrunt iniquitate ſuſcipiant. De quoꝝ ſcriptum eſt patre: cõcœpit doy
. lorẽ: & peperit iniquitatem.lſti frangunt atq; diſrumpunt oua aſpidũ ut earũ uenena in ſua mente
An ſuſcipiant. Quibus in euangelio dicitur. Serpẽtes genimina uiperaꝑꝶ. Pulchreq; oua poſuit aſpidũ
drüchel atq; ſerpentũ. Quæ oua prius generare dicuntur: & quia nõ ſolum malitiæ uenena in cordibus re
cen tinent:ſed in lege dñi die ac nocte meditantur aniles fabulas muſitantes. Propterea dicitur. Et telas
ummhi araneæ texunt: quibus muſcas culices & parua capiant animantia. Ad quas cũ forte quid uenerit:
mu Eto⸗ quaſi per aerem uacuũ tranſuolat:qui comederit inquit de ouis eoꝶ morietur. Hoc eſt qui conſiliis
tſinian eoꝶ acquieuerit. Quõ abel acquieuit cayn dicenti. Trãſeamus in campũu: ſtatiʒ interficietur. Siue ut D
tmané eIx. tran ulerunt. Qui uoluerit de ouis eoꝶ comedere cõterens inueniet putridum: & in ipſo regu
coo⸗ lum:qui enim prima fronte decœptus oua putauerit gallinaꝶ: & aliaꝶ uolucrum: quaꝶ eſus inno-
iglon, xius eſt. Si fregerit antequã comedat: ſtatim putorẽ teterrimũ fracto recognoſcet: & qꝗ cõfotum ẽ ðDUDw
Kramng inueniet regulum. Siue iuxta ſymmachũ & theodotionem aſpidũ. Aqla aut uiperã poſuit. Pro qua
dirturen in hæbraico legitur. efec. Qui igitur audiens traditiones iudaicas ad ſanctas ſe mille annoꝑ uolue
ledel. ritpræparare: & repromiſſionum delitus irretitus manũ ad ouuʒ extendere. Si antequâ comedat
dnne ge⸗ hoc eſt uerbis mortiferis acquieſcat uoluerit prius conſiderare quod dicitur: & ſingulos ſermones
A diſcutere eorũq; tractare rationẽé. Statim in ipſis reperiet antixpᷣm præparari. Ergo iuxta hæbraicuʒ
Rl qui comederit de ouis eoꝑꝶ morietur. Qui aut iuxta. x. frangere ante uoluerit: & diligentius intue
Ncn r ri ac uidere quid latitet reperiet fetorẽ teterrimũ: & principẽ oĩum ſerpentum diabolũ in eoꝶ lati-
J tare traditionibus: & quia ſupradixerat. Telas araneæ texunt: exponit qd telaꝶ iſtaꝶ textura nõ pro
ficiat. Labor inquit eoꝶ omniſqʒ; doctrina nõ xpi efficit ueſtimentũ: nec palliũ quo nuditas animæ
it⸗ protegatur:ſed caſſo labore deſudant dicente hoc eodẽ propheta. Populus hic labiis me honorat:
nt cor uero eoꝶ longe eſt a me. Fruſtra autẽ me colunt docentes doctrinas & præcepta hominũ quæ
abebt ſequentes negligunt legẽ dei. Et ut ſciamus in tela opera demonſtran: intulit: neq; operientur ope
la ribus bonis QDindi locũ iſtum ſic ediſſerunt. Oua aſpidũ ſciderunt ſiue ruperunt:ideſt mordentes
ünt⸗ ꝓphetaꝶ æloquia reliquere ſermones omnes: & blandi ſibi pſeudo prophetæ texeruut. De quibus
ege qui comederit a ſerpente ferietur: & intelliget nihil ſibi uerba profuiſſe mendacii. Opa eoꝶ opera
in/ inutilia: & opus iniquitatis in manibus eorum. Pedes eorum ad malum currunt: & feſtinant ut ef⸗
unm fundant ſanguinem innocentem.
teun CCogitatiões eoꝝ cogitatiões inutiles vaſtitas ⁊ cõtritio in vijs eoꝝ:viã pacis neſcierũt:⁊ nõ ẽ
emn iudiciũ in greſſibus eoꝝ. Semitte eoꝝ incuruate ſunt eis oĩs ꝗ calcat in eis ignoꝛat pacc. LxxX. H
i Opera eoꝝ opa iniquitatis:⁊ pedes eoꝝ ad malitiã currunt. Neloces ad effundendũ ſangui
l e nem innoxium.Et cogitationes eoꝛum cogitationes ſtultoꝛum.Contritio ⁊ miſeria in vijs eo⸗
nernd rum:⁊ viam pacis non cognouerunt.Et non eſt iudicium in uijs eoꝛum. Semite enim eoꝛum
a peruerſe que tranſeunt ? neſciunt pacem. D
nem. CIdeo nõ operiuntur opibus ſuis: quia opa eoꝑꝶ opera iniꝗtatis ſunt. Quæ apoſtolus ifructuoſa co
mſn gnominat. Ideſt fructus nõ habentia: & pedes eoꝑꝶ currunt ad malũ: & feſtinant ad effundendũ ſan
idie guinẽ innoxiũ. Hãc enĩ & in ꝓphetaꝑ occiſionẽ habuerunt cõſuetudinẽ. Ad quos ſtephanus lo-⸗
quebatur. Quẽ enim ꝓphetaꝶ nõ ſunt pſecuti patres ueſtri? & dñsſin euan gelio. Hieruſalẽ hieruſa-
lunſn lem quæ occidis ꝓphetas & lapidas eos qui ad te miſſi ſunt. Iter ueniet ſuper uos oĩs ſanguis iuſt?
1iude q effuſus ẽ ſupꝑ terrã. A ſanguine abel iuſti uſq; ad ſanguinẽ ꝛachariæ filii barachiæ: quẽ Occidiſtis

inter tẽplũ & altare. Vnde & ſupra ad eos dicitur. Manus enim ueſtræ pollutæ ſunt ſanguine: & lin
ihii gguua ueſtra loquitur iniqtatẽ. Et p hanc meditationẽ crudelitatis atq; balſphemiæ ad necẽ dñi pue
. M nerũt. Quõ & iudas pꝑ auaritiæ uiã uenit ad homicidiũ: Immo ſacriſegiũ auaritia copulatũ. Quod/

wd q; ſeꝗtur. Cogitationes eoꝶ cogitationes ſtultoꝶ. Cõtritio & infœlicitas in uiis eoꝶ: & uiam pacis

in nõ cognouerunt. Et ſupra ueloces pedes eoꝶ ad effundendũ ſanguinẽ: apoſtolus poſuit ad roma/
Mor nos. uod multi ignorantes. de tertiodecimo pſalmo ſumptu putant:qui uerſus in editione uul⸗
nuns gata additi ſunt. Et in hæbraico nõ habentur. De quo plenius in exhordio huius uoluminis dixi/⸗
pini mus.Rectæ autem uiam pacis ignorauerunt: ꝗa auctorem eius ſuſcipere noluerunt. lpſe eſt enim
pax qui loquitur ad apoſtolos. Pacem meam do uobis pacem meam relinquo uobis. Et ad hieru- .
. H ſalem. Si ſcires quæ ad pacem ſunt tibi: quoniã uenient dies ſuper te: & circundabunt te inimici tui
di uallo: & obſidebunt te. filios tuos allident ad terram. Qui autem pacem non ſuſceperunt conſequẽ
4 termnec iudicium habent in uiis ſuis. Illum de quo ſupra dictum eſt. Ecce puer meus enrngi dile
iiii
gii

L¶iber. xvii.c. x·

qtus meus quem dilexit anima mea ĩudicium gentibus proferet. Sequitur uiæ eorũ peruerſæx non ui
natura ſed propria uoluntate: quicquid peruertitur atq; curuatur de recto torquetur in prauũ om/ ſohi⸗
nis doctrina phariſæorum ſubuerſio ueritatis eſt: per quam qui ambulauerit non ſolum non inue/ i
nit pacem: ſed nec cognoſcit eam. Quid eſt eam: ut ſciat quid quærere debett. e
CPꝛopter hoc elongatum eſt iudicium a nobis:⁊ non appꝛehendęèt nos iuſtitia Expectaui fandh
mus lucem:? ecce tenebꝛe. Splendoꝛem:⁊ in tenebꝛis ambulauimus. Palpauimus ſicut ceci uNd
parietẽ: quaſi abſqʒ oculis attrectauimus. Impingemus meridie quaſi in tenebꝛis in cali⸗ c
goſis. Quaſi moꝛtui rugiemus:quaſi vꝛſi omnes.Et quaſi columbe meditaãtes gememus.Ex ſin
pectauimus iudicium: ? non erit. Salutem:? elongabitur anobiss LCxx. ted,
CPꝛopterea receſſit iudiciũ ab eis:⁊ non appꝛehendit eos iuſtitia.Cum exꝑectarent luceʒ fa/ cbe
cte ſunt cis tenebꝛe. ꝛeſtolantes eam in tenebris ambulabunt palpabunt ſicut ceci parieteezz. D
7 non quaſi habentes oculos attrectabunt. Cadẽt in meridie:quaſi in nocte media.Quaſi ma leitr
rientes gement:quaſi vrſus:⁊ quaſi columba pariter ambulabunt.Expectauimus iudicium: - Ce
non eſt:ſalus longe receſſit a nobis. = — e i⸗ E. ſe
CPoſt accuſationẽ populi iudæoꝶ ex perſona eoꝶ propheta reſpondit: quid loqui debeant pœni i
tentes. Si tamen uelint poſt uulnera recipere ſanitatem. Mirorq; cur. xx. quaſi propheta de eis lo⸗ nfn
quatur: & non ipſi ad prophetæ reſpondeant orationem texuerint. Cuʒ in conſequentibus uerita 1 urt
te ſuperati hoc idem fecerint dicentes. Expactauimus iudicium: & non eſt: ſalus longe receſſit a no
bis. Malta enim iniquitas noſtra in cõſpectu tuo: &peccata noſtra reſtiterũt nobis. Etcætera. In præ 6
ſenti igitur tempore uniuerſa complentur. Elongatum eſt iudicium a iudæis quod gentibus nuun ſinn
tiatum eſt. Et nò appræhendet eos iuſtitia quæ a nationibus compræhenſa eſt. Expectauerunt lu/ ndtne
cem dicentes. Emitte lucem tuã & ueritatem tuam. Quæ eis p pphetaʒ fuerat repromiſſa ſed' erro n
ribus: & tænebris occupati ſunt. Suſtinebant ſplendorem: & ambulauerunt in tænebris. Ita ſcriptu Cnat
ras ſanctas quaſi cæci palpantes parietem uerba tm in eis & folia non ſenſum fructũq; querentes ꝗꝙ Uite
tenentur in litteris. Deniq; iungit & dicit impigemus: ſiue cademus meridie quaſi in tænebris inca fuut
ligoſis quaſi mortui.in toto enim orbe ſole iuſtitiæ ſplendore iutilante.Illi morantur in tænebris Daten
uidelicet ut peccato morti. rugiemus Ait quaſi urſi omnes: & quaſi columbæ meditantes gememꝰ ufen
ut & crudeles ſint pariter & miſeri feri & immanes ad humiles atq; ſubiectos pauidi atq; trepidan⸗- im
tes ad eos qui fortiores ſunt: quos quaſi accipitres perorreſunt. Legimus & in alio loco. Quaſi urſa lario
raptis catulis. Et in danihel. Et regnum cruentum in quo tres ſunt ordines dentium. Vrſæ ferociſſi lonen
mæ cõparatum: & quaſi columbæ meditantes gememus abſq; ſenſu: & intelligentia ſcripturarum furl
tm̃ uerba meditantes quæ decantant memoriter. Sed quomodo columbæ: de quibus ſcriptum ẽ7. nͤfun
Ephraim quaſi columba non habens ſenſum. Et quomodo in euangelio contra ſerpentum mali⸗ tbosh
tiam ſimplicitas ponitur columbaruz.Sic in præſenti loco ſimplicitas abſq; prudentia: quæ uicina u
ſtultitiæ eſt: In ſola uerborum meditatione monſtratur. Expectabunt iudicium: & non erit: ſalutez. Imnus
Subaudiatur expectabunt: & non erit quæ longe migrauit ad gentem. In quo notandũ quod om/ derer
nia futaro dicantur tempore: ut quod nunc iudæi ſuſtinent indiceeeurt. ieſt
CMultiplicate ſunt iniquitates noſtre coꝛam te:⁊ peccata noſtra reſpondebunt nobis. Quia CE
ſcelera noſtra nobiſcum:⁊ iniquitates noſtras cognouimus. Peccare ⁊ mentiri contra domi- ſi
num ⁊ auerſi ſumus ne iremus poſt tergum domini noſtri vt loqueremur calumniam:⁊ tranſ-⸗ Mtab
greſſionem concepimus.Et locuti ſumus de coꝛde verba mendacuũ:⁊ conuerſum eſt retroꝛſu,ʒ nnes
iuditium ⁊ inſtitia longe ſtetit:quia cooꝛꝛuit in platea. Neritas ⁊ equitas non potuit ingredi:⁊ t
facta eſt veritas in oblinionem:⁊ que receſſit a malo pꝛede patuit. LXX. Sðð (s
MWulta eſt enim iniquitas noſtra in conſpectu tuo:⁊ peccata noſtra reſtiterunt nobis. Iniqui A
tates enim noſtre in nobis ſunt:⁊ iniuſtitias noſtras cognouimus.Impie egimus:⁊ meñntiti ſu
mus:⁊ receſſimus a deo noſtro.Zocuti ſumus iniqua ⁊ inobedientes fuimus. Peperimus:⁊ d
meditati ſumus de coꝛdibus noſtris verba iniqua.Et receſſimus a iuditio ? inſtitia longe ſtetit C
quia conſumpta eſt in vijs eoꝛum veritas:⁊ per rectum iter tranſire non poterant. Et veritas
ſublata ẽ:⁊ tranſtulerunt mentem vt non intelligerent. .l WD
CReddit cauſas quare rugierint quaſi urſi: & meditati ſunt ut columbæ. Expectauerunt ĩudicium hi
quod non erat: ſalutem quæ tranſiuit ad gentes: quia multiplicatæ ſunt dicens. Iniquitates noſtræ 1
in conſpectu tuo. A quibus multo tempore auerteras faciem: ne eas cerneres ne fenires: & peccata V
noſtra reſponderunt nobis: ut reciperemus quod meruimuæ. Et ſcelera noſtra nobiſcum ſunt. Ini/ 1
quitateſq; cognouimus: quas multo tempore perpetrantes putabamus eſſe iuſtitiam. Quæ ſunt
autem iniquitates peccare & mentiri contra deum: ſiue ut iuxta hæbraicum aquila tranſtulit. Ne- 8
gare deum quod ad ſaluatorem refertur: & reliquimus inquiunt deum noſtrum dicenres. Scimus
. quod moyſi locutus ſit deus. Hunc autem neſcimus unde ſit: ut loqueremur calumniam. Hic ſi
ex deo eſſet:non ſolueret ſabbatum. Et in belzebub principe dæmoniorũ eiecit dæmonia: & tranſ
greſſionem quæ ſignificantius græcæ dicitur. Cum aliquis negat deum & præuaricatio
nis arguitur: concœpimus: & locuti ſumus de corde uerba mendacii cõtẽnentes legẽ dei:& ſequẽ
tes traditiones

Suhper Eſaiam.

Anr
Wün tes traditiones hominum quas ili. uocant. el quas in noſtro corde ſimulauiĩmus: &
Mie⸗ cõuerſus ẽ retrorſum: iudicium & iuſticia longe ſtetit. Quæ eniz pars iuſtitiæ & iniquitati conſẽ/
ſus xpᷣi & belial. Stetit iuſtitia in gentibus: & receſſit a nobis qui corruit in platea ueritas. Lata enim
en & ſpatioſa uia quæ ducit ad mortem. Quia anguſtam uiam in qua ueritas cõmoratur iĩtrare nole- .RM
fuen bant. Et facta eſt ueritas in obliuionem. De qua ſcriptum: ueritas de terra orta é: & iuſtitia d cælo p
neli⸗ ſpexit.In quo animaduertendum quod crebro ueritas nominata ſit: ut xpᷣi perſona monſtraretur:
s quam deſerentes ſecuti ſunt mendacium: & qui receſſit a malo prædæ patuit. Quod quãquã uidea
tur obſcurum: ſic ediſſeri poteſt mendacium de noſtro corde ngentibus & deſerentibus legẽ dei
Urgi, juſti tia longe ſtetit: & ueritas corruit in platæis: & equitas ad nos intrare non potuit. Et filius dei 9
nin eſt ueritas: factus eſt in obliuionem. Et intantum ut quicũq; a traditionibus iudæorum cupierit re-
ſn cedere. Statim pateret inſidiis & perſecutioni. Ita ut cæcum a natiuitate qui oculos recæperat expu
kim. lerint de ſynagogis. Et poſt reſurrectionẽ 4 ni ſaluatoris. Ooẽs qĩ eo credebãt pſecuti ſũt atq; nuda/
4 uerũt: qbus de toto orbe gẽtiũ eccleſiæ miniſteria dirigebãt: qᷓ p man apoſtoloꝶ diſtribuerentur.
mpen C ſier vichit dominus: æ malum apparuit in oculis eius. Quia non eſt indicium:⁊ uidit quia non D
“ e r: opplalus eſt: quia non eſt qui occurrat. Et ſaluabit ſibi bꝛachium ſuum:? iuſtitia eius P
zett ip 3 con rmauit ens Jhdurue eſt iuſtitiam ut loꝛica ⁊ galeam ſalutis in capite cius.Indutus ẽ
leenn Re imenen opertus eſt quaſi pallio zeli ſicut ad vindictam quaſi ad retributionem hoſtibus D
re ier iel itudinem inimicis ſuis:inſulis vicem reddet. lxx-xx. Z
ulr E⸗ ſe ominus ⁊ non placnit ei.quoniam non erat ſudicium. Et vidit⁊ non erat uir. Et con⸗
urin ſi eran e non erat qui fenderet. Et vltus eſt eos bꝛachio ſuo:⁊ miſericoꝛdia ſuſtẽtamt.Et
Geng in⸗ 4 se iu itiam us 1 lꝛce poſuit galeam ſalutis in capite.Et circũdatus ẽ ueſtimento
Tin A ic pa noqu i retribuẽs vltionem oppꝛobꝛium aduerſarus.
Hucuſq; ex perſona populi ꝓpheticus ſermo cõtextus eſt. Nunc prophæta ex ſua perſona loqtur
nesg illis iſta dicẽtibus. Vidit dominus quod pœnitentiam ore iactarent: & corde non agerent: & non
No placuit ei. Quæſiuit enim in eis iucicii ueritatem quod ad gentes tranſlatum fuerat: & nõ repperit
nedn Deſiderauit aliquem iuſtum uirum: qui ſibi irato poſſit occurrere: & nõ inuenit. Qui & ſupra dixe-
M rat.Veni & nõ erat uir: uocaui & nõ erat ꝗ audiret. Et qa illis ĩ ſcelere pmanẽtibus ne unꝰqdẽ iuſtus
niͤn, luentus eſt:ſed omnes declinauerũt ſimul inutiles facti ſunt. Non eſtꝗ faciat bonũ ñ ẽ uſq; ad unuzʒ
aiu Brachio atq; iuſtitia: ſiue miſericordia confirmauit eum ut qui uoluerint ab errore conuerti:nõ
ic ſuo merito:ſed dei clementia conſeruentur. Deniq; indutus eſt iuſtitiæ lorica: & galea ſalutis: & ue
mmm ſtibus ultionis: & tali pallio circũdatus. Sicq; armatus proceſſit ad bellum: ut redderet ultionem ini
dni⸗ micis ſuis. Aut dubium quin iudæos ſignificet: perſeuerantes in blaſphemiis: & uiciſſitudinem ho/
mnd ſtibus ſuis:quando eos romanus cinzit exercitus. Quibus uĩcentibus dominus pugnaſſe monſtra
2iin tur. Hoc teſtimonio uſus eſt paulus ſcribens ad epheſios. Et uolens nos ĩdui armatura xp̃i:quo poſ/
tirn. ſimus ignitis diaboli iaculis reſiſtere. Quodq; in. Ixx. interprætibus non habetur inſulis uicem red
orx deret urbes iudeæ ſi gnificat: quas romanus uaſtauit exercitus. Nam & ſupra habitatoribus inſulæ:
ideſt hieruſalem dominus loquitur per prophætas. S ”ů
Qui CEt timebunt qui ab occidente nomen domini:⁊ quia ab ortu ſolis gloꝛiam eius.Cum venerit
vomi⸗ quaſi fluuius violentus quem ſpiritus domini cogit ⁊ venerit ſyon redemptoꝛ. Et eis qui rede/
runkH unt ab iniquitate in iacob dicit dominus. Hoc fedus meum cum eis dicit dominus. Spiritus
orſaz meus qui eſt in te:⁊ verba mea que poſui in oꝛe tuo:non recedent de oꝛe tuo:⁊ de oꝛe ſeminis tni
feci dicit dominus. Ammodo ⁊ uſqʒ in ſempiternum. LXX. ð”
CEt timebunt qui ab occidente nomen domini:⁊ qui ab oꝛtn ſolis nomen inclitum. Neniet eni
in quaſi flunius violentus. Ira domini veniet cum furore:⁊ veniet de ſvon qni liberèt. Et conuer·
Ntiſ terĩ ipietas ab iacob:⁊ hoc erit eis a me teſtamentũ dicit dñs. Spiritus meus qui eſt ite::⁊ uerba
mlor mea que dedi in oꝛe tuo:⁊ nõ deſicient de oꝛẽ tuo:⁊ ex oꝛe ſeminis tui ait diis ex nũc⁊ in cternũ.
eſten C Poſtquã dñs lorica iuſtitiæ & galea ſalutis & ueſtibus ultiõis zeliq; pallio ſuerit ĩdutus ad pugnã
gits & uenerit ad certamẽ atq; uindictã: ut retribuat hoſtibus & reddat inimicis ſuis: & ĩſulis eorũ.Ideſt
uurbes uiculoſq; ſubuertat. Tuc alienigenæ ꝗ de occidẽte & oriẽte uẽturi ſũt.ut reqeſcãt ĩ ſinu abra-
in haã. De ꝗbus & ſupra dictũ ẽ. Ecce iſti de lõge ueniũt. Alii de occidẽte & alii ab aqlone: & alii de ter-
te ra pſaꝑ.Timebũt dñʒ & timore ꝗẽ initiũ ſapiẽtiæ. De quo ĩ multis locis legimus: ex quibus pauca
ponamus. Beatus uir ꝗ timet dñm: & nõ ẽ ĩopia timẽtibus eũ.Et timor dñi diſciplina & ſapiẽtia. Et
i uenite filii audite me: timorẽ dñi docebo uos. Et beatus homo ꝗ timet dñm: & timor dñi addit di
cens. Quod aũt repulſo iſrahel gẽtiũ turba ſuccedat. Malachia ꝓphæta plenius docet in quod icit
4 ad iudæos. Non eſt uoluntas mea ĩ uobis dicit dominus oĩpotẽs. Et hoſtias nõ ſuſcipiam de mani
Ne bus ueſtris. Rurſũq; d multitudine nationũ. ab ortu.n.ſolis uſqʒ ad occaſũ glorificatũ ẽ nomẽ meũ
nu gẽtibus: huius btiĩtudinis ille auctor ẽ: ꝗq ueniet ſi fluuius uiolẽtus:quẽ ſpũs domini cogit. Siue ut
ie aquila tranſtulit:quaſi flumen anguſtum. Spiritus domini ſignaculum eius. Aut theodotio quaſi .
fluuius oppugnãs. Spũs dñi ſignatus ẽ ĩ eo.Ergo teſtimonii huius:qd.Ixx. trãſtulerũt: ꝗqſi fluuiꝰ uio
i⸗ lentus.l ra dni ueniet cũ furore. Pars ultima ĩ hebraico nõ habetur.Neq; ĩ repromi ſionibus dei ira

wi

Liber. xvii. c.lx.

furorq; ponẽdus ẽ cũ ĩ cæteris ꝗᷓ ſecũtur. Beatitudo ſit futurorũ: & nõ cõminatio pœnæq; peccãtiũ
Iuxta aquilã aũt & theodotionẽ:ſpũs dñi qui ſignatus ĩ xpo eſt. Illud cõfirmat exẽplũ qd in ioãne
euangeliſta legitur. Hũc enim deus ſignificauit pater: de quo & ante iam dictũ ẽ. Exiet uirga de radi
ce ieſſe. & flos de radice aſcẽdet & reꝗeſcet ſuꝑ eũ ſpũs dñi: ſpũs ſapientiæ & ĩtellectus: ſpuùs conſilii
& fortitudinis: ſpũs ſciæ & pietatis: & repleuit eũ ſpũs timoris dñi. Vñ & nos dicimus. Signatũ eſt
ſup nos lumen uultus tui dñe.Et ĩ hezechiele uirorũ gemẽtiũ frõtes thau litteræ hebraicæ ꝗᷓ apd-
eos ultima eſt:ĩpreſſiõe ſignantur. Sinaũt ſcire uolumus qũo ſpũuᷣs ſcũs fluuius uiolentus ſit: apoſto
lorum acta relegamus: in quibus ſcriptum eſt. Cum autẽ cõgregati eẽnt pariter factus eſt ſubito de
cœlo ſonus quaſi ſpũs uiolenti: & ĩpleuit uniuerſam domum ubi erant ſedentes. Apparuerũtq; eis
linguæ diſperſæ ſicut ignis: & ſedit ſuper ſingulos eo. Repletiq; ſũt oẽs ſpũ ſcõ.Sequitur. Veniet
redemptor ſyon & eoꝶ qui redeunt ab iniquitate in iacob dicit dñs. Pro quo. Ixx. tranſtulerunt. Ve
niet ex ſyon qui liberet: & auertet ĩpietates ab iacob. Si ergo de ſyon ueniet qui auertat impietates
ab iacob. Hoc ĩtelligemus quod homo natus ſit ĩ ſyon: & fundauerit eã altiſſimus. Qui auertet ſce
lera ab iacob. Sinaũt ueniet ſyon redemptor:& his qui redeunt ab iniquitate ĩ iacob dicit dñs. Hic
ſenſus eſt. Veniet xpᷣs qui redimet ſyon ſanguine ſuo.Siue iuxta hebraicã ꝓprietatem ꝗ propiquus
ſyon:& de iſrahel ſtirpe generatus ſit.Hoc enĩ goel.iĩideft ſonat. Ac ne putæmus omnem
redimi ſyon: & eã de ſcæ leribus liberari: ꝗᷓ di ſãguine cruẽtata cẽ. Significanter adiunxit. His qui
redeunt ab iniquitate: ſi uoluerit agere pœnitẽtiàâ in ꝗbus oratio dii cõpleatur. Pater ignoſce eis:
qꝗ eni faciũt neſciũt.Eoꝶ igit᷑ ĩ ſyon redẽptio ẽ: & ppiquo ꝗ eu ſuſceperit ex iacob & ilſis pollicet
dicens. Hoc fœdus meũ ſiue pactũ ut oẽs alii tranſtulerũt. Aut teſtamẽtũ ut poſuere.Ilxx. Qd ſit aũt
fœdus pactũ & teſtamentũ: ſequẽs uerſus oſtendit.Spũs inꝗt meus ꝗẽ ĩ te:& uerba mea quæ poſui
in ore tuo:nõ recedẽt de ore tuo: & de ore ſeminis tui: ãmodo & uſq; in ſempiternum. Qch uel ad
æſaiã dicitur. (Vt mihi uidetur) uel ad dũm ut pleriq; æſtimãt. Igitur ad æſaiã ſic ordo cònectitur
hoc ẽ pactũ euãgelii ſempiternũ: ut ſpũs meus ꝗĩ te & uerba mea ꝗᷓ poſui in ore tuo per ꝗᷓ uentura
pᷣdices. Nec de tuo ore diſcedãt: nec de filiorũ tuoꝶ ac nepotũ: & ſeminis ſeminis tui: ut oĩs per ſe/
riẽ generatio demõſtrætur: quod ſcilicet gratia prophætarũ in apoſtolos ueniat p illos in eos qui
de iſrahel per apoſtolos credituri ſunt. Qd aũt ĩfert: ämodo & uiq; in æternũ illi cõgruit. Cælũ &
terra tranſibunt: uerba aüt mea non præteribũt. Hunc locũ diligẽter paulus ediſſerẽs ſcribẽs ad r0
manos:quod non ſit diſtinctio iudæi & græci. Sed ipſe dñs oĩum diues in oĩbus ꝗ inuocãt illum.

d non ſic crediderĩt gẽtes ut iſrahel pœnitus pelleretur. Nã & ego ait: iſrahelites ſum: ex ſemine muilk
abrahã tribu beniamin. Non reppulit deus plebẽ ſuã:quã pᷣſciit.Et poſt paululũ cũ heliæ poſuiſſet enon
exemplum: qrentis ad dũm quod ſolus eẽt relictus & audiẽtis ab eo qd reliquiſſet ſibi dis ſeptem ul
milia uiroꝶ qui nõ curuaſſent genu bahal intulit. Si igitur & ĩ hoc tẽpore reliquiæ ſecũdũ electio- thid
nem gratia ſaluæ factæ ſunt. Si at gratia id nõ ex operibus: alioꝗn gratia iã nõ ẽ gratia. Quid ergo mena
d ꝗrebat iſrahel nõ ẽ cõſecutus: electio aũt cõſecuta ẽ: cæteri uero excecati ſũt. Qui ſi nõ pꝑmãſe/ Umume
rint iĩ incredulitate ĩſerẽtur. Potẽs ẽ enĩ inꝗt deus iteꝶ ĩſerere illos. Nõ cõtra naturã ex oleaſtro: ſi/ Ebzut
cut gentiũ inſerta ẽ multitudo.Sed ſecũdũ naturã in bonã:ideſt in ſuã oliuã & ad extremũ poſuit: Ahine
ut ad pnᷣs capitulũ pueniret. Nolo.n. uos ignorare frẽs myſteriũ hoc: ut nõ ſitis apd uos metipos ſa tlug⸗
piẽtes. Quia cæcitas ex pte iſtł cõtigit: donec ꝑplenitudo gẽtiũ ſubĩtraret: & ſic oĩs iſrł ſaluus fieret: Meal
. ſicut ſcriptum eſt. Veniet ex ſyon qui liberet & auertet impietates ab iacob: & hoc illis a me teſta- mme
menrum cum abſtulero peccata eorum. Hæc idcirco latius proſecuti ſumus. ut ꝗqeꝗd reptomiſſio- ſohen
num: & legimus & lecturi ſumus ad ſyon & ad hieruſalem: non generaliter ad omnes iudæos: ſed Wii
ſpecialiter ad eos dici intelligamus: qui in apoſtolis & per apoſtolos electi ſunt ex iſrahel. M
J ExXPLICIT EXPLANATIONVM IN AESAIAM l
PROPHETAM. LBER. XVI. INCIPIT LIB. XVII.
Vanta myſteria ſeptimus poſt decimum numerus.Ad quẽ nunc expla
nationum in æſaiam peruenit liber. In ſcripturis ſanctis cõtineat uellẽ
uirgo xpᷣi euſtochiũ breui ſermone pcurrere. Sed quia nõ poſſũ oĩa in II
omnibus locis dicere. hoc ſtrictim admoneo: qd pſalmus quod huius ð
numeri titulo prænotatur. Sic pueri dñi dauid & cæcinerit uerba canti EkEer
ci: in die qua eripuit eum dñs de manu omniũ inimicoꝶ ſuorum: & de A
manu ſaul & dixerit. Diligam te dñe fortitudo mea: Et reliqᷓ. Puer auteʒ —
dñi ille eſt: cui pater loquitur in æſaia. Magnum tibi eſt uocan puerum “””M
meũ.Et in alio loco. Ecce puer meus queʒ elegi: & dilectus meus ĩ quo
complacuit ſibi anima mea.Iſte puer qui interprætatur fortis manu in in
. Qiie qua liberauit eum dominus de manu ſaul: qui in lingua noſtra ex- 1
. petitum uel infernum ſonat. Et in omnibus inimicis ſuis qui clamauerunt contra eũ. Crucifige cru n
cifige taleʒ. Quando ad patrem uictor aſcendit: fuluis ueſtibus de boſra: inter cætera triumphantis 1
locutus eſt uerba. Eripies me de contradictionibus populi: conſtitues me in caput gentium. ſut
Populus quem non cognoui ſeruiuit mihi:in auditu auris obœdiuit mihi. Rurſumq; de populo

iudæoꝑꝶ

Super Eſaiam.

Mi

din Audæorum. Filii alieni mentiti ſunt mihi: flii alieni imieterauerunt & claudicauerunta ſemitis ſuis.
Ncen Quibus & helias dixerat. Vſq;quo claudicatis utroq; pede. Deniq; quod difficile in aliis repperitur
anlli Hic pſalmus tam in ſamuhelis: quam in dierum hiſtoria continetur. Qui de uno numero ad ebdo-/
ie madem per incrementa proficiens: uenit ad uiceſimumoctauũ pſalmum qui & ipſe inſcribitur da-
i uid. Et ĩ cõſũmatione tabernaculi: quando angelis imperatur. Afferte dño filii dei: afferte dño fili-
d os arietum. Et omnia baptiſmi ſalutaris: & eccleſiæ myſteria concinuntur. Vox dñi ſuper aquas
ee deus maieſtatis intonuit dñs ſuper aquas multas. Vox domini in uirtute. Et poſt paululũ.Vox dñi
præparantis cædros: & reuelauit condẽſa: & in templo eius omnes dicent gloriam. Atq; ut multitu
Hae dinem credentium demonſtraret. Intulit dominus diluuium inhabitare fecit: & ſedebit dominus
knme rexinæternum. Rurſumq; octauæ additũ ſacramentum triceſim umſextum pſalmum efficit. littera
iene rum cuius principium eſt. Noli æmulari in malignantibus: neq; zelæris facientes iniquitatem. Cu-
nemſe ius expoſitio non præphationis: ſed proprii uoluminis. Et ne multa nunc replicæmus: uſq; ad quin
tcish tüdecimum numerum augmenta ſuccreſcens. Inquo pſalmi graduũ ſunt: & uas electionis apd pe
whigen trum hieroſolymis cõmoratur. Centefimũuiceſimum efficit numerũ: qui primi in xpʒʒ fuere credẽ-
Onen tes. Et cum apoſtolis cænaculum fidæi conſcẽderũt. Deſcenditq; ſuper eos ſpiritus ſãctus:poſt quẽ
Hoq uſq; ad ſepꝑtimumdecimum numerum ordine rediens: & euangelicam poſſidens di gnitatem. Præ
lck ein cipiente domino de dextris partibus centum quinquagintatres. Piſces magnos capit: in eccleſia
dlii colligat. Cui & nunc æſaias propheta loquitur. CAPITVLVM. LCxXx.
ltiü rge illuminare hieruſalem:quia venit lumen tnuum:⁊ gloꝛia domini ſuper te oꝛta eſt
ebin AAulia ecce tenebꝛe operientterram ? caligo popnlos. Super te autem oꝛietur woni
* egtia eiꝰi te videbi. Et ambulabũt gẽtes ĩ lumine tuo:⁊ reges i ſplẽdoꝛe oꝛttui.¶.
neiin HACJlluminare illuminare hieruſalem:venit eniʒ lumẽ tuũ:⁊ gloꝛia dñi ſ. up te oꝛta eſt.
venun Et ecce tenebꝛe operient terram:⁊ caligo ſuper gentes.Supꝑ te ãt apparebit dñs:⁊ gloꝛĩa illias
ert in te videbitur. Et ambulabunt gentes in lumine tuo:? reges in ſplendoꝛe mno⸗ fi mtiein
esci CQuid nobis uideretur de inſtauratione ſyon & hieruſalem. Et cunctis quæ ei ꝓphetali uaticinio
promittuntur in fine ſuperioris libri: plenius diximus. Vbi interprætati ſumus:quid ſignificaret ille
i uerſiculus: Veniet ſyon redemptor: & his qui redeunt ab iniquitate in iacob. Nunc breuiter perſtrin
allio gendüũ eſt: Quid plurimi de hoc loco ſentiant: ut errore perſpecto facilius poſſimus ſuſcipere uerita
um. Smnduchai & noſtri ſæymiiudæi: Qui aureã atq; gẽmatam de cælo ſpectant hieruſalem. Hæc in mil
knne le annorũ regna futura contendunt: quando omnes gẽtes ſeruituræ ſunt iſraheli: & cameli madiã
oluſ & epha. De ſabba uenientes aurum deferent & thus: & omnes oues cædar congregentur. Arieteſq;
been nabaioth ueniant ut ĩmolentur ſuper altare templi quod fuerit extructum. De inſalis quoq; & ma
ilti⸗ xime nauibus tharſis uolare filias illius ut columbas anri et argenti diuitias conferentes. Et æ diſica/
Mae ri numero hieruſalẽ ab alienigenis quibus præſint greges gentium ſemꝑq; apertas ſore portas ciui
ii⸗ tatis: ut diebus ac noctibus diuitiæ hieruſaleʒ & uictimæ deferãt᷑ Et oĩa quæ deſerta ſunt cypariſſo
ir, & pino:& cædro: ſectis in libano: cõſtruenda: p̃cipuæ templuʒ dñi in quo ſit lætiria ſempiterna. Ita
ho ut ſugat lac nationum & regum diuitias comedat: tantãq; habundantiã rerum omniũ fore: ut pro
enan ære:aurũ habeãt: ꝓ ferro:argentũ: p lignis æs: lapidibus ferrũ. Principes quoq; illius æterna pace
vfenen fruituros: & epos præfuturos populis in iuſtitia. Sed & portas futuras anaglyphas. Et qd his maius
tete pro ſole & luna ipſũ dñm æterna luce fulſurum: & pro uno homine habituram eam mille fortiſſi⸗
niſſo/ mos uiros: & pro paruulo gentes robuſtiſſimas poſſeſſurã. Hæc illi dicũt qui terrenas deſiderãt uo-
rle luptates: & uxorum ꝗrunt pulchritudinem. Ac numerum liberorũ: quorũ deus uenter & gloria in
cõſuſiõem eoꝶ:quoꝑꝶ qui kauitu erroreũ ſub nomine xpᷣiano iudæoꝶ ſi miles confutetur. Alii ät
aſſerunt hæc omnia iudæis carnaliter repromiſſa ſi recœpiſſent eum. Qui dicit in æuan gelio. Ego
ſum lux mundi quæ illuminat omnẽ hoĩem ueniẽtẽ in mundu. Vt quomodo uictimæ coõceſſe ſüt
ehi populo iſrahel. Non quo per ſe bonæ eẽnt: ſed ne demonibus offerentur. ta & cnoſiz iuda ie ni
ali Ent- aliud credentibus niſi corporũ uoluptates. Iſta ds pollicetur: ut ſaltem p carnalibus deſide
eu riis & opũ habundantia filium dei ſuſciperent: quẽ quia nõ ſuſceperũt en ise ducrc nrl. igr
Inu fieri. Deniq; chananeæ pro ſilia depræcanti. Non ueni ingꝗt niſi ad oues perditas domus iſta eleEet
n diſcipulis ſuis. In uiam gentiũ ne abieritis: & in ciuitates ſamaritanorum ne nfraueritiselte Auem
naͤc ad oues pditas domus iſtahel. Quã ob cauſam & apoſtoli primũ ſynagogis dñm nuntia banrequ
) bus non recipientibus euangeliũ: dicunt ad eos. Vobis quidem eartulerat larcicari nerh mn⸗
euun qquia non recœpiſtis ſalutem: ecce conuertimur ad gentes. Lux enim uenit in ran dum: & m Sas
guo ludæi dilexerunt tænebras. Vnde & dominus cum hieruſalem fleuiſſet adiecit. Si cires etia tu qu
n ad pacem ſunt tibi: quam quia non ſuſcepit intulit. Nunc aũt ueniet dies ſup te: & circũdabunt te
n zaiguc tui uallo. Et coartabuut te: ad terramq; deducent cũ filiis tuis. Nos aũt iuxta priorẽ ſenſum: .
ad eccleſiam dici uniuerſa credamus: quæ primum de iudaico populo congregata: & lumẽ qd ſup
e 6. eam mertuum fuerat:per apoſtolos tranſmiſit ad gentes. Cui dicitur. Surge il uminare: ut quæ X
e cigdit ĩ credulis: ſurgat in fidelibus: quæ cæciditin ſynagogis: ſurgat in ecclefis: & poſtquã ſurrex t
rit illuminætur: ut neq uaquã habeant erroris tænebras. Venit enim inquit lumen tuuʒ. Quod tib/

4

Liber. xvii.c.x·

omnes prophetæ pollicebantur: quod iugiter expectabas: & gloria domini quæ quondam ſuit ſup 4
tabernaculum & templum eius orta eſt ſuper te. De qua dictum eſt. Glorioſa dicta ſunt de te ciuitas n to
dei. Ecce enim tenebræ operient terram: eos qui terrena ſapiunt: & caligo populos. Siue ut in he- Aalu
braico legitur. Tribus quod propriæ refertur ad iudæos. Quibus in alio pſalmo ſcriptum eſt. IIluc l ort
enim aſcenderunt tribus tribus domini teſtimonium iſrahel. Super te autem oriætur dominus ſol non
iuſtitiæ: & gloria eius in te uidebitur. De quibus ſcriptum eſt. Et uidimus gloriam eius gloriam q̃ſi 1 D
unigeniti a patre plenum gratiæ & ueritatis: & ambulabunt gentes in lumine tuo. Nos oẽs ambu/
lauimus in apoſtolorum luce: & in mundo: & tænebræ eam non compræhenderunt. Et reges ingt hn 4
in ſplendore ortus tui. Quando primum in axpᷣo nata es: quod & ſpiritualiter ipletur & carnaliter no⸗
ut reges:quoꝑꝶ cor ĩ manu dũi eſt. Et ꝗbus non regnat peccatũ ĩ mortali corpore: ambulent in ſplẽ D
dore naſcentis eccleſiæ: ſiue in eo qui ortus eſt ĩ eccleſia: & uere reges xpi fidei colla ſũmittant. Qck ir⸗
cotidie uidemus expleri: quando idolatriæ errore ſublato: & perſecutionis rabiæ ad fidem ac tran/ ſuce
quillitatem xpᷣi romani principes tranſeunt. Sunt qui hæc omnia quæ nos poſt primum ſaluatoris niglan
aduentum: uſq; ad conſùmationem mundi. Et ex parte completa: & pœnitus explenda memora- ent
mus futuro tempore præſtolentur. Quando ſubintrante plenitudine gentium: ſaluandus ſit oĩs itin
iſrahel. Quorum nequaquam ſententia reprobãda eſt. Dumodo ſpiritualiter hæc cõplenda: & car Aucul
naliter non nouerimus. Porro nomẽ hieruſalem & gentium: quod hic aelxx. ponitur ĩ hebraico nõᷣ leilin⸗
habetur. Et obœllo prænotandum é aduerſum eos qui aſſerunt oĩa quæ dicũtur dici ad hieruſalez. nwpol
Leua in circnitu oculos tuos ⁊ vide:omnes iſti congregati ſunt venerunt tibi.Fili tui de lon/ loue
ge venient:⁊ filie tue in latere conſurgent. LIxX. umlu⸗
Teua in circuitu oculos tuos ⁊ uide omnes congregatos filios tuos. Nenerunt omnes ſfilij mnid
tui de longe:⁊ filie tue ſuper humeros poꝛtabuntur. anine
MODicitur ad eccleſiam quæ primũ per apoſtolos congregata in ſyon. De quibus & in actibus apo- ieninm
ſtolorum legimus. Quod de uniuerſo orbe terrarum uiri religioſi fuerint in hieruſalem: qui ſuſce/ ghibo
Feri ſermonem dei: & linguis ſuarum alienarumq; gentium: uel audirent loquentes alios: uel ipᷣi onnesh
lIoquærentur ad cæteros. Et præcipitur ut leuent oculos ſuos in circuitu. Quod & dominus præce Peug
pitapoſlolis dicens. Leuate oculos ueſtros & uidete quia iam albæ ſunt ſegetes ad metendum. De unt
yon enim: & nequaquã de monte ſyna egredietur lex: &; uerbum domini de hieruſalem. Præcipi/ sglo
turq; ut æleuatis oculis uideat ſuos filios cõgregatos: qui de lõge ueniãt. Cui & alio loco dicitur. c⸗
Gaude nimis filia ſyon prædica filia hieruſalem. Ecce ego uenio & habitabo in medio tui: dicit do Guen⸗
minus. Et uenient gentes multæ ad dominum: & erũt mihi in populũ: & ego ero eis in deum. Nos quer
autem ſumus filii qui de longe uenimus ad dñm peregrini quondã a teſtamẽto dei & repromiſſio L epaul
nibus eius ſpẽ nõ habẽtes: & abſq; deo ĩ mundo. id quod dicit apoſtolus. Vos qui eratis aliquãdo dom
lõge:nũc ſacti eſtis ꝓpe. Quodqʒ ſeqtur.Et filiæ ĩ latere ſurgẽt. Illud ſigniſicat quod aĩæ in xpo la/ giuise
ctantes. Et in baptiſmate paruulorum. De ꝗbus & petrus apoſtolus loquitur. Quaſi modo nati par/- bum
uuli rationabile: & abſq; dolo lac deſiderate. Sugant lac apoſtolorum quibus paruulis atq; lactanti inalt
bus loquebatur & paulus. Filioli mei quos iterum parturio donec xpᷣus formetur in uobis. Et in Mrum
alio loco. Quaſi nutrix fouẽs filios ſuos: ic nos deſiderantes uos cupimus ĩpartire. Nõ ſolum enan werj
gelium xpi: ſed & animas noſtras. Quod aũt pro hoc in. xx. dicitur. Filiæ tuæ ſuperhumeros por- tol
tabuntur: diligentius attendendum eſt. Filii enim qui robuſti ſunt ipſi per ſe de longe ueniunt: & Eire
ad fidem dñi congregantur. Filiæ aũt quæ ĩbecilliores ſunt: & pro fragilitate ſexus. Necdũ ĩ uiruʒ Wni

ꝓuenire pfectũ apoſtoloꝶ portãtur humeris: ut deferantur ĩ ſinus abraham yſaac & iacob.
CTunc videbis ⁊ afflues ⁊ mirabitur ⁊ dilatabitur cor tuum:quando cõuerſa fuerit ad te mn iI
titudo maris:foꝛtitudo gentium venerit tibhbi. Lxx.
CKTeic videbis ⁊ timebis:⁊ ſtupebis coꝛde.Qm̃ trãſferẽt ĩ te diuitie maris ⁊ gẽtiũ populoꝛum. Co
CCui eleuaueris oculos & filios tuos & filiaſq; reſpexeris uel pꝑ ſe uenire uelociter uel ſanctorũ hu-
meris deportari. Tũc gaudebis & ĩ modũ fluuioꝶ aquis ſubitis inundaberis & mirabitur ac ſtupe-
bit.I mmo dilatabitur cor tuũ audiẽtis apoſtolum. Os meũ patet ad uos o corinthi. Et iterũ. Dila- C
tamini & uos ne anguſtia pectoris non poſſitis hẽre hoſpitẽ xpᷣm. Qui dicit in euãgelio. Ego & pa
ter ueniæmus: & manſionẽ faciæmus apud eũ. Qd aũt addirur in. Ixx. Et timebis: in hebraico non
habetur. Niſi forte gaudii magnitudinẽ ſubintrauit timor ne tãto bono careat. An nõ ẽ gaudium 8
cernere diuitias & multutudinẽ maris ad ſe trãſſerri atq; cõuerti? & fortitudinẽ gẽtiũ uenire ſibi: ut

ꝗqcꝗd ĩ ſæculo & orbe terraꝑ ſit: & roborata fide gẽtiũ dicat oĩa poſſũ ĩ eo ꝗ cõfortat me ieſu xpᷣo?ꝰ
Inundatio cameloꝛum operiet te:dromedarii madian ⁊ ephath. Oẽs de ſabba uenient aurũ .
7 thus deferẽtes:⁊ laudẽ qno annũtiãtes. Oẽ pecus cedar cõògregabitur tibi: arietes nabaioth
miniſtrabũt tibi:offerent᷑ ſuꝑ placabili altari meo:? domũ maieſtatis mee gloꝛiſicabo: LXX. 4
* CEt ueniẽt tibi greges cameloꝝ:æ operiẽt te cameli madiã:⁊ ephath:oẽs de ſaba uemiẽt aurũ et
thus deferẽtes:⁊ ſalutare dñi annũtiabũt.Oẽs oues cedar congregabuntur tibi arietes naba- ”

ioth ? venient ⁊ offerent placabiles ſuper altare meu:⁊ domus orationis mee gloꝛiſicabitur.
CPoſt diuitias maris & fortitudinem gentium. Greges quoq; camelorum:& dromades madian &

epha

memoty
iuſti
a
Driicon
ienſil
de lon⸗

nnes fli

bag 190
guiſule⸗
belelii
muprre⸗
um De,
æcipi⸗
dicrur⸗
nchcitc
um N
Proni⸗
iinin
1o
und,
nKn
dun
Dman
nens
ccüiu
b.

Adan

puen
Ac ir
ei
Ewn
io 10
dum
ſbir

Super Eſaiam.

epha. Promittuntur hieruſalem. Qui omnes uenient de ſabba: portãtes auruʒ & thus. Et quod his
maius annuntiantes dñi ſalutare. Vniuerſæ quoq; oues cædar congregabuntur eccleſiæ: & arietes
nabaioth uenient. Siue ut in hebraico ſcriptum eſt. Miniſtrabunt & offerẽtur: ſiue offerẽt uictimas
ſuper altare dñi ut domus eius inclita fiat. Madian & gephar regiones ſunt trans arabiam: fertiles
camelorum omniſq; prouintia appellatur ſabba. Vnde fuit & regina quæ uenit ſapientiam audiie
ſalomonis.Et ipſa deferens aurum & thus pacifico regi:multa deportans: & ab eo maiora ſuſcipiẽs
Cædar autem regio ſaracænorum qui in ſcriptura uocantur hiſmahelitæ & nahaioth. Vnus ſilioꝶ
hiſmahel ex quorum nominibus ſolitudo appellatur: quæ frugum inops pecorum. Per familiaria
ergo noĩa gẽtiũ barbaraꝶ q uicinæ ſũt iſraheli: totius mũdi còuerſio p̃dicatur. Madian ꝗppe ĩ hoc
loco ĩterprætatur iniquitas epha reſolutus ſiue effũdẽs. Sabba cõuerſio uel captiuitas. Cædar tene/
bræ. Nabaioth prophetiæ: Greges igitur camelorum iniquitatis uiculis reſoluti: & animas ſuas ef-
fundentes deo. Operient hieruſalem muneribus: & omnes de captiuitate uenient. Et conuerſiones
uiaram fidæi deferentes: & thus ſacrificii. Et per hæc munera nequaquam propria ſalute contẽti ꝓ/
ficient: ut etiam cæteris prædicent ſalutare dei. Diues ille qui inſtar cameli portabat in euãgelio di/
nitiarum pondera:& camelus erat. Noluit domini audire conſilia: nec exonerari ut abiecta ſarcina
alis columbæ uolaret ad cælum: propterea triſtis abiit. Et de iſtiuſmodi camelo ſaluator loquitur
facilius eſt camelum per foramen acus tranſire: quam diuitẽ in regna cælorum. Difficultatem rei
propoſuit non impoſſibilitatem. Deniq; ſancæ memoriæ mater tua paula: fraterq; pammachius p
foramen acus:hoc eſt per artam & anguſtam uiam quæ ducit ad uitam tranſierunt ad regna cælo/
rum. Latam uiam cum ſarcinis relinquentes: quæ ducit ad tartarum. Immo quicquid habebãr ĩ do
mini dona portarunt. Implentes illud quod ſcriptuʒ: redemptio animæ uini ꝓpriæ diuitiæ. Quæ
enim apud homines impoſſibilia: apud deum poſſibilia. Habentes in muneribus principalia: aurũů
icenſum:& thus:odoris optimi: atq; dicentes. Dirigatur oratio mea ſicut incẽſum in conſpectu tuo
& xpᷣi bonus odor ſumus:In omni loco exemplo uirtutis ſuæ cotidie nuntiant ſalutare domini: ut
omnes oues cædar congregentur in eccleſia: & de erroris tenebris ad lucem tranſeant. Arieteſq; ꝓ/
phetaꝑꝶ. De ꝗbusĩ uigeſimooctauo pſalmo canitur. Afferte dno filii dei: afferte dño filios arietu. Ve
niant & offerantur: ſiue iuxta theodotionẽ. Offerant ſacrificium dño: && placabiles hoſtiæ fiant: ut
xps glorificetur in eccleſia. De huiuſcemodi ouibus ſaluator diſcipulis loquæbatur. Ite ad oues p/
ditas domus iſrahel. Et iterum. Meæ oues meam uocem audiunt. Et in ezechiele plenius. Ecce ego
quæram oues meas & uiſitabo illas: ſicut quærit paſtor gregem ſuum. Hæc dicit dominus. Perditã
quæram: & errantem reducam. Et fractam alligabo: & infirmam confortabo. Fortemq; cuſtodiam:
& paſcam eos cum iudicio: & ut noſſemus quæ eſſent oues: ponit manifeſtius: & ſcietis quia ego ſũ
dominus deus. Et uos oues meæ: & oues gregis mei omnes eſtis. & ego dominus deus ueſter. Si
quis ergo in gentibus diues ſaluetur ut camelus: non abſq; donis abſq; muneribus quo poſſit uer-
bum domini prædicare. Si quis ſimplicitatis ouium: & auctoritatis arietum: aſcendat uel offeratur
in altare domini ab his qui præualent ut domus eius glorificætur. Quod autem in hebraico ſcri-
ptum notauimus. Arietes nabaioth miniſtrabunt tibi: & offerent ſuper placabili altari meo: prope
ſuper his intelligitur: qui de gentibus electi in facerdotium miniſtri ſunt ſaluatotis. Siquis aũt con
tentioſus: & carnaliter hæc promiſſa cõtẽdit. Rñdeamus ei. Nos talẽ cõſuetudinẽ ñ hẽmus.neq; ec
cleſiæ dei. Illudq; dicamus quod etiã ſi carnaliter ſũt promiſſa iudæis:tamẽ ſub cõditione ſunt re/
promiſſa: ut ſi ſuſcepiſſent lumẽ ſuũ quod ad eos miſſum fuerat. Tũc etiã iſta ſequærentur. Quo ui⸗/-
delicet per deſiderium auri: & opum habundatia rerumq; carmalium: quarum ſemper iſta gens ca-/
piatur illecebris: ſuſciperent ad ſe miſſum filium dei:quem quia non ſuſceperunt: uniuerſa ſublata
ſunt: & ſuſcipiẽtibus ſpiritualiter redditttaaa. JM
QAui ſunt iſti qui vt nubes volant:⁊ quaſi columbe ad feneſtras ſuas? Me enim inſule expe/
ctant:⁊ naues maris in pꝛincipio ut adducam filios tuos de longe. Argentum eoꝛum ⁊ aurum
eoꝛum cum eis nomini dñi dei tui:⁊ ſancto iſrahel qui gloꝛiſicauitte. LXxX.
CQui ſunt hi qui ut nubes uolant:⁊ ſicut columbe cum pullis.Ad me inſule expectabunt:⁊ na
ues tharſis in pꝛimis:vt adducant filios tuos de longe. Et argentum ſuum ⁊ aurum cum eis:
pꝛopter nomen domini ſanctum:⁊ quia ſanctus gloꝛiſicatus. L
Quia dominus ingreſſus eſt ingyptum ſuper nubem leuem: & nubibus prophetarum manda-
uit: ne pluerent ſuper iſrahel imbrem. Ad quas peruenit ueritas dei miratur eccleſia. De circũciſiõis
Pin⸗ um populo congregata uolare ad ſe gentium turbam toto orbe terrarum. Et aſſumptis alis
iritus ſancti feſtinare. Iuxta ſy mmachum & theodotionem:ad feneſtras ſuas. Iuxta aquilam ad ca
tharactas ſuas: ut ingrediatur eccleſiã. Siue doctores cũ diſcipulis.i.colũbas cũ pullis ſuis uolare ad
eccleſiã de ĩſulis gẽtiũ:q̃ iuxta uaticinia ꝓphaꝶ expectabãt dnm. Naues quoq; tharſis.i. maris.ĩ uiſio
ne tyri plenꝰdiximꝰ. Adducẽt filios eccleſiæ ĩ pncipio fidei.Auꝑ argẽtũq; portãtes: Corde.n. cre⸗
ditur ad iuſtitiã: ore autem confeſſio fit ad falutẽ. De quo auro & argento:. ſexageſimoſeptimo pſal
mo ſcriptum. Pennæ columbæ deargentatæ. & poſteriora eius in fulgore auri. Et ſeptuaginta pri
mo reges tharſis & inſulæ munera offerent: reges arabum & ſabba dona adducent. Quæ omnia

Liber. xvii. c. lx.

tuki
deferuntur nomini domini dei: & ſancto iſrahel qui glorificauit eum. nun n
C¶ Et ediſicabunt filie peregrinoꝛum muros tuos:⁊ reges eoꝛum miniſtrabunt tibi. In indigna getot
tione enim percuſſi te:⁊ in reconciliatõe mea miſertus ſũ tui.Et aperiẽt᷑ poꝛte iugiter die ac no calnt
cte:vt afferatur ad te foꝛtitudo gentium:⁊ reges earum adducantur. Gens enim ⁊ regnum qð ſauqu
non ſeruierit tibi peribit:? gentes ſolitudine vaſtabuntur. LXX. eunie
CEt ediſicabunt alienigene muros tuos:⁊ reges eoꝛum aſſiſtent tibi pꝛopter iram enim meas nhe⸗
percuſſi te:⁊ pꝛopter miſericoꝛdiam dilexi te.Et aperientur poꝛte tue ſemper die ac nocte non Annin
claudentur:ut itroducant ad te foꝛtitudinem gentium:⁊ reges carũ ꝗ adducẽdi ſunt. Gẽtes eni woi
reges g non ſeruierint tibi peribunt. Gẽtes ſolitudine deſolabuntur. CNe
CInter cætera quibus dicatur æccleſia: & urbs ſaluatoris extruitur. Alienigenæ quoq; & filii pere- fumap
grinorum ædiſicant muros eius: ne hoſtis poſſit intrare: ne locum inuenire perſidia Alienigenæ ãt nonte
& peregrini proprie ſigmiſficant populum nationem: qui uere extruxerunt eccleſiaʒ xpi. In tantum cl
ut reges eorum & principes miniſtrent. Siue aſſiſtant ei: quod uel camaliter accipitur: uel ſpirituali CN
ter. Si carnaliter uidemus cæſares romanos xpi iugo colla ſummittere: ædificare æccleſias expen- zpol⸗
ſis publicis. Et aduerſus perſecutiones gentium atq; inſidias hæreticorum legum ſcita pendere. ſpi irn
ritualiter. Quicũq; in eis continentia: eloquentia: ſanctitate: principes ſunt: & animæ imperio car- lurſuin
nis ſubiugañnt ſeruiturem. Ipſi adminiſtrant & aſſiſtunt: uel auxiliantur ei quam ſæpe propter ne- (ki⸗
gligentiam deſerit: uel perſecutorum percutit uirga. Vt rurſum propter ſui miſericordiam diligat. (cer
Vel certe hoc dicendum quod afflictam quondam & captiuitati traditam in populo judæorum. . wen
Inuocatione gentium reconciliet ſibi:ita ut portæ eius ſempꝑ apertæ ſint. Et nec die nec noctæ clau ii .
. dantur: & ſaluari cupientibus iugiter pateant. ideſt ut in gaudio & in tnbulatione uolentibus cre- un
dere: introitus non negetur. Et nferatur ad eaʒ fortitudo: ſiue diuitiæ gentiũ: & reges ea miniſtrẽét. .
Siue adducantur ei quaſi captiui: cum intelliges cum uideris eloquentiſſimos adduci ad fidem xp̃i Dn
Et ſtatim fieri ſapientiam ſapientium: ac prudentiam prudentium reprobari: ut fatuum dei ſapien- W un
tius hominibus. Gentes autem & reges earum qui ſeruire eccleſiæ noluerint bonam & utilem ſer- da
uitutem: ut in apoſtolicam trãſeat dignitatem. Peribũt ea pditiõe:quæ iĩpiis præparata é. Quicꝗd ſenh
in eis fuerit redigetur in ſolitudmem: qui habere noluerunt hoſpitem deum. tgin
CBloꝛia libani ad te veniet Abies ⁊ buxus ⁊ pinus ſimul ad oꝛnandum locum ſanctiſicatiöis luae
mee:⁊ locũ pedũ meoꝝ gloꝛiſcabo.Et veniẽt curui ſilii eoꝛüũ qui humiliauerũt te: ?⁊ adorabunt Pad
veſtigia pedũ tuoꝝ:oẽs qui detrahebant tibi.Et vocabunt te ciuitatẽ dñni ſyon ſci iſrt. Lxx. ln
Bloꝛia dñi ad te veniet in cypariſſo ⁊ pino. cedrus ſimul:vt gloꝛiſicctur locus ſcũs meus:et e
locũ pedũ meoxꝝ gloꝛiſicabo.Et ibũt ad te timẽtes ſilii eoꝝ:ꝗ te humiliauerũt:⁊ irritauerũt te:eèt mapa
adoꝛabũt veſtigia pedũ tuoꝝ:oẽs ꝗ irritaucrũt te:⁊ nocaberis ciuitas dñi ſyon ſancti iſrahel. hell
Multa deſunt im.lxx.quæ ex hebræo ſub aſteriſcis poſui: & quod addiderunt obello prænotaui: nr
libanus mons fœnicis excelſis arboribus conſitus. Quas pſalmiſta deſcribens ait. Vidi impium ſup nt
exaltatum: & eleuatum quaſi cædros libani. Et in alio loco. Conteret dominus cædros libani Mul- letſe
taq; alia ꝗᷓ ſtudio breuitatis pᷣtereo. De hoc quõdã chirã rex tyri ſalomoni ioppẽ ligna mittebat ad K
ædiſicandũ templũ dei. De quo etiã ſcriptura ꝓmittit: abietẽ & buxũ & pinũ: ſue iuxta. xx. cypariſ/ n
ſum & pinũ: & cædrum. Aut iuxta aquilã: abietem. Tadaar: & theaſſur: ſimul eſſe cædendas ut ædiſi- lm
cetur templum ſyon: quod ſi ita ubi erit aureæ gemmata hieruſalẽ. Vbi uxor agni? Vbi portæ duud ume
decim gẽmarum uarietate diſtinctæ? Niſi forte muros habebit: & fumndamẽta gemmata: & templũ Cen
quod ornatius eſſe deberet lignis ædificabitur: qua ratione compellimur omnia ſpiritualiter acci
pere. Quod abies cypariſſus pinus & cædrus: excelſæ quondam libani arbores glorificauerint tem Nn
plum dei: 8& locum pedum illius: & inclitum fecerint: ac ne longo ſermone ſenſum traham. Vir ſa- T
ctus & æloquenttiſſimus martyr cyprianus: & noſtri temporis confeſſor hilarius nonne tibi uiden u
tur excelſæ quondam in ſæculo arbores ædificaſſe eccleſiam dei. Quodq; ſequitur. Et uenient ad
te curui: ſiue reuertentur fili eorum qui humiliauerũt te: & adorabunt ueſtigia pedum tuorũ. Oẽs
qui detraxerunt tibude his debemus intelligere qui non uoluntate: ſed neceſſitate ſunt xpᷣiani. Et i
mœtu offenſæ regnantium timentibus animis inclinantur. Vel certæ quod prius perſecuto/ i
res poſtea crediderint. Qualis fuit & apoſtolus paulus qui perſequæbatur eccleſiã dei: & poſtea uas ei
Sec0iß appellatus. Cũ hæc ita fuerint expleta ut intret gẽtiũ plenitudo: tũc oĩs iſrahel ſaluus fiet. i⸗
E e itur e riuita di ſyon ſcĩ iſrahel quæ cõſiſtit ĩ ſpecula: & de utroq; populo cõgregata ẽ i
20 eo quod fuiſti derelicta ? hodio habita:⁊ non erat qui perſiſteret. Ponam te i ſuperbia A
ſeculoꝛum:gaudium in generationuʒ ? generationem. Et ſuges lac gentium:⁊ mamillas regũ e
lactaberis: Et ſcies qꝛ ego dũs ſalnãs te:? redẽptoꝛ tuus foꝛtis iacob. LxXxX. gn
. CPro co noc fuiſti derelicta ⁊ odio habita:⁊ non erat qni auxiliaretur. Ronã te exultationes n
eternam:gaudium generationum in generationes: Et ſuges lac gentium:⁊ dinitias regum co dEE
medes. Et ſcies quia ego dominus qui ſaluare faciet qui erui te deus iacob. C
CQuæ prius fueras derelicta & odio habita: fractis in te ramis:quia fructum non attulerant. Qui id
circo fracti ſunt: quia nullus erat qui pertranſiret: & tibi præberet auxilium. De quibus ĩ pſalmis di .

citur.

HBGBuyper Eſaiam.

citur. Et nõ dixerũt qui præteribunt benedictio ſuper uos. Propterea ponã te in ſuperbiã ſempiter-
nh⸗ nam. Siue in exultationem & gaudium duarum generationũ. Pro priſtinis ramis aliis inſertis de
Ner oleaſtro nationum. Qui contra naturam exempli afferant fiuctus. Nõ prioris amaritudinis: ſjͦ dul-
Dunc cedinis quam de radice ſumpſerunt. Suges quoq; lac gentium: & mãmilla regum lactaberis. Qui
locus quem ſenſum habeat ſupra plemius expoſuimus: diſſerentesillum uerſiculum. Filii tui de lon

Im ge uenient:& filiæ tuæ in latere ſurgent.Siue iuxta.Ixx. diuitias regum comedes. Quæ diuitiæ ſecũ
e n dum hebraicam ueritatem: ubera ſunt regum atq; doctorum. Quibus naſcentium in xpᷣo eruditur
Gasg & nutritur infantia. Quæ cum ſugeris & perueneris ad ſolidum cibum: ut diuitias quoq; huiuſce/
modi regũ cõedas. Tũc ſcies qd ego ſũ ſaluator tuus: ꝗ redemi te ſãguĩe meo ſiue deꝰfortis iacob.
ekien CPꝛo ere afferam aurum:pꝛo ferro afferam argentum:⁊ pꝛo lignis es:⁊ pꝛo lapidibus fer/
neei ryum:z ponam uiſitationem tuam pacem:⁊ pꝛopoſitos tuos iuſtitiam. Mon audietur vltra iniꝗ/
Idn tas in terra tua. Naſtitas ⁊ contritio in terminis tuis:⁊ occupabit ſalus muros tuos:⁊ poꝛtas tu
ſhiäm as laudatio. LxXxX. ”
Wehen ¶ P:ꝛo ere afferam tibi aurum:⁊ pꝛo ferro dabo tibi argentum. Et pꝛo lignis tribuam tibi es
ndekeg 7 pꝛo lapidibus ferrum. Et dabo pꝛincipes tuos in pace:⁊ epiſcopos tuos in iuſtitia.Et non au
enio cn diletur vltra iniquitas tua in terra tua. Meqʒ contritio ⁊ miſeria in finibus tuis. Sed vocabun-
dter ne⸗ tur ſalutare muri tui:⁊ poꝛte tuèe ſculptunrna. L
ciligz, CEadem res pro locorum qualitate: alteri genus alteri ſpecies & ne de artibus rethorica ac dialecti
Woun. ca dicere quippiam uidear. Ponam exempla cõmunia quæ poſſint ſimplicem lectorem inſtruere ſi

Ga che lius meus qui ad me ſpecies & me habet genus: nlio ſuo genus ẽ. Dicamus & aliud quod alteri ma/
jus alteri minus. Centurio gregario milite maior: tibuno minor eſt. quinq; pauci ſunt ad decem

dus te⸗
ruit plures ad unum: ergo inſtauratione ſpiritualis hieruſalem uertentur in æs: & lapides mutabuntur
den p in ferrum. ldeſt bruti quondam & inſenſibiles homines in eas materias mutabuntur: quæ utilita/
. M tem aliquam præbeãt ciuitati. Ipſumq; æs & ferrũ per augmenta uirtutum: in aurum argentũq; mu
len tr⸗ tabuntur. Vt nequaquam utilitatis ſ. peciem: ſed prætium quoq; habeant ac decorem. de auro & ar-
iige gento quid ſigniſcet in ſcripturis ſanctis ſæpius diximus. Ponam inquit principes tuos in pacem:
& epiſcopos tuos in iuſtitiam: Pro quo in hæbraico ſcriptum eſt. Ponam uiſitationem tuam paceʒ:
ͦs & præpoſitos tuos in iuſtitiam. In quo ſcripturæ ſanctæ admiranda maieſtas: quod principes futu
Ncbant ros æccleſiæ epiſcopos nominauit. Quorum omnis uiſitatio in pace. & uocabulũ dignitatis in iu
. ſtitia. Vt nequaquam accipiant perſonam in iudicio: nec uideatur quippiam iniquum in terra ec-
nenee cleſiæ: neq; contritio & infœlicitas in terminis eius. VYVbicũq; enim iniquitas eſt & iuſtitia non ſerua
e tur: & pax perditur: hæc omnia conſequentur. Sed pro his ait omnibus occupauit ſalus muros tuos
nut ſiue ſaluator qui in hebraico legitur Ieſus quod propriæ nomen domini ſonat. Ioſæ enim fortitu-
ſimn L do:murorum eccleſiæ quæ habet portas in laude domini: ut qui ingrediuntur eam: primum diſcãt
antt laudare dominum & nomen illius confiteri. Quod autem. Ixx.pro laude interpiætati ſunt.
Nnn Ideſt ſculpturam hoc poſſumus dicere: quod porte ecclefiæ cunctis debeant cælatæ eſſe uirtutibus
Nin per quas ingreditur ad eam.
mhui ¶ Mon erit tibi ampli ſol ad lucendum per diem:nec ſplendoꝛ lune illuminabit te. Scd erit ti-
Ouß bi dominus in lucem ſempiternam: deus tuus in gloꝛiam tuam. Mon occidet vltra ſol tuus:⁊
tauiß luna tua non minuetur:quia dominus erit i lucẽ ſẽpiternã:⁊ cõplebũtur dies luctus tui. LXX.
r di CEt non erit tibi ſol vitra in lucem diei:neqʒ hoꝛtus ſolis lumen pꝛebebit tibi nocte. Sed eritti
umhli bi dominus lux eterna: 7 deus gloꝛia tua. Mõ eni occidet ſol tibi:⁊ luna tibi nõ deficiet. Eritqʒ
tetal dominus lux ſempiterna:⁊ complebuntur dies luctus tui. .
im ten CEx hoc capitulo cogimur omnia quæ dicta ſunt & dicenda: ad ultimum referre tempus. Quan-
V do cælo terraq; nobis ſolis ac lunæ ceſſabit officium.Et erit dominus ipſe lumen perpetuũ: ut quæ
i ide carnaliter aſſerunt eſſe complenda:nos ſpiritualiter futura credamus. In qualitate pro-/
ient 4 miſſionum:non in tempore diſcrepantes. uibus breuiter reſpondendum quod pſeudo pr ophe
ni0 tis: & peccatoribus ſol occidit meridie. Et econtrario timentibus dominum: ſemper oritur ſol iu-
mni.l ſtitiæ. Quare non ſemper ſanctus ille qui dicit.Ego ſum lux mũdi:qui lucet ĩ tænebris: & tænebræ
ſecuo eũ non cõpræhenderunt:per diem quippe ſol non uret nos neq; luna per noctem Qui habemus
teruu dñm lucem perpetuam: & dies luctus noſtri complebuntur. Nequaquã plägentibus in ſubuerſione
ſetr in hieruſalem: ſed lætantibus in extructione. Beati quippe lugentes: qm ipſi conſolabuntur. Beati
gut flẽtes:qm̃ ipſi ridebũt.Beati qui eſuriunt & ſitiunt iuſtitiam:qm̃ ipſi ſaturabuntur.Vt poſtquaʒ dñũi
Ubi⸗ fuerint carne ſaturati: eructent ſermonem dei: & dicant opera ſua regi. ⸗
ed Populus autem tuus omnes iuſti in perpetuum hereditabunt terram germen plãtationis
mee opus manus mee ad gloꝛiſicandum.minimus erit in mille:⁊ paruulus in gentem foꝛtiſſi-
fone mam. Egoſdominus in tempoꝛe eius ſubito faciam iſta. LXxX. “l .
no⸗ CWPopulus tuns omnis iuſtus ſemper poſſidebunt terram. Cuſtodiens plantationem opera
manuum ſuarum in gloꝛiam. Qui paruus erit in milibus ⁊ qui minimus in gentem magnam.

ii Ego dominus in tempore congregabo eos.

AL.iber.xvii.c.lxi.

CFinitis diebus luctus atq; completis:quando triſtitia uertitur in gaudium. Populus ſyon erit oĩs
iuſtus. Non ad breue tempus:ſed in perpetuum.Et quia iuſtus: terram mitium poſſidebũt. Nec mi
randum ſi ad recipiendã promiſſioneʒ bonam terram manſuetorum teneat:atq; uiuentium quam
prophæta ſuſpirat dicens. Credo uidere bona domini in terra uiuentium. Cum germen plantatio/
nis dei ſit: & opus manuum eius ad glorificandum deum. Omnis enim inquit plantatio quam nõ
plantauit pater meus cæleſtis eradicabitur. Siue iuxta. Ixx. populus cuſtodiens plantationem dei: &
opera manuum domini in gloria ſeruabitur creatoris. De bona plantatione per hieremiam loqui/
tur deus. Ego plantaui te uineam bonam totam ueram: quæ in æſaia appellatur uinea ſorech. Et ꝗa
paulus conſcientia uirtutum loquẽtis in ſe xpi dicere poterat. Imitatores mei eſtote: ſicut & ego xpi
Ideo ad corinthios loquæbatur. Ego plantaui apollo rigauit: dominus autem incremẽtum dedit.
Plantati enim in domo domini: in atriis eius effloreſcent. Tunc qui paruulus fuit erit in milia. Au/
diens a domino. Eſto habens poteſtatem fuper quinq; uel decẽ ciuitates: ita appellætur chiliarchus
& qui cum apoſtolo dixerat. Mihi minimo omnium ſanctorum data eſt hæc: princeps erit magnæ
gentis in cæleſtibus. Quando tempore conſtituto miſerit dominus angelos ſuos: & congregaue-
rint ad eum omnes ſanctos.A ſummitate cæli uſq; ad ſũmum eius. Non ſolum de iſrahel: ſed & de
gentium populo:quem ſignificans loquæbatur. Et alias oues habeo quæ non ſunt de grege iſto: &
illas oportet me congregare: ut fiat unus grex & unus paſtor. Hoc auteʒ ſubito faciet: ut quãdo oĩa
fuerint deſpata:tũc ĩ gẽtẽ fortiſſimã congregẽtur. Quæ licet ex parte in eccleſia cotidie uideamus
expleri t i mũdi cõſumatiõe plenius cõplebũtur: & ĩ ſecũdo ſaluatoris aduẽtu. CAPITV. LXI.
ABPPiritus domini ſuper me:eo quod unxerit me dominus.ad annuntiandum manſue/
aus miſit me. At mederer contritos corde:⁊ pꝛedicarem captiuis indulgentiam:⁊ clau
9 ſis apertionẽ:⁊ annunciarem annum placabilem domino:⁊ diem vltionis deo.At cõ/
Aolarer omnes lugentes:vt ponerem lugentibus ſyon:⁊ darem ei coꝛonam pro cinere
Oleum gaudii pꝛo luctu. Pallium lucis pro ſpiritu meroꝛis. LXxX.
CSpiritus domini ſuper me:propter quod unxit me:euangeliszare pauperibus miſit me.Sa⸗
nare contritos coꝛde:pꝛedicare captiuis remiſſionem:⁊ cecis vt videant uocare annum acce/
ptabilem domino:⁊ diem retributionis conſolari omnes lugẽtes. Dare lugẽtibus ſyon. Sare
eis gloꝛiã pꝛo cinere unctionis letitie lugẽtibus habitũ glorie pꝛo ſpiritu meroris.
CIIIe qui ſupra dixerat. Ego dominus in tempore congregabo eos. Siue iuxta hebraicum. Ego do
minus in tempore eius ſubito faciam iſtud. Loquitur conſequenter. Spũs domini ſuper me: non
quod dominus deus habeat dominum deum. Sed quod iuxta diſpenſatiõem carnis aſſumptæ di/-
cat ea quæ humilia ſunt. Ad quem pſalmiſta iam dixerat. Dilexiſti iuſtitiam & odiſti iniquitatem
propterea unxit te dominus deus tuus: oleo exultationis præconſortibus tuis. Quando enim con
ſortes nominantur: naturam carnis intellige: quia dominus conſortes ſubſtantiæ ſuæ non habet.
Et quærat unctio ſpiritualis: & nequaquã humani corporis ut fuit in ſacerdotibus iudæorum. Idcir
co præconſortibus ideſt cæteris ſanctis unctus eſſe memoratur. Cuius unctio illo expleta eſt tem/
pore:quando baptizatus in iordane: & ſpiritus ſanctus in ſpecie columbæ deſcendit ſuper eum: &
mãſit iĩ illo.De quo & hic idem prophæta dicebat. Exiet uirga de radice ieſſe: & flos de radice aſcen

det: & requieſcet ſuper ſpiritus deil: ſpiritus ſapientiæ & intellectus: ſpiritus conſilii & fortitudinis:

ſpiritus ſcientiæ & pietatis. Vnde & ſaluator cum ueniſſet in nazareth in qua nutritus erat. Poſtquã
baptizatus in iordane: ingreſſus eſt iuxta conſuetudinem in die ſabbati ſynagogam eorum. Cũq;
ſurrexiſſet ad legendum datus ẽ ei liber æſaiæ prophetæ. Quo aperto inuenit ſcriptuj. Spintus do
mini ſuper me:propterea unxit me: euangelizare pauperibus miſit me. Prædicare captiuis remiſſio
nem: & cæcis uiſum. Dimittere fractos in libertate: prædicare annum domini acceptum: quãdo cõ
uolutum librum reddidit miniſtro & ſedit: & omnium oculi qui erant in ſynagoga attendebant
eum. Cœpitq; ad eos dicere. Hodie completa eſt ſcriptura hæc in auribus ueſtris: & omnes teſtimo
nium præbebant ei: & mirabantur ſuper ſermonibus gratiæ qui egrediebantaur de ore eius. Si ergo
illo completa eſt tempore prophetia. Quomodo quidam ad conſumationis referunt tẽpora quæ
dicuntur: niſi forte poſſimus hoc dicere. Quod tunc ex parte completum ſit: plenius eſſe complen-
dum: quando omnis populus dei fuerit iuſtus. Nunc enim ex parte cognoſcimus: & ex parte pro/

phætamus. Cum autem uenerit quod perfectũ ẽ: ea quæ ex parte ſũt deſtruũtur. Vnctus igitur ſpiri

tu ſancto ut annuntiaret pauperibus ſiue manſuetis. Dicens eis in euangelio. Beati pauperes ſpiritu
quoniam eorum eſt regnum cælorum. Et beati mites: quoniam ipſi poſſidebunt terram. Et miſſus
eſt ad ſanandos eos: qui corde contriti ſunt & dicunt. dor contritum & humiliatum deus non de-

ſpicit. Siue iuxta ſymmachum & theodotionem ad alliganda uulnera peccatorum prædicare ca⸗

ptiuis remiſſionem: & cæcis ut uideant: uel clauſis apertionem: quod manifeſtius interprætatus eſt
ſymmachus: uinctis ſolutionem. De quo ĩmo ad quẽ ſupra dicitur. Ecce poſui te in lucẽ gentium:
aperire oculos cæcorũ: educere de uinculis alligatos: & de domo carceris ſedentes in tænebris. An
num autem acceptabilem & diem retributionis. Oẽm prædicationẽ eius quo in carne uerſatus tẽ
pus intellige. Quod & apoſtolus paulus in primo ſaluatoris interprætatur aduentu dicens. Ecce
HINE

nune. .
lobon
Deiudi
gon
leteis g
cebalel
ltibus
pto n
(iſlm⸗

CEtu⸗

naſeau
onen
Eruht
CS
Mern
ne
Chot
geine
Murnd
kien
Numet
Cndam
ſorgenn
ſchelN
Merne⸗
än
ſah&
als⸗
ltaute
otorn

ſomns
Chin
Gun
A
lü⸗
gu⸗
les
di⸗
lib
hi
uet
in
n
e

Super Eſaiam.

N

R nunc tempus acceptabile: ecce hunc dies ſalutis. De quo ſupra plenius diximus. Sinautem retribu-
dungen tio non in meritis bonorum: ſed in pœnis accipitur peccatorum. Iuxta quod dies dicitur u e onis.
n De iudaico populo ſentiendum eſt:in quem poſt paſſionem eius: ſtatim dei ira peruenit. Conſola-
np turq; omnes dicens. Beati lugentes: quoniam ipſi cõſolabuntur: ut poneret lugentibus ſyon: & da
ende ret eis gloriam: coronamq; pro cinere. De quibus fuit & apoſtolus paulus qui Ijugebat ſyon atq; di⸗
l cebat. Triſtitia enim mihi & dolor continuus. Et iterum Optabã ego anathema eſſe a xpo pro fra/
urad tribus meis & propinquis: iuxta carnem qui ſunt iſrahelitæ. Et propterea lugentes atq; plangentes
raeor pro cinere oleum gaudii ſuſceperunt. Videntes de iudæis plurimos credidiſſe: & ſtol accipere mũ
uuncen diſſimam: pro lugubri ueſtimento. JJ
nnli r CEt uocabuntur in ea foꝛtes iuſtitie:plantatio domini ad gloꝛiſicandum.Et ediſicabunt deſer-/
chüini ta a ſeculo:⁊ ruinas antiquas erigent.Et inſtaurabunt ciuitates deſertas ⁊ diſſipatas in gene-
eütnn rationem ⁊ generationem.Et ſtabunt aliemi ⁊ paſcent pecoꝛa ueſtra:⁊ filii peregrinoꝛum agrico
nenen le:⁊ uinitoꝛes ueſtri erunt. LXX. ä
ec CESt uocabuntur generationes iuſtitie:plantatio domini in gloꝛiã. Et ediſicabunt deſertas ſem
cgeiko piternas que deſolate fuerant pꝛius ſuſcitabuntur:⁊ innonabunt cinitates deſertas:deſolata in
uädoc generationes:⁊ venient alienigene paſcẽt oues tuas:⁊ aliarũ gẽtium aratoꝛes ⁊ vinitoꝛee.
nideanu CPoſtquam & apoſtoli & apoſtolici uiri pro cinere & mœroris ſpiritu oleuʒ gaudii & pallium. Si
WV. INI. ue iuxta ſeptuaginta. Stolam gloriæ laudiſq; ſuſceperint. Tunc uocabuntur generationes iuſtitiæ
manſi⸗ plantatio domini glorioſa. Vel iuxta hebraicum: hele. per extenſam utrãq; ſyllabam: fortes deiq; iu
unern ſtitiæ: ut plantatio domini ad glorificandum: ut cum gloriſicati fuerint uel ipſi gloriſicauerit domi R
eo rc num: ædificent deſerta ſæculo ciuitates: & ruinas antiquas ſuſcitent: tam populi iudæorum quaʒ
moaie cunctarum gentium. Qui non ſolum ædificand: & ĩſtaurandi urbes habebunt ſcientiam: ſed & pa
ſtores erunt optimi. Vt repulſis antiquis paſtoribus: quibus per ezechiel dixerat deus. O paſtores
ene iſrahel. Nũquid paſcunt ſemetipſos paſtores:& nõ magis oues. audiant cum apoſtolo petro. paſce
1 oues meas. Mirumq; in modum de cementariis atq; paſtoribus tranſibunt in agricolas: ideſt in ara
An aa⸗ tores:& uinitores: ut poſſint cuʒ apoſtolo dicere dei. Edificatio domini agricultura ſumus. Deniq;
⸗D ſcribas & phariſæos uinitores & agricolas iudæorum: ſaluator interrogat. Quid faciet uinitoribus
. malis: & agricolis illis. Quibꝰ reſpõdẽtibus. Malos male perdet: & nineam dabit aliis agricolis. In
1Egod tulit auferetur a uobis regnum: & dabitur genti facienti fructus eius. Queres interprætationem nõ
e: quo totus enim quiſq; eccleſiarũ princeps de iudæis: & non de alienigenis: atq; externarum gẽtiuʒ
mmies in hominibus qui ante idolis ſeruientes. Et alieni in teſtamento dei ac peregrini: a promiſſionibus
cuin illis ſpem non habentes. Et ſine deo nunc præſunt in ſæculo: præſunt eccleſiis: & dura corda genti⸗-
Nenade lium: priuſq; indomita ad fructus ferendos: aratro fidei edomant. ut ſementem doctrinæ dõmim
nlur. bonorum operum ubertate multiplicent. . .
Dnnid CAos autem ſacerdotes domini vocabimini:miniſtri dei noſtri.Yoꝛtitudinem gentium come
nch/ detis in gloꝛia earum ſuperbietis. Pꝛo confuſione veſtra duplici ⁊ ruboꝛe laudabunt partem
ctend ſuam. Pꝛopter hoc in terra ſua duplicia poſſidebunt.Zetitia ſempiterna erit cis.Quia ego do
iei minus diligens indiciuzʒ:⁊ odio habens rapinam in holocauſto. LXX.
nitudii CNos autem ſacerdotes domini vocabimini miniſtri dei noſtri.Foꝛtitudinem gentium come
Poſi detis:⁊ in diuitias earum eritis ammirabiles.Sic terrã ſecundo poſſidebunt: gaudium ſem/
n. Cig piternũ erit ſuper caput eoꝛũ.Ego.n.ſum dominus qui diligo iuſtitiã:⁊ odi rapinã de inigtate. R
intus d C Ediſicatores urbium deſertarum & paſtores gregum qui ipi ſũt aratores & uinitores hoc filii pe
lemiſit regrinorum. Ipſi quoq; ſunt ſacerdotes dei atq; uos. Propheta nunc dicit. Vos autem uocabimini ſa
guicoei cerdotes domini: & miniſtri dei noſtri dicetur uobis. Haud dubiũ quin eccleſiaruʒ principes ſigni
Adeben ficet. Vel certe de apoſtolis intelligendum eſt:ut ſit ordo cum cementariis paſtores eccleſus præpo⸗/
tettn ſiti.Vos de quibus dictum ẽ reliquiæ ſaluæ fient. Et niſi dominus ſabaoth reliquiſſet nobis ſemen:
Kenn quaſi ſodoma eſſemus: & ſimiles gomorræ fuiſſemus. Vocabimini ſacerdotes & miniſtri dei: qua- .
poug les erant & filii dauid. De quibus ſcriptura dicit. Filii autem dauid erant ſacerdotes dei. I ſti fortitu
bner dinem gentium comedent: & in diuitlis earum admirabiles erunt. Corona enim patrum gloria
nn⸗ liberorum:& profectus populi epulæ ſacerdotum. De iſtiuſmodi diuitiis: paulus ſcribebat ad corin
imhit thios. Gratias ago deo meo per ieſum xpm: quoniam in omnibus diuites facti eſtis in eo: in omni
Chiin uerbo:& in omni ſcientia: ſicut teſtimonium xpi confirmatum eſt in uobis. Vt in nullo indigeatis
mids in ulla gratia. Fortitudo autem gentium: triumphus martyrum: & nos in eorum Alari ſuperbi ſu
vonce mus. Non ea ſuperbia quæ in uitio ẽ cui deus reſiſtit: ut humilibus det gratiam. Sed ea quæ pro po/
ec tentia & gloria accipitur. Vnde & moyſi cornuta facies erat qui dicere poterat. In te inimicos no/
muet ſtros uentilabimus. Et pro ſuperbia gloriæ interprætatus eſt aquila .
Gi Ileſt purpura ueſtiemini: ut inſigne regii decoris oſtenderet. Quodq; ſequitur. Pro con- .
ſuſione duplici& pro rubore laudabunt partem uam. Quod in ſeptuaginta nò habetur. Pro eo qd
in . duplicem habebatis confuſionem: tam ſuper populo iudæorum qui a deo receſſerat: quam ſuper
r nationibus quæ idolis ſeruiebãt. Videbitis eos conuerſos ad timorem dei laudare partem RHZ

Aut dubium quin dominum: de quo loquæbatur & ſanctus. Pars mea dominus. Hoc autem ne-
mo poteſt dicere:niſi qui aliam partem non habet. Quia igitur uos ſuper eis duplicem habuiſtis cõ
fuſionem:& ruborem peccati eorum ſuper quo ipſi non erubeſcebant.Propterea in terra ſua:ideſt ĩ

terra mitium atq; uiuentium: duplicia poſſidebunt. Cum & præſentibus crediderit: & futuris: & ha/ Ct
bebunt lætitiam ſempiternam. Pro quo in ſeptuaginta legitur. Si terram ſæculo poſſidebũt:& gau 1
dium ſempiternum erit ſuper caput eorum: ut qui poſſederant terram in iudeæ anguſtiſſimis ſini- ſe
bus poſtea uniuerſum orbem poſſideant. De qua terra pater loquitur ſaluator. Poſtula a me & da⸗ au
bo tibi gentes hereditatem tuam & poſſeſſionem tuam terminos terræ. Hoc autem præſtitit domi 8
nus: qui diligit iudicii ueritatem: & odio habet rapinam in holocauſto. Pro quo ſeptuaginta tran/ 4 i
ſtulerunt rapinam de iniquitate: quaſi aliqua ſit rapina quæ nõ ex iriquitate conſtat.Ergo qd dicit o
Hoc ẽ.magis deus iuſtoꝶ diligit paupꝑtatẽ:qua diuitũ munera: ꝗqᷓ de rapinis ſũt & iniquitate. ho
Et dabo opus eoꝛum in ueritate:⁊ fedus perpetuum feriam eis. Et ſcietur in gentibus ſemẽ nin
eoꝛum:æ germen eoꝛum in medio populoꝛum. Omnes qui uiderint eos cognoſcent eos: quaa un
iſti ſunt ſemen cui benedixit dominuns. LXX. bus
Et dabo laboꝛem eoꝛum iuſtis:et teſtamentum eternum ponam cum eis.Et ſcietur in genti/ ⸗
bus ſemen eoꝛum:æ nepotes eoꝛum in medio populoꝛum. Omnis qui uiderit eos cognoſcet il- Qui
los:quia iſti ſunt ſemen benedictum a deo. Au
CBeus qui diligit iuſtitiam atq; iudicium: & deteſtatur holocauſta uiolenta. Quicquid enim de ra lul
pinis eſt: quaſi mercedem ſcorti reputat:& prætium canis ipſe eorum qui ſecundo poſſederint ter/ ainh
ram. & quos duplici lætitia coronarit. Laborem dabit iuſtis: ſiue ut melius habetur in hebraico in ſtach
ueritate: ut nequaquam ſicut in lege umbra ueritatis. Sed ipſa ſit ueritas: & pactum feriet ſempiter-· Eing
num. Non quale moyſi dederat quod præteriit: ſed pactum euangelii. De quo loquitur. Cælum et Ptbn
terra pertranſibunt: uerba autem mea non præteribunt. Et tunc ſciætur in gentibus ſemen apoſto gend
licum: & omnes futuræ generationes ſuſcipient ſementem doctrinæ dei. Nequaquam illuddicen- benie
tes. In quo apoſtolus prius circũciſionis errabat dicens. Quid enim aliud. Niſi ſemen dei. Omnis Mer
qui uiderit eos prima fronte cognoſcet:quia ſemen ſit cui benedixerit dominus. Quis enim ex or/- ſekir
dine uitæ manſuetudine:continentia: hoſpitalitate: cunctiſq; uirtutibus non ĩtelligat populũ dei? uili
Et quis non econtrario deteſtætur cruentas iſrahelis manus? aduerſum quos impræcatur propheta (oti
dicens. Imple domine facies eorum ignominia. *
CBaugens gaudebo in domino:⁊ exultauit anima mea in deo meo.Quia induit me ueſtimen⸗ ſum
tis ſalutis:⁊ indumentis iuſtitie circũdedit me.Et quaſi ſponſam oꝛnatam monilibus ſuis.Si R
cut enim terra pꝛofert germen ſuum:⁊ ſicut hoꝛtus ſemen ſuum germinat: ſic dominus deus ſitn
germinauit iuſtitiam ⁊ laudem coꝛam uniuerſis gentibus. LXX. Cc
¶Baugdio letabuntur in domino:exultet anima mea in domino. Induit me ueſtimentum ſaluu ſse
tis:⁊ tunicam letitie circũdedit mihi. Sicut ſponſo mytram.⁊ ſicut ſponſam oꝛnauit mundo: et Cor
ſicut terram offerentem floꝛem ſuum:⁊ ſicut hoꝛtus ſemina ſua germinat:ſic dominus deꝰ pꝛo KRK
fert iuſtitiam ⁊ laudem omnium gentium. .“
CPrincipium capituli iuxta ſeptuaginta qui dixerunt. Et gaudio lætabuntur in domino: ſini ſupe- ſe
rioris capituli copulatur. Iuxta hebræos uero alterius capitis exordium eſt in quo introducitur ec/ Gori
cleſia xp̃i reſpondere ſermonibus: gaudens gaudebo in domino: & exultauit anima mea in do. Pbe
Nequaquam in patribus: ſicut iudæi gloriabantur dicentes. Semen abrahã ſumus: & nemini umqᷓ Ss
ſeruiuimus: ſed in deo. Scriptura dicente. Multitudinis autem credentium erat cor & anima una. 1
Redditq; cauſas letitiæ. Quia induit me ueſtimentum ſalutis: & indumento ſiue tunica iuſtitiæ atq;
letitiæ: quæ hebraice dicitur. mail: ornauit atq; circũdedit. Quot quot enim in xpᷣo baptirati fümnus B
induimur & xpo:habemus tunicam iuſtitiæ. Qui factus eſt nobis ſanctitas: iuſtitia: & redemptio.
Ponitq; ſimilitudinem duorum in eccleſia: germinũ perfectorum atq; incipienti um:perfectos ſpon
ſi comparat pulchritudini incipientes ſponſæ aſſimilat ornatui. Perfettus erat paulus qui quaſi
ſponſus decoratus corona atqʒ decorandus. Siue ut aquila tranſtullit
quod in lingua noſtra dicitur ſacerdotii portans coronam loquentis in ſe xp̃i auctoritate dicebat
Gertamen bonum certaui: curſum cõſumaui: fidem ſeruaui. De cætero repoſita eſt mihi corona iu
ſtitiæ. Et in alio loco. Quot quot ergo perfecti hoc ſapiamus. Incipiens autem erat comparatione
plenitudinis: quando ex perſona incipientium loquæbatur. Cum eſſem paruulus: ſicut paruulus 10
quæbar:ſicut paruulus ſapiebam: ſicut paruulus cogitabam. Et iterum. Ex parte uidemus: & ex par 0
te cognoſcimus: donec ueniat quod perfectum eſt. Et ideo ſponſæ aſſimilatur ornatui quæ oma-
tur mundo muliebri: ſiue ut cæteri tranſtulerũt: uaſis uel monilibus ſuis. Ponitq; alterius compara 6

. tionis exempla: quorum prius ad ſponſum ſequens refertur ad ſponſam. Sicut terra profert germẽ
* ſuum:& cæleſtibus pluuiis irrigatur. Et ſicut hortus ſemen ſuum germinat: qui fſontium atq; fluui/
orum aquas deſiderat:ſic inquit dominus germinauit iuſtiriam atq; lætitiam coram cunctis genti-
bus. Nequaquam coram iſtahel ut ſupercilium decutiat iudæorum: ſed cunctis gentibus quæ in
eccleſia congregantur. CAPITVLVM. LXII. H gentibus quæ i

— —

Propter

Suyper Eſaiam.

Nin Ropter ſyon non tacebo:⁊ pꝛopter hieruſalem non quieſcam. Donec egrediatur vt
nuiſt ſplendoꝛ iuſtus eius:⁊ ſaluatoꝛ eius vt lampas accendatur.Et videbunt gentes iuſtũ
B NEWRtuum:: cuncti reges inclitum tuum ⁊? vocabitur tibi nomen noumm:quod os domini
den nominauit. Et eris coꝛona gloꝛie in manu dii:⁊ diadema regni in manu dei tni.LXX.
li CPꝛopter ſyon non tacebo:⁊ pꝛopter hieruſalem non relinquam. Donec egrediatur ſicut lu-
b, men iuſtitia eius:⁊ ſaluatoꝛ illius ſicut lampas ardebit.Et videbunt gentes iuſtitiam tuam: 2
tin omnes reges gloꝛiam tuam. Et vocabit te nomen nouũ:quod os domini nũc aperuit.Er eris
Wunn coꝛona decoꝛis in mann domini:⁊ diadema regni in manu deitui.
Pldi Dixerat dñs atq; ſaluator. Spũͦs dñi ſup me:propter me qd unxit me uſq; ad eum locũ ubi ſcriptũ D
. eſt. Oẽs qui uiderint eos cognoſcẽt: quia iſti ſunt ſemen cui benedixit dñs. Poſt quã repromiſſiõeʒ
bs nt reſpondit eccleſia. Gaudens gaudebo dño: quæ in tertio graduum pſalmo:ex perſona populi pœ
g nitentis læta cantauit. Lætatus ſum in his quæ dicta ſunt mihi in domo dñi ibimus. Nunc ꝓphetia
u introducitur perſonæ dicentis. Propter ſyon non tacebo & propter hieruſalem non quieſcã. Die-
ngen bus inquit ac noctibus ora non claudam. Nec mea unquam reticebit oratio: ſed tamdiu clamabo
wen G& præcibus iungam præces:donec ueniat qui ꝓmiſſus ẽ & ſplendore ſuo cunctũ orbẽ illuminet.
Quis ẽ quẽ qrit quem uenire deſiderat:ponit manifeſtius: donec egrediatur ut ſplendor iuſtus eiꝰ:
ind & ſaluator eius ut lampas accendatur. Siue iuxta. lxx. donec exeat ſicut lux iuſtitia eius: & ſalutare il
en⸗ lius ſicut lampas accẽdatur & ardeat.Quæ dicebat in euãgelio.Ego ſũ lux mũdi:quæ cum in ſyon
nr⸗ & in hieruſalẽ fuerit accẽſa. Nequaquã in ſola ſplendebit iudæa: ſed dicetur ad eam. Lumen qd ĩ te
und i eſt accẽſũ eſt:quod egreſſum ex patre in tuis cœpit ardere finibus omnes gentes illuminauit: & cun
emptter⸗ cti reges uidebũt inclitum tuum. O hieruſalẽ & ſyon qui de tua ſtirpe generatus eſt: q in te exaltatꝰ
lme patibulo: oẽs traxit ad ſe: ita ut gentes uideant iuſtitiam eius. Qua cunctorum creator miſertus eſt
caſ⸗ gentibus & reges gloriam illius qua glorificatus in cruce ẽ & omnia ſuo imperio tegna ſubiecit.
läen Deniq; nequaquã uocatur hieruſalem & ſyon: Sed nomen nouum accipiet quod ei dominus im-
„Ommi poſuerit: dicens ad apoſtolũ petrũ. Tu es petrus & ſuper hanc petram echficabo eccleſiam:& portæ
meot, inferi non præualebũt aduerſus eã. Quæ uocabulũ a noĩe dñi deriuauit: ut dicatur dñicũ.& popu-/
li cei lus illius nequaquã ueteri nomine appellatur iſrahel: ſed nouo ideſt xpianus. eritq; quaſi corona
nophen decoris in manu dñi: & quaſi diadema regni ĩ manu dei ſui: quando eã coronauerit turba credẽtiũ
& diadema iperii:quod martyres gẽmarũ ſuarũ uarietate diſtinxerint fuerit in manu dei: ut filum
Kimen ſuum eorum coronet uictoriis. Vñ & apoſtolus paulus loquebatur ad ſcõs: gaudiũ & corona mea.
ſis. CMõ vocaberis vltra derelicta:⁊ terra tua nõ vocabirur ampliꝰ deſolata. Sed vocaberis vo/
us da lũtas mea ĩ ea:⁊ terra tua habitabitur:quia complacuit dño in te:⁊ terra tua habitabitur.LXX.
CEt nequaquam vltra vocaberis derelicta:⁊ terra tua non vocabitur adhuc deſerta. Nocabe
mmit⸗ ris enim voluntas mea:⁊ terra tua habitata.
nmdect CPro quo ſyon & hieruſalẽ uocaberis eccleſia & dñi cum pro iudæis appellabũtur xp̃iani:nec hoc
6N eris uocabulorum fine cõtẽta. Sed quæ prius uocabaris relicta qd hebraice dicitur azuba: uocabe-
ris ephſiba: qd interprætatur uolũtas mea in ea: & terra tua quæ prius uocabatur ſemema: deſolata
ilpe ſiue deſerta. Poſtea uocabitur bula:quod aquila interprætatus eſt Symmachus & theo-
time⸗ dotion: Septuaginta. Quæ ompia habitata poſſeſſaq; ſignificãt.
cio. Hoc ẽ aũt hebraicæ conſuetudinis: ut ex euentu rebus uocabula ſemper imponant. Sieut abrahaʒ .
iung qui prius dicebatur pater excelſus: quando audiuit repromiſſionem. Et in ſemine tuo benedicen-
unn. tur omnes gentes. Appellatus eſt pater multarum gentium. Ideſt abraham. Et dnño ſaluatori ſupra
ieng nomẽ ĩpomitur. Cito ſpolia detrahe uelociter pᷣdicare. Filii quoq; zebedei quoꝶ unus uocẽ tom-
ſmu trui emittere poterat. In prĩcipio erat uerbũ: & uerbũ̃ erat apud deum: & deus erat uerbu. Appellati
mo ſunt banerehem: quod ĩterprætatur filii tonitrui. Quod aut ſequitur. Quia cõplacuit dño ĩ te: & ter
R ra tua inhabitabitur. A ſeptuaginta prætermiſſũ ẽ: cauſaſq; reddit: quare appelletur epſi: & qre ap/
iaui pellatur bula: qm cõplacuerit ſibi dus ĩ ſyon: & terrã ipſius hĩtabilẽ fecerit: ꝗᷓ prius iudaico fuerat er
t rore deſerta. Siue hoc ipſũ referamus ad eccleſiã: quæ poſſeſſa prius ab idolis deſerta fuerat a deo.
dk CHabitauit enim iuuenis cum virgine:⁊ habitabunt in te lii tui. Et gaudebit ſponſus ſuper
* ſponſa:gaudebit ſuper te deus tuus. lQxx. .
ir CEt ſicut habitans iuuenis cum virgine:ſic habitabunt ſilii tui.Et erit quomodo letatur ſpõ⸗
*“ ſus ſuper ſponſa:ſic letabitur ſũper te dominus. YçùòZ ͤ
CDicit & apoſtolus. Viri diligite uxores ueſtras: ſicut & xpᷣs eccleſiã.Cũq; in alio loco poſuiſſet exẽ
ein plũ: pꝓpter hoc reliquet hõ patrẽ & matrẽ: & adhærebit uxori ſuæ: & erũt duo ĩ carne una. Intulit ſa
0n cramẽtũ hoc magnũ ẽ. Ego ãt dico in xpᷣo & in eccleſia:Si ergo propter breuitatẽ tẽporis quod in
vrhil arcto ẽ: ſic debent uiri hẽre uxores ſuas: ꝗſi nõ habeãt. Quãto magis ĩter ſpõſũ & Poͤſa; erit ſancta
len⸗ cõiũctio.l ſte ẽ ſpõſus de quo ĩ duo de uiceſimo pſalmo canitur. Et ipſe tãquã ſpöõſusꝓcedẽs d tha/ .
tun lamo ſuo. Et iſta ſpõſa ꝗᷓ crebrius ĩ cãtico ſcribitur cãticorũ: ꝗᷓ nõ hẽt rugã nec maculà. Quã paulus
N deſiderat offerre uni uiro uirginẽ caſtã: ut ſit ſcã corpore & ſpũ. de qua & ſub noĩe cariſſimi: ꝗdra-
en geſimuſquartus pſalmus canit. Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtito deaurato dicidan uarictats

„S

L.iber. xvii.c.lxii.

Sicut igitur ſponſus gaudet in ſponſa. Iuueniſq; cum uirgine.In quibus exemplis ſcã cõiunctio eſt
Sic dominus lætabitur in ea cuius nomina fuerint immutata. D — Aine
CSup muros tuos hierłm ↄſtitui cuſtodes:tota die ⁊ tota nocte ꝑpetuo ũ tacebũt:ꝗ reminiſci li
mini dñi ne taceatis:⁊ ne detis ſilẽtiũ ei:donec ſtabiliat:⁊ dõec ponat hierłʒ laundẽ ĩ terra. Lxx die⸗
CEt ſuꝑ muros tuos hieruſalẽ cõſtitui cuſtodes:tota die ⁊ tota nocte qin nũquã tacebũt. Re-/ dee⸗
coꝛdates dñi.Mõ ẽ eniʒ veſtri ſimilis ſi coꝛꝛexerit:⁊ faciet hierkm gaudium ſuper terram. du
CPropheta dixerat.Propter ſyon nõ tacebo:& propter hieruſalẽ nõ quieſcam. Et cætera uſq; ad eũ . l
locũ ubi nunc capitulũ terminatũ ẽ. Gaudebit ſpõſus ſuper ſpõſa:gaudebit ſupꝑ te deus tuus.Sæq; . on
pꝓmiſerat diebus ac noctibus rogaturũ. ut ſaluator & iuſtus qui Ppmi ſſus fuerat adueniret. Et iſtar lã ſti
padis:totũ illuſtraret orbẽ.Poſt qua introducitur perſona dei Ioquẽtis ad hieruſalẽ. i. eccleſiã primi 1
tiuoꝑꝶ: & ea quæ in apoſtolis ac ꝑ apoſtolos ædificata ẽ. Super muros tuos cõſtitui cuſtodes. Quos n
uel angelos uel apoſtolos: & oẽs pricipes eius atq; doctores accipere poſſumus. Qui cuſtodiũt mu vock
ros eccleſiæ. Nam aduerſarius noſter diabolus quaſi leo rugiẽs circuit: & quærit quomodo poſſit ĩ dun
trare occaſionẽ accipiat ad gregẽ dñi deuaſtãdũ. Qui cuſtodes nec diebus debẽt nec noctibus age- un⸗
re:nec in triſtibus ſed ſemper dñi clementiã depræcari: ut grex illius & muri hieruſalẽ cuſtodiantur N
& uallentur eius auxilio. Vnde & ad eoſdẽ cuſtodes atq; doctores ſermonem dirigit. O uos ꝗ recor ſon
damini dii eiuſq; clemẽtiã die ac nocte præcibus fatigatis. Cauete ne umquã ĩ ore ueſtro ſileat ora netit⸗
tio ne detis ſilẽtiũ ei. Subauditur dño.Sed ſemp moleſti ſitis oportunæ ĩportunæ: & imitemini in llten
terpellatricẽ duri iudicis. Si eni ille mentis ferociam aſſidua iterpᷣtatione depoſuit: quato magis pa unce
ter cæleſtis bona dabit petentibus ſe. Tã diu rogare debetis donec hieruſalẽ nãq; in iudæis còcidit goün
S& in exẽplũ ẽ atq; maledictũ.In totius orbis terrarũ laude uerſetur. Mirorq; qd noluerint ſeptuagĩ onn
ta:ꝓ eo qd habetur in hebræo: ne detis ſilẽtiũ ei: donec ſtabiliat & ponat hieruſalẽ laudẽ in terra di üm
cere. Cuius ſẽſus in ſuperioribus corrigat: & faciat hieruſalẽ gaudiu ſupꝑ terrã: niſi forte hoc artificio ulll
ſo æloquio coaptamus: ut dicatur ad cuſtodes eccleſtæ. Nullũ eoꝑ ſimilẽ fore ꝗ predicatione ſua e
fecerint ut corrigatur: & fiat hieruſalẽ gaudium omnis terræ. cnt

Jurauit dñs ĩ dextera ſua:⁊ in bꝛachio foꝛtitudinis ſue.Si dedero triticum tuum ultra cibũ
inĩmicis tuis:⁊ ſi biberint alieni uinum tuum in quo laboꝛaſti.Qua qui congregant illud come
dẽt ⁊ laudabunt dominum:⁊ ꝗ poꝛtant ullud bibẽt in atriis ſanctis meis. LCxxX.
CJurauit oñs ꝑ dexteraſuãꝗ ⁊ ꝑ foꝛtitudinẽ bꝛachii ſui.Si vltra dedero triticũ meũ ut ſit iĩ ci/ =
bũu inimicis tuis.Et ſi vltra biberint filii alieni vinũ tuũ ĩ quo laboꝛaſti.Sed ꝗ cõgregauerint Cont

comedent ea ⁊ laudabunt dñm.Et qui cõgregauerint bibẽt ea in atrüũs ſanctis meis. üue
Omnipotẽs deus qui dixerat ad eccleſiã. Super muros tuos cõſtitui cuſtodes ꝗ ppetuo ñ tacebũt ſbn
quibuſqʒ pcipiã: ut nũquã orare deſiſtant niſi ipetrauerint qd pᷣcantur. Nũc iurat ꝑ dexterã ſuam & iun
brachiũ ſortitudinis ſuæ. De quo crebro diximus. Quod ſit dñs noſter atq; ſaluator: qui iuxta apo minif
ſtolũ dei uirtus ẽ deiq; ſapientia. Iurat aũt qd triticum & uinũ hieruſalẽ nequaquã cædat ĩ hoſtium lumir
cibos nec alienigenæ labore illius pfruantur. Sed quicũq; ĩ lachrimis ſeminauerintan gaudio me/ jauri
tant. Et ꝗ meſſuerit abiectiſq; paleis parũ frumẽtũ in horrea cõgregauerint. Ipſi comedant labores reciᷣ
manuũ ſuarũ:& dũm æterna laude ſuſtollãt: & bibant uinum ĩ atuiis ſctis eius:qd uel multas apud . iyn⸗
patrẽ intelligimus manſiones: ſi de futura in regno cæloꝶ accipimus Beatitudine uel certæ eccle- ſes
ſias in toto orbe diuiſas in quibus plãtati poſtea ĩ domo dũi florebimus: quãdo aũt dicit. Nequa⸗/ en
quã ultra dabo triticũ tuũ inimicis tuis: & umũ tuũ alienigenæ non bibẽt in quo laboraſti. Oſten/ eck
cit laborem antea iudæorũ: & oĩa opa eorũ a dæmonibus fuiſſe poſſeſſa: q eis dicebat helias. Vſq;
quo claudicatis utroq; pede: ſi ds ẽ deus ſeqmini illũ. Et iuxta typicam hiſtoriam quæ nõ in iudi- N
cũ libro narratur. Vemiebãt madianitæ: & uſq; ad gazã fluctus eius deuaſtabãt. Ita ut cibꝰhoĩum in
eſcas brutoꝑꝶ animãtiũ uerteretur. Hoc ẽ ãt triticũ: & hoc uinũ qd nõ comedut:niſi laudãtes dñm: 1
& nõ bibẽt:niſi in atriis ſcis eius. De quo dũs ĩ paſſione dicebat. Amẽ amẽ dico uobis. Non bibam
de germine uitis huius: donec illud bibã nouũ in regno patris mei. Quæ ex parte cõplẽtur in eccle S
ſia:quãdo dicit dñs diſcipulis ſuis. Bibite amici mei & inebriamini fratres. qd uinũ lætificat cor ho 1
minis. Et ĩ plena luce atq; meridie bibitur: ad ioſeph cũ fratribꝰ ſuis. Et cõplebitur pleniꝰ quãdo in D«IJ
ebriabitur terra benedictionibus dñi. Triticũ quoq; de quo panis cæleſtis efficitur:illud ẽ quo lo/
gtur dñs. Caro mea uere ẽ cibus. Rurſũq; de uino: & ſanguis meus uere potus eſt. MM
Tranſite trãſitè ꝑ poꝛtas:preparate niam populo:planũ facite iter:⁊ eligite lapides.eleuate ſi .
gnum ad populos.Ecce qũs auditũ fecit in extremis terre. Dicite filie ſyon. Ecce ſaluatoꝛ tuꝰ
uenit:ecce merces eius cũ eo:⁊ opus eius coꝛam ullo:⁊ vocabunt eos populus ſanctus:redẽptus
à dño. Tu aũt uocaberis queſita ciuitas ? non derelicta. LxXX. K
¶ Ite per poꝛtas:⁊ niam facite populo meo:⁊ lapides de uia pꝛoiicite.Leuate ſignum in gẽtes:
. ecce enim dominus fecit auditũ vſq; ad extremũ terre.Bicite ſilie ſyon. Ecce ſaluatoꝛ tuus ve M

mt:habens mercedẽ ſuã ſecũ:⁊ opus ſuum ante faciẽ ſuã:⁊ vocabit eum populum ſanctum re-
demptum a domino.Tu autem uocaberis requiſita ciuitas ⁊ non derelicc.
CPræcipit cuſtodibus murorũ hieruſalem quibus ante præceperat ne tacerẽt. Ne aliquando orare
M deſiſterent

Super Eſaiam.

deſiſterent: ut tranſeant per portas hieruſalem: & uiam faciant populo quod ſæmiiudæi in ultimo

Tnnt tem pore:quãdo poſt plenitudiuẽ gẽtiũ ſal uandus ẽ iſrahel: ad dñm rediturus futuꝶ eẽ cõtendũt.
Alii uero ĩ regno cælorũ explẽdũ putãt quãdo erit uera lætitia: & unuſqꝗſq; recipiet ſecũdũ merituʒ
le⸗ ſuũ. Ac nequaquã dñm ĩ humili tate cõſpiciant:ſed ĩ habitu ſentiant iudicãtis: quãdo ueniet ſuper
n nubes et ãgeloꝶ multitudinẽ: ut reddat unicuiq; ſcdm opus ſuum. Nõ ãt ſecũdũ cœptã explana⸗
uic tionem poſſumus hæc & ĩ primo aduentu itelligere ut dicamus præcipi apoſtolis & apoſtolicis
wude⸗ uiris ut igrediantur & tranſeãt ꝑ portas. Quibus ifernus nõ præualet: & oia tollãt ĩpedimẽta deuia
Kri, ut abſq; aliquo ſcãdalo populus eccleſiaʒ ſaluatoris introeat. Vnde & iohes clamabat in heremo.

Ego uox clamãtis ĩ deſerto:ſicut æſaias. Parate uiam dñi rectas facite ſemitas eius. Omnis uallis im
plebitur: & oĩs mons & collis humiliabitur. Aliiſq; uerbis nũc idẽ ſenſus dicitur. Elegit lapides uir

Dtün eccleſiaſticus: qui omnẽ emollit de credentiũ corde duritiã. De quibus idẽ baptiſta dicebat. Põt de

ir us de lapidibus iſtis ſuſcitare filios abrahã. Vel iuxta. Ixx. piicit de uia lapides qui ĩfideles a credenti
“ bus reparat: qd ne putarẽt iudæi de ſe dici iungitur. Leuate ſignũ ĩ gẽtes: & ad populos nationum:
x ut nequaquam umius terræ iudæã ad ſalutẽ ꝓuocentur anguſtiæ: ſed audituʒ fiat in extremis terræ.
gnn Vt paſſionẽ oĩum creatoris totus mundus exaudiat: Dicit filiæ ſyon quæ uel ideo appellatur filia
.“ ſyon: quia primum orta eſt ex iudæis. De qua dicit in cantico canticorum. Filiæ matris meæ pugna
Ninjj uerũt aduerſũ me: uel certe ꝓpterea filia quia a deo adoptiõis nomẽ accepit Quot quot enĩ ſuſcepe
unlin rũt eum:dedit eis poteſtatẽ ut filii dei fierẽt. Quid ẽ quod iubentur magiſtri atq; doctores ſyõ filiæ
ugr nunciare. Ecce ſaluator tuus uenit: qui hebraico dicit᷑ ieſus. Vñ & gabriel ad ioſeph. Et uocabis in⸗
a quit nomẽ eius ieſum:ipſe eni ſaluũ faciet populũ ſuũ a peccatis eoꝶ. Qui ſaluator credẽtiũ iudex
nang, eſt oĩum: ut reddat unicuiq; ſecũdũ opera ſua.Iuſtis pᷣmia peccatoribus æterna ſupplicia. Et uoca
tetuc bit inꝗt eos ipſe dñs atq; ſaluator. Siue iuxta hebraicũ.Vocabũt eos apoſtoli & apoſtolici uiri po/
antſii pulũ ſãctũ: & redẽpti ſũt xpᷣi ſanguine.Ipſa quoq; ciuitas nequaquã appellabit᷑ derelicta ut prius uo
voneſ cata fuerat uel ĩ iudæis ꝓpter negotiationẽ: uel ĩ gẽtibꝰpp jdolatrin tnſed reqſita ut hebraicæ dici
1. tur druſa: ut ꝓ augmentis & uarietate uirtutum: noua ſemp accipiat noia. CAPITV. LXIII.
mchi pr= Eis eft iſte qui venit de edom:tinctis veſtibus de boſra. Iſte foꝛmoſus in ſtola ſua
mone N]gradiens in multitudine foꝛtitudinis ſue. LXX.
Qiuis eſt iſte qui venit de edom:fuluis veſtibus de boſoꝛ.Sic foꝛmoſus i ſtola ſua
ſtich S uiolentia cum foꝛtitudine.
menmn COmnẽ hũc locũ ab eo loco ubi iuxta.Ixx.dicitur.llluminare illuminare hieruſalẽ:qa uenit lumẽ
tuũ: & gloria dñi ſup ie horta ẽ.Vſqʒ ad pñs capitulũ ubi dicitur. Quis ẽ iſte ꝗ uenit de edom tinctis
ebit ueſtibus de boſra. Multi noſtro& referũt ad finẽ mũdi:i quo ſiue carnaliter: ſiue ſpiritualiter. Diuer/
iſund ſa.n. ſnĩa plurimoꝶ ẽ explẽda:cõtẽdũt. Nos ãt quia & ſupra in hoc eodẽ capitulo legimus.Spũs do
wue mini ſup me ꝓpterqd unxit me: annũtiare paupibus miſit me. Qd dũs atq; ſaluator lecto æſaie uo
in lumine in ſynagoga iudæorũ ſup ſe expletũ eẽ monſtrauit dicens. Ecce completa eſt hæc ſcriptura
done ĩ auribus ueſtris. Et nũc de eodẽ dicitur. Qd poſt paſſionẽ ad patrẽ cruentus aſcenderit. Neceſſita.
tlpon te cõpellimur oĩa que dicuntur.In primo accipere ſaluatoris aduentu. Neq;.n. fien poteſt quod ple
all riq; noſtroꝶ facere nituntur. ut uarientur tẽpore quæ operibus copulata ſunt:nec negamus ſudo/
rccche ris eẽ maximi. Hæc oĩa ſibi cõiũgere: & ſic ſpũaliter explẽda ĩ cõſumatione mõſtrare ut xpᷣo: & iu⸗
W xta carnẽ & iuxta ſpũm iã cõpleta doceamus. Quia igitur uenit filiæ ſyon ſaluator: cuius merces cũ
len, eo eſt: & opus illius corã illo.Et egreſſus ẽ iuſtus ut ſplẽdor: & ſaluator accenſus ẽ ut lampas. Caui/
NDGH ſuſq; ſponſus ſup ſponſa ſuæ eccleſiæ. Immo exultauit ſup eã deus ſuus: qui ipſe & ſpõſus & dñũs eſt
h Propterea ſcdm aſſũptionẽ carnis & paſſionẽ crucis dicitur ad eum. Vt intingatur pes tuus in ſan-
nu . guine. Et ſub iudæ uocabulo in geneſi ꝓphetatur. Iuda te laudabunt fratres tui. Manus tuæ in cer-
ür: uicibus inimicorũ tuoꝶ. Adorabũt te filii patris tui. Catulus leonis iuda ad pdã fili mi aſcẽdiſti re-/
dben quieſcẽs accubuiſti ut leo: ẽ quaſi leæna quis ſuſcitabit eũ. Et iteꝶ. Ligãs ad uineã pullũ ſuũ: & ad
ucle uitẽ o fili mi aſinã fuã lauabit uino ſtolam ſuam: & ſanguine uuæ pallium ſuũu.lIſtæ ẽ quẽ angelicæ
ceo poteſtates uidẽtes ad patrẽ aſcendere cruentum: imperãt cæteris angelis: & ab eis audiunt. Leuate
on portas pricipes ueſtras: & eleuamini portæ æternales & ĩtroibit Iex gloriæ. Quis E iſte rex gloriæ:
b dñs fortis & potẽs: dñs fortis ĩ prælio. Et iterũ. Dñs uirtutũ ipſe eſt rex gloriæ. Hæc præmiſſimus ut
cũ aliis teſtimoniis: etiã præſens capitulũ cõgruæ doceamus. Vnde & in cãtico dicitur canticoruʒ.
Fratruelis meus:rubicũdus & candidus. Rubicundus in paſſione. Candidus ĩ reſurrectione. Inter/
te⸗ rogãt igitur angeli rei nouitate pterriti. Myſteriũ enĩ paſſionis & reſurrectionis xp̃i ſecundũ apo/
1 n ſtolum paulum cunctis retro generationibus fuerat ignoratũ. Quis iſte ſit qui de terra cruentus ad
lyn⸗ ueniat. Edom quippe in linguã noſtrã: & terrenus & cruentus exprimitur cinctis ueſtibus d boſra-
Quod multi pio errore lapſi putãt de carne dñi intelligi. i. baſar. Quod uerbũ dñi ſi camẽ ſigniſica-
tis. ret: ſcriberetur pmediam litterã ſin. Nunc ãt p ſade ſcribitur: & interpᷣtatur prima atq; munita: qd
loſt uel de hieruſalem accipimus q firmiſſimis muris fuit ante circundata. In quinquageſimonono& cẽ
Ii teſimo ſeptimo pſalmo ſcriptũ eſt. Quis deducit me in ciuitatẽ munitã in qua clauſæ ſunt aĩæ mor

tuorũ & circundata eſt firmiſſimis cuſtocdliis. Sciendũ quoq; qd iuxta hiſtoni bore non ſit edom.

ate 1¹¹

ſed immo aſſequitur. Sic formoſus in ſtola ſua gradiens in multitudine fortitudinis ſuæ. De que iut
& quadrageſimus quartus pſalmus canitur. Formoſus decore præ filiis hojum. Accingere gladio cton.
tuo ſup fœ mur tuũ potentiſſime. Specie tua & pulchnitudine tua intende ꝓſpere procede & regna
Pro quo. xx. träſtulerunt uiolentia cũ fortitudine quodq; ſenſum habeat prudens lector inquirat. Quo⸗
Ego qui loquoꝛ iuſtitiam. ⁊ ꝓpugnatoꝛ ſum ad ſaluandum. LxXX. M
C Ego qui loquoꝛ iuſtitiam:æ iudicium ſalutaris. . 8ðèðẽ s
CReſpondit dũs interrogãtibus angelis. Quæritis ꝗqſim qui ad cælos cruetus aſcendã & ſanguis — fonl
quo aſperſus ſu: Nõ mihi deformitaté tribuerit ſed decorẽ. Ego ſũ cui pater tradidit oẽ iudiciũ. De CM
quo & pſalmiſta dicebat. Deꝰ iudiciũ tuũ regi da: & iuſtitiã tuà nlio regis. Qui loquor iuſtitiã: ut ma honu
lis mala: & bonis retribuã bona: q ueni pugnare cõtra aduerſarias poteſtates: & captiuis pᷣdicare re-) Ckin
miſlionẽ& uinctos de carcere liberare: ut & aduerſarii pœnas: & captiui ſentiãt libertatem. Etuin
C AQuare ergo rubꝛũ ẽ indumentũ tuũ:⁊ veſtimẽta tua ſicut calcantium in toꝛculari. LCxx. Cabit
¶Anare rubꝛa ſunt ueſtimenta tua:⁊ indumenta tua ſicut calcantium toꝛcular. inke
CPlenum & conculcatũ ubi nunc dicitur. Rubrũ in hebræo legitur edom. Ergo & ſupra ubi ſcci⸗/ iude
Pitur edom. Non loci uocabulũ eſt: ſed nomen ſanguinis. Rurſum ãt angeli ſciſcitãtur & dicunt. iulen
Dicdicimus qd tu ſis qui loqueris iuſtitiã:& ſalus oĩum in tuo ſit iudicio conſtituta. Nunc ſcire uolu ſngui
mus: quare ueſtimenta tua ſint uelur muſto tincta: Vt qd cauſæ extiterit ut tunicã qᷓ deſuper texta ẽ: .uni
& ſcindi non põt: & de utero uirginali tantũ cãdorem habuit: quantum nullus fullonum poſſit fa- Ekten
cere ſup terrã contigerit ſanguine cruentari. Si magis tibi clementia conuenit quã crudelitas: ma ognol
gis candor quã cruor. Quibus reſpondit dñs. Non uno uerſiculo ut prius: ſed multis uerbis ut oĩa lni⸗
doceat ignorantes: ne rurſum querere compellantur. èM inau⸗
CTToꝛcnlar calcaui ſolus.⁊ de gentibus nõ eſt vir mecũ.Calcaui eos in furoꝛe meo.⁊ conculca
ui eos in ira mea. Et aſperſus eſt ſanguis eoꝛũ ſuper veſtimenta mea:⁊ oĩa indumenta mea inn *R
uinaui. Dies enim vltionis in coꝛde meo: annus redẽptionis mee nenit.Circũſpexi ⁊ non erat
auxiliatoꝛ:queſiui ⁊ nõ fuit qui adinuaret.Et ſaluauit mihbi bꝛachiũ meũ:⁊ indignatio mea ipſa
auxiliata eſt mihi.Et conculcaui populos in furore meo:⁊ inebꝛiaui eos in indignatione mes:et zie
detraxi in terram virtutem eoꝛmm. LXX. n
CPro eo quod nos diximus torcular calcaui ſolus: interpᷣtati ſunt plenum cõculcatum qd magis
cum ſuperiori capitulo legẽdum eſt Quã ut ſit ſequentis principiuʒ cætera ſic tranſtulerunt. W
CEt de gentibus mir non eſt mecũ.Et cõculcaui eos in furoꝛe meo:⁊ cõfregi eos quaſi ⁊ deduꝝꝰ i B
xi ſanguinẽ eoꝛũ in terrã. Et oia ueſtimẽta mea inquinaui. Dies enunm retributionis uenit eis: t
7 annus redẽptionis adeſt. Aſpexi ⁊ non erat auxiliatoꝛ:cõſideraui ⁊ nullłꝰ qui pꝛeberet auxitiuz mu⸗
⁊ eruit eos bꝛachiũ meũ:⁊ furoꝛ meꝰaduenit:⁊ ↄculcaui eos ĩ ira mea:⁊ ðduxii ĩra ſãgumẽ ozx eo
Pro torculari quod hebraice dicitur geth. Theodotio ipſum uerbum hebraicum poſuit fura. 3 l un
melius in hoc loco ſymmachus: quem & nos ſecuti ſumus. Verbum enim fura:ambiguum eſt & ta fahne
torcular: quã lagunculam plerumq; ſignificat: dicendum eſt itaq; de torculari quod iuxta ſcriptu· glnta!
ræ ſanctæ conſuetudinem interdum pro ultione atq; ſuppliciis ponitur peccatorum. Interdum uikiti
in cõgregatione nouoꝶ fructuuz ꝓ pœnis ponitur: atq; tormentis. Quãdo hieremias in lamẽtatio nſpt
nibus plangens euerſionẽ hieruſalem loquitur. Torcular calcaui dus nirgini filiæ iuda. I(deo ergo gel
ploro in bonam partem ſcribũtur pſalmi pro torcularibus octauus & octogeſimus tertius. De qui inde
bus in ſuis locis ſi uita comes fuerit:domino præbente dicetur. hoc torcular. In quo & malis ſup/ V
plicia: & bonis præmia a ſaluatore calcãtur. Solus ipſe calcauit: nullũq; habuit adiutorẽ. Neq; enum En
angelus: aut archangelus: thronus: dominationes: aut ulla cæleſtium poteſtatum: humanum cor-/ wonn
pus aſſumpſit.Et pro nobis paſſus eſt & conculcauit aduerſas poteſtates fortitudines atq; contriuit. .
Niſi ile qui loquitur in pſalmo.Saluum me fac dñe qm̃ defecit ſanctus: In tantum ut etiã cõfiden/ W
tiſſimus & in fidei ueritate: firmiſſimus apoſtolus petrus timore territus fugerit: imo dũm negarit.
Quodq; ſeqtur. Et aſperſus eſt ſanguis eoꝶ ſuper ueſtimẽta mea: & omnia indumẽta mea pollui. C
Nequaquã ſit intelligendũ: ut demones & aduerſarias poteſtates ſanguinem habere credamus. S823 b
tropologicæ accipienda ſunt oĩa: quando clementiſſimus deus ad erudiendum populum ſuuʒ: &
captiuitatis uinculis liberãdum hoſtes ferire compellitur. Dies enim ingꝗt ultionis ĩ corde meo: an
nus redemptionis meæ uenit. De quo & ſupra legimus. In bonã partem prædicare annuz domin .
acceptum: & diem retributionis deo noſtro. Et nunc tam in malam quam in bonam: in mala di / C
es enim ultionis in corde meo. in bonam. Annus redemptionis meæ uenit: ut eo tempore quo pu hl
niuntur aduerſarii dei populus liberætur. Immo redimatur prætioſo ſanguine agni: qui in ioãnns re
apochalypſi dicitur trucidatus. De hac retributionis die & moyſes ſancto ſpiritu prophetabat. Et
retribuet uindictam inimicis: & odientibus ſe reſtituet. Circũſpexi & non erat auxiliator: quæſfilii F
H. & non erat qui adiuuaret. Qui & in pſalmo dixerat. Et expectaui qui cõtriſtaretur: & non fuit qui 8
conſolaretur.& non inueni. lpſe enim cum eſſet in forma dei: non eſt rapinam arbitratus æqualeʒ
ſe eſſe deo. Sed ſe exinamiuit formam ſerui accipiens: & factus obœdiens patri uſq; ad morteʒ: mor ðð

tem crucis. & propterea donauit ei nomen ſuper omne nomen: ut ſaluaret ſibi credentes dexters

Super Eſaiam

den
eRhn ſua:& indignatio eius quæ erat aduerſarios dei: & populum liberaret. Siue eruit credentes in bra/
rn chio ſuo: & furorem ſuum ultra non diſtulit. Deduxitq; ſanguinem eorum in terram uel da m onũ
Vel certæ ſanguinem iudæorum: pro quo cæteri interprætes contentionem tranſtulerut.
ui omni ſtudio nitebantur ut uinctum populum non dimitterent.
Miſerationuʒ domini recoꝛdaboꝛ.Laudem domini ſuper omnibus que reddidit nobis do
R minus:⁊ ſuper multitudinem bonoꝛum domui iſrahel que largitus eſt eis ſecundum indulgen
Wüh⸗ tiam ſuam:multitudinem miſericoꝛdiarum ſuarum. LxX.
Nunm Wiſericoꝛdie qñi recoꝛdatus ſum nirtutes domini in omnibus q reddidit nobis dñs:iudex
ant bonus domui iſrł. Retribuet nobis ſccũdũ miicoꝛdiã ſuã:⁊ ſecũdũ multitudinẽ iuſtitie ſue.
ÿ CFinito ut nos arbitramur primo: ut pleriq; æſtimant ſecundo ſaluatoris aduentu: in quo ſub au-
U. ditu iudicantis immo pugnantis. Suoſq; & populi ſui aduerſarios trucidantis. Cruẽtus uictorq; de-
ſcribitur. Incipit alia In qua ex perſona populi propheta loquitur. Enarrans beneficia
i in ſe dei & ſui cordis duritiam: ob quam & hieruſalem in cecio⸗de iſrahel captiuitati traditus ſit. q
liant iudæi ad babylonica referunt tempora. Nos autem ordine & ratiõe monſtrauimus: de præſenti di
Weuel ci tempore in quo romanis ſeruiunt: & excluſo iſtahele: gentiuʒ turba ſucceſſit. Curramus igitur p
lerts ſingula orationis membra & ea ne lacrimoſa ſit expoſitio breuiter diſſeramus: præſſus pondere ma
ſirti lorum in nullo alio niſi in dei miſericordia ſpem habeo:qui facit miſericordiã in milia diligentibꝰ
tanme ſe. Et extendit miſericordiam ſuam his qui cognoſcunt eum. Ex quo oſtenditur diligentibus ſe: &
ucin cognoſcentibus deum:miſericordiam domint ſubuenire. Non eſt enim uolentis: neq; currentis:
ſed miſerentis eſt dei. Et niſi dominus ædificauerit domum & cuſtodlierit ciuitatem: in uano uigila
nallen⸗ uit qui ædificat & cuſtodit eam. pſe enim nirtutem tribuet ut faciamus fortitudinem & poſſimus
negin⸗ dicere. Fortitudo mea & auxilium & refugium meum in die malorum meorum. Quæ in præſen/-
mennt ti loco non pro uitus atq; peccatis: ſed pro anguſtiis debemus accipere: quod autem iuxta ſeptua/
aip ginta ſequitur. Virtutes domini in omnibus quæ retribuit mihi. Pro quo in hebraico laudes do/
NNera mini continentur: ſigna intelligamus atq; miracula. Pro quibus ponuntur ſæpe uirtutes: ut ibi glo

riam meam alteri non dabo: nec uirtutes meas ſculptilibus. Et alibi. Virtutes eius in inſulis nuntia-
muei bunt:uel gentibus totius mundi: uel eccleſiis: quæ firma molæ fundatæ ſunt: & feriuntur: potius
. quam ſubuertuntur. Interdum uirtus nequaquam pro fortitudine accipitur atq; miraculis: ſed pro
decli⸗ conuerſatione bona ut illud eſt apoſtoli petri miniſtrantes in ſcientia ueſtra uirtutem: & pau-
tes li ſi qua uirtus: & ſi qua laus. Iuxta quod S& in alio Ioco dicitur. Melior eſt ſterilitas cum uirtute pri-
R or uirtutis intelligentia deo ſecunda homimbus conuenit. Pro eo quod nos interprætati ſumus.
en 5 uper omnibus quæ reddidit nobis dominus. Quod poteſt & in bonam && in malam partem acci
ius pi ſym machus manifeſtius in bonorum poſuit retributione dicens: pro omnibus in quibus bene/
10 fecit nobis. Et pro multitudine bonitatis quam ſuper domum iſrahel exercuit. Pro quo ſeptua-
eid ginta trãſtulerũt. Dñs iudex bonus domui iſrahel retribuit nobis ᷣm mĩaʒ ſuã & ſᷣm multitudinẽ

mn luſtitiæ ſuæ. Hoc autem non poteſt diceae niſi ille qui intelligit iuſtæ ſuſtinere quæ patitur. Deniq;
ret , in ſeptuageſimoſecundo pſalmo cuius exordium eſt. Quam bonus iſrahel deus: his qui recto ſunt
Nrnd corde. Loquitur propheta ex perſona eorum: qui dei iudiciis perturbantur. Mei autem pœne moti
ge ſunt pedes pœne effuſi ſunt greſſus mei: pacem peccatorum uidentis. Et cætera uſq; ad finem pfal-
di mi. Vnde apoſtolus paulus qui dominum iudicem bonum iuſtumq; cognouerat loquitur con-
n⸗ fidenter: repoſita eſt mihi corona iuſtitiæ quam reddidit mihi iuſtus iudex. Non autem muhi: ſed &
Ganm omnibus qui diligunt aduentum domini & ſaluatoris noſtri. Nec eſt inter bonum & iuſtuʒ ut he-
n t⸗ retici uolunt ulla diſtantia: eodem ſcribente. Ergo lex ſancta eſt: & mandatum ſanctum & iuſtum
ruu & bonum. Vt uidelicet bonitas in genere: & iuſtitia intelligatur in ſpecie. Quamobrem ſcribit ad
dicen romanos. Vix enim pro iuſto quis moritur. Nam pro bono forſitan quis audeat mori?
⸗ CEt dixit:Nerumtamen pplłs meꝰ c.Filij non negantes:⁊ factus eſt eis ſaluatoꝛ in omni tri/
holu bulatione eoꝛum:non eſt tribulatus ⁊ angelus faciei eius ſaluabit eos in dilectione ſua:⁊ in in/
a OI dulgentia ſua. Ipſe redemit eos ⁊ poꝛtauit eos:⁊ leuauit eos cunctis diebus ſeculi.Ipſi autem
gu ad iracundiam prouocauerunt:et afflixerunt ſpiritum ſancti eius:⁊ conuerſus eſt eis in inimi⸗
roa cum:⁊ ipſe debellauit os. LCxxXx. ßVU
min CEt dixi.NHNon populus meus ſfilij nequaquam repꝛobabunt.Et factus eſt eis i ſalute ex omni
uch⸗ tribulatione eoꝛum:non legatus neqʒ angelus ſed ipſe ſaluauit eos:quod diligeret illos:⁊ parce
o ret eis:ipſe redemi eos:⁊ ſuſcepit illos:⁊ exaltauit oibus diebꝰ ſeculi.Ipſi ãt non crediderunt ⁊
dind eexacerbauerũt ſpũm ſctũz eius:cõuerſus ẽ eis i inimicũ:ipſe pugnauit contra eos.
c CVbi nos interprætati ſumus in omni tribulatione eorum non eſt tribulatus quod hebraicæ di-
leini citur lo. Et eſt negantis aduerbium pro non legi poteſt & ipſe ut ſit ſenſus in omni tribulatione eo
igii rum ipſe eſt tribulatus: Ideſt deus: ut non ſolum peccata:ſed & tribulationes noſtras ipſe portaret.
ug, Ipſe enim infirmitates noſtras portat: & pro nobis dolet. Porro. xx. poſuerunt. Aliud quod in he-
no bræo non habetur. Non legatus neq; angelus: ſed ipſe ſaluabit eos. De quo ĩ ſuo dicemus loco. Di-
ten xit igitur deus qui iuſtus eſt iudex domui iſrahel. Et auſteritatem iuſtitiæ clementia mitigat iudicâ

R iiii

Liber. xvii.c.lxiii.

tĩis. Genuĩ quidem filios & exaltauiĩ: & ipſi ſpræuerunt me. Verũtamen quia populus ſunt: & ſemel
filii nominati:non peribunt imperpetuum. Si me ſpernere & negare deſierint: ſentient ſaluatorem
qui in omni tribulatione eorum ipſe tribulatus eſt ſiue non eſt tribulatus: ut parumper eos deſere-/
ret: & nudatos auxilio ſuo cogeret ad rogandum. Vel certe nequaquam tribulauit eos: ſed econtra
rio cæteris perſequentibus adiutor fuit.Miſitq; angelum ſuum qui eos de periculo liberaret:aut iu
xta ſeptuaginta:non per angelos & prophetas & alios ſanctos uiros ſaluare uoluit populum ſuum
Verum ipſe deſcendit ad oues perditas domus iſrahel:ut ouem morbidam ſuis humeris reportaret
& dragmam quæ perierat inueniret. Et luæurioſo filio reuertenti lætus occurreret: propter qd ſpon
ſa dicit in cantico canticorum. Oſculetur me oſculis oris ſui. Nequaquam per patriarchas moyſen
& prophetas.ſed meum corpus aſſumat in mea carne uerſætur. Verbum caro fiat & ſic oſculetur me
habitans in me ut ſit hemmanuhel. Nequaquam igitur ut legatus: nec ut angelus: ſed ipſe ſaluabit
eos qui recæperunt ſalutem. Non operum merito: ſed caritate dei. Sic enim dilexit deus mundum:
ut filium ſuum unigenitum daret. & omnis qui crediderit ĩ eum non pereat:ſed habeat uitam æter
nam. Quod ſi prudens lector tacita cogitatione reſponderit:quare multi non ſint ſaluati ſi ĩpſe ſal/
uabit eos & dilexit & pepercit filiis ſuis: & redemit eos ſanguine ſuo. Suſcæpitq; & exaltauit ad ſũ⸗
tos infertur cauſa perſpicua. pſi autem non crediderunt & exacerbauerunt ſpiritum ſanctuʒ eius.
Siue ſancti illius quod hebraicæ dicitur cadeſo. Voluit itaq; deus ſaluare cupientes & prouocauit
ad ſalutem: ut uoluntas haberet præmium: ſed illi credere noluerunt. Alioqun de ioanne ſcriptuʒ
eſt. Fuit homo miſſus a deo:cui erat nomen ioannes:hic uenit & præberet teſtimonium luci: ut oẽs
crederẽt per eum. Nec ſtatim in culpa eſt ſi plures credere noluerunt: ſed uoluntas uenientis hæc ſu
it: ut omnes crederent & ſaluarentur. Sinautem qui exaſperauerit & afflixerit ſpiritum ſanctuʒ uel
ſancti eius. ideſt chriſti deum exaſperat: eiuſdem ſpiritus ſanctus cum patre filioq; naturæ eſt quam
obrem apoſtolus præcipit. Nolite contriſtare ſpiritum ſanctum in quo ſignati eſtis. Qui ſpiritus ſã
ctus recedit a corpore ſubdito peccatis: & in peruerſam animaminon ingreditur ſapientia. Vnde &
dauid conſcientia peccatorum ne ſpiritum ſanctum perderet præcabatur dicens. Et ſpiritum ſan/
ctum tuum ne auferas a me. Vt autem ſciamus omnem qui exaſperat ſpiritum ſanctum deum offẽ/
dere. Et de amico inimicum & hoſtem fieri petrus apoſtolus ſignificantius in apoſtolorum actibus
loquitur. Quare conuenit uobis mentiri ſpiritui ſancto:non eſtis hominibus mentiti ſed deo. Iſte
eſt ſpiritus ſanctus de quo in euangelio dominus dicebat.Si diligitis me mandata mea ſeruate: &
ego petam patrem & alium paraclitum dabit uobis: ut ſit uobiſcum in ſempiternum. Spiritum ue/
ritatis. De quo & in ſapientia repperimus: quæ nomine ſalomonis ſcribitur. Sanctus enim ſpiritus
diſciplinæ fugiet dolum: & recedet a cogitationibus ſtultis. 2
CEt recoꝛdatus eſt dierum ſeculi moyſi populi ſui. Abi eſt qui eduxit eos de mari cum paſto/
ribus gregis ſui:ubi eſt qui poſuit in medio eius ſpiritũ ſancti ſui.Qui eduxit ad dexterã moy
ſen bꝛachio maieſtatis ſue:qui ſcidit aquas ante eos ut faceret ſibi nomen ſempiternum:qui du/
xit eos per abyſſos quaſi equum in deſerto non impingenteʒ quaſi animal in cãpo deſcẽdẽs ſpi
ritus dñi ductoꝛ eius fuit:ſic adduxiſti ppłm tuũ vt faceres tibi nomẽ gloꝛnie. LXxX.

Et recoꝛdatus ẽ dierũ antiquoꝛũ qui eduxit de terra paſtoꝛem ouium. Abi eſt qui poſuit eis

ſpũm ſcũm:qui eduxit de terra moyſen bꝛachio gloꝛie ſue.Sic adduxit populũ ſuũ per ualidaʒ
aquam in cõſpectu eius:ut faceret ſibi nomen ſempiternum Adduxit eos ꝑ abyſſũ ſicut eqnũ
per ſolitudinẽ ⁊ non laboꝛauerunt.Et ſicut iumẽta ꝑ cãpum deſcẽdit ſpũs a dño:⁊ dux eoꝛum
fuit:ſic adduxiſti populum tuum ut faceres tibi nomen gloꝛie. èò =
CDominus qui de protectore factus eſt aduerſarius populi iudæorum: qui ad iracundiam prouo/
cauerunt ſpiritũ ſanctũ eius: & debellauit eos. I pſe recordatus eſt antiquorum dierum: quando pro
eis moyſes in heremo depræcatus eſt dicens. Aut dimitte eis hanc noxam: aut ſi non facis dele me
de libro tuo quem ſcripſiſti. ueteris ĩgitur æſaias recordatus eſt hiſtoriæ & dicit. Vbi eſt ille moyſes
qui eduxit eos de rubro mari: ubi eſt paſtor ouium: ubi ille qui cum cæteris paſtoribus gregis dñi
laborauit. Qui impetrauit & poſuit ſpiritum dei oratione & præcibus ſuis in grege dñi. Aut certe
ita intelligendum: ubi eſt illa clementia domini qua quondam miſertus eſt populo ſuo.Vt ſpiritꝰ
quoq; ſancti eis gratiam tribueret:qui eduxit ĩ dexteram partem non in ſiniſtram moyſen ſeruũ ſuũ
brachio maieſtatis ſuæ: qui ſcidit aquas ante eum ut faceret ſibi nomen ſempiternum: ut uſq; in p̃ᷣ/
ſentem diem illius potentia narraretur. Duxit enim populum ſuum per ĩmenſas aquarum abyſſos
quaſi æquum per ſolitudinem & iumenta per planum: & ſpiritus domini ductor eius fuit: ideſt gre
gis domini: ſpiritum autem hic angelum debemus intelligere: qui ductor fuit populi iſrahel. Iuxta
illud quod ſcriptũ ẽ. Qui facit angelos ſuos ſpũs: & miniſtros ſuos ignẽ urẽtẽ.Et ĩ æpiſtola ad he/
bræos. Iſti ſũt adminiſtratorii ſpũs:q mittuntur ĩ miniſterium: ꝓpter eos ꝗ poſſeſſuri ſunt ſalutem.
Cõſideremus illud qd ĩ actibus apoſtolorũ ſcribitur. Spũs dñi rapuit philippũ: & nõ uidit eũ ultra
eunuchus. An fup angelos debeamus accipere. Sunt qui angelũ in ſpiritu ſancto hæc feciſſe teſten-
tur. Manifeſta percurrimus ut ĩ obſcurioribus imoremnm.
CAttenge de celo:⁊ vide de habitaculo ſancto tuo:ꝛ gloꝛie tue. Abi ẽ ʒelus tuꝰ ⁊ foꝛtitudo tua:
. multitudo

mnit
crtol
ſoc
CC£
(tmn
espo

NN

⸗
toc
nosſi
cels
tenet
habi
Cel
incel
Aten
Abier
cellta
lecedit
ken
leutet
cepe

Mudn

Ham
ii⸗
ſ'ad
ibusn
eck
ituo
ſein
muta
ſeuur
nen
C
ſen
ho⸗
ſor⸗
C
(ln
deß
G
i
1

Suher Eſaiam.

multitudo viſcerum tuoꝛum:⁊ miſerationum tuarum ſuper mè continuerunt ſe. Tu enim pa-
nckt, ter noſter: ? abꝛaham neſciuit nos:⁊ iſrael ignoꝛauit nos. Tu domine pater noſter redemptoꝛ
tanmn noſter a ſeculo nomen tuum. LXX. 4
nnn CCLõouertere de celo ⁊ vide de domo ſancta tua:⁊ gloꝛia tua:vbi ẽ ʒelus tuꝰ ⁊ foꝛtitudo tua:vbi
in eſt multitudo miſericoꝛdiarum tuarum:⁊ miſerationum marum qua ſuſtinuiſti nos. Tu enim
Nn es pater noſter quia abrabham non cognouit nos:⁊ iſracl non cognouir nos. Sed tu domine pa⸗
adübe ter noſter libera nos a pꝛincipio nomen tuum ſuper nos eff.
Nra CQui tanta populo præſtitiſti quæ ſuperior ſermo narrauit: ut ſpiritus quoq; tui dignos conſor-
alenn. tio duceres. Nunc quoq; attende de cælo & uide opera noſtra: ſi tamen te digna ſunt. Quare auer
4 lli tis faciem tuam 2 nobis. Cælum autem dicitur habitaculum ſanctum: & domus gloriæ eius: iuxta
mnin illud. Cælum mihi thronus eſt: terra autem ſcabellum pedum meoꝶ. Et in alio Ioco: qui habitat in
= cælis irridebit eos. Et ad te leuaui oculos meos qui habitas in cælo. Non quo omnipotens deus ꝗ
dir tenet cælum palmo: & terram pugillo ullo claudatur loco. Sed quo ꝗᷓ ſanctiora ſunt illius locus: &
nike habitaculum eſſe dicantur: deniq; ſalomon qui ædiſicauit domum dei ad eum præcans loquitur.
4 i Ceæli cælorum & terra non ſufficient tibi. Et in oratione dominica dicitur. Fiat uoluntas tua: ſicut
4 eun in cælo & in terra. Vbicunq; ergo fit uoluntas dei:illud eſt habitaculum eius & domus dei. Qod
uca autem ſequitur. Vbi eſt zelus tuus & fortitudo tua. Illo teſtimonio diſſeramus: quod per hezechiel
ſeihtn ad hieruſalem dicit deus: quæ ſecuta fuerat amatores ſuos. Iam non iraſcar tibi: & zelus meus re/
cutdi ceſſit a te. Et eſt ſenſus. Quia peccauimus & nos odiſſe cœpiſti. Receſſit a nobis zelus tuus:qui non
töbeet tecedit quando loquitur: qui per zachariam zelatus ſyon & hieruſalem zelo magno: unde & in cõ
nähul ſequentibus ait. Et iraſcar ſuper gentes quæ congregatæ ſunt aduerſum eam in circuitu: Receden/-
tgun te autem ⁊ꝛelo recedit & fortitudo dei: & paternorum uiſcerum ſuperatur affectus. Dum magnitu/
inmius ſi AUline peccatorumincredibilis dei clementia uincitur: ut contineat ſe ſuper auxilio meo: qui me op
lnde preæſſum uidere non poterat. Tu eni inquit es pater noſter: qui creator es omnium. Neſcit nos abra .
mln⸗ ham:& ignoratiiſrael:quia te offendimus: nec cognoſcunt filios quos a deo ſuo intelligũt nõ ama
moffe/ ri. ſubita naſcitur quæſtio. Quare abraham & iſrael hoc eſt iacob poſuerit: & yſaac nomen tacitum .
actibus ſit? ad quod reſpondebimus principio & fine poſito etiam media nominari. Siue ita abrahã de gẽ
c. te tibus uocatus ad fidem eſt: & pro qualitate prioris & conſequentis conditionis mutationem ſorti/-
te: tus eſt nominis. Iacob quoq; ut appellaretur iſrael multo ad id labore peruenit. Abrahã tres habu/
dum e it uxores:& iacob quattuor:yſaac uero ab initio uſq; ad finem nomen poſſedit antiquum: & eccle-/
nhin ſiæ indicans caſtitatem una fuit uxore contentus. Iſti igitur qui præcantur de peccatoribus com/
mutationem in meliorem ſtatum eorum aſſumunt ſimilitudinem quibus læta poſt triſtia ſucceſ
N, ſerunt. Hoc autem eſt omne quod poſtulant ut quia pater eorum eſt: & hoc eos dignatus eſt nomi
ne non obliuiſcatur filiorum ſuorum:me per ipſos nomen dei blaſphemetur in gentibus.
ä CQAuare errare nos feciſti in vijs tuis induraſti coꝛ noſtrum ne timeremus te: Conuerte⸗
cöfi re pꝛopter ſeruos tuos tribus hereditatis tue:quaſi nihil poſſederunt populum ſanctum tuum
hoſtes conculcauerunt ſanctiſicationem tuam:Facti ſumus quaſi in pꝛincipio:cum non domi⸗/
ic⸗ nareris noſtri:neqʒ inuocaretur nomen tuum ſuper nos. LxXx.
Mõ AQuare ſeduxiſti nos domine de uia tua ſancta induraſti coꝛda noſtra vt non timeremus te:
ſantei conuertere pꝛopter ſeruos tuos:pꝛopter tribus hereditatis tue:ut modicum poſſidcamus mon
r eun tis ſanctitui:aduerſarii noſtri conculcanerunt ſanctuariuʒ tuum: facti ſumus quaſi a pꝛincipio
cum non dominareris noſtri:neq; inuocatum eſt nomen tuum ſuper nos. ”MW
nnn CEpiſtolam quam ſcribit paulus ad corinthios: cum ad unius ſcribatur populum ciuitatis pro ua/
mun rietate habitantium: ideſt ſanctorum & peccatoꝶ nunc laudat eos: nunc corripit: nunc docet: nũc
en repræhendit: prouocat ad continentiam nuptias nõ recuſat. Retrahit ab ydolatria inſtruit reſurre
enoe ctionem. bigamiæ porrigit manum: ne locum tribuat fornicationi. Hoc diximus: ut præſens quo-
nr 1 q; capitulum quod omne ex populi deum præcantis oratione contexitur: uel iuſtorum intelliga-
nn mus eſſe uel peccatorum. Et nunc laudare dominum: nunc mouere domino quæſtionem. & ſuam
ucn culpam referre in deum. Vnde & poſt cætera etiam hoc loquuntur. Quare errare nos feciſti domi
i ne de uiis tuis: uel ſeduxiſti nos de uia tua. Induraſti cor noſtrum ne timeremus te. Non quo deus
nin erroris cauſa ſit & duritiæ. ſed quo illius patientia noſtram expectantis ſalutem dum non corripit
nn. delinquentem cauſa erroris duritiæq; uideatur: unde quibuſdã uehementer iratus a percutiendo
n manũ ſuſpendit & loquitur. Nõ uiſitabo ſuper filias ueſtras cum fuerint fornicatæ:& ſuper ſponſas
tnn⸗ ueſtras cum adulterauerint. Flagellat enim omnem filium quẽ recipit: & ad hoc percutit ut emen/
lun det.Deniq; ꝗ nequaquã filioꝶ uocabulũ perdiderunt:ſed per pœnas retrahũtur ad pœnitentiam.
e dicit de eis: uiſitabo in uirga iniquitates eoꝶ: & in flagellis peccata eorum: miſericordiam autem .
numn meã nõ auferã ab eis. Eſt enim triſtitia quæ ducit ad uitã: & ẽ qᷓ ducit ad mortẽ: uñ peccator loꝗtur
in pſalmo. Declinare feciſti ſemitas noſtras a uia tua: & humiliaſti nos in loco afflictiõis: & pꝑ qᷓ dia⸗
en, ginta annos errat populus in deſerto: ut priorẽ uia nõ iueniat: nec ad ægyptios reuertatur. In oſeæ

quoq; ſepiuntur ſemitæ hieruſalem: & clauduntur ſpinis: ne ſequatur amatores ſuos: & neſſce itate

4

¶. lber. xvii.c.lxiiii.

cõpulſa reuertatur ad uiꝶ ſuum priſtinũ. Et pharaoni dicitur deus induraſſe cor ne dimitteret po-
pulũ eius: & ut decẽ plagis affligeretur. Quã quæſtionẽ dili gẽtiſſime paulus diſſetit ad romanos.
Et nos in quodã ope pſtrinximus: cõuertere ait dñe ſi cõuerte nos:propter ſeruos tuos abraham: &
iſtael qui nõ cognouerunt nos: uel quos eẽ in populo credimus. Quaſi ad nihil enim & abſq; ullo
labore populum tuũ ſanctũ poſſederunt aduerſarii noſtri. Siue conuerte nos ut iuxta. Ixx. paululũ
poſſideamus montis ſancti tui: quia totum montem tuũ poſſidere non poſſumus. Vt cum partem

habuerimus ueniamus ad plenitudinẽ eius: & etemplemurglona unigeniti a patre pleni gratiæ
1

& ueritatis. De quo in hoc eodem propheta dicitur. In nouiſſimis diebus manitfeſtꝰ erit mons dñi
de eo aũt quod ſupra poſitum eſt. Quare errare nos feciſti: quo ſenſu accipiendũ ſit: pleniſſime do/
cet hieremias. Seduxiſti me dñe & ſeductus ſum. Tenuiſti & poſuiſti. Dũ enim mihi clementiã pol
liceris: & quaſi miſericors pater diſſimulas duritiam: & artifex medicus abſcondis ferrum acutiſſi-
mu: ne egrotantem terreas antequã cures feciſti me negligentem: propter ꝙ & de hieruſalem di-
cit deus. Ecce ego ſeducã eos: & ponam eã quaſi deſertũ: & ſtatuã eã ſicut terrã abſq; aquis & loquar
ad cor eius: & dabo poſſeſſiones eius inde & uallem achor ad aperiendã intelligentiã: cõſideramus
ordinẽ ſinguloꝶ ſeducit eã & facit eſſe deſertã: & abſq; aqua ut uirtutum patiatur ſitim. Quæ poſt/
quã dixerit. Sitiuit in te anima mea: quã multipliciter tibi & caro mea. Tùc loquetur ad cor eius: 6
lugentẽ conſolabitur. Et dabit ei poſſeſſionẽ inde hoc eſt de pœnitẽtia & de mœrore qui operatur
ſaſutẽ & humilitatẽ cõturbati cordis eius: hoc enim interprætatur uallis achor. Aperite intelligen
tiam: ue ignoret creatorẽ ſuum. Hoſtes ait noſtri conculcauerunt ſanctuarium tuũ. Aut dubiũ qn
templum ſigniſicet. Quod uictores calcauere romani: & facti ſumus ſicut in principio antequã uo

caremur in abraham. Et dum eſſemus in ægypto non habentes deum: nec reges:nec principes: nec
prophetas: nec legem mandatorum dei: quæ omnia poſt paſſionem completa ſunt domini ho--

dieq; complentur. Dicentibus enim illis. Sanguis eius ſuper nos & ſuper filios noſtros. Manet ma/

ledictio ſempiterna: & non dominatur eorum deus. Neq; inuocatur nomen illius ſuper eos dum

ne

quaquam dei populus nuncupatur. CAPITVLVM. LXIIII.
ECcinam diſrumperes celos ⁊ deſcenderes:a facie tua montes defluerent ſicut exuſtio
NS ignis tabeſcerent aque arderent igni:vt notum ſieret nomen tuuʒ inimicis tuis a facie
N L tua gentes turbarentur:cum feceris mirabilia nõ ſuſtinebimus. Geſcendiſti:⁊ a facie
Htna montes defluxerunt. LXX.

CSi aperueris celum tremoꝛ appꝛehendet:⁊ montes liqueſcẽt ſicut cera a facie ignis liqueſit:
⁊ cõburet ignis aduerſarios:⁊ manifeſtum erit nomẽ tuũ aduerſarũs:a facie tua gentes turba
buntur:cũ feceris gloꝛioſa tremoꝛ appꝛehendet montes.
CQuoniã hoſtes noſtri conculcauerunt ſanctuariũ tuũ.Et facti ſumus quaſi in principio: quando
nõ inuocabatur nomẽ tuũ ſuper nos. Propterea dep̃camur & dicimus utinam diſrumperes cælos
& deſcenderes: & ꝗ ſemper promitteris tua aliquando promiſſa cõpleres. Hoc aũt eo tempore dice
batur:qñ nec dum ſaluator aduenerat:nec de utero uirginali naturæ noſtræ atq; ſubſtantiæ aſſum
pſerat hominẽ quẽ ſaluaret: ut qui portamur imaginẽ Bpcæleſtis. Quod ſi faceres inquiũt:& ape
ti rentur cæli ſiue cælũ ad aduentum maieſtatis tuæ. Montes defluerent uel tremor appræhenderet
montes: & cõſumerentur ſicut cera a facie ignis cõſumitur: & hezechiel aperti ſunt cæli: & uidi ui-

ſiones magnas. Et moyſes in deuteronomũ benedictionibus ipræcatur. Aperiet tibi ds theſaug

ſuũ optimũ bonũ cælũ: ut det tibi benedictionẽ. Et in euãgelio baptiſta ioànes uidiſſe narratur cæ

los apertos: & ſpuùm ſanctũ ſuper dñm in ſpecie colũbæ deſcendentẽ. Montes autem qui aduentũ
dñi de quo ſcriptum eſt. Deus ignis conſumens inſtar ceræ conſumentur: & liquefient. aduerſariæ

poteſtates ſunt: omnes qui ſe erigunt aduerſum ſcientiã dei. De quibus & in nonageſimoſexto
pſalmo canitur. Vidit & cõmota eſt terra. Montes liquefacti ſunt ſicut cera a facie dei uniuerſæ ter-
ræ. Si enim tu deſcenderes: & tua promiſſa compleres. Tabeſcerẽt iuxta ſymmachum aquæ maris:
& oẽm ſalſuginem eaxꝑ ignis ille cõſumeret. De quo & in alio pſalmo ſcriptũ eſt. Sicut defecit fu-
mus deficiant:ſicut conſumitur cera a facie ignis: ſic pereant peccatores a facie dei. Et hoc notandũ
quod cum aquæ maris diuino fuerint igne conſumptæ. Tunc notandum fiat nomen dei ſalua//
toris inimicis eius. De quibus in ſexageſimoſeptimo ꝑpſalmo dicitur: lingua canum tuoꝶ ex inimi
cis ab ipſo. ut quem beneficiis nõ ſenſerãt urbis ſuæ ſubuerſione: & propria captinitate cognoſcãt:
& a facie illius gentes turbabuntur: ſiue ut ſignificãtius in hæbraico dicitur: mouebũutur ut qui priꝰ
immobiles erant ueniant ad ſalutem: cumq; mirabilia fecerit &oſtenderit ſigna in euangelio quæ
quondã oſtendit in ægypto & in ſolitudine confitebuntur ſe gloriã aduentus eius ferre nõ poſſe:
ſiue quod tremor appræhenderit montes: pulchre quæ iuxa hæbraicum quaſi exauditi eſſent qui
ſupra fuerant depræcati. Vtinam diſrumperes cælos & deſcenderes a facie tua: montes defluerent
poſtea inferunt. Deſcendiſti: uerbum caro factum eſt & habitaſti in nobis uere emanuhel quod
interprætatur nobiſcum deus. Et ideo a facie tua omnes montes defluxerunt. De quibus ſupradi-
xim us: hebræi hunc locũ ita ediſſerunt.ſic comburet ignis iniquos: qiũo aquæ feruẽt ignis ardore.
Amaſun.eni non conſumptionẽ: & talem ut cæteri interprætati ſunt: ſed iniquos intelligi uolunt.

CAſeculo

CAle

ſtiert

¶CAſ

(änbys

Chunt

brisine⸗
rteal
chrne
De⸗ goi
tinno.
cupho⸗
bccaii
repece
menten
tentali
UrmS
np
levolo⸗
ſanihoc
oolo
gun le
laehe
Eigom
ggocen
huſcupt
CLaen
aomt
uerſi.
(Ccer
ſoovty
ſras
COue
dos 1
iſe
ii
odor
ldeſt
Iitali
ſtrasun
Parata
ſenum
kegeen
Lſcie
rine
n
Wnd
gan
inn
ſun
an
ſi
lün
los
8
C

Suyper Eſaiam.

unn CA ſeculo nõ audierunt:neqʒ auribus perceperunt oculus non vidit deus abſqʒ te que pꝛepa⸗
raſti expectãtibus te. O ccurriſti letanti ? faciẽti iuſtitiã:in vus tuis recoꝛdabũtur tui. LXX.
kene CA ſeculo nõ vidimus neqʒ oculis noſtris valebunt deus abſqʒ te:⁊ opera tua que facies expe
b ctãtibus miſericoꝛdiã occurrit enim facientibus iuſtitiam:⁊ viaꝝ tuaꝝ recoꝛdabuntur.
uli CParaphraſim huius teſtimonii quaſi hebræus ex hebræis aſſumit apoſtolus paulus de autẽticis Ii
Nen bris in epiſtola quam ſeribit ad corinthios: nõ uerbum ex uerbo reddens quod facere oĩno conte-
engrnir dit: ſed ſenſuum exprimens ueritatem. Quibus utitur ad id quod uoluerit roborädum. Vnde apo/
unon G chriphorum deliramenta conticeant: quæ ex occaſione huius teſtimonii ingeruntur eccleſiæ xpi.
med, De quibus uere dici põt: quod ſedeat diabolus in inſidiis cũ diuitibus in apochriphis: ut interfici-/
mentipl at innocentẽ. Et iteꝶ inſidiatur in apochripho ut interficiat innocentẽ: & iterum inſidiatur in apo/⸗
maant⸗ cripho rectos corde. Aſcenſio enim eſaiæ: & apochalipſis heliæ: hoc habent teſtimonium: & p hãc
hlen c⸗ occaſionem multæq; huiuſcemodi ſpinaꝶ:& maximæ luſtianiæ deceptæ ſunt mulierculæ onera
inälenn tæ peccatis quæ ducuntur deſideriis uariis ſemꝑ diſcentes: & nunquã ad ſcientiam ueritatis perue/
öüdenmn mientes: ut baſilidis balſami atq; theſauri barbeloniis quoq; & leuſibore ac reliquoꝶ nominũ por-
Aurdet tenta ſuſciperent. De ꝗbus diligentiſſimæ uir apoſtohicus ſcribit hiereneus eps lugdunẽſis & mar-
reingad⸗ tyr multaꝶ origines explicans hæreſeon: & maximæ gn oſticoꝶ qui per marcum ægyptum gallia
operatu rum primum ci rca hodanum dein hiſpaniarum nobiles fœminas decœperunt. Miſcentes fabu-
rligen lis uoluptatem: & imperitiæ ſuæ nomen ſcientiæ uindicantes. Quod autem dicit populus in præ-
dubiün ſenti hoc eſt nũquam ſe nec auribus nec oculis cognouiſſe: quæ deus ſanctis ſuis præparer i futuꝑe:
egnio quod occurrat his qui faciunt iuſtitiam: & uiarum illius recordantur. Porro iuxta. xx. dicunt ſe nü l
penner quam deum alium cognouiſſe præter eum qui uere deus eſt: nec alterius talia opera tantaq uidiſ- M
nini bo⸗ ſe quæ facturus ſit his ꝗ expectent miſericordiã eius. Faciantq; iuſtitiam & uiarũ illius recordentur. ðð
mermu⸗ Et quomodo ſcriptum eſt. Deum nemo uidit unquam. Et ixeruʒ nemo uidet faciẽ meam & uiuet:
keor dun ergo deus nequaquà ſermonibus explicatur: nec oculis contemplabilis eſt. Sed ab his uidetur de ꝗ
bus ſcriptum eſt: beati mundo corde qm̃ ipſi deum uidebunt. ”M JJèòMD
rernſip CEcce tu iratus es ⁊ peccauimus:in ipſis fuimus ſemper:⁊ ſaluabimur? facti ſumus vt imnn
lce dus: omnes nos quaſi pannus menſtruate vninerſe iuſtitie noſtre.Et cecidimus quaſi folium
aß uniuerſi:⁊ iniquitates noſtre quaſi uentus abſtuleruntnos. LxxXxX.
na he CEcce iratus es ⁊ omnes peccauimus idcirco errauimus:⁊ facti ſumus quaſi immundi oẽs
lin nos.:vt pannus ſedentis omnis iuſtitia noſtra:⁊ defluximus quaſi folia pꝛopter iniquitates no/
s liggeft ſtras.Sicut ventus aufferet nos. cä
s COrdo præpoſterus. Non quia tu iratus es: ſed quia nos peccauimus tu iratus es: & quia peccanti-
bus nobis iratus es domine. Propterea errauimus: & rectam reliquimus uiã: ſiue iuxta hæbraicum
. Ti qui ſemper ſuimus in peccatis tua tm̃ ſaluabimur miſericordia. Qui per nos inmũdi ſamus: & ꝗc
Peteraac⸗ quid uidemur habere iuſtitiæ: panno ſedentis: ſiue menſtruatæ mulieris comparatur: pro quo the
mporecke odotion ipſum uerbum hæbraicum poſuit: &. dim. quod ſymmachus interprætatus eſt:
mirain ideſt parientium. Aquiala.. oc eſt teſtimoniogꝶ: quando ſanguis in primo coitu ma-
niüti ritali uirginis approbatur. Et defluximus inquit quaſi folia de arboribus quæ ꝓpter iniquitates no
ehenden ſtras uentorum flatibus diſperguntur. In quo conſiderandum quod iuſtitia quæ in lege eſt ad cõ-
e uicii- parationem euangelicæ puritatis ĩmunditia nominetaur. Et enim non ẽ gloriticann q prius glori
theſnug ſicatum fuit: propter excellentem gloriã. Vnde & apoſtolus paulus qui ecundũ iuſtitiam quæ in
att hü r lege eſt uniuerſa compleuerat. Dicit ſe oĩa duxiſſe pro dãno ut chriſtũ lucrificaret propter eminen
aduenni tẽ ſciẽtiã dñi noſtri ieſu xpᷣi.Propter quẽ cũcta arbitratur q̃ſi ſtercora ut xpᷣm lucnifaciat: & iuenia/
duerlanz tur in eo nõ habẽs ſuam iuſtitiã ꝗᷓ ex lege ẽ ſed ꝑ fidẽ xpi qᷓ ẽ ex deo iuſtitia ẽ enim iuſtus ꝗ perit in
ſimoſeno ĩiuſtitia ſua. Si poſt euangelii ueritatẽ umbras uelit exercere legales. Et nõ iuſte quod iuſtũ perſeꝗ.
netle u¹ungde iuxta ſapientiſſimũ ſalomonem. Ois uir uidetur ſibi iuſtus cũ i lege uerſatur: ad quos ns 10
pemuis quitur in euagelio. Vos eſtis ꝗ uos metipſos iuſtificatis corã hoĩbus: qd paulus fugiẽs ait. Nihil mi
deſeetf hi conſcius ſum: nec tamen in hoc iuſtificatus ſum: expecto aũt dei inſtitiã. De qua ſalomõ logtur:
cpotdi intelligite iuſtitiã uerã. Ergo eſt alia iuſtitia quæ nõ hẽt ueritaté: & hæc eſt uera iuſtitia de qua tur-
Liſalus ſum in euangelio dicitur: beati qui eſurit iuſtitiã. quã multi pꝓphetæ & iuſti deſiderauerũt uidere
inini & nõͤ uiderunt. Abrahã aũt uidit iſtã iuſtitiã: & lætatus eſt. Nequaquã ſequẽs occidẽtẽ litteram: ſed
dr ſpũm uiuificantẽ:nec miꝶ hoc de hoĩbꝰdicere. Cuũ aſtra quoq; dei iuſtitiæ cõparata nõ ſint mücda:
gipt⸗ & aduerſum angelos ſuos puerſum quid excogitauerit: ſi ꝗs igitur poſt euangeliũ xpi: & aduen-
ioqur tũ filii dei pedagogæ legis obſeruat cerimonias: audiat populũ cõfitentẽ qd Oĩs illa iuſtitia päno
z pole ſordidiſſimo còparatur: cui & heſter diadema ſuũ qd erat regiæ poteſtatis inſigne cõparat: qd ne-
ti dnad uolũtate: ſed neceſſitate portabat. Tu ſcis neceſſitatẽ meã:qm deteſtor ſignũ ſup capur meũ ĩ
Aent jebus oſtenſionis meæ abhominor illud ſicut pãnũ mẽſtruatũ: nec porto in diebus quietis mex,
ao⸗ Non eſt qni inuocet nomen tuum:qui conſurgat? teneat te. Abſcondiſti faciem tuam a no⸗
g, bis:ꝛ illiſiſti in manu iniquitatis nofrte. LxX. “cl
Pe CEt non eſt qui inuocet nomen tuum:⁊ qui recoꝛdatus appꝛehendat te.Quoniam auertiſti fa⸗
vofunn l

A.iber. xvii.c.lxi.

ciem tuam a nobis:⁊ tradiſti nos pꝛopter iniquitates noſtras. „

Qina inſtar ſolioꝶ de arboribus fluximus: quæ uentus arefacta diſpergit. Propterea nullus inunẽ?

tus eſt qui inuocaret nomen tuũ: & cõſurgens de ruina iniquitarum ſuaꝶ appræhenderet uel tene
ret te diceretq; cum ſponſa inueni quem queſiuit anima mea. Tenebo eum: & non dimittam il/
lum. Ventus in ſcripturis triꝑpliciter ponitur. Aut in tẽtationum magnitudine:aut in peruerſitatezʒ
doctrinæ: aut ſimpliciter uentus quo nubila congregantur: & aer in nubes cogitur. De tẽptationi/
bus illud eſt euangelicũ. Venerunt flumina flauerunt uenti & impegerunt in domũ illam: & non
potuerunt ſubuertere eã: quia ſuper petrã ſtabili erat mole fundata. De peruerſitate doctrinæ: ut nõ

circũferamur omni uento doctrinæ in malitiã hominum. De uento ſimpliciter: & nõ poterant na/

uigare erat enim uentus contrarius. Nõ quo & hoc nõ poſſit ſentire tropologice: ſed quo præſen
ti ſenſui tm̃ ſimilitudinem præbeat: auertente enim dño faciem ſuam a nobis allidimur in manu
iniquitatis noſtræ. Siue tradimur tentationibus propter peccata noſtra. Ex quo diſcimus quod &
iniquitas manus habeat: & omnia peccata quæ nos fortiter ſtrictos tenere deſiderant. Vnde & ĩ ma
nu linguæ mors & uita eſt: & ſanctus præcatur. Ne ueniat mihi pes ſuperbiæ. Nos aũt ꝗa auertit do
minus faciem ſuam a nobis. Scientes illud quod ſcriptum eſt. Omnis qui inuocauerit nomen dnñi
ſaluus erit. Inuocemus nomen eius atq; dicamus. Peccatũ meum notum feci: & iniquitatem meam
nõ operui. Dixi pronuntiabo aduerſum me iniquitatẽ meam dnño: & tu dimiſiſti impietatem cor/
dis mei. Et ſtati habebimus dominum reſpondentem. Deleui ſicut nebulam iniquitates tuas: & fi
cut nubem peccata tua atq; dicimus. Oſtende faciem tuam & ſalui erimus: ut nequaquã ſimus ſerui
peccati:ſed ſerui tui omnis enim qui facit peccatum ſeruus eius ef.
CEt nunc dñje pater noſter es tu:nos vero lutum:⁊ fictoꝛ noſter tu:?⁊ opera manuũ tuarum om/
nes nos:ne iraſcaris dñe ſatis:⁊ ne ultra memineris iniquitatis noſtre. Ecce reſpice populꝰ tuꝰ
oẽs nos ciuitas ſancti tui facta eſt deſerta ſyon deſerta facta eſt hieruſalem deſolata domus ſan
ctificationis noſtre:⁊ gloꝛie noſtre ubi laudauerunt te patres noſtri:facta eſt in exuſtionẽ ignis:
⁊ omnia deſiderabilia noſtra verſa ſunt in ruinaz. Nunquid ſuper his continebis te domine:ta
cebis ⁊ affliges nos nehementer. LXxX.

₰

CEt nunc dñte pater noſter tu:nos aũt lutũ opera manuum tuaꝝ oẽs nos:ne iraſcaris nobis ini

micis:⁊ ne in tpe memineris peccatoꝝ noſtroꝛuz:⁊ nũc reſpice qm̃ populus tuus:oẽs nos:ciui

tas ſancti tui facta eſt deſerta ſyon.Quaſi ſolitudo hieruſalem in maledictione domus ſanctua
rii noſtri:⁊ gloꝛie cui benedixerunt patres noſtri.Facta eſt igne combuſta:⁊ oia gloꝛioſa noſtra
conciderunt. Et ſuper omnibus his ſuſtinebimus te dñe:⁊ tacuiſti ⁊ humiliaſti nos valde.
CSsi noſtra conſideremus merita deſperandũ eſt. Si tuã aũt clementiã qui flagellas omnem filium
quẽ recipis audemus præces fundere. Tu enim pater noſter qui dignatus es dicere filius primo ge/

nitus meus iſrael. Et quãquam lutũ ſimus & opera manuũ tuaꝶ: & fictor noſter:ſi nec uas figulo ua

leat reſpondere quare ſic uel ſic factum ſit:tamẽ ſcientes eſſe nos filios audemus dicere:ne iraſcaris
dũe ſatis: nõ irã uitamus: nec ultra patientiã tuã querimus: per quã theſaurizabimus nobis in die ire

ſed hoc ꝗ ſumꝰ: ne iraſcaris nobis ſatis: ne tempore ultiõis atq; uindictæ memineris iniquitates no/

ſtras. Sed magis reſpicias populũ tuũ: qui quondam tuus appellatus eſt populus. Et ciuitatis ſanctu
arii tui miſerearis in qua inuocatum eſt nomen tuũ. Quæ ciuitas appellatur ſyon & hieruſalẽ: quã
fluminis ĩpœtus lætiſicat. In qua quondã fuit ſpecula uirtutũ & pacis contẽplatio. Domꝰquoq; tua
ideſt templũ ſanctiſicationis noſtræ & gloriæ in qua laudauerunt te patres noſtri in ruinas & cine/
res concidit: & incendio uaſtante deleta eſt: ut nequaquã in ea offerantur uictimæ. Nõ paſca cæle/

bretur:nõ ꝗcquã fiat de cerimoniis q́s tu fieri pᷣcepiſti: ſed oĩa deſiderabilia noſtra uerſa ſint ĩ ninas

Cũu hæc igitur ita ſe habeant: nunquid dñe ſup his cõtinebis miſericordiã tuã & tacebis aduerſariis
blaſphemantibus: & affliges nos atq; humiliabis. Nõ more ſolito:ſed nimis quæ oĩa iudæi aſſyrio
rũ & babylonioꝶ tẽporibus putant eſſe cõpleta:nos aũt iuxta ea quæ ex pſona ſaluatoris ſequũtur.
Apparui his qui nõ interrogabãt: inuentus ſum ab his qui me nõ querebãt: ad tempus romanæ ui/
ctoriæ uniuerſa referimus: quæ ioſephus iudaicæ ſcriptor hiſtoriæ ſeptem explicat uoluminibus.
Quibꝰipoſuit titulũ captiuitatis iudaicæ ideſt. & ſuperfluũ eſt ea ſermone diſſerere:quæ
oculis pateant: cum oĩa deſiderabilia eoꝶ uerſa ſint in ruinas: & tẽplũ toto orbe cælebratũ in ſterꝗ
linium urbis nouæ quæ a conditore appellatur helia: & in habitaculũ tranſierint noctuaꝶ. fruſtra
quæ cotidie dicunt in ſynagogir ſuis. Sup his oĩbus dñe ſuſtinebimus & affliges nos atq; humilia
bis uehementer: poſſumus hæc referre ad eccleſiã uel ad ſancti uiri animã quæ rectæ appellari põt
ſpecula & uiſio pacis: qñ pater & filius & ſpũs ſanctus habitauerit in eã ſin uero uitio uel noſtro uel
populi huiuſcemodi ſyon a domino fuerit derelicta. Statim patebit incendio ignitarum diaboli
ſagitarum. Omnes enim adulterantes: quaſi clibanus corda eorum. Et expulſo pudicitiæ frigore li
bidinis in templo dei flamma craſſabitur. Vt quicquid in nobis glorioſum prius & inclitum fu/
it corruat deleatur & pereat. Et impleatur illud quod in pſalmis dicitur: combuſſerunt igni ſanctua

rium tuum prophanauerunt in rerra tabernaculũ nominis mui. Quod ſolus poteſt ille reſtinguere
de cuius uentre fluunt aquæ uiuentes flumina. S MM
EXPLICIT

Aunmd

pimn
jterln

ſiin

hoſtu
litiass
cetenn
Sott
Cöiti⸗

büdin

lettis
tork
ſeder

Kura.

ern⸗
n
ae
xit

ege
dit

more

me
iey
ſeur
kell
naſ
ſacl
bon
ede

Super Eſaiam.

WlriH JMMD EEEEErxPLICIT EXPLANATIONVM INESAILAM

l LIBER.XVII. INCIPIT LIBER. XVIII.
win ⸗ VO deuiceſimus in eſayam immo extremus liber tuo filio euſtochiũ &
emin 2 ſanctæ matri tuæ paulæ nõ dedicatur. Vt qs pari honore ſuſpexi: æqua
in, ND Ccmemoratione nunc recolã. Præſertim cũ & illa dũ uiueret hoc opus
Nt Vtecum crebrius poſtularit. Et uir eruditiſſim us frater tuus pammachius:
Bl Stüc & poſtea frequentibus ſcriptis cogere nõ deſtiterit: mihiq; & præ
eunn, e S . ſentium amicoꝑ & abſentium: uirorũq; ac fœminaꝑ in xpᷣo dormietiũᷣ
w eadem reli gio ſit:ideſt animorum caritas nõ corpoꝶ. Nec ignoro quã
unnn ta inter homines ſententiaꝑꝶ diuerſitas ſit. Nõ dico de myſtenio trinita-
wcwi ( /tis cuius recta confeſſio eſt ignorantia ſcientiæ: ſed de aliis eccleſiaſticis
nleiin RAEA “dogmatibus de reſurrectione ſcilicet: & de ammarum & humanæ car-
W m ſtatu. De repromiſſionibus futurog quomodo debeãt accipi: & qua
— – E ratione in telligenda ſit apochalipſis ioannis: quã ſi iuxta littera m acci-
e pim du eſt. Si ſpũaliter ut ſcripta ẽ diſſerem multoꝶ ueteꝑꝶ uidebim ur opiniõib? cõtra
emmein ire: latino& tertulliani uictorini lactãtii: græcoꝶ ut cæteros pᷣtermittã. Hirenei tm lugdunẽſis epi
em co, faciã mẽtionẽ: aduerſum quẽ uir æloquẽtiſſimus dionyſius alexãdrinæ eccleſiæ põtifex elegantẽ
unn f ſfcribit libyæ irridés mille annoꝶ fabulã: & aureã atq; gẽmatã ĩ terris hieruſalé. Inſtaurationé tẽpli:
muſeni hoſtiaꝶ ſanguinẽ: otiũ ſabbati: circũciſiõis iniuriã: nuptias partus: liberoꝶ educationẽ: æpulaꝶ de
litias: & cunctarũ gentiũ ſeruitutẽ: rurſuſq; bella exercitus: ac triuphos & ſuperato neces morteq;
munot, cẽtenarii peccatoris. Cui duobus uoluminibus rüdit apollinaris. Qué nõ ſolũ ſuæ ſectæ hoĩes: ſed
Dopnlenr & noſtroxꝑ in hac ꝑte dũtaxat plurima ſeꝗtur multitudo: ut pᷣſaga mẽte iã cemã ꝗtoꝶ in me rabies
donfn cõcitãda ſit. Quibus nõ inuideo ſi tm̃ amàt terrã: ut ĩ regno xpᷣi terrena deſiderẽt: & poſt ciboꝑꝶ ha/
ond ini buüdaãtiã gulæq; ac uẽtris ingluuiẽ quæ ſub uẽtræ ſunt ꝗrãt. De ꝗbus apoſtolus paulus. Eſca inquit
domietn uẽtri & uẽter eſcis. Deus auũt hũc & illa deſtruet. Et nõ ẽ regnũ dei cibus & potus: & dñs atq; ſalua-
tor. Erratis inqr neſciẽtes ſcripturas neq; uirtutẽ dei.In reſurrectiõe enĩ neq; nubẽt neq; nubentur:
Nobis ini ſed erũt ſimiles angeloꝶ. Nec hæc dicẽs aufero corpo& ueritatẽ. ꝗᷓ ĩicorrupta & iĩmortalia reſurre-
nogcui/ ctura cõſiteor. Vt mutẽt gloriã nõ ſubſtãtiã. Sicq; recto incedẽdũ ẽ tramite ut nec ad ſiniſtrã nec ad
sſanca dexterã declinemus. i. nec iudaicũ nec hæreticũ ſequamur errorẽ. Quox alii ꝗ carnis ſunt: ſolas di
ſanoſ ligüt carnes: alii ingrati bñficioꝶ dei hẽre detractant quod xp̃s & natus habuit: & reſurgẽs. Cũ eniʒ
Ae. apoſtoli eũ putarẽt ſpũm uel iuxta euãgeliũ qd hebræoꝶ lectitat nazareni icorpale dæmoniũ: di-
* xit eis. Quid turbati eſtis: & cogitatiões aſcẽdũt ĩ corda ueſtra? Videte manꝰ meas & pedes: ꝗa ipſe
1 ego ſum. Palpate & cernite ꝗa ſps carnẽ & oſſa nõ hẽt ſicut me uidetis hẽre. Et cũ hoc dixiſſet oſtẽ
igh dit eis manus & pedes. Rurſumq; thomæ locutus ẽ abigẽti. Infer digitũ tuũ huc: & uide manꝰ me/
neinin as: & extẽde manũ tuã & mitte in latus meũ: & noli eẽ icredulus ſed nidelis. Deniq; adꝓbãdã corpo
ünchi ris ueritatẽ ſumpfſiſſe ſcribitur cibos quos & archiſynagogi ſiiæ iuſſerat tribui quã a mortuis ſu⸗⸗
unn ſcitauit: & lazarus ne reſurrectio eius phätaſma putaretur: Cũ ſaluatote narratur iniſſe cõuiui. Nõò

– quo poſt reſurrectionẽ mãducemus & bibamus: ut miliarii noſtri uolũt: & ĩ mortalia atq; icorrupta
sni corpora alimoniis ſuſtẽtãda terrenis ſint. Alioꝗn ubi cibus: ſequũtur ò morbi: ubi morbi adhiben
dus eſt medicus: ubi medici: frequẽter ĩteritus. Rurſumq; reſurrectio & noua ex integro cõuerſatio:

fret ſed ut reſurrectiõis fidẽ ciboꝶ aſſũptio cõprobaret. Hæc magnope p̃cauemꝰ & pᷣſſius loq mur:ſciẽ
ſa tes ĩter ſerpẽtes nobis & ſcorpiões ãbulãdũ: ꝗ mordẽt & feriũt ĩ abicõdito. De ꝗbꝰ& eccleſiaſtes. Si
– mordeat ĩqt ſerpẽs iſilẽtio mihil eo minꝰhẽt ꝗ occulte detrahit: &huiꝰpater dauid. Sedẽs aduerſus
iupu fratrẽ tuũ loqbaris: & aduerſus filiũ matris tuæ põebas ſcãdalũ. Hæc feciſti & tacui exiſtimaſti iniq/
nini tatẽ qd eso tui ſimilis. Arguã te & ponã cõtra faciẽ tuã. Vt qꝗ ĩ aliis criminaris ipſe hẽre docearis. Si
zichit ät explanationũ ĩ pphetas diſplicet lõgitudo:audiat libere multo me pauciora dixiſſe quã reæ ob/
benin ſcuritas flagitat: poſſe unũquẽq; de noſtra latitudĩe breues ſibi cõmẽtariolos facere:ꝗ ti pleno iĩ
mmen tellectui nõ ſufficiẽt. Neq;.n. ſimplex a ꝓphetis hiſtoria: & geſtoꝶ ordo narratur: ſed eni gmatu ple
mnni na ſunt omnia:aliudq; in uerbis ſonãt aliud tenetur ĩ ſenſibus: ut quæ eſtimaueris plana & inoffen-
S ſa currere lectione:ſequentium rurſum obſcuritatibus inuoluantur. Verum tempus eſt ut finem im
finte ponam uolumimi prophetali in cuius expoſitionem ſi prolixior ſolirofuero extremis partibus cõ/
,M cedendum eſt quas diuidere nolui: ne librorum numerus augeretur. CAPITVLVYVM. LXV.
umii AEcſierunt me qui ante me non interrogabant inuenerunt qii nõ queſierunt me. Ecce
in i ſego ad gentem:oue non inuocabat nomen meum. LXxx. W=Wè
Koone 94CApparui non querentibus me inuentus ſum ab his qui non me interrogabant. Bi⸗
lubol xi ecce ego in gente que non inuocauit nomem meum.
pnl C Ad orationem populi mixtã quærimoniis in qua dixerat. Quare nos errare feciſti dñe de nia tua
unſ⸗ induraſti corda noſtra ut nõ timeremus te: Reſpõdit ut iudæi uolunt deus pater ut nos probamus
oen dominus atq; ſaluator: in tantum nõ ſum rigidus & crudelis: qui malo pœnitentiã peccatoris quã
R mortẽ: nec repello filios pœnitentes: qui tamen ſui nominis ſeruauerint dignitateʒ: ut etii alienos

1

Liber. xviii.c.lxv.

ſaluare uelim. Qui enim me nõ quærebant:nec dicere poterãt. Quæ ſcripfit moyſes in lege & pp-/ ihe⸗
phetæ. Inuenimuis ieſum: ipſis apparui. de quibus & alibi propheta teſtatus eſQRubus non eſt an/ Pinpin
nuntiatũ de eo audient: & qui nõ audierunt intelligent. Vos aũt qui legem dei die ac nocte medi/ ſeuneßs
tamini fruſtra iactatis pœnitentiam cuius opera nõ facitis. Vnde euan geliſtæ & apoſtoli ſemp ad/ olerina
uentum dñi ueteris teſtamẽti cupientes teſtimoniis roborare dicebant. Vt im pleretur quod dictũ omnesſe⸗
eſt per prophetã. Centurio duũm nõ quærebat: & audiuit a dominomeq; in iſrael tantã fidem inue Ccitenn
ni. Siropheniſſa mulier prophetaꝶ æloquia neſciebat: & domini uoce laudatur. O mulier magna mtateht
eſt fides tua.Regulus qui græcæ dicitur. quem nos de aula regia rectius interprætari poſ cba.
ſumus palatinum. Nõ ſolum filii:ſed uniuerſæ domus ſuæ repperit ſanitatem. Quod autẽ iuxa hæ hubennrt
braicum dicitur. Quæſierunt me qui ante nõ interrogabant ad eundẽ ſenſum refertur: ut prius dei Ueuirne
notitiam nõ habentes poſtea querant dim: & eum reuelatione cognoſcant: qui & paulo dum ec- g Ehe
cleſiam credentium perſequitur reuelatus eſt. Et apoſtolo petro ait beatus es ſymon bariona: quia pi⸗
caro & ſanguis nõ reuelauerunt tibi: ſed pater meus qui eſt in cælis. Hunc querebat & moyſes lo⸗- eae⸗
quẽs deo.Si inueni gratiam apud te oſtẽde te mihi manifeſte: ut uideam te. Maiores diuitias the- a
ſauris ægipti xpᷣi opprobrium præſtolans dũ retributionẽ deſiderat futurorum:& inuiſibilem deũ C ſ
quaſi uideret animo contemplabatur. De quo & in pſalmis legitur. Spes omnium finiũ terræ & in 6
mari longe: & in geneſi. Ipſe erit expectatio gentium. Quodq; ſequitur dixi: ecce ego ſum ad gentẽ
quæ nõ inuocabit nomen mei. Illi ſenſui conuenit: qui eſt miſit me ad uos. Qui cum in forma dei W
eſſet nõ eſt rapinam arbitratus æqualem ſe eſſe deo fecit ſui nominis gentes xpianorum. Mtiii
jdi manꝰ j ir 1— ſtur in via ſi bᷓ ocitats lerethu
CExpãdi manꝰmeas ad populũ icredulũ ꝗ graditur in via ñ bõa poſt cogitatões ſuas. LXX. *
CExpandi manus meastota die ad populum incredulum ⁊ contradicentem:qui non ambula Hai
uerunt in via bona:ſed poſt peccata ſua. fuucn
CNHoc quod ſupra dictum eſt: apparui his qui me non interrogabant. Inuentus ſum ab his qui me lumn
nõ querebant. Apoſtolus paulus ſcribens ad romanos cum ſup gentium perſona expoſuiſſet adie hun
cit. Ad iſrael autem dicit. Expandi manus meas ad populum incredulum & contradicentem. Qui Wwca⸗
cum beneſiciis dñi uinceretur: & ultra hominem ſigna conſpiceret. Loquebatur. Iſte non eicit dæ/ Gtäeeng
monia:niſi in belzebub principe dæ'monioꝶ. Et iterum ſamaritanus es tu & dæmoniũ habes. Et Canucüe
rurſum. Cum ſis homo facis te deum. Et alibi iſte homo non eſt a deo qui ſabbatum non cuſtodit Vxmppet
& multa alia quæ longum eſt texere. Deniq; cum ille in cruce extenderet manus ad populum non Ppotat
credentem & diceret. Pater ignoſce eis: quod enim faciunt neſciunt:illi eregione dicebant. Vha ꝗ Witante
deſtruit templum: & in tribus diebus ædiſicat illud deſcendat nunc de cruce & credimus ei. Alios AYlumN
ſaluos fecit fe ipſum ſaluum facere nõ poteſt. De hoc & ſymeon in ulnis tenens paruulum prophe hnpmtünus
tabat. Ecce hic poſitus eſt in ruinam & reſurrectionẽ multorum: & in ſignum cui contradicetur: & ins rel
romæ iudæi loquuntur ad paulum. De ſecta notum eſt nobis quod ubiq; ei contradicatur. Poſſu- helunc.
mus expanſas manus: & in largitate donantis accipere quod nihil eis petẽtibus denegarit. Sed ſta/- lunca.
tim & roganti leproſo reddiderit ſanitatem: Et cæcus a natiuitate acceperit oculos: & eſurientia in Kſani⸗
deſerto exceptis pueris ac mulieribus populoruʒ ſaturata ſint milia. Significant expanſæ manus & (cdice
parentis clementiam ſuos filios in ſinu recipere geſtientis. Qui ecõtrario ambulauerunt in uia luncas
nõ bona & ſecuti ſunt cogitationes ſuas. Quibus dominus loquitur per prophetam. Auerte pe- bonien
dem tuum a uia aſpera. Dilexerant enim alienos: & inſtar meretricis dixerãt. Vadã poſt amatores prorum
meos: & relinquentes uiam bonam: quæ dicit in euangelio. Ego ſum uia: ambulauerũt per latam Kinma
& ſpatioſam uiã quæ ducit ad mortem: & ſecuti ſunt cogitationes ſuas quas propheta deuitãs do/ (Adſom
minũ depræcatur. ab occultis meis mũda me dnñe: & ab alienis parce ſeruo tuo. Si mei non fuerint Atleen
dñati: tũc ĩmaculatus ero. Et apoſtolus eos ꝗ nõ habuerüt notitiã dei tradi docet reprobo ſenſui & +–☛
opibus malis: ut faciãt ea ꝗᷓ nõ oportet. Nos aũt pſalmiſtæ uoce dicamus deduc me in uia recta. etc
¶Populus qui ad iracundiam pꝛouocat me ante faciem meaʒ ſemper qui immolant in hoꝛ/ deund
tis ⁊ ſacriſicant ſuper lateres. LXXN. CN
VPopulus hic qui exacerbat me in conſpectu meo ipſi ſemper immolant in hortis:⁊ adolent dir
incenſum ſuper latere demonibus qui non ſunt. a
Dicente domino non facies tibi idolum: neq; ſimilitudinem omnium quæ in cælo ſunt: & quæ
ſuper terram. Et per moyſen increpante facientes irritauerunt me in alienis: & in habominationi- tſ—
bus ſuis me ad amaritudinem prouocauerunt. Immolauerunt dæmoniis: & nõ deo illi ſtudio deli 4 .
quendi quaſi irritarent & prouocarẽt deum. Nõ ſolum fecerunt quod nõ licebat: ſed iugiter ſemp E .
q; fecerunt peccantes in conſpectu domini. Cuius oculis cuncta patent: uel in tẽplo eius idolis ho/
ſtias ĩmolantes ac ne quid uero deeſſet ſacrilegio immolabãt in hortis: & adolebant thura ſuper la Iut
teres. Iungentes idolatriæ luxuriam: & ſacrificiis uoluptatẽ & pro uno altari quod in politis lapi/ nih
0 dibus dei erat lege con ſtructum coctos lateres agrorum ceſpites hoſtiaꝶ ſanguine cruentabant. der
Hoc dictum ſit iuxta litteram. alioquin ſecundum intelli gentiam ſpũalem: omnis hæreticus ad ira We
cundiam prouocat dominum. Et in falſitate dogmatum ſuoꝶ offert immunda ſacrificia. Nequa- luu
quã firma & mãſura perpetuo: ed inſtar horto& ad breue uirẽtia carnis delitiis puidẽs. Cui dicitur. ð

Omnis. A

Super Eſaiam.

ltelis comedunt. Quo in libris eorum hæretica arte conditum eſt. Quoꝶ uaſa ĩmunda ſunt oĩa: tam ſci /
licet corpora quam doctrinæ. Et in tanta dementiam ueniunt: ut quicũq; eorum non fuerit ſimilis

wict, mnis caro ſfœnum: & omnis gloria eius quaſi flos fœni aruit. Fœnũ & flos decidit uerbũ autem
erel dñi quod in eccleſũs prædicatur bermanet in æternũ. Hos hoſtos & uinea ſua nolẽs fieri nabotha:
lnpa⸗ ab impiiſſimo rege ſanguinem fudit. Neq; enim congruum erat ut paterna periret hereditas. Exci RM
Wäfi ſis uineis quæ afferunt fructum qui lætificat cor hominis: in loco uirtutum delitiaꝶ atq; uitiorum
ni⸗ holera naſcerentur. Fertur ſapienti ſſimi aput græcos merito cælebrata & laudata ſententia. Qui .
u omnes ſeculi uoluptates &mnpã mundi atq; luxuriã cæleriter tranſeuntẽ hortos adonidis uocat.
eni Sacrificant quoq; hæretici ſuper lapides: quando errores ſuos & exquiſita m endacia dialectica nitũ
n tur arte firmare: & in quadrũ extruere: “ ut aiunt. „ ideſt ſecti in latere pul-
tiudi chris atq; deſcriptis lineis roborare. Qc aut in. Ixxx. legitur. Dæmonib?ꝗq nõ ſunt &in hæbraico nõ
*“R habetur illo ſenſu accipiẽdum: qd & iuxta ſpüm nec dæmonia ſubſiſtãt. Quæ a deo queræ ẽ exci/-
eni derũt: nec ſectæ hæreticoꝑ ꝗ nullã retinẽt ueritatẽ: ſed ĩ umbraꝑ ſimilitudinẽ trãſeũt atq; itereunt
ain⸗ Vñ & heſter loqtur ad dm: ne tradas hæreditatẽ tuã his ꝗ nõ ſunt. Et ſanctꝰ pcaturĩ pſalmo. Igno H
iiin ſce mihi ut refrigerẽ priuſquã abeã & ultra nõ ſubſiſtã. Qui enĩ dũ in hoc uiuit corpore ueniã pec-/
dieni catoꝶ nõ fuerit conſecutus: & ſic de uita exceſſerit deo perit & eẽ deſiſtit: licet ſibi ſubſiſtat ĩ pœnis. D
eei Quli habitãt in ſepulchꝛis ⁊ in delubꝛis idoloꝝ:qui comedunt carneʒ ſinllam ⁊ ius pꝛophanũ
* in vaſis ſuis qui dicunt recede a me non apꝛopinques mihi:quia immundus es. LXXN.
whnl CIn ſepulchꝛis ⁊ in ſpecubus doꝛmiunt pꝛopter ſomnia ꝗ comedũt carnẽ ſuillã:ꝛ ius hoſtiaꝝ
rmch pꝛophana omnia vaſa eoꝝ qui dicunt abij longe a me ne apꝛopinques mihi qm̃ mundus ſum.
. CNihil fuit ſacrilegii quod iſrael populus prætermitteret. Nõ ſolum in hortis immolans: & ſuper
. I lateres thura ſuccendens. Sed ſedens quoq; uel habitans in ſæpulchris: & in delubris idolorũ dor-
anbul miẽs: ubi ſtratis pellibus hoſtiarum incubare ſoliti erant: ut ſomnis futura cognoſcerent. Quod in
phano eſculapii uſq; hodie error cælebrat ethnicoꝶ multorumq; aliorum: quæ non ſunt aliud ni/
uine ſi tumuli mortuorum:nec hoc erant impietatis fine contenti:ſed porcorum quoq; carmnibus ueſce
icktace bantur. Quod lege prohibitum erat. & ius heſternum: quod græci uocant. auidis fauci/
em. Ju bus deuorabant. Vnde tam ipſi quam uaſa eorum immũda erant: & in tm̃ procacitatis ac ſuperbiæ
eickr cotidie augumenta capiebant. Vt quicũq; nõ ſimili duceretur errore euʒ arbitrarenturimmundũ.
haber l Contactũq; eius fugerent: quẽadmodum ſamaritani & iudæi nobis faciũt.Omneſq; hæretici qua
nanhar les nuper ſub magiſtro cerebroſo in gallia pullularunt. Qui baſilicas martyrum declinantes nos
Wumnon- ꝗbus otationes ex moræ cælebramus: quaſi ĩ mundos fugiunt.Hoc autem non tã illi faciunt quã
1 h habitantes in eis dæ'mones: fortitudinem & flagella ſancti cineris nõ ferentes. Quis autem hæreti
A. Alo corum n requieſcit in memoriis: nõ dormit: in ſpecubus magiſtrorum: qualis fuit marcion: & ua
npoopbe lentinus: & nuper eunomius mentis ĩmunditiam leproſa carne coueſanecAni lumen ſancti ſpi/
Mnd ritus relinquentes & cænaculum in quo apoſtoli uerſabantur in diaboli tænebris cõmorantur &
moh, ſpeluncas Ailigunt⸗Qvar hieremias myſtico ſermone condẽnat. Facta eſt hæreditas mea quaſi ſpe
Rr lunc. quã noſtri belua uocant: quod animal ſemper cadauera perſequitur: & uiuit ſucco
niemin ac ſaniæ corpoꝶ mortuorum: aduerſum hos qui habitant in ſepulchris. Et abbacuc lamẽtabili uo
mand ce dicebat. Vhæ qui potum dat proximo ſuo potionis turbidæ: & inebriat eum ut reſpiciat ad ſpe-
tinu luncas ſuas. De his ſpeluncis & dominus loquebatur. Scriptum eſt domus patris mei: domus ora-
ene pe⸗ tionis uocabitur uos autem ſeciſtis eam ſpeluncam latronum.In quibus animas interfici tis decæ/
naotes ptorum ut non uideatis in eis uiſiones. De quibus idem ſaluator aiebat. Ego uiſiones multi plicaui: R
am & in manibus prophetarum aſſimiliatus ſum: & alias ad eum locutus ſum. quid in uiſiõe filii iſtius:
urigco⸗ ſed ſomniis credatis & fantaſmatibus quibus præcepit dominus nõ eſſe credendum: iſſti porcorum
W carne ueſcuntur. De quibus dicitur: ne miſeritis margaritas ueſtras ante porcos: & ius prophanum
eum quaſi perditum deteſtentur. H . .
CAſti fumus erũt in furoꝛe meo ignis ardẽs tota die.Ecce ſcriptũ ẽ coꝛã me nõ tacebo:ſʒ red/ *
Aben dã ⁊ retribuã in ſinn eoꝝ inigtates vr̃as:⁊ inigtates patrũ veſtroꝝ ſimul dicit dñs.Qui ſacriſi D
cauerũt ſup mõtes ⁊ ſuꝑ colles cxpꝛobꝛauerũt mihi:⁊ remetiar opꝰeoꝝ pꝛimũ ĩ ſinu eoꝝ.LXxX.
C Iſte eſt fumus furoꝛis mei ignis ardet in eo cunctis diebus.Ecce ſcriptum eſt.In cõſpectu
i mæeo non tacebo:donec reddat ⁊ retribuam in ſinn eorum peccata ſua:⁊ patrum ſuoꝝ dicit dñs. D
Qui adolebãt icẽſuʒ ſuꝑ mõtes ⁊ ſuꝑ colles expꝛobꝛauerũt mihi.Reddãa oꝑa eoꝝ ĩ ſinũ ſuuzʒ.
ſ⸗ CPropter opa ueſtra: & incredibilẽ mẽtis arrogantiã: ut immundi mundos putaretis immundos
ln eritis fumus ignis ardentis qui de meo furore ſuccenſus eſt. furorem autem: obliuionem. iram. pœ D
to nitudinem ita deo debemus accipere: quomodo pedes: manus: oculos: aures: cætera mẽbra quæ D
hal habere dicitur incorporalis & inuiſibilis deus. Nô quo his pateat perturbationibus qui eas dono
gratiæ ſuæ extinguit in nobis. Sed quo per noſtra uerba dei erga nos intelligamus affectum: ne-- .
thnn q; enim ira quæ eſt ultionis libido ita definitur in domino: ut in hominibus quæ mareriam ha-
nin Pet in noſtris uitiis. Non in domini uoluntate qui theſaurizamus nobis iram in die iræ: & re-
8 uelationis iuſti iudicii dei. Vt tribulos noſtros & ſpinas: & zizania quæ pro ſemine dei attulimus.

Ligna quoq; fœnum & ſtipulã quæ ſuper fundamentam pauli ædiſicabimus ſapiens flamma c
ſumat. De hoc igue perpetuo: & in moyſi cantico legimus. Ignis accenſus eſt de furore meo: &
debit uſq; ad infernum deorſum. Deuorabit terram & genimina eius comburet ſundament ms
tium: & ſagittæ meæ cõſumẽt eos. Cuius teſtimonii hic ſenſus ẽ quod ignis dei cruciat peccatorca

& eos uſq; ad inferos perſequitur. Qualis erat & diues ille in euangelio purpuratus qui requieſcẽ/

te lazaro in ſinu abrahã ærernis torquebatur ardoribus. Terrã quoq;: ideſt carnem noſtram: & ge-
nimina eius: ideſt carnis deſideria enadem flamma comburet: & fundamenta montium ſe ge,
uant contra ſcientiam dei. Ipſoſq; mõtes dei iacula diſperdũt: ut humiliati in pœnis monre zes d⸗
ſiſtant. Ecce inquit ſcriptum eſt coram me. Omnia enim noſtra peccata dei patent oculisige in kir
ſcripta ſunt libris De quibus in danihele legimusthroni poſiti ſunt: & libri aperti ſunt D ib 1
in alio loco dicitur. Super terrã ſcribantur: & nequaquam ultra reticebit. Qui prius dixera tact⸗
nunquid ſemper tacebo dicit dominus. Sed reddet unicuiq; quod operatus eſt in ſinu eins . ce
in cordis arcano: ut eos propria torqueat conſcientia de qua & oſeæ propheta uaticinatur 6 . a
in gladio principes eoꝶ propter indiſciplinationẽ linguæ eorum. Hæc eſt detractio ipſo . ſi n
eorum: quæ de uniuſcuiuſq; corde procedit. Simile quid & in prouerbiis ſcribitur. In ſl ledl “
tur ſuo iniquis omnia: qui ſinus propter animæ principale alio noĩe appellatur ca ut: uia *
dedi in capite eoꝶ. Et alibi conuertetur dolor eius in caput eius: & ſuper uerticẽ inl ini . ſan ei⸗
deſcendet. Eſt autem & bonus ſinus qui ſanctitate fruitur cõſcientiæ. De quo p ſalmiſta dlncar 1
oratio mea in ſinum meum conuertetur. Intelligitur ſinus & affectus in quẽlibet at dilect ar⸗ z4
do ad maritũ ſermo dirigitur uxor quæ eſt in ſinu tuo: & ad parentem adducent flin t0 . finn
Vnde & omnes qui patrem habent abraham & uirtutum eius ſimiles eſſe meruerunt re wie ſu in
ſinu eius:neq; enim patres quorum nunc iniquitates nobis & peccata redduntur eos debe Acut in
cipere de quoꝶ ſemine noſtta nata ſunt corpora: Alioquin & ipſe moyſes qui dixerat. P mus ac/
trum filiis eſſe reddenda in tertiam & quartam generationem his qui derlar deum inte ccata Pa-
tur ſententiam ſuam dicens. Non morientur filii propter peccata patrum: ſed unuſqui 4 kihrxta⸗
cato morietur. Eandem hezechiele approbãte ſententiam: quod nequaquam dicnan “ no pec
la.Patres uuam acerbam comederunt: & dentes filiorum obſtupuerunt. Sed eius tant . 4 Horabg⸗
ſtupeſcere qui comederit & perire animam peccatricem: nec externa lugere peccata Ex gint e
gimus uel in bonam partem uel in contrariam eos accipiendos patres:quibus unuſ ſſa⸗ ri
tur cum de hac uita exceſſerit. Sacriſeauit autem ſuper montes & colles iſrael uand . 8 cer &
aautco mitulos poſiit6 exh tobiauit domino ſuper præceptis ſuis dum cis neglexir cenino
& cultu æmonibus tribuit: quorum opera redden e herori
contẽnens eccleſiaſticã ſimplicitatẽ ſacriſicat in möntibns & BPBr een enbechta cerbadt.
ESDie dien aſt e Geciann pꝛopter ſeruos meos:vt non diſperdam totum. LXX.
beme ietio eit in eof quomodo ſi inueniatur acinum in botro ⁊ dicatur ne contingas illud quia
CDiactata ein ie⸗ ſrun pꝛopter ſeruum meum vt non diſperdam omes..
quod doceat unũquẽqʒ ſuo perire peccato: eti ſi cccalniumn ſi um õõ exempli
cunctorum uitio non periie. Si quis ait in botro uua quæ ad Rhiamaatem berucn n

CHec dicit dominus quomodo ſi inueniatur granum in botro⁊ dicatur:ne diſſipes illud quoni

aceſcentes attulit fructus uel aliquo aeris ac terræ corrupta eſt uitio. Vnum granum reperiret illæ⸗

eiea at. Quia benedictio domini ẽ: ut in tanta acinorur itudir
euaderet ſiccitatem. Sic inquit de ĩẽ i ili anta acinorum multitudine: ſalũ
. iudæorum innumerabili multitudine offendit deũ. Si
cos iuſtos inuenero liberabo eos de interi neduæ fkendit den ai pau-
75 rabe eritu plurimorum. Et hoc faciam propter ſ ab
yſaac & iacob. Ad quos facta eſt repromiſſio ſiue pr SS propter ſeruos abraham
in. . opter eos qui inter pluri tator iu
mihi. Tale quid et in geneſi legi Pre 55 plurimos peccatores ſeruiũt
mun. ¹: gimus:quando de quinquaginta uſq; ad decem paulatim
iuſti qui de peccato liberent ciuit de i Saa arcem pauſatin quærarnur
ungan! ciuitatem: & loth de ſodomis cum filiabus ſuis ſolus i ipitu
2nde tar . cum uis ſolus iuſtus eripitur.
Dee nancarho lica on Kribitur. Qod cruciaretur anima ipſius uidentis nefanda romtmit⸗
oe ain in corporis habitu demonſtraret. Enoch quoq; inter iu plurimã mu
traret. eccantiũ plurimã m
rudinen lusprut ad deum eſt: & noe cum liberis ſuis propter Lclinaneth ommern carnẽ
mies aenarilg eſt ln nuiun dclere non potuit. Sed & abraham de igne caldæorum ſidei integri-
ſicalidumin delenid n enſum & hieremiæ uerba ex perſona domini dicentis conſentiunt qua/
aia nninetntm in ueni iſrael cum occiſis gladio. Cum enim inquit omnis mũdus ydolatriæ
Bon pielium iultet aai exanimis. Inueni iſrael in abraham habere calorem fidei quaſi medicus
die d Aniber enama ultmnibn morruotucmabt quem enſern dulſiauibaut uenis aliquid habere
. . t ianitatem. Pro eo quo
hoc eſt quaſi . r iaiuiater quod ſcriptum eſt.
quo & e i . Cnerreften interpres uerbi ambiguitate decœptus lupinum interprætatus eſt in
. rtant:; & tamen ſciendum in hæbraico pro calore ſcriptum eſſet hoda
quod

A —

noc
E
zlent
ſhento

Lie

geent
Pento

C

latſen
nreli

ſcua

nie

wott

AAß

nitun
poſi
de
Kium
ſemen
deh
ſenin
heti
Deg⸗
noc
Ubeh
ſann
clli
ſout
War
Pe⸗
ſ⸗
1

.“„

Super Eſaiam.

o quocd interprætatur gratia: quod ſcilicet gratia dei: & non merito opeꝶ ſuorum ſaluatus ſit ifrael.
N CEt educaʒ de iacob ſemen:⁊ de iuda poſſidentes montes meos:⁊ hereditabunt eã electi mei
Nr 2 ſerui mei habitabunt ibi.Et erunt campeſtria in caulas gregum:⁊ vallis achoꝛ in cubile ar/
wneſti⸗ mentoꝛum populo meo qni requiſierunt me. LrxXX.
n, Et educam de iacob ſemen:⁊ de iuda:⁊ hereditabit nomen ſanctum meum:⁊ hereditabunt
bee electi mei ⁊ ſerui mei ⁊ habitabunt ibi:⁊ erunt in ſaltu obilia greguʒ ⁊ vallis achoꝛ in requie ar
di mentoꝛum populo meo qui reqmſierunt me. S H
Pni OQuem ſupra uocauit granum botti ſiue acinum:aut ut multi uolunt racemum hunc nunc appel
degnde lar ſemen iacob & iuda: qui poſſideat montes ſiue montẽ eius. ſemen iacob & juda. Plæriq; xpᷣm in
eurnai intelligunt. De quo in geneſi dicitur. Iuda te laudabũt fratres tui: &c*εteεa. Nulltenim dubiũ quin
ho⸗ ſaluator de iudæ ſtirpe generatus ſit. A lii autẽ apoſtolos intelli gi uolunt. De quibas ſæœpe diximus
unaden reliquiæ ſaluæ erunt. Et niſi dñs ſabaoth reliqſſet nobis ſemen: quaſi ſodoma eſſemus: &ſimiles go
drininn mBaorræ fuiſſemus. Iſti poſſiderunt montẽ dñi cõſcientia habitantis in ſe xp̃i loquentes. Acceſſimus
teccin aad ſvon montem: ciuitatẽ dei uiuentis hieruſalẽ cæleſtẽ ſiue montes eius. De qbus in pſalmis ca
Weonnn nitur: montes in circuitu eius: & ds in circuitu populi ſui.Et fundamenta eius in mõtibus ſanctis.
Uirg en Poſſidebũt aũt ſyon electi dñi: & habitabunt in ea ſerui eius. De quibus in eodẽ uolumine ſeribi⸗
br, tur. Semen abraham ſerui eius filii lacob electi eius. Quicũq; ergo adhuc ſemen eſt: nec formatur in
fiocni⸗ filium. Iſte ſeruus E dñi cui dicit in euan gelio. Scio quia ſemen abrahæ eſtis: ſed nec duũ filii. Si eni m
DR ſemen eẽnt abrahã: opa utiq; abrahã facerent. Qui aüt filius iſte & electus eſt dñi. Vnde elect vol
Hieciti ſidet hieruſalẽ & ſerui habitant in ea: & de filioꝶ ac ſeruoꝶ differentia dicitur. Nõ accepiſtis ſpum
„ ſeruitutis iteꝶ in timore: ſed adoptionis. Et erũt inqt cãpeſtria ſiue ſaltus in caulas. . rægu.Pro 5 m
ten peſtribus in hebræo ſaron ponitur. O mnis regio circa lIyddiã ioppẽ etiã aptus pa ſcèdis gregt 1
e 1 De quo & in actibus apoſtolorum ſcriptũ eſt. Saltus aũt uertentur in Ouihia. Iuxtail lud quodĩ pſa
hlad, mo canitur: uox dñi perſicientis ceruos: & reuelauit cõdenſa ſiluaꝶ: ut latrones ibi latitare deſiſtãt.
ninhe ut beſtiæ uenenataq; animalia: & loca quondã inſidiaꝶ & ſanguinis in eccleſias dñi tran ſeãt: & pa⸗/
tbad ſcantur ibi greges ab eo: qui poſuit animã pro ouibus ſuis. De quo ſcriptũ eſt:ipſe paſcet nos in ſe
engd cula.Iſta uox dñi perſiciens ceruos & reuelans condenſaſſilua e:per ioanẽ clamabat in h erenio. Ia
vinli ſecuris ad radicẽ arboæ poſita eſt. Omnis arbor quæ nõ facit fructũ bonũ excidetar & in ignẽ mit
apdoan tetur: & iteꝶ omnis uallis implebitur. De qua nüc dicitur: & uallis achor in cubile & in requie ar-
deidel5 mentoꝶ populo meo ꝗ requiſierunt me. De qua & in libro ieſu filii naue legimus. Quod ibi inter
aceme. fectus ſit acham: q furatus eſt de anathemate: & de ſpoliis hiericho: & cũ omni domo ſua interfect
herinr atq; ex eo quod turbauerit populũ locus ipſe in quo hoc accidit acor: ideſt turbationis ac tum ul/
en tus nomen accepit. Vallis igitur in qua quõdã maledictio fuit: atq; ſuppliciũ erit in armentoꝶ req/
don. em. Quæ paulus diſſerens ait: nunquid de bobus cura eſt deo: an utiq; de nobis dicit. Quia debet ꝗ
1. arat arare: & ꝗ terit areã terere eã in ſpe: ut participetur de hac ualle: & in oſeæ myſticæ ſcriptum ẽ.
Uudc Loqr ad cor eius:haud dubiũ ꝗn hieruſalẽ: & dabo poſſeſſores illius inde & ualle achor ut aperiat
intelligentiã illius. Ildcirco enim uallis achor in poſſeſſionẽ traditur armentoꝶ populi dei: & ſal⸗
ii/ tus uertuntur in caulas gregũ: ut aperiatur intelligentia: & dñi ueritas cognoſcatur.
enpli CEt vos qui dereliquiſtis dñm:⁊ obliti eſtis montẽ ſanctum meum.Qni ponitis foꝛtune men
iuſtum ſam ⁊ libatis ſuper eam:Numerabo vos in gladio:⁊ omnes in cede coꝛꝛnetis. LxXxX.
Otuitd CAos aũt qui dereliquiſtis me:⁊ obliti eſtis montis ſancti mei:⁊ paratis foꝛtune menſ. a3:7 im
et ile⸗ pletis demoni potionẽ:ego tradam vos in gladium ommes interfecti coꝛꝛuctis. 4
netn/ CIn locis quõdam ſilueſtribus atq; turba& in locis gentilium erũt caulæ ouiũ: ideſt eccleſiæ 5 10
nerſoli⸗ to orbe credentium. Vos aũt o popule iſrael qui dereliquiſtis dũm: & ad iracũdiam ꝓuocatis ſan/
Sipan⸗ ctũ iſrael:qui obliti eſtis montẽ ſanctũ eius.De quo crebro diximus uel dñm ſaluatore:quimenuũ
otahan mons eſt: & ſanctoꝶ omniũ ſanctus: uel montẽ ſyon: & ciuitatẽ dei hieruſalem cæleſtẽ qui hæc fa-
ſeniit citis tradà gladio: ut oës interſecti pariter cortuatis. Qui⸗ ſit gladius dice mus poſtea. P nha ED
emum ſortunæ mẽſam: & libatis ſup eã. Siue iuxta. lxx. paratis fortunæ menſam: & impleris e ko⸗
pinn, culu. Art quod oẽs ſimiliter tranſtulerunt: ideſt mixtã pasane. utenn
mmit cunctis urbibus: & maxime in ægypto: & in alexandria ydolatriæ uetus con uetu orut und di
wec⸗ mulſo mixtum: uel præteriti anni uel futuri fertilitatem unicnnter oe aeſeen, * n di meit
tegt⸗ tæ ommum ſimulacroꝶ portenta uenerantes: & nequaquãa alteri uic ns⸗ led hum 0 ſumma-
1 r ſæ liba ſundebant. Quodq;. lxx. tranſtulerunt dæmoni. In hæbraico l 1 wirnpl daab 4 me po
olen⸗ machus interprætatus ẽ abſq; me: ut ſit ſenſus: qui paratis fortunæ menſam: &impleti nr k
tionem: ut doceat non ſibi nieri: ſed deᷓmoni. Gladius autem quo internciuntur Pro upp i0
hſ ipitur: neq; enim omnis populus iſrael gladio traditus eſt. Quorum nidemus quanta mi/- .
hen decibitne: neg cnimomais populas iſrae Sacsid acture aelſc ſerlilctniz. Iuxta il⸗
lia in toto orbe diſperſa ſint: ſed pœnis atq; cruciatibus captiuitatis & ein onarai camtico.
in lud quod ibi dicitur. In gladio morientur omnes peccatores populi: & in deuter

oil Inæbriabo ſagittas meas ĩ ſanguine: & gladius meus comedet camnes milnernorum. 4 ut credibi/

S.iber.xviii.c.lxvi.

le eſſe poteſt ſagittas domini inebriari ſanguine & gladium illius uulneratomum ſaturari cami/ u
bus de his ſagittis quæ iob per ſingula horarum momenta pongebant loquitur. Sagittæ domini 4 1
in corpore meo ſunt quarum furor ebibit ſanguinem meum. Cum enim cœpero loqui ſtimulant
me. Iuxta tropologiam autem hoc dicendum eſt: quod omnes qui eccleſiam deſerant & obliuiſcã un.
tur montem ſanctum dei. Et ſe tradant ſpiritibus erroris: & doctrinis dæ'moniorum. Iſti parent for aͤror⸗
tunæ menſam nihil ad deum pertinere credentes: ſed uel ſtellarum curſu uel uarietate fortunæ om ſauen
nia gubernari. Quos paulus increpat dicens. Non poteſtis menſæ domini participari: & mẽſæ dæ coin
moniotum. Non poteſtis calicem domini bibere & calicem dæmoniorum. quia æternis traden- auin
tur ſuppliciis: ita ut nullus eorum cædem & ruinam poſſit euadere. ⸗ fium⸗
Cꝛo co quod vocaui ⁊ non reſpondiſtis. Locutus ſum:⁊ non audiſtis:ſed feciſtis maluʒ in ußt
oculis meis:⁊ que nolui elegiſtis. 6 V 4 Nuud
C &nis vocaui vos ? non audiſtis. Locutus ſum:⁊ contempſiſtis.Et feciſtis maluʒz in conſpe wume
ctu meo:⁊ que nolebam elegiſtis. “ . S ſeib
CGladho ait eſtis traditi: quia non ſolum reliquiſtis me: & obliti eſtis me: & fortũæ poculum mi/ (ccet
ſcuiſtis. Sed cum eſſem emanuhel:ideſt uobiſcum deus. De quo & ioannes. Verbum caro factum ẽ C
& habitauit in nobis. Præſens uos uocaui. Reuertimini ad me filii reuertentes: & uenite ad me om ((
nes qui laboraſtis & honerati eſtis: ſed reſpondere noluiſtis. Locutus ſum in parabolis: & omnia fe Etq
ci quæ facere debui: & non audiſtis me: immo & contempſiſtis. Ego enim ſum qui & dixi. Venite (Cl
& non erat homo: uocaui: & non erat qui obediret. Nec uobis hæc ſufficit impietas ut me præſen- s⸗
tem condẽnaretis: & miſſum ad uos occideretis hieruſalem. Sed feciſtis malum in conſpectu meo (WcHe
quæ nolebam elegiſtis ut blaſphemaretis filium dei: & peteretis barraban latronem homicidii Cr⸗
& ſeditionis auctorem: & adhuc audetis dicere. Quare nos errare feciſti a uia tua? Si enim qui me molt
neſciebant inuenerunt me:& qui me non inuocabant ſuſceperunt me. Quibus uos digni eſtis cru/ An
ciatibus ꝗ miſſũ ad uos atq; dicentem: non uẽi niſi ad oues perditas domus iſrael. Suſcipere nolui e
ſtis? ſed inſuper affixiſtis cruci? Conſiderandum quid ſigniſicet quod ait. Et quæ nolebꝗ elegiſtis. tLe
aut quæ ſit uoluntas filii dei. Qui loquitur in euangelio: non omnis qui dicit mihi: domine domi Adat
ne ingredietur in regnum cælorum: ſed qui facit uoluntatem patris mei qui eſt in cælis. De qua & in
ipſe dicit deus: ut ſacerem uoluntatem tuam uolui. Hæc ẽ uoluntas de qua & ipſe dominus loque-
batur. Inueni dauid filium ieſſe uirum iuxta cor meum: qui faciat omnes uoluntates meas. Vnde & r
ſanctus præcatur & dicit. Doce me ut faciam uoluntatem tuam quia deus meus es tu. Omnia eniʒ .
licent ſed non omnia edediunt E de uirginibus narrat apoſtolus ſe domini non habere præce- .
ptum:uult tamen nos eſſe ſicut ſeipſum.ex quo oſtendit. Nequaquam indulgentiã magiſtri ſectan
dam eſſe: ſed uoluntatem: & ea nos debere eligere quæ expediunt. Non quæ licent ut illud eſt de 5
digamia. Volo adoleſcentulas nubere filios procreare matreſfamilias eſſe:ponitq; cauſas. Cur iſta 4
concedat iam enim quædam abierunt retro poſt ſatanam. Ergo non eſt uoluntas pura ſecũdi ma/ .
trimonii quæ fornicationis comparatione uileſcit. ”L”V ?JJJVVUBGd
CPꝛꝛopter hoc hec dicit dominus dens.Ecce ſerui mei comedent:⁊ vos eſurietis. Ecce ſerui
mei bibẽt: ⁊ vos ſitietis.Ecce ſerui mei letabũtur:⁊ vos cõfundemini.Ecce ſerui mei laudabũt .
pꝛe exultatiõe coꝛdis:⁊ vos clamabitis pre doloꝛe coꝛdis:⁊ pre ↄtritiõe ſpũs vlulabitis. Cxx. 3
CPꝛopterea hec dicit dñs.Ecce ſerni mei comedẽt:vos aũt eſurietis.Ecce ſerui mei bibent:
vos aũt ſitietis.Ecce ſerui mei gaudebunt:vos aũt cõfundemini.Ecce ſerui mei exultabũt in je
gaudio:vos aũt clamabitis ꝑꝑ doloꝛem coꝛdis veſtri:⁊ ꝑp contritioneʒ ſpũᷣs veſtri vlulabitis.
CNon ſolum gladio corruetis uos qui dereliquiſtis dominum: & feciſtis malum in conſpectu eins
& præſentem noluiſtis audire. Sed multam interuos & gentium multitudinem cernetis differen-/
tiam. Illi enim qui ſerui erunt mihi comedent: & bibent lætabuntur & laudabunt præ exultatione
cordis. Vos autem econtrario eſurietis atq; ſitietis: confundemini & præ dolore cordis: & contri- .
tione ſpiritus ululabitis. quæ omnia. In mille annis putant eſſe complenda cibũ & po
tum regnum dei eſſè credentes. Nec intelligentes illud quod ſcriptum eſt. Operamini cibum qui S
non perit: & panem uitæ & ueritatis & camnem chriſti & fructum ligni uitæ comedere cupientes. S«
De quo ſaluator loquitur: ego ſum panis qui de cælo deſcendi. Et eccleſiaſtes aperi oculos tuos & K
ſaturare panibus & pſalmiſta. Iuuenis inquit fui & ſenui: & non uidi iuſtum derelictum: neq; femẽ ”“
eius querens panem. Tota die miſeretur & fœnerat: & ſemen eius in benedictone erit. De iſto pane S
& conuiuio ſpirituali diſcipulos inſttuebat. Vos qui perſeueratis mecum in temptationibus me-
is: ſedebitis in menſa patris meis in regno cælorum. Quod ſi de ſimplicitate accepimus: quomo
do illud explanare poterimus. Non interficiet fame dominus animam iuſtam. Et iterum co⸗ ſ
gnoſcit dominus uias inmaculatorum: & hæreditas eorum erit in ſempiternum. Non cõſunden- .
tur in tempore peſſimo: & in diebus famis ſaturabuntur. Quanti enĩ ſancti in pſecutione moriũtut

ſfamæ & ægeſtate confecti: quanti iuſti exuriunt: & impii cruditatibus diſtenduntur. Potus autem
ille accipiendus qui auritur de fontibus iſrael, Quem qui biberit: habebit in ſe fontem aquæ ſali⸗

entis in uitam æternam. Quem & ſaluator in regno patris ſe bibiturum cum apoſtolis pollicetur:
ꝗni lætiſiceat

Super Eſaiam. ð

qui lætificat cot hominis:ita ut bibentes poſſint dicere. Dediſti lætitiã in corde meo: de hoc cibo
conel & potu inter octo beatitudines dicitur. Beati qui eſuriunt & ſitiunt iuſtitiam: & mater domini ple-
mnlmn na ſancto ſpiriru prophetabat.Eſurientes impleuit bonis: qui prius cibum domini non habebant:
Oiti & diuites di miſit inanes. Qui dati ſunt pro ſepultura eius: & quem prophetæ promiſerant reſpue/
ſ frfunt. De quibus & in alio loco pſalmiſta decantat. Diuites eguerunt & eſurierunt: ideſt populus iu
Mon dæorum: qui autem querunt dominum hoc eſt turba gentilium nõ egebunt omni bono. C umq;
drie ſeruientes chriſto & credentes: & lætati fuerint & laudauerint deũ præ exultatione cordis & gau⸗/
wh⸗ dio:iunc illi confundentur: uidentes in ſuum locũ alios ſucceſſiſſe & clamabunt præ dolore cor-
dis impjentes illud quod ſcriptum eſt. Ibi erit fletus & ſtridor dentium: quando ſteterint agni gen
mi tium atq; iuſtorum ad dexteram. Hædi iudæorum atq; impioruma ſiniſtris aliis recipiẽtibus æter
na præmia: contritio autem ſpiritus prædolore cordis intelligenda in conſcientia peccatorum. Iu/
enſe xta illud quod ſcriptum eſt. Cognoſcent errantes ſpiritu intelligentq; ꝙ cor contritũ & humilia/
tum deus non deſpiciat. Conteritur ſpiritus quando fuerit eleuatus: quod de tege iniquo iſrael
Imnni ſcribitur. Indurauit dominus ſpiritum eius : & de babvloniorum principe: quando eleuatum eſt
dͤnni cor eius: & induratus ſpiritus ut ſuperbiens diceret. Hæc eſt babylon & e o feci eam.
meon CEt dimittatis nomen veſtrum in iuramentum electis meis:⁊ interficiet te dominus deus:⁊
nniie ſeruos ſuos vocabit nomine alio in quo qui benedictus eſt ſuper terrã benedicetur in deo amẽ.
entte Et qui iurat in terram:iurabit in deo amen. LXXN. ODM
ten⸗ CRelinquetis emim nomen veſtrum in ſaturitatem electis meis. Aos autem interſiciet domi
ume nus.ſeruientibus autem mihi vocabitur nomen nouum. Cui benedicetur ſuper terram be/
D nedicent enim deum veruium. .* .
dim Cro ſaturitate: quæ hæbraicæ dicitur ſabaa. Cæteri iuramentum interprætati ſunt quod uerbum
dsan multas habet intelligentias: & pro accentuum diuerſitate uariatur. Intelſigitur enim & iuramentũ
enoli & ſaturitas & ſatietas: & Plate & ſeptem. De quo in libro geneſeos diximus & ĩ hoc uolumine ubi
HM ſeptem mulieres appræh enderunt unum uirum. Rurſum pro eo quod ſeptuaginta tranſtulerunt:
* uerum & in hæbraico dicitur amen. Aquila uertit. 1 “ ideft ſideliter. Quod aũt
dicit.hoc eſt aliis in ueſtrum ſuccedentibus locum nomen ueſtrum erit in iuramentum electis me
nd is: ut pro malorum exemplo uos habeant & deteſtentur alia ſuſtinere & iurent ſic non hæc patiar
nre, quæ paſſus eſt populus iudæorum. Siue nomen ueſtrum erit in ſatietatem quod his dici ſolet quo
Nted rum odioſa eſt recordatio & memoria & qui uſq; ad ſaturitatem nauſeamq; uenerunt. Vel certe
Ben „ hoc dicendum quod nomen ſuum derelinquant electis domini: ut pro illis gentium turba ſucce/
race/ dat: & ipſi appellentur filii abraham & iſtael. De quibus paulus loquitur Pax ſnper eos: pax ſuper iſ
iän rael dei:neq; enim qui ex iſrael hi ſunt iſrael. Nec qui ſemen abrahaam omnes filii ad quos dicitur.
cker Si filii eſſetis abraham: opera abraham faceretis & quia ſemen ſunt abraham: & nõ filii. de eoꝶ dif
Uriſt ferentia ſupradiximus. Propterea eos increpat baptiſta ioannes dicens. Et ne uelitis dicere patrem
im, habemus abraham: potens eſt enim deus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios abrahæ. Quomodo eniʒ
WRWD poſſunt huius eſſe miſii qui dixerunt: ligno & lapidi tu genuiſti me. Cum econtrario qui ex fide ſunt
eſen hii appellentur filii habrahæ. Vos autem inquit interficiet dominus: ut nequaquaʒ apellemini cir
ctbit cunciſio. Sed conciſio ut uita careatis æterna:ut non habeatis eum qui dicit. Ego ſum uita. Seruos
I. autem dicit ſuos uocabit nomine alio ſiue nouo:quod in toto orbe cælebrabitur: & erit benedi⸗
on. ctum:in tantum ut qui illo nomine fuerit appellatus benedicatur in domino: & ſignum ueræ be-
itnn neldictionis accipiat amen. Quo ſæpe in approbatione eorum quæ dicta ſunt dominus utitur in
⸗ euangelio. Amen amen dico uobis. Nomen autem nouum ſiue aliud nullum eſt: niſi quod ex
len chriſti nomine deriuatur: utnequaquam uocetur populus dei iacob: & iudas: & iſrael: & ephra-
nn, im: & ioſeph. Sed chriſtianus. quicunq; enim iurauerit in terram: nequaquã iurauit in ydolis & fal
tore ſis diis: ſed in deo: quæ ſententiarum ſum amen ſignaculum comprobatur. Porro iuxta ſeptuagin/
D ta qui pro amen uerum deum interprætati ſunt: ut benedicatur deus uerus: & qui iurant ſuper ter-
a ram iurent deum uerum: non errorem arrianorum referimus ad perſonam tantum dei patris. De
n quo ſcriptum eſt: ut cognoſcant te ſolum uerum deum: & quem miſiſti ieſum chriſtum: ſed ad filiũ
nen qui & ipſe uerus deus eſt. Dicente euangeliſta ioanne. Venit filius dei & dedit nobis mentem: ut co

aluator de ſe loquitur. Ego ſum ueritas conſequenter uerus deus a ueritate nomen accipiet: ut ne-

4 Faoſran uerum:& ſumus in uero fiſio eius ieſu chriſto iſte eſt uerus deus & uita æterna. Sic enĩ
ꝗuaquam ſecundum falſos deos appelletur deus. Sed ſecundum uerum deum patrem && ipſe ſit ue

rus deus. Alioquin ſi non eſt uerus:erit ydolorum ſimilis quod redundet in capita eorum qui chri/
N ſtum uerum deum negant. Hoc eſt autem nomen nouum: quod in apochalypſi ſuper calculo ſcri-
. . bitur cui in toto orbe benedicitur.
C Ama obliuioni tradite ſunt anguſtie pꝛioꝛes:⁊ quia abſcondite ſunt ab oculis.Ecce emniz ego
. creo celos nouos:⁊ terram nouam ⁊ non erunt in memoꝛia pꝛioꝛa:⁊ non aſcendet ſuper coꝛ gau .
in debitis ⁊ exultabitis vſq; in ſempiternum diem in his que ego cro. LXX.
5 CObliuiſcentur enim tribulationis prioꝛis:⁊ non aſcendet ſuper coꝛ eorum.Erit enim celum

§s. ii

nouum ⁊ terra nona:⁊ non recoꝛdabuntur pꝛioꝛum:⁊ non veniet ſuper coꝛ eoꝛum:ſed gaudium
7 exultationem inuenient.
in ea cauſa lætitia & confeſſionis dei ueri eſt. Quia æterna anguſtiarum priorum ſuccedet obli
uio: ut nequaquam ydoloꝶ meminerint: & erroris priſtini: ſed ad lucem de tænebris tranſeant &
æternam beatitudinem perfruantur. Obliuiſcentur enim priſtina mala: non obliuione memoriæ::
ſed bonorum ſucceſſione. Iuxta illud quod ſcriptum eſt. In die bona obliuio malorum. Et alibi af
fllictio oris obliuionem facit deliciaram: eo quod in anguſtiis conſtituti: nequaquam uoluptati-
bus priſtinis iuxta errorem epycurri animo perfruamur. Licet poſſit & hoc dici quod in cælo no/
uo & in terra noua: omnis conuerſationis priſtinæ memoria deleatur: ne hoc ipſum pars maloruʒ
ſit prioris anguſtiæ recordari. Cælum autem nouum & terram nouam qui putant omnia interire
quæ cernimus euangelii interprætantur teſtimonio. Cælum & terra tranſibunt: & pauli apoſtoli.
Quæ enim uidentur temporalia ſunt. quæ autem non uidentur æterna. Porro qui nouitatem com
matationem in melius: & non ælementorum arbitrantur interitum illo utuntur exemplo. A prin
cipio terram fundaſti domine: & opera manuum tuarum ſunt cæli. Ipſi peribunt tu autem perma
nes: & omnes ſicut ueſtimentum uetereſcent: & quaſi amictum inuolues eos & mutabuntur. In
quo perſpicuæ demonſtratur: perditionem & interitů. Non abolitionẽ in nihili: ſed commutatio
nem ſonare in melius. neq; enim illud quod in alio loco ſcriptum eſt. Luna fulgebit ut ſol: & ſol
ſeptuplum lumen accipiet: interitum ſignifſicat priſtinorum: ſed commutationem in melius quod
ut poſſit intelligi noſtræ conditionis ponamus exempla. Infans cum in puerum creuerit: & puer
in iuuenem: & iuuenis in uirum: & uir in ſenem. Nequaquam per ſingulas ætates perit. Idem enim
eſt qui prius fuit: ſed paulatim immutatur: & ætati priſtinæ periſſe dicitur. Quod intelligens & pau
lus apoſtolus loquebatur. Præterit enim figura huius mundi: conſideremus quid dixerit. Figura
præterit: non ſubſtantia. Hoc idem ſigniſicat & petrus latet eos hoc uolentes: quoniam cæli erant
ab initio: & terra de aqua:& per aquam dei ſermone ſubſiſtit: per quæ prior mundus inundatus di
luuio perit. Cæli autem qui nunc ſunt & terra: eadem ratione ſeruantur igni: quod quo ſenſu acci⸗
piendum ſit: poſtmodum docet. Nouos autem cælos & nouam terram uidebimus: & repromiſſio
nes eius. Non dixit alios cælos & aliam terram: ſed ueteres & antiquos in melius cõmutatos. poſ/
ſumus & hoc dicere quod conuerſi ab ydolatria: & priſtino errore deſerto nouos cælos & no-
uam terram uideant. Nequaquam arbitrantes ælementa deos & ea quæ naſcuntur ex terra: nunc
conſitemur cælum & terram opera eſſe manuũ dei. Illo autem tempore ſeruos & creaturam uene-
rabamaur obſequio dei. Quod & dauid ſentiens cantat in pſalmo. Videbo cælos opera digitoꝶ
tuorum:non quo eo tempore cælos non uiderit cum iſta dicebat: ſed quo per ſingula augmen//
ta uirtutum & futurorum ſcientiam nouos uideat quos ueteres iam uidebat. Quod autem in fine
huius teſtimonii dicitur: quæ ego creo a. Ixx. prætermiſſum eſt.
CAuia ecce ego hieruſalem exultationem:⁊ populum eius gaudium exultabo in hieruſalem:
7 gaudebo in populo meo. LXX. .—.S M
CQuia ecce facio hieruſalem exultationem:⁊ populum meum letitiam:⁊ exultabo ſuper hie/
ruſalem:⁊ letaboꝛ ſuper populo mno. ” .
CGaudere inquit & exultare debetis lætitia ſempiterna in creationem nouorum cælorum: & ter-
ræ nouæ & priorum pœnitus non meminiſſe. Ne qua uobis recordationis antiquæ oriatur tri“/
ſtitia: quia non ſolum cælos nouos & terram nouam: ſed hieruſalem quoq; creabo in exultatio/
nem: & populum eius in gaudium: haud dubiũ quin uniuerſæ terræ: ut quæ uetus unigeniti gau-
dium erat noua cunctis nationibus letitiæ ſit. In tantum autem exultatio erit omnium atq; lætitia
ſuper urbe & populo dei. Vt ego quoq; conditor eius exultem & gaudeam ſuper hieruſalem: & ſu
per populo meo:qui comedet & bibet & lætabitur: & exultabit in ea: & qui nomine nouo fue-
rit appellatus. . ðWU 1
CEt non aundlietur in ea vltra vox fletus:⁊ vox clamoꝛis.Mõ erit ibi amplius infans dierum:?
ſenex qui non impleat dies ſuos. Quoniam puer centum annoꝛum moꝛietur:⁊ peccato centum
annoꝛum maledictus erit. LXX.
CEt non audietur vltra in ea vox fletus:⁊ vox clamoꝛis: neqʒ fiet ibi vltra immaturus:⁊ ſe-
nex qui non impleat tempus ſuum. Eſt enim infans centum annoꝛum: ⁊ qui moꝛitur pecca/
toꝛ centenarius maledictus erit.
CNeq; enim congruũ erit ut in ciuitate hieruſalem: & populo dei: qui exultationis & gaudii æte?/⸗
nam ſuſcipiet creaturam. Audiatur ultra uox fletus & clamoris: quando abierint dolor mœror &
emitus. Contraria quippe ſimul eſſe non poſſunt. Et ubi exultatio eſt & gaudiuzʒ qui fructus eſt
ſpiritus ſancti ibi fletus && planctus non poteſt commorari: qui aptus eſt lamentantibus atq; lugen/
tibus. Et præcipuæ clamor quem de eccleſia credentium paulus expellit: ne in ſimilitudinem iudæ
orum pro iudicio faciamus clamorem: in tali urbe diuerſæ ætates non erunt infans &ſenex: paruus
& magnus: qui non impleat dies ſuos. Sed quaſi filii reſurrectionis omnes peruenient in uirum per
fectum: in menſuram ætatis plenitudinis chriſti: ut deſint alicui annorum ſpatia ne ſuperſint: &alio
nec dum

Super Eſaiam.

in ðJMM'
nec dum ſolidas habente uires alius deſinat eſſe quod fuerit: & decrepita ætate marceſcat. Perueni-
achl entq; omnes ad centenarium numerum. Qualis fuit abrahaʒ qui promiſſionem fſfilii yſaac: hac æta
ANNE te ſuſcepit. De cuius numeri laudibus non neceſſe eſt plurima memorare: ne ſuperflua ſit diſputa-
ie⸗ tio.Hoc tantum dicimus: quod decem decadis æqualia habeat latera:& quadræ formæ poſſide//
li at firmitatem. In repromiſſionibus quoq; pro his quæ contempſimus multiplicata nobis centu--
Mti⸗ plum dominus pollicetur: & in bon am terram ſementis cadens primum habet uberrimæ frugis
V numerum centenarium. Deniq; & yſaac unam ſementem iaciens fidei hoc numero laboris ſui ope
wl ra multiplicata ſuſcepit. In illo igitur tempore quando ætas fuerit una cunctorũ: & ſanctus & pec/
imme cator: exunt ſimili reſurrectione perfecti. Nec inter ſe uariabunt tempore. Sed alius ad præmia ali-
otrl us ad ſupplicia pertrahetur. Et in eo peccator maledictus erit:quod incorrupto corpore pœnas pa
Wman tietur æternas. lllud quoq; quod in apochalipſi ioannis legimu. Poſt reſurrectionẽ exhiberi præ/
Anin ſentiæ iudicis paruos & magnos non ætatum: ſed meritorum ſigniſicat differentias. Qui enim par
nm uus eſt iuxta ſententiam ſalomonis dignus eſt miſericordia. Potentes autem potemer tormẽta pa
nunh tientur. In quem ſenſum & domini uerba conſentiunt. Seruus qui ſcit uoluntatem domini ſui &
W non facit eaʒ uapulabit multis. Quii uero neſcit & fecerit digna plagis uapulabit paucis. Beatus apo
kaſt ſtolus chriſto in ſe loquente ſcripturam ueterem diſſerens. Abraam patriarchã non ſolum circun-
cnod ciſionis: ſed præputii aſſerit patrem. Hoc eſt duos ex eo populos eſſe generatos: & euz qui iuxta car D
rer nem natus fuerat centenarius propter chriſtum. Qui de abraham ſtirpe generatus eſt. In quem ille
licin miſſerit manus maledictionis perpetuæ ſubiaceret. Hãc figuram docent euangalia in quibus fer/⸗
tur tunc emorouſim ægrotare cœpiſſe: quando nata eſt filia archiſynagogi: quan do iſta ſata ſit:
Ra ſtatim illam eſſe mortuam. Vnoq; eodem annorum ſpatio nouum populum in iuventute perſiſte

le re: & ueterem in infidelitate mori: & eſſe maledictum. Hoc iuxta ſeptuaginta interprætes diximus:
. quorum æditio toto orbe uulgata eſt:ne in loco famoſiſſimo uideremur ad hebreæ lin guæ arcem
uu confugere: quod ſiue poſt reſurrectionem intellexeris in ſecundo ſaluatoris aduentu. Siue poſt ba/

in ptiſmum in prima reſurrectione credendum:non aborret ab eccleſiæ fide. Hebræi hæc ante reſur-
omido rectionẽ in mille annorum regno ſuper terram futura contendunt. Et tam longa uitæ ſpatia repro
Ledl mitti: ut centum anni reputentur infantiæ: peccatorem autem centeſimo ætatis ſuæ anno eſſe mo-
to⸗ riturum: me uidelicet paratis opibus perfruatur: ſed ob peccatum maledictum eſſe ſe nouerit. Quod
ꝛmmne ſi ita eſt: ubi erit beatitudo perſecta quæ peccato niolatur atq; corrumpitur: & peccatum imma/⸗
ene/ tura morte punitur.
igtoe C Et ediſicabunt domos ⁊ habitabunt ⁊ plantabunt vineas:⁊ cõmedent fructum earum.
Emen/ MNon ediſicabunt:⁊ alius habitabit non plantabunt? alius comedet.
nnn LXX. E Similiter. D l
CDe his domibus & in ſexageſimooctauo pſalmo ſermo propheticus pollicetur dicens. Quia de
us ſaluam faciet ſyon: & ædiſicabuntur ciuitates iudæ: & habitabunt ibi: & hæreditatem acquirent
illam: & ſemen ſeruorum eius poſſidebit eam: & qui diligunt nomen eius: habitabunt in ea. Quæ
omnia iudæi accipiunt carnaliter: ut hieruſaiem urbeſq; iudeæ reſtituantur in priſtinum ſtatum.
L Quod ſi eis dederimus audiant non ſolum hoc hieruſalem: ſed & ſodomæ repromitti. Dicente HDZ
raͤten ezechiele. Reſtituetur ſodoma in antiquum. Ergo domus in quibus habitaturi ſunt qui ædificant ð
urti eas: uel uirtutes intelligẽdæ ſunt uel diuerſæ manſiones apud patrem quas iugiter poſſidebit qui
nio/ eas ædiſficauerit: quales ſibi ædificaſſe & obſtetrices dicuntur in exodo: quia timebant deum: & li-
igan⸗ cet ſcriptum ſit in hæbraico a deo eis ædificatas domos: quia timuerunt eum. Et iacob quia ſim/n
Efiun plex erat ſiue ut græce dicitur aplaſtos. ideſt nequaquam fictus: nec talis quales in petri epiſtola cõ
maͤl demnantur. De quibus ait in auaritia factis ſermonibus de uobis negotiantur. Idcitco habitabat in
Not domo: quam eſau qui feris delectabatur: & ſiluis poſſidere non potuit. Talem domum & ſaluato-
ris in euangelio uerba deſcribunt. Omnis qui uenit ad me & audit ſermones meos & facit eos ſi⸗
uune milis erit uiro prudenti: qui ædificat domum ſuam ſuper petram: & reliqua. alioquin iuxta litte/
nn ram multi ſancti: ædificant domos & non habitant in eis: uel peregrinatione: uel alterius rapina
uel morte ſubtracti. ual fuit iob qui diues carne & ſpiritu. In tantam deductus eſt pauperta/
1 tem: ut in ſterquilinio ſederet extra portam ciuitatis. Et econtrario diues ille in euangelio purpu-
ner ratus: ædificauit domuzʒ & habitauit in ea cui rectiſſime dici poterat. Stulte hac nocte auferetur a-/

pima tua a te:quæ autem paraſti: cuius erunt? Non ſolum autem ait:ædificabunt domos & habita
t bunt in eis: ſed plantabunt quoq; uineas: & ipſi comedent fructum earum. Iuxta illud quod in miꝰ

chea dicitur. Requieſcet unuſquiſq; ſub uinea ſua: & ſub ficu ſua:& nõ erit qui exterreat. Hæc eſt ui/
nea quæ in euangelio loquebatur. Ego ſum uitis: & uos palmites: & pater meus agricola. Omnis
qui non facit fructum excidetur & in igne mittetur. Huius fructus comeduntur & bibuntur: & læti
ge⸗ ficant cor hominis. Et inh æbriant amicos ſponſi & in regno dei:non bibuntur quottidie. Sub ficu .
autem requieſcit: & nullius inſidias reformidat: qui dulcedine ſancti ſpiritus fruitur: & illius fructi-
4

bus ſaturatur caritate gaudio: pace: fide: continentia: patientia. De huiuſcemodi dicitur planta⸗
nſe⸗ tore. Qui plantauerit ficum: comedet fructus eius: qui tales ædiſicauerit domos: & Diantäuctit

L.iber. xviii.c.lxvi.

uineas. De quibus & apoſtolus gloriatur. Ego plantaui appollo rigauit deus incrementum dedit. Eu⸗
Comedet labores manuum ſuarum: & ſeminans in ſpiritu ex ipſo metet uiram ætermnam. Nec dia/ ſoui
preoli & ſatellitum eius fraudibus ſupplantabitur. ſone
Secundum dies enim ligni erunt dies populi mei:⁊ opera manuum coꝛum vetereſcent. Elẽ olo
ctis meis non laboꝛabunt fruſtra:neq; generabunt in conturbatione: quia ſemen benedicto/ Cetunn
rum domini eſt:⁊ nepotes eoꝛum cum eis:eritq; antequam clament:ego exaudiam. Adhuc il- Por
lus dicentibus ego audiam:lupus ⁊ agnus paſcent ſimul:leo ⁊ bos comedent paleas:⁊ ſerpen- gote
ti puluis panis eius. Mon nocebunt:neq; occident in omni monte ſancto meo dicit dñs. LXxX. Lote
CCEt enim ſecundum dies ligni uite dies populi mei opera laboꝛum ſuoꝛum inuetereſcere fa nolb
cient. electi mei non laboꝛabunt in uacuum: neqʒ filios generabunt in maledictionem: quia cett⸗
ſemen benedictum a domino eſt: ⁊ nepotes eoꝛum cum eis. Et erit antequam clament: ego lel⸗
exaudiam eos. Adhuc loquentibns illis dicam: quid eſt tunc lupi ⁊ agni paſcentur ſimul Leo dine
autem quaſi bos comedet paleas: ? ſerpens terram quaſi panem. Non nocebunt:neq; coꝛ/ Een⸗
rumpent in monte ſancto meo dicit dominus. . u
Aeterna erit habitatio: atq; plantatio iuſtorum. Aut dies uite populi mei ligno comparẽtur:de Ro
quo in pſalmis dicitur. Iuſtus ut palma florebit. Quotidie triumphans de aduerſariis: & inſigne ui- =””
ctoriæ præſerens. Sin autem iuxta ſeptuaginta legimus dies ligni uitæ. Qui magis ſenſum ex he/- ilkn
bræo uertere quam uerba. lignum uitæ intelligimus: quod in paradyſo ſitum eſt. Ad quod ne ex/- pn
tenderet adam manum ſuam: & uiueret eiectus eſt de paradyſo. In cuius cuſtodiam cherubyn: obie
igdeſt ſcientiæ multitudo: & ignita framea poſita eſt ut ſeruarent uiam ligni uitæ: ne in peccato po KWD
ſitus adam & nec dum ſua delicta cognoſcens comederet ex eo: & impenitẽtiæ deſperationiſqʒ ac en/
ſuperbiæ morte moreretur. Quod ſit hoc lignũ uitæ ſalomon exponit manifeſtius: qui de ſapiẽtia enu
dei diſputans ait. Lignum uitæ eſt omnibus qui accedunt ad eã: & ꝗ innituntur ſuper illam: qua⸗/ ð
ſi ſuper dominum firmitas: nec dubium quin uerbum dei ſigniſicet: qui ipſe eſt uita atq; ſapientia. ð=òè
Et de ſe loquitur.Ego ſum uita:& de quo propheta decantat. Omnia in ſapientia feciſti repleta eſt D
terra creatione tua. Et apoſtolus paulus. Chriſtus dei uirtus & dei ſapientia. Opera quoq; populi 1 l
dei:non uetereſcent ſed innouabuntur quottidie: ut non ambulent in uetuſtate litteræ: ſed in no-
uitate ſpiritus. Vt quomodo per inobedientiam unius hominis peccatores conſtituti ſunt pluri-/ MM HK*M
mi. Sic per obedientiam unius hominis iuſti conſtituantur multi. Vel certe hoc dicendum quod
opera eorum uetereſcãt. Quorum domus fundata ſuper petram permanet in æternum: & qui ædi WKW

ficauerunt ſuper fundamentum apoſtoli aurum & argentum lapides prætioſos: & econtrario eo
rum opera diſpereant. Quorum domus fundata ſuper harenam ſubita tempeſtate ſubuertitur. Et
qui ædificauerunt ſuper fundamentum chriſti: ligna: feænum: ſtipulam: an non tibi uidetur quotti
Aie inueterare opera ſua qui præteritorum oblitus in futurum extenditur. Vnde & uetus & nouum
Qicitur teſtamentum. Nõ quo uetus pereat: ſed quo nouo aliud non ſuccedat. Hoc quoq; iuxta hæz ð
praicum dici poteſt: quod opera populi & in chriſto credentium fructus ſint apoſtolorum:ideſt e/ dd
lectorum dei: & in theſauris eorum recondantur. Multi enim uocati pauci electi. Iſti non labora- 3
bpunt fruſtra ut quondam laborauere iudæi: ſed labores manuum ſuarum manducabunt: neq; ge// L S 1
mebunt in conturbatione ſiue in maledictionem: & ut in hæbraico expreſſius ponitur.
quod lingua eorum dicitur. labaala. hoc eſt ut eſſe deſiſtant. Et finem ſubſtantiæ ſuæ

Cöm
mos

habent:pro quo aquila ſymmachus & theodotio feſtinationẽ interprætati ſunt. Vt nequaquam fe
ſtinẽt abſq; ratione credere. Sed imitentur nathanahel qui domini uoce laudatus eſt. Ecce uere iſra
lita in quo dolus non eſt. Qui chriſtum auctoritate ſcripturarum quærebat: & de prophetis cupie
bat agnoſcere dicens. De nazareth poteſt aliquid bonum eſſe: & eſt ſenſus. Quomodo mihi meſſi- Mw
am adducis de galilea: & nazareth quem ego de bethleem iuda ſcio eſſe promiſſum. Apoſtoli igi- C
tur: & apoſtolici uini ita filios generabunt: ut de ſcripturis ſanctis inſtruant: ut non imitentur male- .
dictionem iudæorum. Sed cum propheta dicant. A timore tuo domine in utero concæpimus: & O”M
parturiuimus: & peperimus. De his enim dictum eſt benedicta progenies uteri tui tales ſunt filu a/

braham qui faciunt opera eius: & in ueteri hiſtoria appellantur filii prophetarum. Quales & in no/
uo inſtrumento apoſtoli genuerunt. Paulus: tymotheum: lucam: & titum. multoſq; alios. Petrus:
marcum euangeliſtam: & cæteri cæteros: quorum benedictum ſemen eſt:& hucuſq; benedicitur: &
permanent filii filiorum. De quibus propheta dicit: beatus uir qui timet dominum in madatis eiis
uolet nimis. Potens in terra erit ſemen eius generatio rectorũ benedicetur. Et alibi filii tui ſicut no/
uellæ oliuarum in circuitu menſæ tuæ. Ecceè ſic benedicetur ommis homo qui timet dominum.
Econtratio de iuda dicitur proditor: & omnibus qui ſimiles eius ſunt. Fiant filii eius pupilli:
uxor eius uidua commoueantur & tranſterantur fili eius: & mendicent eiiciantur de domibus
ſuis. Generationis enim malæ finis eſt peſſimus. Qui concipiũt dolorem: & pariunt iniquitatẽ.
De quorum ſcriptum eſt principe. Ecce parturiit iniuſtitiã concæpit dolorẽ & peperit iniquitatẽ:
Si autẽ hoc de impiis dicitur: quõ ſamuhel uir beatus & iuſtus filios peſſimos genuit qui nõ ambu
lauerunt per uiã patris. Et dauid cuius chriſtus natus eſt ſemine duos genuit filios amon & abſalõ.
Quorum

— — — - ——

—— — —

Super Eſaiam.

ni
N Quorum alter fratris: alter patris extitit parricida. Ex quibus omnibus diſcimus filios & nepotes
ſecundum id intelligi debere quod diximus. Iuxta quod & paulus filios parturit: donec chriſtus
nE formetur in eis: & honeſimus in umcuhis generat. Quia cum clamauerint ſtatim exaudientur: &
cen⸗ illis loquentibus: reſpondit dominus. Quæ omnia etiam iuxta litteram in actibus apoſtolorum
r cernimus eſſe completa: neq; enim potuiſſe omnes gentes in tam breui tempore credere: niſi ſi-/
i⸗ gnorum miraculis fides eorum quodammodo eſſet extorta. Loquentibus enim & clamantibus
. IIH apoſtolis & apoſtolicis uiris dominus ſignorum magnitudinem reſpondeat ut dorcas ad præces
llcen apoſtoli ſurgeret: ut pubri pater in inſulam electa febribus. ”MM qui
mann morbi inter ie contrarii ſunt pauli præcibus ſanaretur: ut eos totus orbis deos inter homines di-
nener⸗ ceret ambulare. Tunc lupus & agnus paſcebantur ſimul perſecutor paulus & anamas diſcipulus.
mlp llle Iupus de quo ſcriptum eſt. Beniamin lupus rapax. Mane comedet: & ad ueſperam dabit eſcam.
Negzco⸗ Siue at in hæbraico dicitur diuidet ſpolia. Cuius doctrina cibus fuit credétium: & qui in toto orbe
de ſuperatis aduerſariis triumphabit. A gni autem credẽdi ſunt omnes qui in ueſtibus candidis ſe
nte guuntur agnum quocumq; uadit. Et quos dominus petro tradidit ad paſcendum dicens: paſce a-
ſone i ggnpnos meos. Leo quoq; ut bos comedet paleas: quando uiri diſertiſſimi: & quondam apud ſecu-/
nerhe⸗ lum potentes ſcripturarum ſe tradunt ruſticitati nequaquam ſeculari paſcantur eloquentia quæ 4
dneer⸗ ilſſtar mellis ſtillat de labiis mœretricis: ſed utilitatem & paleas ſequantur hiſtoriæ donec mul--
enben: to labore atq; induſtria mœreanturad frumentum ſenſuum peruenire. De quibus paleis & frumẽ
ceno to hieremias loquitur. Quid paleis ad triticum dicit dominus: Et conſiderandum quod non bos
dilgr uertataur in rabiem: ſed leo mutetur in manſuetudinem. Serpẽs etiam qui obſeruabat homimis cal
elpiei caneum: & cuius ab homine obſeruabatur caput:nequaquam aliorum nutrietur interitus: ſed ter-
nignn⸗ fam ſiue puluerem quaſi panẽ comedet. Aut certe ſic intelligendum quod diabolus qui prius ho/
Orenti minum mortibus paſcebatur.Eos tantum comedat qui puluis ac terra ſunt: per quem omniũ de/
Beuck Z monſtratur malorum in bonum commutatio qui innoxii erunt antiqua feritate depoſita. Non fo
wi xis ſed in monte ſancto domini: hoc eſt in eccleſia & in confeſſione eius montis a quo uulneratus
AAnno⸗ eſt princeps tyri:& qui exciſus de monte ſine manibus creuit in montem magnum: & impleuit or
lenli⸗ bem.interrogemus in hoc loco iudæos: & omnes qui ſub nomine chriſtiano adhuc paleas come

nen . dunt ſccipturarum: quæ uentilabro domini a tritico ſeparate uento tradentur flammis: quæ bea-
zri utudo ſit æſtimanda: ut mille annorum regno in ſyon monte ciuitate chriſti præſentis hieruſaleʒ.
Et in tẽplo anguſtiſſimo. Lupi & agni: leones: & boues: ſerpentes: & hoĩes ſimul comedant pariter
cõmorentur: & hi tantũ innoxii ſint: qui in monte ſancto domini habitauennt. Ex quo intelligi-
munin mus omnes ꝗqlextra montẽ fuerint occidendos. Nudabitur ergo lupis: leonibus: urſis: pardis: atq;
M ſerpentibus: & cæteris beſtiis uniuerſus orbis. Et immenſi ſaltus: & ægyptiæ uaſtitas: ſolitudiniſq;
Aamd uenenatorum animantium fertilis eſt ut pro ſumma fœlicitate ciuitas ſancta. Non ſolum homi-
n num:ſed & beſtiarum ac ſerpentium erit habitaculum: ut iuxta ſuperiorem prophetiam habitet lu
miceit pus cum agno: & pardus cum ædo: uitulus: & leo: & oues cum urſis ſimul morentur. Et puer par-
Alim 4 uulus regat eos: & infans ab ubere mittat manum in foramen aſpidis: & in cauerna ſua internciat
g regulum. Cauſaq; ſit tantæ fœlicitatis: quia repleta eſt omnis terra ſcientia domini. UMUD
nelu ☛REc dicit dominus celum ſedes mea:⁊ terra ſcabellum pedum mcoꝛum. Qne eſt iſta
wunt domus quam ediſicabitis mihi:⁊ quis eſt iſte locus requietionis mee omnia hec ma-
ntin nus mea fecit:⁊ facta ſunt uniuerſa iſta dicit dominus.
nahe 2 LXX. CSimiliter.
ninſi Ne montem ſanctum intelligeremus ſvon: & iudaico operiremur errore: qui putant extru⸗
ftolig⸗ eerndä hieruſalem: & omnia quæ dominus pollicetur ibi explenda carnaliter: aufert nobis hanc
e ſuſpitionem: & ponit teſtimonium quo uſus eſt ſtephanus primus martyr in chriſto aduerſum iu
iui daicam cautionem ſalomon ædificauit domum. Haud dubium quin deo: ſed nõ in manufactis ex-
nrini celſus habitat. Sicut propheta ait. Cælum mihi thronus eſteterra ſcabellum pedũ meorum. Et pau/
Kinno⸗ lus in eodem uolumine. Deus qui fecir mundum & quæ in eo ſunt: nequaquam in templis manu-/
emms factis habitat. Si enim inſtar ſedentis in ſolio: atq; regnantis cælum thronus eius eſt: & terra ſca-
iund⸗ bellum pedum illius. Quomodo paruo claudetur loco qui complet omnia: & in quo ſunt om-
isti nia: unde & moiſes: ne dicas inquit in corde tuo: longe eſt deus eſt enim in cælo ſurſum: & ſuper P
cutn terram deorſum: & non eſt alius præter eum deus. Et pſalmiſta. Quo ibo ab ſpũ tuo & a facie tua
inun. quo fugiam. Si aſcendero in cælum illic es: ſ ad inferna deſcendero ades. Cui & hieremias ex per-
Gilis ſona dei congruit dicens. Deus appropinquans ego & non de longe deus. Nũquid latere quis po
obid terit in abſconditis & ego non uidebo eum: nonne cælum & terra ego impleo. In ipſo enim
Gini⸗ onmnes ſumus: & mouemur. Hoc autem dicit ut iudaicum conuincat errorem: qui putant in „
iui uiſibilem & incorporalem: incompræhenſibilem deum: templo hieruſalem poſſe concludi.
bu Quod quidem & ipſe ſalomon extructor templi in oratione ſua ad dominum prolixius con-
li⸗ fitetur. Ac ne arbitremur cælo quoq; & terra dei magnitudinem metiendam. In alio loco

§S iiii

A.liber. xviii.c.lxvi.

de eo legimus: qui tenet cælum palmo & terram pugillo: per quæ oſtenditur deus & forin/
ſecus & infuſus dum & ſolio ambientem concluditur: & pugillo concludit ac palmo. Qui non
ſolum cæli & terræ: ſed & inuiſibilium creator eſt angelorum & archangelorum dominationum
poteſtatum: & cunctorum hominum. De quibus apoſtolus loquitur: quæ omnia dei manus ope/
rata eſt: de qua & iob & pſalmiſta commemorat. Manus tua fecit me: & plaſmauit me. Omnia eniʒ
per ipſum facta ſunt & ſine ipſo factum eſt nihil. De quo rurſum ioannes: in mundo ait erat: & mũ/
dus per ipſum factus eſt. Ipſe enim dixit & facta ſuntipſe mandauit & creata ſunt. Et hoc quod ſcri/-
ptura geneſeos myſtico ſermone demonſtrat dixit deus: & fecit deus. Verbo enim domini cæli fir
mati ſunt: & ſpiritu oris eius omnis uirtus eorum. N ulluſq; locus eſt requietionis domini: niſi iſte
quem propheta ſubnectit. . =
¶Agd quem autem reſpitiam:niſi ad pauperculum ⁊ contritum ſpiritu:⁊ trementem ſermones
meos. Qui immolat bouem quaſi qui interficiat hominem:qui mactat pecus quaſi excerebꝛet
canem.Qui offert oblationem quaſi qui ſanguinem ſuillum offerat. LXXX.
CEt ſuper quem reſpiciam:niſi humilem ⁊ quietum ⁊ trementẽ ſermones meos.Iniquus au/
tem qui immolat vitulum quaſi percutiens virum ſacriſicans de grege:quaſi qui occidat canẽ
qqui offeꝛt ſimilam quaſi ſanguinem ſuillum.
Qui dat thus ĩ memoriale quaſi blaſphemus ſublato altari temploq; terreno: quod humana cõ/
ſtruxerat manus. Recte auferuntur & uictimæ iudæorum ne forſitan dicerent: Non tam ſtulti ſu-
mus ut deum putemus loco poſſe concludi: ſed inſeparato ad ſacrificandum loco deo uictimas
immolamus ꝗ lege præceptæ ſunt. Habitator igitur cæli immo creator omnium qui in terris tem/
plum habere ſe denegat: humilem & quietum & trementẽ ſermones ſuos hominem libenter aſſu
mit in templum. Iuxta illud apoſtoli. Vos autem eſtis templum dei: & ſpiritus ſanctus habitat in uo
bis. Si quis uiolat templum dei: uiolauit illum deus. Templum enim dei ſanctũ eſt quod eſtis uos.
Quicunq; ergo humilis eſt & quietus & tremens ſermones dei ipſum reſpicit dominus: & de ipſo
dictum intelligi poteſt:quod ſub terræ nomine prophetatur. Terra tremuit & quieuit: cum reſur/
geret ad iudicium deus: habitatores enim eius pro quibus. terra dicitur.
Conſiderantes iudicium dei quiete agunt a malis operibus: & ſedentes in domo ætemo requie-/
ſcunt ſabbato: ne moueant ſe ad opus ſeruile peccati ſicut hædificatores turris mouerunt quondã
de oriente pedes ſuos. Et hortum ueri luminis reliquerunt. Nec audierunt illud quod ad cayn dici
tur. Peccaſti quieſce: ſed iuxta prouerbia ſalomonis qui audit deum habitabit confidens: & quie-/
ſcet abſq; timore & omni malo. Iſte eſt humilis atq; pauperculus: & contritus ſpiritu tremenſq; ſer
mones domini. De quo ſcriptum eſt in euangelio beati pauperes ſpiritu: quoniam ipſorum eſt re
gnum cælorum. Et alibi Beatus qui intelligit ſuper egenum & pauperem: & rurſum ſpiritus domi
m ſuper me propter quod unxit me euangelizare pauperibus miſit me. Quodq; ſequitur. In ædi-
tione uulgata iniquus autem in hæbraico nõ habetu r: ſimpliciter iũgit & dicit. Qui immalat ho/
uem: quaſi interficiat hominem. Quod & in alio ſcriptum eſt loco:miſericordiam uolo & non ſa
crificium: ſcientiam magis dei quam holocauſtum. Et per malachiam omnia quæ oderam facieba
tis operientes lachrimis altare meum: nunquid dignum eſt ut reſpiciam ſacriſicium ueſtrum: &
ſuſcipiam placabile quid de manibus ueſtris. audiant iudæi quod deus non querat ſacrificia: ſed of
ferentium animum. Qui mactat ĩquit pecus: quaſi qui excærebret canẽ. Vnde & per moyſen ſcri/
ptum eſt. Non offeres mercedem mœ retricis:neq; prætium canis in domo dei tui. Pulchreq; canis
&—etrix copulantur: quia utrunq; animal pronum eſt ad libidinem: ſimul cõſideremus quod
non dixerit. Qui immolat arietem quaſi qui immolat canem: ſed occidat inquit canem quod uer-

bum ponitur in ſacrificuis & in his quæ trucidantur illicite: qui offert oblationem & ſacriſcium:

quaſi qui ſanguinem ſuillum offerat. Quod & ipſum lege prohibetur. Tales ſunt cerimoniæ iudæ
orum quibus tribuit quaſi blaſphemus. Immo quaſi benedicens ydolo. Poteſt autem & hic eſſe ſen
ſus.poſt filium meum qui uenit manſuetus & pauper ſedens ſuper pullum aſinæ. Nolo cames uicti
mas: deteſtor ſacrificium iudæorum: umbras legis reprobo: quia delectabilis mihi cſt ueritas en an
gelii: ſinautem hoc dicitur: quod poſt fulgur euangelii uetus religio ceſſet in nube. Quid reſpon/
debunt qui credentes ex iudæis arbitrantur abſq; noxa ſui poſſe carnaliter offerre ſacrificia.
Hec omnia elegerunt in vijs ſuis:⁊ in habominationibus ſuis anima eoꝛum delectata èſt.
Ende ⁊ ego ugan illuſoꝛes eoꝛum: ? que timebant adducam eis. Quia vocaui: ? non

erat qui reſponderet. Locutus ſum: ⁊ non audierunt. Feceruntqʒ malum in oculis meis:
7 que nolui clegerunt. LXX

CEt ipſi elegerunt vias ſuas:⁊ abhominationes ſuas anima eoꝛum voluit:⁊ ego eligam illuſio
nes eoꝛum:⁊ peccata retribuam eis. Quia vocani eos:⁊ non andicrunt locutus ſum:⁊ nõ audie⸗
runt.Et fecerunt malum in conſpectu meo:⁊ que nolebam elegerunt.

CImmolare bouem: mactare arietem: offerre ſacrificium: thura ſuccẽdere. Quæ ita habet de-
us quaſi homicidium: & oblationem canis: & illum ſanguinem atq; blaſphemiam ipſi ele/
gerunt: & ut alia colerent eorum arbitrii fuit. Iuxta quod dicit per hezechiel. Dedi eis iuſti-
= ficationes

Super Eſaiam.

ni ſtiſtcationes non bonas : & præcepta non bona: & in uiis inquit ſuis ambulauerunt: non in nia
Wunn domini. Et abhominationes ſuas anima eorum uoluit: ut amatores magis eſſent ſui: quam ama-
Cnn tores dei: quam ob cauſam illis eligentibus uias ſuas: & non eum qui dicit. Ego ſum uia. & deus eli
ce, git illuſiones ſiue illuſores eorũ: quæ hæbraicæ dicũtur thalulæ: ideſt ut conſtituat
nen principes peſſimos:& omnia mala eorum: ſiue qui timebant pariter adducat:cauſaſq; reddit: cux
Kni traditi ſint ſcribis & phariſæis illuſoribus ſuis: de quibus primus pſalmus iuxta hebræos canit. Et in
i⸗ cathedra illuſorum non ſedit. Quos appellant. Ixx. peſtilentes quales fuerunt filii heli peſtilentiæ:
icali pro quo in hæbraico ſcriptum ẽ belial. hoc eſt diaboli. Quia inquit uocaui: & non erat qui reſpon
bniiſe deret. Locutus ſum & non audierunt. Feceruntq; malũ in oculis meis: & quæ nolui elegerũt: quos
uerſus ſecundo ponit in præſenti loco & ſupra ubi dicitur. Numerabo uos in gladio: & omnes in
rmons cæde corruetis. Quia uocaui & non reſpõdiſtis: &cætera ſimiliter quod teſtimonium quo ſenſu ac
chthe cipi debeat ibi dictum eff. M
CAudite verbum domint qui tremitis ad ſermonem eius. Dixerunt fratres veſtri qui ode⸗
Inser⸗ rant vos:⁊ abiecerunt pꝛopter nomen meum gloꝛiſicetur dominus:⁊ videbimus in letitia ve⸗
tcnt ſtra:ipſi autem confundentur. Lcxx.
Audite verbum domini qui tremitis ſermonem eius. Dicite fratribus veſtris qui oderunt
mes⸗ vos:⁊ abhominantur:vt nomen gloꝛificetũr domim:⁊ appareat in letitia eoꝝ ⁊ illi cõfundẽtur.

CDe quibus ante iam dixerat. Super quem reſpiciam: niſi ſuper humilem & quietum: & trementẽ

lilu⸗
dii ſermones meos: ipſis præcipit ut condemnatis uictimis iudæorum: & mani ſcribarum ac phanſæo
iolem⸗ rum tumore deſpecto tranſeant ad eius cultum quem uocantem illi audire noluerunt: atq; contẽ/
nerihn pſerunt: & ſecerùt malum in conſpectu eius mec hoc præceptorum fine contentus eſt: ſed imperat
Vi eis mandatum euangelii: ut diligant inimicos ſuos: benefaciant his qui oderunt ſe: & orẽt pro per
ſecutoribus ſuis: Et imitentur clementiam patris quioriri facit ſolem ſuum ſuper iuſtos & iniuſtos
epb ut uidentes inquit opera ueſtra glorificent patrem ueſtrum qui in cælis eſt:quod poſt generalẽ in/
WRü telligentiam ſpecialiter apoſtolis præcipitur: & apoſtolicis uiris ut diligant iudæos perſecutores
. ſuos: & eos qui ſe abhominantur in loco fratrum habeant. Dicẽ tes cum petro. Viri fratres & patres
D audite. Et paulo apoſtolo: triſtitia mihi eſt: & cõtinuus dolor cordi meo pro fratribus meis ꝗ ſunt
ndi iltaelitæ. Glorificatur autem nomen domini: quando uiderint homines perſecutorum ferotiã no
ni ſtra frangi patientia: & uerberantem manum alterius male obuerſione confundi. Quibus in euan-
hdd gelio præcipitur: luceat lumen ueſtrum coram hominibus ut uidentes opera ueſtra glorificent pa .
e/ trem ueſtrum qui in cælis eſt: & in apochalypſi ioannis. Timete deum: & date ei gloriã. Paulus quo
nlaf q; ſcribit ad corinthios prouocans eos ad continentiam: ut glorificetis deum in corpore ueſtro: &
. in rurſum ſiue comeditis: ſiue bibitis: omnia in gloria dei facite: unde & dominus maledicentibus nõ
va reumaledicebat. Et pro perſecutoribus præcabatur: quod autem præcipit dicite fratribus ueſtris. Nõ
4 ſimpliciter accipiendum eſt: alioquin multi fratres uocant & in corde non retinent caritatem: de
A quibus ſcribit apoſtolus deum confitentur ſe ſcire operibus autem negant:de quibus & dominus
ent loquebatur: non omnis qui dicit mihi domine domine intrabit in regnum clorurntſech qui facit
n uoluntatem patris mei qui in cælis eſt. Sicq; ſtare poteſt illa ſententia. Nemo dicit dominus ieſus:
um niſi in ſpiritu ſancto. Nam cum hæretici dominum ieſum: & multi in reſurrectione dicturi ſunt. nõë
llaf ne in nomine tuo prophetauimus: & uirtutes multas fecimus. Reſpõdebit eis dominus. recedite a
l me neſcio uos operarii iniquitatis. Ergo dicere non ſermone qui facilis eſt: ſed affectu & operibus
cni⸗ comprobatur: ex quibus diſcimus eundem eſſe utriuſq; teſtamẽti dominũ qui præcipit un ſi uidere
rohd mus iumentum inimici noſtri cadere ſub onere ſuo. Nõ tranſeamus: ſed leuemus eũ: & ſi bouẽ aut
due⸗ aſinũ inuenerimus errantẽ reddamus ei. Hæc iuxta. lxx. Porro iuxta hæbraicũ hic mihi ſenſus uide
ciun tur. Audite apoſtoli audite diſcipuli mei ꝗ tremitis uerbũ dñi narrabo quid dixerint fratres ueſtri
ide qui oderunt & ſuperant uos & arbitrantur alienos. Non propter mala ueſtra: ſed propter nomen
heln meum: qui iĩmundos eſtimant cunctos de ſua in me gente credentes & dicunt. Recede a me quia
Guiti immundus es. Quid ergo eſt quod eos dixiſſe commemorat. Gloriſicetur dominus: & uidebimus
geuu in lætitia ueſtra: cuius uerſiculi hic ſenſus eſt. Quid nobis humilem introducitis deum:quid cruciſi
xum & uirum dolorum: & ſcientem ferre infirmitates: uolumus eum in ſua ut dicitis maieſtate con
ſpicere: regnantem ſuſcipimus: & in ſua gloria triumphantem: humilem atq; deiectum uidere non
u poſſumus. Statimq; infert:ipſi autem confundentur ſubauditur qui loquuntur talia qui non intelli
gunt myſteria ſcripturarum: maliſq; ſuis ſentient eius potentiam quẽ humilitate contempſerant:

nee: EAorx fremitus de ciuitate:vox de tẽplo:vox dñi reddentis retributionẽ inimicis ſuis.
CIxx. pro fremitu clamorẽ poſuerũt & cætera ſimiliter. Volumus ſcire quæ ſit confuſio iudæoꝶ.
ui dixerunt: glorificetur dominus ut ueſtram lætitiam & triumphos regis ueſtri: nequaquam

caſſispromiſſionmibus ſed oculis contẽplemur. Vox inquit clamoris de ciuitate. haud dubiuʒ quin
. hieruſalem ſignificet romano exercitu circundatam: & in tres partes intus ſeditione diuiſamn: quã/ .
d do unus templum obtinuit: & omnia prius ſancta. poſſedit forinſecus contia hoſtes. intrinnſe
en cus contra ciues dimicans. Eo tempore & in urbe & in templo tam ſacerdotum & Acmtaruimm

i

A.iber.xviii.c.lxvi.

quam uulgi ignobiles mulierumq; ac pueroꝶ ululatus auditus eſt: quando reddidit dominus te
tributionem inimicis ſuis. Implens comminationem qua dixerat. Relinquætur uobis domus ue-
ſtra deſerta. Et illam prophetiam dereliqui domum meam: quando pᷣſides templi conſona ange-
li uoce dixerunt. Tranſeamus ex his ſedibus de quibus non ioſephus iudaicæ ſcriptor hiſtoriæ: ſed
multis prius ſeculis pſalmiſta teſtatur dicens. Vidi iniquitatem & contradictioneʒ in ciuitate quæ
circundedit muros eius tota die & tota nocte:ita ut ſubuerteretur ciuitas & impleretur aliud uatici
nium:ſyon quaſi ager arabitur: & hieruſalem quaſi caſula in cucumerario relinquetur.
CAntequã parturiret peperit antequam veniret partus eius peperit maſculum. Quis audinit
vnqᷓ talẽ ꝗs vidit huic ſimilem? Nungd parturiet terra in die vna:aut parturietur gẽs ſimul:
qꝛ pturiuit ⁊ peperit ſyon ſilios ſuos: Nungd ego ꝗ alios parere facio ipſe non pariam dicit do
minus. Si ego qui generationem ceteris tribuo ſterilis ero ait dominus deus tuus. LXxX.
CAntequam parturiens pariat antequam ueniat doloꝛ parturientium effugiat ⁊ peperit ma⸗/
ſculum Quis audiuit tale:⁊ quis vidit ſiccis parturiuit terram in die vna:aut ſi nata eſt gens ſi
mul quia parturiuit ⁊ peperit ſyon paruulos ſuos.Ego autem dedi dixit expectationem hanc
⁊ non recordata es mei dominus:nonne ego parientem ? ſterilem feci dicit deus tuus.
C¶ CClamore reſonante de hieruſalem & tẽplo eius: quando obſeſſa atq; ſubuerſa eſt: & inimicis chri
ſti qui eum regem ſuſcipere noluerunt recipientibus pro impietate ſua atq; blaſphemiis æterna

ſupplicia: eccleſia in nomĩe domini cõgregata de qua in pſalmo dicitur:homo natus in ea: & ipſe

fundauit eam altiſſimus. Antequam parturiret peperit: antequam uenixt partus eius genuit maſcu
lum. Non enim multo tempore ut populus iudæorum per abraham yſaac & iacob duodecim pa-
triarchas. Et rurſum liberos eorum ac nepotes creuit in maius: ſed ad euangelicam prædicationem
ſtatim omnis mundus concæpit parturiuit: & peperit maſculum quem pharao & hærodes cona-
bantur occidere:qui & in moyſe & in chriſto ſaluatus in ægypto eſt: deniq; abraham & vſaac ma/
ſculos habuere liberos & iacob multorum filiorum pater unam genuit filiam ꝓ qua dura perpeſ-
ſus eſt. Quod ſi filiæ ſalua ad dei ſententiam recipiunt hæreditatem patris. Hoc conſiderandum ẽ
quod pater earum in peccato ſuo mortuus ſit: quia nullum filium genuit: & moyſes nihil ſuper eis
auſus fuerit iudicare ſed retulit ad dominum qui eas ne inopes permanerent iuſſit fratribus copu-
lari:geneſeos quoq; narrat liber quod poſt quam cœperunt homines multi fieri: qui numerus ſem
per eſt & ſfiliæ eis natæ ſunt: acceperint eas:non angeli ſed filii dei:de quibus horti ſunt gigantes: ſi
ue in hebræo ſcriptum eſt. ideſt irruentes econtrario ad ſanctum dicitur. Vxor
tua ſicut uitis habundans in latæribus domus tuæ. Filii tui ſicut nouellæ oliuarum in circuitu
menſæ tuæ. Et iterum uideas filios filiorum tuorum: peperit igitur ſyon:hoc eſt reliquiæ ex iſra-

el:& apoſtolorum credentium fides maſculum dominum ſaluatorem qui in toto ſimul orbe gene

ratus eſt quod nullus audiuit: quod nulla narrat doctrina: ut in breui tempore crederent nationes.
Et de uniuerſis gentibus una gens fieret chriſtianorum:de qua & paulus loquitur:ſi quam chriſto
noua creatura & uetera tranſierunt. Ecce facta ſunt noua. Iuxta illud quod alibi ſcriptum eſt. Ado/
rabunt in conſpectu eius omnes familiæ gentium: quia domini eſt regnum: & ipſe dominabitur
gentium: omnes enim ait gentes quas feciſti uenient & adorabunt coram te & glorificabũt nomẽ
tuum:de quo dicit iacobus: ipſe eſt expectatio gentium. Et quæ nunc diſſerimus. Erit radix ieſſe &
qui ſurget ut princeps ſit gentium: in ipſo gentes ſperabant.Implentibus apoſtolis quod præce-
ptuʒ eſt. Docete omnes gentes baptizantes eas in nomine patris & filii & ſpiritus ſancti: ut naſca-
tur omnis populus de quo & uiceſimuſprimus pſalmus canit. Annuntiabũt cæli iuſtitiam eius po
pulus qui naſcetur quem fecit dominus. Et iterum populus qui creabitur laudabit dominum. Hic
autem populus uno creatus eſt die quẽ illuſtrat ſol iuſtitiæ: dicente ſcriptura.erit tibi dominus lIux
ſempiterna.poſſumus quod dicitur: orietur gens ſimul: quia parturiuit & peperit filios ſuos. Et ad
illud tempus referre: qũ una die triamilia de iudaico populo crediderunt: dicitur quoque in eo-
dem actuum apoſtolorum libro: quod de uniuerlis gẽtibus quæ ſub cælo ſunt fuerint in hieruſa
lem. Qui audiebant uariis linguis loquentes magnalia dei. Quodq; ſequitur iuxta. lxx. Ego autem
dedi dixit expectationem hanc: & non recordata es mei dici dominus: nõne ego pariẽtem & ſte
rilẽ feci dixit deꝰtuus. Manifeſtius in hæbraico ponitur: cui & reliqui interprætes congruunt: nun/
quid ego qui alios parere facio ipſe non pariam dicit dominus. Si ego qui generationem cæteris
tribuo ſterilis ero ait dominus deus tuus: ſecundum illud quod alibi dicitur. Qui plantauit aurem

nonne audiet: qui finxit oculum non conſiderat. Quod ſcilicet qui omnes creauit ex nihili poſſik
de uniuerſis gentibus unam partem in ſe credentium eccleſiã facere:deniq; in uiceſimooctauo pſal
mo ubi nos legimus. Vox domini concutientis deſertum. In hebræo ſcriptum eft. Vox domini pae

rere faciens deſertum ut deſerta eccleſia generet: & perficiantur cerui apertis ſaltibus: atq; contritis.
porro iuxta ſeptuaginta hic ſenſus:quod uno tempore ad prædicationem euangelioruʒ una gẽs
& totus orbis oriatur ꝑ multos ꝓphetas ſæpe ꝓmiſi:& nõ meminſſti ꝓmiſſionis meæ. O urbs quæ
clamoribus ẽ plena. O tẽplũ qd a dno derelictum ẽ.O popule cui reddidi uiciſſitudinẽ ſuã: nõne
ego inquit feci parturientẽ & ſterilem quæ prius fuerat ſterilis: poſtea parturiuit & ber erit. De qua
in pſalmo

Rℳ

Super Eſaiam.

i
dun in pſalmo ſcribitur. Qui habitare facit ſterilem in domo matrem filiorum lætantem. Vel certe rerũ
n⸗ p Oordo conuerſus eſt. Pariens facta eſt ſterilis: & quondam ſterilis peperit plurimos quia domini iſta
toie ſententia eſt. D .- .
in CLZectamini cum hieruſalem:⁊ exultate in ea omnes qui diligitis eam. Gaudete cum ea gaudio
unc vniuerſi qui lugetis ſuper eam:vt ſugatis ⁊ repleamini ab ubere conſolationis eius:vt mulgea-
tis.⁊ delitiis eius affluatis ab omnimoda gloꝛia eius. LXX.
nniii CXZetamini hieruſaleʒ ⁊ exultate in ea omnes qui diligitis eam. Gaudete gaudio omnes qui lu
Gfim getis ſuper ea:vt ſugatis ⁊ impleamini de ubere conſolationis eius:vt poſtquam ſuxeritis de/
Ndictn- lectemini introitu gloꝛie euus.
8 CApoſtolis præcipitur & apoſtolicis uiris: qui diligunt utranq; hieruſalem: & eam quæ corruit plã
dent n gentibus atq; lugentibus: & illam quæ ſurrectura eſt omni deſiderio præſtolantibus ut gaudeant R
ſtasf cum ea: & in ea quæ ædificata ſit uiuis lapidibus qui uoluuntur ſuper terram. Et in rotarum cheru- R
nenbnn bim ſimilitudinem ſecuntur ſpiritum præcedentem. Non his qui in æternos cineres diſſoluti ſunt. M
De quibus dominus loquebatur. Amen amen dico uobismon permanebit lapis ſuper lapidem: do
miäikchi nec compleantur omnia hæc. Gaudete inquit cum gaudio: uniuerſi qui lugetis eam. Quales ſub. pe
Faten trum & paulum apoſtolos docuimus: & omnes qui expectabant redemptionem iſrahel: ut ſugant
cr & repleantur uberibus conſolationis eius. Neq; enim poterat fieri: ut quæ genuit maſculum : & R
H“M 8 erat puerpera careret lactis abundantia in educatione eius gentis & paruulorum qui ſimul nati fue
alan rant:ut præberet eis duo ubera nequaquam ut prius in ægypto fracta & iacentia: ſed integra & uir
unmhe⸗ ginali decore ſtantia ueteris ac noui inſtrumenti ad præbendum rationale lac. De quibus ſpeciali/-
dnem ter dicebatur. Beati lugentes: quoniam ipſi conſolabuntur. Et hoc notaädum quod qui paruuli ſüt
e ne, conſolationis indigent lacte:& adhuc in mortali uerſantur loco. Qui uero poſt lacte cõſolationis
baeme ad ſolidum profecerint cibum delitiis affluent ueritatis: & ſcientia omnimodæ gloriæ: quæ he-
Abehe⸗ braice dicitur 2iz. Pro qua ſeptuaginta introitum. ſymmacus: pinguedinem. Theodotio multitu/
mmäme dinem interprætati ſunt. Hoc diximus ut pſalmi ſeptuageſimi noni uerbum pãderemus ambiguũ
Uihee in quo ſcriptum eſt. Vaſtauit uineam aper de ſilua: & ſingularis ferus depaſtus eſt eam. Pro eo eniʒ
Ncl, ubi in noſtris & græcis codicibus legitur. Ideſt ſingularis ferus.In hebraico ſcri
enuſen ptum eſt ziz ſadai. Quod aquila tranſtulit. hoc eſt omnimodum regionis: ut
eunenl ſignificaret: non ſolum a romanis:ſed a cunctis gentibus iſrahelem eſle uaſtatam. Introitus autem
mVo glorioſus eccleſiæ ille intelligendus eſt:de quo ſcribit ioannes apoſtolus. Et in duodecim portis
1atcuin erant duodecim margaritæ: & platea ciuitatis auro munda ſicut uitrum perſpicuum. Iſtas margari
2ain, tas prohibet dominus mitti ante porcos: quas negociator bonus cum in prophetis inuenerit &
otbegnn apoſtolis:pergit ad unũ præcioſiſſimũ margaritũ. Non priores abiiciens: ſed p illas qᷓrens pᷣtioſius.
numn ¶ CQuia hec dicit dominus. Ecce ego declino ſuper eam quaſi fluuium pacis:⁊ quaſi toꝛꝛentem
miti inundantem gloꝛiam gentium quam ſugetisad vbera poꝛtabimini: et ſuper genua blandien-⸗
detat tur uobis. LXX. ꝗHMVM
ninuin CQAuia hec dicit ðñs.Ecce ego declinabo ad eos quaſi fluuius pacis:⁊ quaſi toꝛrẽs inundans
ütnon⸗ gloꝛiã gentiũ. Paruuli eoꝝ in humeris poꝛtabũtur:⁊ ſuꝑ genua conſolabũtur.
rieles CExtructa per apoſtolos hieruſalem inſtaurara in priorem ſtatum. Poſt quam filii & habitatores
rece⸗ eius uberibus fuerint conſolati:& lactis abundantia: ad delitias peruenerint ueritatis. per quas per-
nulcy uenitur ad gloriam dei. Tunc dominus declinabit ſuper eam fluuiũ pacis: de quo crebro diximus.
eius o Flumen dei repletum eſt aquis:& fluminis impetus lætificant ciuitatem dei: ut pace omnia poſſidẽ
m i te: & nationum ceſſantibus bellis. De quibus ſcriptura dicit. Diſſipa gentes quæ bella uolunt: tor/-
inuslu rens doctrinarum irriget arua credentium. Tunc filii eius ſiue paruuli ut ſeptuaginta tranſtulerunt
Rlta in humeris portabuntur: & ſuper genua conſolationem accipient in humeris. De quibus & in prio
eined ri prophetia dictum eſt. Et quos iacob impræcatur filio ſuo iſachar. Quia ſuppoſuit humerum ſuũ
tienni ad laborandum: & uocatus eſt uir agricola. Sudore enim & labore nimio ad ubertatem fructuuʒ
alen peruenimus. Vnde & ad ſyon per hieremiam dicitur. Da cor tuum in humeros tuos: ut a mandatis
natr intelligat dominum: imitans eum de quo ſcriptum eſt. Ieſus cœpit facere & docere: ut non otioſa
M ſit fides: ſed per opera currat ad præmium. Genua autem & ſinus quid ſigniſcent. Et ſupra breuiter
Atris expoſui: & nunc abraham exemplum docere nos poterit in cuius ſinu lazarus requieſcit: & omnes
uen de oriente & occidente uenientes qui accumbent cum abraham yſaac & iacob.
ali CQuomodo ſi cui mater blandiatur:ita ego conſolaboꝛ vos:⁊ in hieruſalem conſolabimini:ui H
opl debit ⁊ gaudebit coꝛ veſtrum:⁊ oſſa ueſtra ſicut herba germinabunt. Et cognoſcetur manus
inn domini ſeruis eius:⁊ indignabitur inimicis ſuis. LXX. “
CPio ſeruis poſuerunt timentes:pꝛo inimicis:incredulos cetera ſimiliter. .R—
n 4 T Miſericordiam creatoris in creaturas ſuas: exemplo matrum diſcimus: quæ liberos amore in ſinu
ut⸗ nutrientes omnem ſuperant caritatem. Deniq; uolens deus oſtẽdere quomodo diligat quos crea/- *
e uit. Nunquid obliuiſcetur ait mulier ut miſereatur ſobolis uteri ſui: ſed & ſi illa fuerit oblita: ego ta/
. men non obliuiſcar tui. Quem ſenſum: & illud habet euangelicũ: in quo dominus loquirur ad hie

gu

Liber. xviii.c.lxvi.

ruſalem. Quotieêns uolui congregare ſilios tuos: ſicut gallina cõgregat pullos ſuos ſub alas ſuas et
noluiſti. Et deuteronomium in quo tale quid reſonat. Sicut aquila protegere midum ſuum: & pul/
los ſuos deſiderauit. Expandens alas ſuſcepit eos: & portauit in humeris ſuis. Aiunt qui de ani/

mantium ſcripſere naturis omnium quidem beſtiarum: & iumentorum & pecudum auiũq; inge⸗

nitum eſſe in filios pulloſq; ſuos affectum: ſed maximum eſſe amorem aquilarum: quæ in excelſis &
inacceſſis locis nidos collocant. Ne coluber fœtus uiolet: ametiſten quoq; iter pullos eius lapideʒ
repperiri: quo omnia uenæna ſuperentur. Si hoc uetum eſt rectæ affectus dei in ſuas creaturas aqui
lis comparatus eſt. Qui omni cuſtodia protegit liberos ſuos: ne draco & coluber antiquus diabo/
lus & ſatanas obrepat nouellis fœtibus: ut ad nomen lapidis ꝗ ponitur in fundamentis ſyon. Oẽs

aduerſariorum frangantur inſidiæ. Hæc autem hieruſalem in qua conſolabuntur a matre filii: & in

genibus palpabũtur. Illa ẽ de qua ſcribit apoſtolus. Quæ autem ſurſum eſt hieruſalem libera ẽ quæ
eſt mater omnium noſtrum. Cuius conſolationis lacte ſaturatus conſolabatur cæteros qui eius ſer
monibus indigebant dicens. Benedictus es deus & pater miſericordiarum: deus omnis conſola
tionis qui conſolatur nos in omni tribulatione: ut & nos poſſimus conſolari eos:qui in omni ſunt
tribulatione per conſolationem qua ipſi conſolamura deo. Qui poſtquam fuerint conſolati dice-

tur ad eos. Et uidebitis & gaudebit cor ueſtrum: & oſſa ueſtra quaſi herba germinabunt ſiue orien-

tur: Aut iuxta ſymmacum florebunt. Videbunt autẽ haud dubium quin deum quæ uera lætitia eſt

De quibus dominus loquebatur. Beati mundo corde: quoniam ipſi deum uidebunt. Cuius uiſio ꝑ
fectum eſt gaudium quod in plenæ fidei corde uerſatur: & os ſuum germinatio ſubſequitur. De ꝗ/⸗
bus ante iam diximus quorum ſi lector oblitus eſt: recurrat ad explanationem priſtinam. Melius ẽ
enim illum ſcripta relegere: quam nos dicta replicare. Et nota inquit erit manus domini ſeruis illi/
us uel timentibus eum: & comminabitur inimicis ſiue incredulis ſuis. Manus autem uel pro poten
tia accipitur: quod poſſit deus omnia facere quæ promittit. uxta illud quod ex perſona dei moy/-

ſes loquitur ad pharaonem. Nunc mittam manum & percutiam te: & populum tuum interficiam:

& deleberis de terra. Et rurſum. Ipſe ad eundem tyrannum. Ecce manus dommi erit ſuper iumenta
tua. De qua ad deum pſalmiſta dicebat. Manus tua gentes interfecit: & plantaſti eos. Aut certe ma-
nus domini chriſtus intelligendus eſt. De quo & ſupra legimus.Manus mea fecit hæc omnia. Quã
notam faciet dominus ſeruis ſuis & timentibus ſe: & comminabitur incredulis & inimicis ſuis: ut
aliis promittat præmia. Alis ſupplicia comminetur. In quo conſideranda uerborum proprietas
quod non dixerit. Infert inimicis ſuis. ſed comminabitur ut per comminatiõem deterriti & ipſi ad

domini tranſeant ſeruitutem.
CQuia ecce dominus in igne neniet:⁊ quaſi turbo quadrige eius reddere in indignatione fu-

roꝛem ſuum:⁊ increpationem ſuam in flamma ignis.Quia in igne dominus duudicatur: ⁊ in

gladio ſuo ad omnem carnem:⁊ multiplicabuntur interfecti a domino. LXx.

«E Ecce dominus quaſi ignis venit:⁊ quaſi tempeſtas currus eius reddere in furore vltionem

ſuam:⁊ increpationem in flamma ignis.In igne enim domini iudicabitur omnis terra:⁊ in gla-
dio illius vniuerſa caro multi vulnerati erũt a domino.

CManus domini quæ nota fiet ſeruis eius & timentibus eum ipſa comminatur incredulis ſiue ini
micis eius: ut ſi nõ egerint pœnitentiam. ſuſtineant ꝗᷓ ſequuntur. Ecce eniz inquit dominus in igne

ueniet quaſi turbo ſiue tempeſtas currus eius. quas debemus intelligere angelicas poteſtas quando
uenturus eſt dominus in gloria patris cum angelis ſuis iudicare uiuos & mortuos. Non quo domi
nus ignis ſit.ſed quo ſuſtinentibus pœnas eſſe ignis uideatur. Et licet moyſes dixerit. idipſum apo/
ſtolo confirmante. Deus ignis conſumens eſt. Attamen ſaluator exprimens diuinitatis ſubſtantiã

ait. Spiritus es deus. Inter ſpiritum autem & ignem ſecundum intelligentiam corporalem multa di

uerſitas eſt: ꝙ ſi ignis aut ſpiritus eſt. Quomodo oculos. & aures. & manus: & pedes. & uentrem
&cætera corporis membra habere dicitur? Cum hec ſpiritus igniſq; non habeant. Ignis ergo con/
ſumens appellatur deus. ut quicquid in nobis uitiorum eſt fœnum ligna ſtipulamq; conſumat. &
ſpinas. ideſt ſollicitudines ſæculi huius quas pro bono ſemine terra attulit inſœcunda. de qua ad-
hebræos dicitur. Quæ autem affert ſpinas & tribulos reproba eſt & maledicto proxima cuius finis
conſumptio eſt. De hoc igne & in euangelio dominus loquebatur. Ignem ueni mittere ſuper teriã
Et ſupra legimus. Ardebit ſicut ignis iniquitas. & ſicut gramen aridum conſumetur igni. & omnia
zizania quæ inimicus homo ſuperſeminauit dormiente patre familias. de quo & in epiſtola iaco“
bi ſcribitur. Paruus ignis quã grandem ſuccendit materiam. Et in prouerbiis in multis lignis uiget
ignis:quãquam in eo quod prouerbium ẽ aliud poſſit intelligi. Hunc puto ſediſſe ignem ſuper lin
guas apoſtolorum omniumq; credentium.quando linguis uarus loquebãtur. & omnes erroris/fu
gabant tænebras. & illuminabãt corda eorum qui recipiebant ſermonem dei: Quod autem ſe/

quitur. Quaſi tempeſtas currus ſiue quadrigæ eius. pſalmorum diſſeremus exemplis. In ꝗbus ſcri-

ptuʒ c. Deus manifeſte ueniet deus noſter & non tacebit. Ignis ante eum ardebit & in circuitu eius
tempeſtas ualida: & alibi. Currus dei decem milibus multiplex milia Iætantium: de his curnibus. &

æquis heliſeus erat. Vnde ait. Domine aperi oculos puen huius ut uideat. Et apertis inquit oculis.

uidit

— 9 -

Super Eſaiam.

li⸗ 1 nidit currus & quadrigas et æquos per circuitum. Hoc curru igneo & helyas raptus ad cælum ẽ quã
di, do clamabat helyſeus. Pater mi pater mi. currus iſrael & auriga eius. Hæc autem aniuerſa narrantur
anls non quo deus aut currus habeat aut quadrigas aut æquorum uelocitate portetur. De quo alibi ſcri

tum eſt. qui ambulat ſuper pẽnas uentorum. Sed quomodo in ſolio ſedere dicitur. quãdo aſſumit
habitum iudicantis. ſic quando ad uindictam uenit ut debellet aduerſarios ſuos in habitu uictoris
Wi & triumphantis oſtenditur. De furore domini crebro diximus quod ſic accipi debeat. Quomodo
N obliuio eius & pœnitentia. & contriſtatio & affectus cæteri qui dei non conueniant maieſtati. In

e!
lnice

d hoc igitur igne & furore: in his curribus & in flamma ignis iudicabitur omnis caro ſiue ipſe do-
nigr minus cum creaturis ſuis. ut non potentia. ſed iudicii ueritate uideatur ferre ſententiam. Iuxta il
iiih lucl quod michea Proliiu:: in quinquageſimo pſalmo breuius dicitur. ut iuſtificeris in ſermo
li nibus tuis. & uincas cum fueris iu icatus: Gladius autem quo ommis caro eſt iudicanda ille accipiẽ
i dus ẽ: de quo & prius diximus. Et nũc dicemus ex parte. Niſi conuerſi fuernis gladium ſuum uibra
ulun uit. Hunc gladium punitorem carnis peccatricis omniumq; uitiorum iſrahelitæ in manu pharaõis
lidi datum quæruntur. Dicuntq; moyſi & aaron. Videat deus uos & iudicet: quia abhominabilem fe/
eOden. ciſtis odorem noſtrum coram pharao: ut daretur gladius in manu eius & interficeret nos. De hoc
kituet gladio & in amos ſcriptum eſt. Gladio interibunt omnes peccatores populi. Cum utiq; & alia ſint
ilop genera pœnarum. Quicquid ergo pungit & percutit & torquet & cruciat in ſcriptuns ſanctis: gla
beg⸗ dius appellatur. Quò gladio uulnerabuntur ſiue interficientur qui dei non fecennt uoluntatem:
lelnus? & omiſſo lumine ueritatis tænebris ſe erroris inuoluerĩt. De quibus ſcriptum eſt ĩ hieremia. Si mu
musil, tauit æthiops pellem ſuam. Et in ſophonia. Et uos æthiopes uulnerati fiue inter fecti gladio meo
ooten eritis. Omnem loci iſtius continentiam: quo ſenſu accipienda ſit: apoſtolus prolixius diſſerit ſcri-
mo⸗ bens ad romanos. Iuxta duritiam autem tuam & impœnitens cor theſuarizas tibi iram in die iræ:
RZ & reuelationis iuſti iudicii dei: qui reddet unicuiq; ſecundum opera ſua. His quidem qui iuxta pa-
uee tientiam operis boni: gloriam & honorem & incorruptionem quærentibus uitam æternam. Qui
teen⸗ autem ex contentione & increduli ſunt ueritati: acquieſcunt autem imquitati iræ & furori. Tribula
tio & anguſtia ſuper omnem animam hominis qui operatur malum: iudæi pumũ & ethnici.
linn CAQui ſanctiſicabantur:⁊ mundos ſe putabani in hoꝛtis. Doſt ianuam intrinſccus qui cõme
Pnern debant carnem ſuillam: æ abbominationem ? murem ſimul conſumentun dicit vqaĩà. LXX.
id CQAui ſantificantur ⁊ purificantur ?⁊ in hoꝛtis: in liminibus cõmedentes carnem porcinam ⁊
abhominationes ⁊ murem ſimul conſumentur dicit dominus.
eſ Symmachus & theodotio hunc locum interprætati ſunt: qui ſanctificamini & luſtramini in hor
aret tis. Alter poſt alterum inter eos qui cõmedunt carnem ſuillam: & abhominationem & murem ſi-
mul deficient dicit dominus. Volentes oſtendere. non ipſos cõmedere carnem ſuillam: & abhomi
binn nationem: & murem qui ſanctificantur in hortis alter poſt alterum: ſed eos qui luſtrantur uerſari
rncr cum eis qui cõmedunt quæ prohibiti ſunt. Arguit autem ſermo diuinus populuʒ iudæorum. Im
ren mo ſcribas & phariſæos: quos & dominus arguebat dicens. Vos eſtis qui iuſtiſicatis uos metipſos
ſveni coram hominibus: deus autem ſcit corda ueſtra. Quoniã qd in hominibus excelſum eſt: abhomi/
in igre natio eſt apud deum. Vnde ĩcrepabat eos atq; dicebat. Vhæ uobis ſcribæ & phariſæi hypocritæ gui
nano mundatis quod foris eſt calicis & paralydis: & intus pleni eſtis immunditia: & iterum. Qui eſtis ſæ-
cni pulchra dealbata: intus autem pleni eſtis oſſibus mortuorum: & omni ſpurcitia. Qui ore ſuo bene/
dicebant: & corde maledicebant. Qui domino loquebantur pacifica: & molliebant uerba ſua ſu-
n⸗ per oleum:upſi autem erant iacula. De quibus rectiſſime dicebatur. Populus hic labiis me honorat:
ſanne cor uero eius longe eſt a me. Præceperat autem per moyſen deus: ut ſi quis præuentus fuiſſet in pec
nluch cato uaccæ ruphæ aſperſus cinere: & aliis expiationibus mundus per ſacnncia & uictimas rediret
enlken ad templum. Quod illi negligentes in locis delitiarum uoluptatum: hoc eſt in hortis amcniſſi⸗
0, mis: uel baptiſteria extruebant. uel piſcinas ad areolas irrigan das adulteria: & omnem libidinum
nat turpitudinem ſimplicibus aquis abluere ſæ putantes. Quibus illud aptabitur: & noctem flumine
gu⸗ 4 purgant:nec alicui uideatur in congruum. Si quæ egeruntur turpiter: manifeſtius explicentur i cor
u fni reptionem eorum: qui talia cõmittere non erubeſcunt. Quæ turpe eſt & dicere: dum ſcortis adhæ
vetli rent in modum canum:& maſculi in maſculos exercent rurpitudinem: retributionem peccati in ſe
omnnia metipſos recipientes. Qui hæc opera faciunt uoluntate: & ſceleribus cum his ſunt qui carnem ſuil
ih/ Qdam cõmedunt: & omnia quæ lege prohibentur: & murẽ quod nos glirẽ uocamus.Vel iuxta oriẽ
uigen tis prouincias: Et illi igitur qui hæc cõmedunt his qui exercentes turpitudinem ta/
i lia agunt quæ & inimici forte non faciunt pariter conſumentur. Secundum ttopologiam poſſu⸗
hiiefi mus dicere. Omnes uoluptatis magis amatores quam dei ſanctificari in hortis & ĩ liminibus quia
ml⸗ myſteria ueritatis non ualent introire & cõmedere cibos impietatis. Dum non ſunt ſancti corpore
Vlo, & ſpiritu:nec cõmedunt carnem ieſu: neq; bibunt ſanguinem eius. De quo ipſe loquitur. Qui cõ/ .
meis meldit carnem meam & bibit ſanguinem meum:habet uitam æternam. Et enim paſcha noſtrum

ℳ immolatus eſt chriſtus. Qui non ioris: ſed in domo una & intus cõmeditur.
nli⸗, CEgo autem opera eorum ⁊ cogitationes eorum venio vt gregem cum omnibus gentibus

¶iber. xviii.c. lxvi.

2 linguis:?æ venient ?2 videbunt gloriam meam:Et ponam in eis ſignum:ꝛ mittam ex eis qui
ſaluati fuerint ad gentes in mari. In aphrica.in lidia tenentes ſagittam in italiam ? greciam ad
inſulas longe ad eos qui non audierunt de me:æ non viderunt gloriam meam. LXX.
CEt ego opera eorum ⁊ cogitationes eoruʒ venio congregare ommes gentes ⁊ omnes lingnas
⁊ venient ⁊ videbunt gloriam meam.Et dimittam ſuper eos ſignum:⁊ emittaʒ ex eis quaſi ſal
nati fuerint in gentes in tharſis ⁊ fut:⁊ lud:⁊ moſoch:et in bobel:⁊ in greciam:⁊ in inſulas longe
qui non audherunt nomen meum. neqz viderunt gloriam meam. „ ”
CCPrius quam exponam quid ſignificet enumeratio gentium plurimarum: breuiter de interpræta-
tionis uatietate dicendum eſt. Tharſis lingua hebrea: mare appellatur. Et ut aiuntan diæ regio. Li-
cet ioſephus littera commutata: tharſum puret nũcupari pro tharſis: urbem ciliciæ: ad quam ionas
de ioppe fugiens ire cupiebat. Fut auteʒ ſiue fal libies: omniſq; aphnca: uſq; ad mare mauritaniæ in
qua fluuius hodie qui fut dicitur: & cuncta circa eum regio futenſis appellatu r. Lut autem lydos uo
cant:quorum colonia etruſci qui nunc tuſci appellantur quondam mutendarmum ſagittarum peri
tiſſimi. Et nunc dicuntur tendentes ſagittam. Pro quo in hebraico legitur moſche ceſeth: quod
abſq; ſeptuaginta. Omnes ſimiliter tranſtulerunt. Tendentes arcum: & ſeptuaginta poſuerunt mo-
ſoch. Nomen pro uerbo interprætantes. Quod ſi accipitur capadocas ſignincat quorum metropo
lis mazaca quæ poſt a cæſare auguſto cæſarea nomen accepit. Qui neſcio quid uolentes etiam in
geneſi ultimum flium aram: ideſt ſy rorum damaſci: qui appellatur mes: interprætati ſunt moſoch
5r0 quo nos rectius mœonas tranſferimus. Thubal autem ſiue thobel: aut italia interprætatur: aut
kibenia hoc eſt ſpania. Ab hibero flumine. Vnde & hoc die hiſpaniarum regio appelatur celtiberia
De quibus pulchræ lucanus. gallorum celtæ miſcentes nomen hiberi quos non poſſumus gallo hi
ſpanos dicere. Græci autem qui ſermone hebraico appellantur iauan. Vnde & græci iones: & ma/
re ionium. Et hoc conſiderandum quod maximæ occidentales de iapheth poiuerit nationes: uno
filiorum noe licet in lud & fut. Semquoq; & cham: ideſt lydiæ & aphricæ nominum fuerit recorda
tus: ut totum orbem oſtenderet. Venit ergo dominus ut opera & cogitationes congreget ſingulo/
rum. Ex quo diſcimus: non ſolum opera:ſed & cogitationes eſſe in die iudicii iudicadas. Qui enim
uiderit mulierem ad concupiſcendum: iam mœchatus eſt eam in corde ſuo. De quibus dicit. Nuc
circùdederunt eos cogitationes ſuæ: quando iudicauit dominus abſcondita hominum: ſecunduz
euangelium ieſu chriſti: ut illud quod apoſtolus ſcribit: ueritate iudicii comprobetur. Inuicem co-
gitationibus accuſantibus & ſatiſfacientibus: in die qua iudicabit deus abſcondita hominum: ut

cogitationes noſtræ omnes uno tempore congregatæ iuſtum iudicem probent. Dum autem accu

ſat noſtra conſcientia: aut ſatiſfacit pro delicto uttum plura ſint peccata: an bona opera & utrum
uetera an noua: utrum deleta pœnitentia: an nouis ſceleribus inſtaurata quando dicit dominus.
Vias eorum dedi in capita eorum: & cogitationes eorum reddam eis. Qui finxit ſigillatim corda
eorum: & intelligit omnia opera eorum. De quibus & in alio loco legimus. Tu cognoſcis corda
hommum ſolus. Nemo enim ſcit quæ ſint in homine niſi ſpiritus hominis qui eſt in eo. Vnde & p
hieremiam loquitur deus. Et o deus appropinquans & non de longe dicit dominus. N unquid ab
ſcondet ſe in abſconditis homo & ego ignorabo. Deniq; ad ſcnibas dicitur: & ad phaniæos. Vos
eſtis qui iuſtificatis nos metipſos coram hominibus: deus autem cognoſcit corda ueſtra. In quo cõ
ſideradũ quod non dixerit: iuxta hereticorum blaſphemias ne filium uideretur excludere. Sed deus
quod patri filioq; cõmune eſt. In principio enim erat uerbum & uerbum erat apud deum & deus
erat uerbum: hoc erat in principio apud deum. De quo idem ieſus ſcribit: Ipſe autem ieſus non cre
debat ſe eis: quia ſciebat omnes: & non habebat neceſſe ut aliquis teſtimonium daret ei de homine
Ipſe enim nouerat quid eſſet in homine. Cui & illud congruit. Sciens autem ieſus cogitatiões eo/
rum. Et in alio loco.ciens ieſus malitiam eorum: ac ne aliqua ſit dubitatio hereticis calüniam ſfa-
cientibus de uerbo dei: quod nouerit omnia: in æpiſtola ad hebræos ſcribitur: prolixius dicitur.
Viuens enim ſermo dei: & euidens & acutus ſuper omnem gladium bicipitem: & diuidens uſq; ad
partitionem animæ. Et ſpiritus artuum quoq; & medullaꝑꝶ & iudex cogitationum & ſenſuũ cor-
dis. Nullaq; eſt creatura inuiſibilis in conſpectu eins. Omnia autem nuda & aperta oculis illius: de
quo nobis ſermo eſt. Poſt quam autem omnes cogitationes in unum fuennt congregatæ accu-/
ſantes nos uel defendentes. Tunc omnes gentes & linguæ cum cogitationibus ſuis pariter addu-
centur in medium. Linguas autem iuxta apoſtolum paulum non ſolum hommum legimus: ſed &
angelorum/Ex quo intelligi datur omnes creaturas a domino iudicandas: non ſolum ſuper terrã:
ſed in aere & in cæleſtibus iuæta quod ipſe in ſuperioribus dixerat inebriatus eſt gladius meus in
cælo ad terramq; deſcendit. Venient autem omnes ut uideant gloriam dei: & ponet in eis ſignum
quod in hezechiel principio ſub thau litteræ hebraicæ interprætatione monſtratur. Quo ſigno qui
fuerit impreſſus manus percutientis effugiet: hoc & poſtes domorum in ægypto ſignabaãtur. Quo
ſignabantur: quando pereunte ægypto ſolus iſrahel manſit illæſus. De hoc ſigno quod achaz fex
iuda nolebat accipere æſaias prophera teſtatur. Propterea dabit dominus uobis ſignum. Ecce uir
go in utero concipiet & pariet. Vnde & propheta quod ꝑromiſſum fuerat depræcatur. Fac mecum

ff f f B

Super Eſaiam.

Rsg ſignum in bonum. Et in alio loco. Dediſti mœtuentibus te ſigniſicationem: ut fugerẽta facie arcus
Mumng — Hoc nobis ad patrem aſcendens dominus dereliquit ſiue in noſtris frontibus poſuit ut libere dice
. remus. Signatum eſt ſuper nos lumen uultus tui domine. Quod autem ſequitur. Et mittam ex eis
lna qui ſaluati fuerint ad gentes & ſingulas enumerat. Videtur expoſitioni noſtiæ eſſe contrarium. Si
cnſf enim de die iudicii dicitur Quomodo rurſum ad primum recurrit ſaluatoris aduen tum: quando
Agl apoſtoli diriguntur ad gentes & audiũt a domino. Ite docete oẽs gẽtes baptizãtes eos in nomine
pratris & filii & ſpirituſſancti. Quod na ſoluitur iudicii prædicatur dies. Immo cõminatur ut mæiu
he, futuræ pœnæ recipiant ſaluatoris aduentum. Et apoſtolorun euangelium qui ante mittend i ſunt.
npoli Pulchræ autem dixit. Et mittam ex eis qui ſaluati fuerint. Niſi enim dominus nobis reliquiſſet ſe-
umn men: quaſi ſodoma eſſemus & ſimiles gomorræ fuiſſemus. Et apoſtolus. Rteliduiæ inquit ſaluæ
uniei factæ ſunt. Iſti mittuntur ad gentes in tharſis: & fut: & Ilud: & moſoch: & tho el: & græcias: & inſu⸗
dhterdd las plurimas quæ longe ſunt: & quæ non audierunt nomen domini: neq; uiderunt glonam eius.
l De quibus iuxta hiſtoriam ſupra diximus. nunc ſtungenda eſt Anagoge. tharſis Eeceaeür ex/
ehegn ploratio gaudii ut conſideremus non ea quæiin præſenti ſunt: ſed quæ in futuro. ancdhite merea/
untn, mur: quia in paucis fuiſtis fideles: ingredimini in gaudium domim ueſtri. De quo Pecrus aPono
menche lus ſcribit. Exultate gaudio ineffabili & glorioſo: ut laudemus deum dicentes. mp Ke Sani⸗
eum in dio os noſtrum: & lingua noſtra exultatione. Quodq; ſequitur. Fut e rI ons cxclulio: ut
moboch orvpwmnem excludentes blaſphemiam ea loquamur quæ bona ſunt atq; dicamus. 5 em annun⸗
Aulraut tiauit iuſtitiamituam domine tota die ſalutare tuum: & rurſum. Non abſcon e uec ur⸗
keluberi tatem tuam & ſalutare tuum dixi. Lut quoq; in lingua noſtra: utilitas uertitur: & moſcoth extenſio:
3gilot &X thubel ſiue thobel ductus ad luctum uel conuerſus: aut uniuerſa quæ omnia uocationi gentium
3 gruunt: utililitate ſequantur. Per confuſionem animæ ſuæ: & præteritorum obliti ad futura ex
AN SorS Aiun ta:& trahantur ad luctum atq; triſtitiam quæ ducit ad uitam.
Nnch rndanturkugenntd iniiqu En i nak⸗ bunt. Et conuertãtur omnes ad dominum: ut poſtea trã-
rkot Beati quippe lugentes quoniam ipſi ridebunt. Et ce uert⸗ kentti.
an . ſeant ad græciam: & ſciant dictum ab apoſtolo. Gloria & honor & pax qui operantur bonum:

iudæo primum & græco. Quoniam non ſolum iudæorum deus: ſed & gentium. Porro ilid quod
Gan dicitur. Et inſulis procul quæ non audierunt nomen meum: neq; uiderunt gloriam meam IIllis cõ

in Nie ii ee ibus n nuntiatun uidebunt & qui non audierunt
14. s ſupra legimus. Quibus non eſt nuntiatum de eo uidebunt Qln r
unh, e bra eerant,d22 qui non interrogabant inuentus ſum ab his qui me non que-
unch rebant. Dixi. Ecce adſum his qui non inuocabant nomen meum. Inſulas autẽ ſignificari uel totius
ni orbis gentes uel eccleſias in toto orbe diſperſas crebro diximus. sl
ueman CEt annuntiabunt gloꝛiam meam gentibus: ⁊ adducent omnes fratres de cunctis gentibus
ammn donum domino. In equis ⁊ i quadrigis in lecticis:⁊ in mulis:⁊ in carrucis:ad monteʒ ſanctuzʒ
Cn. er. m dicit dominus. LXX. == 2
mmau Cer ſagnattgon gloꝛiam meam in gentibus ⁊ adducent fratres ueſtros de cunctis nationi-
iud bus donum domino. Cum equis ⁊ redis in lampenis muloꝛum cum umbꝛaculis in ſanctam ci
luki, itatem hieruſalem ait dominuns ””M“ 40e5
uid At hnſlen & miſſi ad uarias nationes: & ad eos qui non audierant primum:neq; uiderat
n, gloriam domini. Annuntiabunt eam cunctis gentibus: & adducent fratres populi iudaici quorum
goc reliquiæ ſaluæ factæ ſunt munus domino de uniuerſis gentibꝰ?. Vel ipſos qui idolatriæ errore con/
Aceus tempto ueri dei notitiam ſunt ſecuti. uel qui de toto orbe ex iſrahel pop ulo crediderunt. Ad quos
Lceus ſcribit & apoſtolus petrus. Adducent autem eos in æquis: & in quadrigis: & in lecticis: & in mulis
n ge & in carrucis. Pro carrucis quas ſolus interprætatus eſt ſymmachus: quem nos in omni loco Keßtt
Ce ſumus aquila. & ſeptuagintra. C umbraculis quæ nos dormitoria i'terprætari poſſumus: uel Ea er
d⸗ nas. Alii uoce conſona tranſtulerunt. quæ noOs uatii generls intetpftaer nehlcu⸗
e, la. Vbi autem ſeptuaginta & theodotio dixerunt lampenas: pro quibus ſymmachus lecticas inter
ü i!. ſuit quod & ipſum lecticas opertas pellibus ſignificat. Hoc de
Naitul⸗ prætatus eſt aquila: .— P oſuit quod & ipiu . 5 . taeh carrucas: &
ugal uarietate tranſlationum dictum ſit.Equos autem & quadrigas & lecticas. anl 2 eurn di
ſio⸗ diuerli generis uehicula angelica poſſumus intelligere miniſteria. De quibus alibi a i eum ri
linc Aſcende ſuper æquos tuos: & æquitatio tua ſalus. His æquis curnbus & quadiigis helias rap s 3
u⸗ ccelum eſt. Et heliſeus circũdari ſe atq; ſeruari ſe neſcienti puero demonſtrauit. Et zacharias it R
ite. Ecce uir aſcẽdẽs ſupꝑ æquũ ruphũ: & iſte ſtabat ĩ medio duorũ mötiũ umbroſorũ. Et poſ
dn⸗ nouite. Ecce des lup cae waplt, i ſũt iſti domĩe? & ait ad me angelus qui loque
i eũ æꝗ tuphi & ſturnini: & uarii albi: & dixi inqt. Qui ſüt iſti dor- at nil id ms 8 le, ir ach
tents bat᷑ ĩ me. Ego oſtendam tibi quid ſint iſti. Et reſpondit uir qui ſtabat in medio montium: d
en⸗ me. ſti ſunt quos miſit dominus ut perambulent terram. Ioannes quoq; in apochalypſi hæc fe ui/
cun diſſe teſtatur. Vidi cæxlum apertum & ecce æquus albus & qui ſedebat ſup eũ uocabatur fidelis & ue
gmn tus: & iuſticia iudicans & bellator. Oculi autem eius quaſi flamma ignis: & ſuper caput eius diade-
n . mata lurima:habens nomen ſcriptum quod nemo nouit niſi ipſe: & amictus erat ueſte aſperſa ſan
. 7 guins & uocabatur nomen eius uerbum dei. Et exercitus in cælo ſequebatur eum in æquis albis

lil/

dLeeſtibus byſſo albo atq; mundiſſimo: & de ore eius egrediebatur gladius acutus: utĩ ipſo percutere
eum

Liber. xviii.c.lxvi.

leh
gentes. Equo rupho ſedebat dominus atq; ſaluator:humanum corpus aſſumens ad quem̃. Quare gh
rubra ſunt ueſtimenta tna? & quis iſte eſt qui aſcendit de edom fulua ueſtimenta eius. De æqui uel urii
in martvrio rubri: uel inſturnini in uolatu uel uarii in uirtutibus uel candidi in uirginitate. Equo C
autem ſedebat albo: quando poſt reſurrectionem immortale & incorruptum corpus aſſumpſit. Ert n⸗
quicũq; eum ſequebantur candidis utebantur æquis. Incorruptis uidelicet immortalibuſq; corpo unt
ribus. Iongum eſt ſi uelim utrunq; explanare teſtimonium hoc ſolum dicam quod diuerſa uehiꝰ- i
cula quibus homines adducantur ad ſidem euangelii uel ſancti uiri qui de hominibus in angeloo finn
profecerunt. Quod autem unuſquiſq; noſtrum habeat angelos: multæ ſcripturæ docent e quibus o
Ulud eſt. Nolite contemnere unum de minimis iſtis: quia angeli eorum uident quotidie patris fa- C
ciem qui eſt in cælis. Et puella rodede petrum apoſtolum nuntiante: alii angelum ipſius eſſe crelde goe
bant.Sin autem hoc de minimis dicitur:& de uno homine quanto magis de omnibus ſanctis: & s
præcipue de apoſtolis ſentiendum eſt. Quorum angeli quotidie uident faciem patris. Iuxta illud heri
quod ſcriptum eſt. Circundat angelus domini in circuitu timentium eum. Et iacob de ſe loquitur. gu⸗
Angelus qui liberauit me.ſti ſunt qui aſcendunt & deſcendunt ſuper filium hominis qui ueloces Eliei
ſunt in fide. Equis uehuntur qui multiplices in: ratia:quadrigis qui conſolationem indicẽt: tectis An
lecticis & umbraculis ut audire mœreãtur. Per diem ſol non uret te:neq; luna per noctem. Mulos u
autem in ſcripturis ſanctis dupliciter accipi nouimus: uel in ſterilitate & continentia: qualibus ſedit ALail
dauid & ſalomon. Quorum alter interprætatur fortis manu: alter paciſicus: uel in mala parte de 2=—
uibus dicitur. Nolite fieri ſicut æquus & mulus quibus non eſt intellectus. Quibus præpoſitus erat eenn
ohæc. Carrucæ autem pro quibus ut ſupra diximus ſeptuaginta. Tecta uehicula: cæteri uehicula nian
ſimpliciter tranſtulerunt illi intelligendi de quibus apoſtolus loquitur. Inuicem onera ueſtra por- gen
tate. Porro lampanæ ſplendentia ſanctorum intelligenda ſunt corpora & animæ fide domini illu- e
minatæ. Quibus dici poteſt. Vos eſtis lux mundi. Hic autem omnis apparatus illo proficit: ut ingre ie
diamur ſanctam ciuitatem dei. Siue ſanctum montem domini hieruſalem. Non illam quæ occidit
prophetas: & quæ lapidat miſſos ad ſe: ſed in hieruſalem cæleſtem. De qua crebro diximus. Quæz n
autem ſurſum eſt hieruſalem libera eſt quæ eſt mater noſtra. Et iterum. Sed acceſſiſtis ad ſyon mom Au
tem & ciuitatem dei uiuentis hieruſalem cæleſtem. Quod uel de præſenti eccleſia poſſumus intelli tci
gere:quæ toto orbe per apoſtolos congregata eſt uel de futura. Vt impleatur illud quod apoſtolus
ſancto ſpiritu prophetauit. Rapiemur in nubibus obuiam domino in aere: & ſic ſemper cum domiẽ d
no erimus. Iudæi & iudaici erroris heredes hebionitæ qui pro humilitate ſenſus nomen pauperuz
ſuſceperunt. Omneſq; mille annorum delitias præſtolantes æquos & quadrigas: & redas: & læcti- N
cas: ſiue baſternas: & dormitoria muloſq; & mulas: & carrucas: & diuerſi generis uehicula: ſic intelli 0

gunt ut ſcripta ſunt. Quod uidelicet in conſummatione mundi: quando chriſtus hieruſalem re-
naturus aduenerit: & templum fuerit inſtauratum: Et immolatæ iudaicæ uictimæ: de toto orbe re
ucantur filii iſrahel nequaquam aſſumptis alis: ſed ſarraco gallico couinniſq; bellicis & æquis cap
padociæ atq; ſpaniæ acredis italiæ: & matronæ eorum lecticis referãtur atq; baſternis. Nequaquaʒ
ſuper æquos: ſed ſuper mulos numidiæ: qui autem ſenatoriæ fuerint dignitatis: & locum principũ
obtinuerit. De britanis hiſpanis: galliſq; extremis hominum morinis & ubi bicornis finditur renus
1.

In carrucis ueniant occurrentibus ſibi cunctis gentibus quæ eorum ſeruituti fuerint præparatæ.
CQuomodo ſi inferant ſilij iſrabel munus in uaſe mundo in domum domini:? aſſummam ex

eis in ſacerdotes:⁊ in leuitas dicit dominus. LCxx. q
CQuomoco ſi offerant ſilij iſrahel victimas ſuas mihi cum pſalmis in domo domini:⁊ ex eis 4.
ſumam ſacerdotes ⁊ leuitas dicit dominus. L i
CQui ad gentes ait. Directi fuerint: & annunciauerint eis gloriam meam. Sic adducent fratres ue/ ſc
ſtros de uniuerſis nationibus munus domino: cum æquis & quadrigis & lecticis & mulis & carru-
cis & diuerſis uehiculis in montem ſanctum hieruſalem: quomodo ſolebant filii iſrahel dum eo 1.
rum ſtaret religio: & templi cerimoniæ ſeruarentur offerre uictimas cum pſalmis in domo domi-
ni. Siue ut habetur in hebræo: & omnes uoce conſona tranſtulerunt in uaſe mundo quos & uſqʒ;
hodie offerunt in domo dei: quæ eſt eccleſia filii iſrahel: qui mente concipiunt deum: hoſtias ſpiri/
tuales cum fructibus atq; uirtutibus animæ ſuæ in uaſis mundis: hoc eſt ĩ ſanctis corponibus. De ꝗ/ 4
bus apoſtolus ſcribit. An ignoratis quia templum dei eſtis: & ſpiritus ſanctus habitat in uobis.Et ſu J”M
mam ex eis ſacerdotes & læuitas dicit dominus qui ſaluati fuerint & gentibus prædicarint. De qui.
bus unus loquebatur. Sic nos reputet homo quaſi miniſtros chnſti: & diſpenſatores miniſterio ruʒ *
dei. Et lucas euangeliſta. Sicut tradiderunt inquit nobis qui a principio uiderunt & miniſtri fuerũt
ſermonis. De quibus & ſupra legimus. Vos autem eritis mihi ſacerdotes domini. Quomodo

enim in abſcondito iudæus eſt qui ſpiritu circũciditur. De quo ſcriptum eſt. Nos ſumus circunci/
ſio qui ſpiritu deo ſeruimus: & offerrimus ſpirituales uictimas placentes deo pſallimuſq; ſpiritu &
ſeniu.Sic & ſacerdotes & leuitæ in abſcondito ſunt: qui non ſeriem generis ſecuntur: ſed ordinem
fidei. Vel certe non dicit de apoſtolis: & apoſtolicis uiris qui principes fuerunt eccleſiæ ex populo
iudæorum:ſed de numeratis ſuꝑra gentibus. De mari:de aphrica:de libia:de cappadocia. de italia:
.— de græcia:

— —

Super Eſaiam.

2. „
. g⸗ Srecia:decindi inſilis Q natenn kabi tatores primum non audierant dominum: nec uiderãt
i 2 oriam is: poſtea uertentur in ſacerdotes: ut qui fuerant cauda ſint caput: & qui caput uertan/
urin caudam. .
E 2 nia eu celi noni terre noua e facio ſtare coꝛam me dicit dominus. Sic ſtabit ſe⸗
. en veſtrum ⁊ erit menſis cx menſe:⁊ ſabbatum ex ſabbato. Neniet omnis caro ut adoꝛet co/
ram facie mea dicit dominus. LxXxX.
n Bicut enim celum nounm ? terra noua que ego facio permanere in conſpectu meo dicit do⸗
W minus:ſic ſtabit ſemen veſtrum.Et erit menſis ex menſe:⁊ ſabbatum ex ſabbato. Neniet oĩs
t caro vt adoꝛet in conſpecru meo in hieruſalem dominum. M l
ert CQuando dicit. Aſſumam ex eis ſacerdotes & læuitas oſtendit uetus ſacerdotium prætermiſſum
änd quod tribui leuiticæ debebatur. Vbi non eſt electio ſed ordo naturæ: & ſeries eſt familiæ per poſte
mil ros deſcendens. Tranſlato autem ſacerdotio neceſſe eſt ut & legis tranſlatio fiat: & electio ad eos
oqu. pertinet quibus nequaquam iuxta ſanguinem: ſed iuxta merita atq; uirtutes ſacerdotium defertur:
een quæ uenient de inſulis gentium: & gloriam domini nuntiabunt. Et adducentur in æquis & in qua
enti drigis: & in lecticis: & in mulis: & in carrucis. Quomodo autem cælum nouum & terram nouam:
Mula & noua hieruſalem: ut nequaquam dicatur. Cælum & terra pertranſibunt. Et iterum. Inuolue-
uoſeäi tur cælum quaſi liber: & corruptione diſſipabitur terra. Sic in omnibus nobis nouus fiet & populus
me de dei. Dicente ſcriptura. Vetera tranſierunt: ecce facta ſunt omma noua. Et in alio loco. Si qua in xpo
uusern noua creatura erit: quæ & populus nouus primitiæ enim chriſtus. Deinde qui ſunt chriſti in aduen
icul tu eius. Cælumq; & terra noua. De quib' iter octo beatitudines dicitur. Beati pauperes ſpiritu quo-
npor⸗ niam ipſorum eſt regnum cælorum. Beati mites: quoniam ipſi poſſidebunt terram. Si quidem oĩs
W creatura nunc ſubiecta eſt uanitati in ſpe propter eum qui ſubiecit eam. Liberabuntur autem ſerui⸗
wingr tute corruptionis in gloria hliorum dei qui fient de hominibus filii eius ſemper: & nomen eomm
etd iugiter permanebit. Vt nequaquam illis gens ſuccedat alia:quod factum eſt in iudæis: ſed meneãt
,0 in æternum. Et erit inquit menſis ex menſe: & ſabbatum ex ſabbato: ut de carnalibus ſabbatis men/
dunen ſibuſq; fiant ſpititualia ſabbata delicata: qui ſabbaptiſmus dei populo reſeruatur. Et menſis ſpiri-
Ninei tualis quando a puncto nſq; ad Punctum luna complebitur & ſuo currit ordine ut efficiat m enſem
Ckolnr ideſt kł. quæ grecæ appellantur neomeniæ. Hoc eſt menſis noni exordium: apud quos initium ca-

lendarum non iuxta ſolis curſum & diuerſa menſium ſpatia. Sed iuxta lunæ circuitum incipit && fi

. nitur. Hæc eſt luna de qua in laude ueri ſalomonis dicitur. Et permanebit cum ſole & ante lunã in
ſeck⸗ generationes generationum. Quæ in cantico canticorum appellatur ælecta: quæ eſt hæc quæ pro⸗/
cinnel ceſſit quaſi diluculum pulchra ut luna ælecta ut ſol admirabilis: aiunt phiſici:& quoruʒ curæ eſt de
lene⸗ cæleſtibus diſputare. Lunam non habere proprium lumen: ſed ſolis radiis illuſtrari. A b ea enĩ ſem
oe per orbis parte completur & fulget a qua ſoli uicinior ẽ. Nec umbra terræ obſcuratur:quod poe
u. ta uno uerſiculo demonſtrauit. Nec fratris radiis obnoxia ſurgere luna. Sic hoc ueruʒ eſt & nos tro
pologice poſſumus dicere eccleſiam quæ pace & perſecutionibus creſcit atq; decreſcit: & oppræſſa
ung temptationum tænebris: rurſum priſtinum lumen affumit: habere ſplendorem a ſole iuſtitiæ &
nu hoc eſſe quod dicitur. Splendebit luna quaſi ſol habitatoreſq; eius iuſtos fulgere quaſi ſolem in re
tnnn gno patris ſui: & per hos menſes ſemen domim quod ſtauratum eſt in æternum uenire ad ſollen/
e⸗ nitates ſuas: quas ſanctus myſtico ore reſonabat dicens. Annos æternos in mente habui & medita-
ng tus ſum. De ſabbato autem quod ſignificat requiem pleno ſermone tractauimus. In eunuchorum
& aduenarum prophetia: & nunc breuiter eſt dicendum eos uenire in neomæniis & ſabbatis: qui
gi ſex diebus in quibus factus eſt mundus tranſcenſis atq; præteritis feſtinant ad ſeptimum dieʒ:ideſt
ſabbatum in quo uerſa eſt requies. De his ſollẽnitatibus credentes paulus apoſtolus inſtruebat di-
tesne cens. Ymbram enim habens futurorum bonorum. Et iterum. Ne quis ergo iudicet in cibo aut po-
tm tu:aut in parte diei feſti. Aut neomeniæ aut ſabbatorum quæ ſunt umbra futurotum bonorum: &
ume in imagine præceſſerunt. Omnis lex ſpiritualiter intelligenda eſt. De qua idem dicebat apoſtolus.
conn⸗ Scimus quia lex ſpiritualis eſt: cuius myſteria & dauid noſſe cupiebat. Reuela oculos meos: & con/
su ſiderabo mirabilia de lege tua. Quæ enim uidentur temporalia ſunt: quæ autem non uidétur æter
hia⸗ na. De quibus omnia cæleri diſputatione percurrere non eſt huius temporis. Si enim nec oculus
heg uidit: nec auris audiuit: nec in cor hominis aſcenderunt: quæ præparauit deus diligentibus ſe. Quo
Eiln modo nos totius legis quaſi uniuerſi orbis deſcriptionẽ in breui tabella conamur oſtẽdere? Qdq;
eqli⸗ ſequitur. Yeniet omnis caro ut adoret in conſpectu meo in hieruſalem. Sciendum quod in hebrai
onn co non ſit ſcriptum hieruſalem: ut deglutiamus ſupercilium iudæorum. Sed tantum in conſpectu
eni⸗ meo ut ſermo domini compleatur. Dicentis in euangelio. Amen amen dico uobis: quoniam ue-
nodo niet hora quando neq; in monte iſto: neq; in hieroſolymis adorabitis patrem. Et iterum. Spifitus
nc⸗ eſt deus & eos qui adorant eum in ſpiritu & ueritate oportet adorare. Et illud apoſtoli. Leuantes
ſanctas manus in omni loco. Omnis autem caro non boln iudæorum: ſed omne hominum .
nen ſignificat genus. Iuxta illud uod ſupra dictum eſt. Videbit omnis caro ſalutare tuum. Et in iohel.
llo Effundam de ſpiritu meo ſupet omnem carnem: & ꝓphetabunt filii ueſtri & filiæ aeſtræ. Et in

L.iber. xviii.c.lxvi.

2zachatlam. Timeat omnis caro a facie domini. Et in pſalmis. Ad te omnis caro ueniet. Quod aliis
uerbis in alio pſalmo dicitur. Omnes gentes quas feciſti uenient & adorabunt in confpectu tuo: &
glorificabunt nomẽ tuũ dñe.Menſẽ ex menſe & ſabbatũ ex ſabbato i quibus ueniet oĩs caro: ut ado
tet deũ ridicule ĩterpᷣtãtur quos nos dicere poſſumus miliarios. Vt, qui in uicino ſunt oĩ
ſabbato ueniãt in hieruſalẽ qui longius per mẽſes ideſt calẽdarũ orbe cõpleto: qui ualde procul
annos ſingulos hoc eſt diebus paſchæ ſiue tabernaculorũ.Iuxta illud qd in zacharia dicitur. Aſcen
dent ab anno in annũ: ut adorent dñm regẽ exercituũ: & celebrẽt feſtiuitatem tabernaculorũ: & ut
maiorem riſum præbeant audientibus. Qd in ultimo eiuſdem prophetiæ uolumine ſcribitur. Et
non erit mercator ultra in domo domim exercituũ in die illo. Sic interprætantur ut negotiatores
in mille eſſe annis deſiſtant: qui omnia naſcantur in omnibus locis. Quo ſcilicet nec nos indigea-
mus folio amomo: & pipere nec india a nobis puleium deſideret.
CEt egredientur ⁊? uidebunt cadauera uiuoꝛum qui pꝛeuaricati ſunt in me.NHermis eorum nõ
moꝛietur:⁊ ignis eoꝛum non extinguetur. Et erunt vſqʒ ad ſatietatem viſionis omni carni.
LXX. Similiter.
COmnis caro quæ adoratura eſt in conſpectu domimi uel in hieruſalem cæleſti:uel in omni loco
in quo leuantur mundæ manus egredietur ut uideat cadauera hominum mortuorum: qui præua
ricati fuerint in deum. Quod uel de iudæis intelligi poteſt. De quibus dictum eſt. Filios genui & ex
altaui: ipſi autem me ſpræuerunt. VYel de omnibus qui habentes notitiam dei ĩ cordibus ſuis. Auer
ſi ſunt in uanitatem: ut adorent creaturam potius quam creatorem. Egredientur autem non loco:
ſed intelligentia. Neq; enim cadauera mortuorum poſſunt intus eẽ cum domino: Quod ſi omnis
caro adoratura eſt dominum: & econtrario cadauera uiuor um: qui præuaricati ſunt in dommo:
æternis tradentur ardoribus in utranq; partem uere carnis erit reſurrectio. Vermis autem qui non
morietur: & ignis qui non extinguetur a pleriſq; conſcientia accipitur peccatorum qui torqueat
in ſupplicus conſtitutos. Quare uitio ſuo atq; peccato tanta caruerint bona. Iuxta illud quod dici-
tur. Verſatus ſum in miſeria dum inngiuur mihi ſpina. Et in prouerbiis. Tinea os ſuum cor itelligẽs
& iterum. Sub obeœllo ſicut tinea ueſtimentum: & uermis lignum: ſic mœrore excutiat cor uiui. Ita
dumtaxat ut non negent præuaricatorum: & dominum negantium: æterna ſupplicia. Dicente do
mino in euangelio. lte in ignem æternum: qui præparatus eſt diabolo & angelis eius. Et in alio lo
co. Ligate illi manus & pedes: & mittite eum in tænebras extenores: ibi erit fletus & ſtridor dentiũ
Si manus audiuimus & pedes & tænebras exteniores quæ oculorum pœna eſt lumen diuidentiũ
& fletum. Qui utiq; & ipie ad oculos pertinet & ſtridorem dentium. Miror quoſdam aereum cor/
pus: & paulatim in auras tenues diſſoluendum poſt reſurrectionem introducere: quia dominus po
tentia maieſtatis ſuæ ad apoſtolos clauſis ingreſſus eſt ianuis. Qui certe & ante reſurrectionem pẽ
dulo ſuper mare ambulauit inceſſu: & hoc ipſum apoſtolo præbuit petro. Vt qui fide ambulabat
inſidelitate poſtea mergeretur. Cui dictum eſt. Quare dubitaſti modice fidei. Ignis quoq; iuxta id
accipiendus: quod & uermis qui tam diu ſuccenditur quam diu habet materiam: qua uorax fläma
aſcatur.Si quis igitur habeat cõſuptibilia zizamia quæ inimicus homo dormiente patrefamilias
uperſeminauit. Hæc ignis exuret: næc ibunt ĩ ĩcẽdiù. Et oĩum ſanctorum oculis eorũ ſupplicia mõ
ſtrabuntur: qui pro auro & argento & lapide prætioſo ædincauerũt ſuper füdamentum dni. Fœnũ
ligna ſtipula ignis pabulum ſempiterni. Porro qui uolunt ſupplicia aliquando finiri: & licet poſt AA

8
multa tẽpora tn terminum habere tormẽta: hiſ utũtur teſtimomiis. Cum itrauerit plenitudo gen
tium:tüc omnis iſrahel ſaluus fiet. Et iterum concluſit deus omnia ſub peccato ut omnibꝰ miſerea Ce⸗
tur. Et in alio loco ſanctus loquitur: iram domini ſuſtinebo quia peccaui ei: donec iuſtificet cauſam n
meam & auferat iudicium meum & educat me in lucem. Et rurſum Benedicã te domine quonia W
iratus es mihi. Auertiſti faciem tuam a me & miſertus es mei. dominus quoq; loquitur ad peccato-
rem cum ira furoris mei fuerit rurſum ſanabo. Et hoc eſt quod in alio loco dicitur. Quam grandis
multitudo dulcedinis tue domine: quã abſcõdiſti timentibus te. Que ommia replicant aieuera-

re cupientes. Poſt cruciatas atq; tormenta futura refrigeria quæ nunc abſcondenda ſunt ab his qui
bus timor utilis eſt: ut dum ſupplicia reformidant peccare deſiſtant. Quod nos dei ſolius debeamꝰ S
ſcientiæ derelinquere. Cuius non ſolum miſericordiæ ſed & tormẽta in põdere ſunt & nouit quẽ
quomodo & quã diu debeat iudicare. ſolumq; dicamus.quod humanæ conuenit fragilitati. Do/
mine ne in furore tuo arguas me neq; in ira tua corripias me. Et ſicut diaboli & omnium negato- DH
rum atq; impiorum qui dixerunt in corde ſuo.non eſt deus: credimus æterna tormenta. Sic peccaꝰ

torum etiam heu chniſtianotum quorum opera in igne probanda ſunt atq; purganda moderatam
arbitramur & mixtam clementiæ ſententia iudicis.

CExplicit lib.xyii. ultimus explanationum in Eſaiam prophetam Fœliciter.

Wic

Super Mieremiam.
Qunng

. XSINCIPIT PROLOGVS BEATI HͦIERONIMI PRAESBYI HIE-
6 REMIAM PROPHETAM AD EVSEBIVM. IERI NE

Vlo
Dwan 8 O081 Explanationem duodecim prophetarũ Eſaie Danielis & Eze/
Ale chielis ad extremum in Hieremia manum mittimus. Tibi frater Eu
biin ſebi eoſdem cõmetariolos dedicantes ut euangelicum uirum Ma⸗
k theo Euangeliſtæ copules quem ãte ãnos plurimos ſtrictis ſenſibꝰ
in te hortante diſſerui. Et quia uolumen longiſſimum eſt & in plenſq;
nite manifeſta hiſtoria texitur: illud prudentiã tuam moneo: ne queras i
hoc latam explanationem ſuper iis maxime quæ iam & in prophe-/
unni; tis aliis dicta ſunt. & per ſe patent intelligentiæ. Sicq; conabor no/
— P)tariorum manu ſcribere. ut nihil deſit in ſenſibus. cum multũ delſitĩñ
WWIuerbis. Stamina tibi atq; ſubtegmina & litia preparabo. tu pulcherri
Wuh E imam ueſtem ipſe conficito. ut non ſolum nos audire: ſed t docere
Auipren poſlſis & alios. Libellum autem baruc qui uulgo editioni. xx.copulatur nec habetur apud hæbreoſ
RZZZ SS epiſtolam hieremiæ nequaꝗᷓ cẽſui diſſerendam ſed magis hieremiæ ordinem librariorum erro
DR re confuſum: multaq; quæ deſunt ex hæbreis fontibus digerere ac complere: ut nouum ex ueteri:
boo⸗ uerũq; pro corrupto atq; falſato prophetam teneas: paruipendens obtrectatorum rabiem qui non
dand ſolum uerba ſed ſyllabas quoqʒ noſtrorum uerborum calumniantur. in eo ſe ſcire aliquid arbitran
omma tes ſi de alienis operibus detrahant. ut nuper indoctus ca lumniator erupit: qui comentarios meos
Aln in epiſtolam Pauli ad epheſios reprehendendos putat. Nec intelligit nimia ſtertens uhecordia le
Quunn ges commentariorum in quibus multæ diuerſorum ponũtur opiniões: uel tacitis uel expræſſis au
otqueat ctorum nominibus. ut lectoris arbitrium ſit quid potiſſimum elligere debeat decernere quoq; & i
8 cici/⸗ primo eiuſdem operis libro prefatus ſum me uel propria uel aliena dicturũ: & ipſos commẽtaiios
birliges tam uæterum fſcriptoruʒ eſſe ꝗᷓ noſtros: quod non uidens pcurſor eius grünius olim miſus eſt cape
Numlu re. cui duobus ruũdi libris qui iſta quaſi ſua profert & alio iam calumniante purgata ſunt: ut præte
Monnn rea contra louinianum uolumina in quibus dolet uirgmitatem nuptiis. & nuptias digamie & di-
tinalo 5 gamiam polligamie eſſe præ latam Nec recordatur ſtolidiſſimus & ſcorthorum pultibus prægra-
raemni uatus nos in ipſo dixiſſe opere. Non dano digamos imo nec trigamos: & ſi feri poteſt octigamos:
idenni plus aliquid inferam etiâ ſcortathorem recipio pœnitentem: quicquid equaliter licet equali lance
Cun penſandum eſt. Legat eiuſdem operis apologiam: quam ante anos plurimos aduerſus magiſtrum
minu eius gaudens roma ſuſcepit & animaduertet alienis ſe uocibus blaſſemare: & in tantũ eſſe imperitũᷣ
kionen ut ne maledicta quidem habeat propria: ſed inimicorum t olim ſepultorũ cõtra nos utatur rabie.
mbole Sed iam propoſitum opus agrediendum eſffft. B ”UV
oginit CEXPLICIT PROLOGVS. INCIPIT LIBER PRIMVS BEATI
otar fin IIIIERONYMI SVPER HIEREMIAM PROPHETAM ŚYUDh C
mehni ͤ Erba hieremie ſilii helchic de ſacerdotibus qui fuerunt in anathot in terra beniamin
Pplcani NAauod factum eſt verbum domini ad cum in diebus ioſie filii amos regis iude in tertio
Gii Fni WAX decimo anno regni eius. Et factum eſt in diebus iohachiʒ ſili ioſie regis iuda vſqʒ ad
lcet pott RAA conſümationem vndecimi anni ſedechie filii ioſie regis iuda vſqʒ ad franſmigration
udogen hieruſalem in menſe quaino
Omllete⸗ CCæteri prophetæ ut æſaias oſeæ iohel fuerunt ante ſcilicet duarũ tribuũ iudæ & beniamin. Alii
etcaulim poſt captiuitatem: ut daniel aggeus & zacharias. hieremias autem & ezechiel ĩminente captiuitate
e quoni uaticinium texuerunt. Sed alter eorum in terra iuda: alter in babylone. Hieremias cum eſſet adhue
lpeceno puer prophetare cœpit anno tertiodecimo ioſiæ filii regis luda. Prophetauitq; in imperio eius anis
ngunc decem & nouem & poſtea ſub iohachim ſilio eius annis u ndecim: & ſub ſedechia qui ultimus fuit
W regũ iuda annis undecim uſq; ad quintũ menſẽ qũ a babyloniis capta ẽ hieruſalẽ. Tohachi uero &
ihugi ieconiæ trini mẽſes (quorũ alter i. ægyptum: alter cũ matre ductus ẽ in babylonẽ) i ſupradictis ãnis
vächen computantur. Ac per hoc ab exordio prophetiæ ſuæ uſq; ad captiuitatem hieruſalem in qua & pe
notgti captus eſt prophetauit annis. xli. præter illud tempus quando ductus eſt in ægyptum. biq; pro-
ui phetauit in taphmis ut hoc ipſo uolumine continetur. Pro uerbis hieremiæ. lxx.poſuerunt uerbum
uu qei quod factum eſt ad hieremiam: hoc uidelicet ſenſu ꝙ ue rba hieremiæ uerbum ſit domini. Fuit
. l autem de genere ſacerdotum qui habitabãt contra ſeptentrionem hieruſalem in tertio milliario i
⸗ m uiculo anathot. Simulq; mirabilis clementia domini ꝙ iam captiuitate uicina & babilonio exerci
dan tu uallante hieruſalem nihilominus populum ad pœnitentiam prouocat. mallens ſaluare conuer/

ſos q̃ perdere delĩquentes.pro tran ſmigratione ꝙ omnes alii uoce conſona tranſtulerunt. xx. po-
ſuere ciuitatem. Poſt exordium autem uaticinationis hieremiæ trigeſimoquito prophetiæ eius an
no Ezechiel in babilone his qui cum eo capti fuerant exorſus eſt prophetare. “W
CEt factum eſt verbum dommi ad me dicens. Mꝛiuſꝙ te foꝛmarem in vtero noui te ⁊ anteqᷓ
exires de ventre ſanctificaui te. S
CNon ꝙ ante conceptionẽ ut hbereſis ſuſpicatur ſuerit hieremias. ſed quo præſciret eum futurũ do

*

ℳ „. 5
minus cui nec dum facta ſunt: ſecundum illud quod apoſtolus loquitur. Qui nocauit ea quæ non
erant quaſi ea quæ eſſent. Quod autem ſanctificatur in utero iuxta illud Apoſtoli debemus accipe-
te. Poſtꝗᷓ autem placuit ei qui me ſegregauit de utero matris meæ & uocauit per gratiam ſuam ut
reuellaret filium ſuum in me: ut euangelizarem illum in gentibus Ioannes quoq; baptiſta ſanctif-
catur in utero: & ſanctum ſpiritum accipit & mouetur in uulua & peros matris loquitur. Quod
autem dixit prophetam in gentibus dedi te: illud uult intelligi quod in ipſo poſtea propheta le-
cturi ſumus ꝙ non ſolum hieruſalem ſed & multis in circuitu gentibus prophetarit. Qa dam
hunc locum ſuper ſaluatorem intelligunt & proprie propheta gentium fuit. & per Apoſtolos uo
cauit omnes nationes. l ſte enim uere priuſquam in utero uirginali formaretur & anteꝗᷓ exiret de
uulua matris ſanctificatus in utero eſt. & notus patri quippe ꝗ ſemp patre & ĩ quoò ſemper pater.
CEt dixi ha ha ha. domine deus ecce neſcio loqui quia puer ego ſuz. LXX.
CSEt dixi o domine deus neſcio loqui quia inuenis ſum.
Deteſtatur officium quod pro ætate nõ poteſt ſubſtinere. Eadem uerecundia qua moyſes tenuiſ
& gracilis uocis eſſe ſe dicit: ̊ ille quaſi magnæ robuſtæq; ætatis corripitur. huic pueritiæ datur ue
nia:quæ uerecundia & pudore decoratur. “
Et dixit dominus ad me.noli dicere quia puer ſum.qm ad oia q mittaʒ te ibis ?⁊ vniuerſa que
cũq; madauero tibi loqueris.ne timeas a facie coꝛũ qꝛ ego tecum ſuʒ.vt eruã te dicit dominus
Ne ætatem inquit conſideres alio enim propheta loquente didiciſti. Cani hominis ſunt ſapien/

tia eius. tuæ ſit tm̃ uoluntatis ut pergas: me habebis comitem. quo cuncta adiuuãte complebis: ape

ri os tuum & implebo illud. nec conſideres multitudinem eorum ad quos & contra quos loquu/
turus es: ſed me qui tecum ſum ut eruam te dicit dominus: liberat autem dominus non quo pro/
pheta perſequutionibus careat & anguſtiis: quippe cum legamus eum multa perpeſſum: ſed ut pa⸗
tiens omnia ſuperet nec cedat anguſtiæ.

Et miſit dominus manum ſnam ⁊ tetigit os meum.Et dixit dominus ad me.Ecce ego deci

verba mea in oꝛe tuo.
CNotandum ꝙ hic manus mittatur dei quæ tangat os prophetæ & dicatur ei. Et miſſus eſt ad me
unus de Seraphim && in manu habebat carbonem quem forcipe tullerat de altari. & tetigit os meũ
& dixit. Ecce tetigit iſte labia tua & auferet iniquitates tuas & peccata tua mundabit. Ibi enim quia
ſolidæ & perfectæ ætatis erat & ipſe ſimpliciter confitetur ꝙ iĩmuda labia habeat. & habitet in me/
dio populi polluta labia habentis. Mittitur unus de ſeraphim qui non manu ſed forcipe & carbõe
tangat os & iniquitates auferat & mundet peccata. Hic autem ipſius dei manus mittitur per quam
cuncta operatus eſt. Et quæ in alio loco brachium dicitur: non ut peccata auſerat quæ per pueritiã
multa non fecerat: ſed ut loquendi gratiam tribuat. Porro ezechiel librum denotat ĩtus & foris ſcriĩ
ku tam ſacramenta diuina quã ſimplicem hiſtoriã cõtinẽtẽ: hieremiæ os tangitur & domini uer
ba tribuuntaur ut confidentiam accipiat prædicandi. Pulchreq; iuxta litteram manus mirtitur: ut hu
manorum actuum uidens ſimilitudinem tactum manus nõ feformier.
Eecce ego conſtitui te hodie ſuper gẽtes ⁊ ſuper regna vt enellas ⁊ deſtruas ⁊ diſperdas? dilſ
ſipes ? ediſices ? planc2g3aaas. 1 “
CHoc quod nos de hebraico addimus & diſſipes ſiue deponas in ſeptuaginta non habetur: & con
ſiderandũ ꝙ quatuor triſtibus duo læta ſuccedant. Neq; enim ediſicari poterant bona niſi deſtru-

cta eſſent mala: nec plantari optima niſi eradicarẽtur peſſima. Omnis enim plantatio quam nõ plã

tauitexleltn paier eradicabitur. Et ædificatio quæ ſupra petrã non habet fundamentum ſed ĩ are-
na extructa eſt ſermone dei ſuffoditur atq; deſtruitur.lllam nãq; quam cõſumet ieſus ſpiritu oris
ſui: & deſtruet aduentu præſentiæ ſuæ: omnem ſcilicet ſacrilegam peruerſamq; doctrinam diſper-/
det in perpetuum. Porro ea quæ elleuantur contra ſcientiam dei: & in ſua confidunt ſapientia:quæ
apud deum ſtulta eſt diſſipabit atq; deponet: ut ædificentur pro hiis humilia & in locum ſuperiorũ
quæ deſtructa ſunt & euulſa extruantur atq; plantentur quæ eccleſiaſticæ conueniunt ueritati: & im
pleatur illud quod dicit apoſtolus: dei ædificatio: dei agricultura eſtis. Multi hunc locum ſuper per
ſonam dei intelligunt. Hieremias autem interprætatur excelſus domini qui deſtruxit regna diabo
li:quæ ſibi ĩ monte oſtenderat excelſo:aduerſarias perdidit poteſtates: delens cirographum errorũ
ĩ cruee.De quibus in pſalmo poſt hiſtoriæ ueritatem loquitur. Quare ftemuerũt gẽtes
& populi meditati ſunt inania. Aſtiterunt reges terræ & principes conuenerunt in unum. Pro hus
euulſis deſtructis & perditis & in inſeriora detractis ædificatur atq; plantatur eccleſia dei Super hie/
remiæ autem perſona nulla dubitatio eſt. Legimus enim in conſequentibus qd' in manu accipiat
calicem meri plenum & propinare iubeatur cunctis in circuitu nationibos.
CEt factũ ẽ verbũ dñi ad me dicẽs quid tu vides hieremia ⁊ dixi virgaʒ vigilantez ego video.
Et dixit dũs ad me bene vidiſti:qꝛ vigilabo ego ſuper verbum meum vt faciam illucd.
CPro uirga uigillante. xxx. baculum nuceum tranſtulerunt. Laborandumi gitur nobis eſt ut breui/

„7 —

ter hæbream æEthi mologiam latinus lector intelligat. Soced nux dicitur: uigilia autem tuigil ſiue
uigillate appellatur, oced unde & in poſtenoribus pardus uigilãs hoc nomine appellatur. Ab eo
igitur qc

qui⸗
ſeuil
o
hocel
giut⸗
ne
wdtin
uſut.
neam
Kau⸗
derur

lietuſ⸗
guicl⸗
iitcp
tut. N
lente
delie
potf
ſant
(Le
Ciio
ſnon
Cc
W

Mrnl
eane

e
ommns
tſpien⸗
eduege
ogon⸗
u Pto⸗
urh⸗

o decl
adne

tos meil
in gi
ain me⸗
Acabo⸗
edn
epoeii
Abuti
oamet
riuen

sn

nc
dektmu⸗
mnöpli
eaͤiane⸗
fim 00
nahe⸗
ntine
ſhenni
atin
opetnt
mut
aii
li
gohu
gate⸗
“H

Super Hieremiam.

igitur quod dicitur nux propter uerbi ſimilitudinem ad uigilis intelligentiam nomen alluſit: q
quidem & in daniele iuxta theodotionem ſcriptum eſt: ut arboribus ſinu & prinu illice uidelicet &
lentiſco: ſciſio atq; ſerratio adulteris præſbyteris decernatur. Alioquin & in principio geneſeos a
uiro qui dicitur mulier appellatur yſſa quaſi quædam uirago eo qd de uiro ſumpta ſit. Pro baculo
nuceo uirgam uigilantem aquila & Simachus: theodotion uero amigdalinam tranſtulerunt. Vi-
gilat autem uirga cuncta populi peccata conſiderans: ut percutiat & cortipiat delinquentes: unde
& apoſtolus ſcribit peccatstibus. Auid uultis in uirga ueniã ad uos an in caritate & 4
tudinis. Iſta eſt uirga uel baculus de qua dauid loquitur. Virga tua & baculus tuus ipſa me conſola
ta ſũt. Pulchreq; poſuit conſolata ſunt. Ad hoc enim dñs corripit ut emendet. Et quomodo nux ſi
ue amigdalum amariſſimam habet corticem & teſta duriſſima cingitur: ut detractis auſterioribus
& duris: fructus dulciſſimus reperiatur:ſic omnis correptio & labor continentiæ amara quidem ui-
detur ad pnᷣs: ſed fructus parit dulciſſimos: unde & uetilla ſnia ẽ: litteraꝑ radices amaræ: fruct“ daul
ces. Quidã uirgã nuceã uigilãtẽ: itelligut dim de quo dicit æſaias. Exiet nirga de radice ieſſæ: un/
de & uirga aaron quæ putabatur mortua in reſurrectione domini floruiſſe narratur.
CEt factũ ẽ pbũ dñi ad me ſecũdo dicẽs:ꝗd vides:⁊ dixi ollã ſuccẽſaʒ ego video ⁊ faciẽ erꝰa fa
cie aglonis ⁊ dixit dũs ad me:ab aglone aperiẽtur ſiue exardeſcẽt mala ſuꝑ oẽs hitatoꝛes terre
Quibuſdam gradibus peccantibus tormenta tribuuntur: ut paulatim ueniant ad ſalutem: qui no
luerunt percutiente uirga emendari mittuntur in ollam æneã atq; ſuccẽſam: de qua Piannius ſcribit
ezechiel: quæ a facie aquilonis accenditur babvylonium regẽ ſignificas & urbẽ hieruſalẽ: pulchreq;
infertur: ab aquilone exardeſcent mala ſuper omnes habitatores iudæ: uel certe uniuerſæ terræ: de
quibus ĩ apochalypſi ſcriptũ ẽꝛuhæ ſuper omnes habitatores terræ. Sancti enim non ſunt habitato
res terræ: ſed aduenæ atq; peregrini: quorum unus dicit. Aduena ego ſum ſuper terram: & peregri-
nus ſicut omnes patres mei. Et alius parui ſunt & peſſimi dies mei quibus ego peregrinor in terra:
unde & petrus catholicã epiſtolam ſcribit aduenis atq; peregrinis ponti galatiæ & cappadociæ: &
iuxta miſticos intellectus Salomon loquitur. Aquilo durus uentus nomine autem dexter uocatur
ab his uidelicet qui eius obriguere frigore & calorẽ fidei perdiderunt.

¶ Auia ecce conuocabo omnes cognationes regnoꝛum aquilonis ait dominus. Et venient et

ponẽt vnuſquiſqʒ ſolium ſuum in introitu poꝛtarù hieruſalem ⁊ ſuper omnes muros eius i cir
cuitu ⁊ ſuper uniuerſas vrbes iude:⁊ loquar iudicia mea cum eis ſuper omni malicia eoꝛuʒ:qui
dereliquerunt me ? libauerunt diis alienis: adoꝛauerunt opus manuum ſuarum.
CNulli dubiũ multas gẽtes & ſingularũ gentiũ reges babylonio regi fuiſſe ſubiectos: qui obſeſſa
hieruſalẽ poſuerunt in circuitu & maxime in exitibus portarũ thronũ ſuũ atq; tẽtoria: ne quis eoꝶ
qui clauſi erãt poſſit erũpere: & nõ ſolũ hieruſalẽ ſʒ & oẽs urbes iudæ ſimili obſidiõe uallatas. Cũq;
ait capta fuerit ciuitas tũc loquar ad eos recta fuiſſe iuditia mea: & recepiſſe ſingulos quæ mœrebã
tur. Nõ pro cæteris uitiis quibus ſubiacet humana cõditio: ſed maxime ꝓ idolatria per quam deſe/
rentes me adorauerũt opus manuum ſuarum: quidam hunc locum in bonã partem accipiũt qd ui
delicet hi qui in olla ænea excocti fuerint per cruciatus atq; purgati poſtea principes ſint hieruſalẽ
& poſtquam miſertus eorum fuerit dominus tunc exprobet eis quia ſe deſerto ſimulachra uenerati
ſunt. Sed hæc uiolẽta & praua ĩterpretatio ẽ ne calũmiam faciat tractator indoctus.
CTu ergo accinge lumbos tuos ⁊ ſurge ⁊ loquere ad eos oia que ego pꝛecipio tibi.
CEt iob pcipitur ut accĩgat lũbos ſuos & apoſtolis ut accinti lũbis ſint quos helias & ioãnes bapti
ſta, zonis mortificauere pelliciis. Lucernã tenebãt ĩ manibus ſi nis pᷣdicationis uidelicet euãgelicæ.
Quicũq; igitur ſermones loquuturus ẽ dei: debet accĩgere lũbos ſuos: ſciẽs diaboli oĩs uirtus in

lũbis ſit: & iuſtꝰdicat ĩ pſalmis lũbi mei ĩpleti ſt illuſiõibꝰ.cũq; accĩxerit lũboſ audiat illd qꝗd ſcriptũ

&: ſurge ꝗ dormis & eleuare & illuĩabit te xps: ut ſp uigilãs & d ſõno cõſurgẽs loq̃t q̃ ſibi pᷣcepit ds.

¶ Me timeas a facie eoꝛum nec emm timere te faciam vultum eoꝛuʒ.

CSiue ut.lxx.& cæteri hñt ĩterpᷣtes:ne forte timere te faciã. Et tũc ſenſus iuxta trãſlationẽ noſtram.
Noli timere a facie eoꝶ. Me enĩ adiutore eos timere nõ poteris. Iuxta. Ixx. ne forte timere te faciam
habeto meæ cõſidẽtiã iuſſiõis. Si.n. nõ obtuleris qd hẽs ut timere deſinas derelinquã te: & tradã ti/
mori & quodãmodo timere uidebor te facere: du relinquo formidini. Hoc aũt ſignificat ꝙ ſemper
amanda ſit ueritas nec timẽda hoĩuz multitudo: ꝗ ĩcrepati correptionẽ ñ ſuſtinent: ſj ĩſidias tẽdunt
.ei a quo corripiũtur: qdqʒ iuxta. Ixx. ſeꝗtur: qa tecũ ſũ ut liberem te dici t dñs:i᷑ hebraico nõ hẽtur:&
ẽ ſenſus. Eruã te nõ in eo ut tibi nullus inſidietur: ſed in eo ut patiẽs inſidias non delinquas.
C Ego quippe dedi te hodie ſiue poſui ecce in hac die in ciuitatem munitam ? in colunam fer-
reã ⁊ in murũ ereum:ſuper omnem terram regibus iuda pꝛincipibus eius ⁊ ſacerdotibꝰꝛ po-
pulo terre:⁊ bellabũt aduerſũ te ⁊ nõ pᷣualebut qꝛ ego tecũ ſũ ait dominus vt liberem te.
CDeſcribit ſermo diuinus cur ꝓpheta timere nõ debet. Ego inquit poſui te hodie ſiue dedi. Hoc ẽ
i pnᷣti uita donec uocãt hodie quaſi ciuitatem firmiſſimam nõ ut unam domum nec turrẽ: aut al iqᷓ
monia: ſed oẽm ciuitatẽ q ſita ſup mõtẽ latere nõ põt: de qua ſcriptũ ẽ. Glonioſa dicta ſũt de te ciui
tas dei. Ergo ciuitas firma ciuitas ꝗᷓ oppugnatur & colũna iquit fertea de ꝗᷣ ſcribit aꝑ oſar colũnaʒ

iritu mãſue·

& firmamentum uenitatis: unde petrus & ioannes qui putabantur colunæ eccleſiæ dextras dederũt
paulo & barnabæ cõmunionis. Nec hoc ſufficit ſed in murü ait æneum ꝗ nulla uiolatur rubigine
nec ceſſus ibribus deperit: ſed uetuſtate fit fortior. Eris ãt talis cõtra reges & pricipes & populũ:non
cuiuſlibet loci ſed terræ: qui terrena ſapiuũt & cæleſtia nõ nouerũt: qui hũt imaginẽ coici & nõ cæle

ſtis. Ipſi iquit bellabũt aduerſũ te: & nõ pᷣualebũt. Cur ꝗſo? quæ ẽ tãtæ fortitudinis eauſa ut nec re

ges nec principes nec ſacerdotes nec populi aduerſus unũ Pualeant. Seꝗtur qa tecũ ſam ait dñs ut
liberẽ te. St quãdo reges iuda quæ ĩterptatur confeſſio & principes eius & ſacerdotes & populi:epi
uidelicet & pſbyteri & diaconi: & uulgus uile atq; ignobile cõtra ſanctũ uirũ cõſurgere uoluerint
habeat fidei firmitatem: & timere deſiſtat: quia dño auxiliante ſuperabit. CAPIIVLVM. II.
ICT factũ eſt verbũ dni ad me dicẽs vade clama in auribus hieruſalem dicens.
RRCANHoci. lxx. nõ hẽtur ſed ſub aſteriſcis de theodotõis æditõe additũ ẽ: q uerbũ hebraicũ
catãtꝓ quo nos diximꝰclama: ſiue pdica ĩrerpᷣtatus ẽ lege. Et lectionẽ enĩ & clamorẽ & pᷣ-
= dicatões ꝓ ſui äbiguitate ſignificat: aures ãt hieruſalẽꝓ auribꝰhiĩtatorũ eiꝰ debem accipe-⸗
CHec dicit dominus. Recoꝛdatus ſum tui:miſerans adoleſcentiam tuã ⁊ charitatem deſpon/

ſationis tue:quando ſequuta me es in deſerto in terra que non ſeminatur. LXxX.
Bec dicit dñs. Recoꝛdatꝰſuz miſericoꝛdie adoleſcẽtie tue ⁊ dillectionis perfectionis tue.
CPlenius hoc ĩ ezechiel dicitut:qñ ſibi hieruſalẽ ĩ matrimonio dñũs copulat:& ſub pſona uxoris ſu
is iungit amplexibus: ſiue ut ardẽtiorẽ mõſtret affectũ: puellã meã & adoleſcẽtulã & deſpõſatã uo
cat. Quo enim nec dũ potiti ſumus magis ut potiamur appetimus. Quãdo ĩquit ſequuta es me in
ſolitudine: & inſtar ſpõſalioꝶ & dotis legis tibi ornamẽta & uerboꝶ diſtribui monilia: totũq; hoc
non ad meritum eius refert: ſed ad ſuam miſericordiam per quam & charitas conſequuta eſt. Hoc
uoq; quod poſuimus in deſerto in terra quæ non ſeminatur in ſeptuaginta non habetur.
Sanctus iſrahel domino pꝛimitie frugum eius:omnes qui deuoꝛant eum delinquũt mala ve
nient ſuper eos dicit dominus. .
CQuando iſrahel dicit primitias frugũ domini oſtendit populũ de gentibus congregatum poſt
primitias.iuxta illud quod in alio loco ſcriptũ ẽ. Memor eſto cõgregationis tuæ quã poſſediſti ab

initio. Primitiæ ãt ſemp debẽtur ſacerdotibus & nõ hoſtibꝰ. Quod ſeqtur oẽs qui deuorãt eũ de/

linquẽèt mala ueniẽt ſup eos dicit dñs. Hũc habet ſenſũ qũo qui Pr⸗ mitias deuorãt nequaquã de ge
nere ſacerdotali. ſceleris rei ſunt: ſic ꝗ cõtaminãt iſrahel malis ſubiitiãtur: iuxta illud quod ĩ uigeſi/
mo pſalmo ſcũs dauid loquitur: dũ appropinquãt ſup me nocẽtes: ut edãt carnes meas qui tribulãt
me inimici mei ipſi infirmati ſũt & cæciderut. Neq;.n. ex eo ꝙ dei exequũt᷑ ſniam ĩmunes erũt a ſup
Ro nalad ueniẽt ſup eos: oportet. n. uenire ſcãdala: uerũ nhæ ei p quẽ ueniunt ſcandala.
Audite vᷣbũ oni domꝰ iacob ⁊ oẽs cognatões domus iſrł. Hec dicit dũs.Quid iuenerũt ĩ me
pꝛes vfr̃i iniquitatis:qꝛ elõgauerũt a me ⁊ ambulauerũt poſt vanitatem:⁊ vani facti ſunt:
NHunc ſẽſum & alius propheta teſtatur. Populus meus qd feci tibi & ꝗqd molæſtus fui tibi? Reſpõ/
de mihi: qa eduxi te de terra ægypti & de domo ſeruiẽtiũ liberaui te: utrũq; aũt nomẽ iacob & iſra/
hel ponitur. Nõ ſecũdũ duas & decẽ tribus: ſed iuxta oẽm populũ:cũ & ipſe iacob poſtea appellatꝰ
ſit iſrahel. Offenſam aũt ducit a patribus nõ qd peccata patrũ niliis ĩputẽtur: ſed qd & filii hutes pa/
trum ſimilitudinẽ ſuo & parẽtum ſcelere puniãtur. Sepe legimus ꝙ pp ſcõs patres:filio miſereat
deus: dereliquerunt aut patres populi pctõris dim: & nõ breuiter ſed lõgo tpe: & ꝓ deo ſequuti ſũt
uanitatẽ: idola uidelʒ ꝗ; nihil proſunt cultoribus ſuis: & ipſis ſimiles facti ſunt: ſecunduʒ illud quod
ſcriptũ eſt. Similes illis nant qui faciunt ea: & omnes qui conſidunt in eis.
CEt non dixerunt vbi eſt dominus qui aſcendere nos fecit de terra:qui trãſduxit nos per deſer
tum per terram inhabitabilem ? inmiam:per terram ſitis ⁊ imaginẽ moꝛtis per terram in qua
non ambulauit vir neqʒ habitauit homo.

CPro hoie. Ixx.ſiliũ hoĩs ĩterptati ſũt: & ꝓ imaginæ mortis de theodotiõe additũ ẽ umbra mortis:

d cũ iuxa hiſtoriã maniſeſtũ ſit illud cõſideràdũ ẽ ſecũdũ anagogen:ꝙ ꝗdiu iſto ſæculo ſumꝰ: &
e ægypto educimur paulatim aſcẽdimus: primũ deſerta traſimus & terrã ihabitabilẽ quã ſcũs ĩ
habitare ſi debet:& ĩuiã ut difficultatẽ mõſtret itineris. Per terrã ſitis ubi ſempꝑ maiora cupimꝰ: nec
pñᷣtibus cõtẽti ſumus:& imaginẽ ſiue umbrã mortis:ſemp.n.ĩ periculo cõſiſtimus: ubiq; diabo/
Ius tendit laꝗos ſuos: p terrã ĩ qua nõ ambulauit uir: qui pfectæ ætatis ĩ xpᷣo cẽ. Oẽs.n. reſurgemus ĩ
uirũ pfectũ: i mẽſurã ætatis plenitudinis xp̃i.Neq; umquãa ĩ ea habitat ꝗ hõ dei ẽ: uel filius hoĩs: ſed.
ſemper ad maiora feſtinat. Ex quo pſpicuũ ẽ nõ eẽ pfectionẽ ĩ uia:ſed ĩ finẽ uiæ & ĩ mãſiõe qᷓ ſcis in
cæleſtibus pᷣparatur: & ꝗbꝰdicit᷑ ꝗ ſtatis ĩ domo dñi ĩ atriis domꝰdei noſtri. Fruſtra gir᷑ noua ex ue
teri hæreſis ſuſpicat᷑ hic pfectã eẽ uictoriã ubi pugna ẽ atq;ʒ certamẽ: & incertus exitus futurorum.
CEt induxi vos in terrã carmeli vt comederetis fructum eius ⁊ bona illius ⸗ igreſſi cõtamina
ſtis terrã meam:⁊? hereditatem meam poſuiſtis in abbominationem.
CPro labore duriſſimi itineris dedi uobis oẽm habũdãtiã. Hoc ꝗppe ſignificat carmelus:qd hebrai
ce appellat᷑ chermel: & i lingua noſtra ſonat cognitõeʒ circũciſiõis:qũo ãt ille populus terrã ſanctã
& oiuʒ reꝑ fertilẽ idolatria polluit atq; uiolauit: ſic nos ueræ circũciſiõis accipiẽtes ſciã comedimꝰ
fructus

ſuck
C
pꝛel
CoA
rle⸗
phet⸗
ſosne

G
1t
ſ.
guit

cta
mun
C
inig
hoct
i
cnii
ſenlu
lren
ſenn
8
voe⸗
nor
tnin
ſ⸗
gich
ſits
vop⸗
taus
guo
hoe
dis
El
Krn
leln

i
Miton
knice
hee ſe
täüren
Gei
Wlrin
M I.
.
behtiti
noeg,

1 Nhe .

ldeſpen⸗

he,
notie ſr
iſarino
we in
ig boe

. Hoer

ahſe

umn o
kan
teic⸗
nicke
nigch,
wida
fitali
n.
Wütin
1
bäln
pelt
uͤtes 1,
niſelel
nun t
qnod

rdeſe
na

morti
Uum
iſeiti
nine
0o
s!

bin
Ne
n⸗
nins

Ghui
cki
ins

Suhper Mieremiam.

ſructꝰeiꝰ. Et ſi negligẽtia ſurrepſerit cõtaminamꝰ terrã dei & hereditatẽ illiꝰ abhominabilẽ facimus.
CSocerdotes non dixerunt vbi eſt dominus ⁊ tenentes legem meaʒ neſcierunt me:⁊ paſtoꝛes
pꝛeuaricati ſunt in me:⁊ pꝛophete pꝛophetauerunt in baal ⁊ idola ſequuti ſunt.
CPoſt tãta bñſficia uerterũt ĩ cõtẽptũ priuilegia dignitatis: ut ſacerdotes dominũ ñ ꝗrerẽt: ut docto
res legis ignorarẽt eũ: ꝗ alios docere debebant: & paſtores p negligẽtiã pᷣuaricatores fierẽt: & pro⸗
phetæ q ĩ pplis diſputãt ñ deo loquãt᷑ ſʒ idolo: ſua figmẽta uenerẽf᷑.His ãt uerbis utẽdũ ẽ aduer-
ſus noſtri ordinis magiſtros ꝗ deuorãt plebẽ dei uelut cibũ pãis: & p mala opa ñ inuocãt dominũ.
CPꝛopterea iudicio adhuc cõtẽdam vobiſcũ ait dñs ⁊ cum ſiliis neſiris diſceptabo.

CNe uideat᷑ pcutere pꝑ potẽtiã quaſi cũ patribus rõne contẽdit iuxta illud quod dauid canit & uſur

pat apoſtolus ut iuſtificeris in ſermonibus tuis: & uincas cũ iudicaris: quodq; poſuit adhuc ſepe fe-
ciſſe teſtatur: & ꝙ intulit cũ filiis ueſtris: ſimile oſtẽdit etiã ĩ filiis malorũ ptinatiã. Oculte autem ſi/-
gnificat ꝙ antiquam in dominum negationem etiam filii eorum in aduentu domini ſint ſequuti.
Tranſite ad inſulas cethĩ ⁊ videte ⁊ in cedar mittite ⁊ conſiderate nehementer:⁊ videte ſi fa⸗
ctum eſt huiuſcemodi ſi mutauit gens deos ſuos.Et certe ipſi non ſunt diipopulus vero meus
mutauit gloꝛiam ſuam in nihilum ſiue de quo ei nihil pꝛoderit.
CCõparationẽ facit illius rei q ĩcõparabilis eſt & uerũ deum cõfert mẽdacibꝰ. Ite inqt ad ĩſulas ce⸗/
thĩ quas uel italiæ uel occidẽtaliũ ptiũ debemus accipe ab eo ꝙ terræ iudeæ cyprus ĩſula ĩ qua urbs
hoc uocabulo nũcupat᷑ uicina ſit:de qua & zeno priceps ſtoicoꝝꝶ fuit. Cedar ãt regio ẽ ſolitudinis:
& iſmahelitaꝶ quos nũc ſaracænos uocãt: cõtra quã huius ipᷣius ꝓphæ ĩ extremis ptibus t exit᷑ uati
ciniũ.& cuius meminit dauid dicẽs. Hitani cũ hĩtaãtibus cædar multum pegrinata ẽ aĩa mea. Et eſt
ſenſus uel ad occidẽtẽ pgite uel ĩ ſolitudinẽ mittite & uidete ſi qᷓ gẽs hoc fecerit qd uos feciſtis: nul
la enĩ eaꝶꝝ ſpreuit deos ſuos:nec ligneos & lapideos aureoꝑꝶ cõparatiõe mutauit: ᷓ antiquũ errorezʒ
ſahuuta tenuit qd a maioribus accepat. Et certæ hoc cũ nullus eoꝶ deus ſit:ſed ſimulacra hominuʒ
facta mãu. Populus uero meus mutauit mẽdatio ueritatẽ: & idolũ mihi pᷣtulit qd eis neceſſitatis tẽ
pore ꝓdeſſe ñ poterit. Poſſumꝰhoc & cõtra eos dicere ꝗ maiori ſtudio ſequũt᷑ uitia qᷓ uirtutes:quos
monet apłus dicẽs hũanũ loquor pp ĩfirmitatẽ carnis ueſtræ. Sicut exhibuiſtis mẽbra ueſtra pᷣuien
tia ĩimũditiæ & iniꝗtati ad iniꝗqtatẽ: ita nũc exhibetæ mẽbra ueſtra ſeruiẽtia iuſtitiæ in ſãctificatõeʒ.
CObſtupeſcite celi ſuꝑ hoc:⁊ poꝛte eiꝰdeſolamini vehemẽter dic̃ dñs.BDuo.n.mala fecit ppłns
meꝰ:me dereliqͥrũt fõtẽ aq̃ viue:⁊ foderũt ſibi ciſternas diſſipatas:qͥ ↄtinerè nõ valent aquas.
CSeptuaginta. Obſtupuit cælũ ſup hoc & iĩhorruit extra modũ uehem̃ter & cætera ſimiliter. Cælũ
cui dictũ e. Attẽde cælũ & loquar & audi cælũ & auribus pcipe terra. uidẽs dei p̃cepta calcata ihore
ſcit: & ſtuporẽ diſſimulare nõ põt.Oiĩs.n. creatura cõgemiſcit & cõdolet ſup pctis hoĩum. Duo aũt
populus dei fecit aduerſa. Primũ ut relinq̃ret deũ ꝗ ẽ fons uitæ: & pᷣceptũ dedit dicẽs.Ego dñs deꝰ
tuus ꝗ æduxi te de terra ægypti: ſecũdũ ꝙ ĩ eodẽ loco ſcriptũ cẽ. Nõ ſint tibi dii ĩ conſpectu meo: ꝓ
quo ſequutus ẽ demones quos diſſipatas ciſternas uocat eo ꝙ diu mandata ſeruare non ualeant. Et
hoc ĩtendẽdũ ꝙ fõs ppetuus ẽ: & uitales hẽt aquas. Ciſternæ ãt & lacus de torrẽtibus ex ags turbi/

dis terra cõplẽtur & pluuiis. Portas ãt cæloꝶ illas uocat de ꝗbus & ĩ uigeſimotertio pſalmo ſcriptũ

ẽ. Leuate portæ capita ueſtra: & ĩtroibit exglorxrd quo.lxx. trãſtulerũt. Leuate portas prĩicipes ue
ſtras de ꝗbus plenius ĩ ſuo dicitur loco. Qdq; aquila & ſymmachus cælos. xxx. uero & theodotion

cælum interprætati ſunt nullum moueat. Hebraicum enim ſanaim cõmunis eſt numeri & tam cæ/-

li quam cælum eodem appellatur nomine: ut
CNunquid ſeruus eſt iſrahel aut vernaculus. R
CPuto ex hoc loco ĩ ſupbiã ellatos ſaluatori dixiſſe iudæos. Semen abrahæ ſumus: & nemini ſerui
uimus umꝗ̊: qũo tu dicis ꝙ liberi eritis. Neſciẽtes ꝙ oĩs ꝗ facit pctm̃ ſeruus pcti ſit: & ſeruiat unuſ-/
uiſq; ei a quo uincitur. Nati ergo de amico dei abrahaam uitio ſuo facti ſunt quaſi filii cham. Cui
ictum eſt maledictus canaam ſeruus erit fratribus ſuis.
Auare ergo factus eſt in pꝛedam:ſuper eum rugierunt leones:⁊ dederunt vocem ſuam: po/
ſuerunt terram eins in ſolitudinem:⁊ ciuitates illius exuſte ſunt:⁊ non eſt qui inhabitet in eis.
CInterrogat ſermo diuinus ut ipe rñdeat:leones ãt uocat pricipes babylõis ꝗ terrã eius poſuerũt in
ſolitudinẽ & ciuitatẽ illiꝰ ĩcẽdio dleuerũt. Et certe iuxta anagogẽ leões ĩtelligũt aduerſarias ptãtes

aut heretico& prĩcipes ꝗ terrã eccleſiæ deſolãtes oẽs illius urbes heretico ĩcẽdio uaſtauerũt: & illo

ignæ d quo ſcriptũ ẽ: oẽs adulterãtes qᷓſi clibanꝰcorda eo. Illi. n. uere dãt uocẽ ſuã: & ĩ hoc eodem
ꝓpheta ſub pdicis pſona clamãt & cõgregãt ꝗ nõ pepererũt: ppterea aũt urbes illius uaſtatæ ſũt &
deletæ quia nõ habent habitatorem deum dicente ſcriptura: & non eſt qui habitet in eis.

CFilij quoqʒ mempheos ⁊ taphneos cõſtupꝛauerunt te nſq; ad uerticem. Nũquid nõ iſtud fa

ctum eſt tibi qꝛ dereliquiſti dominum deum tuum eo tempoꝛe quo ducebat te per viaam.
CtHoc qd nos diximꝰeo tpe quo ducebat te ꝑ uiã ĩ. lxx. ñ hẽtur. Duas ãt urbes maxĩas ægypti mẽ-
Phien & taphnim noĩat:eaꝶqʒ dicit filios cõſtupraſſæ iſrahel uſqʒ ad uerticẽ:illo ſẽſu quo æſaias po
uit a plãta pedis uſq; ad uerticẽ ñ ẽ ĩ eo ſanitas. Tãta. n. fuit libido ægyptio& ꝗ fũt magnis carnibꝰ:
ut nulli perent mẽbro:iſʒ oĩa cõſtupratẽt.iuxta litterã refert ad idola ægyptio g&: iuxta Rtelligentiam
ii

Y.iber.ii.c.vi.

ſpũalẽ ad magiſtros puerſi dogmatis: ꝗ eccleſiæ puritatẽ ſua polluũt turpitudine. Hæc autẽ idcirco
eueniũt ei ꝗa dereliꝗt dũm deũu ſuũ: & illo maxĩe tpe quo ipᷣm ductorem ſequi debuit.
CEt nunc quid tibi vis cum via egypti vt bibas aquam ſeoꝛ: Et quid tibi ⁊ vie aſſyriorum vt
bibas aquam fluminis:“ . .— “”
CPro ſeor nos turbidã ĩterpᷣtati ſumꝰqd uerbũ hebraicũ ſignificat ꝓ quo cõis editio hʒ geon. Quia
ergo ſup filios mẽphis & taphnis poſuerat ꝗ cõſtuprauerüt iſrahel uſq; ad uerticẽ nũc manifeſtius
ipᷣm ægyptũ noĩiat. Nulliq; dubiũ ꝗn nilus aꝗs turbidas hẽat: eo ꝙ; fluuius aſſyrioꝑ euphrates ſigniĩ
ficet: dicẽte ſcriptura ꝙ repromiſſiõis terra ſit a torrẽte ægypti: uſq; ad fluuiũ magnũ euphratẽ. Qui
ãt xpᷣm reliqrint fõtẽ uitæ & hereticoꝶ ſibi foderũt lacus ꝗ aqs doctrinaꝶ cõtinere nõ pñt: neceſſe
ẽ ut leõibꝰſubiaceãt: & redigãt terrã eoꝶ ĩ ſolitudinẽ: & uniuerſas eccleſias deſtruãt & uſq; ad uerti
cẽ polluãt: & bibãt aq́s turbidas & fluẽta aſſyrii flumĩs: & atornerun exardeſcũt mala ſup terram.
CArguet te malitia tua ſine erudiet te pᷣuaricatio tua:⁊ aduerſio tua increpabit te.Scito ⁊ vide
qꝛ malũ ⁊ amaꝝ ẽ:reliꝗſſe dñz tuũ:⁊ nõ eẽ timoꝛẽ meũ apud te:dicit dũs deus exercituum.
CNotãdũ ꝙ & malitia ſiue pᷣuaricatio ⸗ ſaturauerit pᷣuaricãtẽ ĩſtat coturnicũ uſq; ad nauſeã
uenerit erudiat agẽtẽ pnĩam cui ĩperat᷑ ut uideat qd relĩquerit: & ꝗd ſecutus ſit:& qũo ſpnẽs bona
& dulcia: mala & amara elegerit. Hoc ãt totũ factũ è qa dereliꝗt dũm deũ ſuũ:& timor illius nõ eſt
apd eü.Pricipiũ.n. ſapiæ timor dñi: quẽ ꝗa nõ hũit malo & amaritudini traditur. .
A ſeculo cõfregiſti iugũ meũ ſiue tuũ:rupiſti uincula mea ſine tua:⁊ dixiſti nõ ſeruiã:In oĩ.n.
colle ſublimi ⁊ ſub oi ligno frõdoſo tu ꝓſternebaris meretrix:ſiue ibi diffũdebaris ĩ foꝛnicatõe.
CQuaſi ad mœretricè loꝗtur iſrahel ꝗ cõiugalia fœdera rupit & dixerit ñ ſeruiã: et ſubaudit᷑ dño:
uel marito ſʒ ĩ oĩ colle: ſublimi & ſub oĩ ligno frõdoſo ꝓſtrata fuerit idolatriæ: amena. n. ſp & excel

ſa loca idolis dedicãt᷑.Põt hoc & ad eũ dici ꝗ ab initio xppianꝰ & ex pte ſacris litteris eruditꝰ poſtea

deſiderio ſæcularis litteraturæ quæ ſigniſicat ĩ collibus & amenæ eloquentiæ quæ in frõdoſis mõ/
ſtratur arboribus ꝓſternat ſe demonibus: qui ſub occaſiõe eruditiomis & ſublimis ſcientiæ: polluũt
credentium animas & diuaricare fatiunt pedes ſuos omni tranſeunti.

Ego ãat plãtaui te vineꝗ electã:oẽ ſemẽ veꝝ quo ↄuerſa es mihi ĩ pꝛauũ ninea aliena?: LXxX.

Ego ãt plãtaui te vineã frugiferã oẽʒ verã:quũo cõuerſa es in amaritudinẽ vitis aliena.
CPro uinea frugiſera ſiue electa ĩ hebræo ſorech hẽtur quæ ĩ æſaiæ cantico ponit. Eſt ãt gen uitis
optĩæ:quo ſurculo & iſrahel dñs plãtaſſe ſe dicit: & mirat᷑ qũo ſemẽ uerum: electaqʒ ninea conuer-

ſa ſit ĩ amaritudinẽ:& iõ fcã ſit uinea aliena:nulluſq; ſecurus ſit ſi ẽ plãtatio dñi & ſemẽ ueꝶ & uinea

ſorech ĩ tãtũ ſuo uitio cõmutatur ut p amaritudinẽ recedat a dño & fiat uitis aliena. Et in hoc conſi
deranda clementia ſaluatoris ꝙ qui in euãgelio dicit. Ego ſum uitis uera diſcipulis quoq; ſuis dede
rit: & credẽti ĩ ſe populo ut uitis electa & uera ſit ſi uoluerit ĩ eo qd plãtata eſt permanere.
Si laũuis te nitro:⁊ młtiplicaũis tibi herbã boꝛith mackata es inigtate tua coꝛã me diẽ dñſ ðs
Pro herba borith quã nos ut ĩ hebraico poſita ẽ uertimus. Ixx.trãſtulerũt ut ſignificarẽt her
bã faullonũ qꝗᷓ iuxta ritũ puitiæ paleſtinæ ĩuirẽtibus & humectis naſcit᷑ locis: & ad laudas ſordes eã
dẽ uim hẽt quã & nitrũ. Nitrũ ãt noſtrũ & herba fullonis pniĩa cẽ.Eccleſiaſticꝰ quoq; ſermo ꝗ arguit
increpat & corripit deliquẽtes mordatioris nitri hẽt ſimiſitudinẽ. Qũo leui peccatorũ ſorde ma/-
culatꝰẽ leuioribꝰpurgatur mõitis. Porro pctã grauia qᷓ ad mortẽ trahũt: nec nitro nec herba bonth
dillui pnñt ſʒ grauioribꝰtormẽtis idigẽt: uniuſcuiuſq; opꝰq̃le ſit ignis ꝓbabit & ĩ igne reuellabitur.
Pulchreq; ack

¶Quüo dicis nõ ſum polluta poſt baali nõ abij:vide vias tuas in conualle.
CSiue ualle quæ hæbraice dicitur ger. & a. lxxx. ĩterptat᷑.
chrũ multitudinis. Fruſtra inquit nõ uis cõfiteri ſcelera tua. & iactas mũditiã quæ idolatriæ polluta
es ſordibus:& impudẽt᷑ negas te coluiſſe idolũ baalim: Reſpice uallẽ filiorũ ennõ qᷓ ſiloe fontibus

lũgatur & ibi cernes delubrũ baal quẽ relicto deo uenerata es. qdq; addit᷑ ſcito quid feceris clauſos
oculos aperit denegantis ut cernat quod erubeſcit aſpicere: iuxta tropologiã iĩpudẽtiã frontis eorũ
qui nolũt ſua uitia cõfiteri opibus arguamꝰ. Huiuſcemõi enĩ hoĩes nõ ambulant arta & ĩ an guſta

ia ꝗ ducit ad uitã. ſed ĩ lata & ſpatioſa p quã ĩgrediũt᷑ plurimi qᷓ ducit ad mortẽ. uñ & ſigniſicãter.
noiataẽ ſiue iuxta hyſtoriã ꝙ ibi interfecta & pdita ſit idolatriæ mali populi multitudo.
CCurſoꝛ leuis explicãs vias ſuas onager aſſuetꝰſolitudini ĩ ↄſiderio aie ſne attraxit vẽtũ amq
ris ſui:nullꝰ auertet eã:oẽs ꝗ qͥrũt eã ñ deſiciẽt. In mẽſtruis eius inueniẽt eẽö. LXxXx.
CAd veſpeꝝ vox eiꝰvllulauit vias ſuas dilatauit ſuꝑ aqͥs ſolitudis iĩ ðſiderio aĩe ſue ſpũ poꝛta/

bat᷑:tradita ẽ ꝗs conuertet eã:Oẽs ꝗ qrüt illã non laboꝛabũt:⁊ ĩ hũilitate illius reperiẽt illam.

CVultũ in hoc loco.Ixx.æditio ab hæbraica ueritate diſcordat tñ utraq; hẽt ſẽſũ ſuũ.qꝗa ſupradixit

nõõ ſũ polluta & quaſi ad mulierẽ ꝗᷓ turpiter geſſerat loquebat᷑ deſcribit fornicationẽ eius. Quõò igt

capræ leuis quã nos genere cõi curſorẽ diximus ſignificãtius ꝗᷓ aquila ſimachus & theodotio
explicat uias ſuas uelox fertur ad pᷣdã & ſicuti onager aſſuetus in ſollitudine trahit in deſide/
nio aĩæ ſuæ uẽtũ & ſpũm amoris ſui uno enĩ apud hæbreos noĩe riha & uentus appellatur & ſpũs
& iſtahel

didit maculata es ĩ iniꝗtate tua ĩ cõſpectu meo:qd ẽt ſi hoĩbꝰ muũda uidearis mihi mũ/
da ñ ſis ꝗ noui cõſcĩas ſinguloꝑꝶ: uñ & ĩ alio loco dicit᷑. Nõ iuſtincabitur ĩ cõſpectu tuo oĩs uiuens.

qd ſermone noſtro dici põt ſepul

A
luſ⸗
ul
iuuen
etpt
au
Ciurt
cuitu
cet
gi
ſetep
C
ace
CK
ler
C
lof
op
res⸗
en
ſnn
1
un
A
C

— —

ii
ng

niec
Alg
mici
l: eege
zn
unn
worſſe
lun.
Anti
nes don
nöͤc

N bin
nicatoe⸗
lit cio⸗
encl
doke
olono⸗
aholluͤt

IE.
o.
en niti
conuer/
Kuüner
c co
isder⸗

liſis
müther
Nllaͤei
gunn
de
ubonn
labitun

ibimi ⸗

ünen⸗

dorhel
2)olut
Pnndu
chun
nuton
vt
ntin
iich.
Humg
tr
lan.

ciut.

”l

Super Mieremiam.

& iſtael ſiue hieruſalẽ toto ĩpœtu ad deſideriũ libidinis ferebat᷑ & ĩ idolorum amore feruebat. Nul
luſq; ẽ ꝗ eã ſuis monitis poſſit ab hoc ĩpœtu auertere. nõ quo ĩpoſſibilitas hoc fecent ꝓphetarũ ſed
malitia puerſa cupientis. Quicũq; ait eâ ꝗſierit nõ magnope laborabũt in mẽſtruiſ & ĩ imũditia eiꝰ
inueniẽt eã. Pro quo aquila hoc ẽ chalẽdas.Simachus mẽſẽ. Ixx. & theodotiõ hũiliratẽ in
terpᷣtati ſũt.Porro iuxta. Ixx. hic ſenſus ẽ mœretrix hieruſalẽ iuxta illã mulierẽ q puerbiis deſcribit᷑
Ad ueſperã ululabat uoce ſua & amatores ad libidinẽ ꝓuocabat apiebat uias turpitudinis ſuæ: &
diuaricabat pedes oĩ traſeũti. Erat ãt locus am œnitatẽ hũs aquaꝑꝶ fluẽtũ: ꝗ delectabilior fit qñ ĩ cir
cuitu ſolitudo ẽ: ut nullus uideat fornicãtẽ. In deſiderio ĩ quit aĩæ ſuæ ſiue puerſo ſpũ
ducebatur:ſiue trahebat amoris refrigeriũ: uel certe canebat turpitudinis ſuæ carmina. Tradita ẽ in-
quit uitiis ſuis & libidmni nullus eã côuertere poterit: oẽs quoluerit eã ĩuenire ĩ turpitudims hüilita
te reperient: ut nunquam poſſit uoluptatis amore ſatiari.
CVProhibe pedem tuuma nuditate ⁊ gutur tuum a ſiti:⁊ dixiſti deſperaui nequaquam faciam
adamaui quippe alienos ⁊ poſt eos ambulabo. LxXX.
CLonuerte pedem tuum a via aſpera ⁊ gutur tuuma ſiti:que dixit uiriliter agam quoniam di/
lexi alienos ⁊ poſt eos ambulabit.
CPaſca factun calciamẽta iubẽtur hẽre ĩ pedibus:Et apoſtolus calciatos pᷣdicat pedes eoꝶ ꝗ euãge
lio pparãtur: ne dũ ꝑ ſæculi huius ſolitudinẽ gradiũtur uenenatis pateãt aĩantibus qᷓ debẽt euãgeli
co pede calciari. Gutur ꝓhibemus a ſiti qũ ſaluatoris pᷣcepta implemus dicẽtis. Qui ſitit ueniat ad
me & bibat:qᷓ deſpatiõe maloꝶ negauit ſe facturã qd dñs ĩpauit:cauſãq; expoſuit dicẽs. Adamaui
alienos: & illos ſequar ĩpudẽti cõfeſſiõe putãs ſe crimina deuitare. Porro iuxta. Ixx. uia pctõꝶ aſpa
ẽ:qᷓ a dũo cõuertitur ĩ uià planã. Quicũq; hereticos ſeꝗtur hoꝶ uerſuũ notetur ellegio: ꝙ dixerit de
ſpaui ſiue ĩ malo ꝓpoſito agã uiriliter: & in meo cõfortabor errore. Neceſſe ãt eſt ut qui alienam ec
cleſiaſtico doctrinã ſequitur alienos diligat: & eorum ſequatur ueſtigia uel demones uel heretico-
rum principes qui a deo alieni ſunt. M
CAQũo ↄfũdit᷑ fur qñ dpᷣhẽdit᷑ ſic ↄfuſi ſt domꝰiſrł ipᷣi reges eoꝝ pᷣncipes ⁊ ſacdoteſ⁊ ꝓhe eoꝝ
CQuãuis ſit impudens & ꝓcax uultꝰfurãtiũ tũ erubeſcit cũ in furto fuent dephenſus. Et iſfrahel er-
go dicens ligno pater meꝰes tu: & lapidi tu me genuiſti ut eos uocaret pentes: quos ipᷣe fabricatus ẽ
cõfudet᷑ cũ in ſuo idolo fuerit depræhenſus. Et ne putemus hoc de plebe eum dicere reges ponit &
principes & ſacerdotes & ꝓphetas eorum. Vtamur hoc teſtimonio cõtra principes noſtros & cõtra
hos qui in eccleſia putantur duces cum in peccatis turpibus fuerint depræhenſi.
Certerunt ad me tergum ⁊ non faciem.

CQui ꝓhitiut ſermones dei retrorſũ ipi uertũt cõtra eũ tergũ & nõ faciem ſuã. Qñ magiſter pᷣci/

pit obœdientis indiciũ eſt: ſi demiſſo cõtra audiat capite. Sinaũt uertat tergũ ſignuʒ eſt cõtẽnentis
ut in alio loco ſcriptũ eſt. Et uerterũt ad me ſcapulã recedentem.In tãtũ inquit deus mea cõtempſe
re pᷣcepta ut ne audire quidem uoluerint: ſed tumorem animi geſtu corporis indicarint.
Et in tempoꝛe afflictionis ſue dicent. Surge ⁊ libera nos.
Ou per beneficia non ſenſerunt:per tormenta ſentient deum.
Abi ſũt dii tui quos feciſti tibi: ſurgãt ⁊ liberẽt te i tẽpoꝛe afflictiõis tue.

CImpudens poſtulatio tpe neceſſitatis & anguſtiæ ab eo quærere auxiliũ quẽ ĩ pace cõtempſerint:

legendũq; increpãtis affectu: liberent te dii tui quos feciſti tibi: ut cũ deus creator ſit hominum hõ
fecerit deum probet neceſſitas quid poſſint quos ſequutus ante coluiſti.
CSccũdũ numerũ cinitatum tuarum erant dii tui iuda.
CVel eoſdem uel ſingulos atq; diuerſos ſingulæ ciuitates colebant ut nec impietate uiderentur ha
bere conſenſum ſed pugnans contra ſe ſuperſtitio diuerſum ſequeretur errorem. Quodq; ſequitur
iuxta numerum uiarum hieruſalem ĩmolabant baal a. Ilxx. additum eſt.
AQuid vultis mecũ iuditio contendere:oẽs reliquiſtis me dicit dũñs.
CProna ẽ ad excuſationẽ ſui hũana puerſitas ut ꝗcqd merito ſuſtinẽt iiuſte ſuſtinere uideãt᷑:& ꝓpᷣã᷑
culpã teſerãt ad iuditiũ dei. Fruſtra igitur ait: obtẽditis qᷓrimonias & iniquã cãz in iudicẽ cũ ĩpieta/
tis ueſtræſit qd patimini: qdq; ſequitur & iniq; egiſtis ĩ me: a. Ilxx. additũ eſt.
Sine cã percuſſi filios ueſtros diſciplinam non receperunt.
CPro quo poſuerũt.lxx.nñ recœpiſtis. Séſuſq; ẽ ebraico ip̃i ꝗq pcuſſi ſũt diſciplinã recipe noluerũt.ĩ
Ixx. uero iõ percuſſi filios ueſtros ut illoꝶ nece uos erudiremini. Et ne forte diceretis. Peccãtes corri
pere noluiſti plagis diſcite filioꝶ ueſtroꝶ: ꝙ auſteriori uos cupierim curare medicamine. (Deuora-
uit gladiꝰ ueſter ꝓphetas ueſtros.) Nequaquã meꝰ ſed ueſter gladiꝰdeuorauit: quẽ ſuſtinuiſtis pctiĩs
ueſtris. Porro.Ixx.non habent ueſter: ſed ſimpliciter ĩterpᷣtati ſũt deuorauit glad ꝓphetas ueſtros
ut oſtendatur uel hoſtilis gladius uel gladius meus per quem peccata ueſtra confodi.
Auaſi leo vaſtatur generatio veſtia. LCxxX. AQuaſi leo vaſtatur ? non timuiſtis.
CGladiꝰinꝗt ꝗ deuorauit ꝓphetas ueſtros:haud dubiũ ꝗn baal & ariolũ idolorũ ſigniſicet: ꝗ inſtar
leonis uniuerſa uaſtauit & tũ ueſtra gñatio qᷓ paucoꝶ interfectiõe debuerat emẽdari oẽs pſeuerant
in ſcelere:iuxta. Ixx.uero hic ſenſus eſt. Si gladiꝰdũi qui in aduerſario g gladio demöſtrarul deuo-
11 P iii

n

L.iber.i.c.iii.

rauit atq; lacerauit pſeudo prophetas ueſtros:q̃ſi leo qui auidiſſimus reꝑtã pᷣdã lacerat & tũ nec pro
phetarum ueſtrorum ſupplicio potuiſtis ad meliora conuerti.
Eigdete verbum domini.MNunquid ſolitudo factus ſum iſraheli aut terra ſerotina. Quare er
go dixit populus meus receſſimus:non veniemus ultraadte. LXX.
CAudite verbũ dñi:hec dicit dñs. Nungd ſolitudo etus ſum iſraheli:aut terra plena ſẽtium
ia dixit populus meus non ſeruiemus nec veniemus adte.
◻ Ee diritpe hidebat uocẽ dei & iohes apoſtol us uerb dei uidiſſe & attẽtaſſe ſe dicit. Miratur aũt
qũo populus iſrahel duñm habuerit quaſi ſolitudinem cũ idola ſi celebritatem urbiũ ſit ſequutu 8§
Terra ſerotina eſt ꝗᷓ imbres nõ recipit doctrinaꝶ nec euꝗ gelii diſciplinã plenaq; ſentiũ: quia & cul
ta nõ fuerat. Populus igitur quõdã dei in eo ẽ ſceleratior ꝙ receſſit a domino & non uult ultra re
uerti ad dominum ſauum. Grandis offenſa nolle placare queʒ offenderis.
CMNunquid obliuiſcitur virgo oꝛnamenti ſui:ſponſa faſcie pectoralis ſue:populus meus obli/
tus eſt mei diebus inumeris.
C Per hoc diſcimus xpᷣm eſſe ſpõſum uirginis eccleſiæ ꝗᷓ ñ habet maculã neq; rugã.Si ãt ipſe eſt ſpõ
ſus:ipius uerba ſunt de quo loquit᷑ ioãnes baptiſta. Qui habet ſpõſazʒ ſpõſus eſt. Ormamentũ ergo
ſuũ pdit ꝗ recedit a deo: & amittit ĩtelligentiã doctrinarũ: ꝗᷓ ſignificat ĩ pectore: uñ & ioãnes euage
liſta recũbit ſuꝑ pectus dñi: & ſacerdotibꝰ iter cætera ſeparat᷑ pectuſculũ uictimaꝶ. Quãto ãt maior
ẽ nũerꝰtẽpoꝶ ꝗbꝰobliuiſcimur deũ tãto maior pena pcti: ꝙ nec lõgitudie ſcłoꝶ potuerit edomari
CQuid niteris oſtendere viam tuã bonã ad querẽdã dilectionẽ q iſuꝑ ⁊ malitias tuas docuiſti
vias tuas:⁊ i alis tuis ſiue in manibus inuentus ẽ ſanguis animarum pauperum ⁊ inocentum.
C Non in foſſis ſiue foueis inueni eos ſed in iſtis quæ ſupra cõmemoraui ſiue ſub omni quærcu.
Fruſtra ĩquit te cupis uerborũ arte defẽdere:& q̃ſi bona oñdere opa tua: ut mœrearis dilectiõeʒ: ĩ/
ſup alios docuiſti uias tuas: & exẽplo fuiſti oĩbꝰmaloꝶ opuʒ: & ĩ alis ſiue ĩ mãibꝰ tuis iuẽtꝰ ẽ ſaguis
inocẽtiũ quos idolis imolaſti:ſiue quoꝶ aĩas pdidiſti ſacriſicioꝶ ſimilitudine. Paupes de hebraico
poſuimꝰ: ſʒ i. lxx.ñ hẽtur.Hos ãt ĩquit paupes & inocẽtes ñ ĩueni ĩ foueis ĩterfectos:qd ſolet pleꝶq;

accidere latronũ ĩſidiis:ſʒ ĩ oĩbꝰꝗᷓ ſupra memoraui ſiue ſub qrcu:qᷓ hebraice dicit᷑ ella ꝗ ꝗqdẽ & iſta ſi

gnificat: ut ſit ſenſus.lIn omnibus iſtis ſiue ſub quærcu atq; terrebinto ſub cuius umbra & frondibus
quaſi in amœnis locis idolatria in ſceleribus fruebaris.

CEt dixiſti abſq; pctõ ⁊ inocẽs ego ſũ:⁊ ꝓpterea auertat᷑ furoꝛ tuꝰ a me:ẽcce ego indicio ↄtẽdaʒ
tecũ:co ꝙ dixeris nõ peccaui:q;ᷓ uilis es facta nimis:ſiue qm̃ cõtẽpfiſti nimis terenas vias tuas.

NHis utẽdũ ẽ aduerſus eos ꝗ nolũt ſua pctã cognoſcere:ſʒ ĩ tpe afflictiõis & ãguſtiæ dicũt ſe ĩiuſte

ſuſtinere ꝗᷓ ſuſtinẽt: magiſq; ꝓuocãt irã dei dũ alteg maiuſq; pctm̃ nolũt lugere qd fecerũt ſz uanas
exeuſatiões obtẽdere pctõrum.lIuditio inquit cõtẽdã tecũ ꝓ eo qd dixeris nõ peccaui:qſi maius ꝗp
piã ſit hoc pctm̃ aliud habere in cõſcientia aliud in ſermõe ꝓferte: audiat noua ex ueteris hereſis irã
dei eſſe uel maximam nolle peccatum confiteri humiliter: ſed impudenter iactare iuſtitiam.

CEt ab egypto cõfũderis ſicut cõfuſa es ab aſſur:nã ⁊ ab iſta egredieris ⁊ manus tue erũt ſuꝑp

caput tuum:qm̃ cõtriuit dũs cõſidẽtiam ſiue ſpẽ tuã:⁊ mihil in ea habuit pꝛoſperum.

CVt ægyptiorũ ipœtũ declinarẽt cõfugiebãt ad aſſyrios quo& caſſũ fuit pᷣſidium: uictos.n. eos ab

ægyptiis legimus. Rurſũ ut irã aſſyrii fugerẽt ægyptioꝑꝶ adiutorio utebãtur quos ab aſſyriis ſupa/
tos narrat hiſtoria. Increpãtur ergo ꝙ obmiſſa ſpe ĩ dim hoĩuʒ utãtur auxilio:ꝙ oẽ cõtritũ ẽ & ita
uerſũ: ut nihil ĩ eo utilitatis ualeat repire. Vñ ait & ab iſta ægredieris hoc è ab ægypto ſicut ægreſſ

es ab aſſyriis:&) manꝰtuæ erũt ſup caput tuũ.Lugebiſq; te fruſtra ab ægyptiis ſpectaſſe pᷣſidiũ. Recor
demur hiſtoriæ qũ a fratre ſceleratiſſimo corrupta thamar & uiolata ſuper caput ſparſum cinere ma

nus poſuerit: & ita reuerſa ſit in domam ſuum. CAPITVLVM. III.
Algo dꝛ( ꝙ. lxx.tm̃ dẽ trãſtulerũt).Si dimiſerit vir vxoꝛẽ ſuã ⁊ recedẽs ab eo duxerit

WAXra illa: æ tu foꝛnicata es cum amatoꝛibus multis ſiue paſtoꝛibus.
E ) Verbú enim rehim qd quatuor litteris ſcribitur. Res & amatores & poſtores
utrũq; ſignificat. Et ſi legamꝰ rehim amatores ſignificat ſi roym paſtores.
CTamen reuertere ad me dicit dominus:ſiue ⁊ reuertebaris ad me dicit dominus.
In hebreo ẽt poſt fornicatõeʒ ſuſcipit pœnitẽtẽ & hortat᷑ ut reuertat᷑ ad ſe.In.lxx. uero ñ ꝓuocat
ad pnĩaʒ ſz arguit ĩpudẽtià mœretricis ꝙ poſt adulteriũ reuerti audeat ad maritũ: atq; ait & cõtami-
nata erit mulier illa:ꝓ quo ĩ hebraico legimterra reliqt tẽplũ & manifeſtiꝰ de terra loꝗt iſił q adul
teræ mulieri comparatur: utamur hoc teſtimonio aduerſus eos qui fidẽ dñi relinquentes & hereti/
corum erroribus præpediti poſt multas ſornicationes & deceptionem animarum ſimulant ſe re-
uerti ad priſtinam ueritatem non ut deponant uenena pectons ſed ut cæteris inſinuent.

CTLeua oculos tuos in circuitu ⁊ vide vbi nunc pꝛoſtrata ſis.In uiis ſedebas expectans eos q

ſi latro in ſolitudine ſiue quaſi coꝛmix deſerta.

CPro latrõe & cornice ĩ hebreo ſcriptũ ẽ :qdᷣ pot & arabas ſignificare: ꝗᷓ gẽs latrociniis dedita

uſq; hodie ĩcurſat termios paleſtinæ: & deſcẽdẽtib de hieruſalẽ ĩ ierico Obſidet uias:cuiꝰ rei & dñs
1 in euangelio

&α1 vix altey nugd reuertet᷑ ad eã vltra:nũgꝗd ñ polluta ⁊ taminata erit mulier illa ſiue ter

—.. --—C⁴⁵KD

e fh— =2

ketſe
ni
eri
kmaiot
loman
Neuiſti

Nnn.

uetan.
eligen
Nebrni
tleng
iſel
Ndbe

Nicz
s⸗
int
Bunn
ninsg
teloni

irſp

e
H
ii

wn
inenn

domm
ſuen

oſton

t
n⸗
Aul
DRõ
ſeis

CAage ⁊ clama ſiue lege ſᷣmões iſtos

Super Mieremiam.

in euagelio recordatur. Et leua igitur oculos tuos o hieruſalẽ & huc illucq; circũſpice & uide ubi ñ
fornicatõe ꝓſtrata ſis. Quũo.n. latrões ſolẽt ad ueſpam & ĩ deſertis locis uiatoribꝰ iſidias ponere ſic
tu iuxta fornicariã ꝓuerbioꝶ ſedebas ĩ uiis ad ueſpam ut cõcubitu tuo aĩas ĩterficeres fornicãtiũ:ꝓ
pter quod uniuerſa terra polluta ẽ in fornicationibus tuis ſignificãterq; iuxta. Ilxx.
his qui hereticos errores deſerere ſe promittunt præcipitur ut leuent oculos in circumm. Niſi enim
recta uidere cœperut prauitatem priſtinam danare non poſſunt.
CEt polluiſti ſiue iterfeciſti terrã foꝛnicatõibꝰtuis:⁊ i malis tuis q;obꝛẽ phibite ſũt ſtille pluuia
rũ ⁊ ſerotinus imber nõ fuit:ſiue ⁊ hũiſti paſtoꝛes multos in offenſionem tui.
ꝘSiInterfecta eſt terra ſiue polluta pp interfectiõem eoꝶ qui idolatuiæ fornicatione pierũt: uñ abla/
ta ẽ oĩuʒ bñdictio reꝶ ut paterẽt ſiccitatẽ ſermõis dei: ſiue hũit paſtores ꝑp quos offenderet deũ: ut ꝗ
magiſtti eẽ debuerãt ut alios ab errore ꝓhiberẽt auctores impietatis exiſterent.
CFrons mulieris meretricis facta eſt tibi:noluiſti erubeſcere. LXxX.
CSacies meretricis facta eſt tibi ſine ruboꝛe facta eſt ad omnes.
Quia ſupra dixerat nõ peccaui & magis peccauerat ſua ſcelera denegãdo:idcirco nunc arguit: qſ
mulierẽ ꝓcaceʒ & nimiæ ipudẽtiæ ut nõ ad unũ & alteꝶ ꝓcaci uultu feratur & nullum erubeſcat.
Vtamur hoc ſermone aduerſũ hereticoꝶ cõciliabulũ: qui in ſuis erroribus gloriantur.
CErgo ſaltem amodo voca me pater meus:dux virginitatis mee es tu:nunquid iraſceris in ꝑ-
petuum aut perſeuerabis in finem.
CErubeſcãt heretici qui nolũt ad meliora cõuerti: nec regredi ad patrem creatorẽ ſuũ & audiãt ſal
tẽ amodo uoca me pater meꝰdux uirginitatis meæ es tu. Ipᷣe diſponit aiam ueſtrã amplexibus ſuis
& docet qũo orare debeat: & agere pœnitẽtiã: quãto aũt ille clemẽtior qui ſalutis poſt fornicatiõe
oſtendit uiam: tanto miſerior mœretrix quæ non uult poſt uulnera recipere ſanitatem.
C Ecce loquuta es ⁊ ſeciſti mala ⁊ potuiſti.
CPro uerbis pœnitentiæ uerbis ſupbie blaſphemaſti: & impleſti cogitationẽ tuam malã & oñdiſti
contra uirum fortitudinem tuam ut poſſis facere quod ſermone tractaſiit.
CSt dixit dñs ad me ĩ diebꝰioſie regis:nũgd uidiſti q̃ fecerit adũſatrix iſrł? Abijt ſibimet ſuꝑp
oẽz mõtẽ excelſũ ⁊ ſubter oẽ lignũ frõdoſũ ⁊ foꝛnicata ẽ ibi.Et dixi cũ feciſſet hec oia ad me cõ/
uertere ⁊ ñ ẽ reuerſa.Et vidit pᷣuaricatrix ſoꝛoꝛ eiꝰ iuda:qꝛꝓ eo ꝙ mechata ẽ aduerſatrix iſrł di/
miſiſſẽ eã ⁊ dediſſẽ ei libellũ repudii:⁊ ñ timuit pᷣuaricatrix iuda ſoꝛoꝛ eiꝰ:⁊ abiit ⁊ foꝛnicata ẽ ẽt
ipᷣa ⁊ difficultate foꝛnicatiõis ſue cõtaminauit terrã ⁊ mechata ẽ cũ lapide ⁊ ligno:⁊ i oibus his
nõ ẽ reuerſa ad me pᷣuaricatrix ſoꝛoꝛ eius iuda in toto coꝛde ſuo:ſed in mendatio ait dominus.
CAlioꝑ tormẽta alioꝶ remedia ſũt. Cũq; punit᷑ homicida recipit ꝗdẽ ipᷣe qd fecit: ſed alii deteren

tur a ſcelere. Decẽ igitur tribubꝰqᷓ appellãt᷑ iſrael captis ab aſſyrus ĩ mœdiãq; trãſlatis duæ tribꝰ iu/

da & beniami qᷓ debuerũt ſimilia formidare & tota ad diũm mẽte conuerti uicerũt decẽ tribuũ ſce/
lera:& ĩ tãtũ idola ſũt ſequutæ ut ĩ tẽplo dei ſtatuã baalĩ ponerẽt:q ĩ ezechiel uocat᷑ idolũ ad cæluʒ
& emulationẽ dñi collocatũ:loqtur ãt ſub figura duaꝶ ſoroꝶ ꝗa de una ſüt abraham iſaac & iacob
ſtirpe gñati:& priorẽ auerſatricẽ: ſeqᷓntẽ pᷣuaricatricẽ uocat.Illa.n.dñm pœnitus auerſata ẽ ſtati:ado
ratis ĩ dã & bethel uitulis aureis. Iſta ãt apud quã erat tẽplũ & ueri dei religio imitatione germanæ
paulatiʒz receſſit a dño.Et idcirco pᷣuaricatrix dicit᷑.Secũdũ anagogẽ ãt d hereticis ꝓphia ẽ:qui
falſi noĩs ſcĩiam dũ ſe arbitrãt᷑ heretica ſubtilitate ſectari aſcẽdũt mòͤtẽ ſupbiæ & carnis hurꝰ uolupta
tibus deliniti ſub oĩ ligno frõdoſo & amœno exponũt fornicationẽ ſua: ꝗ cũ tradãtur diabolo ĩ in
teritũ carnis ſrequẽter euenit ut domꝰ iuda. i. cõfeſſiõis & fidei: nequaqua terreat᷑ exẽplo:ſʒ multo
maiora cõmittat: & facillitate fornicatiõis ſuæ cõtaminet terrã eccleſiæ: & mechet᷑ cũ lapidæ & li-
gno:ea ſequẽs dogmata q aduerſaria deo ſũt. Sinaũt eccleſiaſticus uir corrigere uoluerit errãtẽ &&
putridas reſeccare carnes: & ad pniam retrahere eos ꝗ ſequuti fuerãt falſitatẽ nihilominꝰilli ſub ſpe
cie eccleſiaſticæ ueritatis antiquũ ſeqntur errorẽ: dici põt de his. In oĩbus his ñ ẽ reuerſa ad me præ/
uaricatrix ſoror eius iuda in toto corde ſuo:ſed in mendatio. Fit autem hæc prophetia in ioſiæ tẽ-
poribus regis iuſti: ſub quo & hieremias exorſus eſt prophetare. H
CEt dixit dñs ad me:iuſtiſicauit animã ſuã auerſatrix iſrł cõparatiõe pᷣuaricatricis iuda.

C Iuſtior ĩquit ẽ iſrael cõparatõe iudæ qa illa ſtatiʒ ĩ pncipio periit:hæc illiꝰ cruciatibꝰpotuit emen

dari. Attendat noua ex ueteri hereſis: ꝙ iſrael cõparatiõe iudæ iuſtificata dicatur. Nec mirũ hoc de
unius gẽtis ſororibꝰ cũ ſodoma quoq; collatõe hieruſalẽ iuſtitiæ nomen accipiat dicente domino
per eechiel iuſtificata eſt ſodoma ex te:& publicanus phariſei comparatione ſit iuſtus.

ℳ

ʒ aglonẽ ⁊ dices. Reuertere auerſatrix iſrł dicit dominꝰ
2 nõ anᷣtã faciẽ meã ſine ſirmabo a vobis:ſiue ſuꝑ vos qꝛ ſcũs ſiue mipicoꝛs ego ſũ dic ds ⁊ ñ
iraſcar ĩ ꝑpetuũ:verũtamẽ ſcito inigꝗtatẽ tuã:qꝛ in dñʒ deũ tuũ pᷣunaricata es ſiue impie egiſti et
diſpſiſti ſiue effudiſti vias tuas alienis ſub oĩ ligno frõdoſo:⁊ uocẽ meã nõ audiſti ait dominus.
CVerbũ hebraicd & uoca ſiue clama & lege ſignifſicat. uñ aqla & ſymmachus clamita. Ixx. &
theodotio lege ĩterpᷣtati ſt. Ad aꝗlonẽ ãt & cõtra bahylonẽ atq; aſſyrios ſermo dirigitur ad decezʒ
& duas tribus & earũ reuerſio pᷣdicat.Et nõ auertã inꝗt faciẽ meã a uobis ſiue nõ ſrmald D me⸗

am cõtra uos:ut neq̃quã uos auſteritate iudicis ſed uultu mĩe ſuſcipiã. Scũs.n. & miſericors ſum:ut

nõ recorder ultra iniquitatis ueſtræ: nec meminerim ꝙ a dño receſſiſtis: & ꝓ illo uos idola delecta-

rint: & fornicatæ ſitis ſub oĩ ligno umbroſo atq; frõdoſo: qd ꝗdẽ ad hæreticos & ĩ eccleſia negligẽ
tes dici põt: ꝗ quotidie ꝑ eccleſiaſticos uiros ad pniam ꝓuocatur & ꝗbus ꝓprie aptari põt. Et uocẽ
meã nõô audiſtis. Ois aut hereticus hitat ĩ agqlone & calorẽ fidei pdidit: nec audire põt illud apoſto
li ſpũ feruẽtes: & ꝗa ſe uoluptatibus tradidit receſſit a dno: & diſpſit uias ſuas alienis dogmatibꝰ: &
noſuptatẽ ſequutus ẽ. Nulla. n. hereſis niſi pp gulã uẽtrẽq; cõſtituitur: ut ſeducat mulierculas onera
tas peccatis ſemp diſcẽtes & nũquã ad ſciam ueritatis pueniẽtes: de ꝗbus uere dicitur: ꝗq deuorãt po
pulũ meũu: uelut eſcã pamis: & quos xpᷣs uocat deuorãtes domos uiduarũ. Cũq; ingt miſertus tui fue
r0 ne iuſtũ eſſe te putes: ſed memẽto iniqtatis tuæ ſemꝑ & ſcito ꝗa ĩ dim fomicatus ſis: & ſuperbiæ
colla dimitte: ut qui offendiſti dim per arrogantiam places per humilitatem. Illud ãt quod ſupra
diximus. Et non firmabo faciem meam ſuper uos ad illud propheticum conuenit. Auerte faciem
tuam a peccatis meis & omnes iniquitates meas dele. „ . . .
Cõuertimini ad me filu reuertẽtes ſiue nagi ⁊ recedẽteſ dic dñs:qꝛ ego uir vẽ ſiue dñatoꝛ vii
7 aſſumã vos vnũ de ciuitate.⁊ duos de cognatiõe ⁊ itroducã vos in ſyon ⁊ dabo vobis paſto/
res iuxta cor meum ⁊ paſcent vos ſcientia ⁊ doctrina.Cũq; multiplicati fueritis ⁊ creueritis in
terram in diebus iüllis ait dominus non dicent vltra archa pacti nec teſtamẽti domini:neqʒ aſcẽ

det ſuper coꝛ nec recoꝛdabunt illius:nec viſitabitur nec fiet ultra.

ludæi ipletũ hoc putãt poſt reuerſionẽ ex babylone ſub cyro rege pſarũ & zorobabel filio ſala/

thiel ẽt ſi nõ oẽs reuerſi ſũt hoc ſignificari: aſſimã unũ de ciuitate & duos de cognatione:ſed meliꝰ
I aduẽtu xpᷣi qũ reliqæ ſaluæ factæ ſũt dicẽte & exponente apoſtolo.Niſi dñs ſabaoth reliqſſet no/
bis ſemen qſi ſodoma fuiſſemꝰ& ſimiles gomorræ fuiſſemus: tũc itroducti ſüt ĩ ſyon de qᷓ ſcriptũ ẽ

Glorioſa dicta ſũt de te ciuitas dei. Et dati ſũt paſtores iuxta cor eiꝰ apoſtoli & apoſtolici uiri:& pa/
uerũt credẽtiũ multitudinẽ nõ ĩ iudaicis cerimoniis ſʒ ĩ ſcia xpᷣi atq; doctrĩa & ĩ toto orbe atq; pᷣdi/

catiõe euãgelii ſemĩata:nequaꝗᷓ ĩ archa dñi ꝗᷓ fuit legis moſaicæ hẽbũt fiduciã: ſed ip̃i erũt tẽplũ dei
nec iuxta errãtes nazareos abolitis ſacrifitiis inſeruiẽt: ſed ſpalẽ cultũ ſectabũtur: alii uero hoc in ſi
ne temporũ intelligut: quãdo ſubitrãte plenitudine genti omnis iſrahel ſaluus fiet.
CIn tẽpoꝛe illo vocabunt hieruſalẽ ſoliũ domini ⁊ cõgregabuntur ad eum omnes gentes in no
mine domini in hieruſalem ⁊ non ambulabunt poſt pꝛauitatem coꝛdis ſui pe‚ſſin.
CNeqᷓquã dñũs ſedebit ſup archã teſtĩ & cherubĩ cui pus ab illo Fopulo dicebat᷑:ꝗ ſedes ſup cheru/
bin manufeſtare: ſed omnes pfecta mente credentes erũt thronꝰ? dei: uel certe meliꝰ totũ de eccleſia
itelligendũ: qñ cõgregãtur oẽs gentes ĩ noĩe dñi ĩ hieruſalẽ ĩ q̃ᷓ eſt uiſio pacis:& nequaquã ambu⸗
lant poſt prauitatem cordis ſui peſſimi: ut faciant quæ deſiderant nec ſuos ſequãtur errores. Sed di
cant cum propheta. Adhæſit anima mea poſt te: me ſuſcepit dextera tua.

In diebus illis ibit domus iuda ad domum iſrabel 2 venient ſimul de terra aquilonis ad ter

ram quam dedi patribùs veſtris.

Hoc ppriæ ĩ xpi cõplet᷑ aduẽtu qñ de.xii.ſimul tribubꝰeuãgelio crediderũt relinꝗntes terrã aqui

lonis duriſſimi frigoris: & de diaboli ĩperio recedẽtes tũc recœperũt terrã repromiſſiõis quã polli/
citꝰ fuerat patribꝰeoꝶ abrahã iſaac & iacob. Edidi nup libellũ paruũ de terra repromiſſiõis.
CEgo autem dixi quomodo ponam te in filiis ⁊ tribuam tibi terram deſiderabilem hereditatẽ
pꝛeclaram exercituum gentium:⁊ dixi patrem vocabis me ⁊ poſt me ingredi nõ ceſſabis.
CPro hereditate pᷣclara exercituũ gẽtiũ: quã.Ixx.trãſtulerũt hereditatẽ dei oĩpotẽtis gẽtiũ xpᷣʒʒ ſigni
ficãtes ꝗ ductor & dñs ẽ uniuerſaꝶ gẽtiũ ſuo noĩ paſſiõiq; credẽtiũ ipᷣe dixit ad ĩſrael:patrẽ uocabis
me: & ꝗ credit ĩ me credit ĩ pr̃eʒ:ipᷣe pollicitꝰẽ:ponã te ĩ flioſĩ nũero.ſ.ſiliog meoꝶ&:q mihi d gẽtiũ
ppłlo crediderũt & ꝗbꝰddi terrã dſiderabilẽ. Quot quot ãt receperũt eũ ddit eis ptãtẽ ut filii dei fãt
CSed qũo ſi cõtẽnat mulier amatoꝛẽ ſuũ ſic cõtẽpſit me domus iſrahel dicit dominus.
CXp̃i uox ẽ iuxta populũ iudæorũ cui dixerat: ponã te in filios & dabo tibi terrã deſiderabilem &&
patrem uocabis me:& poſt me ingredi non ceſſabis. Quomodo inquit mulier contempſit non ui/-
rũ ſed amatorẽ ſi ſemel cõmixta fuerit cernẽs eũ ſuæ libidini ſeruiẽtem: & ĩ ſe mutatam eſſe legem
naturæ pꝑ quã uiro quõdã ſubiecta fuerat dicẽte domino. Et ad te conuerſio eiꝰ: ſic domus iſrahel.i.
2 ulus iudæorum contempſit dominum ſaluatorem in pernitiem ſuam.
ENorx i viis ſiue in labiis audita ẽ:ploꝛatꝰ? vlulatus filioꝝ iſrł:qm iniquã fecerñt viã ſuã:obliti
ſũt dñi dei ſui:cõuertimini ſilii reuertẽtes ⁊ ſanabo auerſiones ſiue contritiones veſtras.

CPro quo ſym machus trãſtulit cõuerſiões:& occurrit filio inopia & ſqualore cõfecto: ſtatiq; iduit

priſtinis ueſtibꝰ: & reddit gloriã reuertẽti: ita dũ taxat ut reuertat᷑ ĩ ploratu: & ululatu.ſuo. n. uitio ſe
cit iniquã uiam ſuã: & oblitus ẽ dñi dei & patris ſui ad qd ꝓphetali ſermone loquitur. Conuerti-
mini filii reuertẽtes: quos idcirco filios uoco ꝗa ĩtellectis pctis ueſtris ĩ ploratn atq; ululatu reuerti

mini ad parẽtẽ. Cũq; uos ait reuerſi fueritis ad dñʒ ſanabit oẽs cõtntiões ueſtras ſiue auerſiões: ꝗbꝰ)

a dno receſſeratis ‚uel certe cõuerſiões. Quãuis.n. p pria uoluntate ad dominũ reuertamur tamẽ ni
ſi ille nos traxerit & cupiditatẽ ſuo oborauerit pᷣſidio ſalui eẽ nõ poterimus. Intelligamꝰ hoc & dę
. iudæoꝑ

.
.

tün
Ceä
ktnoc
to
.
kn
Wi
Wnit
lnebe
Etan

innch
paſo
Nron
haſ

lio ſr
d el
ſer no⸗
enprüi
* dr⸗
göci⸗
Mücei

docink

inho

chen/
eccleia
ambo⸗

Kld

ur
niai
ipoli

aitate
zin
cani
giii
deiti⸗

lens
von
lyen
behi⸗

l

ignit
noſ⸗
et/
eti
eni
3c

Super Mieremiam.

udæorum populo ad dominum teuertẽte: & de hæreticis qui dominum dereliquerr.
TEcce venimus ad te tu autem es dominus deus noſter:vere mendaces erant colles ? multi/
tudo ſine foꝛtitudo montium:vere in domino deo noſtro ſalus plrael.
Dicat hoc pœnitẽs & oẽm ſuperbiã derelinquẽs & multitudinẽ ſiue altitudinẽ mõtiũ: & colliũᷣ
per quã ſupbiebat cõtra deũ & humilitate Profiratus loꝗtur uere in do deo noſtroſſalus ẽ iſrael.
CCLonfuſio comedit laboꝛem patrum noſtroꝛum ab adoloſcentia noſtra greges eoꝛum ⁊ armẽ
ta eoꝛum filios 2 ſilias eoꝛum. 8
COẽs hæreticoꝑ labores de ꝗbꝰ ſcriptũ ẽ defecerũt ſcrutãtes ſcrutinio ab adoloſcentia eoꝑ quos
cœpant filios & filias eoꝶ: q ĩ hæreſi ꝓfecerãt uel tm̃ luxuriæ tenebatur opiũtur cõfuſiõe uñ ĩferũt.

CBoꝛmiemus in cõfuſione noſtra operiet nos ignoꝛantia noſtra:qm deo nzo peccauimus nos

⁊ pentes noſtri ab adoleſcentia nr̃a vſq; in hanc diem ⁊ nõ audiuimus vocẽ domini dei nr̃i.
CHæc loqtur yſrael qui ſuũ dñm nõ audiuit:hoc oĩs hæreticus ꝗ agit pœnitẽtiã. Et tñ ps ſalutis eſt

ſua cõſiteri & noſce peccata: dic inꝗt tu prius iniqtates tuas: ut iuſtiſiceris: uere enĩ iſrael dimiſit xp3

dũm ſuum & in eũ peccauit nõ ſolũ eo tpe qñ uiſus ẽ in carne ſed & añ aduẽtũ illius:uñ dicũt nos
& patres noſtri ab adoleſcentia noſtra uſq; ad hanc diẽ: & nõ audiuimꝰ uocẽ dei noſtri: ꝗ noſtris pa
tribus loꝗ batur. Si crederetis moyſi crederetis & mihi de me eni ille ſcripſit. CAPITVLVM. IIII.
( ( A reuert eris iſrael ait dominus ad me conuertere.

CPro quo. Ixx. trãſtulerũt: ſi cõuerſus fuerit iſrael ait dñs ad me cõuertetur. Et ẽ ſenſus ſi
ad me fuerit reuerſus reuertetur de captiuitate. Siue aliter: cum obtulerit qd hẽret ꝗq enim

iuxta hæbraicũ hic ſenſus . Si teuerteris ad me iſtael: & ſemel ſalutem deſiderãs peccaſſe te dicis &
uocẽ dũi dei tui nõ audiſſe: plene cõuerte & crede quẽ negaſti: & tunc erit plena conuerſio:
CSi abſtuleris offendicula tua a facie mea non cõmoneberis.

CQuando autem mouemur & dicimus: mei autem pœne moti ſunt pedes mei nõ imbecilitate na

ture hoc patimur: ſed quia ponimus offendicula noſtra & idola contra dominum.
Et iurabis viuit dñs ĩ vitate ⁊ iuſtitia ⁊ iuditio:⁊ bñdicẽt eũ gẽtes ipſumq;ʒ laudabunt.
CEt quõ euangeliũ iurare nos prohibet:ſed hic iurabis pro confeſſione dicitur:& ad condẽnatio-

nẽ idoloꝑꝶ p quæ iurabat iſtael: Deniq; aufferütur offendicula: & iurat pR dum: quodq; dicitur uiuit

dñs in teſtamẽto ueteri iuſiurãdũ eſt: ad cõdẽnationẽ omniũ mortuoꝶ p quos iurat oĩs idolatria.

Simulqʒ aĩaduertendũ ꝙ iuſiurandũ hos habeat comites ueritateʒ iuditiũ atq; iuſtitiã. Si iſta defue

rint nequaꝗᷓ erit iuramentũ: ſed piurium. Cũq; ait hoc fecerit iſtael & per apoſtolos magiſter fuerit
gẽtiũ tũc benedicentur ſiue benedicẽt in eo oẽs gẽtes & ipſum laudabũt ꝙ ſalus ꝓceſſerit ex iſrael.
CBec eni dic dñs viro iuda ⁊ hierłʒ. Mouate vobᷣ nouale:⁊ nolite ſerere ſuꝑ ſpias.circũcidimi⸗

ni dño:⁊ auferte pᷣputia coꝛdiũ vr̃oꝝ viri iuda ⁊ habitatoꝛes hierlzʒ:ne foꝛte egrediat᷑ vt ignis i

dignatio mea ⁊ ſuccẽdat᷑ ⁊ nõ ſit ꝗ extinguat ꝓpter malitiã cogitationũ ſiue adinuetionũ vr̃aꝝ.
CPro eo qd nos diximꝰcircũdimini dño & auferte pᷣputiũ cordiũ ueſtroꝶ ſymmachꝰpoſuit puriſi
camini dno & auferte malitias cordiũ ueſtroꝶ. Circũciſionẽ emũdationẽ & p̃putia uitiũ iĩtelligẽs.
Hoc ãt pcipitur uiris iuda & hieruſalẽ ꝗ uerã ſectãtur fidẽ & habitãt ĩ eccleſia:ut nõ ſeminẽt ſuꝑ ſpi

nas q̃s euãgelicꝰ ſermo ſigniſicat:qᷓ ſuffocẽt ſemẽtẽ dei: ſiʒ pri? noualẽ faciãt & oẽs ſuffodiãt uepᷣs

ſenteſq; auferãt ut mũda ſemina mũda atua ſuſcipiãt. hoc ẽ qd ĩ alio loco dicitur. Ne miſeritis mar
garitas ueſtras añ porcos: & ne detis ſanctũ canibꝰ. Quõ eni põt dei audire ſermonẽ & cõcipe ſe/-

mina & fructũ facere: cuius aĩus erũnis mũdi plenus eſt? Quodq; ſeꝗtur circũcidimini dño: & aufer

te pᷣputia cordiũ ueſtroꝑꝶ nulli alii pᷣcipitur niſi uiro iuda & habitatoribꝰhieruſalẽ ut deſerant occi-

dentẽ litterã: & ſequãtur ſpũm uiuificãtẽ. Si.n. hoc inqt nõ feceritis egredietur ut ignis indignatio
mea: & ſuccẽdetur & nõ erit ꝗ extinguat. Ideo aüt monet & ante pᷣdicit ne facere cöpellamur qd in

niniuitis ꝓbamus: ꝗbus pᷣdicta ſententia ẽ ut ĩminẽtẽ furorẽ pœnitẽtia declinarẽt. Oĩa ãt hæc ma
la uenient pp malitiã cogitationũ ſiue adinuẽtionũ ueſtraꝶ. Vbi ſunt ꝗ in cogitationibus dicunt
nõ eſſe peceatũ cũ omnia uitia iuxta euangelicã ueritatem de corde procedant.

CAnnuntiate in iuda ⁊ in hieruſalem audituʒ facite:loquimini:canite tuba in terra:clamate foꝛ

titer:dicite congregamini ⁊ ingrediamur ciuitates munitas.õ ”ỹ”MZM
Hoc audiat iuda hoc hieruſalẽ ĩ quo cõfeſſio xpᷣi & ĩ qᷓ cõſeſſio xpᷣi habitat: & cui pꝑ eſaiã dictũ eſt.
In mõtẽ excelſum aſcẽde tu ꝗ euãgelizas ſion.Eleua uocẽ tuã ꝗ euãgelizas hieruſalem clamet forti
ter & ita pᷣcipiat.Ingrediamur ciuitates munitas. hæreticoꝶ bella cõſurgunt: xpimunimẽta nos te-

neant. Leuate crucis ſignũ ĩ ſpecula.i.iĩ ſublimitate eccleſiæ: cõfortamini qui timetis: nolite ſtare ſed

ad xpi auxiliũ currite.malũ inꝗt ego abduco ab aquilõe & cõtritionẽ magnã: ueꝶ Nabuchodono
ſorꝗ idcirco in mundo iſto a me eſſe pmittitur ut ueſtra fortitudo & uictoria cõprobetur.

CAſcengdit leo te cubili ſuo:pᷣdo gentiũ ſe leuanit egreſſus ẽ de loco ſuo vt ponat terrã tuã in ſo

litudinẽ.Ciuitates tue vaſtabuntur remanentes abſqʒ habitatoꝛe.

Cſte ẽ ut diximꝰ uerus nabuchodonoſor de quo & beat Petrus apoſtolus loꝗtur. Aduerſarius no

ſter diabolus circuit ꝗrẽs quẽ deuoret. Aſcẽdit aũt uel de abyſſis ĩ quos religandus ẽ & ne mittatur

habet dabitur ei: qui autem non habet etiã id quod uidetur habere auferetur ab eo. Porro

NS
£△.
ℳ e
. W

exorat: & pdo fiue uaſtator gẽtiũ ſe eleuauit d quo dictũ ẽ. Oĩuʒ inimicoꝶ ſuoꝶ dſabitur: & ꝗ glo
riatur ĩ cõſpectu dñi circuiui oẽz terrã & cõculcaui eã. Quis ẽ.n. quẽ diaboli uenena nõ tagãt: niſi
ille ſolus ꝗq põt dicere. Ecce uenit prĩiceps mũdi iſtiꝰ& iuenit ĩ me nihil?Iſte crebro ponit oẽm terrã
eccłie ĩ ſolitudinẽ ut egreſſi de eccleſia pugnẽt cõtra eccleſiã:d ꝗbꝰloꝗtur ioãnes euãgeliſta. Ex no
bis exierũt ſed nõ fuerũt ex nobis. Si. n. fuiſſẽt ex nobis pmàſſſent utiq; nobiſcũ. Ciuitates uaſtãtur
terræ iudeæ: & hæreticoꝶ florẽt cõciliabula. Si ꝗs ergo fautor & auctor ẽ puerſoꝶ dogmatũ d hoc
dici põt. Aſcẽdit leo de cubili ſuo: & pᷣdo gẽtiũ ſe leuauit: & reliqᷓ ſup hoc acciĩgite uos ciliciis plãgi
gite & ullulate ꝗa ñ ẽ auerſa ira furoris dũi a uobis: ſiue ut.Ixx. träſtulerũt a nobis. Aliter leonẽ & ſe
niſſimã beſtiã uitare nõ poſſumꝰniſi agamꝰ pœnitẽtiã & ad diũm cõuertamur nõ ſolũ mẽte ſed &
ope:q̃diu eni ille uaſtat eccleſiã noſtra iuda hieruſalẽ quoq; populatus dei ira berſpitua eſt.
CEt erit in die illa dicit dominus peribit coꝛ regis ⁊ coꝛ pꝛincipum:⁊ obſtupeſcent ſacerdotes
7 pꝛophete conſternabuntur. ðèèðß
CC vaſtãte pᷣdone eccleſiã dni: & ira cõtra nos dñi pmanẽte oẽ auxiliũ ĩutile erit: pibit cor regis cuiꝰ
cor debet eẽ ĩ manu dei:& cor pricipũ ꝗ putabãtur eẽ ſapiẽtes:Stultã. n. fecit deꝰ ſapiẽtiã mũdi ꝗqa p
illã ũ cognouerũt deũ.Ipſi quoqʒ ſacerdotes ꝗ legem dñi docere deberẽt & ſubiectos ſibi populos

a leonis iurore defendere quodà ſtupore fatuati uertentur in amentiã. Sic. n. lxx. trãſtulerũt: ꝓ ſtu-/

pore exceſſum mentis exprimentes: & prophetæ cõſternabũtur: ſiue ut aqla trãſtuli t uerbũ hæbrai
cũ. aaPpmentes erunt. Quis enim nõ ĩſaniat nõ perdat cor: qñ principes & reges & ſacer
dotes & prophetas quondam ſuos ſub leone conſpexerit.
Et dixi hen:heu:heu:domine deus ꝓ quo. Ixx. trãſtulerũt. C. O due deus ergo ne decepiſti

populũ tuũ dicens pax erit vobis.Et ecce peruenit gladius vſqʒ ad animam.

¶ Quia ſupra dixerat.In tpe illo uorabũt hieruſalẽ ſoliũ dei & cõgregabũtur ad eũ oẽs gẽtes ĩ mò/

te dpi in hieruſalẽ: & nuc dicit obſtupeſcet cor regis & cor principũ: obſtupeſcẽt ſacerdotes & pphe

tæ cõſternabũutur: turbatur ꝓpheta & iĩ ſe dʒ putat eſſe mentitũ: nec iĩtelligit illud poſt multa tpa re

promiſſum: hoc aũt uicino factũ tpe: iuxta qd & apoſtolus loꝗtur: nũꝗd repulit deus populũ ſuum
abſit. Peruenit aũt uſq; ad aiam gladius qñ nihil uitale in aĩa reſeruatur. Simulq; & hoc oſtendit: ꝗ;
niſi gladius preceſſerit qui deſecet & purget aĩæ uitia pax & promiſſio nõ ſequatur.
CIn tpe illo dicet᷑ populo huic ⁊ hieruſalẽ ventus vꝛẽs ſine roꝛis viuus q̃ fũt in deſerto de via
filij populi mei:nõ ad ventilandũ ⁊ ad purgandũ ſpũs plenus ex his veniat mihi.
CQñ puenerit gladius uſq; ad aiam & fuerit archa cõſumata tũc uẽtus urens ueniet de deſerto ꝗ
noõ eã purget & uẽtilet ut palleis huc illucq; diſpſis frumẽtũ ĩ horea recõdatur ſed ſpũs plenus neqᷓ
ꝗ̃ populo ſed mihi uẽiet ut ĩ eũ triticũ diſſipetur uẽtus & ſpũs eodẽ apud hæbreos appellatur noĩe
& ꝓ loconũ qlitate ĩ uentũ & ſpũm debemꝰ accipe.alii hunc locu ſic ediſerũt:ut poſtqᷓ purgata
fuerit archa reliqæ ſaluæ fiãt: uñ & ſcriptũ ẽ ſps plenitudinis ueniet mihi dicẽte euãgeliſta: oẽs ex

plenitudine ei? accepimus & ſpũs ſancti gratiã ſortiemur, uentũ aũt urentẽ iuxta hiſtoriã accipe na

bucſodonoſor ꝗq uniuerſa cõſumat. Iuxta tropologiã aduerſariam poteſtatẽ: quæ ueniens de deſer
to & de ſolitudine ubi nullum conſpicuum diem eius eccleſia conetur euertere.
Et nunc ego:ſed loquar iudicia mea cum eis.
¶ Apoſiopeſis eſt iuxta illud uirgilianuʒ quos ego: ſed moto preſtat cõponere fluctꝰ. dicturus itaq;
ꝓſpera retinet ſe: & triſtibus iungit triſtitiam. Hæc enim ſunt iuditia quæ cum populo ſuo quon-
dam loquitur deus ut ſciant ſe iuſte ſubſtinere quæ ſubſtinent. V
CEcce quaſi nubes aſcendent ⁊ quaſi tempeſtas currus cius velotioꝛes aquilis equi illius vhe
nobis quoniam vaſtati ſumus.
CC¶ Ventura cernit præſentia: & babiloniũ deſcribit exercitũ:culus curruũ rotarũq; ſtrepit tẽpeſtau
ſeuiſſimæ comparatur: & æquorum uelocitas aquilis iungitur. Quod cũ ꝓpheta dixiſſet & ꝗſi ue-
niẽttes hoſtes digito demõſtraſſet populus ĩgemiſcit: & nequaꝗ futura: ſed facta iã ſentit dicẽs: uhæ
nobis qm̃ uaſtati ſumꝰ. Hoc idẽ refertur ad eccleſiã:ꝙ quotidie ueri nabuchodonoſor nos ĩpugnet
exercitꝰ& curtus pharaõis oĩſq; eiꝰ æqtatꝰ aqlaꝑ impœtũſupet: qd ſi ĩtelligat uir eccleſiaſticus cre/
dsẽs illi ſententiæ cũ cõuerſus ingemueris tunc ſaluus eris dicet uhæ nobis qm̃ uaſtati ſumus.
CZaua a malitia coꝛ tuũ hieruſalẽ:vt ſalua fias vſqʒ quo moꝛabunt in te cogitationes noxie.
CDicẽti populo uhæ nobis qm̃ uaſtati ſumus rũdet ꝓpheta ĩmo ꝑ ꝓphetã de. Laua a malitia cor
tuũ hieruſalẽ illa aqᷓ de qᷓ & yſaias loqtur: lauamini mũdi eſtote aqᷓ baptiſmi ſalutaris aqua pœnitẽ⸗
tiæ. Ad metropolim aut loꝗtur iudæoꝶe: ut p urbẽ intelligãtur populi uſq; quo iniꝗs cogitatiõibꝰ
ſubiaces q ꝓcedũt decorde tuo: cor aut ĩ ſcripturis ſanctis ꝓ ſenſu & anima debemus accipere.
Corx enim nũtiãtis a dã ⁊ notũ facientis ydolũ vel doloꝛem de monte efrai.

Cluxta ſitũ terræ iuda diuinus ſermo nũc loꝗtur:dã enĩ tribꝰ iuxta mõtẽ libanũ & urbẽ qͥ; nũc dici

tur pãneas aqlonem teſpicit unde uenturus eſt Nabuchodonoſor idolũ aũt uel beluel dolorẽ uel
iniquitateʒ de moõte efftaĩ P quã uenitur hieruſalem:dan interpᷣtatur iuditium effraĩ ubertas. ueniet
igitur iuditium domini in terra domino arelinqurente cum omni ubertate ſupplitii.

Bicite gẽtibꝰ:eccè auditũ ẽ i hieruſalẽ cuſtodes venire de terra lõgiq̃ ⁊ dederũt ſup einitar

Iob. i. h.

—

— —

— —

bü hebii
6 ſcer

edeckiſt

Rrezimd
ea
emuunr
oplüſun
ctmit:

denn

eikteng
enun
Nemi
Nfä
geſknän
Dtän

.

niensceie

cumg in
ſuo quon

jilins h⸗

it tiheti
et
tchcint
nosiong⸗
ſaſi

Buper MWieremiam.

iuda vocẽè ſua q̃ſi cuſtodes agroꝝ facti ſũt ſup eã i circuitu qꝛ me ad iracũdiã ꝓuocauit ait dũs
CVult oẽs in cirtuitu natiões dei noſce ſententiã & flagellata hieruſalem cũctos recipe diſciplinã.
Cælebri inquit in hieruſalem ſermone narratur aduerſarios uenire de terra lon ginqua & fremituʒ
contra eã ſurgere ullulãtis exercitus: ꝗ tã diligenter obſideant ciuitatẽ & claudant urbẽ mun itioni
bus ut nõ tã aduerſarios pates eſſe qᷓ agroꝶ uinearũq; cuſtodes. Hoc aũt totũ factũ eſt nõ hoſtiũ ui
ribus ſed culpa hieruſalẽ: quia deũ ad iracũdiã ꝓpuocauit. Si enim in porcos nõ habẽt poteſtatẽ ad⸗
uerſariæ fortitudines quanto magis in homines & homines quondam ciuitatis dei.
SBie tue ?⁊ cogitationes tue fecerũt hoc tibi iſta malitia tua qꝛ amara tetigit coꝛ tuũ.
CFac apoſtrophã ad urbẽ hieruſalẽ: ꝙ uiæ illiꝰ & cogitatiões ꝗbꝰ& ope & pmõe peccauit fecerit ei
uẽire oĩa ꝗᷓ euenerũt malitiaq; illiꝰ ꝗᷓ pꝑ ſe amara ſit tetigiſſe cor illiꝰ& aiæ iterna penetraſſe ꝗqcꝗd er
go nobis accidit nr̃o accidit uitio:ꝗ dulcẽ dñm ĩ amaritudinẽ uertimꝰ co gim? ſeuire nolentem.
CBentrem meuùm ventrem meum doleo:ſenſus coꝛdis mei turbati ſunt:nõ tacebo quomã vo

cem bucine audiuit amma mea clamoꝛem pꝛelii.Contritio ſuper contritione vocata c:æ vaſta⸗

ta eſt omnis terra. Repente vaſtata ſunt tabernacula mea ſubito pelles mee.

CVbi nos iuxta ſymmachũ poſuimꝰturbati ſũt: & ĩ hæbraico ſcriptũ ẽ. Ixx. & theodotiõ
poſuerũt maccel.qd uerbũ uſq; ĩ pñtiaꝶ qd ſignificet ignoro. Aqꝗla ãt poſuit macur: qd & ipᷣm tu-

multũ ſonat.Hoc de uerbo dictũ ſit ſup quo ſcio apud plæroſq; magnũ eẽ certamẽ. uox ãt ꝓphetæ
& ꝑ ꝓphetã dei loquẽtis ĩducitur: qd doleat ſup còtritiõe populi ſui & inſtar hoĩs uiſcera eius inter
na lacerẽtur: qũo & ſaluator ſup lazari morte doluit: & plãxit hieruſalẽ: nec cælare dolorẽ ſillẽtio
oĩſq; clãgor bucinæ & fremitus pᷣlio& illiꝰturbat affectũ dũ mala cumulatur malis: & uniuerſa dua

rũ tribuũ terra uaſtatur: dũ nõ putabã inqt tabemacula quõdã & pelles meæ babylonio furẽte po-

pulata ſũt &ĩ pᷣdã hoſtiũ mea quòdã ceſſere hoſpitia. Ioꝗtur at hoc idẽ deꝰ qn ſeditõis turbas atq;

diſcordias cernit eccleſia & ĩ còuẽticulis ſuis clamare pdicẽ: & dei reqem ĩ bella cõuertit uñ ſeqtur

Clſqʒ quo videbo fugientes audiam vocem tube. SS
CVel fugientes regem babvloniũ uel fugientes me: & a meo ſeruitio recedentes.
CAuia ſtultus populus meus me nõ cognouit filij inſcipientes ſunt ⁊ vhecoꝛdes. Sapientes
ſunt vt faciant mala:bene autem facere neſcierunt.

CCã ẽ cõttitiõis uaſtitatis fugæq; & buciæ qꝗa ſtultꝰfactꝰẽ populꝰnñ natura ſed ſtudio uolũtatis. lp̃a

ꝙ; ſtultitia hic ꝓbatur ꝗa nõ cognouerũt deù & ꝓ filiis ſapientibꝰ ſtulti filii facti ſũt & uhecordes: q

n. maior põt eẽ ſtultitia:q cognoſcẽte boue poſſeſſorẽ ſuũ & aſino pᷣſepe dñi ſui yſrael dñʒ ñ cogno

ſeret & pᷣſentẽ cõtẽneret quẽ ſp uidere cupiebat? Quod ĩfertur. Sapiẽtes ſüt ut faciãt malla: bñ ãt
facere neſcierũt: hic ſapiẽtia ꝓ malitia accipiẽda eſt iuxta qd & fſilii ſeculi huius ſapientiores ſũt filiis
lucis: & uillicus iniqtatis ꝗ ſapiẽter feciſſe narratur: & ſerpẽs ĩ paradyſo prudẽtior cũctis beſtiis legi⸗-
tut. Illa ẽ ergo uera ſapiẽtia ꝗᷓ dei timori igitur. Alioꝗn ubi ĩſidiæ ſũt & tergiuerſatio: nõ ſapiẽtia
ſz uerſutia & calliditas appellãda ẽ. ꝓ eo qd nos diximꝰ qa ſtultꝰpopulꝰmeꝰ me ñ cognouit. Ixx. trã
ſtulerũt ꝗa pricipes ppłi mei me ñ cognouerũt: ut mgr̃o& ſit mgis culpa ꝗᷓ populi dei ſciaʒ ñ hñtis.

CAſpexi terrã ⁊ ecce vacua erat ⁊ nihili:⁊ celos ⁊ nõ erat lux in eis. Ridi mõtes ⁊ ecce mouebã

tur ⁊ oẽs colles cõturbati ſunt. Intuitus ſum ⁊ nõ erat hõ ⁊ volatue celi receſſit. Aſpexi ⁊ ecce
carmelus deſertꝰ? oẽs vꝛbes ei deſtructe ſunt a facie domini ⁊ a facie ire furoris eius.

CPropheta cernit ĩ ſpũ ꝗ uẽtura ſũt ut audiẽs popułꝰterreatur: acta pœnitẽtia neꝗᷓꝗᷓ ſubſtineãt qᷓ
formidãt: uacua terra ẽ habitatore deleto. Cæli n hnñt lumẽ terroris magnitudinẽ populo nõ uidẽ/

te:ipſi mõtes & colles intuta hũt latibula moueri uidẽtur atq; turbari. Intuitꝰẽ & huc

illucq; circũſpexit: & ne auis ꝗdẽ potuit inuẽiri. Irã.n. dei & muta ſentiũt elemẽta: & irrationabilia

ptimeſcũt aiantia. Hoc ueꝶ eẽ nũc totꝰ orbis demõſtrat ut ceſa hoĩum multitudie uolatilia quoq;
q ſolẽt hĩtatores ſeq abierũt & pierũt.Ipᷣe quoq; carmelus ꝗ mari ĩminet magno:oleis cõſcitꝰ& ar/
buſtis uineiſq; cõdẽſus ad tätã uenerit ſolitudinẽ ut hæremi hẽat uaſtitatẽ: oẽs quoq; urbes dſertæ ſi

ent & uniuſoꝑꝶ maloꝶ hæc cãꝗ ẽ: ꝙ uitio ppłi deliqᷓntis ira dñi cõcitata ſit: ꝗeꝗd iuxta hiſtoriã d hie

ruſalẽ diximꝰ & iudæa: referamꝰ ad eccleſiã dei cũ offenderit deũ: & uel uitiis fuerit uel pſecutõe ua
ſtata: ut ubi quondã erat uirtutum chorus atq; lætitiæ ibi peccatoꝶ & mœroꝶ multitudo uerſetur
CHBec eni dicit dñs. Deſerta erit oĩs terra:ſed tũ ↄſumationẽ nõ faciã lugebit terra ⁊ merebũt
celi deſuꝑ eo ꝙ locutus ſim. Cogitaui ⁊ nõ penituit me:nec auerſus ſum ab eo.
C Mixta iræ miſericordia dei: oĩs terra deſerit᷑ ſed nõ ſit cõſumatio ut ſint gintelli gt clemẽtiã eiꝰ:
Cælũ quoq; triſte uidebitur deſup: & ipſa terra lugebit eo ꝙ dñi ſentẽtia ad finẽ uſq; puenerit nec
Pnituetit eũ ſup his ꝗᷓ cogitauerit & locutus ſit. Pœnitẽtia aũt dei dicitur qñ aufertur pᷣdicta ſentẽ
tia & ira ſeuiẽs ad tinẽ uſq; nõ puenit: minatus eſt p ionã: & pendentẽ gladiũ lachtimaꝶ & gemi-
tuũ populi multitudo ſupauit. A uoce æqtatis emittentis ſagittã ſiue intendentis arcum fugit oĩs
ciuitas ſiue regio? Ingreſſi ſunt ardua & aſcenderunt rupes: quodq; ſequitur. s
CEt igreſſi ſũt ſaltꝰ ſiue ſpelũcas A. læx.aditũ ẽ. C Aniũſe vꝛbes ðrelicte ſũt ⁊ ñ hitat i eis hõ

CDe ſcribit aur ſermo diuinꝰ babylonii furẽtis exercitũ: ꝙ a tremore eiꝰ cũctus populus dereliqrit
Quitaté: & ardua quoq; cõſcẽderit & tm irã dñi nõ potuerit declinare: qcqd ãt ut ſupra diximus in

Liber. i.c. V.

hiſtoria intelligitur contra hieruſalem referatur ad eccleſiam cum offenderit deum: & tradita fue-

rit aduerſariis uel perſecutionis tpe uel certe uitiis atq; peccatis. C To at vaſtata ꝗd facies.
CPro uaſtata qd hebraice dicitur. Sadud ꝙ ſol? iterpᷣtatꝰẽ aqla alii trãſtulerũt miſerã atq; miſerabi-

lẽ culpa ſui ꝗᷓ clemẽtẽ offẽderit deũ & tradita fuerit aduerſariis deniq ſeqtur.
¶Kum veſtieris te coccino ⁊ oꝛnata fueris monili aureo ⁊ pinxeris ſtibio oculos tuos fruſtra
componeris contempſerunt te amatoꝛes tui animam tuam querent.
CSub figura mulieris adulteræ loꝗtur cum ſemel offẽderis deũ: & quaſi uiꝶ tuũ reliquæris creato/
rem fruſtra ornamẽta pquiris cõtẽpſerũt te dæ'mones amatores tui: & nequaꝗᷓ ſtupri ĩmunditiam
ſed animæ tuæ ꝗrẽt ĩteritũ. Hoc idẽ ĩtelligẽdũ ſpũaliter cõtra eos ꝗ cõiugales affectꝰ & uere fidei pu

dicitiã pdiderũt. Si te ĩqt ueſtieris coccino.i. ſaguinis xpᷣi aſſumpſeris fidẽ: ſi m õili ornaueris aureo

i. meditationẽ habueris ſenſus & intelligẽtiæ ſpũalis: & pinxeris oculos tuos ſtibio. . habueris ſtu
diũ myſterioꝶ & dei ſecreta noſcẽdi: fruſtra cõponeris. Hoc enim ẽt amatoribus præparas & idcir
co lectus anguſtus utrũq; cape nõ põt nec recipit ornamẽéta de ꝗbus amatonibus tuis ante placuiſti.

CHocẽ eniʒ quaſi parturientis audiui anguſtias ſiue gemitus vt puerpere:vox filie ſyon inter

moꝛientes expãdenteſqʒ manus ſuas:vhe mihi qꝛ defecit anima mea pꝛoter interfectos.
CAd ſimilitudies mulieris puerpæ. i. ꝗᷓ primos parit fœtdſcribit urbẽ hieruſalẽ eiulãtẽ atq; clamã
tẽ: qũo.n. mulier pariẽs & nec dũ dolorẽ pturiẽtis expta ĩterdũ mortis äguſtias ſubſtinẽs uix pᷣt re
ſpirare: ſparſiſq; maibꝰcollabitur: ſic & filia ſyõ cũ ſuos uiderit liberos ĩterfectos ĩ hæc uerba ꝓrupet
& dicet uhæ mihi qꝗa dfecit aĩa mea pp ĩterfectos. Duo ãt exẽpla ĩ uno capitulo cõpata ſũt pturiẽtis

rcuite vias hierłeʒ ⁊ 2ſiderate ⁊ aſpicite ⁊ qrite i plateis eiꝰ⁊ iueniatis viꝝ ꝗ facit in
diciũ ⁊ qrit fidẽ ? ꝓpitiꝰ ero eiꝰ. Quod ſi ẽt viuit dñs dixerint ⁊ hoc falſo iurabunt.
Grãdis amor iuſtitiæ ut neq̃ꝗᷓ iuxta ĩterrogationẽ habraæ & reuerſionẽ dei ꝓ decẽ ui

qrat fidẽ ſiue ut ſymmachꝰtrãſtulit uentatẽ: tñ de miſereatur hieruſalẽ: & qa poterat fieri ut aliꝗ iue

mirẽtur ĩ populo ꝗ ſimularẽt cultũ dei & iurarẽt p deũ:hoc pᷣuẽit: qa neꝗꝗᷓ deꝰ uãis ſerm dib? ſz ueri

tate fidei dlectet᷑: & dicit ñ eos dilligo ꝗ iurãt p me iurãt ĩ mdatio: ſj quoꝶ labia cordaq; ↄſẽtiut.
CBomine oculi tui reſpiciunt fidem percuſiſti eos ⁊ nõ doluerunt:atriuiſti ilos ⁊ renuerunt ac
cipe diſciplinam. Indurauerunt faties ſuas ſuper petram ⁊ noluerunt reuerti.
CPoſt᷑ uerba dñi ꝗbꝰiĩperauerat dicens: circuite uias hieruſalẽ &&cætera ꝓpheta loqtur ad dũm: dñe
oculi tui reſpiciũt fidẽ:q̃ hebraice dicitur. mnõ opa iudæoꝶ ĩ ꝗb'iuxta legis cærimôias ex
ultabãt: ſed nidẽ xpianoꝶ p quã ſalui facti ſumꝰ. Hoc ãt capitulo diſcimꝰ idcirco ĩferri ſupplicia ut
uitia corrigãtur. Deniq; ait percuſiſti eos nec doluerũt: atriuiſti eos & renuerũt accipe diſciplinã.
p o'a enim tormẽta atq; flagella emẽdatur hieruſalẽ: & ſup hæc uniuerſamec uerecũdiã ꝗdẽ ſuoꝶ
habuere uitio &:ſed inſtar petræ indurãtes frõtis impudentiã: noluetunt ad meliora conuerti.
Ego aũt dixi foꝛſitã paupes ſunt⁊ ſtulti ignoꝛãtes viã dñi:iudiciũ dei ſui.

CPaupes hic && optimates ñ ĩopia dicit & diuitiis ſed populũ prĩcipibꝰcõpat: & ẽ ſẽſus. Cernẽs ĩãſ/

delis populi ptinatiã: & ꝙ iĩdurata faciæ noluerit recipe diſciplinã hoc mecũ rõne tractabã. Forſitã
uulgeignobile dei ñ pᷣt noſce doctrinã: & idcirco excuſabile ẽ: qa pp ĩpitiã dei ñ ualet ſcire mãdata
Vergam igitur ad ſacerdotes ⁊ ad eos qui pꝛeſunt populo ⁊ loquar eis. Ipſi enim volunta/
tem domini cognouerunt ⁊ ſciunt iudicium dei ſui.
CHoc ãt dicit ſermone iuxta illud euãgelicũ mittã filiũ meũ forſitã ipſum uerebutur ut ex ambi-
guirate ſententiæ & ſuſpenſiõe uerboꝶ libeæ hominis möſtraretur arbitriũ.
Ecce hi magis ſimul confregerunt iugum ruperunt vincula idcirco percuſſit eos leo de ſilua
lupus ad veſperaʒ vaſtauit eos:omnis qui egreſſus fuerit ex eis capietur quia multiplicate ſunt
pꝛeuaricatiões eoꝝ confoꝛtate ſunt auerſiones eoꝛum. ⸗
CQuos magiſtros putabã ĩuẽti ſũt peiores eẽ diſcipulis: & ꝗto ĩ diuitibꝰmaior auctoritas tãto ma
ior olẽtia peccatoꝶ. Cõfregerũt. n. iugũ legis dicẽte apoſtolo. Nũc ergo ꝗd tẽptatis deũ: iponere
iugũ ſup ceruicẽ diſcipuloꝶ qd neq; patres noſtri neq; nos portare potuimus: ſed ꝑ gratiã dũñi ieſu
credimus ſaluari: quẽadmodu & illi ruperũt uĩcula pᷣceptoꝶ dei: & nõ phariſeoꝶ: de ꝗbus ĩ ſecũdo
pſalmo dicitur dirũpamus uicula eoꝑ & ꝓiciamus a nobis iugũ ipſoꝶ. Quia igitur iſta fecerut p-

cuſſit eos leo de ſilua: regnũ uidelicet babilonũ lupus ad ueſpaz uaſtauit eos: mœdos pſoſq; ſignifꝰ-

cãs ꝓ quo ĩ uiſiõe danielis urſa põitur: cuius ĩ ore tres erãt ordĩes:pardus uigilans ſup ciuitates eoꝶ
alexãdri ĩpœtũ pᷣigurãs: & uelocẽ d occidẽte uſq; ad ĩdiã pcuſſionẽ. Pardũ ãt uocatob uarietatẽ &
ga plurimis ſibi ſubditis gẽtibus cõtra mœdos dimicauit & pſas: & qtuor ĩꝗt erãt capita i beſtia &
ptãs data ẽ ei. Et qa nõ de futuro uaticinatur ſed de pᷣterito uelut iãiãq; uẽturis texit hiſtoriã. Idcir/
co ãt de rõano tacet ĩpio de quo forſitã dicitur. Oĩs ꝗ egreſſus fuerit ex eis capietur: cã ſq; reddit cur
iſta ppeſſi ſint: qa multiplicatæ ſũt puaricatiões eoꝑ: & pſeuerauerũt ĩ traſgreſſiõibus: uñ dicitur: &
cõfortatæ ſũt auerſiões eoꝑꝶ:illud qd poſuimus ĩ pricipio uerbũ bæbraicũ. Sacad. ſonare uigiliã in
pñti loco oſtendunt ubi enim nos diximus pardus uigilans in hæbraico ſcriptum eſt. Sa⸗
ca

filios & greie ꝗcꝗd mulier patitur ĩ fœtu uel mortibꝰfilio hieruſalẽ patiatur populiſ. CA. V.

ris iuſtiſ deꝰliberauerit ciuitatẽ: ſed ſi unũ iuenenit iãiãq; pitura hieruſalẽ ꝗ faciat iuditiũ: &&

uditi
taigir
Pßwi

ſetit

„₰

Tura

mde
dias e
Pncu
lapii
ciſn

eni

mari
oci
mice
Mure

amdi⸗

e ſi
geſunt

titon
ohen
üit
ſeicn

uper ieremiam.

cad.iuxta tropologiam quia magni putantur in eccleſia qui confringunt ingum 8& rumpunt uin/

cula idcirco traduntur in ignominiam paſſionum: ut faciant quæ non conueniunt.
BSuper quo propitius tibi eſſe potero:ſilij tni dereliquerũt me:⁊ iurant iĩ his ꝗ non ſunt dij: ſa
turani eos ⁊ mechati ſunt:⁊ in domo meretricis luxuriabantur:eꝗ amatoꝛes in feminas ⸗ emiſ
ſarij facti ſunt mihi:vnuſquiſqʒ ad vxoꝛem pꝛoximi ſui hiniebat. Nunquid ſuper his non viſi⸗
tabo dicit dominus:? in gente tali non vlciſcetur anima mea. s
Catalogos enumerat peccatoꝶ hieruſalẽ dum dicit ſe ignorare deus qᷓ poſſit eius occaſiõe miſe-
reri : filii ĩꝗt tui dereliq rüt me. Neqꝗᷓ filii mei ſed tuisqa iurãt ĩ his ꝗq nõ ſũt dii: ſaturaui eos & mecha
ti ſũt: audiãt hæc ꝗ acceptis a do diuitiis ĩcubãtes luxuriæ ſeruiũt. Eq amatores ĩ fœmĩas facti ſũt
p emiſſariis ĩ hæbraico ſcriptũ. Morechim. qd oẽs uoce cõſona. trãſtulerũt.i. trahẽtes ut oñ-
datur magnitudo genitaliũ: iuxta illud ezechielis qſi aſinoꝶ carnes eoꝶ cames. Hoc ẽ qd ĩ alio lo-
co ſcriptũ ẽ:aſſimilati ſũt iumẽtis iſcipiẽtibꝰ & ſimiles facti ſũt illis. Simulq; tãtã oñdit iſaniã libidi
nis ut nõ ſolũ appetitũ uoluptatis ſed i.ĩuitũ uocet & ſeruet equoꝝꝶ hĩniẽtiũ ad libidĩeʒ
methaphorã. Cũ hoc ĩqꝗt feceris nũqd nõ uiſitatiõe cõdigna es. Et nota ꝙ hic uiſitatio p pœna põa
tur atq; ſupplitiis: iuxta illud qd ſcriptũ ẽ uiſitabo in uirga iniqtates eoꝑ: & ĩ gẽte tali nõ ulciſcetur
anima mea.poſtꝗᷓ peccatis obligata eſt nequaquã uocatur populus dei ſed gs a qua receſſit anima
eius ſecũdũ illud qd ſcriptũ eſt. Neomenias ueſtras & ſabbata & dies feſtos odit dima mea. Quod
aũt in ueteri teſtamento dicit pro affectu: in nouo ſcriptum eſt pro uentate ſaluatore dicente pote/
ſtatem habeo ponendi animam meam & poteſtatem habeo iterum ſumendi illam.
Aſcendite muros eins ſiue pꝛopugnacula ? diſſipate:conſũmationem autem nolite facere.au
ferte pꝛopagines eius ſiue ſùbſtentacula quia non ſũt domini pꝛeuaricatione enim pꝛeuaricata
eſt nunc domus yſrael ⁊ domus iuda dicit dominus.
CImpat gẽtibꝰ de ꝗbꝰſupra dixerat pcuſſit eos leo de ſilua lupus uaſtauit eos: & pardus in ciuitati/
bus eoꝑ:ut aſcendãt muros hieruſalẽ ſiue ppugnacula:& diſſipẽt eã:cõſumationẽ autẽ nõ faciãt ut
ſaluẽtur reliquiæ: & ſit ꝗ annuntiet in gentibꝰ gloriã dei ſeueritatiq; miſcet clem ẽtiã. Quodq; ĩtulit
aufferte ꝓpagines eius ſiue ſubſtẽtacula: omnia tolli auxilia iubet:quæ ſuo uicio pdidit: eo ꝙ præua
ricata ſit in dĩm domus yſrael:& domus iuda decẽ tribus & duas ſigniticãs. Audiat hoc eccleſia ꝗq;
cito muri & ꝓpugnacula diſſipantur eoꝶ: q nõ hñt fidẽ in dio: & nõ præuaricẽtur eũ: ſed tñ non ſi
at conſumatio propter clementiam iudicis & non propter merita delinquentium.
CNegauerũt dñʒ ⁊ dixerũt ñ c ipſe:ſiue ñ ſũt hec nec ſupueniet ſup nos malũ:gladiũ⁊ famẽ nõ
videbimus. NPꝛophete fuerũt in uẽtũ ⁊ rũſuʒ ſiue ſermo nõ fuit in eis.Hec ergo eueniẽt illis.
CQuia negauerũt dñm ſiue mẽtiti ſũt dño & dixerũt:nõ ẽ ipſe cuiꝰiuditio fiẽt oĩa led fortuitu hæc
oĩa acciderũt:neq; eueniẽt q̃ nobis ꝓphetaꝑ uoces minãtur: nec uidebimꝰ gladiũ nec famẽ ſuſti⸗-
nebimꝰ obſidiõis: &ᷓ ꝗcꝗd locuti ſunt ꝓphetæ in uẽtũ locuti ſũt: & irrita oĩa trãſierũt nec habuerũt

mſũ: hoc ẽ oraculũ ſiue ſermo dei ñ fuit ĩ eis.i.ſubſtinebũt qᷓ ſeqᷓns ſermo dſcribit. audiat hoc eccle

ſia negligẽs & pꝓuidẽtiã dei refutãs: ꝙ & gladiũ & famẽ ſubſtineat: niſi futura crediderit qᷓ dicũtur:
CBec dicit dominus deus exercituum quia locuti eſtis verbuʒ iſtud ecce ego do verba mea in
oꝛe tuo in ignem ⁊ populum iſtum in ligna ⁊ deuoꝛabit cos.. H
CDixiſtis ꝓphetæ fuerũt locuti ĩ uentũ: nec uẽtura ſũt ꝗᷓ minãt᷑ ppea o ꝓpheta do uerba mea ĩ ore
tuo ꝗᷓ ignis habeãt ptãtẽ: & populũ iſtũ ĩ ligna cõuertã ut ſermõe tuo & ꝓpphetia ĩcredibili cõcrem̃
tur: ſic deꝰignis cõſumẽs dr̃ ut cõſũat ĩ nobis ſi ſup füdam̃tũ xpᷣi ædificauerimꝰligna fœnũ ſtipulã
CEcce ego adducã ſuꝑ vos gẽtẽ de lõgiquo domꝰiſrł dicit dñs gẽtẽ robuſtã gẽtẽ antiquã gẽtẽ
cuius ignoꝛabis linguã nec intelliges quid loquatur. haretra eius quaſi ſepulchrũ patẽs vni
Verſi foꝛtes ⁊ comedet ſegetes tuas ⁊ panẽ tuũ deuoꝛabit filios tuos ⁊ filias tuas comedet gre/
gem tuũ ⁊ armẽta tua comedet:uineã tuã ⁊ ficũ tuã comedet:vꝛbes munitas tuas in quibus fi⸗
duciam habes gladio:veꝝ tamen in diebus illis ait dominus non faciam vos in conſumationẽ.
CNequaꝗ multo poſt tpe nec ut falſo creditis ꝓphetæ uobis loquẽtur in uẽtũ: ſed iã nüc adducã ſu
Pp uos gẽtẽ babylonioꝶ q̃ ueniet de lõginquo:gẽtẽ robuſtãp quo in hebræo ſcriptů. gentem
antiquã cuiꝰquondã dnatus nẽbroth gigas. Cuius ignorabis linguã: ſiue ut i hebræo ſcniptũ eſt
nec itelliges ꝗd loꝗᷣtur. Eſt enĩ maloꝶ ſolatiũ ſi illos habeas hoſtes quos poſſis rogare & ꝗ tuas ĩtel
ligãt præces. Quodqʒ ſeqtur pharetra eius quaſi ſepulchrũ patens & in. lxx. æditiõe nõ dicitur baby
loniã ſignificat armaturã. Nec dubiũ ꝗn regnũ aſſiriorũ babilõioꝶ medoꝶ atq; pſarũ ſagittãdi pi/
tiſſimũ ſit. Simulq; deſcribit uaſtitatẽ terræ iudæ ĩterfectõemq; multorũ: abactionẽ pecorũ: ſubuer
ſiõẽ urbiũ atq; murorũ ꝙ gladio hoſtili cũcta capiãtur. & tñ ĩ tãtis malis nõ eos pdidit uſq; ad ĩter
nitionẽ ſed reliqꝗas ſaluas faciat illorũ ꝗ ĩ babilone ducti ſũt. dimiſſiq; ad agriculturam terræ iudæ.
uel eorum qui poſt perſequutionis ardorem uel fuga uel confeſſione fidem domini ſeruauerunt.
CQAuodc ſi dixeritis quare fecit nobis dominus deus noſter hec omnia:dices ad eos ſicut reli/
quiſtis me ⁊ ſerniſtis deo alieno vel dijs alienis in terra veſtra ſic ſeruietis aliẽis in terra ñ vẽa.
CGrãdis ſtultitia neſcire cur paſſi ſint cũ tãta peccauerint:breuiſq; ad ambigẽtes rũſio ſicut ſeruiui
ſtis deo alieno.i. baal uel diis alienis cũctaꝶ gẽtiũ ĩ terra iuda.ſic ſewietis diis aliẽ̃is ĩ terra nõ ueſtra

haud dubiũ ꝗn babylõis atq; caldeæ ſi.n. uos pegrina religio delectat ꝗd ẽ lõgĩquũ errorẽ ſuſcipe?
Habitate cũ talibus: ĩmo ſeruite his quoꝶ deos colitis. Poteſt hoc & ſuper hæreticis accipi de ꝗbus
ſcriptum eſt. Ex nobis exierũt: ſed nõ fuerũt ex nobis. Si enim fuiſſent ex nobis manſiſſent utiq; no
biſcum: ꝙ proiciat de eccleſia hæreticos dominus qui multo tpe ſub nomine eius mendatioꝶ ſuo
rũ ſimulachra uenerati ſunt ut foris colãt quod intus prius uenerabãtur & palleæ ſeparẽtur a tritico
77 ExXPLICIT LIBER PRIMVS INCIPIT PROLOGVS LI
ee BRI SECVNDI IN HIEREMIAM PROPHETAM.
ABII Ecudü frater Euſebi in hieremiã libg celeri ſermone dictamus auer/
tẽtes parup aures ne audiamus iudiciũ ſanguinis &interfectoꝶ aĩas de
AANSEE&AK&ploremus: q opinione ui rtutũ quotidie corruũt ĩ ſupbiã:& deo ſe ſimi
Ies arbitrãtur: ut æqualitatẽ quâ ĩpia arrianoꝶ hereſis in filio negat cũ-
cdtis hoĩbus tribuãt: & ponãt in cælũ os ſuũ: & nihil futuræ ſanctoꝶ bea
titudini amplius derelinquãt. Quoꝶ furori reſpõdimus ut potuimus:
& ſi dñs uitã dederit plenius reſpõſari ſumus. Nũc cæpta carpẽda ẽ uia
& dictãdi cõmẽtarioli nec nimia longitudine extẽdẽtes opus nec im/
moderata breuitate aufferẽtes intelligentiã: quoꝑꝶ alterum onerat ſen
ſus legentium alterum præpedit ſtudioſorum deſiderium.
EXPLICIT PROLOGVS INCIPIT LBER SECVNDVS.
Nnuntiate hoc domui Jacob ⁊ auditum facitè in iuda dicentes audi popule qui non
pabes coꝛ:qui habentes oculos nõ videtis:⁊ aurem ⁊ non auditis.
NCMultis modis peccãtes retrahit ad ſalutẽ: & ſtultũ uocat populũ ꝗ ſapiẽtiæ reliꝗt aucto
ERMré: cõpatq; eos ſimulachris de ꝗbus ſcriptũ ẽ. Oculos hẽnt & nõ uidẽt:aures hñt & nõ au/
diunt. Similes illis fiãt ꝗ faciut ea & oẽs ꝗ cõſidut ĩ eis. Proprie aũt ad iudam loquitur: & ad domũ
iacob iſrael enim multo iam tempore in aſſyriis epulabitur: ſimulq; dat intelligentiam q; etiã abſq;
præcepto naturali ſenſu debeamus intelligere quæ recta ſunt.
e ergo non timebitis ait dominus:⁊ a facie mea nõ dolebitis qui poſui arenam terminuz
mari pꝛeceptũ ſempiternum qnod non pꝛeteribit.Et cõmouebuntur nõ poterunt ſiue turba-/
bitur ⁊ nõ poterit:⁊ intumeſcẽt ſiue ſonabũt fluctus eius ⁊ ñ tranſibũt illud. NPopulo huic fem̃
coꝛ icredulũ ⁊ exaſpãs:⁊ receſſerũt ⁊ abierũt ⁊ ñ dixerũt ĩ coꝛde ſuo.ſetuamus duz deũ no ⸗/
ſtrũ ꝗ dat nobis plnuiã tpaneã ⁊ ſerotinã in tꝑe ſuo plenitudinẽ annue meſſis cuſtodictẽ nobis.
CNarrat bñficia ut ĩgratos arguat. Me ĩqt nõ timehitis ꝗ tãta uobis p̃ſtiti? Nõ dilectionẽ deſidero
pfectoꝶ ſed timorẽ incipiẽtiũ: ꝗ poſui arenã terminũ mari: ꝗ nõ potẽs elemẽtũ & uniuerſos gurgi
tũ moles meo pᷣcepto & littoribus refrenaui: iuxta illud qd ſcriptũ ẽ pᷣcepta poſuit & nõ pᷣreribit.au
diũt me & ſentiuũt quæ ſenſum nõ hñt audiẽdi: & populus quòdã meus ſuo uitio ſtultus effectꝰ? nõ
ſolũ cõtẽnit ſed & dulcẽ exaſpat deũ. Receſſerũt ait a me & mihi terga uerterũt & concito abierũt
radu: nec tacita eos retraxit cõſciẽtia ut dicerẽt in cordibus ſuis. Mætuamꝰ eũ ꝗ dat nobis pluuiã
tẽporaneã & ſerotinã: p quæ oĩa onñdit bonã plenitudinẽ ãnuæ meſſis ꝓ quo aqla prima æditio: &
ſymachꝰ ebdomadas interptati ſũt. In hebræo eni ſcriptũ ẽ ſabbaoth: qd ꝓ ambiguutate uerbi &ſe
ptiĩanas ſignificat & plenitudinẽ. Notãdũ ꝙ de heræticis dicat ꝗ noſtris tm̃ ĩſidiari conatur & dicũt.
¶ CT Iniquitates noſtre declinauerunt hec ⁊ pꝛohibuerunt bonum a nobis peccata noſtra.
CErgo & ſi qñ mare trãſcẽdit terminos ſuos & pluuia retrahitur nequaquà abreuiata ẽ manus dñi
ut iſta nõ faciat: ſed peccata ueſtra hoc ad nos ueniẽtia declinarũt ut ad alios pgerẽt ꝗ nõ peccaue/
rũt: & ꝓhibuerũt inqt iã ueniẽs ad nos bonũ: iuxta illud qd ſecũdũ litterã ſcriptũ ẽ. Mãdabo nubi/
bus ne pluãt ſup eã ĩbrẽ.Poſſumus aũt imbrẽ tẽporaneũ & ſerotinũ legẽ accipere & euãgeliũ & di
uerſas uocatões a pria hora uſq; ad undecimã ĩ ꝗbꝰ opariis uineæ unũ eternæ uitæ pᷣmiũ policetur.
CAuia inuenti ſunt in populo meo impij inſidiantes quaſi aucupes laqueos ponentes:⁊ pedi/-
cas ad capiendos viros:ſicut decipula plena auibus ſic domus eoꝛum plene dolis.
¶ Cur declinaret ab eis imber tpaneus & ſerotinus & bona oĩa nõ uenirẽt cauſæ ſubiiciũtur ꝗa in/
uẽti ſunt ĩ populo eius ĩpii. Nõ dixit iniquos & peccatores ut noua uult hæreſis: ſed impii. impietas
aperte negat deũ: iniqtas atq; peccatũ ſi cõfteatur errorẽ facile ad miſericordiã flectit eũ. Quodq;
nos diximus inſidiantes quaſi aucupes & in. lxx. nõ habetur. Aquila & ſymmachus trãſtulerũt uer-
bũ quaſi rete aucupis: ꝙ ẽt ꝗ bonus inter eos uidetur & rectus inſtar aucupis tẽdat inſidias dũ
inuicẽ ſe uenantur ad mortem & alioꝶ dãnis atq; diſpendiis ſuas implent domos: ut ipleatur phi
loſopho illa ſententia. Omnis diues aut iniquus aut hæres iniqui. Atq;ʒ uter ab his tantũ fiãt qui
uidẽtur foris eſſe & quos dominus iudicat & nõ noſtris cõuẽticulis impleantur quos poſſidet ra/
dix oĩum maloꝶ auaritia: ita ut uenientiũ ad nos nõ ora cõtemplemur ſed manus.
CIgeo magniſicati ſunt ⁊ ditati:incraſſati ſunt ⁊ impinguati:⁊ pꝛeterierũt ſermones meos peſ/
ſime:canſam iudicii non indicauerunt cauſam ſiue.iudicium pupꝑilli nõ dixerunt iudicium pau
perum ſiue vidue non iudicauerunt:MNunquid ſuper his non viſitabo dicit dominus:aut ſuper
gentem huinſcemodi non vlciſcetur anima mea.
CSi uoluero

i
ne
Nlo
ii
ll
Wun
ine⸗
Wbiri
nch⸗
nie
Owin
icheni
hecim
rent ſe

4

i non

gtande
nöan/
ldomi
iäabig

mino;
nutbe,
li ſeñ
deüno⸗
nobis⸗
dender⸗
s
tenbi
eii
zinod
netide
Ach⸗

nus diͦ
eccaue
0 nub⸗
liüad
Olicen.

peh

16
inpeen

Super Mieremiam.

CSi uoluero annuntiare per ſingula quæ in. xx. editione prætermiſſa ſunt lungum fiet. Quia ten-
dunt ait inſidias & aliorum nuditate lætantur: ideo magnificati ſunt & ditati ꝗa ſuperiora fecerũt
incraſſii ſunt & impinguati iuxta illud quod ſcriptum eſt. incraſſatus & im pin guatus eſt & tecalci
trauit dillectus: & prætenierunt ſermones meos quia diuitiarum cõſcientia illud dixerùt de euãge-
lio: anima hẽs multa bona poſita in annos multos requieſce comede: bibe: epulare. Præterierũt at
in malũ ſui:cunctoſq; homines deſpicientes nõ poſuerunt dei iudiciũ ante oculos ſuos pupillũ &
pauperẽ cõtẽpſerunt.PiO quo.Ixx.dixerunt uiduas: quod in hæbraico nõ habetur
quippe proprie pauperes non uiduas ſonat. Quod autem ſequitur. Nunquid ſuper his non niſita
bo dicit dominus: aut ſuper gentem huiuſcemodi non ulciſcetur anima mea iam ſupra diſertũ eſt.
CStupoꝛ ⁊ mirabilia facta ſunt in terra:pꝛophete pꝛophetabãt mẽdatiũ:ſiue iniqua:⁊ ſacerdo
tes applaudebãt mamb ſuis:⁊ populꝰmeꝰdilexit talia:gꝗd ergo facietis i nouiſſimo ſiue pꝰhec.
CSupra dixerat ibo ad optimates loquar eis forſitan ipñ cognouerunt nomẽ domini: & ecce hi
magis pariter confregerunt iugum: ruperunt uincula: nunc deſcribitur qui ſint optimates prophe/
te uidelicet & ſacerdotes quo& alii futura prædicant alii ex lege facienda decernunt. Et ecce inquit
illis mendatium prophetantibus ſacerdotes manibus applauſerunt: & ut oſtendatur nec populus
eẽ ſine culpa:ꝗ a talibus abducatur: ſcriptũ eſt: & populus meus dilexit talia quondã meus & poſtqᷓ
dillexit: meus eẽ deſinit. Quid igitur faciẽt cũ nouiſſimũ iudicii tps aduenerit ſiue captiuitatis ne/
ceſſitas. uñ ſtupor & mirabilia ſũt ꝙ nec ĩ pricipibꝰnec ĩ populo ĩuentꝰ ẽ ꝗ recta ſentiret. CA. VI.
Onfoꝛtamini ſilii beniamin in medio hieruſalẽ ⁊ in thecna clãgite bucina ⁊ ſuꝑ betha
carẽ leuate ſignũ ſiue uexillũ qꝛ malũ viſum ẽ ab aquilone ⁊ contritio magna.
CNHieruſalẽ in tribu beniamin ſitam nullus ignorat:thecuã quoq; uiculũ eſſe in monte
Eſitů & duodecim millibus ab hieroſolymis ſeparatũ quottidie oculis cernimus. inter hos
alius uicus eſt qui lingua ſira & hæbraica bethacarma noĩatur & ipſe in monte poſitus: quod ergo
dicit hoc eſt quia ab aquilone iamiãq; uenturus eſt nabuchodonoſor & iĩminet uicina captiuitas:O
habitatores hieruſalẽ arma corripite & in thecua bucina cõcrepate & in bethecarẽ leuate uexillum
ait ut cõtra hoſtes ualeatis reſiſtere. Beniamin ĩterprætatur filius dexteræ: thecua tuba: bethecarẽ uil
la uineæ. Hæc oĩa reſeramꝰad eccleſiã ut ſi deliqrit & pſecutionis ĩpet fuerit ſe pparet ad reſiſtẽdũ.
CSpetioſe ⁊ delicate aſſimulaui filiã ſyon:ad eã veniẽt paſtoꝛes ⁊ greges eoꝝ ſixerunt in ea tẽ/
toꝛia in circuitu paſcent vnuſquiſqʒ eos qui ſub manu ſua ſunt. Sanctincate ſuper eam bellum

conſurgite ⁊ aſcendamus in meridiem.
CDeſcnibitur pulchritudo hieruſalẽ quæ eſt ipſa ſyon. Syon enim ſpeculatio interprætatur: & ſpe-
tioſæ mulieri cõparatur: & quòõ ad illam amatores ſic ad iſtã paſtotes cõuenire dicuntur. Satiſq; el
leganter ĩ hebræo uerbũ quod ꝗᷓtuor litteris ſcribitur. res. aim. iot. mem. ſi legatur. neim amatores. ſi
noim.paſtores ſigniſicat uel iuxta methaphorã pulchræ mulieris amatores. uel iuxta euerſione; ur
bis paſtores intelligãtur: quoꝑ alii ſcorrum poluere feſtinant: alii obſidere && ſubuertere ciuitarem.
In paſtoribus & gregibus eoꝶ principes ſentiamus: &eercitus caldæogꝶ.ſigent auũt tẽtoria ſua ĩ ob
ſidione urbis in circuitu: & paſcet unuſquiſqʒ eos ꝗ ſub manu ſua ſunt: ſuas uidelicet turmas & nu-
meros: ꝗ principes ſiue paſtores dicẽt gregibus ſuis. Sãctificate ſup hieruſalẽ bellũ:domini enĩ im/
perium eſt. Conſurgite & aſcendamus in meridie non per noctem: & non per inſidias: ſed plena lu
ce pugnemus nullus enim nobis poteſt reſiſtere. ”Md
Abe nobis quia declinauit dies:quia longioꝛes facte ſunt vmbꝛe veſperi.Surgite ⁊ aſcẽda/
mus in nocte ⁊ diſſipemus domus eius.

WIIli dicunt ſurgite & aſcendamus in meridie & clara luce pugnemus:iſti rũdent uhæ nobis quia

longiores factæ ſunt umbræ ueſperi ſecũdũ illud uirgilianũ: & iã ſũma procul uillaꝑ culmina fu

mant. Maioreſq; cadunt altis de montibus umbræ. Et eſt ſenſus: ſi per diem hæc patimur quid pa-
tiemur in nocte. rurſum qui ſupra dixerant ſanctificate ſuper ea bellũ atq; conſurgite: nunc ipſi ie ꝓ

uocäãt ad bellandum dicẽtes ſurgite & aſcendamus in nocte ut ſciant aduerſarii non tẽporis uicto-

riam eſſe ſed uirium: & diſſipemus domos quæ fruſtra murorum firmitate uallantur.
CQꝛ hec dicit dñs exercituũ.Cedite lignũ eius ⁊ effũdite ſiue ꝓpoꝛtate circa hieruſalẽ aggerẽ
CIdcirco inquit de uictoria ſecuri ſumus quia præceptum domini eſt impantis caldæis li gna iucci
dite & futuris munitionibus aggerem comportate: per quæ oſtenditur antequã ueniat corona nõ
ſtatim urbem eſſe capiendam: ſed longa obſidione ut poſtea legimus.

CHec eſt cinitas viſitationis omnis calumnia in medio eius ſicut frigidam facit ciſterna ? la-

cus aquam ſuam ſic frigidam fecit malitiam ſuaz. Mä
CPræcepit dominus ut arbores ſuccidantur: & ut fundantur per circuitum aggeres: quia tẽpus ui-
ſitationis eius aduenerit: ut recipiant ꝓ peccatis ſuis quoꝶ maximum eſt. & ĩnocẽteʒ op/
primat p calũniã. Quomodo ergo ciſterna uel lacus frigidã facit aquã ſuam ſic ĩ medio hieruſalẽ
malitia quæ in ea eſt oẽm calorẽ perdidit uitæ. Et hoc notandũ ꝙ ſancto ſpiritu feruentes appellẽ
ur mala aũt frigida ſint: unde c illud ſcriptũ eſt ꝙ in nouiſſimis Niedus qnñ multiplicata fuerit ini/
Auitas refrigeſcet caritas multoꝶ: quod puto & illud ſonare:aſſimilatus ſum deſcẽdẽtibus in lacũ

Liber.ii.c.vi.

Hoc autem latinus lector intelligat ut ſemel dixiſſe ſufficiat lacum non ſtagnum ſonare:iuxta græ
cos:uel ciſternam quæ ſermone ſyro & in hæbraico. .appellatur: in præſenti aũt loco pro la-
cu quem omnes ſimiliter tranſtulerunt in hæbraico hoc dicitur.
CIniquitas ⁊ vaſtitas audietur in ea coꝛam me ſemper inſirmitas ⁊ pla G. Erudire hieruſalẽ
né foꝛte recedat anima mea a te:ne ſorte ponam te deſertam terram inhabitabilem. LxXx.
CImpietas ⁊ miſeria audietur mea contra faciem eius per oẽm doloꝛem:⁊ flagellũm erudire
Pieruſalem ne foꝛte recedat anima mea a te:ne faciam te inuiam terram que non habitetur.
CPer hoc diſcimus ꝙ flagellat dominus omnem filium quem recipit: & idcirco plagis atq; tormẽ
tis eruditur hieruſalẽ ut corrigatur: & nõ recedat anima dei ab ea & redigatur ĩ ſolitudinẽ. Si quã
do igitur crebriv anguſtiis ſubiacemus recordemur in conſolationem noſttii iſtius uerſiculi. Per
omnem flagellum & dolorem erudiri hieruſalem.
CHec dicit dominus exercituum:vſq; ad racemũ colligent quaſi in vinea reliquias iſrael.con
uerte manum tuam quaſi vindemiatoꝛ ad carthalum. LXxX.
CBec dicit dominus virtutum:racemate racemate quaſi in vinea reliquias vyſrael. Renertimi
ni quaſi vindemiatoꝛ in chartalum ſuum. ðèð =ðW

CAlii in bonam partẽ alii in malã hæc dicta ſuſcipiunt. In bonam partẽ cum uaſtata fuerit hieru-

ſalem reliquiæ ſaluæ fiant. In malaʒ ſicine unus quidẽ racemus & paruus botrus remaneat ĩ uinea

do ille racemus ad torcular:ſic tu captiuos pertrahas in babylonem.

„ —₰

Cui loquar:⁊ quẽ cõteſtaboꝛ vt audiar.Ecce incircũciſe aures eoꝛum ⁊ audir e non poſſunt.

CNõ poſſunt audire quia aures circuncidere noluerunt: nec tamen uacat impoſſibilitas ſupplitio:
quæ de contemptu & inſfidelitate deſcendit. Si quis ergo dei uerba nõ ſuſcipit nec habet præcepto
rum eius intelligentiam incircunciſus auribus eſt. Simulq; notandũ ꝙ incircũciſio tribus geneni-
bus in ſcripturis appellatur: in præputio: in corde: & in auribus. Vñ dicit dominus qui habet aures
audiendi audiat. Voluntate ergo noſtra uerbũ dei nõ ſuſcipimus: & idcirco fit nobis ĩ opprobriuʒ:
ut quod datum ſuerat nobis ad ſalutem noſtro uitio uertatur in pœnam.
CAdcirco furoꝛe domini plenus ſum:laboꝛaui ſubſtinens. LXX.
CEt furoꝛem meum impleui:⁊ ſubſtinui ⁊ non conſumpſi eum.

ℳ—

CIuxta hæbraicum ex perſona prophetæ dicitur: ꝙ uenientẽ irã dei aure proſpiciat & plenus ſit fu/

roris domini: & iracundiæ & uitra ſubſtinere non poſſit: nec pro peccatoribus audeat dominũ de

præcari. Iuxta. xx. aut nouus ſenſus ponitur. ꝙ ipſe dñs loquatur & dicat furorẽ meũ cõpleui feri

endo populum peccatorem: & tamen retinuerit illum & nõ totum effuderit: ut reliquiæ ſaluæ fit
quod mihi uidetur ſibi eẽ cõtrariũ. Si eniʒ cõpleuit furorẽ ſuum: quomõ ſubſtinuit ne cõpleret:
CEffunde ſuper paruulum foꝛis ⁊ ſuper concilium iuuenum ſimul:vir enim cum vxore capie
tur:ſenex cum pleno dierum:⁊ tranſibunt domus eoꝛum ad alteros agri ⁊ vxoꝛes pariter.
CVel propheta præcepit in ſpiritu uenienti caldæo ut effundat ſurorẽ domini ſuper paruulos: & ĩ
noxiæ quoq; nõ parcat ætati: uel certe narrat quid factuʒ ſit ſuper concilium iuuenum ſimul: qui ad

repugnandum arma corripuerant. Vir enim cum uxore capietur: dulciſſima inter ſe nomina pari-

ter ſentient captiuitatem ſenex cũ pleno dieꝶ. Ergo ſenectus nõ ẽ ultima ſed eoꝶ ꝗ pleni ſunt dieꝑ
quos nos ſermone appellamus depoſitos ſiue decrepitos. Seꝗtur & tranſibũt domus eoꝶ ad alterũ
captiuitatis malo agri & uxores ſimul & cõiunx ad hoſtes tranſeat & poſſeſſio quicquid iuxta litte
ram intelligi mus ſup hieruſalẽ: iuxta intelligẽtiã ſpiritualẽ refſeramus ad eccleſiã ſi offenderit deũ.
CAuia extendã manum meam ſuper babitantes terraz dicit dominus. A minoꝛe quippe vſqʒ
ad maioꝛem oẽs auaritie ſtudent:⁊ a pꝛopheta vſqʒ ad ſacerdotem cuncti faciunt dolum:⁊ cura
bant contritionem filie populi mei cum ignominia dicentes pax:pax:⁊ non erat paxx.
CQuod in hæbraico dicitur extendã manũ meã ſuper peccatores ſiue habitatores terræ: apud. Ixx.

ſemper eleuabo ſcribitur qui utrũqʒ percutiens eſt habitus: iuxta illud quod ſcriptũ eſt adhuc manꝰ
domini extenta. Habitatores autẽ terræ ſemper in uitio ſunt. Vnde & in apochalypſi frequẽtius di-
citur: uhæ habitatoribus terræ a minore uſq; ad maiorẽ oẽs ſtudent auaritiæ: ſecundũ illud apoſto
licũ.Radix oĩum maloꝶ eſt auaritia: & a propheta uſq; ad ſacerdotẽ cuncti faciunt dolum. Alii ꝓ/
phetando mendatium alii peruerſe interprætando legem dei. Dicit enim & in alio loco prophe-
ta. Querite legẽ a ſacerdotibus: & cum inquit tanta facerent: proſpera quæq; meo populo nuntia-
bant & quaſi curare cupiebant uulnus: & ignorantiam filiæ meæ dicentes: pax: pax: cũ pax omnino
non eſſet:hoc proprie de ſacerdotibus & doctoribus intelligendum eſt: qui diuitibus & eis quos
uident in honore maximo conſtitutos repromittunt proſpera: &clementem prædicant deum ma
gis illos ſupplitio & iracundia prouocantes.
CKzoõſfuſi ſunt qꝛ abhominationẽ fecerũt ꝗn potiꝰcõfuſiõe nõſunt ↄfuſi:⁊ erubeſcere neſcierũt.
C Præſſius hoc legendũ eſt iuxta hæbraicũ. Et cũ inquit tanta fecerint nunquid cõfuſi ſunt. nũquid
erubuerunt in ſceleribus ſuis? qn potius peccatum auxere cõtẽptu: & erubeſcere neſcierunt. Neſcie
rũt aũt hic poſuit ꝓ noluerũt: ſiue nimio cõtẽptu & uitio inoliti mali nec intelligere ꝗdẽ potuerũt.

CQuszãobꝛem

omnia colligantur & quodcũq; inueneris inſtar uindemiatoris in carthalum colligite: ut quomo

irhien
uluuden
quomo

Poſur
Upplito⸗
htetet
genen⸗
deraur
Probeng

uuſtt⸗
münde

ebneii
dher
e
n
mnonl

.

,Ai,
uhte
Muntit/
onnino
umm

fani⸗
niit

. /
ommeri

Super Mieremiam.

CQuamobꝛem cadent inter ruẽtes in tempoꝛe viſitationis ſue ⁊ coꝛꝛuent dicit dominus.
CQuoniã ait erubeſcere neſcierunt & nõ ſolum opus:ſed ne ſcientiã quidẽ habuere & ſenſum pœ
nitentiæ: propterea cadent qui prius ſtabant inter eos: ꝗ uitiis ſuis corruent: & cũ uiſitationis & pœ-
næ tẽpus eoꝑꝶ aduenerit cunctis ruentibus ſotiabutur. Grandis aut impietas nõ ſolũ nõ cauere ſed
nec intelligere uelle peccata: & nullam habere diſtantiam bonoꝶ malorũq; operum.
CBec dicit dominus:ſtate ſuper vias ⁊ videte:⁊ interrogate de ſemitis antiquis que ſit vis bo
na ⁊ ambulate in ea ⁊ inuenietis refrigerium ſiue puriſicationem animabus veſtris:⁊ dixerunt
non ambulabimus ſiue non ibimus:⁊ conſtitui ſuper vos ſpeculatoꝛes audite vocem tube in/
quit.Et dixerunt nõ audiemus:ideo aundite ſiue audient gentes ⁊ cognoſcetur congregatio ſi⸗
ue qui paſcitis gentes greges:aut iuxta ſvummachum:⁊ cognoſcite teſtimoniuʒ quod in eis eſt
quanta ego faciam eis audi terra ðSYUMUN l S
CEuangelica parabola ſi fuerit intellecta huius loci præbebit intelligentiã: in qua negotiator bonꝰ
oẽs uendere dicitur margaritas: ut de præcio eaꝶ emat prætioſiſſimã margaritã: ſellicer patriar
cas & prophetas ueniamus ad eũ qui dicit ego ſum uia. Standũ eſt igitur in prophetis & diligentii
ſime contẽplandũ: & interrogãdũ de ſemitis antiꝗs ſiue ſempiternis quæ multoꝶ ſanctorũ ſunt tri
tæ ueſtigiis: quæ ſignificantius græce appellantur. .Jquæ ſit uia bona in euangelio & ambulan
dũ in ea:quæ uia cũ inuenta fuerit præbet refrigeriũ: ſiue puriſicationẽ aĩabus credentiu: at illi ecõ-
trario reſponderunt nõ ambulabimus p uiã euangelii: proprie hoc propheta dicẽte de pfidia iudæ
orum ſtatimq; infertur. Et cõſtitui ſup uos ſpeculatores. Haud dubiũ quin apoſtoloꝶ indicetur co
tus: iuxta Ezechielẽ: filii hoĩs ſpeculatorẽ te dedi domui iſrael: & pᷣcepi ut audiretis uocẽ tubæ uel
mandata euangelii uel doctrinà apoſtoloꝶ: iuxta illud eſaiæ. In montẽ excelſum aſcende: qui euã/-
gelizas ſion exalta ſicut tuba uocẽ tuã: ꝗ annuntias hieruſalẽ. Qui dixerunt nõ audiemus & inuita
ti ad cænam noluerunt uenire propterea dicitur audite gentes quod ſecuti ſunt & apoſtoli: q lo
quuntur in licaonia uobis quidẽ oportebat primũ loꝗ uerbũ dei: ſed ꝗa repulliſtis illud & idignos
uos iudicaſtis æterna uita: ecce cõuertimur ad gentes. Et cognoſcetur cõgregatio neq;ꝗᷓ iudaica: ſed
oĩum nationũ: ſiue qui paſcitis greges epiſcopi & oĩs ordo eccleſiaſticus: uel cognoſcite teſtimoni/
um quod in eis eſt: teſtimoniũ enim dei fidele ſapientiã præſtans paruulis. Quibꝰ' ſeꝗtur & dus no
li timere grex puule ecce ego & pueri mei quos mihi dedit deus. Cognoſcite ergo quãta faciã po⸗
pulo nõ credenti: quodq; infertur audi terra: totus ordo ad audienduʒ uocatur ſicut & in puncipio
eſaiæ legimus. Audi cælũ & auribꝰpcipe terra: quæ. ſ. deus facturus ſit populo iudæorum.
CEcce ego adducam mala ſuper populum iſtum fructum cogitationuʒ ſine auerſionis eius:qʒ
verba mea non audierunt ⁊ legem meam pꝛoiecerunt. l
Mala appellat ſupplitia pœnaſqʒ pacientiũ: nõ ſuper gentes quæ uocãtut ad euãgelii ueritatem:
ſed ſuper populũ ꝗ reſpondit nõ audiemus: & recepturus eſt fructũ cogitationũ: ſiue auerlionis ſuæ
dicente dauid:labores manuum tuarum quia mãducabis: cauſaq; perſpicua quia uerba domini nõ
audierunt & legem eius abiecerunt. èU .
CAt quid mihi thus de ſaba affertis:⁊ calamũ ſuaue de terra lõginqua:holocauſta veſtra nõ
ſunt accepta:⁊ victime veſtre mihi non placnerunt. JMMẽẽÿW
CQd thura de ſaba ueniant nemo dubitat unde & illud uirgilianum: centũq; ſabeo thure calent
aræ. Calamũ aũt quod hebraice dicitur. pro quo. Ixx. & theodotiõ cinamũ tranſtulerüt de ter
ra uenire longinqua propheticus ſermo teſtatur: ut intelligamus indiã de qua per mare rubrũ plu⸗
ra ueniunt aromata. Hoc genus pigmenti medici. appellant & eſt ſenſus. Fru/
ſtra mihi in unguenta conſicienda quæ lege præcepta ſunt ſuauiſſimi odoris pigmenta conficitis
& holcauſta ſuccenditis qui meam in legem non facitis uoluntatem: iuxta quod ſupradictũ eſt uer
ba mea non audierunt & legem meam proiecerunt. Hoc autem proprie cõuenit his qui de rapinis
& nudatione miſerorum offerunt ſacrincia & elemoſynas: & ex iniquitate ſe putant redimere poſ/
ſe Daccata dſcente Kriptura. Redemptio animæ uiri propriæ diuitiæ quæ non de iniquitate ſed de
labore & iuſtitia congreganturr. Y
Pꝛopterea hec dicit dñs ecce ego dabo in populũ iſtũ ruinas ⁊ ruent in eis:ſiue inſirmitateʒ
⁊ infirmabuntur in ea ⁊ filij ſimul vicinus ac pꝛoximus ⁊ peribunt.
CAmpleta uidemus omnia quæ dũs illi populo cõminatus ẽ: quotidie enim ruunt in blaſphemiis
ſuis:nihilqʒ in ſe habent forte ſed oĩs apud eos infirmitas eſt. Filii patrũ ſequuntur blaſphemias: &
quotidie recipiunt illã impræcationẽ. Sanguis eius ſuper nos: & ſuper filios noſtros & nõ ſolũ ipſi
ſed & uicini & proximi eoꝶ omnes qui legẽ & prophetas ſequuntur iuxta occidentẽ litterã & non
iuxta ſpũm uiuiſicantem:& omnes pariter peribunt quia omnes pariter peccauerunt.
CBec dicit dũs.Ecce populus venit de terra aquilonis ⁊ gens magna cõſurget a finibus terre
ſagittã ⁊ ſcutũ ſiue cibinnã arripiet crudelis eſt vt umpudens:⁊ nõ miſerebitur vox eius quaſi
mare ſonabit ⁊ ſuper equos aſcendẽt pꝛeparati quaſi vir ad pꝛelium aduerſuʒz te ſilia ſion.

CProprie hoc de babyloniis probatur qui uenturi ſunt contra populum hieruſalẽ: & omnis arma
turæ ordo deſcribitun: & impœtus pliätiũ: ut uocis terrore cõcuſſi agat pœnitentiã &clemẽtiſſimũ

ää

dꝛobatoꝛem ded

„ %M

Liber.il.c. vil.

placent deum. Deniq; dat occaſionem rogãdi dum dicit aduerſum te filia ſion. Poſſumus hoc teſti-
monio abuti perſecutionis tempore: quando omnis aduerſus nos diaboli rabies cõcitatur nullaq;
miſericordia eſt: & quaſi uehementiſſimi maris fluctus ita opprimet reſiſtente.
Audiuimus famꝗ eius:diſſolute ſunt manꝰ nr̃e tribulatio appᷣhẽdit nos doloꝛes vt pturiẽtẽ.
CReſpondit populus cui propheta immo per prophetam dñũs babylonios comminatus eſt ꝙ an/
teq ueniant timore ſuperati ſunt: nec poſſunt elleuare manus: & anguſtia eos comprehẽderit quaſi
dolor partunientem: quo dolore nihil infirmius grauiuſq; ſenſerunt. UD
Molite exire ad agros:⁊ in via ne ambulctis qm gladius inimici pauoꝛ in circuitu.
ECDocet euangelium non eſſe exeundũ in agrũ nec de rectoꝶ altitudine deſcendendum: ſed audi-
endum illud in monte ſaluũ te fac: ad quẽ in eſaia & michea iubemur currere: atq; cõſcendere: præ
cipitur auũt iuxta litterã ne foras exeant nec deſerant muros ſed tueantur ſe firmiſſimis munitiõibꝰ.
CSilia populi mei accingere cilitio ⁊ cõſpergere cinere:luctũ vnigeniti ſiue dilecti fac tibi plã⸗
ctũ amaꝝ ſine miſerabiiẽ: qꝛ repente venit vaſtatoꝛ ſiue miſeria ſuper nos ſiue ſupervos.
COQuia ſupra dixerat nolite exire ad agros & in uia ne am buletis qm̃ gladius inimici pauor in cir
cuitu: & fugã quoq; prohibuerat docet ꝗd facere debeant: ut cõuertantur. ſ.ad pœnitentiã & hãc fir
miſſimã & ſecuram habeant armaturam: ubi nos diximus luctum unigeniti fac tibi pro unigenito
in hæbraico ſcribitur. acord. quod magis ſolitarium ꝗᷓ unigenitum ſonat: ſi enim eſſet dillectus ſiue
amabilis ut. Ixx. tranſtulerunt idida poneretur: quod & Salomoni deus nomen impoſuit. Nihil au-
tem dolẽtius qᷓ unum uel ſolum perdere filiorum: illud qd nos interprætati ſumus quia repente ue
niet uaſtator ſiue miſeria ſuper nos. Ixx. ſuper uos poſuerunt: cum multo deus miſerabilius dixerit:
ut quicquid ſuper ſuum uenturum eſt populum ſuper ſe quoq; uenire teſtetur. uaſtatorem autem
proprie uel nabuchodonoſor uel diabolum ſignificat. ðð
ite in populo meo robuſtum ⁊ ſcies ⁊ pꝛobabis viam eoꝛum. Omnes iſti
pꝛincipes declinantes ſiue inobedientes ambulantes fraudulenter. Es ⁊ ferrum vniuerſi coꝛ
rupti ſunt defecit ſufflatoꝛiuz in igne quem ſigmiſicantius greei. oappellant conſumptũ
plumbum fruſtra conflauit conflatoꝛ ſiue argentarius.Malitie enim eoꝛum non ſunt conſum
pte argentum repꝛobum vocate eos:quia dommus pꝛoiecit iloo.
CDatur propheta populo incredulo probator robuſtus quod hæbraice dicitnurr. dd uel

munitum iuxta aquilã uel clauſuʒ atq; circũdatũ iuxta ſymmachuũ &. lx. ſonat: inſtar urbis firmiſſi

mæ: & nullas populi pertimeſcit inſidias: ut cũ probaueris ait & ſcieris uiã populi delinquentis tũc
intelligas argentũ cõmixtuʒ ære nulla ratione poſſe purgari. Quomodo enim plumbũ miſcetur

metallis quæ adulterata ſunt atq; uiolata: ut materia ſeparetur aliena: & ſi forſitã purgata non ſue/

rit plumbũ omne cõſumitur & in nihilu redigitur: ita omne elloquiũ doctrinaꝑꝶ & ſermo prophe/
ticus perit in his qui audire cõtẽnunt. Dicamus & ſuper his qui ſicut aſpides ſurdæ obturant aures
ſuas ne audiant uocẽ incantantiũ: fruſtra enim cõ flauit argentarius ſiue conflator: malitiæ eni eoꝶ
nõ ſunt cõſumptæ: unde nequaquã argẽtũ ſed argẽtum reprobũ ſunt uocati: quia dñs abiecit eos:

Erbum quod factum eſt a domino ad hieremiꝗ dicens ſta in poꝛta domus dñi:⁊ pꝛe

N portas has:vt adoꝛetis dominum.
4 CHoc in æditione.Ixx. nõ habetur: ſed de theodotione ex hæbraico additũ eſt: impera

bo uli iudæoꝑꝶ ꝙ quaſi mendaces atq; ueſſanos habuerint prophetas: dum per occaſioneʒ & cæle
britatem loci audire coguntur uerba dñi:& nõ propter hoc ꝙ uerba ſint dui.
Bec dicit dñs exercituũ deus iſrael. Bona facite ſine dirigite vias veſtras ⁊ ſtudia veſtra ſi
ue adinuentiones veſtras:? habitabo uobiſcũ in loco iſto ſiue habitare vos faciã in loco iſto.
CClementiſſimus medicus omni uulneratos cupit ſanare medicamine. Quãdo aũut dicit bonas fa
cite ſiue corrigite uias ueſtras oſtendit eas eſſe peruerſas & nihil in ſe habere boni. Et quia natura/
le eſt ut unuſquiſq; natale diligat ſolum: & nihil dulcius habeat patria: pollicetur præmia obedien

tibus. Habitabo inquit uobiſcum ut ſecuros de habitatione uos faciam: ſiue uos ipſos iuxta ſymma

chum firma habitatione firmabo: qui ait & confirmabo uos in loco iſto.

niam ſi benedixeritis vias veſtras ⁊ ſtudia veſtra:ſi feceritis iuditiuʒ iter virũ? pꝛoximũ ſuũ
aduene pupillo ⁊ vidue nõ feceritis calũniã ſiue nõ oppꝛeſſeritis eos:ſiue ſanguinẽ innocctẽ nõ

effuderitis in loco hoc.⁊ poſt deos alienos nõ ambulaueritis i malũ vobis metipſis:habitabo

vobiſcũ ſiue habitare vos faciã in iſto loco in terra quã dedi patribꝰ vãis a ſeculo vſq; i ſeculũ.
CHoc quod. xx.in huius capituli addidere principio in uerbis mendacii quæ uobis omnino non

Pꝓroderunt in hæbraico non habetur. Præcepit autem & tunc populo iudæoꝶ qd hodie nobis qui
uidemur in eccleſia conſtituti: ne fidutiã habeamus in ædifitiog ſplendore auratiſq; laquearibus &ι

Principes auũt ſunt a dno recedẽtes ſius inobediẽtes ꝗ puerſe ambulãt & fraudulẽter. CA. VII.

dica vel lege ibi verbũ iſtud:⁊ dic:audite verbũ dũi omnis iuda:qui ingredimini per

tur autem prophetæ ut ſtet in porta dñi per quam ad adorandum dũm ingreditur populi multitu
do ut per hanc occaſionem poſſint audire quæ dominus præcepit per quod intelligimus duritiaz

Nolite conſidere in verbis mendacibus dicentes templum domini templum domini e:quo/

Wich
rui

mnii⸗

da⸗
.

W⸗
r
mi,
66
dorin
ihirit
Ugenie
tuuhe
Nibilan
entene
(erir
en

nnesſft
werſice
ſunpri
tcohiun

GCre
ümil
is ti
wiſcennt
nonde
ldt
u .
iech
Cℳ.
ireß
nmn pa

imper
muliin
dunny

ſint
oſ
hons
utut
heclen
jmm⸗

1
ano,
ſſũ
e
biupo
ſuli
iegu
h⸗

Super Mieremiam.

ueſtitis parietibus marmore && cruſtis & dicamus templum domini: templum domini templũ do/
mini eſt. Illud enim templum dñi eſt: in quo habitat uera ſides ſancta conuerſatio omniumq; uir/
tutum chorus. Deniq; infert ſi rectas feceritis uias ueſtras & cogitatio ueſtra non habierit poſt er
rorem:& ſecuti fueritis iuſtitiam & malũ nõ feceritis neq; effuderitis ſanguinem innocentem: ſim
plices quoq; non ſcandalizantes & poſt deos alienos non ambulaueritis peruerſa adorãtes dog/
mata quæ de ueſtro corde ſimulaſtis in malum uobis metipſis: uel habitabo uobiſcum in loco iſto
quem uocatis tẽplũ dei & in terram quam dedi patribus ueſtris apoſtolis ſcilicet & apoſtolicis ui/-
ris uel certe firma ſtatione habitare uos faciam a principio uſq; ad finem. Poteſt hoc & illis uirgi-
nibus conuenire: quæ iactant pudicitiam & impudenti uultu præferunt caſtitatem: cum aliud habe
at conſcientia: & neſciunt illam diffinitionem apoſtoli uirginalem: ut ſit ſancta corpore & ſpiritu.
Quid enim prodeſt corporis pudicitia animo cõſtuprato ſi cæteras uirtutes quas propheticus ſer-
mo deſcripſit non habuerint:
CEcce vos conſiditis vobis in verbis mendacij ſiune mendacibus qui non pꝛoderunt vobis fu
rari occidere adulterare iurare:mendaciter:libare baalim:? ire poſt deos alienos quos ignoꝛa/
tis ⁊ veniſtis ⁊ ſtetiſtis coꝛam me in domo hac in qua inuocatum eſt nomen meum. Et dixiſtis
liberati ſumus eo quod fecerimus omnes abhominationes iſtas. H
CFruſtra eos in templo habere fidutiam ſequentia peccata demonſtrãt: quid enim prodeſt auda/
cter ingredi limẽ domus dei & recta ſtare ceruice: & nõ ſolũ cor ſed & manus habere pollutas fur-
to:homicidio: adulterio: periurio ſacrilegio: & cultu eoꝑg deoꝶ quos neſcias? Hoc ſpiritualiter ac-
cidere in eccleſia nemo dubitat quando præſentis temporis conſiderantes fœlicitatem ſua pecca-
ta non reputant & latere arbitrantur deum quia ſtatim uindicta non ſequitur: quin potius in tanta
prorũpunt amẽtiã ut liberatos ſe putent:qa poſt mala opera ẽt a cultu domini receſſerunt.

CNunquid ſpelunca latronum facta eſt domus iſta ſiue mea in qua innocatum eſt nomen me

um in oculis veſtris: Ego:ego ſum:Ego vidi dicit dominus.
De hoc loco in euangelio aſſumptum puto.Scriptum eſt domus patris mei domus orationis uo
cabitur:uos autem leciſtis illam ſpeluncam latronum: ſiue ut in alio euangelio ſcriptuʒ eſt domus
negociationis. Eccleſia dei uertitur in ſpeluncã latronum: quando furta homicidia adulteria: ſacri-
legia: periuria:hæreſes: adinuẽtio & omnia in ea ſcelera uerſantur: qũ auaritiæ facibus principes in
ardeſcunt: & regũ quondã opes uile aut certe nõ uile paliolum poſſidet: unde infert. Ego: ego ſum:
ego uidi dicit dominus: mei oculi cõtemplati ſunt quod uos putatis occultum: tænebræ theſauro
rum meam non fugiunt cõſcientiam. Qui cum diues eſſet pauper pto nobis factus eſt nüc noſtris
diuitiis erubeſcit & dicit: uhæ uobis diuitibus qui habetis conſolationem ueſtram.
Ite in locum meum in ſylo vbi habitauit nomen meum a pꝛincipio ⁊ videte que fecerim ei ꝓ
pter malitiam populi mei ifrael.
CEx præteritis docet preſentia & dicentibus templum domini templum domini templum domi
ni eſt: & prætioſæ domus fulgore gaudentibus: ſylo ubi primuʒ fuit tabernaculum dei recordatur
hiſtoria de qua in pſalmo ſcriptum eſt. Et repullit tabernaculum ſylo: ut quomodo ille locus in rui
nas cinereſq; collapſus eſt: ita & templum corruat cum ſimilium habitatio fuerit peccatorum. Si⸗
cut igitur ſylo templi exemplum eſt: ita templum nobis quando tempus aduenerit illius teſtimo/
nii: putas ueniens filius hominis inueniet fidem ſuper terram.
CEt nũc qꝛ feciſtis omnia opera hec dicit dñs:⁊ locutus ſum ad vos mane conſurgẽs⁊ loquẽ
7 nõ audiſtis:? vocaui vos ⁊ non reſpondiſtis. Faciam domui huic in qua inuocatùm eſt nomẽ
meum ⁊ in qua vos habetis fidutiam ⁊ locũ quem dedi vobis ⁊ patribus veſtris ſicut feci ſn ylo
⁊ pꝛoiciam vos a facie mea:ſicut pꝛoieci omnes fratres veſtros vniuerſaʒ domum iſrael.
CHoc qd poſuimꝰmane cõſurgẽs & loquẽs in. lxx.nõ habetur: mane ãt cõſurget deus nõ ꝙ aliqd
ei tẽpus abſq; diluculo ſit: ſed quo poſt noctis gꝗetẽ uiribus corporis inſtauratis aĩa hoĩum uegetior
ſit:& nequãq; uoluptatibus occupata cibiq; deſiderio audire & facere ualeat quæ dicuntur: unde &
illud in pſalmo legimus mane exaudies uocẽ meã:mane aſtabo tibi & uidebo. Etĩ eſaia de mane
ſiue dilluculo cõſurget ſpũs meus ad te deus: qm̃ lux præcepta tua ſup terrã: unde & filios lucis pau
lus glorioſus apoſtolus appellat: nõ noctis neqʒ tænebraꝑ:mec dormiẽtes ſicut &cæteri dormiũt
ꝗ dei mãdata nõ ſentiũt. Quia igitur deus uocauit eos de nocte cõſurgẽs ut eos de tænebris libera-
ret cũ cominatur ei ſimilia ſe eẽ factuꝶ tẽplo in hieroſolimis:ꝗqᷓ fecit loco ſylo ubi primũ fuit taber/
naculũ ut peccata ſimilia pari ſentẽtia feriãtur. Et qũo ꝓiecit dñs ſemẽ effraĩ & decẽ tribus quæ uo
cabantur iſrael & habebãt prĩcipes: pp hieroboã filiũ nabath de tribu effraĩ qᷓ eadẽ appellabatur tri-
bus ioſeph. Sic ẽt hieruſalẽ & tribũ iuda cũ beniami ſe abiectuꝑꝶ eẽ teſtatur: abiecit igitur ſylo abie
cturus & templum: abiecit decem tribus abiecturus& duas. Quicquid illi populo dicitur intelliga/
mus & de nobis ſi ſimilia fecerimus.
CTu ergo noli oꝛare pꝛo populo hoc:nec aſſumas pꝛo cis laudem:⁊ oꝛationes ſiue me roges vt
miſericoꝛdiam conſequantur. Et non obſiſtas mihi quia non exaudiamte.
CNe uideatur rogãs ꝓpheta nõ ĩpetrare qd poſtulat præcipit deus ne ꝓ populo peccaton & nullã
SS ii

AY. iber.iii.c.xii.

agente pœnitétiam depræcetur. Quod autem dicit. Et nõ reſiſtas mihi: illud oſtendit: ſanctorum
præces & dei iræ poſſunt reſiſtere:ꝛunde & dominus loquitur ad moyſen dimitte me: ut percutiam
opulũ iſtum & faciam te in gentem ma gnam: & in pſalmis legitur. Et ſterit finees & placauit & ceſ
ſauit quaſſatio & reputatum eſt ei ad iuſtitiã. Aaron quoq; accepto turibulo inter ignẽ arſurũq; po
pulum medius ſtetit & dei ira ceſſauit. ac ne putemus crudelitatis dei qui ne rogar quidem ſe per-
mittat reddit cauſas cur non exaudiat dicens.
CNMonne vides quid iſti faciant in cinitatibus iuda ⁊ in plateis hieruſalem? Filij colligunt li/
gna ⁊ patres ſuccendunt ignem:æ mulieres conſpergunt adipem vt faciant placentas ſiue cha⸗
uonas regine ſiue militie celi:? libent dijs alienis ⁊ ine ad iracundiam pꝛouocent.nunqiud me
ad iracundiaʒ pꝛouocant dicit dominus: Mõ ne ſe emetipſos in confuſione vultus ſu?s
CVis inquit audire propheta cur tibi dixerim noli orare ꝓ populo hoc: hæc faciunt ꝗᷓ ſequũtur &
intus & foris: & in plateis & in exitibus hieruſalé. Filii ligna cõportãt & patres ſuccẽdunt ignem &
mulieres conſpgunt adipẽ cũ farina: ut faciãt chauonas quas nos placentas interprætati ſumus: ſi
ue præparationes ut omne genus oſtendat ſacrificii reginæ cæli quam lunam debemus accipere:
uel certe militiæ cæli ut omnes ſtellas intelligamus: poſt hæc libat diis alienis: nõ quo ſint ſed quo
ſub nominibus eoꝶ dæmonibus thura ſuccendant: ut me ad iracũdiã prouocent iſta facientes nec
intelligunt miſeri ꝙ iſta cõtẽtio nõ me lædat: quẽ nũquã ira cõmuttat: ſed ſemetipſos in cõfuſiõe
uultus ſui: & ignominiã ſempiternã: quicquid igitur facimus nõ deũ ledimus qui ledi nunquã po/
teſt ſed nobis interit præparamss theſaurizãtes irã in die iræ. Ideo diuerſa officia filioꝶ patrũq; &
matrũ ponit uel uxoꝶ:ut nulla ætas ſit quæ ab impietate diſſenſerit.
¶ NIgdeo hoc dicit dominus deus:ccce enim furoꝛ meus ⁊ indignatio mea conflata eſt: ſiue ſtilla⸗

„

uit ſuper locum iſtum ſuper viros ⁊ ſuper iumenta⁊? ſuper lignum regionis ⁊ ſuper fruges ter⸗
re:æ ſuccendetur ⁊ non extinguetur.
CQui ſupra dixerat nũquid me ad iracundiã prouocant quõ nunc dicit. Ecce furor meus: & indi-
natio mea ſtillauit ſuper locũ iſtũ: & eſt ſenſus. Ego quidẽ naturaliter nõ iraſcor ſed illi ira agũt ut
me ad iracundiã prouocent: & meã uidear mutare naturã. Sentiant igitur iratũ qd quantũ in ſe ẽ:fa
cere conantur. Pulchreq; nõ ait effuſus eſt furor meus ſuper locũ iſtum: ſed ſtillauit ut moderatam
pœnã ſignificet. Si autem in ſtilla furoris tanta duritia cſt: quid fiet ſi omnis imber fuerit effuſus? ſed
& confatio ſic intelligi poteſt ut quod diu facere noluit peccatoꝶ multitudine facere compellatur
cũ aũt deus iratus fuerit ad homines & ea quæ hoĩum ſunt ſimilẽ interituʒ ſuſtinebunt & ſuccende
tur inquit: haud dubium: ꝗn furor dñi & nõ extinguetur: qa nõ agit populus ꝑ ꝗ poſſit extingui.
HBec dicit dominus exercituum deus iſrael holocauſtomata addite victimis veſtris ⁊ come/
dite carnes quia non ſum locutus cum patribus veſtris ⁊ non pꝛecepi eis in die qua eduxi eos
de terra egypti de verbo holocauſtomatum ⁊ victimarum. Sed hoc verbum pꝛecepi eis dicẽs
audite vocem meam ⁊ ero vobis deus:⁊ vos eritis mihi populus:⁊ ambulate in omni uia quaʒ
mandanui vobis vt bene ſit vobis. = “”
Quorum reprobauit templum conſequenter reprobat & ſacrificia &obliq; arguit eos: ꝙ nõ uene
ratione ſui ſed epulaꝶ deſiderio ĩmolent uictimas. Quod autem ait:nõ ſum locutus cũ patribꝰ ue/
ſtris & nõ præcepi eis in die qua eduxi eos de terra ægypti: ſup uerbo holocauſti & uictimaꝶ mani
feſte intelligitur: ꝙ primũ decalogũ dederit in tabulis lapideis ſcriptũ digito dei: & poſt offenſaʒ
idolatriæ caputq; uituli poſtea iuſſerit ſibi magis fieri ꝗᷓ dæmonibus nõ aufferens puram legẽ man
datorum dei: ſed concedens ſanguinem uictimaꝶ carniumq; deſideriuʒ.
Et non audierunt nec inclinauerunt aurem ſuam ſed abierũt in voluptatibus ſine deſiderijs
ſuis: ⁊ pꝛauitate coꝛdis ſui mali factiqʒ ſunt retroꝛſum ⁊ nõ in ante:a die qua egreſſi ſunt patres
eoꝛum de terra egypti:vſq; ad diem hanc. .
¶MWe dicente audite uocẽ meã & ero uobis deus & reliqua: nõ audierũt nec inclinauerunt aurẽ ſuã
ſed ſui cordis fecere deſideria: & contra apoſtoli ſententiam qui præteritorum obliuiſcebatur & in
priora ſe extendebat fecere contraria: ut præterita cuperent & futura contẽnerent. Quodq; dicita
die qua ægreſſi ſunt patres eorum de terra ægypti uſq; ad diem hanc omne tempus in medio dicit
eos per offenſam domini tranſegiſſe: unde & neceſſaria fuit euangelii gratia: quæ illos non ſui me-
rito ſed domini miſericordia conſeruauit. H
Et miſi ad vos omnes ſeruos meos pꝛophetas per diem conſurgens diluculo ⁊ mittens:? no
audierunt me nec inclinauerunt aurem ſuam ſed indurauerunt ceruicem ſuam peius opera/
ti ſunt ꝙ; patres eoꝛum.
Cuſta ergo ira domini quæ conflata eſt & ſtillauit ſuper populum contemptorem duræ ceruicis
& uerba dei audire nolentem. Quomodo autem deus uel de nocte uel diluculo & in die mittat ꝓ/
phetas ſupra diximus. .⸗ “
Et loqueris ad eos omnia verba hec ⁊ non audient te:⁊ vocabis eos ⁊ non reſpondebũt tibi.
Et dices ad eos hec eſt gens que non audiuit nomen domini dei ſui:nec recepit.diſciplinam:pe
rijt ſides ⁊ ablata eſt de oꝛe eoꝛum. —
CNe dubites

gh
N

unl⸗
ech⸗
an

bi
umat⸗
Ahere
ſdn
Nteznee
ofale
lipo⸗
mmig

eſtile⸗
ls ter⸗

Kindi⸗
ugiter
iinkeel
Nr
ied
elumt
Ucende
RHRHZ
Ne
nit
eniß
iu g

gtönn
,
nurul
1okalg
kgent

ſienis
tpanes

Auteſi
uutan
4 Gci
cio diet
ie

ed
genn

n

. bi
1

Super Mieremiam.

CNe dubites inquit eos induraſſe ceruicẽ & peiora patribus ſuis opatos ecce do locuᷣ pœnitentiæ

nec ideo loquor ut fiant ſed ꝗa futura ſunt iteæ p̃dico:ſaltim nunc loquere eis uerbis meis: & tamẽ
nõ audiẽt te & uocabis eos: & nõ reſpondebunt tibi. Tätæ enim erunt ſuperbiæ ut cum uocaueris
eos ad audiendũ nullus reſpondere di gnetur. Et dices ad eos hæc eſt gens quæ nõ audiuit uocẽ do
mini ſui: nec recepit diſciplinã. pulchre ut ante iam dixi nequaꝗᷓ populũ ſuũ ſed gẽtẽ uocat.Qvuvod
licet in tempore prophetage ex parte ſit factum & in umbra præceſſerit & in imagine: tamen pleni-
us complent in chriſto quando noluerunt recipere diſciplinam: & uocem ſui domini contem pſe/
runt: unde elleganter infertur. V
CRerijt fides (que pꝛopꝛie chꝛiſtianoꝛum eſt) ⁊ ablata eſt de oꝛe eoꝛum.
COmnes uidelicet filii dei fideiq; cõfeſſio.
CTongde capillum tuum ⁊ pꝛoice ⁊ ſume indirectum ſiue ſuper labia planctuʒ quia pꝛoiecit do
minus ⁊ reliquit generationem furoꝛis ſui.
C Et iob audita filiorum & filiaꝑ morte capillos legimus totondiſſe & apud ueteres heec erat oĩum
cõſuetudo lugentiũ tõdere ceſariẽ:& nũc ecõtrario comã dimittere luctus inditiũ eſt. Oĩs aũt plan
ctus & lamentatio prophetalis idcirco aſſumitur quia ꝓiecit dñs & reliꝗt generationeʒ furoris ſui:
haud dubium quin populum ſignificet iudæorum: & proprie hoc ad chnſti tempora referendum
quando periit fides & ablata eſt de ore populi dominum blaſphemantis.
CAuia fecerunt ſilij iuda malum in conſpectu meo dicit dommus:poſuerunt offendicula ſua
in domum in qua inuocatum eſt nomen meuʒz:ut pollucrent eazʒ:⁊ edincauerũt excelſa ſiue aras
thofet: que eſt in valle ſilij emon. vt incenderent filios ſuos ? filias ſuas igne:que non pꝛecepi
nec cogitaui in corde meo.
CQd in tẽplo dei filii iuda ſtatnã baal poſuerit in ezechielis principio diſcimus. Excelſa aũt quæ
hebraice appellãtur. ſiue araʒ thofet ꝗᷓ ẽ in ualle filioꝶ emon illũ locũ ſignificat ꝗ ſiloe fonti
bus irrigatut: & & amœnus atq; nemoroſus: hodieq; hortoꝑꝶ præbet delicias: hic aüt gentilitatis er-
ror oẽs prouintias occupauit: ut ad criptas montiũ lucoſq; amœniſſimos uictimas imolarẽt & oĩs
prauæ religiõis ſuperſtitio ſeruaretur. Thoſfet lingua hebræa interprætatur latitudo: ſcriptumq; fer
tur in libro ioſuæ filii num: de hoc loco ꝙ in ualle filioꝶ emon: & hebraice dicitur.
quippe. hoc eſt uallẽ: & emon uel hominis nomẽ uel gratiã ſonat: traduntq; hebræi & hoc
loco appellatã gehenã:quod ſcilicet omnis populus iudæorum ibi perierit offendens deũ in quo
loco ẽt filios ſuos in igne èt idolis conſecrarũt ſiue holocauſta obtulerũt: quæ nõ præcepit eis: nec
ulla legis iuſſerit ſanctione.ꝙ ſi iepte obtulit filiã ſuam uirginem deo non ſacrificiuʒ placat ſed ani
mus offerentis. Neq; enim ſi canis aut aſinus aut imundum quodlibet animal primum occurriſſet
patri a cæde hoſtiuʒ reuertenti deo illud offerre debuerat.
Igeo ecce dies venient dicit dominus ⁊ non dicetur amplius thofet:⁊ vallis ſilii emon: ſecd
vallis interfectionis ⁊ ſepellientur in thofet:eo ꝙ non ſit locus ⁊ erit moꝛticiniuʒ populi huiꝰ in
cibum volucribus celi ⁊ beſtiis terre ⁊ non erit qui abigat.
CTps obſidionis ſignificat qd ab anno nono ſedechiæ regis uſq; ad annũ undecimũ perpeſſi ſunt:
& ꝙ nequaꝗᷓ uocetur uallis ipſa ghennõ hoc eſt uallis hennõ ſiue filiog hennõ: ſed ob interſectio⸗
nẽ plurimoꝶ uallis occiſionis. Tãta aũt cædes erit: ut in loco prius religionis ſepulchra ſint innu⸗
merabilia: & quos ſepellire nõ potuerint lacerentur ab auibus: & a beſtus deuorentur. Nulluſq; ſit
ꝗ abigat ſimilia mœtuens & humandi uictus officiis. Manifeſta trãſcurrimus ut ſicubi locus fuentĩ
obſcuris moremur. Ipſius enim libri magnitudo faſtidium poteſt facere legentibus quanto magis
ſi a nobis latius diſſeratur.
CEt quieſcere faciam dè urbibus iuda ⁊ de plateis hieruſalem vocem gaudii: vocem letitie ⁊
vocem ſponſi ⁊ vocem ſponſe.In deſolatione eniʒ erit terra. Sð
CCum locus idolatriæ uerſus fuerit in ſepulchra ut ubi deum offenderant ibi eorum inhumata ia
ceant cadauera: de urbeq; quondam hierufalem: & de cæteris urbibus quæ ſub illius ditione erãt
auferetur omnis lætitia: & mærore gemituq; & deſolatione omnia complebuntur. CA. VIII.
N tpe illo ait dñs eiciẽt oſſa regis iuda ⁊ oſſa pꝛicipũ eiꝰ⁊ oſſa ſacerdotũ ⁊ oſſa ꝓpheta
Aſörũ ⁊ oſſa eoꝝ ꝗ habitauerũt hieruſalẽ de ſepulchris ſuis:⁊ expandent ea ad ſolem:⁊ lu⸗
WInam ⁊ ad oẽm militiã celi que dilexerunt ⁊ quibus ſeruiuerunt:⁊ poſt que ambulaue/
runt: que queſierunt:⁊ adoꝛauerunt non colligentur ⁊ nõ ſepellientur in ſterquiliniuʒz
ſuper faciem terre erunt:⁊ elligent magis moꝛtẽ q; vitam omnes qui reſidui fuerint de cogna/
tione hac peſſima in vniuerſis locis que derelicta ſunt ad que eieci eos dicit dñs exercituum.
COmnia quæ prophetalis ſermo deſcribit noſtro tpe ſcribitur accidiſſe: nõ hieruſalẽ qᷓ iſta ppeſſa
eſt a caldæis atq; romanis: ſed uniuerſo orbi: ut lachumæ aruerit & uniuerſa cõpleta ſint oſſibꝰmor
tuoꝑꝶ. Et ꝗa ſolebãt iuxta antiquũ morẽ auꝑ & quædã ornamẽta mulieꝶ & uiroꝶ in ſepulchris cõ
dere hæc quaſi frangebat & effodiebat auaritia: ut cælo & luci ꝓderent. Et ideo primũ regũ iuda &
brincpii eius ſacerdotũ atq; ꝓphetaꝶ & uniuerſi populi ꝗ fuerat in hieruſalẽ oſſa de tumulis ꝓfere
antur patentia ſoli & lune & oĩum ſtellaꝶ aſpectui: ut quibꝰ ſeruierat derelicto deo edy paterẽt
iii

8 Liber.ii.c.viii.

aſpectibus & cõſumpti ĩ ſterqliniũ & cineres ſoluerẽtur. Si ꝗs aũt de multitudine potuiſſet effuge⸗/
re ad quæcũq; loca ueniſſet mortẽ præferret uitæ: & remediũ infœlicis animæ putaret interitum.
Et dices ad eos:hec dicit dominus nũquid ꝗ cadet nõ reſurget: ⁊ ꝗ auerſus eſt nõ renertet᷑
CPoſt tanta mala ad pœnitentiam prouocat eos qui potuerunt remanere: ſiue prius ꝗᷓ ueniant quæ
minatus eſt horratur ad conuerſionem & dat locum pœnitentiæ: quod autem iuxta hæbraicũ ſcri/
ptum eſt & qui auerſus eſt non auertet: illud ſignificat ꝙ qui auerſatus ẽ ſiuoluerit ad meliora con
uerti poſſit & dei ſurorem ad meliora conuertere: & uenienti obſiſtere & plagas præcibus euitare.
CQuare ergo auerſus eſt populus iſte in hieruſalem auerſione contentioſa:? appꝛehenderunt
mendacium ⁊ noluerunt reuerti. . . . MM
CQuanto inquit magis ego ad pœnitentiã prouocaui tanto illi plus receſſerunt a me:mon tã pec/
candi ſtudio: qᷓ me ſuperandi. appræhenderunt enim fortiter mẽdatiũ uel idola uel praua: quæq; ue

ritati ĩuſtitiæq; contraria ſunt & noluerunt reuerti. Non dixit non potuerunt ſed omni ſtudio ini-

qua ſectati ſunt.

¶ Attendi ⁊ auſcultani nemo quod bonum eſt loquitur. Nullus eſt qui agat penitentiam ſuper

peccato ſuo dicẽs. Quid ſeci: oẽs conuerſi ſunt ad curſuʒ ſi uũ:quaſi equus ipetu vadẽs ad pᷣliũ.
CReuocati ad pœnitentiam audire contẽnunt: nec ſufficit eis contra dominum deliquiſſe:& locu
tos eſſe blaſphemiam: ſed omnes inſtar æquorum & feruido curſu ad prælium ruentium non re-

cogitant ſuper peccata ſua: nec dicunt quid feci? Per quæ intelligimus & de omni genere humano

iſta dici ꝙ pronuʒ ſit ad uitia: & de tempore ſaluatoris quando omnes declinauerunt ſimul inuti/
les facti ſunt:nõ fuit qui faceret bonum non fuit uſq; ad unum: unde & ipſe myſtice clamitat. Salũũ
me ſac domine qm̃ defecit ſanctus. Sinautem hæc ita ſe habent: ubi ſunt qui in noſtra dicunt poſi-

tum eſſe uoluntate omni carere peccato? Nemo inquit quod bonum eſt loquitur: quia etiam pro

otioſo uerbo reddituri ſumus rationem in die iudicii. J
CMiluus in celo cognouit tempus ſuum:turtur:⁊ yrundo:⁊ ciconia cuſtodierunt tempus ad/
uentus ſui:populus autem meus non cognouit iudicium domini.
Pro miluo quem interprætatus ẽ ſymmachus. Ixx.& theodotion ipſum uerbum hæbraĩicum po
ſuere. aquila hærodiona. Rurſum pro yrundine ſymmachus cicadam tranſtulit quæ hebrai-
ce dicitur. Sis. Pro eo autem ꝙ nos poſuimus ciconiam aquila & ſymmachus ita ut in hebræo ſcri-
ptum eſt. tranſtulerunt pro quo.hx. agri paſſeres interprætati ſunt. unus autem atq; idez
ſenſus qui & in eſaiæ principio ponitur: agnouit bos poſſeſſorem ſuum & aſinus præſepe domini
ſui iſrael autem me non cognouit & populus meus non intellexit. Quod autem ait. Aues ſua no-
runt tempora & ſciunt qñ ad calida feſtinãtes loca rigorẽ hyemis debeant declinare & rurſus ueris
principio ad ſolitas uemire regiones. Cælum aũt hic propinquũ aerẽ ꝗ ſupra ẽ debemus accipere.
C Quomodo dicitis ſapientes ſumus ⁊ lex domini nobiſcum eſt.

tem. Quodq; ait.
Confuſi ſunt ſapientes perterriti ⁊ capti ſunt.
CNon quo ſapientes ſunt qui iſta faciunt ſed ſapientes uocat ut ſuo luditio contẽ
tra ſapientia eorum conuincatur ſtultitia dicente paulo apoſtolo: qui doces alium te ipſum nõ do-
ces. Et quia uerbum domini proiecerunt ideo nulla ſapientia eſt in eis. Fruſtra igitur iactant legis
ſcientiam: qui doctrinam operibus deſtruunt.
CPꝛoprerea dabo mulieres ſiue vxoꝛes eoꝛum extraneis:agros eoꝛum heredibus quia a mi
nimo vſq; ad maximum omnes auarſtie ſtudent a pꝛopheta vſqʒ; ad ſacerdotem cuncti faciunt
mendatium ſiue iniquitatem:⁊ ſanabant contritiõem ſilie populi mei ad ignominiam dicentes

pax:pax:cum non eſſet pax.

CAd ſcribas loquitur & ad phariſeos qui legum iactant notitiam & ſcribentes ſcribunt iniquita⸗

CRecœperut mercedem operum ſuorum ut qui uerbum domini proiecerunt ipſi proiciantur ab

eo: uxores inquit eorum: & poſſeſſiões tradã hoſtibus & ne mea crudelis putetur eſſe ſententla cau
ſas auditor agnoſcat:a minimo uſq; ad maximum omnes auaritiæ ſtudent. Radix eſt enim omniũ

malorum auaritia: a propheta uſq; ad ſacerdotem qui alios peccantes prohibere deberẽt primi ſce/

leribus ſubiacent: c cuncti uel iniqua faciunt dum aliena dirripiunt uel certe mendatium ut nõ ſit
ueritas in ore eorum: & poſt iſta quaſi boni iudices aliena uulnera uerbis ſanare cupiebant:qui ipfi
erant omnium flagitiorum contoſſi uulneribus. Hæc hodie in noſtro quoq; populo cernimus di
cente beato paulo apoſtolo:qui prædicas non furandum furaris & reliqua: qui cuʒ peccatores &
nites uiderint ſanare cupiunt contritionem filiæ populi dei hoc eſt eccleſiæ ignominia eorum qui
decipiuntur uel eorum qui alios decipiuntdicatur omni facinore coopertis: pax: pax: cum nulla ſit
pax: bellum eis immineat peccatorum.
CKCoſuſi ſunt qꝛ abhominationẽ fecerũt:qnimo confuſiõe nõ ſunt afuſi?⁊ erubeſcere neſcierũt.
C hic legendũ ut ſit ſenſus erubuerunt in ſceleribus fuis: intellexerunt abhomina
tiones quas operati ſunt nequaꝗᷓ: ſed in tãtã erupere amœntiã ut nec in confeſſione cuperent emẽ
dare uitia nec ſpe ueniæ ſua ſcelera confiteri.
CIdcirco

nentur: & con-

ni
4
lin

cong
ſub

md

tche,
in
ate
uunen
⸗
n
Mdn

fonti
argt

anſor
ſeahe
1ojNTE
hummo
Llinun;/
1. Salü
doß⸗
dam p

npds

tiand
hebui
roſai⸗
1glce
comini
Sloano⸗
Ginsvei
Auer,

tiüinn

m
unnd

Opian
ifins
dicen

immd
lentc
moni
iniit
nunil
mihi
inud
6
nuſt

ſi

wni
ntehe

Super Mieremiam.

CIddcirco cadent inter ruentes in tempoꝛe viſitationis ſue coꝛꝛuent dicit dominus.
CNHæc ſunt pᷣmia eoꝶ q erubeſcere neſciunt: ut quoꝑ dignitas erat excelſior populis ruinis populi
miſcerentur: a minimo eni uſq; ad maximũ oẽs auaritiæ ſtudent: & a ppheta uſq; ad ſacerdotẽ cun
cti ſaciunt mendatium: uiſitationis autem tempus propinqua captiuitas eſt.
CCongregans congregabo eos dicit dominus:non ẽ vna in vitibus⁊ non eſt ficus in ficulnca:
folium defluxit ⁊ dedi cis que pꝛetergreſſa ſunt.
CQd ſit tẽpus uiſitationis in quo corruent delinquentes manifeſtius docet dicens. Congregans
congregabo eos haud dubium quin in hieruſalẽ ut obſideantura caldæis longo tempore & famis
ſubſtineant malla:cum inquit tempora prætereant & æſtati ſuccedat antünus: & hyeme arborum
cadant folia: uidebitis cuncta de longe & ex his nõ capietis cibos. Nõ eſt eniʒ nua in uitibus uobis
qui fructus uitium nõ ſummitis & nõ ſunt ficus in ficulnea oppræſſo populo: qui ſuaꝶ arboꝶ po/
ma cernit ab hoſtibus deuorari:folia inquit defluent æſtate autũnoq;ʒ tranſactis: dedi enim eis quæ
præterire cernerent & maiori dolore amitterent: re& oium habundantiam: ꝗ eis tägere nõ licebat.
Auare ſedemus:conuenite ⁊ intremus ciuitatẽ munitã ſiue ciuitates mumtas? ſileamus ibi
ſiue ꝓiciamur ibi:qꝛ dũs abiecit nos ⁊ potũ dedit nobis aquã fellis:peccauimus enim dño ex/
pectauimus pacem:⁊ non erat bonum:tempus medele ⁊ ecce foꝛmido.
CVox populi reſpondentis inducitur & ſua uitia cõfitentis: & cohortantis ſe mutuo ut ciuitates in
rediantur munitas: ſiue unã ciuitatẽ hieruſalẽ.iã enĩ cætetæ captæ fuerat: & ſileamus inquit ibi: ꝗa
ominus noſter ſilere nos fecit: nõ enim habemus fiducia depræcandi ſiue abiciamur ſiue proicia-
mur inſtar ſtercoris: ipſe potauit nos aqua fellis: qa dulcẽ in amaritudinẽ cõuertamus deũ. Et ut ta-
les biberemus aquas cauſa pſpicua ẽ.Peccauimus eniʒ dño & expectauimus pacẽ ꝗ nihil boni ope
ris feceramus: putabamuſqʒ nobis tẽpus adeſſe medicinæ: cũ formidine atq; terrore oĩa compleren
tur. Perſonaꝶ mutatio & maxime in prophetis difficilẽ intellectum facit: quæ ſi ſuis locis & cauſis
temporibuſq; reddantur: plana fient quæ uidebantur obſcura. L l
C A dan auditus eſt fremitus equoꝝ eius a voce hinituum pugnatoꝛum eius: ſiue eꝗtatus eiꝰ
cõmota eſt omnis terra ⁊ venerunt ? deuoꝛauerunt ſiue ⁊ venient ⁊ denorabunt terram? pleni
tudinem eius vꝛbem ⁊ habitatoꝛes eius.
CNõ igitur ut ſupra. lxx. tranſtulerunt dixit populus ingrediamur ciuitates munitas ſiue ciuitatem
munitã: ut ſignificet hieruſalẽ: deniq; & nunc infert urbẽ & habitatores eius. deſcribitur aũt a dan p
phœnicem ueniens cum exercitu nabuchodonoſor in quo loco fluuiusiordanis oritur: & quæ in

Ixx. futura hæbraicum pro ueritate rei iam facta cõmemorat.

CQꝛ ecce ego mittã vobis ſerpẽtes regulos ſiue peſſimos (ant vt.lxx.trdſtulerũt) moꝛtiferos

Abus nõ ẽ incãtatio ⁊ moꝛdẽt vos ait dñs inſanabiliter cũ doloꝛe coꝛdis veſtri deſicietis.

Qui ſint illi qui ueniunt a dan & quorum auditus eſt fremitus: & qui terram oẽm ad ſolitudineʒ;
tedegerunt: ſub alia figura idem prophetalis ſermo demonſtrat: ſerpentes eos appellans peſſimos
ſiue mortiferos: & ut aquila tranſtulit regulos qui appellantur hebraice: pro quo ꝗd
ſibi uoluerit ſecunda eius æditio ut ſpeculatores diceret non intelligo: niſi forte ob uerbi ſimilitudi
nem: quibus ait non eſt incantatio. Fruſtra enim ad deum præces fundaunt aduerſus ſerpentem an-
tiquum colubrum tortuoſum qui dei præcepta contempſerint: utamur hoc loco aduerſus eos qui

ſaluatoris elloquia contẽnentes traduntur aduerſariis poteſtatibus. Dolor meus ſuper dolorem: in

me cor meum mœrens. Pro quo ut ſupra diximus. Ixx. ſuperiori ſententiæ quæ dicta ſunt copalla-
runt: ut ponerent & mordebunt uos ait dominus inſanabiliter cum dolore cordis ueſtri deficietis.
In hæbraico autem non tam dolor eſt qui grecæ dicitur. q̃ medicina quod nos interprætari
oſſumus rictum oris dolore contracti: & habentem riſus ſimilitudinem emphaticos auũt hæc ex p/
ona dei legenda ſunt plangentis euerſionem hieruſalem & eius miſeriam non ferentis.
CEcce vox clamoꝛis filie populi mei de terra longinqua.
CFletum deſcribit'& ululatum urbis hieruſalem ingreſſis hoſtibus.
CNunquid dominus non ẽ ĩ ſyon aut rex eius non eſt in ea ſiue dominus ipſe eſt rex.
CAut certe rex ad patrem: dñs reſertur ad filium iuxta illud quod ſub nomie Salomonis ſcribitur.
Deus iuditium tuum regi da & iuſtitiam tuã filio regis. Cũ aut uox clamoris ſit in hieruſalem & cla
mor ipſe ueniat de terra longinqua cauſa manifeſta eſt ꝙ dominus non ſit in ea.
Auare ergo me ad iracundiam concitauerunt in ſculptilibus ſuis ⁊ in vanitatibus alienis.
CReceſſit autem inquit ab eis dominus quia me qui dominus & rex illorum eram idolorum cul⸗
tu ad iracundiam prouocarunt.
CTranſit meſſis finita eſt eſtas ⁊ nos ſaluati non ſumus
CRurſum populus loquitur qui in hieruſalem diuturna obſidione concluſus eſt: ꝙ mutata ſint te⸗
pora & anni circulus euolutus ſit & omnis eorum ſpes irrita fuerit: atq; tranſierit.
CSuper contritionem ſilie populi mei contritus ſum:⁊ contriſtatus ſum ſtupoꝛ oppꝛimit me.
CReſpondit deus ꝙ in afflictione hieruſalem ipſe uideatur afflictus: & in humanam ſimilitudineʒ
ſtupore contetitur·

Liber.ii.c.·

CMunquid reſina non eſt in galaad:aut medicus non eſt ibi:quare igitur non eſt obducta cica

trix fiie populi mei.

Non ſolum in præſenti loco ſed & in multis aliis teſtimoniis ſcripturarum inuenimus reſinã ga

laad pro pœnitentia poni atq; medicamine: mirariq; nunc deum quare uulnera hieruſalem nequa

quã curata ſint: & nec dum cicatrices obduxerunt cutẽ eo ꝙ non ſint prophetæ nec ſacerdotes quo

debeant curari medicamine. CAPITVLVM. IX.

—

rum

cte interfectos filie populi mei.

la ut omnem dolorem ſua uincant magnitudĩe: hoc aũt tã ex ꝓphetæ ꝗᷓ ex dñi pſona iĩtelligi põt.

CQuis dabit me in ſolitudine in diuerſoꝛio viatoꝛum ⁊ derelinquam populum meum ⁊z recoꝰ

dam abeis. LxXxX.

CMOQuis det mihi in ſolitudine manſionẽ nouiſſimꝗ vt relinquam populũ meũ ⁊ recedã ab eis.
CMelius inquit eſt habitare in extrema ſolitudine ꝗᷓ inter tanta hominum ſcelera cõmorari: unde
& ſaluator in euangelio loquebatur: uſq; quo ſuſtinebo uos. Et in alio loco ſcriptum eſt. In tem·

ore illo qui intelligit ſedebit & tacebit: qm tempus peſſimum eſt.

Quia omnes adulteri ſunt cetus pꝛeuaricatoꝛum:⁊ extenderunt linguam ſuam quaſi arcoim
mendacij ⁊ non veritatis:confoꝛtati ſ unt in terra quia de malo in malum ingreſſi ſunt: me nõ

cognouerunt dicit dominus.
CDe malo ad malum tranſierunt peccatores quando idolum mutant idolo: & de peccatis ad pec/-

cata tranſcendunt: uel certe de obſidionis malo tranſceunt ad captiuitatem: & de ſcĩs quidem dici/

tur.Ibunt de uirtute in uirtutem: de peccatoribus auteʒ de malo ad malum egreſſi ſunt: cauſaq; om
nium miſeriarum ꝙ non cognouerunt dominum cætuſq; ſit præuaricantium: & armantiũ linguã

ſuã ĩſtar extẽti arcus ĩ blaſphemiã:cõfortatiq; ſunt ĩ terra ut mœreãtur audire terra es & ĩ terrã ibis.
Cnuſquiſʒ ſe a pꝛoximo ſuo cuſtodiat:⁊ in omni fratre ſuo non habeat fidutiaʒ:quia omnis
frater ſupplantatione ſupplantat:? omnis amicus fraudulenter incedit:⁊ vir fratrem ſuuʒ de/
ridebit ⁊ veritatem non loquentur. Didicit enim lingua eoꝛum loqui mendatiuʒz ſiue docuerüt
linguam eoꝛum loqui mendatium vt iniq; agerent laboꝛauerunt:ſiue iniqua ègerunt ⁊ nõ inter

miſerunt vt conuerterent᷑. Habitatio tua in medio doli in dolo rennerunt me ſcire dicit dñs.

CNHoc loco utendum eſt in tempore perſecutionis & anguſtiæ quando aut rara aut nulla fides eſt:
quando nec fratri nec proximo credendũ eſt: & inimici hominis domeſtici eius: quãdo iuxta euun
gelium tradet pater filium: & filius patrem & diuidentur duo in tres & tres in duo: quodq; infert do
cuerunt linguam ſuam loqui mendatium ſiue didicit lingua eorum loqui mendatium: oſtendit cõ

ſuetudinẽ mentiendi quodammodo in naturam uerti: fraudeſq; ſtudioſe eos agere ut agãt iniqua.
quodq; ſequitur habitatio tua in medio doli in dolo:proprie ad prophetaʒ ſermo dirrigitur quod

habitet in medio populi mentientis: ſiue ut. Ixx. tranſtulerunt uſura ſuper uſuram: & dolus ſuper do
lum: & ꝙ quotidie augeant ſcelera & nequaquã eos prioris facti pœniteat ſed nouis præterita cu-

mulent haæc facientes omni agant ſtudio ut neſciant dominum ꝗq hæc non facienda præcepit.

CPꝛopterea hec dicit dũs exercituũ. Ecce ego cõſlabo ſiue igne examinabo ⁊ ꝓbabo eos:

qd enim aliud faciã a facie filie populi mei:ſiue quid faciã a facie malitie populi mei:
CQuotienſcuq; anguſtiis ſubiacemus mala recipimus a deo & examinamur pſecutionibus: ut gc/

quid in nobis adulterinæ materiæ eſt: tibulationum & miſeriaꝶ exuratur ardoribus: argentũ eniʒ

domini igne examinatum probatum terræ purgatum ſeptupltum.

BSagita vulnerꝗs ligua eoꝝ:dolũ locuta ẽ. In oꝛe ſuo pacẽ cũ amico ſuo logt᷑:⁊ occulte põit ei
inſidias.MNuũgd ſuꝑ his nõ viſitabo dicit dñs:aut i gentẽ huiuſcemodi nõ vlciſcet᷑ anima mea.
CO mnis hereticus qui corda uulnerat audientiũ:& neſcientiũ ſcriptum: omni cuſtodia ſema cor
tuũ: ſa gitta poſſidet uulnerantẽ:& in dolo loꝗtur:cũq; & ſuã pacẽ proximo repromittat: occulte tẽ
dit inſidias: ſequentibus autem uerſiculis in quibus dicit:n unquid ſuper his non uiſitabo dicit do/
minus aut in gente huiuſcemodi nõ ulciſcetur anima mea? crebro in hoc propheta abutitur: ut cũ

ngal maloꝶ operuʒ enumerarit inferat ſe iuſte facere quod faciat.

C

audierunt vocem poſſidentis ſiue ſubſtantie.

CSuperueniente babylionio & cuncta uaſtante ſolitudo prouinciæ prophetatur: ꝙ plãctus in mò⸗
tibus fletus ſit in deſerto: ſiue in ſemitis ſolitudis: ꝙ uniuerſa defecerint atq; ſuccẽſa ſint:& nullus ſit

qui per terrã gradiatur cæſis omnibus: nihilq; remãſerit quod ſpirare poſſit & uiuere. unde pro poſ
ſidente. Ixx. tranſtulerunt ſubſtãtiæ: quæ hebraice dicitur.

rũt:hoc onñdit ꝗd ſupra diximus irã dei uniuerſa ſentire: & non ſolum aues aeris ſed & piſces aquæ
Aefſcere.

G Vis dabit capiti meo aquam ⁊ oculis meis fontem lachrymarum ⁊ ploꝛabo die ac no

SA (Si totus inquit uertar in fletum & nequaqꝗᷓ guttæ ſint lachrymaruʒ ſed habundantia
AHfuminis: tamen interfectos filiæ populi mei digne flere non potero:tanta enim ſunt ma

uper montes aſſumam ſiue aſſumite fletum 2 lamentum ⁊ ſuper ſpetioſa ſiue ſemitam de⸗.
ſerti planctum. quoniam incenſa ſunt ſiue defecerũt eo ꝙ non ſit vir ſiue hõ pertranſiens ⁊ non

ſſeittia dccid , PAe- . & ſubſtantia hic nö. hoc ẽ=
eſſentia accipitur: ſed ꝓ opibꝰarq; diuitiis. Qdq; ĩfert a uolucre cæli uſq; ad pecus receſſerũt & abie

„ — — —

uct

l⸗
en

Ran

mini

r⸗
Riss
NN
1 fie⸗

iibcs
N:me
n tem

W
meno

Aped
mcdici/
om
lngri
müid,
omns
Ui; N
mmanit
iner
d⸗
uek
menn
nind
tnändh
Tinin
ugol
ſendn
1
eos,

g
tüͦ en

höt
na
n
calrti
hatch⸗
E li

Super Mierem

deñcere. Iuxta tropologiam fletus aſſumitur ſuper montes & lamentatio ſuper ſpetioſa deſerti quã
do principes peccant eccleſiæ dei nec auditur uox domini xpi eccleſiam poſſidentis: per ſanctos &

apoſtolicos uiros & a uolucre cæli uſq; ad pecora ab his uidelicet qui poſſunt in ſublime aſcendere

uſq; ad irrationales & ſimpliciores quoſq; qui receſſerunt a conciliabulo dei.
CEt dabo hieruſalẽ in aceruos harene ſiue in trãſmigrationẽ ? in cubilia draconum:z cinita/
tes iuda dabo in deſolationem:eo ꝙ non ſit habitator. ß
Dum eccleſiaſtici uiri & doctores quiq; defecerint tunc datur hieruſalem in tranſmi grationem ſi
ue aceruos arenæ: ut hereticus in ea ſermo præualeat & efficiatur cubile draconum & ciuitates illiꝰ
redigantur in ſolitudinem: nec ſit in ea diuini ſermõis habitatio. Et ille qui dicit inhabitabo & in-
ambulabo in eis: & ero deus eoruz. =ð
CQAuis ẽ vir ſapiẽs ꝗ itelligit hoc:⁊ ad quẽ verbuʒ oꝛis dñi ſiat ut annuntiet iſtud:quare periit
terra exuſta eſt quaſi deſertum:eo quod nõ ſit ꝗ pertrãſeat.Et dixit dñs qꝛ dereliquerũt legez
meã quã dedi eis ⁊ non audierunt vocem meã:⁊ non ambulauerunt in ea:: ambulauerunt poſt
pꝛauitatem coꝛdis ſui ⁊ poſt baalim quod didicerunt a patribus ſuis. —
Interrogat propheta ſi quem ſapientum in hieruſalem ualeat reperre: & eorũ ad quos fiat ſermo
dei: qui poſſint annuntiare domini uoluntatem: & cauſas reddere cur iudæa reducta ſit in ſolitu
dinem: & omnibus interfectis nullus remanſerit qui per eam tranſeat: & inducit dominum reſpon
dentem cauſaſq; reddentem: quia dereliquerunt legem eius quam dederat eis: nec audierunt uoceʒ
eius nec fecerunt quæ præcepta ſunt:ſed abierunt poſt prauitatem cordis ſui. Ergo nõ in noſtra uo/

luntate ſed in domino confidendum eſt. Prauum enim cor in hominibus & de corde noſtro exe,

unt peſſimæ cogitationes. & poſt baalim inquit abierunt quod didicerunt a patribus ſuis. Baalido
lum ſidoniorum eſt: & eſt numeri ſingularis. Baalim uero pluralis numeri: ergo nec parentum nec
maiorum error exequendus eſt: ſed auctoritas ſcripturarum & dei docentis imperiun.
CIdcirco hec dicit dominus exercituum deus iſrahel.Ecce ego cibabo populum iſtuz abſin/
thio:ſine anguſtijs ⁊ potum dabo eis aquam fellis:⁊ diſpergazʒ eos in gentibus quas nõ noue-
rũt ipſi ⁊ patres eoꝛũ:⁊ mittam poſt eos gladium donec cõſumantur. è”ècG
Paoteſt & de uicino tempore prophetari: quando capti ſunt a caldæis & proprie de hoc tempore
quando diſperſi ſunt in gentibus quas non nouerant ipſi & patres eorum: & in toto orbe diuiſi ci-
batiq; ſunt abſinthio ſiue neceſſitatibus & anguſtiis: & acceperunt potum aquam fellis: quod aut
malorum ſignificat magnitudinem: & ſempiternum captiuitatis iugum: aut certe ignorantia legis
dei pro xpᷣo antixpᷣm ſuſcepturi ſũt. Mittitur aũt gladius poſt eos ut uſq; ad interitũ cõſumãt᷑ & cer
te gladiꝰꝗ eos diuidat & nõ patiat᷑ in malũ habere cõſẽſu: ut diſpereãt in eo ꝙ mali ſunt. .
CBec dicit dũs exercituũ.Cõtemplamini ſiue intelligite:⁊ vocate lamentationes? veniant:⁊
ad eas que ſapientes ſũt mittite:⁊ pꝛoperent ſine loquantur.Feſtinent ⁊ aſſumant ſuper vos ſi/
ue ſuper nos lamentum ⁊ deducant oculi noſtri ſiue veſtri lachrimas:⁊ palpebꝛe noſtre ſine ve
ſtre defluant aquis:qm̃ vox lamentatiõis audita eſt de ſyon ſiue in ſyon.
CPropter futuram captiuitatem & euerſionem hieruſalẽ lamentatrices uocari iubet quæ ſolentin
Iuctu uoce flebili:& lacertos manibus uerberantes ad lachrimas populũ prouocare. Hic eniz mos
uſq; hodie permanet in iudæa: ut mulieres ſparſis crinibus nudatiſq; pectoribꝰuoce modulata os
ad fletũ cõcitẽt. Se ãt iũgit deus cõpatiẽtis affectu:ſiue ꝓpheta:ut ꝗcqd populꝰſuſtinet ipʒʒ ſuſtinere
& ſeẽtire ſe dicat. Qd ãt ĩfert qa uox lamẽtatiõis audita ẽ de ſyon ſtatiʒ ſeqtur quæ iſta ſit uox.
CQuomodo vaſtati ſumus ⁊ confuſi vehementer:quia derelinquimꝰterram quoniam deiecta
ſunt ſiue abiecimus tabernacula nofr. s
CVox iſta ẽ lamẽtãtiũ ſyon qũo uaſtati ſumus:& cõfuſi uehemẽter:ſtatimq; ſibiipſi reſpõdẽt & cãʒ
ſuæ uaſtationis exponũt dicẽtes: qa derelĩquimus terrã noſtro uitio atq; pctõ: & deiecta ſunt taber
nacula noſtra: quæ quaſi prætereuntes quõdam poſſidebant. Dicãt hoc & ĩ pſequutione quõdã cre
dẽtiũ turbæ: qm idcirco uaſtatæ ſũt atq; cõfuſæ qa dereliꝗrũt terrã dñi & depuerũt tabernacula fſua
Aucite ergo mulieres verbũ domini: ⁊ aſſumat auris veſtra ſermonem oꝛis eius:⁊ docete
filias veſtras lamentũ:⁊ vnaqueqʒ pꝛoximam ſuam planctũ:qꝛ aſcendit moꝛs per feneſtras no
ſtras ingreſſa eſt domꝰnoſtras diſperdere paruulos de foꝛis iuuenes de plateis. .
In ſupiore aũt capitulo dixerat uocate lamẽtationes & ueniant & ad eas quæ ſapientes ſunt mit/
tite & properent: nũc quaſi pñtibꝰ loquitur ĩ cõdẽnationem ſacerdotũ atq; doctoꝶ & uiroꝶ oĩuʒ:
nt illis ceſſantibus a doctrina iſtæ audiãt uerbũ dñi: & aſſumãt ſermones oris eius: doceãtq; filias S*.
pꝓximas ſuas plãctũ cauſaſq; lachrymarũ:qa aſcẽdit inquit mors pꝑ feneſtras noſtras ĩgreſſa ẽ domꝰ
noſtras. Qd quãquã & ſpiritaliter poſſit intelligi: eo ꝙ ꝑ oẽs ſenſus ad aĩæ interitũ mors introeat
peccatog: tñ & de babyloniorum ĩpœtu intelligi põt: ꝙ tanta ſit fortitudo & uelocitas præliãdi ut
nõ expectẽt reſerare fores: ſed ꝑ feneſtras & tecta cõſcẽdant ut domos uaſtent hieruſalem. Pereunt
autem parauuli qui foris ſunt: & ægrediutur de hiernſalem: & iuuenes ad quos ſcribit & ioannes ꝙ;
non ingrediuntur per artam & ngularn uiam quæ ducit ad uitã: ſed ambulant per plateas de ꝗ⸗
bus ſcriptum eſt: quã lata & ſpatioſa uia quæ ducit ad mortem. ä

C Zogqꝓuere hec dicit dũs ⁊ cadet moꝛticiniũ ſiue cadauera hominũ quaſi ſtercus ſuper facieʒ
regiomis ſiue campi:æ quaſi fenum poſt tergum metentis ? non eſt qui collit.
CCE Verbum hebraicum quod tribus litteris ſcribitur uocales eniʒ in mœdio nò
habet pro conſequentia & legentis arbitrio ſi legatur mortem ſi loquere. Vnde &
Ixx. & theodotion iunxerunt illud præterito capitulo: ut dicerent diſperderent paruulos de foris iu
uenes de plateis morte. Aquila uero & ſymmachus tranſtulerunt loquere ut impleret de
us prophetæ eloquia quæ ſequuntur. Hæc dicit dominus & reliꝗ́. Et eſt ſenſus cũ aſcenderit mors
per fæneſtras noſtras & ingreſſa fuerit domus hieruſalem & paruuli iuueneſq; de foris perierint in
plateis tunc erit morticinium eorum ſiue cadauera mortuorum quaſi ſterquilinium ſuper faciem
terræ: & quaſi ſtipula quæ poſt tergum metentium dimittitur: & ut inutilis nõ colligit᷑: p qᷓ oñdere
uult tätã in hieruſalem circa urbẽ cladem futuram: ut nullus ſit qui ſepelliat corruentes.
C Bec dicit dominus. Hon gloꝛietur ſapiens in ſapientia ſua:⁊ non gloꝛietur foꝛtis in foꝛtitudi
ne ſua:⁊ non gloꝛietur diues in diuitiis ſuis:ſed in hoc gloꝛietur qui gloꝛiatur ſcire ſiue intellige
re:⁊ noſce me:quia ego ſum dominus qui facio miſericoꝛdiam ⁊ iuditium ⁊ iuſtitiã i terra. Hec
enim placent mihi:ſiue quia in iſtis eſt uoluntas mea dicit dominus.

COmmãs homimum aufertur ſuperbia dum ſapientia fortitudo & opes eorum reputantur in nihi-

lum: & iſta eſt ſola gloriatio ut ſciat & intelligat ꝙ ipſe ſit dominus: qui fecit miſericordiam & iudi
tium & iuſtitiam ſuper terram: ꝙ omnia dei prouidentia & iuſtitia gubernentur: & quæ nobis non
uidentur habere rationem: iuſtitiæ Plena ſinr atq; rationis: Hæc enim ſola placent deo: & in hiis uo-
luntas illius eſt. Vbi ſunt ergo qui dicunt hominem proprio regi poſſe arbitrio: & ſic datam liberi
arbitrii poteſtatem: ut dei miſericordia tollatur atq; iuſtitia: unde & apoſtolus ſumens hoc teſtimo
nium ponit exemplum. Qu gloriatur in domino glorietur.
CEcce dies vemiũt dicit dũs ⁊ uiſitabo ſuper omnẽ qui incircũciſum habent pᷣputiũ ſuꝑ egy
ptũ ⁊ ſuꝑ iudã ⁊ ſuꝑ edõ ⁊ ſuꝑ filios hẽnon ⁊ ſuꝑ moab ⁊ ſupꝑ oẽs qui attonſi ſũt ĩ comã:habitan
tes in deſerto:qꝛ oẽs gẽtes hũt pᷣputium omnis aũt domus iſrahel incircũciſi ſunt coꝛde.
CMultarum ex quadam parte gentium & maxime quæ iudeæ paleſtinæq; confines ſũt uſq; hodiæ
populi circũcidũtur: & præcipue ægyptii & idumei amanitæ & moabitæ. & omnis regio ſaraceno
rum qui habitant in ſolitudine: & de quibus dicitur ſuper omnes qui attonſi ſunt in comam: habi-
tantes in deſerto. Non igitur gloriari debet iuda qui mixtus eſt cum gentibus ſupraſcriptis eo ꝙ pᷣ
putium non habeat ſed ex lege dei circũciſus ſit: cum & alii hec faciant qui legis mandata non ſer-
uant & ignorant deum iſrahel: nec prodeſt circũciſio quæ in ſignum data eſt: niſi mandata domini
compleantur:ſicut & comæ quæ gentem ſigniſicant: non robora corporum & fortitudineʒ pugna
torum. Quodq; ſequitur omnes gentes habent præputium: omnis autem domus iſrahel incircũci
ſi ſunt corde: hunc habet ſenſum. Cum propter ægyptios idumeos amanitas moabitas hiſmaeli
tas in ſolitudine comorantes quorum pleruq; pars circũciſa eſt omnes aliæ nationes in toto orbe ĩ
circũciſæ ſint carne: omnis domus iſrahel incircüciſa eſt corde non carne quæ incircunciſio ducit
S ad mortem. IIla etim carnis hæc ſpiritus eet. CAbPITVLVM. X.
SVVdite verbum quod loquutus eſt dominus ſuper vos domus iſrahel. HBec dicit do/-
Pminus iuxta vias gentium nolite diſcere:⁊ a ſignis celi nolite metuere:que timent gen/
EX tes: quia leges populoꝛum vane ſunt. l
CProprie aduerſus eos loquitur qui uenerantur cæleſtia: & quæ in ſigna ſunt poſita annorum tem
porum & dierum ab his extimant regi humanum genus: & ex cauſis cæleſtium terrena moderari.
Quodq; ait leges ſiue legitima populorum uana ſunt omnem humanam ſapientiam futilem eſſe
demonſtrat: & nullam in ſe habere utilitatem. .
CQAQuia lignum de ſaltu pꝛecidit opus manuũ artiſicis maſſa:argento ⁊ auro decoꝛauit illud:
clauis ⁊ malleis compegit:ut non diſſoluatur:ſiue non moueatur. In ſimilitudinem palme fabꝛi
cata ſunt ⁊ non loquentur:poꝛtata tolluntur:quia incedere non uaſẽt. MNolite ergo timere ea que

nec male facere poſſunt nec bene.
CDeſcriptio idoloꝶ quæ uenerantur gẽtes: lignũ inqt de ſaltu p̃cidit. Materia ergo idoloꝶ uilis
atq; corruptibilis opus manuũ artificis: Cũ artifex mortalis ſit: mortalia ergo & illa quæ fabricãtur
argento & auro decorauit illud: ut fulgor utriuſq; materiæ decipiat ſimplices: qui quidem error ad
nos uſq; tranſiuit: ut religionem in diuitiis arbitremur. Clauis & malleis compegitut non diſſolua-
tur: ſiue ut non moueatur. Quanta idolorum potentia quæ ſtare per ſe nequeut niſi clauis & mal-
leis cõpingantur in ſimilitudinem palmæ fabricatæ habent pulchritudinem metallorũ & picturæ
arte decorata ſunt:ſed utilitatem non poſſident qua præbeant aliquos fructus artifici. Et non lo⸗
quentur. Nihil enim in ſe uitale habent: de quibus ſcriptum eſt. Os habent & non loquentur: aures
habent & non audient. Portata tollentur: fortior ille qui portat quam illa quæ portãtur: ĩmo ĩ illo
ſenſus eſt: in hoc figura ſine ſenſu. Nolite ergo timere ea quæ nec bene facere poſſunt nec male. So/
lent enim pleriq; gentilium demones colere ne noceant & alios exorare ut præſtent beneficia. Vn/
de & illud uirgilianum eſt. Nigram hyemi pecudem zeferis fœlicibus albam. Quicqeid de idolis
iximus

Super WMieremiam.

ſen diximus ad omnia dogmata quæ ſunt contraria ueritati referri poteſt: & ipſi enim ingentia pollicẽ
P tur & ſimulachrum uami cultus de ſuo corde confingunt. Iactant grandia: & ad decipiendos ſimpli
ue ces quoſq; quaſi aureis ſenſibus & argenti eloquiis ſplendore fulgentibus imperitoruz obſtringũt
e aciem: & a ſuis inuentoribus ſublimatur: in quibus nulla eſt utilitas & quorum cultura proprie gẽ
niri tium eſt & eorum qui ignorant deum.
ew WMãõ eſt ſimilis tui domine magnus tu:⁊ magnuʒ nomen tuum in foꝛtitudine.Quis non time/
umm bit te o rex gentium.Tu es enim deus inter cunctos ſapientes gentium:⁊ vmiuerſis regnig coꝝ
mn nullus eſt ſimilis tui. Pariter fatui ⁊ ſapientes pꝛobabuntur doctrina uanitatis eoꝛum lignum
tun eſt:argentum inuolutum ſiue pꝛoductum de tharſis affertur:⁊ aurum de ophir opus artiñcis
dͤck manus erarij. Hyacinthus ⁊ purpura indumentum eoꝛum opus artiſicũ ſiue ſapientium uni
uerſa hec. Dñs aũt deus verax ẽ:iſte deus vinens ⁊ rex ſempiternus. Ab indignatione eius cõ
cnne mouebitur terra:⁊ non ſuſtinebunt gentes cõminationem eius. D
mnlee CNHæc in ſeptuaginta non habentur:ſed de theodotionis editione in pleriſq; addita ſũt: & cũ iuxta
nbe litteram uideantur perſpicua magnam habent difficultatem. Nullus enim ſimilis ẽ
deo uero: eorum deorum qui heretica arte funguntur. Omnes timebunt eum: quia rex gentium eſt
in ii⸗ Principium enim ſapientiæ timor domini: & de eo proſicimus ad charitatem ueram. Tuum eſt in/
inc quit decus:in ueritate decus: in mendatio turpitudo: quãuis heretici iuxta ſapientiam mundi quæ
irnon deſtruit ſibi ſapientes eſſe uideantur. tamen in omnibus regnis quibus lacerant eccleſiam nullus ẽ
iono⸗ ſimilis tui:dicente ſermone diuino:perdam ſapientiam ſapientum & prudentiam prudentium re-
ilberi probabo.Simul ſapientes & fatui ſunt:doctrina eorum pro qualitate uigens uel uilis eſt & ligno
elüme cCcomparatur: uel ſimilis argento propter eloquii uenuſtateʒ qui affertur de tharſis. Tharſis uel regio
indiæ eſt: ut uult ioſephus: uel certe omne pellagus tharſis appellatur & cæli habet ſimilitudinem:
ſen & tamen inuoluta eſt uerborum artificio: ſiue producta. Si enim uoluerit decipere non poterit. Et
ü aurum de hophaz. Septem nominibus apud hebreos appellatur aurum quorum unum ophaz di-
citur: quod nos dicere poſſumus obrizum ut ſplendeat in ſuperfſitie idolorum d intrin ſecus li-
t⸗ gnum eſt uiliſ; materiæ. hyacintho operiuntur & purpura ut ſuperſitie ſui oculos decipiant: dum
Gereno cælorum ſibi colorem & regna cæleſtia pollicentur: & tamen opera ſapientum ſunt uniuerſa hæc
Pwi⸗ quæ in ſæculum ſapientes putantur: cæterum apud deum ſtulti ſunt: dominus autem deus noſter
4 deus uerus eſt. Ila ergo uniuerſa mendacia: & ipſe deus uiuens. Igitur illa mortua quæ fin guntur
4 deus eſt rex ſempiternus. Hereticoruʒ umbræ ad tempus præualent: ſed longo tempore corrumpũ
. tur. Ad indignatõeʒ eius cõmouebitur terra: hi qui terrena hnt opa: & terrena ſimulachra cõfingut
cuoii & nõ ſuſtinebũt gẽtes nequaquã populũ dñi gẽtiũ multitudo q̃ dei cõminationẽ ferre nõ pualet.
3Men C Sic ergo dicetis eis dii ꝗ celos ⁊ terram nõ fecerunt pereant de terra ⁊ de his q̃ ſub celo ſũt.
Tahn CFalſis diis & ꝗ artifitioſe cõpoſiti ſũt iſta dicenda ſũt. Illi. n. nec cælos fecerunt nec terrã: quæ co/
lrt operatores xpᷣi ꝗdii uocãtur & dñi ꝑ doctrinã eccleſiaſticã magna ex parte fabricant.
wan C¶ L Sominus qui facit ſiue qui fecit terram in foꝛtitudine ſua pꝛeparat oꝛbem in ſapientia ſua: 2
to in pꝛudentia ſua extendit celos. Ad vocem ſuam dat multirudinem aquarum in celo:⁊ eleuat ſi-
. ue educit nebulam ab extremis terre:fulgura in pluniam facit ⁊ educit uẽtum ſine uẽtos de the
ictch ſauris ſuis. Stultus factus ẽ omnis homo ad ſciẽtiam:confuſus ẽ ommis artifex in ſculptili:qm̃
S falſum eſt quod conflauit ⁊ non eſt ſpiritus in eis:vana ſunt ⁊ opus riſu dignum in tempoꝛe uiſi
tationis ſue peribunt. MNon eſt ſimilis pars iacob. Qui enim foꝛmauit omnia ipſe ẽ⁊ iſrahel vir
mum ga hereditatis eius dominus ẽxercituum nomen ẽ ilii.
leran. Qui facit terram in fortitudine ſua deus pater eſt. facit autem in fortitudine ſua domino ſaluato/
en ek⸗ re. Xps enim dei uirtus & dei ſapientia qui ipſe eſt & prudentia:in quo extendit cælum. Ipſe eni di
xit & facta ſunt: ipſe mandauit & creata ſunt: loquens ad filium. Faciamus hominem ad imagineʒ
til⸗ & ſimilitudinem noſtram ad uocem ſuam dat multitudinem aquarum in cælo: omnis eniʒ doctri
nehzbt na domini de cæleſtibus fuit dicente dauid: pluuiam uoluntariam ſegregabis deus hereditati tuæ
cac cõſirmata eſt: tu uero perfeciſti eam. Et eleuat ſiue educit nebulas ab extremis terræ. Nebulæ ſiue nu
bes quibus mandauit deus ne pluerent ſuper iſrahel ymbrem educũtur ab extremitatibꝰ terræ qua
e uiis rum una nebula loquebatur. Puto enim nos deus apoſtolos oſtẽdit nouiſſimos tãquam morti de-
ciu ſtinatos: quia ſpectaculum facti ſumus huic mundo: & angelis & hominibus fulgura pluuiam fe-
ri cit. Cum enim ymber de cælo uenerit doctrinarum & arentium hominum corda ſatiarit tunc co/
olun⸗ ruſcationes inuenies & clareſcent fulgura ſapientiæ. Et educit uentos de theſauris ſuis ĩ quibus ſüt
na omnes theſauri ſapientiæ & ſcientiæ abſconditi. Stultus factus eſt omnis homo a ſcientia: licet ille

ja⸗ paulus licet apoſtolus petrus: licet moyſes & abraham ſint: ad comparationem dei cuncta eonm ſa⸗
nbe pientia nihilum deputabitur: unde & fatuũ dei ſapiẽtius eſt hoĩbus. cõfuſus eſt omnis artifex ſcul⸗
ptili qui de ſuo corde ſimulachra confinxit:falſũq; eſt:quod cõ flauit.Si aũt ſtultꝰ oĩs homo a ſcia:

len — . . — 2* 2 3 . . „*
ſtultum ẽ omne fabricatũ quod fecit & non eſt ſpũs in eis. Notandum ꝙ & in iſto capitulo uentus
& ſpũs:uno apud hebreos nomine appellatur Ruha: ſpũm aũt ſcĩſicatõis uocat qĩ hæreticoꝶ inẽ? N
n tibus non põt iueniri: uana ſunt & opꝑus riſu dignum. Quis enim non rideat cum heteticorum ſi-

oli

¶iber.ii.c.x.

mulachra ꝑſpexerit aut cum ruſtica ſunt quæ dicũtur: & lignũ eſt aut pulchro ſermone cõpoſita &
reperietur argentum: aut certe de proprio ſimulata ſenſu: & fruſtra auri ſimilitudinem pollicentur.
In tempore uiſitationis ſuæ peribunt.Ad tempus ualet hereſis ut electi quiq; manifeſti fiant & pro-
bati ſint: cum autem uiſitatio dei uenerit & oculis ſtulta reſpexerit omnia conticeſcunt. Non eſt ſi-
milis his pars iacob eorum qui ſupplantauere iudæos & quotidie deſtruunt hereticos. Pars autem
ſanctorum deus eſt: de quo propheta dicit: pars mea dominus. Qui enim formauit omnia ipſe eſt
ui fecit omnia: atq; plaſinauit tam in animo quam in corpore: & ifrahel uirga hereditatis eius eſt.
mnis ꝗ directus in deo eſt uel ſenſu cernit deũ ſceptrum ẽ hereditatis eius cuiꝰ nomẽ dũs oĩpotẽs
ẽ ſiue uirtutũ:hoc eni ſonat dñs exercituũ: in hebraico ſcriptum eſt: dominus ſabaotch.
CCõgrega de terra confuſionem tuaʒ que habitas in obſidione:quia hec dicit dominus.Ecce
ego lõge ꝓhitiã hitatoꝛes terre ĩ hac uice:⁊ tribulabo eos vt inueniantur. LXX.

CCCõgregauit de foꝛis ſubſtantiam ſuam que habitat in munitione quia hec dicit dominus.Ec

ce ego ſupplantabo habitatoꝛes terre huius ⁊ tribulabo eos vt inueniantur.
CPræcipitur hieruſalem ut quicquid habet foris ſubſtantiæ in urbem munitiſſimam congreget: &
longe obſidioni paret alimenta.Se enim nequaquam ut prius de futuro: & longo tempore com/

minari: ſed de uicina captiuitate: quæ iam iã ſit uentura. Congrega inquit & de foris & de terra hoc

eſt ex agris ſubſtantiam tuam ſiue confuſionem:quicquid enim habes confuſione dignuʒ eſt: quæ
licet præpares hæc ſuper his domini dicta cognoſce. Ecce ego in iſto tempore prohitiam ſiue ĩſtar

fundæ iaciam longe habitatores terræ huius. Pro quo. xx. interprætati ſunt: ſupplantabo & cadere

faciam. Pro quo uerbo hebraico Aduila & ſymmachus interprætati ſunt. “
& eſt ſenſus.Inſtar fundæ cum omni impœtu abiiciam: & ſic eos obſideri faciaʒ. Sicq; tribulabo &
coanguſtabo ut omnes in urbe reperiantur & effugere nequeant malum
CAhe mihi ſuper cõtritiõe mea peſſima plaga mea. LXxX.
CAhe ſuper contritione tua peſſima plaga tua.
Cluxta hebraicum ipſa hieruſalem loquitur ꝙ uehementer afflicta ſit & plagam ſuſtineatĩſanabilẽ
Iuxta.Ixx. uero ꝓpheta loqtur ad hieruſalẽ: & plangit eam ſuper contritionem & plagam ſui.
CEgo aũt dixi plane hec inſirmitas mea eſt:⁊ postabo ulnd ſiue appꝛehendit me.
MNpſa loquitur hieruſalem quicquid patior mea culpa patior: intelligo uulnus meum quod appᷣ⸗
hendit me ſiue iram domini ſuſtinebo quoniam peccaui ei.

CTabernaculum meũ deſtitutũ ẽ:oẽs funiculi mei diſrupti ſunt:ſiue oẽs pelles mee ↄcuſſe ſũt

nilii mei exierunt a me:⁊ non ſunt ⁊ non eſt qui extendat ultra tentoꝛium meum:ſiue non eſt locꝰ
ultra tabernaculo meo:⁊ qui erigat pelles meas.
CSubuerſionem urbis ſuæ tam facile plangit hieruſalem: ut nequaquam muros & mœnia omnia
funditus eruta ſed tabernaculum atq; tentorii ablationem putes tabernaculum inquit hoc eſſe: ha/-
bitatio mea repente ſublata eſt: omnes funiculi mei diſrupti ſunt: Seruat tabernaculi methapho/
ram ſiue omnes pelles meæ concuſſæ ſunt. Filii mei exierunt a me ſiue & pecora mea quod a. Ixx.
additum non ſtat inæta hiſtoriam. In longa enim obſidione quomodo oues & pecora auferri pote
rant de hieruſalem quæ etiam ſi fuiſſent fames conſumpſerat.Et non inquit ſubſiſtũt ſiue non ſunt
Neq; enim tranſlati ſunt in caldæam: ſed magna pars eorum interfecta pœnituſq; delæta eſt. Non
eſt qui extendat ultra tentorium meum:mon eſt qui me inſtauret: & murorum meorum fundamen
ta qui ad ſolum uſq; proſtrati ſunt.

Anuia ſtulte egerint paſtoꝛes:⁊ dominuʒ non queſierint pꝛopterea non intellexerunt ⁊ omnis .

grex eoꝛum diſperſus eſt.
CPer tranſlationem paſtorum atq; omnium principum culpa & diſperſio populi deſcribitur: quia
enim principes ſtulte egerunt nec quæſierunt dominum quem toto debuerunt corde perquirere
idcirco mala uenientia non uiderunt: ſiue non intellexerunt dominum: & omnis multitudo hie-
ruſalem huc illucq; diſperſa eſt.
Cox auditionis ecce venit ⁊ cõmotio magna de terra aquilonis vt ponat ciuitates iuda ĩ ſoli-
tudinem:æ habitaculum draconum:ſiue cubile ſtructionnm.
CEt ut ſymmachus interprætatus eſt ſyrenarum:pro quo in hebraico poſitum eſt. Verba pro
phetæ. Ecce inquit ſonitus & fremitus babylonii uenientis auditur: magnaq; cõmotio ſiue teremo
tus de terra aquilonis ut omnes urbes iudæ habitatoribus interfectis redigat in ſolitudinem: & fa-

ciat pro hominibus dracones habitare: & cuncta animata uenenata: ſiue ſtructiones quod & ipſum

animal ſolitudini familiare ẽ & in deſertis naſcit᷑ & nutrit᷑: aut certe ſyrenas monſtra quedaʒ & de/
monum fantaſmata poſſumus intelligere. Hæc omnia quæ && præteritus & preſens ſermo deſcrip/
ſit ad perſequutionis eccleſiæ referamus tempora: quando tabernacula domini ſubuertuntur: & oĩs
habitatio eccleſiæ redigitur in ſolitudinem: & ut iſta uniuerſa ueniãt culpa paſtoꝶ ẽ:qui ſtulte ege/
rũt & dum nõ queſierũt nec intellexerũt eum: & idcirco grex omnis diſperſus eſt.
CScio quia nõ eſt hominis via eius:nec viri eſt ut ambulet⸗ dirigat greſſus ſuos.
CErubeſcant noui prædicatores qui aiunt: unumquemq; ſuo arbitrio regi cum & hic propheta di
cat

int
lenn
h⸗
nck „
en
ek
e .
aid

E
inste

grepes
Ne con
tem boe
ek⸗ gue
he iſtar
aere

lcbo &

mndid⸗
lu

dp⸗

uſe ſäͤr
o

inomni
ceſel⸗
ethapdo
ſod al.
ſenie
on fun
. Non
ndawen

ommNis

r: quin
ruike
do bi⸗

cniſcr

ab
6 4 ,
pn
ace,
i⸗
1 0
eege

S vper Mierer I iam .

cat:non eſt hominis uia eius: & dauid in lyrico canit carmine. A domino greſſus hominis dirigen
tur: & uiam eius uolet nimis. Siue hic fenſus eſt quod a babyloniis ſuſtinemus non eſt eorum forti
tudinis: ſed noſtri meriti & indignationis tuæ.
CCoꝛnipe me domine:verũtamen in indicio ⁊ non in furoꝛe tuo ne forte ad nihiluz redigas me
effunde indignationem tuam in gentes:que non cognouerunt te ⁊ ſuper pꝛouintias ſiue gene⸗
rationes que nomen tuum non inuocauerunt:quia deuoꝛauerunt iacob ⁊ locum eius cõſumpſe/
runt:⁊ decus uel paſcua diſſipauerunt:ſiue ad ſolitudinem redigerunt.
CHunc locum & in pſalmo legimus. Domine ne in furote tuo corripias me: neq; in iratua arguas
me. Et eſt ſenſus. Mœremur quideʒ omnia quæ ſuſtinemus & multum mœremur maiora quã pa
timur. Verũtamen hoc obſecro: ut quaſi pater me corripias non quaſi aduerſarius: ut me emendes
quaſi filium & non punias quaſi immicum. Caſtigas enim omnem filium quem recipis dolorem
ac flagellum emendas hieruſalem. Hoſtes autem qui non nouerunt te & prouintiæ ſiue regiones
quæ non inuocauerunt nomen tuum nequaquã tuum debent ſentire iuditium: ſed indignationeʒ

Tradidiſti enim nos ut emendaremur. Illi autem aggrauauerunt iugum ſuum: ſenis non peperce-

runt & paruulos afflixerunt: comederunt nos & pœmitus deuorauerunt. & in tantam ſolitudinem

redigerunt hieruſalem: ut publicarum & priuatarum edium omnia diſſiparent: & populum tuum
iinterkhcerent. CAPITVLVM. XI. ”8l
S ; Erbum quod factum eſt ad hieremiam a domino dicens Audite verba pacti ſine te
ſtamenti huius ⁊ loquimini ad viros iuda:⁊ habitatoꝛes hieruſalẽ ? dices ad eos.Hec
gqicu dominus deus rahel. ððW
CNon quidem eſt poſitum in titulo ſub quo tempore & ſub quo rege & quoto anno eius:hæc pro
phetia facta ſit. Sed intelligimus uel priori prophetiæ & tempon hæc eſſe iungenda: uel certe
poſt aliquod temporis interuallum prioris prophetiæ hunc domini ad prophetam factum eſſe ſer-
monem. Notandum eſt autez ꝙ uerbum berith aquila & ſymmachus ſemper pactum. Ixx. & theo⸗
dotio teſtamentũ ĩterprætati ſũt. Proprie at nüc ad hieruſalẽ & ad uiros tribꝰiudæ ſermo dirigitur

¶ aledictus vir ꝗ nõ audierit verba pacti huius quod pꝛecepi patribꝰ veſtris:ĩ die qua edu

xi eos de terra egypti de foꝛnace ferrea dicens. Audite vocẽ meaʒ:⁊ facite omnia que pꝛecipio
vobis:⁊ eritis mihi in populũ:⁊ ego ero uobis in dñʒ.

CNon propter gentium priuilegia: non propter circunciſionis iniuriam & otium ſabbati: ſed pro/

pter obedientiam & deus efficitur populi iſrahel & populus eius. Et hic quidem quaſi ad ſeruos Ilo

quitur ut placeant deo. In euangelio uero dominus ad diſcipulos. Vos inquit amici mei eſtis ſi fe/
ceritis quæ ego præcipio uobis. Iam non dicam uos ſeruos: quia ſeruus neſcit quid faciat dominus
ſuus. Vos autem dixi amicos: quia omnia quecunq; audiui a patre meo nota feci uobis. Cumqʒ; ami
ci mei fuerint de amicis tranſeunt in filios: quot quot enim recœperunt eum dedit eis poteſtatem ſi
lios dei fieri:unde amicis & filiis præcipit eſtote perfecti: ſicut & pater ueſter perfectus eſt: ſimilitudi⸗
nem imperans non equalitatem. Et ibi obedientia mandatorum eſt hic ſimilitudo dei. Quodq; ait
In die qua eduxi uos de terra ægypti de fornace ferrea: dat nobis intelligentiã ꝙ; caminus & fornax
ſerrea atq; ſuccenſa tribulationis: & pœnæ ſigniſcet magnitudinem: non aliquem locuʒ pœnæ fer
ri materiæ præparatum. H
CAUNt ſuſciteʒ iuramentuz quod iuraui patribus veſtris daturuz me tis terrazʒ fluentem lacte ⁊
⁊ melle:ſicut eſt dies hec
CPatres uidentur accipere quando accipiunt filii abrahæ: promiſſio completur in poſteris: Terram

autem lacte & melle manantem hyperbolicæ debemus accipere pro rerum omnium habundantia
ut eſt illud. Mella fluant illis ferat & rubus aſper amomuz: & iterum. Et paſſim riuis currentia uina

repræſſit. Aut certe tropologice terram lacte & melle manantem xpi eccleſiã ſẽtiamꝰĩ qua paruuli
atq;ʒ lactentes educamur per ſidem ut poſſimus ſolidum cibum capere.

CEt reſpõdi ⁊ dixi. Amẽ dñe. (pro quo.lxx.) Fiat dñe.(hoc enim amen ſigniſcat trãſtulerũt.)

Dixerat dominus iuraui patribus ueſtris daturum eis terram lacte & melle manantem ſicut rebus
ipſis hodie comprobatur propheta diligens populum ſuum occupat uocem domini: & cupit uera
eſſe & in perpetuum permanere quæ dicta ſunt. Vnde ait. Vere domine impleſti quod pollicitus es
ſiue fiat domine:hoc eſt ſemper maneat quod dediſti. H SL
Et dixit dominus ad me uociferare:vel lege omnia verba hec in ciuitatibus iuda ⁊ foꝛis hie/
ruſalem dicens. Audite verba pacti huius ⁊ facite illa. M
CClemẽtiſſimꝰdeꝰfrequẽter futura pᷣdicit: ut tãdẽ durus ad credẽdũ animꝰ molliatut. Prædicit aùt
tã in urbe hieruſalẽ quã foris ĩ agro ut quoꝑ cõe diſcrimen eſt eadem pœnitudo ſit.
CAuia conteſtans conteſtatus ſuʒ patres veſtros in die qua eduxi eos de terra egypti:uſq; ad

diezʒ hanc. Mane conſurgens conteſtatus ſuʒ dixi: audite uoceʒ meaz:⁊ nou audiuerunt nec icli
nauerunt vocem ſuã: ſed abierunt unuſquiſqʒ in pꝛauitate coꝛdis ſui mali:⁊ induxi ſuꝑ cos oiĩa

verba pacti huius que pꝛecepi ut facerent ? non fecerunt.
Cklucuſq; in ſeptuaginta non habetur: quodq; ſequitur. Et non fecerunt ab eis poſitum eſt & cun

ſuperioris capituli fine ſotiatum: in quo ſcriptum eſt audite uerba pacti huius: & facite illa & non

fecerunt: quid ſit autem de mane conſurgere & dei uerba per prophetas ei frequẽter ĩgerere & edu-
cere eos de ægypto & ſepius amonere & dicere audite uocem meam: & illos abiiſſe poſt prauitateʒ
cordis ſui: & poſtea eis reddere quæ mœrentur & accipere: ante iam diximus.
CEt dixit dominus ad me. Inuenta eſt coniuratio in uiris inda:⁊ in habiratoꝛibus hieruſalem
reuerſi ſunt ad iniquitates patrum ſuoꝛum pꝛioꝛes qui noluerũt audire uerba mea. Et hi ergo
abierunt poſt deos alienos ut ſeruirent eis. Irritum fecerunt domus iuda ⁊ domus iſrahel pa
ctum meum:quod pepigi cum patribus eoꝛum.
CPro coniuratione quam nos iuxta ſymmachum interprætati ſumus aquila: & Ixx. & theodotio
tranſtulerunt: quam nos colligationem poſſumus dicere: unde & athalia cum in templo
ſibi parari inſidias dephẽdiſſet: eodẽ uerbo loquuta eſt cõiuratio cõiuratio.Proprie aũt hoc uerbo
ſcriptura abutitur quando non ſubito fortuitoq; peccato: ſed paratis inſidiis & coniuratione tendi
tur ad delictum: & pari mente unoq; ſtudio id agunt ut dei mandata contẽnant dicitq; & patres &
filios una mente pariq; ſententia neglecto deo iola ueneratos: tam iſrahel quam domũ iuda: hoc
eſt tam decem tribus quam duas quarum imperium erat in hieruſalem: ut quorũ in cõtemptu dei
unum ſtudium fuit: par ſit in ſuſtinenda captiuitate ſupplicium.
CAQuãaobꝛem hec dicit dominus.Ecce ego induco ſuper eos mala:dẽè quibus exire nõ poterũt
7 clamabunt ad me ⁊ non exaudiam eos.Et ibunt ciuitates iuda ⁊ habitatoꝛes hieruſalez ? cla/⸗
mabunt ad deos ꝗbus libant ⁊ non ſaluabunt eos ĩ tempoꝛe afflictõis eoꝛum.
Non exaudit deus in tempore neceſſitatis & anguſtiæ: quia & illi audire uocem domini nolue-

rũt: quod ſaul paſſus eſt. Cum eniʒz philiſtin agmina reformidãs uerbũ dñi nõ mœruiſſet accipe:
conuerſus eſt ad phitoniſſam ut ab idolis diſceret ꝙ inſtantia orationis ac fletuũ a domino debuit

extorquere: per quæ diſcimus etiam ſi dominus non exaudierit nequaquam eſſe ceſſandum nec
confugiendum ad demones qui cultores ſuos adiuuare non poſſunt: ſed ad domini auxilium qui
cito iratus flectitur: & mutat ſententiam ſi & hi quibus iratus fuerit cõmutẽtur. Totum aut nunc qd
dicit᷑ ad tribũ iuda ptinet: & ad urbẽ hieruſalem quibus inſtat captiuitas. “

CSecundum enim numerum cinitatum tuarum erant dij tui iuda:ꝛ ſecundum numerum uia

rum hieruſalem poſuiſti aras confuſionis ad libandum baalim.
CLegamus regum & paralipomenon libros & inueniemus iudam & hieruſalem multo quã iſrael
peiora feciſſe:ut quot habebant urbes tot haberent idolorum ſpeties. Et quot erãt ĩ urbe hieruſalezʒ
darn & uiage capita: tot hẽrẽt aras ĩ cõfuſionẽ ſuã ĩ ꝗbꝰ idolis baalim uictimas imolarint.

Tu ergo noli oꝛare pꝛo populo hoc:⁊ ne aſfumas pꝛo eis laudem⸗ orationem:quia non exau⸗/

diam in tempoꝛe clamoris ad me:in tempoꝛe afflictionis eoꝛum.
Præcipitur hieremiæ ne uelit pro eis dominum depræcari in quos iam eſt conſumata ſententia:
ne uideatur oratio eius infirma: & propriis ſceleribus non exaudiri. Noli iquit orare pro eis nec lau
dem aſſumere: ut replicando ueteres hiſtorias clementiæ qua eis ſemper miſertus ſum: & laudãdo
meam nitaris mutare ſententiam. Et ſi enim hoc feceris non exaudiam eos:qui me neceſſitatis tem/
pore rogare coguntur. Ex quibus diſcimus fruſtra aliquem rogare pro alio cum ille non mœreatur
accipere pro quo rogatur deus.
CAQAuid eſt ꝙ dilectus meus in domo mea fecit ſcelera multa. Nunquid carnes ſancte auferẽt
a te malitias tuas in quibus gloꝛiata es: Oliuam vberem pulchꝛam fructiferam ſpetioſam vo⸗
cauit dominus nomen tuum ad vocẽ loqle grandis exarſit ignis in ea ⁊ cõbuſta ſũt fructeta ei.
Dilectum & amantiſſimum uocat populum iuda:qui in templo eius poſuit & ueneratus eſt ido/
la: & in eo ſe putat iram dei placare ſi multas hoſtias imolet & gloriatur ĩ ſacrificiorum multitudine
malitias peccatorũ auferre non poſſunt. Comparat autem hieruſalem ſiue omnẽ populum iu-
æorum oliuæ pulchræ atq; fructiferæ quæ exaltata per ſuperbiam: nequaquam egit humiliter nec
intellexit creatorem & dominatorem ſuum ſed ellata per ſuperbiam & loquuta granditer domini
igne ſuccenſa eſt: ita ut comburerentur & redigerent᷑ ad nihilum rami ſiue fructeta eius: ideſt omnis
populus aduerſariorum gladio deleretar Hicſend- ſub alio loco eſt: ubi dicitur ad hieruſalẽ. Ego
te plantaui uineam frugiteram: omne ſemen uerum:quomodo conuerſa es in amaritudinem uitis
alienæ? quando deſtruuntur maceriæ illius: & uaſtat eam aper de ſilua:& omnes beſtiæ deuorãt fru
ctus illius? dicamus iſtud capitulum principibus eccleſiarum quid eſt ꝙ dilectus meus ĩ domo mea-
fecit ſcelera multa? uel certe diuitibus qui cum aliena diripiunt & non auferant malitias cordis ſui
putant ſe dei clementiam mœreri. Nũquid carnes ſanctæ auſerent a te malitias tuas in quibus glo/
riata es? At nunc publice recitantur offerentium nomina: & redemptio peccatorum uertatur ĩ lau/
dem: mec meminerunt uiduæ illius in euangelio quæ in gazophilatio duo era mittendo omnium
diuitum uicit donaria.
CEt dominus exercitunm qui plantauit:? loquntus eſt ſuper te maluz pꝛo malis domus iſrael
7 domus iuda que fecerunt ibi ad irritandum me libantes baalim.

COliuam inquit uberem pulchram fructiferam uocauit te deus tuus atq; plantauit. Sed quia ad
uocem

Super ꝛMieremiam

be.

in npecez lonuxlæ Rrie ci dci uu flãma deſcendit & cõſumpſit omnes ramos tuos. propterea qui te
i 1 a c loquutus eſt ſuper te malum non iniqunate ſententiæ nec ſubita prauitate ſer-
monis: ſed pro malis quæ fecerunt ſibi domus iſrahel & domus iuda & ſtudioſe egerunt: libantes
it baalim ut me ad iracundiam prouocarent. Cumq; boſſit deus fa cere quæ uult reddit cauſas ne face
Ps.50. Té uideatur imuſte: ſecundum illud qd ſcriptũ eſt: ut iuſtificeris i ſermonibꝰtuis & uĩcas cũ iudicaris
CTu autem domine demõſtraſti mihi ⁊ cognoui:oſtendiſti mihi ſtudia eoꝛũ:⁊ ego quaſi agnꝰ
n manſuetus qui poꝛtatur ad uictimam:⁊ non cognoui quia ſuper me cogitaueꝛunt conſilia. MMit
l tamus lignum in panem eius: ⁊ conteramus eum de terra uiuentium ⁊ ne memoꝛetur nomen
eiꝰ amplius.Tu autẽ domine ſabaoth qui iudicas iuſte:⁊ pꝛobas renes ⁊ coꝛ:uideam vltioneʒ
nune tuam ex eis:tibi emm reuellaui cauſam meam. r
N Omnium eccleſiarum conſenſus iſte eſt ut ſub perſona hieremiæ a chriſto hæc dici intelligãt ꝗ;
Geti pater ei monſtrauerit quomodo eũ oportebat loqui & oſtẽderit illi ſtudia eorũ: & ipſe quaſi agnus
en ductus ad uictimam non aperuit os ſuum & non cognouit ſubauditur peccatuz. Iuxta illud quod
in ab apoſtolo dicitur. Qui cum non cognouiſſet peccatum pro nobis peccatum factum eſt: & dixe/
nptn d runt mittamus lignum in panem eius crucem uidelicet in corpus ſaluatoris. Ipſe eſt enim qui ait.
Eygo ſum panis qui de cælo deſcendi: & eradicemus ſiue conteramus eum de terra uiuentium. Hoc
hoterin enim ſcelus animo cogitauerunt: ut nomen eius delerent in perpetuum: ſed econtrano iuxta aſſũ/
ezech⸗ pti corporis ſacramentum loquitur filius ad patrem: & impræcatur iudicium eius dum laudat iuſti
tiam: & inſpectorem renis & cordis inuocat deum: ut ipᷣe reddat populo quod mœretur: & dicit ui
inohne⸗ deam ultionem tuam ex eis: eorum uidelicet qui in ſcelere perſeuerant: & non eorum qui utuntur
te ad ꝑœnitentiam: de illis ait in cruce. Pater ignoſce illis quod enim faciunt neſciunt. Reuelatq; pa/
debiit tri & aperit cauſam ſuam: quia nullo ſuo mœrito ſed ſcelere populi crucifixus eſt dicẽs. Ecce uenit
um hee princeps mundi huius & inuenit in me nihil. Iudæi & noſtri iudaizantes hæc ex pſona hieremiæ
un qui Uici intelligunt: qui propter uaticinium futurorum: & ingruentia captiuitatis mala hæc cum apo-⸗
– ſtolo ſuſtinuiſſe confirmant: ſed neſcio quomodo poſſint approbare cruciſixum eſſe hieremiam
cum hoc ſcriptura non memoret:niſi forte cogitauerint & non fecerint. r
una C Pꝛopterea hec dicit dominus ad uiros anathot qui querunt animam tuam:⁊ dicunt non ꝓ⸗
phetabis in nomine domini:⁊ non moꝛieris in manibus noſtris:pꝛopterea hec dicit dominus
iitl exercituũ.Ecce ego uiſitabo ſuꝑ eos:iuuenes moꝛiẽtur i gladio.Filii eoꝝ ⁊ ſilie eoꝝ moꝛiẽt ĩ fa
ii me:⁊ relige nõ erũt ĩ eis. Inducã enim malũ ſuꝑ uiros anathot annũ viſitationis eoꝛuum.
CVidetur hoc ſuperiori ententiæ contraire: quia uolumus approbare ex perſona chriſti dicta eſſe
* quæ dicta ſunt: & non ex hieremiæ qui propriæ habitabat in uiculo anathot: qui ab hieroſolymis
tribus diſtabat millibus. Sed ſi intelleximus ethimologiam opidi anathot: quod interprætatur obe
bnmi dientia: liquido monſtrabitur uiros anathot qui quondam domini præceptis obtemperarunt⸗oẽs
mi dici iudæos & maxime habitatores urbis hieruſalem in quos extrema uenit ſententia ut obſidiõis

i malis gladio fame & peſte interirent: ut autem nos omni interprætationis moleſtia liberemur il-
Mr lam ſequamur regulam: ꝙ omnes prophetæ in typum domini ſaluatoris pleraq; gefſerint: & ꝗeꝗd
Mn iuxta præſens tempus completum ſit in hieremia hoc in futuro de domino prophetari.

“ CCEXPLICIT LIBER SECVNDVS. INCIPIT
PROLOGVS LIBRI TERIII. Z
a t EEFPtrnæum angué fabulæ ferunt multis ex medio capite pullulaſſe ſerpentibus:
olm & ſcyllam ſiculi monſtrum freti facie quidem uirginali: ſed ſuccitam canibus
Uckuc öööin miſerog latraſſe naufragia: iuncto ĩ eodẽ littoræ ſirenaꝶ mortifero carmie:
wettic Aquæ ut uitaret ulixes homericus clauſiſſe aures dicitur: & malum inexpugna/
litn 1 beile prudenti uitaſſe conſilio. Hoc ego cum facere cuperem & hereticorum ra
D Deiem declinare: & iuxta himmenium poetam mihi canens: & meis: illud prophe
iluern nncum reuoluerem: cum conſiſteret aduerſum me peccator obmutui & ſillui a
1 onid bonis: non eſt paſſus diabolus me optata quiete contentum: ſcnipturarum ſan/
tom darum explanatiom inſiſtere: & hominibus linguæ meæ hebreorũ græcoruq;
lyr eruditionem tradere:ſed id agit diebus & noctibus: & aperte & per iſidias: ueris falſa miſcẽdo imo
nen un uniuerſa mendatia ſubdole melle circumliniens: ut qui audit uerboruʒ dulcedinem uenena pecto
rin tis non formidet: pacem pollicetur ut grauiora bella exerceat: ridet ut mordeat: manum offert: ut
noner ex improuiſo ſimplicem interficiat abneer. Nimirum hoc illud eſt quod apoſtolus loquebatur. Nõ
riufſi enrnim eius ignoramus aſtutias. Hic tacet alibi criminatur: mittit in uniuerſum orbem æpiſtolas bi-
go blinas: prius aurificas nunc maledicas: & patientiam noſtram in chriſti humilitate uenientem male
Gntv conſcientiæ ſignum interprætatur: ipſeq; lupus latrat per alpinum canem grandem & corpulentuʒ
vmnun qui calcibus magis poſſit ſæuire quam dentibus: habent enim progeniem ſcoticæ gentis: de brita
nmorum uicinia qui iuxta fabulas poetarum inſtar cerben ſpiritali percutiẽdus eſt clauo: ut æterno
ſenl cum ſuo magiſtro plutone ſilentio conticeſcat:uerum hoc alias.nunc in hieremiam tertium aggre d

diat librum in quo conabor frater euſebi latiſſimos explanationis campos.

Liber.iii.c.xii.

EXPLICIT PROLOGVS INCIPIT LIBER TERTIVS CAPITVLVM. XII.
AUſtus quidem es domine ſi diſputem tecum:ſiue quia ſatiſfatiam tibi:verũtamen iu/
dicia loquar ad te. Quid eſt ꝙ via impioꝛum pꝛoſperatur. Bene ẽ hominibus qui pꝛe
uaricantur ⁊ iniq; agunt. Piantaſti eos ⁊ radicem miſernunt. Mꝛoſitiunt ſiue genera/
uerunt ſilios:⁊ fatiunt fructum:pꝛope es oꝛi eoꝛum:⁊ longe a renibus coꝛum.
CContra omnes quidem inique agentes iſta diſputatio eſt: & ſeptuageſimi ſecundi pſalmi breui-
ter ſententia compræhenditur: in qua propheta ait. Quare bonus iſrahel deus rectis corde: mei ãt
pœne moti ſunt pedes:pœne effuſi ſunt greſſus mei: quia zelaui in peccatoribus pacezʒ peccatoruzʒ
uidens: & cætera. Sed proprie contra hereticos dicitur: qui cum ſint impii uia eorum proſperat᷑: ge/

nerantq; filios quos in hereſi deceperunt: & præuaricant & iniq; agunt: ita ut eccleſiam ſpolient: &
dum in prauitate ſententiæ perſeuerant iactant ſe a deo plantatos: & radicem miſiſſe: generaſſe fili-

lios & attuliſſe fructũ:ꝗ cũ xpᷣi nomen ſæpius replicent hĩtatorẽ ſuum nõ hñt deũ:iuxta illud æſaie
populus hic labiis me honorat cor autem eius longe eſt a me.
CSt tu domine noſti me ⁊ vidiſti me:⁊ pꝛobaſti coꝛ meum tecum:congrega eos quaſi gregem
ad uictimam ⁊ ſanctiſica eos in die occiſionis.
CNullum inquit ſcandalum eſt ꝙ impii ſiue heretici omnes iſto tempore floreant:tu enim domi/
ne noſti me & uidiſti me:& probaſti cor meum tecum:quem ita nouit pater deus quomodo filium
ſuuʒ? nemo enim cognoſcit filium niſi pater: & nemo cognoſcit patrem niſi filius:& cui uoluerit ſi

lius reuelare:licet inquit profitiant licet filios generent & fatiant fructum heretici & prope ſis tu ori

eorum:& longe a renibus eorum conſcientia tamen non parua eſt conſolatio ꝙ quaſi pecora ſagi-
nant ad uictimam congrega eos in urbe hieruſalem ſiue in ſua cõciliabula: ut quaſi uictimæ cædãt᷑
in mortem: & tunc ſanctificentur cum eccleſiaſtico fuerint mucrone iugulati. Interfectio enim he/
reticorum ſalus eorum eſt qui decœpti fuerant. YMUD ðð
CAſaqʒ quo lugebit terra ⁊ herba omnis regionis ſiccabit᷑ ꝑpꝑ malit iã habitãtiũ in ea cõſũptũ ẽ
ammal ⁊ volucre qm̃ dixerũt. Nõ videbit nouiſſima noſtra ſiue non uidebit deus vias noſtras
CQuicquid in mundo uel bonorum accidit uel malorum: non abſq; prouidentia & fortuito caſu

accidit:ſed iuditio dei terra nunc ſterilis eſt:herba ſiccatur:uis noſce rationem ? malitiæ habitato/

rum eius hoc faciunt: ita etiam animalia ſuper terram & uolatilia cæli conſumãtur quia in uſus ho/
minum hæc creata ſunt omnia: qui in tantam conſurgere blaſphemiam ut dicerent deum ignora/

re uias ſuas: & neſcire quid unuſquiſq; paſſurus ſit. Quod autem dicit uiq;quo illud ſigniſicat per-

manere iram dei:quia animus peccantium

Si cum peditibus currens laboꝛaſti:quomodo contendere poteris cum equis ſi in terra pa/
cis conſiſa es quid facies in ſuperbia ſiuè fremitu ioꝛdanis? H
CSi inquit te crebra uicinatum gentium captiuitas fatigauit moabitarum & amonitarum philiſtiz
& idumæorum: quid facies ad lõgam captiuitatem quæ te ad caldæam uſq; ductura eſt? & cõparat
pedites equitibus quia re uera & iuxta hiſtoriam omies perſæ uniuerſa caldæa & regionum illaruz
exercirus gaudet equitatu. Iſtæ autem gẽtes quas ſupra memoraui propter difficultatem locorum
non tam pugnæ aptæ ſunt quam htrccinioderuate methaphoram & dicit: ſi cum peditibus cur/
rens laſſitudine defeciſti: quid facies ſi æquis curſum tuũ uolueris coequare? Et ſi in terra tua aliqu
hũiſti fiduciã quid actura es cũ iordanẽ tranſieris & illius gurgites ſuſtinueris.
CNãꝛ? fratres tui ⁊ domus patris tui etiam ipſi pugnaucrũt aduerſum te:⁊ clamauerunt poſt
te plena uoce:ne credas eis cum locuti fuerint tibi bona.
In tantum inquit grauiſſimis iordanis operieris fluctibus: & æquitum te de longe uenientiũ mul
titudo uaſtabit: ut fratres quoq; tui idumæi qui de loth ſtirpe nati ſunt moab & amon etiam ipſi tẽ
pore neceſſitatis & anguſtiæ dimicent contra te & inſultent tibi: unde caue ne uelis eis credere: &
ſpem habere conſanguinitatis per quam maiori in te quam hoſtes odio deſæuiãt. Poteſt hoc & de
ſaluatore accipi ꝙ fratres eius & domus patris eius pugnauerunt contra eum & clamauerunt plena
uoce crucifige cruciſige eum: non habemus regem niſi cæſare..
Religꝗ domũ mea:cdimiſi hereditatẽ meã:dedi dilectã animã meã in mann inimicoꝛũ eius.
Facta ẽ mihi hereditas mea quaſi leo in ſilua dedit cõtra me vocem:ideo odiuieam.
CQui in euangelio loquutus eſt. Surgite abeamus hinc. Et iterum relinquetur uobis domus ue,

ſtra deſerta: hic etiam in propheta eadem cõminatur: & quod facturus ẽ feciſſe ſe dicit: hereditas eni

domini iſrahel & funiculum hereditatis eiꝰ. Qd aũt ait: dedi dileftam animam meam in manu im
micorum eius: illud eſt: potaſtatem habeo ponendranimam meam: & poteſtatẽ habeo reſumendi
illam. Facta eſt autem hereditas quõdam domini populus iudæoruz contra eũ quaſi leo ĩ ſilua qũ
pari aduerſus illum in paſſiõe uoce clamauit: & ꝗa dedit cõtra eũ uocem ſuam: ideo eam odio hũit
& abiecit: & ꝗ quòdã fuit dilecta atq; cariſſima nunc appellatur odioſf.
CNunquid auis diſcoloꝛ hereditas mea mihi:nunquid auis tincta per totum? venite congre/
gamini omnes beſtie terre pꝛoperate ad deuoꝛandum. LCxxXx. .
CNunquid ſpelunca hiene hereditas mea mibi:an ſpelunca in circuitu eius ſuper eã: Per
gam

—

M
de

dei⸗
Mi
Cn
Ni,
Nun
Wih
lzli

gagn

ndon
voflin
oientt
Emotl

d
2 cedi⸗
mümhe,

dfünit
Spoſas
huto an
Habitno
Asho⸗
ignotey
en der⸗

em ,

nhküt,

Laiu
ni;
loon
nbagaen
mnu

amnt
entinn
dam
Medens
Thocd

—RD

Nüddi

r
sc
n
neni
ugu
Con

e

Suhper Mieremiam.

gite congregate omnes beſtias agri:? veniant ⁊ comedant eam. l
CAuem diſcolorem tinctamq; per totum iuxta litteram pauum uocat. Tantam inquit habuit pul-/
chuitudinem iſrahel & tantis fuit hieruſalem diſtincta uirtutibus: ut mihil eſſet bonorum quod non
cerneretur in ea: qꝗ igitur mihi hereditas quõdaʒ mea: ideſt populus meus iſrahel qualſi leo in ſilua
dedit contra me uocem ſuam: & eam omni odio deteſtatus ſum: idcirco uenite & cõgregamini cõ
tra eam omnes beſtiæ terræ diuerſarum gentium multitudo: & deuorate eam quæ ſuum dominuʒ
non cognouit. Sinautem ut. Ixx. & alii interprætes tranſtulerunt legatur. Nunquid ſpelunca hienæ
hereditas mea mihi: referam ad ĩmũditiã nocturnæ beſtiæ: ꝗᷓ uiuit cadaueribꝰ mortuoꝑꝶ: nihilq; ẽ ĩ
mũditiæ q̃ ñ ueſcatur:talis ẽ iſrahel offendẽs dñm ſuũ & oĩuʒ beſtiaꝶ morſibus traditur.
CBPaſtores multi demoliti ſunt ſiue diſruperunt vineam meam conculcauerũt ſiue polluerũt
partem meam:dederunt poꝛtionem meam deſiderabilem in deſertum ſolitudinis: ſiue in viazʒ
poſueruut eam:⁊ poſita eſt in diſſipationem luſitqʒ ſuper me ſiue perijt.
CAudiant hæc qui principes uolunt eſſe populorum quod non ſolum pro ſe ſed & pro cõmiſſis ſi
bi gregibus reddituri ſunt rationeʒ in die iuditii. Propter illos eni pars dni cõculcat᷑ atq; polluitur
ut ubi quõdã dei erat hoſpitiũ:ibi ſit habitaculũ beſtiaꝶ. Alii uero nõ pᷣpoſitos plebis & ſacerdotes
ſed hoſtiũ intelligũt principes qui hieruſalem: ideſt uineam domini dumparint.
CZuſitqʒ ſuper me:deſolatione deſolata eſt omnis terra:quia nullus eſt qui recogitet coꝛde: ſu
per omnes vias deſerti venerunt vaſtatoꝛes:quia gladius domini deuoꝛauit ab extremis terre
vſqʒ ad extremum eius nõ eſt pax uniuerſe carni. LXX. M
CPꝛopterea diſſipatione diſſipata eſt terra ⁊ cetera.
CHoc quod poſuimus luſitq; ſuper me:iuxta hebraicum priori uerſiculo copulatur: ut ſit ſenſus po
ſuerunt eam in diſſipationem: hoc eſt hereditatem meam. Luſitq; ſuper me mò auxilio deſtituta.
Iuxta.lxx.uero loquitur deus ꝙ propter illud terra ſit diſſipata & redacta in ſolitudinez quia nullus
ſit qui corde recogitet nec ulla pax uniuerſæ carni. UMUM
CSeminauerũt triticũ ⁊ ſpinas meſſuerũt:hereditatẽ acceperũt ⁊ nõ eis pꝛoderit. LXX.
CSeminaſtis triticum ⁊ meſſuiſtis ſpinas clerici eoꝛum non pꝛoderunt eis. JJ
CMeliora inquit expectauerunt & uenerũt peſſima: ſperabãt proſpera & aduerſa perpeſſi ſunt acce
perunt a domino rerum omnium habundantiam: quæ eis non proderit. Iuxta. lxxx. uero omnes he
retici quaſi triticũ ſeminant:ſed ſpinas metunt expectante domino ut facerent fructum & non fece

runt iuditium ſed clamorem. Dicitur autem hoc eccleſiaſticis qui uerbum domini & doctrinam erꝰ

mala conuerſatione diſperdunt:de quibus infertur clerici eorum non proderunt eis. Qind eniʒ eos
iuuare poterit epiſcopi nomen & præſbyteri uel reliquus ordo eccleſiaſticus cum magis grauẽtur
dignitatibꝰſuis: && potẽtes potẽter tormẽta patiãt᷑:& ꝗto eis plꝰcreditũ fuerit tãto plꝰreqratr᷑ ab eis.
CConfundemini a fructibus ſiue a gloꝛiatione veſtra pꝛopter iram furoꝛis domini:ſiue ab op/
pꝛobꝛio in conſpectu domini.Hec dicit dominus aduerſum omnes vicinos meos peſſimos:ꝗ
tãgũt hereditatẽ quã diſtribui populo meo iſrahel.Ecce ego euellã eos ↄuertar ſiue reuertar et
miſerebor eoꝝ:⁊ reducã eos ſine hitare faciã uiꝝ in hereditate ſua ⁊ uirũ in terra ſua.
CDicitur ad eos quibus cleri ſui & eccleſiaſticus ordo non proderit: ut confundantur a gloriatiõe
ſua & ab opprobrio coram domino. Quodq; infert aduerſum omnes uicinos meos peſſimos iuxta
litteram uicini terræ ſanctæ idumei ſunt philiſtim moab & amon. Iuxta tropologiaʒ uero omnes
heretici qui ſub nomine xpᷣi cenſentur: & uicini magis ſunt quam habitatores terræ ſanctæ: qui tan
gunt hereditatem dei & deuaſtant terram eius: diciturq; de eis ꝙ auferantur de medio terræ: & do-
mus iuda tollatur de medio eorum:qui cum euulſi fuerint: & de hereticorum faucibus liberati con
ſequentur miſericordiã dñi: & reducẽtur in hereditatem & in terram ſuam.
C Et erit ſi eruditi didicerint uiam populi mei vt iurent in nomine meo viuit dñs:ſicut docue
runt populum meum iurare in baal ediſicabuntur in medio populi mei:quod ſi non audierint
euellam gentem illam euulſione ⁊ perditione dicit dominus. l
CSi tranſſlati de hereſi in eccleſiam didicerint uias populi dei:& iurauerint in nomine domini: &
non in nomine idolorum quæ de ſuo corde finxerunt:edificabuntur a domino & erunt pars popu
li eius. Quod ſi tranſlati in eccleſiam peruerſorum dogmatum reliquias tenuerint: & nõ audierint
uerba domini: euelletur gens illa de medio populi dei.euulſione & perditione perpetua: ut nequa-
quam eis ullus locus pœnitentiæ relinquatur. Hæc quotidie cernimus & rebus probamus: & ideo
* heretici fidei ſimulent ueritatem: & ſimplices quoſq; decipiant:& non ipſi conuertantur ad. fidem.
ſed fideles trahant ad infidelitatem. CAPITVLVM. XlII.
ETT dixit dominus ad me vade ⁊ poſſide tibi lumbare ſiue cinctoꝛium lineum:⁊ pones
KBuilud ſuper lumbos tuos.⁊ in aquam nõ inferes illud ſiue per aquam non tranſibit: 7
pooſſedi lumbare iuxta verbum domini:⁊ poſui circa lumbos meos.Et factus eſt ſer
Wmo domini ad me ſecũdo dicẽs.Tolle lumbare ſiue cinctoꝛium quod poſſediſti quod
eſt circa lumbos tuos ⁊ ſurgens vade ad euphꝛatem ⁊ abſconde ibi illud in foꝛamine petre.Et
abij ⁊ abſcondi illud in eufrate ſicut pꝛecepit mihi dominus.Et factum eſt poſt dies plunimos

Liber.iii.c.xiii.

dixit dominus ad me:Surge vade ad cufratem ⁊ tolle inde lumbore ſiue cinctoꝛium quod pᷣ- d
cepi tibi vt abſconderes illud ibi.⁊ abij ad euphꝛatem ⁊ fodi:⁊ tuli lumbare de loco vbi abſcon i
deram illud:z ecce computruerat lumbare ſiue cinctoꝛium ita vt nullo vſui aptum cſſet. Et fa- h.
ctum eſt verbum domini ad me dicens. Hec dicit dominus ſic putreſcere faciam ſuperbiam ſi G
ue iniuriam iuda:⁊æ ſuperbiam hieruſalem multam:⁊æ populum iſtum peſſimum qui nolt audi ye
re verba mea ? ambulant in pꝛauitate ſiue in directione coꝛdis ſin peſſimi Abieruntqʒ poſt de or
os alienos vt ſeruirent eis ? adoꝛarent eos:⁊ erunt ſicut lumbare iſtud quod nullo vſni aptum fi
eſt. Sicut enim adheret lumbare ad lumbos viri ſic agglutinaui mibi omnẽ domum iſrahel: C
2 omnem domum iuda dicit dominus vt eſſet mihbi in populum ? in nomen ⁊ in laudeʒ ⁊ in glo 4
riam ⁊? non audierunt. . è ... . .. 1
CCinctoriuz ſiue lumbare quod dei renibus iungitur: populus iſrahel eſt: qui ĩ lini ſimilitudine aſ/
ſumptus de terra & illotus nec molitudinem habuit: nec candorem: & tamen per illius miſericor- 8
diam adhæſit deo. Cũq; peccaſſet rationale: ideſt huiuſcemodi linuʒ atq; lumbare ductus eſt tras eu .
fratem: ideſt in aſſyrios & ibi abſconditus eſt multitudine magnatum: & innumerabilium gentiuʒ 1
quodãmõ abſortus: & nihil reputatus.Poſt multum autem tempus ipſe propheta ĩ typpum dei li/ 1
berat populum de captiuitate: qui nihilominus & poſt redditum dei præcepta non fecit: ſed ſequu b
tus deos alienos ad extremum etiam in dei filium muſit manus: & æterna perditione cõtabuit. Oĩs ſ
quoq; uir ſanctus lumbare dei eſt: qui aſſumptus de terra: & de terræ limo dei conſortio copulatur:

& quodãmodo quæ in eccleſia eius uidentur obſcena maiori diligentia operit atq; circũdat: ne gẽ/
tilium & hereticorum morſibus pateant: quod lumbare ſi aquam tetigerit & eufratæ fluenta tranſie 1
rit: ita ut aſſyriæ regionis humoribus tribuatur: perdit priſtinam fortitudinem: & computreſcit atq; .
diſſoluitur: & quãuis in uſum dei redeat tamen priſtinam pulchritudinem habere non poteſt: non
duritia dei ſed ſuo uitio qui noluit audire uerba eius: & ambulant in prauitate cordis ſui: ſiue quod
ſibi rectum uidetur hoc fatiunt. Sed & ipſe ſermo diuinus cur hanc poſuerit ſimilitudinem expõit
dicens. Sicut enim adhæret lumbare ad lumbos hominis ſic agglutinaui & adhærere mihi feci oẽz
domum ifrahel: & omnem domum iuda: decem uidelicet & duas tribus: ut eſſet mihi in populum
nominatum: & in laudem & in gloriam: & pro his omnibus non audierunt me: ſed ſua uitia ſunt

ſequuti. Caueat autem qui poteſt dicere. Mihi autem adhærere deo bonuʒz eſt: ne forte per negligẽ ſ
tiam ab illius renibus ſeparetur: & tranſeat eufratem: & detur in poteſtatem regis aſſyrii: & nequa/ t.
quam in ſolidiſſima petra:̊ ĩ foramĩe petræ corruptæ atq; uitiatæ hoc ẽ hereticoꝑ ſordhbꝰ & uitiis 4
occupet᷑:& ĩ tãtã ueniat putredinẽ ut in uſu & in cintorium dñi ultra redire non poſſitt. .
CBDic ergo ad eos ſiue ad populùm ſermonezʒ iſtuʒ. Bec dicit dominus deus iſrabel. Ois la

gũcula ſiue vter iplebitur vino:⁊ dices ad eos:hec dicit dñs.Ecce ego iplebo omnes habitato/
res terre hui:⁊ reges ꝗ ſedẽt de ſtirpe ſiue filios dauid ſuper thꝛonũ elꝰ:⁊ ſacerdotes ⁊ ꝓphetas
⁊ oẽs bitatoꝛes hieruſalẽ:ebꝛietate diſpergaz eos viꝝ a fratre ſuo:⁊ pꝛes ⁊ filios pariter ait dñũs HZ

Mõ pereã ſiue nõ cõſiderabo ⁊ nõ cõcedã neq; miſereboꝛ ⁊ nõ diſperdam eos. 1
Verbum hebraicum nebel aquilæ prima æditio ſeptuaginta autem & theodotion uas interpræ
tati ſunt: qc' omne non oleo non aqua non melle non lacte non alia qualibet materia liquentis
elementi: ſed uino & ebrietate completur: oſtendens nos uas eſſe fragile iuxta apoſtolum dicenteʒ.
Habemus theſaurum iſtum in uaſis fictilibus: nec poſſe fieri ut non illud impleatur in nobis quod L
ſcriptum eſt. Non enim habitat in carne mea bonum. Et iterum. Non enim quod uolo bonum fa/-
cio:ſed quod nolo malum operor. Ac deinde. Miſer ego homo quis me liberabit de corpore mor
tis huius. Hac autem ebrietate qua obliuiſcimur præcepta dei & uitiis atq; peccatis omnis imple- .
tur humana conditio dicente propheta. Non iuſtiſicabitur in conſpectu tuo omnis uiuens: non ad i,
comparationẽ dei (ut ueteres & noui heretici nolunt & patroni hereticorum:)ſed ad ſcientiam eiꝰ 41
Homo enim uidet in facie deus in corde: & quod nobis interdum mundum uidetur: illius oculis O””ZM
ſordidum depræhenditur: non ſolam uulgus ignobile uiliſq; plebicula: ſed reges eccleſiarũ de ſtir B
pe ſiue filii dauid qui ſedent reſupini ſiue erecta ceruice & protẽto aqualieulo ſuper thronum eiununs
Sacerdotes quoq; ipſi ſecũdus in eccleſiaſtico honore gradus: & prophetæ qui uidẽtur habere ſciẽ
tiam ſcripturarum: & omnes habitatores hieruſalem pro uatietate peccatorum complẽtur: ſiue iu KW
das ut addidere.Ixx. tamꝗ; ebrii fuerint diſperguntur a ſocietate ſui. patreſq; a filiis & filii a patribꝰ ”
ſeparantur ut diuerſis polluantur hereſibus: & ſub xpᷣi nomine inter ſe digladientur & dimicẽt cõ⸗- C
tra matrem ſuam quæ eos genuit eccleſia unde dicit. nõ deſiderabo eos. ſed odio habebo ſem piꝰ 4
terno.non parcam & non cõcedam neq; miſerebor non crudelitate ſententiæ ſed ſeueritate iudi-
tii. Qui enim meos populos trucidarunt ipſi in æternum peribunt. Poteſt hoc iuxta hiſtoriam ſimꝰ
pliciter accipi: ꝙ reges ſacerdotes & prophetæ & omnis populus hieruſalem inebriandus ſit calite
babylonio & captiuitatis obruendus malitiis. — è
Audite ⁊ auribus percipite. MNolite eleuari quia dominus loquutus eft. =
6 Quia ſupra dixerat omnis uter implebitur uino: ita ut reges quoq; & ſacerdotes & prophetæ &

omnes habitatores hieruſalem implerentur ebrietate propterea iungit & dicit. Audite & auribus
percipite l

Auitis

Dis
Wirne
Phers
ra

imen
ignen
ncent
5 go
um ty
lewol
impe
non
fumc
5 ON
lüceſtt
um en
herſcit
ſvein⸗
nun
tetcö/
enpi
. di/
mſin
nle⸗

4
Uibus
.

Guper Mieremiam.

percipite tam extrinſecus q intrinſecus tam mente q̃ corpore & nolite elleuan per ſuperbiam cogi
tãtes fragilitatem ueſtram & quia nullus ſit qui pro qualitate peccati hac ebrietate careat: unde diſ
perditur atq; corrumpitur & dei miſericordia indignus eſt eleuãs ſe aduerſus eum per ſuperbiam.
CBate domino deo veſtro gloꝛiam antequam contenebꝛeſcant:⁊ antequam offendant pedes
veſtri ad montes caliginoſos:ſiue tenebꝛoſos.Expectabitis lucem:⁊ ibi umbꝛa moꝛtis:⁊ ponẽ/
tur in tenebꝛis ſiue iuxta hebꝛaicum:⁊ ponit ea in umbꝛa moꝛtis ⁊ caligine. Quod ſi non audie
ritis in abſcondito ploꝛauit anima veſtra a facie ſuperbie ſiue iniurie.
CHos quibus dixerat ſermo diuinus audite & auribus percipite & nolite elleuari nũc prouocat ad
pœnitentiam ut priuſqᷓ ducantur babylonem & offendant pedes eorũ in montes caliginoſos ſiue
tænebroſos dent gloriam deo. unde & peccatoribus ſæpe dicitur: date gloriã deo. Qch autem ba-
bylon & omnis regio caldæorũ montes caligĩoſi ſiue tænebroſi appellentur: in principio Eſaiæ cõ
tra babylonem legimus ubi ſcriptũ eſt: ſuper montem caliginoſum leuate ſignum quod hebraice

dicitur Hoc itaq; præcepit ut anteꝗᷓ ducantur in captiuitatem & ſeruitutis mala ſentiant

agant pœnitentiam. Cũq; expectent lucem ſeſſuri ſint in tænebris. Sin autem inquit me audire no-

lueritis in abſcondito iuxta aquilam in tænebris plorabit anima ueſtra. ſiue iuxta. xx. a facie ſuper-

biæ. ut ne gemitus qdẽ & ploratus liber ſit: ne uictorum offendantur oculi. Poſſumus autem & ſic
locum iſtum interprætari Saluator loquitur operamini dum dies eſt ueniet nox quando nullus ul
tra poteſt operari.De hoc tempore & æſaiæ uaticinium eſt. Stellæ enim cæli & orion & omnis or-
natus cæli lucem non dabunt: & tænebrabuntur orto ſole & luna non dabit lucem. Sophonias
quoq; in eadem uerba conſentit dicens. Dies ttibulationis & anguſtiæ: dies miſeriæ & perditionis:
dies tænebrarum & turbinis: dies nubis & caliginis. Prius ergo quam mudicii tempus adueniat &
offendant pedes noſtri ad montes tænebroſos aduerſarias ſcilicet fortitudines quæ tormẽtis & cru
ciatibus præpoſitæ ſunt agamus pœnitentiam ne expectantes lucem noctis tænebris inuoluamur:
ſciamus ꝙ niſi hoc fecerimus plorataram animam uel dei uel prophetæ a facie noſtræ ſuperbiæ dei
uerba audire nolentium: unde & ipſe per prophetã dicit.
Ploꝛans ploꝛauit hieruſalem ſiue ploꝛans ploꝛauit ⁊ deducit oculus meus lachꝛymam do/
loꝛemq; meũ tactis gemitibus diſſimulare non poſſum.

COmnis autem cauſa cruciatuum eſt ꝙ captas ſit grex domini: dicamus iudæis & noſtris iudaizäa-
tibus qui ſimplicem tantum & occidentem ſequuntur hyſtoriam: niſi audieritis abſcondite hoc eſt

in miniſterio ſiue in tænebris quas poſuit deus latibulum ſuum: & iuxta Salomonem ut intelligant
parabolam. & tænebroſum ſermonem: plorabit anima prophetæ ſiue ipſorum a facie ſuperbiæ: duũ

per contumaciam reſiſtunt deo: unde & fletus erit iugis lachrymæq; perpetuæ: eo ꝙ a uero nabu-

chodonoſor captus eſt grex domini:atq; corruptus.

CBDic regi ⁊ dominatrici ſiue dicite regi⁊ potentibus. Humiliamini ſedete quoniam deſcen⸗/

dit ſiue ſublata eſt de capite veſtro coꝛona gloꝛie veſtre. Ciuitates auſtri clauſe ſunt: tranſlatus
eſt omnis iuda tranſmigratione ſiue captiuitate perfecta.
C Prophetæ præcipitur ut loquatur regi ieconiæ & matri eius: quam dominam & dominatricem
ſiue reginam appellat: ut humilientur & in puluere ſedeant. perdidiſſe enim eos regiam dignitateʒ
& regi tradendos babylonio. Ciuitates auſtri clauſæ ſunt: ideſt tribus iuda & hieruſalem ad auſtrũ
iuxta ſolitudĩem uerſa eſt:& non eſt qui aperiat obſidione circondatas. Tranſlata eſt omnis iudæa
ſiue omnis iuda tranſmigratione perfecta: ſiue recepit quod mœrebatur: & cõpleta eſt in ea. ita eniʒ

ſeptuaginta tranſtulerunt: delirat in hoc loco qui regem xpᷣm & potentes angelos uel apo ſtolos

intelligunt ut aſſumant corpus humilitatis: & in puluere ſedeant & amittant: uel rex uel potentes

de capite ſuo coronam: & gloriam fortitudinis: ciuitates quoq; auſtri clauſas interprætatur infernũ

& quæ nulli aperiantur: omnemq; gloriam iure eſſe tranſſatã: quando in paſſione completum eſt.

Omnes declinauerunt ſimul inutiles facti ſunt non eſt qui faciat bonum non eſt uſq; ad unum: uer
bum hebraicum gebira aquila & ſymmachus dominatricem: & dominam interprætati ſunt & hoc
putauerunt potenteſq; dixerunt.
NLeuate oculos veſtros ⁊ videte qui veniunt ab aquilone:vbi eſt grex qui datus eſt tibi:quid
dices cum viſitauerit te: Tu enim doces cos aduerſum te ⁊ erudis in caput tuum.
CPræcipitur habitatoribus hieruſalem ut eleuent oculos & uideant caldæos ab aquilonis parte
,uenientes: interrogaturq; ipſa ciuitas & dicitur ei:ubi eſt grex tuus qui datus eſt tibi? pecus incly/
tum tuum? ubi eſt populus tuus quem a deo acceperas? ubi illa tanta & inclyta multitudo ut totius
prouintiæ turbam in unum locum crederes congregatam? quid dices cum te uiſitauerit dominus
in uirga ſua. & babyloniis tradiderit hoſtibus: quos aduerſum te & in caput tuũ & a principio ipſa
docuiſti: ut ad eorum conſilia confugeres & ipſorum idola ſectares: qui ſub occaſiõe amiciciæ tuæ

didicerunt per quod iter ad te uenire deberent. Audiat hoc eccleſia negligens quod ipſa doceat

aduerſarios ſuos quomodo eam poſſint ſpiritali captiuitate comprehendere: & pecus eius beſtia-
rum crudelitate lacerare. . .
CNunquid non doloꝛes appꝛehendent te:quaſi mulierem parturientem:ꝙ ſi dixeris ĩ coꝛde

6n

W

Liber.iii.c. xiiii.

tuo quare uenerunt mihi hec:pꝛoptèr multitudinem iniquitatis te renellata ſunt verecundio
ra tua:pollute ſunt ſiue dehoneſtate ſunt plante tu. .
CDum neſcis quaſi mulierem partus ſubitus ita te captiuitas repentina comprehendet: ꝙ ſi cauſari
uolueris & querere cur tradita ſis hoſtibus audi manifeſte multitudinem hoc tibi feciſſe iniquita-
tis tuæ: ut quaſi mulieris mœretricis ſublatis ueſtibus reuellaretur ignominia tua: & oſtenderẽtur
publicæ fornicationes tuæ: per quæ diſcimus quamdiu fuerint minora peccata agere dominum pa
tienter & expectare pœnitudinem noſtram. Sinautem uoluerimus delictis copulare delicta: & cu/
mulum facere peccatorum reuellabuntur pudenda noſtra: & oſtendentur cunctis plantæ noſtræ
uel in pᷣſenti ſæculo uel in faturo. Nihil eſt enim occultum quod non reuelletur quando implebi/-
tur illud danielis. Iſti reſurgunt in uitam æternam & illi in opprobrium & cõfuſionẽ ſempiternaʒ.
Si mutare poteſt ethiops pellem ſuam:aut pardus varietates ſuas:⁊ vos poteritis benefa/
cere cum didiceritis malum. . .
CHoc teſtimonio utuntur aduerſus eccleſiam qui diuerſas cupiunt aſſerere naturas: & tantam di/
cunt eſſe nigredinem uel uarietatem peccatorum ut in candorem: & unius coloris pulchrytudi/
nem tranſire non poſſint: non attendentes hoc quod ſequitur. Et uos poteſtis benefacere cum di-

diceritis malum. Quicquid enim diſcitur non naturæ eſt ſed ſtudii: & proprie uoluntatis: quæ ni-
mia conſuetudine: & amore peccandi quodãmodo in naturam conuertitur: ſed hoc quod homi-

nibus impoſſibile eſt deo poſſibile eſt: ut nequaquam ethiops & pardus ſuam uideantur mutare
naturam. Sed ille qui in ethiope operatur: & pardo dicente apoſtolo. Omnia poſſum in eo qui me
confortat chriſto. Vnde & in alio loco amplius inquit illis omnibus laboraui non ego autem ſed
gratia dei quæ in me eſt. Et uiuo iam non ego uiuit uero in me chriſtus. Et iterum ſcriptum legi-
mus quid habes quod non accepiſti? Si autem accepiſti quid gloriaris quaſi non acceperis? quam
obcauſam non glorietur ſapiens in ſapientia ſua: neq; fortis in fortitudine ſua: nec dines in diuitiis
ſuis:nec pudicus in ſua pudicitia ſciens ꝙ in omnibus hiis chriſti uirtus ſit non eorum qui in ſuis
uirtutibus gloriantur: ð
CEt diſſeminabo eos quaſi ſtipulam que vento rapiatur in deſerto:hec ſoꝛs tua parſqʒ menſu
re tue a me dicit dominus:ſine pars inobedientie aduerſum te.

COQuia nimia conſuetudine maſorum non potuerunt mutare naturam non uitio conditoris ſed

ſtudio moliti ſceleris: proptera quaſi ſtipulam uento raptam diſpergam eos in ſolitudine iuxta il/
lud quod alibi ſcriptum eſt: tanquam puluis quez prohicit uentus a facie terræ. Eecitq; apoſtrophã
ad ipſam hieruſalem: ꝙ hæc ſit ſors eius: & iſta pars quam ipſa ſibi elegerit menſuram cumulatam
atq; perfectam: & ſuper effundentem ſiue partem inobidientiæ ſuæ: quia nouit deo aquieſcere. In
qua enim menſura menſurauerit remetieturilli.

Quia oblita es mei ⁊ confuſa es ſiue ſperaſti in mendatio:vnde ego nudaui ſine nndabo et

⁊ hinnitus tuus.ſcelus tuum:⁊ alienatio foꝛnicationis tue.
CCauſa diſperſionis hieruſalem ꝙ oblita ſit dei & confiſa & ſperauerit in mendatiis:qui p̃ter deum
in rebus confidit ſæculi obliuiſcitur dei: unde reuellãtur fœmora uel poſteriora eius: ut uideat igno
miniam ſuam: & quæ retro eſſe deberent fiant ĩ prioribꝰ. Cernatq; ipſe quod fecit & appareat igno/
minia eius: non tantum ĩpſi ſed & omnibus. Adulteria inquit rua & hinnitus tuus nõ ſolum libidi/
nem ſed inſaniam oſtendit libidinis: equarum more: quæ ad coitum geſtiunt ut ẽ illud uirgilii hip
pomanes uero quod nomine:dicunt paſtores lentam diſtillat ab inguine uirus. Rogemus deum

reuelabo femoꝛa ⁊ poſterioꝛa tua contra faciem tuam:⁊ apparebit ignominia tua:adulteria tua

ut nec in præſenti nec in fututo ſæculo reuellet fœmora & poſteriora noſtra: ſed ut deleat omnes

iniquitates noſtras & omnia ſcelera apparere non faciat.

CBSuper colles in agro vidi abhominationes tuas:vhe tibi hieruſalem non mundaberis ſiue

quia non es mundata poſt me vſqʒquo adbuc:·
Non ſolum in media urbe hieruſalem: ſed in omni colle cunctiſq; regionibus uidi idolatriam
unde dicitur ad eam. Vhe tibi hieruſalem quia non es mundata poſt me: ut cum mea te iactares ſu⸗
per ueſtigia: & confeſſionem mei nominis uentilares tamen nũquaʒ purgata ſis quia oblita ſis mei
& ſperaſti in mendatiis unde ĩcrepat eam & dicit uſq;quo adhuc. Et eſt ſenſus quamdiu te expecta
bo quamdiu feram? uſq; quo obliuiſceris me in finem: & mea præcepta contemnes? Fomicatur in

collibus & in agris & nũquam mundatur qui erecta ceruicæ per ſuperbiam non humiliatur ſubpo.

tenti manu den:iſed in ſuis ſceleribus uitiiſq; confidit. CAPITVLVM. XIIII.
Bogc factum eſt verbum domini ad hieremiam de ſermonibus ſiccitatis.
„ Iræ dei uniuerſa conſentiunt: unde et ſol ſuper peccatores occidit mœridiæ: & luna
Aaſtraq; & cætera non dant lumen ſuum. Putandumq; eſt obſidionis tempore pluuias non
fuiſſe: ut ſterilitatem obſeſſi ſuſtinerent aquæ: uno quippe fonte ſyloe & hoc nõ perpetuo

utitur ciuitas & uſq; in præſentem diem ſterilitas pluuiarum non ſolum frugum: ſed & bibendi

inopiam facit. —
CZuxit iudea ſiue iuda ⁊ poꝛte eius coꝛꝛuerunt ſiue vacue facte ſunt:⁊ obſanate “ contene⸗
. ” ꝛate

tani

Lallti
Wn⸗
Wein
nn
ee
Meng
benri,

mncd;
hi⸗
eumc,
guen⸗
homi-
mutare
quime
en ſe
m kei
tun
naiuitir
uni

Gn

iͦ e
ai/
Andi
mImun
ſerenn

nae
lenn

ren
derige⸗
entigro⸗
n lbidi-
gii hip
deum
Ones

Super MHieremiam.

brate ſunt ſuper terram ⁊ clamoꝛ hieruſalem aſcendit. Maioꝛes eius miſerunt minores ſine
iunioꝛes ſuos ad aquam venerunt ad auriendum ſiue ad puteos ? non inuenerunt aquam: re-
poꝛtauerunt vaſa ſua vacua.Confũſi ſunt ⁊ afflicti:ſiue erubuerunt⸗ operuerunt capita ſua p/
pter terre naſtitatem:ſiue z opera terre quoniam defecerunt:quia non venit ſiue non erat plu⸗
uia ſuper terram confuſi ſunt agricole operuerunt capita ſua.
CTempore ſiccitatis quando famem patitur multitudo audiendi & diſcendi ſermonem dei luget
iudæa cultum dei prius habere ſe iactans: & confeſſionem ueræ fidei: portæq; eius: & uacuantur &
corruunt: quas ad ſenſus referre debemus per quos animæ concipitur d iſciplina. Tunc obſcuran/
tur omnia: & inuoluuntur tænebris: & nequaquam in hieruſalem ratio regnat & ſermo doctrinæ:
ſed clamor atq; confuſio. Maiores quoq; qui deberent ipſi pergere ad auriendas aquas mittunt iu-
niores in quibus cani non ſunt ſapientiæ: & idcirco ueniunt ad puteos: & non inueniunt aquas ꝗᷓs
patriarchas inueniſſe narrat hiſtoria: reportant uaſa ſua iuniores uacua: uidelicet non ꝙ aquæ non
fuerint: ſed ꝙ illi inuenire non potuerint. Confuſi ſunt & afflicti ſiue erubuerunt & operuerunt ca-
pita ſua:quia non potuerunt dicere cum apoſtolo:nos autem reuelata facie gloriam domini con-
templamur. Propter terræ uaſtitatem ſiue terræ opera defecerunt: per quæ ad dei notitiam pergi-/
mus: cauſaq; perſpicua: quia non uenit inquit pluuia ſuper terram. Mandatum eſt quippe imbribus
ne pluerent ſuper eã imbrẽ. Agricolæ quoq; quoꝑ unus loqꝗtur dei agricultura dei ædificatio eſtis:
& ĩ alio loco dei cooperatores ſumus: operiunt caput ſuum: & confundunturiintelli gentes ſine dei
ratia & adiutorio fruſtra ſe tendere.
E Nam⁊ꝛ cerua ſiue cerue in agro peperit ſiue peperierunt:⁊ reliquit ſiue reliquerunt: quia non
erat herba.Et onagri ſteterunt in rupibus traxerunt nentum quaſi dracones: defecerunt oculi
eoꝛum quia non erat herba ſiue fenum.
Grandis ſterilitas quando & ceruæ in agro pariunt & relinquunt fœtus ſuos: quia non ſit herba
uel ſœnum: & quæ odore narium ſerpentes extrahunt de cauernis & uenenata interficiunt animã-
tia: cibo gratiæ non utantur. Onagri quoq; de quibus ſcriptum eſft. quis dimiſit in ſolitu
dine onagrum liberum plana & campeſtria relinquentes: ſtent in rupibus & currere nequeant & at
trahant uentum in ſimilitudinem draconum: defitiantq; oculi eorum & clara luce cernere nequeãt
rationalibus ſubtractis cibis. Siccitas hæc ſepe accidit in eccleſiis qũ & cerui & onagri inueniuntur
in populis: & magiſtroꝑg penuria cõtabeſcũt. Sũt qui poſſint diſcere: & nõ ſunt qui poſſint docere.
CSi iniquitates noſtre reſponderint ſine reſtiterint nobis: domine fac pꝛopter nomen tuum
quoniam multe ſunt auerſiones noſtre uel peccata noſtra.Tibi peccauimus expectatio iſrabel
ſaluatoꝛ eius in tempoꝛe tribulatiouis.
CSi dubitamus quare non deſcendant pluuiæ ſuper terram: quare cuncta crudelitate marceſcant.
Audiamus iniquitates noſtræ reſtiterunt nobis propter ea diciturmon ſecundum opera noſtra ſed
ſecundum ſanctum nomen tuum uince multas auerſiones noſtras. Tibi enim peccauimus quem
cordis ſecreta non fallunt: & te præſtolamur quia uera ſpes es iſrahel: & ſaluas eos in tempore tribu
lationis iuxta illud quod ſcriptum eſt. Ad dominum cũ tribularer clamaui & exaudiuit me. Dica/
mus & nos in tempore ſiccitatis: aquarumq; penuriæ. Tibi peccauimus & malum coraz te fecimust:
tuum præſtolamur aduentum: qui ſaluas iſrahel non ſuo mœrito ſed tua clemẽêtia:
CQAuare futurus es quaſi colonus in terra:⁊ quaſi viatoꝛ declinans ad manendum: Quare fu
turus es uelut vir vagus ⁊ foꝛtis qui non poteſt ſaluari ?ꝰ LXX.
CQuare factus es ſicut aduena in terra:⁊ quaſi indigena diuertens ad manendum? nũgd eris
quaſi homo doꝛmiens ⁊ quaſi vir qui ſaluari non poſſt.
Cudæi hunc locum ſic intelligunt quare ſegregas te a populo tuo: & quaſi uiator propter unius
horæ reſfrigerium non curas quali utaris hoſpitio: ſed ad alia tranſiturus non ſalues populum tu⸗/
um & templum quondam inclytum deſeras. Noſtri uero de futura chriſti diſpenſatiõe diſputant:
ꝙ futurus ſit peregrinus in terra & paruo tempore terræ uſurus hoſpitio: & quaſi uir pertranſiens
ac robuſtus relicto iſrahel tendat ad gentium multitudinem: ut de loco ad locum te populo
ad populum de templo ad eccleſiam tranſeat: quod autem iuxta ſeptuaginta dicitur. Nun-
quid eris quaſi homo dormiens: & quaſi uir qui ſaluari non poſſit: ſimilitudinem ponit: & nõ
rei ueritatem ſecundum illud quod ſcriptum eſt. Surge cur dormis domine? non ꝙ domi⸗
nus dormiat de quo dicitur. Non dormitabit neq; dormiet qui cuſtodit iſrahel: ſed ꝙ his ui
deatur dormire quos deſerit. Deniq; in ſequentibus non ſcribitur uir dormiens qui ſaluari non
poſſit ſed quaſi uir in utroq;

„.

CKTu autem in nobis es domine ⁊ nomen tuum inuocatuũm eſt ſuper nos:ne derelinquas nos

ſiue ne obliuiſcaris noſtri.
CQui apud iudæos quaſi aduena futurus es & uiator & uir uagus: & antiquam deſerens manſio/
nem in nobis habitas: & nomen tuum inuocatum eſt ſuper nos ut appellemur chriſtiani: idcirco ne
detelinquas nos: & ne obliuiſcaris noſtii quibus de futuro aduentu tuo omnium prophetarum
Ora cecinerunt.
X iii

R

.

–

¶iber.iii.c.xiiii.

Mec dicit dominus populo huic:quia dilexit ſiue dilexerunt mouere pedes ſuos:⁊ non quie/
vit ſiue non pepercerunt ⁊ domino non placuit ſiue deus non complacuit ſibi in eis:nunc recoꝛ/
dabitur iniquitatis eoꝛum: æ viſitabit peccata eoꝛum dicente populo: quare factus es vt adue-
na viatoꝛ ? vagus:vt tuam deſeras manſionem. Reſpondit dominus populo quondam ſuo.
Alis noſce rationem auſculta quod dicitur. Quia dilexit populus mouere pedes ſuos ⁊ non ab
ſtulit eos de compede peccatoꝛũ ſiue non quieuit:⁊ ſtare non potuit:idcirco ego deſerui cum:et
nulla eſt in illo mihi complacentia. . .
Qui igitur diu ſuſtulit & per patientiam noluit punire peccantes: quia in ſcelere permanſe/
runt recordabitur iniquitatis eorum: & quaſi egrotantium: & dominum non ſentientium peccata
uiſitabit ut ultra peccare deſiſtant. Notandum autem in ſcripturis ſanctis: ꝙ ſemper peccatorum
moueantur pedes: & ſanctis dicatur cum Moyſe:tu uero hic ſta mecum: & alibi ſcriptum ſit laudate
ſerui dominum qui ſtatis in domo domini in atris domus dei noſtri.
CSt dixit dominus ad me. Moli oꝛarè pꝛo populo iſto in bonum. Cum ieiunauerint non exau/
diam pꝛeces eoꝛum:⁊ ſi obtulerint holocauſtomata ⁊ victimas non ſuſcipiam eas:quoniam
gladio peſte ⁊ fame ego conſumam eos. .
CStultum eſt orare pro eo qui peccarit ad mortem dicente ioanne eſt peccatum ad mortem non
ro illo dico ut roget quis. Omnis iniquitas peccatum eſt:& eſt peccatum non ad mortem: ieiu/
nia præces & uictimæ: & holocauſta tunc profitiunt cum recedimus a uitiis: & flemus antiqua
peccata. Sinautem in ſceleribus permanentes putauerimus uotis atq; ſacrifitiis redimi non audi⸗/

tores dei: uehementer erramus iniquum arbitrantes deum. Qui enim ſemel gladio & fami &

peſti fuerit deſtinatus: nullis præcibus erui poteſt: unde & prophetæ dicitur ne ſruſtra roget quod
impetrare non poſſit.

CSEt dixi ha ha ha domine deus meus: ſiue quis es domine deus: pꝛophete dicunt eis nõ

videbitis gladium ⁊ fames non erit in vobis: ſed pacem veram dabit vobis in loco iſto:
Et dixit dominus ad me falſo pꝛophete vaticinantur in nomine meo:non miſi eos ⁊ non pꝛe
cepi eis: neqʒ loquutus ſum ad eos viſionem mendacem:⁊ diuinationem fraudulentam: et
ſeductionem coꝛdis ſui pꝛophetant uobis. D
CAudiãt hæc magiſtri qui peccantibus & in ſuis uitiis permanentibus proſpera pollicentur:& di/
cunt diuitibus:non uidebitis gladium tormentorum dei & fames non erit in uobis. Saturabi-
mini quippe ſermonibus dei: & pacem dabit uobis dominus ueriſſimam in loco eccleſiæ ſiue
hieruſalem. Quod autem dixit iuxta hebraicum tertio ha ha ha: ad priora reſpondit ubi dominus
fuerat comminatus dicens: gladio peſte & fame ago conſumam eos. Quia igitur prophetæ iĩmo

bnde prophetæ falſa polliciti ſunt: ideo dominus loquutus eſt per hieremiam. Nolite audire uer/

a pſeudo prophetarum: quia non a me miſſi ſunt: ſed ſua uoluntate uenerunt. Vnde nequaquam
prophetæ ſed diuini ſunt appellandi: qui ſeductionẽ populo loquantur. Multo enim melius eſt ti
more pœnarum emundare peccata: quã ſpe proſperorum diuinæ ſententiæ ſubiacere.

C Igeo hec dicit dominus de pꝛophetis qui pꝛopherant in nomine meo quos ego non mi-/
ſi dicentes gladius ⁊ fames non erit in terra hac.gladio ⁊ fame conſumentur pꝛophete il/
liat eos ipſi ⁊ vxoꝛes eoꝝ:ſilii ⁊ filie eoꝝ:⁊ effundã ſuper eos malũ ſuum ſiue mala ſua.
CCaueant pſeudo prophetæ qui proſpera promittendo ſupplantant populum dei: ne & ipſi pe-
reãt & decœptus populus ſimili deleantur interitu: iaceãtq; in niishiemtalemag- domini præcepta
calcantes fame & gladio pereant: & non ſit qui ſepelliat eos: nec ignominiã eorum puluere operiat
pœnitentiæ. Et ipi enim prophetæ & populus uxoreſq; eorum & filii & filiæ omniſq; generatio
abſq; ullo pollicitatore in ſterquilinium erit. Quanti iacent in uiis hieruſalem: quot cernimus inſe
EEoe recipere mala ſua:quæ domino effundente patiuntur. DMDMUMUN
Et dices ad eos verbum iſtud. Deducant oculi meilachꝛymam ſiue deducant oculi veſtri la
chꝛy mas per diem ⁊ noctem ⁊ non taceant ſiue non ceſſent quoniam contritione magna cõtrita
eſt virgo ſilia populi mei plaga peſſima vehementi. =
CDupfſiciter hic locus intelligitur uel ꝙ ipſe deus plangat populum ſuum & oculi eius flere non
ceſſent: uel certe imperet ut populorum oculi lachrymis fluant: nec leue eſſe quod plangẽdum ſit:
cum uirgo ſilia populi ſui contritione maxima & plaga intolerabili percuſſa ſit. Alii ex perſona prò
phetæ hæc dici arbitrantur.
Si egreſſus fuero ad agros ecce occiſi gladio:⁊ ſiintroiero in ciuitatem:ecce attenuati fame
ſiue doloꝛe famis. NPꝛopheta quoq; ⁊ ſacerdos abierunt in rerram quam ignoꝛabant
CIſta cauſa plangendi ꝙ uirgo contrita ſit: filia percuſſa:populuſq;deletus. Si enim inquit foras exi
re uoluero: inter ectos uidebo:ſi ingredi ciuitatem attenuatos & oſſibus uix lætentes ainis neceſſi
tate conſpitiam. Et quid mirum hoc de plebe & ignobili uulgo dicere? cum prophetæ quoq; & ſa
cerdotes qui aliis proſpera prophetabant & qui debebant legis aperire mandata: ipſi ierint in ter-
ram quam ignorabant: & captiuitatis ſuſtinuerint malum. Audiant hoc & ſacerdotes noſtri & pro
phetæ

li:⁊ populi quibus pꝛophetarunt pꝛoiecti in vijs hieruſalem pꝛe fame ⁊ gladio:⁊ non erit ꝗ ſepe

Na

c ,

nſo
d
Hng

Dun⸗
en
n
tlaln

Nee,

Cochin

em non
nriein⸗
tig
Mnanci,
ſmi &
et guod

teisno
o⸗
non e
Mumee

mc
ntidi
ke ſe
Gmina
heein⸗
wdien
e
Alucti

PnonN
pharh
nghyr

pe⸗
xcepi
0hei
enennn
ms

iefti
cottn
ete non

unſt.
n4 ro

Super Mieremiam.

phetæ ꝙ nec intus nec foris propter negligentiam eorum ſit ulla ſecuritas: ꝙ & eos ſcandalizant ꝗ
foris ſunt: & eos ꝗ intus fame interire patiantur: & qui auctores fuerint peccãdi ſint cruciatuũ ſotii.
CNunquid pꝛohiciens abieciſti iudam:aut ſyon abhominata eſt amma tua: quare ergo percu⸗
ſiſti nos ita vt nulla ſit ſanitas?: Expectauimus pacem ⁊ non eſt bonum tempus curationis
7 ecce turbatio.
CWiratur propheta ꝙ iuda & hieruſalem uidelicet duarum tribuum regnum in quo erat religio
dei: & templi cerimoniæ: dominus tam repente proiecerit & tanta percuſſerit plaga ut nulla poſſit
adhiberi mœdicina. Expectauimus inquit pacem & tempus curationis: & nullum eſt bonum. Sed
econtra turbatio ut ubi prius fuerat cultus dei atq; tranquillitas ibi ſeditionibus & hoſtili fremitu
omnia complerentur.Si ergo quandoq; noſtra Fon noſterq; iudas abhicitur: & abhominatur illũ
anima dei nequaquam miremur ſed magis dicamus quod ſequitur.
CCognouimus dñne iniquitates noſtras:⁊ ipietates patrũ noſtroꝝ qꝛ peccanimus tibi.
CEt nos inquit & patres noſtri eadem dementia dei præcepta negleximus: & impleta eſt in nobis
menſura maiorum: ut quicquid illis defuerat noſtro cumulo compleretur. Vnde & de iuda dicitur.

In memoriam reddeat patrum iniquitas in conſpectu domini: & peccatum matris eius non delea/

tur. Fiãt contra dominum ſemper & diſpereat de terra memoria eorum.
CUe nos des in oppꝛobꝛium pꝛopter nomen tuum:neqʒ facias nobis contumeliam. Solij glo
rie tue recoꝛdare ne irritum facias fedus tuum nobiſcum.
CSolium gloriæ dei nõ arbitremur templũ iudeæ: qd ſepæ deſtructũ eſt: ſed oẽm ſcũm iuxta illud
qd ſcriptũ ẽ:thronum eius in terrã aliſiſti. Tũc alliditur atq; deſtruitur qñ multitudine pctõꝶ offen

derit deuʒz: ſed tamen qui ſua culpa periit domini clemẽtia ſuſtentatur: quæ mutatur ſeueritatæ ſen

tentiæ: ſi irritum faciat dominus pactum ſuum: quo nos ſaluos futuros eſſe pollicitus eſt.
CNunaquid ſunt in ſculptilibus gentium qui pluant aut celi poſſint dare imbꝛes: Non ne tu es
domine deus quem expectauimus:tu enim feciſti omnia hec. H
CPoſt multos uarioſq; ſermones redit ad titulum prophetiæ in quo ſcriptum eſt: ꝙ factum eſt uer
bum domini ad hieremiam de ſermonibus ſiccitatis. Ergo quod dicit hoc eſt quia demonuz ſimu
lachra non poſſunt pluere:nec cæli per ſe dare imbrem ſuum:ideo tu domine deus noſter quem
ſemper expectauimus: in quem ſpes noſtras conuertimus & uota: tu da pluuniam nobis. Tua enim
ſunt omnia:& quicquid boni eſt ſine te cuius eſt:dari non poteſt. Dicamus hoc & contra hereticos
qui pluuiam doctrinarum tribuere non poſſunt. Et cum ſe cælos eſſe promittunt & de ſe ſcriptum
glorientur. Cæli enarrant gloriam dei: tamen imbres non poſſe donare doctrinæ. Solus eſt enĩ deꝰ
qui ſuum inſtruit populum & diuerſitatem gratiæ tribuit expectantibus ſe. CAPIIVLVM. XV.
T wreixit dominus ad me. Si ſtet rit moyſes ⁊ ſamuel coꝛam me ſiue contra me:non eſt
anima mea ad populum iſtum.
CNHos enim legimus iræ domini reſtitiſſe: & pendenteʒ auertiſſe ſententiam. Et ſi inquit

☛☚☛

pulum iſtum: tamen non exaudiam:qm̃ conſumata ſunt ſcelera populi delinquentis.
CEice uel emitte illos a facie mea ⁊ egrediantur.
CNon loco recedunt a deo peccatores ſed uoluntate:quãquã legamus & adam & Caim eiectos eẽ
a facie dei. Quod ſi dixeriĩt ad te quo egrediemur dices ad eoos.
C Bec dicit dominus deus.Quni ad moꝛtem ad moꝛtem.⁊ qui ad gladium ad gladium: ⁊ ꝗad

famem ad famem ⁊ qui ad captiuitatem ad captiuitatem:⁊ viſitabo ad eos quatuoꝛ ſpecies di⸗

cit dominus gladium ad occiſionem:⁊ canes ad lacerandum:⁊ volatilia celi ⁊ beſtias terre ad
deuoꝛandum ? diſſipandum.
CQuatuor plagas quibus traditus eſt populus iudæorum:etiam ezechielis prophetia demonſtrat:

gladium peſtilentiam famem beſtias & captiuitatem. Inter beſtias autem canes & uolatilia intelli-

ge quibus laceranda & deuoranda & diſſipanda corpora tradita ſunt. Neq; enim fieri poterat ut
creatore neglecto non uniuerſa creatura conſurgetet in peccatores:
ECt dabo eos in feruoꝛem ſiue cõmotionem ⁊ anguſtias vniuerſis regnis terre:pꝛopter manaſ
ſen filium Eʒzechie regis iuda.
CLegimus in dierum uolumine manaſſen poſt captiuitatem & pœnitentiam reuerſum in hieruſa
Iem atqʒ regnaſſe:ſed quomodo ſanctorum meœrita deſcendunt ad poſteros: ſicut dauid & cætero-
rum:ſic peccatorum flagitia ſi liberi nepoteſq; ſimilia geſſerint ad poſteros perueniunt: quod autez
dicit dabo eos ĩ feruorem ſiue cõmotionem & anguſtias uniuerſæ terræ: & ſub babyloniis ex parte
completum eſt: & nunc expletur in toto:quando peſſimo rege: & qui repleuerit hieruſalem a porta
uſqʒ ad portam cruore iuſtorum populus imitatus eſt impius:ex quo diſcimus regum ac principuʒ
& præpoſitorum ſcelere populos plerumq; deleri.
CQAuis enim miſerebitur tui hieruſalem:? aut quis contriſtabitur pꝛo te:aut ꝗs ibit ad rogan-
dum pꝛo pace tua:
CNullus enim põt offenſo deo pro flagitiis rogare peccantium: quia nec tam clemẽs Poteſt creatu
. iiii

Milli ſteterunt in conſpectu meo uel contra me quorũ uni dixi dimitte me: & percutiã po/

ra quã conditor eſſe:nec ita alienus exttaneis quomodo dominus ſuis parceret.
Tu dereligſti me dicit dominus re troꝛſt̃ um aböjſi.
Cauſa redditur quare nullus miſereatur hieruſalem: nec contriſtetur pro ea: nec pro pace ſua ob/
ſecret: ꝙ cum iuxta apoſtolum poſteriora obliuiſcens ad priora ſe extendere debuerit: econtrario
retro uerſa ſit & egyptias carnes deſideret. . .
CEt extendam manum meam ſuper te:⁊ interſiciam te. laboꝛaui rogatus ſiue rogans pro quo

Ixx tranſtulerunt. Mequaquam vltra dimittam eos. /.
CManus extenta percutiẽtis inditium eſt:interfectio peccatorum iram ſignificat cõſumatam. Qch

autem intulit: laboraui rogatus ſiue rogans duplicem habet ſenſum: y iam defecerit deus crebio
eis ignoſcendo: & laſſus ſit ſemper eos prouocans ad ſalutem. “
CEt diſpergam eos ventilabꝛo in poꝛtis terre populi mei:Interfeci ⁊ perdidi populum meuʒ
7 tamena uus ſuis non ſunt reuerr. “
OQuid prodeſt ſæpius me rogari cum a uiis ſuis peſſimis non reuertantur nec agant peœnitentiaʒ
diſperſi enim eos quaſi uentilabro ut purgarem aream meam & diſperſi in portis terræ: ut inferni
quodãmodo calcarent limina: & interfeci & perdidi populum meum ut coacti malorum neceſſita
te impudentia uitarent mala. Multiplicatæ ſunt mihi uiduæ eius ſuper arenam maris:induxi eis ſu
per matrem adoleſcentis uaſtatorem: mœridie miſi ſuper ciuitates repente terrorem. Diuerſis mœ-/
dicaminibus cupit deus ſaluare peccantes: ut qui contem pſerant blandientem timeant cõminan/
tem. Vnde multiplicatæ ſunt ſuper arena maris: interfectis uiris: matres perditis liberis ſenſere uaſtã
tem non in nocte & per inſidias: ſed clara luce: ut oſtendat apertam uim aduerſarii fortioris. Miſi in
quit ſuper ciuitates. Haud dubium quin iudæ & populi peccantis: repente terrorem: ut quanto fuit
ſubitum malum tanto difficilius eſſet refugium. .
Infſirmata eſt ſiue abiecit aut vacua facta eſt que peperit ſeptem ſiue plurimos: defecit ani/
ma eius:occidit ei ſol.cum adhuc eſſet dies:aut medius dies.Confuſa eſt ⁊ erubuit ⁊ reſiduos
eius in gladium dabo in conſpectu inimicoꝛum meoꝛum ait dominus. .
CSepe diximus uerbum hebraicum ſaba: uel ſeptem uel iuramentum ſonare uel pluſimos. Vnde
& diuerſa eſt interprætatio: aquila ſeptuaginta & theodotione ſeptem tranſferentibus. Symmacho
plurimos. Quæ igitur erat diues liberis orba ſubito facta eſt: & clara luce diſperiit: & confuſa eſt in
ſolitudine ſui.Reliquum autem ait populum tradam gladio ut mortem & iram dei nullus effu-
iat.Alii ad ſynagogam referũt quæ inſfirmata eſt: ut eccleſiæ creſceret multitudo: iuxta illud quod
criptum eſt. Sterilis peperit ſeptem ſiue plurimos: & quæ multos habebat liberos infirmata eſt. Vn
de & occidit ei ſol iuſtitiæ in cuius pennis eſt ſanitas: & idcirco æterna cõfuſione perdita eſt: perdẽs
populum ſuum gladio ſpiritail.
CAhe mihi mater mea quare genuiſti me:virum rixe ſiue iudicii:virum diſcoꝛdie ſiue qui iu/
dicer in vniuerſa terra. èMl
CPoteſt hoc. de hieremia intelligi ꝙ non in toto orbe terrarum: ſed in terra iu
dæa ſit iudicatus. Vere autem domino competit ſaluatori: qui loquitur in euangelio. In iudicium
ego in iſtum mundum ueni: ut qui non uident uideant:& qui uident cæci fiant:de quo ſcriptuʒ ẽ.
Ecce hic eſt poſitus in ruinam & in reſurrectionem multorum in iſrahel & in ſignum cui contra
dicetur. Quis enim philoſophorum quis gentilium: quis hereticorum non uideat xpᷣm ponentiũ
ei legem natiuitatis: & paſſionis reſurrectiõiſq; ſuæ & ſubſtãtiæ? Nec miꝶ iuxta aſſũpti corporis ue/
ritatẽ xp̃m dicere. Vhe mihi mater mea cũ & in alio loco perſpicue pſonæ eius cõueniat qd dicitur
uhe mihi ꝗa factus ſũ ſicut ꝗ colligit ſtipulã ĩ meſſe: & ſicut racemũ ĩ uindemia nõ hñs ſpicas ut co-
medat primitiua: & ne putemus gemituum uilitate reſerri ad uerbũ dei: ſit iſte ꝗ plangat ſtatim ſe
quitur. uhe mihi anima qnia periũt reuertens a terra:non ꝙ diuidamus pſonas ut impũ faciuut ſed
unus atqʒ idem filius dei nunc iuxta carnem nunc iuxta uerbum loquitur dei: .
CMon feneraui nec fenerauit mihi quiſq; omnes maledicunt mihi.
CPro quo ſeptuaginta non profui neq; profuit mihi quiſquam theodotion: Nõ debui neq; debuit
mihi quiſquam: quorum omium hic ſenſus eſt ex periona xp̃i: nullꝰ ſe præbuit qui digne mea æra
ſuſciperet:nec fenerauit mihi quiſquam in ſanctis atq; pauperibus confouendis me ſibi faciens de-
bitorem. Siue non profui nec profuit mihi quiſquam. Nullus enim tantum uoluit accipere quantũ
ego tribuere deſideraui:nec profuit mihi quiſquam: ſalus enim creaturæ lucrum eſt creatoris. Aut.
certe non debui. nec debuit mihi quiſquam. Nemo dedit mihi quantum accipere cupiebam. nec
me ſibi fecit in alio debitorem: quodq; infert nec debuit mihi quiſquam hunc habet ſenſum. Quo/
modo enim poterat mihi uſuram debere qui fœnus non eſt dignatus accipere? Omnes inquit ma
ledicunt mihi. Quis enim aut hereticorum aut errantium non maledicit chriſto peruerſa credẽdo:
& puerſiora blaſphemans? “
Bicit dominus ſi non reliquie tue in bonum:ſi non occurri tibi:in tempoꝛe afflictionis ⁊ in tẽ
poꝛe tribulationis ⁊ anguſtie aduerſus inimicum.
C Poſſunt hæc ex perſona hieremiæ accipi qui peſſimo tẽpore & iam ĩminẽte captiurarep phetatt
=M compulſus

. icbin
ma ai
iensde
antu
⸗ Aut,
m.hec

1

nitma
tedic

tt

hheuue

compulſus eſt: & dura perpeti a populo non credente: ad id quod ſupra dixerat nhæ mihi ma
ter ut quid me genuiſti uirum qui iudicer & diſcernar omni terræ: & reliqua reſpondit dominus.
CNMoli conſiderare pꝛeſentia ſed futura:reliquie enim tue nouiſſime erunt in bonum: deniqʒ 2
in pꝛeſentiarum cum te cuꝑent inimici oppꝛimere affui tibi:⁊ meo es pꝛotectus auxilio.
CNHNoc autem tam ad hieremiam qᷓ ſecũdum diſpenſationem carnis aſſum ptæ referri poteſt ad ſal/
uatorem. Pro eo ꝙ nos iuxta hæbraicum interprætati ſumus omnes maledicunt mihi: uſq; ad eum

locum ubi ſcriptum eſt: in tempore tribulationis aduerſum inimicum: in æditione uulgata ita ſcri

ptum reperi. Fortitudo mea defecit in his qui maledicunt mihi fiat domine diri gentibus illis ſi nõ
aſtiti tibi in tempore afflictionis eorum: & in tempore tribulationis eorum in bona contra inimi
cum.Et eſt ſenſus: fortitudo mea defecit in his qui maledicunt mihi. Non enim intelligunt uirtu-
tem meam: quæ in infirmitate perficitur & quanto plus mihi maledicũt tanto mea in iſſis plus defſi

cit fortitudo.Iungitq; propheta uel dominus & ait. Flat domine dirigentibus illis hoc eſt eueniant

mihi maledicta quæ loquuntur inimici & illi dirigantur in bonum: ſi non in tempore tribulatiõis
eorum & anguſtiæ quando eos uaſtabat inimicus & capere feſtinabat ſteti in conipectu tuo & ro-
gaui te pro illis & dixi. Pater ignoſce eis: quod enim faciunt neſciunt.
CNunquid federabitur ferrum ferro ab aquilone ⁊ es.
Symmachus.
CNunquid nocebit ferrum ab aquilone ⁊ es:
CSeptuaginta & theodotio ſic.
C Cognoſcet ferrùm ⁊ operimentum eneum.
CVYarietatis cauſa perſpicua eſt uerbum enim. quod in præſenti loco ſcriptum eſt pro
ambiguitate nuntiationis & amicitiam ſonat & malitiam: ꝙ ſi pro res littera: quæ deleth litte-/
re ſimilis eſt: legatur deleth ſcientiam cognitionemq; ſignincat. Quod autem dicit ſic intelli⸗
gendum: ne doleas ꝙ populus inimicus tuus ſit: te enim dura nuntiante non poteſt te amare
qui durus eſt: ſiue babylonii qui ab aquilone ueniunt: ſuntq; ferrum duriſſimum: huic populo du
riori: & in æris ſimilitudinem indomito non poterunt amicitia copulari: ſiue ferrum duriſſimum
hoc eſt populus iſrael dei cognitione indignus eſt: qui in tantam peruenit malitiam: ut duriori me
tallo ære circundatus ſit: M ZM
CBinuitias tuas ⁊ theſauros tuos in direptionẽ dabo:gratis ſinẽ abſqʒ pꝛetio in omnibus pec
catis tuis:⁊ in cunctis terminis tuis:⁊ adducaz inimicos tuos:ſine ſeruire te faciã inimicis tuis
de terra quam neſcis quia ignis accenſus eſt in furoꝛe meo ſuper vos ardebit.
Omnem inquit ſubſtantiam tradam inimicis tuis abſq; ullo præcio propter peccata quæ fſe-

ciſti in cunctis terminis tuis: propterea ſeruire te faciam in terra caldæa: ſiue adducam inimi-
cos tuos quia ignis meus qui ſemel in meo furore ſuccenſus eſt in te ardebit: & extingui non

poterit Tu enim præbuiſti materiam ardoris tui: ut meus ignis tua quæ in te ſunt ligna con/
ſumat: & fœnum & ſtipulam: ac per hoc non eſt cauſa ardoris in domino ſed in his qui fo-
menta incendio miniſtrant. ð
CXTu es domine recoꝛdare mei ⁊ viſita me:⁊ tu erue me ab his qui perſequũtur me.Moli in pa
tientia tua ſuſcipe me:ſcito quoniam ſubſtinni pꝛopter te oppꝛobꝛium. Inuenti ſunt ſermones
tui ⁊ comedi eos ſiue ab his qui repꝛobant ſermones tuos conſume eos.Et factum eſt mihi ſi
ue erit mihi uerbum tuum in gaudium ⁊ letitiam coꝛdis mei: quoniam inuocatum eſt nomen
tuum ſuper me domine deus exercitumm,.B
CHoc quod diximus tu ſcis in. lxx.non habetur. Fœlix eſt autem illa conſcientia quæ pro deo ſub
ſtinet opprobria: unde dicit inuẽti ſunt ſermones tui quos meo ore loquebaris & comedi eos:hoc
eſt in cibum mihi uerſi ſunt:ſiue iuxta ſymmachum ſuſcipiebam eos: ut mihi in lætitiam uerteren/
tur: qui dudum fuerant in opprobrium: unde & babylonii confitentur impleta quæ hieremias fu-
tura prædixerat: ſiue hic ſenſus eſt: ſenſi anguſtias: miſerias pertuli populi perſequentis: ſed tamen
gauiſus ſum me tuis paruiſſe præceptis: & propter nomen tuum dura perpeſſus ſuʒ.
UNon ſedebam a facie manus tue ſolus ſedebaʒ qm̃ amaritudine repleſti me. Quarè factus
eſt doloꝛ meus perpetuus:ſiue quare contriſtãtes me confoꝛtantur:⁊ plaga mea deſperabilis re
nuit curari:ſiue plaga mea foꝛtis unde curaboꝛ. Facta eſt mihi quaſi mendatium aquarum infi-
delium ſiue quaſi aqua mendax non habens fidem.
CHaæc iudæi ex perſona hieruſalem dici arbitrantur: ꝙ ſola ſederit & amaritudine repleta ſit: & fa

ctus ſit dolor eius perpetuus & quomodo aquæ ptranſceunt ſic uerba prophetarum quibus ſibi

proſpera pollicebantur tranſiſſe mendaciter: melius autem rit ex perſona prophetæ dicta accipia-
mus ſed ſermonibus ſancti uiri qui non ſederit in cõſilio ſiue ſecreto ludentium: ꝙ timuerit impẽ

dentẽ ſibi manũ dei:ſiue magis gloriatus ſit ſe maloꝶ non habere conſortium. Solus inquit ſede/
bã ſecundũ illud quod ſcriptũ eſt. Nõ ſedi cum cõcilio uanitatis & cũ iniqua gerentibus nõ introi
bo.Odiui eccleſiam malignantium & cum impiis non ſedebo. Et in alio loco ſolitarius ſum ego
donec pertranſceam a facie inquit manus tuæ ſolus ſedebam dum te timeo dum impendentem

. „ „% * *
Liber.iii.c.x vi.
mihi manum tuã ſemper expecto. In conſilio ludentiũ ſedere nolui ſed meâ amaritudinẽ deuora/
bã: ut in futuro mihi gaudiũ præpararem: nec habui ĩterualla doloris mei ſed iugi miſeria deprime
bar: ut nulla expectarem remedia. Præualuerunt enim ꝗ cõtriſtabant me: & facta eſt plaga mea
fortis. Sed in hoc habui cõſolatonẽ ꝙ fuerit quaſi aqua mẽdax: atq; præteriens. Sicut enĩ aquæ præ
tereuntes dũ fluunt uidentur & dillabuntur: ſic & omnis impœtus inimicoꝶ te adiuuãte præteriit.
Vtinam dñs præſtet nobis nõ ſedere in cõſilio ludentiũ & eoꝶ qui futura nõ cogitant: mec aduer-
ſis cædere: ſed ſemper dei ſententiã formidare & dicere cũ propheta. Solus ſedebã quia amaritudi-
ne repletus ſum. Gaudeat igitur in præſenti tpe nequaꝗ; conſilium ſapientiũ ſed arcanum ſecretũq;
ludentiũ: mihi adhærere deo bonã ſit põere in deo ſpem meã: ſaturari opprobriis & iudicis mei ex
pectare ſententiã: quæ cũ finis aduenerit opum monſtrabit omnem triſtitiam & amaritudinẽ in/
ſtar aquarum fluentium pertranſuſſe. 2⸗ „
CNꝛopter hoc hec dicit dñs. Si cõuerteris cõuertã te:⁊ ante faciẽ meam ſtabis:⁊ ſi ſeparaue
ris pꝛetioſum a vili quaſi os meũñ eris:cnuertentur ipſi ad te:⁊ tu nõ cõnerteris ad eos:⁊ dabo te
populo huic in muꝝ ereũ foꝛtẽ:⁊ bellabunt aduerſum te ⁊ nõ pꝛeualebunt qꝛ ego tecum ſum vt
ſaluum te faciam:⁊ ernam dicit dominus ⁊ liberabo te de mann peſſimoꝛum ⁊ eruam te de ma
nu foꝛtium ſine peſtilentium.
CManiſeſtum eſt ꝙ ſuperiora nequaqꝗᷓ hieruſalẽ ſed propheta dixerit cui reſpondit dominus. Si cõ
uerteris a peccatis populũ & ego de tribulatione conuertã te in lætitiã: & ſtabis ante faciẽ meã ſicut
angeli ſtant in cõſpectu dei: quotidie uidentes faciẽ illius. Et ſi ſeparaueris prætioſum a uili quaſi os
meũ eris: nec putes nõ boni opis eſſe mercedẽ ſi ſanctos quoſq; meos de numero peccantiũ tuis ſer
monibus ſegregaris: eris quaſi os meũ & meis præceptis copulaberis. Debent eni illi tui imitatores
eſſe: & nõ tu eoꝑ. Nec reformides & dicas: quare factus eſt dolor meus perpetuus: & plaga mea for
tis ſiue deſperabilis ut me deſperem poſſe curari. Dabo enim te quaſi muꝶ æneũ atq; fortiſſimuʒ &
ut cõtra aduerſarium omni reſiſtas robore & me habeas adiutorem & liberem te de manu peſſimo
rum ſiue peſtilentium & redimam te uel meo ſanguine uel in præſentiarum meo auxilio. Cõſide-

remus quantam mercedem habeat ſermo doctoris: ſi ualuerit ab errore quempiam liberare: & de

peccantium numero educere. CAPITVLVM. XVI.
T factum eſt verbum domini ad me dicens. MNoli accipere vxoꝛem ⁊ non ſint tibi filij
WM nec ſilie in loco iſto:quia hec dicit dominus ſuper ſilios ⁊ filias que generantur in lo/
co ſſto:⁊ ſuper matres eoꝛuz que genuerunt eos:⁊ ſuper patres coꝛuʒz de quoꝛuʒ ſtir/
Dpe nati ſunt in terra hac:moꝛtibus egro tantiũ moꝛientur:non plangentur ⁊ non ſepe/
lientur:in ſterquiliniũ ſuꝑ facieʒ terre erunt ⁊ gladio ⁊ fame conſumentur:⁊ erunt cadauera eo
num in eſcam volatilibus celi ⁊ beſtijs terre “”ùDñc
CSi rempore imminentis captiuitatis uetatur propheta uxorem ducere ne tribulationẽ carnis ha/
beat & ſuper dolorem proprium uxoris atq; liberorum miſeriis torqueatur: quanto magis apoſto-
lus iubet quia abbreuiatũ tempus eſt:& imminet conſumatio ut etiam ꝗ habent uxores ſic ſint qua
ſi non habeant: unde ſuperflua noui hæretici repræhenſio qua docuimus digamiam & trigamiam
non ex lege deſcendere ſed ex indulgentia. Aliud eſt enim facere quod per ſe bonuʒ ſit aliud ideo
concedi ne peiora faciamus. Dicit enim & ipſe cauſas cur uelit adoleſcentulas uiduas nubere: &
inferens iam enim quædam earum abierunt retro poſt ſathanam: ſimulq; præceptor continentiæ
& perpetuæ caſtitatis & æqualẽ ſe blaſphemans deo laudat terna quaternaq; cõiugia: quæ ego nõ
tam coniugia dicam ꝗᷓ miſeriarum ſolatia: & extremam tabulam naufragorum: niſi forte tribuerẽt
indulgentiam amazonibus ſuis: ut uſq; ad decrepitam ſenectutem bella libidinuʒ experiamur: cur
autem propheta arceatur uxorem ducere cauſa perſpicua eſt: ꝙ obſidione uicina peſtilentia & gla-
dio & ſame uniuerſi intereant: & tantus ſit numerus morientium ut ſepulturæ uincatur officiuʒ: &
inſtar ſterquilinii iaceant cadauera uolatilibus beſtiiſq; laceranda. Et hoc notandum ꝙ egrotatio-
nibus & longa infirmitate tabeſcere: dei ira ſit: unde & Ioram filius Ioſaphat ĩfirmitate conſumitur
& apoſtolus docet egrotare eos & tabeſcere & mori qui ſancta uiolarint.
CBec enim dicit dominus. Ne ingrediaris domum conuiuij: neqʒ vadas ad plangendum
nec conſoleris eos quia abſtuli pacem meam a populo iſto dicit dominus miſericoꝛdias ⁊ miſe/
rationes: moꝛientur grandes ⁊ parui in terra iſta. Non ſepellientur neqʒ plangentur ⁊ non ſe
incident ⁊ neq; caluicium fſiet pꝛo eis:⁊ non frangent inter eos lugenti panem ad conſolandum.
ſuper moꝛtuum ⁊ non dabunt ei potum calicis:ad conſolandum ſuper patre ſuo ⁊ matre.Et do
mum conuiuij non ingredieris vt ſedeas cum eis ⁊ comedas ⁊ bibas.
C Et apoſtolus præcipit cum his qui auerſentur dominũ nec cibũ quidẽ eſſe ſumenduù: & amplius
nec aue quidem huiuſmodi dixeris: & ſaluator apoſtolis interdicit ne quẽꝗᷓ in itinere ſalutẽt: unde
& Eliſeus pergenti ad ſanandum puerum giezi ſalutationem interdicit. Moris aũt eſt lugentibꝰfer
re cibos: præparare conuiuium quæ græci. uocant:& a noſtris uulgo appellantur pen/
talia: eo ꝙ pentibus iuſta cælebrẽtur. Dicit & alibi ſcriptura diuina date uinũ & his ꝗ ĩ luctu ſunt: ut
uidelicet obliuiſcãtur doloris:pᷣcipitur ergo ꝓphetæ ne ullũ de populo cõſoletur:ne ſe miſceat ini
micorum

Super Mierremiam.

micoꝶ dei cõmunis:ne iuſta celebret ſuper funeribus defunctoꝶ. Aliud ẽ enim mori cõmuni lege
n naturæ aliud dei occidiſſe ſententia: abſtuli inquit pacem meã de populo iſto: & miſericordia indi-
gni ſunt nulliq; ætati parcam: ſed & grandes & parui pariter interibunt:ita ut ſepultura quoq; care/

in ant nec ſe incident inquit neq; caluicium fiet pro eis: mos hic fuit apud ueteres: & uſq; hodie in qui⸗
ini buſdam permanet iudæorum: ut in luctibus incidant lacertos & caluiciũ faciant: quod ẽt iob feciſ-
n ſe legimus: unde & prophetæ dicitur ne frangat inter eos panem: nec ingrediatur ad conſolandum
* pro mortuo neq; potũ tribuat neq; ingrediatur domũ cõuiuii: & ne miſceatur eis qui dei ſententiæ
d præparati ſunt:ſi aut hoc de lugentibus dicitur quid fiet de hæreticis quoꝶ ſermo ſerpit ut cancer:
ken⸗ && quotidie proſternunt in eccleſia funera decœptoꝶ (Quia hæc dicit dominus exercituũ deus iſra
el. Ecce ego auferã de loco iſto in oculis ueſtris & in diebus ueſtris uocem gaudii & uocem letitiæ
nm uocem ſponſi & uocẽ ſponſæ. Et cum annuntiaueris populo huic omnia uerba hæc: & dixerit tibi
rdabo quare locutus eſt dominus ſuper nos omne malum iſtud gräde? quæ iniquitas noſtra: & quod pec
nmg catum noſtrum quod peccauimus dño deo noſtro?dices ad eos. quia dereliquerunt me patres ne-
ſedem ſtri ait dominus: & abierunt poſt deos alienos & ſeruiuerunt eis: & adorauerunt eos & me derelin-
querunt & legem meam non cuſtodierunt: ſed & uos peius operati æſtis ꝗᷓ patres ueſtri.) Quando
. Fc peccauerit eccleſia aufertur de ea omne gaudium & uniuerſa lætia de qua apoſtolus dicit gaudete
neiſcut iteꝶ dico gaudete: uox ſponſi & uox ſponſæ de quo ſcriptum eſt ꝗ habet ſponſam ſponſus eſt.ſi ãt
guaſlios interrogauerit te populus cur iſta patiatur & cauſam miſeriaꝶ ſuaꝶ quæſierit: reſpõdebis eis: quia
lis ſet dereliquerunt me patres ueſtri ait dominus: ꝗq uobis præſant in eccleſiis: & abierunt poſt deos alie
inoren nos quorum deus uenter eſt: & auaritia: & luxuria: & gloria in confuſione eorum:& ſeruierunt eis:
mer ſot a quo enim quis uincitur eius & ſeruus eſt. Et adorauerũt eos: adorat enim unuſquiſq; quod dili-
m git: Et me dereliquerunt & legem meam non cuſtodierunt. Sacerdotum eſt proprie non ſolum do
ahelw CLere ſed facere legem: ut nequaquam uerbis ſubiectos ſibi populos & credentium gregem ſed exẽ-
Cice plis doceant. Ac ne forte dicerent iniuſta eſt ſententia: patres comedere uuam accerbam: & dentes
medt⸗ filiorum obſtupeſcere infert: ſed & uos peius operati eſtis ꝗᷓ patres ueſtri: ut ſup his qii patnibus pe-
ĩiora peccauerint iuſta ſupplitia deferantur
R CEcce enim ambulat vnuſquiſqʒ poſt pꝛauitatem coꝛdis ſui mali: vt me non audiat:⁊ eiciam
rub⸗ vos de terra hac in terram quam ignoꝛatis ⁊ vos ⁊ patres veſtri:⁊ ſeruietis ibi dijs alienis die
nſt⸗ ac nocte qui non dabunt vobis requiem. . —
nſcr⸗ CSemela domino derelicti faciunt ea quæ non competunt ut uadãt poſt deſideria cordis ſui ma-
nund li:de quo exeunt cogitationes peſſimæ: & idcirco de eccleſia ſeparantur ut uadant in terram lõgin/
quam:ꝗᷓ nec ipſi nec patres eorum nouerant priuſquã peccarẽt: ut ibi ſeruiãt diis alienis qui nõ ſunt
ii:ſed eorum putantur errore qui eos colunt: ꝙ autem intulit die & nocte: peccantium oſtendit in
md ſcelere perſeuerantiam dum & in diebus flagitiis: & in noctibus libidini ſeruiunt: qui non dabunt
VNH inquit uobis requiem. Haud dubium qm̃ falſos deos ſigniſicet de quibus dixit. Et ſeruietis diis alie
kelmg nis. Quicquid ergo peccamus: quicquid die & nocte facimus & malorum operum perpetramus⸗
ngunmn imperium eſt dæ'monum:qui nunquam nobis dant requiem: ſed ſemper impellunt delictis auge-
Aindict re delicta:& annulum facere peccatorum.
ber CPꝛopterea ecce dies veniunt dicit dominus:⁊ non dicetur vltra viuit dominus qui cduxit ſi
inem lios iſrael de terra aquilonis ⁊ de vniuerſis terris ad quas eieci eos:⁊ reducam eos in terram
pon ſuam quam dedi patribus eoꝛum. S
nbueret CManiteſte futura populi iſrael reſtitutio prædicitur: & poſt captiuitatem miſericordia: quæ iuxta
nut cut litteram ſub zorobabel & ieſu pontifice & eſdra ex parte completa eſt: iuxta intelligentiam ſpi⸗
zag ritualem uerius atq; perfectius in chriſto complenda deſcribitur: ueniet inquit tempus quando ne-
fiang6 quaquam dicetur:ꝙ populus reductus ſit de ægypto per moyſem: & aron. ſed reductus de terra aq/
rnd lonis:cyro rege perſarum laxante captiuos: K uniuerſis inquit terris: quod nequaquam Cyri tpe
nlumin ſed ultimo fine complebitur dicente apoſtolo:poſtquam ſubintrauerit plenitudo gentium: tũc om
nis iſrael ſaluus fiet. poſſumus hoc & de perſecutionibus que noſtro accidere populo a diebus nero
Cend nis de quo dicit apoſtolus & liberatus ſum de ore leonis uſq; ad maximiani tempora dicere: quo-
zemi⸗ modo dominus miſertus ſit populo ſuo: & reduxerit eos in terram ſuam: haud dubium quin in ec
te cleſiam quam dedit patribus eorum apoſtolis & apoſtolicis uiris.
un, TEcce ego mittam piſcatoꝛes multos ⁊ piſcabuntur eos dicit dominus.Et poſt hec mittã ve
Edo natoꝛes multos ⁊ venabuntur eos de omni monte:⁊ de omni colle ⁊ de cauernis petraruzʒ quia
oculi mei ſuper omnes vias coꝛum:non ſunt abſcondite a facie mea:⁊ non fuit occulta iniquitas
iuu eoꝛum ab oculis meis:⁊ reddam pꝛimum iniquitates duplices ⁊ peccatoꝛuʒ eoꝛum quibus cõ-
ee taminauerunt terram meam in moꝛticinijs idoloꝛum ſuoꝛum:⁊ abhominationibus ſuis imple
Gple uerunt hereditatem meam. —
nen CDiuerſa huius capituli interprætatio eſt: udæi autem autumant ñignificari caldæos qui ſub pi⸗
icru ſcatorum nomine deſcribuntur: & poſtea romanos qui uenatoribus comparantur: & de montibus

tinl collibuſq; & cauernis petratum infœlicem ꝑpoꝑulum ſunt uenati. Hoc autem dominus feciſſe ſe di

Liber.iii.c.xvii.

uet
cit:quia reſpexerit uias eorum: & reddiderit iniquitates quibus contaminauerant terram ſimula ſem
chra uenerantes: & abhominationibus idolorum polluerint hæreditatem eius. Noſtri autem re/ CL
ctius & melius hæc de futuro uaticinatum prophetam putant. Quia enimſupra dixerat reducã eos ohet
in terram ſuam quam dedi patribus eorum: nunc oſtẽdit quomodo reducẽdi ſint: ꝙ primum mit Mohe
tat apoſtolos quibus ſaluator dixit uenite poſt me faciam uos piſcatores hominum & poſtea uena Alatel
tores: quos uel eccleſiaſticos uiros uel angelos poſſumus accipere. qui poſtꝗᷓ conſumatiõis tempus ecchl
aduenerit uenentur ſanctos quoſq; de montibus dogmatum excelſorum: & de collibus bonorum CLtth
operum de cauernis petrarum: apoſtolis & apoſtolicis uiris. Non ſolũ enim chriſtus petra: ſed apo-/ cſen
ſtolo Petro donauit ut uocaretur petra:in cuius ſenſibus requieſcentes recte dicuntur tranſſati eſſe inimie
de petra:oſtenditq; uel apoſtolos uel eos qui poſtea uenati ſunt habuiſſe peccata: & recepiſſe dupli/ ſceen
ces iniquitates ſuas: ſeruius enim qui ſcit uoluntatem domini ſui & non facit eam uapulabit multũ. Qebit
Sciendumq; ꝙ in hæbraico poſitum ſit primum && in ſeptuaginta æditione prætermiſſum. Quan- mil
do autem cdicit reddam primum duplices iniquitates: & peccatorum eorum ſuboſtendit ꝙ poſtqᷓ 2ð?ð
recœperint mala recœpturi ſint & bona. Hi autem qui poſtea trãſferendi ſunt contaminauerũt ter if.
ram domini in morticiniis eortum idolorum & abhominationibus ſuis impleuerunt hæreditatem uuuut
eius ut omnis mundus ſubditus fiat deo: & nequaqᷓ ſuo merito ſed illius miſericordia conſeruetur rn
Quod hic de hæbraico propoſuimus non ſunt abſcondita a faciæ mea in. lxx. non habetur. mimnmnli
Bomine foꝛtitudo mea ⁊ robur meum ⁊ refugiũ meũ in die tribulationis ſinè maloꝛum. Che
COmnis hominum fortitudo ſine dei uirtute quæ chriſtus eſt imbecila reputatur: & nihili uñ con o
fugiendum eſt ad dominum atq; dicendum: domine refugium factus es mihi: in generatione &ge AaAbe⸗
neratione. Et in alio loco. Qui habitat in adiutorio altiſſimi in protectione dei cæli commorabi- Ciin
tur:dies autem tribulationis ſiue malorum illa intelligenda ẽ de qua dicit apoſtolus ut eriperet nos nnn
de præſenti ſeculo nequã & redimentes tempus qm̃ c mali ſunt. n
CAg te gentes currẽt ab extremis terre ⁊ dicent vere mendatium poſſederunt patres noſtri: Rd
vanitatem que eis non pꝛofuit. LXX. S lid
CAd te gentes venient ab extremis terre ⁊ dicent:quomodo falſa poſſedere patres noſtri ido⸗ lc
la:æ non eſt in eis vtilitas. õ A
CPoſtquam eiectus eſt iſrael:& piſcatoribus uenatoribuſq; tranſlatus conſequenter uocatur ad ſi- Nor-
dem gentium multitudo: & confitentur ſe ſiue patres ſuos in priori errore uerſatos. Qui autem di⸗- ſue
cunt quomodo falſa poſſederunt patres noſtri idola in quibus nulla eſt utilitas confitentur uera eẽ min
ad que tranſeunt & omni ſubnixa præſidio. 1
CNunquid faciet ſibi homo deos ⁊ ipſi non ſunt dij. 14
CEt hoc gentes loquuntur quæ uenerunt ad ſaluatorem: ab extremis terræ ſuggillantes ignoran-
tiam tam ſuam ꝗᷓ maiorum ſuorum qui putauerint hoĩes fieri deos cũ dei ſit hominem facere.
CIdcirco ego oſtendam eis per vicem hanc oſtendam eis manum meam ⁊ virtutem meam:ł 1
ſcient quoniam nomen mihi dominus. 2
CManus dei per quam cuncta operatus eſt & uirtutis de qua dixit, apoſtolus chriſtus dei uirtus
dei ſapientia oſtenditur gentibus ſfilii paſſione completa. Pulchreq; dixit oſtendam eis per uicẽ hãc 4
oſtendam autem manifeſte & non ut prius in umbra & in imagine: & uaticinium futurorum: ut
poſtquam cognouerint ſciant nomen meum audiantq; a filio pater manifeſtaui nomen tuum ho
minibus. CAPITVLVM. XVII. 6
D Eccatum inde ſcriptum eſt ſtilo ferreo in vngue adamantino:exaratum ſuper latitu-
ainem coꝛdis eoꝛum ſiuè in pectoꝛe coꝛdis eoꝝ:⁊ in coꝛnibus altarium ſiue araꝝ eoꝝ.
ES De gentibus quæ ſupra ad dominum conuerſæ fuerant ſupra dictum ẽ. Ecce ego oſtẽ on
dam eis per uicem hanc oſtendam eis manum meam & uirtutem meam: nunc de iſrael Cl
qui abiectus eſt loquitur: peccatum iudæ ſcriptum eſt ſtilo ferreo in ungue adamantino &ccætera. M
quod cur a ſeptuaginta prætermiſſum ſit neſcio: niſi forſitan pepercerunt populo ſuo ſicut in eſaia al
eos feciſſe manifeſtum eſt. Quieſcite ergo ab homine cuius ſpiritus in naribus eius quia excelſus re/ dn
putatus eſt ipſe: multaq; huiuſcemodi quæ ſi uoluero cuncta digerere non dicam libro ſed libris dA
opus etit. Sentium peccata deleta ſunt quia conuerſæ ad dominum ab extremis terræ audierunt dbe
illud: laudate dominum omnes gentes: laudate eum omnes populi. Quia confirmata eſt ſu- 4
per nos miſericordia eius & ueritas domini manet in æternum. Et de quibus dixerat ad moy/
ſem. Dimitte me ut interficiam populum iſtum: & faciam te in gentem magnam. Peccatum au- n
tem iudæ indelibile & ut ita dicam nulla ratione abolendum ſcriptum eſt ſtilo ferreo: in un/ dAk
gue adamantino: qui hebraice dicitur. non quo ullus unguis ſit qui appelletur. k
. ſed ꝙ lapis adamantinus ex eo ꝙ indomitus ſit & infrangibilis hoc nomen accepit: tantum
nitorem habeat & leuitatem ut abſq; ullo impedimento in eo ſcribi poſſit ſtilo ferreo: ut du/ 1
. ra ferri materjes ſcribat in duriori tabula adamantina: & duret quod ſcriptum eſt imperpetuum . ZM
1 pſi enim dixerunt: ſanguis eius ſuper nos & ſuper filios noſtros:unde & exaratum ſiue ſculptum 1
eſt in cornibus altarium ſiue arag eorum: ut opa ſacrilega in æternã memoriã pſeuerent:ſi auũt hoc
ita eſt

d lnl⸗
Wen e
mj
Umnni
Nleen
m
ndemdn
e
ulae
füt
Dirmlin
In. Qr⸗
keg
D
erecinen
olemenn
tul,
um.
i äcon
ionege
nmorad,
derenon

wes ſoi
noſti

As⸗
end/
nunente

ige
ſcer.
mmen

leininmd
er uicehi⸗
Wotuma
mum ho

er tim/
weor,
ego li
cdͤe er
) ceten
cntin eii

Super Mieremiam.

ta eſt ubi illud quod anus delira confingit poſſe hominem ſine peccato eſſeſi uelit: & facilia deĩ
eſſe mandata?
CCum recoꝛdati fuerint filij eoꝛum arrarum ſuarum:⁊ lucoꝛum lignoꝛumqʒ frondentium in
montibus excelſis ſacriſicantes in agro foꝛtitudinem tuam ? omnes theſauros tuos in dirre
ptionem dabo excelſa tua pꝛopter peccata in vniuerſis finibus tiis: 2 relinqueris ſola ab here⸗
ditate tua:quam dedi tibi ⁊ ſeruire te faciam iimicis tuis in terram qnam ignoꝛas:qm̃ ignem
ſuccendiſtis in furore meo in eternum ardebit. .
CEt hæc in. Ixx. non habentur eadem ut reor cauſa quam ſupra diximus: ne ſcilicet ætema in
eos ſententia permaneret. Relinqueris ait ſola ab hereditate tua quam dedi tibi & ſeruire te faciam
inimicis tuis: in terram quam ignoras: uel ſub babyloniis uel ut eſt uerius ſub romanis: ipſi enim
ſuccenderunt ignem & clementiſſimum dominum in furorẽ prouocarũt: qui ignis furoris eius ar
debit in æternum. Pudet me contentionis noſtroruʒ qui hæbraicam arguunt ueritatem: iudæi cõ
tra ſe legunt & quid pro ſe ſcit neſcit eccleſia: unde nos qui ſumus filii apoſtolorũ recordamur ini/-
ꝗtatẽ prioris populi & iuſte eos perpeſſos eſſe teſtamur. Poſſunt autem excelſa quæ hebraice dicũ-
tur. & contra hæreticos accipi qui poſuerunt in excelſum os ſuum & lingua eorum tran-
ſiuit ſuper terram. Qui in tantam ueſſaniam proruperunt ut ſoli abſq; ſpiritus ſancti gratia remanſe
rint: & perdiderint hæreditatem domini pnorem uidelicet fidei ueritatem: unde & æternum eis pa
ratur incendium: & ſerui de“monuz qui ſunt inimici & ultores.
CHec dicit dominus:maledictus homo qui conſidit in homine:⁊ ponit carnem bꝛachium ſuũ

2 a domino recedit cor eius.Erit enim quaſi mirice in deſerto ⁊ non videbit cum venerit bonũ⸗

ſed habitabit in ſiccitate in deſerto:in terra ſa ſuginis ⁊ inhabitabili.
CSi maledictus eſt omnis homo qui confidit in homine paulus auteʒ ſamoſatinus & fotinus qᷓuis
ſanctum & conctis excelſum uirtutibus prædicent ſaluatorem & tamen hominem confitentur. Er
go maledicti erunt ſpem habentes in homine: ꝙ ſi nobis oppoſitum fuerit ꝙ & nos credamus ĩ eo
qui dicit. Nunc autem quæritis me interficere hominem qui ueritatẽ uobis locutus ſum: quã audi
ui a deo:hoc abraham non fecit: uos facitis opera patris ueſtri: reſpödebimus illud apoſtolicum: &
ſi ipſum ſecundum carnem aliquando cognaniinnu ſed nunc iam non nouimus. Deniq; idez apo
ſtolus in principio epiſtolæ ſuæ ſcribit ad galathas: Paulus apoſtolus nõ ab hominibus neq; per
hominem ſed per ipſum chriſtum & dominum patrem qui ſuſcitauit eum a mortuis & qui mecum
ſunt omnes fratres. Si enim mors abſorta eſt in uictoria quare non carnis humilitas quæ propter
humanam ſalutem aſſumpta eſt in diuinitatis tranſierit maieſtatem: & faceret utrunq; unum &non
adoremus creaturam ſed creatorem qui eſt benedictus in ſecula. Maledictus eſt igitur non ſolũ qui
ſpem habet in homine: ſed qui ponit carnem brachium ſuum.i. ſortitudinem ſuam: & quicquid
egerit non domini clementiæ: ſed ſuæ putauerit eſſe uirtutis. Qui enim hoc agit a domino recedit
cor eius aſſerens ſe poſſe quod non poteſt. Et erit quaſi mirice quæ hebraice dicitur. ſiue ut
interprætatus eſt ſymmachus lignum infructuoſum in ſolitudine: & non uidebit cum uenerint bo
na: quæ uiſura eſt gentium multitudo: ſed habitabit in ſiccitate in deſerto. Hoc dicitur de populo
iud rorum qui habitat in deſerto fructuſq; non faciunt: & ſunt in terra ſalſuginis quæ nullos fructꝰ
faciat:& inhabitabili quæ hoſpitem non habet deum nec angeloꝶ præſidia nec ſpiritus ſancti gra
tiam: nec ſcientiam magiſtrorum.g .
CBenedictus vir qui conſidit in domino:⁊ erit dominus ſpes ſiue fiducia eius:⁊ erit quaſi li/

um quod tranſplãtatum eſt ſiue fructiferum ſuper aquas quod ad humoꝛem mittit radices
uas ⁊ non timebit cum venerit eſtus:⁊ folium eius viride ſiue ramnſculi eius frondentes:⁊ in
tempoꝛe ſiue anno ſiccitatis nõ erit ſollicitus ſiue nõ timebit nec aliquãdo deſunt facere fructũ.

IIiud de iudæis dictum ſit: & hæreticis qui ſpem habent in homine:in chriſto uidelicet ſuo: quem
non filium dei ſed purum hominem putant eſſe uenturum: econtrario uir eccleſiaſticus audit illud
qui confidit in domino. Et ſcitote quoniam dominus ipſe eſt deus. Conſidit in domino & illi li-

gno comparabitur de quo primo pſalmo cantatur. Et erit tanquam lignum quod plantatum eſt ſe

cus decurſum aquarum: quod fructum ſuum dabit in tempore ſuo & fructum eius non defluet. Su

per aquas autem ſpiritus ſancti gratiam diuerſas donationes quod ad humorem mittit radices ſu/
as ut a domino accipiat ubertatem: ſed & aliter poſſumus dicere: ꝙ de ſiccitate iudaica tranſlati ſi-
qnus in baptiſmatis gratiam ſempiternam. Et non inquit timebit cum uenerit æſtus: tempus perſe-
cutionis uel dies iudicii: & erit foſlium eius uiride:ſiue erunt in eo ramuſculi frondentes ut nüquam

umeant ſiccitatem: ſed cunctarum uirtutum germinet gratiam: cumq; tempus ſiue annus uenerit

ſiccitatis: nõ mœtuet quando dominus iratus mandauerit nubibus ne pluant ſuperiſrael imbrem.
uodq;ʒ ſequitur: nec deſinet facere fructum ille locus qui in marco ſcriptus eſt: ꝙuenerit dominꝰ
ad ficum: & non inuenerit in ea fructum quia nondum erat tempus: & maledixerit ei ut fructus nõ

ſaciat in æternum exponere poterit. Qui enim confidit in domino & dominus eſt fiducia eius: ẽt

in tempore iudaicæ ſiccitatis non mœtuet ſed ſemper afferet fructum credẽs in eum qui ſemel ꝑpro

nobis mortuus eſt & ultra non moritur & dicit. Ego ſum uita.

„ * e
ℳ6 J

Pꝛauum eſt coꝛ hominũ ? inſcrutabile quis cognoſcit illnd:ego dominus ſcrutans coꝛda

7 pꝛobans renes:qui do vnicuiqʒ iuxta vias ⁊ iuxta fructum adinuentionum ſuarum. LXx.
ꝛofundum eſt coꝛ ſuper omnia ⁊ homo eſt qui cognoſcit eum.
CEr cætera uerbum hæbraicum. quatuor litteris ſcribitur. Si igitur legatur
ænos homo dicitur: ſi autem. ſcrutabile ſiue deſperabile eo ꝙ nullus cor hominum ualeat in-
uenire. ſym machus uero hunc locum ita interprætatus eſt. Inſcrutabile cor hominuz uir autẽ quis
eſt qui inueniat illud? ſolent quidam noſtri bono quidem uoto ſed non ſecundum ſcientiam uti
hoc loco contra iudæos: ꝙ homo ſit dominus atq; ſaluator ſecundum diſpẽſationem carnis aſſum
ptæ:nulluſq; poſſit natiuitatis eius ſcire myſterium ſecunduz illud quod ſcriptum eſt: generationẽ
eius quis enarrabit? niſi ſolus deus qui arcana rimatur: & reddit unicuiq; ſecundum opera ſua. Me
lius autem eſt ut ſimpliciter accipiamus ꝙ nullus cogitationum ſecreta cognoſcat niſi ſolus deus:
dixerat enim ſupra: maledictus homo qui ſpem habet in homine. Et econtrario benedictus uir ꝗ
conſidit in domino: unde ne hominum putaremus certum eſſe iuditium intulit: omniũ prope mo
dũ corda eſſe peruerſa: dicente pſalmiſta: ab occultis meis munda me: & ab alienis parce ſeruo tuo.
Haud dubium quin cogitationibus: & in geneſi uidens autem deus ꝙ multa malitia hominum eſ-
ſet ſuper terram & cuncta cogitatio cordis intenta eſſet ad malum omni tempore: & i
ſus enim & cogitatio humani cordis ab adoleſcentia ſua prona ſunt in malũ. per quæ diſcimus ſo
lum deum noſce cogitationes eorum. Si autem de ſaluatore dicitur uidens autem cogitationes eo

rum yeſus:nulluſq; poteſt uidere cogitationes eoruz niſi ſolus deus: ergo chriſtus deus eſt: qui ſcru

tatur corda & probat renes & reddit unicuiq; iuxta opera ſua.
C Perqdix fouit ſiue congregauit que non peperit(⁊ vt.lxx.tranſtulèrunt) clamauit perdix con

gregauit que non peperit. Facit diuitias ſuas non cum inditio in dimidio dierum ſuorum relin

quet eas:ſiue in dimidio dierum eius relinquent eum:⁊ in nouiſſimo ſuo erit inſipiens.
CAiunt ſcriptores naturalis hiſtoriæ tam beſtiarum ꝗᷓ uolucrum arborum herbarumq; quoꝶ prin
cipes ſunt apud græcos ariſtotiles & theophraſtus: apud nos plinius ſecundus hanc perdicis eſſe
naturam ur oua alterius perdicis furetur & eis incubet foueatq;: cumq; fœtus adoleuerit auolare ab
eo:& alienum parentem relinquere. Huiuſcemodi diuites ſunt qui aliena dirripiunt & abſq; cogi-
tatione iudicii dei faciunt diuitias non cum iudicio quaſi in medio tempore relinqunt ſubita mor

te ſubtracti quando dicitur eis. Stulte hac nocte repetẽt animam tuam a te: quæ autem præparaſti

cuius erunt? Nihilq; inſipientius qᷓ non pronidere nouiſſima: & breuia putare perpetua: alii uero &
propter ſuperiorem hiſtoriam & propter alteram qua dicunt: perdicem eſſe pugnaciſſimum & im
mundum:ita ut uictum polluat: diaboluʒ ſub eius nomine interprætãtur: ꝙ alienas ſibi diuitias cõ/
gregarit dicens ad dominum. Hæc omnia tibi dabo ſi cadens adoraueris me. Quem relinquent di
uitiæ ſuæ quæ male ab eo fuerant cõgregatæ & per apoſtolos conuertentur ad dominum & qui ſi
bi uidebatur eſſe prudentiſſimus erit omnium iuditio inſipiens. Quodq; a ſeptuaginta dicitur
clamauit perdix ad hæreticorum perſonam referendum eſt: ꝙ perdix iſte clamauerit per principes

hæreticorum diabolus & congregauerit que non peperit: & decœptorum ſibi multitudinem con/

gregarit: quæ poſtea dimittat eum & omnium iuditio ſtultiſſimus comprobetur.

ESolium gloꝛie altitudinis a pꝛincipio locus ſanctiſicationis noſtre expectatio iſrael.Domine
omnes qui te derelinquunt confundentur recedentes a te in terra ſcribentur quoniam relinque

rint venam ſiue fontem aquarum viuentium den.
CPerdice propter ſuam ſtultitiã derelicto expectatio iſrael:ideſt populi dei & credentis in domi-

no chriſtus eſt qui fecit omnia: cuius ſolium glorioſum & excelſum a principio: locuſq; ſanctifica-/

tionis omnium credentium: ut non in loco ſit dominus ſed ut ubi ille fuerit locus ſanctificatus ſit.

Econtrario qui derelinquunt dominum confundentur confuſione perpetua &recedentes ſiue de /

clinantes ab eo ſcribentur in terra deleti de libro uiuẽtium. Sicut enim qui poteſt cum apoſtolo di
cere. Noſter autem municipatus in cælo eſt in cæleſtibus ſcribitur. Sic qui derelinquit dominũ uel
declinat ab eo ſcribitur in terra cum his qui terrena ſapiunt: cauſaq; manifeſta cur ſcribantur in tet
ra quia derelinquerunt fontem uitæ dominum ſiue fontem aquarum uiuentium dominũ: qui lo/

quitur in euangelio ſi quis ſitit ueniat ad me & bibat: qui credit in me ſicut dicit ſcriptura flumma

de uentre eius fluent aquæ uiuæ. hoc aũt dixit de ſpiritu quem accæpturi erant credẽtes.

CSana me domine ⁊ ſanaboꝛ:ſaluum me fac ⁊ ſaluabor quoniam laus meatues. .
CMulti mædici in euangelio emoroiſam curauerant: quæ omnem ſubſtantiã ſuam perdiderat in

eis: & tamenan ullo ſanari potuit:niſi ab eo qui uerus ẽ mœdicus: & cuius ſanitas in pœnis eius un
de & nunc propheta a populo paſſus opprobria & crebro inſidiis circunuentus ab eo curari & ſal-
uus fieri cupit: cuius uera laus ueraq; mœdicina eſt.
CEcce ipſi oicunt ad me vbi eſt verbum domini: veniat.ego autem non ſum turbatus te paſto
rem ſequens:ſiue non laboꝛaui ſequens te:⁊ diem hominis non deſideraui tu ſcis:ꝙ egreſſuʒ ẽ
de labijs meis rectum fuit in conſpectn tuo:ſiue ante faciem tuam eſt non ſis mihi tu foꝛmidi/
nis ſpes mea in die afflictionis ſiue non ſias mihi alienus parcens mihi in die peſſn.

—
—

terum ſen/⸗

ð

Super ieremiam.

nt CQui non putant uentura quæ dicta ſunt loquuntur ad prophetam: ubi eſt uerbum dominidue-
niat: diſſimulationem ſententiæ dillationem arbitrantes. Illis autem inquit iſta dicentibus ego nõ
ſum turbatus: nec laboraui: te paſtorem ſequens: ſiue poſt tua ingrediẽs ueſti gia:mec hoc fui fine cõ
gm tentus: ſed diem hoiĩis non deſideraui uel uitam longiorẽ: uel proſpera quæq; huius ſeculi: ipſumq;
ip uocat teſtem quẽ & iudicem. Tu noſti. Sequitur: quod ægreſſum eſt de labiis meis rectum fuit in cõ
nigi⸗ ſpectu tuo: ut nunꝗᷓ mentitus ſit:& domini uoluntati aduerſa nõ dixerit. Nõ ſis mihi inquit tu forti
um tudinis: ſpes mea in die afflictionis: quod perſpicuũ eſt iuxta hæbraicũ: iuxta id uero quod. Ixx. trã/
an ſtulerunt dicentes: ne fias mihi alienus parcens in die mala eſt ſenſus. Nõ parcas mihi in præſentiſſe
euudn culo quod malum eſt: ſed redde mihi iuxta peccata mea ut requiem habeã ſempitermam. Scio eni
i.N ſcriptum: quẽ enim diligit dominus corripit: flagellat autem omnẽ filiũ quẽ recipit: dies autẽ ma/
lucen lus uel omne ſeculum eſt uel dies iuditii his qui propter peccata crucianttur.
un Conſfundatur qm perſequuntur me? non confundar ego. Maueant illi 2 nõ paueã ego. In⸗
We duc ſuper eos diem afflictionis ? duplici contritione conterez.—
enond CImpræcatur aduerſum eos propheta qui exprobarunt ei uerbũ domini. Et dicunt ubi eſt nerbum
– domini? ueniat:ut confundantur qui perſequuntur eum: & erubeſcant & reddeant ad ſalutem: util
n Nn⸗ li paueant mentientes & non iſte qui uera prædicit. Cũq; dies ultionis aduenerit duplici contritio-
MZ ne contere eos fame & gladtdiiiioo.
e o C Bec dicit dvominus ad me:vade⁊ ſta in poꝛta ſine in poꝛtis filioꝛum populi per quaʒz ſiue per
Niln quas ingrediuntur reges iuda:⁊ egrediuntur in cunctis poꝛtis hieruſalem:⁊ dic ad eos. Audi⸗

te verbum domini reges iuda:⁊ ommis iuda ſiue iudea cunctiqʒ habitatoꝛ es hieruſalem ꝗ in/

ir n grediuntur per poꝛtas has. s
unſch Quoniam inquit uerba tua audite contẽnunt ut requirant quæ ſit ſententia dei tu perge ad locũ
celeberrimum: uel portarum templi uel urbis per quas omnis uulgus & reges igrediuntnr & egre

diuntur ut neceſſitate cogantur audire & ĩportune opportune prædices uerbum dei:nec ula ap ud

de

Ber eos remaneat excuſatio: ꝙ ideo nõ fecerint quia non audiein. OòòUVUMW
“ CHec dicit dominus cuſtodite animas veſtras ⁊ nolite poꝛtare pondera in die ſa abbati:nec inte
M ratis per poꝛtas hieruſalẽ:æ nolite eicere onera de domibus veſtris in die ſabbati:: omne opus
nn non facietis:⁊ ſanctiſcate diẽ ſabbati ſicut pꝛecèpi patribus veſtris:æ non audierunt:nec incli-
nti nauerunt aurem ſuam:⁊ induranerunt ceruicem ſuã:(æ quod in hebꝛaico nõ habetur) ſuper pa
n tres ſuos ne audirent me ⁊ acciperent diſciplinam. Et erit inquit ſi andieritis me dicit domi/
lin nus. vt non inferatis onera per poꝛtas ciuitatis huius in die ſabbati.Et ſi ſanctiſicaueritis diezʒ
mi ſabbati ne faciatis in ea omne opus. Ingredientur per poꝛtas ciuitatis huius reges ⁊ pꝛincipes
—MBs ſedentes ſuper ſolium dauid:⁊ aſcendentes in curribus ⁊ equis ipſi ⁊ pꝛincipes eoꝛum viri iu
end da ⁊ habitatoꝛes hieruſalem ⁊ habitabitur ciuitas hec in ſempiternum.Et venient de ciuitati
ntSnk bus iuda ⁊ de circuitu hieruſalem ⁊ te terra beniamin ⁊ de campeſtribus ⁊ montuoſis ⁊ ab au
mirm ſtro poꝛtantes holocauſtum ⁊ victimas ſine thymiama:⁊ ſacriſicium ſiue manna:thus:⁊ infe⸗/
thtmmn rent oblationem ſiue laudem in domum domini. Si autem non audietis me vt ſanctiſicetis di /
mnenm em ſabbati ⁊ ne poꝛtetis onus ⁊ nè inferatis per poꝛtas hieruſalem in die ſabbati:ſuccendam
ignem in poꝛtis eius.
Bommn ¶QNe præceptum ſabbati inſtauratum per hieremiam in fruſta diſcerperẽ totũ ponere placuit: ut ſi/
Hehinne mul omnia cognoſcamus. Cuſtodit animã ſuam qui nõ portat pondera peccatorum.ĩ die quietis
. & ſabbati: nec infert ea per portas hieruſalem: quas uirtutes debemus accipere. Et nolite inquit eice
ndomi⸗ re onera de domibus ueſtris: nõ enim portãda ſunt: ſed pœnitus abitienda: & omne opus ne facia
nckinc/ tis: uel ſeruile uel illud de quo ſcriptum eſt: eſca uentri: & uenter eſcis: deus autem & hunc & illa de
cas ſtruet:ſed illud opus operandum de quo ſaluator loquitur. Operate opus quod non perit. Sancti/
lwec⸗ ficate inquit diẽ ſabbati:ut omne tẽpus uitæ noſtræ in ſanctiſicatõe ducamus: ſicut fecerunt patres
Ktoltd noſtri Abraam yſaac & Iacob:cũq; iſta præceperit deus non inclinauerunt aurem ſuã mentis utiq;
Dminin⸗ nõ carnis: ſed indurauerunt ceruicem ſuam: reicientes iugum legis: & per methaphoram indomi/
nmuint torum animalium habentes ſimilitudinem: uideamus quod ſitpræmium corum qui non portant
iib onera in die/ſabbati: ſanctiſficant illum. Ingredientur inquit per portas ciuitatis huius reges quo/
Konn rfum cor in manu dei eſt: & qui regnant corporibus ſuis: & principes ſedentes ſuper ſoliuz dauid: ut
chriſti ĩimittentur exemplum & aſcendentes in curribus & æquis de quibus ſcriptuz eſt. Currus dei
decem millibus multiplex millia letantiũ dominus in eis in ſina in ſancto: & alibi æquitatio tua ſa
erin lus omnis uir qui confitetur deum & qui habitat in hieruſalem de qua dictũ eſt. Factus eſt in hie/
eiusnn ruſalẽ.ĩ.ĩ pace locus eius: & habitatio eiꝰ in ſyon & habitabitur eccleſia dei ĩ æternũ: ueniẽtq; de ciui
Ell tatibus iuda: & de circuitu hieruſalẽ de ꝗbꝰiã diximus: & de terra beniamĩ ꝗ filiꝰ ẽ uirtutis & dexte
Z ræ: & de cãpeſtribꝰ qd hebraice dicitur ſephela: & planã hiſtoriæ ſignificat intelligentiã: & de mon
⸗ tuoſis: excelſis uidelicet dogmatibus: & ab auſtro de quo ſcriptũ eſt deus ab auſtro ueniet: unde ca/
lor & plena lux: & ubi oẽ frigus expellitur: portãtes ait holocauſta ſe ipſos cõſecrãtes deo & nicti⸗/ .
id mã ſiue thymiama:ut dicant ſacrifitiũ dño ſpiritus contribulatus: & chriſti bonꝰodor ſumus in oĩ
.

AL.iber.ii.c.xviii.

loco:& alibi dirigatur orario mea ſicut incenſum in conſpectu tuo:& ſacriſiciũ pro quo.lIxx.ĩpſuz en
uerbum hæbraicum poſuere. quod peſſima conſuetudo ĩmo ſcriptorum negligentia manna ſone
in noſttis libris legitur: & thus de quo ſcriptum ẽ ut quid mihi thus affertis de ſabba:& inferent ob Cee
lationem que hebraice dicitur thoda: & in gratiarum actionem uerti põt: & quia laudẽ.lxx. trãſtu ei
lerunt in domum dauid haud dubium quin in eccleſiam. Hæc ſunt præmia eoꝶ ꝗ ſanctificant ſab 6
batum: & nullo pondere prægrauãtur: ſin aũt inqt: nõ audieritis præcepta mea & feceritis quæ nõ or⸗
facienda mandaui ſuccendam ignem in portis eius. ihieruſalem illum de quo dicitur. Omnes ad- .
ulterantes quaſi clibanus corda eoꝶ: qui deuorat domos ſiue uicos hieruſalẽ: quos. lxx. .
Aquila & ſymmachus ii. turritas domos interprætati ſunt appellanturq; hebraice nec⸗
X nunꝗᷓ hoc incendium extinguitur dicente apoſtolo: uniuſcuiuſq; opus quale ſit ignis ꝓ u
babit.Et iteꝶ ſi cuius opus arſent detrimentũ patietur ipſe aũt ſaluus erit.Sic tñ quaſi per ignem ſin
autem noſtri iudicantes explanationem typicã repudiarit: aut iudæi eſſe cogentur & cum obſerua-
uatione ſabbati circũcidere præputia: aut repræhendere certe ſaluatorem qui iuſſit in ſabbato para S
litico ut portaret lectulum ſuum. Et euangeliſta dicente propterea magis iudæi qrebãt eũ interfice 8
re:nõ ſolũ ꝗa ſoluebat ſabbatũ: ſed quia patrem ſuum dicebat deum æ qualẽ ſe faciens deo.
2= EXPLICIT LIBER TERTIVS INCIPIT PROLOGVS LIBRI. IIII. 1
BFrymper diabolus bono operi iminet: ubiq; gradiẽtibus ponit laqueos: 4
fnarrante propheta de ſattelitum eius inſidiis. Iuxta ſemitam ſcandaluz
poſuerunt mihi: & euangelio hoc ipſum plenius inſtruente: uolatilia 8
cxæli iuxta uiam iactata ſemina dirripiant atq; diſperdant. Cur hoc prin/
cipio frater euſebi uſus ſim ſequens ſermo monſtrabit. Multis & de to/
1toO huc orbe confluentibus turbis: & ſanctoꝶ fratrum monaſteriiq; cu/ Ei
iis occupatus cõmentarios in hieremiã per interualla dictabã: ut quod en
Qdeerat otio ſupereſſet induſtriæ. Cum ſubito hæreſis pithagoræ &zeno Eß
DR nis. ieii. impoſſibilitatis & impeccantiæ quæ oli i
D iorigene & dudum ĩ diſcipulis eius grünio euagrioq; pontico & ĩou⸗ da
NRAniano iugulata eſt: cœpit reuiueſcere. & non ſolum in occidentis: ſed & ðèð
in orientis partibus ſibillare: & in quibuſdã ĩſulis præcipue ſiciliæ & r0 ßMRdD lun
di maculare plæroſq; & creſcere per dies ſingulos: dum ſecrete docent & publice negant: cui reſpon Z
dere diu tacens & dolorem ſillentio deuorans crebra fratrum expoſtulatione compulſus ſum: nec
tamen hucuſq; prorupi: ur auctorum nomina ponerem: mallens eos corrigi ꝗᷓ infamari. Neq; enim r.
hominum ſed erroris inimicus ſum: qui mihi ut uicem tallionis & genuinũ ſui doloris illiderent
ueteres magiſtrorum ſuoꝶ calnias cõcinantes: in tantum elingues & miſeri demonſtrati ſunt: ut
ne maledicere quidem ſuis uerbis potuerint: quoꝶ tüc tempons æditis aduerſus eos libris neniæ
confutatæ ſunt: quos qui legere uoluerint liquido præuidebunt canes eos iuxta eſaiam eſſe mu/ f
tos qui latrare neſciant: habentes quidem uoluntatẽ & rabiẽ mentiendi: ſed artem fingendi: & latt B
di non habentes. quibus loquar compendio. Aut bona ſunt: quæ docetis aut mala. Si bona defendi
te lisereiſi malaqd oculte miſeros iugulatis errore rectæq; fidei: ad decipiẽdos ſimplices quoſq; ex 4
poſitione: quæ ſi uera eſt cur abſconditur: ſi falſa cur ſcribitur. Rogo quæ eſt iſta inſania? præcipien
te apoſtolo ut parati ſimus ad ſatiſfaciendum omni poſcenti nos rationem de ea quæ in nobis eſt C
ſpe:& propheta clamante loquebar de teſtimoniis tuis in conſpectu regum & nõ cõfundebar. Iſti n
upplitium fugiunt: & ſuſurrant in angulis perditorum dolentq; quaſi pro ſuis quæ ſua meruũt cõ ret
fiteri. Cũq; generaliter aduerſum uitia quid & hæreticos dixerimus ſe peti quæruntur: malũq; con/ è”M
ſcientiæ diſſimulata diu indignatione pronuntiant. Qd ſi cauendum nobis eſt ne ueterem lædere or
uideamus neceſſitudinem: ſi ſuperbiſſimam hereſim ſpirituali mucrone truncemus: ergo ſubſtinẽ ib
dæ erunt nobis cruces proditæ fidei: & dicere cum propheta uerſatus ſum in miſeria dum mihi inſi ne
gitur ſpina: quin potius audiant illud apoſtolicum: obedire deo magis oportet ꝗ hominibꝰ. Et ite/ C
tum ſi hominibus placerẽ chriſti ſeruus non eſſem: uerum hoc in proprio niſi tacuerint opere ple-
nius exequemur. Nunc cœptum in hieremiam carpamus iter: & quartum in eum uolumen breui- C
ter tranſcurrentes in his tantum quæ obſcura fuerint imorem. U.MT“—æ— ne
EXPLICIT PROLOGVS INCIPIT LIBER QVARTVS. CA. xVIII.
Erbum quod factum eſt ad hieremiaʒ ſa dno dicens ſurge deſcende in domum ſiguli: i
N/ ꝛ ibi audies verba mea:z deſcendi in domũ ſiguli:⁊ ecce ipſe faciebat opus ſuper ter “
ram: ſiue lapides ⁊ diſſipatuʒ ẽ vas:quod ipſe faciebat e luto manibus ſi nis. Connerſuſ
qʒ: ſiue ⁊ rurſum:fecit vas alterum illud:ſicut placuerat in oculis eius vt faceret.Et fa⸗ C
ctum ẽ verbuʒ domini ad me dicens:nunquid ſicut figulus iſte nõ poſſum vobis facere iſtael: .
ait dñs: Ecce ſicut lutũ in manu ſiguli ſic vos in manu mea domꝰ iſrael. Repente ſiue ad ſum S”
mad loquar aduerſuʒ gentẽ ⁊ aduerſum regnũ vt eradiceʒ ſiue auferã:⁊ deſtruã ⁊ diſperd illud .
. ſi penitentiã egerit gens illa a malo ſuo qð locutus ſuz aduerſuʒ eã:agazx ⁊ ego penitentiã ſuper
malo qð cogiraui vt facereʒ ei.Et ſubito ſiue ad ſummã loquar de gente ⁊ regno vt cdiſicem ⁊

planté

ũ

ko.
I.
Urlgoer⸗
lanchin
Gnolanlin
Eehi,
nAce
Ketüg en
rn un
orem
merell
wcod⸗
dkenutld
elciira
airhon
lmmec

NNin

Undene
unſmn
lutei
1
rci
npobuck
ndebu
metwütd
lig co
em kzders
bpbſtn
nmihiin

nib'eie

chere
wWen Pteu⸗
.
n i
ſrtr
Vnanil
Ettr/
Adſon
glinl
tiſye
tant
.

Super ieremiam.

plantem ülud.Si fecerit malum in oculis mtis:vt non audiant vocem meam penitẽtiam agaʒ
ſuper bonum quod locutus ſum vt facerem ei.
Cer omnes quidem ſenſus ad iudicium & intelligentiam animi peruenitur auditu: odoratu: gu/
ſtu: tactu: ſed magis mente retinetur quod oculis cernitur: unde iubetur propheta ad domum figuli
ire:& ibi domini audire præcepta. Cũq; ait perfexiſſem & deſcendiſſem in domũ ſiguli faciebat ipᷣe
opus ſuper rotam: quam. Ixx. uerbi ambiguitate ſeducti lapides tranſtulerunt. enim pro

qualitate loci & diuerſitate pronuntiationis & organum. i. rota figuli uocatur: & lapides. Cũq; inqt

cernerem uas e luto fieri ſubito diſſipatum eſt hoc dei agente prouidentia: ut manus artificis dum
neſciret errore ſuo parabolam figuraret: rurſum ille figulus quia uas e luto rota currente perdide/
rat fecit aliud ſicut ei uiſum eſt. Statimq; dominus ad prophetam: ſi figulus ait hanc haber poteſta-

tem ut ex eodem luto rurſum faciat quod fuerit diſſipatum: ego in uobis qui quantũ in uobis ẽ pe

riſſe uidemini hoc facere non potero? Et ut liberum ſignificaret arbitrium dicit ſe & mala annũtia/
re genti & regno illi uel illi & rurſum bona:nec tñ hoc uenire quod ipſe predixerit ſed econtrario
fieri ut bona malis ueniant:ſi egerint pœnitentiam & bonis mala: ſi poſt repromiſſiones fuerint ad

peccata cõuerſi: & hoc dicimus: nõ ꝙ ignoret deus hoc uel illud gentem uel tegnum eſſe facturum

ſed ꝙ dimittat hominem uoluntati ſue: ut uel præmia uel pœnas ſua uoluntate & ſuo mœrito re/-
cipiat: nec ſtatim totum erit hominis qd eueniat ſed eius gratiæ qui cuncta largitus eſt. Ita enĩ liber
tas arbitrii reſeruanda eſt: ut in omnibus excellat gratia largitoris: iuxta illud apoſtolicum: niſi dñs
ædiſicauerit domũ in uanũ laborauerunt qui ædincant eã. Niſi dñs cuſtodierit ciuitatẽ in uanũ ui-

gilat qui cuſtodit eã. Nõ enim uolentis neq; currẽtis ſed miſerẽtis eſt deĩ.

E Müc ergo dic viro iude:⁊ habitatoꝛi hieruſalẽ dicens. Hoc ſiue ſic dicit dñs:ecce ego ſingo
cõtra vos malũ ⁊ cogito cõtra vos cogitationẽ:reuertatur vnuſquiſqʒ a via ſua mala:⁊ dirrigi-
te vias veſtras ⁊ ſtudia veſtra:qui dixerunt deſperauimus ſiue cõfoꝛtabimur:poſt cogitatiões
enĩ noſtras ibimus ⁊ vnnſquiſqʒ pꝛauitatẽ:ſiue quod placuerit coꝛdi ſuo malo faciemus. Ideo
dicit dñs interrogate gentes quis audiuit talia:hoꝛꝛibilia que fecit nimis virgo iſrael.
CImplet dñs parabolã quã & ſermonibus & aſpectu docuerat & dicit: ecce ego fingo cõtra uos ma
lum quaſi figulus lutũ. Malũ aũt iuxta iſaiam qui dicit faciens pacẽ & creans malũ:mõ ꝙ per ſe ma⸗
lum ſit:ſed ꝙ patientibus malũ eſſe uid eatur. Et cogito contra uos cogitationẽ.i.pro merito infe/
ro ſententiã: mutate opera & dirigite uias ueſtras ut & proſperis pœna mutetur. Qui inquit dixe-
runt cõtrario: confortabimur in malis uidelicet operibus: ſiue iuxta aquilã deſperauimus: & iuxta
ſymmachũ defecimus: quod utrũq; offendit deũ: ut aut nequaꝗᷓ ſe putet poſſe ſaluari aut ad placã-
dum deũ animo defeciſſe. Et poſt cogitationes inquit noſtras ibimus: ubi eſt ergo abſq; dei gratia
liberi arbitrii poteſtas: & proprie iuditium uoluntatis? cũ grandis offenſa ſit dei ſequi cogitationes
ſuas:& praui cordis facere uoluntatẽ: propterea infert dicens: interrogate gentes & omnes in circui
tu natiões ꝗs fecerit ꝗs idolis ſeruiẽs quæ fecit nimis uirgo iſrael uirginẽ aũt uocat eo ꝙ uni deo
ſeruierit dicẽte ꝓpheta. Notus in iudæa deus in iſrael magnum nomen eius.
C Mũqgd deſiciet de petra agri nix libãi:aut euelli pũñt aque erũpẽtes frigide ⁊ deſluẽtes. LXxX.
Munggd deſicient de petra vbera aut nix de libano:aut declinauit aq̊ violenter ſùblata vẽto.
CTale quid & illud uirgilianũ ſonat. Ante leues ergo paſcentur in ethære cerui: & freta deſtituent
nudos in littore piſces: ꝗᷓ noſtro illius labatur a pectore uultus: & in alio loco. In freta dũ fluuii cur-
rent dũ montibus umbræ:luſtrabunt cõnexa polus dum ſcidera paſcet ſemper honos nomenq; tu
um laudeſq; manebunt: quomodo inquit nix de libani ſummitatibus deficere nõ põt: nec ullo ut
omnes liqueſcant ſolis ardore ſuperantur:fluenteſq; de montibus riui nequaquã ſiccantur in fon/
tibus ſic meũ nomẽ qc p ſe ſtabile ẽ atq; perpetuũ:nõ poterit ĩmutari: & tũ cũ cætera naturæ ordi
nẽ ſeruent populus meus oblitus eſt mei, Sequitur enim. D
CQuia oblitus eſt mei populus meus fruſtra libantes ⁊ impingentes in vijs ſuis.in ſemitis ſe
culi ſiue ſempiternis vt ambularent per eas itinere non trito.

CQui obliuiſcitur dei & relinquit illum qui dicit ego ſum uia: libatq; diis alienis impingit in uiis

nequaꝗᷓ dei ſed ſuis: & antiquas ſempiternaſq; ſemitas derelinquit: quæ omnium ſanctoꝑꝶ ſunt trita
ueſtigiis colentiũ deũ.lſti uero ambulauerunt in itinere nõ trito & relicto cultu dei idola uenera-
ti ſunt: propter quæ infertur pœna quæ ſequitur. l H
C Et fiet terra eoꝛum in deſolationem:⁊ in ſibillum ſempiternum. Omnis qui pꝛeterierit per eã
obſtupeſcet ⁊ mouebit caput ſuum. e
CEt quia dereliquerunt ait cultum dei:& prauas idolatriæ ſæmitas ſunt ſecuti propterea terra eo-
rum redacta eſt in ſolitudinem & in miraculum omnium ſibillumq;: ita ut qui terram quondam &
urbẽ florentiſſimã uiderint deſertum & ĩ cineres eſſe collapſam admirẽtur & ſtupeãt & animæ cõ⸗
fuſionem geſtu corporis indicent: hoc eſt enim mouere caput & ſtuporem mentis ſibillo demon-/
ſtrare: quod plenius & rectius poſt aduentum domini intelligimus eſſe completum: quando nul-

lus iudæorum terram quondam & urbem ſanctam ingredi lege permittitur: ſed cum ad planctuʒ

uenerint mirantur & deflent uaticinia prophetarum opere cõpleta. 1.

Sicut ventus vrens diſpergam eos coꝛam inimico:ſiue inimicis:doꝛſum ⁊ non faciẽ oſten/ ſ
dam eis in die perditionis eoꝛum. . . fegt
CVſq; hodie ſententia dei permanet in iudæos:ĩ toto orbe diſperſi ſunt corã inimico diabolo: uel cn
inimicis deæ'monibus: & cũ diebus ac noctibus in ſynagogis ſathanæ inuocent nomen dei: dorſum ſun
& nõ faciem ſuã oſtendit eis deus: ut intelligant eum ſemper recedentẽ & nunꝗᷓ ad ſe uenientẽ. Di/ i
es autẽ perditionis iudaicæ omne tẽpus eſt: poſt paſſionẽ ſaluatoris uſq; ad finẽ ſeculi: ut poſtquam i
ſubintrauerit plenitudo gentium tunc omnis Irael ſaluus fiat.
CEt dixerunt vemite cogitemus aduerſus hieremiam cogitationes:nõ enim peribit lex a ſacer
dote:neqʒ conſilium a ſapiente:nec ſermo a pꝛopheta. Nenite ⁊ percutiamus eum lingua:⁊ non
attendamus ad vniuerſos ſermones eius.
Cſta & tunc contra hieremiã & dominũ ſaluatorẽ: & hodie hæretici cõtra ſetuos eius cogitant:ur

& calũnias ſtroant: & ſanctos uiros accuſatione præueniant: nec cogitant quid illi ueritatis loquan
tur. ſed quid ipſi inſtruãt mendacii:iactant/ enim in ſacerdotibus & in ſapiẽtibus & in pſeudo ꝓphe inn
is ſuis legẽ & cõſiliũ dei: & elloquiũ pmanere:dicente ſcriptura ĩ puerſam aĩam nõ ĩtrabit ſapiẽtia.
Alttende domine ad me:⁊ audi vocem aduerſarioꝝ meoꝝ:nũquid redditur pꝛo bono maluʒ:
quia foderunt foueã anime mee. Recoꝛdare ꝙ ſteterim in cõſpectu tuo:vt loquerer pꝛo eis bo E

num:æ auerterem indignationem tuam ab eis:pꝛopterea da filios eoꝛum in famem:⁊ deduc eos
in manus gladij. Fiant vxoꝛes eoꝛum abſqʒ liberis ⁊ vidue:⁊ viri eaꝝ interficiantur morte:iu⸗ ui
nenes eoꝛum confodiantur gladio in pꝛelio audiatur clamoꝛ de domibus coꝛuz. E
In typum quidem ſaluatoris hæc a populo iudæoꝶ hieremias uniuerſa perpetitur:ꝗq poſtea baby C
lonio ueniente uaſtantur: ſed plenius atq; perfectius complentur in chriſto: & urbe ſubuerſa roma- Va
no gladio tracidati ſunt: nõ ob idolatriã quæ eo tẽpore nõ erat: ſed ob interfectionẽ fili dei qñ cũ/ 6
ctus ſimul hofulus cõclamauit. Tolle tolle talẽ: regẽ nõ habemus niſi cæſarem: & impræcatio eo/
rum æterna dânatione completa eſt. Sanguis eius ſuper nos & ſuper filios noſtros. Foderunt enim (o
chriſto foueã & dixerut auferamus eum de terra uiuentiũ: ꝗ tãtæ erga eos miſericordiæ fuit: ut ſtãs ſop
ut in conſpectu patris loqueretur pro eis bonum: ut auerteret indignationem ſuam ab eis: ut ĩ cru ner
ce quoq; diceret Pater ignoſce eis: quod enim faciunt neſciunt. Manifeſta tranſcurrimus ut in ob/ we
ſcurioribus ĩmoremur: nequaꝗ deliramenta quorũdam & captiuitatẽ cæleſtis hieruſalẽ interpræ- lo
tantes: ſed Rarſpicnm hiſtorià & manifeſtiſſimã prophetiam omniũ uerborum & ſenſuum confi- C
dentia perſequentes.

3
CAdduces enim ſuper eos latronem repente:quia foderunt foueaʒ vt capent me:⁊ laqueos ab
ſconderunt pedibus meis. Tu auteʒ domine ſcis omne conſilium eoꝝ aduerſum me in moꝛte.
Ne pꝛopitieris iniquitati eoꝝ:⁊ peccatum eoꝝ a facie tua non deleatur.Fiant coꝛꝛuẽtes ſine im
pingentes in conſpectu tuo in tempoꝛe furoꝛis tuĩ abutere eis ſiue fac in eis.
CSi de hieremia intelligimus: repentinum latronem referamus ad nabuchodonoſor:ſi de ſaluato/
re(quod & melius & uerius eſt)ad romanum exercitum. Et ne iniuſta uideatur ſententia dei expo-
nit quid fecerint cõtra filiũ dei xpᷣm: & quid paſſi ſint. Quod autem infert ne propitieris iniquitati
eoꝶ: & peccatum eoꝶ& a facie tua nõ deleatur: nequaq priori ſententiæ contrarium eſt: in qua ꝓ po-

pulo depræcatur patrem: ſed poſtqᷓ datum tempus pœnitentiæ præteriit: & illi in ſua ſcelera perſe-
uerant: nõ tã pro ſe puniantur ꝗᷓ pro aliis: ne inultum peccatum cæteris noceat exèplo:quodq; in/ 1
fert fiant impingentes ſiue corruentes in cõſpectu tuo:illius Iſaiæ & Perri ſimile eſt: & nõ impinge/ C
tis ſicut in lapidẽ offenſionis: & petram ſcadali. Cuius & in pſalmis propheta meminit: lapidẽ quẽ 9
reprobauerunt ædificantes hic factus eſt in capur anguli a dño factum eſt hoc. CAbPl. XIX. ́”ͦ́ͦJDU
EEc dicit dñs:vade ⁊ ſume laguncnlã ſiguũi teſteã:⁊ de ſenioꝛibus populi:⁊ de ſenioꝛi- C
bus ſacerdotũ:ꝛ egredere ad vallẽ filij ennõ: que eſt iuxta introitũ poꝛte fictilis ſiue car 42
RSR ſit:ꝛ pꝛedicabis ſiue clamabis:vel leges ibi verba mea: q̃ ego loquoꝛ ad te ⁊ dices:au/ 4
dite verbum dñi reges iuda:? habitatoꝛes hieruſalem.
CPro laguncula figuli quæ hebraice dicitur. lxx.doliolum tranſtulerunt: & pro porta fi-
ctili aquila ſymmachus & theodotion ipfum uerbum poſuerunt hæbraicum. pro quo. xx. iu/ n
xta morẽ ſuum pro aſpiratione beth litteræ addiderunt chi græcũ ut dicerent. ſicut illud 411
eſt pro ebron. chebron: & pro uerico: hierico: uult autem ſcriptura diuina nõ ſolum auribus doce/ ́”M
ri populum: ſed & oculis: magis enim ut iã diximus mente retinetur quod niſu:qᷓ quod auditu ad ”ỹ”
animũ peruenit. Tolle inquit lagunculã ſiue doliolum teſtium: & de ſenioribus populi ac ſacerdo/ 1
tum & egredere ad uallem filii ennon: de qua ſupra diximus in qua erit delubruʒ baal & nemus ac 4
locus ſiloe ſontibus irrigatus. lpſa aũt inquit uallis iuxta portam eſt:quæ hebraice. hoc ẽ
fictilis appellatur & prædicabis uel leges ibi uerba quæ ego loquar tecum: ut ibi audiant quæ di-/
cturus ſum. Ideo aũt ut iã diximus & prædicabis & clamabis & leges ponitur: quia uerbum hæbrai
cum. tua ſignificat uultq; quæ dicturus & reges iuda audire & habitatores hieruſalé. i. & ſtit 4
5 pem regiam & omnem populum ut inexcuſabiles ſint qui audire noluerint.

TBec dicit dominus deus iſrael exercitunmm Ecce ego inducam mala ſiue akflietſand ſup locũ
iſtum

cgt
tnühen
ilgii
wnoma⸗
Poeßz
1decbets
1 rrin

ſteabir
etlitomn
ceiguch

ecatio e /

munenim
win ki
ürtian

wine.

keinene,

ſuumcont⸗

locheose
Neinmon
atesſcen

idellen⸗
ncei
öininnn
gud
e. ll⸗
och i
monnge,
ide qe
1. W.
ſcnon⸗
sfirc

diccsan⸗

Noli

iſtùm:ita vt omnis qni andierit illam ſiue illa tiniant aures eius:eo ꝙ derelinquerint me ? alie/
num fecerint locum iſtum:⁊ libauerint in co dijs aliems:quos neſcierunt ipſi? patres eoꝛum ?
reges iuda:⁊ repleuerunt locum iſtum ſanguine innocentium:⁊ ediſicauerüt excelſa baalim:ad
comburendos ſilios igne in holocauſtum baalim: que non pꝛecepi ſiue cogitaui: nec locutus
ſum nec aſcenderunt in coꝛ meum.
CEt hunc locum ſtulti quidam ad cæleſtem referunt hieruſalẽ: quod ne ſemper admoneamus hoc
tm̃ dixiſſe fufficiat: uitandam iſtiuſmodi explanationẽ eſſe: imo hæreſim: quæ manifeſta ſubuertit:
& præſtigia quædam eccleſiis chriſti conatur inducere: null autem dubium quin in tẽplo dei baal
idolum poſuerint: ſiue in delubro quod erat in ualle filii ennon: ubi & lucus baal & ara eius fuit ſup
quam ĩmolauerunt & incenderunt filios ſuos: quæ dominus nec cogitauit nec locutus eſt:nec aſcẽ
derũt in cor eius. Nõ ꝙ deus futura neſcierit ſed ꝙ ĩdigna ſua noticia ignorare ſe dicat: ut illud euã
gelicum diſcedite a me operarii iniquitatis: neſcio uos. Nouit eniʒ dominus eos qui ſui ſunt: & qui
ignorat ignorabitur: uel certe. & hæc de deo accipienda ſicut & alia. Omnis au
tem hæreticus derelinquit deum & alienum facit locum habitatione dei: quem ſua fraude pollue-
rat & libat diis alienis: quos nec ipſe nouerat nec patres eius: apoſtoli uidelicet &apoſtolici uiri. Re
ges autem iuda hoc eſt hæreticorum patriarchæ implent locum quõdã dei ſanguine decœptoruzʒ
& innocentium. niſi enim ſtultus & ſimplex fuerit non cito ſubuertitur & edificant excelſa baalim
dum de ſublimibus diſputare ſe dicunt & comburunt filios ſuos idolosquos in hæreſi genuerunt.
quæ omnia ignorare ſe dicit dominus: nec unꝗ aſcendiſſe in cogitatione ſua.
CPꝛopterea:ecce dies veniunt dicit dominus ⁊ non vocabitur locus iſte amplius thofet: ſed
vallis occiſionis. LXX. H

CIdcirco ecce dies veniunt dicit dominus ⁊ non vocabitur locus iſte amplius ruina:⸗

filij ennon ſed polyandrion occiſionis.
CQusæ ſit uallis fili ennon quæ hebraice dicitur gehennon unde & gehennã appellatam putant
ſupra diximus. Miror autex: quid uoluerint ſeptuaginta pro thofet. bhboc eſt ruina po
nere: & pro ualle poliandrion: quod ſignificat uirorum multitudinem: niſi forte ꝙ ibi populus cor-
ruerit: & ceſa ſit hominum multitudo uel ſpiritualiter in errore idolatriæ: uel iuxta litteram a baby
lonio exercitu quod in conſequentibus manifeſtius legitur. H
CEt diſſipabo conſilium iude ⁊ hieruſalem in loco iſfo:⁊ ſubuertam eos gladio in cõſpectu ini
micoꝛum ſuoꝛum:⁊ in manu querentium animam eoꝝ:⁊ dabo cadauera eoꝛum eſcas volatilibꝰ
celi ⁊ beſtijs terre:⁊ ponam ciuitatem hanc in ſtupoꝛem ⁊ in ſibillum. Omnis qui pꝛeterierit ꝑ
eam obſtupeſcet:⁊ ſibillabit ſuper vniuerſam plagam eius:⁊ cibabo cos carnibus ſilioꝛum ſuo
rum:⁊ carnibus filiarum ſuarum:⁊ vnuſquiſqʒ carnem amici ſui comedet in obſidione ⁊ in an
guſtia in qua conducent eos inimici eoꝛum ⁊ qui querunt animas eoꝛum.
CQuãquam hæc & in babylonia captiuitate accidiſſe populo nouerimus: tamen plenius referun-
tur ad tempora ſaluatoris quando obſeſſi ſunt a ueſpaſiano & Tyto: & ciuitas eorum adriani tem/
poribus in æternos cineres collapſa eſt:ut qui obtulerant filios ſuos idolis ipſi eos poſtea famis ne-
ceſſitate compulſi in ciborum uſum uerterent: carneſq; omnium darentur uolatilibus & beſtiis ter
ræ:ut qui domini muneribus abuſi fuerint in impietatem: & propria uiſcera idolis immolarent: uẽ
tres ſuos ſepulchra facerent filiorum:.
CEt conteres lagunculam in oculis viroꝛum:qui ibunt vòl egredientur tecũ.Et dices ad eos
Hec dicit dominus exercitùum. ſic conteram populuʒ iſtum ⁊ ciuitatem hanc ſicut contritus
eſt vas figuli quod non poreſt vltra inſtaurari.
CPerſpicue non de babylonia ſed de romana dicitur captiuitate. Poſt babylonios quippe urbs in/
ſtaurata:& populus reductus in iudæam: & habundantiæ priſtinæ reſtituta eſt. Poſt captiuitatẽ aũt
quæ ſub ueſpaſiano & Tyto & poſtea accidit ſub adriano uſq; ad cõſumationẽ ſeculi pmãſura ſũt:
quãquam ſibi iudæi auream gẽmatam hieruſalem reſtituendam putent: rurſumq; uictimas & ſacri/
ficia coniugia ſanctorum & regnum in terris domini ſaluatoris: quæ licet non ſequamur tamen dã
nare non poſſumus: quia multi eccleſiaſticorum uirorum: & martyres iſta dixerũt: & unuſquiſq; in
ſuo ſenſu habundet: & domini cuncta iuditio reſeruentur: quomodo autem uas fictile & teſteum ſi
fractum fuerit in antiquam ſpeciem non poteſt reformari: ſic & populus iudæorum & hieruſalem
ſubuerſa ſtatum priſtinum non habebunt. Deniq; caſſum eſt hodie nomẽ ipſius ciuitatis: & ab elio
adriano helia dicitur: & cum habitatione priſtina priſtinum quoq; nomen amiſit ad decutiendam
ſuperbiam habitatorum eius. Sãctæ autem crucis & reſurrectionis uocabula non urbem ſignifſicãt
ſed locum: nec diuitiarum quõdam magnitudinem per quam periit populus iudæorum ſed glo-
riam ſanctitatis quam noſtra paupercula poſſidet betlehem: non habens aurum: & gemmas ſed pa
nem qui in ea natus eſt.
CEt in thofet ſepellient᷑ ſiue ſepelliẽt eo ꝙ nõ ſit alius locus ad ſepelliendũ:ſic faciaʒ loco huic
ait dũs ⁊ habitatoꝛibus eius:⁊ ponã ciuitatẽ iſtã ſicut thofet:ſiue vt ruinam:⁊ erunt domus hie
ruſaleʒ ⁊ domus iuda ſicut locus thofet ſiue ruine. 1i1
ii

A.iber.iiii.c.xx.

CQuod autem in ſeptuaginta fertur omnes domus regum iuda ſicut locus thofet in hæbraico nõ
habetur. Et ſequitur.
CImmunde omnes domus in quarum domatibus ſiue tectis ſacrificauerunt omni militie ce
li:⁊ libauerunt libamina dijs alienis. .
CQuod ſupra dixerat nõ uocabitur locus iſte amplius thofet & uallis filii hennõ ſed uallis occiſio
nismunc ponit manifeſtius ꝙ tãta in ipſo loco futura ſit cædes: ut ibi aceruati populus ſepelliatur:
& lucus quondam religiõis fiat tum ulus mortuoꝑꝶ: quæ huic iminet loco fiatq; ſicut thofet:ꝓ quo
Ixx.ruinam tranſtalerunt: domus quoq; hieruſalem regũq; pallatia in ruinas ſimiles cõuertantur.
cauſaq; redditur: eo ꝙ ĩmũdæ fuerint: & idolatriæ pollutæ ſcelere: pro eo ꝙ in domatibus & tectis
eorum ſoli & lunæ & ſtellisi molauerint cæli: & thura incenderint: nec hoc fuerint errore contenti:
ſed ĩmolauerint deymonibus & libamina fuderint diis alienis. “
CWemt autem hieremias de thofet:quo miſerat eum dominus:ad pꝛophetandum: ? ſtetit in
atrio domus domini:⁊ dixit ad omnem populũ.hec dicit vñs exercituum deus iſrael. Ecce ego
inducam ſuper cinitatẽ hanc ⁊ ſuper omnes vꝛbes eius vniuerſa mala que locutus ſum ſuꝑ eazʒ
qm̃ indurauerunt ceruicem ſuam vt non audirent ſermones meos. l
¶ Boſtq̃ in thofet præſentibus populi ſenioribus: quos duxerat ſecum hieremias confregit lagũcu
lam fue dolium: & prophetauit uerbis domini ad conterendum populum & ciuitatem hieruſalem
reuertitur: & ſtat in atrio domus domini: & uniuerſæ loquitur multitudini: quæ ad locũ thofet ire
noluerat: ꝙ inducturus ſit dominus ſuper ciuitatem hieruſalem: & ſuper urbes eius uniuerſa mala:
quæ locutus eſt aduerſum eam. Et ne putemus crudelem eſſe ſententiam: reddit cauſas cur inductu
rus ſit mala:quoniam inquit indutauerunt ceruicem ſuam: nec audierunt ſermones meos nec poſt
quidem multas impietates uolentes agere pœnitentiam. CAPITVLVM. XkXNX.
RTt audiuit phaſur filius emner ſacerdos qui conſtitutus erat pꝛinceps in domo do⸗
Mmini hieremiam pꝛophetantem ſermones iſtos:⁊ percuſſit pꝛophetam hieremiã pha
AKſur: z miſit eum in neruum quod erat in poꝛta beniamin ſuperioꝛi in domo domini.
Pro phaſur. Ixx. tranſtulerunt phaſcor: qui iterprætatur oris nigredo: & pro neruo quẽ
diximus. Ixx. & theodotion uertere carcerem: ſymmachus baſanis. JJM
quod utrunq; tormenta fignificat. Nos autem neruum diximus more uulgari: quod tormenti ge-

nus ẽt in actibus apoſtolorum legimus qñ apoſtoli Paulus & Silas in cuſtodia carceris dati ſunt.

Iſte autem erat pontiſex templi: & data ſibi ſacerdotii dignitate in peruerſum abutitur: nõ ut doce/
at & ſermone corripiat: ſed ut cruciatibus terreat: unde & ſaluator & apoſtolus Paulus iuſſiõe pon
tificis uerberãtur: nec mirum ſi hodie ſerui dei occidantur a phaſcor mittanturq; in carcerem & hor
ribili cuſtodia reſeruentur. Datur enim hæc poteſtas a deo ut prophetarum oſtendatur fides: nec tñ
maior eſt ille qui cædit: ſed fortior iſte ꝗ cæditur: & patienter propheta ſuſcipſt iuditium dei: nec re
clamat ad uerbera:ſed conſiderat impantem. Eminer uerbum ſonat de quo ſæpe nigredo genera-
tur nõ pentis uitio ſed ſcelere degenerãtis: tormentũ aũt quo cruciatur ꝓpheta uidetur in pte dexte

ra qd interprætatur beniamĩ & in porta ſublimi quæ nõ ueritatẽ ĩdicat ſed iniuſtã põtificis ptätem.

CCCumqʒ luxiſſet in craſtinum: eduxit phaſur hieremiam de neruo ⁊ dixit ad eum hieremias
Non phaſur vocauit dñs nomen tuum ſed pauoꝛem vndiqʒ. H
CEt hic tam nomẽ pontificis qᷓ tormenti genus ſimiliter omnes ut ſupra interprætati ſunt:muta//
tur aũt nomen pontificis: ut ex nomine futurorum ſupplitium demõſtretur. Nequaquã inquit h a/
bebis oris nigredinem: & iniq; imperiũ poteſtatis: ſed captiuus duceris in babvlonem. Hoc enimiſi
gnificat pauor undiq; ſiue per circuitũ: ut tremens: & proprie ſalutis incertus huc illucq; circunſpici
as: & uenientes contra te aduerſarios reformides: pro pauore quod in hæbraico ſcriptum eft.
.Ixx. & theodotio i. migrantem. Aquilæ ſecunda æditio peregrinum pruna circunſpiciẽ
tem: ſymmachus ablatum ſiue congregatum: & coactum interprætati ſunt.

CAQAuia hec dicit dñs.Ecce ego dabo te in pauoꝛẽ ⁊ oẽs amicos tuos ⁊ coꝛꝛuẽt gladio inimicoꝝ

ſuoꝝ:⁊ oculi tui videbunt:⁊ oèm iudã dabo in manus regis babylonis ⁊ traducet eos in babilo
nẽ ⁊ ꝑcutiet eos gladio:⁊ dabo vniuerſam ſubſtantiã ſiue foꝛtitudinẽ ciuitatis huius ⁊ oẽʒ labo
rem eius oẽqʒ pꝛeciũ ſiue gloꝛiã ⁊ cũctos theſauros regũ iuda dabo in manu inimicoꝝ eoꝛuʒ:⁊
Diripiẽt ⁊ tollent ⁊ ducẽt ĩ babylonẽ.Tu ãt phaſur ⁊ oẽs habitatoꝛes domus tue ibitis ĩ captiui-
tatẽ:⁊ ĩ babylonẽ venies ⁊ ibi moꝛieris:ibiq; ſepelieris tu ⁊ oẽs amici tui gabꝰꝓphetaſti mẽdatiũ
CIuxta ſuperiorẽ interprætationẽ qua phaſur nomen fuerat ĩmutatum ut appellarẽtur.
Omnes ſimiliter tranſtulerunt: ut ſigniſicarent uel pauorem uel peregrinatiõem uel ſublationem
& trãſlationẽ & congregationẽ: cominaturq; eum cũ amicis ſuis iãiãq; capiendum: tradendũq; ho
ſtiũ manibus: & cũctum populũ tribuũ iuda babylonii regis manibus obtinendũ: alioſq; interficiẽ
dos gladio: & alios ducendos in captiuitatem: & uniuerſas diuitias tã urbis ꝗᷓ theſauroꝶ regioꝶ ab
inimicis eſſe capiẽdas: ipſumq;ʒ phaſur cũ omni cognatione ſua: & familia ducendum in captiuita.
tem & in babylone eẽ morituꝑ eo ꝙ populũ ſuũ mẽdatio decæperit nequaꝗᷓ illi uera: & triſtia ſed
per mendatium propheta pollicẽdo:ſimulq; animaduertenda proſpera pacientia atq; bmaletttin
ꝙ miſſus

. 4
U

otet ire
mala
inducuu
re pott

mo do⸗
miäpe
wmi.
emi

deni ge⸗
uiſn.
ndoce,
Wöeon
mmäba
desnes
ndein.
1 en
npec
cöhrin
bierenis

mmnn
Muithe
ceniml
cunſpil
t.
cunſpi

inimin
nbebin
9 lin⸗
rly
Mptiut⸗
jicatii⸗

giopenm
bigde
mert⸗

Super Mieremiam.

ꝙ miſſus in carcere: & ſillentio uincit iniuriam: nec tamen diſſimulat quod ſcit eſſe uenturum: ut ſal
tem ſic pſeudo propheta pontifex peccare deſiſtat & dei clementiam depræcetur.
Seduxiſti me domine ⁊ ſeductus ſum:ſiue decepiſti me domine ⁊ deceptus ſuʒ. Foꝛtioꝛ me
fuiſti ⁊ inualuiſti:ſine obtinuiſti? potuiſti.Factus ſum in deriſum tota die:⁊ omnes ſubſanant
me.Qnia iam olim loquoꝛ:vociferans iniquitatem ⁊ vaſtitatem clamito: ſiue ꝙ amaro verbo
meo ridebo preuaricationem ⁊ miſeriaʒ innocabo.
MDicit ſe propheta a domino eſſe decœptum: quia in principio audiens: prophetã in gentibus de-
di te. Et iteꝶ: ecce conſtitui te hodie ſuper gentes & regna ut euellas & deſtruas & diſperdas & diſſ
pes & ædifices & plantes:atbitratus ſit nihil cõtra populum iudæorum ſed cõtra diuerſas in circui-
tu nationes eſſe dictuꝑꝶ: unde & prophetiã libenter aſſumpſerit & eueniſſe cõtrario: ut captuntatem
hieruſalem prædicans perſecutiones & anguſtias ſuſtineret: quodq; intulit. Factus ſum in deniſum
tota die oẽs ſubſanãt:eo ꝙ eſtiment illũ uniuerſa mentitũ:& cũcta quæ prædixerit eẽ uentura men
datia fuerint: & propheta enim ſtatim putauerat futuꝶ quod dñs minabatur: & populus extimabat
nequaꝗᷓ ultra uentuꝶ: quod ſtatim nõ uenerat: atq; uociferet uaſtitatẽ babyloniã & iniqtatẽ hoſtin
per quã opprimendus ſit populus meus.Sinautẽ ſequimur.Ixx. in eo quod dixere qa amaro uerbo
meo pᷣuaricationẽ & miſeria inuocabo:hic ſenſus eſt. Scio pnñtem triſtitiã futuro gaudio cõmutan
dã iuxta illud qd ſcriptũ ẽ:beati flentes qm̃ ipſi ridebunt: & idcirco miſeriã & iniqtatẽ afflictionẽq;
libenter ſuſcipio: ita ut cupiã & inuocẽ eas & breuitatem iniuriæ fœlicitate æterna compenſem.
CQuia factus eſt mihi ᷣmo dñi ĩ oppꝛobꝛiũ ⁊ ĩ deriſuʒ tota die:⁊ dixi.Nõ recoꝛdaboꝛ eiꝰ: ſine
nõ noiabo dñm:nec loquar vltra i noĩe ipſius.Et factus c ſᷣmo in coꝛde meo quaſi ignis eſtuãs
clauſuſq; ĩ oſſibꝰmeis:⁊ defeci ſine diſſolutꝰſũ:ferre nõ ſuſtinens.Audini eni ↄtumelias ſine vi
tupatiões multoꝝ ? terroꝛẽ in circuitu ſiue cõgregatoꝝ undiqʒ. Perſegmini ⁊ pſcequamur ei.
CClamante me atq; dicẽte ꝙ iã babylomius ueniret exercitus & oĩa hoſtilis gladius pᷣdaretune uer-
ſus eſt mihi ſermo dñi in opprobriũ atq; deriſum: dum tarditatẽ ꝓphetiæ putant eſſe mendatium:
quãobrẽ in mea mente decreui: ut ultra ad populũ: dei uerbis nõ loquerer:nec nomẽ ihus nomi-
narẽ: quod cũ pudore ſupatus uerecùde quidẽ ſed ſtultæ cõſtituiſſem: factus eſt inquit ĩ corde meo
quaſi ignis eſtuans clauſuſq; in oſſibus meis ſiue undiq; diſſolutus ſum:ita ut ferre nõ poſſem. Con-
cœptus enim animo ſermo diuinus nec ore prolatus ardet in pectore: unde & Paulus loquitur. Si
euangelizauero nõ eſt mihi gloria. Neceſſitas enim mihi incbit: uhæ enim mihi eſt niſi euan geli⸗
zauero.ſi enim uolens hoc ago mercedẽ habeo:ſi aũt inuitus diſpenſatio mihi credita eſt. Et ĩ athe
nis uidens idolatriæ deditã ciuitatẽ incitabatur ſpiritu & tota mente feruebat. Et poſt modicum in
eodẽ uolumine legimus:cũ ueniſſent aũt de macedonia ſilas & thimoteus iĩſtabat uerbo Paulus te
ſtificans iudæis eſſe xpᷣm ieſum. Sed & pleriq; doctoꝶ in eccleſia uſq; hodie ſimilia ſuſtinent audiẽ/
tes uitupationẽ multoꝑ cõgregatoꝶ aduerſum ſe ĩ circuitu arq; dicẽtiũ pſeqmini & pſeqmur eos.
Oẽs viri ꝗ erãt paciſici mei:⁊ cuſtodiẽtes latus meũ:ſi quõ decipiat᷑ ⁊ pꝛeualeamus aduerſus
eũ ⁊ cõſequamur vltionẽ ex eo:dñs aũt eſt mecuʒ quaſi bellatoꝛ foꝛtis
CCum aduerſarii ſurrexerint & amici quondam atq; pacifici fuerint ad bella conuerſi uoluerintq;
nobis inſidias tendere: nõ magnopere curemus ſed optemus hoc dicere quod & propheta loqui-
tur dominus autem mecum eſt quaſi bellator fortis.
C Idcirco qui me perſequuntur cadent:⁊ infirmi erunt:ſiue ideo perſecuti ſunt ⁊ intelligere nõ

potuerunt. Confundantur vehemeènter:quia non intellexerunt oppꝛobꝛium ſiue ignominiam

ſempiternam:que nunquam delebitur.
CQuia pſecuti ſunt ideo propheticũ nõ potuerunt intelligere ſermonẽ: & ignorantiam con ſuſio
uehemens ſecuta eſt: nec intellexerunt ignominiam ſempiternam quæ obtinebit eos & nulla obli
uione delebitur. Dicant igitur quod uolunt uiri quondam paciſfici & qui cuſtodiebant latus meuʒ;
& capere cupiebant dummodo iuſtum uirum atq; doctorem eccleſiæ poſt perſecutionem tàta uin
dicta tantaq; præmia conſequantur.
CEt tu domine exercituum pꝛobatoꝛ iuſti ſiue qui pꝛobas iuſta ⁊ vides renes ⁊ coꝛ videam vl-
tionem tuam ex eis tibi enim reuelaui cauſam meam.
CSolus eſt enim dñs qui nouit probare iuſtitiam quomodo ſolus eſt qui cordis interna conſpici/
at: unde & ieſus ſciens cogitationes hominum n ex profettu ut quidã putant ſed natura deus eſt.
* Tale quid & in pſalmis ſonant. Nõ iuſtificabitur in conſpectu tuo omnis uiuẽs. Si uiuens uirtutibꝰ
nõ iuſtificabitur quanto magis qui peccatis mortuus eſt? Cũq; ſe ſciat deus propugnatorem habe
re deũ tñ impatientia fragilitatis humanæ: quod nouũ eſſe uentuꝶ iã nunc uidere deſiderat: cui &
reuellauit cãm ſuam ꝗ dicit in alio loco. Mihi uindictã & ego retribuã dicit dñs. Fœlix aũt cõſcien
tia cuius cã dño reuelatur dicente apoſtolo. Omne qd manifeſtatur lux eſt.
CCantate dñno laudate dñm:quia liberauit animam pauperis de manu peſſimoꝛum.
CQui pauper eſt ſpũ nec hẽt diuitias quæ recœperunt in iſto ſeculo cõſolationẽ ſuazʒ de quibus &
paulus loquitur tm̃ ut pauperum memores eſſemus: cum fuerit uindictam a domino conſecutꝰ do
minum laudat in ſpũ & ſe de manu peſſimoꝶ erutũ gloriat.Hoc totũ fit nõ noſtro merito ſed eius
X iii

. 2
4

Liber.iiii.c.xxi.

gratia q pauperẽ ſiberauit: nec hẽt diuitias ſupbiæ corruẽtis: ſed humilitaté pauperis liberati.
¶AWaledictus dies in qua natus ſum:nox in qua peperit me mater mea nõ ſit benedicta. MMa/

ſedictus vir ſiue homo qui annuntiauit patri meo dicens natus eſt tibi filius maſculus ? quaſi

gaudio letiſicauit eũ. Sit homo ille vt ſunt ciuitates quas ſubuertit dñs:⁊ nõ penituit eũ:audi/

at clamoꝛẽ mane ⁊ ullulatum in tpe meridiano:qꝛ nõ interfecir me a uulua vt fieret mihi mater

mea ſepulchꝛum:æ vulua eius conceptus eternus. Quare de vulua egreſſus ſum vt videreʒ la
boꝛem ⁊ doloꝛem ⁊ conſumerentur in confuſione dies mei.

Qui putant animas fuiſſe in cæleſtibus & de meliori in peiorẽ ſtatũ præcipitatas hoc & huiuſce-

modi utuntur teſtimoniis: ꝙ ſcilicet melius fuerit in cæleſtibus ꝗᷓ ĩ terrenis cõmorari: & corpus hu
militatis aſſumere:noua quædã imo ĩã uetera hæreſeos ſua argumenta querentes: nos uero legẽtes
illud beati iob. Maledicta dies in qua natus ſum: & nox in qua dixerunt ecce maſculus: & maledict?
homo ꝗ annũtiauit patri meo dicens: natus eſt tibi puer: huic teſtimonio coaptam ꝙ melius ſit nõ
eſſe:qᷓ uiuere in ſupplitiis: iuxta illud quod ſcriptũ eſt. Mors uiro requies cui clauſit deus uiã ſuaʒ: &
iteꝶ quare data eſt miſero lux: & uita his qui in amaritudine animæ ſunt- Et in euangelio ſimiliter
dictu legimus: melius ei fuerat ſi natus nõ fuiſſet: nõ quod ſit: qui natꝰ nõ fuerit: ſed ꝙ, melius ſit nõ
eſſe qᷓ male eſſe. Aliud eſt enim oĩno nõ eſſe:aliud cũ ſit abſq; ulla intermiſſione crutiari: qũo mortẽ
quietã uitæ miſeræ præferrimus: unde & amos diẽ appellat tænebraꝶ & afflictionis: & iacob eo ꝙ
uixerit in labore & anguſtia dies uitæ ſuæ prauos & peſſimos uocat: & Paulus apoſtolus dicit: ut eri
peret nos de præſenti ſeculo nequaʒ: & ite redimentes tẽpus qm̃ dies mali ſunt. hebræi ꝗntũ men
ſem quo capta hieruſalẽ tẽplũq; ſubuerſum eſt: natiuitati hieremiæ ſupputant inextricabilibus ꝗ/
buſdam & incredibilibus argumentis: quod ſi probare potuerint: quõ teſtimoniũ iob interprætari
ualeãt neſcio: niſi forte illũ diẽ quadã pᷣfiguratiõe & uaticinio futuroꝶ ſubuerſionis tẽpli autumẽét:
quodq; impræcatur ſimilitudinẽ ſubuerſaꝶ ciuitatũ de ſodoma & gomorra dici arbitror: & oẽ tẽ/
pus in luctù ut mane ſit clamor & ullulatus meridie. Quod aũt infert: qui me nõ interfecit in uulua
deũ ſignificare putant: ut eſſet inquit mihi cõceptus æternus: quæ oĩa dicũtur hiperbolice. Deniq;
exponit cãs cur mortẽ præferat uitæ & omnino nõ eẽ ꝗᷓ male eſſe: ſubiungẽs quare de uulua egreſ-

ſus ſum ut uiderẽ laborem & dolorẽ & cõſumerentur in confuſione dies mei. CAbPlI. XXI.
Erbũ quod factum eſt ad hieremiã a dño quando miſit ad eũ rex Sedechias phaſur
/S&1 filium Delchie: Sophoniam filiuz Maaſie: ſacerdotes dicẽs. Interroga pꝛo nobis
A dnm: quia Mabuchodonoſoꝛ rex babylonis pꝛeliatur aduerſum nos:ſi foꝛte faciat do
REAM] minus nobis ſecundum omnia mirabilia ſua ? recedat a nobis.
CSupra pontifex phaſur ſiue phaſcor qui percuſſit hieremiã patrẽ habuit eminer. hic aũt phaſur ſi-

lius helchiæ: hoc idcirco ne quis eũdẽ putet. Mittit aũt rex ſedechias ad prophetã nolens uel po-
pulũ ſcire uel principes: ut occulto per legatos nuntio recognoſcat quã dñs ſuper urbẽ hieruſalem
& populũ habeat ſententiã. Quodqʒ infert quia nabuchodonoſor rex babylonis præliatur aduer-
ſum nos:oſtendit iã obſeſſam hieruſalẽ a ꝓpheta hoc ſiſcitari ſedechiã. Et notandũ ꝙ ĩ ꝓphetis ma
ximeq; in Ezechiele: & hieremia nequaꝗᷓ rerũ & tẽpoꝶ ordo ſeruetur: ſed præpoſtere & iuxta hiſto
riã poſtea factum prius referri: & quod prius geſtum ſit poſtea:aliud eſt enim hiſtoriã aliud prophe

tiam ſcribere: ut in pnñti loco: Sedechias qui cũ urbe hieruſalẽ captus eſt mittens ſcribitur ad hiere-

miã: & eo tẽpore quo obſidebatur hieruſalẽ & poſtea narratur hiſtoria Ioachim fratris eiꝰ qui ante

eũ rex fuit & ioachim.i. Ieconiæ qui fuit filius ioachim ſuper quibus dicitur in ſequentibus.

CEt dixit hieremias ad eos. Sic dicetis Sedechie hec dicit dũs deus iſrael.Ecce ego conuer

tam vaſa bellica ſiue arma bellica que ſunt in manibus veſtris:⁊ quibus pugnatis aduerſuʒ re
gem babylonis ⁊ caldeos qui obſident vos in circuitu muroꝛum:⁊ congregabo eos ſiue eas in
medio ciuitatis huius:⁊ debellabo vos in manu extenta ⁊ bꝛachio foꝛti ſiue excelſo:⁊ in furoꝛe ⁊
ſtilentia magna moꝛientur.
CFruſtra inquit repugnare uultis caldæis obſidentibus: & arma bellica præparatis quoꝑꝶ in media
tantum urbe uſum habebitis: ut armati eſſe uideamini. Cæterum illis obſidentibus ego uos debel/
labo in manu extenta & brachio forti meoq; furore & indignatione percutiam: ut & uos & omne
quod ſpirat famæ & peſtilentia in media urbe moriatur: quod quidem & factum legimus. Abſq; ul

in indignatione ⁊ in ira grandi:⁊ percutiam habitatoꝛes ciuitatis huius:homines ⁊ iumenta pe

la enim corona ſtrepituq; pugnantium urbs tm̃ obſidione capta eſt: ut quos uincerent non haberẽtꝰ

ſed quos tm̃ caperent: meliores ait fuerunt gladio uulnerati ꝗᷓ occiſi fame.
CEt poſt hec ait dominus:dabo ſedechiam regem iude? ſeruos eius ⁊ populum eius:⁊ ꝗ de-
relicti ſunt in ciuitate hac a peſte ⁊ gladio ⁊ fame in mann Nabuchodonoſoꝛ regis babylonis:
2 in manu inimicoꝛum eoꝛum:⁊ in manu querentium animam eoꝛum ⁊ percutiet eos in oꝛe gla
dij:⁊ non flectetur neqʒ; parcet neqʒ miſerebitur. H
CHoc quod nos tranſtulimus in manu Nabuchodonoſor regis babylonis & in manu inimicorũ
eorum in ſeptuaginta non habetur Et pro eo ꝙ nos diximus non flectetur neq; parcet nec miſere
pitur: ſeptuaginta tranſtulerunt. Nõ parcam: nec miſerebor. Meliuſq; eſt & inxtahæbfaicuniut ctu
elis

u
in⸗
Imne
tod

=
—

int,
n
oben
biz
i
nüſ
olmi
nhn
ionont
nbeng
iinnen⸗
ünen
erpteui
muume
Koen
Dinmun
N.De
uet
pprſnr
vopodis

—

an No

nN
nerſi
ne euzn
nfure!
mennn

inmel
ctke/
Som
hrl

„7

ſtelit

Super Mieremiam.

2°

delis ſententia: & inflexibilis magis regis babylonii q́ᷓ domini eſſe uideatur Primũ aũt de uniuerſa
urbe prophetatum eſt:munc proprie Sedechiæ prædicitur & populo eius qui reſidui fuerint poſt pe
ſtem gladium & famem: ꝙ a Nabuchodonoſor rege babylonio capiendus ſit interficienduſq; cum
amicis eius gladio nec ullã eius miſericordiã ſperet: cuius fœdus & neceſſitudinẽ piurio deſeruit.
CEt ad populum hunc dices.Hec dicit dominus:ecce ego do coꝛam vobis viam vite: ⁊ viam
moꝛtis.Qui habitauerit in vrbe hac moꝛietur gladio peſte ⁊ fame.Qui autem egreſſus fuerit
⁊ tranſierit ad caldeos qui obſident vos uiuet ⁊ erit anima ſua quaſi ſpolius. NPoſui enim facies
meam ſuper ciuitatem hanc in malum ⁊ non in bonum ait dominus.
CNHis ꝗa rege miſſi ſunt & ad ꝓphetã uenerãt depræcandũ ut interrogaret pro eis dominum ſupe
riora reſponderat & quæ referrẽt regi Sedechiæ. Nunc hortatur ut reſpondeant populo: datq; con
ſilium ut tranffugiant ad caldæos: contra regiam uoluntatẽ quod periculoſum fuiſſe ꝓphetæ nul
lus ignoret: unde & mortem ſibi impræcatur & dicit. Maledicta dies in qua natus ſum & quare de
uulua egreſſus ſum: ut uiderem laborẽ & dolorem: non quod leue ſit nec dum captis dare conſiliũ
ſe ultro tradere captiuitati: quaſi ſi paſſuris naufragium imperetur: ut ante nauftagium & diſſipataʒ
nauem remos & tabulas corripiant & ſe undis trahant. Sed quod tolerabilius ſit utcũq; captos ui-
uere qᷓ gladio fame & peſte conſumi. Sunt qui hunc locum ſecundum tropologiam ſic ediſerunt.
melius eſſe ſecularibus ſe tradere diſciplinis & maximæ philoſophiæ ꝗᷓ illa pmanere ĩ qua ſamis
ſit ſermõis dei: & cũctꝰpopulus hæreticoꝑꝶ gladio doctrinæq; pœnuria & hæretica peſte moriatur.
CEt domui regis iuda:audite verbũ domini domus dauid. Hec dicit dominus. Judicate ma
ne iudicium:⁊ eruite vi oppꝛeſſuʒ de manu calũniãtis:ne foꝛte egrediatur ſine vt nõ egrediatur
quaſi ignis indignatio mea ⁊ ſuccendatur:⁊ non ſint qui extinguant.Quodqʒ ſequitur pꝛopter
malitiam ſtudioꝛuʒ veſtrorum in ſeptuaginta nõ habetur.
CQuia ſupra dixerat & ad populum hunc dices hæc dicit dominus: conſequenter nũc infert & do
mui regis iuda:ut ſubaudiatur dices:hæc dicit dominus: enim && ſuperiora & inferi-
ora iunguntur:ut ſit ſenſus & ad populum hunc dices. Hæc dicit dominus. Proprie auteʒ ſermo fit
ad domum regis ob cuius maxime culpam ciuitas obſidetur: ut emendet errorem pœnitudine: &
clementiam domini conſequatur. Iudicate inquit mane iudicium non in tænebris iniquitatis ſed
in luce iuſtitiæ: & eruite ui oppreſſum de manu calumniatoris ut non accipiatis perſonas in iudi/
tio:ſed diuitibus pauperes opprimentibus magis apud uos dei imperium ualeat ꝗᷓ potentia perſe-
quentis: & ſi inquit hoc feceritis nequaquam ſuccendetur in uobis ignis furoris mei: nec inueniet
materiam quam conſumat. Incredibilis in hoc loco dei clementia demonſtratur: ut de quibus ſu-
pra dixerat poſui enim faciem meam ſuper ciuitatem hanc in walum & non in bonum: in manu
regis babylonis tradetur: & exuret eam igni: iam domini ingruente ſententia eos prouocet ad ſa-/
lutem: non quod ignoret urbem hieruſalem eſſe capiendam: ſed quod liberum homini ſeruetur ar
bitrium: ut non ignorantia futuri ſed uoluntate propria uideatur perite. Quomodo & ſaluator
ſciebat populum negaturum & ſe eſſe cruciſgendum: quippe qui hoc apoſtolis ſæpe prædixerat
& nihilominus commonebat uolens eos corrigere: ad pœnitentiam: ut quicquid poſtea ſuſtinue-
rint ſuo uitio eis acciderit non duritia comminantis. W
CEcce ego ad te habitatricem vallis ſolide atqʒ campeſtris ait dominus.Qui dicitis:quis per
cutiet ſiue terrebit nos? Et quis ingredietur domus noſtras:Et viſitabo ſuper vos:quodqʒ ſe
quitur:iuxta fructum ſtudioꝛum neſtroꝛum dicit dominus in.lxx.non habetur.Et ſuccendã in⸗/
quit ignem in ſaltu eius:⁊ deuoꝛabit omnia in circuitũ eius. M
Pro habitatrice uallis ſolidæ atq; campeſtris ſeptuaginta tranſtulerunt. Ecce ego ad te: qui ha
bitas in ualle ſor campeſtri: pro quo ſymmachus petram: theodotio obſeſſam interprætati ſunt:
aquilæ prima æditio ſolida: ſecunda tyrum: ſor enim ſiue ſur lingua hebræa & tyrum & ſcilicem
& coartatum ſonat: loquitur enim contra hieruſalem quæ obſidione uallata eſt: ſiue in ſimilitu/
dinem tyri quaſi mari grandi: ita babylonio exercitu cingitur: & euadere non poteſt: aut certe quæ
ſe inſtar petræ duriſſimæ inexpugnabilem putat atq; robuſtam: pro ſoliditate murorum & magni
tudine: & dicit. Quis terrere nos poterit? & quis ingredietur domus noſtras? cum econtrario lo/
quatur deus: ego uiſitabo uos: meum euadere oculum non poteritis: uiſitabo autem uos in
perniciem & reddam uobis fructum malitiæ ueſtræ. Et ego ſuccendam ignem in ſaltu ueſtro:non
babylonius ut putatis non rex caldæorum: ſed mea hæc omnia ira perficiet. Saltum autem uo-
cat hieruſalem & omnem circa regionem: quæ frugiferas arbores bonorum operum: ꝙ ſit incen
dia præparetur: Pulchræq; uallem appellat campeſtrem ꝙ peruia ſit hoſtibus: & non montem ex-
celſum: qui difficulter aſcendi poteſt: iuxta ꝙ & in eſaia dicitur: uiſio uallis ſyon. Quicquid ad do
mum regiam & ad urbem metropolim prophetatur reſeratur ad eccleſiaſticum ordinem & ad
principes eccleſiarum: eos duntaxat qui ſe ſuperbiæ & uitiis laſciuiæq; tradiderunt: nec ſtatim quia
domus regia eſt ab interitu liberabitur: quomodo & qui de ſtirpe fuere Dauid pauci admodũ ſunt
inuenti: qui placuerint domino ut ipſe Dauid. Ezechias & Ioſias: magnaq; pars principum & ſtirpis
tegiæ in uniuerſum populum iram dñi prouocauit. CAPITVYLVM. XX.
XTiiii

—

Liber.iiii.c.xxii.

xe dicit dominus: deſcende in domum regis inda:⁊ loqũeris ibi verbum hoc di ⸗
EBcens. Audi verbum domini rex iuda qui ſedes ſuper ſolium dauid. Tuꝰ ſerui tui et
oopulus tuus qui ingredimini per poꝛtas iſtas. Hec dicit dominus. Facite iudici/
AAum ? iuſtitiam ⁊ liberate vi oppꝛeſſum:de manu calumniatoꝛis:⁊ aduenam ⁊ pupul/
— um nolite contriſtare neq; oppꝛimatis iniqʒ: ſiue impie: ſanguinem innocenteʒz:ne
effundatis in loco iſto. Si enim facientes feceritis verbũ iſtud ingredientur per poꝛtas domus
iſtius reges ſedentes de genere dauid ſuper throno cius:? aſcendẽtes currus ⁊ equos ipſi ⁊ ſer
ui ⁊ populus eoꝛum:ꝙ ſi non audieritis verba hec per me metipſuʒ iuraui dicit dominus quia
in ſolitudine erit domus hec.
Hec uiſio ĩmo hic ſermo domini uel ante fit ad prophetam ꝗᷓ ſedechias nuntios ad eum mitteret:
uel certe poſtquam nuntiis præcepit quid regi referre deberẽt præcipitur hieremiæ ut nequaquam
per nuntios loquatur ad regem: ſed ipſe uadat ad pallatium & ibi loquatar ei: ſmulq; animaduer/
tamus diuinam ſapientiam: ꝙ per nuntios iubet triſtia nuntiari: mixtis & proſperis: ſi agere uo/
luerit rex pœnitentiam. Hic uero quia ipſi imperatur ut pergat non triſtia nuntiat & captiuitatem
iamiamq; uenturam: ſed monet quid facere debeat ut uitet impendentem ſententiam dei. Regum
autem proprium eſt facere iudicium & iuſtitiam & liberare de manu calumniatorũ ui oppreſſos: &
peregrino pupilloq; & niduæ qui facilius opprimutur a potentibus præbere auxilium: & ut curam
eis præceptorum dei maiorem iniiceret intulit. Nolite contriſtare: ut non ſolum non eripiatis ſed
ne patiamini per ueſtram deſidiam ab aliis contriſtari: & ſanguinem innocentem non effundatis
in loco iſto. Homicidas & ſacrilegos & uenenarios punire non eſt effuſio ſanguinis ſed legum
miniſterium. Si inquit hæc feceritis o reges iuda tenebitis priſtinam poteſtatem: & cum ambitio/
ne ingrediemini portas hieruſalem. Sinautem facere nolueritis o domus regia nõ tã domini erit
crudelitatis:ꝗᷓ tuæ uoluntatis: ut omnis ciuitas redigatur in ſolitudinem. Quicquid regiæ domui
dictum eſt intelligant epiſcopi ſotiiq; eorum præſbyteri atq; diaconi: & omnis ordo eccleſiaſticus:
ꝙ ſi fecerint quæ præcepta ſunt & inter cætera innocentem ſanguinem non fuderint ſcandalizan/
tes minimos quoſq; & percutientes conſcientias ſingulorum: obtineant traditam ſibi a domino
dignitatem. Sin autem facere noluerint atq; contempſerint ipſi redigant eccleſiam dei in ſo/
litudinem: Ingrediuntur autem de genere dauid per portam hieruſalem & ſedent ſuper thronrum
eius qui interprætatur fortis manu. & aſcendunt currus & equos quando refrenant ſuas & populi
perturbationes: & compoſito in eccleſia ingrediũtur gradu: & multarum uirtutum choro ſibiq; ex
omni parte concinentium:Et ut hoc uerum eſſe credamus iurat per ſe: quia iuxta apoſtolum maio/
rem alium per quem iurare poſſit non habet. .
CQúnia hec dicit dominus:ſuper domum ſiue ad domum regis inda:galaad tu mihi caput ſiue
pꝛincipium libani:ſi non poſuero te in ſolitudinem:vrbes inhabitabiles:⁊ ſanctiſicabo ſuper te
interſicientem uirum ⁊ arma eius:⁊ ſuccident ellectas cedros tnas:⁊ pꝛecipitabunt ſine mittẽt
in ignem:⁊ pertranſibunt gentes multe: per ciuitatem hanc ⁊ dicet vnuſquiſqʒ pꝛoximo ſuo.
Quare fecit dominus ſic ciuitati huic magne:⁊ reſpondebunt eo ꝙ derelinquerunt pactum do
min dei ſui ⁊ adoꝛauerunt deos alienos ⁊ ſeruierunt eis.
CGalaad quam poſſidet dimidia tribus manaſſe tranſiordanem ſcriptnra còmemorat: in quo mõ
te laban fugientem conſequutus eſt iacob: & mons iuxta geneſim nomen accepit.
ideſt tumulus teſtimonii: eo ꝙ ibi iacob labanq;ʒ iurauerint in acceruum lapidibus congregatis Eſt
autẽ caput ſiue principium libani. montis excelſi qui uniuerſus cedris conſcitus eſt: iuxta illud da-
uid canentis. Et cõmouebit dominus cedros libani. Et alibi uidi impium ſuperexaltatum & elleua
tum ſicut cædros libani: & in zacharia legimus apperi libane portas tuas & comedat ignis cædros
tuas.Igitur præſenti loco qui ad domum regiam loquebatur per metaphoraʒ loquitur ad templũ
ſiue ad domum ſtirpis iuda: ꝙ ipſa ſit in excelſo ſiue ꝙ de templo atq; ſacrario omnium peccatorũ
remedia poſcebantur: unde & hic idem propheta commemorat. Nunquid reſina non eſt in galaad
aut medicus non eſt ibi? Quare non aſcendit curatio filiæ populi mei? cõminatur igitur regiæ do-
mui & urbi hieruſalem & templo quod uocat caput libani: ꝙ redigendum ſit in ſoſitudinem cum
uniuerſis urbibus ſuis: non potentia regis babylonii ſed domini iuſſione: qui dicit ſanctificabo ſu
per te interficientem. Sanctus autem uocatur Nabuchodonoſor: & omnis eius exercitus quia exeꝗ
tur ſententiam dei. Et ſuccendent inquit ellectas cædros tuas potentes quoſq; & principes ciuitatis:“
& mittent ignem ut omma deuorans flamma conſumat: cumq; deleta fuerint uniuerſa: tranſibunt
gentes multæ per ciuitatem & tẽplum qd eis prius ingredi non licebat: & unuſquiſq; loquetur pro
ximo ſuo quare fecerit dominus ciuitati inclytæ & magnæ tam ſubitam & tam grandem conuer-
ſionẽ: reſpondebũtq; inquit ꝗ interrogati fuerint: & exponent cauſas ruinaꝶ dicentes: quia derelin
querunt pactum dñi dei ſui: & pro deo idola uenerati ſunt.audiat hoc & noſtræ urbis domus re
gia: & principes eius & cædiri quæ elleuant uſq; ad nubes uerticẽ ſuũ: & ſuꝑbiã loquuntur: quis nos
uidebit: ꝙ cito flãma dñi cõſumantur ſi noluerint illius præceptis acquieſcere: alia eſt aut ſanctiñca
tio interfectoris & armog alia ſacerdotum & eoꝶ qui miniſtrant domino.

Nolite

S

— — — — „

Super Hieremiam.

de
mn CUolite flere moꝛtuum neqʒ; lugeatis ſuper eum:fletu plangite eum qui egredietur qſi non re-
klute, uertetur vltra nec videbit terram natinitatis ſue:quia hec cicit dominus ad ſellum filium ioſie
hl regem iuda:qui regnauit pꝛo ioſia pꝛe ſuo:qui egreſſus eſt de loco iſto non reuertetur huc am
Nnn plius:ſed in loco ad qu em tranſtuli eum ibi moꝛietur ? terram iſtam non uidebit amplius.
ns Nolias rex iuſtus tres filios habuit: iohacaz & iohachim & ſedechiam: quorum primum rex ægy/
niiſe pri pharao nechao captiuũ duxit in ægyptum ibiq; mortuus eſt: & conſtituit pro eo regem helia/
g chim fratrem eius: quo mortuo regnauit filius eius ieconias qui a nabuchodonoſor rege babylo-
nio cum matre & principibus ductus eſt in captiuitatem: pro quo patruus eius regnauit Sedechias:
mim qui capta hieruſalem ductus eſt in babylonẽ: queritur itaq; qui ſit iſte ꝗ flere nõ debeat: ducẽduſq;
unn ſit in captiuitatem: & ultra non reuerſurus cum tres capti ſint atq; tranſducti? Hebrei putant hoc oĩ-
muin bus cõuenire.i. & iohacaʒ & ieconiæ & ſedechiæ appellariq; omnes filios ioſiæ: ſiue ſellum quod
dan⸗ terprætatur cõſũmatio ſiue completio eo ꝙ regnum iuda in ipſis finituʒ ſit. Mihi autẽ proprie hoc
dinn dici uidetur de ſedechia de quo & pntis & præteriti capituli prophetia eſt: in quo uere regnum iuda
inenn finitum ẽ: ſub quo urbs capta eſt: ductuſq; in babylonem ibi mortuus ſcnibitur. Iſte ẽ ſcellũ.i. cẽſum
Rer . matio atq; cõpletio filius ioſie rex iuda: qui regnauit pro ioſia patre ſuo:ieconias autem non fuit fi-
re lius ſed nepos: ioſiæ filius ioachim. Vt a principio uiſionis quando miſit ad ieremiam rex ſedechias
kaunm phaſur filium melchiæ & ſophoniam filiuʒ manaſſe ſacerdotem uſq; ad iſtud capitulum omnia ad
ni ſc regem ſedechiam dicta intelligamus.
mmaͤnt⸗ CShe qui ediſicat domum ſuam in iniuſtitia ? cenacula ſua non in iuditio. Amicum ſuum op⸗/
lepun pꝛimit fruſtra:? mercedem eius non reddit ei:qui dicit ediſicabo mihi domum latam:æ cenacu
undicn la ſpatioſa:gꝗ aperit ſibi feneſtras ⁊ facit laquearia cedrina:pingitqʒ ſinopide. Muquid regna⸗
müna bis quomam confers te cedro?: Mater tuus in me cõmedit ⁊ bibit ⁊ fecit inditium ⁊ iuſtitiam.
n Tunc cum bene erat ei:iuidicauit cauſam pauperis:⁊ egeni in bonum ſuum Nunquid nõ ideo
kitin quia cognouit me dicit dominus: Tui vero oculi ⁊ coꝛ ad auaritiam ⁊ ad ſanguinẽ innocentem
el, fundendum:⁊ ad calũniam ⁊ ad curſum mali operis. LXX.
namnmd C OQ qui ediſicas domum tuam non cum inuſtitia z cenacula tua non in iuditio apud eum
kinbe⸗ pꝛoximus operatur gratis: et mercedem ei non reddet. Ediſicaſti tibi domum paruulam
rmn cenacula perflatilia diſtincta feneſtris et contignata cedro:et lita ſinopide. Nunquid tu re
pphli gnabis:quia contendis contra achas patrem tuum? non cõmedent ⁊ non bibent:melius ti/
tige bi erat facere iuditium et iuſtitiam bonam:non cognouerunt non iudicauerunt inditium hu-
mmid mili:neq; iuditium pauperis. MNonne hoc eſt te ignoꝛare me dicit dominus: Ecce non ſunt
oculi tui recti nec coꝛ tuum bonum:ſed ad auaritiam tuam ⁊ vt ſanguinem innocentem effun/
cnin das.⁊ ad iniquitatem ⁊ homicidium vt facias eaa.
oſuer Vtrãq; editionem ex integro poſui ut hebraica ueritas & difficultas uulgatæ editionis facilius co
ve n gnoſcatur. Eſt autem ſermo contra ioachim filiuʒ ioſiæ regis iudæ de quo ſupra diximus quem cõ
gimo t ſtituit nechao pharao rex ægypti: pro iohacaz fratre ſuo: quem uinctum duxit in ægyptum. Legimꝰ
etumd⸗ autem: ut tam regum quam paralipomenon narrat hiſtoria undecim annis regnaſſe in hieruſalem
ioachim filium ioſiæ. & regnaſſe crudeliter & extitiſſe impium & poſtea mortuum: nec tamen eius
gono ſæpultaura narratur. Hanc habente ſcriptura ſacra conſuetudinem: ut omnes reges & mortuos refe-
rat & ſæpultos. Hunc autem proprie narrat mortuum & non ſæpultum: de quo dicemus in poſte-
iekſt rioribus.Plangit itaq; ſupradictam regem ꝙ confſidat in iniuſtitia & putet eſſe perpetuam regiam
d r dignitatem: faciatq; ſibi cenacula & amicos opprimati operãtibuſq; non reddat mercedem ſuam:
eleu & æternã palatüi ſui ædificationem arbitretur. Nunquid ait ſermo diuinus regnare poteris in perpe
crtn tuum: qm̃ cõferre te cupis cedro excelſæ: patri tuo ioſiæ uidelicet regi iudæ. Pater inquit tuus & cõ
irmi medit &bibit & fruitus eſt opibus regiis:nec tamen ĩ eo offendit deũù: qꝙ habuit diuitias: ſed ĩ eo pla
“ cuit ꝙ fecit iuditiũ atq; iuſtitiam. Et idcirco tam in pnti ſæculo quam in futuro bene ei fuit & erit.
Iudicauit inquit cauſam pauperis & egeni: & in eoꝶ refrigerium quos audiuit: & proprie in bonuʒ
ne ſuum.Hæc autem omnia euenerunt ei proſpera quia me cognouit dicit dominus. Tui autem ioha
gen chim oculi declinant ad auaririam: & ut innocentem ſanguinem fundas ad callüniam & ad curſũ
nen . mali operis. Iuxta. lxx. uero quem ſenſum habeant intelligere non poſſum. Cum enim cætera ſibi
in aliqua ex parte conſentiant:illud quod infertur nũquid regnabis qm̃ tu cõtẽdis in achaz patre tuo
5 en ro quo in hebreo ſcriptum eſft S& ꝙ hic ſermo cedrum ſignificet manifeſtum eſt quoniã nul
inun um ſenſum habeat.Illud quoq; quod ſequitur nõ cõmedent & non bibent: & cætera:quæ ita ĩter
Gn ſe diſſipata ſunt atq; confuſa ut abſq; ueritate hebraicæ lectionis nullam intelligentiam habeant.
mihi Poſſumus autem hunc locũ iuxta anagogen contra hereticos accipere qui ædiſicant ſibi domum
nn- non magnam &ε eccleſiæ ubertate latiſſimam: ſed paruulam: ædificant autem non cum inſtitia atq;
rin MMD iuditio aliena dirripere cupientes: unde dicitur ædificaſti tibi domum paruulam cenacula perflati-/
I ⸗ lia quæ circũferuntur omni uento doctrinæ & diſtincta feneſtris. Non enim habent perpetuũ ædi-
, fitium nec ſolidam & contignatam inquit cedro: uidetur quidem contignationem habere pulcher
ian rimam:ſed ad imbrem: & perſequutionum tempeſtatem cito putreſcunt & corruũt. Itaq; ſinopide

A. iber.iiii.c.xxii.

& ipſ quidem paſſionem domini & ſanguineʒ pollicentur: ſed in perpetuum non regnũât quia cõ/
tendunt & ad iracundiam prouocant acaz.i. cedrum patrem ſuum. Omnis enim hereticus naſcitur
in eccleſia: ſed de eccleſia prohicitur. & contendit & pugnat contra parentem. Quodq; infert nõ cõ
medent & non bibent ſubauditur corpus: & ſanguinẽ ſaluatoris: cæteraq; his ſimilia erroremꝙ oẽz
inde deſcendere ꝙ ignorauerint deum: nec habeant rectos oculos ſed cor eorum pronũ ſit ad aua/
ritiam ut aliena diriipiant: & decœptorum ſanguinem fundant. Hoc eſt enim facere homicidium
obſcura latius diſſerenda ſunt.
CPꝛopterea hec dicit dominus ad ioachim ſilium ioſie regem iude.Non plangent eum:vhe
frater:⁊ vhe ſoꝛoꝛ non concrepabunt ei.Ahe domine ⁊ vhe inclyte.Sed ſepultura aſini ſepel/
lietur putrefactus ⁊ pꝛoiectus extra poꝛtam hieruſalem.
CNHoc quod nos de hebraico poſuimus nõ plãgẽt: & uhe frater & uhe ſoror:in. Ilxx. non hẽtur: ſed
proprie dicitur cõtra iOachim regem iuda & apperitur enigma quod pnus uidebatur occultum: &
inter tres fratres ambiguũ ſoluirur: ut nõ ſit ſermo de ioachaz neq; de ſedechia: ſed ꝓprie de ioachĩ
quẽ ĩterfectũ a latrunculis caldæorũ ſyriæ amanitaꝶ & moabitaꝶ hebrea narrat hiſtoria. Vnde & ĩ
malachim mortuus ſcribitur & ſepultus tacetur.In libro dierũ legimus. uinctum catenis & ductum
in babylonẽ nec ultra quid refertur de eo: pulchreq; ſæpultura aſini dicit eum ſepeliendum ut aliis
uerbis ſignificet inſepultum:hoc eſt a beſtus quibuſq; lacerandum. Hæc eſt enim aſini ſæpultura.
CAſcende libanum ⁊ clama:⁊ in baſſan da vocẽ tuã:⁊ clama ad tranſeuntes qꝛ cõtriti ſunt oẽs
amatoꝛes tui.Loquutus ſũ ad te in abundatia tua dixiſti non audiam. Hec eſt via tua ab adole
ſcentia:quia non audiſti vocem meam.Omnes paſtoꝛes ſiue amatoꝛes tuos paſcet ventus:et
amatoꝛes ſiue amici tui in captiuitatem ibunt ⁊ tunc confunderis ⁊ erubeſces ab oĩ malitia tua
q̃ ſedes i libano ⁊ nidiſicas ĩ cedris:qũo ↄgemuiſti cũ veniſſẽt tibi doloꝛes qſi doloꝛes pturiẽtis
CPer metaphoram libani & baſſan regionum & montium trans iordanẽ ad hieruſalẽ ſermo diri/-

gitur: ꝙ fruſtra in ægypto ſit confiſa: ſiue ad ipſum ioachim qui eo tẽpore regnabat in hieruſalem

& ab ægyptiis rex fuerat conſtitutus ꝙ fruſtra ægyptiorum ſperet auxilium: & ꝙ ipſi quoq; a baby/

lonio rege ſuperandi ſint: & ducendi in captiuitatem. Quodq; ait loquutus ſũ ad te:hoc eſt ip̃e deꝰ

per prophetas ſiue loquuti ſunt ad te ut ſubaudiatur prophetæ mei: & tu in abundantia tua dixiſti
non audiam. Arguit eam ſuperbiæ: & ꝙ diuitiarum magnitudine abuſa ſit in contemptum domi/-
ni: Et narrat ꝙ non ſolum hoc tempore:ſed ab initio quando educta ſit de ægypto non audierit
uocem dei. unde & oẽs paſtores eius & principes huc illucq; diſperſi ſũt: & captiuitati babylonicæ
colla ſubmiſerunt: Quodq; infert quæ ſedes in libano & nidificas in cedris arrogãtiazʒ ſugillat quæ
de omnium rerum creuerat habundantia: & ꝙ inſtar mulieris puerperæ repẽtinꝰ ei dolor & ſubita
ueniat captiuitas: Quod autem nos diximus clama ad tranſeuntes & in hebraico ſcriptum eſt me-

barim. Ilxxx. theodotioq; uerterunt trans mare. Sym machus de contra: ut ſigniſicent ꝙ uox ꝓphetz

de hieruſalem uſq; ad montem libanum & baſſen ualeat peruenire.
CEinuo ego dicit dominus:quia ſi fuerit ieconias filius ioachiz regis iuda ĩ manu dextera mea
anulusndęe euellam eum ſiue te:⁊ dabo te in manu querentium animam tuam:⁊ in manu quox
tu foꝛmidas faciem ⁊ in manu nabuchodonoſoꝛ regis babylonis quod in.lxx.non habetur:⁊ in
mann caldeoꝛum ⁊ mittam te ſiue pꝛohitiam te ⁊ matrem tuam que geniit te in terram alienaʒ
in qua nati non eſtis:ibiqʒ moꝛiemini:⁊ in terram ad quam ipſi leuant animam ſuam:vt re⸗/
uertantur üũluc:⁊ non reuertentur. SSYMGMWUW ”M
CSupra dixerat domui regis iuda hæc loquæris & deinde deſcende in domum regis iĩuda. Et ite/
rum hæc dicit dominus ſuper domum regis: & præpoſtero ordine poſtquam loquutus eſt de ſede
chia qui ultimus regum fuit in hieruſalem reuertitur ad ioachim fratrem eius qui ante eum regna/
uit qua uaticinatione completa nunc loquitur ad filium ioachim nepotem ioſiæ regem hieruſaleʒ
ĩieconiam qui & alio nomine appellatur ioachim: qui captus a nabuchodonoſor cum matre ſua
principibus & artificibus & multis nobilibus ductus eſt in caldæam ibiq; mortuus. Hoc igitur di-
citur ſi quomodo anulus non recedit de manu portantis & de digito difficulter elabitur: ſic ſit in
manu mea ieconias: tamen euellam eum & tradam regi babylonio ibiq; cum matre & omnibus ſo
tiis ſuis morietur & ultra terram iudæam quam deſiderat non uidebit. Miſerabilis grunnius qui
ad calumniandos ſanctos uiros aperuit os ſuum: linguamq; ſuam docuit mendacium ſexti picta/
gorici hominis gentiliſſimi unum librum interprætatus eſt in latinum: diuiſitq; eum in duo uolu/⸗
mina: & ſub nomine ſancti martiris ſixti urbis romanæ epiſcopi auſus eſt edere: in quibus nulla
chriſti nulla ſpiritus ſancti nulla dei patris nulla patriarcharum prophetarum & apoſtolorum fit
mentio: & hunc librum ſolita temeritate & inſania anulum nominauit: qui per multas prouintias
legitur: & maxime ab his qui & impeccantiam prædicant. Quomodoigitur domi-
nus ieconiam inſtar anuli de manu ſua & digito ſe proiecturum cõminatur ita lectorem obſecro
ut nephariuʒ librum abhiiciat: legatq; ſi uoluerit ut cæteros philoſophorum libros: non ut uolu/
men eccleſiaſticum. Soleo in cõmentariis & explanationibus quorũ mos eſt diuerſas ſentẽtias po/
nere interprætum huiuſcemodi miſcere ſermonem: quidam hoc dicunt alii hoc autnmant non
nulli

—☚ — — — „ — n

— — —

ece
deet
nalrud
Ptumas
tmodi,
erulalen
gabah,,
tißec⸗
mciiki
moomi
1acierit
Pfloricr
Wncve
Ntahbi
unekne
ge

nnt
nwwars
mN
m.

dabti
eſtdeſtn
m legn⸗
bienn
manel⸗
D
ulch
uibu
min
olaſ
nl
nft
ton⸗
Coeen
in
. N

li

nulli ſic ſentiunt:ꝙ ipſe miſerabilis grunnius & poſt multos annos diſcipulus ĩouiniani: & illius ca
lũniati ſunt & calũniantur me ſub alienis nominibus proprias ſententias ponere ꝙ ego cauſa be-
niuolentiæ facio ne aliquem certo nomine uidear lacerare. Quia igitur benignitas uerſa eſt in ca/
lũmam nunc dico & illi qui mortuus eſt & iſti qui uiuit & hæreſim illius inſtaurare conatur ma gi⸗
ſtrum eorum origenem hunc locum referre ad chriſtum: ꝙ de manu dei patris inſtar anuli auul-
ſus ſit: & miſſus in terram captiuitatis: in uallem lachrymarum: cruciq; traditus: matrem quoq; eius
haud dubium quin ſynagogam captam atq; proiectam: & non pertimeſcit qui iſta commemorat

hoc quod ſequitur: terra terra terra audi uerbum domini. Hæc dicit dominus. Scribe uirum iſtum

abhominatum & reliqua intelligere de domini maieſtate. Scribit autem hoc ne diſcipuli eius nega
re audeant in quinto ſtromathum libro. “

CMHũquid vas fictile atqʒ contrituʒ vir iſte ieconias?: Nũꝗd vas abſqʒ omnivoluptate atqʒ vti

litate: Quare abiecti ſunt ipſe ⁊ ſemen eius:⁊ pꝛoiecti in terram quaz ignoꝛauerant.
CPro eo ꝙ nos diximus. Nunquid uas fictile atq; contritum ſymmachus tranſtulit. Nunquid pur-
gamẽtũ ſiue quiſquiliæ uiles atq; proiectæ: pro quo ĩ. lxx. nihil habetur: ſed hoc tãtũ ĩterprætati ſũt

Inhonoratus eſt ieconias: quaſi uas in quo nulla eſt utilitas. Et cum hoc de ieconia dicatur filio ioo
chim ad typũ referũt xpi:eo ꝙ apoſtolus dicat dominũ ſaluatorẽ imaginem eſſe dei inuiſibilis pri-

mogenitum omnis creaturæ.i. ſapientiam: uerbu ueritatis atq; uitam: & iuſtitiã: eũq; appellari anu
lum: qui prohiciatur & auellatur de manu dei & regi tradatur nabuchodonoſor. Abiecti ſunt inqt
ipſe & ſemen eius: & proiecti in terram quã ignorabãt: quod de ieconia factum nemo dubitat: ie/
conias interprætatur domini præparatio cum in præſenti loco puma ſyllaba: ideſt domini nomi-
ne aufertur: & dicitur ieconias: ideſt interitui præparatus.
CTerra terra terra audi ſermonem domini.Hec dicit dominus.Scribe virum iſtum ſterilez.
virum qui in diebus ſuis non pꝛoſperabitur. Nec enim erit de ſemine eius vir qui ſedeat ſuꝑp
ſolium dauid ⁊ poteſtatem habeat vltra in iudea. ä MUJUð
CSruoluero ꝑ locos notare ſingula quæ. Ixx. uel pᷣtermiſerint uel mutauerint lõgũ fiet pᷣſertim cũ
poſſit diligẽs lector ex utraq; editiõe cõſiderare ꝗd mutatũ ꝗd additũ quid ſubtractũ ſit. Pro ſterili
in hebreo ſcriptum eſt arriri. qd aquile prima editio ſterilẽ ſecũda ideſt non creſcentem.
Symmachus uacuum. Ixx. & theodotion abhominabilẽ & abdicatũ interprætati ſunt: & oritur que
ſtio qũo ſtare poſſit prophetia: de ſtirpe eius nullum eſſe generatuʒz: qui ſederit ſuper thronũ dauid

nec princeps fuerit ultra in udæa: cum dominus atq; ſaluator de huius natus ſit ſemine: ſuper cuius

ortu loquitur Gabriel ad mariã. Ecce cõcipies in utero & paries filium & uocabis nomen eius leſuʒ
Ipſe erit magnus & filius altiſſimi uocabitur. Et dabit ei dominus ſedem dauid patris ſui: & regna
bit ſuper domum iacob in æternum:& regni eius non erit finis. Poſſumus ergo hoc dicere: qm illd

quod deeſt in. Ixx. uidelicet in diebus eius non proſperabitur ſiue non creſcet ignorantibus fecerit

queſtionẽ. Ixx. enim tranſtulerunt. Scribe uirũ iſtũ abdicatum hominem: quia non creſcet de ſemi⸗
ne eius uir qui ſedeat ſupx domum dauid princeps ultra in iuda: quod in hebraico bis poſitũ eſt: q&
putantes qui ab initio ſcripſerunt ĩ græcis libris additum ſubtraxerunt. Reſpondeamus igitur ꝙ in

diebus ieconiæ non ſucceſſerit ei uir qui ſedeat ſuper thronum eius: ſed multo poſt tempore de ſe/

mine eius natus ſit qui ſolium eius obtinuerit. Poteſt autem & ſic ſolui. Non ſedebit quidem ſuper
thronum dauid uir & homo: ſed ſedebit deus: regnumq; eius non erit terrenum & breue ut fuit da

uigd ſed perpetuum atq; cæleſte: dicente ſcriptura regnabit ſuper domũ iacob in æternum: & regni

eius non erit finis. Natus eſt ergo de ioachim ieconias ex ieconia: ſalathiel ex ſalathiel: 20ro babel &
p ordinẽ uenitur ad xp̃m. Sed in diebus ioachim non ſucceſſit ei rex filius: ſicut ipſe patni ſucceſſerat
ſed fuit in captiuitatẽ: & ſalathiel & zorobabel uſq; ad xpᷣm nullus regiam obtinuit poteſtatẽ. Hoc
autem idcirco quia in hebraico ſcriptum eſt: in diebus eius & in tempore ſuo: quo ipſe mit: nõ erit
uir qui ſedeat ſuper ſolium dauid: Omnes enim fuere captiui & nullus deinceps de ſtirpe dauid in
terra iudæa tenuit principatum: unde & ioſephus refert de ſacerdotali genere ac tribu leui fuiſſe pri
cipes quibus ſucceſſerit antipatri proſeliti filius herodes: & poſtea ſub ueſpaſiano regnum huiꝰge/-

neris: imo imagineʒz imperii funditus fuiſſe deletam. CAPITVLVM. XXIII.

He paſtoubus qui diſpdũt ⁊ lacerant gregez paſcue mee: ſiue o paſtoꝛes ꝗ diſpſiſtis
7 diſſipaſtis oues paſcue mee dicit dũs. Ideo hec dicit dominꝰ deus iſrabel ad paſto/
res qui paſcunt populum meum. Aos diſperſiſtis gregem meum:cieciſtis eos ⁊ non
Mvyiſitaſtis.Ecce ego viſitabo ſuper vos malitiam ſtudioꝛum veſtroꝛum ait dominus.
Et ego congregabo reliquias coꝛdis mei de omnibus terris ad quas cieceram eos illuc:⁊ con/
uertam eos ad rura ſua ⁊ reſtituam illos ad paſcua ſua:⁊ creſcent ⁊ multiplicabuntur:⁊ ſuſcita-/
bo ſuper eos paſtoꝛes ⁊ paſcent eos.Non foꝛmidabunt vltra ⁊ non pauebunt:⁊ nullus querè-
tur ex numero dicit dominus. dð
CAd paſtores ſiue de paſtoribus propheticus ſermo eſt. Et quia de Ieconia pœne ultimo rege iu-
dæo: ꝗ fuit de ſtirpe dauid legimꝰ ſcriptũ terra terra audi ſermonẽ domini. Scribe uirũ iſtũ abdica
tum:ſiue ſterilẽ & non erit de ſemine eius uir: qui ſedeat ſuper ſoliũ dauid omniſq; ſpes regni iudai

¶L.iber.iiii.c.xxiii.

ci fuemt amputata: tranſit ad principes eccleſiæ: & ſynagoga cum ſuis paſtoribus derelicta atq; dã-

nata ad apoſtolos ſermo ſit: de quibus dicitur. Et ſuſcitabo ſuper eos paſtores: & paſcẽt eos:non for

midabunt ultra: & nõ pauebunt: & nullus quæretur ex numero dicit dominus. Apoſtoli enim eon
fidenter & abſq; ullo timore paſcent eccleſiaſticum gregem & reliquiæ populi iſrahel ſaluabunt᷑
de omnibus terris: & conuertentur ad rura ſiue ad paſcua ſua: & creſcent & multiplicabuntur. Su-
per malos autem paſtores & ſcribas & phariſeos uiſitabit dominus propter malitiam ſtudioꝶ ipo/
rum. Poſſumus autem & hæc iuxta tropologiã: & de eccleſiæ principibus intelligere qui tamẽ non
digne regunt oues domini: ꝙ illis abiectis atq; dãnatis ſaluetur populus aliis traditus qui digni ex
titerint & reliquiæ ſaluæ fiãt. Perdunt oues paſtores qui docent hereſim: lacerant & diſſipant ꝗ ſciſ-
mata faciunt: eiciunt eas qui contra iuſtitiam de eccleſia ſeparant: non miſitant qui pœnitentib cõ/
trahůt manum: quorũ oĩum miſerebitur dñs reddẽs eis priſtina paſcua & malos paſtores auferens
CEcce dies vemunt dicit dominus:⁊ ſuſcitabo dauid germen iuſtum ſiue oꝛientem iuſtum: ⁊
regnabit rex ⁊ ſapiẽs erit ſiue itelliget ⁊ faciet iuditiũ ⁊ iuſtitiã in terra.In diebꝰ illis ſaluabit᷑ iu
da:⁊ iſrabel habitabit cõſidenter. Et hoc ẽ nomẽ quod vocabũt eũ dũs iuſtꝰnr̃ ſine iuſtitia nr̃a
CQuod hebraice dicitu hoc qd in. xx. male additũ eſt in prophetis pœnitus amputan
dum. Aliud enim capitulum ab eis prætermiſſum quod ſequitur quo finito titulus eſt ad prophetas
ſiue contra ꝓphetas de quo ſuo dicemus in loco. Abiectis ergo paſtoribus ſynagogæ: ſcribis uideli
cet & phariſeis: & ſaluatis reliquiis ex iſrahel: apoſtoliſq; euangelii in locum priorum principuʒ cõ
ſtitutis: inducitur paſtor paſtorum: & princeps principum: & rex regum: & ds dominantium xp̃s
uidelicet ſaluator noſter: qui proprie eſt germen iuſtum: ſiue oriẽs iuſtus de quo legimus. Orietur
in diebus eius iuſtitia: & in alio loco ecce uir oriens nomen eius. Super eum orietur: & edificabit tẽ

plum domini: ut quomodo in æſaia emanuel appellatur hoc eſt nobiſcum deus: ſic in hieremia no

men accipiat iuſtitia noſtra: unde & apoſtolus loquitur. Qui factus eſt ſapientia nobis a deo: & iu/
ſtitia & ſanctificatio & redemptio. Cui contrarius antixps & eiꝰhabitator diabolus in zacharia ſtul

tus paſtor dicitur. Et'faciet inquit iudicium & iuſtitiã in terra. Nõ eniʒ pater iudicat quẽquã: ſed oẽ?
iuditium dedit filio.In diebus illis & duæ & decem tribus iuda: & iſrahel pariter ſaluabuntur: & de

duabus uirgis iuxta ezechiel una uirgàâà fiet. Nomenq; eius iuxta. lxx. uocauerit eum dñs appellabit
ſoſcdechi. dns iuſtus. Si ſecũdũ hebraicũ ꝗ dixerũt nomẽ eiꝰ uocabũt:dicetur dũñs iuſtitia noſtra.
Hoc enim ſigniſicat adonay ſadacenu:pro quo ſymmachus uertit domine iuſtifica nos.
CMꝛopter hoc ecce dies veniũt dicit dñs.Et non dicent vltra viuit dũs qui eduxit filios iſrł
de terra egypti. Sed viuit dominus qui eduxit ⁊ adduxit ſemen domus iſrahel de terra aglo/
nis:⁊ de cunctis terris ad quas eieceram eos illuc:⁊ habitabunt in terra ſua.
CNHoc oẽ capitulũ in.Ixx.nõ hẽtur cuius hic ſenſus eſt: nequaquã p moyſen populus dei de ægy
pto liberetur:ſed per Ieſum xpᷣm de omni orbe terrarum in quem diiperſus fuc atec- ex parte & nũc
completur in mundo: & ex toto complebitur quando de oriente & occidente ſeptentrione & moœ=

ridie uenient & diſcumbent cum abraham iſaac & iacob. Vt poſtquam ſubintrauerit plenitudo

gentium omnis iſrahel ſaluus fiat.
CAd pꝛophetas ſiue pꝛophetis vel contra pꝛophetas.

CNHic titulus ut ſupra diximus in editione.Ixx.finis anterioris capituli poſitus eſt ubi ſcriptum legi

mus & hoc eſt nomen quo appellabit eum dominus ioſedech. in prophetis: quod pleriq; ignoran
tes uaria explanationis deliramenta confingunt. Multoq; melius fuerat ſimpliciter inſcitiam confi-
teri quã imperitiæ ſuæ alios hæredes ſacere. Eſt autem ſermo contra prophetas imo pſeudo ꝓphe-/
tas hieruſalem & ſamariæ quos nunc cõmuni & uulgato nomine prophetas uocat: de quibus ſcri-
ptum eſt in conſequentibus: & in prophetis ſamariæ uidi iniquitatem ſtatimq; & in prophetis hie/-
ruſalem uidi horribilia. Quando autem ponit coniunctionem: & oſtendit ſuperiora de prophetis
dicta ominieui & ipſi pſeudo prophetarum flmiles extiterunt
CCoõtritum eſt coꝛ meum in medio mei:ſiue in me cõtremuerunt ſiue cõmota ſunt omnia oſſa
mea:factus ſum quaſi uir ebꝛius ⁊ quaſi homo madicus:ſiue ſopoꝛatus vino a facie dñi:⁊ a fa-
cie verboꝛum ſcorum eius ſine a facie decoris gloꝛie eius.
CConſiderato uultu omnipotentis dei:hoc eſt patris & conſiderato uultu filii: qui iuxta apoſtoluʒ
ſplendor illius gloriæ appellatur: & forma ſubſtantiæ dei: propheta & animo & corpore perhore-
ſcit: & intelligit eſſe ſe nihili: ſecundum ꝙ; & in alio loco dicitur: ut iumentuʒz factus ſum apud te: ſi/
ue uictimam humilitatis & conſcientiæ ſuæ offert deo: iuxta illud quod & in pſalmis legitur. Sacri
ficium deo ſpiritus contribulatus: cor contritum & humiliatum deus non ſpernit. Oſſa autem quæ
contremuerunt ſiue commota ſunt illa intelligamus de quibus idem danid canit. Omnia oſſa mea

dicent domine quis ſimilis tibi? factus eſt quaſi ebrius & quaſi homo madicus ſiue ſoporatus uino

nullam habens intelligentiam nullamq; ſapientiam. Dominus autem nouit cogitationes hominũ
quoniam uanæ ſunt.Si autem hoc ita eſt ubi ſunt qui perſectam in homine iuſtitiam prædicant?
Quod ſi reſponderint de ſanctis hoc ſe dicere:non de ſeipſis certe nullum puto ſanctiorem eſſe hie/
remia qui uirgo propheta:ſanctificatuſq; in utero ipſo nomine præſigurat dominum uarorem
jeremias

20 ——— --=-æ=C . ———

5

dukrn
lltene
Aubin
lfitatin
anpun
hphen
bisiel
c c
um Ps
Ouenu
fcahitt;
Kmiano
ein
nitlei
de
welbi
uwote

ſsi
mice

lcer
Neine
lenmn

tun yi
ignorn

mn Nn

lobe⸗
bus ſcn
hers e
Prohbn

mmu
lirutt⸗

,
ei/
. ac
n
clnen
wi
dian
uronnn
demin

Super Mieremiam.

hieremias enim interprætatur domini excelſus.
CQuia adulteris repleta eſt terra:quia a facie maledictionis ſiue iuramẽti iuſta terraarefacta
ſunt arua:ſiue paſcua deſerti:factus eſt curſus eoꝛum malus ⁊ foꝛtitudo eoꝛũ diſſimiis.
CNHoc quod nos de hebraico poſuimus quia adulteris repleta eſt terra in. Ixx. non habetur qui iura
mentum dixere pro maledictione:redditq; cauſas ꝙ propter adulteria: & maledicta ſiue ſuperfluuzʒ

iuramentum ſiue periuria frugum ſterilitas conſequuta ſit: quicquid de terra iudæa iuxta hiteraz in

telligis refer ad congregationem fidelium credentium quoniam propter adulteria & mendacia ſi-

ue periuria uirtutum & donationum dei ſterilitas in eccleſiis ſit.

VPꝛopbeta nãqʒ ⁊ ſacerdos polluti ſunt ⁊ in domum meam inueni malum eoꝛum ait domi/
nus:idcirco via eoꝛum erit quaſi lubꝛicum in tenebris impellentur ⁊ coꝛꝛuent in ea:qꝛ èfferam

ſine inferam ſuper cos mala:annum viſitationis eoꝛum ait domminus.

CQuando in eccleſia dei & maxime in principibus eius inueniuntur mala ſciamus eſſe completuz:
propheta & ſacerdos polluti ſunt in domo mea inueni malum eorum ait dominus. Domus auteʒ
chriſti eccleſia eſt: de qua & apoſtolus ſcribit ad thimotheum: ut ſcias quomodo te oponeat in do/
mo dei conuerſari: quæ eſt eccleſia dei uiui colüna & firmamentum ueritatis. In propheta doctorẽ
accipere in ſacerdote miniſterii dignitatem: quaſi praua mente conſenſerit: erit uia eorum i lubricũ
& in tænebris: nec habebut dominum loquentem. Ego lux in mundum ueni: ut omnis qui credit

ĩ me in tenebris non maneat: unde ſanctus loquitur. Omnes tænebras fugiens. Signatum eſt ſup

nos lumen uultus tui domine: dediſti lætitiam in cor meum Cum autem fuerint in tænebris & in
uia lubrica errore uidelicet heretico ad omnem motum impellentur & corruent: & inferet ſuper
eos dominus mala non quo mala ſint ut dominus mala inferat: ſed mala his qui ſuſtinent ſuppli-

cia. Alioquin eadem & mala ſunt & bona: mala iuxta eos quos cruciant: bona iuxta eos quos emen

dant. Et hoc notandum ꝙ annus uiſitationis domini correctio peccantium dicatur: atq; cruciatus
iuxta illud quod ſcriptum eſt uiſitabo in uirga iniquitates eorum: & in uerberibus peccata eorum:
miſericordiam autem meam non diſpergam ab eis.

* „.

CEt in pꝛophetis ſamarie vidi ſtultitiam ſiue iniquitatem pꝛophetabant in baal 72 decipiebant

in baal populum meum iſrahel.
CEgo prophetas ſamariæ iuxta myſticos intellectus proprie hereticos dici puto: & omnes qui ia-
ctant proprii nominis ſcientiam. Quomodo prophetæ ſamariæ quicquid loquebantur propheta-
bant in baal idolo: uidelicet demonibus conſecrato: ſic heretici quicquid loquuntur in eccleſia uel
extra eccleſiam ut ſupplantent populum iſcahel qui prius cernebant deum loquuntur ĩ demombꝰ:

ungde & ſigniſicanter ait. Et in ꝓphetis ſamariæ uidi ſtultitiã: non enim habent eum de quo dicitur

Xps dei uirtus & dei ſapientia. . . .
CSEt in pophetis hieruſalem uidi ſimilitudinem ſiue hoꝛꝛibilia adulterium ⁊ iter mendatii: ⁊

confoꝛtauerunt manus peſſimoꝛum ut non cõuerterctur unuſquiſqʒ a malitia ſua:ſiue a uia ſua

peſſima.Facti ſunt mihi omnes ſodoma ⁊ habitatoꝛes eius quaſi gomoꝛꝛa.
CNon ſolum inquit in hereticorum conciliabulis hæc reperta ſunt: ſed in prophetis quoq; hieru/
ſalem: ideſt doctoribus eccleſiæ uidi ſimilia: ſiue horribilia adulterantium uerbum dei: & ingrediẽ
tium per uiam mendatii: ut hereticorum fallatiis acquieſcerent & confortarent manus peſſimoruʒ
eorumq; mala ſuis ſceleribus adiungerent: & quos corrigere debuerant ducerent in interitum: qui

hoc fecerint non ſe eſtiment impunitos. Erunt enim & ipſi & hi quibus fauent omneſq; qui habitãt
in eis quaſi ſodoma:nec tecedent a talibus quaſi gomorra. Exultet igitur quãtum nult doctrina peſ
ſima & glorientur prophetæ hieruſalem ꝙ obtinuerunt per mendatium: & conforrauerunt man?

peſſimorum finis eorum erit quaſi ſodoma & gomorra. .
CPꝛopterea hec dicit dominus exercituum ad pꝛophetas.Ecce ego cibaho cos abſcinthio ſi
ne doloꝛibus:⁊ iuxta ſy mmachum amaritudine:⁊ potabo eos felle ſiue aqua amara:qꝛ egreſſa
cſt a pꝛophetis hieruſalem pollutio in omnem terram.

CVtamur hoc teſtimonio aduerſum eos qui æpiſtolas plenas mendatiorum & fraudulentiæ atq;

periurii in orbem dirigunt: & ut aures polluant audientium: & extimationem ſimplicium ledant

ꝙ impleant in eis hoc quod ſcriptum eſt. A prophetis hieruſalem eſt egreſſa pollutio in oẽm ter-

ram. Non emm eis ſufficit iniquitatem propriam deuorare: & proximos ledere: ̊ quos ſemel ode/

erunt per uniuerſum orbem infamare conantur: & ubiq; ſeminare blaſphemiam.

CHoc dicit dominus exercituum. Molite audire nerba pꝛophetarum qui pꝛophetant vobis ⸗
decipinnt vos viſionem coꝛdis ſui loquuntur:⁊ non de oꝛe domini. Dicunt his qui blaſphemãt

me ſiue abhiciunt nomen meum loquutus eſt dominus. Max erit vobis ⁊ omni qui ambulat
in pꝛauitate coꝛdis ſui dixerunt:non venient ſuper uos mala.

C Ne putaret ſe populus alienum eſſe à culpa ſi peruerſis acquieſceret doctoribus:nolite inquit au-

dire uerba prophetarum: qui uobis prophetant mendacium & decipiunt uos. Par enim enit pœna
& magiſtro & diſcipulo: non loquuntur ex ore domini: ſed ea quæ in ſuo corde ſimularunt. Dicũt
his qui blaſphemant me:hereticis uidelicet atq; peruerſis ſiue qui abhitiuut ſermonẽ meum: qui

Liber.iiii.c.xxiii.

dicunt loquutus eſt dominus pax erit uobis. Ne timeatis dura ſupplicia: nec uanis cõminationibus
terreamini: pax erit uobis atq; trãquillitas: & qd dicimꝰ. Et annuũtiauimus uobis loquutꝰẽ dñs. Nec
ueniet ſuper uos malũ: ꝙ timeatis pro mala cõſcia: ſed bonum qd' uobis loquutus eſt dominus.
CAuis eniʒ affuit in conſilio domini:⁊ vidit ⁊ audiuit ſermonem eins:quis conſiderauit ver⸗/
bum üllius ⁊ audiuit:
CVbi nos interprætati ſumus in conſilio domini & in hebraico ſcriptũ eſt dqauila ſecre/
tum Symachus ſermonem. Ixx. & theodotio ſubſtantiam ſiue ſubſiſtentiam interprætati ſunt: & eſt
ſenſus. Nolite credere o uulgus indoctum prophetis falſa uobis annuntiãtibus: qui dicunt hæc do

minus loquutus eſt Pax erit uobis. Non ueniet ſuper uos malum: unde enim poſſunt dei noſce ſe-

creta aut qũo annuntiãt ſe dñi didiciſce conſilium? qũo ad eos diuinæ diſpenſationis ſermo perue
nitꝰ Quidam noſtroꝝꝶ in hoc loco repperiſſe ſe putant ubi domini deſcribatur ſubſtantia.
Ecce turbo ſine tempeſtas ⁊ cõmotio dominice indignationis egreditur:⁊ tempeſtas erum/
pens ſuper caput impioꝛũ veniet:⁊ non reuertetur furõꝛ domini vſqʒ duz faciat ⁊ uſq; dũ com/
pleat cogitationem coꝛdis ſui. In nouiſſimis diebus intelligetis conſiliuz eius.
Qui ſupra dixerat loquutus eſt nobis dominus Pax erit uobis & quos corripuerat ꝙ non poſſent
uentura cognoſcere nec dei noſce ſentẽtiam nunc oſtendit per contraria eos omnino neſcire. Pro
pace enim & ſecuritate tempeſtatem uenire ĩ babiloniaxʒ: & uenire non ſuper quoſſlibet ſed ſuper ca
pita impiorum uel uniuerſi populi uel eorum qui falſa populo nunciabant: nec ſicut in præteritis
temporibus dei iram furoremq; placanduz: ſed qd prædixit & ſæpiſſime cõminatus eſt opere com
plendum: & cogitationem illius atq; ſnĩam impiorũ ſuppliciis comprobandã. Cum inꝗt extremũ
captiuitatis tpᷣs aduenerit: & obtinuerit uos uictor exultans: & manus ſtridore uinxerit cathenarum
tunc intelligetis conſilium eius quod fruſtra nunc ſcire iactatis.
Non mittebaʒ pꝛophetas ⁊ ipſi currebãt:non loquebar ad eos⁊ ipſi pꝛophetabant. Si ſtetiſ⸗
ſent in conſilio meo:⁊ nota feciſſent uerba mea populo meo:auertiſſẽ vtiqʒ eos a uia ſua mala et
a peſſimis cogitationibus ſuis.
CNHunc ſenſum & apoſtolus explicat ad romanos. Et ſicut non probauerunt deum habere in noti/
cia:tradidit eos deus in reprobum ſenſum: ut faciant que non conueniunt:repletos omni iniquita/
te malicia: fornicatione nequicia auaricia & cæteris. Cum enim ſemel ſe tradiderunt falſi doctores
mendaciis atq; periuriis & mortibus decœptorum: non pedetenti nec conſiderato gradu ſed præci
pites currunt ad interitum: & ſuum & eorum quos decœperũt:nec loquitur eis dominus ſed ipſi lo
quuntur ex ore domini de quibus & dicitur. Si ſtetiſſent in conſilio meo:hoc eſt ſi meæ uoluiſſent
acquieſcere uoluntati: & nota feciſſent uerba mea populo meo non blandientes eis & adulatione
perdentes: ut dicerent non habetis peccata: perfectam iuſtitiam poſſidetis. Sanctitas & pudicitia atq;
iuſtitia in uobis tantũmodo reperiũtur: & ego nõ tradidiſſem eos ĩ ĩimũdiciam & ignominiam: ut
facerẽt quæ non conueniunt: & ſequerentur cogitationes ſuas peſſimas. Contemplemur hereticos
quomodo ſemel deſperantes ſalutem: gulæ ſe tradant: & delitiis: ueſcãtur carnibus frequẽtes adeãt
balneas:muſco fragrent:unguentis uariis delibuti querant corporum pulchrytudinem: ſemel eniʒ
futura non ſperant:neq; credunt in reſurrectionem:quod cum ſermone non pandant oſtẽdũt ope-
ribus. Si enim crederent iſta non facerent. Et in hoc loco ubi ſcriptum eſt:ſi ſtetiſſent in cõſilio meo
aquila & ſymmachus & theodotion &. lxx. ut ſupra ſimiliter tranſtulerunt.
CNunquid deus e vicino ego ſum dicit dominus:⁊ non deus de longe.Si occultabitur in ab/
ſconditis:⁊ ego non uidebo eum dicit dñs.Nũgd nõ celũ ⁊ terrã ego ip leo dic dñũs. LxXxX.
CBeꝰappꝛopinquãs ego dicit dñs:⁊ nõ deꝰde lòge:ſi abſcõdet᷑ homo in abſcõditis ⁊ ego nõ vi
debo eũ dicit dominus. Nungd non celum ⁊ terra ego impleo dicit dominus:
CAquila & ſymmachus ſimiliter interprætati ſunt. Nunquid deus de propinquo ſiue euicino ego
ſum & non deus de longe: Septuaginta uero & theodotio ſenſu uertere contrario: ut dicerent de-
us appropinquans ego dicit dominus & non deus de longe. Quod ſcilicet ſupenoreʒ aſſerant deũ
non tantum uicina: ſed & ea quæ longe ſunt cognoſcere: nec præſentia ſed futura conſpicere. Iſti
uero ubiq; deum extiment eſſe præſentem: nec aliquem eſſe locum ubi non adſit deus. Omnibus
enim & præcipue ſanctis appropinquat deus: quomodo ſi ueſtimentum adhæreat cuti. Peccatores
autem longe recedentes ab eo peribunt:hunc ſenſum & in pſalmis legimus. Quo ibo a ſpiritu tuo
& a facie tua quo fugiam?Si deſcendero in cælum tu illic es:ſi deſcendero ad infemum ades. Si ſũ/.
pſero pennas meas diluculo & habitauero in extremis maris: & enim illuc manus tua deducet me
& tenebit me quoq; dextera tua. Amos quoq; in hæc uerba conſentit dicens. Si deſcenderint uſq;
ad infernum inde manus mea educet eos: & ſi aſcenderint uſq; ad cælum inde detraham eos.
Et ſi abſconditi fuerint in uertice carmeli inde ſcrutans auferam eos. Et ſi cælauerint ab oculis meis
in profundo maris ibi mandabo ſerpenti & mordebit eos. Rurſumq; in ſuperiori pſalmo quia tæ
nebræ ait non obſcurabuntur a te: & nox ſicut dies illuminabitur: ſicut tænebræ eius ita & lumẽ ei *
Quod autem in prophetis crebro dicitur: hæc dicit dominus propterea ſemper inferturne contẽ-
nant quaſi uerba prophetarum: ſed admoneantur iugiter dei eſſe ſermones quos quantur.
Audiui

5 „

Super mieremiam.

Ne CAudini que dixerunt pꝛophete pꝛophetantes in nomine meo mendacium atqʒ dieentes. Sõ⸗
duu maui ſine uidi ſomniũ uſqʒ quo iſtud eſt in coꝛde pꝛophetarum vaticinantium mendatiũ:2 pꝛo
, phetãtiuz ſeductões ſiue volũtates coꝛdis ſui:qui volũt ſiue cogitant facere ut obliuiſcatur po/
pulus meus nominis mei pꝛopter ſomnia eoꝛum que narrant vnuſquiſqʒ ad pꝛoximum ſuum
ben ſicut obliti ſunt patres ſui nominis mei:pꝛopter baal ſiue in ball
c CQuia ſupior titulus cõtra prophetas ẽ ſiue ad prophetas:quos pſpicue pſeudo ꝓphetas ĩtelli gi⸗
hri mus. Sunt at multa genera ꝓphetãdi: quoꝶ unũ eſt ſõniorũ quale fuit ĩ daniele idcirco & ad eos p/
☚ phetalis ſermo dirigitur qui credunt ſõniis:& omnia quæ cernũt putant reuellationẽ eſſe diuinam
ed quæ proprie ſanctis & ſeruis dei aperitur. Qd ſi legamꝰ pharao & Nabuchodonoſor impios reges
i⸗ nidiſſe ſomnia quæ uera fuerint non eorũ fiunt meritis qui uiderunt ſed ut p eoruʒ occaſionem ſan
tuenn⸗ cti uiri ioſeph danielq; clareſcerent: & dura corda atq; indomabilia corda tyräãnorũ propria cõſcĩa
Gcücn⸗ ſentirẽt domini maieſtatem. Sunt hodie quoq; ſõniatores in eccleſia: & maxime in noſtro grege ꝗ
errores ſuos domini iactant prophetiam & crebro ingerunt ſõniaui ſõniaui:quos corrripit domi-
wndetn nus dicens. Vſq;quo iſtud ẽ in corde prophetarũ uaticinantium mendacium & prophetantiuz ſe-
ear.M ductiões cordis ſui 5 Hoc autẽ faciunt ut quomodo antiquus populus qui de ægypto egreſſus eſt
Aere oblitus eſt nominis dei ſic & poſteri eorum obliuiſcantut mei. Huiuſcemodi auteʒ proph etatio nõ
Drereit eſt in nomine domini ſed in nomine baal:quod proprie idolum ſydoniorum eſt: ſiue babyloniuzʒ
dercon & uicino nomine appellatur. behel. —
tenemd CPropheta ꝗ hẽt ſoõniuz narret ſõnium: ⁊? ꝗ habet ſermonẽ meuʒ loquatur ſermonẽ meũ vere
– Quid palleis ad triticuʒ dicit vñs: Nunquid non uerba mea ſunt ſicut ignis dicit dominus? z
quaſi malleus fiue ſecuris conterens petram: ”
Gitenie C Horum eſt exponere ſomnium qui dei merentur habere ſermonem & dicere. Hec dicit domi nꝰ
amigen quibus loquutus ẽ dñs:in quibus ueritas ẽ & nõ mẽdaciũ fraudulẽtum.Quid ſibi uol ũt hereticorũ
palleæ ad triticũ ecclefiæ: de quo ioãnes baptiſta plenius loquitur: ꝙ purget dominus aream ſuam
& uentilabro palleas uentorum flatibus diſpergendas urendaſq; ignibus derelinquat: triticũ auteʒ
— condat in horrea: ut fiat cæleſtis panis & loquatur unuſquiſq; credentiũ. Guſtate & uidete qm̃ ſua/

uis ẽ dominus. Et pulchre doctriua peruerſa palleis cõparatur: quæ medullã nõ habent nec pñt nu
ccon trire credẽtiũ populos: ſed de manibus ſtipulis conteruntur. Et qmia ſolẽt heretici ſemper proſpera

edrrcl polliceri & cælorum regna peccatoribus pãdere: ut dicant parata ſunt tibi regna cæloꝑꝶ potes imi⸗
lahül tari maieſtatem dei ut abſq; peccato ſis. Accepiſti enim liberi arbitrii poteſtatẽ & legis ſciẽtiã p quã
oluicen cõſequaris quod uolueris: decipiuntq; blanditiis miſeros & maxime mulierculas oneratas peccatis
Clatar quæ circũferuntur omni uento doctrinæ: ſemp diſcentes & nunquã ad ſciẽtiam ueritatis perueniẽ
itun, tes: & Ooës auditores ſuos adulatiõe decipiunt. Idcirco dominus uerba ſua hereticorum palleis com
minim parat dicens. Nunquid non uerba mea ſũt quaſi ignis dicit dominus? & quaſi malleus cõterẽs pe/
benum tram? Meus enim ĩquit ſermo nuntiat futura ſupplicia ut deterreat homines ad peccãdũ: & palleis
Pemaͤt pꝓprctõrum cõminatur incẽdium:ut hereticorũ corda dura & inſtar ſillicis indomabilia ſermonis ſui
nendch, malleo cõterantur: auferẽs cor lapideum ut ponat pro eo cor carneũ: molle uidelicet: & ꝙ poſſit dei
okitic ſuſſcipere & ſentire præcepta. Tale quid & per ezechielẽ dominus loquitur ꝙ pſeudo prophetæ blã
ncitione ditiis ſuis liniant parietes abſq; tempamento qui poſtea imbre uehementi & ueritate iuditii ſubruꝗ
tur. Et pſeudo prophetæ conſuant ceruicalia ſub omni cubito manus ut faciant pctõtes reqeſcere
binrut & nequaquã iram dei lachrymis mitigare. Pro malleo. Ixx. ſecurim ĩterprætati ſunt:illã uidelicet de
i M qua baptiſta iohãnes loquitur. Iam ſecuris ad radices arborũ poſita eſt. Hæc ſecuris infructuoſas ſuc
igi cidit arbores: & hic malleus conterit duriſſimos lapides. unde & naum ꝓpheta loquit᷑. Furor eius
haud dubiũ quin dei cõſumet pricipatus & petræ cõterẽtur ab eo. Hæc cõtra hereticos. Cæterũ de ,B
iine⸗ eccleſiaſticis uiris ſcriptũ ẽ ꝙ malleus & ſecuris nõ ſint audita in domo dei. B ð
ermt VPꝛopterea ecce ego ad ꝓphetas dicit dominus:qui furantur verba mea vnuſquiſqʒ a pꝛoxi/
ndi mo ſuo. Ecce ego ad ꝗphetas dicit dñs ꝗ aſſumũt linguas ſuas ⁊ aiunt. Dicit ſine doꝛmitãt doꝛ
erl, mitationẽ. Ecce ego ad ꝓphetas ſõniãtes mẽdatiũ ait dominus:qui narrãt ea ⁊ ſeducũt populũ
Demir meum in mendatijs ſuis ⁊ in miraculis ſiue ſtupoꝛibus atqʒ terroꝛibꝰſuis.cũ ego non miſiſſem
enun eos nec mandaſſem eis qui nihil pꝛofunerunt populo huic dicit dominuuns
zinwo Sẽper imitat᷑ mẽdaciũ ueritatẽ. & niſi hũerit aliquã ſimilitudinẽ recti:decipe nõ põt innocentes.
li⸗ Quüo igit᷑ ĩ pori populo mẽtiebãtur ꝓphetæ atq; dicebãt. Hæc dicit dñs. Et uidi diñm: & uerbũ dni
zne qd factũ ẽ ad illũ ſiue illũ:ſic heretici aſſumũt teſtimonia ſcripturaꝶ de ueteri & nouo teſtõ: & furãt᷑
nerba ſaluatoris unuſꝗſq; a ꝓximo ſuo ꝓphetis & apoſtolis & euãgeliſtis:& aſſumũt lĩguas ſuas: ut
4 cordis uenena ore ꝓnũtiẽt: & dormitãt dormitationẽ de ꝗbꝰuere dictũ ẽ. Dormierũt ſõnũ ſuuz &
n nihil inuenerunt ſiue iuxta hebraicũ. Et aiunt dicit ut ſubaudiat dominus: aut certe ſermo dñi. Cõ/
. minatur itaq; dũs ſe ipſum cõtra huiuſcemodi magiſtros eſſe uenturũ qui ſeducunt populũ eius in
,, mendatiis ſuis & in ſtuporibus atq; miraculis. Magna enim & incredibilia & ingẽtia repromittũt Z
Mwei ut ſeducãt miſeros qui nihil ꝓfuerũt populo dei. Et illud implent apoſtolicum docentes quæ non .
ran⸗ Oportet turpis lueri gratia:qui ſolent malis proſpera & bonis contraria nuntiare.

¶iber. v.c. xxiii.

Si igitur interrogauerit te populus iſte vel pꝛopheta aut ſacerdos dicèns quod eſt onus dei
ſiue que eſt aſſumptio domini dices ad eos. Nos eſtis onus ſiue aſſumptio. Pꝛohitiam quip/
pe ſiue allidaʒ vos dicit dominns. Et pꝛopheta ⁊ ſacerdos ⁊ populũus qui dicit onus ſiue aſſũ/-
ptio domini. Niſitabo ſiue vlciſcar ſuper uirum illum ? ſuper domum eius. Hec dicetis:vnuſ-
gquiſq; ad amicum ſuum ⁊ ad fratrem ſuum quid reſpondit dominus:⁊ quid loquutꝰ eſt domi-
nus: Et onus ſiue aſſumptio donum vltra non memoꝛabitur:quia onus ſiue aſſumptio erit uni
cuiq; ſermo ſuus. äl e
CVerbum hebraicum adquila ideſt onus & pondus interprætatur. Symmachus
Ixx. & theodotion aſſumptionem: ubicũq; ergo graue eſt quod dominus cõminatur & plenuʒ põ/
deris ac laboris & importabile. In titulo quoq; arma hoc eſt pondus dicitur: ubicũq; autem proſpe/
ra dominus pollicetur ſiue poſt cõminationem meliora promittit: ibi uiſio dicitur ſiue uerbum do
mini: & perſpicuum erat ex ipſo titulo prophetiæ ponderis ſiue uiſionis & uerbi dei qualis uatici-
natio ſequeretur: Quia igitur proprie ſolebant populo peccatori prophetæ triſtia nuntiare & cõ/-
minari ſupplicia: ut eos retraherent ad pœnitentiam: clemens autem & miſerator dominus diu ſen
tentiam differebat: putabat deceptus populus & pſeudo prophetarum fraude ſeductus non uentu-
ra quæ dominus minabatur: & rem ſecuram in ludum & iocum uerterant: prophetãtibuſq; prophe
tis quaſi irridebant dicentes. Rurſuʒ hic uidet pondus & onus domini. Atq; ita faciebat ut nequaqꝗᷓ
ultra uiſio ſed per iocum atq; deriſum onus & põdus appellaretur. Præcepit ergo dominus ſiue po

pulus ſiue propheta ſiue ſacerdos interrogauerint hieremiam quid ſit pondus uel quæ aſſumptio

domini reſpondeat eis & dicat: uos eſtis pondus: uos eſtis aſſumptio. Aſſumam enim uos & pro/
hitiam alidamq; & interire faciam. Siquis autem deinceps uel prophetarum uel ſacerdotuʒz uel po-
puli auſus fuerit onus:& pondus domini nominare uiſitabo inquit ſuper uirum illum & ſuper do/
mum illius: & eum delebo in perpetuum. Dicat itaq; unuſquiſq; proximo &̃ amico nequaquã qce
eſt onus domini. Sed quid reſpondit dominus: & quid loquutus eſt dominus: ueteres obliuiſcimi
ni onus & pondus ſiue aſſumptio in ore ueſtro ultra non reſonet: quia ſingulis hominibus ſermo
ſuus & opus ſuum in onus ponduſqʒ reputabitur ſecũdum illud quod ſcriptum eſt. Ex ore tuo iuſti
ficaberis & ex ore tuo condemnabereis. 31 ”M
CEt pnertitis vᷣba dei vinẽtis:dñi exercituũ dei nr̃i. Hec dices ſiue dicetis ad ꝓphas.Quid rñ
dit tibi dñs:⁊ ꝗd loquutꝰẽ dñs: ſi ãt onꝰdñi dixeritis:hucuſqʒ ĩ. lxx.ñ hã. Et ſeꝗt. NPꝛopter hoc
hec diẽ dũs qꝛ dixiſti ſermonẽ iſtũ onus ſiue aſſũptio dmñi ⁊ miſi ad vos dicẽs.MNolite dicere onꝰ
ſiue aſſũptionẽ dñi. Pꝛopterea ego tollã ſiue aſſumã vos:⁊ ciuitatẽ quã dedi uobis ⁊ pꝛibꝰ vr̃is
a facie mea ⁊ dabo vos ĩ oppꝛobꝛiũ ſẽpiternũ ⁊ i ignomimiã eternã q̃ nũqᷓ; memoꝛia delebitur.
CPræcepit dominus ut nequaquam oneris & ponderis & aſſumptionis ſermo diceretur in popu/
lo:ſed reſponſionis & uerbi dei:quod quia populus implere contempſerat ipſum uerbum ĩterpræ-
tatur ſuper eis & dicit. Quoniam dixiſtis e nolui & hoc cum ſepe ꝓphetas mitterem & iuberẽ
ne diceretis: propterea ſermonem ueſtrum aſſumptionis & ponderis in uobis opere complebo. Aſ
ſumam inquit uos & tollam atq; portabo: & allidam ac de ſublimibus i terram corruere faciam:
non ſolum autem uos ſed urbem ueſtram quam dedi patribus ueſtris. Et dabo inquit uos ĩ oppro-
brium & ignominiam ſempiternam: quæ nüquam obliuione delebitur. Hoc autem & tempore ba
byloniæ captiuitatis factum eſſe nouimus: ſed plenius atq; perfectiꝰ poſt ſaluatoris paſſionem reſur
rectionẽq; completur. quando loquutus eſt dominus relinquetur uobis domꝰ ueſtra deſerta:& uſq;
ad finem eius ſententia permanebit. Dicamus & aliter dumtaxat iuxta. xx: non ſolũ
aſſumptionem:ſed & domum munuſq; ſignificat. Quia igitur ſibi populus ſemper proſpera pro-
mittebat: dicit eos nequaquam ultra hoc debere dicere. Indignos eos eſſe donis dei: atq; muneribꝰ
quin potius abiiciendos & a dei auxilio pœnitus relinquendos. Ex uerbis autem & interprætatiõe

omnium ſæpe res oſtenduntur: ut abraham ſarræ & petri & filiorum zebedei uocabula cõmutata ſi

mnificant rerum mutationem: & in hoc eodem propheta phaſeorum dicitur: pauor ſiue tranſlatio
& colon' ſiue peregrinꝰ. Notandũ ꝙ uerba dei uiuentis domini exercituuʒz dei noſtri latini & græ
ci codices ñ hẽant & hebrei ĩ ſuis uoluminibꝰcõtra ſe legãt quod ꝓpᷣe myſteriũ ſignificat trinitatis
CEXPLICIT LIBER QVARTVS. INCIPIT PROLOGVS LIBRI QVINII.

Vintus cõmentariorum in hieremiam liber a duob' frater Euſebi galathis ha/

bebit exordiũ:quorũ alter rectæ fidei dulcedinem: alter hereticorũ pfidiæ ama“
ritudinem demonſtrabit. Quãuis ananias filius azur repugnet hieremiæ & ſe
meias ne lamithes prophetam mitti iubeat in carcerem: & ſophonias ſacerdos
in pſeudo prophetarum uerba coniuret: tamen ueritas claudi et ligari poteſt uĩ
ci non poteſt: quæ & ſuorum paucitate contenta eſt: & multitudine hoſtium
non terretur. Erige namq; cum moyſe ad cælum manus & antiquum ſerpen-/-
tem in heremo ſuſpende ſtatimq; & amalech delebitur: & uenenati morſus nõ
præualebunt: ſecuruſq; populus domini cum leſu iordanis fluenta tranſibit: &
poſt uaſtam ſolitudinem cõmedet panem qui in bethleem noſtro natus eſt in a. Explicir
xplicit

õ ðẽ

Super Mieremiam.

n J .
n⸗ CQO EXPLICIT PROLOGVS. INCIPIT LIBER QVINTVS. CAPITVLVM. XXIIII.
deiſi⸗ BStendit mihi dominus ⁊ ecce duo calathi ſiue iuxta ſymmachum coꝑhimi pleni ſi⸗
nn S RRNcis poſiti ante templum domim. Poſtquã tranſtulit nabuchodonoſoꝛ ieconiam fi-
ſeen⸗ Se lium ioachim regem iuda ⁊ pꝛincipes eius:⁊ fabꝛum ⁊ incluſoꝛem de hieruſalem et
ntn acdduxit eos in babylonem:calathus vnus ficus bonas habebat nimis:vt ſolent ſicꝰ
HEB.ꝑxeſſe primi tempoꝛis:⁊ calathus vnus ficus habebat malas que comedi non poterãt
wnd co ꝙ eſſent male.Et dixit dominus ad me.Quid tu vides hieremias: Et dixi ſicus bonas: bo/
keni nas valde:⁊ malas malas valde:que cõmedi non poſſunt eo ꝙ male ſint.Et factum eſt verbum
npnb domini ad me dicens. Hec dicit dominus deus iſrabel. Sicut ſicus he bone ſic cognoſcaʒ trãſ/
edend migrationem iuda quam emiſi de loco iſto:in terram caldeoꝛum in bonum:⁊ ponam oculos nmne
u unn⸗ os ſuper eos in bonum:⁊ reducam eos in terram hanc:⁊ ediſicabo eos ⁊ non deſtruam:⁊ planta
iraoͤ⸗ bo cos:⁊ non euellam:⁊ dabo eis coꝛ ut ſciant me quia ego ſum dominus:⁊ erunt mihi in popu⸗
wdnten lum:⁊ ego ero eis in dominum:qma reuertentur ad mein toto coꝛde ſuo:⁊ ſicut ſicus peſſime qͥ
nden cõmedi non poſſunt eo ꝙ ſint male. Hec dicit dominus. Sic dabo ſiue tradam ſedechiam re⸗
Pot gem iuda ⁊ pꝛincipes eius:⁊ reliquos de hieruſalem qui remanſerunt in vꝛbe hac:⁊ qui habi-
regni tant in terra egypti? dabo eos in vexationem afflictionemq; ſiue diſperſionem ommbus re-
liepo gnis terre in oppꝛobꝛium:⁊ in parabolam ⁊ in pꝛouerbium ⁊ in maledictionem vmuerſis locis:
lnhio dqd que eieci eos ⁊ mittam in eos gladium ⁊ famem ct peſtem donec conſũmantur de terra quã
Nad⸗ dedi eis ⁊ patribus eoꝛuʒ. JB
* CDuos cophinos ſiue calathos bonarum & malarum ficorum quidam interprætantur in lege &
ſperco⸗ in euangelio: ſynagoga & eccleſia:iudæorum populo & xpianoruʒ: gehẽna & regno cæloruʒ quo
mige rum alrerum ad ſupplicium pertinet peccatorum alterum ad ſanctorum habitaculum. Sed nos ſci
riſei entes iuxta apoſtolum paulum legem bonam & ſanctam & mandatum bonum & ſanctum & nnũ
Wtm. eſſe utriuſq; teſtamenti deum: uel ad eos magis referamus qui in aduẽtu domini ſaluatoris credide
runt & non crediderunt: & qui a ſcribis & ſacerdotibus concitati clamauerunt dicẽtes: cruciſge cru
nmom cifige talem: ſint calatus ficorum malarum. Qui uero poſt aſcenſionem eius de populo crediderũt
; ad bonas ficos: & ad calathum cophinumq; optimum referantur. Simplicem autem & ueram ſe-
li, quamur hiſtoriam ꝙ bonarum ficorum calathum dixerit ieconiam: qui ſe ieremiæ conſilio & im/
hr perio dei tradiderat regi babylonio cui & proſpera dominus pollicetur: Malorum autem ſedechiã
ianedr qui contradicens ſententiæ dei captus ſit cecatuſq; oculis ductus in babylonem: ibiq; mortuus eſt.
mitis In tantum autem deus poſuit oculos ſuos in bonum qui imperio eius acquieuerunt: & reduxit il-
cchemn los in terram ſuam & edificauit & non deſtruxit: & plantauit & non euulſit deditq; eis cor ut ſcirẽt
m d eum ꝙ ipſe eſſet dominus: & fierent illi in populum & ipſe eſſet in dominum: ut etiam in captiuita
dnie te poſuerit oculos ſuos ſuper illos: & exercere terram ædiſicare domus plantare pomaria in babylo
mntibe⸗ nia regione permilerit. Daniel ſignorum miraculis de captiuo ſubito princeps factus ſit: & tres pue
OmNnn ri glorioſe de fornacis incendio liberati ſunt: & expletis annis. lx. ſub zorobabel & Ieſu ſacerdote
R magno & ezra ac neemia plurima pars reuerſa ſit hieruſalem: quorum numerus in eiuſdem ezræ
oti uolumine continetur. Notandum quoq; ꝙ hæc uiſio ſedechiæ temporibus facta ſit ad prophetam
emnn poſtquam ieconias ductus eſt in tranſmigrationem. Non enim dixit captiuitatem qnia ſe ultro tra
onnn diderat. Fabros autem & incluſores uel legis interprætes atq; doctores debemus accipere: uel artifi
ſeemin, ces cluſoreſq; auri atq; gẽmarum: quæ ars apud barbaras nationes prætioſiſſima eſt. Pro cluſoribus
n Ixx.uinctos interprætati ſunt ut captiuitatis ſignificarent malum: & de ſuo addidere diuites quod i
obpenn hebraico non habetur. Comparat autem calathum qui bonas ficus habebat & bonas nimis ſicꝰ pri
mndr mi temporis quæ græce appellantur Abraham uidelicet iſaac & iacob & moyſi & aaron
entui⸗ & iob: & cæteris ſanctis uiris de quibus unus de duodecim loquitur prophetarum: ſicut uuam ĩ de-
cönnui ſerto inueni iſtahel: & ſicut ficus in ficulnea inueni patres eorum. Vnde & nos appellamur filii abra
Nnlin ham & econtrario dicitur ad iudæos. Si pater ueſter eſſet abrabam faceretis opera eius. Hi autem ca

– lathi qui bonas habebant & malas ficus non erant foris & extra eccleſiam: ſed ante templum dñi:eo
ꝙ cuncta illius ſcientiæ pateant: nec tãtã habẽt amaritudinem ficus quæ foris ſunt quantã ille quæ
poſt confeſſionem fidei præuaricatione mutatæ ſunt. Nec tantam ſuauitatem bonæ ficus quæ non
ſunt ĩ conſpectu templi dei:quales fuerunt mundi philoſophi:qui naturali bono & ĩtelligẽtia crea
L toris non tam uiſi ſunt ſequi quã laudare uirtutes: quantam habent ſuauitarem ficus quæ ſunt ĩ tem

ien⸗ plo dei quarum fuerunt prophetæ & apoſtoli de quibus una ficus loquebatur: lac uobis dedi non
ſolidum cibum. Et filioli mei quos iterum perturio donec xp̃ᷣus formetur in uobis. Vnde dicitur
gim ꝙ in conſpectu dei templi ficus bonæ fuerint bonæ ualde. Ac ne putemus noſtrum ſenſum ponere
uiſen ipſa ſcriptura ſe pandit.Sicut inquit ficus bonæ ſic cognoſcam traſmigrationem iuda quam æmili
imn de loco iſto in terram caldæoruni in bonum: ieconiam & principes qui cum eo capti ſut ſignificãs:
nle⸗ & econtrario de calatho qui malas habebat ficus: & ſicut ficus ait peſſimæ quæ cõmedi non poſſunt
tnn eo ꝙ ſint malæ ſic dabo ſedechiam regem iuda:& principes eius: & eos qui in ægyptum tranſfuge/ .
dtns runt: &. qui remanſerunt in urbe hac in uexationem afflictiõemq; omnibus regnis terræ quãdo in
lai

“c

ægypto quoq; capti funt. Et nabuchodonoſor poſuit ĩ taphnis ſolium ſuum miſitq; ſuper eos do-

minus gladium famem & peſtem donec conſumerentur de terra: quam dedi patribus eorum. Qck
autem dixit de ficis bonis: dabo eis cor ut ſciant me: quia ego ſum dominus illi ſimile eſt apoſtoli-
co: deus eſt qui operatur in uobis: c uelle & perficere: non ſolum opera ſed & uolutas noſtra dei
nitatur auxilio. Delirat in hoc loco allegoricus ſemper interpræs: & uiz cupiens hiſtoriæ facere ueri
tati de cæleſti hieruſalem captos refert atq; tranſlatos in terram caldæorum: rurſuſq; ad locum pri-
ſtinũ reuerſuros: ut hieremiam & cæteros ſanctos prophetas: alios uero qui peccatores fuerint ĩ ter-
ra hac: & in ualle lachrymarum eſſe morituros: totum uiſionis huius ſimul propoſui.
ne ſenſum in expoſirione diuiderem. CAPILVLVM. Xxxyv. .
Erbuin quod factum eſt ad hieremiam de omni populo iude: ſiue ſuper omnem po-
Mpulnm iuda in anno quarto ioachiz ſilii ioſie regis iunnd.
W! CHaeæc pnora ſunt præterita uiſione. Illa eni m ſub ſedechia facta eſt poſtquam ieconias

tranſlatus eſt in babylonem: hæc autem ſub ioachim ſilio ioſiæ & patræ ieconiæ. Nõ eni

curæ erat: ut ante iam dixi prophetiæ tempora conſeruare: quæ hiſtoriæ leges deſiderant: ſed ſcri-
bere ut cũq; audientibus atq; lecturis utile nouerant: unde & in pſalterio male quidam iuxta textũ
hiſtoriæ pſalmorum requirunt ordinem quod in lirico carmine non obſeruatur.
Joſe eſt annus pꝛimus nabuchodonoſoꝛ regis babylonis:quod in.lxx.nõ habet᷑.Et ſequitur
Quod loquutꝰẽ hieremias pꝛopheta ad oẽʒ populũ iuda:⁊ ad vniuerſos hitatoꝛes ierłʒ dicẽs.
CQuarto anno regis ioachim filu ioſiæ patris ieconiæ nabuchodonoſor in babylone ſuſcepit im
perium atq; ita factum eſt ut annus qui primus erat nabuchodonoſor in babylone quartus eſſet in
hieruſalem regis ioachim. Deniq; octauo anno regni ſui ieconiam cum matre & principibus duxit
in captiuitatem qui tribus tantum poſt interfectionem patris ioachim regnarat menſibus. Interfe
ctus eſt autem ioachim undecimo anno regni ſui in hieruſallaealf.
A tertiodecimo anno ioſie filij amos regis iuda vſqʒ ad diem hanc. Iſte eſt tertius ⁊ vigeſi
mus annus. Factum eſt verbum domini ad me:⁊ loquutus ſum ad vos de nocte conſurgens ⁊
loquens ⁊ non audiſtis. H .

CTertiodecimo anno regis ioſiæ qui regnauit in hieruſalem annos triginta & uno ieremias pro/

phetare exorſus eſt: & prophetauit ſub eo annis decem & nouem: cui ſucceſſit in regno filius ei i0/
hachaz: quo ſtatim ducto in captiuitatem a nechao rege ægyptiorum obtinuit ioachim frater eius:
in cuius regni quarto anno iſtè ad hieremiam fit ſermo domini: ac per hoc uigeſimuſtertius annus
erat hieremiæ prophetæ: ex quo loqui ad populum cœpit & nũquam prædicare ceſſauit: ſed ſingu
lis diebus diluculo: & de nocte conſurgens loquebatur ad populum. Et non inquit audiſtis. Sinau
tem ut noui ex ueteribus heretici uolunt lex ſemel in adiutorium data eſt: & conſtituta præcepta
quæ noſtii arbitrii uolunrate: uel facimus uel non facimus: quomodo propheta ſe ſemper ĩgerit &
quotidie replicat mandata dei: quæ utiq; ſemel accepta ſuffecerãt eis: quibus data fuerãt niſi ut hoc
oſtendat dei nos ſemper indigere auxilio: & nunquã poſſe ſufficere quod ſemel datuʒ eſt: niſi quo
tidie domini admonitione renouetur. =ð
Et miſit dſis ad uos oẽs ſeruos ſuos ꝓpphetas cõſurgẽs diluculo mittẽſq; ⁊ nõ andiſtis.
CNon per unum prophetam:ſed per omnes populum ſuum deus ſemper admonuit: & quaſi ipſe

in uigiliis atq; excubiis conſtitutis ſurrexit diluculo: ut ſuum populum cõmoneret. Et non ĩquit au

diſtis. ut quanto crebrior admonitio tanto contẽnentium fuerint peccata maiora.
CNMeqʒ iclinaſtis aures veſtras vt audiretis eũ:cũ diceret. Reuertimini vnuſqſꝗʒ a via ſua ?
a peſſimis cogitatiõibꝰ vẽis:⁊ hitabitis in terra quã dedit dñs pꝛibꝰ vꝛis a ſcło vſqʒ in ſeculuʒ.
Canta fuit duritia populi ut ne habitum quidem audientis aſſumeret & inclinaret aurem ſuam
præcipue domino cõmonente: ut reuerteretur unuſquiſq; a uia ſua mala: & a peſſimis cogitationi
bus ſuis: & infinita clementia non ſupplicium inferre pro ſcelere: ſed ad pœnitentiam prouocare
tam malorum operum: quæ ſigniſicat uia mala quam peſſimarum cogitatiõum: quæ & ipſæ abſq;
opere reputantur in peccatum: & promittit præmium ſi fecerint quod præceptum eſt: ut habitent
in terra quæ data ſit patribus: & propter filiorũ uitia ſublata. Qdq; ait a ſæculo uſq; in ſæculuz ſiue
ab æterno uſq; in æternũ oſtendit dei dona perpetua ſi digni extiterint hi quibus data ſunt.

CMolite ire poſt deos alienos ut ſeruiatis eis adoꝛetiſq; eos neqʒ me ad iracũdiã ꝓuocetis in .

operibus manuuʒs veſtraru:⁊ nõ affligã vos ⁊ non andiſtis me.
CEt hæc inquit monebam cum ſuperioribus ne diis alienis ſeruiretis: & adoraretis eos: & ne iſta fa
ciendo me prouocaretis ad iracundiam propter opera manuum ueſtrarum: ut facerem quod nole/
bam: & affligerem uos & non audiſtis me. Quodq; ſequitur.
CBicit dũs:vt me ad iracundiaʒ pꝛouocaretis in operibus manuũ veſtrarum in maluʒ veſtrũ
in.lxx.nõ habetur. Mropterea hec dicit dñs exercituũ:pꝛo eo ꝙ nõ audiſtis vba mea:ecce ego
mittã ⁊ aſſumã vniuerſas cognationes aquilonis ait dñs:⁊ nabuchodonoſoꝛ regẽ aglõis ſeruũ

meũ.Quia me ad iracũdiã ꝓuocaſtis:⁊ feciſtis malũ in interituʒ veſtruʒ:⁊ pꝛonocantes ad pe-
nitentiaʒ ſuperbo calcaſtis pede:mitraʒ inquit ad vniuerſas cognationes ſiue nationes aquilo⸗

nis:⁊

0

rt .

c
Uel
n n

mnen

ienn
eNö dui
dlelſ⸗
nn kexi

guin
dicis.
Cpitim
Lechain
dasduri
Welete

tis⸗
int

in 1o⸗
mao⸗
uunti:
en
biing⸗
tn Sn
uerch,
Kirt
tniudee
etaic

ufs
uipe⸗
. ii 1

fuſun
ſoult⸗
en um
optnton
ocle
ilent
holnin
ßn

Super Mieremiam.

nis:⁊ adducaʒ pꝛincipeʒ ea:uʒ nabuchodonoſoꝛ regeʒ aquilonis ſeruuz meum. H
WVittit autem dominus uel angelos ut concitent gentes uel certe huiuſcemodi monet cognatio
nes: ut fatiant domini uoluntatem. Quodq; uocat ſeruum ſuum nabuchodonoſor non ſic ſeruus
uocatus ut prophetæ & omnes ſancti qui uere ſewiunt domino. Sed quo in euerſione hiernſalem
domini ſeruiat uolũtati: ſecũdũ ꝗ; & apoſtolus loquitur quos tradidi ſathanæ ut diſcãt nõ blaſphe
mare. In aquilonis autem parte eſſe caldæos iuxta ſitum hieruſalem nulli dubium eſt.
CEt adducam eos ſuper terram iſtam:⁊ ſuper habitatoꝛes eius:⁊ ſuper nationes omnes qnd i
circuitu illiꝰſũt.⁊ ĩterfitiã eos:⁊ ponã eos in ſtupoꝛẽ ⁊ in ſibilluʒ in ſolitudines ſcẽpiternas:.
Cſta ſunt præmia contemptorum: & dei uerba audire nolentium: quicquid igitur mali ſuper nos
adducitur noſtra peccata fecerunt: omneſq; gentes: ut tunc adductæ ſunt contra hieruſalem ſic ho-
die adducuntur contra eccleſiam negligentem ut interficiat eos: et ponat in ſtuporem & in ſibiluʒ
& in ſolitudines ſempiternas: ut in exemplo ſit omnium atq; miraculo. Sibillus autem miraculi &

ſtuporis inditium & ſolitudo ſempiterna in his deprehenditur qui præſidem non habent deum.

CDPerdãqʒ ex eis vocẽ gaudij:vocẽ ſpõſe ⁊ voceʒ ſponſi:voceʒ mole ⁊ lumẽ lucerne:⁊ erit vni
uerſa terra eius in ſolitudinem ⁊ in ſtupoꝛẽ.
C NHoc in conciliabulo malignantium. & hodie comprobaturut magiſtri eorum non doceant uer
bum domini:ſed inſtar colubri ſibillent: peritq; in eis uox gaudii uoxq; letitiæ: ut nunquam audiãt
illud apoſtoli. Gaudete iterum dico gaudete: uox quoq; ſponſæ eccleſiaſticæ fidei: & uox ſponſi do
mini ſaluatoris. Qui enim habet ſponſam ſponſus eſt. Vox molle ut non conterantur in eo fru-
menta: & populis ueſcenda tribuantur: & lumen lucernæ: doctrina uidelicet & ſcia prophetarum.
Deniq; & de ĩoãne baptiſta dicitur. Ille erat lucerna lucens: & alius propheta. Lucerna inquit pedi-
bus meis uerbum tuum domine: & lux ſemitis meis. Vniuerſa inquit terra hæreticorum erit in ſoli
tudinem: & in ſtuporem cum nouiſſimum eius inſipiens fuerit demonſtratum. „
CEt ſeruiãt oẽs gẽtes iſte regi babylõis ſeptuagita ãnis.Cũqʒ ipleti fuerint anni.lxx. viſitabo
ſupꝑ regẽ babylonis ⁊ ſuꝑ gẽtẽ illã dicit dñs iniqtatẽ eoꝝ:⁊ ſuꝑ terrã caldeoꝝ:⁊ pona illã in ſoli-
tudines ſempiternas. Et adducã ſupꝑ terrã illã oia nerba mea què loquutꝰſuʒ cõtra eã. O mnia
quecũqʒ ſcripta ſunt in libꝛo iſto:quecũqʒ ꝓphetauit hieremias aduerſum omnes gentes.
CSicut hieruſalem poſt ſeptuaginta annos recœpit priſtinos habitatores: & expletis ſuppliciis: ꝗa
obediuit ſententiæ dei fœlicitate priſtina perfuitur: ſic rex babylonis qui ellatus eſt in ſuperbiam:
& ſuarum arbitratus eſt uirium: ꝙ regnauit in gentibus: & non domini uoluntatis mœdis pſiſq; ue
nientibus deſtruetur. Deniq;ʒ uſq; hodie urbis babylonis reliquiæ tantum manent. Et poſuit illam
deus in ſolitudinem ſempiternam: & impleuit omnia uerba quæ in iſtius ipſius prophetæ uolumi
na continentur. Nam in conſequentibus quæ mala paſſura ſit babylon hieremiæ ſermo deſcribit.
(Quia ſeruierunt eis cum eſſent gentes multæ: & reges magni: & reddam eis ſecũdum opera eorũ
& ſecundum facta manuum ſuarum.) Hoc in. xx. non habetur. Significat autẽ ꝙ non ſolum cõtra
babylonem prophetauerit hieremias: ſed contta certas gentes quæ in babylonio fuerant exercitu
& contra domini populum dimicarunt. Deniq; in ſequentibus dicitur contra ægyptum & phili-
ſtim & moab & amon: & idumeam & damaſcum & cedar & regna aſſor & ellaym & ad extremum
cõtra babylonem terramq; caldæazaam.
CQuia ſic ait dñs deũs iſrahel ad me.Sume caliceʒ vini furoꝛis:ſiue meri de manũ mea:⁊ ꝓ/
pinabis de illo cunctis gentibus.ad quas ego mittã te:⁊ bibẽt ⁊ inebꝛiabuntur:ſine voment ⁊ in
ſanient a facie gladij quem ego mittaʒ inter eos Et accepi calicẽ de manu domini quem ego ꝓ/
pinaui cunctis gentibus ad quas miſit me dominus. “ .
CPropinatio calicis & calicis mœri ſiue non mixti quæ græce dicitur dominici furoris
inditium eſt: ut omnes gentes quæ contra dei populum militarunt bibant de calice furoris domi-
ni de quo ſcribit æſaias contra hieruſalem. Sciphum furoris calicem ruinæ bibiſti & euacuaſti: pro
pterea conſurge.Iſte autem calix idcirco bibitur a cunctis gentibus: ut uomant & inſaniant: quod
quidem malus interpræs in bonam partem accipit ut inſtar cathartiæ potionis quicquid coleræ

& pituite:& noxii humoris in pector e eſt foras exire cõpellat: & reſtituat priſtinam ſanitatem. Pro
hieremia quoq;ʒ ſaluatorem accipit: ꝙ ipſe cunctis gentibus propinarit ad quas & miſſus ſit: ut abie/
.cta ĩdolatria:dei ſe cultui dedicarint: quod contrarium eſſe ſcripturæ ſanctæ monſtrabunt ſequẽtia.
Non enim pro remedio ut ille uidit: ſed pro pœna merico calicæ propinatur.
C Hieruſalem ⁊ ciuitatibus inda ⁊ regibus eius ⁊ pꝛincipibus eius vt darem eos in ſolitudinẽ᷑
⁊ in ſtuporẽ ⁊ in ſibillnʒ ⁊ in maledictionẽ ſicut eſt dies iſta.
C Putabam inquit ꝙ ſolis gentibus propinarem:& ideo me huic miniſterio lætus obtuleram: ſed
inter cæteras gentes ĩmo ante cæteras gentes propinaui hieruſalem. & ciuitatibus iuda:& regibus
eius & principibus ut darem eos in ſtuporem & in ſolitudinem: & in ſibillum & in maledictioneʒ
ſicut & præſenti probatur exemplo: unde dicit ut ſupra. Seduxiſti me domine & ſeductus ſum:in⸗
ualuiſti & potuiſti. M *“
CPharaoni regi egypti ⁊ ſeruis eius:⁊ pꝛincipibus eius ⁊ omni populo eius

Z ii

Liber. v. c. xxv.

CPoſt hieruſalem bibit pharao rex ægypti & ſotii eius: biberũt prĩincipes & uniuerſus populus:cũ A
ctuſq; qui non quidem ẽ ægyptius: ſed in eius regionibus cõmoratur: quos. xx. uertere di
ideſt myſticios uulgi:non ægyptiæ regionis: ſed peregrinum & aduentitium. za
CEt cunctis regibus terre auſitidis. A
CQuæ hebraicæ appellat᷑ hus: de qua Iob fuiſſe narrat hiſtoria. Homo quidam erat in regione au- u
ſitidi:nomine Iob & tamen ſciendum hunc uerſiculum in ſeptuaginta nõ haberi: theodotionemq; A
pro his interprætatum eſſe inſula. “ C2 6(Eͤ
CEt cunctis regibus terre philiſtiim ⁊ aſcalonis ⁊ aʒoti. — d
CGeneraliter poſuit philiſtim hoc eſt terra paleſtinorum: & ſpecialiter urbes eoruʒ aſcalonem ga/ C.
zam: acaron azotum ſolam tacuit geth: quæ continetur in reliquiis. Hoc eſt enim quod ſcriptumẽ. dA
Et reliquus azoti: uicina enim atq; confinis eſt azoti: quæ hebraicæ dicitur heſdod regio urbis geth ðè
Paleſtinos autem a babyloniis captos atq; uaſtatos ſcribit æſaias. ””
CEt reliquijs idumee ⁊ moab ⁊ filiis amon:⁊ cunctis regibus tyri ⁊ uniuerſis regibꝰ ſydonis. ſo
CIdumea in qua ſunt montes ſeyr quæ hæbraicæ appellatur edon. Moab & amon ipſi ſüt filii loth Cl
proximi maris mortui: tyrus & ſydon in phœnicis littore pricipes ciuitates: quæ & ipſæ babylonio n
ueniente ſuperatæ ſunt: quarũ cartago colonia: unde & pœni ſermone corrupto quaſi phœni ap- fi
pellantut: quorum lingua hebreæ linguæ magna ex parte confinis eſt. e⸗
CEt regibus inſularum que ſunt tramare. I
CTrans cyprum & rodũ & iſulas ꝗᷓ appellãtur ethicinim a babyloniis occupatæ ſunt. d
Et dedan ⁊ theman:⁊ huʒ ⁊ vniuerſis qui attonſi ſunt in comam. ”
CNæ gentes in ſolitudine ſunt uicinæ & mixtæ regionibus iſmahelitaruʒ: quos nũc ſaracenos uo
cant: & de quibus dicitur: qui attonſi ſunt in comam. 4 C
CEt cunctis regibus arabie.Hoc in.lxx.non habetur. Moſt dedan igitur ⁊ themã ⁊ huʒ ⁊ iſ- C
mahelitas regionum oꝛdinem ſequitur. Et cunctis regibus ʒãri.Hoc quoq; in lxx. non habet᷑. u⸗
= Et cunctis regibus helam:cunctiſq; regibus medoꝛum. g
CEx eo ꝙ zamn ſequitur helam regeſq; mœdorũ arbitramur: & zamri regionẽ eſſe perſidis niſi for P.
te ex eo ꝙ præceſſit arabiæ: & hi reges ſolitudinis accipiendi ſunt. Helam autem regio pſidis trans õ
babylonem. Vnde & helamitæ mœdi quoq; atq; perſæ a quibus capta & deſtructa Paby lon. Et ipſi .
enim mœracum calicẽ alexandro rege macedonum propinante potant.
CEt cunctis regibus aquilonis de pꝛope? de longe. “=
CQuia pſidis & babylonis helam atq; mœdoꝶ enumerauerat regiones: nũc generaliter ponit oẽ=s
teges aquilonis qui prope ſunt & qui longe. Pro aquilone qui hebraice dicitur Ixx.
uertere quem nos ſubſolanum poſſumus dicere.
CEnicuiqʒ contra fratrem ſuum ⁊ omnibus regnis terre que ſuper faciem eius ſunt.
CNe cuũctas oriẽtales ꝓuitias & regiones per partes & lõgũ fieret generaliter poſuit oĩa regna quæ
morantur in terra. Qd autẽ dixit cõtra fratrẽ ſuũ ſubauditur dedi meracam potionẽ. ut oẽs furerẽt
uomerẽt inſanirent: & mutuis inter ſe præliis dimicarent. Quodq; intulit. JMWð
Et rex ſeſach bibit poſt eos. —è V
CEt in. lxx.non habetur: hunc habet ſenſum. Omnes inquit in circuitu nationes babylonio impe/ .
rio ſubiacebunt: & cuncta ſuæ ſubiiciet poteſtati:ita ut uniuerſæ quas præteritus ſermo narrauit gẽ .
tes ipſi ſeruiant & bibant de calice eius. Vnde & in uiſione contra babylonem ſcribitur. Calix aureꝰ ne
babylon inebrians omnem terram. Nouiſſimus autem rex babylonis bibit hanc potionem propi
natite ſibi aſcenſore bigæ cameli & aſini cyrro rege mœdorum: atq; pſarum. Quomodo autem ba 1
bylon quæ hebraice dicitur babel intelligatur ſeſach non magnopere laborabit qui hebraice lin- —
guæ paruã ſaltẽ habuerit ſcientiã: ſicut apud nos græcum alphabetum uſq; ad nouiſſimã litterã per .
ordinem legitur: hoc eſt alpha uita & cætera: uſq; ad omega. Rurſumq; propter memoriam parun-
lorum ſolemus lectionis ordinem uertere: & primis extrema miſcere alpha o beta pfi ſic & apud he
breos primum eſt aleph:ſecundũ beth: tertium gemel uſq; ad uigeſimam ſecundam & extrema lit/
tera thau cui pœnultima eſt ſin. Legimus itaq; aleph: thau: beth: ſin. Cũq; uenerimus ad mœdiũ la
mech litteræ occurrit caph: & ut ſi recte legatur legimꝰbabil:ita ordine cõmutato:legimus ſerach: .
Vocales autem litteræ inter beth lamech & caph iuxta idioma linguæ hebreæ hoc noĩe nõ ponũ.
tur: arbitrorq; a ſancto ꝓpheta prudẽter fuiſſe celatũ:ne apte eoꝶ cõtra ſe inſaniã cõmoueret: ꝗq ob 4
ſidebãt hieruſalẽ: & i iãq; eius potituri erãt: qd & apoſtolũ cõtra ĩperiũ romanũ feciſſe legimꝰ ſcri⸗ 1
bentẽ de antixpo. Nõ meminiſtis ꝙ cũ apud uos eſſeʒ adhuc hæc dicebã uobis. Et nũc ꝗd detineaet
ſcitis ut reuelletur ĩ ſuo tẽpore ſubauditur antixps. Ia enim myſteriũ iniquitatis opatur tãtũ ꝗq tenet
modo teheat donec de mœdio fiat: & tũc reuellabitur ille iniquus quẽ dñs ieſus ĩterficiet ſpũ oris
ſui: & deſtruet illuminatiõe aduẽtus ſui:eũ ꝗ tenet romanũ ĩperiũ oñdit. Niſi enĩ hoc deſtitutũ fue/
. rit ſublatũq; de mœdio iuxta ꝓphetiã danielis antixp̃s ante nõ ueniet. Qd ſi aperte dicere uoluiſſet
ſtultæ pſequutionis aduerſũ xpianos: & tũc naſcẽtẽ eccleſiã rabiẽ cõcitaſſet.Lò ge quã cõmẽtarioꝶ
breuitas patitur de hoc capitulo diximus: qd græci forſitã latiniq; faſtidiẽt: ꝗa in ſuis codicibꝰ non
habetur

As

Po V

e
hene
Ddi Nen

Pſfine
tiüh
babylorn

heni

1 ſum. “

Ml

iibiti⸗

1.
uee
1daie

lorin
onmug
Cins
nem
oaum:
ebtaie
zälineit
tian
ag
memil⸗

nuluch

1 gohl⸗

uper Mieremiam.

habetur. Sed quid proderit quod in conſequentibus hic ipſe propheta dicat. Quomodo capta eſt

ſeſach: & cõpræhẽſa ẽ inclita uniuerſæ terræ? qũo facta ẽ in ſtuporẽ babylon inter gẽtes? Allegori
ci interp̃tes iſtũ oẽm locũ ad cũctas referũt natiões quas inebnauerit diabolus calice pctõrũ moœ-
raciſſimo. Et nouiſſimum etiã ipſum bibituꝑꝶ ſupplitia atq; cruciatus de quo ſcribit apoſtolus: queʒ
dñs Ieſus interficiet ſpũ oris ſui. Et ĩ alio loco dicit. Nouiſſimus auteʒ inimicus deſtruetur mors qdᷣ
magnarum uirium eſt poſſe diuerſarum uocabula nationum tranſſferre ſub etymologiis ſuis & ſin
gula uitia ſingulis nominibus coaptare. RbH
CEt dices ad eos:hec dicit dominus exercituum:deus iſrahel. Bibite ⁊ inebꝛiamini:vomite ꝛ
cadite:⁊ nolite conſurgere a fatie gladii:quem ego mittam in vos.

CPoſtquã inquit cũctis gentibus propinaueris & impleueris præceptũ domini rurſum hæc uerbis

dñi imperabis & dices. Bibite & inebriamini & uomite & cadite & nolite conſurgere: Si bibere &
inebriari uomere & cadere ſalutis indicium eſt: ut inſtar catharticæ potionis noxia quæq; pellan-
tur quomodo ſequitur: & nolite conſurgere? Quæ ſit autem potio quæ eos cadere faciat in æternũ
pomit manifeſtius. i.a facie gladii quem ego mittam inter uos. s
CCũqʒ noluerint accipere calicem de manu vt bibant:dices ad eos hec dicit dominus exerci⸗
tuum. Bibentes bibetis quia ecce in ciuitate in qua inuocatum eſt nomen meuz:eg o icipio af⸗
fligere:⁊ vos quaſi innocentes ĩmunes eritis:ſiue ⁊ vos munditia mundli eritis: Mõ eritis imn
nes ſiue non eritis mundi. W N1 Mee i
CPatenter oñdit præceptum dei qui uoluntatẽ facere noluerunt ſuſcepturos neceſſitate: & auditu
roOsS. Bibentes bibetis: uelitis inꝗt nolitis dei ſnĩia complenda eſt: Si. n. ciuitas hieruſalẽ in qua notuʒ
fuit nomẽ dei dicẽte ꝓpheta. Notus in iudæa deus in iſrahel nomẽ magnũ eius. bibit mœracũ cali
cem furoris: quãto magis uos nõ eritis mundi qui pro dei nomine idola colitisss
CGBladium enim ego uoco ſuper omnes habitatoꝛes terre dicit dominus exercituum.

Cſta eſt potio mœraciſſima. iſte calix furoris domini qui non ſup ſolam hieruſalẽ ſed ſuper oẽm

uocatur terrã:& cunctas in circuitu nationes:de quo ſupra dixerat: Et mittaʒ ad nabucodonoſor re

gem babylouis ſeruum meum & adducam eum ſuper terram iſtam: & ſuper habitatores eius: & ſu/

per omnes nationes quæ in circuitu illius ſunt.
CEt tu pꝛophetabis ad eos oia uerba hec ⁊ dices ad illos:hominus de excelſo rugiet ſiue ſer/
monẽ dabit:⁊ de habitaculo ſancto ſuo dabit vocẽ ſuam. Rugiens rugiet ſuper decoꝛẽ ſuũ ſiue
rñũdebit ſuper locũ ſuum:celèuma:quaſi calcantium concinet᷑ aduerſum oẽs habitatoꝛes terre:
peruenit ſonitus ſine interitus vſq; ad extrema:ſiue ſuper partẽ terre qꝛ iudiciuʒ. dño cum gen/
tibus iudicatur:ipſe cum omni carne impios tradidit gladio:dicit dominunus.
CPrimũ dicamus ut ſe interprætatiouis ueritas habet: cunctis inqt gentibus prophetabis: & dices
ꝙ dñs de excelſo rugiet: hoc eſt det ſui furoris indicium: iuxta illud quod ſcriptum eſt. leo rugiet
quis non timebit? Dñs locutus eſt quis non prophetabit: & de habitaculo ſancto ſuo dabit uocem
ſuam: Vt cunctos terreat audientes. Rugiet autẽ ſuper decorem ſuũ hoc eſt ſuper tẽplum. Cumq;
ille rugiet inſtar calcantium ĩ torcularibus cæleuma cantabitur: & in effuſiõe ſanguinis mutui car⸗-
men lugubre concinetur: quod ſymmachus aquila iacmon uocat: cuius cæleumatis &
carminis ſonitus uſq; ad terræ extrema perueniet: quia iudicium domino cum gentibus. Si autem
iuditiũ domini cũ gentibus eſt: ſunt & gẽtiũ mœrita diuerſa:ad exponendum illũ locũ: ut quidam
uolunt qui nõ credit iam iudicatus ẽ: iudicatus quidẽ ẽ ĩ eo qd nõ credit.Si ipſi nõ credũt inter ſe di
uerſis afficientur ſupplitiis. Iudicatur ipſe cũ omni carne: ut nullus iniudicatus abeat. I mpios auteʒ
hoc ẽ qui domino nõ crediderũt: tradit in gladio ſempiterno: Allegorici ĩterprætes iuxta. Ixx. hũc
locũ ſic diſſerunt:ut ad bonã partẽ referãt:apertã domini cõminationẽ. Dominus inquiunt de ex/

celſo reſponſum dabit his uidelicet quos ſaluaturus eſt. Et de eo loco ſancto ſuo dabit uocẽ ſuam:

reſpondebitq; ſermonem in loco ſuo.Illi autẽ quaſi umndemiãtes pleni fructibus illius ſententiæ re
ſpondebũt. Super oẽs habitatores terræ ueniet interitus: non ſuper uniuerſam terrã ſed ſuper partẽ
terræ eorum uidelicet qui non credunt.Iuditium enim erit in gentibus: & ipſe iudicabitur cũ omni
carne. Impii autem tradentur gladio.
WBec dicit dominus exercituum.Ecce afflictio ſiue malũ egredietur:de gente in gentem:⁊ tur
bo magn' ſiue tẽpeſtas egredietur a ſumitatibus ſiue extremis terre:⁊ erũt interfecti domini ſi
.ue vulneratti a dño in die illa a ſũmo terre vſq; ad ſũmum eius.Mõ plangentur ⁊ non colligen/
tur neq; ſepelientur:in ſterquilinium ſuper faciem terre iacebunt. l „
CErubeſcant qui uim ſcripturæ ſanctæ facere conantur: in bonam partem ea quæ cõminatiõis ſũt
diſſerentes. De hoc autem loco puto dixiſſe & dominum. Conſurget gens aduerſus gentem: & re-
gnum contra regnum: & cætera quæ in ipſius euangelii ſententia cõtinentur. Intelligamus autem
hæc facta iuxta hiſtoriam quando a rege babylonio cunctæ nationes ĩ circuitu ſubiugatæ ſunt: &
imperium eius ſenſere crudele: uel iuxta prophetiam longo poſt tempore in conſũmationem mũ
di futura dicuntur: quæ interfecti a domino non ꝙ dominus ipſe percutiat: ſed quo in interitum
peſſimorum uoluntas & imperium domini compleatur. 2 in
iii

èM

Liber. v. c. xxvi.

Ailulate ſiue iubilate paſtoꝛes ⁊ clamate 7 aſpergite uos cinere. optimates gregis.: ſiue plangi
te arietes ouium:quia completi ſunt dies veſtri vt interſfitiamini:⁊ diſſipationis veſtre:⁊ cade-

tis quaſi vaſa pꝛetioſa ſiue quaſi arietes electi:⁊ peribit fuga a paſtoꝛibus ſaluatio ab optimati

bus ſiue arietibuſ gregiſ.
Notandum ꝙ in hoc tantum loco.lxx.iubilum in malam partem poſuerunt:pro quo alii inter-
rætes ululatum: ut in hebreo ſcriptum eſt tranſtulere. Inter paſtores & arietes ſiue optimates græ/
gis iſta diſtantia eſt: ꝙ paſtores rationalium ſunt: arietes autem & optimates referuntur ad diuites
qui & ipſi pars grægis appellantur. Quodq; infert completi ſunt dies ueſtri: ut interfitiamini tũc cõ
lebuntur dies eorum quãdo fuerint pctã cõpleta: & diſpergentur & cadent ſicut uaſa prætioſa: ut
confracta non ualeant inſtaurari: & quanto ante fuere prætioſa: tanto maius eorum in confractiõe
ſit dãnũ:ſiue q̃ſi arietes electi ut pinguis hoſtia ſit deuorare cupientiũ.Peribit ĩquit fuga a paſtoribꝰ
quãdo nõ egerũt pœnitentiam. Deniq; dicitur ad phariſeos. Genimina uiperarũ quis oſtẽdit uobis
ſugere a uentura ira? Et in pſalmis legimus periit fuga a me. Et ſaluatio inquit ab optimatibus gre/
gis ſiue arietibus. ſubaucditur perioitt. . S
Aox clamoꝛis paſtoꝛũ ⁊ ululatꝰ optimatũ gregis ſine iubilũ arietũ:qꝛ vaſtauit dũñs paſcua
eoꝛũ ⁊ cõticuerũt arua.ſiue ſpetioſa pacis a facie ire furoꝛis domini.

CEt hic notandum ꝙ apud.Ixx. iubilum pro ululatu poſitum ſit. Inter paſtores auteʒ & arietes iſta 3

diuerſitas eſt: ꝙ paſtores putentur in eccleſia qui præſunt gregi cum ſapientia & eruditione atq; do

ctrina. Arietes uero qui principes quidem uidentur in populo: ſed nihil habent in ſe doctrinæ at;
ſapientiæ: & per nimiam ſimplicitatem propemodum ſtultitiæ uicini ſunt. Quando autem habue

rimus pacem & non intellexerimus uel bona uel ſpetioſa pacis: ſed luxuriæ nos & ocio & uolupta
tibus dederimus tunc conquieſcent ſiue cõticeſcẽt bona pacis:& auferentur a nobis propter iraʒ fu

roris domini: & implebitur illud quod ſcriptum eſt. Cum dixerint pax & ſecuritas:tunc repentinus

eis ſuperueniet interitus: quo ueniente omnia conticeſcent. S
Bereliquit quaſi leo vmbꝛaculum ſiue cubile ſuum:⁊ ut uerius eſt tabernaculum:hoc enim
ſoccho hebꝛaicum ſonat:quia facta eſt terra eoꝛum in deſolationem vel inuia a facie ire colum/
be:ſiue a facie gladii magni:⁊ a facie furoꝛis domii. .
Dominus de quo ſupra dixerat de excelſo rugiet: & de habitaculo ſancto ſuo dabit uocem ſuam.
Rugiens rugiet ſuper decorem ſuum de quo ſcriptum eſt. Factus eſt in pace ſiue in ſalem locus eius
& habitatio eius in ſion. ſpſe relinquet ſedem ſuam & complebit quod per eundem hunc prophe/

tam loquutus eſt. Dimiſi domum meam dereliqui hereditatem meam. Reliquit autem quaſi leo cu

bile ſuum: ut omnes beſtiæ uaſtandi terram eius habeant poteſtatem. Leone enim cuſtode & præſi
de nullus ad eandem audet accedere. Facta eſt inquit terra eorum: haud dubium quin uel populi
judæorum uel certe uniuerſarum gentium in deſolationem: & in inuium a facie iræ columbæ. Nõ
mirabitur columbam domini intelligi nabuchodonoſor: qui ſupra eum uocari ſeruum domini le
gerit. Pro quo ſeptuaginta tranſtulerunt gladium magnum: licet columbam & in perſonam hieru
ſalem poſſimus accipere: ꝙ iraſcatur & triſtis ſit leonis ſui perdidiſſe cuſtodiam & terram ſuam ue/-
niſſe in deſolationem. CAPITIVLVM. XXVII. “
I pꝛincipio regis ioachim fſilii ioſie regis iuda factũ eſt verbũ iſtud a domino dicens.

bus veniunt vt adoꝛẽt in domo domini vniuerſos ſermones quos ego mãdaui tibi ut
WMWMoquaris ad eos. MHoli ſubtrahere verbũ ſi foꝛte audiãt:⁊ cõuertatur vnuſquiſqʒ a uia
ſna mala:æ peniteat me mali ſiue quieſcam a malo:quod cogito facere eis:pꝛopter malitias ſtu/
dioꝛum eoꝛum. ðUðUMW ê“è“äl
CHæc prophetia ſuperior eſt priore:licet ſub eodem rege ſit facta. Illa enim facta eſt in anno quar-

to ioachim ſilii ioſiæ regis iuda: hæc autem in principio eiuſdem regis ſcniptura dicente. In princi-

pio regis ioachim filii ioſiæ regis iuda factum eſt uerbum iſtud a domino. Non igitur ut ſæpe iaʒ
diximus in prophetis hiſtoriæ ordo texendus eſt: cum in præſentiarum ſub eodem rege priora po/
ſtea & poſteriora ante dicantur. Qui autem uerbum dicturus ẽ domini debet ſtare cuʒ moyſe & au
dire cum pſalmiſta. Qui ſtatis ĩ domo domini ĩ atriis domus dei noſtri. Et præcipitur illi ut loqua
tur ad oẽs ciuitates domus iuda: licet ciuitates ſeptuaginta nõ tranſtulerint: ne indecorum forte ui
deretur: in atrio domus domini loqui ad urbes quæ coram non erant: ſed quando ad populuʒ :&
ad ciuitates loꝗt᷑ ipſis ciuitatibꝰ affat. Pulchre ãt loꝗtur ſtat ĩ atrio atq; ueſtibulo tẽpli dni: ut p occa
ſionẽ ſermõis dñi eũ ſermonẽ prophetæ audire cogantur. Noli inquit ſubtrahere uerbu: licet triſte
ſit: licet aduerſum te audientium rabies concitetur tamen dicito quod tibi imperatum eſt:ne formi
des perſequutiones eorum qui aduerſum te concitandi ſunt: ſed domini iubentis imperium: for-
ſitã inquit audiant & conuertantur: uerbum ambiguum forſitã maieſtati domini non poteſt con-
uenire: ſed noſtro loquitur affectui: ut liberum hominis ſeruetur arbitrium: & ex præſcientia eiꝰ q̃ſi
neceſſitate uel facere quod uult non facere cogatur. Non enim ex eo ꝙ deus ſcit uturuz aliquid id
circo futurum eſt:ſed quia futurum eſt deus nouit:quaſi præſcius ſuturorum:& tamen ſciẽdũ iuxta
1 hunc

Hec dicit dominus ſta in atrio domus domini:⁊ loqueris ad oẽs ciuitates iuda de qui

hun

Iu

.

Den
netl
ete
mo
EE
c
ſee
n
O
0

jel

ſi
G

te

is ain

Nietezitt
eated
nne g
m behe
Xuol
er ingn
UKpenui

be ain
kirecchn,

cenhan
baueius
cptophe
ledan
Ne
lumdeh
maonnit
m

indins
ie
iucht
Gutgtu

mno
eln
tutſae⸗
ron
jtan
mn. Il
Guinidn
uyocc⸗
hen
tehn
Aiun
nuci
in
ne

ttun

Super Mieremiam.

hunc eundem hietemiam &ſi mala prædixerit domin us: & egerit dominus pœnitentiã:ꝙ ipᷣe actu
rus ſit pœnitentiam ſuper his quæ facere cõminatus eſt: Et ſi proſpera pollicitus fuerit & gent po/
pulus negligenter mutet deus ſentẽtiam: & pro bonis mala inferat: tale quid: & ilud in euangelio

eſt. Mittam hlium meum forſita uerebuntur eum. Quod utiq; ex perſona dei ommipotentis dicitur
Deniq; & in præſenti ait. Si forte audiant & conuertatur unuſquiſq; a uia ſua mala. ut & cum illi cõö

uerſi fuerint: & meæ ſententiæ me pœniteat: & non faciam quod eis facere cogio. Cogito autẽ fa
cere propter malitias ſtudiorum illorum: quæ ſi fuennt imutatæ mea ſententia cõmutabitur: Lega-
mus hiſtoriam ionæ & niniuæ. .
Et dices ad cos hec dicit dominus.Si non audicritis me:⁊ ambulaueritis in lege mea quaʒ
dedi vobis vt audiatis ſermones ſeruoꝛum meoꝛum pꝛophetarus:quos ego miſi ad vos de no
cte conſurgens ⁊ dirigens:⁊ non audiſtis:dabo domum iſtam ſicut ſiloe:⁊ vꝛbem hanc dabo in
maledictionem cunctis gentibus terre. H
In noſtra enim poſitum eſt poteſtate: uel facere quid uel non facere.Ita dũtaxat ut quicquid boni
operis uolumus appetimus explemus ad dei gratiam reſeramus: quia iuxta apoſtôlum dedit nobis
& uelle & perficere. Sinaũt ſufficit ſemel ambulare in lege quæ nobis data eſt ꝑ moyſẽ: ut ſtulta he/
reſis ſuſpicatur: quomodo addidit: ut audiatis ſermones ſeruorum meorum prophetarum: qutiq;
poſt legem miſſi ſunt:& non ſemel:ſed frequenter nec ocioſe & a ſecuro:ſed ſemp & a ſolicito. Miſ
ſi inquit ad uos ſeruos meos prophetas quotidie & de nocte conſurgens: quos ſi audire nolueritis
dabo domum iſtam hoc eſt templum dei ſicut ſiloe ubi fuit tabernaculum. Cũq; templum deſtru/
ctum fuerit conſequenter & ciuitas erit in maledictionem cunctis gentibus tertæ. Sicut autem ex-
tructo templo in area hornæ: & in monte moria hoc eſt uiſionmis in quo abraham filium ſuum iſaac
obtuliſſe narratur ceſſauit religio ſelim: nec poſtea ibi ſũt cælebrata ſacrificia: ſic extructa eccleſia et
ſpiritalibus in ea uictimis iĩmolatis ceſſauerunt legis cerimoniæ: & data eſt utbs iudæorum in ma
ledictionem cunctis gentibus terræ: de qua nos dominus liberauit dicente apoſtolo xps redemit
nos de maledictione legis factus pro nobis maledictio.

CEt audierũt ſacerdotes ⁊ pꝛophete ſiue pſeudo pꝛophete:⁊ omnis populus hicremiam loquẽ

tem verba hec:in domo domini.Cũqʒ compleſſet hieremias loquens ommia que pꝛeceperat ei
dominus vt loqueretur ad vniuerſum populum:appꝛehenderunt eum ſacerdotes ⁊ pꝛophete:
ſiue pſendo pꝛophete:⁊ omnis populus dicens.Noꝛte moꝛiatur:quia ꝓphetauit in noie cni di/
cens. Sicut ſilo erit domus iſta ⁊ vꝛbs iſta deſolabitur:eo ꝙ non ſit habitatoꝛ.
CSacerdotes & prophetæ quos pſeudo ꝓphetas mamifeſtius: xxx. tranſtulerunt: iraſcütur hieremiæ
ꝙ uera prædicat & ſubuerſo populo & ciuitate deſerta ſit peritura religio: & lucra ex religione ue-
niẽtia:idcirco appræhendunt eum: & conſentiente ſibi populo morti deſtinant: quare dixerit in no
mine domini licut ſilo erit domus hæc: & urbs deſolabitur eo ꝙ non ſit habitator. Si quando igi-
tur propter mandata domini: & fidei ueritatem uel ſacerdotes nobis uel pſeudo prophetæ uel de-
cœptus populus iraſcitur non magnopere curemus: ſed exequamur ſententiam dei nequaquã præ
ſentia mala ſed futura bona animo cogitantes. H
CSt congregatus eſt omnis populus aduerſus hieremiam pꝛophetam in domuʒ domini:⁊ au
dierunt pꝛincipes iuda verba hec ⁊ aſcenderunt de domo regis in domum domini:et ſederunt
in introitu poꝛte domini noue. ”
CHieremias in templo uerba domini prophetabat: & dixerat domum iſtam ſicut ſylo: & urbẽ hãc
in maledictionem cunctis gentibus terræ: ſtatimq; a ſacerdotibus & prophetis & populo ſeditione
cõmota omne uulgus aduerſus prophetam congregatur in templum: ubi erat propheta & ſacer
dotum ac prophetarum uulgiq; manibus renebatur: quod cum audiſſent principes ciuitatis: qui in
domo regia uerſabantur tranſierunt ſiue aſcenderunt de domo regis in domum domim. Notan-
dumq; ꝙ ire ad domum domini: ſemper aſcenſus ſit: ſederũtqʒ in introitu portæ domini nouæ. Pri
cipum enim erat officium ſedere in porta domus domini. & ibi negoti & ſeditionis cognoſcere

—

ueritatem. Noua autem porta dicitur: ꝗa ꝗ ſedebãt ĩ ea: & iuditio pᷣerãt ſacerdotũ & pſeudo prophe

tarũ calũniæ reſiſtebãt. Et loquuti ſunt ſacerdotes & ꝓphetæ ad oẽm populum dicentes.
NJudiciũ moꝛtis ẽ viro huic qꝛ pꝛophetauit aduerſus ciuitatẽ iſtã ſicut audiſtis auribꝰvẽis.
CSedentibus urbis principibus in porta templi: & in porta noua qui de regis palatio ad templum
* cucurrerãt: ut ſeditio populi ſedaretur: & contione populi congregata accuſant ſacerdotes: & pſeu-
do prophetæ: perieratq; propheta quantum fuit in ſacerdotibus & prophetis ſi accuſatores ipſi ha-
buiſſent iuditii poteſtatem: ex quo intelligimus crudeliores fuiſſe in prophetam per inuidiam ſan-
ctitatis: qui religioni uidebantur dediti: quã qui neceſſitatibus publicis præerãt.

.

3

Er ait hieremias ad omnes pꝛincipes ⁊ ad vniuerſum populum dicens.Dominus miſit me
vt pꝛophetarem ad domum ſiue ſuper domum iſtaʒ:⁊ ad cinitatem ſine ſuper ciuitatẽ hanc oia
verba que audiſtis. Nunc ergo bonas facite vias ueſtras ⁊ ſtudia ueſtra:⁊ audite voceʒ domini
dei veſtri:⁊ penitebit dominum mali quod loquutus eſt aduerſum vos:ſiue ⁊ quieſcet dominꝰ
a malis que loquutus eſt contra vos.Ego autem ecce in manibus veſtris ſi nz:fackk mihi vt bo
MH „1111

¶Liber. v.c.xx vi.

mnum::? rectum eſt in oculis veſtris: ſiue vt expedit vobis: verũtamen ſcitote ⁊ cognoſcite ꝙᷓ ſi
occideritis me ſãguinẽ inocctẽ tradetis cõtra vos metipos:⁊ ↄ ciuitate iſtaʒ ⁊ hitatoꝛes eiꝰ. In .

veritate enim miſit me dñs ad vos:vt loquerer in auribus veſtris omnia verba hec.
CCum præſente populo ſederent in porta ciuitatis principes: & accuſaren 1 ſacerdotes & prophetaz
hieremiam prophetam: & mortis crimen intenderent hieremias ad principes loquitur: & ad uni- .
uerſum populum quem ſacerdotum & pſeudo prophetarum factio concitauerat prudenter pariter
& humiliter atq; conſtanter: ꝙ a domino miſſus eſſe ſe diceret: ut contra templum & ciuitatem lo/
quæretur daretq; conſilium: ꝙ ſi eius uellent audire conklium: & agere pœnitentiam dñs quoq; ſu
am ſententiam cõmutaret: humiliter autem in eo quod ait. Ecce in manibus ueſtris ſum facite mi-
hi:ut bonum && rectum eſt in oculis ueſtris. Porro conſtanter. In ueritate miſit me dominus ad uos
ut loquerer in auribus ueſtris omnia uerba hæc:aliiſq; ſermonibus loquitur. Si iraſcimini quidẽ
contra templum & urbem domini ſim loquutus:& curæ uobis eſt:ſalus urbis & templi: cur augetis
peccata peccatis: & ſanguinis mei tam urbem quam habitatores eius reos facitis? Si quando igitur
& nobis pro neceſſitatis anguſtiis humilitatis opus eſt: ſic eam aſſumamus ne ueritatem & conſtan
tiam deſeramus. Aliud eſt enim ſuperbe contumeliam facere iudicanti: quod ſignum ſtultitiæ eſt:
aliud ſic impendens uitare diſcrimen: ut de ueritate nihil ſubtrahas.
CEt dixerunt pꝛincipes ⁊ omnis populus ad ſacerdotes ⁊ pꝛophetas.Non eſt viro huic iudi/-
tium moꝛtis:quia in nomine domini dei noſtri loquutus eſt ad nos. VM
CPopulus qui prius a ſacerdotibus & pſeudo prophetis fuerat ſupplantatus iungitur principibus
ciuitatis: & pro hieremia loquitur ꝙ nequaquam reus mortis ſit: ſed in nomine domini ex ore illiꝰ
prophetarit. Cito enim uulgus indoctum accepta ratione mutat ſententiam. Dolor autem accuſan
tium præcipue ſacerdotum: & pſeudo prophetarum non poteſt imutari. Et ideo illis accuſantibus
& in accuſatione perſeuerantibus populus cõmutatur quod ſpem eis dederat ĩdulgentiæ dñs:ſi bo M
nas facerent uias ſuas & audirent uocem domii dei ſui: & dominus ſuã ſententiam flecteret.
CSurrexeruntqʒ viri de ſenioꝛibus terre:⁊ dixerunt ad omnem cetum populi loquentes Mi-
cheas de moꝛaſthi fuit pꝛopheta in diebus ezechie regis iuda:⁊ ait ad oẽʒ populũ iude dicens.
Hec dicit dñs exercituuz:ſion quaſi ager arabitur:⁊ hieruſalẽ in acernũ lapidũ erit:⁊ mons do/
mus in excelſa ſuuarũ.Nuũquid moꝛte cõdẽnauit eũ ezechias rex iude ⁊ omnis iuda: Nũquid
nõ timuerunt dñm ⁊ depꝛecati ſunt faciem dñi: Et penituit dũm ꝙ loquutus fuerat aduerſum
eos.Itaq; non faciamus malum grande cõtra animas noſtras. .
CPrincipes ciuitatis & populus intelligunt iuditii ueritatem. Senes autem quorum ꝓprie erat no⸗
ſce uetera replicant hiſtoriam: & prophetiam micheæ de moraſthi qui prophetauit ſub rege eze-
chia comparant prophetiæ hieremiæ pro qua ei mortis crimen intenditur: oſtenduntq; illum di/-
xiſſe grauiora: & tamen a iuſto rege eʒechia nihil eſſe perpeſſum: ſed conuerſos ad pœnitentiaʒ do
mini in bonam partem ueniſſe ſententiam. Micheas enim dixit ſyon quaſi ager arabitur: & hieruſa
lem in aceruum lapidum erit & mons domus in excelſa ſiluarum. Porro hieremias: dabo iquit do
mum iſtam ſicut ſylo:& urbem hanc dabo in maledictionem cunctis gentibus terræ. Danſq; con/
ſilium putantes nequaquam futurum: quod micheas prædixerat: quia multo tempote non ſit factũ
propter poꝑpuli pœnitentiam. Et hoc quoq; quod hieremias loquutus eſt nequaquam fore ſi iuxta
conſilium eius bonas faciant uias ſuas: & ſtudia ſua & audiant uocem domini dei ſui. ut dominus
non inferat malum quod eis fuerat cõminatus. Simulq; frangunt accuſatoruʒ rabiem: & ſe miſcẽt
cum eis dicentes.Itaq; non faciamus malum grande contra animas noſtras: non quo facere de-
beant: ſed quia ſi fecerint nequaquam noceant accuſato: ſed animabus ſuis quas mutatione ſen
tentiæ potuerint liberare. “
CSFuit quoqʒ vir pꝛophetans in nomine domini:vrias ſilius ſemei de cariathiarim:⁊ pꝛopheta
uit aduerſus ciuitatem iſtam ? aduerſum terram banc:iuxta vniuerſa verba hieremie. Et audi
uit rex ioachim ⁊ omnes potentes ⁊ pꝛincipes eius verba hec:⁊ queſiuit rex interſicere euʒ ?⁊ au
diuit vrias ⁊ timui fagitqʒ ⁊ ingreſſus eſt cgyptũ.Quodʒ ſequit᷑. Et miſit rex ioachim uiros (biia
in egyptum heliachim ſilium achaboꝛ⁊ viros cum eo in egyptum.In.lxx.nõ habetur. Beide iũ
gitur.Et eduxerunt vriam de egypto ⁊ adduxerũt cũ ad regẽ ioachim ⁊ percuſſit eum gladio: B
—⸗ pꝛoiecit cadauer eius in ſepulchꝛis vulgi ignobilis. Igitur manus achiam filij ſapham erat cũ
hieremia ut non traderetur in manus populi ⁊ interſicerent eumim. „ ,
C Quæritur cur cum urias filius ſemeiæ de populo cariathiarim eadem quæ hieremias prophetarit dib
timore perterritus fugerit ĩ ægyptum: & inde retractus occiſus ſit: hieremias potuerit euadere: qui
certe non fugerat: ſed audacter in priori ſententia perſeuerans liberatus ſit: tam uulgi principumq;
luditio quam conſilio ſeniorum aduerſum accuſatores ſacerdotes & pſeudo prophetas. Ad quod
breuiter reſpondendum: nequaquã dei ſciri poſſe iuditium dum eadem cauſa eadẽq; ſnĩa aliꝰ pu/
nitur & alius liberatur. niſi forte hoc reſpondere poſſimus: ꝙ urias in condemnationem accuſato/
. rum:& populi trucidatus ſit: hieremias autẽ reſeruatus iuditio dei ut reliquiis infœlicis populi præ
dicaret: & eos traheret ad pœnitudiné: qd quidẽ & in apoſtoloꝶ actibꝰ legimꝰ: Iacobũ apoſtolum
. ſtatim

1
4
6
4

— —

mzin
Aotir

Mc id⸗

idibs
oil
naccun
wlanben
Ldini
dere
le ds.
zst
Mipi
Merſun

a
enin
nir
Nreſiuen
cominus
ſe mice⸗
acenede
nionel

cerq
in
Mtant
1,
Nltd
Gl⸗
in

Geñ.i. a.

Super Mieremiam

ſtatim herodis pertuliſſe ſententiam: & martirio coronatum. beatum aũt Petrum & cæteros apoſto
los doctrinæ domini reſeruatos: & animaduertenda conſtantia prophetalis: ne de ægypto qui⸗
dem retractus urias mutauenit ſententiam: ſed uidens ſibi intentari mortem nihilominus fit loquu
tus quod præceperat dominus quodq; timuit & fugit & ingreſſus eſt ægyptum nõ infſdelitatis ſed
prudentiæ indicium fuit: ne fruſtra nos inferamus periculis: aloquin & dominum ſaluatorẽ de ma
nibus perſequentium lapſum legimus: & præcipientem apoſtolis: Cum uos perſequuti fuerint in
hac ciuitate fugite ad aliam: Quæritur quoq; quomodo iohachim rex iuda parui imperii & debili-
tati & iamiamq; perituri mittendi in ægyptum habuerit poteſtatem: & inde uriam educendi quod
facile ſoluitur ſi conſideremus eum a rege ægypti nechao principem conſtitutum & hanc prophe-
tiam factam eſſe in principio regni eius: ꝗqᷓ aũt hieremias dom ini adiutorio liberatus ſit: tamen &
illi reputatur in mercedem per quẽ prophetam ſuum dominus liberauit: Achiam uidelicet filio ſa-
phat quod in poſterioribus lecturi ſumus ſi quãdo de ciſterna luti abdimalech ſpadonis conſilio
atq; præſidio hieremias de mortis periculo liberatur. CAPITVLVM. XXVII.
Npꝛicipio regni iohachiʒ filij ioſie regis iuda fem̃ ẽ bũ hoc ad hieremiã a dño dicẽs.
N1CHoc in edione. Ixx. non habetur. Et multi putant ſequentis capituli eſſe principium:
quod nequaꝗᷓ ita eſt ſed iungendum ſuperiori: ut quicquid dictum refertur & factũ in prin
cipio regni iohachim factum eſſe credamus: unde & mittendi in ægyptum quaſi ad amicũ
regem habuit poteſtatem: uidentur autem mihi. Ixx. titulum iſtum hac ratione ſiluiſſe ne ſecundo
dicere uiderentur. Iam enim in principio poſuerant in principio regis iohachim fllii ioſie regis iu
da factum eſt uerbum iſtud a domino dicens.
C Bec dicit dominus ad me fac tibi vincula ⁊ cathenas.
Siue qui hebraice appellatu S ſermone uulgari boias uoacnt.
¶VWoneſqʒ eas in collo tuo:⁊ mittes ad regem Edon ⁊ ad regem moab ⁊ ad regem filioꝛum
Amon ⁊ ad regem tiri ⁊ ad regem ſidonis per manum nuntioꝛum.qui uenerunt hieruſalem ad
Sedechiam regem iuda:⁊ precipies eis vt ad dominos ſuos loquant᷑ Hec dicit dommus exer
cituum deus iſrahel.hec dicetis ad dominos veſtros. S
CPræterita uiſio in principio facta eſt ad prophetam regni iohachim filii ioſie regis iuda. Hæc autẽ
ſub Sedechia ꝗ extremus regnauit ĩ hieruſalẽ. & ſub quo urbs capta eſt atq; ſubuerſa:Præcipiturq;
hieremiæ cathenas ſiue furcas ligneas quæ hebraice ut diximus appellantur. imponat col
lo ſuo & mittat eas ad reges edon moab:filiorum amon: tyro ſidoni per legatos qui uenerunt ad ſe
dechiam & præcipiat ſuis dominis nunciare ꝙ regi nabuchodonoſor ſeruire debeant: & audi quæ
ſequens prophetæ ſermo proſequitur. Ac ne forſitam legati & reges iſtarum gẽtium reſponderẽt:
cur hoc non tuo populo præcipis: ſedechiæ quoq; regi ſimilia loquitur: & ſacerdotibus & prophe-/
tis. Hunc locum allegoricus ſemper interpræs & hiſtoriæ fugiens ueritatem interprætatur de cæle
ſti hieruſalem: ꝙ debeant habitatores eius ſponte aſſumere corpora & deſcendere in babylonem. i.
confuſionem mund iſtins: qui in maligno poſitus eſt: & ſeruire regi babylonio haud dubium qui
diabolo: ꝙ ſi hoc facere noluerint nequaquam eos grauia corpora portaturos. ſed perituros gladio
fame peſte:& nequaq hoĩes futuros ſed demones. Hoc ille dixerit ne defenſores eiꝰ nobis calùniã
ſaciãt. Cæterũ nos ſimplicẽ & uerã ſequamur hiſtorià ne ꝗbuſdã nubibus atq; pᷣſtigiis inuoluamur.
CEgo feci terram ⁊ hominem ⁊ iumenta que ſunt ſuper faciẽ terre m foꝛtitudime mea magna ?
in brachio meo extento:⁊ dedi eam cui placuit in oculis meis.
CLicet Hæc ſcriptura loquatur qũo nos homines loqui poſſumus & intelligere tñ
fortitudo dei & brachium eius ille eſt de quo & apoſtolus loquitur xps dei uirtus & dei ſapia kt iſai
as domine quis credidit auditui noſtro? & brachiũ domini cui reuellatum eſt? Scribit ioannes euã
geliſta Omnia per ipᷣm facta ſunt & ſine ipſo factum eſt nihil: dauid quoq; in ſuo carmine loquitur
uerbo dñi cæli firmati ſunt & ſpiritu oris eius omnis uirtus eorum: quod aüt ait dedi eam ei qui pla
cuit in oculis meis hoc ſignificat ꝙ oĩa humano generi per dei gratiam ſint tributa. Ego inquit feci
terram & homines & iumenta. Ordo cõtrarius. In geneſi enim prima fiunt animantia & extremus
homo. Sed hic prius hominem nominat & poſtea quæ ſubiecta ſunt homini.
CAunc itaqʒ ego dedi omnes terras iſtas in mann nabuchodonoſoꝛ regis babylõis ſerui mei
inſuper ⁊ beſtias agri dedi ei ut ſeruiant illi ⁊ filio eius ⁊ filio filij eius.

*C Cuius infoœlicitatis eſt iſrael quando comparatiõe eius Nabuchodonoſor ſeruus dei appellatur.

Scriptũ eſt in euangelio Mundus per ipſum factus eſt. & mundus eum nõ cognouit. In propria ue
nit & ſui eum non recœperunt. Recte itaq; conditor creaturam ſuam tradit cui uoluerit. Deniq; &
diabolus in cuius typum præceſſit nabuchodonoſor confitetur hæc omnia mihi tradita ſunt quod
autem intulit: Inſuper & beſtias agri dedi ei ut ſeruiant illi: uel ſimpliciter omne genus ammalium
intelligere debemus: Cum homine enim & ea traduntur quæ ei ſubdita ſunt: aut certe beſtias feras
entes accipiamus ꝙ etiã illæ ſeruiant quæ prius ſeruire non nouerant: Filium autem eius & filium
lii iuxta hebraicum balthaſar uocat: & eiulmerodach. de quibus ſcribit daniel donec ueniat tps
terræ eius.Pulchre ne ppetuũ Nabuchodonoſor putaretur imperiũ & ipſuʒ dicit a mœdis pſiſq; ca

piendum. hoc eſt. n. quod ſignificat donec ueniat tps terræ eius & ipſius. ſed nec hoc hétur in. kx.

2

CEt ſeruient ei gentes multe ⁊ reges magni non dixit omnes:hoc enim xpᷣi debẽt imperio.qᷓq

iuxta Symachum non legatur ſeruient ei gentes: reges magni vt ipſe quoq; ſeruiat medis

7 perſis cui ante omnes gentes ſeruierant. .
CHoc quod ex hebraico poſuimus dedit ei ut ſeruiant illi & ut ſeruiant eĩ oĩs gens & filio eius: & fi
lio filii eius donec ueniat tempus terræ eius & ipſius: & ſeruituti eum ſubiciunt gentes multæ & re
ges magni in. xx. ut iam diximus editione non legitur.
ꝘE Bentes aut regnum quod non ſeruierit Nabuchodonoſoꝛ regi babyloms:⁊ quicunqʒ non
curuauerit collum ſumm ſub iugo regis babyvlonis in gladio peſte ⁊ fame viſitabo ſuper gentez
illam ait dominus donec conſumam eos in manu eius.
Non ſolum dominus peccatrices gentes ſubicit nabuchodonoſor ſed apoſtolus de peccatoribꝰ
loquitur:quos tradidi Sathanæ ut diſcant non blaſphemare: Et in alio loco tradidi huiuſmodi Sa
thanæ in interitum carnis ut ſpiritus ſaluus fiat. Poteſtatibus quoq; obediendum monet non ſoluʒ
propter iram ſed & propter conſtientiam condemnemur ab eis.

CAos ergo nolite audire ꝓphetas veſtros ⁊ diuinos ?⁊ ſomniatoꝛes ⁊ augures ⁊ maleſicos qui

dicunt vobis non ſeruietis regi babylonis:quia mendacium pꝛophetant vobis: vt longe faci/

ant vos de terra veſfra? eiciant vos ⁊ pereatis:gentes autem que ſubiecerint ceruicem ſuam

ſub iugo regis babylonis ⁊ ſeruierint: dimittam eas in terra ſua dicit dominus ⁊ colent ⁊

habitabunt in ea. =J “
CDelirat & in hoc loco allegoricus interpræs & hortatur in cæleſti poſitos hieruſalem ne audiant

prophetas ſuos atq; diuinos ſomniatores & augures & maleficos: ſed ut potius ſeruiant Nabucho/-

donoſor: & corpus humilitatis aſſumanteinfantium uagitus: & incunabula paruulorum. Si enim
hæc fecerint expleto famulatu & conditione mortalitatis humanæ reuerſuros eos ad terram ſuam
& habitaturos in ea: & operaturos quæ prius operati ſunt. dicitq; ſe ſuſpicari eos qui dei præcepta
contempferint humamis corporibus prægrauari. fututos demones & ĩmundos ſpiritus & ſedẽ pri-
ſtinam nequaꝗᷓ recepturos. Nos autem ſimplicirer exponamus & prophetas eſſe in gentibus qui ſi-
mulant ſe diuino ſpiritu futura prædicere: & diuinos de quibus & uulgare ꝓuerbium eſt. Aiunt di/
uinare ſapientes: & ſomniatores. qui imitantur ioſeph & Daniel: & augures qui uolatu auiũ & oſci/-
num uocibꝰ: faciendum quid uel non faciendum denunciant: & maleſicos quos uel ueneficos poſ

ſumus appellare uel demonum fantaſmatibus ſeruientes qui hebraicæ diũr. Oẽs iſti inqt
decipiunt atq; ſupplantant ne ſeruiatis regi babylonis. Multo. n. melius eſt ſeruitutẽ ſponte ſuſci-

pere & amicũ hẽre cui ſeruiatis & genitalẽ terram colere: ꝗᷓ ui & neceſſitate ſeruire captiuos.
C Et ad Sedechiam regem iuda loquutus ſum ſecundum omnia verba hec dicens Subijcite
colla ueſtra ſub iugo regis babylonis ⁊ ſeruite ei ⁊ populo eius ⁊ viuetis. Quare moꝛiemini
tu ⁊ populus tuus gladio peſte ⁊ fame? Sicut loquutus eſt dominus ad gentem que ſeruire no

luerit regi babylõis: NHolite audire verba ꝓphetarum dicentium vobis:molite ſeruire regi ba/

bylõis qꝛ mendacium ipſi loquuntur vobis:quia nõ miſi eos ait qñs:⁊ ipſi ꝓphetant in nomine
meo mendaciter:vt eiciam vos ⁊ pereatis tam vos q; ꝓphete qui vaticinantur vobis.
CPoſt uniuerſas gentes tranſit ad Sedechiam regem iuda & iiſdem quibus gentibus cominatus ẽ
ſermonibus loquitur. Neq;: n. meretur priuilegium gentis iſraelitæ qui cæteris gentibus. aut ſimi/
lia aut maiora peccauit. Deniq; quia audire cõtempſit populus perdueli gladio peſte & fame con/

ſumptus eſt. Obſeruandum autem in ſcriptura ſacra ꝙ pro pſeudo prophetis appellet prophetas
qui iaticinentur in nomine domini mendaciter. Hoc autem faciunt ut ego inquit eiciam uos & pe

reatis tam uos ꝗᷓ prophetæ qui uaticinantur uobis: & eorum igitur qui decipitur & eorum qui de
cipiunt ſimilis interitus eſt:hoc quod de hebraico poſuimus ſub iugo regis babylonis: & ſeruite ei

& populo eius & uiuetis: Quare moriemini tu & populus tuus gladio fame & peſte ſicut loquutꝰ

eſt dominus ad gentem quæ ſeruire noluerit regi babylonis: & nolite audire uerba prophetarũ di-
centium uobis in: lxx. non habetur: & idcirco admoneo ut prudens lector intelligat quantum de-
ſit per ſingula græcis codicibus & latinis.

CEt ad ſacerdotes ⁊ ad populum iſtum loquutus ſum:dicens:h ec dicit dominus. MNolite au/

dire uerba ꝓphetarum ueſtroꝛum qui ꝓphetant nobis dicentes. Ecce uaſa domini reuerten/
tur de babylone nunc cito. Mendacium enim ꝓphetant uobis. Boc quod poſuimus nunc ci⸗/
to in.lxx.non habetur. Molite audire eos ſed ſernite regi babylonis ut uinatis. Quare datur
hec ciuitas i ſolitudinem. = ”
CPoſt gentes autem & regem ſacerdotibus loquitur: & populo qui iam prophetis ſupra interitum
nunciauerat dicens: ut eiciam uos & pereatis tam uos ꝗᷓ prophetæ qui uaticinantur uobis. loquitur
autem eadem quæ loquutus fuerat regi & gentibus ne audiant uerba prophetarum ſuorũ. & dicãt
uaſa templi domini reportanda iam nunc cum hieconia principibuſq; & mattre eius fuerant aſpor/
tata monetq; ut deſeruiant regi babylonis & uiuant ut ciuitas ſponte:ſubiecta nequaꝗᷓ tradatur in/
cendio: & in hoc clemẽtia domini leuiori pœnæ tradere ne ſubſtineant grauorem.
LEt ſi

Super Mieremiam.

Wik
anee CSt ſi pꝛophete ſunt ⁊ eſt verbum domini in eis occurrant.
rets C Quodq; ſequitur: & ſubdituri ſumus uſqʒ; ad finemhuius: capituli in. Ilxx. non habetur.
C Bomino exercituum vt non veniant vaſa que derelicta fuerãt in domo domini ⁊ in domo re
däͤd gis iuda ⁊ in hieruſalem ⁊ in babylonem:qꝛ hec dicit dominus exercituuzʒ ad colũpnas ⁊ ad ma
ien re ⁊ ad baſes pꝛo quibus in hebraico ſcriptũ eſt mechonoth.⁊ ad reliqua vaſoꝛum que reman⸗
ſerunt in ciuitate hac que non tulit nabuchodonoſoꝛ rex babylonis cum tranſferret iecoma m
filiũ iohachiʒ regẽ iuda a hieruſalẽ in babylonẽ ⁊ oẽs optimates iunda.⁊ hieruſalẽ qꝛ hec dicit do
l mimus exercituuʒ deus iſrabel ad vaſa que derelicta ſunt in domo domini.⁊ in domo regis iu-⸗ DW
da ⁊ hieruſalem in babylonem tranſferentur:æ ibi erunt vſq; ad diem viſitationis ſue dicit do/
Netn minus:afferri faciam ea ⁊ reſtitui in loco iſto ..
lwig CNHac ut diximus in. xxx. non habẽtur ſed de hebraica ueritate tranſlata ſunt. pro quo aliud quod
tn ſcriptum non erat poſuere dicentes. mihi quia ſic dixit dominus & reliqua uaſa quæ non tulit rex
babylonis quando tranſtulit ieconiam de hieruſalẽ in babylonem intrabunt dicit dominus: ſenſũ
ieg magiſꝗᷓ uerba ponentes forſitam irrationale arbitrati ut deus loqueretur ad colüpnas & ad mare &
D ad baſes & ad reliqua uaſa quæ temanſerant in hieruſalem: quaſi non legamus & uermi matutino
Wl increpuiſſe dominum: & mari loquutum tace & obmuteſce. quodq; ait occurrãt mihi ſiue domino

exercituum illud oñdit uerum prophetam poſſe dommo pracibus reſiſtere. ſecundũ ꝙ & Moyſes
⸗ ſtetit in percuſſione contra dñm: ut auerteret iram furoris eius. Samuel quoq; idem fecit. Et domi-
nus ad moyſen dimitte me ait ut percutiam populum iſtum. Quando aut dicit dimitte me. ondit

nemnänk ſe præcibus ſanctoꝶ poſſe retineri. Occurrãt inquit prophetæ & quæcũq; prædicät opere comple
Mabrche ta demonſtrent & tunc ueritate uaticinium comprobabitur. Columpnas autem & mare & baſes &
Kenn reliqua uaſorum in malachia: & in extremo huius prophetæ uolumine legimus: Et enumerantur
umſin quæ uaſa tranſlata ſint in babylonem qñ captus eſt Sedechias & incenſa ciuitas tẽplũq; ſubuerſuʒ.
Itace CAPITVLVYVM. XXVIII,. ́ =
biin T factum eſt in anno illo ĩ pꝛincipio regni Sedechie regis iuda in anno quarto in men
nbargui ſe quinto dixit ad me ananias filius Aʒzur pꝛopheta de gabaon in domo domini coꝛam
Ai fſſacerdotibus ⁊ omni populo dicens. Hec dicit dominus exercituum deus:iſrabel. Cõö
iidai⸗ trini iugum regis babylonis adhuc duo anni dierum ⁊ ego rẽefferri faciam ad locum
wimpol iſtum omnia vaſa domiiim. ðM l
ihiing CQuos hebraicum prophetas hoc eſt nebeum. xx. pſeudo prophetas interprætati ſunt: ut manife/
on lic- ſtiorem facerẽt intelligentiam. Deniq; & in præſenti loco propheta dicitur hoc ẽ nebia: & nõ pſeu-
o. do propheta. Fit autem ſermo domini ſuper rege Sedechia in quarto anno regni eius in menſe qn
Cbict to. Necdum propheta Ezechiel uaticinante in babylone ad eos qui cum ieconia fuerant tranſmi-
R grati:habetq; fiduciam in templo domini loqui contra prophetam: quia proſpera populo pollice-
etnurn tur: & libenter audiuntur mendacia præſertim quæ læta promittunt., hieremias dixerat ettam cæ-
Veek tera uaſa templi quæ Nabuchodonoſor dimiſerat tranſferenda in babylonem. hic autem econtra-
ivni rio & quæ tranſlata fuerant refferenda promitit.e
CAue tranſtulit NMabuchodonoſoꝛ de loco iſto:⁊ tranſtulit ea in babylonem:⁊ ieconiam ſilium
miwe iohachim regem iuda:⁊ omnem tranſmigrationem iude qui ingreſſi ſunt babylonem:ego con/
i nertam in locum iſtum au dominus.Conteram enim ingum regis babylonis.
CPro quibus. Ix. tranſtulerunt ieconiam & tranſmigrationem iudæ quia conteram iugum regis
l babylonis. breuiter hebraicæ ueritatis ſenſum ꝗ uerba ponentes. Pollicetur autem anamias prophe
6 h⸗ tes ut tunc populo uidebatur non ſolum uaſa ſed & regem ieconiam reducendum eſſe hieruſalem:
nne & iugum regis babylonis conterendũ: hoc eſt deſtruendum eius imperiũ: & hoc necdu complen-
un au⸗ dum futurum biennio: ut gaudii magnitudinem futurum tempus repromiſſionis augeret.
kſemin CEt dixit hieremias pꝛapheta ad ananiam pꝛophetam. In oculis ſacerdotum ⁊ in oculis ois
r logn populi ꝗ ſtabat in domo domini. Et ait hieremias pꝛophẽta. Ananie:ſic faciat dominus. Suſci
an tet dominus verba tua que pꝛophetaſti.vt referantur vaſa in domum domini:⁊ omnis tranſmi
kmdh gratio babylonis ad locum iſtum. ðð
COptat fieri quod pſeudo propheta mentitur.hoc enim ſignificat ananiæ: quo uerbo ſæpe domi/
Nirin nus abutitur in euangelio: Ananie anani dico uobis: & cupit pro rerum proſperitate magis illum
unmnu . ꝗ̊ſe uera dicere. unde & alius propheta teſtatur dicens. Vtinã non eſſem uir hns ſpiritum: & menda
d/ cium potius loquerer. econtrario ionas contriſtatur quare mentitus ſit: & arguitur a domino: uti/
nnm lius prophetæ eſſe mendacium ꝗᷓ tantæ ruinæ multitudinẽ. Ac ne uideretur pſeudo prophetæ cõ-
probare uaticinium ſub aliorum exempla abſq; iniuria mentientis aſſerit ueritatem.
inin Eerumtamen audi verbũ hoc quod ego loquoꝛ in auribus tuis ⁊ in auribus vniuerſi populi:
pin pꝛophete qui fuerũt ante me ⁊ te ab initio.⁊ pꝛophetauerunt ſuper terras multas ⁊ ſuper regna
i Ka magna de pꝛclio ⁊ de afflictione ⁊ de fame. Pꝛopheta qui vaticinatus eſt pacem. cum venerit
ri verbum eius:ſcietur pꝛopheta quem miſerit dominus in veritate. .
tn CPoterat hieremias ananiæ dicere falſum loqueris decipis populum: non es propheta: ſed pſeudo

¶.iber. v. c. xxviii.

propheta quod ſi dixiſſet poterat & pſeudo propheta in hieremiam eadem retorquere: ergo nõ fa/ =”
cit iniuriam & quaſi ad prophetam loquitur: non ſolum inquit ego ſum propheta & tu: ſed fuerũt ””JYD
ante te & me multi alii quorum fuit eſaias oſeæ. ioel: & amos & cæteri prophetauerunt inquit con- ul
tra terras multas & regna non parua ſed magna. Bellum illis & aduerſa: & rerum omnium pœnu/ ie
riam nuntiantes. Et econtrario fuerunt alii qui pacem pollicerẽtur & proſpera: utroruq; ſentẽtia nõ N.
adulatione mendacii ſed rerum exitu comprobata eſt. Sub aliorum ergo exemplo & de ſe loquitur

ananias. Quod cum reruʒz finis aduenerit tunc prophetarum ueritas oſtẽdatur: hoc idem & domi/-
nus locutus eſt per Moyſen: quod propheta uaticinii fine monſtretur. Et hoc animaduertendũ ꝙ
non minaciter non truculenter ſed fiducia ueritatis increpet mentientẽ: & differat in futurum ut ꝗ
audiunt rerum exitum præſtolentur. “
Et tulit ananias pꝛopheta cathenam vel furcam que hebꝛaice dicitur nuthot. de collo hiere/ .
mie pꝛophete ⁊ confregit eam. Et ait ananias in conſpectu omnis populi dicens. Hec dicit do⸗/
minus:ſic confringam iugum Mabuchodonoſoꝛ regis babylonis duobus annis dierum de col
lo omnium gentium. Et abijt hieremias in viam ſuam.
CDuos annos non tranſtulerunt. xxx. prophetam quoq; non dixere ananiam: ne ſilicet propheta
nideretur ꝗ propheta non erat: quaſi non multa in ſcripturis ſanctis dicantur iuxta opinionem illi?
temporis: quo geſta referuntur: & non iuxta quod rei ueritas continebat: deniq; & Ioſeph in euan-
gelio pater domini uocatur: & ipſa maria quæ ſciebat ſe de ſpiritu ſancto cõcepiſſe: & reſponderat
angelo quomodo erit iſtud quoniam uirũ non cognoſco loquitur ad filium. Fili quid feciſti nobis
ſic:ecce patet tuus & ego dolentes querebamus te. Simulq; conſideranda prudẽtia hieremiæ & hu 8
militas atq; patientia: pſeudo propheta rebus facit iniuriam: & arreptam furcam de ceruice eius cõ/ .
terit: quod utiq; in ferrea facere non poterat: iſte tacet doloremq; diſſimulat. Necdum enim ei a do P
mino quid loqueretur fuerat reuellatum: & tacite ſancta ſcriptura demõſtrat nequaquã prophetas R 1
ſuo tm̃ arbitrio loqui: ſed domini uoluntate maxime de futuris quorum ſolius dei notitia eſt: abiit
inquit & receſſit in uiam ſuam quaſi uictus & illud implens propheticum. Factus ſum quaſi homo d.
non audiens & non habens in ore ſuo increpationes. J’MM ”MUV
CEt factum eſt verbum domini ad hieremiam poſtqᷓ; confregit ananias cathenaʒ de collo hie u
remie pꝛophete dicens:vade ⁊ dices ananie:hec dicit dominus. Cathenam vel furcam ligneã f
contriuiſti:⁊ facies ſine faciam pꝛo eis furcas ferreas:quia hec dicit dominus exercituuʒ deus
iſrael lignum ferreum poſui ſuper collum cunctarum gentium iſtarum vt ſeruiant NMabucho/⸗
donoſoꝛ regi babylonis. =
CQuodq; ſequitur: & ſeruiant ei. Inſuper & beſtias terræ dedi illi in ſeptuaginta non habetur: & in
præſenti loco iuxta ſeptuaginta ananias propheta non ſcribitur & in conſequentibus: ne ſcilicet ut
prius dixi pſeudo propheta appellare uiderentur prophetam. Sed quid ad hæbraicã ueritatẽ poſtqꝗᷓ
abiit hieremias prophetes in uiam: & iniuriam ſillentio deuorauit factus eſt ſermo domini ad eum:
ut non ſuis uerbis propheta loqueretur ad pſeudo prophetam mendacio gloriantem: ſed diceret.
Hæc dicit dominus ꝗꝗᷓ & ananias confringens furcam ligneam: eadem auctoritate in cõſpectu do/
mini ſit locutus:hæc dicit dominus. ĩmitatur enim ſemper mendatium ueritatẽ. Quodq; intulit fur
cas ligneas contriuiſti & facies ſiue feciſti pro eis cathenas ferreas: hoc oſtendit ꝙ minorem renuẽs
pœnam: maioris ſupplitii cauſa fuerit in populo. Delirat & in hoc loco allegoricus interpræs fur
cas & cathenas ligneas ethera appellãs & aeria corpora de'monum uidelicet & aduerſariarum po-
teſtatum. Furcas autem ſiue cathenas ferreas noſtra corpora craſſiora que neruis & oſſibus carnibꝰ
ueniſq; contexta ſint: ut qui noluerint de cæleſti hieruſalem ꝓ qualitate peccati minores ſubire cru
ciatus in cathenas noſtrorum corporum condẽnentur: & infantiæ uagitus pänoꝶ uincula ſordeſq;
ſubſtineant: & ſeruiant diabolo regi babylonis: ideſt mundi huius: dicente ſcriptura mũdus in ma/
ligno poſitus eſt: cum beſtiis terræ quæ in brutorum animantium religatæ ſunt. Compulit me tra/-
ctator indoctus & ſectator calũniæ grunianæ aperte ponere aliena uitia quæ prius cum diſſimula-
tione dicebam lectoris prudentiæ derelinquens. L

»

Et dixit hieremias pꝛopheta ad ananiam pꝛophetaʒ audi anania. Mõ miſit te dominus:⁊ tu
conſidere feciſti populum iſtum in mendatio. Idcirco hec dicit dominus:ecce mittaʒ ſiue eiciã
te a facie terre.hoc anno moꝛieris:quodqʒ ſequũitur:qꝛ aduerſum dũñũm locutus es:⁊ moꝛtuꝰ eſt
ananias pꝛopheta in anno illo in menſe ſeptimo in.lxx.non habetur. õ
CPro quo tantum poſuerunt & mortuus eſt ananias: propheta nõ dicitur cum ſecundo eum ſcri-
ptura ſancta prophetam uocet. licet in eo quod arguit eum hieremias dicens. Audi ananias nõ mi
ſit te dominus : prophetã tacuit. Quõ enim prophetã potuerat appellare quẽ miſſum a dno dene/
gabat? ſed hiſtoriæ ueritas & ordo ſeruatur: ſicut pdiximus nõ iuxta id quod erat: ſed iuxta id quod
illo tẽpore putabatur. Decœpiſti inquit populũ mendacio: ne dei ſententiæ acquieſceret unde ſci-
as te hoc anno eſſe morituꝑ.Si qñ morimur de carceribus corpoꝶ liberamur ſecundum illud teſti
. monium: quod male interprætantur hæretici. Educ de carcere animam meam: quo nuc pſeudop/
phetæꝓ ſupplitio mors irrogatur? ſed hoc loco notãdũ ꝙ hieremias a pſeudo ꝓpheta paſſus iniurii

— — — 0 „„ — – — D0-

— —B — †£ —

—

Super Mieremiam.

i necdum ad ſe facto ſermone domini ſilet: poſtea uero miſſus a domino audacter arguit mentien-
1n tem & mortem propinquam nuntiat. Quodq; in menſe ſeptimo mortuus eſt: qui ſemper interpræ
* J tari ſolent requiem:ſub noc numero demonſtrari forſitã eum idcirco menſe ſeptimo moritu g& mé
tientur unde malis corponis liberaretur: luxta illud quod ſcriptum é. Proferunt mors uiro requies.
l Nos ãt nouimus corpora credẽtiũ tẽplũ eẽ dei:ſi tiᷣ ſpũs ſanctus habitat ĩ illis. CA. XXIX.
mii BGT bec ſunt verba libri que miſit hieremias pꝛopheta ad hieruſaleʒ ad reliquias ſenio
un rum tranſmigrationis:⁊ adiſ acerdotes ⁊ pꝛophetas.⁊ ad omnem populum quẽ tradu
4 xerat Nabuchodonoſoꝛ dc hieruſalẽ in babylonc. Poſtq; egreſſus eſt hieconias rex
Phen ꝛ dna ſiue regina ?2 Eunuchi:æ pꝛincipes iude ? hieruſalẽ ſiue optimates ⁊ artiſices de
nin hieruſalẽ in manu hellaſſa ſilij ſapham:⁊æ gamarie nilij helchie quos miſit ſedechias rex ad na⸗

j buchodonoſoꝛ regem babyloms in babyione dicens. Hec dicit dominus exercitunʒ deus iſra
nn el.O mni tranſmigrationi quam tranſtuũ de hieruſalem in babylonẽ ediſcate domos:⁊ habita
te ſiue piantate oꝛtos ſiue pomaria ⁊ comedite fructum eoꝛũ. Accipite vxoꝛes ⁊ generate ſilios
Daun ſilias:date ſilijs veſtris vxoꝛes ⁊ filias veſtras date viris:⁊ pariant ſilios? filias:⸗ multiplice/
nemi mini:⁊ nolite eſſe pauci numero.Et querite pacem ciuitatis ſine terre:ad quam tranſtuli vos:⁊

1n eun; oꝛate pꝛo ea ad dominum quia in pace illius erit pax veſtra.
nden CHec epiſtola imo libellus hieremiæ ꝓphetæ per legatos ſedechiæ hellaſſa: & gamaria mittitur ĩ
finobi babylonem ad eos qui cum ieconia & matre eius trãſſati fuerãt a nabuchodonoſor: ut per occaſio/
nh nem legationis regiæ ſuum quoq; opus propheta compleret & moneret populum tranſmigratuzʒ
Keci quæ ſibi a domino fuerant imperata. Pulchreq; dixit egreſſus ieconias rex & domina & Eunuchi &
intich principes iudæ:c cœteri. Et hæc dicit dominus exercituum deus iſrael. Omni tranſmi grationi quã
Pooben tranſtuli de hieruſalem in babylonem: ut non potẽtia regis babylonis ſed domini uoluntate trãſ-
inthit late eſſe uideantur. Et primo ad ſenes: deinde ad ſacerdotes: tertio ad prophetas: quarto ad omnem
Wlnne populum dei ſermo dirigitur: ut ſecundum ordinem ætatis prophetæ quoq; ad eos qui monebã
tur: litteræ peruenirent. Monet autem eos non ſuis uerbis ſed domini ut ædificent domos & habi-
ohe tent in eis: & plantent ortos ſiue pomaria & comedant fructum eorum: accipiant uxores & generẽt
wiegri filios & filias & multiplicentur in loco tranſmigrationis: & non ſint pauci numero. querantq; paceʒ .
daus ciuitatis ſiue terræ ad quam eos tranſtulit dominus: & orent pro eis ad dominum: cauſaſq; reddẽs
ucho⸗ Qit quia in pace illius terræ erit pax uobis: hieremiæ quia poſt breue tempus erat hieruſalem ſecutu
1a captiuitas imperatur ne accipiat uxorem nec faciat nlios: unde per apoſtolum dicitur. Tẽpus bre-
“ ue eſt. Supereſt: ut qui habent uxores tãquã non habentes ſint. Quod ii. propter anguſtiam tempo-
eſcli ris habentibus uſus uxorum tollitur: quanto magis non habentuibus ne accipiant imperatur. Hoc
ui Autem totum præcipit uaticinium prophetale ne aquieſcãt pſeudo prophetis qui eis poſt breue tẽ-
in pus in hieruſalem redditum promittebant: ſed ut ſciant multo ſe in babylone tempore moraturos:
lan ita ut uxores accipere: plantare pomaria ortoſq; ſerere: ædificare domos & generare filios debeant.
e Quodq; intulit querite pacem ciuitatis: ſiue terræ: & iterum quia in pace ilſius erit pax uobis illud
enn apoſtolicum comprobatur in quo iubet: obſecro igitur primum omnium fieri obſecrationes ora-
zmin tones poſtulationes gratiatum actiones pro omnibus hominibus pro regibus & cunctis qui ſunt
4 in ſublimitate: ut quietam & tranquilaʒ uitam agamus in omni pierate & caſtitate. Porro ſecundũ
mam miſticos intellectus poſtꝗᷓ de hieruſalem. i. eccleſia propter peccata noſtra eiecti ſumus: & traditi na
ung, buchodonoſor de quo dicit idem apoſtolus: tradere huiuſcemodi ſathanæ in interitũ carnis ut ſpi
Gnn ritus ſaluus fiat in die domini. Et iterum quos tradidi ſathanæ ut diſcant non blaſphemare: non de
uun bemus eſſe ſecuri nec torpentes ocio ſalutem pœnitus deſperare:ſed primũ ædificare domos non
u⸗ ſuper arenam ſed ſuper petram: & tales domos quales ædinicauerũt obſtetrices in exodo quia time
jiinnd bant dominum: deinde plantare ortos ſiue pomaria: qualem & dominus plantauit paradiſum in
Citnen edem: & poſuit ĩ eo lignum uitæ de quo ſcriptum eſt: lignum uitæ eſt his qui appræhenderit eam:
Gind & qui tenuerit eam beatus. Tertio accipere uxores quarum una eſt ſapientia: de qua ſcribit Salomõ
ama illam & ſeruabit te. Circunda illam & exaltabit te. Et in alio loco hanc exquiſiui ſponſam mi⸗
imnsan hi : accipe & amator factus ſum decoris eius: nec ſufficit nobis una comiux ſapientia niſi habeamus
ſe in &S&eè reliqua: fortitudinem temperantiam atq; iuſtitiam ut plures ex eis generemus filios. Filias quoq;
.noſtras demus uiris ut & ſidei ueritas: quæ interprætatur in filiis bonis operibus copuletur: quæ re-
, feruntur ad filias & opera bona iungantur fidei ſanitati: taleſq; filios generantes & nlias multiplice
n mari numero ut deſtruẽtes ea quæ paruuli ſunt ad imperfectum creſcentes uirum audire mœrea-
Glöl m—rmur. Scribo uobis patres quoniam agnouiſtis eum: qui ab initio eſt: & cum apoſtolo dicamus libe
olan/ ris noſtris. In chriſto enim ieſu per euangelium ego uos genui. Queramus quoq; pacem eccleſiæ
“ ciuitati & terræ noſtræ: ut ad eã redire mœreamur de qua domini iuditio trâſlati ſumus ut habita
eD remus in confuſionis errore. Si enim illa ſuſceperit nos habebimus pacem: ſi mulq; conſideranda
uet clementia dñi orare præcepit pro inimicis noſtris: & benefacere his qui perſequuũtur nos ut nõ ſci- .
ch/ mus noſtra tm̃ ſalute contenti ſed inimicorum quoq; queramus ſalutem.

Giini CT Bec enim dicit dominus exercituum deus iirael.Mon vos ſeducant pꝛophete veſtri qui ſunt

¶Q.iber.iiii.c.xxix.

in medio veſtrum ⁊ diuini veſtri ⁊ ne attendatis ad ſomnia veſtra que vos ſomniatis quia falſa
iſti pꝛophetant vobis in nomine meo ⁊ non miſi eos dicit dominus. .
CProphetas imopſeudo prophetas & diuinos & ſomniatores fuiſſe in babilone ĩter eos quos na
buchodonoſor cum ieconia & matræ eius adduxerat Ezechiel propheta teſtatur ſcribens còtra eos
quibus hieremias quoq; præcepit non credendũ: nec dum autem eo tempore quo hæc epiſtola di/
nigebatur ezechiel cœperat prophetare. Hic enim ſermo in principio ſedechiæ regis mittitur. Eze-
chiel autem quinto anno tranſmigrationis ieconiæ exorſus eſt prophetare:qui.xv. annis regis ſede
chiæ erat:porro ſecundum tropologiam pſeudo prophetas eos debemꝰ accipere qui aliter ſcriptu

rarum uerba accipiunt ꝗᷓ ſpiritus ſanctus ſonat. Er diuinos eos qui coniecturam mẽtis ſuæ & incer-

ta futurorum quaſi uera pronuntiant abſq; diuinoꝶ auctoritate uerborum: ſomniatores quoq; qui
non audiunt illud ſcriptum. Nec dederis ſomnium oculis tuis: neq; dormitationem palpebris tuis:
de quibus iudas apoſtolus loquitur ſimiliter: & hi ſomniantes carnem quidem maculant: domina/
tiones autem ſpernunt quorum mens nequaquã uigilat: ſed arrogantiæ && ſoporis errore depræſſa
noctis errore circũdatur: quibus loquitur & apoſtolus Paulus elleuare ꝗd dormis: & exurge a mor
tuis: & illuminabit te chriſtus.
Auia bec dicit dominus:cum ceperint impleri in babyvlone.lxx·anni viſitabo vos ⁊ ſuſcitabo
ſuper vos verbum meum bonum vt reducam vos ad locum iſtum. Ego enim ſcio cogitatiões
quas cogito ſuper vos ait dominus:cogitationes pacis ⁊ non afflictionis:vt dem vobis finem ⁊
patientiam ſiuẽ ſpem: ⁊ inuocabitis me ⁊ ibitis ſiue iuxta ſymmachum inuenietis? adoꝛabitis
me ⁊ exaudiam vos:queretis me ⁊ inuenietis.Cum queſieritis me in toto coꝛde veſtro ⁊ inue/
niar a vobis ſiue apparebo vobis.
C¶ Nolite inquit credere pſeudo prophetis diuinis & ſomniatoribus ueſtris qui uobis uicinum I ie⸗
ruſalem redditum pollicentur: niſi enim. Ixx. anni expleti fuerint Cyro rege perſarum laxante capti
uos: nequaquam in patriam reuertemini: & tunc mea promiſſa complebo ut reducam eos ad loe
cum iſtum: ego enim ſcio cogitationes quas cogito ſuper uos ait dominus. Se dicit noſce quod co
Ticenlior autem cum ſuis prophetis diuinis & ſomniatoribus ignorare. Futurorum igitur ſcientia
Dli deo competit: ut dem uobis ait finem & patientiam: finem captiuitatis & patientiam laborum

præſentium ſiue ſpem futurorum: tunc inuocabitis me & ibitis hieruſalem: & orabitis & exaudiam

uos. Certe abſq; inuocatione & oratione captiuorum poterat implere dominus quod promiſerat:
ſed hortatur eos ad præces: ut quod promiſſum eſt mœreantur accipere. Quæretis me & inuenietis
cum queſieritis in toto corde ueſtro iuxta illud euangelicum. Petite & accipietis querite & inuenie
tis: pulſate & aperietur uobis. Secundum anagogen tandiu in feculi huius confuſione uerſamur ꝗ
diu requiem ſeptennarii numeri mœreamur accipere: & accœpta pœnitentia deus impleat quo
promiſit: & reducamur ad locum noſtrum eccleſiam. Idcirco enim dominus percutere uiſſus ẽ: ut
ſanaret: dabitq; nobis finem laboris noſtri atq; patientiæ: & inuocabimus eum: & reuertemur ad ec
cleſiam & orabimus & exaudiemur: queremus & inueniemus eum: cum toto corde queſienimus il-
lum: & tunc apparebit nobis. Quidam. Ixx. annos iuxta illud interprætantur: quod ſcriptũ eſt. Dies
annorum noſtrorum in ipſis. lxx. annis: qui cum fuerint expleti tunc ad dominũ reuertamur in to-

to corde noſtro & exaudiamur: & finis ſit laboris noſtri atq; patientiæ: nunc enĩ in umbra nos om

nia & imagine poſſidere.
C Et inueniar a vobis ait dominus exercituum.⁊ reducam captiuitatẽ veſtram: congregabo
vos de vninerſis gentibus ⁊ de cunctis gentibus ad que expulli vos:dicit dominus. Et reuerti
vos faciam de loco ad quem tranſmigrare vos feci:quia dixiſtis ſuſcitabit nobis dominus pꝛo/
phetas in babylone. Hec enim dicit dominus ad regem qui ſedet ſuper ſolium dauid:⁊ ad om
nem populum habitatoꝛem vꝛbis huius:⁊ ad fratres veſtros qui non ſunt egreſſi vobiſcum in
tranſmigrationem.hec dicit dominus exercitnum:eccè ego mittam in eis gladium famem ⁊ pe/
ſtem:⁊ ponã eos quaſi ficus malas que comedi non poſſunt eo ꝙ peſſime ſint.Et perſequar eos
in gladio fame ⁊ in peſtilentia:⁊ dabo eos in vexationem vniuerſis regnis terre:in maledictio/
nem ⁊ in ſtupoꝛem:⁊ in ſibillum ⁊ in oppꝛobꝛium cunctis gentibus:ad quas ego eicio eos:co qp
non audierunt verba mea dicit dominus:que miſi ad eos per ſeruos meos:pꝛophetas de nocte
conſurgens:⁊ mittens:⁊ non audiſtis dicitdominus:vos ergo audite verbum domini oĩs tranſ.
migratio quam emiſi de hieruſalem in babylonez.
CHucuſq; in ſeptuaginta non habetur quæ aſteriſcis prænotaui cætera eni ĩ quibus nel ſinguli uer
ſus uel pauca ab eis prætermiſſa ſunt uerba uictus tedio annotare nolui: ne faſtidium legemtibus tra
derem.pollicetur autem dominus his qui erant in tranſmigratione ꝙ poſt ſeptuaginta annos ca-
ptiuitatis reddire eos faciat de uniuerſis gentibus: & de cunctis locis ad quæ expullerit eos & capti
uitate laxata priſtinum ſtatum & patriam recipere. Et cum ego hæc inquit mea ſponte facturus ſim
& certo tempore redditurus: uos fruſtra decipiemini: ut putetis uos habere prophetas i babylone:
qui uobis falſa promittant: ita autem ſciatis nequaquam uos redditum nũc ſperare debere: ſed ædi
ficate domos: plantare pomaria accipere uxores & generare filios & multiplicari numero & tem p*
expectaxe

Super Mieremiam.

hſ expectare promiſſum. Audite quid dominus loquatur ad ſedechiam qui nunc regnat in hieruſalẽé:
un S ad omnes habitatores urbis eius: ideſt ad fratres ueſtros qui noluerunt meæ obedire ſententiæ:
Ää & babylonem migrare uobiſcum: ꝙ nequaquam captiuitatem poſſint effugere: ſed gladio fame:
d⸗ & peſte moriantur: & ponam eos quaſi ficus malas quas theodotion interprætatus eſt ſudrinas ſe⸗/
ln, cundas peſſimas:ſym machus nouiſſimas: quæ hebraice appellantur ſuarim:ſed ſcnptorum nitio ꝓ
Ni . media ſillaba ſiue littera alpha græcum delata inoleuit ut pro ſuarim legatur ſurim. Quomodo au
Ni autem cophinus ſiue calathus qui habebat ficus bonas primitiuas habuiſſe dicitur: ſic alter cophinꝰ
inn qui habebat ficus malas habuiſſe ficus nouiſſimas ſcribitu r. Et perſequar inquit eos qui nunc in hie
, ruſalem urbe uerſantur: gladio fame g& peſtilentia: ut primum obſidione confeſtim qui manere G&
N effe gere potuerunt diſpergantur in uniuerſas terras & exemplo ſint omnibus maledictionis: ſtupo
ris: & ſibilli & opprobrii ad quos ego eiciam uos: quia non audierunt uerba mea dicit dominus:
lad per ſeruos meos locutus ſum ad eos de nocte conſurgens: & mittens & nunquam monere ceſſaui:
chun ut imittarentur uos qui nunc in tranſmigratione ſecuro ocio perfruemini donec promiſſio domi-
geim ni compleatur: uos autem qui meæ obediſtis ſententiæ & regi uos babylonio tradidiſtis: audite ꝗ
dicturus ſum: & in hoc loco delirus interpræs ſomniat ruinam cæleſtis hieruſaleʒ: & ad eos prophe
ſactro tiam dirigi ſuſpicatur: qui in huius mundi babylonia regione uerſantur: quod bene fecerũt in hæc
tms corpora ſponte deſcendere: & in terra caldæorum ædificare domos: plantare pomaria: accipere
Sfnn uxores: filios generare boniſq; operibus reſtitui poſt ſeptuaginta annos in locum priſtinum: & ĩ cæ
Gorsbs leſti hieruſalem.Illos autem qui noluerint propria uoluntate ad terrena deſcendere hæc paſſuros
veinne quæ dominus ſedechiæ & eius populo comminatur: qui noluerint immitari fratres ſuos:nec ueni
re in babylonem: ꝙ mittat in eos gladium & famem & peſtem hoc eſt rerum omnium pœnuriam
numiie &c ponat:quaſi ficus peſſimas quæ pœnitus comedi non poſſunt: & perſequatur eos gladio ſempi-/

terno: & det in uexationem uniuerſis regnis terræ: quo ſcilicet nequaquam homines ſed demones

ne capti
ad fiãt aeriæ poteſtatis: & ſint apud cunctos angelos qui præſunt ſingulis prouinciis in maledictionẽ:
rodn & in ſtuporem & ſibillum & in opprobrium: cunctis gentibus: & hoc eos idcirco paſſutos quia uer
eſcenti ba prophetarum in cæleſti hieruſalem audire noluerint: qui eos hortabantur: ut ad terrena deſcen/
bbotum —H derent: & corpus humilitatis aſſumerent: & acta pœnitentia poſt uerum ſabbatiſmum locum pri-
dum ſtinum poſſiderent.hæc ille dixerit quæ cum audiunt diſcipuli eius & grunianæ familiæ ffercora:
— putant ſe diuina audire myſteria. Noſq; qui iſta contẽnimus quaſi pro brutis habent animantibus:
neiei & uocant. eo quod in luto iſtius corporis conſtituri non poſſumus ſentire cæleſtia.
— Hec dicit dominus exercituum deus iſrael ad acab filium culie:⁊ ad ſ. edechiam filium maa-
klm ſie:qui pꝛophetant vobis in nomine meo mendaciter: ecce ego tradam eos in mann Nabucho/
* donoſoꝛ regis babylonis:⁊ percutiet eos in oculis vr̃is:⁊ aſſumetur ex eis maledictio in omni
—K tranſmigratione inde que eſt in babylone dicentium. NDonat te dominus ſicut ſedechiam ? ſi⸗
n cut acab quos frixit rex babylonis in igne:pꝛo eo ꝙ fecerint ſtultitiam ſiue iniquitatem in iſrael
Geümd 7 mecati ſunt uxoꝛes amicoꝛum ſiue ciuium ſuoꝛum: locuti ſunt verbum in nomine meo men
R* daciter quod non mandaui eis ego ſum iudex ⁊ teſtis dicit dominuns.
c C Aiunt hebræi hos eſſe præſbyteros qui fecerint ſtultitiam: in iſrael & mecati ſunt uxores ciuium
umn n ſuorum quorum uni loquitur daniel: inueterate dierum malorum: & alteri ſemen chanaam & nõᷣ
bumm iuda ſpecies decœpit te & concupiſcentia ſubuertit cor tuum: ſic faciebatis filiabus iſrael:& ille mœ
tuentes loquæbantur uobiſcum. Sed non fihia iuda ſuſtinuit iniquitatem ueſtram. Quodq; pro⸗
rchn pheta nunc loquitur & locuti ſunt uerbum in nomine meo mendaciter: quod non mandaui eis: il-
Etrenn lud ſignificari putant:quod miſeras mulierculas quæ circunferuntur omni uento doctrinæ ſic de/
ſinnse cœperint: quo dicerent eis quia de tribu erant iuda: chriſtum de ſuo ſemine eſſe generandum: quæ
Iaacn illectæ cupidine præbebant corpora ſua: quaſi matres futuræ chriſti. Sed illud quod in præſentiarũ
biſcm dicitur quos frixit rex babylonis in igne uidetur danielis hiſtoriæ contraire. Ille enim aſſerit eos
mene ad ſententiam danielis a populo eſſe lapidatos: hic uero ſcriptum eſt ꝙ frixerit eos rex babylonis in
ſcnnes igne: unde & a plæriſq; ac pœne omnibus hebræis ipſa quaſi fabula non recipitur: nec legitur in ſy-
ecen nagogis eorum. Quid enim inquit fieri poterat ut captiui: lapidandi principes & prophetas ſuos
Nh h haberent poteſtatem: & magis hoc eſſe uerum affirmant: ꝙ ſcribit hieremias conuictos eẽ præſby/
en teros a daniele ſed datam in eos ſententiama rege babylonis: qui in captiuos ut uictor & dominus
brmt. habebat imperium. Quanti & de noſtro grege ſimiles acab & ſedechiæ prophetant in nomine do
mini mendatium & Raciunt ſtultitiam in iſrael: & mecantur uxores ciuium ſuorum? qui in eadem
mgver eccleſiæ ſunt urbe generati: quos uiros nabucodonoſor friget in igne peccati dicẽte oſeæ prophe
irut ta. Omnes adulterantes quaſi clibanus ſuccenſus a quoquẽte. Fœlix qui tollit iugum ab adoleſcẽ/
d tia ſua: q ſedet ſolus quia amaritudine repletus: poteſtq; dicere cum dauid: Non ſedi in cõſilio ma
balt lignantium & cum iniqua gerentibus non introibo. Quod intulit nũc propheta ego ſum iudex &
Euuſ teſtis dicit dominus hunc hẽt ſenſum. hæc quæ dico de duobus pſeudo prophetis qui loquuntur
⸗ uerbum in nomine meo mendaciter quod non mandauerim eis nequaq opinione cognoui. ſed .
rli ipſe ſcio uerba eſſe quæ celare nemo poteſt nec effugere mei iudicii ueritatem.
i⸗

CEt factum eſt verbum domini ad hieremiam dicens. Mſitte ad omnem tranſmigrationem

AV.iber. v. c. xix.

CEt ad ſemeiam neelamitem dices: quod ſequitur. hec dicit dominus deus exercituum de⸗⸗

us iſrael. ꝛo eo ꝙꝙ miſiſti in nomine tuo libros ad omnem populum qui eſt in hieruſalem in
ſeptuaginta non habetur. Rurſumqʒ addidere de ſuo:non miſi te in nomine meo.Et conſequẽ

ter iuxta oꝛdinem:⁊ ad ſophoniam filium Maaſie ſacerdotem:⁊ iteruʒ de hebꝛeo ad omnes ſa

cerdotes ac deinde hiſtoꝛia texitur:dominus dedit te ſacerdotẽ pꝛo ioiade ſacerdote vt ſis dux
ſiue pꝛeceptoꝛ ⁊ epiſcopus in domo domini ſuper omnem virum arrepticum ⁊ pꝛophetantem:
vt mittas eum in neruum ⁊ carcerem ſiue cuſtodiam ⁊ in catherectem quez ſymmachus
aquila ipſum verbuʒ hebraicuʒ poſuit. ⁊ nunc quare non increpuiſti hieremiam ana⸗//⸗
thotiteʒ:qui pꝛophetat vobis:quia ſuper hoc miſit ad vos in babylonem dicens longũ eſt ⁊ edi
ſicate domos ⁊ habitate:⁊ plantate oꝛtos ⁊ comedite fructuz eoꝛuʒ legit ergo ſophonias ſacer/

dos libꝛum iſtum in auribus hieremie pꝛophete.

Semeias de loco neelami qui interprætatur torrens cum rege ieconia ductus fuerat in babylonẽ

& prophetabat populo mendaciter ꝙ cæleriter eſſent hieruſalem reuerſuri. Fuiſſe autem eum pſeu
udo prophetam ſequentia hieremiæ uerba monſtrant Hæc dicit dominus ad ſemeiam neelamitẽ
pro eo ꝙ prophetauit uobis Semeias: & ego non miſi eum. quia igitur hieremias ad eos qui erãt in
babylone litteras miſerat dicens ædificate domos & habitate: plantate ortos & comedite fructũ eo
rum accipite uxores & generate filios & poſt alia iunxerat:non uos ſeducãt prophetæ ueſtri ꝗ ſunt
in medio ueſtri & diuini ueſtri ac deinde quia iſti falſo prophetant uobis in nomine meo & non
miſi eos dicit dominus: intelligens ſemeias ſub communi nomine pſeudo prophetarum contra ſe

ſcriptum: mittit litteras hieruſalem ad ſophoniam filium maaſiæ ſacerdotem: & ad reliquos ſacer-

dotes contra hieremiam: quare non increpetur a ſophonia ſacerdote? cuius officium eſt diſcernen
di inter prophetas: qui ſpiritu ſancto loquantur: qui contrario: & recludi iubeatur in carcere ut &
mendacii ſui pœnas luat: & populum ultra ſupplantare deſiſtat. ioiade ſacerdos fuit qui ioias poſt
interfectionem gotholie imperium tradidit: & interfecit ſacerdotes baal: hoc eſt ergo quod ſcnbit:
quare non immiaris ioiadem ſacerdotem & interficis hieremiam pſeudo prophetam. Dominus
enim te pro ioiade conſtituit: ut habeas curam templi & præcipue decernas qui ſancto ſpiritu lo-
quantur qui dæmonico. Diſcretiones autem ſpirituum dominicæ eſſe gratiæ: & apoſtolus memo
rat. Cur inquit non increpuiſti hieremiam anathotitem: quod ipſe mœrebatur quaſi pſeudo pro-

Pheta refert in prophetam: & præuenit mendatio ueritatem: unde & prudentiores putantur filii tæ
nebrarum filiis lucis in generatione hac. Nobiſq; agentibus pacienter & expectantibus miſerorum

ſalutem præueniunt hæretici & nos ſuo appellant nomine ducentes cæci cæcos in foueam. Miſſit
inquit ad nos in babylonem dicens longe eſt: hoc eſt omne quod dolet. quare aduerſum ſuum mẽ
dacium hieremias ſcripſerit ueritatem longe eſſe redditum: & poſt ſeptuaginta annos redituros in
hieruſalem: unde debere eos ædificare domos: plãtare pomaria: & comedere fructus eorum: accipe
re uxores: & facere filios quæ præteritus ſermo narrauit: quas litteras cum accepiſſet ſophonias ſa⸗
cerdos ad cuius fpecialiter nomen ſcriptæ erant legit hieremiæ quodammodo ſuggillans eum: &
ipſa increpans lectione quare auderet in babylonem talia ſcribere.
dicens. Hec dicit. dominus ad ſemeiam nèelamitem pꝛo eo ꝙ pꝛophetauit vobis ſemeias:⁊ ego
non miſi eum:⁊ fecit vos conſidere in mendacio idcirco hec dicit dominus:Ecce ego viſitabo

ſuper ſemeiam neelamitem ⁊ ſuper ſemme eius. Mon erit vir ſedens in medio populi huius:⁊

non videbit bonum. quod ego faciam populo meo ait dominus:quia pꝛeuaricatione locutus eſt
aduerſus dominum. s⸗

CPſeudo propheta ſemeias uere neelamites qui de torrente aliternas & turbidas aquas ſumpſerit

iraſcitur contra mendacium ſuum uera ſcripſiſſe hieremiam: & ad ſophoniam ſacerdotẽ mittit epi

ſtolas cut auſus ſit propheta ſcribere ueritatem: & cupit eum recludi in carcereʒ ne loquatur: ſopho

nias quoq; prophetam latenter accuſat dum legit epiſtolam mẽtientis: & accuſationem eius habe/

re ſe iactitat: quanto ma is ſceleris rei ſunt qui defendũt pſeudo prophetas: & mentientes fouẽt:&

aliorum malle inuenta ſua faciunt eſſe peccata. Audiat itaq; pſeudo propheta intelligat ſacerdos
quid per eum & ipſe audire mereatur. Hæc dicit dominus ecce ego uiſitabo ſuper ſemeiam. hoc do
minus loquitur non propheta ꝙ uiſitet ſuper ſemeiam neelamitem non in remedium ſed in ſuppli

8 . ”” . 2 . . . 22 5— —„ 5 0
tium mentientis: uxta illud quod ſcrniptum eſt: uiſitabo in uirga iniquitates eorũ: & in flagellis pec

cata eorum:nec ſolum ſuper pſeudo prophetam uiſitat ſed & ſuper ſemen eius omnes diſcipulos
quos ſuo errore decœpit: non erit inquit uir ſedens in medio populi huius: deleatur de ſanctoruʒ
conciliabulo ſtirps peſſima nec ſedeat in medio quieſcentium:qui cum ſtantibus ſtare non potuit:
nec audiuit illud: ſi ſtetiſſes in ſubſtantia mea. Cumq; dominus peſfectionem uirtutum omnium fi-
nito ſeptẽnario tempore promittat: ille non uidebit bonum quod ſibi in præſenti tempore uen/

dicabat: hoc autem totum ſiet quia præuaricationem locutus eſt aduerſus dominum ut diceret iã
ſolutã peccatorum captiuitatẽ: reuerſuros in hieruſalem: quibus apoſtolus comminatur iam ſatura

ti eſtis. Iã diuites facti eſtis:ſiue uobis regnatis. Et ut regnaretis ut & nos regnaremꝰ uobiſcũ. Amẽ.

FINIT

88☛

—

Nerrindehn
eamenenn en
Deiam herimnt
Meorqietih
weclitefcki e
err ekngun
mmemeo &non
etaumcontat⸗
Unlignos luen
umetkchiſtemen
in cacere ut
inqgi idin po
Mam. Doming
innohinnb/
Aokolu mene
Gnmnfli
mumiedi
ginſemn M
detium undi
Dnos Ndiu
ämennmin
iggilren

uſmngretn
isſeneinstt
rtco niſtnn
opuli hins:
ne eutust

das ſunpen
etdote minit
loquamn p⸗
jonem auhie
mtienm inind
nellgn ſcendor
emuun hoid
din inſyl,

uper MWieremiam.

FINITLIBERQVINTVS. TNCIPDIT PROLOGVS IN SEXTVM. Z

Aömnnn man

— —

ο poſitum ut ꝗuis breuiter tamẽ multa dicamus: Vnde & præſens ſex

bit: quas iudæi putant & noſtri iudaizates in cõſumatione mundi eẽ
ÆW& complendas: Necdum. miſub zorobabel poſſunt expletas conuince-

S re. Nos aut ſequentes auctoritatẽ apoſtolorum & euangeliſtarum
EEE N & maxime apoſtoli Pauli:quicquid populo iſrahel carnahiter repro-
mittitur in nobis ſpiritualiter cõpletũ eſſe monſttemus: hodiæq; cõ

hoc: ut cum illi nosq; credamus xpᷣm dei filium repromiſſum: & ea 6
RD,WONDEEunt ſub xpo: a nobis expleta: ab illi lenda dica igi
. VNſunt ſub xpo: a nobis expleta: ab illis explenda dicantur. Qui igitur

Nxpm ueniſſe iam credimus neceſſe eſt ut ea ꝗᷓ ſub xpᷣo futura dñr ex-
RNWI bpleta doceamus. Noſq; eẽ filios habraam de quibus ſcriptum eſt. Po
Stens eſt deus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios habraam:ad quem facta
eſt repromiſſio. Et in ſemine tuo benedicentur oẽs gẽtes: Quaʒ benedictionẽ uas ellectionis in xpo
expletam docens: non dixit inqt in ſeminibus: ſed in ſemine qui ẽ xps. Ora igitur frater Euſebi do/
minum ieſum xpᷣm: ut eodem labore & ſpũs gratia quo aliorum prophetaꝶ & præcipuæ Eſaiæ re/
promiſſiones interprætati ſumus:huius prophetæ explanare ualeamus. Qui quantü in uerbis ſim//
plex uidetur & facilis tantum m maieſtate ſenſuum proſfundiſſimus eſft.

HAEScribe tibi oĩa verba que loquutus ſum ad te in libꝛo. Ecce.n. dies veninnt dicit dñs ⁊
R . conncrſionemn populi mei iſrahel ⁊ iuda ait dominus:⁊ conuertam cos ſiue ſedere fa/
HRAHIIſciam int erra: quam dedi patribus eoꝛum ⁊ poſſidebunt eam.

C Promittentibus in babylone pſeudo ꝓphetis cito populum qui cũ ieconia captus fuerat reuerſu

rum: & Anania filio azur in hieruſalem eadem prædicante: hieremias propheta & illud quidẽ futu
rum aſſerit:non intra biẽniũ ut illi mentiebantur ſed finitis. Ilxx. annis. Et nunc iubetur in libro ſcri-
bere & memoriæ tradere quæ dñs futura pᷣnuntiet. Ex quo manifeſtu eſt nequaqᷓ uicinum tempus
eſſe uaticinii ſed multa poſt tempora hæc explenda qn ifrahel & iuda reuerſuri ſunt in terrã ſuam.
& implendũ illud quod Ezechiel ꝓphetauit: duas uirgas ſibi pariter copulandas. & imperatuꝶ da/

uid regem de quo ſcribit: Et ſeruus meus dauid rex ſup eos. & paſtor unus erit oĩum eorum. Si quid

igitur in illa prophetia diximus: & in præſenti loco intelligendum eſt: præſertim cum eadem & eo
tempore Ezechiel in babylonæ: & hieremias in hieruſalem prophetauerint.
CEt hec verba q locutꝰ ẽ dñs ad iſrahel ⁊ ad iudã:qm̃ hec dicit dũs.vocẽ terroꝛis ſiue timoꝛis
audiuimꝰ:foꝛmido ⁊ ñ ẽ pax nterogate ⁊ videte ſi generat maſculꝰ.Quare ergo vidi viri oẽs
manus ſuper lũbos ſuos quaſi parientis?⁊ conuerſe ſunt vniuerſe facies quaſi in auruginem.
CPrimum triſtia nuntiantur ut poſt malorum magnitudinem læta ſuccedant. Gratior quippe eſt

ſanitas egrotatione depulſa: & doloris magnitudo in magnitudinẽ uertitur gaudiorumj. Quod

autem dicit hoc eſt: tantus erit timor tantaq; formido ut fugata pace bellis & ſanguine omnia com
pleantur:& uiros quoq; (quorum proprium eſt contra aduerſarios dimicare muliebris timor obti
neat. manuſq; nequaqu ad arma ad renes tenendo conferant. quaſi ſi mulier pariens illia lũboſq;
contineat. unde & cunctorum facies uertentur in auruginem: pauorem cordis uultus pallore teſtan
te. Quidam hunc locum ſecundum tropologiam ſic interprætantur ut putent illud teſtimonium
a timore tuo domine concepimus & harturiuimus & peperimus ſpiritum ſalutis tuæ fecimus ſup
terram: & illud apoſtolicum in quo dicit. Filioli mei quos iterum parturio donec chriſtus forme/
tur in uobis. Huius exẽplo comparant quod maniſeſtũù eſt non ad terrorem ſed ad gaudium perti/-
nere. cum præſens ſcriptura uaſtationis iſrahel & ruinæ tempus ſignificet.
CShe qꝛ magna dies illa nec eſt ſimilis eius:tẽpuſqʒ tribulatiõis eſt iacob ⁊ ex ipſo ſaluabit᷑
CPrædicit tempus miſeriæ ut inferat tempus gaudii. Cum inquit tanta præceſſerint mala ut dolor
uirorum omnium dolori parturientis ſœminæ comparetur: tamen tempus tribulatiõis iacob hoc

eſt populi dei:mutabitur in proſpera: & ex ipſo quoq; ſaluabitur ſubauditur tempore de quo ſermo

proceſſerat: Iacob autem duodecim tribus intellige quæ nequaquã ſub zorobabel ut nonnulli fal/
ſo putant:ſed de euangelica uocatione ſaluatæ ſunt.
C St erit in die illa ait dominus exercituum:conteram iugum eius de collo tuo? vincula illius
diſrumpam:⁊ non dominabuntur ei amplius alieni:ſed ſeruient ſiue operabuntur domino deo
ſuo ⁊ dauid regi ſuo quem ſuſcitabo eis.
CIſte ẽ dauid:cuius & euangelium meminit daturum ſe nobis ut ſine timore de manu inimico/
rum noſtrorum liberati ſeruiamus illi. In ſanctitate & iuſtitia coram ipſo omnibus diebus noſtris:
quomodo enim primus Adã & ſecundus Adã ſcribuntur iuxta corporis ueritatem: ſic & dauid do
AA

EE ROLIXITAS uoluminis hieremiæ prophetæ uincit noſtrum pro⸗

uHn tus liber cõmentarioꝶ in hieremiam promiſſiones myſticas cõtine

4 . . . —
pleri. Nec inter ludæos & chriſtianos ullum aliud eſſe certamen niiſi

EXPLICIT PROLOGVS INCIPITLIBER EIVSDEMSEXIVS. CAPITVLVM. XXX.
RN Oc verbum quod factũ eſt ad hieremiã a domino dicens Bec dicit dnñs deus iſrahbel.

Liber. vi. c. xxx.

minꝰ atq; ſaluator: qaiuxta carnẽ ex dauid totũ in ſancta maria conferente qcꝗqd fuit ex ſtitpe dauid
& habente originẽ atq; conceptũ de ſpiritu ſancto: qdq; ait conteram iugum eius de collo tuo: & uĩ
cula illius diſrumpam? Non dubium quin ſub typo Nabuchodonoſor de diabolo ſentiendũ ſit.
CTu ergo ne timeas ſerue meus iacob ait dominus:neq; paueas iſrabel:quia ecce ego ſaluum
te faciam de terra longinqua ⁊ ſemen tuum de terra captiuitatis eoꝛum: ? reuertetur iacob ⁊z
quieſcet.? cunctis afluer bonis.⁊ non erit quem foꝛmidet quoniam tecum ſum:ait dominus vt
ſaluem te. Saciam enim conſumationem in cunctis gentibus in quibus diſperſi te.te autem
non faciam in conſumationem ſed caſtigabo ſiue erudiam te in indicio vt non tibi videaris in/
noxius ſiue ⁊ mundans non mundabo te. S “
CHæc pericope in. lxx. non habetur: & in pleriſq; codicibus uul gatæ editionis ſub aſteniſcis de theo
dotione addita eſt. Pollicetur autem ſermo diuinus & familiarẽ uocat ſeruum ſuuz Iacob: & iſrahel
ſicut Habraam Iſaac & Iacob uocantur ſerui dei. Moyſes quoq; & alii prophetæ & apoſtolus Paulus
in principio epiſtolarum ſuarum hoc titulo glonantur: ut & duæ & decẽ tribus.i.duodecim ſciunt

ſe de terra longinqua eſſe ſaluandos & ſoluendam captiuitatem reddendamq; pacem: & omni eos

replendos habundãtia: iuxta illud quod in pſalmo dicitur Fiat pax in uirtute tua & habundantia in
turribus tuis. Hoc autem erit quia præſentia domini perfruentur quando & gẽtes aduerſariæ quæ
eos cœperant diſperibunt & iſti liberabuntur ex gentibus: docetq; eos nequaquã poœrne ſed erudi/-
tioni traditos ut iudicarentur quaſi proprii. non perderentur quaſi alieni. Qui enim non credit iam
iudicatus eſt. hoc eſt præiudicatus in interitu Quod autem intulit. =
CAt non tibi videaris innoxius ſiue iuxta Symachuʒ:⁊ mundans non mundabo te vel iuxta
aquilam cum te erudiero per iudicium:nequaq́; inocentem faciam. “

CIIlud ſigniſicat:ꝙ omnis mundus indigeat milericordia dei. & nullus ꝗᷓuis ſanctus ſit: ſecurus per·

gat ad iudicem contta nouã ex ueteri hæreſi: quæ putat in iſto ſeculo & in iſta carne mortali anteꝗᷓ
coruptiuum hoc induat incoruptionem & mortale induat imortalitatem: perfectionẽ eſſe in quoqꝗᷓ
& omnes ſimul iuſtum poſſe implere uirtutes.

CQuia hec dicit dominus inſanabilis fractura tua peſſima plaga tua.non eſt qui iudicet indi/

cium tuum ad alligandum curationem tuam:vtilitas non eſt tibi. Omnes amatoꝛes tui obliti

ſunt tui.te non querent. Plaga enim inimici percuſſi te caſtigatione crudeli ſine foꝛti.pꝛopter

multitudinem iniquitatis tue dura facta ſunt ſine multiplicata ſunt peccata tua. Quid clamas
ſuper contritione tua: Inſanabilis eſt doloꝛ tuus pꝛopter multitudinem iniquitatis tue.⁊ pꝛo/
pter dura peccata tua feci hec tibi. “ èè èMDc
CQuaſiad ſpetioſam mulierem loquitur. cuĩ ſupra dixerat. Caſtigabo te in iudicio ut non tibi ui/
dearis inoxius ſiue innoxia: & per metaphoram ad hieruſales: ꝙ dei iudicio peſſime uulnerata ſit &
nequaꝗᷓ alio niſi ipſo qui percuſerat poſſit curante ſanari. Non eſt ait dominus qui iudicet iudiciuzʒ
tuum: nec altiſſimo uulneri cutem cicatricis obducere. Quocumq; te conuerteris utilitas non eſt ti/
bi:quia offendiſti eum qui uerus & ſolus eſt mœdicus. Omnes amatores tui obliti ſunt tui: uel ſacer
dotes uel principes aut certe angelorum præſidia: quibus priuſqᷓ offenderes dominum uallabaris:
te non quærent facientes contta apoſtolum: qui quærebat credentes & non ea quæ erant credenti-
um. Plaga enim inimici percuſſi te caſtigatione crudeli. Aliter amicus aliter inimicus percutit aliter
pater aliter hoſtis.ille cedit ut corrigat. Iſte pcutit ut occidat: unde & ꝓpheta lachrimabiliter dicit.

Domine ne in furore tuo arguas me neq; in ira tua corripias me. Hoc autem factum eſt quia pro/

pter multitudinem iniquitatis tuæ dura facta ſunt peccata tua: Quodq; ſequitur Quid clamas ſu/
per tontritione tua.Inſanabilis eſt dolor tuus propter multitudinem iniquitatis tuæ. in ſeptuagin-
ta non habetur: uidelicet quia ſecundo dicitur propter multitudinem iniquitatis tuæ & dura pecca
ta tua. Et qui ſcribebant a principio additum putauerunt. Et eſt ſenſus. ut inimici te plaga percute/
rem ut cederem caſtigatione crudeli fecit multitudo iniquitatis tuæ: & dura peccata tua: quæ ſana/
ri non poterant:miſi mordaciſſimo puluere & ardenti cauterio & ferro acutiſſimo quo putridas car
nes & inſanabiles amputarem. Et tantum propter multitudinem iniquitatis tuæ feci hæc tibi: non
mea uoluntate ſed medicinæ ratione cogente.

Pꝛopterea omnes qui comedunt te deuoꝛabuntur:⁊ vniuerſi hoſtes tui in captiuitatem du

centur:⁊ qui te vaſtant vaſtabuntur cunctoſqʒ pꝛedatoꝛes tuos dabo in pꝛedam Obducam eni

cicatricem tibi ⁊ vulneribus tuis ſanabo te dicit dominus.Quia eiectam ſine diſperſam voca/
uerunt te ſyon.hec eſt que non habebat requirentem.

CEt ſub ꝛorobabel hæc facta cognoſcimus quando aſſyrios hoc eſt uaſtauere babylonii
atq; caldæi. Et rurſum babylonios & caldæos mœdi perſeꝗ cœperut & babylon deſtructa ẽ. Tunc

ſyon cœperit habere dominum requirentem & obducta eſt cicatrix uulneribus illius: & ſanata eſt a
plagis ſuis. Quod plenius atq; perfectius completur in chriſto. =G
Bec dicit dominus Ecce ego conuertam conuerſionem tabernaculoꝛuʒ iacob:⁊ tectis ſine ca
ptiuitati eoꝛum miſereboꝛ: ⁊ ediſicabitur ciuitas in excelſo ſuo ⁊ templum iuxta oꝛdinem ſuum
fundabitur:⁊ egredietur de hijs vox lauſq; ludentium. Et multiplicabo eos ⁊ non mnuenti.
uodqʒ

Chec

Anaß⸗
ſjcs⸗
Polantenn
gſecnact⸗
lastun

C (orun

las mexe
Pfeniusan
Ultas inen
Pluen iu⸗
inecckel
thodrur
cauitpoj
ſunt uend
turquo
fuerunt⸗
perſumo⸗
kothuud.
(ioeiusp
Pnerinn
Cictiut⸗
elpaten
CEcen
guertetin
ſuno die
Clardo
Gleote
Plence
Adecn
nna
dene

ceteſſ.
musdo

guiemſ
CSr
leute
CRid
grecnn

Pptumk
Uſont.

perlite
Polusin
benier
Veniet le
bordoin
ſocio
bebente
meiſ
t⸗
C

oemnie
ndnnin
l

pelinn

unsen
mnamn

„

kingu;

ickriͤ-
icliei

rorer.

Schmas
A

Cntin⸗
nermult
cttini;
noncti
mielier
laban
rcenti
italieer
itetdict
nianio/
lamast
piungn
lunaher
apenm
qu
idu
etbi

Nem N,
m in
n ſoer

hfori
4 3 Iun.
nel

Super Mieremiam

Quodq; ſeqnitur. Et gloꝛiſicabo eos ⁊? non attenuabo eos in. lxx. non habetur Et erunt inquit
filij eius ſicuti a pꝛincipio ⁊ cetus coꝛam me permanebit.Et viſitabo aduerſum omnes qui tri-
bulant eum. Et erit dux eius ex eo: ⁊ pꝛinceps de mecddio eius producetur. Et applicabo eum z

aſcendet ad me. Quis enim iſte eſt qui applicet coꝛ ſuum:vt apꝛopinquet mihi ait domi⸗/

nus: Rurſũq; quod in hebꝛaico non hẽtur.Et eritis mihi ait in popuiũ ⁊ ego ero vobis ĩ vñʒz.
CQuorum typus præceſſit in zorobabel & ezra quado reuerſus eſt populus & cœpta ædiſicari ciui
tas in excelſo ſuo templi. quia obſeruari religio & cætera quæ ipſius ezræ uolumine continentur:
Plenius auũt atq; perfectius in domino ſaluatore apoſtoliſq; completum eſt: quando ædificata eſt ci
uitas in excelſo ſuo.de qua ſcriptum eſt. Non poteſt abſcondi cimitas quæ in monte ſita eſt: & tem/
plum iuxta ordinem ſuum: cerimoniaſq; fundatum ut quicquid in priori populo fiebat camaliter.
in eccleſia ſpiritaliter compleretur. Tunc egreſſa eſt laus ſiue gratiarum actio. Hoc enim ſignificat
thoda. ut omnes apoſtoli dicerent gratia uobis & pax. uoxq; ludentium non illo luſu quo mandu-
cauit populus & bibit & ſurexit ut luderet:ſed ſicut coram arca domini luſit dauid: & multiplicati
ſunt & non iminuti ut totus orbis crederet in dominum ſaluatorem: & glorificati ſunt ur implere/
tur quod ſcriptum eſt. Glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei: Fuerintq; fili eius hoc eſt apoſtoh ſicut
fuerunt a principio Habraam Iſaac & Iacob principes populi iſraelitici. Tunc uiſitauit dominas ad
uerſum omnes qui tribulauerunt populum dei aduerſarias uidelicet poteſtates Et fuit dux eius ex
eo:Haud dubium quin dominus & Saluator ſecundum carnẽ ex genere ifrahel. Et princeps de me
dio eius productus eſt. Applicauit euz pater ad ſe & acceſſit ad eum ut diceret filius. Ego in patre &
pater in me quia nullus poteſt ſic cor ſuũ applicare deo nec ita ut filius patri eſſe coniunctus. Qdqʒ;

dicit iuxta.lxx. Et eritis mihi in populum & ego ero uobis in dominum: cernimus opere completù

ex parte in iſrahel: & ex roto in gentium multitudine.
CEcce turbo domini furoꝛ egrediens:pꝛocella ruens in capite impioꝛũm conquieſcet. Mon
auertet iram indignationis dominus.donec faciat ⁊ compleat cogitationem coꝛdis ſui:in nouiſ
ſimo dierum intelligetis a.
CTurbo furoris domini & procella ruens atq; tempeſtas requieſcet in capite eorum uel demonum
uel eorum qui dei filium blaſphemauerunt & non auerter iram indignationis ſue donec fiat & cõ-

pleat cogitationem cordis ſui:& circundetur exercitu hieruſalem & pœnitus deleatur. Quomodo
autem artifex non poreſt intelligi niſi opere completo: nec medicinæ induſtria niſi poſtꝗ fuerit ſa-
nitas conſequutata cum euerlſio fuerit in hieruſalem & prioris populi abiectio non intelligent cre

dentes ꝙ repulſio iudæorum noſtræ ſalutis occaſio ſit.
Ntempoꝛe illo dicit dominus ero deus vniuerſis cognatiombus iſrahel:ſiue ge/⸗
neri ifrahel.⁊? ipſi erunt mihi in populum.
PA WNiſi cogitatio domini fuerit impleta & furor eius requieuerit ſuper impioruʒ ca
put uniuerſitatis dominus cognationibus iſrahel deus eſſe non poterit: Hoc auteʒ di

G cit Reliquiæ quæ ſaluæ factæ ſunt:ꝙ ſi opponitur nobis id quod dictum eſt ero deꝰ
—MIgeneri ifrahel. ſiue uniuerſis cognationibus iſrahel aſſumam? exemplum Si filii eſſe
tis abraæ faceretis opera patris ueſtri. Et apoſtolus ſcnbit uidete iſrahel ſecunduz carmem ex quo do
cet eſſe alium iſrahel ſecundum ſpiritum. Ille igitur iſfrahel eſt qui mente cernit domini. ſiue rectiſſi-
mus domini eſt: & huiuſcemodi iſrahel erit populus dei. .

=

C Hec dicit dominus.Inuenit gratiam in deſerto populus qui remanſerat gladio vadat ad re/

quiem ſuam iſrahel. LXX. .
Sic dicit dominus Inueni callidum in deſerto cum his qui perterant gladio. JIte ⁊ no/⸗
lite interſicere iſrahel.
CRidicule latini codices in hoc loco ambiguitate uerbi græci pro callido lupinos interprætati ſũt
græcum utrumqʒ ſigniſicat. quodq; & ipſum non habertur in hebreo. Eſt enim ſcri-
ptum hem quod aquila Symachus & theodotion hKaooc eſt gratiam interpræta-
ti ſunt. Soli ſeptuaginta poſuerunt callidum putantes ultimam litterã. m. eſſe. Si eni legamus hen
per litteram.n. gratia dicitur ſi. p.m. calor interprætatur. Eſt autem ſenſus iuxta hebraicum. Cum po
pulus iudæorum qui romano remanſerit gladio uel certe iram furons domini potuerit euitare: in
uenier gratiam in deſerto gentium: ut intra turbam nationum in eccleſia ſaluetur. unde uadet & in
neniet requiem ſuam iſrahel: quam ſemper ſperauerat quam ei prophetarum promiſerant uaticinia
Porro iuxta ſeptuaginta hæc intelligentia eſt? Dominus inuenit callidos atq;ʒ uiuentes apoſtolos
& ſocios eorum inuentos in deſerto gentium inter eos qui infidelitate ſua interfecti fuerant. nec ha
bebant calorem uitæ. unde præcipitur angelis & hiis qui in miniſterio dei ſunt ne omnes interfici/-
ant ne iſrahel pœnitus deleatur: diciturq; eis. Ite & nolite interficere iſrahel. Sint aliqui qui uiuant.
Sint ꝗ caleant ardore fidei. Sint ꝗ frigus inſidelitatis & mortis effugiãt quos dñs inueniat ĩ deſerto
CLonge dominus apparuit mihi ſiue ei:⁊ in caritate perpetua dillexi te ideo attraxi te. miſe⸗
rans.Rurſũq; ediſicabo te ⁊ ediſicaberis virgo iſrahel:adhuc ornaberis trmpans tuis ſiue

¶.iber. vi.c.xxxi.

aſſumes tympana tua:⁊ egrẽdieris in choꝛo ludẽtium:adhuc plantabis vineã in montibus Sa
marie:plantate pomaria ⁊ vindemiate. Etenim dies in qua clamabunt cuſtodes ephraiʒ. Sur
gite ⁊ aſcendamus in ſyon ad dominum deum noſtrum.
CQuia offenderat iſrahel dominum & dixerat non habemus regem niſi cæſarem. Et uenite in-
terficiamus eum & noſtra erit hereditas: & longe receſſerat adeo: propterea dominus poſt multum
tempus apparuit ei.non tempore zorobabel & eſdræ poſtquã rurſum capti ſunt ſed ĩ charitate ppe
tua dillexit eum quæ nullo fine delebitur: & atraxit eum miſerans. Nequaquam enim merito ſed
clementia ſaluatus eſt. Rurſumq; ait ædificabo te & ædificaberis uirgo iſrahel:hoc proprie intelli/
gamus in eccleſia. Delirant autem qui auream atq; gẽmatam ſuſpirant hieruſalem ſuam auariciam
in miniſterio uerbi domini conſecrantes: adhuc ornaberis tympanis tuis ut canas domino in eccle
ſis omni in te malorum operum carne conſumpta. Et ingredieris in choro ludentium cuʒ gentiũ
turbis plantabis uineas tuas in montibus ſamariæ: nequaquam in uallibus & humilibus locis ſed
in montibus ſamariæ qui poſt captiuitatem populi iſrahel ab alienigenis poſſeſſi ſunt: quibus dici
tur plantate plantaria & uindemiate. Tunc fuit dies domini in qua clamauerunt cuſtodes ſamariæ
ymo quid clamant in monte ephraim. Surgite qui iacetis humilia relinquite: uictimarum hoſtias

ſpernite. Sacriſicium domino ſpiritus contribulatus. Aſcendamus in ſyon hoc eſt in eccleſiam ubi

eſt ſpeculatio & intuitus dei: Cumq; fuerimus in ſyon ymo aſcenderimus ad eam aſcendemus pari
ter ad dominum deum noſtrum.
CAQuia hec dicit dominus.Exultate in letitia iacob:⁊ innite contra caput gentium perſonate.
canite ⁊ dicite.Saluum fac populum tuum reliquias iſrahel.
CSigniſicanter non totus ſaluatur iſrahel ſed reliqæ iſrael præcipiente domino atq; dicente. Exul/
tate in lætitia qui eſtis de iacob & inite: ad caput gentium referentes cuncta. Cui cauda condã uer-

ſa eſt in eaput:perſonate canite & dicite. Saluum fac deus populum tuum: quem populum? utiq; re

liquias iſrael quæ ſecunduz electionem ſaluæ factæ ſunt. de quibus & Paulus aſſumens teſtimoni-
um iſaiæ loquitur. Niſi dominus Sabaoth reliquiſſet nobis ſemen ſicut ſodoma eſſemus. & ſicut go
morra ſimiles fuiſſemus. Ecce ego adducã eos de terra aquilonis & cõgregabo eos ab extremis ter
ræ Quodq; ſequitur in ſolemnitate phaſæ. & generabit filios multos in hebraico non habetur: ſed
in. Ixx. tantum legitur pro quo apud hebreos ſcriptum eſt.
C Znier non erunt cecus ⁊? claudus. ⁊ pꝛegnans ⁊ pariens ſimnl congregantur reliquie
populi ifrahel.
CPer apoſtolos & p apoſtolicos uĩiros de ꝗbus ſupra legimus Clamabunt cuſtodes in monte. && ꝗ
bus præcipitur Perſonate. canite & dicite: ut ſaluæ fiant reliquiæ iſrahel. Ipſe quoq; dũs pollicetur:⸗
ſe reducturum eos de terra aquilonis qui eſt uentus duriſſimus. nomine autem dextræ uocatus. de
incredulitate de frigore dominicæ caritatis. Et congregare eos ab extremis terræ non in alio tem/
pore ſed in ſolẽnitate phaſcæ hoc eſt feriis dominicæ paſſionis quando crucifixus dominus eſt im

pletumq; illud quod ipſe in euangelio repromiſit. Cum exaltatus fuero a terra omnia traham ad
me. Tunc generauit multum populum ut illud impleretur eſaiæ quia nata eſt gens ſemei. Vno enizʒ

die tria milia: altero quinq; millia crediderunt: Quodq; in hebraico ſcribitur: inter quos erunt clau
dus & cecus & prægnans & pariens ſimul eccleſia magna reuertentium huc:ꝗᷓꝗᷓ iuxta litteram im//
pletum ſit quod ceci uiderint. claudi ambulauerint: tamen melius iuxta intelligi po
teſt ꝙ qui prius erant ceci perfidia poſtea crediderint ſaluatori. & qui claudi quibus quondam lo⸗

quebatur Elias: uſq; quo claudicatis utroq; pede:poſtea uiderint & populus ambulauerit qui ſede/

bat in tænebris & umbra mortis magnum lumen aſpexerint claudiq; cucurrerint & prægnãs pepe
rerſ filios eccleſia magna reuertentium ad fidem. Iudæi putant hoc eſſe completum quando ſub
ezra poſt diem phaſcæ ægreſſi ſunt de babylõe ut reuerterentur hieruſalem in quo typus fuit & nõ
ueritas Neq;.n. illo tpe uniuerſa quæ legimus & lecturi ſumus fuiſſe cõpleta poterunt approbare.
CIn fletu venient ſiue egredientur in miſericoꝛdia reducam eos per toꝛꝛentes aquarum
in via recta. ⁊ non impingent ſiue non errabunt in ea quia factus ſuʒ iſrahel pater ? eprhaiʒ
pꝛimogenitus eſt.
Si iuxta hebraicum legerimus in fletu uenient:hoc indicat iabu. Dicemus ꝙ interdum & nimii
gaudii fletus inditium ſit: iuxta illud lachrymo gaudio. Sin autẽ iuxta ſeptuaginta qui dixerunt in

fletu egredientur & in miſericordia ſiue in conſolationem reducam eos illum ſenſum ponemus.

qui & in pſalmis dicitur: Euntes ibant & flebant portantes manipulos ſuos: Fleuerunt enim quan-
do captiui ducti ſunt: & conſolationem maximam receperunt quando miſericordia domini ſunt
reducti. Et adduxit eos dominus per apoſtolos & apoſtolicos uiros plenos aquarum & largiſſi⸗

mi fluminis in uia recta uidelicet fidei non in perfidia iudæorum. Et nunquid impingent in ea qa

ceci eſſe ceſſarunt quibus quondam dictum eſt. Si ceci eſſetis non haberetis peccatũ. Nunc uero ꝗa
dicitis uidemus peccatum ueſtrum manet. Poſſumus uiam rectam & chriſtum intelli gere: in qua
quicunq; ambulauerit non impingetFactus ſum iſrahel pater qui reductus eſt. & ephraim primo
genitus meus eſt: Vbi enim quondam habundauit peccatum ſuperhabundauit gratia Ephraim
autem in

— 0——

—. — – ⏑ ——ũ— »oe — .. –⅝ſ.

—— — —

ug

irn,
mIm
N
udd
zl,
än
0 inege
Wgeni
bate
ui
ſmne
mbokr
kn
madui

ſſonate.

e Eul⸗
ndien
mengn
WEIRZ
Aimng
wenunt

enrkel
feliie

oone
WUlcemn
–
nien/

mmd/

èð

Super Mieremiam.

autẽ in typo eſſe populi de gentibus congregati ſcriptura teſtatur. Fuit enim poſterior filius loſeph
& ſurripuit primogenita manaſſæ: qui natura primitiuus erat. ſed myſterio crucis decuſatis mani⸗
bus qui ſtabat ad ſiniſtram Iacob dextræ manus eius ſuſcepit benedictionem: Et qui ſtetit ad dexte
ram ſiniſtra benedictus in ſecundum redactus eſt graduz. Et quomodo lacob Eſau: ſic ephraim ma
naſſeæ rapuit primogenita: Omniſq; populus decem tribuum uocatus eſt ephraim: quia hieroboaz
filius nabath ex hac tribu regnuʒ primum obtinuit in ſamaria.
CAudite verbum domini gentes ⁊ annunciate in inſulis que pꝛocul ſunt? dicite. Qui diſper/
ſit iſrael congregabit eum. ⁊ cuſtodiet eum ſicut paſtoꝛ gregem ſuuʒ:quia redemit dominus Ja
cob ⁊ liberauit eum de manu potentioꝛis ſen foꝛtioris:⁊ venient? laudabunt in monte ſi von et
conſfluent ad bona domini ſuper frumento vino ⁊ oleo ⁊ fetu pecoꝛum ⁊ armentoꝛum.erit ani⸗
ma eoꝛum quaſi oꝛtus virginis ſiue quaſi lignum fructiferum ⁊ vltra non eſurient: Tunc leta/
bitur uirgo in coꝛo ſiue virgines ⁊ iuuenes ac ſenes ſumul.Et conuertam luctum eoꝛum in gau⸗

dium ⁊ conſolaboꝛ eos ⁊ letiſcabo a doloꝛe ſuo ? inebꝛiabo aiam ſacerdotum pingucdine· ſiue

ſilioꝛum leui ⁊ populus meus bonis meis adimplebitur.ait dominus
C Perſpicue uocatio gentium demonſtratur ſcriptura dicente audite uerbum domini gẽtes & an
nuntiate in inſulis quæ procul ſunt & dicite. Quid annuntiat in inſulis quæ procul ſitæ ſunt? ꝙ
dominꝰ qui diſperſit iſrahel ipſe congregabit eum. Nequaqᷓ ut diſpergerentur potentiæ fuit aduer
ſariorum ſed domini uoluntatis: & cuſtodiet eum ſicut paſtor gregem ſuum, Paſtor enim bonus
ponit animam ſuam pro ouibus ſuis. quia redemit dominus Iacob præcio ſanguinis ſui & libera-
uit eum de manu potentioris ſiue fortioris:per quæ oſtẽduntur fortiores aduerſariæ poteſtates na
tura fragilitatis humanæ: Et quantum in utriſq; uiriuʒz eſt illas fortiores eſſe natura. Sed nos forti o
res fide:ſi tamen mereamur liberari ab eo.qui poteſt alligare fortẽ & domum eius dirripere. Et ueni
ent inquit:haud dubium quin liberati de manu potentium: & laudabunt liberatorem ſuum in mõ
te ſyon hoc eſt in eccleſia: & confluent ad bona domini. rerum omnium habundantiam. quæ non
frugibus & cibis carnis iſtius ſed in uirtutũ uarietate ſentitur. Super frumento inquit uino & oleo
de quo conficitur panis domini: & ſanguinis eius impletur typus & benedictio ſanctificationis oñ
ditur: dicente ſcriptura. unxit te deus deus tuus oleo læticiæ præconſortibus tuis: & fœtu pecorum

qui in eccleſia ſimplices ſunt. & armentorum quæ cornuta ſunr: & aduerſarios uentilant. Attamen

ſciamus benedictiones has nequaquam ad corpus ſed animam pertinere. Sequitur eritq; anima eo

rum quaſi ortus irriguus:ſiue quaſi lignum fructiferum: quod plantatum eſt ſecus decurſum aqua/

rum & paradiſus domini in delitiis & ultra non eſurient. Nequaquam ea eſurie de qua ſcriptum
eſt Beati qui eſuriunt & ſitiunt iuſtitiam ſed ea quæ ſaturitate mutatur: & rerum omnium excludit
pœnuriã. Tunc lætabitur uirgo in choro de qua ſcribit apoſtolus. Diſpondi enĩ uos uni uiro uirgi
nem caſtam exhibere chriſto. Et iuuenes ad quos loquitur Ioannes Scribo uobis Iuuenes quoniaʒ
uiciſtis malignum. & ſenes ad quos idem myſtico ſermone teſtatur. Scribo uobis patres quoniam
cognouiſtis eum qui ab initio eſt. Et conuertam inquit luctum eorum in gaudium ut quos terrue
rat crux lætificet reſurectio: & conſolabor eos & lætificabo a dolore ſuo:iuxta illud quod dominus
loquitur. Beati lugentes quoniam ipſi conſolabuntur: & inebriabo animam ſacerdotum qui ha
bent ſcientiam dei:de quorum ore interrogant legem domini qui credunt in eũ.ad quez prophe-/
ta canit. Tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem melchiſedech. Quod autem ſequitur iux
ta. lxx. Filiorum leui: in hebraico non habetur. Et perſpicuum eſt id dici nequaquam de his ſacerdo
tibus qui ſunt ſilii leui. ſed de his in quorum typum præceſſit melchiſedech. Ebrietas autem ſacer-
dotum: & in apoſtolis comprobatur quando ferebant fidem: & muſto pleni dicebantur. unde & Io

cus in quo compræhenſus dominus eſt uocatur gethſemani quod in lingua noſtra uallez pingue

dinis ſonat. Cumq; ſacerdotes pingues fuerint doctrina domini: & inebriati in conuiuio ioſeph di-
xerint: Calix tuus inebrians ꝗᷓ præclarus eſt: tunc erit & hoc quod dominus pollicetur: Et populus
meus bonis meis adimplebitur: quæ omnia nunc ex parte tribuuntur. Tunc autem dabuntur in ple
no qñ uiderimus facie ad faciò & corpus humilitatis noſtræ fuerit reſurectiõis gloria comutatuzʒ.
CBec dicit dominus vox in excelſo audita eſt lamentationis fletus ⁊ luctus rachel ploꝛans ſili/
os ſuos⁊ noluit conſolari ſuper filijs ſuis quia non ſunt. LXX.
CSic dixit dominus:vox in rhama audita eſt lamentatio ⁊ fletus ⁊ luctus rachel ploꝛans ſilios
ſuos ⁊ noluit conſolari quia non ſunt.
C Nec iuxta hebraicum nec iuxta. x. matheus ſumpſit teſtimonium. legimus in eo poſt deſcriptio
nem infantum necis. Tunc impletum eſt quod dictum eſt per hieremiam prophetam dicentez. uox
in rhama audita eſt ploratus & ullulatus multus: rachel plorans filios ſuos: & noluit conſolari quia
non ſunt.Ex quo enim perſpicuum eſt euangeliſtas & apoſtolos. Nequaquam ex hebræo interpræ
tationem alicuius ſequutos. ſed quaſi hebræos ex hebræis ꝙ legebant hebraice ſuis ſermonibus ex
præſiſſe: Rachel mater ioſeph cum ueniſſet bethleem ſubito partus dolore correpta peperit
flium. quem obſtetrix quia moriebatur pariens uocauit benoni hoc eſt filius doloris mer.
Pater autem ILacob mutauit uocabulum & appellauit beniamin hoc eſt filius dextræ.
AA iii

H

Quæritur itaq; quomodo Matheus euangeliſta dictum prophetæ ad interfectionem tranſtullerit
puerorũ.cum perſpicue de decem tribubus ſcriptum ſit. quarum princeps fuit effrata. nequaquam
ſit in tribu ephraim: ſed in tribu iuda ipſa eſt & bethleem. unde
& nomina utriuſq; concordans bethleem uocatur domus panis effrata. quam
nos ubertatem poſſumus dicere. Quia igitur Rachel in effrata: hoc eſt in bethlem condita eſt ſicut
eſt ſcriptura ſancta & titulus ſepulchri eius hodie teſtatur: flere dicitur pueros qui iuxta ſe & in ſuis
regionibus interfecti ſunt. Quidam iudæorum hunc locum ſic interprætãtur: ꝙ capta hieruſalẽ ſub
Veſpaſiano per hanc uiam gazam & alexandriam infinita millia captiuorum romam directa ſunt:
Alii uero ꝙ ultima captiuitate ſub adriano: quando & urbs hieruſalem ſubuerſa eſt innumerabilis
populus diuerſæ ætatis & utriuſq; ſexus in merchato therebinti uenũdatus ſit. Et idcirco execrabile
eſſe iudæis merchatum celeberrimuz uiſere. Dicant illi quod uolunt nos recte teſtimonium ſump
ſiſſe dicemus euangeliſtam Matheuz pro loco in quo rachel condita eſt & uicinarum in circuitu uil
larum filios quaſi ſuos fleuerit. J
CBec dicit dominus:quieſcat vox tua a ploratu ⁊ oculi tuia lachꝛymis quia eſt merces operi
tuo ait dominus. Et reuertentur de terra inimici ſine inimicoꝛuz ⁊ crit ſpes nouiſſimis tuis ait
dominus:⁊ reuertentur filij ad terminos ſuos.
CNHoc iuxta litteram necdum factum eſt. Neq; enim decem tribus quæ in ciuitatibus mœdorum
exulant atq; perſarum reuerſas in terram iudæam legimus Sed iuxta ſpiritum & in paſſione domi-/-
ni impletũ eſt: & hucuſq; completur quando de toto orbe ſaluatur iſrael: & rachel dicitur. Qineſcat
uox tua a ploratu & oculi tui a lachrymis. Et eſt ſenſus Plorare deſiſte. Priora enim opera tua reſpe
xit dominus. & reuertentur filii tui de terra inimici ne præſenti dolore tenearis. Eſt enim ſpes nouiſ
ſimis tuis ait dominus. Et reuertẽtur filii tui ad terminos ſuos: quos habuerunt patres eoruj Habra
am Iſaac & Iacob. Melius autem de paruulis intelligimus ꝙ mercedem habeant effuſi ſanguinis ꝓ
chriſto. & propterea herodis inimici teneant regna cælorum & reuerſuri ſint in ſedem priſtinã: quã
do pro corpore humilitatis corpus receperunt glorioſum. Iſta eſt ſpes nouiſſima quando iuſti ful-
gebunt:ſicut ſol. & infantes quondam paruuli atq; lactentes abſq; ætatũ incremento & iniuriis ac
labore corporeo reſurgant in uirum perfectum in menſuram plenitudinis xpi.
CAndiens audini ephraim tranſmigrantem ſiue lamentantem caſtigaſti me ſiue eruditus ſuʒ
ſicut inuencus indomitus ſiue ſicut vitulus.⁊ non didici:conuerte me ⁊ conuertar qꝛ tu domi/
nus deus meus. Poſtqᷓ; enim connertiſti me ſiue captus ſum:egi penitentiam. Et poſtqᷓ co-
gnoni ſiue oſtendiſti mibi percuſſi femur meum.ſiue ingemui.confuſus ſuʒ:⁊ erubui ſine ex die
confuſionis ⁊ oſtendiſti qm ſubſtinni oppꝛobꝛium adoleſcentie mee.
Loquitur deus ꝙ ephraim audierit lamentãtem Nulli autem dubium quin decem tribus ſigniſi-
cet quibus primus imperauit Ieroboam filius Nabath: qui & uitulos aureos fecit in dani & bethel:
ut hoc populus errore ſeductus deum iſrahel colere & adorare deſiſterent. Caſtigaſti me inquit &
caſtigatus ſum. Omnis correptio proficit in ſalutem: quæ ad præſens uidetur eſſe triſtitiæ: & poſtea
fructus affert pacificos. Quod ait quaſi iuuencus indomitus ſiue nitulus & non didici: hoc ſignificat
ꝙ in multo labore atq; uerberibus eruditus ſit: ut dum ad pœnitentiam conuerteretur: & non profe
cerit. Conuerte inquit me: & conuertar: Ergo id ipſum quod agimus pcnitentiaz niſi dei nitamur
auxilio implere non poſſumus. Poſtq enim conuerteris & ad te conuerſus fuero tunc cognoſcam
quia tu domine deus meus es: & nequaqᷓ errores mei atq; peccata interficient me. Et poſtꝗᷓ conuer-
tiſti me egi pœnitentiam. uide quantum ſit auxilium dei & quantum fragilis humana conditio: ut
quod ipſum agimus pœnitentiam niſi nos dominus ante conuerterit nequaquam implere ualea-
mus. & poſtꝗᷓ inquit oſtendiſti mihi uel ipſam pœnitentiam: uel tui noticiam ſiue cognoui te: per-
cuſſi feœ mur meum.Quod dolentis & plangentis & ſuper errore priſtino plorantis indicium eſt: ut
ſœmur manu percutiat & ſtultum ſe ante fuiſſe fateatut. Confuſus inquit ſum. & erubui ſiue ex die
conmiſtomis. dmod enim tempus non eſt confuſionis noſtræ:ſi recordemur antiqua peccata & om
nium quæ male egimus capiamus memoriam? Quodqʒ dixere. Ixx. & oſtendit: ſignificat ꝙ poſtqᷓ
ingemuit & ſua delicta cognouit: tunc in tantum profectum uenerit ut etiam aliis ignorantibus do
minum oſtenderit iuxta id quod dauid pœnitẽs loquitur. Decebo iniquos uias tuas & impii ad te
conuertentur. Et quod dicit Subſtinui opprobrium adoleſcentiæ meæ per ætatis ignorantiam pec
caſſe ſe dicit ut facilius ueniam conſequatur:iuxta illud quod dauid canit. Delicta iuuentutis meæ“
& ignorantias meas ne memineris. unde & in conſequentibus deus paruulum eum uocat & deli-
ciis. affluentem. Hoc autem dicit propter diuitiarum magnitudinem && terræ fertilitateʒ qua ephra
im tribus uſq; hodie lIuxuriat. “
CSi filius honoꝛabilis ſiue dillectus mihi ephraim. Si puer delicatus quia ex quo loquutus

ſum de eo ſine verba mea in eo recoꝛdaboꝛ eius adhuc idcirco conturbata ſunt viſcera mea ſu
per eo miſerans miſereboꝛ eius ait dominus.

CPenitentiam agente ephraim & dicente In principio erudiſti me & eruditus ſum. quaſi iuuẽcu
lus indomitus Et in fine. Qm̃ ſubſtinui opprobriù adoleſcentiæ meæ Reſpondit dñs. & plena ad

e menite

—20

—
—

le
un
e
dun
det ſan
Auſi
lith
ckin
umerhi
dderrtie
ium im
Gürinn

es che
löse

donn
dedomi,
elen
um Nhe
pernori
z Habn
ngninis
icinign
irci
inmi

mmsſ
udont⸗
ti
ſarede

olen
erene
oi
ciumer
iſiuee⸗
cCd/
4,oi
nbu 6
mnnins 1
—
mis ne?
8 Gch⸗
uthn

oppm
Ae

ni

Ppen
nn

Super Mieremiam

ſe mente conuerſum tali ſubſtẽtat oraculo: Filius dilectus mihi ephraim quem in tantum dillexi ab

initio ut fratri pᷣfereretur manaſſe filius honorabilis qui cõtra naturæ ordinẽ honorẽ primogeniti
domini dignatione ſuſcepit. Puer delicatus de quo ſcribitur filii ephraim intendentes & mittentes
arcum. conuerii ſunt in die belli. Contra quem & ad quem totus oſeæ liber eſt cui benedicit lacob.
Delicias autem in hoc loco iuxta illud accipiamus: quod in pſalmo dicitur. Delectare in domino &
dabit tibi petitiones cordis tui. pro quo in græco & in hebraico habetur deliciis aflue. unde para
diſus in edem deliciarum paradiſus appeliatur: quia inquit fuerunt uerba mea in eo. recordatione
memor eius adhuc: ne putaretur gratuita benedictio & ex indulgentia potius largitoris ꝗᷓ merito
eius in quem conferebatur eſſe collata. Ideo ait recordabor eius quia uerba mea fuerunt in eo. Nõ
in ore eius.non in labiis ſed in ymo cordis affectu. Propter quam cauſam & conturbata ſunt uiſce
ra mea ſuper eo. Cui loquitur. & per Oſeæ Quid tibi faciam ephraim: quid tibi faciam iſrael. quaſi
adama ponam te. & quaſi ſeboim. Conuerſum eſt in me cor meum. conturbata ſunt uiſcera mea.
Non faciã furorẽ iræ meæ & non diſperdã ephraim. Miſerans miſerabor eius ait ds. Fuerunt qdez
ſermones mei in eo: & oĩa mandata mea auido ſuſcepit animo: & in ſuo corde ſeruauit. Sed tamẽ
miſerans miſerabor eius ait dominus: ut oſtenderet omnẽ hominem indigenuz miſericordia dei.
CStatue tibi ſpeculas:pone tibi amaritudines:dirige cor tuuʒ in viam directã in qua ambula⸗
ſti. Reuertere virgo iſrahel.reuertere ad ciuitates tuas:vſq; quo delicijs diſſolueris ſilia vaga
quia creauit dominus nouum ſuper terram femina circundabit virum. LXX.
Statue tibi ſpeculatoꝛes fac penam.da coꝛ tuum in humeros tuos:via in qua ambulaſti.Re
uertere virgo iſrabel reuertere in ciuitates tuas lugens. vſq; quo cõuerteris filia deſpecta: qm
creauit te dominus ſalute in plantationem nouam in ſalute tua circuibunt homines.
CVbi nos diximus uſq; quo deliciis diſſolueris ſymachus poſuit.uſq; quo demergeris in profun/⸗
dum utramq; autem æditionem ex toto poſui ut caput obſcuriſſimum & eccleſiæ ſacramẽta a. Ixx.
Siue quis alius hunc prophetam interprætatus eſt: aut ignoratum aut obmiſſum oſtenderem: uer-
bum hebraicum. uel in ſpeculatores uel in ſpeculas uertitur ut aquila & Symachus inter-
prætati ſunt: unde miror quid ſibi uoluerit uulgata editio: ut pro hoc eſt pro ſpeculatori-
bus ſyon poneret: turbaretq; loctoris intelligentiã quo putaret poſt ephraim ad ſyon & ad tribù in
da repente dei factum eſſe ſermonem: cum perpetua oratio ſit ephraim cui ſupra loquutus eſt. Andi
ens audiui ephraim & filius honorabilis mihi ephraim ſiue puer delicatꝰ: cui & nunc loqꝗtur. Statue
tibi ſpeculas ſiue ſpeculatores qui tibi prænuntient aduenire tantam terum omnium fſœlicitatem.

Quodq; ſequitur amaritudines quæ hebraice dicuntur themrurim pro quibus Symachus interp-
tatus eſt tranſmutationes:hoc indicat ꝙ flere debeat uel antiqua peccaa uel gaudii magnitudmẽ.

& tota ad dominum mente conuerti: & ponere ſiue dirigere cor ſuum in uiam per quam profectus
eſt: inde enim eſſe redditurum. Quodq; per hoc dixere. xx. da cor tuum ĩ humeros. illud ſigniſicat
3 cogitationes debeat operibus iungere ſiue humeros contemplari portãtium ſe de captiuitate re
ucentium. Quod iſaias plenius exequitur in camelis & curribus ac baſternis eos aſſerens reducẽ
dos. Reuertere inquit uirgo iſrael reuertere ad ciuitates tuas quas captiuus deſeruiſti uſq; quo ne//
gligentia diſſolueris: & profundo errore uagaberis. Reſpice quid dicturus ſum & uñ tibi tanta bea
titudo expectanda ſit diligenter attende. Audi qd nunꝗ ante cognoueras. Nouam rem creabit do⸗-
minus ſuper terram. Abſq; uiri ſemine abſq; ullo coitu atq; conceptu fœmina circundabit uirum
gremio uteri ſui: qui iuxta crementa quidem ætatis per uagitꝰ & infantiã proficere uidebitur ſapi
entia & ætate: Sed perfectus uir in uentrem ſolitis menſibus continebitur: unde Symachus & aqui
la iuxta noſtram editionem interprætati ſunt. Quid ſibi autem in loco hoc uoluerit editio uulgata
poſſem dicere: & ſenſum aliquem reperire niſi de uerbis dei humano ſenſui argumentari eſſet la⸗/
crilegium Theodotion aũt & ipſe uulgatæ editioni conſentiens interprætatus eſt. Creauit dominꝰ
ſalutem nouam in ſalute circuibit homo ſingulare ponens pro plurali: Simulq; & hoc notandum
ꝙ natiuitas ſaluatoris atq; conceptus dei creatio nuncupetur.

.

CHec dicit dominus exercituum deus iſrahel Adhuc dicent verbum iſtud in terra inda:? in

vrbibus eius. Cum cõuertero captiuitatem eoꝛum:benedicat tibi dominus pulchritudo inſti/

tie:mons ſcũs ⁊ habitabũt in eo iudas ⁊ oẽs ciuitates eiꝰ:ſimul agricole ⁊ minãtes greges. LXX
CSic dixit dñs virtutum deus iſrahel. Adhuc dicent ſermonẽ ſſtum in terra iuda ⁊ in urbibꝰ
eius qñ reduxero trãſmigrationẽ eius:benedictus dominus ſuper iuſtum montẽ ſanctum eins
⁊ qui habitant in terra indea ⁊ in omni cinitate eius cum agricola:⁊ elleuabitur in gregre.
Cluxta hebraicum manifeſtum eſt ꝙ in redditu iſrael:& in terram ſuam captiuitate conuerſa habi
tent urbes iuda. & dicatur eis per ſingula. Benedicat tibi dominus qui eſt uere pulchritudo iuſtitiæ
& mons ſanctus: in quo qui habitauerit nullas timebit inſidias & habitabit abſq; iniquitate iudas in

ciuitatibus ſuis: Eruntq; agricolæ & pecorum multitudo. qd ex parte uidetur ſub zorobabel & ezta

eſſe completũ: Plenitudo autem uaticinii ad xp̃i tempora referatur: uel in primo aduentu qñ ſpiri/
taliter⸗hæc facta ſunt: uel in ſecundo uniuerſa complentur: iuxta nos ſpiritaliter iuxta iudæos & no
ſtros iudaizãtes carnaliter: Porro iuxta. Ixx. hic ſenſus eſt adhuc ſermo iſte dicetur in terra iuda & ĩ
3 AA iiii

Liber. vi.c.xxxi.

ciuitatibus eius quando conuertero captiuitatem eius qui dicetur benedictus dũs ſuper iuſtũ mon en
tem ſanctum eius.monſqʒ iuſtitiæ & ſanctitatis mœreatur accipere:nullus eſt alius niſi ſaluator. H Un
Cæterum ſtultũ eſt irrationalem & inſenſibilem montẽ errore iudaico iuſtũ & ſanctum credere. Ip
ſe eſt de quo & in conſequentibus ſcribitur. Et in oĩ ciuitate eius ſubauditur ſaluatoris. cum agrico un
la non dubiũ quin dũm ſignifſicet de quo & in euangelio ſcriptum eſt. Ego ſum uitis uos palmites:
pater meus agricola. unde & apoſtolus loquitur dei agricultura eſtis. Quodq; ſequitur. Et elleua- 8 .
bitur in græge:hoc oſtendit ꝙ in ſingulis gregib iuſtus & ſanctus & agricola ipſe dominus elleue lene
tur in ſeruis ſuis atq; credentibus ad excelſa conſcendat(Quia inebriaui animã laſſam: ſiue quia in- gell
ebriaui omnem aiam ſitientem & omnem aĩiam eſurientem ſaturaui. ſiue repleui. Ideo expergefa- nin
dus ſum & uidi & ſomnus meus dulcis fuit mihi) Mutatio perſonarũ facit obſcuram intelligentiaʒ am
prophetarũ. Dixerat dominus adhuc dicent uerbum iſtud in terra iuda & in urbibus eius cum con/ un
uertero captiuitatem eorum. Quid ãt dicent haud dubium qui hoc quod ſequitur. Benedicat tibi l
dominus pulchritudo iuſtitiæ mons ſanctus & c. Rurſumq; illis iſta dicentibus reſpondit dominꝰ ien
Quia inebriaui aiam laſſam ſiue ſitientem & oẽm animam eſurientem:ſaturaui. Illoq; iſta dicente: lohet
reſpondit populus qui de captiuitate uenerat. Ideo expergefactus ſum & uidi: & ſomnus meus dul/ lis
cis fuit mihi: quia dominus inebriat aĩam laſſam ſiue ſitientem: & dicit in euangelio qui ſitit ueniat ſect
ad me & bibat: & qui credit in me ſicut dicit ſcriptura flumina de uentre eius fluent aquæ uiuæ. Et ſanen
omnem aĩam eſurientem ſaciat atq; ſitientem: de qua ſiti & eſurie idem in euangelio teſtatur Bea- 4dl
ti qui eſuriunt & ſitiunt iuſtitiam qm̃ ipſi ſaturabuntur. Notandumq; ꝙ; æbrietas in hoc loco in bo nind
nam partem ponatur de qua & in cantico dicitur. Comedite amici mei. bibite & inebriamini cariſſi Nan
mi.qua ebrietate & ioſeph inebriatus eſt cum fratribus ſuis meridie. Inebriati auteʒ atq; ſaturati hii Ettun
qui laſſi fuerant atq; eſurierant: agunt gratias reſpondentes. Expgefactus ſum & uidi dominum ſcili nauc⸗
cet ſuſcitantem atq; dicentem. Surge qui dormis & elleuare a mortuis: & illuminabit te xps. Et ſõ/ inh
nus inquit meus dulcis mihi ut imitarer domini mei uerba dicentis. Ego dormiui & ſoporatus ſũ kligr
& reſurexi quoniaʒ dominus ſuſcipiet me. enini
C Ecce dies venient dicit dominus ⁊ ſeminabo domũ iuda:⁊ domum iſrael ſemine hoium:? ſe ohoe
mie iumẽtoꝛũ. Et ſicut vigilaui ſuꝑ eos vt euellerẽ ⁊ demolirer ⁊ diſſiparẽ ⁊ diſꝑderẽ ⁊ affligerẽ lecn⸗
ſic vigillabo ſuper eos vt ediſicem ⁊ plantem ait dominus.In diebus illis non dicent vltra pa/- . ur
tres comederunt vuam acerbam ⁊ dentes ſfilioꝛum obſtupuerunt.ſed vnuſquiſqʒ in iniquitate Ce
ſuua moꝛictur Omnis homo qui comederit vuam acerbam abſtupeſcent dentes eus. d
CBDomum & domum.i. domum iſrahel & domum iuda in. lxx. non habetur. ſed tm iſrael & iudaʒ e
ut ſic & ſiminabo iſrahel & iudam: quodq; intulit Semine iumentorum ad irrationalem & ſimplicẽ C
refferre debemus. Et ſicut in principio hieremiæ dictum eſt ad eum. Ecce conſtitui te hodie ſup gen 1
tes & regna ut euellas & deſtruas & diſperdas & ædifices & plantes. Et uigillaui ſuper eos ut face/- d⸗
rem quod minatus ſum. ſic inquit Nunc uigillaui ſuper eos ut edificem & plantem Dei enim agri/
cultura dei ædificatio eſt. omnes huiuſcemodi repromiſſiones iuxta iudæos & noſtros iudaizantes
in mille annorum regno putantur eſſe complendæ: Nos autem dicente apoſtolo ego plãtaui:apol 11
lo rigauit: ſed deus incrementum dedit: & iſaias propheta ꝙ; ſaluator ædificator ſepium & domorũ
eſſe memoretur:in Pn aduentu xRpi ſpiritaliter impleta defendimus: & impleta ex parte non ex i
toto:quia nunc in ſpeculo uidemus & in enigmate. & neſcimus ſicut opportet nos ſcite. Cum autẽ in
quod perfectum eſt uenerit: tunc quod ex parte eſt deſtruetur. Aut certæ in ſecundo complenda cre A
dimus quando in ſua maieſtate dominus apparebit. & cum ſubintrauerit plenitudo gentiũ omnis KE
Iſraęl ſaluus fiat: & nequaquam ex parte per ſingulos ſed ſit deus omnia in omnibus. Quodq; infer⸗ cal
tur. In diebus illis non dicent ultra patres comederunt uuam acerbam & dentes filiorum obſtupue .
runt & reliqua in explanationibus ezechielis plenius diſeruimus: quando interprætati ſumus illuz 2
locum Filiſ hominis quid uobis & parabolæ iſtæ inter filios iſrael dicẽtium patres comederũt uuã
acerbam & dẽtes filiorum obſtupuerunt: uiuo ego dicit dominus Si fuerit ultra hæc parabola in
iſrael. quia omnes animæ meæ ſunt: ſicut anima patris ſic & anima filii. Anima quæ peccauerit ipſa .
morietur. per quæ dicimus mortem non facere dominum ſed peccatum: anima enim quæ peccaue
rit ipſa morietur. Hoc quod in præſenti loco dicitur ꝙ nequaꝗ peccatis patruʒ offenderit iſrael ſed C
propriis mœritis & fide in chriſtum poſt tempora multa ſaluetur: & obſeruãdum ꝙ uitia atq; pecca
ta uua acerba dicatur: ut comedentium dentes obſtupeſcant & non poſſint eius ſuauitatem ſentire. C
de quo dicitur. Guſtate & uidete quoniam ſuauis eſt dominus. Quicunq; ſcripturas non ita intelli/
git ut rei ueritas habet uuam acerbam comedit. Vnde omnes heretici peruerſa credentes panem G
cælo deſcendentem comedere non poſſunt: ſi obſtupeſcunt dentes eorum non ciborum auſteri/
tate ſed uitio dentium. . 1
Ecce dies venient dicit dominus ⁊ feriam ſiue diſponam domui iſrahel.? domui inda pactũ
ſiinue teſtamentum nouũ. non ſecundũ pactum ſiue teſtamentum quod pepigi cuʒ patribus vrig
4 in die qua apꝛehendi manũ eoꝛum:vt educerem eos de terra egypti. Ractum ſiue teſtamentũᷣ

gðõ irritũ fecerunt:⁊ ego dominatus ſum eorum ſiue ego neglexi eos dicit dñs: Et hoc erit ſee
ctum ſine

n ctum ſiue teſtamentum quod feriam cum domo iſrahel poſt dics illos dicit dominus:dabo le-
r gem meam in viſceribus ſuis in mente eoꝛum ⁊ in coꝛde eoꝛum ſcribam eam:⁊ ero eis in do/
n minum:⁊ ipſi erunt mihi in populum:⁊ non docebunt vltra vnuſquiſq; pꝛoximum ſuuz: ?⁊ vnuſ⸗
Nr quiſq; fratrẽ ſuũ dicẽtes:cognoſce dñm q; ſcient me a miimo uſq; ad maximũait qñs:qꝛ pꝛo/
d, pitiaboꝛ iniquitati eoꝛum:? peccati coꝛum non ero memoꝛ amplius. r
c CNHoc teſtimonio apoſtolus paulus ſiue quis alius ſcripſit æpiſtolam uſus eſt ad hebreos. omneſq;
egii deinceps eccleſiaſtici uiri in primo ſaluatoris aduentu dicunt uniuerſa completa: & nouum teſta-

mentum:hoc eſt euangelium ſucceſiſſe ueteri teſtamento: a quo legem litteræ legi ſpiritus cõmuta
tam. Vt omnia quoq; ſacriſicia & circunciſio & ſabbatum ſpiritaliter com plerentur. Quod autem

neli en
n pactum pro teſtamento ponimus hebraicæ uentatis eſt: licet teſtamentum recte pactum appelletur
ürrii quia uoluntas in eo atq; teſtatio eorum qui pactum ineunt continetur. Quando eductus eſt po-
Citonip pulus de terra ægypti tanta dei in illo familiaritas fuit: ut manum eius appræhendiſſe dicat᷑: & de/
ſdn diſſe pactum quod illi fecerunt irrituʒ: & propterea dominus neglexit eos. Nunc autem in euange
WR lio poſt crucem reſurrectionem & aſcen ſionem dare pactum non in tabulis lapideis: ſed in tabuhis
üitni cotdis carnalibus pollicetur. Cũq; ſcriptum fuerit domini teſtamentum in mente credentium: ipʒ
ie eſſe eis in dominum: & illos eſſe in populum: ut nequaquam iudaicos quærant magiſtros & tradi/
Wf rone & mandata hominum: ſed doceantura ſpiritu ſancto: ſi tätũ audire mœreanturtem pluʒ dei
winbo eſtis & ſpiritus dei habitat in uobis. Spiritus autem ſpirat ubi uult & diuerſas hẽt gratias. Noritiaq;
* unius dei omnium uirtutum poſſeſſio eſt. Et hoc inquit fiet quia propitius ero iniquitati eorum: &
– Peccati SHS non recordabor amplius: Ex quo perſpicuum eſt ſecundum huius pericopis intelli
— gentn uperiora primo intelligenda a ſaluatoris aduentu quando uterq; populus ſibi iſrahel &
edebt⸗ lncda copulatus eſt. Si cui autem ſcrupulum facit quare dixerit diſponam domuli iſrahel & domui
Chotrt iuda pactum & teſtamentum nouum non ſecundum pactum quod pepigi cum patribus ueſtris:in
h telligat primum eecleſiam xpi ex iudæis. & ad illos ueniſſe dominum ſaluatorem atq; dixiſſe non
thirt ueni niſi ad oues perditas domus iſrahel: & idipſum apoſtolos confirmaſſe: uobis quideʒ primum
Nunn oportebat loqui uerbum dei: ſed quoniã repuliſtis illud: & indignos uos iudicaſtis eternæ uitæ ec/
fiffri ce conuertimur ad gentes. Non enim oportebat panem filiorum dare canibus: ſed quia filii patrem
mIH ſua ueniété ſuſcipere noluerut dedit oĩbus poteſtatẽ: ut ꝗ recepint eu fiant filii ddei.
nante CHec dicit qñs qui dat ſolem in lumine diei:oꝛdinem lune: ſtellarum in oꝛdine noctis: ꝗ tur/
. bat mare ⁊ ſonant fluctus eius:dominus exercituuʒ nomen illi Si ceſſauerint leges iſte ſiue ſta
aling tuta bec coꝛam me dicit dominus: tune ⁊ ſemen iſrł deficiet: vt non ſit coꝛam me cunctis diebꝰ.
nüintii C p̃t in geneſis principio legimus ſolem in cælo poſitum in lumine diei:lunam quoq; & ſtellas in
teiy lumine noctis. Et in pſalmo dies diei annuntiat uerbum: & nox nocti indicat ſcientiam. Quomo/
Cennn do inuicem ſibi nox dieſq; ſuccedunt. quõ inquit rerum: & maxime cæleſtium aſtrorum non põtor
Maing do mutati: & ſonantis maris fluctus uoluuntur ad littora fragorq; gurgitum: & undarum mtume-
iun ſcentium terribilis auditur: nec poteſt ultra procedere quam dei iuſſione præceptum eſt. iuxta illud
Ninugl terminum poſuiſti qui non tranſibit neq; conuertentur operire terram. Sic inquit ſemen & genus
aconnii iſrahel domini erit uoluntate perpetuum: nec aliquando deficiet. Leges autem hic nõ moſaycæ ſũt
mennen intelligendæ: ſed conſtitutio & ordo naturæ. Interrogemus iudæos ſi cæli peribũt Et omnes qua
uCnni ſiueſtimentum ueteraſcent: & ad dominum dicitur. Tu autem idem ipſe es & anni tui non defitiẽt.
vnaun Quomodo ſemen iſrael poteſt eſſe perpetuum Aut enim pereuntibus cælis peribit & ſemẽ iſrahel
ntürnn aut ſi fuerit perpetuum:ergo nec cæli peribunt. Quod ſi ſcriptura mentiri non poteſt: & perituri ſũt
ocgin cexæli peribit igitur & ſemen iſrahel: maxime cum & iacob loquitur ad filios: Venite & annuntiabo
mobtn uobis quid futurum ſit in nouiſſimis diebus,. Quando autem dicitur in nouiſſimis diebꝰ: ergo mũ
ſumm dus eſſe ceſſabit: & alia fiet rerum diſ oſitio hoc aduerſum ilo mundum iſtum nõô
necknini eſſe perpetuum etiam euangelium demõſtrat dicens. Cælum & terra tranſibũt. Et ecce ego uobiſ/
dR, cum ſum omnibus diebus uſq; ad conſũmationem ſæculi. Dicamus & aliter. Quãdiu mũdus iſte
nntl fuerit ſemen iſfahel . gentem iudaicam permanſuram: non ĩ his qui nunc increduli ſunt:ſed ĩ his
epemun qui cum apoſtolis: & per apoſtolos crediderunt: ut reliquiæ ſaluæ fierent.
ialil Bec dieie donninngiſ menſurari potuerint celi ſurſuz:⁊ inueſtigari fundamẽta terre deoꝛſuz:
unte oe glica vniuerſum ſemen iſrahel. pp omnia que fecerũt dicit di”s. LxxX.
Enlann, C Bec dicit dũůs Si elenatuʒ fuerit celum ſublimius:⁊ ſi humiliatũ pauimẽtum terre deoꝛſuʒ
dninl 7 ego non repꝛobabo genus iſrahel dicit qñs pꝛo omnibus que fecerunnt. 1195
n C Multum in hoc loco diſtat hebraicum ab editione uulgata. Dicamus primum iuxta hebraicum.
nutn, Si menſurati potuerint cæli ſurſum: & eorum altitudo cognoſci uel inueſtigari fundamenta ter-
. tTIæ:& extrema eorum ratione comprehendi: & ego inquit abiiciam uniuerſum ſemen iſrahel: pro
pter omnia quæ fecerunt dicit dominus Quomodo autem illud impoſſibile eſt: ut cælorum ſũ/
nun 6, mitatẽ & terræ fundamenta noſcamus: ſic & hoc impoſſibile erit: ut abiiciam uniuerſum ſemen
neni iſtahel. Sinautem abiicere uniuerſum ſemen iſrahel: ergo menſurabitur cælorum ſũmitas: & extre
enn ma terrarum. Hic ſyllogiſmus & in euangelio texitur: quando impoſſibile poſſibili comparatur. .

6 Liber. vi. c. xxxi.

Facilius camelus intrabit per foramen acus quã diues intrare poſſit in regna cæ-lorum. Quomo/
do enim illud fieri non poteſt: ſic nec iſtud fieri poterit. Quod ſi hoc factum fuerit: ergo fiet illud
quod impoſſibile putatur. Errant ergo qui hunc locum aliter ediſſerunt ponentes & illud teſtimo
nium ꝙ potuerit petere patrem filius & duodecim legiones angelorum adducere in ſuum auxiliũ
FHuic ſenſui.lxx. contrarium tranſtulerunt dicentes. Si exaltatum fuerit cælum in ſublimibus & hu
miliatum pauimentũ terræ deorſum: ego inquit non reprobabo ſemen iſrahel dicit dominus pro
pter omnia quæ fecerunt. Quod ſi ita eſt reprobabitur gens iſrahel. Quomodo euim cælum non
poteſt eo quod eſt eſſe ſublimiꝰ: nec terra humilior eſſe eo quod eſt: & genus iſrahel nequaquã po
terit cõprobari. Si uiderimus iudæos iuxta hebraicum hoc teſtimonio gloriari aſſentiamus eis
non ſit abiectum uniuerſum ſemen iſrahel:ſed hi tantum qui fuerint increduli.
CEece dies veniunt dicit dũs.⁊ ediſicabitur ciuitas a domino:a turre ananehel vſq;ʒ ad poꝛtaʒ
anguli ⁊ exibit vſq; noꝛnia.Siue iuxta Symmachum funiculus menſure eius contra eam ſupꝑp
collez gareb.⁊ circuibit goatha. Siue iuxta ſeptuaginta de electis lapidibus ⁊ valle ruinarum

pꝛo quibus theodotion ipſum verbum hebꝛaicum poſuit phagarim ⁊ cineres ⁊ omnem aſſare be
moth:quod melius legimus aſſademoth:pꝛo quo aquila ſuburbana interpꝛetatus eſt: uſq; ad an
toꝛꝛentem cedron:vſq; ad angulum poꝛte equoꝛum oꝛientalis ſanctum domini non euelletur ⁊= lonib
non deſtruetur vſqʒ in eternum. ôèM = ſogu
CQui mille annorum in terra iudæa regnum xpi recipiunt iudæi uidelicet & noſtri iudaizantes Glend
conantur oſtendere turrem ananehel & portam anguli: & collem gareb & gohata & uallem pha- Cc
garim & omnem aſſedemoth: & torrentem cedron & locum anguli portæ æquorum orientalis: & Mhef
ibi dicunt ſanctuarium domini.i. templum eſſe condendum manſurumq; perpetuum: quod quia geili
poſt captiuitatem temporibus zorobabel & ezre non poſſunt monſtrare completum:tranſeunt ad ſene
xpᷣi tempora quem in cõſũmatione mundi dicunt eſſe uenturum: ut aurea atq; gemmata iuxta apo Ne
calypſim ioãnis deſcendat hieruſalem: & hoc terræ ſpatio: ideſt ab illo loco uſq; ad illũ locum ediſi Ecbin
cetur per circuitum: ſuſpitioneſq; ſuæ aurulam capiunt quo a turræ anathot quæ hodie appellatur idh
hieremiæ tribus a hieruſalem millibus ſeparata: uſq; ad torrentem cedron qui ſcribitur in euange- J
lio:& ẽ in ualle ioſaphat: ubi ortus erat in quo & iudas proditor tradidit ſaluatorem ciuitatis funꝰ⸗ ett
damenta iaciantur. Lecturi inquiunt ſumus in conſequentibus ananehel filiuz ſalon patruelez fuiſ/ Infra zza “
ſe hieremiæ: cuius emit agrum. Et hæc eſt turris ananehel ignorantes hebraicam ueritatem. Hicin. k
iuxta hebraicum ſcripturam turris Ananehel per nun: uidelicet mœdiam litteraʒ ibi autẽ ecce ana d
nehel filius ſellum patruelis tuus ueniet ad te per mœdiam mem litteram. Inuocantes igitur domi *
num ſaluatorem qui habet clauem dauid:qui aperit: & nemo claudit: claudit & nemo aperit: qui ſi in
gnatum quoq; æſaiæ librum & omnium prophetarum aperuit: & adorauerunt uigintiquatuor ſe- C
niores tenẽtes citharas: ꝙ ſolus potuerit diuina reſerate myſteria. Agrediamur ædificium cinitatis

ad quam propheticus ſermo dirigitur. Glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei. & fluminis impoœtus læ
tificat ciuitatem dei. Edificatur itaq; eccleſia a turre obedientiæ: ſiue gratiæ & donorum dei. Hoc C
enim interprætatur ananehel uſq; ad portam anguli: quæ licet uideatur initi habere ſublime quã

diu in iſta carne ſubſiſtimus: rectam ueritatis lineam non poſſumus poſſidere: ſed ĩ angulo ſtamus 1
& factis lineis: exitq; ultra funiculus menſuræ contra eam: ideſt portam anguli ſuper collem gareb 4
qui in lingua noſtra uertitur aut incolatus: aut ſcabies: ut doceant nos aduenas eſſe atq; peregrinos
aut auribus prurientes: & ad nouiratem dogmatum peſſimorum facile præbere conſenſum. Et cir
cuibit inquit gohata:pro quo interprætati ünr. lxx. Per gyrum ellectis lapidibus qui uoluuntur ſu
per faciem terræ: & angulari lapide conſtringuntur: dicente apoſtolo petro. Et ipſi tanquam ſacer
dotidũʒ ſanctum offerentes ſpiritales hoſtias & acceptabiles deo per ieſum xpᷣm. Et omnem inquit
uallem phagarim ꝙ interprætatur ruinarum: & cineres ſubauditur circuibit. Vt quãquã nobis ui · A
deamur in collibus tamen ſemper timeamꝰ? ruinas & conſideremus cineres: & pœnitentes dicamꝰ uun
cum dauid. Quia cinerem quaſi panem manducabam: & potum meũ cũ fletu miſcebam. Vnde & bin
iacentibus dicitur. Nũquid qui cadit non reſurgit dicit dominus? & uniuerſam inquit ſadamotch
quod nos uertimus in regionem mortis unum nomen in duo uerba diuidentes. Sade ꝙ dicitur re ſe
gio & mooth: ꝙ interprætatur mortis pro qua aquila uertit ſuburbana ſiue arua & rura. Regio aut gua
mortis regio peccatorum eſt: & ſuburbana regio uoluptatum: quæ pergit uſq; ad torrentem cedrõ ler
ubi traditus eſt dominus qui interprætatur tænebræ. Vide quanta habeat loca eccleſia: & quomo etl
do illud apoſtolicum: ut ſit ſine macula & ruga in futuro & in cæleſtibus ſeruetur. audis angulos: uc
audis ſcabiem: audis ruinas & cineres: & regionem mortis & tænebras: & de tua uirtute & impecca ii⸗
tia gloriaris. Deniq; ſequitur. Et uſq; ad angulum portæ & hic an gulus ne ulla uera juſtitia ne certa deni
uictoria in iſto ſæculo demonſtretur: ipſe quoqʒ angulus portæ quãquã ſit orientalis unde lumen kn
egreditur tamen æquorum appellatur: ut indigere nos doceat curſu atq; certamine & tandez cum hn
domino audire mœreamur. Aſcendiſti æquos tuos & æquitatio tua ſalus in porta orientali in por ie⸗
. ta quadrigarum ſanctincatio domini eſt. Et tunc nos perfectos arbitremur: quando dixerimus ad nnn

dominum. Currus dei decem milium multiplex milia lætantium dominus in eis in ſyna in ſancto e
Iſtiuſmodi

iemud
Nnod gii
nſamtat

tmrliii 1
nemien⸗
te ecen
ginrcoi
pentqul
Carmorte⸗
Ndhiteti
wonol
G. We
ime ii
Mlokmn
ennd
gun
mmemia
i n .
mesdin
m Vhten
Neimtt
ig⸗ i⸗
mcedti
Gvono⸗
ghe
imhecc
4 ne (et
Gelunn
nda
unol
uin 4
ploto

i

Super Mieremiam.

Iſtiuſmodi ædificatio quæ ſuper fundamẽtuz xpi poſita eſt de qua loquitur & apoſtolus ut ſapiés
architectus fundamentũ poſui: nquã deſtruitur: ſed permanebit in perpetuu. Obſcura & difficilia
latius diſſerenda ſunt: ut manifeſta breuius percurramus. CAPITVLVM. XXXII.
Erbum quòèd factum eſt ad hieremiaz a domino in anno decimo ſedechie regis iu-
A&1da:ipſe eſf annus octauuſdecimus nabuchodonoſoꝛ. Tunc exercitus regis babylo⸗
nis obſidebat hieruſalem ? hieremias pꝛopheta clauſus erat in atrio carccri ꝗ erat
) in domo regis iuda. Elauſerat enim eum ſedechias rex inde dicens. Quare vaticina
ris dicens. Bec dicit dominus. HM
Non ſolum uerba ſed & opera prophetarum nobis exemplo ſunt ad uirtutem. Poterat hieremi-
as proſpera nunciare: & regis ſedechiæ frui amicitia. Sed mallebat deo magis obedire quam homi
nibus:& ei qui poteſt & animam & corpus perdere in gehẽnã: quã illi qui tm̃ corporis habere po/
terat poteſtatem. Et hoc cõſiderãdũ ꝙ decimꝰannus erat ſedechiæ regni: obſeſſa iam hieruſalem:
& gladio fame & peſte conſampta & captiuitate uicina: & tñ ſedechias pſtat in ſentẽtia: & ex parte
aliqua illius clementia demonſtratur: ꝙ nequaquam eum in carcere: ſed in ueſtibulo recludi iuſſe-

rit:carceris uidelicet libera cuſtodia ne poſſet effugere quaſi non omnis hieruſalem clauſa muni-

tionibus cõmunis carcer fuerit habitantium. Ipſe annus eſt duodeuigimus regni nabuchodono/
ſor:qui quarto anno regis ioachim cœpit imperium. Omnis autem cauſa regis iſta eſt: cur loqua/
tur ex dei nomine quæ ei fuerant imperata. S .
Ecce ego dabo ciuitatem iſtam in mann regis babvlonis ? capiet eam:⁊ ſedechias rex iuda
non effugiet de manu caldeoꝛum:ſed tradetur in manu regis babylonis:⁊ loquetur os eius cũ
oꝛe illius:⁊ oculi eius oculos illius vidcbunt:⁊ in babylonez ducet ſedechiasʒ:⁊ ibi erit donec ui
ſitem eum dicit dominus.Qðõ ſi pugnaueritis cõtra caldeos nihil pꝛoſperum habebitis.
CHac erat cauſa iræ regiæ: quare præſerret mendatio ueritatem: & tam urbem hieruſalem quã ſe/-
dechiam regem diceret eſſe capiendum: quodq; grauius eſt: uiſurũ eũ ora regis babylonii: loquu/

turũ humiilé atq; captiuũ cum porentiſſimi regis inſania. Grauior enim terror eſt uidere quẽ time-

as: & ante increpationem uerborum quã pẽnarum ſuſtinere cruciatum. Et in babylonẽ inquit du-
cet ſedechiã & ibi erit.Pro quo.lIxx.tranſtulerunt. & babylonem ingredietur: quorum alterum in-
uitum trahi alterum uoluntate pergere ſigniſicat. Et ibi inquit erit. uerbum ponit ambiguum:ne ui
deatur cruciatus & miſerias prophetare. Quodq; ſequitur donec uiſitem eum ait dominus. Et ſi pu
gnaueritis aduerſus caldæos nihil proſperum habebitis. in. lxx. non habetur: prudenterq; ſententiã
temperauit: quæ ad bonam & ad malam partem referti poteſt uiſitatio enim: ut ſepe dixi & conſo-
lationem ſignificat & ſupplicuum.
CEt dixit hieremias factum eſt verbum domini ad mè dicens. Ecce ananehel filius ſellum ſi⸗
ue ſalon patruelis tuus quod hebꝛaice dicitur dodath uenit ad te dicens. Eme tibi agrũ meuz
qui eſt in anathot:tibi enim competit ex pꝛopinquitate emptio.
COccultũ ad hieremiam dei factum eſſe ſermonem nemo ſcire poterat niſi ipſo indicante ad queʒ
factus fuerat: & prædicitur ei ꝙ uenturus ſit ad eum ananehel patruelis ſuus & poſſeſſionem agri ꝗ
ipſius fuerat delaturꝰ:eſſe auteꝭ ipſũ locũ in anathot. De ſuburbanis quæ ſacerdotibꝰp ſingulas tri-
bus & ciuitates dabantur ex lege:nec licitum erat poſſeſſionẽ de tribu tranſire ad tribum: nec de fa-
milia ad aliam familiã: unde & filiæ ſalphaat accipiunt ſortem inter fratres ſuos præcipueq; ſubur-
bana ſacerdotũ nulli alii poterãt uenũdari: uſq; ad annũ remiſſionis: niſi ei quẽ propinquitas ſan/

guinis expetebat. Venit ergo ad eum fratruelis pater ſuus & offert emptionẽ quæ illi ex propiqui/

tate debetur. Helchias & ſellũ fratres fuere germani. Helchiæ filius hieremias. Sellũ ananehele Hel-

chias interprætatur pars domini: hieremias ſublimitas dnñi. Recteq; altitudo dñi de parte dñi naſci/-

tur. Sellũ uero in linguã noſtraʒ uertitur pax ſiue pacificus. Ananehel donũ uel gratia dei. Necmira
bimur ꝙ ſibi pax igatur: & gratia cũ etiam æpiſtolaꝶ apoſtolicaꝶ hoc principiũ ſit. Gratia uobis
& pax.Primũ ergo pacẽ mœreamur dei: & poſt pacẽ nobis gratia naſcitur: quæ non in poſſidentis:
ſed in arbitrio donantis eſt. Defert autẽ emptionẽ gratia dei:illi qui in ſublimibꝰ collocatus eſt: ut
quãuis uideatur excelſus tñ gratia dei indigeat:illud quod in cantico ſepe cãtatur a ſponſa. Fratrue
lis meus:ideſt in hebraico dodi dicitur. ergo non fratruelis ſed paterdelfus dicẽdus
eſt. Fuiſſe autẽ hieremiam filium helchiæ de ſacerdotibus qui erant in anathot in terra beniamin:
& uoluminis huius teſtatur exordium. Et uenit ad me ananehel filius patrui mei ſecundum uerbuʒ
dñi ad ueſtibulum ſiue atriũ: & ait ad me. Poſſide ſiue eme agrum meũ qui eſt in anathot in terra
beniamin: quia tibi cõpetit hereditas & tu es propinquus ut poſſideas ſiue emas.qd futurum ꝓphe-/
tæ uerbum domini nuntiarat ſtatim opere cõpletũ eſt: uenit inquit ad me ananehel gratia dei filiꝰ
patrui mei:hoc eſt filius pacis:uuenit autẽ in ueſtibulo carceris: dixitq; ad me: ea quæ dominus ab eo
dicenda prædixerat. Ager ergo iſte ſacerdotalis cuius emptio atq; poſſeſſio hieremiæ deferebatur
in anathot eſt in terra beniamin: quorũ primũ obedientia: ſecũdũ filium dextere ſonat: & cõſequẽ
ter eius appetit emptionem in quo obedientia & uirtus domini uerſabãtur. Pro quo.xx. præſbyte
ron:ideſt ſeniorem interprætati ſunt: quod loco huic non conuenit.

“

Liber. vi. c. xxxii.

CIntellexi autem ꝙ verbum domimi eſſet:⁊ emi agrum ab ananehel filio patrui mei qui eſt in n
anathot:⁊ appendi ei argentum ſtateres ſeptem:⁊ decem argenteos ⁊ ſcripſi in libꝛo ⁊ ſignaui: 22
7 adhibui teſtes ⁊ appendi argentum in ſtatera ⁊ accepi libꝛum poſſeſſionis ſignatum: ſtipula/ ſordi
tione.ſ.⁊ ratha ⁊ ſigna foꝛinſecus. M ”MVĩ md
CDurum quippe erat & prope inconſequens rſug dignũ.ꝗa iam iãq; capiendam ꝓphetabat hie- Vynen
ruſalem: & oẽs ducendos eſſe captiuos uel gladio fame & peſte perituros: agrum in anathot eme- poved
re quem non erat poſſeſſurus. Sed intellexi inquit uerbum domini eſſe: & emptionem meam argu Grent
mento & uaticinio domini coaptãdã: & ideo aquieui præcepto eius ut emerem. Nec fruſtra ad me aeco
ſuper huiuſcemodi re dei factũ eſſe ſermonem. Et appendi argenti decem & ſeptẽ ſyclos quos nos ſonen
in ſtateres uertimus. Siclus aũt uiginti habet obolos. Et in ezechielis extremo uolumine ſcribitur. Adue
Emitq; propheta decem & ſeptẽ ſyclis: in quo numero cantauit puer dñi dauid in die qua eruit eũ Nnc⸗
dominus de manu oium inimicorum eius: & de manu Saul & dixit. Diligam te domine fortitudo cecti⸗
mea dũs firmamentum meum & refugium meũ & liberator meus: deus meus adiutor meus & ſpe⸗ oot
rabo in eum. Denariũ eſſe myſticũ numerum oſtendit decalogus quæ ſcripta fuit in tabulis lapide/ utun
is digito dei: & dies ieiunii & propitiationis menſis ſeptimi. Septem quoq; in quo uerus eſt ſabba⸗ Goni
tiſmus & requies: eſſe ſanctũ multis ſcripturarum teſtimoniis comprobamus: de quibus ſaltem pau ſulen
ca poſuiſſeʒ niſi otioſũ eſſet docere quæ nota /ſũt. In hoc igitur numero a ꝓpheta & a ſacerdote emi uben
tur poſſeſſio:ſcribiturq; in libro atq; ſignatur: & adhibentur teſtes argentumq; diligenter appendi- undn
tur: ut oĩa uenditionis & emptionis iura ſeruentur: & ſit certa oſſeſſio ſtipulationibus & ſponſio/ legene
nibus roborata: uel hoc audiant qui falſa teſtamenta & interdum ne teſtamenta quidem ſibi adhi-
pitis teſtibus uindicare conantur. hei
CEt dedi libꝛum poſſeſſionis baruch ſilio neri filii maaſie:in oculis ananehel patruelis mei:⁊ ĩ unn
oculis teſtiũ ꝗ erãt ſcripti in libꝛo emptiõis ⁊ in oculis oĩum iudeoꝝ ꝗ ſedebãt ĩ atrio carceris. nend
CQuãquã ſtatim eſſet poſſeſſio relinquẽda:ĩmo emenda poſteris: & ab eo emenda qui filios non W“W
habebat. Neq; enim uxorẽ acceperat tñ obediẽs imperio domini ommia rite celebrat. Signatumq; n
librum poſſeſſionis dat baruch ſilio neri filii amaaſiæ: Baruch in lingua noſtra benedictus dicitur: 9 Wu
erat filius neri qui interprætatur lucerna mea dicente propheta. Lucerna pedibus meis uerbum tuũ in
& lumen ſemitis meis ardens. Neri quoq; pater baruch filius maaſiæ. i. facturæ & operis dni. Ani- 8

maduertimus ergo quantis uirtutum priuilegiis diſcipulus baruch hieremiæ miniſtrauerit dicen- c
te dauid. Ambulans in uia ĩmaculata hic mihi miniſtrabat: unde Eliſeus miniſter heliæ in tantum E
placuit deo ut poſt tranſlationem magiſtri etiã duplicẽ ſpũm mœreretur accipere. Hoc dico ad cõ/
monitionẽ eorũ qui malor hominum abutuntur miniſteriis: & non audẽt abiicere eos quos ma- in

læ conſcientiæ norunt ſibi glutino copulatos. Traditur autem liber baruch tanto & tali uiro uiden
te ananehel qui uendiderat & teſtibus qui ſubſcripſerant & quorum nomina in emptiõis uolumi .
ne tenebantur. Et ĩ cõſpectu ĩquit oĩum iudæoꝶ q ſedebãt in atrio carceris: qui uidelicet uel ad pro C
phetam uenerãt cõſolãdum uel ſtudio timoris dei: dni uerba audire cupiebant. te⸗
Et pꝛecepi baruch coꝛam eis dicens. Hec dicit dominus exercituũ deus iſrahel.Summe li⸗
bꝛos iſtos:libꝛum emptionis hunc ſignatum:⁊ libꝛum hunc qui apertus eſt:⁊ pone illos in vaſis H́U
fictilibus vt permanere poſſint diebus multis. Hec enim dicit dominus exercituum deꝰ iſrael.
Adhuc poſſidebuntur domus ⁊ agri.⁊ uinec in terra iſfſa. è
CCunctis quos præteritus ſermo narrauit præſentibus & uidentibus. Baruch miniſtto præcipitur: Che
& diſcipulo non ſermonibus præceptoris ſed dei iubentis imperio: ut aſſumat libros unum ſigna- liti
tum:alterum apertum: quæ emptionum conſueteido hucuſq; ſeruatur: Vt quod intrinſecus clauſuz Ein
ſignacula cõtinent: hoc legere cupientibus apertũ uolumen exhibeat: utrũq;ʒ in uaſe fictili ut perma tle
nere poſſint diebus multis. Firma igitur erat: & longo poſt tempore futura poſſeſſio: quæ tanta cu- on
ſtodia ſeruabatur: ne uel fortis emptionis libri poſiti paterent rapinæ: uel humo cõditi humore ter- ðJRB
ræ ſoluerentut. Hoc autem totum fit ut intelligant qui uidebant rurſum habitandam hieruſalem: in⸗
& poſſidendos agros: quod licet abſq; ſermone hieremiæ debuerant per ſe intelligere tñ domini bin
ſermonibus cõmonentur: & dicitur ad eos. Hæc dicit dominus exercituum deus iſtael. Adhuc poſ-/ 0
ſidebuntur domus & agri & uineæ in terra iſta: hoc eſt illud quod hieremias dudum dixerat. Intel- an
lexi uerbum eſſe domini: & idcirco emi agrum quem poſſeſſurus non eram. b
CEt oꝛani ad dñm poſtqᷓ; tradidi libꝛum poſſeſſionis baruch filio neri dicens. Heu. heu. heu. lert
domine deus:ſiue qui es domine deus: Ecce tu feciſti celum ⁊ terram in foꝛtitudine tua ma- ſo⸗
gna:⁊ bꝛachio tno extento ſine excelſo:non erit tibi difficile ſiue ĩpoſſibile omne verbũ:uel iuxta ben
“ Ixx. Mihil apud te eſt abſconditum qui facis miſericoꝛdiam in millibus ⁊ reddes iniquitatem leg
patrum in ſinu filioꝛum eoꝛum poſt eos foꝛtiſſime magne potens quod hebꝛaice dicit viboꝛ: tii
dominus exercituum ſiue virtutum nomen tibi: magnus conſilio ⁊ incompꝛchenſibilis cogi - ü
tatu. Cuius oculi aperti ſunt ſuper omnes vias ſilioꝛum adam ſiue hominũ:vt reddas unicuiqʒ n⸗
* ſecundum vias ſuas ⁊ ſecundum fructum adinuentionum ſuarum
CPoſt emptionem agi iure celebratam: & poſt ſententiam domini qua pollicitusẽ domos agros ne

& uineas

Ncnrd
deſcdhin
enie
Ntond
wenraͤße
lüulgit⸗
Geſt ſcn
ſalhendn
etcotetn
1 appench
X ſport

isweiri
Rcens⸗
Aos
nam
erma
ci Ai⸗
mntcicn⸗
mn
curac
n
eutin

Gunme
losutc
ce'ir

ecpiu
uim ſigna
cusclauſn
mpem
unnac
nuwoten
muentlen
eli chni
lpo
R—
he
lum
iudi
crnn
ſo⸗
l

50
ines

Super Mieremiam.

& uineas deinceps poſſidendas ofat propheta ad dominum & dolorem cordis gemitibus expri-
mit dicens. Heu heu heu domine deus. Pro quo. Ixx. tranſtulerunt. ideſ qui es domine
deus iuxta illud quod moyſi dicitur. Vade dic populo iſrahel qui eſt miſit me ad uos. Non quo nõ
ſint alii: ſed aliud eſt creatoris eſſe beneficio quod ſubſiſtat: aliud æternitate naturæ. Laudat domi-
num & ex creaturis prædicat creatorem. Primũq; potentiam eius & miſericordiam: atq; iuſtitiaz in
omne hominum genus eleuat uocibus: deinde tranſit ad iſrahel: & quanta ei præſtiterit cælebii ſer
mone deſcribit. Et poſt tanta beneficia dicit eos ĩimemores bonorum illius clementiam in amaritu
dinem prouocaſſe:ita ut obſideatur ciuitas: & antequã hoſtium in ea fiat irruptio fame & gladio &
peſte conſumpta ſit.Hæc autem uniuerſa præmiſit ut conſequenter illud inferret quod in reprehen
ſionem diuinæ ſententiæ facere uidebatur. Et tu dicis mihi domine deus eme agruz argento: &
adduc teſtes: cum urbs data ſit ĩ manus caldæorum. Hæc iterim totam loci iſtius cõtinet pericopin
Nunc ad ſingula reuertamur. Tu feciſti cælum & terram in fortitudine tua magna. Et ioânes dicit
de filio. Omnia per ipſum facta ſunt. & ſine ipſo factum eſt nihil. Hic eſt enĩ domini fortitudo apo/
ſtolo comprobante. Xps dei uirtus & dei ſapientia. Et in brachio tuo extento ſiue excelſo quorum
utrunq; petcutientis inditium eft. Hoc eſt autem brachium de quo & æſaias loquitur. Et brachium
domini cui reuellatum eſt? non erit tibi difficile omne uerbum. Quæ enim apud homines ipoſſibi
lia ſunt ſiue cui nihil eſt abſconditum iuxta illud pſalmographi dicentis. Quia tænebræ non obſcu
rabuntura te: & nox ſicut dies illuminabitur: qui facis miſericordiam in milibus: & reddis iniquita-
tem patrum in ſinu filiorum eorũ: poſt eos. Grandis miſericordia creatoris: miſericordiã eius iĩ mil⸗
le generationes extendere: & iuſticiam ſtatim in alteram generationem monſtrare: quæ tamen &
ipſa eſt mixta miſericordia. Non enim ſtatim puni delinquentem: ſed expectat pœnitudinem: ut ſi
liberi ĩmitati fuenint parentum uitia diu dillata pœna redaf. Fortiſſime magne potẽs dominꝰexer
cituum ſiue uirtutum nomen tibi. Iſta nomina potentiam indicant creatoris. Cæterum proprie no
men dei pater eſt: quod in euangelio per dominum reuellatur dicentem. Pater manifeſtaui nomen
tuum homimbus. Magnus conſilio & audet ſe quiſquam domini inſerere ſecreto & de illius iudi-
tiis iudicare: & incompræhenſibilis cogitatu quem non compræhendit cogitatio quo poteſt ſer-
mone compræhendere. Cui oculi aperti ſunt ſuper omnes uias filiorum adam. Fruſtra ergo homo
ſe putat dei cælare notitiam: quodq; infert. Vt reddat unicuiq; ſecundum uias ſuas: & ſecundum fru
ctum adinuentionum ſuarũ:hoc indicat ꝙ interdum pro nimia ſapientia iudicia eius uideantur in-
iuſta:quem locũ apoſtolus pleniꝰ explicat ad romanos. Ignoras ꝙ benignitas dei ad pœnitentiaz
te hortatur. Secundum duritiam autem tuam & cor ĩpœnitens theſaurizas tibi iram in die iræ &
reuellationis iuſti iuditii dei. Quanto igitur ſerior uita peccantiũ eſt: tanto iuſtior in ſimilitudineʒ
pharaonis: qui decem plagis ãmonitus non punitur: & in duritiam perſeuerans ad extremum ru/
bri maris fluctibus obrutus eſt.

CQui poſuiſti ſigna ⁊ poꝛtenta in terra egypti vſqʒ ad diẽ hanc:⁊ in iſrahel⁊ in omnibus ſine

terrigenis:⁊ feciſti tibi nomen ſicut dies hec:⁊ eduxiſti populum tuum iſrahel de terra egvpti:
in ſignis ⁊ in poꝛtentis ⁊ in manu robuſta ⁊ brachio excelſo ⁊ in terroꝛe magno:⁊ dediſti eis ter
ram hanc quam iuraſti patribus eoꝛum:vt dares eis terram fluentem lac ⁊ mcl:⁊ ingreſſi ſunt ⁊
poſſederunt eam ⁊ non obediuerunt voci tue: in lege tua nõ ambulauerũt:oĩa que mãdaſti eis
vt facerent non fecerunt ⁊ euenerunt eis vniuerſa mala hec.

MDe generali tranſit ad ſpeciale:& quid proprie præſtiterit iſraheli breui ſermone pcurrit. Qui po

ſuiſti ait ſigna & portenta in terra ægypti: quibus afflicta eſt ægyptus uſq; ad diem hanc & in iſrael
& in omnibus ſiue terrigenis: hoc quod dicitur uſq; ad diem Fahe poſterioribus copulandum eſt:
ut legamus & in iſrahel & in cunctis mortalibus quotidie tua ſigna cõplentur: ſiue aliter: ſigna atq;
portenta non ſolum in ægyto perpetraſti: ſed uſq; hodie eadem tuæ miſericordiæ Brtitrme ſalua
uit populum tuum:& uniuerſo generi humano creatoris ſubuenis poteſtate. Et hoc notandum ꝙ
iſtahel ab omnibus ſeparat atq; terrigenis iuxta illud. Filius meus primogenitus iſrahel: & feciſti ti
bi nomen ſicut dies hæc. Laudes inquit tuæ totius orbis ſermone celebrantur. Et eduxiſti populũ:
Eo enim tempore quo eductus eſt imperio ſeruiebat. Eduxiſti autem ſignis & portentis quibꝰ p/
cutiebatur ægyptus: & in manu robuſta & in brachio extento: & in terrore ma gno quando mare
rubrum tranſeunti populo iſrahel uiam præbuit & ægyptium oppraſſit exercitum. Et dediſti eis
terram hanc quam iuraſti patribus eorum ut dares eis abraam ckeliter iſaac & Iacob. Ergo non
ſuo mœrito terram repromiſſionis ſed patrum accepe uirtutibus. Necdũ enim ſolidũ poterant ci/
bum capere:ſed melle & lacte nutriebantur infantiæ: uel certe lacte & melle rerum omnium uberta
te & abundantia & ingreſſi ſunt & poſſederunt eã. Statimq; inter poſſeſſionem & inobedientiam
nihil fuit mœdium: ubertas enim ſecuritatem:ſecuritas negligentiam: negligentia comtemptũ pa
rit. Et non obœdierũt inquit uoci tuæ: & in lege tua non ambulauerunt. Fruſtra ergo promiſere ĩ/

teulm dicentes. Omnia quæcũq; dominus præcepit faciemus. Non enim in ſponſione ſed in opere

præmium eſt: ad retundẽdam eorum impudentiam: qui putant hominem omnia poſſe comple-
re:quæ ſe facturum pollicitus eſt. Omnia quæ mandaſti eis: ut facerent non fecerunt:& certe factu-

*

CDecimus annus erat regis ſedechiæ ita enim ſcriptum eſt. Verbum quod factum eſt ad hieremiã

Liber. vi.c. xxxii.

ros ſe promiſerant: & uenerunt eis uniuerſa mala hæc: mala patientibus: cæterum iĩuxta domini ſen
tentiam bona quæ reddit unicuiq; ſecundum uias ſuas. HW
CEcce niumitiones extructe ſunt aduerſus ciuitatem:vt capiatur ⁊ vꝛbs data eſt in manus cal-
deoꝛum qui pꝛeliantur aduerſus eam a facie gladu:⁊ famis ⁊ peſtilentie: ? quecũqʒ loquuius
es acciderunt vt ipſe tu cernis ⁊ dicis mibi domine deus:eme agrum argento ⁊ adhibe teſtes

cum vꝛbs data ſit in manus caldeoꝛum.
a domino anno decimo ſedechiæ regis iuda: tunc exercitus regis babylonis obſidebat hieruſalem:
& hieremias propheta clauſus erat in atrio carceris. Recteq; nuc dicitur. Ecce mumtòões extructæ ad
uerſus ciuitatẽ: ut capiatur & urbs tradita ẽ i manu caldæoꝶ nec habẽt quos uĩcãt: ſed quos capiãt.
Iam enim gladio fame peſte conſumpti ſunt: & quæcunq; dixiſti uidemus eſſe completa. Quomo/
do ergo mihi dicis domine eme agrum argẽto & adhibe teſtes cũ urbs data ſit in manu caldæoruʒ
Igitaur non repræhendit ſed ĩterrogat: nec tam ſibi quã aliis uult diſcere qui ſedebant in atrio carce
ris: & forſitan taciti repræhendebant quomodo idem propheta quem uera nuntiare credebant: &
urbem dicat eſſe capiendam: & agrum emat quaſi poſſeſſuruns. =
CEt factum eſt verbum domini ad hieremiã pꝛophetã dicens.Eccè ego dominus deus vni/
uerſe carnis. Munquid mihi difficile ſiue impoſſibile erit:vt abſcondatur a me omne verbum.
Pꝛopterea hec dicit dominus.Ecce ego tradam ciuitatem iſtam in manu caldeoꝛum:⁊ in ma/
nu regis babylonis ⁊ capiet eam. Et venient caldei ⁊ ingredientur pꝛeliantes ſiue venient cal/
dei aduerſus vrbem hanc:⁊ ſuccendent igne ⁊ comburent eam:⁊ domos in quarum domatibꝰ
ſacriſicabant baal ⁊ libabant dijs alienis hibamina ad irritandum me.
Triſtibus læta ſubiungit: & poſt euerſionem hieruſalem captiuo populo reditum pollicetur. Pri-
mumq; cauſas exponit offenſæ & iuſti furoris dei: ut quanto maior culpa peccantium tanto ampli

or in peccatores clementia creatoris. Ergo inquit dominus deus uniuerſæ carnis: nequaquâ cũctag

gentiũ nec populi iſrahel: uel certe at de ſanctis crebro dicere ſolet deus abraham: deus iſaac: de ia-
cob:ſed deus dixit uniuerſæ carnis: ut & rationalia & bruta animdtia ipſe feciſſe credatur. Sunt emiz
qui prouidentiam creatoris uſq; ad rationalia confitentur: bruta autem fſortuitis caſibus aſſerant uel
perire uel uiuere:propheticuſq; ſermo declarat nihil eſſe quod fugiat prouidentiam & ſcientiam
dei. Ana alia propter ſe alia in uſu hominum ſunt creata. Nunquid mihi ent difficile aut impoſſi-
bile:aut certe abſcondetur a me omne uerbum. Et ſupra diximus quæ apud homines impoſſibilia
ſunt apud deum poſſibilia ſunt. Verbum autem hic & in multis alus locis pro rebus debemus acci
pere. Quid eſt ait quod factum eſt uerbum. Propterea hæc dicit dominꝰ: quid eniʒ pceſſerat ut cau
ſalem cõiunctionem poneret dicẽs. Propterea hæc dicit dominus quia inquit curæ meæ eſt oĩa re-
gere.uniuerſa diſponere: & reddere ſingulis iuxta uias ſuas: idcirco ego tradã ciuitatem iſtam ĩ ma-

nu caldæoruz & in manu regis babylonis: & capient eam. Primum enim uallatur exercitu: & abſen

te capitur nabuchodonoſor ſedechias qui ducitur in reblatha: ibi regi traditur. Et uenient ĩquit cal/
dæi præliantes aduerſum urbem hanc. Melius aquila qui pro eo quod ſcriptum eſt tranſtulit.

hoc eſt ingredientur ciuitatẽ. Neq; enim abſẽtes erant ut uemirent: quippe qui circun

dederant hieruſalem ſicut ſcriptura teſtatur. Tunc exercitus regis babylonis obſidebat hieruſalem.
Ac deinde. Ecce munitões extructæ ſunt aduerſum ciuitatem: ut capiatur: & urbs data eſt in manus

caldæorum. Quomodo igitur uenient qui præſentes erant? Sed hii qui obſidebant urbem ingre/-

dientur inquit et capient eam & ſuccẽdẽt & ad ſoliũ uſq; comburent: uerbum enim hebraicũ
amhiguitate ſui & ueniẽt & ingredientur ſonat: & domus in quarum domatibus ſacrificabant baal
idolo ſy doniorum & libabant diis alienis libamina ad irritandũ me ut nõ errore religioms: ſed cõ
tentione quadam & in creatorem cõtumœliam facere uiderẽtur. Quomodo autem periturus ſeri
bitur mundus iuxta illud quod ſcriptum eſt. Cælum & terra pertranſibunt: eo ꝙ in maligno poſitꝰ
ſit: ſic & domus ipſa & loca in quibus flagitia perpetrata ſunt iræ dei ſubiaceant. Sunt qui contẽtio
ſe illud quod ſcriptum eſt locus in quo crucifixus eſt: dominus atq; ſaluator ſpiritaliter gomorra &
ægyptus uocant ad ipſa loca referant. Alii uero uniuerſum mundũ ſub nomine ægypti: & gomor-/
ræ ſignificare putant. Vt emm gomorra diuino igne deleta eſt: ita & mũdũ iudicio dei cõcremãdũ.
Erant eniz filij iuda ⁊ filij irrael iugiter ſiue ſoli faciẽtes mala i oculis meis ab adoleſcẽtia ſua
Verbum hebraicum aquila interprætatus eſt quod coniunctioneʒ ſignificat uerũ/
tamen ſymmachi prima editio: &. Ixx. & theodotion ſolos interprætati ſunt. Secundo ſymmachꝰ
nertit quem & nos in præſentiarum ſequuti ſumus ut diceremus iugiter. Dicamus igitur

primum iuxta hebraicum fſilii iſrahel & flii iuda facientes iugiter. & decẽ inquit & duæ tribus malũ

ſine ceſſatione ſecerunt: & iugis fuit eis in peſſimis operibus perſeuerantia. Si autem iugis & ſemp
in toto populo ubi eſt iuſtitia ſempiterna. Porro iuxta.lxx.qui dixerunt ſoli facientes maluʒ oritur
quæſtio num & aliæ gentes tempore quo iſrahel iudaſq; peccabant malum non fecerunt? quod ſic
ſoluitur: qui habet notitiam dei & recedit ab eo ſolus peccat in oculis. Qui uero increduli perman
ſerint quaſi illo non uidente: & negligente delinquunt. Vnde & dauid uir ſanctus quia corruerat i
. . peccatum

un
unte
Flin
gtel
CDuu
je
i
nocauit
CPr
e⸗ ſes
CQui
leruntes
eenott
Countt
utteg
ſetson
CCie⸗
Clun
arinci,
Lcomin
CCum
Cfuga
kcopie
Citeut⸗
CErp
CNor
Tosl
ldon
ſciti
Ce
las
C
dot
Giri
Lenit
ne⸗
c
ſolum
CA
(Kamm
Co
d
epl⸗
Ce
lroct
Die
,ule
liube

1Cde
namnocne
kedebanns

ceus
Lperbon.

Neinny

Mient cal⸗
cmarb

licem Di⸗
imoenpl
Mnicicte
luoce ⸗
E enz
Guntvel
ſientum
tindoch⸗
pofibi
demmd
Ranuc
rckoin,
niſwin⸗
mont
ientinidh
H
peqni ann
t ienlnn
tinman
beming
tuici
bant bai
hnisrſed

1

emmmfi
noſe
nnicontenn
COmNN
nagoo
ienitß
ini
aben/ G
ſunnd
wbum
alrn
mon
ibenn
eneuil

ſupra. 2. E.

Super Wieremiam.

peccatum uxoris uriæ berſabeæ agens poſtea pœnitentiam loquitur. Tibi ſoli peccaui & malum co
tam te feci.i.in conſpectu tuo. Deniq; iungitur. Soli facientes malum in oculis & in conſpectu meo
ab adoleſcentia ſua. Quodq; ſequitur.

CFilij iſrahel qui vſq; nũc exacerbãt me in operibus manuũ ſuarum dicit dominuns.
CIn. lxxx.nõ habetur & de hebraico additũ eſt. Qui auũt ab adoleſcẽtia ſua uſq; ad præſentem diem

iugiter deliquerunt: ideo iuſta ſententia dei eſt & mœrito ſcriptura cõtexit.

AQuia in furoꝛe ⁊ in indignatione mea facta eſt mihi ciuitas hec a die qua edificaunerunt eam

vſq; ad diem iſtam:qua aufertur de cõſpectu meo. =UYM
CSi ex eo tempore quo ciuitatis iacta ſunt fundamenta uſq; ad hac diem quando capta eſt atq; ſuc
cenſa & ſublata de conſpectu domini: fuit ſemper ĩ uitio: & iĩ ĩdignationem contra ſe dominuʒ pzo
uocauit:ubi eſt ut ſepe iam diximus peccatorum quiesX S
CPꝛopter malitia ingt filioꝛũ iſrahel ⁊ filioꝛũ iude quã fecerũt ad iracũdiã me pꝛouocãtes:ipᷣi
⁊ reges eoꝝ pꝛincipes ⁊ ſacerdotes eoꝝ:⁊ pꝛophete eoꝛũ viri iuda ⁊ habitatoꝛes hieruſalem.
CQuia ſupra dixerat in furote & in indignatione mea facta eſt mihi ciuitas hæc: a die qua ædifica/
uerunt eam nuſq; ad diẽ iſtã: qua aufertur de conſpectu meo: & nullũ generaliter abſq; peccato fuiſ-

ſe monſtrauerat: nũc per partes enumerat: & reges & principes & ſacerdotes & prophetas eorum:

& cuncta uno ſermone comprehendens: uiri inquit iuda & habitatores hieruſalem: pulchreq; non
dixit reges mei & principes mei & cætera: ſed quia peccauerunt reges eorum & principes eoruz: &
ſacerdotes eorum & prophetæ eorum. .— MM
CSt verterunt ad me terga ⁊ nonfacies.

Cluxta illud quod alibi ſcriptum eſt. Et uerterunt contra me ſcapulam recedentem. Qui enim pec.

cat inclinata ceruice in terra pronus funditur: qui terga uertit ipio geſtu corporis indicat negligere
ſe cõminãtẽ. Et hoc ait faciebant.
CCCum docerem eos diluculo ⁊ erudirem ⁊ nollent audire ut acciperent diſciplinam.

CFugatis dolotis tænebris & omni idolorũ cultu: & ſnĩa cõfutata quotidie corda eorum illumina

re cupiebam: & docere quæ recta ſunt ut liberum ſeruarent arbitrium. Iungit & dicit. Et nollent au-
dire ut acciperent diſciplinam. Sequitur. M
CEt poſuerũt idola ſua in domo in qua inuocatũ eſt nomẽ meum vt polluerent eam.

CNon ſolũ eo tempore iudas poſuit in templo dei ſtatuã idoli quam in ezechielis principio legi-

mus: ſed uſq; hodie in domo dei quæ interprætatur eccleſia ſiue in corde animaq; credẽtiũ ponitur

idolum quando nouum dogma conſtruirur: & iuxta deuteronomiuz adoratur in abſcondito. Ne

ſcitis inquit quia templum dei eſtis & ſpiritus dei habitat in uobis.
CEt ediſicanerũt excelſa ſiue aras baal:que ſunt in valle ſilij ennon vt initiarent filios ſuos ⁊ fi-
lias ſuas moloch. JJM
CPro initiarent in hebraico ſcriptũ eſt. quod aquila & ſymmachus tranſtulerunt. xx. & theo⸗

dotion interprætati ſunt offerent. De ualle filio ennon quæ hebraice dicitur gehẽna ſupra pleni?
diximus: & ꝙ ſubiaceat ſiloe fontibus & amœnitate ſui: quia locus irriguus eſt populum prouoca-

uerit ad luxuriã quam idolorum cultus ſequitur. Notandũ quoq; ꝙ aræ & excelſa hebraico ſermo
ne appellantur ꝓpter eos qui in ſamuelis & regum uolumine quid ſignificet hoc uerbuzʒ
dubitant: moloch idolum amanitarũ eſt: ꝙ in regẽ uertitur. Signinicat auteʒ ſcriptura diuina ꝙ nõ
ſolum baal idolo: ſed & moloch cũctiſq; demonibus in ipſo loco populus ſeruierit.

CAQAuod non mandauli eis:nec aſcendit in coꝛ meum vt facerent abhominationem hanc:⁊ i pec

catum deduxerunt iudam.
CProprie tribus iuda:& beniamin ĩ phano baalis & moloch demonũ ſimulacrũ ueneratæ ſunt. Vi
tulos aũt aureos ĩ bethel & dan & decem tribus quæ appellãtur ſamaria ioſeph & ephraim incoluiſ
ſe ꝑſpicuũ eſt.Tãtũq; mali fuit quod a populo factũ eſt:ut teſtetur deus ſe nũquã cogitaſſe uel aſcen
diſſe in cor ſuum quæ illi facturi fueiirt.. “
CSt nunc pꝛopter iſta hec dicit dominnus deus iſrahel ad cinitatem hanc:de qua uos dicitis:qꝙ
tradatur in manu regis babylonis in gladio in peſte ⁊ in fame.
CSicut ſperantibus auxilium & in murorum firmitate fidentibus prophetatur ꝙ ſubuertẽda ſit hie
ruſalem & populus ĩãiamq; capiẽdus. Et ante captiuitatem gladio fame & peſte periturꝰ. Sic deſpe/
rätibꝰ & poſt ſubuerſionem urbis nullã ſalutẽ expectantibus ſuũ auxiliuʒ pollicetur: ut & cõfidẽtia
atq; ſuperbia iuſtam ſententiam: & deſperatio atq; humilitas dei mœreatur auxilium.
CEcce ego cõgregabo eos de vniuerſis terris ad quas eieci eos in furoꝛe meo:⁊ in ira mea ⁊ in
indignatione grãdi:⁊ reducã eos ad locũ iſtũ ⁊ habitare eos faciã cõſidẽter:⁊ erũt mihi in popu
lum:⁊ ego ero eis in dominum:⁊ dabo eis coꝛ nonũ ⁊ viã unã:vt timeãt me vniuerſis diebus.et
bene ſit eis ⁊ filiis eoꝛũ poſt eos.Et feriã eis pactũ ſempiternũ:ſiue diſponã teſtamẽtũ cternuʒ
⁊ nõ deſinã eis benefacere:⁊ timoꝛẽ meũ dabo in coꝛde eoꝛum:ut nõ recedant a me. Et letaboꝛ
ſuper eis cũ eis bene fecero:ſiue ⁊ iuſtiſicabo eos ut eis benè faciã.Et plantabo eos in terra iſta
m veritate ſiue in ſide in toto coꝛde meo:⁊ in tota anima mea.

MMc S ,
1

Liber. vi. c. xxxii.

Multi hoc putant tempore zorobabel fili ſalathiel: & ieſu filii ioſedech ſacerdotis magni quan/
do aggeus & zacharias prophetauerunt ſub ezra ſacerdote cõpletũ:quãdo ædiſicatũ ẽ tem plum: &
& ſub Neemia extructi muri p circuitum: ut quos ante deiecerat in furore & in ira & in indi gnatõe
rãdi de hieruſalem: & in toto orbe diſperſerat: poſtea xeductos habitare ſecerit conſfiden ter: & fuiſ
e eos in populum dei: & dominü fuiſſe in deum eorum: & cætera quæ ſcriptura contexit. ed quo
modo hoc poſſit illi tempori coaptari. habitare eos faciam cõfidenter feriam eis pactuʒ ſempuer
num ſiue diſponam illis teſtamentum æternũ: pœnitus nõ põt ap probari:quippe cu legerimus :&
ſacra narret iſtoria:nõ ſolum a uicinis gentibus: ſed a perſis quoq; & macedonmubus & Egyptus 10/
maniſq; ſepe captos & hucuſq; ſeruite. Omnia igitur ad aduentum referenda ſunt ſaluatoris: no/
ſtro & nidei tempore uidemus expleta: & electio iuxta apoſtolum reliquiatuʒ ſalua facta eſt: & ĩ xpo
habitauit conſidenter: & datum eſt illis cor unũ iuxta illud quod ſctiptum eſt. Muluitudinis autem
credentium erat cor unum: & anima una & uia inquit una ad illum qui dicit. Ego ſum uia uentas
& uita: ut timeant me uniuerſis diebus. Principium enim ſapientiæ timor domini. Vniuerſis ait die
bus:ꝙ ſi iudæis non competit de noſtro populo accipiẽdum eſt: cui & bene fuit & eſt & ent nõ ſo-
lum ipis ſed & filiis eorum poſt eos. Nobiſcũ enim pactum pepigit ſempiternũ. Nec deſinet nobis
ultra bene facere. Quodq; ſequitur. Et timorem meum dabo in corde eoruʒ ut non recedãt a me:
Sic liberũ donat arbitriu: ut iterũ ipſe timor qui tribuitur gratia permaneat largitoris. Cuq; iquit
eis benefecero lætabor & gaudebo: creatura uidelicet ſua eſſe ſaluatam Vnde & gaudiuʒ angeloꝑꝶ
eſt in cælis ſuper uno peccatore pœnitentiã agente. Et plantabo inquit eos in terra ſua in uentate ſi

o

inoni
ue ut. Ixx. tranſtulerunt in fide ut proprie ſignifcet populum xpianum. cuius religio fides eſt. In to/ eni
to corde meo & in tota anima mea. Si domini uerba ſunt ſaluatoris: recte cor & anima ei creditur: eone
qui dicit in euangelio poteſtatẽ habeo ponẽdi aĩam meam: & iterum ſumendi eam „Sinautermn ex *
perſona dei patris accipimus ſecũdum illud intelligendum eſt. Neomenias ueſtras & ſabbata ò di⸗ *
es feſtos odit anima mea. . . iu
CAuia hec dicit dominus. Sicut adduxi ſuper populũ iſtũ omne malũ hoc grande:ſic adducã xxrde
ſuper eos omne bonũ:quod ego loquoꝛ ad eos:⁊ poſſidebũtur agri in terra iſta:de qua vos dici evVln
tis ꝙ deſerta ſit:⁊ ꝙꝙ, non remanſerit homo et iumẽtũ:⁊ data ſit in mann caldeoꝛuʒ. Agri pecu/ iie
nia ementur:⁊ ſcribentur in libꝛo:impꝛimetur ſignaculũ:? teſtis adhibebitur in terra beniamin: in
⁊ in circuitu hieruſalem in cinitatibus iuda:⁊ in ciuitatibꝰ mõtanis:⁊ ĩ ciuitatibP cãpeſtrib ſiue W”“
ſephela:⁊ ĩ ciuitatibꝰ hoc ẽ que ad auſtrũ ſũt:qꝛ cõuertã captiuitatẽ eoꝛum ait dominus. ric
CHec iuxta litteram licet in typo præceſſerint poſt redditum de caldæis quando ad cyri regis im- e
perium reuerſus eſt populus in iudæam: tamen ſpiritaliter in xpo & apoſtolis uerius pleniuſq; com ſu
plentur. Tunc & homines & iumenta reducti ſunt in eccleſiam: iuxta illud quod ſcriptum eſt. Homi i
nes & iumenta ſaluos facies domine Rationales quiq; & ſimplices. tunc agri empti ſunt pecunia: ſ
ut faceremus nobis amicos de iniquo mãmona qui nos reciperent in æterna tabernacula: & ſenpti
in libto:haud dubium quin iumentum & impreſſum eſt ſignuʒ uexilli dominicæ crucis: atq; uicto 8
riæ & teſtes adhibiti ſunt: martyres: & omnis ſanctoruʒ chorus in terra beniamin: ubi domini for i⸗
titudo & circuitu hieruſalem: in qua eſt uiſio pacis: & æterna ſecuritas: in ciuitatibus iuda in quibus r
eſt chriſti uera confeſſio: & in ciuitatibus montanis de quibus una eſt de qua dicitut. Non poreſt ci dia
uitas abſcondi ſupra montem poſita: & in ciuitatibus campeſtribus quæ hebraice appellantur B ug een
ut de proſundis atq; depræſſis per camporum equalitatem ad ſũmam gradiamur. Et ciui- Gac er
tatibus quæ a auſtrum ſunt: ſeptuaginta tranſtulerunt ubi eſt mercedis & plena lux ue- WK
ritatis. Cum autem hæc omnia facta fuerint implebitur ſicut ſcriptum eſt. Conuertam captiuita- i
tes eorum ait dominus. de quo ſcriptum eſt. Aſcendens in altum captiuam duxit captiuitatem. Ac- K
cœ pit ſiue ut apoſtolus ait dedit dona hominibus. .mnmn
Explicit liber Sextus in Hieremiam. i
do
derc
nt ſe
* 1 ſtie
ſcko
boln
wt
* èRM

Pꝛologus Super lamentationes Mieremie.

inn WPREFATIO SANCTI HIERONYMI PRAESBYTERI IN EXPOSITIONEMLA-
d MENTATIONVM HIEREMIAE PROPHIET AE AD FRATREM EVSEDIVM.

PPHES in lamentationibus hieremiæ quatuor alphabeta: e quibus duo
prima quaſi ſaphyco mœtro ſcripta ſunt quia tres uerſiculos qui ſibi cõ
A nexi ſunt: & ab una tantum littera incipiunt heroici coma concludit.
Tertium uero alphabetum trimœtro ſcriptum eſt: & a ternis litteris: ſz

N eiſgem trini uerſus incipiunt. Quartum alphabetuzʒ ſimile eſt primo & *
rd HW ſecundo: prouerbia quoq; ſalomonis extræmum concludit alphabetũ:
lchairi, —q)uod tetramœtro iambico ſupputatur: ab eo loco ubi ait. Muliereʒ for-
AIitem quis inueniet. Quomodo autem in his noſtris litteris non põt ꝗs
un Aad legenda uerba texendaq; procedere: niſi prius ab elemẽtis cœperit:
entitt⸗ ira in ſcripturis diuinis non ualemus ea quæ maiora ſunt noſſe: nili ab
Lennit, ethica in ipſas habuerimus exordium: ſecundum illud ꝙ ꝓpheta dicit.
fmandatis tuis intellexi. Quod uidelicet poſt opera cœperit habere
itne ſcientiam ſecretorum. Verum iam complendum eſt quod petiſti: ut ſenſum uniuſcuiuſq; elementi
Cigin interprætatio annexa ſigniſicet. ( Aleph.) Doctrina interprætatur (Beth) domus (Gimel) plenitu-
angd do (Deleth) tabularum le⸗ iſta (Vau) & (zai) hæc (Heth) uita (Thet) bonum (1 oth) principiũ
nuenef (Caph) manus (Lamech) diſciplinæ ſiue cordis (Mem) ex ipſis (NQun) ſempiternuj (Samech) ad
Beftlnwd iutoriũ (Ain) fons ſiue oculus (Phe) os ab ore non ab oſſe (Sade) Iuſtitiæ (Coph) uocatio (Res)
rechn capitis (Sin) dentium (Thau) ſigna. Ecce intellige ne litterarum ambiguitate fallaris. Poſt iterpræ/
Unltem er tationem elementorum intelligentiæ ordo dicendus eſt (Aleph Beth Gimel Deleth) prima con-
bauede nexio eſt:doctrina domus plenitudo tabularum. Qd uidelicet doctrina eccleſiæ quæ domus dei ẽ
i librorum reperiatur plemtudine diuinorum. Secuda cõnexio eſt (He Vau zai Heth) Iſta & hæc
cuadla uita. Quæ eni alia poteſt eſſe uita ſine ſciẽtia ſcripturarũ: p quã & iã ipſe xpᷣs cognoſcitur:qui ẽ uita
uſoo credentium. Tertia cõnexio habet (Thet loth) bonum principium: quia quãuis nũc ſciamus uni-
Zl uerſa quæ ſcripta ſunt:tamen ex parte cognoſcimus: & ex parte prophetamus. Et nunc per ſpeculuʒ
WWW uidemus in enigmate. Cum autem meruerimus eſſe cum chriſto & ſimiles angelis fuerimus: tũc
inbeſue librorum doctrina ceſſabit. Quarta connexio eſt: (Caph Lamech) Manus cordis ſiue diſciplinæ.
us. Manus intelli guntur in opere: cor & diſciplina interprætantut in ſenſu: quia nihil facere poſſu mus
niſi quæ prius facienda ſint fecerimus. Quinta cõnexio eſt (Mem Num Samech) Ex ipis ſempi-
nndüm ternum adiutorium. Hoc explanatione non indiget: ſed omni luce manifeſtiꝰ ẽ. Scripturis æterna
amigch ſubſidia miniſtrari. Sexta cõnexio habet (Ain Phe Sade) Fons ſiue oculus oris iuſtitiæ: ſecundum
mätcir illud quod in tertio numero expoſuimus. Septia cõnexio eſt quæ & extrema: quo & ĩ ipſo quoq;
ſecdk ſeptenario numero ſit myſticus intellectus (Coph Res Sin Tau.) Vocatio capitis dentiũ ſigna. Per-
dläm dentes articulata uox ꝓmitur & his ſignis ad caput oĩum: qui ẽ xpᷣs itur: per quezʒ uenitur ad regnũ
Wagun ſempiternum. Verum hæc idcirco inſeruimus: ut inſtruant lectorem: quo ſciat non fruſtra iuxta ſe-
imnnl riem litterarum a propheta hæc eſſe edita: ſed uniuerſa quæ ſcripta ſunt ad xpi & eccleſiæ pertinere
ungun ſauacramenta. Quod enim lamentationes prædictæ non ſoluz ſuper urbis hieruſalem uaſtatione &
S iudaici populi captiuitate. Sed etiaʒ ſuper ioſiæ regis occaſum cõſcriptæ ſint. Liber uerboruz dierũ
mn 22. pafal. 35 demonſtrat: ubi ita legitur: Mortuus eſt rex ioſias & ſepultus in mauſoleo patrum ſuorum: & uni/
Nnh d. uerſus iuda & hieruſalem luxerunt eum. Hieremias maxime: cuius oẽs cantores atq; cãtatrices uſq;
emun in præſentẽ diẽ lamẽtationes ſuper ioſiam replicant: & quaſi lex obtinuit in iſrahel. Vnde primum
n a iuxta hiſtoriã in explanatione retexemus. Deinde allegoriam per congrua loca: ſiue ad ioſiam qui
uitaten interprætatur ſalus domini: uel fortitudo domini. Siue ad iudæos hoc eſt cõfitentes pertinent inſe

remus.Oportunius ergo multo nunc a nobis quã tüc a propheta dei lamẽtatur.licet nõ urbes mul
tæ non gens integra:ſed anima hominis xpᷣiani multis gentibus nobilior multiſq; urbibus prætio
ſior. Nam ſeruus qui facit uoluntatem dei melior eſt quà multitudo iniquorum. Melior erat anima
quondam fidelis in qua deus inhabitabat quã multitudines iudæorum: qui ingrati bñficiis dei ſem
per contraria agebant. Vñ legiſlator eoꝶ pfidiã exprobrãdo taliter ad eos loquitur dicẽs. Ego eniʒ
Act. 7.fſ. ſcio contentionem ueſtrã cõtra dm. Et Stephanus dura inquit ceruice: & incitcũciſi cordibus ue-
. ſtris.Siꝗs tẽplum corporis hoĩs dei cõtẽplatꝰẽ:tũc cum caſtitatis ſplendore refulgeret:paruazʒ pro/
fecto & ualde ĩferiorez illaʒ ꝓpheticã lamẽtationẽ putabit: in qua barbaricæ manus ſancta ſanctoꝶ
polluiſſe deflẽtur: & ſacras ædes ignem populaſſe hoſtilem: ubi contaminata cherubin & archa ac
propitiatorium tabulæq; duæ lapideæ: & urna aurea lamentãtur. Hæc lamentatio quam nos defle
mus tanto illa durior & amarior eſſe probatur: quanto uerius cuncta hæc & euidentius in fideli ani
ma quã intra illius templi parietes erant. Hoc ſanctius multo fuit: quod in ea erat templum: non
enim auri & argenti metallo:ſed uirtutibus animi radiabat: habebat enim archã intra ſe & duo che
rubin: ideſt fidem patris & filii & ſpiritus ſancti ſitam. Sed nunc nihil eoruʒ apparet. Ablata ſũt hæc
cuncta nudata eſt domus dei omnibus ornamentis ſuis cunctiſq; quæ diuinitus conſequuta fuerat
BB

Liber primus. c.i.

ſpoliata muneribus remanſit deformis ac turpis: periit ab ea omne munimen: omniſq; cuſtodia.
Et iam non clauditur hoſtium:iin ea non ſeruatur ſed patet ingreſſus ommbus malis ſpintibus ad
corruptelam animæ feſtinantibus: nulla ĩde turpis cogitatio nulla cupiditas fſœda repellitur. Sed ſi
uenerit fornicationis ſpiritus ingreditur: ſi iactantiæ ſi auaritiæ: & ſi horum nequiores & im purio/

lpun
Gia ce
nlla
ſinus

lapſuʒ

res uenerint: nemo prohibet nemo propellit: nuilus enim cuſtos: nullus remanſit edituus. Nam pri Fun
us ſicut ad cæli ſecreta nullus huiuſcemodi malis indulgebatur acceſſus: ita nec puriſſimam mẽteʒ Mutn
huiuſcemodi penetrare poterat ulla cogitatio. Sʒ iã nüc qũo textus ipſius hiſtoriæ iĩcipiat uideamꝰ
CINCIPIT LIBER PRIMVS SIVE ALPHABETVM PRIMVM. ALEPH. ſolen
Aomodo ſedet ſola ciuitas plena populo.Facta eſt quaſi vidua domina gẽtiũ.p. Pꝛin hirt
G. ceps pꝛouintiarum facta eſt ſub tributo. ”ß”l Goml
AC Deplorat propheta ruinam peruerſi populi:& ſubuerſionem pfidæ ciuitatis: quæ ſem hunu
1 per contrana domino ſuo ſentiebat: & præceptis ſuis aduerſabatur ingrata beneficiorum Cbge
dei: prophetas eiꝰ perſeq baturapſumq; hæredem nouiſſime trucidabat. Vnde in manus hoſtiũ tra Kin
dita deuaſtata eſt. Ita ut quæ prius diuerſis gentibus & prouintiis imperabat. Poſtmodum dura ſer/- C
uitute præmeretur. Quod tamen ante aduentum domini ſub caldaica captiuitate ex parte gereba uniu
tur:nunc autem poſt incarnationem dominicam:paſſioneʒ: reſurrectionem & aſcenſionem xpi ad inbr
cælos: plenius factum eſt: cum per ueſpaſianum & titum romanos principes in uliionem domini- lluſeo
ci ſanguinis urbe ſuccenſa tota gens ſimul: partim occiſa partim in captiuitatem ducta eſt. Iuxta il- e⸗
lud quod in danielis uiſione ſcriptum eſt: ubi angelus ad prophetam ita loquitur dicens: poſt ebdo gveni
madas. Ixini. occidetur chriſtus & non erit eius populus qui eum negaturus eſt: & ciuitatem & ſan- niob
ctuarium diſſipabit populus cum duce uenturo: & finis eius uaſtitas & poſt finem belli ſtatuta deſo Winn
latio: & paulopoſt uſq; ad cõſũmationem inquit & finem perſeuerabit deſolatio. Myſtice autẽ plã/- iol⸗
gitur amima fidelis hominis: quæ quondam plena fuit numeroſitate uirtutum & imperabat diuer/ cvcont
ſis affectibus dominans concupiſcentiis carnis: poſtea ãt a malignis ſpiritibꝰ flãmis libidinis ſuccẽ/ Ceiten
ſa: deſtituta angeloꝶ ſolatio: & carẽs diuino cõſortio: tot ſeruit ſceptris dedita quot uitiis. BETH. Gta
CPloꝛans ploꝛauit in nocte.Et lachꝛyme eius in maxillis eius.Non eſt qui conſoletur eaʒ ex Ce
omnibus caris eius. O mnes amici eius ſpꝛeuerunt eam:⁊ facti ſunt ei inimici. habe
CAdueniente tribulatione captiuitatis propter idolatriam & enormitatem ſcelerum plebs iudai- Zi⸗
ca ſero doluit cum ſepius ꝑrophetarum atteſtationibus conuenta ſatiꝰ illi eſſet præuaricationis no CGR
xam cauere: quam poſt cõmiſſa pœnaliter lugere. Falſa ergo numina quæ diuerſæ gentes in ſimu/ isse
lachris colebant cauſæ fuerunt illi ſcandali & deceptionis. cum relicto uero deo falſis diis in idolo lel
rum cultura ſeruierant: qui eis nihil in tempore uindictæ profuerunt immo plurimum nocuerunt: ſe⸗
in tantum ut eos ludibrio: & coufuſione dignos inter hoſtes conſtituerent. Hinc quoq; per ezechie ia dr
lem peccanti iudeæ dicitur. Ecce ego ſuſcitabo omnes amatores tuos contra te:de quibus ſatiata ẽ . nir
anima tua. & congregabo eos aduerſum te in circuitu: & agent tecum in odio: & tollent omnes la in
bores tuos: & dimittent te vudam & ignominia plenam. Iuxta allegoriã uero decœpta anima dia ſu
bolica ſuggeſtione in noctem ueniet ſuturæ perditionis: ubi gemitum dabit perpetuũ ſine ulla cõ/ 1
ſolatione. ipſi enim ſpiritus maligni qui eam ante per illecebras uoluptatum in diuerſa trahebant: he
tandem in tænebris exterioribus conſtitutam perpetuis cruciatibus punire non ceſſãt. Vt ergo hũc br⸗
dolorem maximum deuitet neceſſe eſt quod in præſenti ſalubriter doleat:quatenꝰ iĩmenſa bonitas Ci⸗
dei pro fletu præſenris temporis conſolationem illi præbeat ſempiternam. Beati qui lugent quo Math.òS elte
niam ipſi conſolabuntur. Maxilla quippe ſancti prædicatores ſunt. De qua nunc dicitur. Plorans Gian
plorauit ĩ nocte & lachrimæ eiꝰĩ maxillis eiꝰ. Quia ĩ aduerſitate eccłiæilli ãpliꝰplãgũt ꝗ uitã carna glin
liũ cõlri gere pᷣdicãdo nouerũt. Per ipos ꝗppe ſacta eccleſia znidnon a uitiis cõterit: & ꝗᷓſi glutiẽs ĩ ſua uſ
mẽbra cõuertit. Vñ ipi quoq; prio pᷣdicatori uelut maxille eccłiæ dr: occide & mãduca. GIMEL. ſenr
Migrauit iudas pp afflictionẽ ⁊ multitudinẽ ſeruitutis.Hitauit iter gẽtes:nec inenit regem. io
Oẽs pſequutoꝛes eiꝰappꝛehenderunt eam inter anguſtias. ch
CMigrauit ergo iudæoꝶ populus ĩ diſpſionẽ gẽtiũ pp afflictionẽ captiuitatis: & ꝗq ante regni prin li
cipatui multis natiõibus pᷣerat. Poſtea ĩter diuerſas gẽtes ſeruitio laborabat: ꝗa ſceleꝶ ſuoꝶ mœrita 14d ber
uindicta eos ĩueniebat. Spiritalis aũt iuda ideo de terta ſua migrauit: ꝗaa peccãdo dñʒ irritauit: & ini ice e
quitatibus ſuis eũ ad uindictã ꝓuocauit. De quo ipſe p æſaiã ꝓphetã loquutus ait. Seruire me feciſti C
in peccatis tuis: pbuiſti mihi laborẽ ĩ iniquitatibus tuis: Vnde inter gentes deputata & ſordibus eo/. .
rũ polluta libertatem ꝓdidit:& ĩ oſtiũ ſuorum manus incidit:q eam p diuerſos exrores ducentes: ne den
quaquã requieſcere uel paululũ reſpirare concedebant. DELEIH. “ß i⸗
ECEie ſyon lugent eo ꝙ non ſint qui veniãt ad ſolẽnitatẽ.O ẽs poꝛte eins deſtructe:ſacerdo/
tes eius gemẽtes:virgines eius ſqualidè:⁊ ipſa oppꝛeſſa amaritudine.
CVias ſyon dicit lugere:hoc ẽ lugubres exiſtere eo qd nõ ſint ꝗ ueniãt ad ſolẽnitatẽ: ut feſtiua gau 1
dia cælebrẽt: uel ſacerdotũ officia ĩ tẽplo expleãt. Quia tẽplo ſuccẽſo muri ciuitatis fũditus diruti: N
& portæ deſtructæ ſũt. Vñ oĩs decor erꝰ ſqualeſcit: & ipᷣa oppræſſa amaritudine ĩ filiis ſuis fortiter ge 1
mit. Miſtice ãt uiæ ſyon lugẽt: q aĩiæ quõdã ĩ arce mẽtis deum ſpeculãtis actiones exteriores poſt .

Cird
Ube
l
Ihno,
Mn
une

nid

nor ſen
eicionn
phoſti
ndne
e gencn
em i
ndomin⸗
lurn i
doſteddo
em aſann⸗
mnadel⸗
medl⸗
Duchen
inizis
is Nnn
re

Ninti⸗
Cioni o
nhn,
nmidt⸗
nodaen
gmentr
buta
hntonor

it

iinenlnc⸗
da
Ptenin
enabonin
genr oo ,
„ou
niticama
utiesiſo
CINMEl.
nüngen

enepipin
oean
D
cbue/,

enesdt

ſonc⸗

ſiugt
iud
ſrintge
johe

Sap̃ 5.2.

Super lamentationes Mieremie.

lapſum peccati turpes atq; lugubres apparẽt: eo quod non priſtino more affectus eiꝰad ĩterna gau-
dia celebrãda occurrãt. Sed ꝗnq; ſenſibus corporeis ꝗ portaꝑꝶ noĩe hic notãtur: p deſidiã deſtructis
pateſcat aditus uariis delictis: eccleſiaſticum quoq; officiuʒ uileſcat: & cõtinẽtiæ uirtꝰmolleſcat. Vñ
ſpiritus ſancti ſuauitate priuata: tota in amaritudine uitioꝶ uerſatur. HE.
CSacti ſũt hoſtes erꝰin capite.inimici illius locupletati ſũt:qꝛ dñs loquutꝰẽ ſupx eam. Pꝛopter
multitudinẽ inigtatũ erꝰ:paruuli eiꝰ ducti ſũt in captiuitatẽ ante faciem tribulantis.
CFacti ſunt hoſtes hieruſalẽ ĩ capite:quãdo inimici illius ſuperiores effecti uniuerſam gẽtẽ diuitiis
ſpolhiando uinculis captiuitatis ſubiecerũt: & ĩ alienã terrã ſimul cũ mulieribus & paruulis ire cõpu-/
lerũt: dno cui peccauerüt iuſtũ iudiciũ eis retribuẽte. Aiæ uero decœptæ hoſtes fiunt in capite: qua/
do maligni ſpiritus eius gaudent dominatione: qui ſpoliantes eã uirtutibus paruulos cogitat eius
p uaria deſideria huc illucq; trahẽdo nullã qetem eam in animo habere pmittunt. VAV.
CEgreſſus ẽ a filia ſyon omnis decoꝛ eius.Facti ſunt pꝛincipes eius velut arietes non inutniẽ
tes paſcua.Et abierũt abſqʒ foꝛtitudine ante faciem ſubſequentis.
Oblſeſſa hieruſalem ab hoſte extrinſecus: 0oẽm decorem iocũditatis ſuæ pdidit intrinſecus: maxĩe
cum fame: & peſtilentia laborãs nullius ope ſuſtentabatur: qm̃ principes & rectores illius diſſolutis
uiribus: pauido corde: non defenſionem ciuium: ſed fugam inertem mœditabantur. Myſtice autẽ
filia ſyon reliquit decorẽ ſuũ: quãdo ꝑ ĩcuriã cogitationum: uirtutum perdidit ornamentum. Nec
ei ſubueniebàt principes ſui:hoc eſt rationabiles tractatus: cum quibus reſiſtere debuit inimicis per
ſequentibꝰ: ſed defecto robore fortitudinis coram hoſte perſequẽte propulſa eſt ĩ ſoueã decœptio
nis. Hac etiam ſnia arguũtur negligẽtes rectores eceleſiæ dei: ob quoꝶ ĩcuriã perit oĩs decor populi
xpᷣiani:cum nec ĩ mœditatione legis diuinæ:nec in cultu pietatis: neq; in ſacrarum uirtutum exerci
tio laborare conantur. Sed in luxu uoluptatũ p uaria ſcelera iuxta ſuggeſtionẽ hoſtis cogentis ab-
ducuntur. Cuius periculi malũ illos maxie reſpicit: ꝗq ĩ loco regiminis conſtituti potius ſæcularia
deſideria ꝗᷓ mãdatoꝶ dei ſeq ueſtigia elegerũt. Vñ cæleſtis regni gloriã cũ ſctis doctoribꝰnõ mœ-
rẽtur accipere: ſed cũ diabolo & angelis eꝰpœnã gehẽnæ cogentur recipe de qᷓ & ſubditur. ZAl.

.„ F

Et recoꝛdata eſt hieruſalẽ afflictiõis ſue:⁊ pꝛeuaricationis ommiũ deſiderabilium ſuoꝛum: q̃ͥ
habuerat a diebus antiquis:cum caderet populus eius in manu hoſtili:⁊ non eſſet auxiliatoꝛ:.
AVigerunt eam hoſtes:⁊ deriſerunt ſabbata eius.
CNõ ſolum enizʒ hieruſalẽ illa terrena doluit ſe pdere iocũditatẽ ſuã & deliciarũ affluentiã ĩter ho
ſtes conſtituta: ſed etiã hæc myſtica: & maximo dolore torquetur: cũ ĩ pœnis cõſtituta iam ſero do
let ſe tunc negligentẽ fuiſſe:quãdo ꝑ bona opera & rectam cõuerſationẽ potuit ſibimetipſi ſubueni
re. Non enim cum ſanctis angelis non exultat: ſed in inferno cum demonibus cruciata infructuoſe
præterita peccata deplorat: iuxta illud quod ſcriptura teſte impii in inferno dicturi ſunt. Ergo erra-
uimus a uia ueritatis: & iuſtitiæ lumẽ nõ lIuxit nobis: & ſol non eſt ortus nobis: laſſati ſumus in uia
iniquitatis & perditiõis: & ambulauimus uias difficiles. Viã aũt dñi ignorauimus. Quid nobis pro
fuit ſupbia:aut ꝗd diuitiaꝶ opulẽtia cõtulit nobis: trãſierũt oĩa illa taquà umbra mortis:i maligni/
tate aũt noſtra cõſũpti ſumus.Tũc & ipſi ſpũs maligni deridẽt otiũ:qd negligẽtes ĩutiliter duxerũt
per præſentis uitæ ſpatiũ. Vnde & nũc p prophetã dicitur. Viderũt eà hoſtes & deriſerũt ſabbata eiꝰ
Præcepto etenim legis ab exteriori opere ĩ ſabbato ceſſatur. Hoſtes enim ſabbata uidentes irridẽt.
Cũ maligni ſpũs uacationis otia ad cogitatiões illicitas ptrahũt. Vnaqueq; anima quæ remota ab
externis actionibus ſeruire deo creditur: eo magis eoꝶ tyrannidi illicita cogitando famulatur. San
cti autem uiri qui mundi operibus nõ corpore ſed uirtute ſopiuntur: laborioſius dormiunt: quã ui
gilare potuerunt:qa in eo qd actiones huius ſæculi deſerẽtes ſuperãt: robuſto cõflictu quotidie cõ/
tra ſemetipſos pugnant:ne mẽs p negligentiã torpeat:ne ſubacto otio ad deſideria immũda frige
ſcat:ne ipſis deſideriis bonis plus iuſto inſeruiat:ne ſub diſtrictionis ſpetie ſibimet parcendo a perfe
ctione langueſcat. Agit hæc: & a mũdi huius ĩquieta cõcupiſcẽtia ſe pœnitus ſubtrahit: ac terrena ꝑ
actionũ ſtrepitũ deſerit: & per quietis ſtudiũ uirtutibus ĩtenra uigilãs dormit. Neq; enĩ ad cõtem/
plãda ĩterna pducitur:nmiſi ab his quæ exterius implicant ſtudioſe ſubtrahatur. Hinc eſt enim quod
per ſemetipſam ueritas dicit. Nemo poteſt duobus dominis ſeruire. Hinc paulus ait. Nemo militãs
deo implicat ſe ſæcularibus deſideriss. HETIH.
CMeccatum peccauit hieruſalem pꝛopterea in ſtabulis facta eſt. Oẽs ꝗ gloꝛiſicauerũt eã ſpꝛe
. uerũt illã:ꝗa uiderũt ignominiã eius:ipſa aũt gemẽs cõuerſa eſt retroꝛſum.
CCauſã uindictæ expræſſit ĩ principio huiꝰſnĩæ:qa ob magnitudinẽ ſcelerũ Hieruſalẽ promœruit
träſmigratiõis excidiũ: ipiq; ꝗ eã deridebãt nec cõdolẽtes illi:gemitui eiꝰullã cõſolationẽ præbe/
bant. Hinc ẽ qd̃ p eſaiã plebi iudaicæ dñũs dicit.Popule meꝰꝗ beatũ te dicũt ipſi te decipiũt: & uiazʒ
greſſuũ tuoꝶ diſſipãt ſiue cõturbãt.Scribæ & phariſei quos añ idẽ ꝓpheta exactores appellauerat:
nò magiſtros: & ſupra illuſores: ꝗq pp munera quæ excecãt oculos etiã ſapiẽtiũ nõ ſolũ peccatores ĩ
populo nõ corripiebãt:ſed ꝓ diuitiis atq; cõpẽdiis efferebãt laudibus: & ipſi ecõtrario beatos uoca
bãt eos:& colũnas domus dei & cætera ꝗqᷓ ſolẽt adulatores dicere. Sed tales fautores nullã ĩ die tri-
bulationis laborãtibus cõſolationẽ pᷣbebãt:ĩmo cõfuſionẽ ſceleꝶ eoꝶ denudabãt:& cordis igno⸗
BB ii

—NMTN

Liber pꝛimus.c.i.

miniã maniſeſtabãt. Ille ẽ ergo doctor eccleſiaſticus ꝗ lachrimas nõ riſũ mouet ꝗ corripit pctõtes:
qui nullũ beatũ: nullũ dicit eẽ fœlicẽ: nec pᷣuenit ſnĩam iudicis ſui: dicẽte ſcriptura ſancta. Ne beatũ
iudices quẽquàâ hoĩem ãte mortem. Sed & in alio loco legimꝰ: ꝗ benedicit amico mane grãdi uo/
ce maledicẽti nihil differt. Vñ ſpernẽtes hoĩum iudicia nec laudibꝰ eoꝑꝶ extollamur. Nec obtrecta-
tiomibus contriſtemur: ſed ingrediamur rectam uiâ & tritas a ſanctis prophetis ſemitas. Audiamus
huüc prophetam alio loco dicenteʒ. State in uiis & uidete & interrogate ſemitas domini ſempiter-
nas: quæ ſit uia bona: & ambulate in a. TETII.
¶BSoꝛdes eliꝰ i pedibꝰeiꝰ:nec recoꝛdata ẽ ſinis ſui:depoſita ẽ vehemẽter nõ habẽs cõſolatoꝛem.
Sordes geſtat in pedibus:ꝗ greſſu cõuerſatiõis ſuæ malis polluit opibus: nec recordatur finis ſui
& tpis iuſti iudicii dei. Vnde depoſita uehemẽter & hoſtiũ manibꝰtradita nullũ cõſolatorẽ habet:
quia tempore oportuuo cultu pietatis honorare noluit ſuũ auctorẽ. Solus ĩ ea dominatur inimicꝰ:
qm deꝰ uerꝰ?eam deſeruit amicus. Vude maximo dolore cõtrita miſerabiliter ad dũm clamat: uide
due afflictionẽ meâ: quo erect'eſt inimicꝰ. Nullo eni ſibi reſiſtẽte hoſtis de uictoria gaudet iniquꝰ:
& de potentia ſua contra dñm erigit᷑ ſupbꝰ: ppriis hoc deputãs uiribꝰ: non iuſto iudicio dei. Quo⸗-
niam iuxta pſalmiſtam. Non eſt deus in conſpectu eius: polluuntur uiæ eius in omni tempore: au/
feruntur iudicia dei a facie eius. IOTH. .
CManum ſuam miſit hoſtis ad omnia deſiderabilia eius:quia vidit gentes ingreſſas ſãctua-
rium tuum:de quibus pꝛeceperas ne intrarent in eccleſiam tuam.
CPropter peccata populi: hoſtilis exercitus deuaſtat templũ dñi: & oẽm ornatũ eius deiecit:qd nec
igredi nec ĩ aliquo cõtigere debuit. Repulit eni dñs tabernaculũ ſuũ in quo hitauit inter hoĩes: &
tradidit ĩ captiuitatem uirtutes eoꝶ: & pulchritudines ſpræuit. Sed & nos ſi nõ obſeruauerimus di-
ligenter clauſtra cordis noſti: & ꝑ aliquẽ ſenſuũ noſtrorũ hoſtis antiquus patentẽ inuenerit ĩtroi-
tum:ingreditur p ſuggeſtiones prauas & illicitas cõcupiſcẽtias in ſacrariũ aĩæ noſtræ: ubi ſancta tri
nitas pꝑ hidem uerã. habitate cõſueuit: & ſpoliat illud decore ſapientiæ: & ornatu uitutum: enmuſq;
miſerabiles & omni confuſione digniſſimi. CAPH.
CODmnis populus eius gemens:⁊ querens panem:dederũt pꝛetioſa queqʒ pꝛo cibo ad refocil
landam animam. Eide domine ⁊ conſidera quoniam facta ſum vilis.

cet hiſtoria. Spiritualiter uero ꝓ pane iocnnditas humanæ delectationis recipitur. Vnde & nunc
propheta cum ſynagogæ pditos mores defleret dixit. Omnis populus eius gemẽés & querẽs paneʒ
Praua ꝗppe hoĩum multitudo affligitur: ꝗqa nõ ad uotũ de pñtis uitæ iocũditate ſatiatur. Sed & præ
cioſa quæq; pro cibo dat:ꝗa uirtutes mẽtis in appetitu tranſitorie delectationis inclinat: & refocila
ri animã nititur: qa peruerlis ſuis deſideriis ſatiſfacere conatur. Vnde bene mox ex uoce illiꝰ electæ
multitudinis ſubditur. Vide dñe & cõſidera qm̃ ſacta ſum uilis. Vilis ꝗppe plebs dei efficitur: quan
do prauoꝶ numero creſcẽte in eis:nõ ſumma cæleſtia: ſed abiecta & terrena ſectatur. LAMECH.
WO vos omnes qui tranſitis per viam attendite ⁊ uidete ſi eſt doloꝛ ſicut doloꝛ meꝰ:qm̃ vinde
miaunit me:vt loquutus eſt dñs in die ire furoꝛis ſui.
CPropriũ eſt hoc dolentiũ: ut laborem ſuum eo maiorẽ cæteris eſtimẽt: quo aliorum paſſionẽ nõ
cognoſcũt:ꝗa quãto plus dolorè ſuũ ſentiãt:tato minus aliorũ huic adequari non ſentiũt. Vinde/
miare in die iræ furoris ſui illos dominũ dicit: qa iuſtitiæ norma dictãte laboris ſui fructum iã eos
metere decreuit. Sed hoc cõſiderãdũ eſt quare eos tãtũ qui tranſeũt uiã ad aſpiciendũ dolorez ſuuzʒ
innuitet. Qui eni pñtem uitã nõ quaſi uiã tranſeùt: ſed quaſi ad patriam tendunt. luctum cordis ele-
c̃torum cõſiderare neſciũt. Illos enim ut dolorẽ ſuũ cõſiderẽt exquirit: quos in hoc mundo contin
git fam non fixiſſe. Hinc per ſalomonem dicitur. Aperi os tuũ muto: & cauſis omnium filiorum ꝗ
pertranſeunt. Muti enim dicuntur qui prædicatorum uerbis cõtradicẽdo minime reſiſtũt. Qui ẽt
ptrãſeũtes ſũt: qa ĩrẽtionẽ mẽtis in amore uitæ præſentis dedignanturfigere. MEM.
CBe excelſo miſit ignem in oſſibus meis:⁊ erudimit me.Expandit rete pedibus meis:conuer/
cit me retroꝛſum. Poſuit me deſolatam tota die meroꝛe confectam.
CQuod de cælo miſiſſe ignem in oſſibus eiꝰ ait: ſupnã uindictã eſſe inſinuat:quæ eos interius cru
ciãdo caſtigauit qᷓtenus agnoſcerẽt cui omni modo ſubiici deberẽt. Rete pedibꝰſuis expãdit quia
eos uoluptatẽ ſuã uſq; ad fiaẽ uitæ ſeꝗ nõ pmiſit. Cõuertit eos retrorſũ: ut dolorẽ ꝓ luxuria ſẽtirẽt:
& deſolati amico ꝶ ſolatio malũ qd fecerãt omni tpe uitæ inter hoſtes plãgerẽt. Myſtice ãt anima
peccatis obnoxia: dũ pro iniquitatibus ſuis a dno corripitur ſi introrſus re fietat ſalubri dolore cõ/
pungitur abſtinendo ſe a peccatis oẽm Iuxũ priſtinũ ĩ lachrymas uertit: & tanto fortius cõſtringen
do ſemetipſaʒ plangit: quãto laxius ꝑ uaria deſideria ſe diutius erraſſe recolit. NyVN.
Cigilauit iugum iniquitatum mearũ in manu erꝰ. Conuolute ſüt ⁊ impoſite collo meo.Inſir/
mata eſt virtus mea. Dedit me oñns in manu de qua nõ potero ſurgere.
CVigilare iugũ iniqtatũ ſuaꝶ ĩ manu dñi dicit: qa tps diu dilatæ uidictæ tandẽ ĩ eã aduenit. Quaſi
dormire enĩ ẽ ĩ corpore negtie ſecure & ĩpunite ꝗeſcere. Et qſi uigilare ẽ ꝓ cõmiſſo piaculo pœnas
ultiõis ſẽtiẽdo ſuſtinere.Vnñ cõuolutas & iĩpoſitas collo ſuo iniꝗtates ſuas aſſerit:ꝓ quo uigor uirtu
tis eius

CQuãta mala paſſa ſit gẽs iudæoꝶ& ĩ fame: peſtilẽtia: & clade: diuini exponũt libri & ioſephi nõ ta

Geta

fmil
Uinh
niti⸗
ldeoß
tae
Heumis1
Pl
(veaan
loleng
gindece
lendm
C Pir
CMbku
Nea
Ctzph
cuti
Ccbꝛi
lövio
entet
Pänme
ſgte
lnecdi
igis⸗
niptel
ciol
Didie
fupt
gder
Tor
nen

ANa

Super lamentationes MWMieremie.
N

i tis eiꝰ defecerit: qa cumul ũ peccatoꝶ quẽ diuturno tpe uariis trãſgreſſionibꝰcollegi topprimere ſe
n & ifirmũ facere ſẽtit. Vñ ſcriptũ c. Funibꝰpctõꝶ ſuoꝶ unuſqſq; tenet᷑: qa diſtrict?iudex facinꝰ qd p
1 pniam nõ corrigit inultũ eẽ nequaquã patit᷑. De quo ẽt ĩ Iob legi. Nullũ pctũm deꝰipunitum di-
Ben mittit. Qd ãt ſeꝗt. Dedit me deus i manu de qua nõ potero ſurgere:Hoc ſiue ualidã captiuitatem
Ahnhle⸗ caldæoꝑꝶ: ſiue romanoꝶg nimis iudæos opprimété ondit. Spũaliter at idicat qd extrema ultio oĩbꝰ
3 ipiis & pctõribꝰinnitæ calamitatis ſit: nec aliqñ a cruciadi moleſtia ceſſet:qa i exterioribus tænebris
ffanm uermis ipioꝑꝶ nõ mont᷑: & ignis nõ extiguitur. Vbi ꝗ ſemel ĩgreditur ulteriꝰ iã egredi nõ permittit᷑
mufi Qd ipſa ueritas ĩ euãgelio onñdit dicẽs.Eſto cõſẽtiẽs cũ aduerſario: & reliqᷓ uſq; nouiſſimù ꝗdrãtẽ
mihe Quẽadmodũ ibi iĩtelligit᷑ ubi dictũ ẽ oꝑʒ eũ regnare donec ponat oẽs inimicos ſuos ſub pedibus
mininie⸗ ſuis: ſemp illũ regnaturũ: qm ſemp illi erũt inimici ſub pedib: ita & hic accipi poreſt dictũ. Nõ exi/-

0%

mnit es inde donec ſoluas nouiſſimũ qdrãtẽ. Sempꝑ nõ exiturũ eſſe quia ſemp ſoluat nouiſſimũ quadrã/
letinig tem dum ſempiternas penas terrenorum peccatorum luit. SAMECH.
cn Abſtulit oẽſ magnincoſ meoſ dñſ ð medio mei:vocauit adũſũ me tpᷣſ vt gtererẽt electoſ meo⸗
Npole CAbſtulit dis magmificos plebis iudaicæ ĩ tpe captiuitatis ſuæ: qñ ꝓphetas & ſacerdotes quorum
ope & doctrina maxie ſuſtẽtati ſũt pꝑ maliciã eoꝶ & ſceleꝶ multitudinẽ illos hitare nõ pmiſit. Si/
sſicn cut ꝓpheta daniel ĩ oratiõe ſua teſtat᷑ dicẽs. Dñe nõ ẽ ĩ tpe hoc pᷣnceps:nec ꝓpheta:& dux:neq; ho⸗
locauſtũ:neq; ſacrificiũ:neq; ĩcẽſũ:meq; locꝰ primitiaꝶ corã te: ut poſſimꝰĩuemire miſencordiãâ. Sic
irgame & ab aĩa diabolica fraude decœpta: poſtꝗᷓ eâ inimic? itus captiuã a ſtatu rectæ fidei & bonæ cõuerſa
thoies:8 tiõis ĩ cõfuſionẽ erroris abduxerit ſctõ& pᷣdicatoꝶ doctrinã & exẽpla ab aſpectu cordis eiꝰp obliuio
eimuscdi nẽ aufert: ꝗᷓtenus eã ſpoliatã uirtutibꝰ faciliꝰ i terra aliena poſſideat: ne p recordationẽ ſani dogma/
entitoi⸗ tis & meliorationẽ uitæ ad ſtatũ pſtinũ reuertat᷑. Torcular calcauit dñs uirgini filiæ iuda. Dicẽdũ ẽ
unchzti itaq; de torculari qd iuxta ſcripturæ ſãctæ cõſuetudmẽ. Interdũ ꝓ ultõe atq; ſuppliciis ponit᷑ pctõꝶ
waüml Interdũ ĩ cõgregatõe nouoꝑ& fructuũ:p pœnis ponit᷑ atq; tormẽtis: ut hieremias i pnñti lamẽtatiõe
plägẽs euerſionẽ hieruſalẽ loꝗtur. Torcular ealcauit dñs uirgini filiæ iuda: idcirco ego ploro. In bo
wii efrl nã ptẽ ſcribũt᷑ pſalmi ꝓ torcularibꝰ.Viiiꝰ. Ixxxiiiꝰ.in quo torculari & malis ſuplicia: & bonis pᷣmia
a dño ſaluatore calcãtur. Solus ipᷣe calcauit nullũq; hũit adiutorẽ. Neq; eni ägeli aut archãgeli thro
ni dnatiões: aut ulla cæleſtiũ poteſtatũ hüanũ corpꝰaſſũpſit: & ꝓ nobis paſſa ẽ: & calcauit aduerſa-
rias ptãtes atq;ʒ cõtriuit. Sed ille ſolus ꝗ loquit᷑ ĩ pſalmo.Saluũ me fac dñe qm̃ defecit ſctũs. in tãtum
qd ẽt cõfidẽtiſſimꝰ & ĩ ſide firmiſſim apoſtolus pett?timore pterritus fugeret imo dñm negaret-
Torcular ergo caleauit dñs uirgini filiæ iuda: q uiti ĩfructuoſæ iudæo & diu ſterili pmanẽéti. Cui
Nl p eſaiã dicit᷑ Expectaui it faceret uuas & fecit labruſcas: captiuitatis oppræſſionẽ pparauit. Myſtice
idert ait aiæ uirtutib ifœcudæ; & bonis opibus uacuæ: nec fidei fructũ gignẽéti dñs torcular calcat: quan-
4² do eã ꝓ ſterilitate ſua & ocioſitate inimica pœnas cõdignæ uidictæ luere fecit. Vñ & ſeqt. AlN.

Icirco ego plorãs. Et oculus meus deducẽs aquã Quia longe factus eſt a me cõſolatoꝛ:cõ

Pit uertẽs animã meꝗ. acti ſunt filii mei perditi:quomiam inualuit inmieuus.
N Nn WIõ quoq; fletꝰigẽs aĩæ dolẽtis deſcribit᷑ qa poſt uanã lætitiã hui? mũdi oĩs cõſolatio piᷣtis uitæ il

li aufert: fruct maloꝶ ope diſſipat᷑: & ſolus inimicus ĩ tormẽta uaria illius dnatur. PHE.

nhun Expãdit ſyon manus ſnas:nõ ẽ qui cõſoletur eam. Mãdauit dns aduerſuz iacob in circuitu

1 In 1
meint Vircde

müire eius hoſtes eius. Facta eſt hieruſalem quaſi polluta menſtruis intereos.
Mimmi CCircũdata ſyon captiuitate caldæoꝶ ꝗſiuit ſe cõſolãtẽ: & nõ iuenit: eo qd dñm ꝓctis exigẽtibus
vbnziu ueg nõ m&œruit hére cõſolatoré: q eã tradidit hoſtibꝰ ſuis ad puniédu Ita & aia hoĩs credétis quæ
amſiet quod erat ſpeculũ dei: & ſupplãtatrix uitiog. cũ p malis mœritis tradit ſpinitalib neqtiis fruſtra
an morinſecus rit còſolatoré:q ſpiritalẽ iterius pdidit cõſolationé. Facta iqt hieruſalẽ q polluia mẽ
fionma ſtruis itereos. Polluta hicruſale dieit᷑ meéſtruia iord'tate dla ſigminoléta opa & camalia deſideria no
n luit uitare ĩ praua cõuerſatée. Mẽſtrua. n. ſœditas é:c pſingulos meſes grauia atq; torpétia mulię
1.

rü corpora imüdi ſäguinise

PN

.

eveleuatur. Quo tpe ſi uir coierit cu mulierę:dicut᷑ côcepti fœt?

ban uitiu: ſeminis trahere:ita ut leproli: & elephatici e hac ccepliõe naſcqtur: & fœchai nrocq; jexu cor

pora paruitate uel enormitate mẽbroꝶ ſanies corrupta degeneret. Præcipitur ergo in lege dni ui⸗

— 2H

min ris: ut n ſolu i alienis mulierib ſed ſuis quoq;qbus uidétur legaliter cõiũ gi: ſcriptura dicẽte cre
piltcu⸗ ſcite & multiplicamini & replete terrã) certa cõcubitus nouerit tẽpora: qñ coeundũ qñ ue ab uxo/
tultnmͤk rib abſtinédũ ſit. Quod ꝗdẽ & apoſtolus & eccleſiaſtes ſonãt: ps amplexãdi & tps lõge fieri ab am
iuin Plexibꝰ. Caueat ergo & uxor ne forte uicta deſiderio coeudi alliciat uirum,. & maritus ne uim faciat
wbecs uxori: putans bmni tempore ſubiectam ſibi eſſe debere coniugis uoluptatem, Vnde & paulus ait.
ötmgen ut nouerit unuſquiſq; ſuum uas poſſidere. SAhk.—
CJuſtẽ dũs qꝛ os ei ad iracũdiã pꝛouocaui.Audite obſecro nniuerſi populi? videte doloꝛeʒ
gfß meũ.Nirgines mee ? innenes mei abierunt in captinitte
CQuærimonia flebilis ꝓduciturad agnitionẽ ſniæ iuſti iudicis. Poſtqᷓ enim lamentatrix calũniaz;
enumerauit mœrito ſe hãc pati cõmem orauit: qa iuſtus iudex nõ aliã ferre põt ꝗᷓ iuſta ſnjam.Iuſtꝰẽ
oronu E ĩquit dñs quia os eiꝰ ad iracũdiã ꝓuocaui:hoc ẽ iuſtũ iudicẽ & naturã clemẽtẽ meis prauis mœri .
tis cõpuli durã cõtra me ferre ſniam. Mẽbra. n. hominis ſicut & affectus huani opycæ deo aſcri-
. BB iii

L.iber primus.c.i.

wibuͤt
„ HSH amun
buntur non proprie:quia incircũſcriptum lumen:& ĩmẽſa maieſtas liniamentĩs corporiĩs circũſcril/ onem⸗
bi nõ nouit. Audite ait uniuerſi & uidete dolorẽ meũ ꝗa uirgines meæ & iuuenes mei abierunt in M
captiuitatẽ. Plurimos ad uidédũ dolorẽ ſuũ ĩuitat qa calamitatẽ ſuã ultra modũ grãdẽ eẽ eſtimat: ne.
. ut aliorũ cõpaſſiõe anxietatẽ ſuã quodãmõ leuiget: dũ cõſolatores & ſubleuatores anguſtiæ ſuæ ſi . Koede
bi adhibet. Talis ẽ enĩ hũanꝰ affectus ut doloris ſui ſiue gaudii alios ꝗrat eſſe participes: qᷓtenꝰ eoruʒ Nuueos
ſolatio illatũ onus triſtitiæ ſiue lætitiæ facilius portet. Vnde ĩ euãgelio ille ꝗ ouẽ pditã reqſiuit ſeu guno
mulier ꝗᷓ dragmam pditã ĩuenit: cõuocat amicas & uicinas: ut teſtes aſſiſtãt & gaudii eoꝶ partici⸗ nerele.)
es fiãt. Quod ergo uirgines & iuuenes abire in captiuitatem deplorat oſtẽdit ſe inde maxime do/ app
lere quod ſpem ſtatus ſui uidit ſubito corruiſſe. Quãdo eni ſobolẽ ſuã ſubito interire conſpexit: tinaci
ſpẽ futuræ generationis amiſit. CObPH. lhip
CAocaui amicos meos:⁊ ipſi deceperunt me.Sacerdotes mei:⁊ ſenes mei in urbe conſumpti tocne
ſunt:quia queſierunt cibum ſibi vt refocillarent animam ſuam. nonn
CQuerẽdũ ẽ qũo amici dici poſſint qui amatoribus ſuis decipnlã parauerũt. Verꝰenĩ amicus & fi⸗ nuün
delis ut ſcriptura teſtatur ꝓtectio ẽ fortis: medicamẽtũ uitæ & imortalitatis: unde patet ꝙ p ätiphra/ Mos,
ſim iſte amicus dicatur ꝗ decœptor eẽ ꝓbetur. Sũt enĩ ꝗ dicũtur amici: ſed magis oſtẽduntur eẽ ini D
mici: qa egrediũtur ad inimicitiã: odiũ: & rixã: & cõuicia denudãt: cõuiuæ fiunt: & ſotii mẽſæ:ſʒ nõ lius
pmanẽt in die neceſſitatis. Tales ſũt qui hodietenus carnaliter uiuẽtes ſuis exequutoribꝰblandiun uie
tur: ut uoluptatũ amatores magis ſint ꝗᷓ dei. Et dũ hoc cõſentiũt in peccati uoraginẽ eos ſecũ tra/ zveci
hunt:ita ut ſceleris ſui cõſortes cruciatus æterni faciãt illos eẽ participes: Quãta aũt uis ueræ amici/ leit
tiæ ſit: ex hoc iĩtelligi maxime poteſt: qd ex ĩfinita ſocietate generis hũani. quã cõciliauit ipſa natura . .
ita cõtracta res eſt & adducta ĩ anguſtũ: ut omnis charitas aut ĩter duos: aut ĩter paucos iungeretur. u
Eſt eni amicitia: ut quidã ait:nihil aliud:niſi oĩum diuinaꝶ hũanarũq; terũ cũ beniuolentia: & cha di
ritate conſenſio. Vñ recte ſcriprũ ẽ. Amico fideli nulla eſt cõparatio: & nõ ẽ digna põderatio auri . 4
& argenti cõtra bonitatem fidei illius. Quod autẽ dicit ſacerdotes & ſenes in urbe cõfũptos. Oſtẽ⸗
dit quia ob tenuitatẽ uictus fame & ſiti perierũt. Sicut in obſidione hoſtiũ in hieroſolymis (ut hiſto
riæ tradunt) ſepius cõtigit. Myſtice ãt aia qᷓ uoluptatibus & deſideriis inititur: ſacerdotii dignitateʒ
& maturitatẽ coſilii pꝑ indigẽtiã ſapiètiæ & inopiã uirtutũ pdit. Mundus eni trãſit & cõcupiſcen-
tia eius: Egyptus uane auxil labitur: & baculus arũdineus atq; cõfractus initẽtes lacerat ac manũ eo-
rũ perforat: nec unqᷓ pfectã pſperitatẽ ſuis amatoribꝰconferre poteft. RE8.
Nige dñe qm̃ tribuloꝛ. Aẽter meus cõturbatus c. Subuerſũ ẽ coꝛ meũ in me metipſa:quo/
miq amaritudine plena ſum. Foꝛis interſicit gladius:æ domi moꝛs ſimilis eft.
CQuid ẽ qd ꝓpheta ex pſona plebis loquẽs ad uidẽdũ tribulationẽ ſuã dñm ĩuitat:niſi ꝙ anxiets
tẽ ſuã nimiã & imẽſã agnoſcẽs ipſius ſoluũmodo opẽ & miſericordiã ſubuenire exoptat.Sciẽduʒ ẽ
ꝙ in ſacro eloquio uentris uel uteri noĩe mẽs ſolet ĩtelligi. Hinc ẽ eni qd p ſalomonẽ dicitur lucer/
na dñi ſpiraculũ hoĩs: ꝗᷓ iueſti gat oĩa ſecreta uentris: lux.n. gratiæ ꝗᷓ deſup uenit ſpiraculũ hoĩs pᷣſtat
ad uitã. Quæ uidelicet lux oĩa ſecreta uentris inueſtigare dicitur: quia occulta mẽtis pœnetrat: ut ea a
quæ de ipſa ledebãt aĩam añ eiꝰ flẽdo oculos reducat. Hinc ipſe hieremias in anterioribus ait. Vtrẽ 1
meũ doleo. Qui ut uẽtrẽ ſuũ ꝗd dixiſſet oſtẽderet adiũxit. Sẽſus cordis mei turbati ſũt. Vteri utiq; G
noĩe mẽs recte accipitur: qa ſicut ꝓles ĩ utero cõcipitur ſic cogitatio ĩ mẽte generatur. Et ſicut ĩ uẽtre iut
cibi ita cõtinẽtur ĩ mẽte cogitatiões. Fidelis eni aia tẽptationihꝰ uariis fatigata mœnio ſe ĩt foriſq;
morte ſimili attritã deplorat. Quia foris pſequutionibꝰ: & itus anguſtiis lacerari ſe nõ ignorat. Se/- C
pe eni foris flagellis atterimur: & intus carnali ſuggeſtione fatigamur. Vbi nüc hieremias i phti la gint
mẽtòe deplorat dicẽs: foris interficit gladiꝰ: & domi mors ſimilis . Foris eni gladi? ĩterficit: cüum Tr
nos exterius feriẽs uindicta eõſici t Sed domi mors ſimilis ẽ qa & flagella qdẽ ſuſtinet: & tñ ĩtus cõ len
CAugdierũt q: ingemiſto ego:⁊? nõ ẽ qmi cõſoletur me. Oẽs inimici mei audierũt malũ meũ:le⸗ ci
tati ſũt qꝛ tu feciſti. Addaxiſti diẽ cõſolatiõis.Et fiẽt ſimiles me 1e
CAnxviati aiæ & laboribꝰ afflictæ hoc uidetur eẽ augmẽtũ doloris qd ille ĩ quo ſpẽ hũit cõſolatõis: Ka
differt opẽ afferre ſolati. Necnõ & hoc maxĩe illi dolorẽ ĩgerit: qd eã inimici deridẽt: qſi ſpe fruſtra tü
ta a dno ſuo haãc hẽre calũniã. Tale ẽ illud HamiſtQurennodichis äri mes cõſiliũ fecerũt im bel
unũ. Et ĩ euãgelio iudæi dũm ĩ cruce ſuſpẽſũ irridebãt dicẽtes. Alios ſaluos fecit. Sʒ talis loꝗlla ma . len
nifeſta ẽ blaſphemia: ꝗᷓ nõ ledit piclitãté: ſed ĩterficit blaſphemãté. Nõ eni ĩ ullo rephẽdẽdu iudi u
ciũ dei:qd ſemp iuſtũ ẽ: & iuſte diſponit oĩa. Sed uenerãdũ atq; timẽdũ ꝗa oĩa ꝗcũq; uult facit ĩi cæ nen
lo:cũ ſit iuſtꝰ ĩ oĩbꝰuiis ipſius:nec derelinquat oẽs ſperãtes ĩ ſe imo oratiões eoꝶ exaudiat: & ſaluos n
faciat eos. Sed cũ iuſte dñs unicuiq; ſecũdũ opa ſua retribuit uidẽdũ eſt qd ſequatur. Adduxiſti in/ n
quit diẽ cõſolatiõis & fient ſimiles mei. Cõſolatio ergo ꝗᷓ iniuſte oppræſſis a dno cõfertur: & pœna i
q oppræſſoribus eoꝶ mœtito infligitur: ex iuſto iudicio dei ꝓcedut: ut recipiat unuſquiſq; propria N
corporis ꝓut geſſit:ſiue malũ:ſiue bonum:pcna eſt reproborum qui aliena fſœlicitafe cruciantur. G
Adducit ergo diuina clementia poſt illatam ſeruis ſuis flagelli correptionem piæ conuerſationis
paternam cõſolationem: ut poſt diuturnũ laborem habeãt reſpirandi poteſtatem: & cebiratid tor⸗
toribus

reei
lrih
Dhndin

di NH

rmic⸗

Düun

ngeren
nrch
kud
O
iudh
Cnnn
pilen⸗
nanieo⸗

cho⸗

Müitt
Kiilne
timthen⸗
baiſer
nertme
uͦlini
vitg
rticene
bint
Nrd
Wiiün
atan
itusd

mit

iunin
Ctin
um,
Rd
chic
4
Niti
Ken
Hions
o
66

Super lamentationes Mieremie.

toribus eotum poſt uanam mundi lætitiam iuſtæ damnatiõis reddet diuturnæ calamitatis mœfti
tiam: ut recipiat in ſemetipſis quod inique geſſerant in proximis. Sicq; fit ut patiẽtia ſanctorum co/
ronerur: & iniuſtitia iniquorum pumatur. IHAV.
CIngrediatur omne malum coꝛã te:⁊ vindemia eos:ſicut uindemiaſti me:pꝛopter oẽs iniqui
tates meas. Multi enim gemitus mei:æ coꝛ meum merens.

CHoc quippe orat fidelium turba ut rememoretur in conſpectu dei perſequutorũ ſuorum plaga: qᷓ

tenus eos per cõdignã uindictã iuſtũ iudiciũ dei corripiendo hũuiliet: qui ſupbiendo multiplici per
ſequutione nõ timuerũt cõfeſſores dei fatigare. Vindemiare enim eſt unuquẽq; operũ ſuoꝑ fructũ
metere. Vindemiat enim dũs hoſtes ſuos ꝗ ſanctos eius uindemiauerüt qn pro còôtritiõe tpali qua
illos approbatione opprimere pmiſſi ſunt: in futuro iudicio ppetuã faciet recipere ultionẽ. Sed hoc
intimadũ ẽ qd quãdo ſancti uiri depræcatorio more contra hoſtes ſuos rogant: non uoto malitiæ
ſed ſpũ ꝓphetiæ: hoc quod eis præſciũt futurũ prædicũt. Vel etiã cõtra ſpiritales nequitias orãt: s
incorrigibiles eẽ ſciunt ut iuſtam a domino recipiat ſententiam. Hinc eſt illud qd in pſalmo ꝓphe
ta dominũ cõtra nocentes ſe præcatur dicens. Iudica domine nocẽtes me. Aſſumpta pro nobis cla
mat infirmitas: ut danentur nocentes: ideſt diabolus cum minmſtris ſuis: quod nouerat eſſe uentuꝶ.
Malos enim iudicari dãnari eſt: qꝗa nequnt in diſceptatione liberari: qui ſemp prauis actionibus p-
bantur impliciti. Sed hoc: ut dictũ eſt: ad diabolu ptinet cũ ſequacibus ſuis: p quos ꝓuenit iudaicæ
uolũtatis iniquitas. Nam cũ ipſe præcipiat pro inimicis ueſtris orate:hominibus hæc non poteſt cõ
uenire ſententia. Ipſos ergo debere petit danan quos uirtute præſciétiæ ſuæ nouit ad pœnitudinis
remedia nõ uenire. Nã in ſubſequentibus ubi uenit ad hoĩes cuerti eos deſiderat nõ perire: ut eſt il
lud cõfũdãtur & reuereãtur ꝗ ꝗrüt mihi mala. Hic iam ubi uenit ad hommes corrigibiles: non ma-
ledictio funditur:ſed correctio poſtulatur. Cõfũdi eſt fcta ſua erubeſcere: & in me liorem ſententiaʒ
cõmutari. Nã & illi cõfuſi dicũtur ꝗ cõuincutur ad pœnã: ſed ut hoc magis ad cõuerſioné intellige
re debuiſſes addidit: reuereantur:deſt emendati colãt quem pſequendu eſſe putauerant.
CEXPLICIT ALPHABETVM PRIMVM. INCIPII SECVNDVM. CAP. II. ALEPH.
Vomodo obtexit caligie ĩ furoꝛe ſuo dũs ſilià ſyõ:ꝓiecit de celo i terrã
inclvtã ifrabel:z nõ ẽ recoꝛdatus ſcabelli pedũ ſuoꝝ:in die furoꝛis ſui.
Ventum eſt ad ſecũdũ alphabetu ubi ſub primo obſtupeſcendo hie/
roſolymitanæ urbis iprouiſã ruinã & plebis iudaicæ ĩſperatũ caſũ ꝓphe-
ta deplorabat: ſicut etiã nũc admirãdo qꝗritat qũo pulcherrima habitatio
9 ſyon & inclyta iſrahelitarũ gens: qᷓ angelico miniſterio ſuffulta per ipſius
domini ducatũ: de terra ægypti p mare rubrũ traſlata eſt: & ĩ deſerto mul
tis miraculis ac diuinis ſolatus diutiſſime p moyſen & aaron educata: ita
ut uocabulo ſcabelli pedũ domuu: pp ſtatũ diuini cultus qui ĩ ipſa plebe
tũc præcipuꝰ erat mœrito nũcuparetur: nũc de ſũma fœlicitate ĩ maximã
miſeriã ĩ die furoris domini & uindictæ ĩ eã ꝓlatæ qᷓſi de cælo ĩ terrà pie/
cta & cõculcata ſit. Myſtice ãt aĩa peccatrix ꝗᷓ quondã hũit lumẽ ſciẽtiæ: & ſpeculũ diuinæ contem
platiõis quãdo pedes domini hoc ẽ ueſtigia Pceptoꝶ eiꝰĩ cordis illius ſecreta cõſiſtebãt: nũc ꝑp ce
citatẽ cordis & nequitiã prauæ actiõis de culmine uirtutũ ĩ fœditatẽ terrenoꝑꝶ deſideriorũ ꝓlapſa:
iuſto iudicio dei ſpræta atq; derelicta ab hoſtibꝰcõculcatur. Vnde ꝓpheta mœrito ei? deflet rumnaz
qa a ſũmo honore ad maximã deuolata ẽ miſeriã ꝑ quã oĩuz iã deſpectui pʒ & irriſioni. BETH.
CPꝛecipitauit dñs nec pepercit:omnia ſpecioſa iacob.Deſtruxit in fuꝛoꝛe ſuo munitiões vir
ginis iude:⁊ deiecit in terram. Polluit regnũ:⁊ pꝛincipes eius.
WPropter pctã.n. iudæoꝑꝶ & trãſgreſſiões ꝗbꝰtraſgrediẽtes legem dei teſtimõia eiꝰ nõ cuſtodierũt
ſeruiendo diis alienis: & adorãtes idola & ſimulachra eoꝶ uenerãtes ad ſimilitudineʒ gentiũ: ꝗᷓ cir-
ca eos erãt: irritatꝰdominꝰ tradidit ipſũ populũ ſuũ ĩ manꝰgentiũ & domiati ſũt eoꝶ ꝗ oderũt eos:
oĩaq; ſpecioſa iacob quæ habebat ĩ ornatu famoſiſſimi templi: & cultu celeberrimo: quo ſe nobilio
res cæteris gentibꝰ eſſe credebãt: dominꝰpcipitauit: & deſtruxit ĩ furore ſuo munitões urbiuʒ iuda:
ſtatũ muro& ac turriũ ĩ terrã deiiciens: polluitq; honorẽ regni & pricipatũ erꝰ:ita ut nobiliores eo-
rũ hoſtes ſui captiuos ducentes ĩ ſeruitutez redigerent: & eunuchos facerent atq; deformes Sicut li
ber eſaiæ teſtatur ubi ipſe ꝓpheta ad regem Ezechiã loquutus eſt dicens. Ecce dies ueniũt & aufe⸗
rentur oĩa q̃ in domo tua ſũt: & ꝗᷓ theſaurizauerũt patres tui uſq; ad diem hãc ĩ babylonem: non de
relinqt᷑ ꝗcꝗᷣ: dicit dñs: & de ſiliis tuis ꝗ exibũt de te quos genueris tollẽt & erũt eunuchi ĩ pallatio
regis babylõis. Miſtice ãt deſtruit dñs ſpecioſa iacob: cũ decorẽ aĩiæ diabolica arte deceptæ ſpnit: &
munitionẽ doctriæ ſæculari ſapia cõditæ ĩ qᷓ maxĩe cõſfidebat diruit: & polluit honorẽ regni & pri
cipatũ erꝰ quẽ hũit ĩ pceptiõe baptiſmatis & unctiõe ſacri chriſmatis: ita ut iã nõ mœreatur cũ cæte
ris fidelibus ab apoſtolo petro audire. Vos eſtis genus electũ: quãdo diuerſis ſeruit uitiis: & obtem-
perat hoſtis antiqui ſuaſionibus malignis: de quo & ſubditur. GIMEL.
CLConffr egit in ira furoꝛis omne coꝛnu iſrahel.Auertit retroꝛſuʒ dexterã ſuã a facie inimici:et
ſuccendit in iacob quaſi ignem flamme deuoꝛantis in gyro. BB iii;
B iiii

Liber primus. c.ii. .

CNõ ſolũ.n. uniuerſũ regnũ iudæoꝶ dñs deſtruxit & defẽſionẽ dexteræſuæ ab eis auferẽs terrâ eo a
, rũ ĩ manꝰhoſtiũ ad deuaſtãdũ tradidit: ſed & hieruſalẽ myſticã: qñ a dño receſſerit & diis alienis in i 4
diuerſis ſcelerib ſeruierit defẽſiõe cæleſtis auxilii priuatã flämæ libidinis: & furori hoſtiũ ad ſuccẽ- 8
dẽdũ tradidit. Dextera. n. dei patris unigenitꝰ filiꝰ: p quẽ & ſolatiũ & defeſionẽ fidelibꝰ ſuis p̃ſtat. rze N 1
Sʒ qn offẽſo illo mœremur ab inimicis liberari qſi traditi uidemur: cu defẽſorẽ nullũ hẽmꝰ. vñ . i
ꝓpheta q̃ſi deſertũ a dno populũ iudæoꝑ conq̃ſtꝰ:ĩ pſalmis ait. Vt ꝗd auertis faciẽ tuã de mœdio . .
ſinu tuo. Quaſi offeſo q̃ſi irato dño dicit ꝗ nolit ꝑctõres populos ĩtueri: ut adhuc ĩ ſua uideãt᷑ pma/ (hn
nere neqtia. Ille. n. quos diſpẽſatiõe mirabili placatꝰ attẽderit corrigit: quos ꝓpiti? ituet emẽdat. ne
O d ãt dicit dexterã tuã de mœdio ſinu tuo ĩ finẽ:ſignificat ꝗd ſicut moyſi manꝰdextra dñi iuſſu de (alur
ſinu ꝓlata leproſa cõſpecta ẽ iterũq; ĩ ſinũ retracta curata: ita populus iudæorum exiens a dio xpo luune⸗
imundus fiat: ad eum uero conuerſus ad priſtinam redeat ſanitatez. DELETIHIHI. wluc
CTetẽdit dñs arcũ ſuũ:quaſi uumuc⸗Firmanit dexterã ſuã quaſi hoſtis:⁊ occidit omne qð pnl beinb
chꝛũ erat uiſu in tabernaculo fuie ſyon. Effudit quaſi ignem indignationem ſuam. niain
Cetẽdit dñs arcũ ſuũ qᷣſi inimicꝰ: & dexterã ſuã ꝗſi hoſtis firmauit: cũ dimicates cõtra hieruſalem mulutk
chaldæos ſiue iomanosupi ores fecit: data illis ptãte ut ĩcẽderẽt tẽplũ: & deſtruerẽt muros ciuitatis goürl
eo ꝙ ipᷣe iratꝰñ parceret illis:q aliqũ patribꝰeoꝶ placatꝰ terrã diuerſarũ gẽtiũ ad poſſidẽdũ diſtri/ nelil
buit. Sicut pſalmiſta teſtat᷑ ad dim dicẽs: Manꝰ tua gẽtes diſpdidit. Ne.n. putarẽt hebrei ſe triũpha/ pee
tores ſuis urbibꝰextitiſſe: ꝓfitet᷑ illos ñ ĩ ſuo gladio fuiſſe uictores: nec terrã gẽtiũ ſibi pꝓpria fortitudi muu
ne uẽdicaſſe. Brachiũ ꝓ robore dicimꝰ: qm ipo dimicãte pugnat᷑.Sed illud brachiũ nõ eos ab ini- tolſe
micis ſuis liberare pualuit: quos ſpũaliter uirtꝰdiuina ſaluauit: ſic dũ hebreoꝑꝶ actꝰexpõit᷑:hůano ge korel
neri ꝓſficua doctria pᷣſtat᷑. Dextera.n.ſignificatpſpam ptẽ: brachiũ fortitudinẽ: illum atio cõſiliuʒ: ꝗqᷓ u
dñs pᷣliãtibꝰcõfert: q uictoriã donare dignaf. Sʒ ne dicerẽt patres noſtri ſuo mœrito placuerũt: i5 iundt
tãta ſũt a dño cõſequuti ĩtulitꝛnõ mœritis datũ:ſʒ ꝗa ita ſit deo placitũ:cuiꝰẽ gratuitũ oẽ qd pᷣſtat. 4 luuho
Cõplaceat ẽt ĩ illis qñ de toto mũdo ſola gẽs electa ẽ.De ꝗᷣ ſaluator dñs adueniret ꝗ brachiu uicto/ (dp
ria & fortitudo ẽ noſtra. Cui ſi peccauerimꝰ& diutiꝰ p patiam eiꝰexpectati ad eũ p peniam reuerti (Cooc⸗
noluerimꝰ:tẽdit arcũ iudicii ſui cõtra nos & dextera potẽtiæ ſuæ ꝗcꝗd ornatꝰſcĩe uel uirtutũ uiſi ſu lnft
mus hẽre totũ diſſipat: & exercet ĩ nobis uĩdict ĩdignatõis ſuæ: eo qd noluerim'itelligere miſeri- Cro⸗
cordiam: & beneficentiam immenſæ clementiæ ſuzæ. HBBE. eden
CSFactus ẽ dñs velut inimicus:pꝛecipitauit iſrahel pꝛecipitauit omnia menia eiꝰ:diſſipauit mu eiige
nitiones eins:⁊ repleuit in filia iuda humiliatũ ⁊ humiliatam. fce⸗
CFactꝰẽ dñs uelut inimicꝰſynagogæ iudæorũ: qñ eã hoſtili gladio deuaſtari fecit. Deiecit mœnia AQAQNuteB
& deſtruxit munitiões eiꝰ. & repleuit ĩ ipſo populo humiliatù & humiliatã: hoc ẽ utrũq; fexuʒj mul nunuu
tiplici cõfuſione deſpicabilem reddidit. Iuxta allegoriã uero ſicut mœmia ĩ urbibus ꝓ ornamento uu
ſunt:munitiões uero ĩ deféſione:ita alia ſunt dona quæ nos muniũt alia ꝗᷓ ornãt. Prophetiæ ꝗppe: ſen
doctrina genera linguarũ curationũ uirtus.qſi qdã mœnia mẽtis ſũt: qͥ & ſi ꝗſq; nõ héat: ſtare muni bi⸗
tus p fidẽ & iuſtitiã põt: quãuis ornatꝰ uirtutũ altitudie minime eẽ nideat.fides uero ſpes & caritas m
nõ noſtra mœnia ſed munitiões ſũt: qᷓ ſi habere negligimꝰhoſtiũ inſidiis patemꝰ. De iudæa ergo C
ꝗa ꝓphetiã atq; doctrinã uel miraculorũ ſigna abſtulit: mœnia p̈cipitauit. Quia uero fidẽ ſpem atq; 1
charitatẽ pp eiꝰduritiã auferre pmiſit: munitiões eiꝰ diſſipare ſtuduit. Rectꝰuero ordo ſeruatus ẽ: ut =
prius mœnia & poſt munitiões diſſipare dicerentur: ꝗa cũ peccatrix aia relinqtur: prius ab ea uirtu- co⸗
tũ dona(qᷓ ad manifeſtationẽ ſpũs data fuerũt) & poſt fidei ſpei atq; charitatis füdamenta deſtruan ger
tur. Quæ cũcta dñs a pfidis ablata: gentilitati tribuit: atq; ex his ꝗᷓ ĩ idelibus abſtulit: mẽtes fideliuʒ Koovss
ormnauit. Vnde & ſcriptũ ẽ. Speciei domꝰdiuidere ſpolia. Cũ. n. uirtutũ ſpolia a iudæis abſtulit: do- hili⸗
mui oordis gentilium: quam per fidem inhabitare dignatus eſt ſpeciem donorum dedit. Quod ui /½ er Wer
delicet geſtum eſt: cum uerba dei & iudæorum populus ad ſolam litteram quæ occidit acciperet: & be t
conueria gentilitas per ſpiritum qui uiuificat penetraret. VAV. d
CEt diſſipauit q̃ſi oꝛtũ tẽtoꝛiñ ſuũ. HOemolit ẽ tabernaculũ ſuũ.O bliuioni tradidit dñs in ſyon Ce
feſtiuitatẽ ⁊ ſabbatũ:⁊ in oppꝛobꝛiũ ⁊ in indignationẽ furoꝛis ſui regem ⁊ ſacerdotem.
Propter peccata enim iſrahelitarũ diſſipauit tentoriũ ſuũ quaſi ortum: demolitus eſt tabernaculũ G
in obliuionẽ tradidit feſtiuitates & ſabbata: & totã gentẽ ſpemẽs ſimul cũ regibus & ſacerdotibus 4
in opprobrium captiuitatis dedit: ĩ tentorii enim nomine & tabernaculi: quauis unũ uideatur ſo/
nare:eo qd tabernacula iudæ ſint dicta:qd cortinæ diſtentæ funibus tabernaculis in traſtanuib ap/ do
enderentur: quæ tentoria ſuſtinerent: tamen in tentorio illud tabernaculum quod moyſes in de/
erto fabricauit: & in tabernaculo hoc templum quod ſalomon m terra repromiſſionis ædiſicauit ſr
poſſumus accipere:quæ utraq; propter ſcelera habitatorum dominus in manus hoſtium tradidit. enk
Sicut in pſalterio legitur. Repulit tabernaculum ſylo tabernaculum ſuum ubi habitauit in homi/- 8
nibꝰ: & tradidit ĩ captiuitatẽ uirtutẽ eoꝶ & pulchritudinẽ eoꝶ ĩ manꝰ inimici. Rurſũq; ꝑ pntẽꝓpbã In
dñũs ĩ ſupiori bꝰdicit. Faciã domui huic ĩ q̃ iuocatũ eſt nomen meum:& ĩ q̃ uos habetis fiduciam: & n
loco quem dedi uobis & patribꝰ ueſtris ſicut feci ſylo: & prohiciã uos a facie mea ſicut ꝓieci omnes
* fratres ueſtros uniuerſũ ſemen ephraiz. Vñ uidendũ nobis eſt ne pp iniqtates noſtras: habitaculuʒ

pectoris

Super lamentationes hieremie. ẽð

2n pedtoris noſtri: deſerat inhabitator ſpũs ſanctꝰ: reſpuat ſacerdotiũ: & deſpiciat ordinẽ regiminis no
adin, ſtri:fia muſq; ſicut hortus diſſipatꝰ: ubi nullas uirtutũ gignitur fructus: Metuendu igitur ne tãta ſua
büſt uitate & iocũditate priuati in amaritudinẽ & feditatẽ pueniamꝰ ſempiterna. Dicit. n. corinthiis ma
SH ,Cor. 3. c. nifeſte paulus apoſtolus. Neſcitis qa templũ dei eſtis: Siqs aut templù dei uiolauerit diſperdet illuz
ti deus. Tplũ. n. dei ſanctũ ẽ qd eſtis uos: Et idẽ: àn neſcitis qa mẽbra ueſtra tẽplũ ẽ ſpu's ſãcti: quẽ hẽ
i, tis: & ñ æſtis ueſtri: empti. n. eſtis pcio magno: glorificate ergo & portate deũ ĩ corpe uoſtro. ZAY
idtn CRepulit dñns altarè ſuum:Maledixit ſanctiſicatiom:Tradidit in manus inimici muros tur/
fün rium eius Hocem dederunt in domo domini ſicut in die ſolemni.
1 CAltare ſuũ repuliſſe & ſanctificatiõi ſuæ maledixiſſe dñs dicitur: qa hoſtias ſcdʒ legẽ oblatas quas
Aſllutares ibidẽ appellat: & altare in quo eedẽ hoſtiæ offerebaãtur ſpreuit: Diripiendaq; hoſtiũ mani
methe bus tradidit: ſimul c urbe atq; propugnaculis eiꝰ: clamorẽq; blaſphemiæ.i. hoſtes in domo dñi de

derũt: ubi quondã laudes in ſolẽnitatibus uariis p diuerſa organa ſacerdotes & leuitæ tẽplo & ritu
tentin inuiolato canebãt. Qch oliʒ Eſaias ꝓpheta deplorat dicẽs. Ecce reſpice populus tuꝰ oẽs nos & ciui
M tas ſancti tui ſacta ẽ deſerta ſyon. Deſerta facta hieruſalẽ: diſſoluta domus ſanctificatiõis noſtræ &
*W gloriæ noſtræ ubi laudauerũut te patres noſtri facta eſt in exuſtionẽ ignis & oĩia deſiderabilia noſtra
uerſa ſunt in ruinas. Myſtice ãt repulit dñs altare ſuũ: qñ peccatis noſtris exigentibꝰ: quaſi ingratã

in deſpicitarã cordis noſtri: & auertit faciẽ ſuã a nobis: un ſalui fieri debueramus: ſicut ſcriptũ ẽ: oſtẽde
Vabin⸗ nobis faciẽ tuã & ſalui eimus: nec pces noſtras atten dit: neq; oblatiões recipit: Maledicit ſanctifica/
““ tioni ſuæ: qũ chriſtianũ nomen in quo gloriabamur & qd in ſacro baptiſmate ꝑ ſãcti chriſmatis un
iire⸗ ſtionẽ ſuſcepi mꝰ pollutũ duxerit: qa facinora noſtra & praui actus noſtri hocpm ruerũt: Tradidit
deini in man mimicoꝶ noſtroꝑꝶ oia arma noſtra & munitões in ꝗbus cõſidebam: qm̃ ĩ oĩ cõuerſatiõe
iͤt nr̃a ad nihilũ redacti ſumꝰ:mec pᷣpoſitos neq; defẽſores ia utiles hẽre mœremur: qaa ĩ domo dui ubi
ai (0. 2.c. laus honor G& gloria cõfeſſiõis ſoͤare debuit:bi c! ãor & blaſphẽiæ reſultãt: ẽᷣ negociatio terrẽa exer
. cet᷑: piquo irri tatꝰ dñs flagellũ de fuiculis fa ciẽs oẽs eiecit de tẽp! o: & nũmulario ꝶeffudit es. HETH
milſe CCogitauit dominus diſſipare murum filie ſyon:Tetendit funiculum ſuum:æ non auertit ma/
num ſuam a perditione:luxitqʒ ante murale ⁊ murus pariter diſſipatus eſt.
Kni CVrbs iſta cuius dñs cogitauit diſſipare muꝑꝶ tetenditq; funiculũ hoc eſt rectam & condignã mer-
cedem nequitiæ ſuæ reddere ei diſpoſuit: Synagoga eſt ludæorum: ꝗᷓ ſemper ſuperbe & contentio
ſpmum ſe agebat contra duũm: ꝓphetas eius & nuncios ad ſe miſſos pſequens: nouiſſime uero ipᷣm heredeʒ
.— hoc eſt unicum filiũ eius interfecit. Vnde ipſe dñs Iuſtus iudex & iuſtitiã diligens: non auertit ma-
Gtman num ſuã a perditione eius: ſed terrã illius quã funiculo mœtiens hoſtibus partiendam diuidit: Mu
erzmn rum & antemurale diſſipauit cũ angeloꝑ cuſtodiam & defenſionem quã dñi pietate & patruũ ſuo
Onamenn rum mœrito olim habuerant ab ipſa ſecedere fecit: Ecõtrario uero alibi eſt urbs illa: de qua in Eſaia
ir e ſcriptuz eſt: Poſt contritioneʒ moab canticũ cælebre cõpoſitum eſſe ubi ita legitur: In illa die canta/
ürmm bitur canticum iſtud in terra iuda. Vrbs fortitudinis noſtræ ſaluator ponetur in ea:bonoꝶ operum
ans murus & antemurale. Aperite portas & ingrediatur gens iuſta. cuſtodiens ueritatem. THET.
nan CBeſixe ſüũt in terra poꝛte eius: NPerdidit ⁊ contriuit vectes eius:regem eius:⁊ pꝛincipes eius
ihenn, in gentibus. Non eſt lex:⁊ pꝛophete eius non inuenerunt viſionem a domino.
enanil CNHoc deſcribit ſermo propheticus quod deſtructa hieruſalem terrena immo ſynagoga iudæorũ:
Dtaik doctores eius & defenſores quos portaꝶ & uectium nomina denotãt contriti ſunt atq; diſſipati re
tudekna ges eius: & principes: atq; prophetæ iã non ſint in illa: ſed nec legem inuiolatam habeants neq; ui-
ecliig ſionẽ & ꝓphetiam a domino mœreãtur habere: qa ipſum ueꝑ legiſlatorẽ: & diũm prophetaꝶ pſen-
Ulit: do tialiter ad ſe uenientẽ recipe dedignabãtur. Ipſe. n.finis eſt legis ad iuſtitiã oĩ credentt ueruſq; pro-
Nodu Deu. i. c. pheta paternã &α ſua credentibus anuncians uoluntateʒ. De quo moyſes oliz iſrahelitis ait: Prophe
chenn tam uobis ſuſcitabit dominus de fratribus ueſtris: tanꝗᷓ me ipm audietis: Et erit omnis quicũq;d okon .
audierit prophetam illum exterminabitur anima eius de populo ſuo. IOTHE.
snſ Sederunt in terra:conticuerunt ſenes ſilie ſyon Conſperſerũt cinere capita ſua: Accincte ſũt
ciliciis: Abiecerunt in terra capita ſua virgines bieruſalen. —.
nci CSederũt in terra ꝗ terrena nõ cæleſtia ſecuti ſunt deſideria. Cõticuerũt ſenes etiã quia non habue-
iri runt ſpiritalem ſcienti legis dei: unde nec iam deſerta ueritate conſiliũ utile auditoribus ſuis præ-
nh⸗ bere ualebant. Filiæ ſyon conſperſæ ſunt cinere capita ſua: accinctæ q; ciliciis lugubri indutæ ſunt
bep, „tegumento: quoniam ornatum uirtutum ſapientiæ ſpiritalis quo ad cæleſtis regni thalamum
i, percingere debuerant: non ſeruauerunt: Idcirco abiecerunt in terra capita ſua uirgines hieruſa/
iei em: cum mentes triſtitia terrena grauatas in ima depræſſerunt: nec iam ad cæleſte gaudium ullo
11 modo aſpirare præſumpſerunt. Hæc ergo omnia admonent nos neſimus ſegnes & tepidi ad di-
i ſcendam diuinam ſapientiam: & uirtutum opera exercenda: ne forte propter inhertiã noſtrã ſper-
n nendo deſerat nos auctor noſter: deſtituamurq; omni ſolatio:nec habeamus iam portis & uectibus
int deſtructis reges & principes qui nos ducant in uiam iuſtitiæ: nec iam lex dei: & prophetarum ora
lin cula illuminent corda noſtra: ſedeamuſq; in terra carnis noſtræ deſideriis quaſi cinere polluti: &
uicioꝝꝶ ſetis amicti totam gloriã quã in cæleſti regno habere potueramus ꝓꝑdamus: lIaceamuſq; in L

¶iber pꝛimus.c.ij. g

terra donec caro noſtra in puluerẽ unde ſũpta eſt reuertatur: & finis fiat interitꝰ ſempiternꝰ. CAPH

ſe
Befecerunt pꝛe lachꝛymis oculi mei Coturbata ſunt viſcera mea.effuſuʒ ẽ in terra iecur meũ nmt
ſuper contritione ſilie populi mei:Cum deſiceret paruulus ⁊ lactens in plateis oppidi. 5
CVidẽs ꝓpheta nimiã cõtritionẽ gẽtis ſuæ: tẽplũq; incenſũ: & ciuitatẽ deuaſtatam: nulliq; ſexui uel iticl
ætati hoſtes in nece pcere: ingẽti dolore turbat fletu maxio deplorat: ita ut oculi p lachrymis deſi 1 tii
ciãt: & oĩs iocũditas deſideri uertatur in anxietatẽ cordis. Quid.n. magis dolendũ fuit: ꝗᷓ qd natio ⸗
antiqua & ſemẽ patriarchaꝶ atq; amicoꝶ dei diuinis legibꝰ erudita: & pphetaꝶ oracußlis ſæpiꝰ con whan
fortata: in tãtã apoſtaſiã uenerit: ut dei ſui oblita pp imanitatẽ ſcelerũ traderetur in manꝰ hoſtium: lchu⸗
dei nomen blaſphemãtiũ: Sed & nũc pari mõ defſẽda ẽ ruina aĩarũ quõdã fideliũ:qᷓ pcioſo ſangui uent
ne xpᷣi redẽptæ & unda baptiſmatis a ſorde peccatoꝑꝶ ablutæ: myſticaq; unctiõe cõſecratæ: iteꝶ nũc ulil re
in cœnũ & ſordes uicioꝶ deuolutæ ſũt: ita ut ii ꝗ innocentiã & ſimplicitateʒ puuloꝑg uidebantur i/ hinſie
mitari: in plateis mũdi: & ſeculi deſideriis ab hoſtibus ſpiritalibus enecentur. LAMECH. D
CMatribus ſuis dixerunt vbi eſt triticum ⁊ vinum:cum deſicerent quaſi vulnerati in plateis amdt
ciuitatis:cum exhalarent animas ſuas in ſinu matrum ſuarum. CCam
CPFruſtra tũc auditores negligẽtes ꝗrũt a doctoribꝰ ſuis triticũ & uinũ uerbi gratiæ ſpiritalis: cũ in CCume
G terrẽis negociis & uoluptatib ſeculi ad effectũ puenerit pᷣſentis uitæ: & ſub ipſo magiſtroꝶ nutri/- uie
mine tps idultũ pdiderũt in praua cõuerſatiõe. Nõ. n. tunc tps eſt remedii ſed ultiõis: quädo diſtri/- oeiel
dQus iudex ueniet ſingulo actus & uitã diſcutere: p diſcretionem iuſti examinis. MEM. euckett
CCui cõparabo te:vel cui aſſimilabo te filia hieruſalem: cui exequabo te:⁊ conſolaboꝛ te virgo ren
filia ſyon. Magna enim velut mare contritio tuo: Quis medebitur tui. Yu
CMagna.n. dignitate ſynagoga iudæoꝑꝶ tpibus legis & ꝓphetaꝶ ſub regibꝰ & ſacerdotibꝰ multis Phu
gẽtibꝰ nationib“ excellebat: cui lex diuina regni ducatꝰ: & cult?pietatis erat: cuiq; p angelicã oſtẽ Ciy.
ſionẽ: & ꝓpheticã uiſionẽ ſecreta ſua ipſe dñs reuelauit: & ꝗᷓ uitãda: qᷓ ue agenda erat ſuo oraculo łdee cl
mõſtrauit. At poſtꝗᷓ deſeruit deũ: & uano errore deluſa ad idolatriã declinauit: ualida colliſione cõ/ Mocll
trita ẽ: & fluctibꝰ pſecutionũ quaſi maris tẽpeſtatibꝰ cõquaſſata atq; ſubmerſa ẽ. Similiter & animæ oſt
xpianæ cuiꝰa ſtatu rectæ fidei & celſitudie uirtutũ immẽſa ruina fuit:nulliꝰẽ miſeriæ coequãda: ꝗᷓ ex pnobis
còſortio diuino & ſocietate ſanctoꝶ angeloꝶ in malignoꝶ ſpirituũ decidit dominiũ: ꝗ eã uariis ui CCont
ciis atq; ſceleribus captiuatam hucillucq; p ſeculi undantes luxus: ac caſus uertendo in foueã pditio MMade
nis ꝓpellunt: in baratrũq; gehennæ ppetualiter puniendã præcipitare cõtendunt: Hinc ergo unde CLcö—
tanta mala ſuperuenerint propheta ſubiungendo oſtendit dicens. NVN. fgti
CPꝛophete tui viderunt tibi falſa ⁊ ſtulta:nec aperiebant iniquitatem vt te ad penitentiam ꝓ/ ſſ
Uocarent:Hiderunt aũt tibi aſſumptiones falſas ⁊ eiectiones. c
CSicut.n.quõdã pſeudo ꝓphetæ falſis uaticiniis & mendacibꝰ ꝓmiſſis gentẽ iudæoꝶ ſeducebãt: ””
. Ita & nũc heretici atq; ſciſmatici fictis opinionibꝰ & doloſis argumẽtationibꝰcorda ſimpliciũ a ueri i
tate rectæ fidei & ſtatu bonoꝶ opeꝶ ſubuertere certãt: Hoc atteſtãte Petro apoſtolo ꝗ ĩ epiſtola ſua uub
ita ait: Fuerũt uero pſeudo ꝓphetæ ĩ populo ſicut & ĩ nobis erũt magiſtri mẽdaces: ꝗq ĩducẽt ſectas p ue
ditiõis: & eũ ꝗ emerit eos dñʒ negãtes ſupdueẽtes ſibi cælerẽ pditionẽ: ut multi ſequãtur eoꝶ luxu buit
rias p quos uia ueritatis blaſphemabitur: & ĩ auaritia fictis nerbis de uobis negociabũr̃ ybꝰ iudiciũ lã ſu⸗
oli nõ ceſſat & ꝑditio nõ dormitat. Hic & p Eſaiã dicir᷑. Vhe ꝗ dicitis malũ bonũ & bonũ malum AAAor
ponẽtes tænebras lucẽ& lucẽ tænebras ponẽtes amarum ĩ dulce & dulce ĩ amaꝶ: qui.n. peccãti & ari
iniqs opibattẽdẽti ꝓmittit ĩpunitatis ſecuritatẽ: ppheticæ maledictiõi ſubiacebit. Sikr & ille ꝗ bo/- önch
nũ actũ pꝑ ĩuidiã detrahit: & bnfaciẽti cõtradicẽdo aduerſabit᷑:uhe ſẽpiternũ ſi nõ ſe correxerit hẽbit Ce
Vñ cauẽdũ eſt ne ꝓ ueritate ſequamur mẽdaciũ: ne ꝓ lumie tænebras. Multæ. n. ſũt uiæ ꝗᷓ uidẽt hoĩ los
bus æctæ: & nouiſſima eoꝶ pueniũt in ꝓfundũ inferni. Er quoq; periẽs ĩ iuſtitia ſua: cui dicitur ne Cnr

ſis iuſtꝰmultũ. Quas ob cauſas Iſrahel ꝓmittit ſe uia ambulatuꝑ regia: nec ad dexterã nec ad ſiniſtrã
declinaturũ. Et ut loquar qd ſentio difficile hoc maledicto ꝗs carere põt: Cum & malis frequenter i⸗
adulemur pp potentiam: & bonos deſpiciamus propter inopiam. SAMECH.

Ri

CPlanſerunt ſup te mambus oẽs tranſeuntes per viã:Sibilauerũt ⁊ moucrunt caput ſuuʒ ſu n
per filiam hieruſalem: eccine vꝛbs dicentes perfecti decoꝛis:gaudium vniuerſe terre? S
C Gaudiũ exprimit inimicoꝶ quo lætati ſũt de caſu Iſrahelitaꝶ: ꝗ plaudentes manibus: ore ſibilan/ v⸗
tes caputq; mouentes in manus inimicoꝶ de ſũma fœlicitate eos decidiſſe cũ irriſione inſultabant 1
Motus aũt capitis ad cõſuetudinem ptinet nimis iraſcentiũ: & inuidia eſtuantiũ. Nã quotiẽs furore e
ſuccendimur turbulẽta cõmotiõe capitis cõminamur. vnde eſt illud qd iudæi dũm xpᷣm in cruce
pendentẽ pᷣtereuntes blaſphemabãt: ad eundẽ ſenſum reſpicit hoc qd ſubiungitur. ANN. de
Aperuerunt ſuꝑ te os ſuũ oẽs inimici tui:Sibilauerunt ⁊ fremuerunt dentibus ſuis.Dixerũt an⸗
deuoꝛabimus: En iſta eſt dies quam expectabamus:muenimus:vidimus. du
CIIlam. n. diem hoſtes ſemp deſiderabãàt inuenire qua liceret eis totã ſimul gentẽ Iudæoꝶ gladio nen
occiſionis & uaſtatiõis deuorare. Sed ꝗa hoc minime euenire ita potuiſſet niſi ꝓ multitudine impie 1
tatũ ſuaꝶ dñs hoc iuſto iudicio fieri pmiſiſſet: cõtinuo ꝓpheta ſubiungit. PHE:
* CJecit dñũs que cogitauit Compleuit ſermonẽ ſuũ quẽ pꝛeceperat a diebus antiquis. Deſtruxit 6
7 non
Cn

Super lamentationes Mieremie.

NW
tuenni
2 non pepꝑcit:⁊ letiſicauit ſuper te inimicum:Exaltauit coꝛnu hoſtium tuoꝛũm:
hnir Sæpius ergo ſynagoga iudæoꝶ dũm irritans iãdudũ iuſtã pœnam ꝓmeruiſſet niſi eã cõditoris
N ſui bõitas diu tolleraſſet: ac pie & patiéter ſufferret: Sed qm̃ cõòuerti noluit & ceſſare a cœpta nequi
R tia renuit. Tandẽ ſcdm mœrita ſua cõdignã ultionẽ recepit: ſicut oli ad moyſen famulũ ſuũ qñ po
Kien pulo ad idolatriã cõuerſo orabat:dñs rundit dicẽs. Dimittã iuxta uerbũ tuũ uerũtñ ĩ die ultiõis uiſi-
Whn tabo & hoc peccatũ eoꝑꝶ. Vnde nunc dicit fecit dñs ꝗᷓ cogitauit: cõpleuit ſermonẽ ſuũ quẽ pceperat
Chinn a diebus antiꝗs: deſtruxit & nõ pepcit: Qm̃ plagas quas in prophetis & lege frequẽter cõminãdo
rideie SPlixerat tandẽ ad iracundiã ꝓuocatus ſup eos iducebat. Igitur ſi hæc corporales inimici cõtra hie/
M ruſalẽ terrenã tunc fecerũt: qd ſpiritales neꝗtiæ & miniſtri antiꝗ hoſtis facturi ſunt erga ſpirituales
Ae hieruſalem hoc eſt aiam chriſtianã? quãdo eã ꝓ ſuis iniqtatibus ſibi a domino traditã undiq; pœ/
ninhr; nmis undiq; doloribus circũdãt: nec eã ꝗcꝗᷓ tũc iuuat qd ĩ pᷣterita ætate aliqd de terrena fœlicitate ha
buerat: Vnde eã dominus ſub typo perituræ ciuitasis defleuit dicens Si cognouiſſes & tu. SADE.
intlncin Clamauit coꝛ eoꝛum ad dominum ſuper muros filie ſyon.
itwenn C Clamor hic ĩtẽtionẽ mẽtis nõ exaltationẽ uocis ſignificat. Clamãt.n. puerſi hoĩes:ſiue neqtiæ ſpi
l ritales corã dño ſup muros ſiliæ ſyon:cũ poteſtatẽ qñ minãtur plebi uel alæ peccatrici: ſuæ aſcribũt
potẽtiæ nõ iudicio pmiſſiõis diuĩæ: quoꝶ blaſphẽia qua cõtra dominum clamant condigna non
barth euadet tormenta. Cum enim expleuerint ſuperni arbitris in aduerſariis ſuis ſecreta iudicia: tunc &
ipſi reatus ſui iuſta recipient præmia: Nulli enim perſonæ parcunt: quia omnibus quibus poſſunt
l & quantum permittuntur nocere cupiunt: eoſq; perditionis ſuæ conſortes habere quærunt.
eleiti CBeduc qnaſi torrẽtẽ lachrymas p diẽ ⁊ ꝑ noctẽ nõ des regeʒ tibi:neqʒ taceat pupilla oculi tui
abe C Oi tpe lachrymas pcõpundtionẽ cordis effundere debemus: q auctorẽ noſt& noſtris offenſuʒ ini
lionech qtatibꝰ nõ ignoram Né diſſoluamur pigra inhertia nec p deſidiã & uanã ſecuntatẽ ceſſet a lachry
ane mis oculi noſtri pupilla: poccupemꝰ faciẽ eiꝰ: lauem p ſingulas noctes lectũ noſtrũ: lachrymis ſtra
— tũ noſtrũ rigem' :miſericordiæ opibus inſiſtamus: & elemoſinã paupibus largiter tribuamus: & taʒ
innini Pnobis ꝗp Pꝓximis noſtris: & nobis cõmiſſis: miſericordiã dñi depᷣcemur: unde &ι ſeꝗtur. COPH.
ini⸗ CConſurge lauda in nocte in pꝛincipio vigiliaꝝ:E ffunde ſicut aqua coꝛ tuñ anñ conſpectũ dñi: le
ommin ua ad eũ manus tuas ꝓ aia paruuloꝛũ tuorũ:gꝗ defecerunt in fame:æ in capitè oium cõpitoꝛum.
COCõſurgir ĩ nocte ꝗq ĩ tribulatiõe pᷣſentis uitæ torporẽ a ſe excutit negligẽtiæ: laudat ĩ pricipio uigi
liarũ:q ĩ Oĩ cõuerſatiõe ſua ſtrenuũ ſe adhibet & cautũ: & qcqd aduerlſitatis patitur: totũ ad cõfeſſio
mnanh nẽ laudis dei cõuertere nititur: Sed effũdit ſicut aquã cor ſuu ante cõſpectũ dñi:q ex intimo affectu
tüd⸗ cotdis pducit lach rymas cõpuũctlõis: Sacriſficiu. n. deo ẽ ſps cõtribulatꝰ:cor cõtritũ & hũiliatũ deꝰ
zläürdl nõ ſI pnit. leuat ad dũm man ſuas ꝓ aĩabus puuloꝶ ſuoꝶ: q defecerũt famæ ĩ capite oĩum compito
nltäu rũ: qꝗ opationẽ miſericordiæ ꝓ hũilibꝰ & puulis xpi mẽbris: fame & fiti uſq; quaq; ĩ terminis müdi
lignüul laborãtibꝰ curã adhibet ex ſincera dilectiõe. nullũ.n. munꝰ deo acceptabiliꝰ ẽ ᷓ cõpũctio cordis ꝓla
ätu ta ex radice uere dilectiõis. Hic ẽ illud qd ĩ euãgelio dus cũù ĩgreſſus domuũu phariſei ad prãdiũ diſcu
immin buit magis lachrymas mulieris peccatricis ꝗᷓ delitias epulaꝶ phariſei pbauit. ubi ita legitur. Ingreſ
PPinini ſus domũ phariſei diſeubuit: Et ecce mulier ꝗᷓ erat ĩ ciuitate peccatrix ut cognouit qd recubuiſſet in
oni mn dom Ophariſei attulit alabaſtrũ unguẽti: & ſtans retro ſecus pedes domini: unguẽto ungebat: uidẽs
mnger autẽ phariſey &c. Igitur poſtꝗᷓ ꝓpheta ciuitatẽ miſerã ad pniæ & orationit lachtymas puocauit: ad
legbo ip̃ᷣm dominũ ſ quomõ a uindicta eu placaret uerba depræcationis conuertit dicens. RES.
gruthii CEide diie ⁊ conſidera quẽ vindemiaueris ita:Ergo ne cõmedẽét mulieres fructi ſuum: par/
iciiho uulos ad menſuram palme. Si occiditur in ſanctuario domini ſacerdos ? pꝛoppeaa·
cicitun Inter cætera quoq; mala qmiſeræ gẽti iudæoꝶ& accidereilld quoq; cõtigit qd mulieres eo puu
cadiiti los ĩ fantes & fructũ uteri ſui pp famis ĩopiã cõmederit: Vnde ẽ illud qd ĩ obſidiõe ſamariæ mulier
pregven ad iorã regẽ clamauit ꝓ occiſiõe filii fui: quẽ cũ uicina ſua cõmedit expetẽs ut ipſiꝰ filius ſimiliter ad
4 cõmeſtions ambabꝰ daretur: Sic quoq; & ĩ captiuitate ultima romanoꝶ ſub tito & ueſpaſiano prin
n ſiyl cipibꝰ mulier qdã ex plebe traſiordanẽ habitãtiũ ĩcolatũ maria noĩe: eleazari filia:genere ac diuitiis
n nobil 1s cu alia mulſtitudine lagie hyeroſolimã recepta cũ cæteris obſidebatur. Vbi cũ a raptoribus
meitio rebꝰ oĩbus & uictualib expoliata fuerat: ad extremũ neceſſitate famis cogẽte ꝓpriũ filiũ lactentẽ ĩ
ulubnn terfecit: ptemq; eiꝰ coquẽs cõmedit: ptẽ uero in futuꝶ ad cõmedenduz reieruauit: unde & nidore
oſo aſſatæ carnis ipſi faptores excitati: cũ ſactũ reperiſſent nimis exhorrẽtes ſeceſſerunt. Quod autẽ in
IN ſanctuario domini ſacerdotes & ꝓphetæ: pueri & ſenes iuuenes & uirgines glatlio ceciderunt hi-
N. ſtoriæ diuinæ: necnon & libri ioſephi hiſtoriographi de excidio urbis hyeroſolimæ maniſeſte do/
bri cent: Myſtice aũt mulieres fructũ ſuũ cõmedent: quando animæ peccatrices iuſto iudice deo retri-/
buente: operum ſuoꝶ condignã mercedem tecipient. Occiditur ſacerdos & propheta in ſanctua-
i Fe dominirci vn lnilri a leari⸗ &£ prædicatores uerbi dei: pp negligentiã ſuã atq; deſidiam de
uent officio unde coronari debuerant meritã pœnam ultionis ſortiuntur. SN.
C Jacu erunt in terra foꝛis puer ⁊ ſenex:Airgines mee:⁊ iunenes mei ceciderũt in gladio:Inter
imt Cialin die furoꝛis tui Wercuſſiſti nec miſertus es. S *
1 acent in terra foris puer & ſenex:cũ illi qui innocen tiã puerilem ſimulabãt: Vt illi ꝗ uidebantur

e ss

egiſſe

„ „ „ .
Liber Secundus.c.iii.
egden
conſilio plebẽ regere terrenis deſideriis incumbẽtes pp facinoroſam nitã de ciuitate dñi eiecti ter reine
ræ cui aĩio inhæſerant coequabuntur: puluiſq; pulueri reddetur. Similiter & q continentiã uirgineâ tciht
uidebantur hẽre: & robur luuentutis in opatione bona exercere: pp hypocriſim quã coram oculis ſeiu
hoĩum geſſerãt: gladio futuræ dãnationis occidẽtur: Interficit. n. uindicta cæleſtis in die furoris dñi gnufnn
fictos ſimulatores: nõ ueros executores ſacrarũ uirtutũ. Vnde in euãgelio uirgines ſtultæ in aduen/ Math. 25.a ſed
tu ſponſi leguntur mendicantes extra ianuã nuptiaꝑꝶ: foris remanſiſſe: & in pſalmis ſcriptum eſt: Iu/ . olim.
uenes ignem cõmediſſe: & uirgines earum lamentatas non eſſe. THAVY. wrk
CAocaſti quaſi ad diẽ ſolemmem qui terrerent me de circuitu:⁊ nõ fuit in die furoꝛis dñi ꝗ effu agtun
geret ⁊ relinqueretur. Quos educaui ⁊ enutrini:inimicus meus conſumpſit eos. s
EQuaſi ad diẽ ſolẽnem hoſtes uocati ſunt ad ſubuerſioneʒ pfidæ ciuitatis: quia id qd deſiderabãt legi
a dũño pmittente eueniebat. Interitũ. n. iudæoꝶα appetebãt conſpicere meruerüt: Aliter Hoſtes qua (l⸗
ſi uocati ad ſolẽnitatem ueniũt: cũ maligni ſpiritus in die iudicii ad puniendos peccatores exultan COr
tes conueniũt. Gaudent illi de ruina aĩarum ꝗa non ignorãt ad ſuppletionem ſuꝑpnæ ciuitatis un/ nnge
de illi corruerit creatũ eſſe humanũ genꝰ: & ob hoc ſe priuatos æterna fœlicitate cõſpiciẽtes hoĩes öroun
ne paradiſum habeãt toto niſu ꝑ inuidiã præcipitare feſtinãt. Hoc tñ non ſine grãdi dolore ſancta Abich
eccleſia ſuſtinet: cũ filios ſuos quos baptiſmate genuit: & ſacramẽtis diuinis imbuit: ſub inimicoruʒ cie
manu p diuerſa ſcelera cottidie cadere uidet. Quod in ſequentis libris initio ſatis lucide demonſtra gini
bitur:qm præſentem librum hic finire cenſemus. 1 alob
FINIT LIBER PRIMVS ET SECVNDVM ALPHABEITVM INCIPIT PROHER/ ſel
MlIVM IN LIBRVM SECVNDVM. CC
N RIMAM partẽ lamentationis hieremiæ ꝗᷓ duobus alphabetis: qua- C
R ucc ſaphico mœtro ſcripta cõſtat:qa tres uerſiculos ꝗ ſibi cõnexi ſüͤt: & Etne
ab una littera tantũ incipiũt heroici coma cõcludit: ſicut iã ſupra onñ lan
fuſlum eſt: exponendo tranſcurrimus Recte ergo ad ſecundã partem “
ubi tertium alphabetum quod trimetro ſcriptum eſt: & a ternis litte uhau
ris: ſed iiſdem: terni uerſus incipiunt: explanandaz; ueniamus Hocin ber
α1primis uolentes ſciri quod hæc pars primum calamitatem gentis iu Ce
RB dexæ ſeu potius humani generis deflendo ꝓnunciat: deinde ſacra-- C
Rmentü dominicæ incarnatõis ac paſſionis manifeſte exprimit: ubi iu
EAEEKAdæorum perſecutio & innocentis xpi pœna ac mors deſcribitur: de
BGo vir videns paupertatem meam in uirga indignationis eus. G
KERRN CConqueritur ergo populus fidelis pauptatem ſuaʒ in correptione indignationis dñi:
RA aa plurimosa ſtatu rectæ fidei & ſtudio bonoꝶ operum in tænebras erroris: & uitiope ba⸗ .
E— rnatrum cernit deuolui. Multi enim ſunt uocati:pauci uero eleci. ALEPHL.-
CAe minauit z adduxit in tenebras ? non in luem r .
Hoc eſt in tribulationem cadere permiſit: & non in proſperitatem ſeruaunuit. ALEPH. C
Tontum in me uertit ⁊ conuertit manum ſuam tota ie. e
EHoc eniʒ ſentit iuſti iudicis ſnia decernẽte:ſibi iuxta merita ſua enenire qd ſe recolit propriis actio n
nibus Pmereri.Illud t conſiderandũ eſt quod dicit: tantũ in me uertit & cõuertit manũ ſuam. Cõ io
uertere enim ſæpe in ſcripturis ponitur ꝓ placare: ut illud. Cõuertere due aliquãtulũ: & depcabilis lin
eſto ſup ſeruos tuos. Vertit,n. dns manuũ ſuz qn iuſte in reos debitã ultionẽ imittit: & cõuertit ma- ua
nũ ſaã qn miſericorditer a uindicta ſnĩiam ſuſpendit. Scriptum eſt. n. de illo: Dns mortificat & uiuiſi
cat humiliat & ſublimat: Et in deuteronomio dicit. Ego occidã & ego uiuere ſacaam. BEIIH. Aun
Aetuſtam fecit pellem meam: contriuit ofſſaeae. k
In pelle & caruæ exteriora & mollia quæq; exprimit: in oſſibus robur intermnum: Vetuſtam ergo un
fecit dominus pellem iudæorum & carnẽ qn in exteriornbus rebus per indigentiã fecit deformem tel
Contriuit oſſa eorum quando duriciam mentis eorum cõminuit. Hinc quoq; per beatum Ioh dici ei⸗
tur: Cutis mea denigrata eſt ſuper me: & oſſa mea aruerunt præcaumate. PEIH. o
CEdiſicauit in gyro meo? circundecdit me felle 7 laberz. k
C¶Quid eſt echſicare in gyro niſi undiq; præſſuris coartare: Et quid eſt circundare ſelle & labore:ni te⸗
ſi amaritudine & labore repletuz coanguſtare. Vnde & ſubdit: BEIHIHI. uc⸗
In tenebꝛoſis collocauit me:quaſi mortuos ſempiternro. .e nb⸗
In tænebroſis collocat quaſi mortuos ſempiternos: quãdo omni ſolatio deſtitutos nullam ſinit Nhr
de præſenti uita conſolationem ſperare afflictos: de quo adhuc ſubiungit. GIMEL. inn
CCLircum ediſicauit aduerſum me:ut non egrediar:Aggrauauit compẽdem meum.
CCum aduerſum ſe obſidionẽ uallo & aggeribus circũ edificatam conſpicit: cõpedem ſuuz aggra ti⸗
uatum aſſerit: qa eius exitum quũo calamitatem euadat nõ inuenit. Quod ſanctus Iob ſimilibus uer
bis expræſſit dicẽs. Semitã meam circunſepit: ita ut tranſire nõ poſſim. & in calle meo tænebras po e
ſuit: Quod ad infirma quoq; mẽbra ſanctæ eccleſiæ nõ incõgrue infertur: qñ per hoc qd prauæ ſeſe 1

Super lamentationes Mieremie.

ſeg „ SE * „ 8 2 8 „ . 4 4 .
acit egiſſe meminerũt a bono ope retardantur: & ex infirmitate ꝓpria timidi bona còͤtra hæc fortia ag-
ln gredi non pᷣſumunt. Timent.n. magna bona incipe: qui ſe in ſuis actibus infirmos eſſe meminerũt.
noal Et cũ plerũq; ẽt bonum quod eligant neſciunt: quaſi in calle ſuo poſitas tænebras phorreſcũt. Naʒ

adi ſæpe ita de ſuo ope fit aius incertus: ut ignoret oino quid uirtus ꝗd culpa ſit. In calle ergo ſuo tæne
Udre

N bras inuenit: ꝗ m us ꝗᷓ agere appetit: ꝗqd eligere debeat neſcit. Quia igitur ſape infirmitate: nõ nun
nckl q uero ignorantia peccatur: Ex infirmantibus mẽbris dicit: Semitã meâ circunſepſit & tranſire non
poſſum. Ex eis uero ꝗᷓ ad ipᷣm opus bonũ quod eligunt caligant ſubditur: Et in calle meo tænebras
Sdigctrfaimh poſuit:Ea pœna etenim culpa eſt: uidere bonũ quod agere debeat & ti implere non poſſe: & rurſuʒ
exgrauiore pœna culpa ẽ qd agere debeat nec uidere. Vn & contra hæc utraq;: pſalmiſtæ uoce dici
Kiri tur. Dñs illuminatio mea &c. Cõtra ignorãtiæ. n. tænebras illuminatio: cõtra iirmitat uero ſalꝰ ẽ
hta dns: qũ & oſtendit ꝗd debeat ad agendũ appeti & uires pbet ut qd oſtẽderat poſſit ĩplere. GI MEL.
eni CSed ⁊ cum clamauero ⁊ rogauero excluſit oꝛationem meam.x
umn, COmnmpotens deus quid nobis profutuꝶ eſſe ualeat ſciens diſſimulat exaudire dolentiũ uocem
cinhi ut augeat utilitatẽ: ut purgetur uita per pœnã: & quietis tranꝗllitas qa hic inueniri non ualet alibi
etan Iratur: Sed hac diſpẽſationis gratia nõnulli ẽt fideliũ ignorant. Ex quoꝶ ẽt perſona ad beatũ Iob
enininn, alibi dicitur: Ecce clamabo uim patiẽs & nemo audiet: uociferabor & nõ eſt ꝗq iudicet. Non eſt. n. ꝗ
cnoltn ĩiudicare dicitur qũ iudicare diſſimulat ipſe ꝗ eſt: Quia cauſam noſtrã cõtra aduerſarium pᷣter eum
qui iudicet non eſt. Nec tm̃ hoc ſine iudicio non eſt qd iudicium differunt. Quia & cum hæc bea-
0 tus Iob diceret: & ſancti uiri merita: & aduerſarii pœna creſcebat: Hoc ipſo ergo iudiciuʒ iudicis dif
ferre fuit:ut ſinguli iuxta merita ſua cõdignã mercedem reciperent. GIMEL.
berugu C Concluſit vias meas lapidibus quadris ſemitas meas ſubuertit.
nenifürd CVt oſtenderet ſe ualidis tribulationibus coartata: lapidibus quadris ſe clauſam dicit: & ſemita
ndi greſſuum ſuoꝶ ſubuerſam: qa petræ ſolidam formã quadratã habentes ubicũq; poſitæ fuerint fixæ
hun iacent: mec alibi relabi poſſunt. Myſtice aũt electorũ populus lapidibus quadtis apud iniquũ cõclu-
Uemir ditur: cũ eius caro antiꝗ hoſtis perſecutionibus tẽporaliter datur. Cuius ſemitã ſubuertit qa tormẽ-
muhen ta ſua eũ euadere nõ pmittit: Nec contentus eſt ſolũmodo carnẽ cruciatibus affligere: Immo ẽt do
ngenni lo & inſidiis eius animã funditus quærit ſubuertere unde ſubiungiiur. DELETH.
Arſus inſidians factus eſt mihi:leo in abſconditis. D
H CErſus inſidians ihi:leo i tis. s
“ C Per duas beſtias ferociſſimas nimis doloſam & crudelẽ perſecutionẽ antiqui hoſtis exprimit: qui
„W“ü p miniſtros ſuos: alii blandimẽtis: aliũ minis: aliũ uero ſuppliciis a ſemira rectæ fidei ſubuertit: & a

Ab ſpe cæleſtis auxilii quaſi deſolatos atterere cupit: unde ſequitur. DELETH.

EBSemitas meas ſubuertit ⁊ confregit: Poſuit me deſolatam.
CDe huius leonis inſidiis propheta in pſalmis teſtatur dicens: Sedet in inſidiis cum diuitibus in

nigüti occultis. Actus antichriſti latronum conſuetudini comparauit.qui occultas uias inſident ut inter/
zus⸗ fſciant innocentes. DELETH. H
In Tetendit arcum ſuum Et poſuit me quaſi ſignum ad ſagittam.
¶ ¶ Hoc eſt ſniaʒ iudicii ſui in me detexit: & certo ictu caſtigatiõis corripuit: Arcus aũt noĩe in ſacro
eloquio aliqñ maloꝑ inſidiæ: aliqũ dies iudicii: aliqñ uero ipſa eadez ſacra eloquia deſignãtur. Per
58.63, arcü quippe inſidiæ figurantur. Sicut per pſalmiſtã dicitur: Intenderunt arcũ: rem amaram. Per Arcũ
miütie quoq; Iudicii dies deſignatur ſicut per eundẽ rurſum pſalmiſtã dicitur. Oſtendiſti populo tuo pota
iim ſti nos uino cõpunctionis: Dediſti metuẽtibus te ſignificationẽ: ut fu giant a facie arcus. In arcu eniʒ
Lccelr quãto longius trahitur corda: tanto de eo diſtrictior exit ſagitta: Sed nimirũ ſic extremi iudicii dies
Gennn quanto longe differtur ut ueniat: tanto cũ uenerit de illo diſtrictior ſnĩa procedit:Iccirco aũꝑ diuer
tat iſss nunc cladibus pcutimur: ut iis correcti paratiores tüc inueniri ualeamus: Vnde illic præmiſſum
BEE D eſt: Oſtendiſti populo tuo dura: Flagella uidelicet ſeculi: ꝗᷓ ſecuturum grauius Iudicii diem præcur
runt.Potaſti nos uino cõpunctiõis ut terrena gaudia in lachrymis uerterẽtur. Dediſti mœtuẽtibus
Nſtan te ſignificationẽ ut fugiãt a facie arcus ac ſi diceret. Hoc tpᷣs miſericordiæ c. illud iudicii erit: Per iſta
cünen ergo huius tꝑis flagella ſigniſicans: qũo tunc perſecuturus es: qñ non parcẽs iudicas: qui ſic diſtricte
nloci modo pcutis qn parcis: aliquando aut per arcũ ẽt ſacra ſcriptura deſignatur: Ipſa quippe arcus eccle

ſiæ ipſa arcus dñi: de quo ad corda hoĩum ſicut ferientes ſagittæ ſic terrentes ſnĩiæ ueniunt. Vnde re
cte perpſalmiſtã dicitur: arcum ſuũ tetendit: & parauit illũ: & in eo parauit uaſa mortis: ſagittas ſuas
orn ardentibus effecit: arcũ nãq; ſuũ dñs tetendit: quia cũctis peccatoribus per ſcripturã ſacrã minas ex
hibuit In quo arcu.ſ.uaſa mortis pᷣparat: quia ſecundũ eloquii ſui ſnĩam: eos ꝗq nüc corrigi negligũt
reprobos danat. In quo ẽt ſagittas ſuas ardentibus effecit: ꝗa ad eos quos p terrorẽ corrigit accen/

mui ſas uerbo& ſententias emittit. Et poſuit me inqt quaſi ſignũ ad ſagittã. Conſtat nimirũ quod idcir-
co ſignũ ponit: ut ſagittaꝑ emiſſione feriatur. Fidelis itaq; populus in ſignũ hoſti ſuo eſt poſitus: qa
eũ ſemp ſuis ictibus impetit: eũ ſuis perſecutionibus affli Sir QAni nun hac uita aſſidue mala tolle//
D rat: uelut in ſigno poſitus ictus ſuſcipit ferientis: Vñ & ptædicator egregius cũ pſecutionũ mala tol
u leraret: atq; ſub pſecutione aduerſarioꝶ gemeret: tenerã diſcipulotũ mentẽ de ſuis afflictionibꝰ cõ .
gtun ſolans ait:lꝑſi.n.ſcitis quod in hoc poſiti ſumus: ac ſi eis aperte dicat. Quid in hoc tempore uulne⸗
l

( . us.c.iii.

ra noſtra miramini. qui ſi ærerna gaudia quætimus: huc ad hoc uenimus ut fetamur. HE.
CMiſit in renibus meis filias pharetre ſue.
CPilias pharetræ ſagittas dicit. Miſit ergo in renibus filias pharetræ: cum carnalia deſideria in ho/
minibus iuxta modũ diſpenſationis ſuæ congrua caſtigatione cortipuit. De hac quippe pharetra in
iob ita ſcriptũ eſt: Pharetram.n. ſuã aperuit & afflixit me. Qnid per pharetram dei niſi occultum iu
dicium uel conſilium deſignatur: Sagittã uero de pharetra dominus eicit: quando de occulto iudi
cii conſilio apertã ſententiaʒ emittit. Quia. n. flagellatur quiſq; agnoſcimus: ſed ex qua cauſa flegel
lum ueniat ignoramus: Cum uero poſt flagella uitæ correctio ſequitur: & ipſa conſilii uirtus aperi/
tur: Pharetra igitur clauſa eſt conſilium occultum. Sed aperta pharetra affligimur quando pet id
quod poſt flagellum ſequitur:quo conſilio flagellamur uidemus. Cũ peccata dominus uidet & ta-
men manũ ad uindictam non cõmouet: quaſi clauſam pharetram tenet: ſed feriendo indicat: quan
tum ei in nobis diſplicuit hoc quod diu uidendo tollerauit. HE.
CFactus ſum in deriſum omm popnlo meo:canticum eoꝛum tota die.
C Deriſionem populi ſui propheta paſſus eſt: quando uerbis eius non crediderunt: Immo repu//
gnabant dicentes ad eum. Mendaciũ tu loqueris: non miſit te dñs deus noſter: Aut his uerbis illud

Sanctæ eccleſiæ tẽpus exprimitur: quo publice reprobis irridetur: quando iniquis creſcentibus in

opprobrium ſides & ueritas erit in crimine: tanto quippe unuſquiſq; deſpectior erit quanto juſtior
eſſe potuerit: tanto abhominabilis quanto laudabilis. Sancta quippe electorum eccleſia afflictionis
tempore prouerbium prauis efficitur: quia cum bonos mori per tormenta conſpiciunt: ab eis ſimi/-
litudinem maledictionis ſumunt: Quo enim tranſitoriam mortẽ uident: ſed permanentem uitam

non uident: tanto magis deridendo mala præſentia fugiunt: quanto per intellectum intrinſecus ad
bona permanentia non pertingunt.Sed ſancta eccleſia ſcit in paſſionibus creſcere: atq; inter oppro

bria honorabilem uitam tenere. Scit nec de aduerſis deici nec de proſperis gloriari. Nouit circa pro
ſpera mentem ſuam in deiectione ſterneremouit contra aduerſa animum ad ſpẽ ſuperni culminis
exaltare. Scit bona ſua miſericordiæ redemptoris: ſcit mala ſua iuſtitiæ retribuere iudicis: quod &
bona illo largiente habeat: & mala illo permittente patiatur. HE.
CRepleuit me amaritudinibus:⁊ inebꝛiauit me abſinthio.

CAmaritudine repletum ſe propheta aſſerit: quia non tam de ſua calamitate:q̃ de contritione po//
puli ſui dolore anxiatus eſt: Vnde trahit ad ſimilitudinẽ potionis amariſſimæ herbæ: quia ualde af⸗

flictum ſe uidet inimicorũ deuaſtatione. Myſtice aũt hieremias totius in ſe humanæ conuerfatiõis
ſpeciem tenens per lamentũ quæritur dicẽs: inebriauit me abſinthio: Ebrius quiſq; quod patitur ne

ſcit. Qui uero abſinthio inebriatur: & hoc quod ſumpſit amarum eſt: & tamen non intelligit ean/
dem ainaritudinẽ qua repletur. Humanũ quoq; genus recto dei iudicio in calamitatibus ſuis ſibi

dimiſſum: atq; per eaſdẽ uoluptates ſpontaneis tribulationibus traditũ: abſinthio eſſe ebrium: quia
& amara ſunt:ꝗqᷓ pro huius uitæ amore tollerat: & tñ eandẽ amaritudinẽ cecitate cupiditatis quaſi in

ſenſibilitate ebrietatis ignorat. Mundi enim gloriã ſitiens dum multas pro ea tribulationes reperit
amarũ eſt quod bibit: ſed quia hoc nimis inaniter ſumpſi: eiuſdem amaritudinis malũ diſcernere

iam præ ipſa ebrietate nõ ſufficit: Amant. n. peruerſi hoĩes pro huius mundi gloria & tribulationes:
cunctiſq; pro ea ſudoribus libenter ſeruiunt: & grauium laborum iugo deuotiſſime colla ſubmit/
tunt:de quo adhuc ſubditur. VAV. DMUU
KConfregit ad numerum dentes meos:cibanit me cinere.
CHoc eſt abſtulit mihi uſum edendi & pauit paſtu inutili. Myſtice aũt in ſcriptura ſacra dentes ali-
qũ puædicatores: aliquando uero interni accipi ſenſus ſolent: de ſanctis. n. prædicatoribus ſponſæ
dictum eſt: dentes tui ſicut greges tonſarũ: quæ aſcenderunt de lauacro. Vnde & uni eoꝶ oſtenſis in
figura gentibus dicitur: Macta & manduca.i. uetuſtatem eaꝶ cõtere: & in corpus: eccleſiæ uidelicet
& tua mẽbra conuerte: Rurſum quia dentes interiores ſenſus accipi ſolẽt: Hieremias propheta nũc
teſtatur dicens: Fregit ad numerũ dentes meos: p dentes etenim cibus frangitur ut glutiatur. Vnde
nò imeriro dentibus internos ſenſus accipimus: ꝗq ſingula qᷓ cogitant quaſi mandũt. & cõminuũt:
atq; aduentrẽ memoriæ tranſmittũt. Quos propheta ad numerũ fractos dicit: quia iuxta menſuraʒ
uniuſcuiuſq; peccati intelligentiæ cecitas generatur in ſenſibus: & ſecundũ quod quiſq; egit exteriꝰ
in eo obſtupeſcit quod interius atq; inuiſibilibus intelligere potuit. uñ recte & ſcriptũ eſt: Omnis
homo qui cõmederit uuã acerbam obſtupeſcunt dentes eius. Quid nãq; nua acerba niſi peccatũ eſt
uua quippe acerba eſt fructus ante tp̃s Quiſquis.n. præſentis uitæ delectationibus ſatiati deſiderat:
quaſi fructus ante tpᷣs cõmedere feſtinat Qui igitur uuã acerbã cõmedit dẽtes eius obſtupeſcũt:qa ꝗ
pſentis mudi delectatione paſcitur ĩterni eiꝰ ſenſus ligãtur ut iĩã ſpiritalia mãdere.i. ĩtelligere neqat
quia uñ in exterioribus delectati ſunt: inde in intimis obſtupeſcut: Et dũ peccato aĩa paſcitur: paneʒ
juſtitiæ edere nõ ualet: qm ligati dentes ex peccati cõſuetudine iuſtum qd intus ſapit edere nequaq́
oſſunt. Hoc igitur loco dẽtes ut diximus internos ſenſus accipimꝰ: cõſiderare magnope qd age/-
re iuſti ſoleãt debemꝰ. Qui plerũq; ſi qua in ſe quolibet carnalia eſſe dephendũt:hæc ĩternis ſenſi 4
retractantes: uehemẽter in ſemetipſis inſequũtur: Afflictiõe ſe cõterũt magniſq; cruciatibꝰ: uel mini
ma in

Act.ĩo.bi

Hie.ʒi.e.

n 1
inne
cuvtent
gl⸗ Iu
Eemm
G neci
ſolaiue
Pand In
us kepul
hotettant
uenim.
ebetun
mmiumui
tOn
okam
zotisve⸗
Kiceitoo
Slhen
nocg
CRn
CMuun
nuripn
getſon
ſüafe
glczad
tur u
icice
C
C
Hhcr
der⸗
tote
dei
C
C

ut

A dn

gel
a

lati
eſtin⸗
ſool
mus
Ch
Clo
chln⸗
decl
tion
er Cein

ar
le er
keuc

P

Cde

unm
in
An
N

dün o
un
ge
mio
ceär
irnn

n /
erbis dni
Anibrin
1o iuſtio
fückone
desſimi⸗
em uum
inlecnsal
nwropp
tänn
mi alnin

tiepo⸗/
uulcen⸗
ttün
umune
üeten
ibu ün
ione
i dtenn
bubndn
übrie

ſntesali/
s Honte
Okenlen
widele
obenti
da e
cümin
ummi⸗
tenel ,
Oons
Genn
Eunin
ntn

e

. 6,
=
e

i

—
— — - –

=

Eſa.I.a.

Act.6. b.

Deu. ʒz2.

Supper lamentationes Mieremie.

ma in ſe praua diiudicãt: atq; hæc p pnĩam dãnant:qd idcirco agũt ut in cõſpectu æterni iudicis &
ipſi inueniri in quantum eſt poſſibile irrepræhenſibiles debeant: Et hi qui eos ſic ſe iudicare conſpi
ciunt emendare ſemetipſos a culpis grauioribus inardeſcant. Cibauit inquit me cinere hoc eſt fra-
gili & minus utili ſuſtentabat me ciborum adminiculo. VAV.
CSt repulſa eſt aia mea:O blitus ſum bonoꝝ.Et dixi perijt ſinis meus:⁊ ſpes mea a domino.

CSi hæc iuxta hiſtoriã cõſiderẽtur: magna anguſtia iudaici populi exprimitur: ꝗ ſe repulſum ab oĩ
foœlicitate terrena: & oblitũ bonoꝑꝶ pᷣteritoꝶ pp ĩminẽtẽ captiuitatis tribulationẽ aſſerit: nec iã finẽ

pᷣſentis tribulatiõis ullũ: uel cõſolatiõis ſpẽ hẽre ſe dicit.Iuxta myſticos uero ĩtellectus electoruʒ co-
tus repulſum ſe a ſeculi proſperitate fatetur: &᷑ oblitum bonorum præſentium:mec pro præſenti la/-
bore tranſitorium præmium a dño:ſed futuram cæleſtis regni gloriam oſtendit ſe quæſiturũ. Mun
dus enim perit & concupiſcentia eius: qui autem facit uoluntatem domini manet in æternum: Hic
per beatum Iob dicitur.Elegit ſuſpendium anima mea & mortem oſſa mea: deſperaui nequaꝗᷓ ul/
tra iam uiuam: Quid per animam niſi mentis intentio: quid per oſſa niſi carnis fortitudo deſigna/
tur: OQmne autem quod ſuſpenditur proculdubio ab imis eleuatur. Anima ergo ſuſpẽdium elegit
ut oſſa moriantur: quia dum mentis intentio ad alta ſe ſubleuat: oẽm in ſe fortitudinem uitæ exte/
tioris necat. Sancti etenim uiri certiſſime ſciunt quia habere in hac uita requiem nequaꝗᷓ poſſunt:

& iccirco ſuſpendium eligunt:quia nimirum deſideria terrena deſerentes ad alta animum tollunt

Suſpenſi autem mortem ſuis oſſibus inferunt: qui amore ſupernæ patriæ in uirtutum ſtudiis accin
cti:hoc quo fortes prius in mundo fuerant uinculo humilitatis inſequũtur. ZATY.
CRecoꝛdare domine paupertatis:⁊ tranſgreſſionis mee:abſinthij:⁊ fellis.
CMutata locutione ad ipſum dominum pro populi calamitate propheta orationis uerba conuer-
tit: ut ipſe qui flagella peccantibus iuſte intorſit:afflictis opem miſericorditer impẽdat: propter trã
greſſionem ergo ad paupertatem uenerunt: & amaritudinem uaſtationis: & captiuitatis: quæ abſin

thii & fellis nomina exprimunt pati meruerunt. Sed quia diuinitatis natura clemens eſt: & pia: ma-

giſq; ad indulgentiam ꝗ́ᷓ ad uindictam prona: quia non uult mortem peccatoris ſed ut conuerta-
tur & uiuat:ſi quis poſt lapſum peccatorum ad uerã pœnitentiam ſe conuertit: cito a miſericordæ
ĩudice ueniam impetrauit:quod & propheta in ſequentibus oſtendit: cum dicit. ZAT.
CMemoꝛia memoꝛ ero:⁊ tabeſcet in me aia mea.Bec recolens in corde meo in deo ſperabo.
CQui enim ſemetipſum diligenter inſpicit: & pro peccatis ſuis carnem macerare: & deſideria mor/
tificare non deſpicit. non ſolum ueniam delictorum:ſed & ſupernumſpræmium a uero ſaluatore &
clementiſſimo iudice ſperare debebit: qui omnes homines uult ſaluos facere: Miſericors & miſera-
tor dñs patiens & multum miſericors: ldeo & propheta hãc inueſtigabilẽ profunditatẽ bonitatis
dei conſiderans: & populi ſui reatum: & proterua non ignorans uitia: ſubdidit dicens. HEIH.
Miſericoꝛdie domini quia non ſumus conſumpti.qꝛ non defecerunt miſerationes eius.
CTociens enim gens praua & peruerſa iudæorum: dominum ad iracundiam prouocãdo irritauit:
ut ſi eam ſecundu iudicium uellet iudicare: & non per miſericordiam eligeret patienter ſufferrenã/
dudum pcœnis deficeret: nec reſtaurationis ſpem ullam haberet. Quod Eſaias oſtendit dicens: Vhe
genti peccatrici: populo graui iniquitate: ſemini neꝗᷓ: filiis ſceleratis: dereliquerunt deum: blaſphe
marunt ſanctum Iſrahel: abalienati ſunt retrorſum. Super quo percutiam uos ultra addentes præ-
uaricationem Omne caput languidum: & omne cor mœrens: a planta pedis uſq; ad uerticem non
eſt in eo ſanitas: Vulnus & liuor & plaga tumens non eſt circunligatamec curata medicamine: nec
fota oleo:Et poſt paululum. Niſi dominus ſabaoth reliquiſſet nobis ſemen qauſi ſodoma fuiſſe

mus & quaſi gomorra ſimiles eſſemus. HEITIH.

CNoui diluculo Multa eſt fides tua. *
CLoquitur ergo propheta ad primitiuam in hieruſalem eccleſiam laudans ſpeciem eius: quæ poſt

diluculum reſurrectionis chriſti ueterem hominem exuens noui hominis pulchritudineʒ ortu ſuo

declarabat: cuius etiam multa eſt fides: quia per gratiam ſancti ſpiritus confortata uerbo prædica“-
tionis: & uirtutum ſignis plurimos ad ſocietatem ſidei: & religionem chriſtianam conuocabat. Vn
de in actibus apoſtolorum ſcriptum eſt. Verbum domini creſcebat: & multiplicabatur numerus di
ſcipulorum in hieruſalem ualde: multa & turba ſacerdotum obediebat ſidei: Er rurſum: Multitudi⸗
nis autem credentium erat cor unum: nec quiſqᷓ eorum quæ poſſidebat aliquid ſuum eſſe dicebat:
ſed erãt illis omnia communia: Et uirtute magna reddebant apoſtoli teſtimonium reſurrectionis
ieſu chriſtidomini noſtri: & gratia magna erat in oĩbus illis: Vñ ipſe conſequenter dicit. HETH.
CPars mea dominus dixit anima mea:pꝛopterea expectabo eum.
CNaʒ portio domini eccleſiaſticus eſt populus ſanguine xpᷣi redemptus. De quo in cãtico deutero
nomii Moyſes ait: Pars dñi populus eius iacob funiculus hereditatis eius iſrahel: uel potius ipſe do
minus pars eius eſt cuius amore oĩa terrena deſpicit: & ipſum ſolum præ omnibus habere elegit:
ad cuius aſpectum futurum & ſe peruenturum ſperat. Ex cuius perſona propheta in pſalmis ait:
Defecit cor meum & caro mea: deus cordis mei & pars mea deus in ſecula: Defectus dictus
eſt: quoniam deeſt illi effectus: & iuræ cogitatio carnalis deſecerat: quæ ſe erraſſe noſcebat.

A. iber Secundus.c.iij.

Sed illi conſtetur cui culpam reuelare remedium eſt: delicta confiteri ſecuritas. Et notandum quod gn⸗
in uno uerſu cor & in bono ponitur & in malo. Defecit cor utiq; mala cogitatio: Deus autem Gte
cordis hoc eſt auctor boni intellectus: Quia eum ſine eius gratia nemo habet. Illius uero homims .
deus eſt pars: qui ſe maieſtati ipſius & credulitate conſociat & probabili actione commendat: In mhi
ſecula uero quod addidit ſemper ſe ipſi adhærere promiſit: quod re uera perfectorum eſt: nunqꝗᷓ ab oci
illo uelle diſcedere. ſine quo contingit ſemper erraſſe. TETH. glnnn
CBonus eſt dominus ſperantibus in eum anime querenti illum. nann
WCBonus eſt itaq; dominus ſperantibus in eũ: quia beneplacitum eſt domino ſuper timentes eum: urhenl
Quem qui quærit inueniet:& ad beatam uitam perueniet. Vnde dicit pſalmiſta. Quærie dominũ tmonn
& uiuet anima ueſtra. De quo & Eſaias ait: Sancti qui ſperant in domino mutabunt fortuudinez bubt
aſſument pẽnas: ut aquilæ uolabunt & non deficient: Sed quia bonum eſt illi qui ſperat in domi-· (Ringe
no: & ad futuram uiſionem peruenire certat: ut patienter omnia aduerſa ſuſtineat: ut ſine moleſtia 10 Cukli
aliorum præſentem uitam ducat: imitans illum de quo ſcriptum eſt. Ecce ſeruus meus ſuſcipiazʒ eũ: ſnd
electus meus cõplacuit ſibi in illo aĩa mea.dedi ſpiritum meum ſuper eum. iudiciũ gentibus ꝓferet u⸗
Non clamabit.neq; accipiet perſonã: neqʒ audietur foris uox eius. Calamum quaſſatum non conte lunt
ret: & linum fumigans non extinguet. Propterea dicit. TETH. iubui
Bonum eſt pꝛeſtolari cum ſilentio ſalutare domini. CKuim
CO mnis: enim bonorum uita tranquilla eſt & placida: inter ſuperbos uero ſemper iurgia ſunt: Ic- The.4. . chenn
circo Paulus Theſſalonicenſibus ait. Rogamus autẽ uos fratres ut habundetis magis: & operam de „.T.,W . Wonen
tis: ut quieti ſitis: & ut ueſtrum negociũ agatis & operemini manibus ueſtris: ſicut præcepimus uo/ gulchi
bis: & ut honeſte ambuletis ad eos qui foris funt: & nullius aliꝗd deſideretis. Quod ꝗa nemo perfe/ en
cte agere ualet niſi qui ſe a mundi concupiſcentiis & ſeculi negociis ſeqſtrat: ſubſeꝗtur dicẽ. TETH honi
CBonum eſt viro cum poꝛtauerit iugum ab adoleſcentia. IOTHNA. . fuſcnn
CSeldebit ſolitarius ⁊ tacebit quia leuauit ſe ſuper ſe. (Mnen
WMilitum ergo chriſti perfectio eſt exutam mentem habere a cunctis terrenis negociis & tumultu CMonen
ſeculi. Iuxta illud apoſtoli Nemo militans deo implicat ſe negociis ſecularibus: & cætera: eãq; quã Uulrap
tum humana imbecillitas ſinat feſtinat unire cum chriſto: Quam quidem ſpeciem conuerſationis erbon
boni eremitæ & monachi qui uoto monaſticæ diſciplinæ obligati ſunt imitari contendunt: ſed ra/- Quiar
ra eſt:& pauciſſimis dono dei hæc perfectio conceſſa. Is enim uere & non ex parre perfectus eſt: qui (0 Leens
& in eremo ſqualorem ſolitudinis: & in cenobio infirmitates fratrum equali magnanimitate ſuſtẽ iigis
tat. Et ideo in utraq; profeſſione per omnia conſumationem inuenire difficile eſt: Quia nec ana/ doeni
chorita contemptum ac priuationem materialium rerum: nec cenobita theoricam ad integrum doade
poteſt aſſequi puritatem: Sed tamen quantum ſuperexcellat ſerenitas tranquillæ uitæ turbulentiã (hir
ſecularis conuerſationis: nouit qui hanc expertus eſt: & dominicum iudicium in euangelio domi- nens
nus inter duas mulieres cernit ad marrham dicens: Martha martha ſollicita es & turbaris circa plu ctean
rima: Maria optimam partem elegit quæ non auferetur ab ea: & beatus dauid ſolum hoc neceſſari- vol
um homini eſſe deffiniens: deo iugiter adhærere deſiderat dicens. Mihi autem adhærere deo bonũ gni
eſt ponere in domino deo ſpẽ meam. Et alibi: Vnam petii a domino: & cætera. Vna ergo & ſola ẽ C
theorica ideſt contemplatio dei: cui merito omnia iuſtificationum merita: uniuerſa uirtutum ſtu// CNe
dia poſtponuntur. Actiua etenim uita cum corpore defſicit: contemplatiua autem uita hic incipitur a. ud.
ut in cæleſti patria perficiatur. quia amoris ignis qui hic ardere inchoat: cum ipſum quem amat ui- cummn
derit in amore eius amplius igneſcit: Contemplatiua ergo uita minime aufertur: quia ſubtracta rno
præſentis ſeculi luce perficitur: ſed ante onmia humilitas & pacientiæ cuſtodia ſeruis dei neceſſa 4 klg
ria eſt: quia qui ſe exaltat humiliabitur: qui autem in pacientiæ uirtute perſeuerauerit: hic ſaluus Aletc
erit: Vnde ſubiungitur. IOTH. xe
Vonet in puluere os ſuum ſi foꝛte ſit ſpes: nmnod
IIle quippe in puluere ponit os ſuũ: qui humiliter ſentiens fragilem ſe cognoſcit & de puluere imet
ſe factum iterum in puluerem reuerſurum fatetur: dicens cum patriarcha habraam: loquar ad domli nlio⸗
num meum cum ſim puluis & cinis. Cui & ſpes erit futuræ reſurectionis: qui cum ſemper pœniten niron
tia caſtigando carnem macerat: ſpiritum remiſſionis & futuræ gloriæ per domini miſericordiaz ha Ee
bere debebit. Hinc eſt quod beatus Iob ſapientes dñi audiens ſe cognoſcendo non eſſe ſapientẽ: Ce
ſemetipſum repræhendit dicens. Ideo inſipienter locutus ſum & quæ ultra modum excederent ſci. Ei
entiam meam. Sed quia nulla eſt cognitio repræhenſionis ſi non ſequitur & lamentatio pœnitudi tee
nis eorum quæ fecit: poſt repræhenſionem ſubditur. Et ago pœnitentiam in fauilla & cinere. In fa- le
uilla enim & cinere pœnitentiam agere: eſt contemplata ſumma eſſentia nihil aliud ꝗᷓ fauillam ci Mar3.a. n
neremqʒ ſe cognoſcere. Vnde &ciuitati reprobæ in euãgelio dominus dicit: Si in tyro & ſidoneſſfſa
ſtæ fuiſſent uirtutes quæ factæ ſunt in uobis: olim in cilicio & cinere pœnitentiam egiſſent. In cili- (en
cio quippe aſperitas & compunctio peccatorum:in cinere autem puluis oſtenditur mortuorum. Et Cen
. idcirco utrumq; hoc adhiberi ad pœnitentiam ſolet: ut in compunctione cilicii cognoſcamus quid El⸗
per culpam fecimus: & in fauilla cineris perpendamus quod per uicium facti ſumus. Còſiderentur G

ergo in

kenm
mionint
Dünmin
4 n Coni⸗
mmemoheti
nlchize
nduſe
non conn

ulannle⸗
dheumde
Dimmsvo⸗
emopetd,
cice.E

i Amnln
meiggi
Mwechnoni
chuntedtn
etnetg Sap. 1 d.
nicnte ſuſte
winnecam,
dinegun
tdrlenmi.
gelo ni
Msan
hoc eln
lere adi⸗
e ANe
imumt
icinhn Nu. t9. 4.
emamat l
i ſubtrack
ei neceſ Eſa. 3. d-
bic ſalon

deyilrt
ln 4 h
iunnizl⸗
ſelpiente
giennſi⸗
windi
meln,
ln
aie

iunh
mmnl

Gikaenn

goin

ergo in cilicio pungẽtia uicia. cõſideretur in cinere per mortẽ ſnĩam ſubſequens iuſta pena uicioꝶ
Quia.n.poſt peccatum carnis cõtumeliæ ſurrexerunt: uideat homo in aſperitate cilicii ſuperbiẽdo
quid fecit: uideat in cinere uſq; quo peccando peruenit: Poteſt quoq; cilicio ipſa in repræhenſione
atq; pœnitentia dolorũ compunctio deſignari. Nã hoc qd ait beatus Iob ipſe me repræhendo: qna
ſi quodã cilicio pungitur: dũ in mente ſua aſperis redargutionũ ſtimulis confricatur. In cinere aũt
agit pniam: quia ex primo peccato ꝗd per iuſtum Iudiciũ factus ſit ſolerter attendit dicens. Ago pœ
nitentiã in fauilla & cinere: Ac ſi aperte dicat: de nullo auctoris dono ſupbio quia ſumptus ex pul//
uere per illatæ mortis ſnĩam ad puluerem me redire cognoſco. Et quia neceſſarium eſt ut humilita
tem comitetur patientia: oſtendit præſens propheta dicens. IOTIH.

Babit percutienti ſe maxillam ſaturabitur oppꝛobꝛiis.

Math.. f. Vt impleat euangelicũ uirum cui dicitur: Qui te percuſſerit in nnam maxillã præbe ei & alteram
Ro.iz. d.

Quod illi quoq; in culpa ſint qui reddunt maluz pro malo: & dentem pro dente: oculum pro ocu-
lo:oſtendit dauid dicens Si reddidi retribuentibus mihi mala decidam merito ab inimicis meis ina
nis Quapropter illa apoſtolica ſententia magis tenenda eſt: quæ dicit Si eſurierit inimicus tuus ci/
ba illum:Et quoniam poſt calamitatem huius mundi miſericordia domini electos ſuos dẽ præſen
ti tribulatione ſubleuabit: Sequitur. CQCAbPHI.
CAQuia non repellet dominus in ſempiternum.Qun ſi abiecit ⁊ miſerebitur ſecundum multi/
tudinem miſericoꝛdiarum ſuarum. 17
CNon enim in ſempiternum dominus repellet eos qui ſe corrigere uolunt: & cohibere a peccatis:
quia ſi abiecit ad tempus: & digne corripi ab hoſtibus reos permiſit: Iterum conuerſis ſecundũ mul
titudinem miſericordiarum ſuaram beneficia præſtat. Huic ſimile eſt illud quod in pſalmis dauid
ait. Non in finem iraſcetur dominus: neq; in æternum indignabitur: non ſecundum peccata no/-
ſtra fecit nobis: & cætera. CAPH. 4
CNon enim humiliauit ex coꝛde ſuo:⁊ abiẽcit ſilios hominum.
CNon enim ita deſpexit deus ex corde ſuo genus humanum: & abiecit a procuratione ſolatii ſui:
ut ultra propter tranſgreſſiones nolit eorum curam habere: & ope ſuæ pietatis ſuſtentare: Sed pro-⸗
pter bonitatem ſuam ſuſtinet eos in multa patientia ſua: ut de uaſis iræ efficiat uaſa miſericordiæ:
Quia miſericors & miſerator dominus patiens & multum miſericors. De qua alia ſcriptura ait Mi
ſereris omnium domine: quia omnia potes: & diſſimulas peccata hominum propter pœnitentiam
diligis omnia quæ ſunt: & nihil odiſti horum quæ feciſti: nec odiens aliquid conſtituiſti. Quomo/
do enim poſſet aliquid permanere: niſi tu uoluiſſes: aut quod a te uocatum non eſſet cõſernaretur?
Parcis autem omnihus quoniam tua ſunt domine:qui animas amas: Bonus & ſuauis eſt domine
ſpiritus tuus in omnibus propter quod hos qui exerrant partibus corripis de quibus peccãt: admo
nens alloqueris ut relicta malitia credant in te domine. Proinde nullo modo eſtimanduz eſt: quod
creator clementiſſimus cauſa ſit perditionis hominum iniquorum: qui ad eum per pœnitentiam
nolunt conuerti: ſed unuſquiſq; in peccato ſuo interibit: Funiculis enim peccatorum ſuorum unuſ
quiſq; conſtringitur: & anima quæ peccauerit morietur. LAMECLI
CESt contereret ſub pedibus ſuis omnes vinctos terre.
CNec plangit eos qui peccare cœpant:ſtatimq; deſierant: Non eſt. miuſtus ſuper terrã qui faciat bo
nũ:& aliqũ non peccet:ſed qui longo funiculo peccata protexerat. Vñ & in numeris legimus uac/
cam ruffam cuius cinis expiatio eſt populi non aliter immolari & offerri ad altare dñi: niſi quæ ter
rena opera non fecerit: iugũq; non traxerit: nec uinculis iugi nabuchodonoſor fuerit alligata: Et in
Eſaia propheta pro cingulo ueritatis filiæ ſyon cingũtur funiculo: Achitofel quoq; & Iudas:qupruz
alter dauid alter domiuum prodiderunt fune longiſſimo traẽhtes peccata ſua periere ſuſpẽdio: pu
tantes malũ conſcientiæ præſenti morte finiri: & nihil eſſe poſt mortem. Dñi enim iudicium nullo
modo errabit: nec aliquid fit in terra ſine cauſa: neminem iniuſte dãnat:neminẽ ſpernit: neminẽq;
indebite relinquit: Quia oĩa numero: menſura: & pondere: diſponit: ordinat: atq; gubernat. Nec
ullo modo credendum eſt quod aliquid per ignorantiam auctoris ſui contingat in rebus huma⸗
nis:quod ſequens ſententia ſonare uidetur. LAMECH-
CAt declinaret iudicium viri in conſpectu vultus altiſſimi.
CEt peruerteret hominem in iudicio ſuo dominus ignoꝛauit. S
CHuic quoq; ſimile eſt quod in libro Iob in Eliphaʒ uerbis legitur: ubi ita ſcriptũ eſt:an cogitas qd
deus excelſior cælo & ſup ſtellarum uertices ſublimetur: Et dices quid. n. nouit deus: & quaſi per
caliginem iudicat: nubes latibulum eius: mec noſtra conſiderat: & circa cardines cæli perambulat.
Sunt pleriq; ita hebetes ut formidare neſciant niſi quod corporaliter uident: unde fit ut deum non
metuant quem uidere non poſſunt. MEM. .
CAQAuis eſt iſte qui dixit vt ſieret domino non iubente. MEM.
CExr oꝛe altiſſimi non egredientur nec bona nec mala. MEM.
CAuid murmurauit homo viuens vir pꝛo peccatis ſuis. ””
CFuerunt.n.heretici qui dixerunt deũ non facere mala: Contra illud ꝗd ſcriptum eſt Ego dũs for-

1

LAMECHI.

“
D
.-

Liber Secundus.c.iij. ”

tbet

mans lucẽ: & creans tænebras: Faciens pacem & creans malum. Econtrario fuerunt ali qui dixerũt olnun
deum creaſſe mala: contra id quod ſcriptum eſt: Fecit deus omnia bona: Fuere item alii qui dixerũt Ubcu
duas naturas & duas ſubſtantias ab initio fuiſſe: ideſt bonam & malam: cũ omnis creatura aut crea Ce
tor ſit aut creatura: Vnde falſum eſt quod natura ulla mala ſit: cuʒ creator ſũmus & optimus ſit crea Efun
uerit bonam creaturam. Quia uidit geus cuncta quæ fecit & erant ualde bona Tropice igitur deus Geni. bi (ene
dicitur facere mala hoc eſt aduerſa mœrentibus inffligere: Iuxta illud quod in Eſaia ſcriptum eſt: neti
Ego dominus & non eſt alter formans lucem: & cætera. Mala quæ nulla ſua natura ſubſiſtunt a do Eſa. 45.b.S toni
mino non creantur. ſed creante ſe mala dominus iudicat: cum res bene conditas nobis male agen/ reut
tibus in flagellum format:ut ea ipſa & per dolores quo feriunt delinquentibus mala ſint & per na/ cbi
turam qua exiſtunt bona. Venenum quidem mors ſcilicet eſt homini: ſed tamen uita ſerpenti. amo (diun
re enim præſentium ab auctoris noſtri dilectione receſſimus: & peruerſa mens dum delectatine hno
creaturæ ſe ſubdidit a creatoris ſe ſocietate diſiunxit: Ex hiis ergo ab auctore ferienda erat quæ er/ t
rans auctori præpoſuerat: ut unde homo culpam non tinmuit ſuperbus admittere inde pœnam cor e n
rigendus inueniret: ut tanto ocius reſpiceret ad illa quæ perdidit: quanto dolonis pœnam eſſe con Ci
ſpiceret quæ quæſiuit. NVN. . 1
EScrutemur vias noſtras:æ queramus:⁊ reuertemur ad dũm. NVN. C.
CLZeuemus coꝛda noſtra cum manibus ad dominum in ce*los. en
CSciendũ uero eſt ꝙ quiſꝗs a præceptis dominicis diſcordat opere: quotiens ea uidet corde ſuo .
repræhenditur: atq; cõfunditur: ꝗ id qd fecerit memoratur. Nã in quo ſe erraſſe conſiderat ipſa ſe cõ ſ 1
ſcientia latenter accuſat. Vnde dauid ꝓpheta depræcatur dicens. Tuc non confundar dũ perſpexe/ gie kek
ro in oĩ bus mandatis Grauiter nãq; unuſquiſq; cõfunditur: qñũ mandata dei uel legendo uel audiẽ pg jj8. umm
do reſpicit:qᷓ uiuendo contẽpſit. Hinc enim Ioannis uoce dicitur. Si cor noſtrum nõ repræhende/ , 10. 2de 0 Nent
rit nos fiduciam habemus ad dñm: & quicquid petierimus ab eo accipiemus: Ac ſi diceret Si id qd nefi⸗
præcipit facimus id qd petimus obtinemus. Valde nãq; apud dũm utraq; hæc ſibi neceſſario cõgru tcei
unt: & ut oratione opatio: & operatione fulciatur oratio: Hinc & modo hieremias ait ſcrutemur: mam
reliqua. Vias etenim noſtras ſcrutari eſt cogitationũ interna diſcutere: Cor uero cũ manibns leuat con
qui orationem ſuã operibus roborat: Nã quiſquis orat ſed operari diſſimulat: cor leuat & manꝰ nõ Coan
leuat: Quiſquis uero operatur & non orat manus leuat & cor non leuat: Iuxta ergo Ioannis uocez (QNun
tunc cor fiduciam in oratione accipit cum ſibi uitæ prauitas nulla contradicit & bonoꝶ operum ſa alli⸗
tio orationi concinnit. NVN. 1 libue
CMos inique egimus:⁊ ad iracundiã ꝓuocauimus:idcirco tu inexoꝛabilis es. L Ii
CPropter peccata. n. populi & tranſgreſſiones plurimas quas ab initio fecerunt dim ad iracundiaz ſed
prouocantes ſimul cũ ciuitate diſperdi mœruerunt: nec iã digni fuerunt uenia qꝗ fili dei ad ſe ueni ð
entẽ ſpernẽtes tanta afficiũt cõtumelia: ſicut alius ꝓpheta oſtendit dicens: Propter peccata. n. noſtra duil
& iniqtates patrũ noſtroꝶ hieruſalẽ & populus tuus in opprobriũ ſunt oĩbus per circuitũ noſtruʒ: 2”è”
Vnde ẽt nobis timendũ eſt ne & ipſi ſi cõtempſerimus præcepta dñi & inobedientes fuerimus euã dar
gelio xpi: duram gehennæ ſentiamus uindictã ꝗ corrigi nolumus de peccatis ad iuſtitiã. Dicit. n. ptn
apoſtolus. Voluntariæ. n. nobis peccantibus poſt acceptã notitiã ueritatis iã non derelinꝗtur ꝓ pec bie
catis hoſtia: terribilis aũt quædã expectatio iudicii & ignis cumulatio: ꝗᷓ cõſumptura eſt aduerſanios gei
Et itẽ: Irritam inqt quis faciens legẽ moyſi ſine ulla miſeratiõe: duobus uel tribus teſtibus morieba 22
. tur: Quãto magis putatis deteriora mœreri ſupplicia qui filiũ dei cõculcauerit: & ſanguinẽ teſtamẽ her
ti pollutũ duxerit: in quo ſanctificatus eſt & ſpiritui gratiæ cõtumeliã fecerit. Seqtur. SAMECH. . 1eO
C Q&ο peruiſti in furoꝛe:⁊ percuſſiſti nos:occidiſti nec pepercifſii. . Vͤn
CVbicũq;.n. furor uel ira dei in ſcripturis legitur nõ pturbatio mentis: ſed illa uindicta in pœna ba der
tientis exprimitur: deus. n. naturaliter pius ſemp bonus & placidus ẽ: & ſemp idẽ ipſe eſt & anni ei s
nõ deficient. De quo alibi legitur: Tu aũt dñe uniuerſoꝶ:cũ tranqllitate iudicas & diſpõis oĩa.Ideo Ee
dũ pcutit quẽlibet uel occidlt: nec parcit non pturbationẽ ullam in ſemetipſo ſentit: ſed quietus & C4
placidus reos debitas pœnas ſoluere cogit de quo adhuc ſubditur. SAMECH. ſin⸗
COppoſuiſti nubem tibi ne tranſeat oratio. —MU: . erl.
CNubem ſibi opponere deus dicitur cum ingratas præces petentium exaudire dedignatur: I tẽ nu ieg
bes oppoſita orationi uidetur cum caligine quadam & nubilo cecitatis mens obuoluitur: ne radio Uitn
diuinæ contemplationis illuſtrari mœrfeatur. SAMECH. * Cle
CEradicationem ⁊ abiectionem poſuiſti me in medio populoꝛuʒ. Cer
CEradicatã ſe aſſerit & abiectã plebs iudaica: ꝗᷓ in chaldaica captiuitate ſæpe ꝓ ſceleribus ſuis cõtri/ be
. ta eſt: primuʒ ſub Ioachim: deinde ſub lIeconia tertio ſub Sedechia: qñ urbs uaſtata templũq; incen un
ſum eſt: & muri deſtructi: Poſtremo reliquiæ ꝗ ſub godolia ad habitandã terrã a nabuzardan prin- E
cipe militiæ relictæ ſunt: contra præceptũ dñi: qd eis p prophetã mandauerat: in rbyhil pergentes .“
ibi diſperierunt: In romana uero captiuitate ita urbs tota & terra deuaſtata eſt & plebs diſſipata ut

E
Ein

4* nullã ultra ſpem reſtauratiomis haberet: ſed uſq; in finẽ pſeuerarit eius deſolatio. Myſtice aũt eradi/
cationẽ & abiectionẽ a dño patitur aĩa peccatrix in medio populoꝑ conſtituta:qũ a malus ſpi⸗
ritibus

/

ritibus ita uirtutibus ſpoliatur: & radice fidei tenuatur: ut iã non honorni ſed pateat oĩum ĩirtĩſioni: &
ipſi inimici dominentur illius: & deceptæ inſultent: quia iuxta mœrita ſua pœnas quas ei ſcriptu-
ra ſacra prædixit: & laqueum perditionis ſuſtinere cogatur: unde ſequitur. PHE.
CAperuerunt ſuper nos os ſuum omnes inimici. PHE.
CFoꝛmido ⁊ laqueus factus eſt nobis vaticinatio ⁊ contritio.
CAperuerunt. n. tunc inimici os ſuũ ſup peccatores:q eos diuerſis laniatibus & cruciatibus deuo-
rare feſtinant debitores: Nec eis in aliquo miſerantes parcunt: ſed in formidinẽ pœnaꝶ: & laqueum
pditionis iuxta id qd ꝓpheticus ſermo peccantibus prædixit præcipitare ſtudent: Vnde nunc ꝓphe
ta interitũ populi ſui multipliciter plorauit: & nunc ſancta eccleſia animarum peccantium ruinã in
ceſſabiliter plangit: ſicut in ſequenti ſententia demonſtratur. PHE.
CBiuiſiones aquarum deduxit oculus meus:in contritione populi mei.
CDiuiſiones ergo aquaꝑ deducere ſe ab oculis perhibet ꝓpheta in contritione filiæ populi ſui: q &
peruerſitatẽ cordis illius defleuit: & ruinã in peccatis & contritionẽ in deuaſtatione. Sic & nũc ele/
ctorum turba pro aĩa in peccatis perdita multiplices gemitus fundit: ꝗq in diuerſis facinoribus eã er-
raſſe cõſpicit: & ſi quo mõ eam a cœpta nequitia reuocare poſſit toto niſu & labore cõtendit. AY N.
COculus meus afflictus eſt nec tacuit eo quod non eſſet requies. ATN.
Bonec reſpiceret ⁊ videret dominus de celis.
CInſtantiã orationis & perſeuerantiã nos habere ꝓpheta docet:qui ad cupita puenire uoluerit re-/
flectere mentẽ a ſtudio orationis nõ debet: ſed magis perſeuerare ĩ itentione cœpta illum oportet.
helen, l.reg.i.c. Hinc eſt qd in libro regũ de anna ſcriptũ eſt: qd poſtꝗᷓ orauerat: uultus eiꝰ nõ ſunt amplius in diuer
url aliͦ la mutati. Hinc & in euangelio cecus ille ꝗ in lericho tranſeuntẽ Ieſum audierat: miſereri ſibi ab eo
rhente, Mar. S8.d. Petebat:ſed cũ a prætereuntibus ſibi iuberetur ut taceret: ipfe multo magis clamabat dicẽs: miſerere

Nenance
mnekenn

kde ſco
tinſec

id mei fili dauid: unde & lumen qd expetit nullo modo eius fructu carebit. Reſpicit enim dũs de cælis
ög & fidelis ſui oratoris præces ſuſcipiens: ſaluũ fecit eum qm̃ ſperauit in ipſum. Dicit enim ipſa ueri-/
memmd tas. Amen dico uobis: quicquid orantes petitis fiet uobis. Et quia per oculorum aſpectum ſæpe no/
dn u xia concupiſcentia intrat: ſequitur. AN.
ümci COculus meus depꝛedatus eſt animam meam in cunctis filiabus vrbis mde.
minoch Nunc reddit cãm quare prædixerit oculũ ſuũ afflictum eſſe eo qd non eſſet requies:qm̃ cum pꝑ in
teuun curiã aſpectus patefactus fuerit tẽptationi aditus: uix tranquillitatẽ inueniet aius turbatus: niſi illi
lob.ʒi. a. ſubuenerit diuinæ pietatis intuitꝰ. Hinc eſt qd beatus Iob ait: Pepegi fœdus cũ oculis meis ut ne co
gitatẽ quidẽ de uirgine: Vt. n. cogitationes cordis caſtæ ſeruare potuiſſet fœdus cũ oculis pepegit:
dinmi ne prius incaute aſpiceret: qd poſtmodũ inuitus amaret: Valde nãq; eſt qd caro deorſum trahit: &
kiukemn ſemel ſpecies formæ cordi per oculos alligata: uix magnitudinis manu ſoluitur. Ne ergo quædã lu
unnn brica in cogitatione uerſemus: prouidendũ nobis eſt: quia intueri non debet: qd non licet cõcupi/
ii win; ſci. Vt.n.mũda mens in cogitatiõe ſeruetur a laſciuia uoluptatis ſuæ: deprimedi ſunt oculi: quañ ꝗ
beimuri dam raptores ad culpã. Neq;. n. eua lignũ uetitum contigiſſet: niſi hoc prius incaute reſpiceret: Scri
ni.Dnxo ptum ꝗppe eſt: Vidit mulier qd bonũ eſſet lignum ad ueſcendũ: & pulchrũ oculis aſpectuq; delecta
rnee . bile: & tulit de fructu illius: & cõmedit. Hinc ergo penſandũ eſt quanto debemus moderamine er-
türtmn umg ga illicita uiſum reſtringere nos ꝗ mortaliter uiuimus: ſi & mater uiuentiũ per oculos ad mortẽ ue
dueitn nit: Hinc ẽt modo ſub Iudeæ uoce: quæ exteriora uidendo cõcupiſcens : bona interiora pdiderat p
ineciri pheta dicit: Oculus meus depdatus eſt aiam meã. Cõcupiſcẽdo.n. uiſibilia inuiſibiles uirtutes ami
4 ſit: Quæ ergo interiorẽ fructũ per exteriorẽ uiſum perdidit per oculũ corporis ptulit præda cordis.
Vñ nobis ad cuſtodiendã cordis mundiciã exterioũ quoq; ſenſuũ diſciplina ſeruãda eſt. Na quãta
nponn ibet grauitate mens uigeat: carnales tñ ſenſus pueriliter exterius ꝑſtrepũt: & niſi ĩterioris grauitatis
Rn N lpõdere & q̃ſi iuuenili quodã uigore refrenẽtur: Ad fluxa qᷓq; & leuia mentẽ eneruẽ trahũt. SADE.
s0irl CSe nationẽ ceperunt me quan auem ininnci mei gratis. —. .
1anem CAuis enim no mine ipſe dñs ſignificatur: qui licet in terra de uirgine matre ſit editus: tamen cæle
ſtia doctrina ſua & exemplo ſemp petit: membraq; ſua fide & ſpe quaſi duabus alis ad ſuperna ſem
per ſubleuat dicens in euangelio: Regnũ meum non eſt de hoc mundo. Et item. Exiui inquit a pa/
Ieͦn tre & cætera: Et rurſum Quruult uenire poſt me. De hac aue in Iob ſcriptum eſt: Semitam ignora
n uit auis: nec intuitus eſt oculus uulturis. SADE.
hencdo . . . . .
CLapſa eſt in lacum vita mea:⁊ poſuerunt lapidem ſuper me.
Cum ſuperius dixiſſet uenatione ſe quaſi auẽ captum nunc addit uitã ſuã lapſam in lacũ & lapidẽ
ais ſuperpoſitũ. Quid eſt ergo uitã labi in lacũ: niſi corporalẽ uitã uenire uſq; ad defectũ. Lapſa ẽ ergo
i⸗ uita xpᷣi in lacũ:qñ eius caro puenit uſq; ad mortis occubitũ. Cui ſuppoſuerũt lapidẽ:qñ eo ſepulto
ligne petierũt a pilato ut iuberet cuſtodiri ſepulchrũ:ne forte uenirent diſcipuli & furarentur eũ: quibus
unne cũ ipſe reſponderet habetis cuſtodiã ite cuſtodite ſicut ſcitis: illi abeuntes munierũt ſepulchrũ: ſignã
nn tes lapidẽ cũ cuſtodibus: Poteſt & in laci noĩe uel infernus deſignatus accipi: uel calamitas ꝓfunda
nn . iſtius mundi: Lacus dicitur cuius fundus later. dũ in unam foueam circundatus includitur. Hic pla
occ no tergo intuentium oculis falſa tranquillitate blanditur: ſed quantum ſit profundus abſconditur
iniß CC ii
iu⸗

Liber Secundus.c.iij-

CNHinc & in euangelio ſcriptũ eſt Principes aũt & ſeniores populi conſiliũ fecerunt: ut Ieſum dolo

tenerent & occiderẽt: Et iteꝶ: Principes ſacerdotum & oẽ conſiliũquærebant falſum teſtimonium:

cõtra Ieſum &c. Vnde eo crucifixo prætereuntes blaſphemabãt: uach qui deſtruis tẽplum dei dicẽ-
tes. Similiter & principes ſacerdotũ illudẽtes cũ ſcribis & ſenioribus dicebãt A lios ſaluos fecit ſe ip
ſum ſaluũ faciat: Si rex iſrahel eſt deſcendat nũc de cruce. Talis. n. fuit meditatio eoꝶ: ut contra ueri-
tatẽ inſtituerent teſtes falſos:& malũ pro bono redderent gratis: Qui pſalmiſta dudũ præcinebat
dicens. Quoniam gratis abſconderunt mihi interitum laquæi ſui: Gratis reuera quibus mali nihil
fecerat. Illud enim gratuitum dicimus: quod non alicuius rei compenſatione tribuitur: Abſconde-/
runt mihi: ut illi putabant: qui diuinitatis eius potentiam non credebant: Nam quid poteſt abſcon
di cui nihil ocultum eſt. SIN.
Seſſionem eoꝛum ⁊ reſurrectionem eoꝛum uide:ego ſum pſalmus eoꝛum. S
CIn ſeſſione exprimit habitũ iudicãtis: in reſurrectiõe uero ſtudiũ id qd moliebãtur pficiendi: Sed
a in cathedra peſtilẽtiæ põtifices & prĩcipes iudæoꝶ ſederũt: iſidiãtes ut ĩterficerẽt: inocẽtẽ ad hoc
ſurrexerũt ut qd neqter tractarẽt ope neſario cõſumarẽt: Infœlicitas fuit in uiis eoꝑe & uiã pacis nõ
cognouerut: Sed quicquid ipſe corã eis ueracibus uerbis proferebat: totũ in calumniã & in oppro
brium uertere

ðð ” hriunt
Hinc & in pſalmo ſcriptum eſt: poſuerunt me in lacu inferiori & cætera: SADE. gitanie
CInundanuerunt aque ſuper caput meum:dixi perij. eru
CAquæ in ſcriptura ſacra aliqn ſpiritum ſanctũ aliqn ſcientiã ſacram aliqũᷣ ſcientiã prauam :aliqũ Cucun
tribulationẽ: aliqñ deflaentes populos: aliqñ mentes fidẽ ſequentiũ demonſtrare ſolent: per aquaz nneyl
quippe ſancti ſpũs infuſio deſignatur: Sicut in euangelio dicitur. Qui credit in me: ſicut dicit ſcriptu Io. 6:e. lin
ra: flumina de uentre eius fluent aꝗᷓ uiuæ: &c: Rurſum per aquã ſancta ſcientia deſignatur. Sicut dici und
tur. aqua ſapiæ ſalutaris potauit eos. Per aquã quoq; praua ſciẽtia appellari ſolet Sicut apud ſalomo Ecl..a. iu
nẽ mulier ꝗᷓ typũ hæreſeos tenet: callidis ſuaſionibus blanditur dicens: aquæ furtiuæ dulciores ſũt. Reae
aquarũ ergo noie nõnunꝗᷓ ſolent tribulatões intelligi: ſicut per pſalmiſtã dicitur. Saluũ me fac deus (NN
qm intrauerüt aquæ uſq; ad aiam meã: Per aqᷓ populi deſignantur: ſicut per Ioannẽ dicitur: Aquæ Apo. 77.b. bie
uero populi ſunt: Per aquã quoq; non ſolũ fluxus decurrentiũ populoꝶ:ſed etiam bonoꝶ mentes Ctor
fidei pᷣdicamenta ſequentiũ deſignantur.ſicut ꝓpheta ait: Beati qui ſeminatis ſuper omnes aquas: & nend
per pſalmiſtam dicitur Vox dñi ſuper aquas. Aquæ uero ſuper caput redemptoris inundauerunt Cin
qñ ſedicioſi populi iudæorum perſecutionem mouentes diuinitati redemptoris detraxerunt: Ca/⸗ gnun
put uero chiiſti deus eſt: ut apoſtolus teſtatur:eum uidentes iudæi dixerunt ad pilatum: Nos legem lenn
habemus: & ſecundum legem debet mori quia filium dei ſe ſecit. COPH. lron
CInuocaui nomen tuum domine de lacu nouiſſimo. iet
CDuid. n. lacum nouiſſimũ niſi infernum inferiorẽ intelligere debemus: De quo in pſalmo ſcri/ ſa
ptũ eſt: Eruiſti aiam meã ex inferno inferiori: Inuocauit ergo redẽptor noſter nomẽ dñi de lacu no du .
uiſſimo:cũ in uirtute diuinitatis deſcendit ad inferos: & deſtructis clauſtris tartari: ſuos quos ibi re- D
perit eruens uictor ad ſuperos aſcendit. COPH.
ocem meam audiſtune auertas aurem tuam a ſingulto meo ? clamoꝛbu. ſee
CVocem.nmdominicæ incarnationis diuinitas ipſius audiuit: qui ſalutẽ humani generis quã ſecun lir
dũ humanitatẽ poſtulauit: ſcdm diuinitatẽ tribuit: Proinde ipſe ad patrem dicit in euangelio Pater Io.ii. e. 1 8
gratias ago tibi qm̃ audiſti me: ego autem ſciebam qm̃ ſemper me audis. COPH. “ eng
Appꝛopinquaſti in die quando inuocaui te:dixiſti ne timeas. Chrak
CAppropinquauit diuinitas ſaluatoris humanitati ipſius: q eã ſubita reſurrectione iuxta uotũ ſuũ nmuc
de morte trũphare fecit: Aliter: Appropinquauit dũs ſeruis ſuis cũ tribularentur: & de neceſſitatibꝰ land
eorum liberauit eos: qm̃ timore inimici animas eorum eripuit: ſicut enim ipſi orabant in pſalmo: CNe
Exaudi deus orationem cum præcor a timore inimici eripe animam meam. RES. Cſu
CJudicaſti domine cauſas anime meèe redemptoꝛ vite mee. . adiak
Cludicauit ergo dñs cauſam animæ xpᷣi:qñ innocentis mortẽ peruenire fecit ad ſalutẽ generis hu had
mani: & triũpho ſuæ reſurectionis confudit auctores eius interemptionis: Aliter. Iudicauit dominꝰ tia
cauſam ſideliũ ſuorum:qñ redemit aĩas eorum & non dereliquit omnes qui in ſe ſperauerunt: con- lue
feſores ſuos ad cæleſtẽ tranſtulit gloriã: & perſecutores eoꝶ in pœnam demerſit perpetuã: Iniqui/ ga
tas. milloꝶ hoc promeruit quia timere & honorare auctorẽ ſuum temeritas mentis eoꝑꝶ eos nõ per lun
miſit: Inſurrexerunt. n. primum cũ furoris ſui inſania in ipſum paſtorem dicentes: Hic eſt hæres &c.
Ex ſeruis uero eius alium ceciderunt: alium occiderunt: alium uero lapidauerunt: & ſic diſſipatæ ſũt
oues gregis: quapropter nunc dicit. RES. UMUWU
CAidiſti domine iniquitatem illoꝛum aduerſum me:iudica iudicium meum. REks.
¶idiſti omnem furoꝛem:aduerſas cogitationes eoꝛum aduerſum me
CCogitatio.n.illoꝶ maligna erat: & ſermones pleni inſania: auctorẽ uitæ interficere cogitantes: &
ſermonibus ueritatis exprobrare nitentes: de quo ſequitur. SIN.
Audliſti oppꝛobꝛium eoꝛum domine:omnes cogitationes eoꝛum aduerſum me. SIN.
Labia inſurgentium mihi ⁊ meditationes eoꝛum aduerſum me tota die. Mat. 26. a.

jidehann
Goridi⸗

3guiſecnn
Pladn

4

Motiſi,
eſiutb⸗
dyalno⸗

B

igweühn
Cunconn
Menm
ilid
Ri
ethendr
i⸗ it

S

giummd

AN
eſumcd
timorin
mdidi
Ykatt
mmven/
Tonebet
once⸗
ton

mäic
inhe
inen 1
1
ne

„

Math.7.b.

brium uertere ſtudebant: Vnde cum diceret ammodo uidebitis filium hommis ſedentem a dextris
uirtutis dei: & uenientem in nubibus cæli: tunc expuerunt in faciem eius: & acceperunt arundinez
& percuſſerunt caput eius dicentes prophetiza nobis quis eſt ꝗte percuſſit: Quod etiam propheta
dudum in ſpirxitu præuidens oſtendit dicens: Aduerſum me exercebantur qui ſedebant in porta: &
in me pſallebant qui bibebint uinum. Dicit enim paſſionem ſuam genti iudaicæ fuiſſe fabulam: ꝗ
quaſi impleta cogitatione ſua de nece domini temulentiſſime garnebant. Sed qui incorrigibiles
erba ſe intentione deſendentes:

Super la

erant: & magis perſeuerare in malo ꝗ inde recedere eli gebant: ſap

quali iuſtitiæ executores per Hieremiam dicitr. IHAV.
Regdde eis domine vicem inxta opera mannum ſuarum.
Moxq; eandem uicem expræſſius ſubdidit dicens. THAV.

CBabis eis ſcutum coꝛdis laboꝛem tuum.
Cabor quippe domini apparens inter homines: paſſibilis eins humanitas fuit: ꝗᷓ iudæi ſuperbe ſa
pientes: dum diſcernerent deſpexerunt: eumq; immorralem credere dedignati ſunt quem natura
paſſibili mortalem uiderunt. Cumq; eius humilitatem conſpicerent ſuperbiæ faſtu indurati: ſumma
cura moliti ſunt: ne eorum mentes ſancta prædicantium uerba penetrarent. Dum ergo eis domm?
uicem malorum operum redderet: dedit illis ſcutum cordis laborem ſuum: quia recto iudicio inde
illos contra ſe ſuperbe obſtinatos exhibuit: unde ipſe pro nobis i infirmitate laborauit. Repulerunt
quippe a ſe uerba prædicantiù qui dedignati ſunt in dño infirma paſſionum: laborem igitur domi
ni contra eundem dominum ſcutum cordis habuerunt: qui ſuperbe ſapiẽtibus eo deſpectius appa
ruit: quo ꝓpter eos humilis fuit. Hoc ſicut iam ſuperius diximus prius ille peccator tenuit qui requi⸗-
renti dño cur lignum uetitũ contigiſſet: nõ ad ſe culpã reddidit. Sed a muliere quã ei dederat ſe ac
cepiſſe rũdit:ut quaſi reatũ ſuum oblique in auctorẽ reliderer: qui ei mulierẽ dederat quæ talia per/
ſuaderet. Hunc ſcutũ ẽt requiſita mulier tenuit: quando neq; ipſa ad ſe culpam retulit: ſed ſerpentis
illud perſuaſionibus replicauit dicẽs. Serpens decœpit me & cõmedi: ut ipſa quoq; reatũ ſuum obli
que in creatorẽ duceret: qui illic intrare ſerpentẽ perſuaſuꝑ talia permiſiilet. Serpẽs uero iã non re-
quiritur. quia nec eius pnia quærebatur. Hi aut quorum pnia quæſita eſt: ſcutum nequiſſimæ defen
ſionis contta iuſtiſſimæ correptionis uerba protulerunt. Vnde nunc uſq; in uſuʒ peccantiũ trahitur
ut culꝑa cũ arguitur defendatur: & unde finiri reatus debuit: inde cumuletur. THAV.
CPPer ſequeris in furoꝛe:⁊ conteres eos ſub celis domien.
CHis tribus ſententiis quas modo enumerauimus: quæ ſub Thau littera prænotatæ ſunt reſpõdet
ad ſuperiores quibus iniquitatem Iudæoruz & doloſam meditationem expræſſerat: oſtẽdens quo
niam in furore: diuino iudicio diſponente: hoſtes eorum illos perſecuti ſunt: & in præ ſenti uita for-
titer contriuerunt: ita ut hactenus per totũ orbem diſperſi malũ exilii patiãtur: ſedentes ſine rege ac
ſacerdotio regali: & ſine tẽplo & ſine cultu pietatis. Qui aũt ad xpᷣm conuertuntur promiſſioné illã
q ad patres eo& facta cſt ſpiritaliter hereditabunt. Deniq; tribus al phabetis ꝗbus anteriorem parteʒ
lamentationis ꝓpheta exp licauit enarratis iã quid quartũ inſinuat conſiderandum et.
Pi ACFINIT LIBER SECVNDVS ET TERTIVM ALPHABETVM
INCIPIT PROHEMIVM IN TERTIVM LIBRVMET QVAR-
XTREMVS lIiber tractatus Hieremiæ inchoandus eſt a quarto alphabe
to: quod ſicut primum & ſecundum ſaphico mœtro decurrit: in quo ſi-/
mili modo ut in cæteris caſuz populi iudaici: atq; uaſtationem urbis la/
mentabili uoce ꝓpheta hiſtorialiter deplorat: Spiritualiter auten lapſũ
animæ fidelis: atq; ruinam in peccatis miſerabiliter plangit: ſubnectens
orationẽ quã fudit lachrymoſa uoce pp interitũù ſuo a pias aures duñi
Hgquatenus ipſe benignus miſeris manus ſolaci porri gendo:in ſtatuʒ pri
ſtinum erigat: atq; perfectæ ſanirati reſtituat.

CINCIPIT ALPHABETVM QVARTVM. CAPITVLVM. IIIII. AlLEPII.

AINomodo obſcuratum eſt aurum. Mutatus eſt coloꝛ optimus. Diſperſi ſunt lapides
lAnctuarij in capite omnium plateerum. M
Nam licet hæc hiſtorialiter urbis Hieroſolimitanæ deſtructionẽ & tẽpli cõcremationẽ
uideantur ſonare: ubi totus ille ornatus uete diſſipatus eſt: & ad nihilũ redactus. Tñᷣ altio
ri ſenſu tẽpli myſtici deiectionẽ ſignificat: qd cotidiæ in reproboꝶ uita & motibus offuſcatur atq;
deſtruitur. Quid nãq; auro qd metallis cæteris peminet niſi excellẽtia ſanctitatis: qd colore optimo
niſi cunctis amabilis reuerẽtia religionis exprimitur: ꝗqd ſanctuarii lapides niſi ſacroꝑꝶ ordinũ pſo/
næ ſignantur: qd plateaꝑ noie niſi præſentis uitæ latitudo dicitur: pfecto a latitudine plateæ ſũt uo
catæ. Per ſemetipſam uero dicit ueritas: lata & ſpacioſa uia eſt q ducit ad pditionẽ. Aurũ igitur ob/
ſcuratur: cũ terrenis actibus ſanctitatis uita polluitur: Color optimus cõmutatur cũ quorũdam qui

agere religioſe credebãtur: eſtimatio ante acta minuitur: Nã cũ quilibet poſt ſanctitatis habitũ ter-

tenis ſe actibus inſerit: quaſi colore pmutato ante humanos oculos eius reuerẽtia deſpecta palleſcit.
CC iii

Y.iber tertius.c.iiii.

mn
Sanctuarii quoq; lapides in plateas diſperguntu r:cum cãm ſeculariũ foras lata itinera expetunt: hbi ni
qui ad ornamẽta eccleſiæ internis myſteris quaſi in ſecretis ſanctuarii uacare debuerãt: Ad hoc ꝗp *
pe ſanctuatii lapides fiebãt: ut intra ſancta ſanctoꝶ in ueſtimẽto ſũmi ſacerdotes apparerẽt. Cũ uero fiiner
miniſtri religionis a ſubditis honorẽ redẽptoris ſui: ex mœrito uitæ nõ exigũt: ſanctuarii lapides in uroo
ornamẽto põtiſicis nõ ſunt: Qui nimiꝑ ſanctuarii lapides diſperſi per plateas iacent: cũ pſonæ ſacro 1 erco
rum ordinũ uoluptatũ ſuaꝶ latitudini deditæ terrenis negociis inhærent. Et notandũ qd non hos e
diſperſos in plateis ſed in capite plateaꝶ dicit: qa cũ terrena agunt: ſũmi uideri appetunt ut & lata g.
itinera teneãt ex uoluptate delectatiõis: & tñ in plateaꝶ ſint capite ex honore ſãctitatis. Nihil quoq;
obſtat ſi ſanctuarii lapides eoſdẽ ipſos ꝗbus cõſtructũ ſanctuariũ exiſtebat accipimus: ꝗ diſperſi ĩ ca ne
pite plateaꝶ iacent: qñ ſacrov ordinũ uiri terrenis actibus ex deſiderio inſeruiũt: ex quoꝶ prius oĩ/- An
ficio ſanctitatis gloria ſtare uidebatur. Secularia itaq; negotia aliquando ex cõpaſſione tollerãda ſũt enn
nunꝗᷓ uero ex amore requirenda ne cum mentem diligentis aggrauant hanc ſuo uictam pondere 4 .
ad ima de cæleſtibus mergant. BETH. il
C Filij ſyon inclvti ⁊ amicti auro pꝛimo:qũo reputari ſunt in vaſa teſtea.opus manuũ ſiguli. n
C Ad eundẽ ſenſũ hæc ſnĩa ptinet ad quẽ ſupior. Qd filii eccleſiæ ꝗ inclyti fuerũt xpᷣiana religiõe hcin
& ornati ſapiæ fulgore & decore uirtutũ: nunc emolliti carnalibꝰ deſideris & terrenis cupiditatibꝰ ene
tabefacti uaſis teſteis cõparẽtur:qꝗᷓ dnñicæ correptõis uirga ĩ futuro examiĩe cõterẽs frãget & ad nihilũ ingauu
rediget taliter ut nõ inueniri poſſit fragmẽ teſtæ quo igniculus ferri poſſit de incẽdio. GIMEL. tein
Sed ⁊ lamie nudauerunt mammam lactauerunt catulos ſuos:ſilia populi mei crudelis quaſi Rõ
ſtrutio in deſerto. “ K
CIn lamia ꝗppe duplicitas indæoꝑꝶ: & fictio hypocritaꝑꝶ exprimitur. Lamia etenim humanã faciez rnin
hẽt: ſed corpus beſtiale: ſic & populus Iudæoꝶ ſpecietenus cultura dei ſimulabat: ſed feroci animo Mnn
ſemp illi contrarius exiſtebat. Quod bene per Eſaiã oſtenditur cum dicitur: Populus hic labiis me ini
honorat: cor aũt eorum longe eſt a me. Similiter oẽs hypocritæ in prima facie: quod oſtẽdunt qua CCund
ſi ex ratione ſanctitatis eſt: beſtiale eſt quod ſequitur corpus: qa ualde iniqua ſunt quæ ſub boni ſpe/ Mchri
cie moliuntur:Poſſunt & in lamia heretici accipi: qui humanã quidẽ faciem: ſed beluina per impie nüpta
tatẽ corda geſtant: Hi tunc mãmam nudant qn errorem ſuũ libere prædicant: Tunc catulos lactant CMad
quũ male ſequaces paruulorum animas dũ peruerſa inſinuant ad impietatẽ nutriendo confirmant. nutute
Filia populi mei crudelis quaſi ſtrutio in deſerto. Sicut in lamia ſic & in ſtrutione fictio & iĩmanitas kkuhe
hiſtorialiter iudæoꝶ: Et ſcdm myſticum ſenſum ſimulatio & immanitas hypocritaꝶ deſonatun 4 mmus
fingere ſciunt uirtutũ opera non ueraciter agere. De hoc ſtrutione inter alia & in libro 10 legitur. ut
Induratur ad filios ſuos quaſi non ſint ſui: fruſtra laborauit nullo timore cogente, Indurata eſt ergo dotd
crudelis ſynagoga ludæorum contra apoſtolos & prædicatores noui teſtamenti: qui de ipſa gen/ Ddaen
te nati fuerant: quaſi non eſſent ſui fili odio eos habens: & externos deputans: crudeliter illos ubiq; in
in deſerto gentium perſequebatur propter euangelium chriſti: quod & ipſa ueritas uidetur eis præ Adea
nuntiare cum ait:Hæc locutus ſum uobis ut non ſcandalizemini: abſq; ſynagogis faciẽt uos:ſed ue tatr
nit hora ut omnis qui interficit uos arbitretur obſequium ſe præſtare Et hæc facient uobis quia nõ i
nouerunt patrem neq; me. Fruſtra ergo laborat nullo timore cogente: quia cum chriſtum perſecu i⸗
ta eſt quaſi euerſorem gentis: & deſtructorem tegni: nec ſtatum regni: nec ſalutem gentis ſeruauir non
ſed magis perdidit. DELEIHNMI. M alur
CAdbeſit lingua lactantis ad palatũ eiꝰ in ſiti: Maruuli peticrũt panẽ:⁊ nõ erat ꝗ frãgeret eis. 1g
CNHoc notat iuxta iſtoria: quod lactantes atq; paruuli infantes Iudæoꝶ deſtituti matrum atq; nutri tor
cum Olatio: fame & ſiti laborauerunt Iuxta allegoriã uero ſignificat quod ii qui infirmi adhuc ſüt cin
intellectu & minus ualidi ad percipiendum fortiorem cibum: qualibus ait apoſtolus: Lac uobis po I.cor.3.2. Vace
tum dedi propter inertiam & deſidiam doctorum ſpiritalis intelligentiæ carent alimonia: Paruuli AiIn
inquit petieruut panem & non erat qui frangeret eis: ideſt infirmi quiq; ſcripturæ ſacræ fortiotes ’
ſententias petierunt ſibi exponendo commmui: ſed qui exponere ſtudeat non ualet inueniri: Po/ küit
tum uidit ſcripturam ſacram propheta cum diceret: Omnes ſitientes uenite ad aquas: Si potus aper Ea 55.a. leche
ta mandata non eſſent per ſemetipſam ueritas non clamaret: Si quis ſitit ueniat & bibat. Quaſi cit ero
bum & potum intellexit propheta Iudeæ defuiſſe cum diceret: Nobiles eius interierunt fame ᷣ5 kun
multitudo ſiti exaruit: Paucorum quippe eſt fortia & occulta cognoſcere: multorum uero hiſto// iteet
riæ aperta ſentire: Idcirco Iudeæ nobiles non ſiti ſed famæ interiſſe aſſerit: quia hi præeſſe uide// . .
bantur: dum totos ſe exteriori intelligentiæ dederant quod de minimis diſcutiendo manda-⸗ ſn
rent non habebant. HE.
e. —1 rE8 . wolie
CQui veſcebant᷑ voluptuoſe interierũt in vijs:qꝗ nutriebãt in croceis amplexati ſunt ſtercora⸗ *õ
CQui ſunt illi qui ueſcebantur uoluptoſe:niſi illi ludæi qui ſemper terrenis cõcupiſcentiis & ſecu n
li uoluptatibus dediti erant: & pro cibo & potu ſæpius murmurabant dicentes ad moyſen: Reuera ſi
induxiſti nos in terram quæ fluit riuis lactis & mellis: & dediſti nobis poſſeſſiones agrorum & ui/-
. nearum: Et iterum: Quis dabit nobis ad ueſcendum carnes: Recordamur piſcium quos commede
bamus in egypto gratis: In mente nobis ueniunt cucumeres & pepones porriq; & cœpe & allia:
Anima

Nen
dho⸗
cin
ihiin
elen
fuut
Luäle
eti
ONhdrch
Uleicin
nonten

iſn
nliie
Picctnd
kadnihil
ClhEl.
eis avef

ni ſag

Ni mimo
clidüsme
dunte
bdoniße
Aernhe
Woshent
ümm.
Limmmi
Olegtu
nckag
enagen
killosung
mur eoe
nos:lelt
vgeitni
mperd a
Plemauit

figaadi
ni W.
Acotl g
nia:unn
1z C
veni⸗
rafehh
1MA /
it e⸗
1 to⸗/
euich/
“

. M
nüöden
Nen
mniu⸗
onil
xiii
in

Super lamentationes Mieremie.

Anima noſtra arida eſt nihil aliud reſpiciunt oculi noſtri niſi Man. Ipſi interierunt in uiis quia in la
ta & ſpatioſa uia quæ ducit ad mortem exterminati ſunt: & qui nutriebantur ĩ croceis amplexati ſut
ſtercora: cum uanam iſtius mundi pompam appetentes & hiſtoricam traditionem legis ſequentes
ſpiritalem intelligentiam ſpernebant. Quod enim uetus obſeruantia cerimoniarum legis ſterco⸗
ribus comparetur oſtendit paulus dicens. Quæ ergo mihi fuerunt lucra propter xpᷣm arbittatus ſu
ut ſtercora. Tropologice uero ꝗcũq; auaritiã terrenã & dlitias uoluptatũ ſequutꝰ: ui iſti uitæ ĩcor
rectꝰexpleuerit nõ ad æternæ uitæ gaudia ſed ad fœditatẽ pœnaꝑꝶ puéturus erit. VAV.
CEt maioꝛ effecta eſt iniquitas ſfilie populi mei peccato ſodomoꝛum:que ſubuerſa eſt ĩG momẽ/
to:? non ccperunt in ea manus.
CMaior ergo effecta eſt iniquitas populi iudæoꝶ peccato ſodomorum: quia illi antummodo le-
gem naturalem. Iſti autem & naturalem & ſcriptam trangreſſi ſunt. Videntes mirabilia dei & cibo
cæleſti paſti: ingrati ſemper eius beneſiciis extiterunt. Vnde & doctores non cœperunt in eis manꝰ
qui condignos laboris ſui in ipſis non inuenerunt fructus. Nam ipſum legiſlatorem ſuum moyſen
lurimis conuitiis irritauerunt: & prophetas dei ad ſe miſſos perſequuti ſunt. Nouiſſime uero ipſuʒ
eredem hoc eſt unigenitum filium patris: ad ſe uenientem ut eos ſaluaret & ab errore corrigeret
ſpernebant: & diuerſis caluniis inſequentes ad extremum per inuidiam occiderunt. Qualiter autẽ
iniquitas iudæorum maior ſit peccato ſodomorum oſtendit euangelium ubi ita legitur. Tunc cœ/
pit ieſus exprobrare ciuitatibꝰ in ꝗbus factæ ſunt plurimæ uirtutes eius. Quia non egiſſent pœni-
tentiam. Vhe tibi corozaiʒ: uhe tibi betſaida: quia ſi ĩ tyro & ſidone factæ eſſent uirtutes: quæ factæ
ſunt in uobis:olim in cilitio & cinere pœnitentiam egiſſent. Verütamen dico uobis tyro & ſydoni
remiſſius erit in die iudicii quã uobis. Et tu capharnaum nunquid uſq; in cælum exaltaberis: uſq; in
infernum deſcendes: quia ſi in ſodomis factæ fuiſſent uirtutes quæ factæ ſunt in te forte manſiſſent
uſq; ĩ hũc diẽ. Verũtũ dico qa terræ ſodomoꝶ remiſſi erit ĩ die iudicii quam tibi. ZAl.
CCandidioꝛes nazarei eius niue.Mitidioꝛes lacte:Rubicundioꝛes eboꝛe antiquo. Saphiro
pulchꝛioꝛes. HETH. Bengrata eſt ſuper carbones facies toꝛum:⁊? non ſunt cogni
ti in plateis. Adheſit cutis eoꝛum oſſibus:aruit ⁊ facta eſt quaſi lignum.
CHis duabus ſententiis oſtenditur quomodo omnis decor prioris populi: quem habebant in or-
natu templi & cultu diuino:propter peccata eorum emarcuerit: & deſtruentibus hoſtibus ad nihilũ
redactus ſit. Myſtice autem caſus animarum quorundam fſidelium a propheta deploratur. Quid.n.
nazareorum nomine niſi abſtinentium & continentium uita ſignatur: quæ niue & lacte nitidior di
citur. Nix enim ex aqua congelaſcit: quæ deſuper uenit. Lac autem ex carne exprimitur quæ de infe
rioribus nutatur Quid enim per niuem niſi candor uitæ cæleſtis. Quid per lac niſi temporalis diſ
penſationis adminiſtratio demonſtratur. Et quia plerũq; continentes uiri in eccleſia tam mira ope-

u ra faciũt: ut multi qui cæleſtem uitam tenuerunt: multi qui terrena bene diſpenſauerunt ſuperari ui

deantur: & candidiores niue & nitidiores lacte referuntur. Qui etiã quia per feruorem ſpus antiquo
rum ac fortium patrum nõ nũquã uincere uitam uideantur: recte adiungit rubicũdiores ebore an
tiquo. Dum enim ruboris nomẽ iprimitur ſancti deſiderii fläma ſignatur. Ebur uero eẽ os magno/
rũ aĩalium non ignoramus: Ebore utiq; antiquo rubicundiores ſũt: qa ſæpe ante humanos oculos
nõnullis præcedentibus patribus ſtudi feruentioris exiſtunt. De quibus ut totum ſimul oſtẽdatur
adiungitur ſaphyro pulchriores. Et aerei quippe coloris eſt Saphyrus: & quia præcedentes multos
atq; ad ſuperna tendentes per cæleſtem conuerſationem uidentur uincere: narrantur ſaphyro pul-/
chriores extitiſſe. Sed plerũq; dum uirtutum copia etiam plus ꝗ expedit proſperatur: in quãdã ſui ſi
duciam mens adducitur: & decœpta præſumptione propria repente peccato ſurripiente ifuſgatur.
Vnde recte ſubiungitur. Denigrata eſt ſuper carbones facies eorum. Nigri enim poſt candoreʒ fũt:
quia amiſſa dei iuſtitia cum de ſe præſumunt in ea etiam quæ non intelligunt dilabũtur peccata:
Et qui poſt amoris ignem ad frigus torporis ueniunt extĩctis carbonibus ex comparatione præfe-
rũtur. Nõnũquã eni dũ timorẽ dei pꝑ ſui fidutiã deſerũt ẽt frigidis mẽtibꝰfrigidiores fit. De ꝗbus
recte ſubiũgitur nõ ſũt cogniti ĩ plateis. Platea ꝗppe ſermonis græci rõne ꝓ lautudine dicit᷑. Quid
uero ẽ hũanæ mẽti anguſtiꝰꝗᷓ uolũtates ꝓprias frägere: de qua fractõe ueritas dicit. Intrate p angu/-
ſtam portã. Quid ãt latiꝰ quã nullis ꝓpriis uolũtatib reluctari: & quaq; uerſũ ipulſus arbitrii duxe

rit ſe ſine retractione diffundere. Qui ergo ꝑ fiduciam ſanctitatis poſtpoſito meliorum iudicio ſe

ſequũtur: quaſi pꝑ plateas pgũt:ſed nõ ſũt cogniti ĩ plateis: qa de uita ſua aliud oñderũt qn frãgẽdo
uolũtates ꝓprias ĩ anguſto ſe calle retinebãt. Et bñ addir᷑. Adhæſit cutis eoꝶ oſſibꝰ: Quid ĩ cute niſi
mollicies expmit᷑ ĩfirmitatis. Cutis ergo eoꝶ adhærere oſſibꝰdicit᷑: qa ab eis praua ſẽtientibꝰ infirmi
tas uitii: duritia uirtutis putatur.Infirma eni ſũt ꝗᷓ faciũt: ſed elatiõis ſiducia decœpta fortibea ſuſpi
cientibꝰ iũgũt: & quo de ſe magna æſtimari cupiũt: eo de ſua neqtia emẽdari cõtẽnunt: Vnde recte
adiũgitr᷑. Aruit & facta ẽ quaſi lignum. Culpa ꝗqppe eoꝶ tãto inſẽſibilior redditur: quanto apud eos
etiã laudabilis habetur. Quã recte aridã aſſerit qa nulla ſui cogitatione uindeſcit. TETH.
elius fuit occiſis gladio qᷓ; interfectis fame.OQm̃ iſti extabuerũt cõſũpti a ſterilitate terre
CQuãtũ ad cõpẽdiũ mortis reſpicit breuior fuit pœna ſubito gladio occiſoꝑ ꝗᷓ fame & ſiti diu ex

Liber tertius.c.iiii.

cruciatorũ. Quãtũ uero ad ſpiritalẽ ſenſũ ptinet melius fuit apoſtolis & p̃dicatoribꝰ euãgelii: bre-
uiori pœna corporis pro chriſti nomine ad tempus plecti: & poſtea in æterna lætitia coronari: quã
perſequutoribus eorum longa inædia uerbi dei tabefieri: & propter ſterilitatem & infœcunditateʒ;
bonorum operum ad extremum æterno incendio concremai. IOTIHIH.
anꝰmulieꝝ miicoꝛdiũ coxerũt ſilios ſuos. Facti ſũt cibꝰeaꝝ in cõtritiõe filie populi mei.
CNHoc hiſtorialiter recapitulat qd ſupiꝰ iã dixerat: qa ĩ captiuitate chaldaica necnõ & in romana: ad
talem neceſſitatem ꝓpter inopià cibi plebs iudæoꝶ puenit: ut aliquæ ex mulieribus eoꝑꝶ filios ſuos
trucidarent: & carnes eoꝶ coctas cõmederẽt. Iuxta ſpiritalẽ uero intellectum non parui eſt delicti:
qd doctores mali auditores ſuos rebus terrenis & ſubſtantiis ſuis pp uoracitateʒ ſuã ſpoliãt: nec eis
pabulũ uerbi tribuũt quo illi ad uitã nutriãtur æternã. Cũ dñs p ezechielẽ dicat. Vhe paſtorib iſra
hel qui paſcebãt ſemetipſos: nõne greges paſcũtur a paſtoribꝰ. Lac cõmedebatis & lanis opefieba/
mini: & qd craſſũ erat occidebatis: gregẽ ãt nõ paſcebatis: qd ifirmũ fuit nõ cõſolidaſtis: & qꝗd egro

Eze. 34. a.

tũ nõ ſanaſtis: qd fractũ ẽ nõ alligaſtis: & qd abierat nõ reduxiſtis: qd perierat nõ quæſiſtis. 3 cũ au

ſteritate ĩperabatis eis: & cũ potẽtia: & diſpſæ ſũt oues meæ: eo qd nõ eẽt paſtor: factæ ſunt in deuo/
rationẽ oĩum beſtiarum agri: & reliqua. Sed qa talis actio irã dni mœretur: ſequitur. CAPH.
CCompleuit dominus furoꝛem ſuum.Effudit irã indignationis ſue:⁊ ſuccendit ignem in ſypõ:
2 deuoꝛauit fundamenta eius.
CCõpleuit dñs furorẽ ſuũ: & effudit irã indignatiõis ſuæ ĩ gẽtẽ peccatricẽ:qũ nõ ſolũ populũ ex/
termĩauit: ſʒ ẽt hĩtacula p hoſtes eoꝶ uſq; ad fundamẽta deſtruxit: & tẽplũ atq; urbẽ ĩcẽdio cõſũpſit
Cõplet ẽt & ĩ malis doctonibꝰ furoreʒ ſuum: q pro negligentia & deſidia ſua incendio eos tradet
perpetuo: & non ſolum pro operibus malis eos punit: ſed uſq; ad fundamenta peruerſarum cogita
tionum eius uindicta peruenit. LAMECH.
Mõ crediderũt reges terre:z vniuerſi hitatoꝛes oꝛbis:qm̃ igrederet᷑ hoſtis ꝑ poꝛtas hierłm.

Q uãdo ergo ſtatꝰ regni iudaici mãſit ĩcolumis: & cultus dei ibi erat cæleberrim?. difficile fuit na

tiõibꝰgẽtiũ circũquaq; poſitaꝶ credere: qd externus hoſtis dñaturus eẽt urbis inſigniſſimæ & tem-
pli famoſiſſimi:maxime cũ uiderẽt & audirẽt ab initio gẽtẽ illã ſignis clareſcẽtibꝰ diuina ope ſuſtẽ

tatã atqʒ ꝓtectã. Myſtice ãt cũ aĩam cuiuſlibet fidelis uiderimꝰ ſpiritali ſcia atqʒ oĩum uirtutũ decore

adornatã: uix credere poſſumꝰtam ſubitaneo caſu eã corruere: ut ꝗᷓ quõdã ĩpabat ſpiritalib? inimi⸗-

cis eos ab obſeſſis corporibꝰuerbo or̃onis eiciebat:mũc eorũdẽ hoſtiũ pᷣda flat: & tota illomnequiſſi

mæ ſubdita uolũtati. Sz unde hæc ruina maxie pueniat ſequẽs ſermo ꝓphetæ demõſtrat. MEM.
Pꝛopter pctã ꝓphaꝝ eiꝰ:⁊ inigtatẽs ſacerdotũ eiꝰ:ꝗ effuderũt in medio eiꝰſãguinẽ iuſtoꝛuʒ.
CPropter pctã enĩ ſcribaꝶe & phatiſeorũ necnõ & põtificũ iudæoꝶ qui ſanguinẽ redẽptoris & pro
phetarũ atq; apoſtolorum eius effuderunt. Captiuitas hieruſalem atqʒ deuaſtatio maxime euenit.

Similiter & nũc in eccleſia propter pctã ꝓphetaꝶ & iniquitates ſacerdotũ eiꝰ: portaꝑꝶ ſpũalis hieru-

ſalẽ patet introitus:qñ ꝓpter ignauiã pᷣdicatorũ: & negligẽtiã ſacerdotũ dei: ꝗq nõ curat populo an
nunciare uiã dñi & cõpeſcere eũ a pctis: hoſtis malign p ſenſus exteriores aditum intrandi in aiam
inuenit: & occaſionẽ habet per diuerſas fraudes eaz ſeducẽdi. Vnde ſcriptũ ẽ. Cauſa ruinæ populi ſa
cerdotes mali. Qui merito dicuntur effundere ſanguinem iuſtorum: quia dum ſimplicibus qui
forte per innocentiam iuſti eſſe poſſent:ſi rectitudinem uiarum domini ſcirent: ſubtrahunt uerbum
ſolatii: rei dicuntur eſſe ſanguinis effuſi. Quod ſermo diuinus ad ezechielem prophetam liquido
demonſtrat dicens. Fili hominis ſpeculatorem dedi te domui iſrahel: & audies de ore meo uerba
& annuntiabis eiſdem. Si dicente me ad impium morte morieris: non änuntiaueris ei: neq; loquu-
tus fieris: ut auertatur a uia ſua impia & uiuat: ipſe impius in iniquitate ſua morietur: ſanguineʒ au-
tem éius de manu tua requiram. Si autem ãnuntiaueris impio & ille non fuerit conuerſus ab impie
tate ſua: & uia ſua impia: ipſe quidem in iniquitate ſua morietur: tu autem animam tuam liberaſti.

Sed & ſi conuerſus fuerit iuſtus a iuſtitia ſua & fecerit iniquitatem ponam offendiculum coraʒ eo

ipſe morietur quia non annuntiaaſti ei: in peccato ſuo morietur & non erũt in memoria iuſtitiæ eiꝰ
quas fecit: ſanguinẽ uero eius de manu tua reqrã. Si at tu ãnũtiaueris iuſto ut nõ peccet: & ille non
peccauerit uiuẽs uiuet:qa tu annũtiaſti ei: & tu animam tuam liberaſi. NVN.

CErrauerũt ceci in plateis:polluti ſũt ſanguine.Cũq; non poſſent tẽnuerunt lacinias ſuus.
CPer inertiam ergo doctorum tænebris ignorãtiæ ex cecitate errauerunt in plateis turmæ plebiũ:
quia dum ſe ad illecebras tradunt uoluptatum rectum callem non tenent diuinorum præceptorũ.
Et bene dicitur polluti ſunt ſanguine:quia ſanguinolentorum operum cõtaminati ſunt cõmixtio
ne.Cũqʒ non poſſent inquit ſubauditur recto tramite incedere: tenuerunt lacinias ſuas hoc eſt alio
rum ducatum expetebant: ut eorum actuum exemplis quaſi quibuſdam laciniis tracti greſſum im-
mittentur præcedentium. Sed quia frequenter illi qui præeunt & ſequentes ſe uerbo doctrinæ &
bonis exemplis docere debuerant: ipſos ſequutores ſuos per faſtum ſuperbiæ ſpernentes in deſpe/
rationem mittunt: ſequitur. SAMECH. “ e .

C Recedite polluti clamauerũt eis:recedite abite nolite tãgere:iurgati ꝗppe ſunt cõmoti dixe

runt inter gentes non addet vltra vt habitet in eis. AlN.
CFeacies

C
ſenubn
6rmun
oleeros
Elge
tcuit
eneelen
aonöln
picibor
vünmn
Ceipcn
ukin
Mernl
Coleide
Honiünn
ſague
nredtin
fumene
goicco
iiglre
(Konit
leſpeci
gueter
lidelicert
betur Ho
ceici
egoalu
icdeptr
lapis
diseo
Joans
en
petur
To
rem
CE
liin⸗
4i
Poteta
Aben⸗
deteno
Ulem
Won
kettire
ptis
ptinit
ſeior⸗
Moabi
tuncib
breorn
Cb
Ct
L a mico⸗
igne
Ce
Oarn
mii

Cd

S bper lamentationes 3 leremie.

HH crdotũ non erubuerũt:ne
di mi diuiſit eos non addet vt reſpiciat eos. Facies ſaccrdotũ HWH
R faries ſommmi gimſit to ſumũt:& qd debile prohiciũt:
nng n miſerti ſunt. Z d craſſũ ẽ de grege a umut: & Jd dr dite: abite
d Knum n or ſuperborũ magiſtrorũ.q pecus q ſan ant: Recedite inquiunt polluri ract incurabi⸗
Calis eſt uox ſup d egrotum non ſar .„ llia ſunt uulnera ueſtra: .
öſolidant: & qd eg icare: inſanabilia ſun Facies domi
ꝗᷓ̈ ifirmum non cõ S5 nobis cõmunicare: 41 itet ſpintus ſanctus. Faci
Mn qdi :nolite in aliquo a in uobis inhabitet ſpintus ſa bui⸗
W nolite nos 3 19; — nutnoe xplana: ut u jes ſacerdotum ueſtroru E .
neneg :nô eſtis digni cõn piat: quia facies ſa J = . 6 illuminat ce
Nii⸗ les plagæ: nõ NI! ddet ultra ut recipiat: q iſtis. Talis loq lla enim n lmnhnar
luic mni diuidit eos ac reſpuit: nec adder ul n manſuete ſuſcepiſtis. Tal ioné periclitantem
“ . ni diuidit e eſtrorum ãmonitionem ma AE . in deſperationẽ peric te
1ad . iorum ueſtrorum àâ elt. ed magis occidit atq; is per humilita/
W ſtis nec ſenio rat infirmum. Se 5. enſantes: magis Per h
Unnnee 5 ſanat egrotum non cu . liorum infirmitates P . 2 ſteritatem in
Aond cum 110 iailat cgr x ſua ĩfirmitate alio is laqueo eruere: qᷓ per au ¹
oin. irr; i etemim rectores e tes ab erroris laqueo erue æ& fuerit oſtendit di-
. mittit. Boni etemim recte nentum ſtudent peccan iter ſubditis ſuis præfueri
Vcbeit ri ſuetudinis lenimen ctor gentiũ qualiter I . actus ſum ut omnes
ae⸗ tis & man llere. Vnde & doctor ge ia omnibus facti
dn foueã pditiõis nutãtes ꝓpellere. luccifacerem: omn uror? Debet re-
d Ouea pal infirmis infirmus: ut infirmos Ir idalizatur & ego non
Hin actus ſum infirmis in infirmor? ꝗs ſcãdaliz iuſticiæ erectus: ut &
mnd . ſaluos: Quis infirm ilitatẽ ſotius: cõtra delinquẽtiũ ſui prioratus agno
acerem . humilitatẽ ſotius: 11. ſtatem protinus ſui - .
(A ctor eẽ bene agentibus per pa exigit poteſta & erga peruerſos
1 or eẽ bene ag fauotum culp⸗ 1 . hus deputet: 8 P.
— . t: & cum p bene uiuentihi .- ſed ua-
hemoß⸗ bonis 111 nullo ſe præfera ſſ e ualem ſe ſubditis „ les ſüt gemnmiti. .
. 1 . ra equa itie diri,
honore ſupptæ O:eqale tqd omnes hoĩes natu ſſit ex uitio diui-
ſcat: quatenus & ho re formidet. Nã liquet qd omn ändiuerſitas quæ acce
i Tirei xercere formidet. N nit. Ipᷣa aũt diue Itero. Vnde cũ
Porlie⸗ ilura rectitudinis nõ exere ios aliis culpa poſtponit. . egatur ab altero.
MEd e:alios aliis . n ualet:alter r 8 itionis: nec præ
dioriin œritorum ordin equæ ſtare no nditionis: nec p
Tfianturmoœ mnis homo 9 ſed galitatem co 1407 .
eos te dicio diſpenſante: ut q debent ordinis p non reges hominũ ſec
n0 iu in ſe poreſtatem de „ s noſtri non reg —11 ini &
7 on in ſe po iqui ecenim patres no l Itiplicamini & re
umcogi cti qui præſunt n ſed rodeſſe. Antiqu mumt iceret: creſcite & multip
nimibus ſe gaudeant: ſed p i noe dñs & filiis eius diceret: imalia terræ. Quorum
eſſe hominibus . ntur.Et cũ noe dñ r cuncta animalia . hi
i fuiſſe memora ſter: ac tremor ſit ſupe ho mines prohi-
Ebiekn ſtores peccorũ fuiſ iunxit & terror ueſter: ac ipitur: profecto eſſe ſuper ho Arir
86 Am: nus adiunxi imalia terræ præcipitur: profect latus eſt. Et idcir
alefun . plete terram: proti ſſe ſuper animalia terr P teris natura præla b
n : ctremor eſſe ſuperat tem homiibus cæt am ſuperbire eſt: a
mrtn⸗ uidelicet terror a rutis animalibus:non au r: quia contra naturam ber ime⸗
e uppe brutis animal inibus timeatur: quia c ab eis minime ſe tim
l. b animalibus ctores a ſubditis tim an: i n formidant. Pñt
InuIdN co ei dicitur er a0 en neceſſe eſt:ut recto it q iudicia diuina no d ultra
144,2: .. lle ti meri:& tam L idine eccare moœtua 4 1 jlli denüciant: quo U
, equali Uell 2. mana ſaltem formidir P jub t: & iurgãtes i. 15 de aptiuis
enemnis . æhéẽduũt: in huma dere pollutos iubent: accipi qui inſultabant cap
nnenlil ri depræhe iæ ᷓ clamando recedere p ium iudæorũ accipi q deſerti
1ores ſententiæ ꝗ clamando :ex perſona hoſtium dduxerant: quod
u W & ſupiores ſenten in eis habitet: ex p in terram alienam adduxe : ſed ĩ p-
Hintnn dus eos iolẽtiam aut a terra ſua e e; ſpem reuerſionis ulla ifeſtat. PHE.
is quando per uiolẽ ilio deſtituti: nec ſp jla ꝓphetæ manifeſtat.
– Adeehgi lint a deo & duncan lic dektit domino finaſtauee- ne krum vanum.:cum reſpice
neanti änatos fore. Quare aute li noſtri ad aux
lu Teum adn cnenn gnr kaimrr nos non bateraf. ismon ad ipſum conuerſi ſunt ber Sõõ
emus attenti ad gentem: . o ſceleribus ſuis:n — ſed forinſecus
ri § attenti ad gentei bantur pro ſceleri ſtibus eriperentur:
minin remn d qũ a dño argueba = jus ope ab hoſtibus erip mõ eos liberare
wünu Hoc narrat qd qn a dno ar öfugierüt: quatenus eius of laſſyriis: quæ nullo mõ 1 .
mmſgu L T d eius miſericordiã cõſug tiis uidelicet uel afſyriis: ſpicerem? attenti
e ſa: neq; a : ê bant:ab ægypti . . num⸗cum reſpice ec
Noba Hamne ibus auxilium quære 1.— ilium noſtrum ua . ſos defen/
Ae ab aliis gentibus au li noſtri ad auxiliu . bant:qui ſemetipſos defen
mroevon ab a de dicit defecerunt ocu im ab illis ſolatia quære 1 .⸗ m urbis hie
e oterant. Vnde die oterat. Fruſtra enim ab illis! uæ poſt uaſtationem urb
An Mi P em quæ ſaluare non p d reliquiæ iudæoꝶ qu- iterfecto ab hiſmashele
Pů ad gentem q inc quoq; factum eſt quod reliquia lendam terram ĩterfe it moœtu ex
Em 4 poterant. Hinc quoq; fincipe militiæ ad colendam ibi remanſerãt mœtu
ere non pote abuzardan principe m . liquiis quæ ibi rem 8
egan ſalem derelictæ ſunt a nabuz dan terræ & ipſis reliq ſierũt:quaſi ab ægy
8 ruſalem . nabuzarda . tum tran „
Ngre godolia: quẽ præfecit men d eis per hieremiam mandaue minto ſiquidẽ
14 Hi: qd eis per hie it hæc ſpes eorum. Qu 1oſor: i
isab Son ntra uerbum dñi:q : ſed uana fuit hæc ſp i nabuchodonoſor:
territæ contr rma poſſint tueri: ius & uiceſimus regni na ltas
nlibern iis contra chaldæorum arma fert: qui eſt tertius & ui nauit: & ammonitas &
Piiis comtt li orum:ut ioſephus refert: detinens expug idem qui
mmcos tiuitatis hieroſolim idẽ nabuchodonoſor: eamq; buertit: & regem quidem ꝗ
ki ora ſyri amrtatn ali genid perrexit ad a marnmr ecbituos duxit in babyloniã: & he
cdͦ moabitas. Cũq; ubdhid i in ea conſtituens denuo . ADE. SSS
trunc ibi erat Dccid rihnccltlanmmnetennnunun Vänd. n zortrarn Appꝛopinquauit finis no-
is. breorum genus zi itinere plate 1.
hlnin W LZubꝛicauerunt veſtigia recne venit ns noſter. b ſpiritali ægypto hocẽ ab hoc
Muhdi ſtri. Completi ſunt dies noſtri: uno uero deo: adiutoriuz eretabe n iritaliũ fit pᷣda. Vñ ſcriptũ ẽ
tinitd MúTMyſtice autem quiſgs deſertou it ueſtigia: uana ſpe deluſus hoſtiñ bn COPH.
tih muũdo: & lubrica en leccr i⸗ ꝗcõſidit ĩ hoĩe auttſit nos:iĩ deſᷣto inckiatit nob
r1 . 4 . . . 1 R. 251 . ,= — equ . — i1 ra Pa-
gir uane auxiliabi lis celi:ſ mõtes P 49 hoſtiũ:qui .
ing Hier. 7,a. Egyptuan ſt pſequutoꝛes nr̃i aglis celi: ificat perſequutionem
rHH quuto ſignificat perſeq
ait elotioꝛes fuerũt ꝑſequ idam & uelocem ſig REsS.
htn TSelo 0 olatum auium ualidam & uel delitate inſequuti ſunt. tibns.
niche Per rapidum u . uos nimia cru em in genti
an⸗ CTber tar && deſerta patria fugitiuos nim cui diximꝰĩ vmbꝛa tua uiu
triã cõſtitutos: Zi xpᷣs dñs captꝰẽ in pctis nẽis:cui dixim
ntc CSoũs oꝛis nůi xp

Explanatio.

CHanc ſententiam diuerſi auctores diuerſis modis expoſuerunt. Nam alii ſuper reges iudæorum: it
qui xpᷣi hoc eſt uncti dicebantur: ſub quorum protectione gens iudæorum uidebatur degere inter- fiie
prætati ſunt: quaſi propter peccata populi ipſi interierint. Vt ioſias qui iuſtꝰ eſſe legitur: & cæteri hu- Mnn
iuſmodi. Alii aut ſuper Ieiu xpo uero uniuerſorum domino: ac uita animarum tidelium dictum in (Cni
telligunt: ſub cuius tutela in uniuerſis gentibus uerſatur eccleſia. lpſe auũt ſpus oris noſtri eſt: in qduo nien
uiuimus mouemur & ſumus: ex cuius ſapore quicquid recte ſentimus ſapimus. Qui traditus eſt pro itten
pter delicta noſtra: & reſurrexit propter iuſtificationem noſtrã. Scripſit emm hoc pleniſſime ꝓphe- Eſ. cumn
ta eſaias ita dicens. Vere languores noſtros ipſe tulit & dolores noſtros ipſe portauit: & nos putaui 2.53.b. (Lo
mus eum quaſi leproſum & percuſſum a deo & humiliatũ: ipᷣe ãt uulneratẽ pp iniꝗtates noſtras at (enpe
tritus eſt ꝓpter ſcelera noſtra: diſciplina pacis noſtræ ſup eũ: & liuore eiꝰ ſanati ſumus. SIN. ſtien
CBauge ⁊ letare ſilia edom:que habitas ĩ terra bus. Ad te quoqʒ perueniet calix inebꝛiaberis: ſpelil
AQAtqʒ nudaberis. . W
Edom idem fuit qui eſau frater iacob a quo idumei hoſtes iſrahel orti ſunt. His ergo fuit filiꝰ cho Giten
ram traconitidis & damaſci conditorunter paleſtinam & cæleſyriã tenẽs principatum. Quod autẽ hmmh.
dicit filiam edom gaudere & lætari eo qd peruenerit ad eam calix domini per ironiã legendum ẽ. eben
Vt eſt illud in æpiſtola iacobi apoſtoli: Glorietur auteʒ frater humilis in exaltatione ſua: diues autẽ [ac.i.b conn
in humilitate ſua: ſubauditur a ſuperiore glorietur. Quod non tiᷣ ad gloriam: ſed ad humilitatem en mitn
eius & dãnationẽ pertinet. Venit autem calix domini hoc eſt uindicta ad idumeos quando nabu- Numgt
chodonoſor uaſtata iudæa cæteras gentes ſimili modo deuaſtauit: & dignũ fuit: quod hoſtes po/ nüpe
puli dei: qui eius ſubuerſione gauiſi ſunt ipſi quoq; mœritã ꝓ eo ab hoſtibus reciperem uindictam. kiun
Myſtice autẽ in filia edom quĩ ſanguineus uel terrenus interprætatur: ſynagoga iudæorü: uel etiam i
generaliter turba omnium pſequutorũ eccleſiæ exprimitur: qui acerbiſſimis pſequutionibus fide-/ lnpeg
lium turbã in toto corde inſectantur: quibus tamen certa in gehenna ignis æterni remanebit uin- chcn
dicta. De hac etiam edom ſilia: dauid propheta in pſalmis meminit dicens. Memẽto dñe filioꝶ edõ ge ſchiän
in die hieruſalem: qui dicunt exinanite uſq; ad fundamentum in ea. THAV. be. Bo⸗ ſcut
CCEompleta eſt iniquitas tua ſilia ſyvon:non addet vltra vt trãſmigret te:viſitauit iniquitatẽ tuã nume
filia edom. Diſcooperuit peccata tua. . peiben
Completa ergo pſequutione qua hoſtes in hoc ſæculo permittuntur perſequi electos dei: ad pro Anel
bationem ſcilicet eorũ nõ ad danationẽ iam ultra non addent: ut tranſmigrent per eos. Quoniam Che⸗
abſterget deus oẽm lachrymam ab oculis ſanctorum ſuorum: & neq; luctus:neq; clamor: neq; do/ Cldee
lor erit ultra: quæ prima abierunt. Sed exultent iuſti in iuſtitia: impii autem & peccatores cum dia- cdn Kühr
bolo mittantur in ſtagnum ignis ſulphuris: ubi eſt beſtia & pſeudo prophetæ: & cruciabuntur don
die ac nocte in ſæcula ſæculorum. S Acq
CINCIPIT EXPLANATIO BEATI HIERONYMI IN ORATIONENMA e
HIEREMIAE PROPHETAEB. CAPITVLVM. QVINTVM. ”“
SOsT lamentationem ergo: quæ litteris hebraicis ſecunduʒ ſeriem C
“ earũdẽ litterax quadruplic oportunis locis ut diximus (Cso
prænotata eſt. Sequitur oratio propheræ quæ uaſtatiõem urbis hie- lrha pro⸗
ruſalem & caſum populi iudæoꝶ hiſtoriaſiter deplorat. Et ſpiritua/ Dzc piun
S liter ruinam aĩarũ fideliũ & uaſtationem quã paſſæ ſũt a negꝗtiis ſpi C
ritalibus flebiliter cõmemorat. Ad extremum uero ipſius dñi opeʒ C.
N S& miſericordiam ſubuenire afflictis humiliter depræcatur. „RW C
NCRecoꝛdare dñne quid acciderit nobis intuere ⁊ reſpice oppꝛo/ Cloe
Rbuum noſtrum.
E WilI CVſus prophetaꝑꝶ eſt frequẽter ꝑp hũanas cõſuetudines dñm ſup/ ld
⸗ plicare. Recordare eniz uel memẽto illi dicit᷑ ꝗqnulliꝰaliquãdo po/ rre-
tuit obliuiſci. Nõ. n. ut ad memoriã redeat diuinitas cõmonet᷑:corã q̃ oẽ pᷣteritũ & futuꝶ ſempꝑ pᷣ⸗ 4
ſens ẽ. Nõ ẽ dignũ ĩ illa maieſtate ponere obliuiõis ĩiuriã: ſed iõ recordari uel meminiſſe poſtulat᷑ .
ut cito auxiliũ idigẽtibꝰcõferat: & palã faciat qd antea fuit occultũ. Has enĩ tropologias frequẽter i b. C
ſcripturis diuinis luenies: ut ẽ illud ĩ geneſi. Recordabor ſœderis mei. Vel ĩ exodo. Recordatꝰẽ do Den 45 G
minus pacti qd pepigerat cũ abrahã iſaac & iacob. Siue illud qd moyſes ad deum dicit. Recordare 20.
abrahꝗ iſaac & iacob. Recordare inꝗt dñe ꝗd acciderit nobis ĩ calũnia uaſtatiõis: intuere & reſpice Exo. 32.d V 8
opprobriũ noſtrũ: qd paſſi ſumꝰ ab his qui duxerunt nos quaſi ſeruos captiuos in terram alienam un
& abuſi ſunt noſtri ad ſeruitium ſuum. ſae⸗
CBHereditas noſtra verſa eſt ad alienos.Domus noſtre ad extraneos. nhr
CCu diuerſæ gẽtes undiq; cõgregatæ poſſidẽt terrã ĩclytã: ꝗqᷓ ꝓmiſiſti pr̃ibꝰ nr̃is dare ĩ poſſeſſionẽ: giu
CPopuli facti ſumus abſqʒ patre.Matres noſtre quaſi vidue. e
CQuia defenſore deſtituti ſum us quaſi pupilli: nec pſonas habemus quæ nobis nutriminis ſolatia
* ſolebant conferre. Sed quaſi uiduæ omni prouiſione ac conſolatione priuati ſumus. r
CAquam noſtram pecunia bibimus ligna noſtra pꝛecio comparauimus.
CDuo

.

ofc
„in
egenin
SSZ
–
ncn⸗

Chote O

tlindtn,
nüelenn
bor ſc⸗
vebit uin⸗

logeds

Nitntii

deiad
(orum
eneg ,
wam än
hun

igkin
Buchünm
tanüfi
ſumci
tut.

bicech⸗

din
it⸗
Eytu
mmrti/
at Sc
ccolante 4
he
1 dentm

lcn

No

er orationem Mieremie.

WWDuo elementa in quibus maxime nut itur uita humana: & quorum uſus omnibus comunis eſt
ſibi dicit propter captiuitatis penuriam difficile eſſe adeptumata ut nec aquaz ad bibendum nec lIi
gna ad focum ſine pretii redemptione habere poſſent.
G Ceruicibus minabamur:laſſis non dabatur requies .
More iumentorum ceruicibus ligatis ſe minari dicit: quia hoſtis eorum nullam dominationem
ſui habere permittit: ſed trahuntur quocũq; impœtus dirigentis uoluerit: nec laſſis ad refrigerãduʒ
ulla datur facultas: & unde ſolatium quæſierunt. Mox ſubdit dicens.
Egyvpto dedimus manuʒ ⁊ aſſyriis vt ſaturaꝛemur panibus.
CSemper enim iſrahelitæ auerſi ſunt cordibus in ægyptum: & ab aſſyriis ſæpius anxilia petebant.
Vnde mœrito ab eis ſunt flagellati: quibus deſerto deo propter cupiditatem terrenam elegerũt eẽ
ſubiecti. Iuxta allegoriam uero hæc quærimonia conuenit his qui propter peccata ſua a uirtutibus
ſpoliati traditi ſunt in manus hoſtium ſpiritalium: & maxime iudæis qui poſt xpᷣi aduentum innitẽ
tes ueteri traditioni ipſam legem Moyſi & benedictionem paternam quam hereditario iure uide/
bantur poſſidere perdiderunt: & data eſt gentibus: quæ in chriſto crediderunt: quia in ſemine abra/
hæ benedicentur omnes cognationes tertæ. Vnde repugnantibus illis & contradicentibus prædi/
cationi pauli & barnabæ reſponſum eſt. Vobis oportebat primum prædicare uerbum dei: ſed quia
repuliſtis illud:ecce conuertimur ad gentes.Iſti ergo quaſi pupilli facti ſunt abſq; patre: quoniã deũ
uerum patrem habere renuerunt & alium patrem elegerunt. De quo ad illos dictum eſt. Vos ex pa/
tre diabolo eſtis. Horum matres nimirum ſynagogæ factæ ſunt: quaſi uiduæ: quia prioreʒ uirũ hoc
eſt deum propter fornicationem idolattiæ habere non mœruerunt. Hi aquam ſcientiæ uoto diſcẽ
di quaſi pecunia ad bibendum redimunt:ſed quia xpᷣm in ea non inueniunt æterna ſiti diſpereunt:
ſemper quidem diſcentes & nũquam ad ſcientiam ueritatis peruenientes. Similiteretiam ligna pᷣ-
cio comparant cum exercendis uirtutibus operam dant. Sed quia ardorem caritatis in eo habere
deſpiciunt in uacuum totum laborem expendunt. Hos quidem ſcribæ eorum & phariſei per uarias
ſectas & traditiones inutiles ceu ceruicibus iunctis minabant: nec laſſis in eo dabant requiẽ. Et quo/
niam ægypto ſpiritali & aſſyriis propter gulam ſeruire magis quam deo eligunt æterna egeſtate
peribunt.Sic enim patres eorum terrenis negociis atq; uoluptatibus dediti fecerunt: & filii eorum
adhuc facere non deſinunt. Ideo ſequitur.
CVPatres noſtri peccauerũt ⁊ nõ ſunt:⁊ nos iniquitates eorũ poꝛtauimus.
Hie.ʒl.e.· Ideo iniquitates eorum portauerunt quia imitatores eorum in nequitia extiterũt. Iuxta illud qd
Exo.z0.a: ſcriptum eſt patres noſtri cõmederunt uuam acerbam & dentes filiorum obſtupuerunt. Et in exo-
do:Ego ſum ait dominus deus tuus emulator qui reddo peccata patrum ſuper filios uſq; ad tertiaz
& quartam generationem. His qui oderunr me: & faciam miſericordiam in milia his qui diligunt
& cuſtodiunt præcepta mea. Nec contrarius eſt iſte locus illi teſtimonio Ezechielis ubi dicit᷑. Filius
nõ portabit iniquitatem patris: nec pater iniꝗtatẽ filii: qa mox ſeqtur iuſtitia iuſti erit ſuper eum.
Serui dominati ſunt noſtri:non fuit qui redimeret de manu eoꝛum.
CSeruos appellat gentiles qui idolis ſeruiebant & demonibus imolabant: in quorum dominium
Oſeæ.ni. a: propter peccata ſua traditi ſunt iſrahelitæ: qui quondam fuerunt in loco filiorum deputati. Vñ ſcri-
Math. z. c. ptum eſt. Ex ægypto uocaui filium meum primogenitum iſfrahel.
NMec fuit qui redimeret illos de manibus eoꝛum.
CQuoniam defenſorem & liberatorem deum habere non mœruerunt.
CIn manibns noſtris afferebamus panem nobis a facie gladii in deſerto.
CNHoc eſt cum animarum noſtrarum periculo quæſiuimus nobis uictum in deſerto gentiũ conſti
tuti. Mœrito ergo ſeruis ſubiicitur qui libertatem ſponte perdidit. Si. n. in xpᷣm iudæi crederent ue/
re liberi eẽnt & pane uitæ paſti periculũ aĩaꝑ ſuaꝶ ueraciter deuitarẽt. Nũc ãt qa ueꝶ liberatorem
ſpræuerũt: ĩmo crucifixerũt: de terra ſua eiecti uagi & profugi in toto uerſantur orbe: & ſedibꝰincer
tis diſcurrẽtes uictũ cũ periculo uitæ acꝗrũt. Qd bñ Cain parricida pᷣfigurabat: Cui data ẽ ſnĩa: ut
uagus & ꝓfugus: pauẽs & tremẽs: p loca uar ia diſcurreret: nec uſquã tutus & ſecurus maneret.
Vellis noſtra quaſi clybanus exuſta eſt a faciè tempeſtatum famis.
EIn pelle exuſta deformitatem obſcenã oſtẽdit quã fame & ſiti & nuditate inter hoſtes poſiti paſſi
ſunt. Clybanus eſt coquẽdis panibus ænei uaſculi deducta rotunditas: quæ ſub urentibus flãmis ar
det intrinſecus. In qua ſimilitudine mœrito pctõres iudæi ponuntur: qui in futuro iudicio & mœ-
rore animi & pcœnali excruciatiõe torquẽdi ſunt: qa cõtra regulas dñi obſtinati mente uixerũt: Vñ
ſcriptũ ẽ ĩ pſalmis. Pones eos ut clybanum ignis in tempore uult? tui. Tempus uero uultus dñi di
es iudicii eſt: qũ filius hominis uidebitur ab hominibus: ſed ſoli eum iuſti etiã diuinitatis ſuæ con/
templatione reſpiciunt. Veraciter eniz fame conficitur quiſquis cæleſti pane ſatiari non mœretur.
¶MMWulieres in ſyon humiliauerunt:virgines in ciuitatibus iuda:pꝛincipes manu ſuſpẽſi ſunt:
Facies ſenũ nõ erubuerũt.Adoleſcẽtibꝰimpudiceè abuſi ſunt:⁊ pueri in ligno coꝛꝛuerunt.
Diuerſas ſpecies calamitatis enumerat.quas gens nefanda in deuaſtatione caldæorum ſiue roma
noꝑ ppeſſa eſt.lbi enim mulieres eoꝑ conſtupratæ ſũt: uirgines in ciuitatibus oppræſſe principes

l “
– l

Explanatio.

manibus uincti: ſenes ſine honore⸗ Adoleſcentes & pueri in turpis officii abuſiõe. Hoc enim ideo eis

cõtingit ꝗa creatorẽ ſuũ honorare noluerũt: ſed falſis diis atq; ſimulachris hũana arte cõſictis: diui/
nũ honorẽ iĩpartierũt: ut qui pp libidinẽ ſuã ĩ cultura falſoꝶ deoꝶ ĩpudice uixerunt hoſtiũ manibꝰ
traditi oĩ turpitudine & cõfuſiõe afficerẽtur. Sed iuxta alegoriã ꝗſquis ſæuitiã ſpiritaliũ hoſtiũ ĩtel
ligit ueraciter ĩgẽtẽ cõfuſionem quã ĩ animabꝰ ſua fraude decœptis geruũt agnoſcit: ubi oĩs ipudici
tia atq; ĩmunditia inſolẽtia & inhoneſtas regnat: ubi tot apparẽt cõfuſiões quot ſũt uitiorũ facies.
BSenes defecerũt de poꝛtis iuuenes de choꝛo pſallentium.
CCNec.n. ibi põt matutitas eẽ cõſilii ubi nullꝰ ẽ ordo iudicii:nec pſallẽtiũ chorꝰ ibi còſiſtere põt: ubi
dolor & gemitpſẽs ẽ. Muſica. n. in luctu ut qdã ait ĩportuna narratio. Vnde & ſeꝗtur.
CBerecit gaudium coꝛdis noſtri:verſus eſt in luctuʒ choꝛus noſter.Cecidit coꝛona capitis no
ſtri:vhe nobis quia peccauimus.
Bene ergo ibi dicitur chorũ in luctum conuerſum eẽ: ubi cõſtat gaudiũ cordis defeciſſe: & hono/
rẽ uere religionis periiſſe: quia ubi nõ eſt lætitia mentis fruſtra ſonat mœlodia carminis. Vnde pro
pheta ex piona captiuorũ in pſalmis ait. Super flumina babylonis illic ſedimus & fleuimus: dũ re-
cordamur ſyon:in ſalicibus in mœdio eius ſuſpendimus organa noſtra. Et quia ꝓpheta luctũ ſibi ĩ
ditũ: & glotiã depoſitam conꝗſtus eſt: cãm addit afflictionis ſuæ: & doloris. Vhe inquit nobis quia
peccauimus: peccato enĩ cõmiſſo & nõ per condignam pœnitentiam & correctionẽ uitæ emenda-
to:mœrita uindicta ſucceſſit: qa qd homo pœnitẽdo nõ corrigit diuinæ ultiomis ſententiã expecta
bit: atteſtante apoſtolo ꝗ ait. Exiſtimas o homo ꝗ iudicas eos qui talia agũt: & facis ea: quia tu effu⸗
gies iudiciũ dei. An diuitias bonitatis eius & patiẽtiæ & longanimitatis cõtẽnis: ignoras quoniam
benignitas dei te ad pœnitentiam adducit.
Pꝛopterea meſtũ factũ ẽ in doloꝛe coꝛ noſtrũ:iõ cõtenebꝛati ſunt oculi noſtri.
CRecte ergo ꝓpter pctm̃:mœſtũ cor factũ eſſe dicitur: qa ubi iniꝗtas pᷣmẽdo ĩſidet cordi:ibi nõ eſt
habitatio ſpiritus ſancti: ſed animPtotus caligine obſcuratur peccati: cũ ĩ eo dedignatur ſplẽdoreʒ
ſuũ infundere gratia ſummi paraclyti. Spũs enim ſanctus diſcipline effugiet fictum: & ĩ maliuolam
aĩam nõ ĩtroibit ſapia. Nã aliã adhuc ſubiũgẽdo pandit mœroris cauſam. .
Pꝛopter mõtem ſyon:qꝛ diſperiit:uulpes ambulau erunt in eo.

*

Eccl. 22. a.

CAIuxta hiſtoriã ergo digna fuit doloris mœſtitia: qd in loco ubi ſanctuariũ dñi conſtitutũ erat: &
cultura dei celeberrima beſtiarũ ibi fuerũt latibula. Secũdũ allegoriã autẽ nõ minus imo magis do

lendum eſt qꝗ in aĩa xpᷣiana: ubi cõtemplatio fuit diuina erroris regnet inſipientia. Vulpes enĩ nõ
alios quam hereticos propter dolum & caliditatem intelligere debemus: qui ubicũq; cuʒ dogma⸗
te ſuo intrauerint totum animum turbant: & tænebris erroris obcecant.
CTu autem domine in eternum permanebis:⁊ ſolium tuum in generatione ⁊ generatiõẽ.Qua
re in ꝑpetuũ ebliuiſceris:ne derelinquas nos in longitudine dierum.
CEnumerata multitudine tribulationũ quas ſupra retulit propheta æternã dñi potentiam & ma-
eſtatẽ ſoliũ eiꝰ uerbis ſimplicibꝰcõmemorãdo pᷣdicat: quateneũ hũili petitõe ad miſerãdũ ꝓuocet
ad accelerationẽ oportuni auxilii: ne diu ſub hoſtiũ dñatiõe cõſtituti pœnit'deſpatiõe deficiant.
d ãt dicit qre ĩ ppetuũ obliuiſceris noſtri more hũano loꝗtur: qd q̃ſi oblitoĩno ſpnere uideatr᷑:
q eis cito nõ auxiliat᷑:cũ alibi de eo ſcriptũ ſit. Nõ ĩ finẽ iraſcet᷑.Et itex. Nõ repellit dũs plebẽ ſuam.
Nõ.n.iudaicã plebẽ dñs ita repulit ut ultra eis miſereri nolit: ſed cecitas ex parte cõtĩgit ĩ iſrael:do
nec plenitudo gẽtiũ ſubitraret. Nũc quoq; quotidie ſicut dudũ fecerat aliquos ad fidez xpi: & eccle
ſiaſticã unitatẽ cõuertit ut electio ſalua fiat:nã ex ipᷣa plebe qᷓ ſibi dñs ĩ patribꝰcognoſcitelegiſſe:exti
rerũt ꝓphetæ: ĩde ſũt & apoſtoli multi fideles ꝗ dño ſincera mẽte crediderũt. Sicut doctor gẽtiũ te⸗
ſtatur dicẽs. Nũqd repulit dñs plebẽ ſuã quã pᷣſciuit abſit:nã & ego iſrahelita ſũ ex ſemine abrahaʒ:
de tribu beniamin & reliqua. Sed unde eis uera ſalus prouenire poſſit ſubiungendo maniſeſtat.
CConuerte nos domine ad te:⁊ connertemur:⁊ innoua dies noſtros ſicũt a pꝛincipio.
CQuẽ.n. dñs cõuerterit ille ueraciter ſaluꝰerit:quẽ ãt ipᷣe deſpexerit nemo corrigere poterit. Quod
ãt dicit ĩnoua dies noſtros ſicut a pncipio: hoc poſtulare uidef: ut ſicut a prĩcipio pᷣmos patriarchas
eoꝶ abrahã iſaac & iacob plena fide & dilectiõe ſibi eẽ fecit deuotos:ita & ipſos eodẽ munere ſibi fi
deles ac deuotos facere dignet᷑. Qd ĩ aduẽtu heliæ ꝑ malachiã ꝓphetã illis ꝓmiſſũ eẽ pleriq; arbi/
trãtur: ubi dicit᷑. Ecce ego mittã uobis heliã ꝓphetã: añquã ueniat dies dñi magnꝰ? & horribilis: &
cõuertet cor patrũ ad filios: & cor filioꝶ ad patres eoꝶ: ne forte ueniã & pcutiã terrã anathemate.
¶ Sed pꝛohiciens repuliſti nos:iratus es contra nos vehementer.
CNõ.n. hæc quaſi deſpando de ſalute populi ſui loquutꝰẽ:ſed ut dolorẽ ſuũ nimiũ de cõtritione
& abiectiõe diutina gẽtis ſuæ manifeſtaret. Vidit. n. ꝓphetico ſpũ qd ipᷣi iudæi ĩ aduẽtu xpi i eẽnt
credituri: ſed euãgelio cõtradicturi: & ipſũ heredẽ morte tradituri: ſicut ĩ pleriſq; locis iſtius libri añ
declarauit. Cæterũ de cõuerſiõe eiꝰultima nullo modo dubitauit: ſed pleniſſime credidit: qd ĩ ſemi
ne abrahe bñdicẽtur oẽs cognatões terræ:ĩ qua uniuerſitate nimiꝑ & ĩpſi iudæi compræhendũtur.

CExplicit expoſitio ſancti Hieronymi in lamentationes hieremiæ.

ò

55.9 4 ½

Imautb⸗
Concal
glgend
gno lui.
Pinmn
leticotun
Cidpo⸗
sdun
nechums
telacup
hhent

gcüm
capron
wcd
müne
moit

ptoe
bapt
üme
CA
hin
(CcCe
babyle
lionem
nagur
imel
ſman
iſicrn
mani
Xuit.
tatigd
melgi
Cé
Ckh
ndin
unia
Ueren
Abe
katet
nſt
Kien
is
ln

ucdtse

niufuhen
Wummdd /
lmüſdi
itnobegen
utrenend,

etächen
rinneſ⸗

1oaonim

libinö e
rhhlecore,
imuünclam

timi end
inomgoc
gcdogn

nattn

mümdn
iſeridin
jöe dan
ner iti
vnbiin
giiirhh

nia ert
lgiteen

t ge lüte⸗
e wdrahuz:
niſekn.
Neitol
pemiuchu
mmrſif
. bis 5
henge

nione
Fumlrnm

Tentümn

Prologus in ezechiel.

CINCIPIT EXPLANATIO SANCTI HIERONYMI PRAESBYTERI
IN EZECHIEL PRNPHETAM: PROLOGVS. H
–m— — INITI S in æſaiam decem & octo explanationum uoluminibus: ad ezechiel
quod tibi & ſanctæ memoriæ matri tuæ paulæ o uirgo xpi euſtochium ſæpe
pollicitus ſum tranſire cupiebã: & extremam ut dicitur manũ operi imponere
prophetali. Et ecce ſubito mors mihi pämachii: atq; marcellæ: romanæ urbis
obſidio: multorũq; fratrum & ſororũ dormitio nũtiata é. Atq; ita conſternat?
(obſtupui: ut nihil aliud diebus ac noctibus niſi de ſalute oium cogitarẽ: meq;
in capriuitate ſanctorum putarem eſſe captiuum. Nec poſſem prius ora reſera-
2 re: niſi aliqd certius diſcerem. Dum inter ſpẽ & deſperationem ſollicitus pen-
deo: aliorũq; malis me crucio. Poſtquà uero clariſſimũ terrarum omnium lu-
men extinctum eſt: imo romani imperii truncatum caput: & ut uerius dicam ĩ
una urbe totus orbis interiit: obmutui & humiliatus ſum: & ſilui a bonis. & dolor meus renouatꝰ? ẽ.
Concaluit cor meum intra me:& in meditatione mea exarſit ignis. Nec putaui illã ſententiam ne/
gligendam: muſica in luctu importuna narratio. Verum quia & tu indeſinenter hoc flagitas: & ma
gno uulneri cicatrix paulatim obducitur: ſcorpioſq; inter enceladũ & porphyriũ trinachriæ humo
pmimur: hydra multorum capitü contra nos aliquando ſibilare ceſſauit: datq; tẽpus quo nõ he
reticorum reſpondere inſidiis:ſed ſcripturarum expoſitioni incumbere debeamus: aggrediar eze-
chiel prophetam: cuius difficultatẽ hebreoꝶ probat traditio. Nam niſi quis apud eos ætatẽ ſacerdo
talis mimſterii: ideſt triceſfmum annum impleuerit. Nec principia geneſeos: nec cãticũ canticoruz:
nec huius uoluminis exordium: & finẽ legere permittitur: ut a perfectam ſcientiam: & miſticos in
tellectus plenum humanæ naturæ tempus accedat. Quod opus ſi per domini miſencordiã ad calcè
uſq; perduxero:tranſibo ad hieremiam qui'in lamentatiombus ſuis ſub typo hieruſalẽ quatuor ꝑla
gas mundi quadruplici plangit alphabeto. CAPIIVLVM. PRIMVM.

5

.

CTriceſimus aunus nòô ut pleriq; æſtimant ætatis propheta dicitur: nec iubelei qui ẽ an
nus remiſſionis: ſed ad duo de uigeſimo anno ioſiæ regis iuda: quando inuẽétus é hber de
uteronomii in templo denuſq; ad ꝗqntü captiuitatis annü ioachim cognomẽto iechoniæ
ꝗ cũ matre ductus ẽ in babylonẽ:& cũ Daniele tribuſq; pueris: et ezechiel: quæ tribus iudæ prima
captiuitas: quãdo ſtillauit ira dei ſup hieruſalẽ. Secũdu anagogen præſiguratur dñũs atq; ſaluator: ꝗ
triceſimi anni natu uenit ad bapuſmum. quæ in homine perfecta ætasẽ. Vnde & ĩ numeroꝶ uolu-
mine iuxta hebreos non ut in ſeptuaginta continetur a uiceſimo quinto ætatis anno: ſed a triceſi-
mo incipiunt ſacerdotes in tabernaculo miniſtrare. In quod ſignũ præceſſit & Ioſeph: quaãdo ĩ ægy
pto eſuriẽti populo frumẽta largitus eſt: & ioannes baptiſta uenit ad fluenta iordanis: prædicauitq;
baptiſmum pœnitentiæ. Quodq; ſcriptũ eſt in quarto pendente ſententia: ſubauditur menſe. Sta-
tim enim ſequitur in quinta menſis. Quod ut manifeſtius fieret: ſupra addidere. xx.
¶Cum eſſeʒ in medio captiuoꝛum iuxta flunium chobar:aperti ſunt celi.⁊ vidi viſiones dei in
quinta menſis.ipſe eſt quintus tranſmigrationis regis ioachim. HZ
CCaptiuum ſediſſe populum ſuper flumina babylonis:Dauid prophetat in ſpiritu. Super flumina
babylonis ibi ſedimus & fleuimus. Chobar autẽ nomẽé eius Sen fluminis: aut certe iuxta interpræta
tionem ſuam qua ĩ graue euertitur: tygrim ſignificat & eufraten: & oĩa magna & grauiſuima flumi-
na:quæ in terra chaldæorũ eſſe peribẽtur. Apertoſq; cælos non diuiſiõe firmaméti: ſed fide creden
tis intellige: eo qd cæleſtia ſint illi reſerata myſteria. Vnde & in baptiſmate ſaluatons: quand ſpũs
ſanctus in ſpecie columbæ deſcendit ſuper eum: apertos cælos legimus quibus reſeratis pandutur

W X factum eſt in triceſimo anno:in quarto in quinta menſis.

uiſiones dei. Non una uiſio ſed plures: dicente dnño per prophetam. Ego uiſiones multiplicabo & ĩ

manibus prophetarum aſſimilatus ſum. Iſte ſunt uiſiones. quas omnis ezechielis prophetia conte-
xuit. Si gnificantiuſq; iuxta hebreos & cæteros iĩterptes träſmigratio dicitur ioachĩ & non captiui-
tas: qd. Ixx. tranſtulerũt. Non enim captus urbe ſuperata: ſed uoluntate ſe tradẽs: ductus ẽ in babyloò
nẽ. Igitur ioachim.i. ieconiæ dicatur prima trãſmigratio. ſedechiæ ãt ſecũda uel extrema captiuitas
CSactũ ẽ verbũ dñi ad eʒechiel ſiliũ buʒi ſacerdotem:in terra chaldeoꝛũ ſecus flumẽ chobar.
CEt danieli et ezechieli ꝗ ĩ babylone erant iuxta flumma futuroꝑꝶ ſacramenta panduntur ſub aꝗs

jimo in aquis puriſſimis: ut baptiſmatis potentia monſtraretur. Alioquin & apoſtolus paulus qũ ab

anania lotus in dño eſt: tegentibus prius oculos eius ſquamis: caruit cæcitate. Et in geneſi: puma ꝗᷓ

uiuerent: de aquis egreſſa ſunt. Illud quoq; intelligendum quod in triceſimo ætatis ſuæ anno dũs
ad baptiſma uenerit: in quarto menſe: qui apud nos uocaturianuarius: & ẽ in anni ꝑprimus exordio
præter niſan mẽſem nouoꝶ in quo paſca cælebratur. Apud orientales enim populos: poſt collectio
nem frugum & torcularia: quãdo decimæ deferebantur in templum. Octuber erat primus menſis:

&& ianuarius quartus. Quintã aũt diẽ menſis adiungit. ut ſignincet baptiſma in quo apemi ſunt xpo
cæli: & epiphaniorum dies hucuſq; uenerabilis ẽ:mnô ut ꝗdã putant natalis in came. Tunc emm ab⸗/
ſconditẽ & nõ apparuit: quod huic tẽpori cõgruit quado dictũ ẽ. Hic eſt Rlius ned dileſen: i quo

S

Liber pꝛimus.c.i.

mihi cõplacui. Porro buzi in linguam noſtram uertitur ſprætus atq; cõtẽptus: ezechiel roboratus a detonm
deo. Qd ſic dno coaptabitur: ut dicamus creatorẽ mundi qui pater eſt ſaluatoris ab ommbus here CKun
ticis ſperni atq; cõtẽpni: qui uetus non recipiunt teſtamentum. Nec mirum robuſtum dei eſſe deuz: Npl
cum iĩpſe ſit dei uirtus deiq; ſapientia. ſocbi
CEt facta eſt ſuper eum ibi manus domini: LXX. cton⸗
C Et facta eſt ſuper me manus domini. H guras
E 7t cernere uiſiões dei & ĩtelligere poſſimus:manu & fortitudine dei ſup nos opꝰẽ.In qua manu EDeco
& brachio eductus ẽ populus ifrahel de ægypto: cuiꝰfortitudims partẽ: etiã magi intellexerunt dicẽ unetna
tes: digitus dei ẽ. Et ſaluator ĩ euãgelio.Si ego in digito dei eicio demonia. Pio quo ĩ altero euãge/ utinten⸗
lio ſcriptum eſt. Si ego in ſpiritu dei eicio demonia. Ilunti
Et vidi ⁊ ecce ventus turbinis veniebat ab aquilone:⁊ nubes magna ⁊ ignis inuoluẽs:⁊ ſplẽ umningt
doꝛ in circuitu eiuus. LxXxX. lereon
Et vidi ⁊ ecce ſpiritns auferens:ſiue attollens veniebat ab aquilone:⁊ nubes magna in eo: et nnhen
ignis micans ⁊ ſplendoꝛ in circuitu eius. . CIn conſolationẽ populi trãſmigrati. Puühin
& reuelationẽ ſententiæ dei. propheta uidet maximaʒ uiſionẽ. In curꝰiterprætatiõe: oẽs ſynagogæ Uadm
iudæoꝶ mutæ ſũt ultra hoĩem eẽ dicẽtiũ:& de hac & de ædificatione tẽpli qd in ultioꝓphetiæ hu- nuntne
jus ſcribitur: aliquid uelle conari: Nos ãt quæ a maioribꝰaccepim: & iuxta modũ ĩgenioli noſtri ſi Arienne
ritalib ſpũalia cõparãtes: ſuſpicari magis poſſumus quã explanare. Beniuolis credimus: ndiſq; lecto Lbiä⸗
ribus ueniã depræcãtes: ut temeritati ĩmo fidei neſciẽti mẽſurã ſuã faueãt magis quã iraſcantur. Ac Wr
primũ ſciẽdũ ſpũm auferẽtẽ ſiue attollẽtẽ: quẽ nos iuxta aquil iterprætati ſumus uentũ turbinis: cnmn
& iuxta ſymmachũ & theodotionẽ flatũ ac ſpũm tẽpeſtatis: ab aliis in bonã ab aliis ĩ cõtrari partẽé Mtie
accipi. Verbũ enim hebraicũ hrua ꝓ locorum qualitate uel ſpũs uel aia: uel uẽtus accipitur. Spüsur“ iceti
ibi. Emitte ſpũm tuũ & creabuntur. Anima: egredietur ſpũs eius & reuertetur in terrã ſuã. Ventus in toue⸗
ſpiritu uiolẽto cõteres naues tharſis. Et alibi. Ignis ſulphur & ſpũs ꝓcellam pars calicis eoꝶ. Qui uõẽ ſotene
tũ & flatũ tẽpeſtatis legunt:hoc ſentiũt Irã & furorem dei uenire a babylone:hoc eſt nabuchodo⸗ mema
noſor & hieruſalẽ poſt ſex annos huius uiſionis eſſe capiẽdã., Cernitur enim uiſio quĩto anno tranſ 4 cſ
migrationis regis ioachim: qui & ſedechiæ: regnanti in hieruſalem quintus erat. Quẽ legimus poſt leui
ſex limiliter annos idẽ anno undecimo imperii ſui: urbe capta ductum in babyloné. His ergo qui N
habitabant prope flumẽ chobar & ſponte ſe regi tradiderãt: reuelatur quod benefecerint obedire en⸗
ſentẽtiæ dei.In breui enim & iudæã ꝓuintiã: & urbẽ hieruſalẽ eẽ capiẽdã. Qdq; nubes magna de- Eeccn
ſcribitur: intelligimus eam imbres ſup iudæã pluuiaſq; ponare. Et inuolutus ignis monſtrat uentu
ra ſupplicia: & captiuitatis mala. Splẽdorq; ĩ circuitu eius: ſigniſicat dei aperta iudicia. Qui autemĩ M
cõtrariã partẽ ſentiũt hoc ẽ bonã.ſpũm auferẽtẽ ſiue extollẽtẽ ſpũm ſctũm ĩtelligũt: ꝗ auferat ab ho
minibꝰ uicia atq; peccata: ſiue iacẽtes attollat ad ſublimia: faciatq; recedere ab aglone uẽto frigidiſſi Hualu
mo: a quo exarqeſcũt mala ſup oẽz terrã. Et ĩ hieremia olla illa ternibilis a facie aglõis accẽdii. nubẽ Aind
quoq; magnã: ad pſonã xp̃i reſert᷑.q uenit ĩ ægyptũ huiꝰſæculi ſup nubẽ leuẽ: magnãq; ꝓpriæ dicc Ki
ad còparationẽ mĩoꝶ ꝓphetaꝶ uidelz & apłoꝑ oĩiumq; ſctõg:de ꝗbꝰ ſcriptũ e. Et ueritas tua uſq; nida
ad nubes. Et mãdabo nubibus ne plut ſuper iſrahel imbrẽ. Et alibi. Nubes puluis pedũ eius. Et ite- 15
rum. NQubes & calligo in circuitu illius. Ignẽ quoq; micãtẽ & ſplẽdorẽ in circuitu eius: iuxta illd ac ſace
cipi qd ſcriptũ ẽ. Deus ignis cõſumẽs ẽ. Ad quẽ mittendũ ſuper terra ſaluator ueniſſe ſe dicit:& no/ aan
bis oĩbuſq; credẽtibꝰardere deſiderat. ꝗ cũ terrorẽ pctõribꝰĩferat atq; ſupplicia. tĩ ſplẽdore ruulet Timil
lumine at falgore ſit plenus. Idcinco nos exquoquẽs: ut puris atq; purgatis tribuat lætiora. walt
CEtcle mecko eius quaſi ſpecies electri:ideſt de medio ignis. LxxX. Ainn⸗
CEt in medio eius quaſi viſio electri ĩ medio ignis. C Quodq; ſequitur.Et ſplẽdorin eo. Eumm
obello prænotãdũ ẽ. Niſi addidiſſet ſcriptura dicens: ideſt de medio ignis:pp äbiguitatem uerbi er m
rare poteramus. ut putaremus ſpeciem uel uiſionem electri eſſe in medio uenti uel ſpint.Ergo hoc gaden
ſentiendum ꝙ in medio ignis: & tormentorum dei: electri ſimilitudo ſit: eſt auro argentoq; piæ Vere
cioſius. Et poſt indicium atq; tormenta quæ patientibus triſtia uidẽtur & dura præcioſus electri fual bitil
or appareat:dũ prouidentia dei omnia ubemantur: & quæ putatur pœna medicina eſt. Et in me alkal
lo eius ſimilitudo quatuor animaliũ: & hic aſpectus eorum. Similitudo hominis in eis. In medio muntin
eius ſubauditur quidem electri. Sed melius ut ignis intelligamus: qui credentibus lumen: increduꝝꝰ“· nptie
lis ſupplicium eſt. In huius ergo ignis medio erat ſimilitudo quatuor animalium. Similitudonon e ,Uloin
natura: quatuorq; animaliuʒ quæ poſtea dicuntur quadriformia: una ſimilitudo eſt hominis: ut oĩa God
in mundo rationabilia demonſtrentur. Faciamus enim inquit hominem ad imaginem & ſimilitu- brot
dinem noſtram. Imago autem & ſimilitudo dei non eſt corporis forma: ſed mentis deſcripta ad ſi lgcich
militudinem uere imaginis chriſti. qui eſt imago dei inuiſibilis. Hæ rationales creaturæ: in quatuot Fen
uerſantur locis: ſiue propter cardines mundi quibus orbis includitur: ſiue propter quatuor loca: cæz aͤc⸗
leſtium:terræſtrium: & infernorum: & ſupercæleſtium. De quibus & paulus apoſtolus loquitur. ut Menich
. in nomine Ieſu omne genu flectatur: cæleſtium: terræſtrium: & infærnorum. De tribus pauli teſti⸗ irire
monium eſt. Videamus & quartum. Laudate deum cæli cælorum: & aqua quæ ſuper cælos eſt: lau- iin

det nomen n

Guper Eʒzechiel.

A
R det nomen domini. Rurſumq; ab apoſtolo dicuntur cæleſtia: & alia ſuper cæleſtia.
1 CQuatuoꝛ facies uni:? quatuoꝛ penne uni:⁊ pedes eoꝛum pedes recti.Et planta pedis eorum
quaſi planta pedis uituli.Et ſcintille quaſi aſpectus eris candentis.Et manus hominis ſub pẽ-
nis eoꝛuʒz in quatuoꝛ partibus. LXX.
N CEt quatnor facies uni:⁊ qtuo: ale vni:⁊ crura eoꝝ recta:⁊ pẽnati pedes eoxꝝ. Et ſcintille quaſi
um fulgurãs aeramẽtũ: ? leues pẽne eoꝝ.⁊ manus hominis ſub pẽnis eoꝝ.ĩ quatuoꝛ partibꝰeoꝝ.
mmii CDe quatuor animalibus quorum aſpectus erat ſimilitudo hominisiita dũtaxat ut ſingula haberẽt
ntni, quaternas facies & quaternas alas: pedeſq; rectos: & plantam pedis quaſi ueſtigium pedis uituli: ſiue
1 ut interprætatus eſt aquila rotundam: ꝙ. Ixx. pœnitus ommiſerũt de ſcintillis quoq; æris ſplendore
Nise⸗ rutilantibus: & de leuibus pennis eorum ꝙ in hebraico nõ habetur: de mann quoq; hois ſub alis eo
rum in quatuor partes: & reliquis quæ propheticus ſermo deſcribit: conabimur quid nobis uideat᷑
nanen dicere: cum opiniones lingulorum breuiter ſtrinxerimus. Quidã quatuor euãgelia quos nos quoq;
tiſnini in prohemio cõmentariorum mathei ſequuti ſumus:horum animalium putant nominibus deſi-
ilune gnari. Mathei qd quaſi hominẽ deſcripſerit. Liber generationis Ieſu xpi: ilii dauid: nlii abrahã. Leo
Dphena nis ad marcum referunt. Initium euàgelii Ieſu xp̃i filii dei.ſicut ſcriptũ ẽ in æſaia propheta. Vox cla/ R
Cliißr mantis in deſerto parate uia domini: rectas facite ſemitas eius. Vituli ad lucã euãgeliſtã: quod a za
dln kin chariæ incipit ſacerdotio: Aquilæ ad ioãnis exordiũ: qui ad excelſũ euolãs cœpit. In principio erat
Amn uerbũ & uerbum erat apud deum: & deus erat uerbũ. Super quo quid nobis uideretur. ĩ ſupradicto
ti mbti opere diximus: pleniuſq; in apochalypſi ioannis horum animantium ſpecies ac nomina referuntur
mmuüpn ad quatuor euangelia. Quibus quomodo poſſit oĩum animaliũ deſcriptio coaptari ttẽptabimꝰ ſuo
r Hir loco dicere. Alii uero qui philoſophorũ ſtultã ſequuntur ſapiẽtiã: duo hemiſpheria in duobus tem
Venuurin pli cherubin: nos & antipodas quaſi ſupinos & cadentes homines ſuſpicantur. Pleriq; iuxta platonẽ
Owiri rationale animæ & iraſcentium & concupiſcentium: quod ille uocat: ad homineʒ &
addol leonem ac uitulum referunt rationẽ & cogitationẽ: & mẽtẽ: & conſilium in hominem eandẽq; uir/
oemotf tutem atq; ſapientiã in cæxrebi ce ponentes: feritaté uero & iracundiam
inugt atq; uiolẽtiam in leone: quæ conſiſtat in felle. Porro libidinẽ: luxuriã & omnium uoluptatum cupi
Vegpg dinẽ in iecore. Et eſt in uitulo ꝗ terræ opibus hæreat. Quartãq; ponut quæ ſup hæc & extra hæc tria
nnobeche eſt: quNꝗ græci uocant. quæ ſcintilla con ſcientiæ in cain quoq; peccatore poſtquam
i, eĩectus eſt de paradiſo non extinguitur: & qua uicti uoluptatibus uel furore ipſaq; interdum ratiõis
tan deccepti ſimilitudine: nos peccare ſentimus. Quã propriæ agqlæ deputantmõ ſe miſcẽtẽ tribus: ſeld
QGi tria errantia conſtingentem. Quã ĩ ſcripturis interdum uocari legimus ſpum qui interpellat ꝓ no-
* bis: gemitibus inenarrabilibus. Nemo enim ſcit ea quæ homis ſunt:niſi ſpiritus qui in eo eſt. Quẽ &
iick paulus ad theſſalonicenſes ſcribens: cum anima & corpore ſeruari integrum depræcatur. Et ti hanc
in 3 duoc ipſam cõſcientiã iuxta illud quod in prouerbiis ſcriptum eſt. impius cum uenenit in profun-
ncln um peccatorum contemnit: cetnimus præcipitari apud quoſdam & fuum locuʒ amittere. Qui ne
Ma pudorem quidẽ & uerecũdiã hñt in delictis & mœrentur audire: Facies mœretricis facta tibi: no
un u luiſti erubeſcere. Hanc igitur quadrigam in aurigæ modo deus regit: & incompoſitis currentẽ gra- .
iiukin/ dibus refrenat: docilẽq; facit: & ſuo parere cogit imperio. Quã diſputationẽ partiũ aĩæ: ideſt hoĩs Z
R qui minor mũdus ab hiſdẽ philoſophis appellatur ẽt nos attingemꝰ. Sunt ꝗ ſimpliciter in quatuor D
kiadd animalibꝰiuxta hypocratis ſnĩiam: quatuor arbitrãtur elemẽta mõſtrari de quibꝰcõſtãt oĩa: ignẽ: ae- Sð
rmd rem: aquã:terrã: Quæ qũuo ſibi miſceantur & cũ ſingula ſint. ſibi iuncta uideãtur inuicẽq; ſe tangãt:
ou. & in una pſona ammãtiũ quatuor ſpẽs hẽant ac figuras:nõ ẽ ꝓpoſiti operis. Quatuor quoq; rotas Z
de tertenis ad ſublimia reſurgẽtes: ſingulis & quadriformibꝰiunctas aialibus: uel eorũdẽ elemento “
dorine⸗ rũ cõmixtionẽ æſtimãt:uel quatuor tẽporũ circulũ:q ternis conſpicitur mẽſibus:annũq; uertenteʒ.
emethi ꝗ ab eo qd ſemp uertatur & ĩ ſe redeat:nomẽ accœperit. De quibus pulchræ uno uerſiculo dictũ eſt
Erpon Ver: eſtas:autũnus: hyems: & menſis & annus. Quodq; dr erat rota in rota:annũ in anno ſigniſicari
enognn putãt. De quo alius poeta. Atq; in ſe ſua per ueſtigia uoluitur annus. Firmamẽti etiã ſimilitudinem
ltt criſtallo cõparatã: cælũ hoc qd ſuſpicimus ĩtelligi uolunt: ſub quo uoluuntur & tranſeunt quatuor
Kune aiĩantia. Thronũq; coloris ſaphiri: & ſedẽtẽ deſuper hoĩem ſub humana ſimilitudine: imperiũ cũcta
medo regẽtis oĩaq; habẽtis ſub pedibus ſuis oĩpotentiæ dei deſcribi autumant:diciq; ad extremuʒ. Hæc
perev⸗ uiſio ſimilitudinis gloriæ dñi. Per ꝗᷓ quaſi per picturã quãdã & imaginẽ: prouidentiã demonſtrari.
donon Quodqʒ pedes aĩantiũ recti eẽ dicũtur: & plãta pedis uituli ſeu rotũda: terræna quæqʒ ad cæleſtia
tondi ſubuolare: & oĩbus ãgulis ãputatis rotũditatẽ ſeꝗ: ꝗᷓ oĩum figurarũ pulcherrima ẽ. Scintillas rutilä⸗
hnin, tes: cũcta plena luminis indicare: &; manus hominis ſub pennis tã ipſius hoĩs quã leonis & uituli: &
un aqlæ: ut ratio cuncta ſuſtentet:ac de humilitate terræna ad cæleſtia ſubleuet. Hæc & ad euãgelia &
nſpr, ad cũcta qᷓ ſupra poſuimus: referre poſſumus. Audiſſe me memini quatuor perturbatiões de quibus Dð
eſond pleniſſime cicero in tuſculanis diſputat gaudii: egritudinis: cupidinis: & timoris: quoꝶ duo præ ſen .
en tia:duo futura ſũt:p qtuor ſignificari animalia De quibꝰ& uergiliꝰ breuiter. Hic mœtuut cupiütq;ʒ
1 ich⸗ dolẽtqʒ:gaudẽtqʒ. quæ regi debeãt rõe & potẽtia dei:qbuſqʒ oppoſitæ ſint.ĩmo ĩpoſitæ uirtutes qᷓ 0
r tuor.prudẽtia. iuſtitia.fortitudo.tẽperãtia. ut haꝶ gubernẽtur arbitrio. Quæ qũo uulebus hominis M

S

Liber pꝛimus. c. i.

leonis. uituliqʒ. & aquilæ coaptentur: omnino tacuerunt. Sup quibus idem philoſophus & oratori
tribus ad filiũ officioꝶ libris diſputat. Legi & cuiuſdã quẽ ſyrii ideſt acutum &
ĩgenioſũ uocãt:breuẽ diſputatiuũculã putãtis caſtroꝶ ordinẽ duodecim tribuũ deſcribi ĩ ſolitudine
ad oriẽtẽ:& occidẽtẽ: ſeptẽtrionẽ:& mœridiẽ: quæ ſibi inuicẽ & charitate & cõſãguinitate ſocien-

tur: & hoc eẽ rotã in rota: quæ ducãtur a ſpũ: & nube protegantur in heremo & colũna ignis illumi

nentur in nocte:nec reuertãtur ĩ ægyptũ: ſed ſemp ad terrã repromiſſionis ire feſtinẽt. Electri autẽ ĩ
medio ſimilitudinẽ: iterprætatar ſctã ſctõꝶ: faciẽq; hoĩs referre ad totũ iſrahel leonis ad regale ſcep
trũ iudæ: uituli ad ſacerdotalẽ & leuiticã tribũ: extra quæ ſit facies aquilæ: uindicta & ultio dei de cæ
lo cũcta ꝓſpitiẽs:& quæ parata ſit laniare peccantem. De qua & in oſeæ dicitur. Sicut aquila ſup do
mum dei:ideſt templũ.Et in hoc eodẽ. Aquila magna magnaꝶ alaꝶ & unguiũ: quæ habeat ductũ
intrãdi ĩ libanũ:nabuchodonoſor intelligi: quẽ & nunc ſigniſicet eẽ uenturũ: ac ſuper huiuſcemõi
quadrigã inſtar aurigæ ſedere deum: & faciẽda uel non faciẽda pᷣcipere. Hoc aũt inquit populo di⸗
citur: qui ĩ babylone uerſatur: qd ſi deo colla ſubiecerit: ipſiuſq; paruerit retinaculis: rurſũ eius moœ-
reatur auxilium: & terram quam amiſerat recipiat.
CEt facies ⁊ pennas per quatuoꝛ partes habebant.iuncteqʒ erant penne eius alterius ad alte/
rum. Mon renertebantur cum incederent:ſed vnũquodqʒ ante faciẽ ſuam gradiebatur.
Clicta ſibi ſũt euãgelia hærentq; mutuo: & ĩ toto orbe uolitãtia huc illucq; diſcurrũt: nec hũt fine⸗
uolatꝰ:nec aliqñ ſupantur & recedũt: ſed ſemp ad ulteriora ꝓcedũut. Vñ & paulꝰdicit. pᷣteritoꝶ obli
uiſcẽs: & ĩ futuꝶ me extẽdẽs. Hoc idẽ & de uirtutibꝰanimi poſſumꝰdicere: & de uolatu tẽpoꝶ cõmi

xtiõeq; elemẽtoꝶ: qd pᷣterita relinquẽtes ſemꝑ ad priora feſtinẽt. Qd ãt tempora labãtur & fugiãt

breui uerſiculo demonſtratur. ſed fugit interea fugit irreparabile tempus. Et in carmine lyrico. Heu
fugaces poſtume:poſtume labuntur anni. ôòMòMB
Bimſitn do autem vultus eoꝛum:facies hominis ⁊ facies leonis a dextris ipſoꝛum quatuoꝛ:
facies autem bouis a ſiniſtris ipſoꝛũ quatuoꝛ ⁊ facies aquile deſuper ipſoꝛũ quatuoꝛ.
CFacies principia dicit euàgelioꝑꝶ. E quibꝰhomo & leo: hoc ẽ natiuitas xpᷣi & prophetæ: uox tonã
tis in heremo: dextras partes tenent. Vituli aut ideſt uictimarum & ſacerdotii iudæoꝶe: in ſiniſtris ẽ.
qd abolitũ trãſiuit ad ſacerdotium ſpuale de quo dictũ c̃.Tu es ſacerdos ĩ æternũ ſecũdũ ordinem
melchiſedech. ita dũtaxat: ut omnia ſibi hæreant unoquoq; corpore cenſeãtur. Aqla auũt quæ & ſup
natiuitatem & ſup ꝓphetiã ẽ: quæ dñi expletur aduẽtu: & ſup ſacerdotiũ ꝙ pᷣteriit: & extra hæc oĩa
de natiuitate referens ſpũali:quomodo pater in filio: & ſilius in patre ſit. De qua rectiſſime dicitur
Generationem eiꝰꝗs enarrabit?Iſta ſũt iuxta apochalypſin ur ate iã diximus quatuor animalia: ple-
na oculis ante & retro. Quoꝶ unũ animal ſimile leoni: & ſecũdũ ſimile uitulo: & tertiũ habere faciẽ
quaſi hoĩs: & quartũ ſimile aquile uolãtis. Ibiq; dicuũtur in modum ſeraphin ſenas habere alas: dua-
bus faciem: & duabus pedes operiẽtia: duabus autem unolãtia: & nec in die nec in nocte ceſſãtia atqʒ
dicentia. Sctũs ſctũs ſctũs dñs deus omnipotens: qui erat & qui eſt: & qui uenturus et.
Et facies eoꝝ ⁊ pẽne eoꝝ extẽte deſuꝑ.due pẽne ſinguloꝝ iũgebat᷑:⁊ due tegebãt coꝛpoꝛa eoꝝ
CEt ſupra diximus iuncta ſibi eſſe euangelia & tempora: & oẽs rationales creaturas. quatnorqʒ uir-
tutes: ita ut qui una caruerit. oĩbus careat. Quodqʒ duæ extentæ ſunt: & in altũ ſe eleuãt: prædicatio
nem cæleſtem ſigniticat: & omnia ad dei tendere maieſtatem. Duæ autem quibus teguntur corpo-
ra. humana excluditur ſcientia nec perfectus præbetur intuitus. dicẽte apoſtolo. Ex parte cognoſci
mus. & ex parte ꝓphetamus. Cũ aũt uenerit ꝙ pfectũ ẽ. deſtruẽtur ea quæ ex parte ſunt.
CEt vnũquodq; coꝛam facie ſua gradiebatur. Abi erat impetus ſpiritus illuc gradiebantur:
nec ruertebantur cum ambularent. CQui aratri ſtiuã tenet. non debet reſpicere poſt
tergũ. nec imitari uxorem loth. ne incidat in plagã deuteronomũ: & pereat opiſtotono inſanabili.
quo cecidit & heli. quia uitio filiorum offenderat deũ. quätomagis quatuor animaliaꝗ plena erãt
lumine atqʒ pennata.quæ ſequũtur ſctm̃ ſpũm pᷣcedẽtẽ.quæ ita per orbẽ uolitãt & ſe ad excelſa ſu/
ſtollunt ut corpora ſua ꝓtegant pẽnis hiſtoriæ. nec nobis aſpectũ tribuant pleniorem. Qd ãt ſecũ/
do dr̃ nõ reuertebãtur cũ incederẽt: utriuſqʒ ĩſtrumẽti indicat ſacramẽtũ.ꝙ in quatuor iſtis ammã-
tibus & lex & euãgeliũ ad futura feſtinet. & nüquã retro motum accipiat.
CEt ſimilitudo anmimalium. aſpectus eoꝝ quaſi carbonum igmis ardentium:⁊ quaſi aſpectꝰ lam
padarum. Bec erat uiſio diſcurrens in medio animalium. Splẽdoꝛ ignis:⁊ de igne fulgur egre
diens Et aialia ibãt ⁊ reuertebãtur in ſimilitudinẽ fulguris coꝛꝛuſcantis. LXX.
CESt i medio animaliũ uiſio ſicut carbonũ ignis ardẽtiũ:ſicut facies lãpadaꝝ diſcurrẽtium in

medio animalium:⁊ ſplẽdoꝛ ignis:⁊ de igne egrediebatur quaſi fulgur.

CQdqʒ ſequitur. & aĩalia currebãt & reuertebãtur qᷓſi ſpẽs bezec. de editiõe theodotõis ĩ. Nx. addi

tũ ẽ. Qui ne cõtra priores duas ſnĩas ꝓpheta dicere uideret᷑.hoc ꝙ putabãt eẽ cõtrariũ.Ideſt & aĩa/
lia currebãt & reuertebãrur.ſilẽdũ putauerũt. ne legẽti ſcãdalũ faceret. Meliꝰẽ ãt ĩ diuinis libris traãſ
ferre ꝙ dictũ cẽ. licet nõ ĩtelligas q̃re dictũ ſit.quã auferre ꝙ neſcias.Alioquin & multa alia quæ ieſ-
fabilia ſunt. & humanus animus capere non poteſt. hac licẽtia delebũturnos ãt hoc dicimꝰ ꝙ qũo
ꝓuerb iis ĩ eodẽ loco ſcriptũ ẽ.ne reſpõdeas ſtulto ſecũdũ ſtultitiam ſuã.ne ſimilis ei fias.Et rurſum
ponitut

onim
liri
iüi⸗
cegſ
celet
Ctis
5
nettunne
pgithe
nuͤtlere
buitſnn
Necdüe⸗
füünoͤ
1 lit
Aintli
D
ſielo
Laeci
Gnachto
lurem
medolt
Cis
is Ct⸗
Etchec
thonren
1Mam
Chene
ſgearur
ſonJ
tacde⸗
Tye
erni
ea Si
ngl
kum
bert
pu⸗
leue⸗
treri
biox⸗
ſema
hoccoe
üole
umn
eunci
albor
Gitis
plerur
gueſ⸗
ſeimo
klie⸗
ige
Wluu
mocan
ilie
heun
lut
i⸗
i
Bi

müi
Auiat
nlei
ddatee⸗
uin
boben
tuileni
hohlo

*

risne⸗
.
nechüti
Menitokdl
lipopdin
turafii
nico He

mcunnor.

*

arvort
inbnifrü.
Cü otdnen
tarraſ
mhec i
ime cicimt
iminrgle⸗
baderehci
ele lardhn
ecehiinng

taru

umou

R
—R
di
Adlben.
ßicerſ⸗
inſanni
iplenuei
develi/
Qitm
imun

ſckun
rce,

ftonm 6

paati

1

üu,
hi
Etudun
t

⁸

BGuper Eʒzechielem.
ponitut ꝙ nobis uidetur eẽ cõtrariũ. reſpõde ſtulto ſecũdũ ſtultitiã ſuã. ne ſibi ſapiẽs eẽ uĩdeatur.
t utrũqʒ ꝓ tẽporũ & pſonarũ dinerſitate cõcordat.dum & ſtultus contẽnitur quia non recipit ſa-
piẽtiã: & ſtulta ſupbia alia decutitur ſtultitia: iuxta ꝙ & apoſtolus dicit. Fadtus ſum inſipiẽs uos me
coegiſtis. Ita & ĩ hoc loco debere nos quærere quare ſupra ſecũdo dictũ ſit nõ reuertebatur aĩalia cũ
icederẽt: & nũc ſemel aĩlalia ibãt currebãt & reuertebãtur. Eſſerq; qſtio niſi ſeq retur ĩ ſimilitudinem
fulguris corruſcatis: ꝙ hebraico ſermone dr bezec:& ĩterprætatus ẽ ſymmachus qſi ſps radii fulgu
is Quomodo igitur crebris micat ignibꝰæther: & ĩ ictu oculi atq; momẽto diſcurrũt fulgura & re
uertuntur: nõ amittẽtia matricẽ: & ut ita dicã fontẽ ignis atq; materiã: ita & hæc aialia cũ inoffenſo
pgãt pede:ad priora feſtinat. Sinautẽ conatui ſuo aliqd obſitü uiderit: nõ tam reuertũtur quã cõtra
hũt ſe: extẽdẽda rurſũ & pbitura lumẽ qꝗd parüper abſconderãt: ut dẽt ſeruis cibaria ĩ tpe ſuo:nec tri
buãt ſctm̃ canibꝰ:nec mittãt margaritas ante porcos: Vñ & paulus dicit. Lac uobis potũ dedi ñ eſcã
Necdũ eni capete poteratis. Electioq; iudæ & ſaulis unctio:ñ arguũt deũ ignorãtiæ futurorũ: ſed pᷣ--
ſeẽtiũ mõſtrãt eẽ iudicẽ.Vñ & apoſtolis pᷣcipitur: ut ſi idignã domũ ſalutatiõe pſpexerit:excutiat pri
us pedes: & pax quà domui dederãt reuertatur ad eos. Carbones ãt ignis ardẽtis & lãpades ĩ medio
animaliũ diſcurrẽtes:de illo loco ĩterptädæ ſũt eſaiæ: Et comedit ignis ſicut fœni materiã: & ſctĩſ
cabo eos I igne ardẽte. De ꝗbus & alibi ſcriptũ ẽ. Cadẽt ſup eos carbones ignis. Et contra labia do-
loſa:iĩ alio pſalmo dicitur. Quid detur tibi: aut ꝗd apponatur tibi ad linguà doloſa? Sagiutæ potẽétis
acutæ cũ carbonibus deſolatoris. Et ĩ alio loco habes. Catbones ignis: ſedebis ſup eos: hi erũt tibi
in adiutorium. Quãcũq; creaturã aſpexerimꝰ:fulgurat dei notitiã: dũ ex creaturis creator agnoſci-
tur. De medioq; animantium: ſplendor ignis & fulgur egreditur. Si enim euangelia ſibi colliſeris: i
medio litteræ uiliſq; hiſtoriæ ſpiritus ſancti ſacramẽta reperies.

CCLũqʒ reſpicerem animalia apparnit rota vna ſuꝑ terra: iuxta animalia:habentia quatnoꝛ fa-

cies. Et aſpectus rotarum ⁊ opus earum:quaſi uiſio maris:⁊ vna ſimilitudo ipſarum quatuoꝛ.
Et aſpectus earum ⁊ opera:quaſi ſit rota in medio rote. Ner quatuoꝛ partes eaꝝ cuntes ibant
7 non reuertebantur cum ambularent. Statura quoqʒ erat rotis ⁊ altitudo:z oꝛꝛibilis aſpectus
2 totum coꝛpus plenum oculis in circuitu ipſarum quatuoꝛ. LXX.

CSt uidi:⁊ ecce rota vna ſuper terram:ſequens animalia quatuoꝛ.Et aſpectus rotarum ⁊ factu

ra earum:quaſi ſpecies tharſis.Et ſimilitudo in qnatuoꝛ:⁊ opus earum erat ſicut ſolet eẽ rota ĩ
rota. In quatuoꝛ partes earum äbulabant:⁊ non reuertebantur cũ ãbularcẽt. Et doꝛſa cax ? alti
tudo erat eis.Et uidi eas ⁊ doꝛſa eaꝝ plena oculis:in circuitu ipſarum quatuoꝛ.
Huc uſq; quatuor animãtiũ ꝗᷓ quaternas habebãt facies: pictura deſcribit᷑ſequẽtiũ ſpm̃ & nubé ꝗ
erat ĩ medio ſpũs:nũc ꝑ lingula aialia ſingulæ ponũtur rotæ: ꝗᷓ nõ erãt inctæ aiantibꝰ: ſed ſeq; bãmr
ea. Siue una rota apparuit ſup terra: ꝗᷓ diuiſa p quatuor: tot hẽbat facies: quot aĩalia ſequæ batur. Tan
taq; ſimilitudo erat rotaꝑ quatuor ſequẽtiũ aialia qᷓtuor ut una rota ueriſſime crederef. Opuſq; ea
rum erat atq; factura quaſi uiſio thatſis: quà nos ĩ mare uertimꝰ. Aꝗla hiacinctũ poſuit: qui lapis cæ li
hẽt ſimilitudinẽ.Aſpectuſq; eaꝑꝶ erat quaſi rota in rota:ut nõ unã rotã crederes: ſed alterã alteri co/
pulatã. Per quatuorpartes ibant: & nõ trahebãtur: nec reuertebãtur retrorſũ. Qui. n. fieri poterat ut
reuerterẽtur cũ ſequerẽtur aĩalia: ꝗqᷓ ſemp ad priora ſe tẽderẽt? Statura quoqʒ rotarũ & altitudo tan
taerat:ut miraculũ uidẽtibus faceret. Totũqʒ corpꝰ& dorſa erãt plena lucis ĩ circuitu: ut nullũ mem
broꝶ aſpiceres ꝙ oculos luminis nõ hẽret. Qualẽqʒ deſcribũt fabulæ poetaꝶ argũ fuiſſe cẽtoculũ
ſiue multoꝶ oculoꝑ: Quẽ iunno ĩ pauũ uertit ob negligẽtẽ cuſtodiã: ut ꝙ miraculũ ẽ cõditoris dei
hoc cõdẽnatio eẽt inulti adulterii. Oĩa cæleſtia & terræſtria: & quicquid ſub humana cadit itelligẽ
tia: ſolis rotis uoluitur. Solis ãnũ circulũ:per ſingulos mẽſes luna decurrit. Lucifer qui ipſe ueꝙer ẽ
dum ad oriẽtẽ & ad occidẽtẽ rutilus micat: & noctis tænebras paruo tẽperat lumine: duobus ãnis
eundẽ cõſicit curſum: aliaqʒ aſtra quatuor qꝗᷓ uocãtur errãtia: & ꝗcqd fulger in cælo. ſegetũ quoqʒ &
arboꝶ herbarũqʒ uarietates: p quatuor tẽpora ſuis currũt orisfubil, aſpicimꝰquod ãte nõ fuent
Girãs girãdo uadit ſpũs: & ĩ circulos ſuos reuertitur. Oẽs torrẽtes uadũùt in mare: & mare non adim
pletur. Quare? Quia ad fõtes ſuos de matrice abyſſo reuertütur. Euãgelioꝶ ãt ideſt quatuor aĩaliũ
quæ ſpirãt. uiuũt.itelligunt. Si ꝗs rotã curſũq;ʒ cõſideret: in breui tẽpore uidebit mdũ eẽ cõpletum
ermõe apoſtolico. rota quoq; ĩ rota uel duoꝶ iũctura teſtamtog cẽ.qd ĩdicat ſcala Iacob & forceps
Eſaiæ: & gladius bis acutus. uel euãgelia ſibi coherẽtia: quorũ curſus & ſtatura tẽdit ad cælũ.paulu/
lũq; ꝗd attingat in terra:& ſemꝑ properãs. ad excelſa feſtinant. De quibꝰ & alibi dicitur. Lapides ſci
uoluũtur ſup terrã.ex ꝗbꝰædificatur cæleſtis hieruſalẽ. Hoc ipſũ puto ſignificare & illud qd in pſal/
mo canitur. uox tonitrui tui ĩ rota. Et alibi. Quæ ĩ flãmat rotã natiuitatis. Quæ teſtimonia: quẽ ſenſũ
ĩ ſuis locis hẽant:nõ huiꝰẽ tpis.Totũ ãt corpꝰ& dorſa plena oculis approbabit ꝗ uiderit nihil eſſe
in euangeliis ꝙ non luceat.& ſplendore ſuo mundum illuminet: ut etiam quæ parua putantur &
uilia: ſpiritus ſancti fulgeant maieſtate. ßMUD
CCũqʒ ambularent aĩalia:ãbulabãt pariter ⁊ rote iuxta ea.Et cũ eleuarẽtur aĩalia de terra:ele/
uabãtur ſimul ⁊ rote.Quocũqʒ; ibat ſpũs.illuc eũte ſpũ:⁊ rote pariter leuabãtur ſequẽtes enzʒ.

Spũs eniʒ uite erat in rotis.Cum euntibus ibant:⁊ cum ſtantibus ſtabant:⁊ cun. ianaris ater
. 111

Liber pꝛimu

ra pariter lenabantur:? rote ſequentes eum.quia ſpiritus vite erat in rotis. gei
CQuatuor animalia ſpũm ſequebantur: et nubem quæ erat in ſpũ. Rurſũq; rotæ cũ aĩalia ſeq rẽtur menlo
eleuãtes ſe de terra: nequaquã aialia ſed ſpm̃ ſequebãtur: ut oſtẽderẽt ꝓpriã uoluntatẽ: qa ſpũs uitz toreit
erat ĩ rotis. Tria auũt & ĩ aĩalibus & ĩ rotis pariter idicãtur: cũ ſtarẽt:cũ ãbularẽt:cum eleuarentur: quæ imbe
& aialia & rotæ ĩ cõmune faciebãt. Neq; eni ſtãtib aĩalibus rotæ poterãt ãbulare:nec âbulãtibus ſu . . nineiti
per terrã aĩalibus: eleuare ſe rotæ: ſed quorũ una erat pᷣdicatio una erat & reqes: & curſus: & eleuatio ſmnn
Secũdoq; dicitur ꝗa ſpũs uitæ erat ĩ rotis:ut nequaquã uas aliquod arbitremur rotaꝑꝶ quaſi in carpẽ ſlepoen
tis plauſt rorũ: redarũq; & curruũ aſpicimus: ſed aĩantia ĩmo ſup animãtia. Animalis eni homo. nõ5 ſonu
percipit ea ꝗᷓ ſpũs ſunt. Iſte ergo rotæ in quibus erat ſpũs uitæ: oĩa ordine faciut atq; menſura hnñtq; mte
cũ aĩalibus cõcordiã ſequẽtes ea: & ꝑ ea ſpm ſem imo mediis pᷣtermiſſis ſctĩ ſpũs ſocietate gaudẽ D
tes. Quæ oĩia iuxta priorẽ ĩtelligẽtiã uariæ iterpᷣtationi prudẽs lector poterit coaptare. i ie
CEt ſimilitudo ſuper caput animalium ſirmamenti q̃ſi aſpectꝰcriſtali hoꝛribilis: ⁊ extẽti ſuper ilim
capita eoꝝ oeſuper. Sub firmamento aũt penne eox. recte alterins ad alterum. Anum quodqʒ itke
duabus alis velabat corpus ſuum.⁊ alterũ ſimiliter velabat᷑.Et audiebã ſonũ alarum quaſi ſo voceie
num aquaꝝ multarum.quaſi ſonum ſublimis dei.Cũ ambularent q̃ſi ſonus erat multitudims 6l
vt ſonus caſtrorũ.Cũqʒ ſtarent.dimittebãtur penne eoꝝ.MNã cũ fieret vox ſupꝛa firmamẽtũ ꝙ; ſeleult
erat ſuꝑ caput eoꝝ.ſtabãt ⁊ ſubmittebãt alas ſuas.Et ſuꝑ firmamẽtũ ꝙ erat iminẽſ capiti eoꝝ lotn
q̃ſi aſpectꝰ lapidis ſaffiri ſiłitudo throni.⁊ ſuꝑ ñłitudinẽ throni.ſiłitudo qſi aſpectꝰhoĩs deſuꝑ ſuitinn

CVbi nos poſuimus pẽnæ eorũ rectæ: & quaſi ſonũ uel uocẽ ſublimis dei. Ixx. traſtulerũt alæ eoꝶ
extẽtæ & uolãtes: & quaſi uocẽ fortis: qd in hebraico dicitur ſaddai. Multaq; & ĩ hoc & in aliis capi
tulis ab eis ptermiſſa ſũt: quæ ob lõgitudinẽ ponere ſuperſedi. Quod ãt nos manifeſtius ĩterpᷣtati
ſumꝰalterius ad alterũ & unũqdq; duab' alis uelabat corpus ſuũ: & alterũ ſimiliter uelabatur: p quo
I hebreo ſcriptũ ẽ: mulieris ad ſororẽ ſuã: uir duabꝰ alis uelabat corpꝰ ſuũ: & uir uelabat ſimiliter. I0
poſt mulierẽ uirũ poſuit ĩ pſona eadẽ:ne ſexũ in cæleſtibus putaremus: cũ ĩ uno atq; eodẽ iuxta pro
prietatem hebraicã: idẽ & uir & m ulier appellatur. Videtur aũt ſup quatuor aĩialia & rotas totidem
ſimilitudo firmamẽti:qd nos appellamus cælũ: habens ſpẽm criſtalſi qd ẽ puriſſimũ & ex aquis mũ
. dis atq; lucẽtibus nimio frigore cõcreſcere dr: in tãtũ ut etiã gelu cõſtricta aqua: græco ſermone cri

imlin
ifuach

ſtallus noĩetur. Decebat ãt in ſuperioribus eẽ eximiã puritatem: ꝗᷓ cũctaptegar. i. rõnales ſapiẽteſq; nauit⸗
uirtutes & quatuor tẽporũ curſũ: & mũdi plagas: & rerũ oium ordinẽ: & euãgelicã prædicationem: genſl
quæ ex parte intelligitur: & ex parte uelatur: uoxq; auditur alaꝶ uolãtiũ quaſi uox aquaꝶ multaruʒ le
quæ iuxta apochalypſin ioãnis populos ſignificãt: paulatq; ꝓficiẽs dr̃ quaſi uox caſtroru: & q̃ſi uox cdi⸗
ſublimis dei qd hebraice appellatur ſaddai. & iuxta. lxx. uox uerbi ut uniuerſa quæ p̃dicanturĩ mũ eim
do: uocem fſilii dei eẽ credamꝰ. Stãtibꝰãt aĩalibus dimittebãturalæ eoꝶ. Vocẽ eni dei oĩpotẽtis reſo C5il
nãtẽ ĩ cæleſtibus ferre nõ poterãt: ſed ſtabãt & mirabãtur. & ſilẽtio ſuo dei potẽtiã demõſtrabãt. q mdit
ſedebat ſuꝑ firmamẽtũ. Quod firmamẽtũ his quæ deorſũ erãt habebat ſimilitudinẽ criſtalli:his auũt CEt
ꝗ ſupra: inſtar lapidis ſaphyri uidebatur. Quæ ſimilitudo ſaphyri thronus erat eiꝰq ſedebat ĩ ſimili Adi
tudinẽ hoĩs. Ex quo ĩtelligimꝰ& firmamẽtũ & criſtallũ & ſaphyrũ & hominẽ: in ſimilitudine nõ in CEl
ueritate monſtrari. Hoĩem aut deũ patrẽ debere itelligi: multa docẽt teſtimonia. E quibus illud ẽ ĩ lohne
euãgelio. Hõ ꝗdã plãtauit uineã & locauit eã agricolis. Et poſt paululũ. Miſit ſeruos ſuos: & ſup oẽs gieytn
filiũ ſuu. Rurſũq;.Hõ fecit nuptias filio ſuo. Nõ quod fili? excludatur a regno: de quo ſcribit æſaias:
uidi dum ſedẽtẽ ſuꝑ thronũ excelſũ et eleuatum. Et ioãnes. Hæc auũt inꝗt dixit æſaias: quãdo uidit Eim
gloriã filii dei: ſed ꝗd in patre regnet et nlius. Oia eni filii patris ſunt: qui ẽ imago dei parris inuiſibi Wenit
Iis. Nam et ĩ daniele deus pater ſedẽs inducitur:et offertur ei filius hoĩs ut accipiat regnũ. Et ĩ apo- mchge
chalypſi ioãnis: eadẽ de filio ſcribũtur. Et ad pugnã primi martyris ſtephani: ſtãs ad dexterã patris. Cod
De quo canitur in pſalmo.Dixit ds dño meo: ſede ad dexterà meam: donec ponam inimicos tu runp
os ſcabellũ pedum tuoꝶ. Sicut autem criſtallo puriſſima quæq; atq; lucẽtia in cæleſtibus demon- getes
ſtrãtur.ꝗᷓ noſtrũ occulatũ corpus illuminant:ſic ĩ laphyro:ideſt ĩ throno dei et ſup firmamẽtũ ꝙ cæ noxii
lũ accipimus.abſcõdita atq; ſecreta et ĩcõpræhẽſibilia dei ſacramẽta monſtrantur. qui poſuit tæne/ coͤgert
bras latibulũ ſuũ: et ĩ nube uidetur et caligine.Vñ et ĩ exodo ſcribitur. Et ſub ꝑpedibꝰdei erat q̃ſi opꝰ ſciedi
lateris ſaphyri.et ſicut ſpẽs firmamẽti cæli mũdiſſimi. Vnde et ſpõſa pulchritudinẽ ſpõſi deſcribit ĩ Deükat
cantico. VYentereiꝰ quali tabula æburnea:ſup lapidẽ ſaphyrũ. Et in ioannis apochalypſi primum fũ- Gisdin
damẽtũ iaſpidis. ſecundum ſaphyri ſcribitur. Et in rationali põtiſicis: in uerſu et ordine lapidum ſin * Ceri⸗
gulorum:ſecundus ordo carbunculum habet et ſaphyrum et iaſpidem. De quibus ex parte lapidi- len
bus in eſaiæ explanationibus diximus. an
¶ LEt vidi quaſi ſpeciẽ electri velut aſpectũ ignis intrinſecus eius per circuitũ a lũbis eiꝰ ⁊ de/ Mn
ſuper. Et a lumbis eius vſqʒ deorſum vidi quaſi ſpeciem ignis ſplendentis in circnitu. velut aſ iit
pectum arcus cum fuerit in nube in die pluuie. Hic erat aſpectus ſplendoris per girum. Cn
CHec uiſio ſimilitudinis gloriæ dñi. Similitudo hoĩs ꝗ ſedebat ſup ſimilitudinẽ throni: q thronus ie
* hẽbat ſimilitudinẽ lapidis ſaphyri. a lũbis et deſup electro cõparatur. Qd electrũ. et ĩtriſec'et exttin file
ſecus hẽbat quaſi ignis aſpectũ. A lũbis uero et deorſum ignis erat reſplẽdẽs in circuitu: ut oſtende n
ret a Ki

SBuyper Szechielem

Gerſtirre n e ͤ cflammit:ſed pᷣcioſiſſimo
ubz 3 ſus uerſatut et ratio. non indigere ĩigne ne 1orIS Med Pelonn
r At e4 pe aon en Vienii lũbis deorſũ ubi coitus:ubi generatio: ubi ſektiwn i, den ſine
Eluni metallo & pu zut cu putwata fuerint naon (l Le ſimilitudinẽ: quæ uulgo iris e
jImax: t habeãt ſicut arcus nalvofii0anis eocl
u ione idigere flãmag: ut cũ purgata uennt habedt ſicut arcus à & in apochalypſi ioãnis eodẽ no
ul tione idigere læ: iris enĩ quæ ĩ ſancta ſcriptura uocatur atcus in apochalypſi ioãnis eodẽ no
lt 7 iiris eni quæ i ſancta ſcriptu r erd & pulcherrimorũ & ſẽ
u rit ĩ nube ĩ die pluuiæ: iris eni quæ ĩ ſ ené pòt apparere:diuerſoe coloꝑ & pulcherrimor
N4 Terir n rze Je k & in aquoſanube nò põt apparere:dij 0 & uulgi ſeqns
AAo mine iris dr:niſi ĩ. pluuia ? ille tapit uarids aduerſa ce colores. Sed & morẽ uu 1 Ied
W z. 15 iſgitiij. a. e fapit uarios aduerſa lIu 1cd. jaanie Pir areo
Mnden⸗ ſim in alios trãſeũtiũ. Vñ e boeta bgeheruandsad arcũ apparere:niſi ĩ nube & nauie. i ai⸗
murdi dde oeta Cni bib ſtameti dei qd fecit cũ hoĩbus: ut quâdo ap aruerit ĩ nube Kiamus t0 eg cia
mnin ſignũ ẽ clemẽtiæ Splün taduã perituros eẽ diluuio. Ex quo oſtẽditur poſt —N——r Vñ
enn Au antiquitalis exp or nd n icordiã. dũtaxat in his qui deũ meruerint uidere regnãtẽ. nñ
& purgationẽ peccatorũ futurã miſericordiã. aar n Dis gin. fecta ſũt. Et hæc uiſio gloriæ
gin erabaß ectus ſplẽdoris p girũ: uel dei Velthronitueloſ; qua pfe t oĩs hæc é. Sps ele-
Wank Brklüntafti⸗ Hein quo gloriã dñi uidit:ſed draiitudin: gloriæ ei ait teurne ſub firmamen
mamt x114, pr animalia: & rotæ totidẽ equẽtes aĩalia & ſpum: quæ ſub firm .
ungufſ nas & nubes magna ſtquã eleuata fũt & audierũt uocẽ quaſi aquaꝶ multaꝶ & quaſi ue
ee⸗ tũt. Quæ po qua eleuata ſũ audierxr & ſilétio demonſtrarũt apparuitq;
Ulhindin 10 dei eſſe icrrCur. & exercitus: dimiſerũt alas: & ſtuporẽ ſilẽtio emonira tri: & a lũbis
nunlin enri ſnilltnaine, onyr quaſi ſimilitudo hoĩs: q a lũbis npti babetneeinrlecheng a cũ
cppitieor õ terrorẽ datur ſignum miſeri g. , rſrit iari en
ncn Qeorſum ſpeciẽ ignis in ci Telmataenr e editnm & obſcura : & a multis uariæ expo
19 fuerit in nube in die pluuiæ. De ac uiſione ꝓ ſenſ propter magnitudinem uoluminis breuita
ni mnitar. In reliquis quãatũ Hieri boteſtabi dano fen hum bop 1 . eta l
l e eelch in faciem meam. ? audiui vgsein ſeemtg ec e ſacie ſuam.
roq CN ëelatus uiſionũ magnitudine: fed cõſcĩa ragt & auditioné nerboꝶ ĩeffabiliü: da-
Umitenl Vñ & apoſtolus Ppaglus poſt aſcẽſion?᷑ cæli & paradi in. Etanr Et abrahã cecidit in faciem:
Cinmn Arũ ſibi dicit ange ũ ſathanæ ꝗ ſe olahigaterthtsxteleretut-Hin dno ſubleuatur: & uer
en Paeius iubetut audiie. c ce zdlri lie & ür Heli ãt ꝗ peccauerat retrorſum cecidit: & St
nnd L diuit de natiuitate Iſaac cecidit in faciẽ ge-tdel at q Peccauerat jet es retrorſũ: ſalutẽ expectans
“S au ä 6. Ri colub mordẽs plãtà æqui: & cadet æqu Iuétü. Et i engelio ſ
Elpieri geneſi ſcriptũ ẽ. Fiat dan colu er uan e c ppterea ſaluatoris expectat aduẽtũ. Etĩ euãge io ſe
i iau dancipaantaetämaskidh, Rslits enenen eeiderueretrorfeiiczron.
tin Cudu ioan 51 ac cs irctat ade dic fliis iirle⸗ ẽ miſit me ad uos: minie ſuſtinẽtes: & dixit a aniſ
nan Snenier a i, Neern sloquartibilacene. & Sermonẽ dei audite n poteratiſz
–— Fiuli Bole ſa ſuner pedest. mecded & daniel accidiſſe ſibi o nemorer. des meos. Et
ui ——— ſpiritus poſtquaʒ locutus eſt mihi: ſtatnit me ſupra pedes me .
iültii audiui loquentem ad me. ? dicenteam. Xα it me ſuper pedes meos.
= Et venit ad me ſpirius⸗ aſlunuhfi⸗ edengt eKatult ſermo diuin juſſerat: ſta upr Pe
u eeemeslett mpt ſpus ſcti Kere nò poterat. ppterea ĩgreditur ĩ eũ ſiue aſſumit
ridei des tuos: ſed ſine auxilio dei & aduẽtu Ppus ſcti ſtar i pedes meos. Nullũq; peccatorẽ ſtãtez
in & lcitatuu ſirm lit gradu: & poſſit dicere ſtatuit ſupra ild arte muni mœretur audire.
õ legim'. ſz ad ſctõs at. tare õ an e0 Fir l. & daniel raro. Quoꝶ uterch in pho⸗
—. X i ſtigiù pedis tui. Cre 1 1 pulux cöſolatur: & retrahit a Pniaʒ
ginin K ezit fabileueſzigii pedis tui.c. t reclinet. Captiuuʒ populuʒ cõſolatur: & retr⸗ .
niinii mna enᷣ dixerat: fili àt hoĩs 5 aee rabun eel apoſtatrices dereceſſerunt ame Joſj parres e9
S ä ENequaqui vopui dei ftihelſed
eri an rum preuaricati ſunt pactum menm. I ad di. oli pies ſ & flii. Nle ptö patze flii uideretu n
ünico gẽrer aboſtattices uocat cos qa dno : tas. Porro ꝙ. Ixx.traſtulerũt irritãtes me ſiue ĩ amaritudinẽ
denn noxii. ſed ut par & patꝶ && gliog niece dulcis natura:nris uitiis mutetur ĩ ndtien diitt ſeuen.
paͤige⸗ coõuertẽtes: illd ſignificat qd de benign :ic pctõres eũ amaꝶ ſẽtiũt. Vñ & apoſtolus bonita e & ſe
n, ſctis di Enſete Rrianrgeberemt relert Etde pctõrib'q iacebat ſcriptũ é. Dñs erigit alliſos
ite neritatem dei ſuper ſ it cõpeditos. Sanctis uero ſtantibus:præmia po Stur. 1, Senr.
Gaitti dne dirigit iuſtos dñs ſalargs ginoenaien quos ego mittote. CHoc . lxx.nõ nrur⸗
—Zh WEt it dura laele ꝛ indom or mittere nec deſperare eoꝶ ſalutẽ. & rticdbeta le ur:
ndn *α clemétiæ éa —„E Ieenſe lura facie: iuxta illud debemꝰaccipe qd pctõri di.
iimn Snpt hog eat. Indomabili ãt corde & dura facie: iuxta uiturcotdis apidei:q des euulſa
hii les quoq;ʒ ire nõ timeat. I. . i et ĩ cõſe uẽtibꝰarguitur cordis lapi ei: p
rlyi “ llũ tuũ:et frõs tua ænea. Qui et ĩ cõ quetio atgun jvyiat
Neruus ferreus co fr. dtarit lliciæ ſua: dei præcepta ſuſcipiat. ʒʒ.
E r . iturum. ut molliciæ ua: dei præcepta ſuic e qd
ea tdices ad eos Hec diãt et agãt nĩam. Et ĩ euãgelio. oriita hliu meuù uetebu boni i⸗ *
uſch et ĩ hieremia ſcriptũ ẽ.Si forte audiã Larpnl⸗ itriù: ne pᷣſciẽtia futuroꝶ: mali uel boni
5* lut liberũ hoĩs mũſtret arbitriũ: ne pᷣſciẽti⸗ &nos icere ch ille præ“
n gt ãt hkc ee digetr aſfe ut liheri ha qa ille uẽtura agnoſcit eccke E nos Rcete ec
in mutabile iaciat ꝙ de rIa ilii facturi:ille nouit futuꝑꝶ qᷓ .
en ſciuit:ſed ꝙ nos propria uoluntate ſumu DD iiii
ei

Liber Pꝛimus. c.iii.

hoĩs nõ timeas eos neqʒ ſermones eoꝝ metuas.qm̃ icreduli ⁊ ſubueſores ſũt tecůꝗ. LxXx.
CSt tu fili hois ñ timeas eos nec a facie eoꝝ foꝛmides.qm̃ iſaniẽt ⁊ ↄgregabũt᷑ ̊ᷣ te i circuitu.
Licet dura ceruice ſint: & corde ĩdomabili. tamẽ mea ſũt fortiora pᷣcepta.nec te putes eẽ decœptũ
ſi mittaris ad eos ꝗ te loquẽtẽ nõ audiãt. Ecce pᷣdico tibi ꝗd ĩſaniãt & cõgregent᷑ aduerſũ te & cir/
cũdẽt te. nullũ tibi effugiũireliquentes. Hoc aũt facient quia ĩcreduli ſt. & dei imperia contẽnẽtes.
CSEt cũ ſcoꝛpionibꝰ habitas. C Qui poſſint ferire.qui arcuato pcutere uulnere & aculeo ſi-
ſtulato. ut eadẽ plaga. & cutẽ aperiat & uenena diffũdat. Vnuſꝗſq; ꝓ moribꝰ ſuis ſortif, uocabnlum
Scribis & phariſeis dr. Generatio uiperaꝑꝶ. Et de herode ꝗ uerſipellis erat. ite & dicite uulpi huic. Et
pſeudo ꝓphetæ in hoc eodẽ ꝓpheta uulpibꝰ cõparãtur? Et nũc corde indomabili. ſcorpiones eſſe
dicũtur. Vñ & in euangelio legimꝰ: Omnes ꝗ ante me uenerũt fuerũt fures & larrones. & nõ audie
rũt eos oues. Et qũo oues pditæ domus iſrahel audierut aduerſarios? Ex quo onñditur eos ꝗ audie
rũt fures & latrones ouiũ uocabulũ pdidiſſe & alia aſſũpſiſſe noĩa: ut nõ q̃ſi oues perierĩt: ſj q̃ſi uipa
uulpes & ſcorpiones. CEt loqueris verba mea ad eos:ſi foꝛte audiãt? timeãt nel geſcant.
CNô ẽë ergo ceſſadũ licet mali ſint ꝗbꝰloꝗmur:ꝗn ſecũdũ apoſtolũ oportune ĩportune uerbũ dei

p̃ᷣdicemꝰ:qa põt fieri ut & durus corrigatur ad molliciẽ: & ꝗ obediẽs ẽ mutata uolũtate nõ audiat.
CMoli eſſe exaſperans:ſicut domus exaſperatrix eſt.
CSemel diximus exaſperationem ſiue irritationem. Ixx. amaritudinem ponere. Quod ergo dicit:
hoc ẽ. Nõ debes eos imitari ad quos corrigẽdos mitteris: ne pctm̃ ſimile: ſimilẽ mœreatur & pœnã
Aperi os tuuʒz:⁊ comede q̃ ego do tibi. CDignü te iqt pᷣbe ſermonibꝰmeis: & cibũ ſuſcipe
ſpũalẽ: ut qũo ĩ euãgelio di ꝗ hẽt aures audiẽdi audiat: & hic dicatur: q hẽt aptũ os ad comedẽdũ.
comedat. Vñ & pſalmiſtæ dñs loꝗtur. Aperi os tuũ: & ĩplebo illd. Et ille rñdit. Os meũ aperui & at
traxi ſpũ;. Et apoſtolꝰpaulꝰꝗ hẽbat ĩ ſe theſauros ſapiæ & ſciæ: & ĩ quo xpᷣs dñs loꝗᷓ bat᷑:ſcribit corĩ
thiis. os meũ aptũ ẽ ad uos o corithii. & de ſaluatore mathe refert. Apiẽs os ſuũ: docebat diſcipłos
CSt uidi:⁊ ecce manus miſſa ad me.
CPro manu miſſa: extẽtã. Ixx. traſtulerũt. Quæ mittitur & extèditur ad eos ꝗq dñi bñficia cõſequun/
tur: cõtrahitur ãt ab his ꝗbus loꝗtur ꝑp ꝓphetã. Nũꝗd abbreuiata & cõtracta manꝰdñi? & ĩ pſalmo
Vt ꝗqd auertis manũ tuã & dexterã tuã:de medio ſinu tuo ĩ finẽ? Deniq; extẽdit ĩ paſſiõe pẽnas ſuas
ſuſcepitq; diſcipulos: & portauit illos ĩ humeris ſuis: & loquutꝰẽ. Tota die expãdi manꝰmeas ad po
ulũ ñ credẽtẽ: ut cõgregaret filios iſrahel ſicut gallina cõgregat pullos ſub alas ſuas:& extẽſiõe ma
nuũ ei: iſrahel ſuperarer amalech. C In qua erat iuolutus liber:æ expãdit illum coꝛam me:
erat ſcriptus intus ⁊ foꝛis ſcripteqʒ erat in eo lamẽtationes:⁊ carmen ⁊ vhe.
CPro ĩuolato libro.Ixx.capitulũ libri trãſtulerũt. In manu dñi ſedẽtis ſup thronũ:qᷓ miſſa ẽ & extẽ
ta. De quo & ĩ pſalmis dicitur. In capitulo libri ſcriptũ ẽ de me: Capitulũ ĩtelligamꝰexordiũ. I ſte li-
ber ĩuolut atq; ſignatus ſcriptuſqʒ ĩtus & foris uel añ & poſt tãtæ difficultatis fuit: ut noullus potue/
rit neq; in cælo neq; ĩ terra neq; ſubtus terrã aperire illuʒ & legere: niſi ſolus leo de tribu iuda: radix
Dauid & ieſſe. Quẽ ioãnes ĩ apochalypſi deuoraſſe ſe dixit. Nõ totũ ſed ĩ capitulo.i.ĩ prĩcipio. Neq;
eniʒ fieri põt ut hũana natura totos libri huiꝰtheſauros deuoret. Et expadit illũ corã ꝓpheta. & legẽ
dũ cognoſcẽdũq; pᷣbuit:ꝗq ĩ eſaia populo nõ credẽti dr eẽ ſignatus.Vſq; hodie enĩ uelamẽ iudæis in
ueteri poſitũ ẽ teſtõ. Scriptuſq; erat ãte & retro:de fuiuris & de pᷣteritis: uel certe foris iĩ hiſtoriæ litte
ra:intus ĩtelligẽtia ſpũali. De qua & pſalmiſta. Oĩs ĩquit gioriæ filiæ regis ab ĩtus. Scriptæq; erãt in
eo tã ĩtus quà foris: lamẽtatiões:& carmẽ: & uhæ. Lamẽtatiões de his ꝗ ad pœnitẽtiã prouocantur.
ſicuu ſamuel & apoſtolus paulus plãgebãt atq; lugebãt ſaul & corinthios:quos ſaluare cupiebãt. car
mẽ ſup his ꝗ dei digni ſũ teſtimonio: & ꝗbus pſalmiſta pᷣcipit: cãtate dño cãticũ nouũ.Porro uhæ
ſup illis ꝗ pœnitus deſperantur: & cũ uenerint ĩ ꝓfundũ peccatorũ cõtẽnũt: CAbP. III.
DOmede volumẽ iſtud ⁊ vadens loquere ſilijs iſrahel. ?
C Niſi ante comederimꝰ apertü uolumẽ: docere nõ poſſumſilios iſrahel. Deniq; & da-
uid poſtquã ipᷣe miſericordiam conſequutus eſt: docebo inquit iniquos uias tuas: & im/
MWꝰ pii ad te conuertentur. CSEt aperui os meũ ⁊ cibauit me volumine illo.
Ego inquit aperui os meum: quia dictum eſt: aperi os tuum & comede. Et aperto ore dñs largitꝰ
ẽE cibos: ut initia uolũtatis ĩ nobis ſint pfectionẽ btitudinis a dio cõſequamur. Nõ cẽ.nuolẽtis neq;
currẽtis: ſed miſerẽtis dei. Attamẽ & uelle & currere: noſtri arbitrii ẽ. Pro aperui ſeptuagita trãſtule“
runt aperuit: ut ſubaudiatur deus: quia ipſe aperuit os prophetæ: & cibauit eum.
WMWAienter tuus comedet:⁊ viſcera tua complebuntur. LXxX.
COs tuum comedet:⁊ uenter tuus implebitur. CPrincipia lectionis & ſimpli⸗
cis hiſtoriæ: eſus uoluminis eſt. Quando uero aſſidua meditatione in memoriæ theſauro librum
domini condiderimus: impletur ſpiritualiter uenter noſter & ſaturantur uiſcera: & habeamus cum
apoſtolo paulo uiſcera miſericordiæ: & ipleatur ille uenter de quo hieremias loquitur. Venter me
us uenter meus ego doleo: & ſenſus cordis mei conturbant me. 8
CEt comedi illud:⁊ factum eſt in oꝛe meo ſicut mel dulce. .
CLoquitur & dauid. Quam dulcia gutturi meo eloquia tua ſup mel on meo. Et alibi. Iudicia dñi
MV . uera:

— H ——ZMũ 5
2ðð ä ðð

nent
ſſo
nun
cileg
ntun
laman
colud
gelar
Et
CcC
en
munt.
debat
Auyfu
CH
nalv⸗
CCo
e Nee
Puune
Utone
does
mond
ſetmor
guen
Itetc
Gican
one
C
eſt
Wd

lem
iniſ
kocd
nan
Mert
icn
Miin
(n
Win
n
t
n

ti
ticnn
dtie f
ieir⸗ lai⸗
Cunntiri
Nrlin,
Mmimehln
tenlhidih
loine
erdnöni
funetgerd
nieüith i
eitnelgtie
Nunevebic

tatenöanit

Nderpo did
Enur Aden
Aabültt
d coneiit
nei enid
daiſihtani
Nedrütle

iitncennn
findinin
löepinu
enera,⸗
Aenehöem
meamme

niheden
ontiitel⸗
mmlu pore⸗
zrinchrndi
inichoe,
igrud
eluniicrun

Giimeit
ne Un

ecupiebil
.onon
b. I

Deiindt
gtuudin
nl,
Cir ugi

voleteneg

u nitue

idiwnd
o tbnn
beumn

Vonn.

chud
ett

Super Eʒechielem.

nera deſiderabilia fuper aurum & lapidem ptæcioſum multum. & dulciora ſuper mel & ſaunm Et

ſanſon fauũ mellis in ore leonis inuenit:& dũs poſt reſurrectionem partem aſſi piſcis comedit. & fa
uum. Et in prouerbiis de ape dr: quãquam hoc hebrea non habeant exemplaria. Vade ad apem. &
diſce qũo operatrix ſit: & opus ſuũ caſtum faciat. cuius laboribus reges & imperiti pro ſanitate abu
tuntur: qd operati ſunt moyſes & prophetæ & euangeliſtæ & apoſtoli. ut quicũq; rex fieret cuiꝰ cor

in manu dei eſt. dulcibus fruatur cibis. Qui uero ſimplex & abſq; ſerpentis aſtucia hẽt in nocentiam

colũbaꝑꝶ ſimplici ſide credat atq; ſaluetur: qa ubiq; inſidiæ ſunt & ſæpe diabolus trãſfigurat ſe in an/
Sn Iucis:melq; diſtilat de labiis mulieris meretricis dulcia repromittens ut uenena interſerat.
Et dixit ad me:Fili hominis vade⸗ ingredere ad domũ iſrahel.z loqueris verba mea ad eos

CCui dicitur uade & ingredere ad domũù iſrahel. oſtenditur non fuiſſe in populo peccatore:licet in

iſdem uideretur ſuper flumen chobar finibus cõmorari. Scriptum eſt enim. Et ego eram in medio
tranſmigrationis. iuxta flumen chobar. Separata enim erat prophetæ conuerſatio. & iniquorũ ofen
debatur aſpectu. Hoc idem faciebat & moyſes procul a caſtris multitudinis figens tabemaculũ. Qd
cuʒ fuiſſet ingreſſus. deſcendebat colũna nubis. & ſtabat ante hoſtium tabernaculi. MB
CNon.n. ad ppłm ꝓfundi ſermõis ? difficilis ligue tu mitteris ad domũ iſrahbel neqʒ ad pplos
multos? ignoti ſermõis quoꝝ ñ poſſis audire ſermont᷑.Et ſi ad illos mitterẽte. ipſi audirẽt te.

CQuoniã illli ad te nolunt uenire. tu perge ad eos. Non.n. habent ſani opus medico. ſed male hab

tes. Neq; potes dicere non poſſum loq ad eos quia linguæ alterius ſunt. & inuicem nobis barbari ſu
mus:nec mutuũ poſſumus audire ſermonẽ. Quid loquar de uno populo?Si ad diuerſas te mitterez
nationes. tñ auctoritas & potentia mea. oẽm difficultateʒ uinceret. A 1; utinam tẽpus inſtaret quo

ad oẽs miſſurus ſum nationes. quo & linguaꝶ daturus ſum grĩas. ut prædicent apoſtoli mei. & totũ

mundũ a diuerſitate linguaꝑꝶ. una fide meo ſubdant iugo. facilius illi audirent q ꝓfundi ſunt altiq;
ſermonis. & nihil hüt de leuitate iudaica. ſed graui & ſolido ingrediũtur pede. & cũ ignotæ ſint li/

guæ. notæ fidei ſunt. Vñ ſeꝗtur. Et ſi ad illos miterẽ te.ipſi audirent te. Deniq; poſtea miſit. & oẽs pa

riter crediderunt. Vnde paulus & barnabas loquuntur ad iudæos. Vobis quidem oportuerat præ-
dicari uerbum dei. ſed quia noluiſtis ſu ſcipere ſermonem. ecce conuertimurad gentes. Et de centu

rione dicitur. Neq; in iſfrahel tantam fidem inneni.

CBomus auũt iſrahel nolũt audire te: qꝛ nolũt audire me. Ois qppe domꝰ iſrabel. attrita fronte
eſt ⁊ duro coꝛde. CNe contiſſteris ait ſi te audire noluerit. Idcirco te nõ audient. qa me
audire contẽnunt. iuxta qd & ſaluator aiebat. Qui uos nõ recipit. me nõ recipit. In qua parte liberuz
monſtratur arbitriũ. & duæ redduntur cauſæ quare nõ audiẽt. Quia puerſæ ĩꝗt ſunt uolũtatis. & at
trita frõte: ſiue ut. lxx. uerterũt cõtẽtioſi ſũt. & ſubauditur: ꝙ ſæpe ad ſal utẽ ꝓuocati noluerũt audire
CEcce dedi faciẽ tnã valentioꝛẽ faciebꝰ eoꝝ.⁊ frontẽ tuã durioꝛẽ frontibus eoꝝ At adamantẽ
⁊ vt ſilicẽ dedi faciẽ tuã. CDomus iſrahel qd attritæ frontis & procacis audaciæ & duro
ſit corde & ſcorpionibus cõparetur: Ildeo dedi tibi uultũ deriſoꝶ & frontẽ quæ nullo pudore ſupe-

retur. Ex quo diſcimus interdũ gf̃æ eſſe dei impudentiæ reſiſtere. & cũ ſocus popoſcerit. frontẽ fron

CEFili hominis omnes ſermones meos quos loquar ad te aſſume in coꝛ tuum. ⁊ anribus andi.
Cſte eſt cibus uoluminis. & hæc ſunt uerba quibus pro diuerſitate audientium. uel lamenta uel car
men. uel uhe. hominibus loquimur. Et tamen notandum ꝙ ante ſermones dei in noſtro corde con

te conterere. Hoc aũt tribuitur.ne nia uerecũdia & humanus pudor pti meſcat inſidias emulorum.

dendi ſunt. audiendiq; & intelligendi diligentius: & ſic ad populum proferendi. .
CAagde ingredere ad domum tranſt migrationmis:ſiue captiuitatem ad ſilios populi tui.
CEt dũs noſter uenit ad populũ iudæoꝑꝶ mittente patre : ut prædicaret captiuis remiſſionẽ: & im-
pleretur in eo ꝙ ſcriptũ eſt: aſcendens in altũ captiuã duxit captiuitatẽ dedit dona hominibus.
CESt aſſumpſit me ſpũs.⁊ audini poſt me vocẽ cõmotionis magne:bñdicta dñi gła de loco ſuo.
Deus de quo ſcriptum eſt. aſſumens manſuetos diñsupſe aſſumit & prophetam qui non erat ĩ car
ne ſed in ſpᷣ. & ambulans in ſpũ carnis opera non implebat. Spiritus enim dei erat in eo. Quamob

rem & terrena conténens rapitur a ſpũ & audit poſt ſe uocem cõmotionis magnæ. præteritorũ ob
liniſcens & in futurũ ſe extendens: ut inimicorum inſidias poſt tergum relinquæret. Tale quid & in

exodo legimus. quando pharao & omnis exercitus eius perſequebatur iſrahel: & angelus in colũ-
na nubis deſeruit priora caſtroꝑꝶ. uenitq; poſt tergũ & tota node ſtetit inter iſrahel & ægyptios. ut
pterritis aduerſariis audiret ifrahel. Bñdicta gloria dñi de loco ſuo. Locus aũt dñi eſt oĩs in qbꝰ ho
ſpiciũ ĩuẽit. Aut certe filius locus eſt patris ſicut & pr locꝰ ẽ filii dicẽte dño ſaluatore. ego ĩ patre. &
pr ĩ me.Hoc idẽ ſignificat & micheas. Ecce dñs egrediet᷑ de loco ſuo.& deſcẽdet ſup excelſa terræ. &
cõmouebuntur montes ſuper eum. & ualles tabeſcent ſicut cera a facie ignis. & ſicut aqua quæ defer
tur in præceps. deſcendente enim domino ſaluatore & proficiſcente de patre. excelſa terræ mõteſq;
commoti ſunt & inferiora uallium liquefacta. Poteſt locus eſſe gloriæ domini & Ilux inacceſſabihs
de qua & apoſtolus loquitur. Qui ſolus habet immortalitatem. & lucem habitat inacceſſibilem: q
præterita iudicia domini animo reuoluimus audimus uocem poſt tergum cõmotionis magnæ: qnñ

fututa corde meditamur. auditur uox de prioribus & ex his quæ ante ſunt.

AIiber pꝛimus.c.iii.

Et vocem alarum aialium percutientiu aꝛ
. õ percutientiũ alteram ad alteraʒ.⁊ vocem rot nentium aialig.
ae⸗ neel magne. Pro eo qd ſubditur. lotts⸗ ſtaun in in
cẽ alaꝶ aialiũ ei magnæ. & audiui uoc- alagꝑe alantium & uocẽ rotaꝶ. addidere. Ixx. & a di a
po uſus bee lenneuge ũ alterã ad alterã. Et reliqua iuxta illud qd in exodo legitur Et niche date is
liab uerius ẽ a iri ocẽ qᷓ ueniebat poſt tergũ audierit propheta. q auũt ante ſe erat nidcrii.5 3 gie
rdiximn . . an äru⸗ vorc itellakiiſs quã uiſam ta alaꝶ pcutiẽtiũ ſe mutuo quã rotaꝑꝶ: der engs
Spiritns od e onis magnæ: quæ dei ira ſuper iſrahel populum uenturam eſſe mothtt b 1
CEt ſt Piritns elehaunt mer! san vabij awumon in indignatione ſpũs mei. tapat⸗
Poſtqꝗᷓ eleu⸗ i eſt & aſt . blimis in impetu ſpiritus mei. e.
TeDiriteimelligengimaig aſſumptus ab eo. tunc in indignatiũe & iirudine pin ſui abiit:
Feizauurinmeliicenimcanathonz denc stgrdrer sbmomaweentansen blinis ſlo
hois intelii “ erein. ies ire quo anñs imperabat. Spum aũt eius non ſpũm ſcũm: ſed lm
fertutcs D Kern e quo in multis locis di. Et in Eſaia. De nocte cõſurgit ſpús me ad te der bum
q; ꝓpheta nõ ut ꝗdã eſtimãt ĩ ſpũ.ſed ĩ ipſo corpe:qd & de abacuc.iĩuxta theodorioin n

CAanus enim domini erat mecum confoꝛtans me. Et veni ad tranſmigrationem ad aceruuʒ

ibi ſeptem diebus merens in medio eoꝛum. LXX
=- * 4
Eineh en ſane: me ſtis⸗⸗ intraui ad captiuitatem ſublimis.? circuiui habitan
Pro eo ꝙ nos uertimus elen erant ibi:⁊ ſedi ibi.vij.diebus conuerſans in medio eoꝛum
A ica Relabibch. xx.r did oee frugũ. aquila.ſimachus. & theodotio ipſa uerba oſuere
onere lector . er. ranſr erũt ſublimis & circuiui. melius eſſe credentes aliꝗd dicct
menta uel ordea con greßantutts Boſtſam Pent Sõ thel abib ſignificare qñ nonaliu
eee e ruI: lame & pem ꝗ terantur in area ſpẽ j
GRascnn drtat 6. iranel Pafi & tenuis qui habitabat in nipis chobar futninis A ur eern
ſortans eumut poſſit no . 61 ici populi promittebat. Manus autem dni fit ſuper prophetam .
ſatur inter eos gens cunet becrletori accipere docere. Quocd dicit ſeptemq; prius diebus ber⸗
. reraturzn mediosdrn 2 gererent.ut poſtea ſciret quæ poſtea corriperet. Mœret aute uer,
Perneochnos meci orumn. dens ſcelera & iuſtam deo pro peccatorum iniquitate kenten iue
mitſtuptrem propherz int rens: & in hebreo ſcriptum eſt maſmim thedotio tranſtulit adm “
hebrei aremMan nerninatn timatul. ctren is erpiid. Kor HH ucro ſecunda eanio au⸗,
ſe quidem ſe in medio captiuorum. ſed ab eis ſeparatum deſt quieſeent ſeorſtum poſitusiut fuiſ-

nouarum frugum ad eos qni habitabant iuxta flumen chobar.⁊ ſedi vbi illi ſedebant.⁊ manſi

Cum antem pertranſiſſent ſeptem dies.ſactum eſt verbum dñi ad me dicẽs: Fili hois.ſpecu

latoꝛem dedite domui Aſrahel:⁊ audi .
iarert ahel: ? audies de oꝛe meo verbum:⁊ a labis eis
1 . E 57 55 ⁊ annunciab .
CQui ſpeculator futurus ẽ & dei uerba populo narraturus.multo tpe debet ueltste & dolere ad

4 6 2 igeaiihahee eorum in conſcientia quæ in aliis correpturus eſt.
piũ moꝛte moꝛieris non annunciaueris ei neq; loquutꝰ fueris vt reuertat᷑ a

a a. arafe ins in iniquitate ſua moꝛietur: ſanguinem autẽ eius de manu
piag ipſe quidem in iniqui ciaueris impio ⁊ ille non fuerit conuerſus ab iniquitate ⁊ a vi dn
W0 iann deri minitate ſi moꝛietintn autem animam tuam liberabis. a vis ina r.
õ iqui.ut. Ilxx. tranſtulerunt. Vnus qui nihil aud
ietate moritur cni . ese it a ſpeculatore & i
giee recontelnne Ensuis de ſpeculatoris quæritur manibus. Alter clpeculatur i ſua im-
telligimus ideo domin 20urio mmoritunitn umtaxat: ut ſpecularor a culpa alienus ſit Ex dim 5
pis . aiuat. Cõmin inum impio comminari & dicere monte morieris, ut auertatur a ui Han 1
Hie lec en jLon e utis enim non in homines. ſed in peccata eſt. Nec in eos qui connerun nam⸗
Vi e delanuel pppigticia agnüq; iſerinen eſt dei tacere ſermones.ob triplics caaſan.
NEE— n⸗ igriciã. uel propter adulationem. Vñ & Eſaias. Vh inanui —
. 4 5 . * „ 2 .L1. 2 .
qa tacui. Quodqʒ ſequitur, tu aut aĩam tuam liberaſti illud apoſtolicum Onat, Sie min biaſen.
I

daãnum patietur. ipſe aùt ſaluus erit. ſic tamen quaſi per ignem: Vt probet utrum ſpeculator extern*

a cauſa ſit mortis eius qui periit an teus. O iſtri .
AAerſins teus. Opus enim magiſtri ſalus diſcipuli eſt.
C. Sea ſ canheln fuſtus⸗ iuſtitia ſua fecerit iniquitatẽ:ponam offendicnlu coꝛam eo. Ipſ⸗
ocir ſanguine vero eins 4 i ei.in peccato ſuo moꝛiet᷑:⁊ non erunt in memoꝛia iuſtitie eins ple
inſtus ? ülle non peccau e mann tua requiram. Sin antem tu annunciaueris iuſto vt nõ rru
Qeient moios . r⸗ nerit vinens viuet qꝛ annunciaſti ei.⁊ tu animam tuam liberaſti opeccet
uit in neqcia.ſic duo iulti ſant undc mus. un cnon audiuit & periit alteæ qui audiuit & pe
tentiam ſaluauit aĩam ſuam. dN en t oſh kutan⸗ annrels⸗ Rancuut. r conuerſus j ni
cotmietti. 5 . Otanduq; ꝙ po & ſi habuerit magi j0
. Hõ aem n nn mdigent aſſiduo præceptore: ne laſſus ab optinic. utn acinelion
Rchu⸗ necentin quus ſi conuerſus non fuerit.in impietate & iniquitate ſi at Pe/
uſtus aũt ſi ſecerit impietatem atq; peccatũ non ſtatim moritur ſed ponitur Ooffkadicuſtun cora 3
fſiue tormentũ

uetotne
litet
muilol
uCovven
igniutsl
ibuopy⸗
eutmuiuete
CEltacn
CQoie
ſocunlg⸗
Adeosgoi
ſelas
ſedina⸗
ini⸗/A
ommincte
onpunkit
Nmrbos
Wdmgin
Cbneri⸗
Cainnan
cnetenide
innevis
untamen.
Cnebuurg
Cotaaun
chüuotum
CCucdi
etedita
CSeantem
eun Ju
tue ted
ſceir⸗
Oblidion
linunci⸗
CEttu
famarll
quia do
nonegt⸗
Patituru
chaldeor
Rlehiepr
Dherrpali
ſioneſte
Geonmcon
ſuenther
Geen
guchlean
Ellud
bnnnge
iadpor
Manorn
ndi⸗
Cnuinii
iho 1
ltoirn .

gulane

lnceuri
ni lein
darennn
Mt,enan

übebian
nan,
b doluen
cetequam
änonafeu
Piigvan
muürilcen
eumc
Vcedue,
Mtezſue
Lennun,
ltadriun
itoen
nu⸗

leispren
e⸗
Kikees.

mnenent
emmun
aülu

inain
nunciat
Ervoin
ialaim
tunnutzu
ibimiao⸗
een

N
sgin
aet

ſen
Ao
Aeloi
mhre
nonitnl
lil
mii

zechie lI.

ſiue tormentum: & ut theodotio dixit infirmitas. ut torquæatur & planam uiam non inuenĩat & in
telligat ſe languidum. De quibus & apoſtolus dicit. Ideo infirmantur multi apud uos. & dormiunt
multi. Prodeſt enim iuſto intelligere delictum ſuum conſcientiæq; tormentum. & dicere cũ pſalmi
ſta. Conuerſus ſum in erumna mea. dum mihi infigitur ſpina. Et quomodo impio non ſunt obuiæ
iniquitates ſi auertatur a uia ſua impia & uiuat.ſic iuſto non proſunt antiquæ iuſtitiæ. ſi nouis facino
ribus opprimatur. Quod autem intaulit ipſe morietnr quia non annunciaſti ei. ſubauditur potuiſſe
eum uiuere ſi ſpeculator magiſterq; docuiſſet.
CESt facta eſt ibi ſupꝑ me manꝰ dñni.⁊ dixit ad me:Surgẽs egredere in capũ ⁊ ibi loquar tecum.
CQuod ex hebreo tranſtulimus ibi. & in. lxx. non habetur.ſignificanter poſitum eſt. nec dubiũ quẽ
locum ſigniſicat.Supra enim legimus.& ueni ad tranſmigrationem ad aceruum nouaram fruguz
ad eos qui habitabant iuxta fluuium chobar. Recteq; ei qui dixerat ſedi. iubetur ut ſurgat. Et quia in
greſſus faerat ad traſmigrationem. audit egredere non in confragoſas ualles non in præruptas ru/
pes.ſed in campi latitudinem. quæ poſſit capere gloriam domini. Vnde & corynthiis dicitur. Dila-
tamini. Quando ingreditur ad captiuos de quibus dictum eſt ꝙ inſaniant & perſequãtur eum.forti
manu indiget ut poſſit reſiſtere. & furorem perſequentium ſuſtinere. Quando autem ingreditur in
campum. Bit quidem ſuper eum manas domini. quia abſq; illius adiutorio exire nõ poterat. ſed nõ
additur fortis. Ad uidendam enim gloriam dei non ad pugnandum egreditur. Et hoc animaduer-
tendum ꝙ in medio captiuorum ſedentium. ipſe ſedens propheta gloriam domini non uiderit.

CEt ſurrexi ? egreſſus ſum in campum ⁊ ecce ibi gloria domini ſtabat quaſi gloꝛia quam vidi

iuxta fluuium chobar. lubente domino ingreditur & iubente egreditur ſedetq;
cum ſedentibus quia ſtantem illum numerus captiuorum audire non poterat. Egreſſuſq; in cam pi
latitudinẽ uidit ſtantem gloriam domini quam prius uiderat ambulantem & eleuantem ſe & inter
dum ſtantem. Quia iuxta fluuium ſæculi huius chobar qui interprætari poteſt grauiſſimus gloria
cernebatur: qd ſigniſicat omnem mundi huius gloriam præterfluere: & gradum ſtabilem non habe
re. Gloria autem domini ſtans & perſeuerans cum ſtante propheta uidetur in campo. quæ in medio
captiuorum nec ſtare poterat nec uideri.

CEt cecidi in faciem meam: ingreſſus eſt in me ſpũs ⁊ ſtatuit me ſuper pedes meos.e locut⸗

eſt ⁊ dixit.ad me. Ingredere ⁊ includere in medio domas tue.

Stantem gloriam dñi ferre non ſuſtinens cecidit in faciem ſuã. ut ab ingrediente in eum ſpu leua

retur. Qui ſpũs ſtatuit eũ ſuper pedes ſuos. & loquutus eſt dicens. Intra & includere in medio domꝰ
tuæ. Et eſt ſenſus. Quia corroboratus es aſpectu dñicæ maieſtatis nullũ timeas. nec aliquẽ pertime/
ſcas. ſed reuertere in domũ tuam. uel ad neceſſitates corporis ut quidã putant. uel in ſignum futuræ
obſidionis. Et quomodo Eſaias diſcalciatus & nudus trium annoꝶ captiuitatẽ & nuditatem popu
lIi nunciauit. ita & tu clauſus domo opere ipſo propheta uicinam obſidionem urbis Hieruſalem.

CEt tu ſili hois.ecce data ſunt ſuper te vincula ⁊ ligabunt te eis.⁊ non egredieris de medio eo

rum:⁊ linguam tuam adherere faciam palato vel guturi tuo.z eris mutus nec vt vir obiurgꝗs.
quia domus exaſperans eſt. Quod in domo clauditur. ꝙ uinculis alligarur. ꝙ
non egreditur ad eos inter quos habitat ſed inter multitudinem captiuorum ſolitudinem carceris
patitur ut ſupradixi obſidionis indicium eſt. Quod clauſa hieruſalem atq; circundata ab exercitu
chaldæorum nullum habitantium foras exire permittet. Hæc eſt olla de qua Hieremias loquitur: &
ipſe hic propheta in conſequentibus in qua carnes populi conſumuntur. Quod autem lingua pro-
phetæ palato uel gutturi cohæret: & mutus effectus auctoritatem non habet increpantis. cauſa per/
ſpicua eſt.quia inquit domus exaſperans eſt. Et eſt ſenſus. Tãtæ ſunt amaritudines & tantæ adisrſus
deum contentiones. ut obiurgantem non mereantur audire. Ex quo perſpicuum eſt ubi muluirudo
fuerit peccatorum. indignos eſſe peccantes qui a domino corrigantur.

Cum autem locutus fuero tibi aperiam os tuum ? dices ad eos. Hec dicit dominus deus:

audit audiat ⁊ qui quieſcit quieſcat. quia domus cxaſperans eſt.
CIIlud ꝙ in eccleſiaſte legimus tps tacendi & tempus loquendi. etiã in ſermone prophetico cõpro
batur.ꝙ eiuſdẽ ſit ſapientiæ & tacere & loqui pro tpe: & dare cõſeruis in tpe ſuo cibaria. Vnde & Eſa

ias ad populum non credentẽ. Tacui. nunqd ſiemper tacebo: dicit dns? Qui igitur ob multitudineʒ

peccatorum diu clauſum os tenuit. quia uidit aliquos poſſe conuerti de quibus dictum eſt: qui au/

* dit audiat. & qui a malis quieſcit quieſcat & deſinat: idcirco aperto ore & non propria uoluntate: ſed

domini iuſſione loquitur ad populum. Id aũt ꝙ nos poſuimus qui audit audiat. & qui quieſcit quie
ſcat pro quo.Ixx.interprætati ſunt qui audit audiat: & qui incredulus eſt incredulus ſit: ſeda aquilæ
editio ita trãſtulit. Qui audit audietur: & qui relinquir relinquætur. Et eſt ſenſus. Qui habet dabitur
ei.qui autem non habet etiam id qd uidetur habere auferetur ab eo.
CCAPITVLVM: IIII.
¶T tu fſili hominis ſume tibi laterem ⁊ pones eum coꝛam te.⁊ deſcribes in eo cinitatem
Baieruſalem ⁊ oꝛdinabis aduerſus eam obſidionem ⁊ ediſicabis munitiões ⁊ compoꝛ
Mtabis aggerem. ⁊? dabis contra eam caſtra:⁊ pones arietes in giro.

. 2 ꝛzꝛim U 8. c.iiii.

CSicut prius diximus intra & includere in medio domus tuæ. & ecce data ſunt ſuper te uincula & li Prun
gabunt te & non egredieris typum eſſe prophetam futuræ obſidionis urbis Hieruſalem.ita nüc geo Pchuisn
metrica iubetur in latere arte deſcribere. ipſumq; poni in conſpectu prophetæ. ut poſtquam deſcrip- gan
ſerit in puluere Hieruſalem: omnem aduerſum eam pingat obſidionem. adumbrans munitiones & lmnüd
comportatos aggeres. & coronam uallantis exercitus. & Arietes iĩ circuitu. per quæ oĩa urbes capi ſo icoh
lent. Munitiones dicuntur quibus urbs clauditur: ne quis obſeſſorum poſſit effugere. comportati ag buQo⸗
geres quibus uallũ foſſæq; cõplẽtur. Caſtra militum cuſtodiæ per circuitũ. Arietes ꝗbus muroꝑꝶ fun 2
damenta quatiuntur & lapidum iunctura diſſoluitur. Hoc aũt dicitur. ut ſignificetur urbis Hieruſalẽ ncpese
ſub ſedechia rege uicina captiuitas.cuius anno. xi. & tex & ciuitas capta eſt. Pro latere qui græce dici belauos,
tur genere fœminino ſymachus manifeſtius interprætatus eſt quẽ nos later- retospin
culum & abacum appellare poſumus.In cuius puluere ſolent geometræ i. lineas radioſq; Nictick.
deſcribere. Ex quo quidam nolunt non abſurdum eſſe etiam haius doctrinæ habere ſcientiam: illa pusklien
exempia replicantes ꝙ Ieſus ſilius nauæ exploratores miſerit qui terram deſcriberent. quæ propfie cgacſe
uocatur geometrica: Et angelus in zacharia habuerit funiculum geometricum ad Hieruſalem meti la ſubu⸗
endam. Et ꝙ nunc iubetur propheta Hieruſalem in puluere deſcnibere: quæ apud eos proprie appel getubuin
Ilatur Poſſumus laterem & in ſugillationem iſtahelis accipere. ꝙ in luto & latere ſer- Nuurtbit
nierit pharaoni. Siue ut urbs quam putabant eſie firmam ½ inexpugnabilem fragiliſſimo lateri cõ/ eſtapp
paretur. qui ad tactum aquæ ilico ſoluitur.ut de qua prius dictũ eſt. nunquid petra duriſſima uel de/ ipe
ſerti mons eſt filiæ ſyon. uertatur in laterẽ qui inundatione babylonia corrumpatur. iuxta illud ꝙ botoren
ſcriptum eſt. Propterea adducet dominus ſuper uos aquas multas & fortes. regem aſſyriorum⸗ piiuutk
CEt tu ſume tibi ſartaginem ferream.⁊ pones eam murum ferreum inter ie ⁊ inter cimtatem Inorcee
2 obſirmnabis faciem tuã ad eam.⁊ erit in obſidionc:⁊ circundabis eam. Signũ domni ifrahel ẽ. ;n
CQuod ſupradiximus & ipſum prophetam & deſcriptionem lateris munitionibus aggere arieti- lnckinp
buſq; circundanti in ſignum præcedere obſidendæ Hieruſalem. hoc nũc maniſeſtius dixit poſt mul ligento
ta quæ media ſunt. Signum eſt domui iſrahel. Sartago ferrea quæ inftar muri inter prophetã & ur- ſenmnic
bem ponitur. grandem iram demonſtrat dei: quæ nullis præcibus fatigetur. nec flectatur ad miſeri- biuioann
cordiam. Sicut.n. omnia metalla ferrum domat nihilq; eo durius eſt. ſic incredibilia ſcelera Hieruſa otanne
lem deum natura mollem. ſuo uicio fecerunt eſſe duriſſimum. Sartago quoq; dicitur medius inter Uum
populũ & deum murus oppoſius. ut ondat oëm multitudinẽ in breui eſſe frangendam: redigen/ muchue
damq; ad nihili. Offirmatio aüt uultus contra urbem ſeueritatis indicium eſt iaxta illud quod alhbi io
ſcriptum legimus⸗Facies dii ſuper facientes mala. ut diſperdat de terra memoriam eorfum. HWK
CSESt tu vormus ſuper latus tuum ſiniſtruz.? pones iniquitates domus ſrahel ſuper eum. nu –
mwero dierum in quibus doꝛmies ſuꝑ illud.æ aſſumes iniquirates eoꝛum. Ego antem dedi tibi Poppun
amos iniqtaus eorum numero dierum trecentos 2 nonaginta dies. 7 poꝛtabis iniquitates do/ dde
mus Iſrahel. Et cum compleueris hec. doꝛmies ſuper latus tuum dextrum ſecũdo.⁊ aſſumes “
iniquitatem domus inda. xl: diebus. Oiem pꝛo anno. diem inquam pꝛo anno dedi tibi. dl
WQuætimus qui ſint anni. cccxc. qui pro diebus rotidẽ ſupputẽtur. ꝗbus in ſiniſtro latere propheta hr
dormierit uinctus atq; conſtrictus. ita ut in latus ſe alterum non moueret. captiuitatem & milerias e
x. tribuum ideſt iſrahelis oſtendens. Et qui alii.xl. anni quibus pro iuda & iniquitatibus eius in dex Sn
tro iacuerit latere. ſiue ut narrat ſancta ſcriptura dormierit. De ifrahel hoc dicendũ eſt ꝙ ſub rege fa- 4 lthht
ceæ filio romeliæ. qui undeuiceſimus regnauit in ifrahel annis. xx. uenit theglat falaſar rex alr & /
cœpit & habel domũ maacham & ianoe & cædes. aſſor & galaad uniuerſam terram neptaliʒ Nreet
& trauſtulit eos in aſſyrios. Poſt quẽ regnauit in iſrahel Oſeæ filius hela annis nouem. Captuſq; eſt n
VMc

cum oĩ ſamaria a ſalmanaſar rege aſſyrioꝶ & tranſlatus in elã & abor fluuius goram in ciuitatibus d
mœdorum. Sexto autem Ezechiæ regis anno ut ſancta regũ narrat hiſtoria. captus eſt Oſeæ. A quo Gfcimn

ſi per ordineʒ ſupputemus quot annis iſrahel fuerit in anguſtia & iugo præſſus captiuitatis. ſic inue lnhumn
nire potenmus. A ſexto anno uſq; ad.xx. annum tot. n. ezechias regnauit annis ſupputantut annia⸗ fpeen
xxiiii. Cui ſucceſſit manaſes. regnauitq; annis. lv. Poſt hunc amon regnauit annis duobus. Poſt quẽ kctnci
Ioſias annis. xxx. & duobus. Cui ſucceſſit Ioachim qui & heliachim cognominatus eſt: & regnauit ſigpro
annis.xi. Poſtquem Ioachim cognomento Iechonias. qui ſtatim ductus eſt in captiuitatem. regna- r Nonſ
uitq; pro eo ſedechias annis. xi. ſub quo capta eſt hieruſalem templũq; deſtructum. Fiunt itaq; a pri/- Uũburion
ma captiuitate iſrahel quæ facta eſt ſub rege faceæ uſq; ad. xi. annum ſedechiæ quo templum de- *° denenei
ſolatum eſt.anni.clxiiii. A ſecunda quando captus eſt Oſeæ & omnis ſubuerſa ſamatia anni. cxxxy. idog
Fueruntq; deſolationis templi anni ſeptuaginta. CQui additi primæ captiuitati. faciunt annos. cc e!
xxx. & quattuor. In ſæcundo enim darii regis perſarum anno templum extructum eſt a zorobabel ſi Cetnſt
lio Salathiel. & Ieſu filio Ioſedech. prophetantibus aggeo & zacharia: qui regnauit annis triginta- kſites
ſex unoq; ſublato adducuntur anni eius. xxxv. Poſtquem regnauit xverſes nlius darii. annis. xx. weone
Poſtquem arcabanus menſibus. vii. Et xerſes qui cognominabatur maraſet annis quadraginta. ſplone
Poſtquẽ xerſes menſibus duobus.& ſogdainꝰ menſibus.vii. Cui ſucceſſit darius cognomẽto notus W
ꝗ regnauit annis.x: &.viii.Poſtquẽ artaxerſes cognomẽto memordarii & pariſatidis filius regnauit QCr

annis. xl.

Uialn
nhi
nitone
ciſ
N
bnungin
Nütüenl
ugncecic
wenorlre,
nen udn
Rtimtiſt
Ade
llennei
opi

S= =£

nape
lerete⸗
no eeri oᷣ
lmbelce⸗
mailud,
lolum
Pehuntaten
niiſtabdle
gene mien
mdoknl
Dbnidn
Alnibt⸗
Aeubend
necligidte
nieclpen/
grodalbi
In.
tun
mdrcithi
ns N,
e Cnes
e en
na miens
meinut
plbnu
Eer aul
Neptali
Ptuſget
cuitanibu
ler. A
aiis ſeine
tanmtan
olqre
Lupeuit
rengl

ting40

lun

.

iU.⁵,
Moo
babelt
uigin
Pnis .
dugin⸗
ero
j nun

Super Eʒechielem.

annis. xl. qui ab hebreis aſſuerꝰ appellatur: ſub quo mardocheĩ & heſter narratur hiſtoria qũ omnis
populus iudæorum de mortis periculo liberatus. recepit priſtinã libertatẽ. Fiutq; a ſcdo anno darii
uſq; ad extremũ aſſueri. anni.clv. mẽſes.iiii. Qui additi ſu pioribus annis. ccxxxiiii. faciũt annos. cec
Ixxxviiii. & menſes.iiii. Dextri aũt lateris dormitio.i. annorum. xl. facile ſupputatur. Poſt heliachin
en.qui cognominatus eſt ioachim. regnauit filius eius Ioachim cognomẽto lIechonias. mẽſibus tii
bus. Quo regnante aſcenderũt ſerui Nabuchodonoſor regis babylonis. ad ciuitatẽ. Cum ſerui eius
oppugnarent eã. Et egreſſus eſt Ioachim rex iuda ad regẽ babylonis ipſe & mater eius & ſerui eiꝰ &
principes eius. & eunuchi eius. & ſuſcepit eũ rex babylonis anno. viii. regni ſui. & protulit inde oẽs
theſauros domus dñi & theſauros domus regiæ. & poſt paululũ & tranſtulit oẽm Hieruſalẽ & uni-
uerſos principes. & oẽs fortes exercitus decem milia in captiuitatẽ. & oẽm artificẽ & ſutorẽ. nihilq;
relictũ eſt. exceptis paupibus populi terræ. Quo capto cũ infinita populi multitudine & cunctis opi
bus Hieruſalem regnauit ſedechias annis. xi. ſub quo capta urbs tẽplũq; deſtructũ eſt. Cuiꝰ ſolitudo
uſq; ad ſcdm darii annũ permanſit annis.Ixx. Triceſimo auũt deſolatiõis tẽpli anno cirus regnanit in
pſis. ſubuerſo Aſtiage rege mœdoꝶ. Qui iuxta prophetiã Eſaiæ: quinquaginta ſerme hoĩum milia
de tribu iuda remiſit in Hieruſalẽ. & uaſa tẽpli qᷓ Nabuchodonoſor aſportauerat & cætera ꝗᷓ eſdræ
narrat hiſtoria. Sicut igt in iſrahel hoc eſt decẽ tribubus a faceæ rege iſrahel ſub quo ſalmanaſar iſra
helitici populi multa uaſtauit uſq; ad. xl. annũ aſſueri ſupputamus annos. cccxc. qñ uniuerſi iudaici
populi perſequutio mitigata eſt: ſic a ptimo anno Iechoniæ qn magna pars hieruſalẽ tranſlata ẽ in
babylonẽ uſq ad primuʒ cyri regis perſarũ annum ſupputantur anni. xl. ſub quo iudæoꝶ laxata ca
ptiuitas eſt. & libertas populo reddita. Quidam. cccxc. annos iſrahelis. &.xl. iudeæ iungentes. faciũt
annos. ccccxxx. & uolunt eos impleri a baptiſmate ſaluatoris uſq; ad conſumationem mundi. Alii
uero'& maxime iudæi. a ſecundo anno Veſpaſiani qñ Hieruſalem a romanis capta templũq; ſubuer
ſum eſt. ſupputari uolunt in tribulatione & anguſtia & captiuitatis iugo populi conſtituti annos q̃⸗
dringentos. xxx. & ſic redire populum ad priſtinum ſtatum. ut qũo fili iſrahel qᷓdringentis. xxx. ãnis
fuerunt in ægypto ſic:& in eodẽ numero finiatur extrema captiuitas: Scriptumq; eſſe in exodo. Ha-
bitatio autem iſrahel qua habitauerunt in terra ægypti anni quadringenti. xxx. Et iterum. Factum ẽ
poſt annos.ccccxxx.egreſſus eſt omnis exerci tus dñi nocte.Satiſq; miror cur uulgata exemplaria cẽ
tum nonaginta annos habeant. & in quibuſdam ſcriptum ſit. cl. cũ perſpicue & hebraicũ & aquila
ſymachuſq; & theodotio. cccxc. annos teneant. & apud ipſos.lxx. qui tamẽ non ſunt ſcriptorum ui/
tio deprauati idem numerus reperiatur. Difficilimam quæſtionem & ne dicam ſuperbe a nullo ex-
lanatam non tam noſtri ſcientia quam dñi gratia expoſuiſſe nos credimus. impleto illo ꝙ ipſe pol
licitus eſt. Quærite & inuenietis petite & accipietis pulſate & aperietur uobis. Qui autem uoluerit
ſupputare a prima captiuitare quæ facta eſt ſub manu ſilio gaddi rege iſrahel. qui regnauit in ſama-
ria annis. x. quando uenit phul rex aſſyriorum in terra iſrahel: & mille talenta accepit argenti & poſt
eum alios duos annos faceæ quos regnauit ĩ iſrahel inueniet. xxviii. anno regis aſſueri compleri. ccce
xc. annos quãdo heſter ſecturhiſtor. Quoc & credibilius eſt: Neq; enim finito imperio aſſueri.ſed
adhuc regnante eo. iſrahel iugum grauiſſime ſeruitutis abiecit.
Et ad obſidionem hieruſalem conuertes faciem tuam ⁊ bꝛachium tuum erit extentum ? pꝛo/
phetabis aduerſum cam. LXX. ͥèèͤ

¶Et ad concluſionẽ hieruſalẽ parabis faciẽ tuã.⁊ bꝛachiũ tuũ roboꝛabis.⁊ ꝓphetabis ſuꝑ eã.

Præparatione uultus opus eſt ac robore & confirmatione extenti brachii atq; nudati. ut non ſo-

lum uoce ſed & geſtu & habitu prophetantis. urbs obſidio demonſtretur. „ „
¶ Ecce circundedite vinculis ⁊ non te connertes de latere tuo in latus alteꝝ donec cõpleas dies

obſidionis vel concluſionis tue. C Siniſtraæ ptis. quia ſine templo in noticia dei fuerãt
in ſamaria delegantur iſraheli. dextræ uiduæ: in qua dei cultus & religio. Et notandum ꝙ in altero
ſit pœna peccãtium. in altero uirtutis exercitatio. Nec conuertit ſe de altero in alterum latuseut nul
la cruciatuum requies indicetur. donec impleatur ſupradictorum dierum perfecta concluſio. Quod
dies prophetæ: hoc annus eſt pacientibus. Et quos annos putabat laban. lacob erant quaſi pauci di/
es. Non ſolum autem in ſuppliciis uanetas eſt pro diuerſitate meritorum.ſed in bonorum quoq; re
tributione agni in dextera. & edi ſtant in ſiniſtra. Vnde & in alio loco ſcriptum eſt. Cor ſapientis in
dextera eius.cor aũt ſtulti in ſiniſtra. Alia ſunt dñi uincula ꝗbus ligamur in ſalutẽ.alia diaboli ꝗqbus
decẽ & octo annis ligauerat mulierẽ in euãgelio. Vñ & funibus peccatoꝶ ſuoꝶ unuſqſqʒ cõſtuingi

tur, Quæ ſoluit dñs per typũ lazari ſuſcitati. qui faſceolis & inſtitis uinctus iacuerat in ſepulchro.

CEt tu ſume tibi frumentũ ?⁊ oꝛdeũ ⁊ fabam⸗ lentẽ z milium ⁊ viciã.⁊ mittes ea in vas vnum.

2 facies tibi panes numero dierũ quibus doꝛmies ſuper latus tuũ. Trecentis ? nonaginta die⸗
bus comedes illud:Cibus aũt tuus quo veſceris.erit in pondere.xx.ſtateres in die a tpe vſqʒ ad
tps comedes illud.⁊ aquã in mẽſura bibes ſextã partẽ hin. A tẽpoꝛe vſqʒ ad tẽpus bibes illud.?
quaſi ſubcinericiũ comedes illud:⁊ ſtercoꝛe humano operies illad in oculis eoꝛum.
Quam nos uiciã interprætati ſumus. pro quo in hebreo di chaſamin. xx. theodotioqʒ poſuerũt
quã alii auenam alii ſigalã putant, Aquilæ autem prima editio & ſymachus ſiue

Liber pꝛimus. c.iiii.

interprætati ſunt. Quas nos uel far. uel gentili italiæ pãnoniæqʒ ſermone ſpicam ſpeltâq; dicimus

In uas quoq;.lxx. addidere fictili. lubetur aũt propheta famem futurã & inopiã populi iſrahel ope
demerſttais,Sicuturin reꝶ oĩum penuria nõ quærũtur ciboꝶ diuerſitates & deliciæ: ſed qũo uen/
ter impleatur.ſic nunc propheta frumentũ & ordeũ.fabã lentẽ & milium auenãq; mittit in unũ uas
ſacitq;.cccxc.panes quos per ſingulos dies comedat. Qui panes hñt uicenos ſiclos.y . ſtateres. Siclus
aũt. i. ſtater hẽt dragmas quattuor. Dragmæ at octo latinã uncià faciunt. ita ut unus panis decẽ un
cias hẽre dicatur. Quo trahitur magis aia quã ſuſtentatur. ſterilitatẽ cibi aquæ auget ſterilitas. Sextã
.n. ptẽ mẽſuræ hebraicæ ꝗᷓ appellatur hin iubet᷑ p ſingulos dies bibere: Porro hĩ duos chois atticos
facit. Quos nos appellare poſſumus duos ſextarios italicos.ita ut hĩ mẽſura ſit iudaici ſextarii niiq;
caſttenſis. cuiꝰ ſexta ps facit tertiã ptẽ ſextarii italici. Quibꝰ& potꝰ iuxta inclitũ oratorẽ ñ uires tribu
it. ſed mortẽ ꝓhibet. Qd aũt dicit a tpe uſq; ad tps comedes uel bibes illud a ueſpere uſq; ad ueſperã
ſigniſicat.licet quidã male ab anno uſq; ad annũ intelligi putent. Ipſiq; panes inſtar ordeacii panis
ſubcinericii fiant. Diciturq; ei ut humano ſtercore operiat eos nõ ignorantibus his ꝗ comeſſuri ſũt:
ſolet ꝗppe in ſcithia miſerias tẽperare.ſed uidentibus & in oculis eoꝑꝶ ut ante aſpectus horrorẽ quã
guſtus nauſiã ſuſtineat. Notandũ quoq; ꝙ iuxta numeꝑꝶ dierum ſiniſtri lateris. cccxc. ſubcinericii pa
nesaubeantur fieri & p ſingulos dies comedi. & de. xl. dieꝶ dextri lateris panibus oino taceatur. ut

occulte ſancta ſcriptura inſinuet nõ eandẽ pcenã populi peccatoris ſi tñ notitiã habeat dei: & eius
a religione ueri dei diſceſſerit. Poſſumus aut & hoc dicere iuxta intelligentiam ſpũalem ꝙ iudaicus

populus poſt offenſã dei uſq; hodie ſubcineritios panes comedat: mixtos frumento ordeo. faba. lẽ
te: milio & auena. Quoꝶ alter hoĩium. alter iumentoꝶ cibus eſt. In eo ꝙ uidẽtur in unũ deũ credere
habent aliqd & frumenti. Qc aut filium negant. ordeo iumentoꝝꝶ paſcuntur & fabis. ꝗbus come/
dentiũ uenter inflatur. & mens opprimi dicitur. in tantum ut pitagoreis quoqʒ cibus deteſtabilis
ſit. Propter lentem Eſau primogenita perdidit. Milium ruſticorum & agreſtium & altilium cibus ẽ
auena ſiue uicia & holera bruta paſcuntur animalia. Quod autem ſcribitur iuxta. Ixx. helias fugiens
Hiezabel inueniſſe panem ſubcinericium perſequutionis & pœnuriæ ſignum eſt. Vnde
& a coruis paſcitur: ut quia cibum non inuenerat in iſrahel.nationum quæ immundæ erant paſce/
retur alimentis. Lex quoq; ipſa quam legunt & non intelligunt ſubcinericius panis eſt. & apertus
humano ſtercore. Quamobrem & Paulus apoſtolus lucra legis & priſtinarum cerimoniarum obſer
uantiam: dicit ſe habuiſſe ſicut ſtercora ut chriſtum lucrifaceret.
CEt dixit dnñjs. Sic comedent filij iſrahel panẽ ſnũ pollutũ inter gentes ad quas eiciã eos:Et di

xi ab ab ab dne deus ecce aia mea nõ c polluta ⁊ moꝛticinũ ? laceratũ a beſtijs nõ comedi ab in
fantia mea vſqʒ nũc:⁊ nõ eſt ingreſſa in os menz omnis caro immunda.Et dixit ad me.Ecce de

di tibi ſfimum boum poſterioꝛibus humanis.⁊ facies panem tuum in eo.
CProphetas iuxta zachariam uiros eſſe portentos. ꝗ ſuis opibus futura portendant. & de quibus lo
quitur deus.In manibus ꝓpherarum aſſimilatus ſum. in multis locis creberrime legimus. Sicut igi/-

tur Ezechiel panem comedit in ſtercore. ſic & filii iſrahel uel omnis populus iudæorum'. ſiue ut alu

putant. x. tribus comedent panem pollutum in nationibus licet ad eos non ſit cõminatio qui iam

eiecti ſunt: ſed ad eos qui eiciendi de terra repromiſſionis. Quod cũ propheta didiciſſet. iuxta aquilã

tertio deteſtatus eſt ah ah ah. Iuxta ſymachũ uero &. Ixx. reſpondit ꝙ latinæ dr̃nequaquã

Pro quo theodotio tranſtulit.o dñe deus. Nec putemus eù contradicere dñi imperio: ſed cauſas red

dere immo depræcari. cur hoc non facit. Deniqʒ; impetrat quod rogauit: & ſententiæ auſteritas mi
tiori imperio temperata eſt. Quæritur cur Ezechiel faciliora rẽnuerit: & Oſeæ ſcorto ſtatim fuerit co

pulatᷣs nec contradixetit. immo reſponderit caſtum habere ſe corpus. neqʒ cõmixtiõe mœretricis

debere maculari. dicente apoſtolo. Qui adhæret meretrici unum cũ ea corpus efficitur: Ex quo oſtẽ
ditur figuram fuiſſe ſynagogæ uel eccleſiæ. non uere iuxta lam perpetratũ. Quod ipſũ exponentes
plenius diſſeruimus. Morticinũ dr̃ ꝙ abſqʒ effuſione ſanguinis amittit uitã & in quo monitur aial
laceratum a beſtiis:ꝙ græce appellatur Quod autem ꝓ humano ſtercore boum con
ceditut fimus. leuiora ſignificantur mala:dũ iubentur quidẽ coctum in bubulo ſtercore comedere
panem:ſed ab humani ſtercoris longe eſſe immundicia. Et uſq; hodie in populo iudæoꝶ ſeruatur

iſta ſnĩa:ut non comedant panẽ ſuum in humano ſtercore. Neq;. n. idolis ſeruiunt. nec uaria demo

num portenta uenerantur. ſed in fimo bubulo: dum oĩa propter carnem & uentrẽ: & terræ huiꝰbo-
na operantur. ſcdm ꝙ dr. Qui fecerit ea.uiuet in eis. Nos autem terrena contẽnimus. & non ſolum
humani ſtercoris calcamuscibos: ac terrenas delicias putamus eſſe pro nihili. Sed comedimus panẽ
qui de cælo deſcendit: & fruimur illo cibo de quo pſalmiſta decantat:Panẽ angelorum comedit ho
mo nequaquam ægyptiis carnibus ſed mannæ tenuitate uiuentes.
Et dixit ad me.Fili hominis:ecce ego conteram baculum panis in hieruſalem.⁊ comedẽt pa

nem in pondere ⁊ in ſollicitudine:⁊ aquam in menſura ⁊ in anguſtia bibent.vt deſicientibus pa

ne ⁊ aqua coꝛruat vnuſquiſqʒ ad fratrem ſuum.⁊ contabeſcantin iniquitatibus ſuis.
Verbum hebraicum prima aquilæ editio baculum ſecunda & ſymachus theodotioqʒ
ilaeſt firmamentũ interptati ſunt. Qd aut ope futuꝶeſſe monſtrauerat. & ſermõe de
monſtrat

Göncidir
mitur &
flimain
dodnm
adchde
& aliu
capillo
ſimec
detine
Helgan
beregl⸗
ligue.
Ealigui
ſchue
dinur
Ninde
Srie
dupen⸗
ſubtͤr⸗
nouſe
temi
dpaeſ⸗a
ept

iſumte

gelle den
heed
Lotem
Pcrcnin
Uent
belln
Wkin
Ahei

Super Eʒechielem.

i monſtrat. omniſq; ſiniſtri & dextri lateris dotmitio & ſubcinericii panis ſexq; ſpecieꝶ uarietate cõ⸗
⸗ mixti mundi mala ſignincans illo tendit ut inediã ciboꝶ in Hieruſalem & aquæ penuriã incredibi-
un lem proteſtetur. ita ut unuſquiſq; corruat ad fiem ſuum ab alio auxiliũ ſperans ꝙ in ſe eſſe non pui⸗
. Mu det. Naturæ. n. hoĩum eſt. ut pᷣmentibus malis & anguſtiaꝑ pondere. in ꝓximo magis quã in ſe ha-
N beant fiduciã.contabeſcuntq; in iniꝗtatibus ſuis. dũ pro iniqtatibus cuncta patiuntur. Vereorq; ne
ein iſta panis contritio. ẽt in nr̃a inueniatur Hieruſalẽ. in qua uiſio pacis cernitur. quem conterit dñs qñ
Mudi iraſcitur.& indignos ſuo iudicat pane. Atq; utinã ſaltim in pondere eũ & ſollicitudine mereamur
nmi accipere. & arente lingua iã nimia ſiccitate extremus lazari digitus irroret. Deficiente aut pane & aqᷓ
uunin eccleſiæ corruet uir contra fratrẽ ſuũ. & ubiq; diſcordia eſt. ſcindentibus nobis xpi tunicã quam nec
manin milites in paſſione ſaluatoris ſcĩdere auſi ſunt. & cõtabeſcentibus in iniqtatibus nris dũ dei iuſtitiaz
unhri non habemus. Scriptũ eſt in Hieremia. ꝙ paruuli.i.uulgus petierint eccleſiæ panẽ.& non fuerit qui
ktim eis frãgeret. Paulus uero ꝗ uir eccleſiæ erat & ſciebat xpm panes fregiſſe legales. ac dediſſe diſcipulis
weliſin erogãdos. loꝗtur cõfidenter. Panẽ quẽ frãgimus nõ ne cõicatio eſt corpis xpᷣi? Baculũq; uel fortitu/ MD
vomeni dinẽ panis comedere nõ poſſunt ꝗ lactæ infantiæ indigẽt. nec ualeãt accipe ſolidũ cibu. N ihilq; ita
chencin ueſcentis animum roborat qũo panis uitæ: de quo ſcriptum eſt. Et panis confirmat cor hominis.
centun n . CEXPLICITT LIBER PRIMVS. D
iaeing INCIPIT LIBER SECVNDVS. Z
Picians Ecundi explanationum in Ezechiel uoluminis o uirgo chriſti Euſtochium iſtud ex-
k daſ ordium eſt. CCAPITVLVM. Va
keitrier TT tu fili hois ſume tibi gladiũ acutum quaſi nouaculã tonſoꝝ ſiue radentes⸗
bucone prilos. ? trahbe ꝑ caput tuù ⁊ barbꝗ tuam.⁊ aſſumes tibi ſtatera ponde ris ⁊ di
kteſtabilt R ſuides eos. Tertiã partem igni cõbures in medio cinitatis iuxta cõpletiones ðWð
mhe dierum concluſionis.⁊ tertiã partem concides gladio in circuitu eius.Ter⸗
kufugeen tiã vero aliam diſperges in uentũ.⁊ gladiũ nudabo poſt eos.Et ſumces inde
meſt paruũ numex:⁊ ligabis eos in ſumitate pallij.⁊ ex eis rurſum tolles ⁊ ꝓicies
ernt in mediñ ignis ⁊ cõbures eos.Ex eo egrediet᷑ ignis in oẽm domum iſrahel. D
Arpenn AWWEE ECPro tribus ptibꝰcapilloꝶ & pilo. qrũ una cũburitur in medio ciuitatis. alia
umobe conciditur gladio in circuitu eius. tertia uento huc ullucq; rapienda diſpergitur. de qua parum aſſu- P
mitur & ligatur in ora pallii: & rurſum modicũ ꝗd partis tertiæ emittitur in ignẽ. de quo egreditur
s⸗Etddi flãma in oẽm domũ ifrahel. Ixx. ꝗtuor ptes ĩterpptati ſũt.cũq; dixiſſent quartã ptẽ ĩgni cõbures ĩG me
necſein dio ciuitatis. & qtã cædes gladio ĩ circuitu eiꝰ. & q̃rtã diſpges in uẽtũ ꝗa remanebat eis qrta ps alia.
egen addiderunt de ſuo. Et quartã partẽ afſumes. & cõbures eã in medio ciuitatis. quaſi nõ ſit ipa q pima
& aliud ꝗd in prima dixerat. aliud in iſta quæ addita eſt. Deniq; & in conſequentibus M
eniub capilloꝑꝶ in tres partes diuiſoꝶ ipſe dñs ediſſerit prophetiã dicens. Tertia tui pars peſte morietur: &
M fame conſumetur in medio tui: famẽ & ꝑeſtilentiã ignem eſſe ſignificans: & tertia tui pars gladio ca
Nindi det in circuitu tuo foris cædes ac bella deſcribens. Tertiam uero inꝗt partẽ tuam in oẽm uentum di H
— ſpergam eos eſſe demonſtrans qui ducendi ſunt in captiuitatem. Poſt quos dicit ſe nudare uel effun Z
n . dere gladium ſuũ.ut nec captiuitas nouiſſimũ ſit malorum: ſumereq; de ipſis diſperſis atq; captiuis
lu & ligare in ſumitate pallii ſui eos qui de captiuitate redituri ſunt in hieruſalẽ. & ex ipſis quoq; tolle
Ancn re aliquã partem: & igni flãmaq; conſumere:ſignincans macedonas ſub ꝗbus habitatores iudeæ &
Aas pᷣcipue Hieruſalẽ dura ppeſſi ſunt. Qd aũt dicit ex eo.i.populo iudæoꝶ ſiue iuxta. Ixx.ex ea. ut ſub/ D
Auſftürt audiatur urbe hieruſalẽ egredietur ignis in oẽm domũ iſrahel.machabeoꝝꝶ narrat hiſtoria ꝙ qᷓ dam HZ
lim tuin pars iudæoꝶ ſe tradiderit antiocho epiphani: & eũ ad pſecutionẽ populi concitauerit: & muka alia D
man quæ in eadẽ ſcribuntur hiſtoria. & in Ioſephi uoluminibus præcipueq; diſſenſione hircani & alexan
Ercnnit dri per quoꝶ occaſionem conſul Pompeius ccœpit Hieruſalem & romanæ ditiõi ſubdidit poſteaq;
ecnn ſub tito & VYeſpaſiano urbs capta. templũq; ſubuerſum. Et poſt quadraginta annos ſub helio adria HM
monmu no uſq; ad ſolum incenſa ciuitas atq; deleta eſt. ita ut piſtrinum quoq; nomen amiſerit. Guomodo
eimil autem in Cæſarie & barba pulchritudinis ac uirilitatis indicium eſt: quæ ſi radantur ſœda nuditas R
Lunilet appareſcit. & uniuerſi corporis pars extrema atꝗʒ ut dicam emortua in capillis atqʒ pilis eſt. ita Hie
pleuunl ruſalem & populus eius emortuus & a uiuo dei corpore ſeparatus. fami ac peſtilentiæ & cædi & gla
n dend dio captiuitati ac diſperſioni traditur. De qua diſperſione ſub figura capillorum aliqua pars ligata
Euid, * in ſumitate pallii.ut modicum quid rurſum tradatur incendio de quo infinita flamma ac pœne uni
onP uerſa deuaſtans.egreditur in omnem domum iſrahel. D
nm une CBec dicit dominus deꝰ: Iſta eſt Hieruſalẽ in medio gentiũ poſui eã.⁊ in circuitu eius terras
Oneando Contempfit indicia mea vt plas eſſet impia quam gentes:⁊ pꝛecepta mea vltra quam terre que
incircuitu eius ſunt. Indicia enim mea pꝛoieceruni:⁊ in pꝛeceptis meis non ambularunt.
OneiN A4. CHieruſalem in medio mundi ſitam hic ideʒ propheta teſtatur. umbilicũ terræ eã eſſe demonſtrãs
Griusg⸗ Et pſalmiſta natiuitatẽ exprimens dñi. uetitas inquit de terra orta eſt. Ac deinceps paſſionem opera
tus eſt inquit ſalutem in medio terræ. A partibus enim orientis cingitur plaga quæ appellatur aſia *
kochhio A partibus occidentis eius quæ uocatur europa. Ameridiæ & auſtro libia & aphiica, A ſeptentrione
ntun J ßUMU

Liber Secundus.c.v.

ſcithis armenia atq; perſidæ. & cunctis ponti nationibus. In medio igr gentium poſita eft. ut qa erat nni
notus in iud æa deus & in iſrahel magnũ nomen eius. oẽs in circuitu nationes illius ſequærẽtur exẽ ſig⸗
pla quæ gentiũ circa ſe poſitarum impietatẽ ſecuta. uicit etiã ipſas in ſcelere ſuo. Quod pulchræ in- nene⸗
terprætatus eſt ſymachus. Hæc inqens Hieruſalem quã in medio nationũ poſui. & circa eã regiones u
Cõmutauit iudicia mea impiertatibus quas didicit agentibus. & iuſtificationes meas regionibus ꝗᷓ unc
ſunt in circuitu eius. quia legitima mea & in iudiciis meis non ambulauerunt. Illud autem ꝙ dixere intet
Ixx. iuſtificationes meas iniquæ ex gentibus & legitima mea de regionibus quæ ſunt in circuitu eiꝰ fiännn
non habere conſequentiam. etiam me tacente perſpicuum eſt. “ ungyn
CIdcirco hec dicit dñs deus. Quia ſuperaſtis gentes q in circhitn veſtro ſunt:in pꝛeceptis me bqniu
is non ambulaſtis: ⁊ iudicia mea non feciſtis.⁊ iuxta iudicia gentium que in circuitu veſtro ſunt (lanit
eſtis operati ideo hec dicit dominus deus. Ecce ego ad te ⁊ ipſe ego faciam in medio tin in ocu teututn
lis gentium iudicia.⁊ faciam in te que non feci: quibus ſimilia vltra nõ faciam pꝛopter omnes Nhofnro
abhominationes tuas. CPro eo ꝙ nos interpᷣtati ſumus ga ſuperaſtis gẽ ril
tes ꝗ in circuiru ueſtro ſunt.ſymachus tranſtulit ꝗqa multitudo ueſtra fuit ex gẽtibus quæ in circuitu CN
ueſtro ſunt.Aqꝗlæ ſecunda editio. eo qd numerati eſtis in gentibus ꝗᷓ in circuitu ueſtro ſunt. Porto. tüchelr
Ixx.quæ occaſio ueſtra de gentibus q incircuitu ueſtto ſunt?Et eſt ſenſus.uel ſupaſſe Hieruſalem ſce oente
leribꝰſuis cunctas in circuitu natiões uel multitudine eius ñ populũ Iſrahel. ſed turbã cæteraꝶ gẽtiũ ibnneco
eſſe dicendã. Aut certe in numeꝶ cæterarum gentium ꝗᷓ in circuitu eius ſunt eos eſſe conuerſos.ſiue dinentun
OẽEm occaſionem habuiſſe de gentibus quas magis in bonã partẽ docere debuerunt. Quid inquit cäuorelen
cauſer ꝙ in pᷣceptis meis nõ ambulaueritis. & iudicia mea nõ feceritis. cũ etiam oẽs in circuitn natio Mſüna
nes uiceritis ſcelere ueſtro. & non feceritis quæ illi naturali lege ſcripta in cordibus ſuis ſæpe ſecerũt lufart
Idcirco nõ per angelos neq; per aliquos myniſtros. ſed ipſe ego faciã in te iudicia uidentibus cũctis. piithai
quæ ante te non feci. & ultra non facia. Dicens iudicia. ondit ſententiæ ueritatẽ. ne ira menſurã pœ-/ cocepuuu⸗
narum uideatur excedere. Nec fecit in ulla natione talia. qualia fecit in Hieruſalem.qa ſeruus qui no Mtkanſa
uit uoluntatẽ dñi ſui & non facit eã. uapulabit multa. potenteſq; potenter tormenta patientur. Et ſi octnece
milia ingt ultta non faciã. Pulchræ dixit ſimilia non faciã. Multo.n.poſt interfectionẽ xpi duriora i. c
facturus eſt. Aliud eſt. n. coluiſſe interdũ idola. pp ꝗᷓ ante puniti ſunt. & aliud dei filium trucidaſſe. Mmumin
C Ideo patres comedent ſilios in medio tui.⁊ ſilij comedent patres ſuos.⁊ faciam in te iudicia: logunnt⸗
2Z ventilabo vniuerſas reliquias tuas in omnem ventum. eelus⸗
CAd id ꝙ; ſupradixetat quia ſuperaſtis gentes quæ in circuitu ueſtro ſunt.ſiue pro eo qd occaſio ue geretiee
ſtra eſt ex gentibus ꝗ in circuitu ueſtro ſunt.in præceptis meis non am bulaſtis & iudicia mea nõ fe diOuc
ciſtis tertio retulit ideo: primũ ita. Ideo hæc dicit dñs deus. Ecce ego adte: & ipſe ego faciã in medio me Ee
tui iudicia. S ecundo. Ideo patres comedent filios in medio tui. Tertio: Ideo uiuo ego dicit dñs deus tü alor,
niſi pro eo ꝙ ſanctum meum uiolaſti in omnibus offenſionibus tuis. & reliqua. Attamen notan- Ceide
dũ: ꝙ ubi decora ſunt & honeſta ac ꝓ merito eoꝶ qui ea ſuſtinent.ſeipſũ deus facere profitetar. Vbi inciten
aüt tuſtia & non digna deo. dicit ꝗdem fſieri ſed nò a ſe: ut in pᷣſenti. Ideo patres comedent filios in ſmai
medio tui.& ſfilii comedent patres ſuos. Non dixit ego faciã ut patres comedãt filios ſuos in medio ſins
tui. & filii comedant patres ſuos. Quod aur decorũ erat nec dei maieſtati uidebatur indignũ. ipſum ſeges
ſe dicit facere: Seqtur.n. Et faciã in te iudicia. & uentil iuerſas reliqas tuas in oẽm eei
it face. ꝗtur.n. Et faciã in te iudicia. & uentilabo uniuerſas reliqas tuas in oẽm uentum. Ta celagin
le quid & in maledictis deuteronomii inuenire poterimus: & pcipue in illo loco. glorificantes me luna
gloriſicabo. Qui aut me deſpiciunt. ad nihilũ deducentur. Eos. n. qui ſe glorificant ipſe glonſicat. 6d e
Qui aũt eũ deſpiciunt nõ a deo deſpiciẽtur.uel deducentur ad nihili:Hoc.n.ſeq batur ut diceret. ſed Ce en
abſomte deducẽtur ad nihili. nõ a deo. ſed ꝓp meritis ſuis atq; peccatis. Legimus in regũ uolumine Ran
famis neceſſitate cogente.a matre filiũ deuoratũ. Ioſephus quoq; in obſidione Hieruſalem multa hu
iuſcemodi facta còmemorat. Qñ aũut patres filios comederunt uel filii patres. nulla narrat hiſtoria. tank
niſi forte in multis neceſſitatis malis eti hæc facta eſſe credendũ ſit. Poteſt hoc ipſum referti & ad C
nt̃am Hieruſalem. qñ magiſtri contra diſcipulos ideſt patres contra filios & diſcipuli contra magi- Lit
ſtros. i. filii aduerſũ patres ſeditiõe mutua concitãtur: & impletur illud ꝙ per apoſtolũ dr. Si autem (Cen
inuicé mordetis & accuſatis. uidete ne abinuicẽ cõſumamini. Vñ & propheta miſtico ſermone can tuund
tabat. Cù appropinquarent aduerſũ me qui affligunt me. ut comederent carnes meas. Et iob ſimile alon⸗
ꝗd loquitur. aũt dixerunt ancillæ meæ quis det nobis de carnibus eius ut comedamus Et ſuper N.
magiſtris qui lucra ſectantur de diſcipulis.ſalutiſq; eorum nullam curam gerun dicitur. Qui de/ * CAum
uorant populum meum ſicut cybum panis. De quibus & apoſtolus. Et comedunt inquit domos ui Wefn
duarum. Poſſum us patres qui comederint filios. & filios qui comederint patres: non ſolum in ba/ tmni⸗
bylonia ſed & in romana obſidione intelligere. Ilud ꝙ dicitur & uentilabo uniuerſas reliquias tu/ uire
as in omnem uentum. magis ad romanam pertinet captiuitatem quando in toto orbe diſperſi ſunt ſtti
Et hæc eſt in omnem uentum capillorum barbæq; diſperſio. mmim
¶ Igcirco viuo ego dicit dominus deus.niſi pꝛo eo ꝙ ſanctum meum violaſti in omnibus of- Uien
* fenſionibus tuis. ? in cunctis abbominationibus tuis.ego quoqʒ cõfringã(ſiue iuxta.lxx)abiciã nlr
te:⁊ non parcet oculus meus ⁊ non miſereboꝛ. Are⸗

CPro priæ hoc ne

kuge
Mchri,
Crgenmn
donde
Age
lamie

chhisft
dheknnn
onee
Pieronnes
ſheriiti
Alnätmmn
loum dord
eullene
eunggeii,
ntlve
Cünmi⸗
cuimnun
Lpekeceti
uscicti
nlatipee,
uunsuino
nemmmn Er!
Widton
mcidſe
teiucheir

loccaoe
wer nöle
dümmed
cedincen
ceniiun
Dnnconne
ticeteik
1uolum
mmulun
t hiktin
teſeni
nmn,
Kaen
Moecan
pbuie
Ethoper
Uice⸗
ruri
minbe
igis

enſun

—
—

nlbcui
hi

hoe

Guper Eʒzechielem.

CPropie hoc ad Hieruſalem dr quia ſancta mea tiolaſti me deſerens. & in tẽplo meo idola poſui/
ſti. ego quoq; confringã oĩa idola tua. & conteram atq; concidã ſiue abiciam te. quia prius abieciſti
me:& non patcet oculus meus cũ te uidero fami gladio ſeruituti colla ſubmittere: nec miſerebor.
uia miſericordiam meam non mœreris. Scriptum eſt enim. Beati miſericordes. qm̃ ipſi miſericor
diam conſequentur. Hoc idem & in eccleſia intelligendum eſt. ꝙ magiſtris & ſacerdotibus qui ege
rint negligenter: poſſit deus quottidie dicere: quia ſancta mea niolaſtis in cunctis offenſionibus ue
ſtris: & in uniuerſis abhominationibus quæ egeſtis ego quoq; uos conteram atq; confringam red/
damq; p me ꝙ in meum populum perpetraſtis. De quo contra paſtores hic idem propheta plenius
loquitur. ꝙ lanis ouium opiantur. & lacte ueſcantur & caſeo. & fractũ pecus ac morbidũ nõ reqrant
Tertia tui pars peſte moꝛiet᷑:? fame conſumetur in medio tui.⁊ tertia tui pars gladio cadet in
circuitu tuo.Tertiã vero partẽ tuam in oẽm ventũ diſpergã.⁊ gladiũ euaginabo poſt eos.⁊ im/
plebo faroꝛẽ meum.? requieſcere faciam indignationem meam in eis.⁊ conſolaboꝛ ⁊ ſciẽt quia
ego dñs loquutus ſum in zelo meo.cum impleuero indignationem meam in eis.
CLXX. Quia ſupra quattuor ptes poſuerant q;̃s in deſcriptione incẽdii.& gladii & diſpſionis: tres
tm̃ eſſe ſermo ppheticus approbauit. ut ſupfluo una ps incẽdii in duas ptes diuideret᷑.in hoc quoq;
loco eandẽ ptimã partem diuiſerunt in duas ut dicerẽt quarta pars tui morte atteretur. & quarta ps
tui fame conſumetur in medio tui.& duali pars tui cadet in circuitu tuo.& quartam partem tui in
oẽm uentum diſpergam. Licet hoc qd poſuimus & quarta pars tui in gladio cadet de theodotionis
editione ſub aſteriſcis additum ſit. Perſpicuũ eſt autem ut hebrea ueritas continet. tres eſſe partes. de
quaꝶ prima dicatur. & tertia tui pars peſte morierur. & fame conſumetut in medio tui. Multoq; me
lius fuerat tranſterre qd ſcriptũ eſt. quam rei male traſlatæ. patrocinium quærere. Nec hoc dicimus
ab illis factũ quibus uetuſtas auctoritatem dedit. ſed per multa ſæcula ſcriptorum atq; lectorum ui-
cio deprauatũ.ꝗᷓꝗᷓ & ariſtœus & Ioſephus & omnis ſcola iudæorum quinq; tantum libros moyſi a.
Ixx.ttanſlatos aſſerant. De quo capitulo ꝗa ſupta diximus nunc omittendũ uidetur. hoc tm addam
quod neceſſariũ eſt. In eo ꝙ ait. & implebo furorẽ meam. & requieſcere faciam indignationẽ meaʒ
in eis. & conſolabor. & ſcient quia ego dñs locutus ſum in zelo meo:cũ impleuero indignationem
meam in eis. Quõ ſentiendus ſit faror & indignatio & zelus dei ſæpe expoſuimus. ꝙ humanis deꝰ
loquatur affectibus:non que ipſe iraſcatur:ſed quo nos per pœnas atq; cruciatus deũ ſentiamus ira
tuʒ zelus auũt ſub metaphora uiri & uxoris accipiendus. qui quãdiu uxorẽ diligit zelotipus eſt.ſi ne
glexerit. dicet illud qd in conſequentibus dicturi ſumus. zelus meus recedet a te: & ultra non iraſcar
tibi. Quodq; iungitur & ſcient quia ego dñs locutus ſum in ꝛelo meo.nõ illi qui conſumpti ſunt fa
me & peſtilentia. nec qui gladio ceciderunt in circuitu ciuitatis. ſed illi ꝗ diſpergentur in oẽm uen-
tũ aliorum mortibus ſuiſq; miſeriis ſentient iratum deum. quem clementem ſentire noluerant.
CEt dabo te in deſertuaom. CQuodq; ſeꝗtur & in opprobrium gentibus quæ
in circuitu tuo ſunt in.lxx.non habetur. pro quo addiderunt de ſuo & filias tuas in circuitu tuo. Rur
ſumq; iuxta utrãq; editionẽ in conſpectu oĩs prætereuntis. Poteſt aũt Hieruſalẽ omnia ĩ ea uicia de/
ſolari & ad deſertũ redigi. & ſua eã peccata cognoſcere: ut ꝗᷓ cæteris gentibus in exemplũ uirtutum
eſſe debuerat.ſit exemplum miſeriaꝑ. Filias aut eius urbes uel uiculos intelligere poſſumus.ſiue ec-/
cleſias in toto orbe diſperſas ut quicunq; huius peregrinus eſt ſæculi: & dicit cum pſalmiſta. aduena
ſum & peregrinus ſicut omnes patres mei.& de quo dicitur. non dixerunt qui præteribant benedi-
ctio domini ſuperuos: uideat opprobrium eius & doleat.
CEt eris oppꝛobꝛiũ ⁊ blaſphemia.exemplũ ⁊ ſtupor in gentibus que in circuitu tuo ſunt.

Pro quo in. Ixx. legitur. Et erit i. gemibilis. Et de theodotione additam eſt
cuius uerbi notitiam non habemus. Pro quo tres alii interpiætes blaſphemiam
tranſtulerunt: quæ in hebraico dicitur Sequiturq;.

Cuũ fecero in te indicia in furoꝛe ⁊ indignatione ⁊ i increpationibus ire q̃ ego dñs locutus ſũ.
Gemitu aũt dignã Hieruſalẽ cũ offenderit deũ. & fecerit in ea iudicia in furore & indignatione. te
ſtatur: & paulus quidẽ dicit. Eramus natura filii iræ: ſicut & cæteri. Et iteꝶ. Qui ſumus ĩ hoc taberna-
culo ingemiſcimus aggrauati. Ioquimurq; cũ Hieruſalem: iram dñi ſuſtinebo qm̃ peccaui ei
vel quidã infœlicẽ & miſerã. alii pſpicuã & expoſitã ad miſerias intelligi uolunt.
CQuando miſero ſagittas famis peſſimas que erunt moꝛtifere:⁊ quas mittam vt diſperdam

* vos.⁊ famem congregabo ſuper vos:⁊ conteram firmamentum vel baculum panis.

CFamẽ & peſtilentiã & beſtias peſſimas. & ꝗcꝗd aliud maloꝶ ſuſtinemus in ſæculo:propter noſtra
uenire peccata manifeſtũ eſt. Vñ & fames illa quæ facta memoratur in ruth & in regum uolumine
ſub helia quando tribus annis & ſex menſibus cælum clauſum eſt: & ſub heliſeo cuius incredibilem
inopiam repentina habundantia compenſauit. dei iudicio miſſa eſt. Quod non ſolum tunc in Hie
ruſalem factum eſſe: ſed & in noſtra fit Hieruſalem. in qua propter magnitudinem peccatorum pri-
mum fames mittitur audiendi ſermonem dei.deinde famem mors ſequitur. ut qui non audiuimꝰ
guſtate & uidete quoniam ſuauis eſt dominus: poſtea ſentiamus mors peccatorum peſſima. De fir-
mam ento & baculo panis ſupra diximus. , E

HS

Et immitt in vos famem beſtias peſſimas vſqʒ ad internitionem. peſtilẽtia ? ſangnis tra

ſibunt per te.? gladium inducam ſuper te.ego dominus loquutus ſum.
Beſtias peſſimas induci ſuper terram ſolitudinis. quæ fame & gladio & peſte uaſtata eſt præſentia
quoq; ondunt tempora qũ familiaria animalia canes in diorum carnes rabie concitantur: & urſis
ac Iupis cunctiſq; aliis generibus beſtiaꝶ terra cõpletur,. peſtilentiãq; & ſanguinem tranſire per eam
morbü gladiũq; ſiguincat. Sed & in nĩam hieruſalem mittuntut beſtiæ peſſimæ qn tradimurin paſ
ſiones ignominiæ: & in reprobũ ſenſum. & conſcientiam peccatoꝑꝶ. quæ excruciant atq; dilacerant
aium nrum. diſſenſiones. hereſes. ſciſmata. emulationes inuidiæ triſtitiæ. detractiões. deſideria mul
ta auaricia ꝗᷓ eſt radix oĩium malorum beſtiæ peſſimæ ſunt. Quæ cũ fuerint in nobis mœremur audi
re. corripier te puaricatio tua. Præcamurq; & dicimus. Ne tradas beſtiis animam confitentem tibi.
X factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Fil hois pone facieʒ tuam ad montes iſrabel: 2
propbetabis ad eos ? dices. Montes iſrabel.audite verbũ dni. Hec dicit duũs deus
montibus ? collibus rupibus ? vallibus. CQuod ſæpe in hoc ꝓpheta
E di adonai dñs propter græcos & latinos ꝗ hebreæ linguæ non hit ſcientiã. breuiter expo
nendũ uidetur. adonai unũ nomen eſt de decẽ uocabulis dei. & ſigniñcat dum: quo ſæpe & in hoĩi-
bus utimur. Deniq; & ſarra uocans Abrahã düm ſuum. hoc uocabat noĩe.Et ubi dqr dñe mi rexado
nai ſcriptũ eſt. Qn igitur duo. dni & dñi iuncta ſunt noia prius nomen cõòe eſt ſcdm propriæ dei.
qd appellatur tetagramaton.i.ineſfabile. & qd ſcriptum fuit in lamina aurea ꝗ erat in fronte ponti
ficis. Montes aũt ifrahel qui ſimulacris demonũ fuerant occupati. nõ auribus ſed impio ac potétia
conditoris: ſuũ audiunt & intelligunt creatorẽ: qũo mare uidit & fugit Ilordanis conuerſus é retror
ſum.nõ utiq; carnis oculis ꝗbus carebat. Et ad mare dr. Tace obmuteſce. Er uentoꝶ flatibus impe-

ratur. iubeturq; uermi. ꝗ Ionæ pcuſſit umbraculũ. Et de eadẽ terra ſcriptũ eſt. Qui reſpicit terram &ι

ſacit eã tremere. Ad quos ꝓpheta loꝗtur indicans idola deſtruenda & aras uniuerſaiq; cerimonias
quibus prius idolis ſeruierant conterendas. Poſſumus montes iſrahel & principes accipere. eos qui
potentia ſapientiaq; & ſcientia ac diuitiis pᷣcellebant. Et hoc animaduertendũ ꝙ obfirmatur quidẽ
ſfacies & ponitur contra montes. ſed nequaꝗᷓ ſolis montibus ſed & collibus loqtur & rupibus & ual
libus in ꝗbus inſerior & dignitas. & gradus prudẽtiæ ſciẽtiæq; cognoſcitur. Vidẽt᷑ mihi tropologi
ce montes eſſe ꝗ ad perfectã ſcientiã peruenerunt. colles ꝗq paulo inferiroes ſunt. rupes qui nullã ha-
bentes ſcientiã & tm in conuerſatione ſidentes. aliqua ſibi de ſcripturaꝶ interprætatione p̃ſumunt
habentes iuxta apoſtolũ zelum dei. ſed non ſcdm ſcientiam. Valles auũt appellari nouiſſimos in ec/
cleſia. qui & uita & ſcientia inferiores. tñ de cõuentu familiæ duicæ nõ recedunt. Qui oës uerbum
dei iubentur audire. ut unuſqſq; pro ſuo modulo & ſenſu intelligat quid dñs præcipiat.
CEcce ego inducã ſuper vos gladiũ ⁊ diſperdam excelſa veſtra ⁊ demoliar aras veſtras ? con/
fringent᷑ ſimnlacra veſtra:⁊ deiciã iterfectos veſtros añ idola veſtra:⁊ dabo cadauera ſilioꝝ iſra
el ante faciẽ ſimulacroꝝ veſtroꝝ ⁊ diſpgã oſſa vr̃a circa aras vr̃as in oĩibus habitatiomb vꝛis.
CMontibus dr iſrahel ꝙ diſperdat deus excelſa eoꝶ in ꝗbus adorabant hojĩes fictos deos. & atas ſi-
mulacraq; cõftingat. & cultores eo ꝶ in cõſpectu phanoꝶ interfici faciat ut iaceãt cadauera mortuo
rũ ubi prius iacebant hoſtiæ. & diſpergãtur oſſa non montiũ ſed eoꝶ qui iacebant in montibus in
circuitu araꝶ. & in cunctis urbibus uiculiſq; iſrahel: Hoc iunxta I'am. Alioꝗn & ſuper eos qui engun

tur in ſupbiam & de quibus apoſtolus loqtur ſcientia inflat caritas aüt edificat indueitur gladius.
ut oĩa eorum ſimulacra quæ de ſuo finxerunt aio conterantur: & interſecti iaceant & mortuos ſe eẽ
ſentiat.nihil ſibi ſimulacra ſua atq; figmenta ꝓdeſſe cernẽtes. Quodq; diſpergere ſe dicit oſſa mon

tium circa aras fortiſſimos quoſq; eoruma ſe mutuo indicat ſeparandos. Prodeſt enim peruerſæ ſci
entiæ malos a malis diuidi. Et ut illi qui conſenſu peſſimo ediſicabãt turrem pro urilitate propria

diſſipati ſunt diuiſæq; linguæ eorum ne conſenſus peſſimus peiores eos faceret.ĩta oſſa montiũ di-

ſpergentur. ut uanos conatus ſuos intelligant. Hoc ꝙ nos poſuimus & dabo cadauera filiorum iſ-
rahel ante faciem ſimulacrorum ueſtrorum:in. Ixxx. non habetur. .“

Arbes deſerte erunt:z excelſa demolient᷑:? diſſipabuntur? interibunt are veſtre⸗ confringẽ⸗
tur ? ceſſabunt idola veſtra.⁊ conterent᷑ delubꝛa veſtra ? delebunt᷑ opera veſtra.⁊ cadent interfe
cti in medio veſtri.⁊ ſcietis qꝛ ego wdfi”’s. Cauſa perſpicua cur urbes montiũ deſe-

rendæ ſunt.ſ.ut demoliantur excelſa aræq; & idola deſtruantur. & delubra pereant. & omnis ſimula
crorum cultura deſiſtat: cadantq; interfecti in medio mõtium. & ſciant qm̃ ipſe ſit deus. Per quæ oc
caſio nobis datur ſpirſtalem magis intelligentiã ſequi ut urbes hereticorum quæ interprætantur
eccleſiæ & excelſa ſuperbiæ eorum. & aræ peruerſorum dogmatum conftingantur. & idola pereãt
quæ de ſuo ſibi corde ſimularant. & conterantur delubra non templa quæ contra templum domi-
ni ſurrexerant græcoq; ſermone appellanur .,phana atq; delubra. & omnia opera
montium conterantur. Quæ non opera dei ſunt. ſed magiſtromum falſæ ſcientiæ Cumq; cecide⸗

rint interfecti in medio montium uel quos ipſi montes interfecerant uel eccleſiaſtici uiri qui eos ma

le uiuentes in ſalutem ſuam occiderant. Tunc finis erit montium ſuperborum.ut cognoſcant ꝙ ipᷣe
ſit dns

eitcon
petien⸗
CEinn
ncabn
Cugd
6 Hoſto
imioce
Mläutdi
n goos
Natl luntn
opulogt
Uinfvenat
oslea
Kuac
Eunihlce
epods
CMue le
olin
ſecoanin
andoan
Einnin
wkuboeen
ſilie ſut
ſgenirdi
ſaeurcov
Nculoft
monibr
tmbolatio
Checd
mosiſt⸗
Ngeke
Aliquid
pedes⸗
ſupplic
ſpitital
repecc⸗
verboh
plangen
Aug
Ohabita⸗
canturert
Gio c
heſam
W
CAmn
datus!
CCue
Kium
ebitar
iitſtarin
glaicit
Wodpere
morietan
biſe
gleerea
enntn
ſint
une
cun
n

Super Eʒechielem.

ſe ſit dominus. Poteſt autem fieri. ut de uno populo montium iſrahel.aliis interfectis. cognoſcãt alii
Peſtilentæ autem flagellato. ſtultus aſtutior erit.

i CEt relinquã in vobis eos qui fugerint gladium in gentibus cum diſperſero vos in terras.
eltenn recoꝛdabuntur mei liberati veſtri:in gentibus ad quas captiui ducti ſunt.
muinhu CIIlud ꝙ dñs loquitur ad heliã reliqui mihi ſeptẽmilia uiros ꝗ non curuauerunt genu baal. & pau
Ann lus apoſtolus ſcribit.& nũc in hoc tpe reliquiæ ſcdm electionẽ gratiæ ſaluæ factæ ſunt. poteſt huic
Kim capitulo conuenire: Et apoſtoli.n. qui erant de ſemine iſrahel & gladiũ fugerant idcirco ſunt reſer-
Emmai uati ut diſpergerentur in gẽtes & in terris euangeliũ prædicarent ac recordarentur in gentibus dei
unibi in ꝗbus captiuitatis tpe uerſabantur. Poteſt aũt & hoc dici ꝙ ideo aliqui de captiuitate iudaica reſer
uati ſunt. ut in gentibus recordarentur noĩs eius.illiuſq; potentiam pᷣdicarent. De hereticoꝶ quoq;
iſteb. populo qui euadere potuerint gladium perditionis eorum & peſſimam factionem. quæ contra de-
dis den um fuerat concitata huc illucq; diſperſi recordabuntur nominis dei agentes pœnitentiam. & ca-
ve Phen ptos ſe a uiris eccleſiaſticis exultabunt.
AQuia contriui coꝛ eoꝛum foꝛnicans ⁊ recedens a me.⁊ oculos eoꝝ foꝛnicantes poſt idola ſuas.

li⸗

Erid Et diſplicebunt ſibimet ſuper malis que fecerant in vniuerſis abbominationibus ſiis.⁊ ſcient
irnad qꝛ ego dñs non fruſtra locutus ſum vt facerẽ eis malum hbo.
Dirche. CMulta de hoc capitulo a. lx. prætermiſſa ſunt illudq; mutatũ. Iuraui cordi eoꝶ fornicãti. Pro quo
ne oni nos poſuimus contriui cor eoꝑ fornicans. Iurauit auũt atq; decreuit ſe factuꝑꝶ eſſe q opere möſtrauit
di ſiue contriuit fornicans & recedens a deo eoꝶ. Quibus per O ſeæ loꝗtur. Spũ fornicationis ſeducti
tuinn ſunt & oculos fornicantes poſt idola per quoꝶ feneſtras mors intraſſe perhibetur. Quã ob caufam
dr & in Danihele duo bræſbyteri pᷣceperunt reuelari ſuſannã. ut nudati corporis decore fruerẽtur. Nec
mmd fruſtra locutus eſt ds ut faceret malũ uel mala. quando ad cõminationem eius agunt pœnitentiaz
qui ſnĩæ ſubiacebant. Sin aũt cor durum ſit & indomabile ne per pœnas quidẽ ſentiat beneficia cor
cuu tHnIgentis dr ad eos. Sine cauſa percuſſi filios ueſtros diſciplinã non recepiſtis. Prodeſt autem & here
Kicn ticis ut conteratur peſſimũ cor eoꝶ theſaurus dogmatũ peruerſoꝶ. quia receſſit a dio: & fornicãtes
M oculi poſt adinuentiones ſuas. Qui cum dñi ſuerint recordati diſplicebunt ſibi in uniuerſis abbomi
ſduiu nationibus ſuis. & intelligentes uere ſidei neritatem ſcient quia ipſe ſit dñs. Qui idcirco ſæpe infert
mhaicg tribulationem patientibus pernicioſa & peſſima. ut ad pœnitudinem conuertantur.
Hnud Hec dicit dñs deꝰ.pcnute manũ tuã ⁊ allide pedẽ tuũ.⁊ dic heu:ad oẽs abhoĩatiões maloꝝ do/
efümm mus iſrahel. CMagnitudinẽ peccatoꝑꝶ iubetur ꝓpheta mãibꝰ pedibuſq; ac ſermõe mõſtrare
M ut geſtu corpis inclinatione uocis abitũ ſtupentis mirãtiſq; & plorantis oñdat. Qũo.n. ſi qũ nouuʒ PR
Nämdn aliquid mirandũq; conſpicimus tã corpore quam aĩo perorreſcimus:ita ut cõplodamug manus. &
1 pedes allidamus ad terra. & uocem inclinemus ad fletũ. ſic nunc propheta cernens oculis aĩ uentura
chwron ſupplicia. ad uniuerſas abhominationes maloꝑꝶ domus iſrahel loꝗtur quæ ſequuntur. Percutimus
Nrſhrſin ſpiritaliter manum qñ a malis nos operibus ſeparamus. Allidimus pedem. qñ non gradimur itine-
DUEGI re peccatoꝶ. Plangimus atq; ploramus. quando nobis diſplicent quæ geruntur. Quod oſtenditur
eaAuui uerbo heu.pro quo aquila interprætatus eſt aha ſymachus ꝙ ſignificat lamentare uel
venvonn plangere.Ixx. & theodotio ꝙ magis inſultantis eſt quam plangentis.
wonnbui Aui gladio fame ⁊ peſte ruituri ſunt. CQ¶ CNHac eſt autem cauſa plangendi.
gicign ꝙ habitatores montium & ararum idolorumq; cultores gladio & peſte ruituri ſunt: quia uariis du⸗/
1 glgin cuntur erroribus: & quotidie mutant fidem. circunferunturq; oĩ uento doctrinæ. Iſti ceduntur gla-
nuos lee dio & diuiduntur in partes unitatem eccleſiaſticæ fidei relinquẽtes. Qui uero ſpirituales non habet
ollawon cibos fame moritur. neſciens eum qui dixit ego ſum uita. Porro qui uel ſingulis uel pluribus dedi-
retle li tus niciis ab eis non poteſt ſeparari. quaſi quodam ueterino peſtilentiæ corruit.
1e Poht AQAuilonge eſt peſte moꝛietur.qui aũt pꝛope eſt gladio coꝛꝛuet:⁊ qui relictus fuerit atqʒ circun
monnid datus fame moꝛietur.æ implebo indignationem meam in eis.
Tonm⸗ CQui obſidionẽ urbĩs effugerit & ad deſerta migrauerit. peſte morietur qui prope fuerit cadet ho/ R
ſtium gladio. Quẽ autem circundederit hoſtilis exercitus fame interibit & pœnuria. in hiſq; oĩbus
ufrnce plebi tur indignatio dei.ut cognoſcant qui reman ſerint: qa ipſe ſit dñs. Qui ab eccleſia quoq; receſſe
ütete rit. ſtatim peſte morietur. Qui ſciolus ſibi ur̃ & diligens niſi cauerit gladio ferietur inimici. Qui ſim
tüice⸗ plici cõtentus fide inſtar brutorum animantium uerſatur quidem in eccleſia ſed tamen in nullo bo
ion * no opere profſicit nec imitator eſt ſormicæ quæ in meſſe præpar at ſibi cibos atq; comparat iſte ſame
8 morietur. & in omnibus his implebitur ira domini. G
* CEt ſcietis qꝛ ego dũs cũ fuerint iterfecti vꝛi in medio idoloꝝ veſtroꝝ ꝑ circnitũ araꝝ vꝛaꝝ ĩ oĩ
urei colle excelſo ⁊ in cũctis ſũmitatibus montiũ:⁊ ſubter vniuerſã quercũ frondoſ locũ vbi accen
derunt thura redolentia vniuerſis idolis ſuis. Perſpicuũ ẽ iuxta l'am & interpᷣtatiõe
m 4 nõ indiget. ꝙ in montibus iſrahel & in excelſis collibꝰ inter ipſa idoloꝶ altarla lucoſq; ꝗ appellãtur
mig, ligna nemoroſa iſraheliticus ſit ceſus exercitus: ut ubi peccauerant ibi punirentur. Iuxta anagogen
4 ſequamur ordinẽ ꝓpoſitum. Qñ magiſtri hereticoꝶ ab eccleſiaſticis uiris ꝗ inſtructi ſunt ſcientia .
nof lcnipturaꝑe conſtricti fuerint atq; ſuperati uidemus interfectos ꝑeruerſoꝶ dogmatum Saccre inet ſi⸗

S.iber Secundus. c. vii.

mulacra quæ finxerant. & eos qui ſe eleuabant contta ſcientiam dei ſtratos in montibus collibuſq;

ſubtus oẽ lignũ nemoroſum. ꝗ habebant uerba põpatica. umbrãq; foliorum. & poma bonoꝶ ope

rum nõ habebant: ꝗ erant ſub oĩ quærcu frondoſa quæ nõ affert fructus hoium ſed porcoꝑꝶ. ubi ac-

cenderunt thura redolentia. non deo ſed idolis ſuis. Nec dicere poterant ꝙ de noe ſcriptũ eſt. Odo
ratus eſt do minus odorem bonæ flagrantiæ. & id ꝙ paulus loquitur.chriſti bonꝰ odor ſumus deo
in omni loco. Quomodo autem ſanctus odore ſuo delectat deũ/ſic peccator ex cuins petſona pſal

mus ille cantatur. cõputruerũt & corruptæ ſunt cicatrices meæ.a facie inſipientiæ meæ: accẽdit ido/

lis ſuis thura fœtentia.Id qd nos interprætati ſumus in cunctis ſũmitatibus montiũ. & poſt paulu/
lum: & ſubter uniuerſam quærcum frondoſam. Ixx. relinquerunt.
CEt extendam manũ meam ſuper tos.⁊ faciã terram deſolatã ⁊ deſtitutazʒ. a deſerto.de blata
in oĩibus habitationibus eoꝛũ ⁊ ſcient quia ego dñs. CO motes iſrahel cũ interfecti ur̃i ceci
derint ĩ medio araꝶ idolorũq; ur̃oꝶ in oĩ colle excelſo.in cũctis mõtiũ ſũmitatibus.cũ cõpleueroq;
lucos ueſtros cadaueribus mortuoꝶ in ꝗbus quõdã accẽderũt thura idolis ſuis thura redolẽtia tũc
extendã manum meã ad ultionẽ quæ fuerat huc uſq; contracta. & redigã uniuerſam terrã iſrahel in

ſolitudinẽ a deſerto deblatha ꝗᷓ eſt in terra emath.qᷓ hodie uocatur epiphania ſyriæ. In cunctis habi

tationibus eoꝶ. ut oĩbus pateat nihil eſſe inter ſolitudinẽ & mare magnũ ꝙ non hoſtilis mucro cõ
ſumpſerit. Multi putant eundẽ eſſe locũ de quo in hieremia ſcriptũ eſt: Et appræhenderũt ſedechiã
in deſerto qd ẽ iuxta iericho: & oĩs comitatus eiꝰdiffugit ab eo. Cũq; cõp̃hẽdiſſent regẽ aduxerũt eũ
ad regẽ babylonis in reblatha 4 ẽ in terra emath. Et ob uiciniã ĩmo ſimilitudinẽ deleth et res hebrai
cax litterarum ꝗᷓ paruo apice diſtinguntur. uel deblata uel reblata appellari. Iuxta myſticos aut in-
tellectus extendit dnñs manũ ſuam ſuper oẽs qui heretico fuerãt errore decœpti. ut terra eoꝶ ꝗᷓ inter

ptatur eccleſia fiat deſolata. a deſerto deblatha qd in lingua nr̃a itala hoc eſt maſſam ficoꝑꝶꝑ ſo-

nat caricarumq; inter ſe cõpactarum.ut poſtꝗᷓ in ſimulata dulcedine ꝗᷓ non erat terræ cultæ ſed ſoli-

tudinis. amaritudinẽ repererint. tunc cognoſcant qꝗa ipſe ſit dñs. Mel. n. diſtillat de labiis mulieris
meœretricis. quæ ad tp̃s impinguat ueſcentiũ fauces. & poſtea amarius felle reperitur. Hoc ſigniſtcãt
& duo calathi ficoꝶ qui poſiti ſunt in hieremia contra faciẽ templi. unus ficoꝶ optimarum.& unns

peſſimarum. Quoꝶ alter ad eccleſiam xpi refertur alter ad congregationem malignantium.

CCAPITVLVM. VII.
X factꝰ ẽ ſermo dñi ad me dicẽs.Et tu fili hoĩs.hec dicit dũs deꝰ terre iſrahel. Finis
wenit. ſinis ſuper quatuoꝛ alas terre. Quas nos plagas mundi interptati

¶ſumus orientẽ uidelicet & occidentẽ meridiem & ſeptẽtrionẽ. De ꝗbus alis & Eſaias loq/

& poſteriora eius in uirore auri. Vñ & dñs cõ appropinquaſſet & uidiſſet Hieruſalem fleuit & dixit.
Quotiens uolui congregare ſilios tuos ſicut gallina congregat pullos ſuos ſub alas ſuas. & noluiſti.

Iſte eſt ꝗq in deuteronomii cantico expãdens alas ſuas ſuſcepit eos. & afſumpſit in humeris ſuis. Qui

dam ſpãales alas terræ quibus ad cæleſtia ſubuolamus quattuor ponit genera credentium. domum

Aaron & domũ leui & domũ iſrahel: & timentes dñm. De ꝗqbus & pſalmiſta canit. Domus iſrahel
benedicite dñm. domus Aaron benedicite dño. domus leui benedicite dño. qui timetis dũm bene

dicite dño. In Aaron ſacerdotiũ. in leui edituos & miniſtros: in ifrahel cunctũ populũ in timentibꝰ

dũm proſelitos intelligens. Nos aũt ſimpliciter explanandũ putamus ꝙ poſt cõminationẽ montiũ
iſrahel. ad oẽm terrã iſtahel ſiue decẽ ſiue duodecim tribuũ ſermo ꝓpheticus dirigatur. & nequaqᷓ ꝓ
pheta usntura pᷣnunciet, ſed iã ingruentẽ uideat captiuitatẽ. Quinto. n. anno ſedechiæ cœpit Eze-

chiel in babylone prophetare captiuis. & anno nono uenit Nabuchodonoſor & obſedit eam cœ-⸗

pitq; eã anno.xi ſedechiæ. Ex ꝗbus pſpicuũ eſt ueniſſe finem & appropinquaſſe non ſuper montes

& colles rupeſq; & ualles: ſed ſuper quattuor plagas terræ ex oĩ parte iſrahel.nõ omnis terræ: Quod

ſi dixiſſet de toto mundo credi poterat. ſed terræ ſimpliciter ꝙ ſignificat iſrahelis. Sic enim cœperat:

Hiæc dicit dus deus terræ iſtahel. Finis uenit. finis ſuper quattuor plagas terræ.

Munc ſinis ſuper te:⁊ mittã furoꝛẽ meum in te:⁊ iudicabo te iuxta vias tuas ⁊ ponã contra te

omnes abbominationes tuas. ? non parcet oculus meus ſuper te:⁊ nõ miſereboꝛ:ſed vias tuas
ponam ſuper te:Abhominationes tue in medio tui erunt.⁊ ſcietis quia ego dominus.

¶In hoc capitalo iuxta.Ixx. interpᷣtes ordo mutatẽ atq; confuſus. ita ut pri ma nouiſſima ſint. & no

uiſſima prima: ipſaq; media. nunc ad extrema nunc ad principia träſterantur. Ex quo nos & ipſum

hebraicũ & cæteros ſequuti interpᷣtes.ordinẽ poſuimus ueritatis. Ad terrã ig, iſrahel ſermo dirigi-

tur:ꝙ uenerit ſup eam finis & conſumatio & emittat dñs furorẽ ſuum in eã:non in iuſtũ & tantum
de indignatione uenientẽ. ſed plenæ eꝗtatis atq; rationis & iudicet eam ſcdm uias ſuas: & onñdat illi
oẽs abhominationes ſuas: ut recordetur opum ſuorum & intelligat ꝗd mali geſſerit. Quod autem
dicit non parcet oculus meus ſup te & nõ miſerebor.quaſi clementiſſimus medicus incidere cupiẽs
putridas carnes & carioſa uulnera adurere cauterio. non parcit ut parcat. non miſeretur ut magis mi
ſereatur.ne quid puttidum uiuaſq; carnes ſui uicinia corrupturum remaneat in corpore. Percutit
autem dñs

Etur. Dñe ab alis ſiue a finibus terræ portenta audiuimus. Quæ in toto orbe per apoſtol os
gerebantur: & de ſanctis ſcriptũ eſt. Si dormieritis inter medios cleros pennæ colũbæ deargentatæ

Mench
Aegoli
Enont
arouſc
ire⸗ .
epuviun
nnbil
(Hecd
herſumte
Ercn.
nont No
Karoſnn
ſcknnie
ginſen
ackereban
Fodrach
nitzflitio
ſtokoene
Cattiree
etiiol
enu
onniund
chebelt
denaſün
Nuetrandir
hittal
goine wwe
nare,Qur
Quando
KRomamn
CBeai
CVeib
nemg
pus pra
apptop
eſt dies
puloco
tes autet
citurIn
nenon
Unecturd
CRuned
N
Raci
nit Ned
cedie
minabe
aſhin
boſum
Keuii
nnnnd.
Kecten

—

däm

nng ſe
Cernor
ſnegtn
Cale
Wmie
de
nde

Super Lʒechielem.

i

b
W autem dñs quem diligit. & caſtigat oẽm filium quem recipit. Cuins intelligentiæ eſt:ego percutiaʒ
Klhir, & ego ſanabo. O mnis. n. medicina ad tempus habet amaritudinẽ: ſed poſtea fructus doloris ſanita
ct0 te monſtratur. Tale qd & per amos loꝗtur deus: Qm̃ uos cognoui de uniuerſis tribubus terræ id-
i circo ulciſcar ſuper uos oĩa peccata ueſtra. Nouit enim dñs eos qui eius ſunt. Et uias inqt illius toti/
funel uſq; uitæ egreſſu abhoĩationeſq; & maculas ponã in medio eius: ut an oculos peccatricis ꝗᷓ ꝓ ſanita
Käkid⸗ te punitur.priſtina pcã ponãtur. Cũq; hoc fecerit dñs.ſcient ꝗ cruciati ſunt.ꝙ ipſe ſit dñs. Boc ipſuʒ
Kl ſonat & illud teſtimoninm. VIciſcar Ilacob ſcdm uias ſuas. & iuxta adinuentiones eius reddam illi.
CBec dicit dominus deus. Afflictio vna afflictio. Ecce venit finis.venit finis. Euigilauit ad
adehn uerſum te.ecce venit venit contractio ſuper te qui habitas in tere.
iien CNHac m. Ixx. non habentur. ſed in editione eorum de tranſlatione theodorionis ſub aſteri ſcis addi
nn ta ſunt. Nos autem ſequamur hebraicum. Pro afflictione quam iuxta ſymachum qui interprætatus
diit eſt cacoſin perſpicuitatis cauſa poſuimus. & in hebraico & in græco uel ſfſcribitur
iiſtneli ideſt malicia. Dicitur autem ꝙ extremum peccatorum terræ iſtahel tempus aduenerit. ut iam nõ ef
näühti fugĩat ſentẽtiã dei. quam longo tpe merebatur. Et quia nec duʒ com pleuerat peccata ſua propterea
RW differebatur ſupplicium ſcdm illud ꝙ lcriptum eſt. Nec dum enim cõpꝑleta ſunt peccata amorreoꝶ
M Vnde & dñs ad iudæos. Et uos ait implete menſuram patrũ ueſtrorum. Venit tibi ergo miſeria. ue-
eritei nit afflictio uenitq captiuitas. Et ne putes me rurſum futura minitari. oſtendo digito atq; demon .
MR ſtro. Ecce uenit finis uenit. uenit finis. Qui huc uſq; dormitare tibi uidebatur & quieſcere euigilauit
Wr”r contra te repente atq; ſurrexit. Venit contractio.quæ in hebraico dĩr̃ effira. & quam aquila interp̃ta-
Rn tus eſt tiroſcotieſin. ideſt contemplationem & proſpectionem. quã ſemper pauida tibi uenire mœ-
– tuebas. & quam interprætatus eſt theodotio . ideſt ordinem contextumq; malorum
ſihl⸗ omnium. Porro dicitur ſuper te qui habitas in terra iuxta illud apocalipſeos Ioãnis debemus ac
mbliei cipe. Vhe ſup oẽs qui habitãt in terra. Scũs. n. non ẽ habitator terræ: ſed aduena atq; pegrinꝰ dicitq;
igniki aduena ſũ & peregrinus. ſicut oẽs patres mei. Quãobrẽ. & Abraham hebreus ideſt & peregri
mu nus tranſitorq; memoratur. de præſenti ſæculo ad futurum tranſire feſtinans. Poſſumus hunc locuʒ
. & ſpiritaliter interprætari contra po pulum iudæorumſuper quem uenit finis & conſumatio. a ſan
m guine abel iuſti uſq; ad ſanguinem zachariæ ſilii barachiæ: quem interfecerunt inter templum & al
. tare. Quamdiu enim non miſerũt manus in filium dei dormitauit eis domini ſententia. & dilata
Kn Quando uero interſecerunt hæredem ut periret hæreditas tunc euigilauit aduerſum eos atq; ſurre
eß xit omnis ordo miſeriarum atq; perplexio.quia non quæſierunt cæleſtia. ſed terræ hærere cupierũt
klün r Aenit tempus pꝛope eſt dies occiſionis.⁊ non gloꝛie montium.
tuckhe CVerbum hebraicum adarim ꝙ nos in duo uerba diuiſum primũ ad ſcdm arim iuxta theodotio
eugene nem. gloriam montium interprætati ſumus. Symachus uertit in recraſtinationem: dixitq;. Et tem/
mndii pus prope eſt dies feſtinationis & non recraſtinationis. Porro. Ixx. ita tranſtulerunt. Venit tempus
Anif appropinquauit dies: non cum perturbatione neq; cum doloribus Theodotio: Venit tempus ꝓpe
ti eſt dies ſamis non gloriæ montium. Occiſionis autem tempus & famis nunc quoq; in iudaico po-
,donun pulo comprobatur. Non habent prophetas nec uerbum dei. quo anima credentium paſcitur. Mon M
Gn iuik tes autem magiſtros intellige. & qui habeant: noticiam ſcripturarum. De quibus & in alio loco di-
dümben citur. Illuminans tu mirabiſiter a montibus æternis:Porro. lxx. qui dixerunt non cum perturbatio
zimentid ne & non cum doloribus: illud ſignificat quod tantum habeant ignorantiæ dei & animæ cecitateʒ
ontii ut nec turbentur in ſceleribus ſuis nec pœnitentiæ dolore crucientur.
edſ NMunc de pꝛopinquo effundam iram meam ſuper te:⁊ iudicabo furoꝛẽ meum in te.⁊ iudicabo
it Ere te iuxta vias tuas.Et imponam ſiue dabo tibi omnes abhominationes tuas. . M
unce CSia quinto anno tranſmigrationis regis Iechoniæ uſq; ad nonum annum regni ſedechiæ qñ ue-
wonte nit Nabuchodonoſor & obſedit Hieruſalem ſupputare uoluerimus. tres anni erunt medii. Vnde re
1e cte dicitur. Nunc de propinquo effundam iram meã ſuper te: Nequaqᷓ tibi uentura prædicà: nec cõ
cayenn minabor quæ longe poſt futura ſunt: nunc in te cõplebo furorem meũ. Qui furor & ira.nequaquã P
abſq; iudicio eſt: ſed ut reddat uias tuas in caput tuum. & oẽs abhominationes tuas ſentire te faciat.
Gnerite Poſſumus autem & de extrema captiuitate dicere. ꝙ poſt interfectionem xpi quando uenit eis finis
s tMis & euigilauit aduerſum eos peccatum. impletũ eſt iſlud ꝙ ſcriptum eſt. Nunc peruenit in eos ira dei
in finẽ. Quando a Tito & Veſpaſiano Hieruſalẽ circundata eſt: & aduenit deſolatio eius & impletũ
nt Sno * eſt ecce relinquetur uobis domus ueſtra deſerta. tũc iudicati ſunt iuxta uias ſuas & blaſphemias qui
gihin bus dñm negauerunt: & ſenſerunt furorẽ dei. & omnis indignatio eius ſuper illos effuſa eſt recepe/
odig/ runtq; ſcelera ſua:ut permaneat deſolatio templi uſq; ad conſumationem. .
nun CEt non parcet oculus meus neqʒ miſereboꝛ: ſed vias tuas imponam ſiue dabo.? abhomina-
iri tiones tue in medio tui erunt:⁊ ſcietis.quia ego ſum dominus percutiens.
en CCauſas ſeueritatis & auſteritatis ſiue ut heretici purant crudelitatis dei ꝙ non parcat oculus eius
1 6 nec miſereatur. ſubiecit dicens. Vias tuas dabo tibi. & abhominationes tuæ in medio tui erüt: ut ſen R
na tias quæ feciſti. & uidens abhominationes tuas uel in conſpectu tuo uel in medio omnium poſitas „
in ü emendes errorem pœnitudine. & recedens a priſtinis operibus cum oderis quæ — ſentias

Tiber Secundus. c. vu.

ꝙ ipſe ſit dñs: Qui ideo percutit ut emendet: & caſtigat omnem filium quem recipit:
Ecce dies ecce venit egreſſa eſt contractio.floꝛuit virga germinauit ſuꝑbia inigꝗtas ſurrexit in
virga unpietatis.non ex eis ⁊ non ex populo neqʒ ex ſonitu eoꝝ:⁊ nõ erit requies eis. LXX.
CEcce dies parit ecce ſinis venit.egreſſa ẽ complexio.⁊ floꝛuit virga.germinauit ſuperbia.ſu/
ſcitata eſt iniuria.⁊ conteret foꝛtitudinem iniqui:? non cum perturbatione neq; cum feſtinatio
ne.⁊? non ex ipſis ſunt neqʒ pulchꝛitudo in eis.
CContracta eſt inquit dies & abbreuiata inſtatq; uicina captiuitas. Floruit uirga quæ multo uobis
tempore minabatur. & de flore fructum plagaꝶ parturiit. Supbia ueſtra germinauit ꝙ merebamini
ut ſuper uirgãimpietatis ueſtræ quia ſubiectos uobis impie cedebatis conſurgat iniqtas.quæ non ẽ

ex miſerabili ꝓpopulo neq; ex his ꝗq inſtar brutorum aĩantium ducũtur a magi ſtris. neq; ex clamore

eorum & ſonitu quo fruſtra uociferantur a ſacerdotibus phariſeiſq; ſeducti: ut conſona uoce clama/
rent & dicerent cruciſige crucinge talẽ. Vnde non erit eis requies. ſed æterna captiuitas. Porro. Ixx.
iuxta illũ ſenſum in quo ſcribitur: neq;.n. ſcis ꝗd uentura pariat dies dixerunt. Ecce dies parit. ꝙnul
to ante concœperat. uenitq; finis & egreſſa eſt cõplexio.quæ mala ueſtra oĩa complectatur & teneat
Siue ut ſy machus interprætatus eſt inſpectio. ut oĩa uideat deus quæ feciſtis: & conſideret opera ue
ſtra & reddat unicuiq; ꝙ mererur. In eo aũt ꝙ & ipſi ſimiliter tranſtulerunt floruit uirga illo teſtimo
nio uti poſſumus: ne auferas uirgã a filio tuo. Et apoſtoli. Quid uultis? In uirga uenia ad uos: an in
caritate & ſpiritu manſuetudinis? Sed & deus ore pſalmiſtæ reſonat.uiſitabo in uirga iniꝗtates eoꝶ
& in flagellis peccata eoꝶ. miſericordiam aũt meam non auferã ab eis. Ideo ergo dñs uiſitat & per-
cutit ut oriatur & pateat omnis ſuperbia ꝗᷓ diu latebat incluſa. & ſuſcitetur iniuria contra ortã & ger
minantem ſuperbiã conteraturq; fortitudo iniqui non cũ perturbatione neq; cũ feſtinatione. Finis
.n. florentis uirgæ ſanitas eſt atq; correctio.qᷓ non eoꝶ meœrito uenit ꝗ corripiũtur. nec pulchritudi
ne quã in ſe non hñt.ſed miſericordia dei. Locus difficilis. & inter hebraicũ &. xxx. multũù diſcrepans
qbus pleraq; de theodotionis editione addita ſunt. ut aliquã habere conſequentiam uiderentur.
CAenit tempus appꝛopinquanit dies. CNon ſolũ ad Hieruſalem dr̃ quod
uenerit ei tempus captiuitatis. & appropinquauerit dies quo babylonio ſit uallanda exercitu ſed &
ei qui extructis & dilatatis horreis exultabat. dñs loquitur. Stulte.hac nocte auferetur anima tua a te
quæ aũt præparaſti cuius erunt? Vñ & apoſtolus. tempus ait abbreuiatum eſt. Et in alio loco. Præte/
rit. n. ſigura mundi huius. Notandumq; ꝙ non in futuꝑꝶ diſtulerit. ſed de præſenti dixit præterit. &

quotidie labitur figura mundi. Nunquam enim in eodem ſtatu permanet. ſed ſemper creſcentium
& decreſcentium ſigura præteruolat & mutatur. Vnde & dominus. Cælum inquit & terra præteri-
bit. Sin autem hæc quibus omnia quæ in mundo ſunt continentur prætereunt atq; pertranſeunt.

quid poteſt in humanis rebus eſſe perpetuum?
AQui emit non letetur.⁊ qui vendit non lugeat. C Naturale eſt in poſſeſſionum
emptione lætari.in uenditione lugere. Cum auüt inſtet ſeruitus atq; captiuitas. & gaudium & triſti/
tia in utroq; ſunt uana. Vnde & apoſtolus. Tempus abbreuiatum eſt. De cætero qui habent uxores

ſic ſint quaſi non habeant: & qui flent quaſi non fleant. & qui gaudent quaſi nõ gaudeant. & ꝗq emũt

quaſi non poſſideant. & qui utuntur mundo iſto.quaſi non utantur. Nam & diluuium ementes op
præſſit atq; uendentes. ut dominus loquitaur in euangelio.

CQnia ira ſuper omnem populum eius. CHoc in. lxx.non habetur. Pro populo
poteſt multitudo & turba iuxta hebraicum accipi. Hoc enim ſigniſcatamona. Cauſa perſpicua eſt.
quod iĩdcirco qui emit gaudere non debeat. & qui uendit flere deſiſtat. quia ira dei in breui uentura
ſit ſupe omnem multitudinem terræ iudeæ ſiue Hieruſalem. Ex ſuperioribus enim intelligatur. in

quibus ſcriptum eſt: Hæc dicit dominus deus terræ iſrahel & cætera.
CQuia qui vendit ad id quod vendidit non reuertetur.

Cluxta hebraicum morem loquitur. Omnis enim emptio ad uenditorem reuertebatur quinquage

ſimo anno remiſſionis. qui apud illos uocatur iubileus. Ante igitur quam annus remiſſionis adue-
niat. quando poſſeſſiones ad priores dños reuertuntur ingruet captiuitas.quæ omnem urbis aufe-

ret conſuetudinem. Porro qd. Ixx. tranſtulerunt quia qui emet ad uenditorem non reuertetur. cum

iuxta hiſtoriam pœnitus non cohereat: iuxta anagogen hunc ſenſum habere poteſt. ut dicamus
eum qui heretico fuerat errore decœptus. cum intellexerit magiſtri fraudulentiam. nequaquam re
uerti ad uenditorem ideſt ad magiſtrum: ſed eum deſpicere atq; contemnere.
CEt adhuc in vinentibus vita eoꝛum. Quia viſio ad omneʒz multitudineʒz eius non regredier᷑.
CQuomodo poſſeſſio non reuertetur ad priorem dominum euerſione urbis inſtante.ſic uiſio & cõ
minatio prophetalis. quæ ad omnem multitudinem urbis dirigitur. nequaquam regredietur & ir-⸗
rita fiet: ſed rebus explebitur. uiuentibus adhuc his ad quos prophetalis ſermo dirigitur. Hoc autem
ait. ut oſtendat imminentem captiuitatem. ne ſecundum conſuetudinem dicerent. Viſio hæc in lõ/-
gos dies erit. & poſt tempora multa complebitur. Poſſumus & hoc dicere. ꝙ poſtquam receſſerit a
iudæis uiſio prophetalis. Iex enim & prophetæ uſq; ad Ioannem baptiſtam: poſt interſectionem ſal
uatoris nequaquam regrediatur ad eos. nec ultra mereantur habere prophetas. Significanterq; ad
omnem

omem
niroc
ec!
CEtN
Cttbon
Konpwo⸗
gelderau
ommneg
udinedd
CCmi
CCAeng
muleisle
nnigni
iq algen
ſoliceye
(irerelet,
itangelon
oriuctcab
unhüuil
CCtwne
Ckibrein
bebylonio
lentadbel
dbitadei!
hokraterr
Uitamtureh
fimdon
CGudt
peſtüent
ſombec.
CIN.
quodn
nes mur
quemq
tes aliot
tumqu
tes. & in
dum.
Wetſänim
Iiburin
upecti
ümülalu
Oundee
Ninunde
lombee
ſi ſpen
kum u
Com
inmio
Umgint
nligen
Wdine ur
Ktemon
Nuqvane
tlgn
Wumo

Wcone

i-
W 1

Super Eʒzechielem

n omnem inquit multitudinem uiſio non regredietur. Ergo regredietur ad éos qui ex iudæis do⸗
I mino crediderunt: apoſtolos uidelicet & reliquias populi iudaici quæ exiſtahel ſaluæ factæ ſunt.
duſ⸗ Sed nec iſti duo uerſus habentur in ſeptuaginta editione.
fund⸗ CEt vir in iniquitate vite ſue non confoꝛtabitur. LXX.
CSt homo in oculis vite ſue non obtinebit. QCQ Et eſt ſenſus iuxta hebraicum.
O Non proderit homini iniquitas ſua.nec ei præbebit aliquam fortitudinem. Iuxta. lxx: & homo qui
Ndunii deſiderauit quod in mundo putauit eſſe præcioſum non obtinebit. ſed libertate pereunte. amittetur
emmi omne ꝙ pulchrum eſt. Ambiguitas autem hebraicarum litterarum ioth & uau quæ tantum magni
Tdenon tudine diſcernuntut. fecit alios iniquitatem. alios oculos interprætari. M
echn, CCanite tuba.pꝛeparentur omnes. IXNxX
ono. AVlengite tuba.⁊ iudicate omnia. CDe tubarum clangore & ſonitu in
itge multis locis legimus. ut ibi. Sicut tuba exalta uocem tuam. Et alibi. Clangite in neomenia tuba. in
raͤtenen inſigni die ſollemnitatis noſtræ: Et in euangelio. Nolite tuba clan gere ante uos. Et tubas ductiles
topente atqʒ; argenteas numerorum narrtat hiſtoria. quæ ſermoni prophetico comparantur: & doctrinæ apo
Oteſime ſtolicæ. Præcipiturq; nunc ut omnes ad ſignum clangoris & bucinæ præparétur ad bella. Porro qd
or: min dixere. Ixx. & iudicate oĩa: nulli dubium eſt quin apoſtoloꝶ conueniat poteſtati. Qui poſtqꝗᷓ cecine/
utteog rit angelorum tuba iudicaturi ſunt in. xii.thronis. xii. tibus iſrahel. Quoꝶ paulus leq batur. Ange-
er los iudicabimus. Et alibi in uobis iudicabitur mundus. Iuxta pᷣſentem auũt ſenſum iubentur p ironi
ni ge am hin qui huic officio mancipati ſunt tuba clangere: ut omnes contra babyloniũ parẽtur exercitũ.
hne, Eini⸗ Et non eſt qui vadat ad pꝛelium. Ira enim mea ſuper omnem multitudin em eius.
lchmai CEt hæc in. xx. non habentur. Præceperat deus ut tuba canerent ad exercitum præparandum. qui
lepan babyloniorum poſſit reſiſtere fortitudini: ſed nihil proſuit imperaſſe. cum non ſit in populo qui au
cnnu. deat ad bella procedere. Idcirco autem eneruatus eſt populus. & caret uiribus præliandi. Quia om-
ndi o nis ira dei ſuper omnem multitudinem eius. ſubauditur urbis Hieruſalem ſiue terræ iudeæ: ſed & ĩ
rin eis noſtra terra & Hieruſalem quando nos uel perſecutio publica uel uarioꝶ incentiua uitioꝶ ſuperare
inatuar nituntur: Fruſtra magiſtri canunt tuba & præparare nos ad bella feſtinant. cũ nulla ſit in populo ſor
Nobler⸗ titudo quæ idcirco ſubtratta eſt. quia iram dei præſentia meruere peccaata. .
RZũW CBladius foꝛis peſtis ⁊ fames intrinſecus. Qui in agro eſt gladio moꝛietur.⁊ qui in cinitate
— peſtilentia ⁊ fame deuoꝛabuntur.z ſalui erũt qui fugerint ex eis.eruntqʒ in montibus quaſi co-
neeni⸗ lumbe connaliumomnes trepidi. vnuſquiſqʒ in iniquitate ſua.
mumtne CLXX. columbas conuallium ſiue ut theodotio tranſtulit meditantes. omnino tacuerunt: Hocq;
quod nos interprætati ſumus omnes trepidi. unuſquiſq; in iniquitate ſua: theodotio tranſtulit om
ionn nes muſitantes. unaquaq; in iniquitate ſua ut ſub metaphora columbaꝶ m editãtium ſignificet unũ
imkut⸗ quemqʒ de populo ſuum flere peccatum: & intelligere atq; ſentire cur iſta patia tur. Tres autem par-
r tes aliorum qui in urbe peſtilentia & fame moriantur. & aliorum quos gladius ſoris interficiet. &eο e .
Haimd rum qui captiuitatem fuga euaſerint ſupra legimus. quorum qui ſaluus fuerit tranſibit ad mon-- R
näll tes. & inſtar muſitantium columbarum ſua trepidus peccata deflebit. Tropologice uero ſic accipiẽ
denenu dum. quod qui in agro & campo eſt. extra fines dominicæ ciuitatis quæ interprætatur eccleſia ad-/
uerſarii mucrone feriatur. qui autem in ciuitate egerit negligenter: nec præparauerit ſibi cibos. de
opohln quibus in prouerbiis ſcriptum eſt. Qui operatur terram ſuam replebitur panibus.Iſte fame morie/
ſu tur & peſtilentia. Pauci autem qui uel hereticorũ gaudiũ uel deſidiam ſiue famem mortemq; uitaue
ni

Nckehi. rint ñ ſaluabuntur niſi in mõtibus & niſi aſſũpſerint alas colbæ. & auolauerint & reqeuerit. Quæ
igatun. columbæ quamdiu in uallibus ſunt trepidant. & ad ſingula reformidant quarum præcipimur imita
ri innocentiam: & de quibus in pſalmo ſcriptum eſt: Si dormiatis inter medios cleros pennæ co⸗
lIumbæ deargentatæ: & poſteriora eius in pallore auri. In cuius ſpecie deſcẽdit ſpiritus ſanctus & mã

gbingn ſit ſuper dommum ſaluatorem. Pulchreq; iuxta theodotionem uocabimus columbam meditantẽ.
onide⸗ eum qui in lege dñi die ac nocte meditatur. & de quo ſcriptum eſt. Os iuſti meditabitur ſapientiam
Gtrut⸗ CDOmnes manꝰ diſſoluentur. ⁊ omnia genua fluent aquis.⁊ accingent ſe cilicijs ⁊ operiet eos
uman foꝛmido. CPro genibus aquis fluentibus ſe/
tciam ptuaginta tranſtulerunt phœmora polluentur humore. Cum omnes trepidauerint: & ad montana
gun t , confugerint. manus omnium diſſoluentur. & nullus contra hoſtes poterit reſiſtere.pauoriſq; magni
tudine urina polluet genua.nemo ualebit profluêtes aquas ueſſica cohibere. Accingent ſe ciliciis:
geei & tremor oĩa poſſidebit. Hoc in illo populo factum ſit. non ſolum ſub babyloniis. ſed & ſub roma/
oac nis quando peruenit in eos uſq; ad finem ira dei. Cæterum & in noſtra iudæa in qua eſt domini cõ
eucri⸗ feſſio quando multiplicatæ fuerint iniquitates & refriguerit multorum caritas: omnes manus boe-
Pennen norum operum diſſoluentur. & cuncta genua ſiue phoœmora fluent aquis: eorum qui illicitos quæ-
dernſ runt concubitus. & quos in lege . ideſt fluxum ſeminis ſuſtinentes & immun-
ela dos ſcriptura cognominat. Vnde qui tales ſunt debent ſe accingere ciliciis pœnitentiæ: & uentu/ .
vonen 1 turum iudicium formidare. Quod qui fecerit.merebitur Eſaiam audire dicentem. Confortamini
ecgel manus diſſolutæ: & genua debilia roboramini. H
4 . EE iiii

Liber Secundus. c.vii.

CIn ommni facie confnſio.? in vniuerſis capitibus caluicium. .ę MDUãĩ
CKRubor uultus pudoris indicium eſt. & conſcientia peccatoruʒ lucet in facie.ſpeſq; ſalutis eſt.quã
do delictum ſequitur uerecundia. Vnde ad eam quæ corde duro in ſuis peccatis glonabatur: di/
ctum eſt. Eacies mœretricis facta eſt tibi.neſcis erubeſcere. Caluicium quoq; capitis luctus eſt ſignuzʒ
quando perdit decorem cæſaries.& pulchritudinem comarum amittimus. Deniq; & ad Hieruſaleʒ
dicitut. Pro ornamento capitis tui habebis caluicium propter opera tua.Et alius propheta. Omnia
inquit capita in omni loco attondentur. & omnis barba radetur. Micheas quoq; ad eandem Hieru/-
ſalem. Decaluare ait & tondere ſuper filios deliciarum tuarum dilata caluicium tuum ſicut aquila.
Et ſuper mortuis iubetar fieri caluicium. Soli autem ſancti hoc eſt nazarei & qui ad pontificatum
domini meruerunt peruenire. non radunt capita ſua. Neq; enim habent mortis opera nec immun/
di ſunt.quia nazarei ideſt ſancti domini ſunt. Quod ſi iuxta eos quiſpiam mortuus fuerit. omnes
dies priſtini non reputabuntur ſanctificationis eorum. Samuhel dei ſanctus erat & propterea æter/
na capitis ornamenta poſſedit. audiuitq; illud de cantico canticorum. Cincinni tui nigri ſicut cor-
uus. Porro ſanſon quia perdidit comam. perdidit fortitudinem. Paulatimq; renaſcentibus capil/
lis uires rediere priſtinæ: ut multo plures moriens quam uiuus occideret. Heliſeus licet corporis
haberet caluicium tamen quia nazareus domini erat cincinnis capitis fruebatur. Vñ paruuli quia
paruuli erant & necdum ad ætatem peruenerant illudentes caluicio eius atq; dicentes aſcende cal/
uæ aſcende caluæ. ferarum laniati ſunt morſibus quarum ſaltus ac ſiluæ ſunt habitaculum.
Argentum eoꝛum foꝛis pꝛoicietur:⁊ aurum.eoꝛum in ſterquilinium erit. LXX.
Argentum eoꝛum in plateis pꝛoicietur:⁊ aurum eoꝛum erit contemptui.

Fauga & captiuitate cogente: diuitias & auri argentic; pondera proicient in plateis. ſuas tantũ anĩ

mas feruare cupientes. ne ſint ponderi quæ prius fuere luxuriæ. Alioquin & iuxta anagogen capti-
uorum atq; fugientium de Hieruſalem omne argentum proicietur in plateis in lata & ſpacioſa uia
quæ ducit ad mortem qui an guſtam ſalutis ſemitam reliquærunt. Sed omne aurum erit contem/
ptai uel in ſterquilinium atq; immundiciam reputabitur. Non enim poteſt habere mundiciam. ꝙ;
extra domini eccleſiam eſt.
¶Argentum eoꝛum ⁊? aurum eoꝛum non valebit liberare eos in die furoꝛis domini.
CEt hoc in ſeptuaginta non habetur. Nulli autem dubium quin obſidionis & famis tempore au/
rum argentumq; eſurientes non liberet: & in liſi præcioſiſſimo metallo dentes inſtar duriſſimi la-

FA retundantur. Deniq; ſequitur.
¶ Animam ſuam non ſaturabunt.? ventres eoꝛum non implebuntur.

E Præſentibus malis didicimus multos diuites inter ſericum gemmas & auri argentiq; pondera

egeſtate confectos: habuiſſe exitum mendicantium: Argentum autem & aurum eorum qui extra ec
cleſiam ſunt. non liberare animas poſſidentium in die furoris domini: ſed æternam eos habere fa⸗
mem & inani uentre cruciari: oſtendit illud teſtimonium in quo dicitur. Redemptio animæ uiri ꝓp

priæ diuitiæ. Propriæ diuitiæ ſunt. quas nos chriſti ueritas docuit : qui præcepit ut faciamus nobis

amicos de iniquo mamona. qui nos recipiant in æterna tabernacula.
OQnia ſcandalum iniquitatis eoꝛum factum eſt.
Cldeo inquit poſſidentium aurum & argentum nec anima ſaturabitur nec implebitur: quia hoc ĩp
ſum aurum & argentum ſcandalum ſcelerum eorum factum eſt. Significat autem quod idola quæ
auro argẽtoq; fabricata ſunt condẽnant artifices. Pro quo.Ixx. trãſtulerunt. qa cruciatus iniquitatũ
eoꝶ fait. ut in ſuo iniqꝗ errore crucientur. & ſe intelligat malæ dei munera in blaſphemiã cõuertiſſe
Et oꝛnamentum monilium ſuoꝛum in ſuperbiam poſuerunt: ⁊ imagines a hominationum
ſnuarum ⁊ ſimulacrorum fecerunt ex eo. LXX.
CElecta mundi in ſuperbiam poſuerunt.Ex eis que ego inquit dederam in oꝛnamentum poſſi
dentium atqʒ dinitias. illi verterunt in ſuperbiam.
CVt de quibus poterant per elemoſinas & bona opera ſuam animam liberare: ex illis haberent ma
teriam arrogantiæ. Deniq; ex auro & argento fecerunt idola & mea munera in demonum ſimula/
cra uerterunt. Porro qd dixere ſeptuaginta electa mund in ſuperbiam poſuerunt. ad aurum argen/
tumq; referendum eſt. quibus in mundo nihil putatur eſſe præcioſius. Illudq; quod. ſequitur offen/
dicula eorum: ſciamus de theodotione additum. facilis autem ſenſus eſt iuxta tropologiam: quod
aurum & argentum ſenſus & eloquia ſcripturarum quæ electa ſunt mundi. & quæ nobis in orna-
mentum data ſunt. heretici poſuerunt in fomentum & materiam ſuperbiæ. & imagines diuerſoruʒ
dogmatum & abhominationum atq; oſfendiculorum ſuorum fecerunt ex eis. ut per quæ poterant
coſere & adorare deum. ex his deum offenderent.
CPꝛopter hoc dedi eis illud in immundiciam.⁊ dabo illud in mands alienoꝛum ad diripien/
dum:⁊ impijs terre in pꝛedam:⁊ contaminabunt illud. . LxXX.
CPꝛopter hoc dedi ea illis in immundiciam:⁊ tradam ea in manus alienoꝛum vt diripiant e
7 peſtilentibus terre in pꝛedam.⁊ polluent ea. =
CQuia ex auro & argento & ornamẽtis monilium quæ dederam eis: imagines ſibi ahminatio-
num ſuaꝶ

mnl
bußt
nman
ur N
leoquu
imyin
Cta
Ciuer
Ete
CCon⸗
negue
ſunckor
jent
lutalin
nemon
hetuu
emſoum
fllemes
rin⸗
emhel
Cro
(Cu⸗
CVerbnn
conſtxio
malgt
(ncloc
demesi
iorm
teſtun
turdari
Ce
CEtn
babyl
mast
ſoent
Cer
E
Co⸗
borum
timina
lumein
meree
Ddd
Won
minu
ſenten

unnten
iqn
Weinn
hn
w 1

en

Super Ezʒechielem.

dt num ſuarum ſimulacrorumq; fecerunt propterea dedi eis illa in ĩmundiciam & in ſtercora. Pro ꝗ/
c⸗ brus ſymachus interprætatus eſt nauſiam: uolens ydolorum ſordes exprimere. Et tradam inquit ea

in manus hoſtium ut diripiant omnia: & nõ tam contaminem quam contaminata eſſe demonſtrẽ

Alor 5 . . „ P.⸗ „ 2 2. 2 . .
hl quæ prius uidebantur eſſe ſanctiſſima. Nos quoq; tradimur in manus inimicorum & alienorum a

N
deniie

nni deo quando facimus ornamenta noſtra ſimulacra demõum & omnis gloria noſtra poſſidetur ab
len V impiis ſiue peſtilentibus terræ: ut nos ſuæ ſubiciant poteſtati. .— .
manil Et auertam faciem meaʒ ab eis.⁊ violabunt archanuʒ meum.⁊ introibunt in illud emiſſarij.
nin, Csiue ut. Ixx. tranſtulerunt timore uel ut ſymachus & theodotio irrumpentes & peſtilentes.
rinnm Et cõtaminabunt illud. ⸗ ”
– CCum inquit propter ſuperiores cauſas abhomĩationum populi auertero faciem meam ab eis: &
ten nequaquã eos dignos meis oculis iudicauero: tunc uiolabunt archanum meuzʒ. ꝙ ſigniſicat ſancta
ſanctorum: pro quo. xx. uiſitationem tranſtulerunt: ut in ſanctis dei fuiſſe præſentiam demonſtra-
lciche rent: & irrumperent in ea impii & peſtilentes terræ quæ exceptis ſacerdotibus ſoloq; pontifice nul
ol lus alius audebat intrare. Quod ſcimus a babiloniis & a rege antiocho cõſuleq; pompeio: & ad ex
tcoad tremum factum eſſe ſub ueſpaſiano & Tito: quãdo templum captuʒ atq; ſubuerſum eſt:& omnia p
uigun petrata quæ ſequens prophetæ ſermo complectitur. Ad noſtra quoq; mala opera auertit deus faci-

mncecel em ſuam: & quia auerſa eſt facies ĩdeo dei uiolatur archanum: ut pro ſacerdotibus & ſanctis dei pe-
. ſtilentes ingrediantur: & uniuerſa contaminent: ut qui locus eſſe debuit ſanctitatis fiat locus immũ
diciæ: iuxta illud euangelicum: Domus patris mei: domus orationis uocabitur: uos autem feciſtis
eam ſpeluncham latronum.

tantümi CSac concluſioneʒ.quoniaʒ terra plena eſt iudicio ſanguinuʒ ? ciuitas plena iniquitate. LxX
encapti⸗ Et adducaʒ perturbationem.aquia terra plena iudicio ſanguinum ⁊ cinitas plena iniquitatuʒ.
Nidda vi⸗ CVerbum hebraicum. aquila concluſionem ſimachus & theodotio ideſt
comem confixionem interprætati ſunt. Pro quo. xx. poſuere quem nos in perturbationem uerti
cam.9 mus. Igitur o propheta iram meam ſuper terram iudæam & ſuper urbem hieruſalem breui ſermôe

conclude: ut quomodo terra plena eſt iudicio ſanguinum: omnes enim in ſanguine iudicantur: fü
dentes innoxium ſanguinem. Quod in nabuthe perſona feciſſe iudæos: ſcriptura cõmemorat. Sic

npotenn L ip̃orum quoq; fundatur cruor & plena iniquitatis ciuitas demonſtretur. Nam & ſub manaſſe reple
miümih⸗ ta eſt urbs hieruſalem a porta uſq; ad portam ſanguine prophetarum. Venietq; eis concluſio & per
turbatio atq; confixio: ut nullus de iminentibus miſeriis poſſit euadere.
CEt adducam peſſimos de gentibus ⁊ poſſidebunt domns eoꝛum.
l CEt hæc in. lxx. nõ habentur. Pro ſacerdotibus & prophetis peſſimos cunctarũ gentium adducam
emut babylonios:ut domos ueſtras poſſideant uoſq; ſubiciant ſeruituti. Sed & noſtras domos ideſt ani
Rtebere mas templum enim ſumus dei & ſpiritus ſanctus habitat in nobis poſſidebũt peſſimi demones. ſi
int üi fuerit terra ueſtra plena ſanguinibus & habitatio plena iniqtatis.
mu moe CEt quieſcere faciam ſuperbiam potentium.⁊ poſſidebunt ſanctuaria eoꝛꝛmm. LXX

Et auertam fremitum foꝛtitudinis eoꝛnm.? polluentur ſancta eoꝛum.
COmnis ſuperbia offendit deum. Propterea peſſimi gentiũ poſſidebunt domus potentiũ & ſuper

nuhory borum: & obtinebunt ſanctuaria eorum: quia locũ ſanctimoniæ ſpurcus ingreditur: & ſua eum cõ⸗
ol ge taminat immundicia. Signiſicanter autem quia polluta fuerant ſanctuaria dei: & uiolatum archa-
initud num eius non dixit poſſidebunt ſanctuaria mea ſed ſanctuaria eorum: quia poſt contaminationem
ͤeriſe mea eẽ ceſſarunt. Anguſtia adeſt. xx. Propiciatio ueniet. Iuxta ſuperiorem ordinem recte aquila &
tonun theodotio interprætati ſunt: adeſt ãguſtia. ſymachuſq; mœrorem. Ixx. autem in medio uniuerſorũ

triſtium uerbum poſuere læticiæ ut lugentis animus ſuſtentetur: & ſperet iter aduerſa meliora: do
4 minũq; propicium de quo ſcriptũ eſt. Dominus erigit alliſos. Nos autem iuxta ſymachum priore,z
wumn ſententiam cum poſteriore coniunximus ut diceremus.
CAnguſtia ſuperueniente requirent pacem ⁊ non erit.

thann CQuod iuxta. lxx. omnino ſtare non poteſt. Si enim propiciatio ueniet quomodo quærent pacẽ
l & nõ inuenient. Quæret autem ille pacem & nõ inueniet: qui audiuit ab apoſtolis pax huic domui
nnſ & non ſeruauit eam.nec fecit in ſua mente requieſcere: ſed malis fugatã opibus nõ põt ĩuenire. Ipᷣa
nimd 1 ,. E autẽ pax qᷓ exſuperat oẽm ſenſum:& quã ad patrẽ uictor aſcendens ſaluator apoſtolis dereliquit.
gni CConturbatio ſuper conturbationem venietiæ auditus ſuper auditum.
dunnn CAUhe ſuper vhe erit. ⁊ nuntius ſuper nuncium. ..RſL
in HRM CQuomodo ſanctis dicitur. gaudete iterum dico gaudete: & de ipſis ſcriptũ eſt: ibunt de mirtute in
hon uirtutem: ut præſentia bona futuris bonis cumulẽt: ſic & his ſuper quos uhæ nec nõ & anguſtia &
0 qui quæſierũt pacẽ & non inuenerunt eam ueniet conturbatio ſuper conturbationẽ: ſiue uhæ ſup
dirhin uhæ: iuxta qc' & in apocalipſi ſcriptũ eſt. Vhæ unum abiit: & nhæ alte ueniet cito. Et audit ueniet
. ſup auditũ: nũciuſq; ſup nũciũ: iuxta illud beati iob. Cum adhuc unus loquæret᷑:uenit alius nũcius
nnn⸗ mala augẽs malis: & appropinquãtis babylonii fremitũ turbãq; deſcribens. *
CEt querent viſionem de pꝛopheta ⁊ lex peribit a ſacerdote ⁊ conſilium a ſenioꝛibus.

ſus

Liber Tertius.c.viii.

CPropriæ ſingula quæruntura ſinguùlis:uaticinium futurorum quæritur a propheta: legis lterpræ las
tatio ſacerdotis officium eſt: Prudens conſilium ætas matura perquirit: iuxta illud quod ſcriptum ſogbit
eſt. In conſilio ſanctorum & congregatione: magna opera domini. Hæc autem non ſolum eo tem liady⸗
pore quando babylonius contra hieruſalem ueniebat exercitus a prophetis ſacerdotibus & ſenio- adn
ribus quærebantur: ſed cotidie in eccleſiis requiruntur. Quæ ſi uiſionem legem conſiliumq; perdi- titet⸗
derunt fruſtra prophetas & ſacerdotes & ſeniores habere ſe iactant. ſan
Rerx lugebit.⁊ pꝛinceps indnetur meroꝛe. 8 ſe⸗
CSiue iuxta.Ixx.(interitu) Qui neſcio quid uolentes:hoc quod hebraico ſermõe expræſſimus rex (gtei
lugebit omnino tacuerunt. Luxiſſe autem ſedechiam & omnes principes populi iudæorum fuiſſe wlun
mœrore coopertos ſancta ſcriptura cõmemorat. Poſſumus autem quàquam hoc prima fronte ui ſ ectr
deatur eſſe blaſphemum regem lugentem noſtra uicia atq; peccata xpᷣm dicere qui loquitur in pfal ſo
mis. Quæ utilitas in ſanguine meo? dum deſcẽdo in corruptionem? Et appropinquans hieruſalẽ t⸗
fleuit eam & dixit. Hieruſalem hieruſalem quæ occidis prophetas: & lapidas miſſos ad te. Quotiẽs win
uolui congregate filios tuos ſicut gallina congregat ſub alas pullos ſuos: & noluiſti. Pricipes quo- E
q;:uel in bonam partem apoſtoli erunt: qui lugent peccatores: uel in contrariam illi quibus dicit᷑ beel
Audite uerbum domini principes ſodomorum. Induiturq; iuxta. Ix. interitu: qui non habet arma Pun
turam dei: nec indutus eſt chriſto. Quotquot enim in xpᷣo baptizati ſunt xpᷣm induerũt ie h
Et manus populi terre conturbabuntnur. . lilni
CSiue iuxta.x.(diſſoluentur.) Quando uiſio non fuerit in propheta & legis ſcientia in ſacerdote genhhl
& conſilium in ſenibus. rexq; luxerit: & princeps fuerit in mœrore ſiue in interitu. cõſequẽter & ppo hipen
puli manus conturbabuntur ſuum perdentes ordinem ſiue diſſoluentur antiquam fortitudinem All
non habentes: Pulchreq; non populus dei dicitur cuius turbabuntur manus: & cui non eſt municii huſine⸗
rin cælo:ſed populus terræ de quo ſcriptum eſt. Recedentes ſuper terrã ſcribentur. Rhun
Secundum viam eoꝛum faciam eis. ? fecundum indicia eoꝛum iudicabo eos. Imhie
Siue ut.lxx.trãſtulerunt (ulciſcar eos.)Peccatoribus reddit deus iuxta uias ſuas: ut teneat iudicii ſtinſga
ueritatem. Cæterum in ſanctis excedit modum clementiæ. Neq; enim condigne ſunt paſſiones tẽ- numl
poris huius ad futurà gloriam quæ reuelabitur in nobis. Stipendia enim peccati mors. quã recipit dde⸗
juxta uias & opera ſua. Cæterum iuſtorum uirtus fruitur domini largitate: de qua Paulus loquitur. wumpeci
Donum dei uita æterna. Quodq; addidit & ſecũdum iudicia eorum iudicabo eosiillud euangelii Eien
ſonat.In quo iudicio iudicaueritis iudicabitur de uobis. Et apoſtolicum. In quo enim iudicio iudi (Lier
cas alterum te ipſum condemnas. Eadẽ enim operaris quæ iudicas.“ . Ckthie
CSEt ſcient quia ego dominus. ZM nicere
Iſte uerſiculus frequenter in hoc propheta ponitur ꝙ ſupplicia atq; cruciatus ſequatur ſciẽtia dei münu⸗
& quem non intelligebant ꝑ beneſcia. per tormenta cognoſcant. 1 Ppbet
EXPLICIT LIBER SECVNDVS INCIPII LIBER TERTIVS. wm
S & 3WTHIL Iongum eſt quod finem habet: & omnis retro temporuz ſeries leuun
tranſacta:inõ prodeſt: niſi forte bonorum operum ſibi niaticum præ Cer
paret.quæ ſemper ad futura immo ad æterna reſpiciunt.& nullis ter Cir
minis coartantur. Vera ſententia eſt: omnia que ſunt orta occidunt: timage
S& aucta ſeneſcunt.Et alibi. Nihil eſt enim opere & manu factum:ꝙ; Pofſum
non conſiciat & conſumat uetuſtas. Quis crederet ut totius orbis ex lenluit
tructa uictoriis roma corrueret: ut ipſa ſuis populis & mater fieret & CEtace
ſepulchrũ: ut tota oriẽtis: ægypti: aphricæ litora olim dominatricis Eruſarn
urbis ſeruorum & ancillarum numero complerentur: ut cotidie ſan mrſ
cta betlehem nobiles quõdam utriuſq; ſexus atq; omnibus diuiciis Eias
affluentes: ſuſciperet mendicantes. Quibus quoniam opem ferre nõ eratſta
poſſumus condolemus: & lachrymas lachrvmis iungimus: occupa- Choe⸗
E E tiq; ſancti operis ſarcina: dum ſine gemitu confluentes uendere nõ Aclitun
SW e patimur: explanatiões in ezechielò pene omne ſtudium omiſſimus incope
ſcripturarum. Cupimus uerba in opere uertere: & nõ dicere ſancta ſed facere. Vnde rurſus a te com- Cintem
mõiti o uirgo xpᷣi euſtochium: intermiſſum laborem repetimus: & tertium uolumen aggreſſi. tuo Areſtib
deſiderio ſatiſſacere deſideramus: illud & te &cæteros ꝗ lecturi ſũt dep̃cãtes: ut nõ uires ntas ſed uo * den n
tũ cõſiderẽt: quorum alterũ fragilitatis humanæ: alterũ ſanctæ eſt in dno uoluntatis. e .
e ſart M CA bla TW. (àlilII. D
T factum eſt in anno ſexto in ſexto menſe.in qui enſ ami
Emea ? ſenes iuda ſedebant cbꝛamn me. n duunm menls egoſtdchamin domo ann
. C Quinto anno tranſmigrationis iechoniæ. quarto menſe quinta menſis ſuperiorẽ id
. uiſionem factam ad prophetam legimus. hec autem quam nunc exponere uolumus. W
Iſexto anno eiuſdem regis ſexto menſe. quinta menſis facta memoratur. Ex quo perſpi-
oſt annum & duos menſes hæc facta quæ ſcripta ſunt. & uel intermiſſam per annum & N

duos menſes

ine
eten

ai⸗

m K

n ig
Atmnei
umrinh
Nhienli⸗
(wi
apezno⸗
betam

leräde
der do
itudinen
ſt munid

k 4

Nent idci
ſonete⸗
ui nc)i
ouirt
eungeli
Mcoind

ſcieince

vomhſein
ricun Ne
1occid
dumg
otbien
fetet
ninarnci
Ouidieli
s diuici
mfenen .
ν
rni
idima
teconh/

. ſeduo

indone

riot⸗
Nlomus⸗
pelhi⸗
numnd
1

*

Super Ezechielem.

duos menſes ꝓphetiã. uel per totos. xiiii. menſes geſta quæ ſuperior ſermo contexuit. Sexto autem
anno & ſexto menſe & quinta die menſis. qui numeri ad fabricaz mundi referuntur. & carneos ſen
ſus qui terrena conſpiciunt & nec duʒ cæleſtia contemplantur factam prophetiam non mirabitur.
qui ad preſbyteros ſermonem dirigi intellexerit Qui ſeptuaginta tenebant turibula: &. xxv in tem-
plo adorabant ſolem. Sedebatq; propheta in domo ſua fugiens frequentiaʒ multitudinis. & ſenes
iuda ſedebant coram eo. uel prophetæ uerba audire cupientes: uel inſidiantes ſermonibus eius. Si-
gniſicanterq; dicuntur ſenes iuda. ut nichil ad iſrahel hoc eſt ad decem tribus quæ prius captæ fue
rant. ſed ad eos qui de tribu iuda cum iechonia ducti erant in captiuitatem dici intelligamus.
Et cecidit ſuper me ibi manus dñi dei. Et vidi ⁊ ecce ſimilitudo quaſi aſpectus ignis.ab aſ⸗
pectu lumboꝛum eius ⁊ deoꝛſum ignis.Et a lumbis ⁊ ſurſum.quaſi aſpectus ſplendoꝛis vt vi
ſio electrit. LILxXX.
St facta eſt ſuper me ibi manꝰ dñi adonayv. Et vidi ⁊ ecce ſimilitudo quaſi ſpecies viri.A lũ
bis eius ⁊ deoꝛſum ignis.Et alumbis eius ⁊ ſurſum quaſi viſio aure.quaſi viſio electii.
WVirum hebreus ſermo non continet. Viſionem autem auræ que in ſeptuaginta non habetur de
theodotione addidimus. & pro eo qd nos diximus cecidit ſup me manus domini ſimachus tran-
ſtulit michi manus domini.qd in hebraico dicitur theffol. manus autem enerſian ideſt opera ſigni
ficet ut uiſionis poſſit ſacramẽta cognoſcere. Et hoc conſideranduʒz. qd non ipſas uideat ueritates
ſed ſimilitudinem ignis qui a lumbis uſq; deorſum ignis apparuit. & a lumbis ſurſum quaſi aſpectꝰ
ſplendoris & uifio electri. Pro ſplendore qui in hebraico dicitur zor. auram theodotio tranſtujit: ut
in ſupernis dei refrigeria demonſtret. Deniq; & in regum uolumine beatus helias aduentum domi
ni non in tempeſtate contẽplatur & turbine:non in ignis ardoribus: ſed in aſpectu auræ tenuis atq;
leuiſſimæ: ut dei omnipotentis manſuetudinem comprobaret. Opera autem coitus quæ ſignifican
tur in lumbis. uſq; deorſum igne purgantur. Et opera uirtutum quæ alumbis ad ſuperiora conſur-
gunt. ſplendorem habent atq; fulgorem. Et tamen nec ignis uſq; ad pedes dicitur: nec ſplendor ele
ctri uſq; ad caput:ſed deorſum & ſurſum: ut tam in peccatoribus quã in ſanctis. pro diuerſitate meri
torum alius uſq; ad illud & illud membrum:alius uſq; ad illa pueniat. Et quomodo qui ſancti ſtu-
dii perfectionem tenẽt ad uerticem uſq; perueniunt: ſic qui in peccatorũ ꝓfundo ſunt: plãtas igneo
rum pedum tenere credendi ſun.
CEt emiſſa ſimilitudo manus appꝛehendit me in cincinno capitis mei. LXX.
WEt extẽdit ſimilitudinem manus ⁊ aſſumpſit me in fimbꝛia verticis meti.
C Et hic ſimilitudo manus: non ipſa manus extenditur. Neque enim in deo aliquid corporale eſt.
uidetur ꝙ manus: ut membrum humani corporis atq; conſueti: nequaquam terreat eum qui aſſu
mitur atq; compræhenditur. Si enim in colubri uel in qualibet alia beſtiarum ſimilitudiĩe tetigiſſet
ꝓphetam:ipſa diſſimilitudo membrorum terruiſſet aſſumptum. Parſq; compræhenditur capillo-
rum:quia totius appræhenſionem capitis: humanam naturã non ſuſtinet. Pro cincinno. Ixx. trãſtu/
lerunt ideſt fimbriã:quorum alterum in capillis: alterum in ueſtibus accipi ſolet.
CEt leuanit me ſpiritus inter terrã ⁊ celum.
MPrimum ſimilitudine manus appræhenditur: poſtea eleuatur a ſpiritu. Qui ſpiritus:nõ eum ſta/
tim ad cælum leuat: ſed inter terram & cælum: ut terrena interim derelinquens feſtinet ad cælum.
Poſſumus autem & hoc dicere: ꝙ propter bona opera propheta ſimilitudine manus dei appræ-
henſus ſit & propter ſcientiam rerum ſpiritualium eleuetur a ſpiritu.

CESt adduxit me in hieruſalem in viñone dei.iuxta oſtium interius qð reſpiciebat aglonẽ᷑.vbi

erat ſtatutum ydolum ʒeli ad pꝛouocandam emulationem.Et ecce ibi gloꝛia dei iſrahel fecun-
dum viſionem quã videram in camp.. LXX. WUWU
CESt adduxit me in hieruſalem in viſionem dei ad ueſtibulum poꝛte que reſpicit aquiloneʒ vbi
erat ſtatua poſſidentis.
NHoc autem quod in quibuſdam codicibus reperitur & in ſtatua imaginem zeli de theodotione
additum eſt. Reliqua ſimiliter. Quando dicit adduxit me in hieruſalẽ in uiſione dei: oſtendit ſe nõ
in corpore ſed in ſpiritu eſſe tranſlatum. Iuxta quã uiſionem poſſumus & cælos & profunda maris
& inferna conſpicere. dum rationes ſingulorum cogitatione complectimur. Primum autem nenit
ad ueſtibulum ꝙ reſpicit ad aquilonem: ut ibi nideat ſtatuam ydoli zeli ad prouocãdam emulatio
nem. ut de illo loco poſſit ad interiora penetrare: & cernere reliqua quæ poſtea deſcribũtur. Statuã
autem ydoli baal in templo dei poſitam: narrat hiſtoria. Pulchreq; appellantur ydolũ zeli: quæ ad
emulationem & zelum dominuʒ prouocãt:iuxta illud quod in deuteronomio dicitur. Ipſi me ꝓ/
uocauerunt ad zelum in eo qui non erat deus: & ego ꝓuocabo eos ad zelũ in gentem quæ nõ eſt.
Porro nie ⁊elus & poſſeſſio ꝙ hebraice dicitur eodẽ appellãtur nomine ꝓ ſtatua zeli. xx. ſta
tuã poſſidẽtis interprati ſũt.DHeniq; qñ natus eſt cain: poſſedi inꝗt parens hoĩem ꝑ deũ:poſſeſſionẽ
hoĩs ad cain nomẽ alludẽs. Ibiq; erat gloria dei iſrahel. nõ ꝙ delectaret᷑ tali nicinia ſed ut ſui pnᷣtia
ydolũ zeli templũq; deleret. Vñ & ſubuerſio urbis tẽpliq; poſt breue tẽpus ſeꝗtur. Et in Eſaia ſcri/
ptum eſt ꝙ lectus anguſtus nequaquã duos capiat: & palliũ breue utrunq; opire nõ poſſit ſignificã

*

J. iber tertius. c. vim.

te criptura ut eſt illud apoſtoli. Qui conſenſus chriſti & belial? Templo dei & idolo?
CEt dixit ad me.Fili hominis.leua oculos tuos ad viaʒ aquilonis.Et leuaui oculos meos ad
viaz aquiloms ⁊ ecce ab aquilone poꝛte altaris idolum ʒzeli in ipo introitu.
Pro eo qd nos poſuimus ab aquilone portæ altaris idolum zeli in ipſo introitu. ſeptuaginta trã
ſtulerunt ab aquilone ad portã orientalem: qd in hebraico non habetur: cætera quæ ibi ſcripta ſũt
relinquentes. Dixit inquit ad me uel gloria dei quam in campo uideram: uel ſpiritus qui me inter
cælum leuauit ac terram: loquutuſq; eſt mihi poſtquam me tranſtulit in hieruſalem: & fecit uel ur-
bem uel templum uidere: & imperauit ut leuarem oculos ad uiam aquilonis. Ibi enim ſtatua baal
poſita etat quam uocat idolum ꝛeli:in ipſo portæ introitu. Qui autem idolũ ⁊eli ſiue poſſidẽtis ad
gloriã dei uel ad ſpũm referũt impie faciũt: pſonã idoli dei maieſtate mutantes.
EEt dixit ad me.Fili hois putas ne.vides tu ꝗd iſti faciãt: Abhominatiões magnas domꝰ iſ
rahel facit hic:vt ꝓcul recedã a ſactuario meo.Et adhuc ↄuͦſus videbis abhoĩatiões maioꝛes.
¶ Ne me inquit putes iniuſte templum deſerere & ſubuertendam relinquere ciuitatem: aſpice quæ
in templo faciant. Cumq; illa conſpexeris non putes finem eſſe ſcelerum: adhuc maiora cõſpicies.

Quod quidem porteſt & de noſtra hieruſalem noſtroq; templo intell gi:quando in exemplum of

ni & fineæs idolorum ſcelera operamur in tabernaculo dei: & fornicamur cum his quæ ſe miliciæ
&& miniſterio dei uouetint: & ſacrificiorum eius primitiua decerpimus: dantes in uſum clientũ atq;
famulorum. & omnia lucri cauſa facimus. Si autem hæc tam magna ſunt que uidemus. quanto ma
iora exiſtimanda ſunt quæ humanam effugiunt conſcientiam:
Et introduxit me ad hoſtiũ atrij ⁊ vidi ⁊ ecce.foꝛamẽ vnũ in pariete.⁊ dixit ad me. Fili hois
fode parietem. Et cum perfodiſſem parietem. apparuit hoſtium vnum. Et vixit ad me. Ingre
dere ⁊ vide abhominationes peſſimas quas iſti faciunt hic. CHoc qd tranſtuli
& uidi & ecce ſoramen unuʒ in pariete. in Ilxx non habetur. Et quia omnia quaſi in imagine pictu-
raq; monſtrantur. unum in pariete foramen uidiſſe ſe dicit. iuberiq; ſibi ut illud perfodiat & ampli
us faciat. Quo uidelicet aperto foramine. latius poſſit intrare & nidere qᷓ foris poſitꝰ uidere nõ pote
rat. Per qd oſtenditur tam in eccleſiis quam in ſingulis nobis per parua uitia maiora monſtrari. &
quaſi per quædam foramina:ad abhominationes maximas perueniri. Ex fructibus enim arbor co
gnoſcitur. & ex habundantia cordis os loquitur. Pro ſigno ſunt interioris hominis uerba rum-
pentia. Quomodo libidinoſum qui ſua calide celat uicia interdum turpis ſermo demonſtrat. Et a/
uariciam latentem intrinſecus. paruulæ rei cupido ſignificat. Minoribus enim maiora monſtrãtur:
uultuq; & oculis diſſimulari non poteſt conſcientia: dum luxurioſa & laſciua mens lucet in facie: &
ſecreta cordis motu corporis & geſtibus indicantur.
¶ Et ingreſſus vidi.⁊ ecce omnis ſimilitudo reptilium ⁊ animalinm abhominaiio.⁊ vniuerſa
idola domus iſrahel depicta erant in pariete in circuitu per totum.

CNon ſolum idolum xeli ſtabat in introitu portæ aquilonis:ſed & omnes templi portæ diuerſis

idolorum imaginibus pingebantur: ut nulla eſſet beſtia quam non parietis pictura mõſtraret. hoc

in delubris idolorum phamiſq; gentiliũ hucuſq; perſpicimus: qd omnia genera beſtiarum adoret
ſtulta religio. Vnde & uirgilius. Omnigenumq; ait deum monſtra & latrator a nubis quaſi non &

illa ſint monſtra quæ laudat contra neptunum & uenerem contraq; mineruam. Poſſumus & in no
ſtri templi parietibus: idola monſtrare depicta: quando omnibus uitiis ſubiacemus: & pingimus i
corde noſtro peccatorum conſcientiam imagineſq; diuerſas. De quibus & in pſalmo dicitur. Dñe

in ciuitate tua imaginem ipſorum diſſipabis. Et in alio loco. Verumtamen in imagine perambulat

hom Q uod fſcilicet nullus hominum ſit qui aliquam imaginem non habeat: ſiue ſanctitatis ſiue

peccati. Quãobrem: furioſis dicitur & iracundis. Furor illis ſecundum ſimilitudinem ſerpentis: ſi-

cut aſpidis ſurdæ & obturantis aures ſuas: quæ non exaudiet uocem incantantium. Et de homini-
bus nequam. Generatio uiperaꝑꝶ: quis oſtendit uobis fugere a uentura ira? Et de uerſipellibꝰ ac frau
dulentis. Ite dicite uulpi huic: ac de amatoribus fœminarum. Equi inſanientes in fœminas facti ſũt
mihi. Vnuſquiſq; ad uxorem proximi ſui inniebat. De brutis quoq; ac uhecordibus. Nolite ſieri ſi-
cut æquus & mulus: quibus non eſt intelligentia. Et iterum. In chamo & freno maxillas eorum cõ
ſtringe: qui non appropinquant ad te. Et multa huiuſcemodi. Hoc autem qd poſuimus ecce oiĩs ſi/
militudo reptilium & animantium in ſeptuaginta non habetur.
CEt ſeptuaginta viri de ſemoꝛibus domꝰ irahel.⁊ iechonias filius ſaphan ſtabat in medio eo
rum ſtantium ante picturas. Et vnuſquſas habebat turibuluʒ in mann ſua.⁊ vapor nebule de
thure conſargebat. Quando dicit ſeptuaginta uiros fuiſſe de ſe/
nioribus domus iſrahel qui tenebant thuribula manibus: oſtendit multos & alios fuiſſe præſbyte-
ros qui hoc non faciebant:ſed forſitan peccatis aliis tenebantur: unumq; nomine iechoniam fili-
um ſaphan ſtetiſſe in medio eoꝶ. quaſi principẽ ſceleris eoꝶ: atq; ſacrilegii:q omiſſa religione dei
colebãt idola & in tẽplo non adorabãt deum cuius erat tẽplũ: ſed picturas parietum. Pulchræq; di
ſtabat iechonias filius ſaphan: hoc eſt iudici & condẽnationis ſuæ in medio ſtantiũ pᷣbyteropꝑe: qa
& princeps & hii quorum priceps erat: firmo ĩ ſceleribus ſtabãt gradu:mec fluctuabãt ĩ malien ro⸗
buſtiſſime

ine
ſegucen
v
ickurn
Anic
olehpi
ir lube
niocote
Etoirt
ſigine
(Meoin
ſandel
tugeech
Nukr uid
Npugteoo
ceaneila
poet n
ſebtumme
telſeceintr⸗
CGenuttdh
Cogianones
an lcogit
kigutanst
ſcletiv'pr
(Cdrite
godorit m
bantpaang
hamuzuo
ciſat dei
i cxlebra
laudaur.
bicaliſgg
tant ſi eo
pitudine
usde
mina rer
tant mul
guæ in ke

Eroiri⸗

Etiroctn
WN

CQodne

Meod
amte
gdimere
Patuitach
un qua⸗
ſeuncdod
mlere⸗
foner mai
onunbee
Enphemd
nnen
wotente
cemg
nhabitne
Uuun li 1
N
n
deer

nebdr

gdun

eſ tTxẽãt picturas idolorum uaporq; ſacrilegii aſcẽdat ſiue cõſurgat reſiſtẽs deo: quãdo uiderimꝰplebem
ene peſſimã cõgregatã:de qua ſcriptũ eſt. Odiui eccleſiam malignantium: & peiores plebe p̃ᷣpoſitos ne
n, gorẽq; principẽ ꝗ pᷣfectus plebi atch præſbyteris. Dicamus iechoniã ſtantem ante picturas. & ſin-
un gulos habere thuribula ĩ manibus ſuis:non dei maieſtatẽ ſed ꝓprias ſententias adorantes: & nequa
tii quã odorem bonæ fragrantiæ ad deum: ſed fſœtorem ad idola Peruenier.
Et dixit ad me. Certe vides fili hominis.que ſenioꝛes domꝰ iſrahel faciut in tenebꝛis vnus
l Quiſʒ in abſcõdito cubiculi ſui· Dicunt enim. MHon videt dñs nos. dereliquit dominus terraʒ.
nin Ex eo inquit quod in tẽplo faciüt pariter cõgregati. oſtenditur 94 unuſquiſq; in cubiculo ſuo
hi faciat.Sed ſecundũ anagogen melius intelligi poteſt ꝗqd nõ nulli Principes eccleſiaꝶ faciant in tæ
dii nebris que dictu quoq; turpia ſüt. lſte eſt abſcõditꝰ cordis hõ. de quo dici tur. In. gredere in cubiculũ
hin tuũ.Et rurfũ. Qui uidet in abſcõdito reddet tibi. Recolat unuſquiſq; cõſciẽtiã ſuam &οα opera tæ
enii 6 nebraꝑ recordetur in tænebris. ſciatq; ſcri ptu. O mnis qui mala operatur odit lucẽ.ne arguatur a lu
ulce ce.& in ſe illud ĩtelliget eſſe cõpletũ. Qui inebriatur. nocte inebriatur. Quod iuxta litterã ftare nõ
enlag poteſt. Quanti enĩ in prãdiis cõuiuiiſq; dierũ inebriantur. Sed quia ebrieras cordis offẽdẽs deũ tæ
mom nebrarum ẽ & non lucis. ppterea ꝗqcunq; inebriatur nocte inebriatur. Cum autẽ ſeniores dom? iſra-
hel fecerint mala i tænebris & in abſcondito cubiculoꝶ ſuoꝶ & putauerint ſe dño poſſe celare:tũc
Fdet cõſequẽter dicẽt. Non uidet nos dñs. Dereliquit dñs terrã. Multiq; ſunt pctõres & ambulãtes iuxta
edge cogitationes ſuas:qdeũ nõ æſtimãt curare mortalia:nec ad illũ noſtra uicia pertinere. Certe qñ pec
munkkul camꝰ ſi cogitaremus deũ uidere & eẽ præſentẽ: nũquã qd ei diſplicet faceremꝰ. Porro qd ſeꝗtur de/
nepicku⸗ reliquit dñs terrã: quorũdã etiã philoſophorũ ſnĩia :qui ex ſyderũ curſa atq; cõſtãtia:ſuſpicantur eẽ
Kml ilicæleſtib? ꝓuidẽtiã: & terrena cõtẽni: dù nihil recti nec iuxra ordinẽ in terris geritur.
nnöͤhor CEt dirxit ad me:Adhuc conuerſus videbis abhominationes maioꝛes.quas iſti faciunt.Et in
Cuſttrun, troduxit me per oſtium poꝛte domus dñi quod reſpiciebat ad aquilonem. ⁊ ecce mulieres ſede
nabord bant plangentes adonidem. C Quẽ nos adonidẽ ĩterpᷣtati ſumꝰ:& hebreus & ſyrus ſermo
eaun thamuz uocat. Vñ qꝗa iuxta gentilẽ fabulã in mẽſe iulio amaſius ueneris & pulcherrimus iuuenis oc
tnbte ciſus: & deinceps reuixiſſe narratur. Eundem iulium mẽſẽ eodẽ appellaãt nomine. & anniuerſariam
Oniriun ei cælebrant ſolẽnitatem: ĩ qua plãgitur a mulieribus quaſi mortuns:& poſtea reuiuiſcẽs canit atq;
knhce laudatur. Cõſequẽter poſtquã principeæ & ſeniores domus iſrahel ꝗd fecerĩt ĩ tẽplo ac tænebris cu
biculiſq; mõſtratũ ẽ:etiã mulierũ uicia deſcribuntur:quæ plãgũt amatorũ ſocietate priuatæ: & exul
ziuent tant ſi eos potuerint obtinere. Et ꝗa eadẽ gentilitas huiuſcemodi fabulas poetarum quæ habẽt tur
pitudinem interptatur ſubtiliter interfectionẽ & reſurrectionẽ adonidis: planctu & gaudio proſe-
neduett quẽs: Quorum alterum in ſeminibus quæ moriuntur in terra:alterũ in ſegetibus quibus mortua ſe
ire mina renaſcuntur: oſtendi putat. Nos quoq; eos qui ad ſæculi mala & bona uel cõtriſtãtur uel exul
un kr tant mulieres appellemꝰ: moli & effeminato animo:dicamuſqʒ plangere eos thamuz: ea uidelicet
l quæ in rebus mundi putantur eſſe pulcherrima. —
mann CEt dixit ad me: Certe vidiſti ſili hoĩis. Adhuc conuſus videbis abhominatiões maioꝛes his
inginu Et itroduxit me in atriũ domꝰ dñi iterius.Et eece in oſtio tẽpli dñi iter veſtibulum ? altare qſi.
s Die xxv. viri doꝛſa habẽtes cõtra templum dnii ⁊ facies ad oꝛientem ⁊ adoꝛabant cõtra oꝛtum ſolis
tumbule CQuod nos ueſtibulum iuxta ſymmachuʒ interprætati ſumus qui poſuit.Pro eoquod
tis ſ Hx. & theodotio ipſum uerbum hebraicum tranſtulerunt aelam aquilæ prima editio tiroſta la: ſecũ
enttil da ælam templi interprætata eſt. Quam nos porticum templi exprimere poſſumꝰſine intectũ atriũ
onin qd inter templum & altare erat. Et quia ſupra legim poſt idolum zeli quod ad portam aqlonis ap/
arie paruit adhuc cõuerſus uidebis abhominationes maiores: oſtẽſiſq; ꝑp panietẽ piduris om ninʒ beſtia
cin rum quas adorabant ſeptuaginta præſbyteri & iechonias filius ſaphan: tenẽtes thuribula ĩ manibꝰ
tih ſecundo dicitur adhuc cõuerſus uidebis abhominationes maiores quas iſti faciũt hic eo qd ſederẽt
i⸗ mulieres plãgentes adonidẽ. Poſt tertiũ quoq; peccatũ dicitur: adhuc cõuerſus uidebis abhomina
Gan 8 tiones maiores his. Quæ eſt maior abhominatio ſuperiorum tuum ſceleruʒ: uidelicet quarta quæ
ean ſeꝗtur. Ecce in oſtio templi dñi inter ueſtibulũ & altare qſi uigintiqnq; uiri:dorſa habentes contra
, templum domini: & facies ad orientem: & adorabant ad ortũ ſolis. Eo qd cõtẽpto dño.i. creatore
cio⸗ adorarent ſolẽ.i.dñi creaturã pᷣcipiẽte dño p moyſen:quod nequaquã in morem gentilium con-
Purc tra orientem deum adorare deberent: ſed in quacũq; fuiſſent orbis parte:ſiue ad orientẽ:ſiue ad oc-
ſeckſ⸗ cidentem: ſiue ad meridiem: ſiue ad ſeptẽttionem:adorarent contra templum: ubi in ſancta ſancto/
neſpſi⸗ rũ habitare dñs credebatur. Quod ꝗqde & danielẽ ĩ babylonẽ feciſſe legimus: q apertis feneſtris ce-
imn il⸗ naculi ſui adorabat dñm cõtra tẽplũ q erat in hieruſalem. Hoc inxta ſitteram fuiſſe ſacrilegii. ne/
e 4 mo quis dubitat: ſecundum anagogen: omnes hereticos peiores eſſe priotibus.Ideſt idolo ⁊eli pi/
negai ctiſq; in pariete figuris animãtium: & planctu adonidis: per quæ idolatria uoluptaſq; mõſtrãtur ille
oe ſcire poterit:ꝗ intellexerit ꝓphetã dicẽtẽ.Tu ãt odiſti diſciplinã & proieciſti ſeiemones meos poſt

ſech 1o
me

Super Eʒzechielem. J

buſtiſſime perſiſtebant. uaporq; nebulæ & cõfuſiõis ac turbinis ꝗq ſurgebat ex thure: offerẽtiũ ſacri⸗
legia demonſtrabat. Hoc factũ ſit eo tẽpore iuxta Irfam. Cæteꝶ & nobis orãdũ E:ne ſeniores domꝰ

*

iſtahel ſeptẽnariũ numerũ qui ẽ ſanctus ſeptẽ decades multiplicãtes ſtent in erroribus ſuis. & ado-

A.iber Tertius.c.ix.

te. Et i alio loco. Verterũt cõtra me ſcapulà rẽcedẽtẽ. An ĩignoramꝰ marcionẽ & cæteros hereticos
qui uetus laniant teſtamẽtũ cõtẽpto creatore ideſt iuſto deo aliũ quendã bonũ deũ colere & ado-/
rare: quẽ de ſuo corde finxerũt? Oẽſq; noſtri temporis heretici qui dei filiũ pᷣdicãt creaturã: & tũů
adorãt eũ relicto diuinitatis tẽplo & poſt tergũ habito: ipſi cõſeſſiõe ſua creaturã adorare ſe dicunt
Nos aũt ſic adoramꝰ ſolẽ iuſtitiæ: ut deũ adoremus ĩ tẽplo ueteris teſtamẽti: ubi lex & ꝓphetæ: ubi
cherubin & ꝓpitiatoriũ ẽ: Quos nos. xxv. uiros träſtulimus. Ixx. poſuerunt uiginti: & in quibuſdã
exemplaribus quinq; de theodotione additi ſunt.

CEt dixit ad me:Certe vidiſti fili bommis. Nunaqnid leue ẽ hoc domui iuda.vt facerent abbo

minationes iſtas quas fecerunt hic. quia replentes terram iniquitate. conuerſi ſunt ad irritan/
dum me:? Et ecce applicant ramum ad nares ſuas.
CPro eo qd nos diximꝰ& ecce applicãt ramũ ad nares ſuas. Ixx. trãſtulerũt: & ecce iĩpſi ſicuti ſubſan-
nãtes. Quibus de theodotione additũ . Extendũt ramũ: ut ſit totũ pariter. Et eece ipſi extẽdunt ra-
mũ quali ſubſãnantes Pro quo ĩterptatus eſt ſymmachus: quaſi emittentes ſonitũ in ſimilitudineʒ
cãtici per nares ſuas. Signiſicat ãt. xxy. uiros ꝗ in quadrũ ſolida ſtatione fandati ſunt: & a qnq; ſenſi⸗

bus p quinges quinq;: quadrãguli figur efficiũt:nõ ſolũ tẽplũ habere poſt tergũ:ſed ĩſtar idoloruz

apphicare ramũ ad nares ſuas: haud dubium ꝗqn palmarũ:quas græco ſermone ebaias uocãt: ut eos
idola adorare ſigniſicet. Deniq; & iob ĩter cæteras uirtutes etiã hoc habuiſſe ſe dicit:qd nũquã aſpi
ciẽs cælum & ſolẽ & lunã & aſtra fulgẽtia oſculatus ſit manũ ſuã:ideſt adorauerit creaturaʒ: Sym/
machi ãt ĩterpᷣtatio fœdum raucũq; ſonitũ de naribꝰꝓcedẽtẽ:in dei cõtẽptũ ſigniſicat. Oẽſq; hereti
ci ꝗ repleuerũt terrã iniquitate & conuerſi ſũt ad falſi nominis ſciẽtiã ut dñũm ad iracũdiã prouoca
rent: æſtimãdi ſunt qñ laudare uoluerint deũ: magis turpi ſonitu blaſphemare: uel teſtamenti uete
ris deum parui ducere: irridere contẽnere. H

CErgo ⁊ ego faciã in furoꝛe.nõ parcet oculꝰ meꝰnec miſereboꝛ: C Quodq; ſeqtur.

CEt cum clamanerint ad aures meas voce magna. non exaudiam eos.
In. Ilxx.non habetur. Pro his ait oĩbus quæ ſecerũt: & ego faciã in furore: & nõ parcet oculus me⸗
nec miſerebor. Quod audiẽtes ueteres heretici: creatorẽ calũniãtur quaſi crudelẽ:& ſanguinarium:

nec cogitãt apoſtolum paulũ qui certe boni dei ut ipſi uolũt apoſtolus eſt: ſcribere ad corinthios: ſi

uenero rurſum nõ parcã: ut uirga corripiat delinquẽtes: & errãtes retrahat ad ſalutẽ. Qui enim nõ
itelligũt ꝗd ſibi proſit: ordtes frequẽter cõtraria. expedit eis ut non exaudiãtur a domino. Vñ & in
oratione dñica dicimus. fiat uolũtas tua. Nõ uolũtas noſtra quæ errare conſueuit:ſed uolũtas tua ꝗqᷓ
futura cognoſcit. Magnæq; iterdũ fœlicitatis ẽ ad pns miſericordiã nõ mereri. Et iſtis igitur ꝗ ſunt
de domo iuda & a cõſeſſione eccleſiæ receſſerũt: non parcet deus. Cũq; clamauerit uoce magna de
qua dominus dixit: clamor eorum peruenit ad me: tamen dominus non exaudiet eos: ut malis co-
acti intelligant quod fecerint. CAPITVLVM. IX.
REt clamauit in auribꝰ meis voce magna dicẽs. Appꝛopiquauerũt viſitatiões vrbis.

CPro uiſitationibus ultionem. Ixx. tranſtulerunt. Mihi eni uindictã & ego retribuã dicit

EImanus: iuxta illud quod alibi ſcriptum eſt. Viſitabo in uirga iniquitates eorum: & in fla-
gellis peccata eorum: miſericordiam autem meam non auferam ab eis: Recte ut ſupra diximus: ui᷑
ſitatio uel ultio appropiquare dicitur. Captiuitate uicina.
CEt vnuſquiſq; vas interfectionis habet in mann ſua.

CNon dixit habebat: ut ſeptuaginta tranſtulerunt. Neq; enim narrat præterita: ſed p̃fentia futuraq;

demònſtrat. Qui igitur malos percutit in eo quod mali ſunt: & habet uaſa interfectionis ut occidat

Amo⸗ miniſter eſt domini.

Et ecce ſex viri veniebat de via porte ſuperioꝛis que reſpicit ad aquilonẽ ⁊ vniuſcuiuſq; vas
interitus in manu eius: Air quoq; vnus in medio eoꝝ veſtitus lineis. ⁊ atramẽtariũ ſcriptoris

ad renes eins. Ingreſſiqʒ ſũt ⁊ ſteterunt iuxta altare eneũ ⁊ gloꝛia dei iſrabel aſfumpta ẽ de che

rub que erat ſuper eum ad limen domus.Et vocauit virum qui indutus erat lineis.⁊? atramen
tarium ſcriptoꝛis habebat in lumbis ſuis.
Pro lineis qd nos iuxta ſymmachüũ interp̃tati ſumus. lxx. podere theodotio ipſum uerbum he-/
braicũ baddim aquila præcipua ĩterpᷣtati ſunt. Rurſum ubi nos diximꝰ & atramẽtariũ ſcriptoris ad
renes eius. Ixx. poſuerũt & zona ſaphyrina ſup renes eius:aquila melanodoxion: ideſt atramẽtariũ
ſcribæ ad lũbos ei ſymmachꝰ tabulas ſcriptoris habebat in renibus ſuis. Et ubi nos tranſtulimus li
men dom'. lxx. & theodotio tolexion.i.ſub diuo poſuere ueſtibulũ.Pro uaſe quoq; qd ſinguli uiri
habebant in manibus: ſoli. xx. ſecurim interprætati ſunt. Ad hominũ igitur peccata delenda qui in
ſexta die fabricationis mundi facti ſunt: ueniũt ſex uiri & deſcẽdũt de porta ſuperiori:ſiue ut ſeptua
ginta tranſtulerunt excelſa ad aquilonem: & habebat unuſquiſq; ſecurim in manibus:de qua ioan
nes loquitur. lam enim ſecuris ad radices arborum poſita eſt. Omnis arbor quæ fructum non facit:
excidetur & in ignẽ mittetut. Eratq; in medio ſex uirorum unus ideſt ſeptimus: in habitu pontificis
ueſtitus lineis indumẽtis & habebat atramẽtarium ſcriptoris ad renes ſuos: quo omnium peccata
deſcribeet

☛
M

Idus. Oĩſq; ultio uiſitatio ẽ quaſi egrotãtis: quaſi habẽtis uulnera: quaſi medicas expectãtis

eert
inthhn
Duoen lat
miluti
iinſenten
getheun
niurleln⸗
miuminl
ſc hareit
vekmag
ietechbo
Aahelen
Serelbei:
güehint
idigiin
omn Nur⸗
geteerin
Niettirlog
venieern
Plalnd
uninne
ndcend
Cecning
0nisitu
Nonguſcn
Cbrane
(kurtdi
lsritoräg
Elllisdixt
ſeterneas
Amero
Crrann
lesgemẽ
Mragul
apudh
krueni
Uineriſen
Mtiguien
iltudn⸗
Prtereo⸗
Cntü eie

Mopibu

mügüdet
Nhenſän
N
Nonleni
hex ſunt
hroͤpriſtn
ibere⸗
Udelſe
hiteſiue
aordit
Fpinim
Con
MWum.
Chonni
Ulgin
iwoonn
lne
Rwwen

deſcriberet: & ſanctorum a peccatoribus numerum ſe regatet: ſue Zzonam ſaphyrinam coloris la- D
wien pidis ſaphyri ꝗ ĩ ornamẽtis ẽ prĩcipis ſacerdotũ. Egre iq; ſũt ſex uiri & ſteterũt iuxta altare æneum
in Duo eni erãt altaria: unũ timiamatis aureu intrinſecus: & alterũ ante templũ æneũ holocauſtorum:
“D Iuxta altare autẽ ſtare dicuntur parati ad iubẽtis imperiũ: ut cuiuſcũq; uiderint ibi nõ eẽ peccata di-
. ni miſſa: ſentẽtiæ dũñi & iterfectioni eũ ſubiacere cognoſcãt. Gloria quoq; dei iſrahel aſcẽdit ſiue aſſũ-
Wii pta eſt de uno cherub. & iuit ad limẽ ſiue ad ſubſidiũ atrii domꝰatq; ueſtibuli: qd nequaquã tecto pᷣ
mitur: ſed aeris fruitur libertate: Quæ ipſa gloria dni uirũ ꝗ erat ĩ habitu põtificis habebatq; atramẽ D
nmnä, tarium in lubis ſuis: uocauit & dixit quæ ſcriptura teſtatur. Quidã ſex uiros ſex iterptãtur angelos:
Wimn ꝗ dei pareãt uolũtati.Ipſũq; unũ ꝗ habebat ĩdumẽta põtificis: ſaluatorẽ ĩtelligũt. iuxta id qd ſacer-
. dos eſt magni cõſilii angelus: illudq; qd dicitur: tu es ſacerdos in æternum ſecũdũ ordinem mel-
miſtbln chiſedech. Podere ãt qd.Ixx. trãſtulerunt ĩ actu ueſtis ẽ pontificis: quæ latine dicitur talaris: & ex eo DR
nüchntn dd ad pedes uſq; deſcẽdat:hoc ſortita uocabulũ eſt. De ueſte põtiſicis ante annos plurimos ſcio edi
iimäne diſſe me librũ: ad cuius explanationẽ mitto lectorẽ. Neq; enĩ poſſum oĩa ĩ oĩbꝰ locis dicere. Qdq;
gnalel⸗ aguilæ prima editio & theodotio dixerant caſiy: pro quo in hebreo legitur ceſapth. Cuʒ ab hebreo
ticolon quid ſigniſicaret:reſpõdit mihi greco ſermone appellari ab eo qd ĩ illo calami recon
inut eor dantur. Nos atramẽtariũ ex eo qd atramẽtũ haheat dicimus. Multi ſignificantius thecas uocant ab
igui a ęevo qd thecæ ſint ſcribẽtiũ calamorum. De quatuor cherubin unus cherubin mittitur a gloria dñicæ
i Sm, maieſtatis: loquuturus ad eum qui pontiſicis indumentis iĩdutus erat: & quãquã pleriq;
eighent neutrali genere numeroq; plurali dici putẽt: nos ſcire debemꝰ ſingulari numero eẽ cherub generis
iprovoen maſculini: & plurali eiuſdem generis cherubiʒ. non quo ſexus in miniſtris dei ſit: ſed quo unũqdq;
nenti er iuxta linguæ ſuæ ꝓprietatẽ: diuerſis appelletur generibus. Angeli uocantur numero plurali: mala-
chin & cherubim & ſeraphim eiuſdẽ generis & numeri. Porto ſabbaoth qd ĩterpᷣtatur militiaꝶ ſiue
I. exercituũ atq; uirtutũ: dicuntur genere fœminino numero plurali: & deſinunt in extremã ſyllabaʒ
oth: Qui auũt uolunt ſub figura pontificis itelligi ſaluatorem:de apochalypſi ioannis utuntur exem
Nlns me plo.in qua ſcriptũ ẽ Et cõuerti me:& uidi uocẽ quæ loquebatur mecũ.Et cõuerſus aſpexi ſeptẽ can
ginmin delabra aurea: & in medio candelabrorum ſimilem filio homins.
Minhiot CEt dixit dñs ad eum. Tranſi per mediam cimitatẽ in medio hieruſalem.⁊ ſigna tau ſuper frõ
ienindo tes virorũ gementium ⁊ dolentium ſuper cunctis abhominationibus que finnt in medio eius.
aViain Et illis dixit audiente me.Tranſite per ciuitatem ſequentes eum.percntite non parcat oculins
iustn veſter neqʒ miſereamini ſenẽ adoleſcentulumæ virginem. parnulum ⁊? mulieres irerficite.vſqʒ
rugim ad internitionem. Omnem ſaper quẽ videritis tau.ne occidatis. Et a ſanctuario meo incipite.
gnit CPracipitur ei qui idutus erat ueſte talari ſiue linea & ſacerdotalẽ pᷣferebat: ut ponat ſignũ ſuper frõ
mmai tes gemẽtiũ & dolẽtiũ: ſuper cunctis abhominationibus quæ fiũt ĩ medio hieruſaleʒ. Pro ſigno qd
Ixx.aquila & ſymmachus tranſtulerunt: thedotio ipſum uerbũ hebraicum poſuit tau: quæ exttema
is b⸗ apud hebreos uiginti & duarum litterarum: ut pfectã ĩ uiris gemẽtibus & dolẽtibꝰſciẽtiã demõ/
mitmüi ſtraret: Siue ut hebrei autumàt ꝗa lex apud eos appellatur thora quæ hac in principio nominis ſui
—Z littera ſcribitur? Illi hoc accepere ſignaculũ ꝗ legis præcepta cõpleuerãt. Et ut ad noſtra ueniamus:
maͤnt antiquis hebreorum litteris quibus uſq; hodie utuntur ſamaritani extrema tau littera crucis hẽt ſi⸗
dimmi militudinẽ: quæ in xp̃ianorum frõtibus pingitur: & frequẽti manus inſcriptione ſignatur ſunt quiĩẽ
putẽt ex eo qd ſecũdũ hebraicum alphabetũ iuxta extrema ſit littera:demõſtrari ĩ multitudine pec/
cantiũ reliquias ſupeſſe ſanctorum. Gemẽtes igitur dolẽteſq; ſaluãtur:q nõ ſolũ malis non cõſenſe
ſnig rũt opibus: ſed aliena plãxere peccata: ſecũdũ qd ſamuel planxit ſup ſaul: & apoſtolus paulus ſuper
i his qui poſt peccatũ nõ egerũt pœnitẽtiam. Vnde & ipſe dicebat. Qui ſumus in hoc tabemaculo
moc ingemiſcimus. Et ali. Triſtitia mihi eſt magna & inacceſſibilis dolor cordis mei. Præcipiturq; ſex ui
.. ris ut pᷣter eos qui poſſunt dicere ſignatum eſt ſuper nos lumen uultus tui dñe:cunctos interficiant.
vinſc 1 Nhorn ſeni parcãt non inneni: nõ nirgini: non paruulo: nõ mulieri. Secundũ miſticos intellectus ſe/-
iſcpn nes ſunt in eccleſia: de quibus dicitur. Cani hominis prudentia eius. Iuuenes: qui ſunt ad fidei bella
oc . prõptiſſimi. Virgines qui pudicitiã tota mente ſeruauerũt. Paruuli ꝗ lacte potantur infantiæ: & nec
An duü percipiüt ſolidum cibũ. Mulieres quæ fragilitatem ſexus animæ ibecillitate teſtantur. Quibus
uniuerſis non parcitur: ſi abſq; xp̃i ſignaculo aliquid eſſe ſe credũt. Quodqʒ ſeqtur & aſctũario meo D
thon . icipite: ſiue ut. Ixx. trãſtulerũt & a ſctis meis ĩcipite: uel ſacerdotes ſignificat ꝗ uerſabãtur ĩ templo: W
iotst, * adorabãt idola uel eos ꝗp ſacerdoti merito ſancti uocabãtur ĩ populo: & ꝗ erãt ĩ populis cã pecca
nmin ti primi meruere ſupplicia. Tẽpus eni eſt: ut iudiciũ inci piat a domo dei.
kuimns CLeperunt ergo a niris ſenioribus qui erant ante faciem domus.⁊ dixit ad eos.Contaminatè
Ingiun Domum. æ implete atria interfectis. MW
gin CPro atriis quæ hebraicæ dicũtur aſeroth. Ixx. poſuere uias. Occidũutr aũt uiri ſeniores: de qbꝰ ſu- P
ut ynu pra legim ꝙ hẽrẽt turibula & adholerẽt idolis ĩcẽſum. Nec ẽ ulla tẽpli religio: qa offenſo religiõis
u⸗ ſon deo contaminata ſunt oĩa: ut unde peccatum:inde iudicium ſit. Atriaq; cadaueribus cõplẽtur ĩ tem
on facnt plo & non uiæ:quæ utiq; foris erant. Niſi forſitan uias intelligere poſſimꝰplateas ciuitatis: nec aude . R
ntifih ĩe poterant angeli contaminare templũ ſanguine mortuorum, in quo prius habitabat gloria dei.

. iber tertius. cx.

niſi hoc recedentis gloriæ dominus præcepi is qur
i.& ui gloriæ dominus præcepiſſet. Omnis quĩ peccato m eſt cõtaminat atrji vnnl
ug nne urb dñiꝛin quibus uiuit qui cum xpᷣo eſnens 4 montul⸗ eſſe * d Aminat attia uii
¶Et egreſſi ſunt ⁊ percutiebant eos qui erant in ciuitate. Eue genatlt. hn
Siue ut alii tranſtuletunt percutiebant ciuitatem. pro his qui erant in urbe ip̃ b E
,„S 61 * rbe ipᷣam urbẽ ſte cele/
ES ſeeſe perg aoremaniro ias i ſpper ſeclem meen 7 clamans gio. Ben domne en tliun
enben reliqui⸗ hel: effũdẽs furoꝛẽ tuũ ſuper h e⸗ lingui
Cundis dun ſignlenlem non habebant cæde proſtratis:corruit hen Kieruſelamiem ſuam pre nun
eeg ei ſententia tudine: mullum præter ſe arbitrans remanliſſe. Quod quia uidebatur eff. dn⸗ gitunmn
rea in uulgata ditle quz eier dominus ſignatarum frontium uiros non eſſe cædendo anee “ con
Notãduũ e dno igeri unacamn Nor ſir ſequẽtes hebraicã ueritatem poſuimus remanſiese morunpl
tur cum cæteris ꝗ frõtes habuereſt idixiſſetꝛuldebatur eſſe cõtrarnũ: ſed remaſ ego: ut ſubaudia ſemgnig
gum uolumine qñn helias lo- re ſignatas. Vt aũt ſciamus ſignanter hoc dictum remanſi ego:in re/ ignigaſin
Surunt n di 4 elias ſoarata⸗ ad deum: altaria tua demoliti ſunt: & ego relictus ſuns oj . — CNyet
nt animã meam auferre. Solum poſuit: quia remanſiſſe alios neſcieb gi us: &
ex perſona domini in cuius typum præceſſit ezechiel poſſe hoci Icie dat. Quidam putant & hubes in
osẽs declinauerunt: ſimul inutiles facti ſunt. Et prophela teſt e uelli gi de populo iudæorum: qũᷣ ſhleuekt⸗
ſanctus. Solus enim muentus eſt dominus: qui peccatum nonk. ci aluuz me fac dñe quoniã defecit gehemn
Quod autem intulit effundens furorem tuum fuper hienn n W=W inuẽtus ẽ dolus in ore eiꝰ. Glincurms
dit magnitudinem: ut alibi legimus. Effuſa eſt deipecti em: uerbo effuſionis pœnarum oſten ſeſtettir
greſſus mei. Et in bonã partem:charitas gein ecti⸗ her principes. Et iterum. Pœne effuſi ſũt lirtlünſt
2 — . . 1 Pi . 2£. 2 „ ⸗ 4
Et in tnaritem. Eſtunde furorem tuũ ſuper gentes qᷓ te nõ Ttcliex lüt & ſ as gratla 1 labiis tuis. en
E 4 rdirit ert fide framed & cõclude ex aduerſo eorum qui perſe umnttim duome tuum Citneh
Fng nö meſet Jon repleta Cauerſione. Dixerunt autem. Bereliquit d ominus . terra ſã nrpan
Ewia get,agik mnens non parcet oculus:neqʒ miſereboꝛ. Aias eoꝝ ſup ca he 6 7 ornl. mäinmtim
dit cauſas ñ ut ill 5prop retam ſuum flere pro populo: & admirari idignatiõis magni me ga. lcbtiſ
it caulaè 1 4 e putabat iniuſti uel excedentis modum ſupplicii: ſed meritæ iuſt gnirndinere, nükiͤn
Aagna ri lecem uhantn iſahe c quatum tribuum iuda magna eſt. Et non k magna: d in i
nagna imis. ixiſſe ſufficit: ſed repetit ualde:ut pro magnitue r On O : ſe ctegteſtu
da 1 rplici ek An in non pleriq; æſtimant 4 maxinze hotengamn ebperen e izee acnn
magna ue :‚& pro qualitate menſuraq; peccantium: diuerſit pPars n cata: 33 Ue ſunceſa
broe . atem õ
ac lquit ketr enguinibuelar ut.Ixx tranſtulerunt populis: & Arnar env ier punientis. Reple ücade⸗
ni⸗ Sois habet eduio naieene & iĩmũdicia:non modicus fãguis effuſus eſt lecdep auerſige aut ut Cigele
iamche Tele r la eiti elanauere nriten n plena ẽ iĩmudicia: idolatriæ ideli-erſardibe. nai 60
õ eſt:qa! unt prouidentiam non efſe ſup terram: are morr, eſttee
eimtailluc ndl alibi kegimus Scilicet his ſuper his labor eſkea uta uxrosdothritar di ig⸗ Hhna
zurndeln zusttint no 4 e prouidentiam: uel quæ ante fuerat in populis hoc tẽ ore ſanmn igi⸗ dinez uo
ſ mirtua ahe Ptd- sreot dei non parcet oculus:nec miſerebitur:ut contra uicia ſchſengs: lachbiſir chut
nnmexror q; eorum atq; peccata reddat ſuper capita eorum: uel ſuper prĩcipe 35 li: n perior*
CESEt ecre vir au incnthoerath ta populorum principes eſſe dicuntur. prcpes populiiuxta nina ineel
e vir qui indutus erat lineis qui habeba i Inmi ſiſfs rſn mn Tfe ſirs. nieno⸗
Eei curpꝛecepiltimin. is ꝗ Paher tatramentariũ in lumbis ſuis reſpondit dicẽs ilane
ꝛcce nir qui indurus erat podere ideſt veſt .„ ſumant
Amanr ervum olcens. Tecl ſicut mandaſti mch. talar:: ? accincfus zono iumbos mnos: reſ O
. b 6 eltri ri = eſt tranlite per mediam hieruſalem & ponere ſignum in frontibus uiroruʒ tndoe⸗
Reſſe: ſimarcil enriuir. Rnr atel iniquitatibus eorum. Dicit ergo ſe domini cee ong bammre
Rrancte peteiuiratem ſequstes e gnaſſe lugẽtiũ.· Sex autẽ uiri quipus præceperat dñs dicens. bantnr⸗
titatem ſequẽtes eum. percutite nulliuſq; miſereamini uſq; ad ĩternitionẽ nihil ta me
nuntiant. Neq; enim lætitiæ ſed „„ . uiq; ad iternitione nihil tale re fant.
ir Ecin hocloecopt d mœroris ipleuere ſententiam: quæ nõ ſermone:ſed opere proba- tnor aute
nebrai pro podere ideſt ueſte talari quam ĩterprætati ſunt. Ixx. th zea opere Pron kinterti
hebraicum poſuit babdim: ſymmachus lineã.aquila præcipuã ſi .Ixx. theodotio ipſum uerbũ tent⸗
tabulas:aquila atramentariũ theodotio caſti poſuerunt. pu ſue ſola Pr zona duoq; ſmmaci ch
“ſ”MV CAPITVLVM DEC dü
SS Tuidi ⁊ ecce in firmamenio qð erat ſuper caput cherubi ſi lapis ſapl nuti
ſlſ ſpeties ſimilitudinis ſolii apparuit ſuper eam:ꝛ di ubim quaſi lapis ſaphyrus qua W
neeis: z? ait. Ingredere in medio rot eam: z dixit ad uirum qui indutus erat li- lam
Enis ignis que ſũ rotarum que ſunt ſubtus cherub.⁊ iple manꝰ lnort
Eb⸗ nis ignl i inter bernbin effunde ſuper ciuitatem. ple manꝰtuas pꝛu/ int
10 d erat iuper cheru im & ide 4Ee „ „ elar
S & de rotis quæ animalia ſequebantur ſu — ſefan nyro qui habebat ſimilitudinem throni: hem
iciat: & illorum lector explanatione conten hnune

tus ſit.Hoc aũt quod iubetur ille qui i.
“ us erat lineis: pro quo. lxxin hoc loco ſtola interprætati Urihr
ſunt: ut nn

Super Eʒechielem.

ſunt: ut tollat prunas ignis de medio cherubim & effundat ſiue ſpargat ſup ciuitatẽ: ilſud mihi ui-
detur oſtẽdere ꝙ poſt interfectionem cedẽq; multoꝑꝶ: & in uiis cadauera mortuorũ prunas ignis
Pelin aſſumit: ut puniat ſiue mundet hieruſalem: iuxta illud qd in Eſaia ſcriptũ eſt.Sãctiſicauit enim ĩgni.
ed. ardẽte:& deuorabit ſicut fœnũ materiam. I ſti ſunt carbones quos in remedium linguæ atq; mẽda D
tii deſolantes uicia atq; peccata:propheta iĩterrogatus exoptat. Quid detur tibi & apponetur tibi:
lunn J ad linguã doloſam. Sagittæ potentis accutæ. cũ carbonibus deſolatoriis. Multaq; iſtiuſmodi ĩ ſcri
un pturis ſanctis inuenire poterimus. De quibus crebro diximus. Hoc tantũ notãdũ eſt: quod in Eſaia
qui tantum in ſermone peccauerat: & ĩmun da labia habere ſe dixerat: ad purgandũ unus forcipe
Z carbo compræhẽditur: hic uero qnia erat ciuitas plena iniquitate: & poſt ſupplicia cadaueribꝰ mor
inn tuorum: plures aſlumuntur carbones ignis & nõ una manu ſed ambabus: ut oĩs purgetur hieruſa-
lepe lem: quãquam & hoc intelligendum ſit: ꝙ nõ ad purgationem ſed ad pœnas atq; cruciatus: prunæz D
nii ignis aſſamendæ ſint quæ effundantur ſuper hieruſaſem.
ng CIngreſſus eſt in cõſpectu meo:cherubim autem ſtabat a dextris domus cũ igrederetur vir

n 2 nubes impleuit atriũ interius:? eleuata eſt gloꝛia domini deſuper cherub ad limen domus⸗
nti repleta eſt domus nube.⁊ atriũ repletum eſt ſplẽdoꝛe gloꝛie domini.Et ſonitus alarũ cherubi

ten audiebatur uſqʒ ad atrium exterius:quaſi vox dei ommpotẽtis loqnètis. Cũqʒ pꝛecepiſſʒ viro
n qui indutus erat lineis dicẽs ſumè ignem de medio rotarum que ſunt inter cherubin:ingreſſus
n ille ſtetit iuxta rotam. Et extèdit cherub manũ de medio cherubin ad ignẽ qui erat inter cheru

En bin:⁊ ſpſit ⁊ dedit in manu eius qui indutus erat lineis. Qui accipiens egreſſus eſt. Et appa-
db ruit in cherubin ſimilitudo manus hominis:ſubtus pennas eoꝛum.
e um Vidente propheta ingreditur uir qui ĩdutus erat talari ueſte uel linea. & ut. Ixx. nũc in interpᷣtatõ
ne cõmutant ſtola ſancta cum apud hebreos unus ſermo habeatur babdim: & cæteri interprætes

kum ſ in cœpta trãſlatiõe perſiſtãt. Ingreditur autem ut ſecũdo dicitur in medio rotaꝶ quæ ſunt ĩter che
1n dn⸗ rubin: ut impleat manus ſuas igneis carbonibus. Qui cũ eſſet ingreſſus. ſtetit tantũ iuxta rotam: &
rſoti uel ob triſtitiam puniẽdæ hieruſalẽ:uel ob gloriæ magnitudinẽ ſtupens: manũ ad ignem ipſe nõ
wanin miſit:ſed unus de cherubin ideſt cherub miſit manũ & tulit ignẽ qui erat in medio cherubin: & dde
nmmmirini dit in manu eius qui indutus erat ueſtibus lineis. Qui accipiẽs egreſſus eſt.Et tamẽ ſcriptura nõ di
ugn:ſel cit egreſſus quid fecerit: ut triſtis rei narratione: intelligẽtiæ potius noſtræ relinquæret: quã oculis . DW
agnin⸗ ſubiceret. Introeunte aũt uiro qui indutus erat ueſtibus lineis cherubin ſtabant a dextris domus:ut
unh vel ſanctæ ſupernæq; uirtutes: dexterã domus dei partem tenere uideãtur: Et illæ quæ mittũtur ad ſup
dis Rele. . plicia de quibus ſcriptum eſt:ĩmiſſionẽ:per angelos peſſimos:ſiniſtras partes poſſidere credantur.
nönn Cũq; eleuata eẽt gloria domini de cherub qui carbones ignis uiro traditurus erat: & trãſiſſet ad li-
Nlgale mnen domus: ſtatim nube tænebris & caligie atriũ impletur interius. Neq; enim præſente dñi ma/
ci,Cti ieſtate exercẽtur ſupplicia: & gloria domini uidetur in atria de qua ſcriptũ eſt. Sonitus alaꝶ cheru⸗
te olr bin audiebatur uſq; ad atriũ exterius. Pro ſonitu in hebreo uox ponitur:quæ uox habebat ſimilitu
Cug dineʒ uocis dei oĩpotẽtis loquẽtis.Pro quo.lIxx. trãſtulerũt ſicut uox dei ſaddai. Quod aquila ſyma
lune chus & theodotio quod fortem potẽtemq; ſi nificat trãſtulerũt. Nota lector in qbus ſu-
grti perior & hæc uiſio concordent ſiue diſcordent: ut ex collatiõe utriuſq; abſq; noſtro ammonitu di⸗
Cpriiin uina intelligas ſacramẽta: & illud ꝙ añ cõmonui: qm̃ & in hrmamẽto & in throno & in manu ho
minis nõ ueritas ſed ſimilitudo dicatur. Neq; enim facie ad faciem reuelato uultu: gloriã dñi con-
rdi⸗ tẽplamur: ſed ſimilitudĩe oĩa uidemus & imagine: quãdiu fragili & corruptibili circũdamur corpe ðD
CEt vidi ⁊ ecce quatuor rote iuxta cerubi. Rota vna iuxta cherub vnum ? rota alia iuxta che/⸗
wsrri rub vnum Species autem erat rotarum quaſi viſio lapidis chꝛiſoliti. Et aſpectus earum ſimi
litado vna quatuoꝛ. quaſi ſit rota in medio rote. Cumqʒ ambularent.in quattuoꝛ partes gradie
idn bantur.a non reuertebantur ambulantes. ſed ad locuz vbi ire declinabat que pꝛima erat ſeque
apuan bantur 7 cetere:nec conutebantur. Et omne coꝛpus earuʒ ? colla ⁊ manns 7 penne ⁊ cirenli ple
em na erant oculis in circuitu quattuoꝛ rotaꝛũ. Et rotas iſtas vocauit volubiles audiẽte me. Quat⸗
ilate tuoꝛ autem facies habebat vnum. Facies vna facies cherub. ⁊ facies ſecunda facies hominis
rob T in tertio facies leonis ⁊ in quarto facies aquile. Et leuata ſunt cherubin.

muebi CO bſerua ꝙ prius ſpecies fuerit rotaꝶ iuxta. Ixx. quaſi uiſio tharſis: nũc auũt iuxta eoſdem quaſi ni/
ſio carbũculi: ut pœnaꝑꝶ per ignem qa cherub traditur ſimilitudo monſtratur: licet in hebraico &
ſupra & hic tharſis ſcriptũ ſit. Quod aqla griſolitũ: ſymachus iacinctũ tranſtulerunt. Rurſumq; ubi
nos uertimus & oẽ corpus eaꝶ qd ſubauditur rothaꝶ: in hebreo ſcriptum cſt: & oẽs carnes earũ &

mmmach .

0 colla & manus & pẽnæ & circuli. Nota carnes appellari in ſupernis uirtutibus: ut q legimus caro
P & ſanguis regnũ dei nõ poſſidebũt: neq; corruptio incorruptionẽ: ſciamus nõ ſubſtantiam carnis
ſed opera condẽnari. Baſar enĩ ꝙ in hoc loco ſcribitur: nõ corpus ſed carnẽ ſignificat. Circulos aũt. D
e totap cantos ferreos appellauit: quibus lignoꝶ rotũditas artatur & ſtringitur. Rotæ aũut iſte nõ ſo
“ lum carnes hñt uel corpus:aut mẽbra:ſed & colla & manus & pẽnas:ut efficiẽtias reꝶ in ſingulis: .
toni nõ mẽbroꝶ imagines ſentiamus. Rotæ quoq; ipſæ appellatæ ſt lĩgua hebtaica gelgel: qd'ſyma⸗ .
d chus uolubiles: aqla rotã interprætatus eſt. Porro ꝙ ſeꝗtur audiẽte me: uſq; ad eũ ſoci ub ſcriptuz
4

4

. ¶.iber Tertius. c. x.

eſtieleuata ſůt cherubin. in. lxx. nõ habetun:ſed de hebraico additũ eſt. In quo obſeruãdũ:qd nequa ndi
quã: ut ſupra dicit᷑: facies hoĩs & facies leonis quattuor: & facies uituli a ſiniſtris quattuor: & facies a * ĩ
qlæ quattuor a dextris: ut uidelicet alia a ſiniſtris alia a dextris eſſe credãtur. Sed oĩum æqualis or- nuu .
do deicribitur: dicente ſcriptura. Quattuor aũt facies hẽbat unũ. Facies una facies cherub: & facies - ec
ſecũda facies hoĩs: & in tertio facies leonis: & in quarto facies aglæ: ut prima & ſecda & tertia & q̃r ogt
ta facies: nõ locoꝶ diuerſitate dextri & ſiniſtri: ſed uno ꝑ gradus ordine deſcribataur. Vnã aut Kcids lenhenn
ideſt primam appellauit cherub: pro qua ſupra dixerat facies uituli. Ex quo intelligitur faciem che- ſnech
rub eſſe faciem uituli. Quorum omnium ſen ſuʒ præteritæ uiſionis explanatio continet. obin
Ipſum eſt animal quod viderazs iuxta flunium chobaꝛ. Cumqʒ ambularent cherubin? ibãt nnai⸗
pariter ⁊ rote iuxta ea.Et cũ eleuarent cherubim alas ſuas vt exaltarentur de terra. nõ reſiſte- ſäanm
bant rote. ſed ⁊ ipſe iuxta erant. Stantibus illis ſtabant.⁊ cum eleuatis eleuebant᷑. Spiritꝰ eniz nhut
vite erat in eis. COia uiuunt deo: & ſuũ ſentiũt creatorẽ. Non eſt enim deus mor iucin
tuoꝶ:ſed uiuẽtium. Vñ & oĩa corpora rotaꝑ plena ſunt oculis. Et in pſalmo dr. Cæli enarrãt glori bne
am dei: & opera manuũ eius annuntiat firmamẽtum. Dies diei eructat uerbum & nox nocti indicat lieti⸗
ſciẽtiam. Sol quoq; & luna: mare & flumina: mõtes colles laudant deũ:& in ſuũ circulũ per ãnos ſicune
ſingulos elemẽta uoluũtur: cælorũq; rõnem in terris dephẽdimus: ut antiq; legis ordinem cõ ſeruã mnmilekn
tes uoluãtur & currant & nihil nouù cernimus ſuper terram. Quod aũt dicit᷑ & ipſum eſt aĩal ni Aiuctelen
deram iuxta fluuiũ chobar: ſcriptura demonſtrat eadem nos debere intelligere in expoſitione ani⸗ winfuen
malis quæ ſupra intelleximus. . 275 e mand
CEt egreſſa eſt gloꝛia dni a limine templi ⁊ ſtetit ſuper cherubi.Et eleuantia cherũ bin alas ſu⸗ pninen
as axaltata ſunt a terra.coꝛam me Et ullis egredientibus rote quoqʒ ſubſi equute ſunt. Et ſtenit cinihde
in introitu poꝛte domus dñi oꝛientalis. ? gloꝛia dei iſrabel erat ſuper ea. Ipſum eſt aĩal quod vi Augite
di inxta fluuium chobar. intellexi quia cherubi eſſent. AQAuattuoꝛ. per quattuoꝛ vultus vni. ? meqn
quattnoꝛ ale vni. Et ſimilitudo manus hois ſub alis eoꝛum. Et ſimuitudo vultuũ eoꝛum.ipſi tniele⸗
vultus quos viderã iuxta fluuiũ chobar. Et ituitꝰ eoꝛuʒ ⁊ ipetꝰ ſingnloꝝ ãte faciem ſuã igredi. chececd
CGloria dñi ſiue maieſtas quæ ſtetit in templi limine: ſtetit ſup cherubin. Quæ eleuãtia alas ſuas Pnötide
ꝓpheta cernẽte exaltata ſunt. rotis pariter ſequẽtibus: & ſtetit in introitu portæ domus dñi onẽta- adrai
lis: paulatimq; ꝓtectio dei reliꝗt iſrahel. Primuz fuit in tẽplo. dein ſtetit in atrio templi. ſiue limine. lanecide
(Qua recedẽete de tẽplo:nubes &τ£ caligo impleuit templi penetralia. Rurſũq; ipſa gloria ſedit ſuper Gcutltat
cherubin & illis ſtatim auolantibꝰ. & ad exteriora abeũtibus: ſecutæ ſũt rotæ: & gloria ſtetit in por- eguugni
ta domus dñi oriẽtalis: nõ in ianua templi: ſed poſt atriũ & limẽ in introitu portæ domus dñi oriẽ dem.
talis. Quod cũ ꝓpheta uidiſſet: ipᷣm eſt inqt aĩal ꝗc uidi ſubter deũ iſrahel iuxta fluuiũ chobar: & in . hucom
tellexi ꝗa cherubin eſſent. Quid. n? Nõ uiderat qck intelligeret? Et cherubin quæ prius nõ intelle- bereſt. &
xerat. Cherubin in lingua nra ſciẽtiæ multitudo eſt. & notitia ſacramẽroꝶ dei: & thronus eius ac re gerepo
qes. Vñ & in pſalmo dr. Qui ſedes ſup cherubin manifeſtare. Semp. n. gloria dñi eſt in ſciẽtiæ mul teite
titud ine: & tũc maniſfeſtatur qñ cuncta rei ꝓuidẽtia demonſtrãtur. Nec fortuitu qd fieri nec dicere upoſe
quẽpiam. Dereliqt ds terrã: &ᷓ dominus nõ uidet. unde & intuitus cherubin & appetitus eoruz eſt ſanlc-
obliuiſci præteritorum: & in futura ſe extendere. CAPITVLVM. XJI. cram
TT eleuauit me ſpirit.⁊ introduxit me ad poꝛtã domꝰ dñi oꝛientalẽ q reſpicit ſoł oꝛtũ. Cee⸗
, CQuia egreſſa eſt gloria dñi a limine tẽpli: & ſtetit ſup cherubin: poſteaq; uolãtibꝰche ncm
rubi ſtetit ipſa gloria in introitu portæ domus dñi oriẽtalis & ꝓppheta ꝑ ſe ad eã ire nõ po CVrii,
Aterat: eleuatus a ſpũ eſt & ductus ad eandem portã domꝰ? dnñi oriẽtalẽ quæ reſpicit ſolẽ iu⸗ en
ſtitia? de quo ſcriptũ eſt. Ecce uir oriẽs nomẽ eiꝰut nequaquã remaneret in tẽplo ꝙ erat ignorãtiæ De
e cõfuſum: ſed ſtãs in porta domꝰdñi oriẽtalis: quæ ſequũtur ſacramẽta cognoſceret.
. Ettete in itroitu poꝛte viginti 7 quiqʒ viri. Et vidi in medio eoꝝ iechonia fuliũ aʒur.⁊? phel/ tnn
ſilii gnaie pꝛicipes populi.Dixitqʒ ad me. Fili hoĩs hij viri qui cogitat iniquitatẽ ⁊ tractãt “
conſiliũ peſſimũ in vrbe iſta dicentes. Mõne dudũ ediſicate ſůt domus? Hec ẽ lebes nos aũt wn
Qner⸗Jalctreo vaticinare de eis vaticinare fili hoĩs.Et irruit in me ſpiritus dñi.⁊ dixit ad me i
P re. Bec dicit dñs. Sic locuti eſtis domiſt rahel.⁊æ cogitationes coꝛdis veſtri ego noui⸗ 4
Plurimos occidiſtis in vrbe hac.e ipleſtis vias ei⸗ iterfectis. ꝛopterea hec dicit d’ñs deus d
Interfecti veſtri quos poſuiſtis in medio eiꝰ:hij ſũt carnes.? hec ẽ lebes.Et educã vos de me D
dio eius. Gladium metuiſtis. æ gladium inducam ſuper vos ait dominus deus? eiciaz vos Au
de medio eius. Daboqʒ vos in manu hoſtium. ? faciam in vobis iudicia. Gladio cadetis.in ſ uhiin
nibus iſrabel iudicabo vos.æ ſcietis quia ego vominus. Hec non eri vobis in lebetem. 7 vos umni
non eritis in mecho eius in carnes. In finibus iſrabel iudicabo vos⁊ ſcietis quia ego dominꝰ· nnchh
CQuod ſequitur in. xxx. nõ habetur. ſed de hebreo additum eſt. . Cnli
AQuia in pꝛeceptis meis non ambulaſtis.⁊ iudicia mea non feciſtis.ſed iuxta iudicia gentium aun
. que in circuitu veſtro ſunt eſtis operat. be
CAſſumitur ꝓpheta iuxta illud qd ſcriptum eſt: aſſumẽs manſuetos dñs: ſiue eleuatur a terra: & in/
is

troducitur ad portam domus duñi orientalem: ut poſſit uiginti ꝗnq; uiroꝶ qui etant in ĩtroitu por-

Super Eʒzechielem.

tæ & iechoniæ ſilii azur:atq; phelciæ filii banaiæ principum populi ſacramẽta cognoſcere. Hii igiẽ
l 8 tur qui erant in introitu portæ domus domini onẽtalis deſperãtes ſalutem: ſcelerum conſcientia
ie parati ad interitum:nec uolẽtes ber pnitudinem peccata corrigere: dicũt licet nuper poſt primã
in⸗ captiuitatem ædificatæ ſint domꝰ quæ ante corruerãt: tamẽ ſcimus hanc ciuitatem eſſe inſtar lebe
i⸗ iis noſq; pro camibusut in ea conſumamur & cõctememur:iuxta llud quod in Eſaia ſcriptum é.
i Tempeſtas ſi tranſierit: nõ aſſumet nos. Illis iſta dicentibus: irruit in prophetam ſpiritus qi: & ſecũ
do præcipit ut uaticinetur: & dicat: Quo iſta dixiſtis? & cordiũ ueſtroꝶ me ſecreta nõ fallunt. Ego
hubi uobis interprætabor quomodo ciuitas in lebetem: & uos in carnes reputemini: nõ juxta illum ſen

⸗ ſum quẽ locuti eſtis: ſed iuxta alterum quẽ nõ timetis. Eſt quidem ciuitas in lebetis ſimilitudinem:
Uſtu ſed non ueſtris implebitur carnibus: uerum eoꝶ quos interfeciſtis. Vos autem qui arbitramini uos
nnk in hac urbe morituros educam de medio ciuitatis & tradam hoſtium manibus: faciamq; in uobis

len wol iudicia: ut cum cecideritis gladio: nequaquà in urbe nec extra terminos iſrahel: ſed in finibꝰ ueſtræ
witehi puinciæ tunc cognoſcatis quod ego ſim dominus. Secũdoq; dicitur in finibꝰiſrahel iudicabo uos
tiilen &G ſcietis quia ego ſum dñs. Hæc aũt uniuerſa patiemini: qa in præceptis meis nõ ambulaſtis: & iu⸗
Ppekind⸗ dicia mea nõ feciſtis: ſed cæterarum in circuitu gẽtium ſcelera eſtis operati. Cũq; ſecũdum litterazʒ
nciſen manifeſtum ſit ꝙ dr.omiſſis parũper iechoniæ & azur pheltiæ & banaiæ nominibus quæ in tẽpus
zilgi aulliud reſeruamus: hoc dicendũ eſt. ꝙ uſq; hodie in eccleſia quæ eſt domus dñi: & ante portã & in ĩ/
oneani⸗ troitu ſiue in uia portæ quæ ſignificat ſaluatorẽ: per quẽ ingredimur ad patrẽ ſunt.xxy. uiri. Ad ſen-
ſum cunctaireferẽtes & quãtum nõ ſubterfugit memoriâ meã:nũquã in bonã partẽ huc numeruʒ
lalas ſu⸗ protui reperire: licet in leuitico ad ſacerdotale miniſteriũ a uiginti quinq; annis eligãtur. In hebreo
Etſtent en nõ habet hũc numeꝶ qui in. xx. dr. ſed tricenarium: ꝗ in exordiũ huius ꝓphetæ: & dñi cõtiner
lguoddi. ætate:qñũ uenit ad fluẽta iordanis & a Ioãne baptizatus eſt. Sin auũt in euãgelio ꝗnq; uirgies prudẽ
tas wit tes: & qnq; ſtultæ reperiuntur: ſciamus hunc numeꝑꝶ in medio poſitum. & ꝓ qualitate utẽtiũ uel ad
donc⸗ boeonã uel ad malã partem poſſe cõferri. Hii igitur uiri qui ccta ad ſenſus referüt & habẽt duos prĩ
mäigrell cipes de ꝗbus ſupra diximus: duali numero cõtinẽtur: ꝗq ſcindũt unitatem & in ſecũdæ diei nume⸗/
l lu rO nõ uidẽtur a dño. iuxta hebraicã ueritatem. Vñ & in archa Noæ bina & bina introducũtur ĩmũ
iioren⸗ da. Dñs aũt ſciſſionẽ in unum coartãs: fecit utrũq; unũ: & ſoluit mediũ parietem inimicitias in ſua
welimie carne cõdempnãs. Vñ & anguſtius quid loqtur atq; ſublimius. ego & pater unũ ſumus: ut a iudai-
kütüpe ca dualitate in unionẽ nos reuocet fidei chriſtianæ. Deniq; põtificatu perdito iudæoꝶ dñs patitur
nitinpor⸗ nequaquã ſub uno principe ſed ſub duobus anna & caypha: ut religionis eoꝶ ſciſſum monſtraret
nudre eerrorem. Sunt multi in huius portæ introitu ante domum domini onitalem qui niciis ſuis natiõi
ebnn brus comparãtur: & peccatoꝶ conſcientia deſperant ſalutem & dicunt. Ciuitas in qua uerſamur le-
nöͤiel⸗ bes eſt: & nos oẽs carnes:& babylonio conſumemur ardore:eius cuius iacula ignita ſunt: nolentes
Weucr agere pœnitentiam & deſperãtes ſalutem. Propterea audiunt ꝙ nõ ipſi ſint carnes præterntæ & pdi
Küiennl tæ ciuitatis: ſed hii quos ſcãdalizauerint & quos interfecerint. Iccircoq; ſup eos gladius inducitur:
iäce utt poſtquã in finibus iſtahel nequaquã inter gẽtes: ſed inter xpianos fuerint iudicati: tunc cogno/
= ſcant ꝙ ipſe ſit dũs: ſecũdum illud ꝙ in pſalmis legitur. Cum interficeret eos requirebant illum: ut
* quæm per beneficia non ſenſerant per tormenta cognoſcant.
erckei⸗ Et factum eſt cum pꝛophetarem.pheltias filius banaie moꝛtuus eſt. Et cecidi in faciem me
clüibid am clamãs vocè magna ⁊ dixi. Heu heu hen dñe deus: conſũmationẽ tu facis religaꝝ iſrahel.
jieö CVaticinante ꝓpheta unus e duobus principibus pheltias filius banaiæ moritur qui interprætatur
bein⸗ ruina declinans: & eſt filius ſtructoris ſiue cemẽtarii vvenl aliud in linguã noſtram uer
morine ti nõ poteſt. Alter principum ſeruatur incolumis iechonias filius azur: leconias aures eius ſonat:
5 ſubauditur aĩæ: azur uero fulcrũ ſine adiutoriũ. Qui igitur cadẽdo a dño declinarat & erat ædifica-
. tionis peſſimæ: rectæ cadit ꝓphetãte eo quẽ confortauit deus. Qui aũt præceptis obediebat dei: &
ure illius ſuſtẽtabatur ac fulciebatur auxilio: rectæ in imperio populi permanet. Legimꝰ in exodo mor
wa tuo pharaõe rege egipti. ingemuiſſe filios ifrahel ab operibꝰ luti paleaꝶ ac lateꝶ & clamaſſe ad do-
1 M

5 minum. quem illo uiuente inclamare non poterant. E ſayas quoq; mortuo oꝛia rege leproſo uidit
in d dominũ ſedentem ſuper tronũ excelſũ & eleuatum. & ſeraphin ſtantia circa eũ. intelligenſq; immũ
ole dQa habere ſe labia. & habitare in populo ĩmunda labia habente. meretur. ut de altari carbo mittat

hnan & labia eius purget immũda. Hic autẽ prophetante fortitudine dei priceps qa domini declinaue-
odene d rtt ſeruitute. cadit ut leuetur a Chriſto. Si enĩ reſurrectio dominus. ruina diabolus ẽ. In quo querit
an quomodo de ſaluatore dicat᷑.ecce hic poſitus eſt in ruinã.& reſurrectionẽ multoꝶ in iſrahel.lIn rui
etol nam eoꝝꝶ q ſtabãt peſſime: & reſurrectionẽ eoꝶ ꝗ ceciderãt. Quod cũ ꝓpheta uidiſſet: cecidit in fa-
ent ciem ſuã nõ peccãtis merito: ſed plãgentis affectu: & uoce magna quæ de magno fidei ardore ue-
odonn niebat: tertio clamauit & dixit. Heu heu heu domine deus conſumationem tu facis reliquiaꝶ iſra-
hel. Et eſt ſenſus. Etiã ipſæ reliquiæ q; eſſe uidebãtur in populo te indignãte delentur.
cnrun CEt factum eſt verbum domini ad me dicens. Fili hominis. fratres tui viri pꝛopinqui tui⁊
omnis domus iſrabel vniuerſi quibus dixerunt habitatoꝛes hiernſalem longe recedite a do-
nc⸗ 4 minonobis data ẽterra in poſſeſſionẽ. ꝓpterea hec dicit dĩñs deus. Quia ge feci eos in gẽti/
vin, 11

* Liber quartus. c.xvi.

bus ⁊ ga diſſipaui eos in terrã.ero eis in ſãctiſicationẽ modicã in terris ad qs venerit. LXX. nie
CEt factus ẽ ſermo dñi ad me dicens. Fili hoĩs.fratres tui ⁊ viri captiuitatis tue ⁊ oĩs domꝰ iumce
iſrabel conſumata eſt. quibus dixerunt habitatoꝛes hieruſalẽ lõge receſiſtis a do.nobis data itndin
eſt terra in hereditatẽ. Rꝛopterea dic. Hec dicit adonai dñs. ꝗa repellã eos in gẽtes. diſſemi ſekuen,
nabo cos in omnẽ terrã ·? ero eis in ſãctificatõez puulaʒ in regionib ad s igreſſi fuerint illu thirt
CPrimü de interptatiõis uarietate dicendũ eſt. Pro eo ꝙ in hebreo hẽt uiri ppinq tui: hoc.n. ſigni- G
ficat goolathac.Ixx.trãſtulerũt uiri captiuitatis tuæ. Deinde ubi ſeꝗt᷑ uniuerſi gbus dixerunt hĩtato ſhoeog
res hieruſalẽ: p uniuerſis illi poſuerũt cõſumata eſt. pp lr̃aꝶ & uerbi ambiguitatẽ. Choolo enim x- tkaſcti
aquila & ſymachus & theodotio uniuerſos interp̃tati ſũt: illi uerterũt cõſumata eſt:ꝙ iuxta ſenſum n eri

oino nõ reſonat. Battus eſt igẽ ſermo dnñi ad Ezechiel ꝗ dixerat heu heu heu dñe deus:cõſumatõeʒ
tu facis fliqaꝶ iſrahel in phalciæ uidelicet morte: & eoꝶ ꝗ cũ eo interfecti ſũt: nequaquã illæ ſint re
liqæ quas in hieruſalẽ putabat ꝓpheta: ſed hii ꝗ in babylone uidebant᷑ eẽ captiui. Et eſt ſenſus. O fi⸗ ne⸗
li hoĩs. fratres tui de eadẽ tecũ ſtirpe generati. fratres inquã tui ꝗbus dixerũt hĩtatores hieruſalẽ: uos tun le⸗
receſſiſtis a dño qa captiui eſtis & cũ ĩechonia uos tradidiſtis: nobis aũt terra iſrahel data eſt in eter ne D
nam poſſeſſionẽ. Dic ergo eis ꝙ longe ꝗdẽ eos fecerĩ a terra iſrahel: & diſpſeri in natiões: & in alie- un⸗
nis terris eẽ pceperim: ſed qa meæ obædierit iuſſiõi: ſim eis futurus ẽt in pegrinis & hoſtilibꝰ Iocis üunn
in paruã ſanctificationẽ: dũ pleriq; inueniãtur ex eis ꝗ idolatriæ nequaquã colla ſubmittãt: ſed me unn
mores ſint mãdatoꝶ dei: ſicut fuerüt daniel & tres pueri: & cæteros fuiſſe credẽdũ eſt: in ſimilitudi- umſe
nem tãtoꝶ principũ quos ſcriptura nüc mõſtrat. Ex ꝗbus uniuerſis diſcimus nõ eẽ inſultãdum his
q dei iudicio pœnis traditi ſũt: nec exprobrãdũ hoĩ cõuerſo a peccatis ſuis: nec pœnitẽtibꝰ & egreſ
ſis de eccleſia aliqñ dicendũ. Lõge receſſiſtis a dno. nobis data eſt terra in poſſeſſionẽ. Quia hæc di-
cit dominus. Licet eos parumper a mea eccleſia ſeparauerim & inter gentes diſperſeriz tũ ero eĩs in
ſanctificationem modicã: dum meminerint peccatoꝶ ſuoꝶ. Vt qui propter uicia receſſerũt de lo-

Puernqu⸗
ſugeein

co ſuo pp pœsnitentiam ad ſedes priſtinas redire feſtinent. hnner
CPꝛopterea loquere.Hec dicit dominꝰ deꝰ*.Cõgregabo vos de populis ⁊ adunabo de terris Gimmume
in qb diſperſi eſtis:daboq; vobis humũ iſrahel.⁊ igredient᷑ illuc ⁊ auferẽt omnes offẽſiões.cũ„l=i liuqnede
ctaſqʒ abhominatiões de illa.⁊ dabo eis coꝛ vnũ ſiue alterũ.⁊ ſpiritũ nonũ tribuã in viſceribus Honcece
eoꝛũ.Et auferã coꝛ lapideũ de carne eoꝝ. dabo eis coꝛ carneũ.vt in pᷣceptis meis ãbulẽt ⁊ iu/ Phritkia
dicia mea cuſtodiãt.faciãtqʒ ea? ⁊ ſint mihi in popnlũ.⁊ ego ſiz eis in deũ. Quoꝝ aũt coꝛ poſt chinnir-
offendicula ⁊ abbominationes ſuas ãbulat. hoꝛuʒ viaʒ in capite ſno ponã dicit dominus deus. nnenin
Loqtur ſermo dininus ad eos ꝗ captiui erãt in terra babylõis ad fratres Ezechielis ꝓphetæ: & ad ſeniidn
ꝓpinquos ꝗbus dixerũt hĩtatores hieruſalẽ: lõge receſſiſtis a dio. nobis data ẽ terra in poſſeſſionẽ. Leoldoten
Loqꝗt᷑ aũt hæc qᷓ ſequũtur. Cõgregabo uos de populis: & reddã uobis terrã iſrahel. Cũq; ingreſſi fue Ciergo
ritis auferetis cũcta ydola pp quæ offenderatis deũ: & dabo uobis cor unũ timoris & ſeruitutis dei eneloc
ut nequaquã diuerſis ydolis ſeruiatis: ſiue alteꝶ ꝗᷓ prius habuiſtis: Et ſpiritum nouũ tribuã in uiſce/ Cenafl
rious eoꝑe: iuxta illud qd' ſcriptũ eſt. Cor mũdum crea in me deus:& ſpm̃ rectũ ĩnoua in uiſceribus Woinloe
meis. Et auferã a uobis cor lapideũ:ideſt cor duꝶ: ſecũdum illud qd' loqtur ſtephanus primus mar CNulli
tir in xpᷣo:Dura ceruice & incircũciſi corde. Et indurat᷑ cor pharaonis: ne dimittat populũ iſrahel. egen
Et dabo inꝗt uobis cor cameũ molle & teneꝶ: & qd poſſit dei mãdata ſuſcipe. ut ſcnbant᷑ ĩ tabulis nrpupr
cordis carnaliũ. Iccirco aũt datur cor molle: & aufert᷑ cor duꝑꝶ: ut in pᷣceptis meis ãbulẽt iudici eluc
cuſtodiãt: & ſint in populo dei: dñſq; ꝗ prius fuerat aduerſarius: ſit eis in deũ. Qui ãt nequaquã pœ förirn
nitẽtia priora peccata correxerint: ſed ambulauerint poſt abhominatões ſuas: retribuã ait eis: ꝙme nett.
rent᷑ius uiæ eoꝶ ponãtur in capitibꝰeorum. Hæc ſub z0robabel filio ſalathiel: & ſub hieſu filio ĩo/ſe ſihui
dech ſacerdote magno:& ſub Eſdra ac neemia accidiſſe tribui iudæ: & his ꝗ cũ eis reuerſi ſunt: ple- ⸗ tihr
riq; eſtimant. Habitatores quoq; hieruſalem ꝗq ſub ſedechia rege iudæ capti fũt: uel ꝗ fugerüt cum an
Hieremia in ægyptũ:in oẽs terras eſſe diſpſos & nequaquã reuerſos in urbem hieruſalem. Plena ãt Ce 6
cõuerſio eoe qui captiui erant & reliquiaꝶe iſrahel: intelligit᷑ in xpᷣo:qñ reliqæ ſaluæ factæ ſunt: &ö ſoyp ſ
una die credidetüt tria milia: & itesꝶ qnq; milia: & alii de ꝗbus loꝗtur iacob ad apoſtolũ paulũ: ui⸗ ſ ehe
des frater tãta milia credentiũ iudæoꝑꝶ: oẽs emulatores legis ſũt. Sed & cotidie ſupbi habitatores ocr en
urbis hieruſalẽ: quoꝶ cor poſt offendicula & abhominatiões ſuas ambulat:dei merent᷑ offenſam. rerni
Et hii ꝗ foris erãt ablato corde lapideo: & accepto corde molliſſimo:p pœnitẽtiã reuertũtur ad ec Eige
cleſiam: & ambulãt in pᷣceptis dñi: iudiciaq; eius cuſtodiunt:fiuntq; dñi populus: & dñs quẽ prius e Nreor
offenderant fit eis deus. nuum
Et elenauerunt cherubin alas ſuas ⁊ rote cũ eis.⁊ gloꝛia dei iheꝛuſalẽ erat ſuper ea.Et aſcen tenn
dit gloꝛia domini de medio cinitatis.ſtetitq; ſuper montem qui eſt.ad oꝛientem vrbis: ctken
CPaulatim gloria dñi recedit de hieruſalẽ. Primo templũ deſerẽs: ſtat in atrio uel in limine dom2 bſütn
& poſtea in introitu portæ oriẽtalis:nouiſſime ſublatis pẽnis rotiſq; ſequẽtibus: ſtat ſup montem tlrine
ꝗ eſt ad orientem urbis:haud dubium ꝗn montem ſignificet oliueti: unde ſaluator aſcendit ad pa-/ Ktöhi⸗
. trem. Stabatq; gloria domini ꝗᷓ de hieruſalem urbe diſceſſerat ſup montem oliueti: in ſignum refe ððððU
ctionis & luminis: ut inde periturã arſurãq; cermneret hieruſalẽ. Quodq; dicit aſcẽdit gloria de me Pkec⸗

dio ciuitatis nn

Guper Eʒzechielem.

dio ciuitatis: aliis uerbis loꝗtur dñs ad diſcipulos. Surgite abeamus hinc. Et ad iudæos. Relinquær̃
oe uobis domus ueſtra deſerta.Ioſephus quoq; refert auditã uocem in templo angelorum & fortitu
ilin dinum cæleſtiũ quæ prius in urbis præſidio erãt: abeamus ex his ſedibus. M irũq; in modũ uſq; in
lle pñtem diem gloria dñi quæ deſeruit tem lũ:ſtat ſup montem oliueti: & in crucis ſigno rutilans.
nüg⸗ ſpectat templum quondam iudaicu m:in fauillas & cineres diſſolu tum.
un CEt ſpiritus leuauit me adduxitqʒ in chaldeaʒ. ad tranſmigrationem in viſione in ſpiritn gei
ein Et ſublata ame viſio quã videra. Et locutꝰ ſũ ad traſmigrationẽ oĩa vᷣba dñi q̃ oñderat mihi.
abetn CPro eo nos ex hebraica ueritate trãſtulimus: & ſublata eſt a me uiſio quã uideram. Ixx. trſtule
imtie runt & aſcẽdi a uiſiõe quã uiderã. Quod utrũq; ſigniſicat nõ in corpe ꝓphetã in hieruſalem de ba/
lein bylone trãſlatũ: ſed in ſpiritu: ſublaraq; uiſione quæ eũ in ſpiritu duxerat hieruſalẽ: & uniuerſa mo⸗
riud, ſtrauerat quæ ſuperior ſermo narauit: reuerſus eſt in ſemetipſum & locutus eſt ad träſmigrationẽ?
le⸗ oĩa quæ ei fuerant demõſtrata: ad eos uidelicet: de quibus ſcriptũ eſt. Ego ſedebã in domo mea: &
“r ſenes iuda ſedebãt iuxta me: & cecidit ſup me ibi manus dñi dei: & uidi. Mirũq; in modũ ſedẽtibꝰ
Ei e his qui ad ſe uenerãt uiſitandũ: uiſiones miſticas ꝓpheta cernebat & abſens erat ab his ꝗ corã ſe ſe-
ſ derat: abſens ſpiritu: præſens corpore: Oĩaq; fiunt ut cõſolationẽ recipiãt ꝗ captiui erãt:qd redncẽ
4 di ſint in terram iſrahel:& ambulaturi in pᷣceptis dñi:fu turiq; ei in populũ: & illæ futurꝰ ſit eis ĩ deũu.
eed ne Qui aut non fuerint cõuerſi ad pœnitentiam: ſed ambulauerint poſt abhominatões ſuas:recipiẽt qᷓ
ic⸗ fecerunt. Verba autem in ſcripturis ſanctis: pro rebus dici ſæpe admonuimus. ðYU
Antu *CAPIIVLVM. XII
atgrl X factus eſt ſermo domini ad me dicens. SFili hominis. in medio domus exaſperãtis
harch tu habitas. qui oculos habent ad videndũ ? non vident. æ aures ad audiendum? non
Vegn Aaudiunt. quia domus exaſperans eef. Pro eo ꝙ nos uertimus in medio do
ucel⸗ mus exaſperãtis tu hĩtas. xxx. poſuerũt in medio iniqtatũ eoꝑ tu habitas. Sed ex eo ꝙ ſeg
qa domus exaſperãs eſt: telligimus priorẽ quoq; ſnĩaʒ huic uerſiculo cõuenire:ꝓ exaſpatõe quoq;
Rtens dici amaritudinẽ crebro docuimꝰ: ut ſit ſenſus. In medio domus ad amaritudinẽ cõuertentis: tu ha
ftz bitas: quæ deum natura dulcẽ atq; clemẽtem: uicioꝶ ſuoꝶ amaritudine: amaꝶ facit atq; crudelem. R
ſei Alioꝗn de deo legimus: guſtate & nidete qm̃ ſuauis ſiue dulcis eſt dñs. Hitat aũt ꝓpheta in medio
Ultri⸗ populi deũ ad amaritudinem ꝓuocãtis: ꝗ hẽt oculos & nõ uidet: aures & nõ audit: nõ uicio ſenſuũ
ſ ſed ptinatia prauitatis. Vnde & dñs ad iudæos. Si ceci inqt eſſetis: peccatũ nõ haberetis: uolũtariaʒ
ͤdens, cecitatem in illis arguẽs atq; cõdẽnãs. Quia ergo occulos hñt ad uidendũ & nõ uidẽt: aures ad an
4räi diendũ & nõ audiũt: & tua uerba cõtemnunt: doce eos p imaginem atq; picturã:& ſcematibus oñ
aſori de corporeis: ut uẽturam captiuitatem nõ ſolum auditu: ſed oculis recognoſcoant.
arie⸗ Tu ergo ſfili hois fac tibi vaſa tranſmigrationis.⁊ migrabis per diẽ coꝛaʒ eis. Migrabis au
iuti ci tem de loco tuo ad locũ alterũ in cõſpectu eoꝝ. ſi foꝛte aſpiciãt ga domꝰ exaſperans eſft. LxX
innite CEt tu fili hominis.fac tibi vaſa captinitatis ⁊ captiuare per dieʒ coꝛã eis.⸗ captiuare de loco
innhu tuo in locum alterum in cõſpectu eoꝛum. vt videant.quia domus exaſperans eeſf. R
immmn CNulli dubiũ ꝗn uniuerfa loci huius cõtinẽtia futurã captinitatẽ indicet regis ſedechiæ tribus iu-
iiiehe. dæ: ꝗ captus eſt cũ hieruſalem. Sed qm̃ qdam uolunt captiuitatẽ ſedechiæ ꝗ interpᷣtatur iuſtus dñs
jubeie in tipũ præcedere ſaluatoris: ꝗ de cæleſtibus ad terrena deſcẽdens humanuʒ corpus aſſumpſerit:&
uchcing eſſe uaſa captiuitatis: ideo pᷣmonẽdum puto prudẽtem cautũq; lectorẽ:& hæc ꝗdez⸗ nos ponere ne
nipe⸗ qd pᷣterire nideamur: ſed nõ ꝓbare. Neq; enim rex ĩpius in figurã põt p̃ᷣcedere:q totius ĩpietatis exẽ
ic me plum eſt. Captũ aũt eſſe ſedechiam a babiloniis atq; caldæis: & Hieremias ꝓpheta & regum parrat
lioiole hiſtoria: & ductum de loco in locum:hoc eſt de hieruſalem in babylonem:& cætera qᷓ Ezechiel in
ntgl⸗ cõſequẽtibus loꝗtur. Qui aũt referunt ad dñm ieſum xp̃m captiuitatem eius & tranſmigrationem
r an de loco ad locum: deſcenſionem ex cæleſtibus ad terrena ſignificari putant. .
Peni CEt efferes foꝛas vaſa tua quaſi vaſa trãſmigrãtis.per diẽ in oſpectn eoꝛũ.Tu anteʒ egredie
2 ſnd ris veſpere coꝛaʒ eis ſicut egredit migrans ante oculos eoꝛũ. Peꝛfode tibi parietez. ⁊ egredie
ii⸗ ris per eum in conſpectu coꝛum. In humeris poꝛtabis.in caligine effugies.faciẽ tuam velabis
Bunn Ton videbis terraʒ. quia poꝛrentum dedite dommi iſrabel. LCxX
enin. Et ꝓferes vaſa tua. vaſa captinitatis per diẽ in ocnlis eoꝛuʒz. Et tu egredieris veſpere in con
—M ſpectu eoꝛuʒ. ſicut egredietur captiuus. erfodies ibi parietẽ ⁊ Tranſibis per eum in conſpe
is * ctu eoꝛum. In humeris poꝛtabis, ⁊ abſconditus egredieris faciem tuam operies ⁊ non vide/
e, bis terram. quia poꝛtentum dedi te domui iſrahel.
ſeen CFacere iubet᷑ ꝓpheta in figura ꝗᷓ ſedechias facturus eſt in ueritate. Collige. n. ſarcinas tuas. hæc.n.
uaſa ſũt trãſmigrãtis uidẽtibus eis. Et poſtꝗᷓ uiderĩt q facturus es: egredieris ueſpe in ſimilitudinem
gorn⸗ . trãſmigrãtis. Legimus ſedechiã nocte muro ſuffoſſo fugiſſe ad deſerta iordanis:ibiq; a babyloniis
aten eẽ cõpᷣ̃hẽſum: & hoc ſignificare pfoſſum parietẽ. Quod aũt dicit in humeris portabis:ſubaudit᷑ ſar-
u cias tuas: & qcqd ad uiæ ſolatiũ fugiẽtes portare cõſueuerũt. In caligine effugies: ne nidearis a quo .
quã. Faciẽ tuã uelabis: uel cecitate ꝗᷓ ei accidit erutis oculis a nabuchodonoſor ut ne cognoſcat᷑ ꝙ
. ippſæ ſit rex & maiot ſiat cura ſeruãtiuʒ. Qdq; ſeꝗt& nõ uidebis terrã: illud ſignificet qd' cecus dutꝰ

Liberqnartus.c.xii.

ſit in baby-lonem eamq; nõ uiderit. Quia portẽtum dedite inꝗt domui iſrahel. In ſignũ enim & in leut
0 4

figuram ꝓphetap tam dicta quã facta ſunt. Vnñ & in zacharia uiri portẽtoſi uocãtur ꝙ futura portẽ d 1
dãt. Et in oſeæ loꝗtur dñs. In manibus ꝓphetaꝑ aſſimilatus ſum. Qui aũt uolũt in ezechielis pſona ſel .
upm intelligi: uaſa captiuitatis humanũ corpus accipiũt & pfoſſum parietem quo infernoꝶ clau⸗ ſan
ſtra pfregit: & reſurgẽs a ſolis credẽtibus uiſus eſt: portatuſqʒ in humeris qñ cũ angelicis poteſtati⸗ hetien
bus ad cælos uictor aſcẽdit. Et ꝙ abſcõditus egredit᷑ & uelat faciem ſuaʒ ne in carmne mortali uideat tuungen
diuina maieſtas: & nõ uidet terrã ne oculis illius illuſtret᷑: quæ eius nõ meretur aſpectum. Oculi.n. muleton
dñi ſup iuſtos: & auertit faciem ſuã ab impiis.Hæc aũt inquiũt oĩa feciſſe narrat᷑. ut per ſimilitudinẽ hicapti
hois dura ad fidẽ ifrahelitici populi corda cõuerteret: & in portẽtũ dat᷑ domui iſrahel. iuxta ill ꝙ; (Eilctun
ſcriptũ ẽ.Ecce hic oſitꝰ in ruinã & reſurrectionẽ multoꝶ & in ſignũ cui contradicetur. . Numtu
C SFCeci ergo ſicnt pᷣceperat michi. vaſa mea ꝓtuli quaſi vaſa migrantis per diẽ.⁊ veſpere ꝑfodi ſonibub
mihi parietẽ manu. In caligine egreſſus ſũ.⸗ humeris poꝛtaui in cõſpectu eog. LxXxxX mndeſ
Et feci ſic.iuxta oĩa q̃ͥ madauerat mihi. vaſaqʒ ꝓtuli ſicut vaſa captinitatis ꝑ diẽ.⁊ ad veſpe/ Mbrtitiea
rũ ꝑfodi mihiparietẽ manu.2 abſcõditus egreſſus ſum.ꝓ humeros aſſũpt ſũ in cõſpectu eoꝝ. CEtfucns
C Quxæ ſupra juſſus eſt facere: ope ſe cõpleſſe teſtatur: nec interpᷣtatione indiget iuxta utrãq; ſenten Cbamtunn
tiam:qd ſupra expoſitũ efj. Illud aũt notädum quod uno atq; eodem tpe Hieremias ꝓphetabat in fnsbob⸗
hieruſalẽ & Ezechiel in babylone:& illius ꝓphetia mittebat᷑ ad captiuos: & huius ad eos ꝗq habita/ lalunſc
bant in hieruſalem: ut unius in diuerſis regiõibꝰ dei ꝓuidẽtia ꝓbaret᷑:& ĩtelligerẽt audiẽtes:qᷓcũq; enescrt
accidebãt populo:nequaꝗᷓ ydoloꝑꝶ ptãte: ſed domini iuſſione conſiſtere. blortcoc
CEt factus eſt ſermo dñi ad mẽ dicens.Fili hominis.nunquid non dixerũt ad te domꝰ iſrahel Cntnen
domus exaſperans quid tu facis? Dic ad eos. Bec dicit dominꝰ deus.Si te inquit interroga- Prim⸗
uerint domꝰ exaſperans quare iſta facis.( Vel ſecũdum.Ixx) Etiam ſi nõ interrogauerint. tu in Cſconur
gredere vt ſciant cur iſta feceris. Sic ad eos. Hec dicit dñs deus. Super pꝛincipez on'iſtud ꝗ ii
eſtin hieruſalem. ? ſuper omnem domüũ iſrabel. que eſt in medio eoꝛum. Dic. Ego poꝛtentum nloqu
veſtrum. Quomodo feci.ſic fiet illis. In tranſmigrationem ⁊ captiuitatẽ ibunt. Mꝛinceps antẽ Ein tetta
qui eſt in medio eoꝛũ in humeris poꝛĩabitur.in caligine egredietur.parietẽ perfodiet vt educat konnist
eum. facies eius operietur vt non videat oculis terrã. Et extendam rete meuʒ ſuper euʒ ⁊? capie nenent
tur in ſagena mea.⁊ adducam eũ in babilonẽ in terram chaldeorũ.⁊ ipſam non videbit. Ibi mo Uiberiude
rietur.?⁊ omnes qui circa eum ſunt. Pꝛeſidium eius ⁊ agmina illius diſperdam in omnẽ vẽtuz umkerien
2 gladiũ euaginabo poſt eos.⸗ ſcient quia ego dñs. quando diſperſero illos in gentibꝰ.⁊ diſſemi lientaer
nauero eos in terras. Et relinquã ex eis viros pancos a gladio ⁊ fame peſtilentia. vt narrent lim men
omnia ſcelera eoꝛum in gentibus ad quas ingredientur.⁊ ſciant quia ego dominus- bumar
CPrimũ exponamus hiſtoriam. Dic inꝗt ad eos o fili hoĩs quel interrogãt uel nõ interrogant ꝗqd riciopni
tu facis hæc: qe ſup ducem onus iſtud && uiſio ſit in hieruſalem: ducem ſignificet ſedechiam: & dic. nem dei
Ego portentũ ueſtrum:ſiue ut. Ilxx. tranſtulerũt ego qui portẽta facio: ut ex pnñtib futura cognoſcã –
tur:qũo feci ſic fiet illis. duci & cũctis qui in comitatu ducis ſunt. In trãſmigrationem babyloniam ſe el
captiui ducẽtur: & dux ꝗ eſt in medio eoꝶ in humeris portabitur: uel iumẽtoꝶ uel eoꝶ ꝗq cum eo eſen
fugerant. In caligine & in noctis tænebris egredietur: murũq; ſuffodiẽt ſocii eius ut educãt eum: fa Ce ,
cies illius uelabitur uel timore fugiẽtis: uel cecitatis iniuria: ut cecus terram nõ uideat babylonis. ler .
Et ego extẽdam rete meũ ſuꝑ illum & capiet᷑ in ſagena mea. Cõcedente ꝗppe dño a babyloniis ca 1 1
ptus eſt: & hæc qᷓ ab hoſtibus paſſus eſt fieri: ſe feciſſe teſtatur. Ductuſq; in babylonẽ: terrã caldæorũ lie
nõ uidebit ibĩq; captiuus moriet᷑. O ẽs aũt ſocios eius & adiutores & comites fugæ: cũ ille fuerit cõ a e
præhẽeſus huc illucq; diſpgam: nec ſecuros habire pmittã:ſed in manibus hoſtiũ euaginabo gladiũ gittlee
meum: ut qñ diſperſi fuerint in gẽtibus intelligãt qc ego ſim dñs: & mea cũcta uolũtate ſint facta. nshan
Et relinquã inqt ex ſociis eius qui cũ eo fugerint:q euadere potuerint paucos ꝗ gladium & famem Nrek
& peſtilẽtiam euaſerĩt: ut cũ uel fuga uel captiuitate ad diuerſas peruenerint regiones: narrent oia donmini
ſcelera ſua uel ſermone uel exemplo: ppter ꝗᷓ tãta meruerint mala & intelligãt qd ipᷣæ ſim dominꝰ. mulios
Qui aũt tropologiã & cæptã explanationẽ ſuꝑ ſaluatore conatur exponere:ducem ꝗ eſt in medio Bonp⸗
hieruſalem ipſum interpᷣtatur qui in portentũ ſignumq; p̃ceſſerit:ꝙ & ipſæ & ſocii eius captiui iſtiꝰ CCo⸗
mundi ſint: & ab inferis uictor aſcendẽs in humeris portatus ſit angeloꝑꝶ: in caligine egreſſusigno mngn⸗
tus incredulis deſtructo medio pariete ſecerit utrũq; unum:facies illius operta: ut terrã nõ reſpiciat inune
iudæoꝶ. Nec mirum ſi dñs cælauerit facieʒ ſuam: cum uſq; hodie ante uultum moyſi uelamen po * Merum.
ſitum ſit populo non credenti. Extenditq; dñs rete ſuum ſuper illum: iuxta ꝙ de eo ſpõſa loquiturr mnic⸗
in cantico canticoꝶ. Ecce iſte poſt parietem nr̃um:proſpiciens per feneſtras apparens per retia. De lmeng
quo & hieremias: ſpiritus uultus noſtri xpᷣs dominus: qui captus eſt in peccatis noſtris:& cum non untn
ſeciſſet peccatum pro nobis peccatum factus eſt: & adducetur ait in babylone:confuſione iſtius mi idhn
di in terram caldæorum qui interprætantur quaſi demonia: ut eos qui demonibus fuerant manci cülen
. pati: retraheret ad ſalutem: & captiuam duceret priſtinam captiuitatem: ipſamq; inquit terram cal- hu
dæorum non uidebit: & ibi morietur ut homines ſua morte uiuificet. Cunctos autem adiutores ei? lune
& ſocios apoſtolos & apoſtolicos uiros diſperſit in uniuerſum orbem. Et euaginauit gladium fſuu tunn
= poſt eos n
inn

Super Eʒechielem.

os

ihn poſt eos:ut uariis coronarentur martiriis: & tunc intelligerent uel ipſi uel hii qui per eos crediderãt
c⸗ ꝙ ipſæ ſit dominus:& iccirco diſperſerit eos in gentibus & diſſeminauerit in terras: ut multum fru
dekgi⸗ ctum facerent. Et reliquit ex eis paucos uiros ſicut Ioãnem apoſtolum & cæteros a gladio & fame
nnice & peſtilentia liberatos & perſecutiõis impœtum declinantes ſcelera iudæorum & iniquitates cun
Caln. ctarum gentium ad quas ingreſſi ſunt: ut acta pœnitentia ſcirent quod ipſæ eſt dominus. Hæc dixi
limin mus lectoris arbitrio iudicium relinquæntes. Cæterum nulla dubitatio eſt: periculoſum eſſe regis
ul impii captiuitatem & necem ſacramento domini comparare. èM
CEOt factus eſt ſermo domini ad me dicens. Fili hois panem tuum in conturbatione comede
arpfel 7 aquam tnaʒ in feſtinatione ⁊ meroꝛe bibe.⁊ dic ad populum terre.hec dicit dominus deus ad
eos qui habitant hieruſalem in terraʒ iſrahel. Panem ſuum in ſollicitudine comedent.⁊ aquã
Ndrtſr ſuam in deſolatione bibent. vt deſoletur terra a multitudine ſua ꝓpter iniquitatem omnium qui
denen habitãt ĩ ea. ⁊ ciuitates qͥ nũc habitant deſolate erũt.terraqʒ; deſerta.⁊ ſcietis gqa ego dñs.LxXxX.
glenm Et factus eſt ſermo domini ad me.dicens. Fili hominis panem tuuʒ cum doloꝛe comedes ⁊
eubatin adquam tuam cum toꝛmento ⁊ anguſtia bibes.⁊ dices ad populum terre.Hec dicit adonai do/
habin minus habitatoꝛibus hieruſalem ſuper terram iſrabel. Panes ſuos cum egeſtate comedent.

nati 7 aquam ſuam cum diſſipatione bibent. vt diſſipetur terra ⁊ plenitudo eius.In impietate eniʒ
omnes qui habitant in ea ⁊ ciuitates eoꝛum que habitantur in deſolatione erunt.⁊ terra diſſipa
ſraba bitur ⁊ cognoſcetis quia ſum dominus. èèGü
C Poſt principis & ſociorum eius prophetiam quæ ſub corporali imagine monſtrabatur uenit ad

populum: & quicquid prophetæ dicitur per prophetam refertur ad habitatores hieruſalem: , in
ſ obſidionis malo panem ſuum comedant in anguſtia & egeſtate: & aquam ſuam nequaquã in ha-
nn bundantia:ſed cum tormento hibant & tribulatione. Hæc autem inquit o propheta tibi dicuntur:
en ut tu loquaris ad populum terræ tuæ & dicas. Hæc dicit domius habitatoribus hieruſalem quæ
mein eelſt in terra iſrahel. Obſeſſi a nabuchodonoſor atque a caldæis: famis & ſitis ſuſtinebitis malum:
Nutr ut omnis terra cum ſua plenitudine deleatur: habitatores ſignificans per eam quæ inhabitatur. Et
Hrche ne putent ſibi hoc uenire ſine cauſa: dic inquit eis: quod propter ſcelera eoruʒ & impietates: omnes
bim urbes iudeæ ad ſolitudinem redigendæ ſint: & uniuerſa terræ cultura diſpereat: ut cognoſcant de-
Mni, um ſeuientem: quæm miſerantem cognoſcere noluerunt. Poſſumus iuxta anagogen habitatores
miſen hieruſalem credentes xpᷣo dicere qui habitant hieruſalem in eccleſia. Et ſi per peccata illius offen-
tumnt ſam meruerint: comedant panem cum egeſtate & bibât aquam cum mœrore & anguſtia. Non ci-
bum panis nec potum aquæ:ſed famem ſermonis & doctrinæ dei ſuſtinentes. Quando enim uel
wem uicio principum qui capiendi ſunt & tradendi babyloniis: uel noſtra duricia perdiderimus ſermo
imaͤde nem dei aquaſq; non meruerimus habere utiles: tunc in dolore & pœnuria noſtrum ſumemus ci-
anoti bum: & terra perdet multitudinem credentium: & ciuitates quæ in toto orbe intelliguntur eccle-
win ſiæ deſolabuntur & terra deſerta erit: ut omnes ſciant quia offenſa ſit domini. Quod quidem & in
gamd perſecutionis tempore intelligere poſſumus. H .
ctteunt CESt factus eſt ſermo domini ad me dicens.Fili hominis.quod eſt pꝛonerbium iſtud vobis in
obrlont teerra iſrahel dicentium. in longum referuntur dies ⁊ peribit omnis viſio? Ideo dic ad eos.
niire hec dicit dominus deus. Quieſcere faciam pꝛouerbium iſtud.neque vulgo dicetur vltra in iſ-
aroni rahel. Et loquere ad eos quod appꝛopinquauerint dies ⁊ ſermo omnis viſionis. Non enim
ſentc erit vltra omnis viſio caſſa.neqʒ diuinatio ambigua in medio filioꝛum iſrahel.quia ego domi/
gladi nus loquar quodcunqʒ locutus fuero verbuʒ ⁊ fiet. Non pꝛolongabitur amplius.ſed in Rebus R
ariuct veſtris domus exaſperans loquar verbum ⁊ faciam illud dicit dominus. Et factus eſt ſermo
Aluwen domini ad me dicens. fili hominis.ecce domus iſrahel dicentium viſio quam hic videt in dies
nentai multos ⁊ in tempoꝛa longa iſte pꝛophetat. Pꝛopterea dic ad eos. Bec dicit dominus deus.
conn. Non pꝛolongabit᷑ vltra omnis ſermo meus.verbũ quod locutꝰfuero complebit᷑.dicit dñs deꝰ.
nmedio CQuod nos diximus prouerbium iuxta ſymachum:omnes alii interprætes parabolam tranſtule-
zuiit runt:quæ hebraice appellatur maſab. Rurſum ubi a nobis editum eſt: neq; enim erit diuinatio am
igno bigua: uertere. lxx. nec dininãs iuxta gratiam: pro quo omnes lubricum interprætati ſũt: ꝙ nos am
hiein . biguum diximus: ut decipientia audientes ſuos prophetarum uerba noſcamus. Eſt autem ſenſus
menpo omnis capituli hic. Supra prophetauerat contra principem qui erat in hieruſalem: deinde populo
ochiut famem & ardorem ſitis nunciauerat eſſe uenturum. Quod multitudo non credens: uetus aſſume/
eibe bat tritumq; prouerbium. In longum tempus differtur cõminatio prophetarum: & omuis uiſio pe
mton ribit dum fruſtra cernitur: uel iuxta ſymachum ideſt in uentum & auram tenuẽ
i ni diſſoluetur. Dic ergo inquit eis ꝙ nequaquã in ea cõminatio differatur:nec diuinatio falſa atq; am
nus bigua proferatur in populos quæ finem habeat incertum: aut alio dicatur tempore:alio im pleatur
nl, ſed nunc iubente te qui loquærĩs: & his qui audiunt uerbum quod locutus ſum compleatur. Si gni
rs ficat autem uicinam captiuitatem urbis hieruſalem & ſedechiam cum populo iuda iamiamq; capi 8
mii endum. Non ſolum autem illo tempore: ſed uſq; hodie uulgus incredulum & dura corda morta-

lium prophetiam dei non recipit: ſed omnia quæ prophetæ eomminantur quæ prædicat euange-

4 F iiii

Liber quartus.c.xiii.

lium:in aliud tempus eſtimant differendum. Sciamuſq; hic parabolam quæ a. lxxx. ponitur accipi
ꝓuerbium iuxta illud qqd in pſalmo legimus. Et factus ſum eis in parabolã: & in hoc eodẽ ꝓpheta.
Quid eſt uobis parabola iſta in populo iſrahel dicẽtium: patres comederũt uuam acerbã: & dẽtes
lioꝶ obſtupuerunt. Manifeſta pſttingimus: ut in obſcurioribus immoremur.
EXPLICIT LIBER TERTIVS INCIPIT LIBER QVARTVS.B =

ELLEM ſi feri poſſet Euſtochium explanauõis in Ezechiel ꝑ ſingulos li⸗

bros ꝓpriis texere ꝓphetiũis: & qd uaticinatiõe cõiunctum eſt:nequaquã

gumq; & imenſum interptatiõis iter certis ſpaciis ſepararẽ: & quaſi titu-
hs & indicibus: & ut ꝓpriis loquar argumentis: oñderem qꝗd libri ſinguli
continerẽt. Sed ꝗd faciaʒ? cũ aliæ ꝓphetiæ breues ſint aliæ lõgæ: ut ſæpe
neceſſitate cogamur & plures in unum libꝶ coartare: & unã in multos di
uidere: Vñ & nũc cõtra ꝓphetas & ꝓphetias ad ſeniores quoq; populi iſ-
rahel & ad terrã ſup quà inducũtur quattuor plagæ peſſimæ: & de ligno
uitis qe' cum fuerit abſciſum inutile eſt inter oĩa ligna ſiluaꝑꝶ: catalogum
ẽt uicioꝶ hieruſalem uolumus quarto libro cõpræhendere. Quem quia
” Rrmmnm unius uoluminis nõ patitur anguſtia:alteram partem eius ꝗnto uolumi-
ne' reſeruamus: prudẽtiſſimi lectoris ſollicitudinem præmonentes: ut ſciat quid nobis in hoc expla
nandum: & quid ſibi legendum ſit. CAPITVYVLVM. XlIII.
ſ. T lactus eſt fermo domini ad me dicens. Fili hominiſ vaticinare ad ꝓphetas iſrahel

dicit dominus deus.

tra pſeudo ꝓphetas: qui decipiebãt populum: & contra dei mandata aliud ꝓphetabant. Nec quen-
piam moueat: ꝙ ꝓphetæ appellãtur. Hanc. n. habet ſancta ſcriptura cõſuetudinem:ut unũquẽq; ua
ticinatiõis ſuæ & ſermonis ꝓphetã nũcupet: ſicut ꝓphetæ appellãtur baal: & ꝓphetæ ydoloꝶ d p;/

phetæ cõſuſionis. Vñ & apoſtolus Paulus poetã græcum ꝓphetam uocãs: dixit. Quis ꝓprius eorũ

ꝓpheta: ait. Cretenſes mẽdaces: malæ beſtiæ: uentres pigri. Et in Oſeæ legimus. Sicut ꝓpheta inſa/

niens hõ portans ſpm̃. Quicꝗd aut eo tempore iſrahelitico populo dicebat᷑ nunc reſfertur ad eccle

ſiam: ut ꝓphetæ ſancti ſint apoſtoli & apoſtolici uiri. Prophetæ aũt mẽdaces atq; furioſi oẽs hereti-
ci:quoꝶ principes ex ſuo corde confingãt: qui aũt ab eis ſeducti ſunt:aliog mendaciis acquieſcãt.
CAhe pꝛophetis inſipientibus:qui ſequuntur ſpiruum ſuum.⁊ mihil vident. Lxx
EVAbe bis qui pꝛophetant de coꝛde ſuo.⁊ omnino non vident.relinquẽtes.illud quod a nobis
poſitum eſt. qui ſecuntur ſpiritum ſuum.

Cum ꝓphetaꝶ nomẽ ſecũdum regulam ſcripturaꝶ bonis maliſq; cõe ſit:in eo differunt ꝙ boni
ꝓphetæ eſſe dicũtur ſapientes: mali aut ſtulti & inſi pientes. Quoꝶ alterũ refert ad eccleſiaſticos ui
ros: alteꝶ ad hereticos: ꝗ dei ſom̃ relinquẽtes: ſequũtur ſpiritum ſuum: qa nequaquã diuino inſtin
ctu: ſed proprio corde uaticinãtur: unde & nihil uidẽt. Qui aũt ſapiẽs eſt:non cordis ſui cogitatio
nes: ſed dei ſpiritũ ſeꝗtur: iuxta illud qd & in ſuperioribus aĩalia & rotæ ſpiritũ dei ſequæbãtu r. Etꝓp
pheta dicit. Poſt dĩñm deum tuum ambulabis. Et in alio loco. Deduc me in ſemitã rectã. Et iterum.

Spirits tuus bonus deducet me in terrã. Et populo dei colũna ignis & nubis erat dux in ſolitudi-

ne. Et hieremias loqtur. Nõ laboraui ſequens te. Quis aut hereticoꝶ qui ſeꝗtur ſpiritum ſuum nõ
impingat in tænebras? & cecus cecos ducat in foueã: uidelicet ſibi ĩ miſternis immo orgiis ſuis plu

ra eccleſiaſticis doctoribus uidere uideãtur. Tamẽ nihil oio uidẽt ꝗa ſolem iuſtitiæ perdiderũt: fru
ſtraq; imitãtur eos ꝗ prius uocabãtur uidentes: & qbus dicitur. Qui uides uade: recede in terrã iu-

da: & in bethel nõ ꝓphetabis. Quãobrem uiſio Eſaiæ & abdiæ ponũtur in titulis. Et dñs apoſtolis
p̃cepit. Leuate oculos ueſtros & uidete. Et propheta ſuppliciter depræcatur. Reuela oculos meos:

& conſiderabo mirabilia de lege tua.
Anaſi vulpes in deſerto pꝛophete tui iſrahel. Non aſ. cendiſtis ex aduerſo neqʒ oppoſuiſtis
murum pꝛo domo iſrahel. vt ſtaretis in pꝛelio in die domini. Nident vana ⁊ diuinant menda:
cium.dicentes ait dominus. cum dominus non miſerit eos. perſeuerauerunt conſirmare ſer/
monem. Nunquid non viſionem caſſam vidiſtis.? diuinationem mendacem locuti eſtis? di
citis ait dominus.cum ego non ſim locutus LXX. J
Sicut vulpes in deſertis pꝛophete tui iſrahel. Non ſteterunt in firmamento ⁊ congregaue/
runt greges ſuper domum iſrabel non ſurrexerunt.Qui dicunt in die domini videntes menda
cia dininãtes vana.ꝗ dicũt dicit dñs.⁊ dñs nõ miſit eos.⁊ ceperũt ſuſcitare ſermonẽ᷑. Nõne vi/
ſionẽ falſã vidiſtis.⁊ diuinatiões vanas locuti eſtis:? Et dicebatis dicit dñs.⁊ ego nõ ſũ locutꝰ.
CDicamus primum iuxta hebraicũ. Prophetæ iſrahel uulpiuũ ſimiles ſunt. quotidie domeſticaꝶ aui
um furta faciẽtes ꝗ habitant iuxta aquilã &&. Ixx. in deſertis: iuxta ſymachũ & theodotionẽ in parieti
nis atq;

eypoſitione diuidere. ut facilior eſſet curſus dictãtis pariter & legentis: l5

qui pꝛophetant: ⁊ dices pꝛophetantibus de coꝛde ſuo. Audite verbum domini. Hec

EEERACAHoc qd nos poſuimus qui ꝓphetant: & dices ꝓphetantibus de corde ſuo omiſſere: lx
& pro eo ꝙ non habetur in hebreo addiderunt: & propherabis & dices ad eos. Eſt autem ſermo cõ

1
oe⸗
1 u
Gitnn
entir in
lantd
(iedom
igurn⸗
eo Ape
ſiqen
Onmnes
meVun
demun!
pite noh
Punumn
Hüipoyn
lespentn
ohickan
utgpoe
glolga⸗
gtos il⸗
pen nec
leeaſe
uinatiö
Peop
egoad
mendat
ſaterrar
CIeo
ane id
demm
musilt
CSub
Apert
enda⸗
Sno
indon
tena ui
lum &
guntquc
ſalerunt
uncorte
laiuore
Uund⸗
Che
eiilto⸗
Uncons.
lcce lec
Cuninns
fnneme

Hnen

ſſeen⸗

Guper Ezechielem.

ten nis atq; minoſis: qui nõ poſſunt aſcẽdere ex aduerſommeq; muꝶ ꝓ domo ĩiſtahel opponere. Legimꝰ
aaron aduerſũ ignẽ iſrahelis populũ deuorantẽ occuriſſe & ſtetiſſe in medio. & oppoſuiſſe murum
pro ſalute populi.Hieremiæ quoq; dr̃᷑ ne occurrat dño.neq; ſtet cõtra irã eius orationis pſeuerantia
Sicut.n.murus hoſti opponitur: & aduerſario occurri ſolet ex aduerſo contraq; uenienti: ita den ſen
tentia ſanctog præcibus frangitur. Vñ & moyſi dicitur. Dimitte me: & delebo populum iſtũ. Cui.n.

dicitur dimitte me. oſtenditur quod tenendi habeat facultatem. Iſti ſtare non poſſunt in prælio in ðWð
Acri die do mini:ut pro populo ræcibus dimicent: & reſiſtant obſecrationibus ſententiæ domini. Quia
. igitur uana conſpiciunt & diuinant mendaciuz: & a do miſſos eſſe ſe dicunt cum non ſint miſſi ab
in eo. & perſeuerant in erroribus: & ſuum cupiunt firmare ſermonem: arguuntur quod omnia ſint caſ-
ſa quæ prædicant. ſuum mendaciũ domini ſermonem eſſe dicentes. Porro iuxta. Ixx. hic ſenſus eſt.
Akzr Omnes hereti ci propter fraudulentiam ac nequitiam uulpium ſimiles ſunt: De ꝗbus ſaluator loqui
lnct tur. Vulpes foueas habent & uolucres cæli nidos. Et de herode ſcriptũ eſt. dicite uulpi huic. Et de eiſ
chuli⸗ dem uulpibus quæ paruulos ſimpliceſq; decipiunt. & populantur uineã xpi: ſalomon loquitur: Ca/
t⸗ inn pite nobis uulpes paruulas. diſſipantes uineam. Et in pſalmo ſuper his qui eorum fraudulentia ſup-
Aognn plantantur canitur. Introibunt in infeniora terræ tradentur in manus gladii partes uulpium erunt.
emqui Hii prophetæ qui uulpiũ ſimiles ſunt non ſteterunt in firmamento.nec cũ petro audire meruerunt
holuni, tu es petrus:& ſuper hanc petrã edificabo eccleſiam meã. Nec moyſi ſimiles ſunt cui dictuʒ eſt: tu ue
detpl ro hic ſta mecũ. Nec ſteterunt in firmamento.de quo in octauodecimo pſalmo legimus. Cæli enar-
rant gloriam dei: & opera manuuz eius annunciat firmamentü. Iſti congregauerunt irrationabiles
tade quoſq;: & pp nimiã innocentiã pecudum ſimiles contra domũ dei. Vñ nunc dr: Et congregauerũt
niBer greges ſup domũ iſtahel. nec ſurrexerũt ipſi.nec alios ſuſcitare potuerũt: ſed qᷓcunq; egerũt & agunt
plena mẽdaciis ſũt. Qdq;ʒ ſeꝗtur & cœpunt ſuſcitate ſermonem:illud ſigniſicat ꝙ uelint:qdã cõſur
iſenhk gere & ſe ad excelſa ſuſtollere: ſed ꝙ cupiãt ĩplere nõ poſſũt. Drq; eis. Nõne uiſionẽ falſã uidiſtis. &
ſemoci diuinatiões uanas loquuti eſtis? Qdq; ſeꝗtur & dicebatis dicit dñs. & ego ñ ſũ locutꝰi. xx.ñ hẽtur.
rger ¶Pꝛopterea hec dicit dominus dens. Quia locuti eſtis vana ⁊ vidiſtis mendatium.ideo ecce
inigu ego ad vos ait dominus deus.Et erit manus mea ſuper pꝛophetas qui vident vana.⁊ diuinant
*“ mendatium. In concilio populi mei non erunt.⁊ in ſcriptura domus iſrabel non ſcribentur:nec
nin evn in terram iſrahel ingredientur.⁊ ſcietis quia ego dominus deus. LTXxX.
uinl⸗ CIdeo dic.Hec dicit adonai dominus. Quoniã verba veſtra mendacia ⁊ diuinationes veſftre
udecck vane.idcirco ecce ego ſuper vos dicit dũs deꝰ:⁊ extendam manũ meam ſuper pꝛophetas qui vi
rürberin dent mendaciũ ⁊ qui loquuntur uana. In diſciplina populi mei non erunt. nec in ſcriptura do-
Ncpiti mus iſrahel ſcribentur.⁊? in terram iſrahel non intrabunt.⁊ ſcient quia ego adonai dominus.
II CSub prophetarum perſona ſermo contra hereticos eſt. qui loquuntur uana & uident mendaciuz:
unds & perſeuerant ſuam firmare doctrinam. quod ipſe dominus contra eos ueniat atq; conſurgat: & ex
tendat manum ſuam ſuper illos ad percutiendum & non contrahat ad parcẽdum:& comminatur
mgtui ꝙ non ſint in conſilio populi domini futuni. nec ĩ eccleſia eius ſed ĩ ſinagoga diaboli: nec ſcribãtur
R in domo iſrahel. De quibus in alio loco dicitur. Super terram ſcribantur non in terra iſrahel: quæ D
RZ terra uiuentium eſt: & de qua nunc dicitur: nec in terram iſrahel ingredientur. ſed in terra mortuo-/
Ggirnd rum & umbra mortis. ut poſtquam iſta perpeſſi fuerint: ſeparati a cœtu populi dei intelli-

imnkip gant quod ipſe:ſit dominus: Pro eo quod nos uertimus in concilio populi mei non erunt. xx. tran
ſtulerunt in diſciplina ſiue in correptione populi mei non erunt. Alia enim aduerſariorum alia filio

druch rum correptio eſt. Vnde & Hieremias. Corripe inquit nos domine uerum tamen in iudicio & non
numn d in furore. ut nequaquam paucos nos facias. Effunde furorem tuum ſuper gentes quæ te ignoraue/
ai p runt: & ſuper tegna quæ nomen tuum non inuocauerunt. —
CEo quod deceperit populũ dicẽtes.pax.⁊ nõ ẽ pax. Et ipſe ediſicabat parietẽ.illi aũt liniebãt
ko eũ luto abſq; paleis. Dic ad eos ꝗ liniũt abſq; tẽperatura.quod caſurũ ſit. Erit enim himberin
rei⸗ undans.⁊ dabo lapides pergrandes deſuper irruentes.⁊ ventũ pꝛocelle diſſi ipantem. Siquidẽ
o ecce cecidit paries. Nungd nõ dicetur uobis ubi eſt littura quã liuiſtis? Pꝛopterea hec dicit
i dominus deus.Et faciam erũpere ſpũm tempeſtatũ in indignatione mea ⁊ himber inundãs in
ufs . furoꝛe meo erit.⁊ lapides grãdes ire in conſumationẽ.Et deſtruã parietẽ quez liniſtis abſqʒ tẽ⸗

M. peramento.⁊ equabo eũ terre:⁊ reuelabitur fundamentũ eius.⁊ cadet ⁊ cõſumetur in medio eiꝰ
H ſcietis ꝗa ego ſuʒ dũs.Et cõplebo indignationem meã in pariete:⁊ in his ꝗ liniunt eũ abſqʒ ti
peramento. SGicãqʒ vobis Mon eſt paries.⁊ non ſunt ꝗ liniunt eñ pꝛophete iſrahel ꝗ pꝛophetãt

binch ad hieruſalẽ:⁊ vident ei uiſionẽ pacis:⁊ non eſt pax dicit dominus deus. IxxXxX.
Auia deceperunt populũ meũ dicẽtes:pax ⁊ nõ erat pax.⁊ iſte ediſicat parietẽ ⁊ iſti liniunt eũ
e ſtulticia cadet.Erit pluuia inundans.⁊ dabo lapides magnos in iuncturas eoꝛum ⁊ cadent: Et
nindd ſpũs auferens.⁊ dirũpetur. Et ecce cecidit paries.⁊ nõ dicent ad nos ubi ẽ littura ur̃a quã limi/
he⸗ ſtis: NPꝛopterea hec dicit adonai dñs.Et rũpam ſpũm auferentẽ in furoꝛe meo.⁊ pluuia inun/
m WWdans in ira mea erit:? lapides magnos in furoꝛe inducam in conſumationẽ. ? ſo ffodiã parietem
ige quẽ liniſtis. Cadet ⁊ ponaʒ eũ ſuꝑ terrã.⁊ reuelabuntur fumdamẽta eius:⁊ cadet ⁊ cõſumemi/

iber quartus. c. xinu.

lenet

ni cum increbationibus:⁊ cognoſcètis quod ego dominnſ.Et complebo furoꝛem meum ſuper ipen
parietem:? ſuper eos ꝗ liniunt eũ.cadet.Bixiqʒ ad vos.Non eſt paries.nec qui liniunt eum ꝓ/ Mue
ere iſrahel.qui ꝓphetãt ſuper hieruſalẽ.⁊= qui vidẽt illi pacc.non eſt pax eis dicit dominus deꝰ mtesl
NQ Prophetæ iſrahel qui nõ erunt in cõcilio populi dei. nec ſcribẽtur in ſcriptura domus iſrahel: nec ionem
terrã repromiſſionis intrabunt. ideo iſta patiẽtur ꝗa decœperũt populũ meum. pro rigore pœnitẽ untius
tiæ & conuerſionis iniuria pacẽ eis & proſpera nunciantes. ſcdm illud ꝙ alibi dr. Pax pax. & ubi eſt (olonnt
pax? Deus itaq; metaphorice ediſicabat eis per legis mandata ſanctorũq; prophetaꝑꝶ eloquia & cõ Imumon
minationes maceriã. Hoc. n. uerbũ hebraicũ ſigniſicat his. ut oẽm ab illis incurſionẽ beſtiaꝶ & ho/ zeuirte
ſtilem impœtũ ſubmoueret. dũ conuerſi ad deũ hoc quaſi muro & pariete firmiſſimo cingerentur. keqni
Pſeudo uero ꝓphetæ. non ſemel ſed frequenter pollicebãtur eis pacẽ. Hoc.n.repetitus pacis ſermo guml
ſigniſicat.Ipſumqʒ parietẽ qui in ſequentibus cis appellatur liniebant pſeudo ꝓphetæ abſq; tẽpera- ſctio
mento ut interpᷣtatus eſt ſymachus. hoc eſt puro luto.& qd paleas non haberet nec pᷣbere poſſet ali/ ſbicioi,
quã fortitudinem. Vt uero. xx. & theodotio liniunt ſtultitiã. aquila aũt uerbum hebraicũ thafel in/ vii
terprætatus eſt analo: ꝙ ſignificat abſq; ſale: de tranſlatione tranſiens ad aliã tranſlationem. ut qũo lbemte
cibus abſq; ſale nullũ habet ſaporem. ita & lutũ abſq; paleis quibus firmatur & ſtringitur: nihil robo ſſbire
ris poſſit pᷣbere parieti. Dic inꝗt ad eos qui illis uana promittunt. & caſſũ pollicẽtur auxilium. quod ice⸗
caſurus ſit iſte paries & hæc maceria. & immittam imbrem uehementiſſimum hoſtes uidelicer ſeuiſ unn
ſimos babylonios chaldæoſq; ſigniſicat. Et dabo lapides grandinis ſuper irruentes. omnia per me- wumtn
taphoram quo inſtabilem maceriam ſubitus turbo ſubuertat & ſubruat. & poſtea dicatur eis ideſt ee
pfſeudo prophetis. ubi eſt littura quam leuiſtis. & ubi eſt quod polliciti eſtis auxilium? Quicquid nai
autem de pſeudo prophetis diximus. & ad hereticos referri poteſt quod omnia eorum dei ira figmẽ t
ta ſoluantur.& edificatio peſſimoꝶ dogmatum qui ſpiritus ſancti non habet condimentũ corruat. . J 4
& uſq; ad fundamenta & puluerem dilabatur: & adequetur ipſa maceria terræ & cadat. & conſumã-/ .
tur prophetæ qui promittebant. & populus cui promittebatur in medio eius. ut poſtꝗᷓ compleuerit 1d
indignationem ſuam & dixerit eis non eſt iſte paries. hoc eſt non eſt ueſtra defenſio. & non ſunt ꝗ va⸗
liniunt eum: ſed omnia uana ſunt & in nihilum proficientia. tunc opere cognoſcatis quod ego ſim und
dominus. Vt autem ſciamus qui ſint iſti qui liniunt parietem: ſequitur. Prophetæ iſrahel hoc ẽ pſeu otcig
do prophetæ qui prophetant ad Hieruſalem. & uident ei uiſioneʒ pacis: iſti ſunt cauſa peccati & rui nuen
næ. & ſtultæ ſecuritatis. Non enim erit pax dicit dominus. quia dominus non miſit eos. nec ẽ loquu hei
tus ad eos. Hoc quod. Ixx tranſtulerunt & ſuper iuncturas eorum. in hebraico non habetur. Signi- deme
ficat autem iuncturas lapidum in pariete. uel adminicula lignorum quibus parietes roborantur. IuKu
Necnõ illud quod ſupra legimus ipſe ediſicat parietem pleriq; ad populum referunt iſrahel. qui ua mna
num ſibi uel ægyptiorum uel pacis promittebat auxilium. DU Ciz
C¶Et tu fili hominis pone faciem tnam contra filias populi tui que pꝛophetãt de coꝛde ſuo.⁊ va eUmm
ticinare ſuper eas ⁊ dic. Hec dicit dominus deus. Ahe his qui conſuunt puluillos ſub omni cu liost
bitu manus.vt faciant ceruicalia ſub capite vniuerſe etatis ad capiendas animas.Et cum cape guan
rent animas populi mei.viuificabant animas eoꝛum.⁊ violabant me ad populum meum pꝛo⸗/ eſtnc

pter pugillum oꝛdei.? fragmentum panis: vt interficerent animas que non moꝛinntur: ?7 viuifi
carent animas que non viuunt. mentientes populo meo credenti mendacijs. Pꝛopterea hec di
cit dominus deus.Ecce ego ad puluillos veſtros quibus vos capitis animas volutantes.⁊ di/
rumpam eos de bꝛachijs veſtris ⁊ dimittam animas quas vos capitis animas ad uolandum.
Et dirumpam ceruicalia veſtra:: liberabo populum meũ de manu veſtra: neqʒ erunt vltra in
manibus veſtris ad pꝛedam:⁊ ſcietis.quia ego dominus. Pꝛo eo quod merere feciſtis coꝛ iuſti ſtchd

mendaciter quem ego non contriſtaui.⁊ confoꝛtaſtis manus impij vt non reuerteretur a via ſua ni
mala ⁊ viueret.pꝛopterea vana non videbitis:⁊ diuinationes non dininabitis amplius.⁊ eruam ttnin
populum meum de manu veſtra:⁊ ſcietis ꝙ ſim ego dominus.
C Et tu fili hominis obfirma faciem tuam ſuper filias populi tui que pꝛophetant de coꝛde ſuo.⁊ n
pꝛopheta ſuper eas ⁊ dices.hec dicit dñs deus. Ahe his qui conſuunt ceruicalia ſub omni cubi Eli
tu manus.⁊ faciũt velamina ſuper oẽ caput vniuerſe etatis:vt puertant animas. Anime ſubner E
ſe ſunt populi mei.animas ſaluabant:⁊ contaminabant me ad populum meũ pꝛopter pugillum werkee
oꝛdei ⁊ frag mentum panis.vt occiderent animas qnas non opoꝛtuit moꝛi.⁊ ſaluarent animas ꝰ ihr
quas non opoꝛtuit viuere:dum loquuntur populo audienti vanos ſermones. Pꝛopterea hec di nti⸗
cit dominuns deus.Ecce ego ſuper ceruicalia veſtra ſũper que vos colligitis animas.⁊ dirumpã ns
ea de bꝛachijs veſtris. Et dimittam animas quas vos pernertitis animas eoꝝ in diſperſionem A
⁊ dirumpã velamina veſtra:ꝛ liberabo populũ meũ de mambus veſtris:⁊ non erunt ultra in ma ſmns
mnibus veſtris in congregationẽt.⁊ cognoſcetis quia ego dñs: Mꝛo eo ꝙ peruertebatis animam
inſti inique:⁊ ego non pernertebã eũ.⁊ confortabatis manus iniqui.vt penitus non conuerteret᷑ date
S a uia ſua peſſima ⁊ uiuerer.pꝛopterea mendacia ultra non uidebitis:⁊ diuinationes nequaquam K’’
diuinabitis. Adhuc ⁊ liberabo populum meum de manu neſtra.⁊ ſcietis quia ego dominus. N
Supra ad ꝑrophetas diuinus ſermo directus eſt: qui Iuto liniebant parietem q paleas non habe/
Tet.nec

Suyper Cezchielem.

ret.nec ullũ poſſit parieti ſiue maceriæ robur tribuere:nunc aduerſus populi prophetiſſas iubetur ſa .V
e ciem ſuã ponere ſiue dirigere. & ut. Ixx. tranſtulerunt obfirmare. Quõ autem aduerſum prophetas.
y⸗ alii pſeudo prophetæ inſpirabantur diabolico ſpũ: ut dei mandata ſubuerterẽt. ita aduerſũ prophe
böde tiſſas qualis fuerat debora & olda: & in actibus apoſtoloꝶ philippi euangeliſtæ quattuor filiæ ꝓphe
Ane tantes. Inſpirabantur demoniaco ſpũ aliæ eiuſdẽ ſexus quaꝶ fuit priſca & maximilla. quæ uaticina-
eri tione mẽdacii fidẽ ſubuerterunt ueritatis. Has aũt dicunt hebrei maleficis artibus eruditas. p nigro
ieſt mantias & phitonicũ ſpum: qualis fuit illa quæ uiſa eſt ſuſcitaſſe aiam ſamuhelis. Et in actibus apo⸗/
kaa ſtolorum cuius diuinatio multos dominis reditus acquirebat. de qua ad apoſtoli Pauli imperium
immundus eiectus eſt ſpũs. Nos aũt ita dicimus alios hereticos falſitate dogmatum ſuoꝶ prædica-
anenmn re uirtutẽ. Quorum pithagoras & zeno a quo ſtoici indoꝑ brachmanes & ethiopum gimnoſophi
ubem ſtæ qui ob uictus continentiã: miraculũ ſuis gentibus tribuunt. Recteq; dicuntur parietẽ linire: & ali
leher⸗ quam fortitudinẽ polliceri. ſed quia xp̃ᷣi non hnt condimentũ uanus eſt eoꝶ labor. & peritura edi⸗
oſeral⸗ ficatio. Niſi. n. dñs edificauerit domũ. in uanum laborauerunt qui edificant ea. Alii aũt uoluptatum
haſeliv libidiniſq;idoctores. dicuntur conſuere puluillos. & ponere ſub oĩ cubitu manus: epicurei & pithro
Aurqi nei. & apud nos iouinianus & eunomius. qui dicunt. Manducemus & bibamus. cras. n.- moriemur.
iliobo Iubetur ergo ꝓpheta ponere ſiue obfirmare faciẽ ſuam contra ſfilias populi ſui. Primũq; dicendum
1goc qd ſibi uelit poſita facies ſiue directa & obfirmata. Nẽpe illud quod de dño ſcriptũ eſt. Facies dñi ſu
etſei per facientes mala. ut diſperdat de terra memoriã eorum. Sicut. n. liqueſcit cera a facie ignis. ſic pere
deme⸗ unt peccatores a facie dei. Scdm quem ſenſum ĩ hoc eodẽ propheta dicitur.Fili hoĩs obſirma facies
eiͦicek tuam ſuper theman & daron. & nageb. Et iterum. Factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Fili hoĩs obfir
icqni ma faciem tuã ſuper Hieruſalem. Et poſt paululum. Factus eſt ſermo dñi ad me dicens: Obfirma fa/
Aſgni ciem tuã ſuper filios amon. Et rurſum. Obfirma uultũ tuum ſuper pharaonem regẽ ægypti. Et iteꝶ
Otkuat. Fili hoĩs:obſirma faciẽ tuam ſuper gog: & magog.Et in alio loco. Firmabo faciẽ meam ſuper hoĩezʒ
– illum & ponam illũ in deſertũ & in diſſipationem. & auferam e de medio popuh. & ſcietis qd ego
Dleneit dñs.: Vhe igitur his hereſibus hiſq; doctrinis: quæ requiẽ pollicentes: oẽm ætatem ſexũq; decipiunt.
alumg ut capiant animas miſerorum & contaminẽt me ad populum meum. dum credor diligere nolupta
egolm tem & hoc non propter chorum & emichorum ordei. ut in Oſeæ legimus. ſed propter pugillum
ce dlen ordei quo bruta ueſcuntur animantia: & fragmento panis. Non panem integrum & ſolida teſtimo
tidm nia ſc ripturarum: ſed quæ heretica prauitate fracta & decurtata: atq; iĩminuta ſunt. ut ſanctos quoſq;
Tognu decipiant & ad mortẽ trahant. & peccatores uanis promiſſionibus uiuificare contendãt. Propterea
Kigni⸗ clemens & miſericors deus nõ ipſas ꝓphetiſſas interficit. ſed dirũpit puluillos eage. qui inſtar retia-
uunnu. rũ reuolantes aĩas capiunt. ut poſtꝗᷓ rupti fuenint. liberam uolandi habeant facultatẽ. Et ſcindit uela
liu mina ſiue ceruicalia. in ꝗbus principale aĩiæ recumbebat. & quibus decœptoꝶ capita operiebantur.
Cũ apoſtolus doceat uirorum capita nõ uelanda. ſed reuelata facie dñi gloriam contẽplandã: uos
ſotte enim inquit falſis terroribus ſeruientiũ deo animos frangebatis. & promiſſionibus fraudulẽtis im-
mia pios tænebatis incluſos: ne agentes pniam. uitam reciperent quã perdiderãt. Proptera uanas nequa
quam uidebitis uiſiones. nec uocabo ueſtra mendatia prophetias: ſed diuinationes de ꝗbus ſcriptũ
ſnche eſt:non eſt auguriũ in Iacob. neq; diuinatio in iſrahel. ut eruam populum meũ de manibus ueſtris.
m ni & opere cognoſcatis me eſſe dim: qui perditos liberau.. CaAbPlITVLVM. XIIII
ehum RMRRIT venerunt ad me viri ſenioꝛes iſrahel ⁊ ſederunt coꝛam me. Et factus ẽ ſermo vñi
ibed ad me dicens.Fili hominis.viri iſti poſuerunt immundicias ſuas in coꝛdibꝰſuis.⁊ ſcã
5,t0. AadDalum imquitatis ſue ſtatuerũt contra faciem ſuaʒ. Munquid interrogat reſpondebo
cum. Heis: Pꝛopter hoc loquere ⁊ dices ad eos. Hec dicit dominus deus. Homo homo de
Han iſrahel qui poſuerit immundicias ſuas in coꝛde ſuo.⁊ ſcandalum iniquitatis ſue ſtatuerit con⸗
criuft tra faciẽ ſuam.⁊ veneret ad pꝛophetam iĩterrogans eum per me.ego dominꝰreſpõdebo ei in mul R
viſn titudine immundiciarũ ſuarum. vt capiatur domus iſrahel in coꝛde ſuo quo receſſerunt a me
Tenuan in cunctis idolis ſuis. Pꝛopterea dic ad domum ſſrahel. Hec dicit dũs dens. Conuertmini⁊
recedite ab idolis veſtris. ⁊ ab vninerſis contaminationibus veſtris auertite facies veſtras:
eſt Quia homo homo de domo iſrahel ⁊ de proſelitis quicunqʒ aduena fuerit in iſrahel ſi alie-
mniabi natus fuerit in iſrahel a me ⁊ poſuerit idola ſua in coꝛde ſuo.⁊ ſcandalum iniquitatis ſue ffa/⸗
ſboer tuerit contra faciem ſuam.⁊ venerit ad pꝛophetam vt interroget per eum me ego dominus rũ
Glun ebo ei per me.Et ponam faciem meam ſuꝑ hominem illum.⁊ faciã eum in exemplum ⁊ in ꝓ/
nimes uerbiũ:⁊ diſpdam eũ de medio populi mei⁊ ſcietis qꝛ ego dñs. Et pꝛopheta cũ errauerit ⁊ lo/
herci quutas fuerit verbũ ego dñs decepi pꝛophetã illum. Et extendam manum meam ſuper eum.?
funs delebo eum de medio populi mei iſrahel.⁊ poꝛtabit iniquitatẽ ſuam. Juxta iniquitatem interro
fonen gantis.ſic iniquitas ꝓphete erit.vt non erret domus iſrahel a me.neq; poluat᷑ in vniuerſis pꝛe/
ninn naricationibꝰſuis.ſed ſit mihi in populũ.⁊ ego ſim eis in deũ.ait dominꝰexercituun. LXxX.
ninun CSt factus eſt ſermo domini ad me dicens. Fili hois.viri iſti poſuerunt cogitationes ſuas in
ner cordibus ſuis.? toꝛmentum iniquitatum ſuaꝝ poſuerunt ante faciem ſuam.ſic reſpondens reſ- .
Gam pondebo eis? Pꝛopterea loquere eis.⁊ dic ad eos. Hec dicit adonai dominꝰ. Homo homo
66. . SJJM
bube⸗

Liber quartus.c.xiiii.

*
de domd iſrahel qui poſuerit cogitationes ſuas in coꝛde fuo.⁊ toꝛmentũ iniquitatis ſue poſuerit —
ante faciem ſuaʒ. venerit ad pꝛophetam vt interroget eum ad me ego dominus reſpõdebo in e
his ꝗbus tenet᷑ mens eiꝰ.vt auerteret domũ ifrahel ſᷣm coꝛda eoꝛuz que abalienata ſunt a me in gi
cogitationibus eoꝛũ. Pꝛopterea dic ad domũ iſrahel. Bec dicit dñs deꝰconuertimini ⁊ redite ne
ab inuentionibꝰ veſtris.⁊ ab oibꝰiĩpietatibꝰvr̃is ⁊ cõuertite facies veſtras.quia homo hõ de do n i
mo iſrahel ⁊ de aduenis qui peregrinantur in terra iſrahel:qui abalienatus fnerit a me ⁊ poſue itin
rit cogitatiões ſuas in corde ſuo.⁊ toꝛmentũ iniquitatis ſue poſuerit ante faciem ſuam.⁊ vene⸗/ l ne
rit ad pꝛophetam vt interroget eñ in me: ego dominus reſpondebo ei in eo quod tenetur. ? ob ge
firmabo faciẽ meam ſuper homineʒ illum: ⁊ ponam eum in deſertum.⁊ in exterminium.⁊ au⸗ i
feram eum de medio populi mei.⁊ cognoſcetis quia ego dominus. Et pꝛopheta ſi errauerit D
locutus fuerit verbum.ego dominus errare feci pꝛophetam illum. Et extendam manũ meam e n
ſuper eum. exterminabo illum de medio populi mei iſrabel. Et accipiet iniquſtatem ſuam mnn
ſcõm inigtatẽ iterrogãtis.⁊ inigtas ſimilr ꝓphete erit.vt nequaqᷓ; erret domꝰ iſrahel a me.?⁊ nõ tne
polluat᷑ adhuc in cũctis delictis ſuis.Et erunt mihi in populũ.⁊ ego eis in deũ dicit adonai dñs Dn.
CQ Poſtꝗ loquutus eſt ad ꝓphetas qui prophetabant in corde ſuo.& liniebant parietẽ abſq; tempera tſinut
mento: & ad prophetiſſas quæ conſuebant ceruicalia & ponebant ſub oĩ cubitu manus. faciebantq; hfunn
uelamina & operiebant capita uniuerſæ ætatis: per quæ peruerſorum dogmatũ doctrina monſtra- fſi l⸗
tur. uenerunt ad prophetã non oẽs ſenes: ne cuncti uiderentur errare. ſed quidã ſeniorum iſrahel: & Cchann
ſederunt corã propheta. quã ob cauſam ueniſſent interim ſilentio differentes: ſtatimq; dei ſermo fa ſcochn
ctus eſt ad prophetã. indicans cur adeſſent. Neq;.n. naturæ hominis eſt quãuis ſancti cordis archana Nfiani
cognoſcere:Vñ de ſolo dr̃ ſaluatore.Videns autem Ieſus cogitationes eoꝶ. dixit. Vt quid cogitatis Nafnmn
mala in cordibus ueſtris? Et eſt ſenſus. Fili hoĩs iſti uiri qui corã te ſedent. poſuerunt immundicias gorniode
ſuas in cordibus ſuis ſiue cogitationes. & iuxta ſymachũ & theodotionẽ idola & ſcandalum idẽ rui n
nam atq; tormentũ iniquitatis ſuæ: poſuerunt contra faciem ſuã. & ſic ad ſciſcitandum dñi uenere wint
ſermonẽ Nunqd huiuſcemodi hoĩbus debeo rũdere? qui cum cogitationibus priſtinis ad me ueni nnüflio
unt: Nec hoc quidẽ tempore impietatis ſuæ ſcelera relinquentes. ſed credentes idolis & diuinatio- onſolad
nibus fraudulentis. & habentes ruinã iniquitatis contra faciem ſuã: atq; tormentũ dum meliora de bonte
ſperant: & parati ſunt ad ſuppliciũ.& ſic mea per te cupiunt uerba cognoſcere. Quia igitur peruerſo ffeceri
ad te corde uenerunt: rũde eis non ex perſona tua ne leuis ſit auctoritas reſpondentis. ſed ex meo ĩ- COunnn⸗
perio: & dices ad eos. Hæc dicit dñs deus: Eſt aũt totius loci ut latã explanatiõem breui ſermone cõ nep beſti⸗
præhendam. iſta ſnĩa.Homo hõ non aliarum gentium quaꝶ error poteſt habere ueniã. ſed domus Ues witii
iſrahel.qui cũ priſtinis uiciis de ꝗbus ſupra diximus ad prophetã uenerit ſciſcitandũ. ego reſponde iint deyp⸗
bo ei iuxta cor * immun dicias ſuas: ut iuxta qd uult & credit ita & audiat. Nõ. n. meretur correctio tricis op
nem: qui non diſcendi ſed temptandi aĩo interrogat. Receſſerunt. n. a me. & idola ſunt ſequuti. Bre ac & lace
uiſq; iſta eſt cõminatio. ut recedant ab idolis cogitationibuſq; peruerſis. & conuertãtur ad me prio/ mentio.
ra ſcelera relinquentes. Non. n. meretur audire ueritatem: qui fraudulenter interrogat. ſed ſuo corde äüprol
capiendus eſt: ſcdm quod ſcribæ & phariſei interrogantes diũm immo temptantes: audierunt ab eo Zighabn
Nec ego dico uobis in qua uirtute hæc ſaciã. Qui autem talis eſt & ſic interrogat.ponit deus facieʒ gꝛuit d.
ſuã ſuper illum. ſiue confirmat: ut auſteritate uuſtus frontis duricia molliatur. & ſit in exemplum & ntalidi⸗
in prouerbium. ſiue in ſolitudinem & in interitum: ut illo perdito de populo dei: cognoſcant cæte/ –R
ri quod ipſe ſit dñs qui cordis archana cognoſcit. & peruerſitatẽ mentis intelligit. nec cõſiderat uer icpin
ba loquentium ſed corda. Quodq; ſequitur & uidetur facere quæſtionem. propheta cum errauerit
& loquugus fuerit uerbum: ego dñs decœpi prophetã illũ:non putemus de uero propheta dici. ſed Vd
de pſeudo ꝓpheta.qui ſinonimos propheta appellatur. Et de illo ſcripturaꝶ loco ſolui poteſt quan nan
do achab rex iſrahel uadens ad præliũ non uult audire micheam prophetã: ſed pſeudo prophetarũ ſi
conſiliis acquieſcit. Dicitq; micheas qd uiderat dñm ſedentem in ſolio. & erroris ſpũm ultro ſe ob/ er
tuliſſe ad decipiendũ regem. Diabolus quoq;ʒ in uolumine lIob circuiens terrã. ſtare dicitur in cõſpe Wur,
ctu dei. & in ſubſtantiã primo Iob:dein in corpus eius accipere a dño poteſtatem. Sed & in balaam unſ
ariolum a dño mittitur. ut decipiat balac filium beor. Hoc aũt totum dicitur: ne pſeudo prophetaꝶ n
fortitudini reputetur ꝙ decipit᷑ populꝰ: & magis uult audire mendatiũ: quã uentati aurẽ accõmoda el
re: ſed ꝙ dei ira ſit: ut peruerſus populꝰ& incredulus magis pſeudo ꝓphetas audiat quã ꝓphetas. De Rd
e

niq; extẽdit manũ ſuã ſuper eũ.ſubauditur ꝓphetam: & deletur de medio popuſi eiꝰ ut portet iniqta o
tẽ ſuã.qa ſimilis erroris: & pœna cõſimilis ſit: ut tã ille ꝗ interrogat quã ille q ĩterrogatur portẽt ini Eun
Ataté ſua: & nequaꝗᷓ domꝰ iſrahel eoꝶ ꝗ dei uerba audire uoluerint. puerſis uaticĩatiõibꝰilludatur: nl
ſʒ ſit popul dei: & ipᷣe dñʒ deũ hẽre mereatur. In eo qd dixit ego dñs decœpi illũ: ſalomõis uerba cõ N

ſentiũt. ꝗ dedeo diſputãs ait. Et illuſoribꝰ illudet. ilſſudq; teſtimoniũ: ſiambulauerint ad me puerſi. uih
& ego ambulabo cõtra eos ĩ furore puerſo: Qdq; ſcdo dr̃ hõ homo filioꝶ iſrahel & aduenaꝶ ꝗ iun nd
ci ſüt eis:duplicẽ mn nobis iuxta apoſtolũ oſtendit hoĩem. exteriorẽ & interiorẽ: Multi. n. habentes ihnee.
. hoĩs faciẽ corporalẽ: diuerſaꝶ beſtiaꝶ aſſumunt imagines. Quas diſſipari ꝓpheta cupiẽs depcatur leine
Dñe in eiuitate tua imaginem eoꝶ diſſipabis. Illoꝑ de ꝗbus ſcriptum eſt. Hõ cũ in honore eẽt non N

intellexit. E

hel:
mmoſt
uchane
Ogitatt
ndicin
nideni
i vener
lwenum
Nina⸗
nde
enmerio
meoi⸗
one
lcomns
nhone
conecto
mnbe
mento⸗
ſocnd
untabed
eus hucig
plumd
ntcæte⸗
ut ver
erit
ici. ſe
ſqoan
Pheuti
toſeo⸗
ncöße
N
pheng
nodt
whe
nig
tet iui
ur:
b cö
pen.
gin
benet
cnit
inon

1

Duper Eʒzechielem. .

intellexit. comparatus eſt iumentis inſipientibus: & ſimilis factus eſt illis. Non ſunt holes hoĩes: ſed
homines ſunt iumenta. Rurſũ qui in euangelio audiunt. ſerpẽtes genimina uiperaꝑ. quis oñdit uo
bis fugere a uentura ira: Non ſunt hoĩes holes. ſed hoĩes atq; ſerpentes. & de ꝗbus ſcriptũ eſt. Vulpes
foueas hñt & uolueres cæli nidos. Ac de herode. Dicite uulpi huic: Non ſunt hoĩes hoĩes: ſed hoĩes
uulpes. Qui uero utrũq; hoĩs uocabulũ poſſident.ſi errauerint ideo p ſupplicia corri gutur: ut intelli
gant qd ipſe ſit ds. Nec non quod iuxta. xxx. poſuimus. hõ qui abalienatus fuerit. a me & poſuerit
cogitationes ſuas in corde ſuo: & tormentũ ſiue ſuppliciũ iniquitatis ſuæ ante faciẽ ſuã. illi teſtimo

nio conuenit:ꝙ in Eſaia ſcriptũ eſt. Ambulate in lumine ignis ueſtri. & in fläma quã ſuccendiſtis.

Vnuſquiſq;.n. iĩpſe ſibi flämarum ſuccendit ardores paratq; ſupplicia. dum non uult pœnitudine er
rata corrigere: ſed permanet in erroribus qui fſammarum merentur icenduum.

Et factus eſt ſermo domini ad me dicẽs. Fili hominis.terra cũ peccauerit mihi vt pᷣuarice⸗

tur pꝛeuaricans.extendã manum ſuper eã: ⁊ conteram virgam panis eius.?⁊ immitam in eam
famem ? ⁊ iterſiciam de ea hominem ⁊ iumenta. Et ſi fnerint tres viri iſti in medio eius. Moe.
72 Baniel ? Job. ipſi iuſtitia fua liberabunt animas ſuas.ait dñs exercituũ. Quod ſi ⁊ beſtias
peſſimas ĩduxero ſuper terrã vt vaſtẽ eam. ⁊ fuerit inuia eo quod non ſit pertranſiẽs pꝛopter
beſtias.tres viri iſti qui fuerint in ea.viuo ego dicit dñs.quia nec filios nec filias liberabũt.ſed
ipſi ſoli liberabuntur: terra aũt deſolabit᷑. ANel ſi gladium iduxero ſuper terrã illam. ? dixero
gladio.tranſi per eam: ⁊ interfecero de ea hbominẽ ⁊ iumẽtũ.⁊ tres viri iſti fuerint in medio eiꝰ
vino ego dicit dñs deus.non liberabunt ſilios neqʒ filias: ſed ipſi ſoli liberabunt᷑. Si autem
peſtilentiã immiſero ſuper terram illam. ⁊ effudero indignationẽ meã ſ uper eam in ſanguine:
vt auferam ex ea hominem ⁊ iumentũ.? Noe ⁊ Baniel⁊ Job fuerint in medio eius:viuo ego
dicit dñs deus.; filiũ ⁊ filiã nõ liberabũt ſʒ ipſi inſtitia ſua liberabũt aias ſuas. Qm̃ bec dicit
dñs deꝰ.Quod ſi ⁊ quattnoꝛ iuditia mea peſſima gladiũ ⁊ famẽ.⁊ beſtias malas⸗ peſtilẽtiam
miſero in hieruſalẽ: vt interſiciaʒ de ea hominem.⁊ pecus.tamen reliquetur in ea ſaluatio:edu/
cèntiũ filios ⁊ filias. Ecce ipſi egredientur ad vos ⁊ videbitis viaʒ coꝝ ⁊ adinuentiones eoꝛum
⁊ conſolabimini ſuper malo quod iduxi in hieruſalem:i omnibus quei mpoꝛtaui ſup eaz.⁊ con
ſolabuntur vos cum videritis viam eoꝛum ⁊ adinnentiões eorum: ? cognoſcetis quod nõ fru
ſtra fecerim omnia que feci in ea ait dominus des.
Quattuor plagæ inducuntur ſuper terrã præuaricatricem: ſiue ut. Ixx. tranſtulerunt peccatricẽ. fa-
mes.beſtiæ.gladius peſtilentiæ. quaꝶ ſi ſingulæ per partes inductæ fuerint ſingulis regionibus: &
tres uiri iſti Noe & Daniel & Iob. quoꝝꝶ iuſtitia ſcripturaꝶ uocibus pᷣdicatur.pro terra peccatrice fue
rint depræcati. non ſolũ illam ſaluare non poterunt.ſed ne filios quidem & filias ſuas ſi terræ pecca
tricis opera perpetrarint: ſed ſeipſos tantũmodo poterunt liberare. Quæritur cũ & Abraham && Iſa
ac & Iacob: moyſes quoq; & cæteri patriarchæ & prophetæ iuſti fuerint. cur horum tantũmodo fiat
mentio. Quod facile ſoluitur. Noe. n. imminens orbi terraꝑ diluuium quia oĩs terra polluerat uias
dñi prohibere non potuit. ſed filios qui forſitan eiuſdẽ uirtutis erant. & ob ſeminariũ humani gene
ris habuit reſeruatos. Daniel quo imminentẽ captiuitatẽ populi iudæorum: nullis fletibus miti-
gauit. Sed & Iob non ob peccata ſed ob probationẽ. nec domũ nec filios liberauit: quia hii tantum:
ut alii dicunt tres uiri & proſpera & aduærſa. & rurſum proſpera conſpexerunt. Idcirco pariter nomi

natos. & hoc latenter ſigniſicari: ut qũo illi & bona & mala & rurſum læta uiderunt. ſic & populꝰ iſra

hel ꝗq prius bonis fructibus repletꝰ fuerat. & poſtea captiuitatis ſuſtinuit iugũ:ſi egerit pœnitentiã re
dire ad priſtinam fœlicitatem. Quod ſi Noe & Daniel & Iob pariter congregati: & in uno loco po/
ſiti peccatricem terram hoc eſt eos qui in terra peccatrice habitant non poſſunt iræ dei ſubtahere.
quid dicendum eſt de his qui putant merito parentum atq; uirtutibus poſſe filios peccatores de ge
hẽnæ ignibus liberare? Vnde nec præuaricatorem filium martyr poterit liberare. nec ſanctæ cõuer
ſationis mater impudicæ filiæ dabit præmia pudicitiæ. Et econtrario parentum uicia filiis non no
cebunt.ſed aĩa quæ peccauerit ipſa morietur. Loth in ſodomis habitans ſed ſpiritu & carne peregri/
nus. uxorem quia poſt tergum reſpexerat non liberauit: ſed tantum filias quæ forſitan non pecca-
uerant. Et ioſias uir ſanctus non ſolum peccatorem populum ſuis uirtutibus non ſaluauit. ſed &
ipſe in peccatis eius mortuus eſt. Quod ſi aliquando propter Abraham & Dauid in poſteros eo-
rum miſericordiam ſuam dominus pollicetur: notandum quod non his parcat qui in ſceleribus p/
ſeuerant: ſed qui agunt pœnitudinem. ut menta patrum filiorum adiuuet conuerſatio. Cum inquit
hæc ſe ita habeant. & terram peccatricem a ſingulis plagis tantorum uirorum non ſaluet depræca-
tio:ſic dicit dñs quia Hieruſalem neſfanda peccauit.quattuor ſimul plagas inducam ſuper eam. Gla-
dium quo ab hoſtibus trucidatur. & famẽ quam in obſidione ſuſtinet.& beſtias: quibus fugiẽtes in
deſertis & ſaltibus deuorantur. & peſtilentiam: quæ ſemper famem ac penuriam ſequitur: Pro quo
uulgata editio mortem tranſtulit. Hæc autem inquit inducà ſuper eã. ut nec hoĩes in ea remaneant.
nec iumenta. Et tñ pro mea clementia quattuor ſimul imminentibus plagis & cuncta uaſtãtibus: re
linquã in ea aliquos.ꝗ educant filios ſuos & filias. & captiui huc ueniant. hoc eſt in babylonem & in
chaldæam: ut cum uideritis eos & opera ipſorum perſpexeritis. tunc intelligatis iuſte eos captos. &

.NL.iberquartus.c.xv.

meam iuſtam fuiſſe ſnĩam. & habeat conſolationem ueſtra captiuitas: dum intelligitis idcirco me
eos de gladio.fame.beſtiis.& peſtilentia liberaſſe:ut eoꝶ peruerſitate diſcatis. mœrito eorum ſub-/
uerſam hieruſalem tẽplumq; ſuccenſum. & populũ eſſe captiuuʒ pp eos quos gladius fames beſtiaæ:
peſtilentiaq; conſũpſerunt:Hæc dicta ſint de illa Hieruſalem cui prophetante Ezechiele apud chal-
dæos. appropinquabat captiuitas. Cæteꝶ & ſuper noſtram terrã cui dicitur terra es & in terrã ibis: &
ſuper noſtram Hieruſalem ſinguloſq; credentium.ſi dei mandata contempſerint & præuaricatores
meruerint appellari. inducetur fames.non fames panis neq; ſitis aquæ: ſed fames audiendi uerbum
dei. Inducetur & gladius. de quo legimus. Tradentur in manus gladii. partes uulpium erunt. Et ad
matiam. Tuam quoq; aiam pertraniibit gladius. Inducentur & Beſtiæ: quibus ne tradatur iuſtus po
ſtulat. Ne tradas beſtuis alam confitentem tibi. Inducetur & peſtilentia: pro qua. lxxx. mortem interp̃-
tati ſũt. De qua ſcriptũ eſt. Mors peccatoꝑꝶ peſſima. Et anĩ ma quæ peccauerit ipſa morietur. Et ſic ſic
ſeparat amara mors. De quibus cunctis nec ſpiritaliũ parentum quos magiſtros intelligimus doctri
na.nec principes nos poterunt liberare.niſi filioꝶ fuerit aſſenſus.& illoꝶ obſecrationes ſuis conati/
bus iuuerint. luſtitia. n. iuſti erit ſuper eũ. & iniquitas iniꝗ in ipſo cõmorabitur. Vnuſquiſq; peccato
proprio morietur. & iuſtitia ſua ſaluabitur. Fruſtraq; dicunt iudæi Abrahã pater nr cum opera Abra
ham non habeant. Qd ſi in aliquo ſidutia eſt. in ſolo dno confidamus. Maledictus. n. omnis homo
qui ſpẽ habet in hoĩe. quuis ſancti ſint: quauis prophetæ. Legimus nolite confidere in homibus. Et
lterum. Bonũ eſt confidere in dno:quam conſdere in principibus. Non in principibus tantũ ſæcu/-
li. ſed & in principibus eccleſiaꝑ.qui ſuas tantũ animas ſi iuſti fuerint liberabunt. Filios aũt ac filias
quos in eccleſia genuerint negligentes. ſaluare non poterunt. Et tamen apoſtolꝰloquitur. Si cuius
opus arſerit. ipſe ſaluus erit. ſic tamen quaſi per ignem. Manus autem ſuper terram præuaricatricem
oſtenditur. ut uirga ſiue fortitudo panis conteratur: qua extenta minatur plagas nolente qui eã ex-
tendit. & ſubleuat peccantes percutere: ſed extenſione terrere: & territos conſeruare.
EX factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Fili hominis qnid ſiet ligno vitis ex omnibus
ERNlignis nemoꝝ que ſunt inter ligna ſiluarum? Nunquid tolletur de illa lignum vt ſiar
oorvopus. aut frabicabitur de ea paxillus. vt pendeat ex eo quodcũq; vas:? Ecce igni da/⸗
tum eſt in eſcaʒ. vtramqʒ partem eius conſumit ignis.⁊ medietas eiꝰ redacta eſt in fa
uilam. Munquid vtile erit ad opus? Etiam cũ eſſet integrum non erat aptum ad opus quanto
magis cum ignis illud deuorauerit.⁊ combuſſerit nihil ex eo ſiet operis? Pꝛopterea hec dicit
dominus deus. Quomodo lignum vitis inter ligna ſiluarum quod dedi igni ad deuoꝛandũ ſic
tradam habitatoꝛes hieruſalem. ⁊ ponam faciem meam in eos. Se igne egredientur. ⁊ ignis
conſumet eos.⁊ ſcietis quia ego dñs cum poſnero faciem mꝛam in eos.⁊ dedero terram inuiã
2 deſolatam eo quod pꝛeuaricatoꝛes extiterunt.dicit dominus des.
CPro eo qd nos interprætati ſumus utrãq; partẽ eius conſumit ignis: & medietas eius redacta ẽ in
fauillà. lxx. tranſtulerũt. annuà purgationé eius conſumet ignis & dimittit in finẽ. Rurfũ ubi dixi/
mus cuᷣ poſuero faciẽ meã in ehs iti gertictant cũ obfirmauero. Præuaricationẽ quoq;: delictũ inter
prætati ſũt. Variis aũt ſimilitudinibus quas græci parabolas uocant: pöänunciatur ſubuerſio urbis hie
ruſalem. Et qũo ſupra in ſartagine in qua carnes populi frigebantur & in latere in quo munimenta
& aggeres arietũ ac uineaꝶ machinæ pingebãtur. eiuſdẽ urbis obſeſſio fameſq; dſcripta ẽ: & poſtea
in hoc eodẽ lecturi ſumus: In hieremia quoq; ſcriptũ eſt. ollã quæ a facie aqlonis accẽditur. ſignifica
re urbẽ Hieruſalem. Saltuſq; nageb & theman & daron ſucciſus. hoc ipᷣm prænunciat. ſic in p̃ᷣſenti
loco enndẽ Hieruſalẽ uineæ & uiti frugifere comparat. De qua in alio loco ſcriptũ eſt. Ego te planta
ui uineã frugiferam oẽm ueram. Quõ conuerſa es in amaritudine uitis alienæ:? Et in Eſaia. Plãtauit
inqt uineam ſorech. qd electam & pulchrã ſonat. Et in pſalmis legimus. Vineã ex ægypto tranſtuli
fti. eieciſti gentes & plantaſti eam. Dux itineris fuiſti in conſpectu eius. Et manifſeſtius diſcimus ſcri/
ptura dicente. Vinea aũt dñi ſabaoth. domus eſt iſrahel. Hæc uinea quãdiu affert fructũ.: in oĩbus Ii-
gnis ſaltuũ nihil ea pᷣcioſius eſt. Sin aũt uuas habere deſierit. in nullo utilis erit. niſi ut cũ radice & p/
paginibus ſuis. tradatur incẽdio. Cætera ligna ſiluaꝶ ut de pomiferis arboribus taceã: quoꝶ & ſcri/-
ptura modo nullã facit mentionẽ.cũ poma non habeant ſucciſa plurimã habent utilitatẽ. & in oẽz
agriculturam & in uſũ armoꝶ proficiunt.dũ attenuantur in ſcuta: raduntur in aftilia. cludunt fori⸗
bus continent armariis ſeu loculis omnemq; domus tribuunt ſuppellectilem. Vitis autem ſi ſemel
uuas afferre ceſſauerit in tantum inutilis eſt. ut ne paxillus ex ea poſſit fieri.de quo aliquid pendeat.
Cumq; malleolos excideris. utramq; partem eorum primum ignis arripit. dein flamma conſumit.
tantumq; nihil prodeſt cum redacta fuerit in fauillam. ut etiam cum integra ſit abſq; frugibus nul-
lam præbeat utilitatem. Ambiguitas autem uerbi hebraici. ſene quod tribus litteris ſcribitur. ſin. &
nun.& ioth. Si legatur ſene duo ſignificat. ſi ſane. annos. Vnde factum eſt: ut pro duabus ſummita
tibus quod nos interprætati ſumus utramq; partem eius. xx. interprætarẽtur annuã purgationẽ eiꝰ
cũ aquila dixerit duo nouiſſima eiꝰ. ſymachus & theodotio duæ ſmitates eius. Et eſt ordo. Sicut ui
tis in fructuoſa incẽdio traditur in nullã utilitatem. ſic & Hieruſalẽ immo habitatores eius tradẽtur
ardoribus

lole
ſan
rgchin
nllimi
Uinutum
Gbirms
Cuiturin
maneti
cunpla
ceptnſe
ſed niſe
aiuroen
llnen I
etnif
limul
Uiiet
tiandl
Pmmtione
ungcit
ueno
noten

Chcrn
Ceteturi
centis es
gade
Ceusene
ucOa
ottus
wexe
verſa!
ſitein
peccat
ckn
lonio
nelaie
nnte
Winn
N
CM
1e. Mir⸗
auſare
iper6
letbz4
Mirn
1 neii
iorene
ehi
Wen
i
memni⸗
mi⸗
lnnn
n

innn⸗
n ⸗
tdeti
cheh
ibig
d
ldun
ln
n
diney⸗
thirie
cht
D
ec
en Ar
ichono
ibuk
üſec
Alin
di cuin
Aricem
lei er⸗

mnb⸗
mwir
Md/
ſckinſ⸗
ganto
edict
maüſe
tſ

mneii

en
nici
lcüire
tdu 1
mimenn
Apokte
gnifca
plenn
eplamn
Plätu
mfu
muſ
oiu⸗
dede
Knos
nt ⸗
lend
endeat.
luwit⸗
snnh⸗
1n9
mmin/
jon
cnn
deu
;

„

Guper Eʒzechielem. .

ardoribus: ut egrediantur de igne & ignis conſumat eos ideſt ſi etiam de urbe euaſenint:foris hoſti-

li gladio conſumẽtur. Et qui remanſerint. ipſo miſeriaꝶ præſſi pondere. me eſſe dĩm recognoſcẽt
cũ poſuero ſiue obfirmauero faciẽ meã ſup eos. & dedero illos in æternã ſolitudinẽ. Nõ.n. peccato/
res ſicut cæteræ gẽtes ſed pᷣuaricatores extiterũt. Aliud eſt. n.negligere qd ignores. aliud contemne
re ꝙ colueris.Poſſumus uineã & Hieruſalem iuxta intelligentià ſpiritualem. intelligere credentium
multitudinẽ. Quæ ſi negligens fuerit. & culturã priſtinæ religionis amiſerit nec aut ulterius fruges
uirtutum nec uinũ fecerit quod lætiſicat cor hominis. æternis tradetur ardoribus & in nihilum repu

tabitur. Seruus. n. qui ſcit uoluntatem dñi ſui & non facit eam: uapulabit multis. Tale quid. & dns Io

quitur in euangelio ſcdm Ioannem. Ego ſum uitis uera. & pater meus agricola. Omnis palmes qui
manet in me & non facit fructum tollet illũ pater: Et omnis qui affert fructum. purgabit eum ut fru
ctum plus afferat. Sin autem ſaluator uitis eſt: & nos palmites & deus pater agricola. quãdiu dei præ
cepta ſeruamus ſemper excolimur. & cultura noſtra purgatio eſt. Non eſt. n. uolentis neq; currẽtis.
ſed miſerẽtis dei. Quod ſi afferentes fructũ purgamur a patre: ut fruſtus ampliores afferamus: oſten
ditur oẽm nrẽ̃m conatum adiutorio dei peruenire ad finẽ:& fructum facere plenitudinis. Qui autem
palmes fruges non fecerit. tolletur a patre. Et cũ ſublatus fuerit.quid de eo pater faciat ſcriptura nõ
dicit. niſi forte ſeparatio a xp̃i corpore:pœna perpetua eſt & interitus. Quod in uinea & uite intel-
leximus. ſub alia figura ſaluator docet: & in euangelio. Bonũ eſt ſal. Si autem ſal infatuatum fuerit.
in nihil eſt utile.niſi ut foras proiciatur & ab hominibus conculcetur. Et oculus qui totũ corpus illu
minat.ſi fuerit excecatus audit a dño. Si lumen qd in te eſt tænebræ ſunt.ipſæ tænebræ quantæ? Cõ
paratione ꝗppe præuaricatoris & eius ꝗ confeſſum prius negauerit deum.leuior pœna eſt eoꝶ qui
nunqᷓ dei habuere noticiam. Ligna aũt ſaltuũ ſiue ſiluarum. ſcdm uarietatem credentium hũt in ma
gna domo aliquã utilitatẽ: in qua non ſolũ uaſa aurea & argẽtea ſunt: ſed lignea & fictilia alia in ho
norem alia autem in contameliam. CQAbPITVLVM. XXXXvyVI.
KXKT factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Fili hois.notas fac hieruſaleʒ abhominationes
Nſuas: ? dices. Bec dicit dñs deus hieruſalez. IXX
CEt factus ẽ ſermo dñi ad me dicens.Fili hoĩs.teſtiſicare hieruſalem iniquitates ſu
E 98: 2 dices ad eaʒz. Hec dicit adonai dũs. «’l
CIn quibus breuis erat ſingulaꝑꝶ prophetiarum circunſcriptio. tota capitula poſuimus. ꝗd nobis ui
deretur illico ſubiungentes. Hic aũt quia longus ad Hieruſalem ſermo dirigitur: teſtiſicantis & do-

centis eã peccata quæ fecerit. & pœne uſq; ad ducentoꝑꝶ uerſuum numeꝶ extenditur uaticinium:

uſq; ad eũ uidelicet locum in quo ſcriptũ eſt: cum placatus fuero tibi in oĩbus quæ feciſti dicit dñs
deus.neceſſe habemus oẽm prophetià per ptes ponere & his qᷓ propoſuerimus explanationes debĩ
tas coaptare:ſub pſona mulieris mœretricis quæ primũ uiri fuerit cõſortio copulata. Hieruſalem &
ortus & educatio & pubertas & nupti æ: & adulteriũ & repudium. Et rurſum reuocatio contexitur:

ut ex clementia uiri atq; iudicium & adulteræ atq; mœretricis ſcelera cognoſcantur. dum poſt uni

uerſa ſupplicia ſuſcitat ei peccatum ſempiternum. ut recordetur iniquitatis ſuæ & cõöfundarur: & nõ
ſit ei ultra aperire os pconfuſione ſua. cũ placatus fuerit illi in oĩbus quæ ſecerat. Multuʒ nãq; ꝓdeſt
peccatoribus ſcire quid fecerint. Vnde & pœnitens loquitur. Qm̃ iniquitatẽ meam ego cognoſco
& pctm̃ meum corã me eſt ſemper. Quattuor aùt modis intelligi põt Hieruſalem. Vel hæc ꝗᷓ baby/
lonio & romano igne ſuccenſa eſt: uel cæleſtis primitiuo&. uel eccleſia ꝗᷓ interprætatur uiſio pacis.
uel aiæ ſinguloꝶ quæ ſide cernunt deum: Illudq; qd pleriq; ad cæleſtem Hieruſalem interptandum
putant eccleſia nõ recipit:ne oĩa quæ in præſenti prophetia contexuntur: ad cæleſtiũ fortitudinum
ruinas atq; cruciatus: & reſtitutionem in priſtinum ſtatum ſuſcipere compellamur. F— kℛ
CRadix tua ⁊ generatio tua de terra chanaam. Mater tuus amoꝛrenus ⁊ mater tua cethèa.
Magna fides & grandis audacia propherarum unum hominem totam urbez ignobilitatis argue
1e. Mirabilis Daniel qui ad præſbyterum delinquentem: & adulterio iungentem homicidiũ: puer
auſus eſt dicere. Semen chanaan & non iuda.ſpecies decœpit te. Magnus & Iſaias. qui clamat ad prĩ
cipes & ad populum iudæorum. Audite uerbum domini principes ſodomorum auribus percipite
uerba dñi populus gomorræ: Sed non minor Ezechiel. qui ad totam urbem loquitur confidenter.
Radix tua & generatio tua de terra chanaan. Pater tuus amorreus. & mater tua cæthea Quamquam
& ſtephanus primus martyr euangelii. ad inſanientem populum ſit loquutus. Dura ceruice & incir
cunciſi corde. uos ſemper ſancto ſpiritui reſtitiſtis. Et licet poſſimus radicem Hieruſalem & genera⸗
tionem eius terrã chanaan ſcdm illud accipere qd in ægypto uocatus ſit populus. & ibi multo tẽpo
re habitauerit., cham ꝗppe pater chanaan princeps fuit gentis ægyptiæ: ñ iuxta ſceleꝶ ſimilitudineʒ
radicem Hieruſalẽ terram ægypti dicimus. Vñ & pr illius appellatur amorreus. ꝗ interpptatur
ii. multo ſermone cælebratus. Et mater cæthea. i. q́: uel ipſa inſanit. uel alios mittit in
amentiam. Oĩs enim qui facit peccatũ.de diabolo natus eſt. Vñ & in toto orbe huius antiꝗ patris
famoſũ uocabulũ eſt:Et multos uertens in amentiã. Præcipiturq; Hieruſalem uel iuxta ſpüm ut re⸗
linquat antiquum patrẽ & dicitur ad eam. Audi filia & uide inclina aurem tuam. & obliuiſcere po“
pulum tuũ: & domũ patris tui.& concupiſcet rex decoreʒ tuũ.Et ꝓmittitur ei ſi poſt ꝑpeccatü ad ueꝑꝶ

.L.iber quartus. c. xvi.

uoluerit patrem reuerti. reſtituam te ſicut fuiſti quando nata es. Cuius tanta nobilitas. ut urbs Hieru
ſalem quæ de Abraham Iſaac & lacob deſcendens deum habuit patreʒ. & tamẽ quia peccauit & ue

tum reliquit parentẽ. mœretur audire. Radix tna & generatio tua. de terra chanaan. Pater tuꝰ? amor

reus. & mater tua cæthea. Si illa hoc audiuit: quid de nobis fiet. qui uocati ex gentium ſordibus om
nem maculam in lauacro ſaluatoris ami ſimus. Si polluerimus indumentum chriſti. & non habue-
fimus in conuiuio ueſtem nuptialem? Vtiq; illud ut uinctis manibus pedibuſq; æternis tradamur
ardotibns. in quibus eſt fletus oculorum & ſtridor dentium. .
Et qñ nata es.in die oꝛtus tui nõ eſt pꝛeciſus umbilicus tuꝰ ⁊ in aq̃ nõ es lots in ſalutẽ nec ſale
ſalita.nec inuolnta pannis. Mon pepercit ſuper te oculus vt faceret tibi vnũ de his miſert tui.
ſed pꝛoiecta es ſuper faciem terre.in abiectione anime tue in die qua nata es. LXX
Et generatio tua in die qua nata es non ligauerunt mamillas tuas.⁊ in aqua non es lota in ſa
lutem. ne ſale ſalita.2.pannis non es inuoluta. nec pepercit ſuper te oculus tuus.vt facerem ti⸗
bi vnum ex omnibus iſtis. Et pateretur quippiaʒ ſuper te.⁊ pꝛoiecta es ſuper faciẽ cãpi pꝛauita
te anime tue.in die qua nata es.
Iuxta ordinem lectionis de ſingulis diſſeramus. Qñ nata eſt Hieruſalem de patre amorreo & ma
tre cethea & effuſa ex utero. noᷣ eſ
rum & uirgultoꝶ quæ per radices humore terræ nutriuntur occultæ. Et qũo uirorum ſeminarium
ſignificatur in lũbis.ita genitalia feminaꝶ honeſto ſermone iuxta conſuetudinem ſcripturarũ um
bilicus uocãtur. teſtimonio iob qui ſub figura draconis loqtur de diabolo. Virtus eius imlumbis eiꝰ
& fortitudo illius in umbilico uentris. Iſte. n. draco coluber antiquus qui uocatur diabolus & ſatha
nas. & decipit orbẽ terratum aduerſus uiros uirtutẽ habet in lumbis. aduerſus fœminas in umbili/-
co. Hoc aut ſignificat de Hieruſalem qd non ſtatim legem acceperit. nec ei pudẽdæ natiuitatis exor
dia ſint abſciſa: ſed gentilem primũ uixerit nitam. Pro quo. Ixx. interprætati ſunt in die qua nata es
non alligauerunt mamillas tuas. hanc habẽtes ſcriptutæ ſanctæ conſuetudiné. ut pro corde pectu-
ſculũ ſiue pectus & mamillas nominent. ut unicuiq; loco congruuʒ uiderint. Sacerdotes in quibus

debet eſſe doctrina & legem requirunt ex ore eorum. accipiunt pectu ſculũ. Ioannes ſuper pectus re/

cumbit dii. ut de fonte uberrimo auriret fluenta ſapientiæ: uirginis in cantico canticoꝶ duæ ma⸗-

millæ ſunt quaſi duo hinuli gemini capreæ: qui paſcũtur in liliis donec reſpiret dies & moueantur

umbræ: Mater diligens ſtatim ut nata fuerit infantula ligat mamillas eius ut a tenero tumore deſi-
ſtant. & pulchritudinem cuſtodiant uirginalem. Cum aut ad ætatem uenerit pubertatis. dicetur de
ea. Nunꝗd obliuiſcitur ſponſa ornatus ſui. aut uirgo faſciæ pectoralis ſuæ? Seqtur. Et in aqua nõ es
lota in ſalutẽ. Cruenta infantũ corpora ſtatim ut emittuntur ex utero. lauari ſolent. Ita & generatio
ſpiritalis. lIauacro indiget ſalutari. Nullus.n.mundus a ſorde.nec ſi unius quideʒ diei fuerit uita eius.
Et in pſalmis legimus. In iniqtatibus concœptus ſum. & in delictis concœpit me mater mea. Secun
da natiuitas ſoluit primam natiuitatem. Scriptum eſt. n. Niſi quis renatus fuerit ex aqua & ſpiritu. nõ
poteſt intrare regnũ dei. Multaq; ſunt lauacra quæ ethnici in miniſteriis ſuis & heretici pollicentur.
Qui oẽs lauant.ied non lauant in ſalutẽ. Propterea additum eſt. & in aqua non es lota in ſalutem.
Qcdquidẽ non ſolum de hereticis. ſed de eccleſiaſticis intelli gi poteſt:qui non plena fide accipiunt

baptiſmum ſalutare:De ꝗbus dicendum eſt qd acceperint aquam.ſed non acceperint ſpũm.ſicut &

Symon ille magus qui pecunia uolebat redimere grẽam dei baptizatus quidẽ in aqua: ſed nequaꝗᷓ
baptizatus eſt ĩ ſalutem. Tertio dicitur nec ſale ſalita. Tenera infantiũ corpora dum adhuc uteri calo

rem tenẽt. & primo uagitu laborioſæ uitæ teſtãtur exordia. ſolent ab obſtetricibus ſale contingi: ut
ſiccioracint & reſtringantur. Porro Hieruſalem quæ de malis parentibus nata eſt. nihil ſaporis nihil

diligentiæ conſequuta eſt. Qui autem renaſcuntur in xpo. dicitur ad eos. Vos eſtis ſal terræ. Er præ/
cipitur eis ab Apoſtolo. ſermo ueſter ſemper in gra ſale ſit conditus. Vnde & uulgo ſapientes ſalſi⸗

& ſtulti uocantur inſalſi.Et in leuitico lege ſancitur. Omne ſactificiũ ueſtrum ſale ſalietur. Non ceſ-

ſabit ſal teſtamenti dñi de ſacrificiis ueſtris. ſal offeretis. Qui hoc ſale conditus fuerit & oẽm puto/
rem humorẽq; noxium huius admixtione ſiccauerit. ultra non dicet. Computruerunt & corruptæ
ſunt cicatrices meæ: a facie inſipientiæ meæ. Scio me legiſſe in quodam uolumine de dño ſaluato/
re.quod ipſe ſit ſal cæleſte: & non ſolũ terrena & infœ rma: ſed cæleſtia quoq; ſuo ſapore condiuerit.
& impleaturillud qd ſcriprum eſt: gloria in excelſis deo. & ſuper terram pax hoĩbus bonæ uolunta/

tis. Quartum eſt. nec inuoluta pannis. Et ſaluator pannis eſt inuolutus infantiæ. & omnis qui naſci-
tur. per inuolucra pannorum protectione indiget dei. Naturale eſt ubi tamen parentum non deeſt

diligentia. oftis infantibus præcidi umbilicum dein ad eluendum ſanguinem lauari eos aqua-
Tertio humorem corporum paruulorum. ſalis adiectione ſiccari. Quarto ut tenera inſantium cor/
pora pannis inuoluantar. duplicem ob cauſam. ut & ſale ſiccetur corpus quod pannis ne defluat ſer
uatur & ſttingitur. & membra tenerrima ne facile deprauentur. Vnde & corpora barbarorum. roma
nis corporibus rectiora ſunt. Vſq; ad ſecundum enim & tertium annum ſemper pannis inuoluun-
tur. Sed non talis Hieruſalem cuius nec umbilicus abſciſſus nec ligata ſunt ubera. Nec aqua lota eſt
in ſalutem:nec ſale ſalita neq;ʒ inuoluta atq; conſtricta pãnis infantiæ. Cur autem nihil hoꝶ meruit:

præciſus umbilicus eius. quo fœtus aluntur in nentre. inſtar arbo

lopo⸗
dnon
Etinin
Ncequn
nctip
cnetlün
metuens
coſedn
iecha⸗
mnurtin ſu
chaturegt
Cteſtnin
nmnie
leoleing
Anidin
Cbinnf
Giotomn
Sperttn
Cokzor
nauiii
cininu8
itinteo⸗
üciarei
ettliad
Kpot
iecelo
gecem.in
lnklaial
wulierdũ⸗
(ieimun
ur &p
germin
geamir
nanor
nonen
ſicet
CEtm
amſupe
CEitra
ſperte

Nrmie
Uopite
lihon⸗
ue
ſenti
iußß⸗
n⸗
dun

Suvuper Leʒzchielem. .

ui ſequens ſcriptura teſtatur. Nõ pepercit ſup te oculus ut faceret tibi unũ de his miſertus tui: Pro ꝗqbus
Wenen Ixx.poſuerunt. Nõ pepercit ſuꝑ te oculus tuus.ut facerẽ tibi unũ ex oĩbus iſtis. Et neceſſe ẽ ut duplex
dwon editio duplicẽ habeat intelligẽtiã. Prior hoc ſigniſicet. Nõ pepertit ſup te oculus. ut faceret tibi vnũ
ube, de his miſertus tui. Et ẽ ſenſus. Nullus tui miſertus eſt. offenſo deo. nulliuns ſup te mota ſunt uiſcera.
ut de quattuor ſupioribus ſaltim unũ tibi faceret. Cur oĩa ſimul nõ mereberis accipe.in altera dr.nõ
⸗ pepcit ſuꝑ te oculus tuus. ut faceret tibi unũ de his miſertus tui. & hunc hẽt ſenſum. Ita egiſti & ſic in
eeſcl peccatis nata es. & ĩ delictis cõcœpit te mater tua. ut ne iĩpſa quidẽ tui miſereris. Cumq; ſic geſſeris ut
for aduerſũ te p mala opa crudelis exiſteres. ego ꝗd tibi potui facere.qᷓ ne unũ quidẽ ſuperioꝶ accipere
U merueris? Quia igf nihil hoꝶ& ꝗᷓ fieri infantibus ſolent in te factũ eſt: & hoc non ſine cã nec abſq; iudi
bunt cio ſed tuo uicio atq; peccato.qᷓ ne ipſa quidẽ tui miſerta es:ideo ꝓiecta es in facie terræ ſiue cãpi. &
chemng proĩecta propter prauitatem animæ tuæ: in die qua nata es: Oremus ne prauitate animæ proicia-
lpeanin mur in facie campi.in quo lata & ſpacioſa uia eſt quæ ducit ad mortem: in quo chaldæorum deba-
chatur equitatus.Simulq; conſiderandum: ꝙ nullus in die quo naſcitur prauum aliquid cõmittere:
woan oteſt niſi lauacri tempore: quando ſapiens generatio ſide credentis aſſumitrur. .
uracdo Tranſiens aũt per te vidi te cõculcatã in ſanguine tuo.Et dixi tibi cũ eſſes in ſanguine tuo vi
narin ue dixi inquã tibi in ſãguie tuo viue.Multiplicatã q̃ſi germẽ agri dedite.⁊ igreſſa es:⁊ pueniſti
münm ad mũdũ muliebꝛẽ. Abera tua ĩtumueꝛũt:⁊ pilꝰtuꝰ germianit:⁊ eras nuda ⁊ afuſiõis plẽa.LXX.
nbire CSEt tranſiui per te ⁊ vidi te mixtã in ſanguine tuo.⁊ dixi tibi de ſanguine tuo vita multiplicare.
Alud Sicut oꝛtum agri dedi te.⁊ multiplicata es ⁊ magniſicata es ⁊ ingreſſa in cinitates cinitatum.
umbil⸗ Abera tua recta ſunt.⁊ pilas tuus dꝛtus eſt. Tu autem eras nuda.plena ignominie.
“ CVPoſtq proiecta es in faciẽ campi ſiue ſuper faciẽ terræ pp prauitatem aĩæ tuæ: meu ultra nõ mere-
ten baris auxiliũ attamẽ tranſiens pite uidi te conculcatã ſiue cõmiĩxtam in ſan guine tuo.i.reã mortaliuʒz
eneir criminũ: & prouocaui te tribuens pnĩam. dixiq; tibi. Licet ſis in ſanguine ti uiuæ conuerſa: tantaq;
ncibr fuit in te oĩum reꝶ habundantia. ut agri uberrimi haberes ſimilitudinẽ: & benediction ẽ Iacob qua
ndgng biũdixit ei pater ſuus dicens: Ecce odor filii mei.ſicut odor agri pleni cui bñdixit dñs: Et intrares pe-
en⸗ netralia dñi dicereſq; cũ ſponſa:Introduxit me rex in cubiculũ ſuu: & ad mundũ muliebrẽ perueni
“’/ res. PproO quo.Ixx. tranſtulerunt & ingrefſa es ciuitates ciuitatum. ut qũo canticũ canticoꝶ & ſæculuʒ
E⸗ dr̃ ſæculorum: ĩta cinitates appellentur ciuitatũ. De ꝗbus in euangelio dr. Habeto poteſtatem ſup
en decem. ſiue ſuper ꝗnq; ciuitates. ut non ſolũ ciuitas ſed metropolis ciuitas appelleris. ſcdm illud ꝙ
nc in Eſaia legitur. mater urbiũ ſidelis ſyon. Porro qd interpᷣtatus eſt ſymachus & pueniſti ad ornatum
unds. mulierũ.ſiue theodotio & ingreſſa es ad ornatum ornamentoꝶ: pro quo nos ſecuti ſenſu hebraicũ
EnndD diximus: & perueniſti ad mundũ muliebrẽ. Tempus pubertatis oſtendit. qñ puellæ nubiles appellã
nuch. tur: & poſſunt maritoꝶ amplexibus copulari. Deniq; ſegtur. Vbera tua intumuerunt: & pilus tuus
uen germinauit. Honeſte adoleſcentulag maturitas indicatur. qñ intumeſcunt ubera ſiue eriguntur. &&
hinn germinat pilus. Cũq; parata eſſet ad nuptias. & haberet pulchritudinẽ corporis ueſtimẽtorũ tegmi
MW. na non habebat.nec dei protegebatur auxilio. Si quis xpᷣi non hẽt indumentum. nudus eſt. Si quis
imn. non eſt indutus uiſceribus miſericordiæ. bonitatis. humilitatis. pudicitiæ. manſuetudinis. patientiæ
uhin iacet ſuper faciẽ terræ: & pulchritudo eius confuſione & nuditate turpatur.
nſans CEt tranſini per te ⁊ vidi te:⁊ ecce tempus tuum.tempus amantium.Et expandi amictum me
negu um ſuper te ⁊ operui ignominiam tnam. LXX. =
eian CSt tranſiui per te ⁊ vidi te.⁊ ecce tempus tuum.tempus deuertentium.⁊ expandi alas meas
ngieen ſuper te.⁊ operui ignominiam tuum. V —
isnihi COuanta clementia. Nõ ſuffecerat ſemel uidiſſe eã conculcatam in ſanguine: & ad pniam prouo/
Erper⸗/ caſſe. ſed peccantẽ rurſũ inuiſitet:& quæ erat nuda & confuſionis plena. rurſum uenit & uiſitat. Et ec
tetſil ce tp̃s eius tpᷣs amantium. ſſiue iuxta. lxx:deuertentiũ.& iuxta interprætationẽ aquilæ ſcdam
lonce ſponſaliũ uidelicet & tp̃s nuptiarum. Iuxta primã uero: eiuſdẽ editionem & theodotionis
1puw⸗ qui interpᷣtatur uberum. pro quo ſymachus uertit. dqddilectionem ſonat. Ilud
npte igitur tpᷣs erat.qñ poſſunt mulieres uiris ſociari. & ſuſtinere thorũ maritalem. Attñ miſericors deus
lto⸗ expandit alas ſuas & ſuſcepit eos.& in humeris ſuis portauit eos. iuxta illud qd ſn euangelio ſcriptũ
Gent eſt. Quotiẽs uolui congregare ſilios tuos quẽadmodum gallinà congregat pullos ſuos ſub alas ſu
untr . 25. & noluiſti. Siue amictũ expãdit pro alis. Hoc.n. interp̃tatu quo apta ẽ & ruth. ad pedes
c“ dormiẽs Eti ora.i. ueſtimẽti nr̃i iubemur fimbrias alligare. Hæc aũut fecit
leeſ ut opiret ignominiã Hieruſalẽ. genitale fœminaꝶ ſub hoc noĩe corpus oñdens,Et.n.ĩuxta apoſto/
g lũ ĩnoneſta corpis nr̃i maiore honore circũdamꝰ: Vñ & pſalmiſta canit. Beati quoꝑꝶ remiſſe ſũt ini
1co qtates. & quoꝶ tecta ſunt pctã. Quæ chã qa nõ ꝓtexit in patre æterna maledictiõe ſignatur. Qd de
a hieruſalẽ diximꝰ referamꝰ ad aĩam nr̃am.q̃ quãdiu in infantia cõſtituta ẽ pctõ caret cum aũt ætatis
ou eius tpᷣs aduenerit multi ſunt amatores demonũ & hereticoꝶ puerſoꝶ dogmatũ: ꝗ ad eã cupiũt de
a⸗ clinare. Qui ꝓtectione dei repellũtur: ut nõ ſatellites diaboli. ſed myniſtros Ilaluatoris recipiant. Pro
ge deuertentiũ dilectione & ubeg. in hebraico hẽt dodim. Qd ſcdm linguæ eoꝶe pꝓprietatẽ. oĩa q ſu- *
nin pra uerſa ſunt ſigniſicat.Põt tempus dilectionis & ubeꝶ ſiue amatoꝶ dei intelligi ral & Iſaac

I.

“ Liber quartus. c.xvi.

& lacob. quando eis pollicitus eſt dominus poſt ægyptiam ſeruitutem ſuum populum liberandu;.
CEt iuraui tibi.⁊ ingreſſusſſum pactum tecum ait dominns dens. -lx-xx.
CEt iuraui tibi.⁊ ingreſſus ſum in teſtamentum tecum.dicit adonai dominus. —
Quia expandi amictũ meũ ſiue alas meas ſup te: & operui confuſionẽ quam ꝓpterea iurani tibi &
ingreſſus ſum pactũ ſiue teſtamentũ tecũ. ut mihi potius quã cæteris ꝗ ad te uolebant diuertere iũ/
gereris. iuxta illud. Iurauit dñs & non pœnitebit eũ: tu es ſacerdos in æternũ ſcdm ordinẽ melchiſe
dech. Oĩs. n. controuerſiæ finis. eſt iuramẽtũ. Et uiuo ego dicit dñs. niſi malo pnĩam peccatoris. quã

mortẽ. Tpe igitur nuptiaꝶ ifrahel iuramentũ accipit dei. pro oĩ dotali munere. Et quia Dauid de ſe

dixerat. memento dñe Dauid & omnis manſuetudinis eiꝰ. qui iurauit diũo uotum uouit deo iacob
& ipſe dñs iurat ei ſcriptura dicente. iurauit dñs Dauid ueritatẽ: & non fruſtrabitur eum.
CSt facta es mihi.⁊ laui te aqua.⁊ mundani te ſanguine tuo ex te.⁊ vnxi te oleo.
Quia expandilalas meas & opui ignominiã tuã. & iuraui tibi & ingreſſus ſũ pactũ tecũ: propterea
mea es facta poſſeſſio:ut qᷓ aliena eras qñ uidebaris immunda: mea eſſe cœperis qñ pactũ meum te/
cũ iuramento firmaui. Siue iuxta conſuetudinẽ prophetaꝶ facta es mihi ait: p eo qd eſt.meo coniu

gio capulata. & laui te ĩꝗt aqua baptiſmi ſalutaris. Niſi. n. ꝗs natus fuerit ex aqua & ſpũ. nõ põt intra

te in regnũ dei. Et alibi ſegimus. Ipſe uos baptizabit ĩ ſpũ ſancto & igni. De quo baptiſmate: & Eſai
as loꝗtur dicens. Lauabit dñs ſordes filioꝶ & filiaꝑ ſyon. & ſanguinem mundabit de medio eoruzʒ

ſpũ/ iudicii & ſpũ combuſtionis. Cũ auũt lauerit & mundauerit ſanguinem quo & limoroiſan quæ
duodecim annis cruore manabat fimbriæ ſanauit attactu. nõ ſufficit ei lauare aqua & mundare ſan
guine.niſi oleo quoqʒ unxerit.iuxta qd ſamaritanus ꝗ interpᷣtatur cuſtos ſeminecis uulnera primuʒ
olei infuſione liniuit: deinde uini auſteritate cõpeſcuit. Dñs aũt noſter alio unctus eſt oleo. ꝙ non

dolorẽ uulneꝶ mitigaret: ſed lætitiã tribueret. dicente ad eũ ſpũ ſancto. Propterea unxit te deus de

us tuus oleo exultationis præ conſortibus tuis. Hũt & contrariæ fortitudines ſimulati olei lenitatẽ.
dalcia p hereticos pollicentes: qᷓ uertuntur in amaritudinẽ: & qᷓ deteſtatur propheta cõmemorans.

Oleum aũt peccatotis. nõ impinguet caput meũ.Sin aũt ab unctione unctus.i.xpᷣs appellatur: uide

quantũ profecerit Hieruſalẽ: ut & ipſa uncta oleo ſpiritali xpᷣ̊i nomen acceperit. iuxta qd & in pſal-

mis de Abrahã legimus. Nolite tangere xpos meos. & in ꝓphetis meis nolite malignari.
Ct veſtiui te diſcoloꝛibus. LXX. CQ¶ Et indui te varijs.
CVariis legis cerimoniis quarum occupata ſtudio idola derelinqueres. Iſta ſunt uaria neſtimenta
quibus indutus Ioſeph non potuerunt eum fratres uendere: niſi prius tunicæ uarietates nudaſ-
ſent.Et de ſpõſa dr᷑ in quadrageſimo quarto pſalmo. Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deaurato
circundata uarietate. Hoc ẽ ueſtimentũ:de quo & apoſtolus loꝗtur. Induite nouum hoĩem: ꝗ reno

uatur in cognitionẽ iuxta imaginẽ creatoris. Volumus ſcire ꝗᷓ ſint uaria ueſtimẽta. Idẽ nos apoſtoſꝰ
doceat. credẽtibꝰſcribẽs. Induimini ergo uiſceribꝰ miſericordiæ. bonitatis. hũilitatis mãſuetudis: pa

tientiæ. Quid hac uarietate pulchrius? De qua & iob loq; batur. Quis dedit mulieribus texturæ ſa-
pientiã. aut uarietatis diſciplinã? Et pontifex ſemel in anno ꝓ populo adolebat incẽſum: & ingredi
ens in ſancta ſanctoꝶ: uariis ueſtibus utebatur. Certe ſi diuiciæ uarietatẽ ueſtiũ & nõ ſanctitas face-

ret diuerſitaſq; uirtutũ pharao & nabuchodonoſor hæc ueſtimenta habuiſſe ſcuiberentur & non io

ſeph. qui ſub peregrino & paſtorali patre ueſtes diſcolores & regias habere non poterat.
CEt calciani te ianthino. LXX. CEt calciani te iacintho.

CAdquila & ſymachus ianthina. Ixx. & theodotio iacintina tranſtulerunt. Pro quo in hebreo ſcriptũ

eſt: Thaſ.Et pulchre quia ad Hieruſalẽ ſermo dirigitur: & ſub pſona fœminæ oĩs eius ornatus expri

mitur ſiuæ ianthina calciamẽta narrantur. ꝗᷓ uiroꝶ perſonæ nõ conueniunt. Deniq; fa-
cturis paſcha p̃cipitur abſq; ulla coloris uarietate ut accictis lũbis & pedibus calciatis ſint. Iſta ſũt cal
ciamenta de ꝗbus & apoſtolus ſcribit. Calciati pedes in p̃paratione euãgelii pacis. Philo uir diſertiſ

ſimus iudæoꝶ iachinteon in ueſtibus pontificis aeri cõparat. per quẽ ſupna atq; cæleſtia ſignificari
arbitratur. Nec prius Hieruſalẽ calciatur niſi lauetur aqua. Vñ & apoſtoloꝶ ꝗbus pri

us pᷣceperat dñs ut excuterent pedũ ſuoꝶ puluerẽ lauantur a ſaluatore pedes. Et ſponſa dicit in can
tico canticoꝶ. Laui pedes meos. qũo inquinabo illos? & moyſen & Ieſum diuinus ſermo teſtatur.
ut ſoluant corrigiam calciamenti ſui. quia locus in quo ſtent. ſanctus ſit. Cum autem loti fuerint pe
ſiue ianthinis. qd utrumq; aerii & co/

des & omni ſorde purgati. calciantur
loris eſt. ut rapiantur in occurſum domini in aere:& ad cæleſtia regna feſtinent.
CEt cinxi te byſſo. CQ NHieruſalẽ non ſolũ ueſtitur diſcoloribus & calciatur
ſegd & byſſo accingitur. de qua tenuiſſima in ueſte fila texũtur: Et uxor in puerbiis ꝗᷓ uiro ſuo du
as texuit clamides. & pᷣſentis ſæculi & futuri ſibi de byſſo & purpura feciſſe dẽ ueſtimẽta. Hac byſſo

. „₰ „

cingũtur renes. quotiẽs pinguia libidinis incẽtiua tenuãda ſunt. nihilq; in eis craſſi humoris relinꝗ/

tur. & implemus pᷣceptũ apoſtoli dicẽtis. State ergo ſucciĩcti lũbos ueſtros in ueritate. quaſi aliis uer-
bis diceret byſſo. Et dñs ad apoſtolos loꝗtur. Sint lũbi ueſtri accincti. & lucernæ ardẽtes. in manibꝰ
ur̃is. Niſi. n. aſtrinxerimus fluentia lumboꝶ reumata. lucernas in manibus habere non poſſumus.
Vnde & ad iob loquitur deus. Accinge ſicut uir lumbos tuos. Et comeſſuri agnum calciati pedes te
nentes

l
ubercn
guibuj ha⸗
Ctnan
Mo⸗
nnei
0 gecu
nolufd
Petectea
ſatnine lig
leuſidon.
ſabimh
goſcriptün
ſallen
Koetiwent
(Ktonuni
Penhu⸗ he
Ekiemddel
hoceſipbie
Cpomuc⸗
CEbbeciar
Ctcrcun
taundat at
nunagge
utatmil
(Cnoraor
ameitio
non ſolam
orymbos
Pibrnsrnr
CEidec
(CVerbu
ſtaleruͦt.
quo cite
nawent
mus iun
inhiu
tein uit⸗
wnc odo⸗
Unckivine
buwp
winmant
CGne
Cenon
cuntnn⸗
conb
licelcere
onotu
ueggeh
thenin
huneſtl
belnns
Wonn
Miome
tone

eudin

Wiib
ekeii,
elchiſe
norgri
idce⸗
Cevindd

Droptere
meumte,
ſeo conin
Dötinta
te bſ
ioeong
lngne
dare ſan
1pim;
hon
dens de
lenimne,
morant.
Aut:vice
ainple⸗

etimenen
Nwd
nenmno
mno
tpoto⸗
Gening
lenmrle
nged
itn har
Anon

ſciiti
nsexpti
enichl⸗
taſütc
rchſenin
glicai
gbuept
tin an
eſtatut,
iintpe

c 1

vodu
chrto
keling
iguet⸗
mib
mus,
dest

CESt circulos in anribus tuis. LXX.

Super Eʒzechielem. .

nentes baculum. ſtantes in euangelii ueritate & ad chriſti ſanguinem præparati lumbos accinctos
habere dicuntur. Qua zona mortificante lumbos. helias quoq; & Ioannes baptiſta acciguntur. De
quibus & pœnitens flebiliter ingemiſcit dicens. Quoniam lumbi mei impleti ſunt illuſionibus.
CEt indui te ſubtilibus. LXX. . CSt circundedi te trichapto.
CPro quo agla florido ſiue palpabilis. ſymachus indumẽto. theodotio ipᷣm uerbũ hebraicũ poſuit
menle. Cũq; diligẽter inꝗrerẽ ꝗd ſihi uellet uocabulũ tricapti qd.Ixx. tranſtulerunt. & a nullo græ-
coꝶ nec uſù ethimologicũ poſſẽ inuenire ſermonis. tandẽ didici a. Ixx.eſſe cõpoſitum. Rebus.n. no
uis noua fingẽda ſunt noĩa. qd tantæ ſubtilitatis fuerit ueſtimentũ ut piloꝶ & capilloꝶ tenuitatem
hẽre credatur. Vñ & ego uolens tẽuitatẽ exprimere ueſtimẽti. ꝓ tricapto ſubtilibꝰ trãſtuli: qd tenui
ſtamine atq; ſubtegmine textũ erat. Et cõgruæ illis de ꝗbus increpans dixerat incraſſatũ ẽ cor po⸗
puli huius:& mãducauit & bibit Iacob: ſaturatus ẽ & incraſſatus & calcitrauit dilectus: & dereliꝗt
deũ factorẽ ſuũ:tunc tenuitas ueſtiuz condonatur: Nã & in libro ſapiæ ꝗqa quibuſdã ſalomonis in-
ſcribitur.ſpũs ſapientiæ a. xx. unigenitus & multiplex tenuis & mutabilis appellatur. Et manna de
quo ſcriptũ eſt panẽ angeloꝶ manducauit hõ. tenuiſſimũ in ſimilitudinẽ pruinæ. & ſementis cori/
andri fuiſſe narratur. Poſſumus iuxta interprætationẽ ſcdæ editiõis aquilæ qui floridũ interp̃tatus
eſt ueſtimentũ ubertatẽ terræ iudeæ per metaphorã intelligere. uel diuini cultus pulchritudinem.
CEt oꝛnaui te oꝛnamento. ¶ CGeneraliter ornamẽta nunc ponit.de ꝗbus in conſe
quentibus per ptes enumerat.armillas & torquem. in aures & coronã: & reliqua ornamenta ꝗᷓ tribu
it Hieruſalẽ. Et in Eſaia dr.quod uicio ſuo uniuerſa pdiderit. Scriptum eſt.n. Pro eo qd eleuatæ ſunt
hoc ẽ ſupbierunt filiæ Hieruſalẽ & ambulauerũt excelſa ceruice & reliqᷓ.ꝓ zona accinctæ ſũt funibꝰ
& ꝓ ornatu capitis caluicio deturpatæ: & ꝓ pulchris & mollibꝰ indumétis cilicii aſpitate circũdatæ.
CSEt dedi armillas in manibus tuis. LXX. ́MM
CEt circundedi armillis manus tuas. CQuãdo nobis bona opa dederit deus.
circundat armillas manibus nr̃is. Vñ & in manibus ꝓphetarum aſſimilatuʒ eſſe ſe dicit.& crebro in
manu aggei ſiue Hiæremiæ & reliquoꝶ factũ ſermonem legimus. In iob quoq; draconis labiũ pfo
ratur armilla oẽſq; eiꝰ uenenati ſibili ꝗ in puerſis ĩtelligũt᷑ dogmatibꝰ:bonoꝶ operũ circulo pforaãt᷑
CSt torquem circa colum tuum. R CPro torque quam nos iuxta aquilæ ſecũ
dam editionem ſymachum interprætati ſumus. lxx. & theodotio tranſtulerunt. quod
non ſolum hic.ſed & in Eſaia ſcriptum eſt. Auſeret dñs gloriam neſtimenti earum & murenulas. &
corymbos.& circulos. & pPpruto autem ab eis dictum ex uariis gemmis.im
pictus:mulierum monile deſcendens. qui & ipſe ornatus pulcherrimus mulierum eſt. Z
Et dedi inaurem ſuper os.ſine narẽs tuus.
Verbum hebraicũ nezem excœpto ſymacho qui interp̃tatus eſt. oẽs inaurẽ tran/
ſtulerũt. non quo inaures ponãtur in naribus. qᷓ ex eo qd de auribus pendeant in aures uocãtur: ſed
quo circulus in ſimilitudinẽ factus inauriũ eodẽ uocabulo nũcupetur: & uſq; hodie inter cætera or
namenta mulierũ ſolent aurei circuli in os ex fronte pendere: & ĩminere naribus. Quos tunc accipi/
mus iuxta myſticos intellectus quando cum apoſtolo poſſumus dicere. chriſti bonus odor ſumus
in his qui ſalui fiunt: & in his qui pereunt: Aliis quidem odor mortis in mortem. aliis auteʒ odor ui
tæ in uitam. Quando uiuimus & de nobis dici põt:non mortui laudabunt te dñje ſed nos uiuentes
tunc odoratur deus odorẽ ſacrificii nti bonæ flagrantiæ. & aureum circulum: ſenſuum ac dogma-
tum diuinorum habemus in naribus: Quando uero mortui ſumus & uerſamur in cœno atq; in ſor
dibus turpitudinum. habemus illam inaurem in naribns de qua ſcripſit ſalomon. Sicut inauris au-
rea in naribus porcæ: ſic mulieri malej moratæ pulchritudo. W

CESt rotulas ſuper aures tuas. CQ ui claudit aures ſuas ne audiat iudi
cium ſanguinis. & ſepit eas ſpinis ne particeps fiat inuidis & detractoribus de ꝗbus ſcriptũ eſt: cũ de
tractoribus ne cõmiſcearis. quoniã repente uenier interitus eorum. & ruinã utriuſq; quĩs nouit? Tã
uidelicet eiꝰ qui detrahit. quam illius qui libenter auſcultat. Iſte circulos habet & rotulas in narib
non rotas quæ ſequuntur cherubin. Illud enim angelicarum fortitudinum eſt: ſed rotulas diminu
tiuæ: quæ humanæ conueniunt fragilitati. Quamobrem: & ad deũ dicitur. Vox tonitrui tui in rota
In his enim qui terrena pertranſeunt: & uix modicis ueſtigiis contingunt terram: de quibus ſcri/
ptum eſt: lapides ſancti uoluuntur ſuper terram. uox tonitrui domini. & excelſorum dogmatum
perſonat: Qui autem erroribus ducuntur humanis. & non habent ſolida ueſtigia ſed circunferun--
tur omni uento doctrinæ: & eiecti de paradiſo firmitatis habitãt in regiõe naiad. ꝗᷓ interptatur flu
ctuatio. merentur linguæ mendacis ferre ſniam: quæ inflãmat rotam natiuitatis noſtræ.
CEt coꝛonam decoꝛis in capite uuo. LXX.
CEt coꝛonam gloꝛiationis ſuper caput tuum. H
CDecorem iuxta ſymachuʒ ob ſenſus elegantiam interprætati ſumus. Alioquin & in hebreo
in reliquis tranſlatoribus gloriatio dicitur. Ornamenta cætera membro
rum ſunt ſingulorum. Capitis ornatus. totius corporis dignitas eſt. Coronam auteʒ uocat diadema

GG ii

AY. iber quartus. cxvi.

tont
fœminarum. quo capillorum ſtringitur & ornatur ambitio. Volumus ſcire quæ ſit corona decoris crli
in capite Hieruſalem. Reuoluamus exodum in qua ſcriptum eſt. Et fecit laminam auream & ſcrip- uai
ſit in litteras deformatas. ſigillo ſanctificationis domini. & poſuit ſuper capur Aaron. Signuʒ domi luin
nicæ ſanctitatis nomen eſt omnipotentis dei. quod quattuor litteris hebraicis ſcribitur: & apud eos Gaut
uocatur ineffabile. dum nomen eius non poteſt dici. Cuius maieſtatem etiam gentilitas non igno vhhhe
rat. & athenienſium teſtatur ara. ignoto deo. Vnde & apoſtolus. Quem uos inquit ignotum colitis anie
hunc nos annunciamus uobis. Iſtam puto coronam eſſe. de qua & pſalmiſta dicit. Signatum eſt ſu/ (Cige
per nos lumen uultus tui domine. Et apoſtolus loquebatur. Curſum conſumani. ſidem ſeruaui. de gippi
cætero repoſita eſt mihi corona iuſtitiæ: quam mihi reddet iuſtus iudex. Et in alio loco ad credẽtes lanſpe
Gaudium meum & corona mea. Gloria enim patrum. ſilii. Et in ſalomone ſcribitur. Corona gloriæ Cncle
ſenectus. eorum uidelicet qui deſtruxerunt ea quæ paruulorum ſunt. & poſt ætatem perfſecti uiri ue/ uneta
nerunt ad ſenectutem & ad patrum nomina. Quibus ſcribit loannes poſt pueros & luuenes. qui pof nergin
ſunt dicere. Quando eram paruulus. Ioquæbar ut paruulus ſapiebam ut paruulus cogitabam ut par nn Le
uulus. quando factus ſum uir deſtruxi ea quæ paruuli ſunt. nnuanu
CEt oꝛnata es in auro ⁊ argento. CCrebro diximus aurum ad menteʒ Eiteame
argentum ad eloquium pertinere: Tribuatqʒ; nobis dominus ut diuinum ſenſum accipe mereamur nequn
atq; ſapientiam. & id quod mente concipimus eloquii uenuſtate proferre. & nequaquam ex his face ur
re idolum ſicut faciunt heretici de quibus ſcriptum eſt. Dedi eis argentum & aurum. ipſi uero ex ar- Plrlen
gento & auro fecerunt bahal. Et hoc magis iuxta intelligentiam ſpiritualem: ornatui aptum eſt fœ Etbek
minarum: Alioquin argenti uilior materia ruſticarum & pauperum ancillarumq; ornatus eſt: qui n
non conuenit Hieruſalem. quæ in reginam dicitur profeciſſe. dun .
CEt veſtita es byſſo ⁊ polimito.⁊ multis coloꝛibus. LIXX. i⸗
CEt amictus tui biſſini ⁊ tricapta ⁊ verſicolaria. dus⸗
CVerbum hebraicum menſi. & hic theodotio ipſum ut ſupra poſuit. Aquila ſymachus mi
polimitum ut nos diximus:lxx.tricapta tranſtulerunt. ſeruantes interprætatiõem præteritam. ut ad dnan
ſimilitudinem capillorum tenua ueſtimenta monſtrarent. Omnis autem ornatus deſcribitur fœ/ u
minarum. -ut lauetur. ut mundetur: ut ungatur oleo. & diſcoloribus ueſtiatur. calcietur iacinto ac- ſunn
cingatur byſſo. induatur trichaptis ſiue ſubtilibus accipiat armillas & torquem auream. circulos in kh
ora pendentes. & rotulas in auribus. diadema in capite. auro argentoq; decoretur. quãquam argen hannn
L ti uilior ſit materia. & poſt omnia ĩferatur. Veſtita es byſſo & polimito. & uerſicoloribus: ſiue ut. lxx duufn
tranſtulerunt amictu & palliis, Hoc enim ſignificant. ut non ſolum cultu corporis eſſet or ſont
nata. & omnia haberet monilia fœminarum:ſed ſtrati quoq; eius & lectuli ſollicita eſſet diligentia rl
martitalis. ut poſtquam iſta compleſſet ueniret ad ciborum delicias. Et ne in his quidem aliquid ei Ceiſ
deeſſe pateretur. Quæ omnia iuxta ſuperiorem explanationem aptauimus intelligentiæ ſpirituali. chrno
ut biſſinis operiatur atq; ſubtilibus ne delicata coniugis membra graui palliorum onere prægrauẽ (ir
tur. ſed & uſum pariter exhibeant & decorem. Tön
6* Samilam 5 niel aleum comediſti.æ decoꝛa facta es vehementer nimis. an
. curam gerit. ut comedat Hieruſalem ſimilam & mel & oleum. uel per par Mula
res ut pleriq; eſtimant. uel cõmixtionem trium dulciore pane. Qui panis de cælo deſcendit ac ſub inkup
tribus nominibus ut nonnulli putant ſacramentum indicat trinitatis. non quo alia atq; alia ſubſtã ſpo
tia ſit. ſed quo diuerſis ſimilæ & mellis & olei nominibus patris & filii & ſpiritus ſancti una dulce/ ſtia
do monſtretur. Et hoc animaduertẽdum: quod in multis ſacrificiis offeratur ſimila medulla frumẽ Und⸗
ti atqʒ puriſſima de qua ſcriptum eſt. Et de adipe frumenti ſaturauit eos. Non de ordeo nec de fari- nndlig
na.quæ tunc ſolum offertur quando maritus zelotipiæ ſpiritu cõmouetur. In iudicum uolumine gigen
deboram legimus quæ interprætatur apis. cuius prophetia mella duciſſima ſunt. & refertur ad ſpiri ücuni
tum ſanctum. qui apud hebreos appellatur genere fœminino. In euangelio quoq; quod hebreo- Imum
rum lectitant nazarei. ſaluator inducitur loquens. Modo me arripuit mater mea. ſpiritus ſanctus. gueun
Porro ſimila quæ de frumento conficitur refertur ad dominum qui de ſemetipſo ait. Si granum tri lalaſe
tici ceciderit & in terra mortuũ fuerit, multum fructum affert. Oleum uero quod laſſoruʒ membra enle
ſaſtertat & reſicit. & eſt luminis nutrimentum. & quo in tabemaculo dei iuge lucernæ lumen accẽ kcel
eng ite trac mdenire Qan omnia. unam credentibus tribuunt gratiam. dicente apoſtolo. o Ai
ratiaru. unus aut ſpiritus. & diuiſiones myniſterioꝶ unus autem dñs. Et diuiſiones Munin
operationum. unus aũt & idem deus. Qui talem comederit cibũ. & hoc melle dulciſſimo & ſuauiſſi ertotu
mo pane oleiq; ſplendore fulgente paſtus fuerit ac nutritus. uertetur in decorem: & fiet pulcheri- uln
mus: non ſemel.ſed repetito nimis nimis. Duplicatum enim aduerbium. pondus facit oratiõis. quo Etnr
a4 pulchritudinis magnitudinem addi ultra nihil poſſit. S Peeit
CEt pꝛofeciſti in reenum. ¶ Hoc in. xx. non habetur. Qui forſitan ale
. vxandriæ in græcum ſermonem ſcripturas ex hebraica ueritate uertentes. timuerunt hoc edere. ne re
gem ægypti uiderentur offendere:dum a deo Hieruſalem debitum regnum eſſe cõmemorarent ꝗͥ
ꝗ eruditi ſolos quinq; libros moyſi ab eis interprætatos probent. Poſt ornatũ ergo multiplicẽ.poſt
coronam

Super Ezechielem. .

tent coronam.poſt auri & argenti habundantiã: poſt indumenta palliaq; pulchertima. poſt decorem in R
ſn credibilẽ proficit in reginam: qa ciuitas eſt magni regis. de quo ſcriptũ eſt. Deus iudiciũ tuum regi
Gon da. & iuſtitiã tuam filio regis. Et in apocalipſi loannis Hieruſalem quaſi ſponſa ornata atq; cõpoſita
Med⸗ deſcribitur uiro ſuo. In pſalmis quoq; de eadẽ dr.Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deaurato. cir
digro cundata uarietate. Omne aũt quod dicimus de Hieruſalẽ: ne in ſingulis hereamus & libroꝶ magni
al tudo thediũ legẽtibus faciat. referamus ad eccleſiã. Si. n. Hieruſalẽ iuxta apoſtolũ mater nr̃a ẽ mater
net auit nira eccleſia eſt: conſequẽter Hieruſalẽ eccleſia eſt. mater primitiuorum q deſcripti ſunt in cælis.
wii⸗ CSEt egreſſum eſt nomen tuum in gentes pꝛopter ſpeciem tuam:ꝗuia ꝑfecta eras in decoꝛe meo
crii quẽ poſui ſuper te dicit dominus. LXxX. CEt exiuit nomen tnum in gẽ
ugir tes in ſpecie tua.qꝛ completum erat in pulchꝛitudine quam poſui ſuper te dicit dũs deus.
iinn, CNHunc locũ maniteſtius interprætatus eſt ſymachus (Et egreſſum eſt nomen tuũ in gentes ꝙ perfe
uin ctum erat pp dignitatem meam quã poſueram ſuper te dicit dñs deus) Et eſt ſenſus. Meis beneficiis
r meaq; incredibili largitate ad reginæ uocabulũ perueniſti. ita ut de te oĩum gentiũ ſermo loquære
tur. & eſſes nõ tuis meritis atq; uirtutibꝰ: ſed mea liberalitate perfecta. Niſi.n. dñs edificauerit domũ
ineng in uanum laborauerunt qui ediſicant eam. Niſi ds cuſtodierit ciuitatem. fruſtra uigilabit qui cuſto
W dit eam. Qui plantat enim & qui rigat nihil eſt: niſi ds dederit incrementũ. quia non eſt uolentis

hirſte: neq; currentis: ſed miſerentis dei. ut poſtquaʒꝭ omnia fecerimus dicamus. Serui inutiles ſumus. quæ
eran debuimus facere fecimus. Non quo ex beneñcẽtia dei liberum homini tollatur arbitrium. ſed quo
nekte ipſa libertas dominum habere debeat adiutorem. =Z DM
kigi CEt habens ſiduciam in pulchꝛitudine tua.foꝛnicata es in nomin tuo.⁊ expoſuiſti foꝛnicatio/
nem tuam omni tranſeunti vt eius ſieres. Q¶ CGrande diſcrimen. non in dei cle
mẽtia ſed in ſuo decore confidere: Quãto ꝗs ſublimior fuerit. debet timere ne corruat: & fornicetur
in noĩe ſuo.Aduerſariæ ſiquĩdẽ poteſtates ſollicitos contẽnunt cibos. & peregrina alimenta deſide
rant. Vñ de diabolo dr. Eſcæ eius electæ. Non uult quẽlibet decipere: Saul regẽ qui electus a dno eſt

nin & iudam apoſtolũ. ſupplantare feſtinat. Non ergo confidamus in propria pulchritudine: nec dei li/
ib⸗ beralitatem nr̃am putemus eſſe uirtutẽ: ſed potius audiamus. ne glorieris in craſtinũ. Neſcis. n. quid
⸗ futura pariet dies. Et in alio loco.Fratres ſi pᷣuentus fuerit homo in aliquo peccato:uos qui ſpua⸗
* Iles eſtis proficite huiuſmodi in ſpũ manſuetudinis. conſiderans te ipſũ ne forte tu tẽpteris. Neq; ex-
uan ponamus ſiue effundamus fornicationem noſtram oĩ tranſeunti. ut non dei in quẽ credimus: ſed
eius fiamus aquo polluimur. Qui cuncta recipit uicia & diuerſoꝶ peccatorum ſpiritum tranſeunteʒ
euN ſuo ſuſcipit gremio. & diuaricat pedes ſuos omni tranſeunti: iſte effundit fornicationem ſuam. &
hen eius incipit fuſtinere dominatum cuius hoſpes extiterirt. W
„Rn CEt ſumens de ueſtimentis tuis feciſti tibi excelſa hinc inde conſuta.⁊ foꝛnicata es ſuper eis ſi
mmuts cut non eſt factu m. neqʒ futurum eft. LXX. CEt tuliſti de veſtibus tuis.⁊ feciſti
Eumen tibi ydola conſuta.⁊ foꝛnicata es ſuper eis.⁊ non ingredieris neqʒ fiet.
ele Symachus hũc locũ ita interpᷣtatus eſt (Cumq; tuliſſes de ueſtibus tuis feciſti tibi excelſa multico
loria & fornicata es in eis. non facta neq; futura) Pro conſutis & uerſicoloribus & excelſis ſiue idolis
aquila & theodotio tranſtulerunt:quod ſigniſcat diuerſos pannos hic inde conſutos &
lpen inſtar plaſtri factũ idolum quaſi polirafu ueſtimentũ. Veſtiui inꝗt te uerſicoloribus:& induta es biſ-
,Aln ſo & polimito & multaꝶ uarietate formarũ. Tu aut ueſtimenta tua ꝗbus me largiente donata es tu
ſbti liſti. & feciſti tibi idola uel excelſa. quæ hebraice dicuntur bamoth. ꝙ nunꝗᷓ ante factum eſt neq; fiet.
aulce⸗ ut quæ acceperas ad ornatum tranſtuleris ad iniuriã donatoris. Quod ſuper Hieruſalẽ iuxta litterã
ſtume intelligi poteſt: ut oĩla præcepta legis & diuitias ac rerum oĩum habundantiã idolis deputauerit:
le fu ⸗ qd gens alia non fecerit.nec factura ſit. Oẽs enim nationes quæ a principio idolis ſeruierùt. non tã
lamire ti caminis reæ ſunt. Noſtra aũt Hieruſalem ꝗᷓ interprætatur uiſio pacis ab hereticis ſcinditur. quãdo
Ahii unum & alteꝶ teſtimoniũ ſcripturarum de propriis carpentes locis: conantur aſſuere his ꝗbus non
e⸗, queunt coaptare. Ad quos & ſupra dictũ in hoc eodẽ propheta legimus. Vhe his ꝗᷓ conſuunt cerui/
nin calia ſub oĩ cubitu manus. & faciunt operimenta ſuper caput uniuerſæ ætatis. Quod duũs fieri prohĩ
m bens.loꝗtur in euangelio. Nemo aſſumit cõmiſſuram panni rudis in ueteri ueſtimento. Alioqn tol
enbt⸗ lit de plenitudine eius & peior ſciſſura fiet. Nec mittunt uinũ nouum in utres ueteres. Tales ſunt na/
nacce zarei. qui ueteris legis obſeruantiã: euangelicæ gratiæ aptare conantur. Et oẽs heretici qui teſtimo
kolo. nium in ſuo loco alteri ſenſui congruens. alteri nituntur aſſuere: cũ dominica tunica deſuper texta
ſvones per totũ ſcindi oĩno non poſſit: ſed texta ſpũ ſancto nullam recipiat ſciſſionẽ. Quod aũt dicitur iux

auiſ ta. xx. & non intrabis neq; erit: hoc ſigniſicat. Cum tibi idola feceris peruerſorum dogmatum quæ
arbitraris excelſa. & fornicata ſis ſuper eis credens in his quæ ipſa finxiſti. templum dei intrare non

ben⸗
doo poteris: & ſimulacra tua ſubſtantiam non habebunt neq; erunt in perpetuum. dicente apoſtolo. Sci
mus emim. quia nihil eſt idolum in mundo.
nie CESt tuliſti vaſa decoꝛis tui de auro meo atq; argento meo qnod dedi tibi.⸗ feciſti tibi imagi//
et nes maſculinas.⁊ foꝛnicata es in eis. Cuxta lram dũs lege præcepit ut fierent tu .
genti. ribula. phialæ: candelabrũ. arca teſtamenti: cuncta uel aurea uel deaurata: & alia ex aigeto. Que oia
●

¶L.iber quintus.c.xvi.

conflauit Hieruſalem & uertit in idola belis ſiue baalis. chainos & aſtaroth. & melchom. Iuxta intel Peri
ligentiæ ſpiritalẽ de auro & argento ſanctaꝶ ſcripturaꝶ idola facimus. quando gratiã ſenſus & elo

quentiæ. heretica prauitate corrũpimus. & ponimus in cælo os noſtrum. & lingua nr̃a pertranſit in t
terrã. Maſculinæ aũt dicuntur imagines in ꝗbus omnis hereſis fornicatur. ex eo qd unuſquiſq; ſe pu 4
tat robuſtiſſima colere: & habere quæ finxit: nec ulla poſſe oppugnatione ſubuerti. Heæ ſunt imagi en
nes quas de nr̃o corde confinximus. & quæ in cæleſti Hieruſalem deſtruendæ ſunt. De ꝗbus ꝓphe- 4 i⸗
ta pronuntiat. Domine in ciuitate tua imaginẽ ipſorum diſſipabis. Quicũq; enim homo eſt & dei ſen
nomen amiſit dr̃ de eo. Verumtñ in imagine pertranſit hõ uerumtñ fruſtra turbatur. Nos aüt unuz ſien
habemus uiꝶ: & unam ueneramur imaginem: ꝗᷓ eſt imago inuiſibilis & omnipotentis dei. 6 ttl
CSt ſupꝛeſiſti veſtimenta tua multicoloꝛia.⁊ operuiſti illas ali 6
CSubauditur imagines maſculinas: ut oẽm cultum quẽ acceperat ad utendũ. uerteret in blaſphemi icatio
am. Hoc autem facimus: quotiens prudentia. temperantia fortitudine: iuſtitia cunctiſq; uirtutibus fomici
hereticam circundamus prauitatem: & ſub occaſione earum ſimplices quoq; decipimus, ut uiden- lplicte
tes mella uirtutum: uiciorum uenena non caueant. : CKocy
CEt oleũ meam? thimiama meũ poſuiſti coꝛã eis.⁊ panẽ meXꝗu. CSiue ut.lIxx.tranſtulerunt ERr
CVPanes meos quos dedi tibi.ſimillam ⁊ oleum ⁊ mel quibus enutriui te poſuiſti in conſpe/ biuonn
ctu eoꝛum in odoꝛem ſuauitatis. COleum de quo ſupradiximus & thimia/ Lkhine
ma ſiue incenſum: de quo pſalmiſta proclamat. Dirigatur oratio mea ſicut incenſum in conſpectu güfcg
tuo.& panes propoſitionis quos deo iubemur offerre: ſimilam quoq; ſenſum puriſſimum ſerptu/ gutu
rarum. & mel quod guſtauit ionathan & aperti ſunt oculi eius. & confortatus eſt: poſuit miſera Hie cohubet
ruſalem in conſpectu idolorum:ſiue coram imaginihus maſculinis. ut eſſent his in odorem ſuaui- nigan
tatis. quæ natura ſua dulcia ſunt atq; ſuauiſſima.ſed dum offeruntur idolis falſiſq; doctrinis uer- wl⸗
tuntur in amaritudinem. =W nuc
CEXPLICIT LIBER QVARTVS. INCIPIT LIBER QVINTVVLVYS. “ Mella
& E librorum numerus confundatur. & per longa temporum ſpacia di ehetun
— W . . „ .. 8 . b P et⸗
uerſorum inter ſe uoluminũ ordo uicietur. præ fatiunculas ſingulis li dtfom
bris præpoſui ut ex fronte tituli ſtatim lector agnoſcat quotus ſibi li/ (ontenn
Nber legendus. & quæ nobis prophetia explananda ſit. In præterito igi tum
tur uolumine ideſt quarta parte prophetiæ: cõtra Hieruſalẽ cuiꝰ iſtud Giniem
exordiũ eſt. Radix tua & generatio tua de terra chanaan. uſq; ad eum moken
Nlocum ubi ſcriptũ eſt: Similã & oleũ & mel quibus enutriui te. poſui- ennete
ſti in conſpectu eoꝶ in odorem ſuauitatis: ut potui breui ſermone diſ dotibi
ſerui. Nunc eiuſdẽ prophetiæ pars reliqua cũ cæteris quæ ſequuntur Aera!
quinto uolumini. & tuo euſtochium nomini dedicantur. In quo ni/ äii
hil ex arte rethorica. nihil ex compoſitione reperies. & uenuſtate uer- Peni
borum. ſed curam ſimplicis & ſolertis diligentiæ. ut iſta & ſola laus Ther
S mea ſit. ſi prophetæ per me dicta intelligas. nn
= R. W.Et factum ẽ ait dominus deus. tuliſti filios tuos ⁊ filias tnas ant
quas genuiſti mihbi ⁊ immolaſti eos ad deuorandũ. Nunquid parua ẽ foꝛnicatio tua.im molans H
filios meos. ⁊ dediſti illis conſecrans eis:⁊ poſt omnes abhominationes tuas ⁊ foꝛnicationes D
non es recoꝛdata dierum adoleſceèntie tue quando eras nuda ⁊ confuſionis plena.⁊ conculcata Rihan
in ſanguine tuo. LxxN CSEt factũ eſt dicit adonai dñs. Et tuliſti filios tuos. fili kin
as tuasquas genuiſti ⁊ ĩmolaſti eos inconſũptionẽ. quaſi parũ foꝛnicata ſis.⁊ iterfeciſti filios *
tuos.⁊ dediſti eos cũ offerres illis.hoc ſup omnẽ foꝛnicationẽ tuã ⁊ abhominatiões tuas.⁊ nõ
es recoꝛdata diei ĩfãtie tuè quãdo eras nuda ⁊ ignominioſa.mixta in ſanguine tuo vixiſti.
CQuod ſſilios & filias ſuas Hieruſalẽ de quibus ſcriptũ eſt: filios genui & exaltaui.ipſi aut ſpræuerũt ate
me:Idolis ĩmolauerit. ſancta ſcriptura cõmemorat.ĩmolauerunt filios ſuos & filias ſuas demonibus ſen
Et iteꝑ. Effuderunt ſanguinẽ innocenrẽ ſanguinẽ filiorum ſuoꝶ & filiax ſuaꝑe: quas immolauerũt elec
ſculptilibus chanaan. Suos aũt uocat iuxta hebraicũ. Ipſe. n. de eis dixerat. Filius primogenitus meꝰ unch
iſrahel: ſiue iuxta. lxx. tuos. quos de formnicatione genuiſti. In eo auũt loco in quo nos poſuimus & de nrſd
diſti illos conſecrans eos pro quo. Ixx. tranſtulerunt & dediſti eos ad placandũ ſiue expiandũ. aqui⸗ ade
la ſymachus & theodotio poſuerunt tranſtuliſti & tranſduxiſti eos. quia ethnici perignem filios ſu co
os uel tranſferũt paruulos. uel adultos tranſire cõpellunt. Cũ hæc ait feceris. nõ es recordata infan- heiu
tiæ tuæ. quando tuli te conſperſam ſanguine & laui. & poſt multa quæ propheticus ſermo narrauit tüt
copulaui mihi. Noſtra quoq; hieruſalem ſi heretica fraudulentia ſupplantata ſit tollit filios ſuos qui Uum
robuſtiores ſunt in fide.& filias quæ non habent tantam fidei fortitudinem. Aut certe filios qui my/ ca
ſtica quæq; cognoſcunt. filias quæ ſim plicem ſequuntur hiſtoriam. & tradit demonibus deuoran me.
dos. & cum interſiciat eos uiuificare ſe credit. & placare ſimulacra. quorum occiſione ſaturantur. bee
. Rad dicitur iuxta. lx. hoc eſt ſuper omnem fornicationem tuam. & abhominanones tuas. il- en
lud ſignificat quod cunctis ꝑeccatis & fornicationibus peior ſit doctrina hereticorum quæ dei filios
facit Mlin

Guper Eʒzechielem.

i

le MM
ſacit ſlios demonum.ĩmmo interfſicit eos quos uel multo labore genuerat deo. uel ſuos fecerat ſili/
gen os quos in fornicatione generauit. „
ng CEt accidit ꝑ oèm maliciã tuam vhe vhe tibi dicit dominuss deus.Et ediſicaſti tibi lupanar.⸗
Dde B feciſti tibi pꝛoſtibuluʒ in cunctis plateis. Ad omne caput vie ediſicaſti ſignũ pꝛoſtitutionis tue
i 2 abhominabilẽ feciſti decoꝛem tuuʒ.2⸗ diuiſiſti pedes tuos omni tranſeunti.? multiplicaſti foꝛ
– nicatiões tuas.⁊ foꝛnicata es cum filijs egipti vicinis tuis magnarum carnium.⁊ multiplicaſti
foꝛnicationem tuam ad irritandum me. LxXXxX.
C Et ſactũ ẽ per omnes malicias tuas vhe vhe tibi dicit adonai dñs. Et ediſicaſti tibi habita/
hei culũ foꝛnicatiõis.⁊ feciſti tibi pꝛoſtitutionẽ in ornniplaten 7 inpꝛincipio omnis vie ediſicaſti foꝛ
mnhn nicationes tuas.⁊ coꝛrupiſti decoꝛẽ tuũ.⁊ dinaricaſti crura tua omn tranſeunti.⁊ multiplicaſti
ticen foꝛnicationẽ tuam.⁊ foꝛnicata es cum ſiliis egipti vicinis tuis qui ſunt magnarũ carniũ.⁊ mul
tipliciter foꝛnicata es vt me ad iracundiam pꝛonocares.
Wennt CNHoc quod ſecundo dr uhe uhe tibi. uulgata editio non hẽt. ſed de theodotionis editione additũ DW
Uie⸗ eſt. Rurſumq; ubi nos diximus & ediſicaſti tibi lupanar.pro quo.Ixx:tranſtuleriũt & edificaſti tibi ha
dimin⸗ bitaculum fornicationis.ſymachus & theodotio interpᷣtati ſunt. Aquila uolens exprime/
hen re ethimologia ſermonis hebraici.gob.poſuit HZ quod nos dicere poſſumus foueam. ut ſi/
DR, gnificet ganeam h ac defoſſum ſpecũᷣ atq; tænebroſũ. in quo proſtitutaꝶ libido uerſatur. Quodqʒ ſe
ihie⸗ quitur & ſeciſti tibi proſtibulum in cunctis plateis. pro quo. Ixx. tranſtulerunt In hebrai-
“ co habet rama. & tam aquila quã ſymachus & theodotio excelſũ ſiue ſublime interprætati ſunt. De

er niq; in conſequentibus ubi ſcriptum eſt ad oẽ caput uiæ edificaſti ſignũ proſtitutionis tuæ. pro ſi
gno & fornicatione. rurſum in hebreo ht rama:iquod nos uel proſtibulũ uel ſignum interpᷣtati ſu-
mus.cũ apud hebreos unũ uocabulum ſit. Hoc aũt ponitur ſiue excelſius ſit ut uolentibus fornicari
procul appareat fornicationis locus. & nõ neceſſe ſit quæri. Quod ſemel & iteꝶ atq; iteꝶ diximus ĩ

huii perpetuum ſic dixiſſe ſufficiat. ſub perſona mulietis poſt multa mariti beneficia fornicantis deſcri⸗
uhl bit fornicationem Hieruſalẽ.qũo a deo receſſerit & iuncta ſit idolis nec occulta fuerit fornicatione
ſii⸗ contenta.ſed ediſicauerit ſibi lupanar. & in oĩ uia ſignum tranſeuntibus poſuerit ut uenirẽt ad ſcor
moßt tum. & ſatiarent libidinẽ non tam ſuã quã eius quæ diuaricauit crura ſua oĩ tranſeunti. & pulchritu
kifud dinis magnitudinẽ fornicationis magnitudine deturparet. & inter cætera ẽt ægyptiis nicinis ſuis a
4 lum more magnaꝶ carnium proſtrata ſit. Et ut oẽ genus turpitudinis demõſtraret. multiplici ſpurciciæ
poſi⸗ genere deformata ſit. Nulli aũt dubium qd ægypro uicina ſit palæſtina. dicente dño ad Abrahã. Da
Cnedi bo tibi oẽm terram a fluuio ægypti.uſq; ad fluuiũ magnũ eufratem.ut ex una parte ægyptios:& ex
umm altera habeat aſſyrios. cũ quibus & in poſterioribus dr̃ fornicata. Fornicatio aũt Hieruſalem cũ ægy
won ptiis:idolatriæ eoꝶ imitatio eſt. Et ad nt̃am aũt Hieruſalem ſiue eccleſiam ſiue credentiũ animas ſi
tene, fuerint negligentes & oĩbus uiciis patuerint. duplex maledictionis ſermo dirigitur ut audiant. uhe
Drlu uhe tibi ait ds deus. iuxtaà illud qd in apocalypſi Ioannis ſcriptũ eſt. Vhe ſuꝑ habitatores terræ. Si
n. ſanctus dicit aduena ſũ & peregrinus ſicut oẽs patres mei.quare nõ peccator habitator teræ eẽ di
boes catur? Aedificat aũt ſibi lupanar. qui tota frontis libertate delinquit. iuxta illud quod ſcriptum eſt.
olons pPeccator cũ uenerit in profundũ iniqtatis contẽnit: & extruit altiſſimũ locum in cunctis plateis. la-
ſones ta.n. & ſpaciofa uia eſt qᷓ ducit ad mortẽ: & in omni capite uiæ edificat. ut nulla peccatoꝶ genera de
Nata relinquat. ſed imitans ſcortũ prouerbioꝶ. manifeſte in plateis & in angulis platearum prætereutes
afli ſtultos iuuenes ad ſuos inuitet amplexus & polluat decorẽ animæ. quem ꝓ beneficio a deo condito
flios re ſortita eſt. Et oĩa itinera eius plena ſunt turpitudinis cunctiſq; cogitationibus qꝗᷓ uiciorum incenti
11 ua ſuppeditant.aperit cor ſuũ & crura diuaricat: & fornicatur cũ ægyptiis uicinis ſuis quoꝶ exem-
pla ſectatur. ethnicis uidelicet ꝗ in ſuis turpitudinibus gloriãtur. & tã nepharia eſt ut ipſos quoq; ſu
nein peret in turpitudine. Et hæc oĩa facit. ut deũ ad iracundiã prouocet. Magnaꝶ aũt carnium ægyptii

eſſe dicuntur, ſiue ob turpitudinis magnitudinẽ, ſiue ob peccatoꝶ deformitatẽ. Vnde ſanctus carni

bu
m um dr᷑ paruula.ꝗqᷓ in eo decreſcunt quotidie. & per uirtutes attenuantur: ita ut nequaꝗᷓ caro appelle
ne tur ſed ſpũs. & loquatur in pſalmo. Sitiuit aĩa mea ad te deus. quã multipliciter tibi caro mea. Siue
c⸗ ut quædã hñt exemplaria. qũo conſumpta eſt caro mea:in terra deſerta & in uia & inaquoſa: ſic in
i ſancto apparui tibi. Quãobrẽ & corinthius fornicator traditur in interitũ carnis. ut ſpũs ſaluus fiat.
oelt * De hac carne ſeriptum eſt. Oĩs caro fœnum. & oĩs gloria eius quaſi flos fœni: Aruit fœnum & flos
tnn decidit. uerbum autem dñi manet in æternũu. De qua & apoſtolus loquæbatur. Caro & ſanguis re/
nunt gnum dei non poſſidebunt. Et in geneſi logtur deus. Non permanebit ſpũs meus in homibus iſtis.
ſgti quia caro ſunt. Et ad credentes dr. Qui in carne ſunt. deo placere non poſſunt. Vos aũt non eſtis in
py carmne. ſed in ſpũ̊. Alia aũt caro ſanctorum eſt: de qua ſcriptum eſt. Omnis caro uidebit ſalutare dei.
un CEcce ego extendi manum meam ſuper te. 2 auferaz inſtiſicationem tnam.Et dabo te animis
. oclientium te filiarum paleſtinarum:que erubeſcunt in via tua ſcelerata. LXX.
⸗ CSt autem extendero manum meam ſuper te.auferam legitima tua.? dabo te in animas odi- „.
o eenntium te:filiarum alienarum: que te declinare fecerunt dẽ via tia. .
CQuod ſequitu hoc eſt impie egiſti. iuxta. lxx. ſequenti capitulo coaptatur. iuxta cæteros *

GG iiii

Liber quintus. c.xvi.
loltin

finis ſuperioris eſt. Extendit autem dominus ſuper Hieruſalem manum ſuam. ut corrigat delinquẽ in
tem & auferat legitima eius. Quæ quãdiu dei præcepta ſeruabat. legitima dñi dicebantur. Quando hote⸗
uero adorauit idola & religionẽ in impietatem mutauit. nequaꝗᷓ legitima illius appellantur. quod liunct
nõ ſolũ in lege & cerimoniis. ſed in ſabbatis quoq; & diebus feſtis & neomeniis accipiendũ. Dans anse
.n. legem ait. Sabbata mea & dies feſtos meos. Qñ autem receſſerunt a deo. dr eis. Neomenias ue nrecieo
ſtras & ſabbata & diem magnũ non recipiã. Ieiumũ & ocium & ſollẽnitates ueſtras: odit aia mea. nibueſe

. Quod & de populo ſcriptũ eſt. Qui.n. prius dei populus uocabatur. poſtꝗᷓ receſſit a dno: dicitur de daiuiit
eo ad moyſen. Peccauit populus tuus quẽ eduxiſti de terra ægypti. Quæ hic extenſio manus. alibi nlgion
eleuatio ſiue uiſitatio dr. Qñ enim peccantem non corripit deus. contrahit manũ ſuam. Sin autem ſeingeht
peccauerit & in dei lege cœperit egrotare. mittitur ad eum uiſitatio: iuxta illud quod in pſalmo ca- gimmn
nitur. Si dereliquerint filii eius legem meam & in iudicuis meis non ambulauerint. uiſitabo in uir- zteſemit
ga iniquitates eorum. Et in hoc propheta ſcriptum eſt. Terra ſi peccauerit mihi ut delinquat delicũu Augült
extendam manum meã ſuper eam. & conteram firmamentũ panis eius: & reliqua. In quo quærim2 pventti
quid ſit inter extenſionem manus & emiſſionem eius. Loquitur diabolus ad dominum. Mitte ma- Pguntut
num tuam & tange omnia quæ habet. niſi in facie benedixerit tibi. Videturq; mihi mitti manus ad liipuin⸗
probationem eoꝶ quibus mittitur. Extendi autem ad pœnas eoꝑꝶ qui merentur ſupplicia. Nec ſo Nog üf
lum extenſio & emiſſio.ſed expanſio manus dei dr. Eſaia ex perſona dñi proclamante. Tota die ex lerencos.
pandi manus meas ad populum non credentem & contradicentem. Sãctus quoq; leuare narratur Gragtien
manus. ſcriptura dicente. Eleuatio manuum meaꝑꝶ ſacrificiũ ueſpertinum: Sublatis auteʒ legitimis ſverdhie
dei a populo iudæoꝶ: interrogemus eos quã habeant legis obſeruantiã. Victimas ſublato templo wileitan
atq;ʒ ſubuerſo offerre non poſſunt: nec adultemrum lapidatio cæterorumq; criminum lege conceſ-/ gnonie
ſa exerceri pöõt: & uacatio terræ anno remiſſionis & cætera huiuſcemodi. Datur autẽ in animas odi huſne
entium ſe ſilias palæſtinarum. quando traditur palæſtinis quos indifferenter. Ixx. alienigenas uo- hileg
cant.Intelligere poſſumus urbes uel oppida palæſtinæ. Noſtra quoq; Hieruſalem ſi præterienmus urtbike
cerimonias deĩ & extenta fuerit manus eius ſuper nos. & ablata cuncta legis obſeruantia: tradetur ſi Uuntalide
liabus palæſtinæ & non ſiliis. Neq;.n. primum fortioribus ſuppliciis tradimur. ſed iuxta peccatoruz ſtetäil
qualitatem inferioribus: ut correcti in minori. maiora cruciatuũ tormenta uitemus. Philiſtiim hoc Etnohite
eſt palæſtini prima litterarum parte mutata: interprætantur cadentes poculo:ſiue fractura. Per quæ Ntrope
ſignificat tradendos nos aduerſariis poteſtatibus: quæ biberunt de calice babylonis & corruerunt. nö on
& quarum opera peruerſa ſunt. Tantaq; erit miſeræ Hieruſalem correptio atq; ignominia: ut erube terno
ſcant etiam ipſæ aduerſariæ poteſtateſ ſuper noſtroruʒ magnitudine peccatoꝶ. Quod nos interpᷣta 4
ti ſumus iuxta ſymachum ſcelerata:theodotio ipſum uerbu hebraicũ poſuit Sublatis aũt ceri inn
moniis dei a populo iudæope:ad nos cũ ſacerdotio tranſiit & legis latio dicente ſcriptura. Cõſtitue N
domine legis latorem ſuper eos. Et in alio loco. Legem pone mihi domine in uia tua. &S
CEt foꝛnicata es in filus aſſyrioꝛũ.eo qð nec dũ fueris expleta.Et poſt quã foꝛnicata es nec es e
ſatiata ⁊ multiplicaſti foꝛnicationẽ tuã in terra chanaã cũ chaldeis ⁊ nec ſic ſatiata es. LXxX. Wi
Impie egiſti ⁊ foꝛnicata es in filios aſſur.? nec ſic ſatiata es.⁊ foꝛnicata es ⁊ non es repleta.? ande
multiplicaſti teſtamenta tua ad terram chanaan chaldeoꝛum.neqʒ in iſtis expleta es. “
CSupra ſcriptum eſt Hieruſalem fornicatam cum filiis ægypti uicinis ſuis. qui ſunt magnarum cat Pn
nium: hic altera aſſyriorum uicinitas indicatur. Et propterea utriſq; traduntur gentibus. quia utra- Acſez⸗
rumq; ſimulacra uenerati ſunt. ingredienteſq; ehaldæam quæ eſt terra chanaan imitati ſunt eorum lin ſ
errores quorum imperio ſubiacebant. Secundum tropologiam de aluũs peccatis ad alia ſæpe tranſi- ſenen
mus. Cũq; non egerimus priorum ſceleꝶ pniam augemus delicta delictis & nullo errore ſatiamur. Ce
ſed quaſi fune longo & corrigia iuge uitulæ trahimus peccata. & teſtamentum nr̃um ſiue fornica/ mmmms
tionem multiplicamus in terra chanaan: quæ interprætatur quaſi fluctuatio. & cũ chaldæis: ꝗ & ip- mne
ſi nobiſcum ſonant quaſi demonia.Semperq; ueſtigia habemus in ſalo. & nunꝗᷓ poſſumus dicere: niceie
ſtatuit ſupra petrã pedes meos. hereticorumq; prauitatibus ſubicimur qui ht ſimilitudinem demo Dleid
num.ſiue ipſis demonibus de quibus paulus ſcribit. Non eſt nobis pugna aduerſus carnem & ſan/ hopte
guinem:ſed aduerſum rectores tænebrarum iſtarum. aduerſum ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus. metam
In quo mundabo coꝛ tuum ait dñs deus.Cum facias hec omnia:opera mulieris meretricis ncon
7 pꝛocacis.quia fabꝛicata es lupanar tuum in capite omnis vie:⁊ excelſum tuum feciſti in omni ⸗ mo⸗
piatea. nec facta es quaſi meretrix faſtigio augens pꝛecium. LXX. “ mihen
CQnid faciam coꝛdi tuo dicit adonai vñs.Cũ feceris hec oĩa opera mulieris foꝛnicarie ⁊ ipu⸗ uitum.
dentis:⁊ foꝛnicata es tripliciter in ſiliabꝰ tuis q ediſicaſti lupanar tuũ in pꝛincipio omnis vie.⁊ oqn
baſim tuum feciſti in omni platea:⁊ non fuiſti quaſi meretrix congregans mercedes. unme
C Quodq́; dixere ſeptuaginta & fornicata es tripliciter in filiabus tuis in hebraico nõ hẽtur. nec alio Onnen
rum interpᷣtum quis poſuit autem hæc oĩa ad Hieruſalem loquitur deus. qd inueni- Nrer
. re non ualeat quo egrotantem & ſeminecẽ poſſit curare medicamine: iuxta illud qd ſcribit Eſaias. ine
Quid eſt quod debui ultra facere uineæ meæ: & non fecenim ei Et Oſeæ. Quid tibi faciam ephra/ Warn
im.quid faciam tibi iuda? Miſericordia ueſtra quaſi nubes matutina & quaſi ros mane pettranſiens. Nu
h

Idolatria

Super Eʒzechielem. .

4 Nolatria enĩ tua non ĩ occulto: ſed tota libertate coͤmiſſa e:ut in oĩbus nĩiax principiis & compitis
Pool poneres aras:& baſim ſiue excelſum tuũ:de quo ſupra diximus faceres ĩ oĩ platea: Nec imitata es cal
Un lidas mœretrices: ꝗᷓ ſolẽt difficul tate augere libidinis pᷣtiũ:& ex hoc magis amatores ad ĩſaniã ꝓuo
Ve⸗ care. Siue iuxta. Ixx.nõ fuiſti quaſi mœretrix cõgregãs mercedes:ſed dediſti quæ accipere debueras:
uner ut nec ĩ eo qd fornicata es & ſequuta demones: eoꝶ protegereris auxilio: ſed uariis oppreſſa captiui
ude tatibus: ſentires calamitates tuas. Quod quidẽ & ad oẽm aĩam xp̃ianam referri põt: ꝗqᷓ deſerto cultu
DH dei:uitiis ſe luxuriæq; pmiſcet: & ſæcularẽ ſequuta uitã: ne in eã qdẽ egerit fœliciter: ſed & diuitias
– religionis pdidit: & mundi diuitias nõ accœpit: nec in cõſtuprãdo eã fuit aliqua difficultas: ſed ipᷣa
docg ſe ingeſſit amatoribus ſuis. Eſt aũt & alia fornicatio 1 pũalis: quãdo deſerẽtes eccleſiam hæreticis iu
inli⸗ gimur: & ædificamus lupanar noſtrũ in capite oĩs uiæ:ꝗbus pcipit ſermo diuinus. State in uiis & qᷓ
V rite ſemitas dñi ſempiternas: & uidete ꝗᷓ ſit uia bona & ambulate in ea:moyſi uidelicet leſu iudicuʒ
ni & regũ libris eſaiaq; & hieremia & aliis pphetis. In oĩbus uiarum priĩcipiis fabricat lupanar ſuũ: ꝗ ad
ten, puerſitatẽ doctrinæ teſtimõiis male abutitur ſcripturaꝑ: & dicit. Hæc ait eſaias:hæc dicit oſeæ: hæc
nun loquutus E moyſes: hec daniel. Et pulchræ nõ ĩ mediis uiis: nec ĩẽ uiaꝑꝶ terminis ponit lupanar ſuuz:
eh ſed ĩ principio. Si enĩ ad ſciẽtiam & profunda diuinorũ uenerit librorum: errare nõ potenit. Excelſũ
ite quoq; ſuü ſiue baſim facit iĩn oĩ platea: ethnicoꝶ ſe & ĩmpiorũ laſciuiæ uitiiſq; pmittẽs: etiã ĩter ipᷣos
t hereticos cũ ab eis fuerit deturpata nõ hñs gratiã: ſed patens cõtẽptui: qa facile p̃teritã fidei perdi-
eni dit caſtitatẽ. Hoc aũt qd ut ſupra diximus ĩ hebraico non habetur fornicata es tripliciter ĩ filiabtuis
unl ſiue ad hieruſalẽ iuxta litterã dicitur: qd oĩ genere in ſuis oppidis & uiculis fornicata ſit: & nullꝰ re-
erpi mãſerit angulus uel platea: ubi non idolatriæ ſigna cõdiderit:ſiue eccleſiæ credẽtibuſq; decœptis:
de, q nõ audierũt illud apoſtoli. Ipie aũt deus pacis ſanctificet uos p oĩa: & integer ſpũs ueſter & aĩa &
Loci corpus ſine ꝗrela ĩ die aduẽtus dñi nĩi Ieſu xp̃ᷣi ſeruetur: ſed oĩ genere fornicati ſũt: & corpore & aĩia
zi⸗ & ſpũ. Legimus ĩ prouerbiis. Tu aũt ſcribe ea tripliciter: ut reſpõdeas ſermones ueritatis qui ꝓponũ
Nm tur tibi. Et iubetur nobis ut eloqa ueritatis. ideſt ſcripturas ſanctas itelligamus tripliciter. Primum
teuf luxta litterã: ſecũdũ mediæ ꝑ tropologiam:tertio ſublimius: ut myſtica quæq; noſcamus. Secũduʒ
orn litterã illud ẽ. Neq; fornicemur ſicut ꝗdã eoꝶ fornicati ſunt: & ceciderũt una die uiginti tria milia.
nboe Et nolite murmurare ſicut quidã de eis murmurati ſũt. & perierũt ab exterminatore. Media ãt & iu
tge xta tropologiã qũ recedimꝰa littera: & paululũ ad altiora cõſcẽdimus:dicẽte apoſtolo.Scriptuʒ eſt
enn nõ obturabis os boui triturãti. Statimq; ſequitur. Nũꝗd de bobꝰcura ẽ deo? Anꝓpter nos dicit.Pro
ende pter nos utiqʒ; loquutꝰẽ. Extrema aũt ĩdeſt tertia et ſublimis ſacrataq;ʒ ĩtelligẽtia iuxta illud eiuſdem
neßn apoſtoli. Propterea relinquet homo patrem et matrem: et adhærebit uxoni ſuæ. Sacramentum hoc –
üncei magnum eſt. Ego autem dico in chriſto etlin eccleſia: Filiæ aũt ſũt eccleſiæ ſornicãtis: credẽtiũ priꝰ
iſfine et poſtea decœptorum in hereſi animæ quarum culpa refertur ad matrem.
CSed q̃ſi mulier adultera.q̃ ſup virũ ſuũ iducit alienos.Omnibꝰmeretricibꝰdant᷑ mercedes.
NIG6 tu aũt dediſti mercedẽ cũctis amatoꝛibtuis.⁊ donabas eis vt itrarẽt ad te vndiqʒ.ad fornicã-
. dũ tecũ. Factũqʒ ẽ in te cõtra cõſuetũdinẽ mulieꝝ in foꝛnicatiõibꝰthis. poſt te nõ erit foꝛnica
Nen tio. In eo eni quod dediſti mercedes ⁊ mercedes nõ accepiſti.factũ ẽ in te cõtrariũ. LXxX.
CMulier adultera ſimilis tni.a niro ſuo accipiẽs mercedes.oĩbꝰꝗ foꝛnicabãt᷑ cũ ea dabat mer
uma cedes. Et tu dediſti mercedes cũctis amatoꝛibꝰtuis.⁊ honoꝛabas illos vt venirẽt ad te ꝑ circui
utn, tũ in foꝛnicatiõe tua. Et factũ ẽ in te puerſũ cõtra mulieres.in foꝛnicatiõe tna.⁊ poſt te nõ ſunt
um foꝛnicate. In eo quod dares mercedes ⁊ non ſunt date tibi.⁊ factum eſt in te peruerſio.
tunſ⸗ CHoc qd ĩn. Ixx.ſcriptũ eſt ſimilis tui:ĩ hebraico nõ hẽtur.et lectionis cõturbat ordinẽ:et ſæit non
nn. minimã quæſtionẽ. qᷓ mulier cuius ſimilis ſit: cũ hieruſalẽ ipſa: mulier adultera eẽ dicatur. Tulit i i
Ticx tur hieruſalẽ rerũ oĩum habũdatiã qua fuerat uiri liberalitate donata: et dedit ea alienis demonib
i uidelicet et idolis iuxta illud qd ſcriptũ ẽ in oſeæ. Et hæc nõ cognouit qa ego dedi ei triticũ et ui/
er nũ et oleũ.et argentũ multiplicaui ei: ipſa uero argẽtea et aurea fecit baalim. Vñ iratus ſtatim ifert. MM
ro Propterea cõuertã et auferã triticũ meũ ſtatim ĩ tẽpore ſuo:et uinũ meũ ĩ tẽpore eiꝰ:et tollã neſti⸗
Pio⸗ mẽta mea et linteamina mea: ut nõ operiam ultra ignominiam eius. et reuelabo immundiciam ei
u. in conſpectu amatorum illius: et nemo eruet eam de manu mea. Cumq; omnes mulieres ſormnican
tus tes ſoleant accipete mercedes ab amatoribus ſuis: hieruſalem fecit cõtrarium: ut magis daret quã
Unni „ acciperet. Et ut largitatem mercedis oſtenderet: quærebat inquit eos ut uenirent ad ſe per cir-
⸗ cuitum: ne quis eſſet uicinus qui eius ignominiæ non miſceretur. Et quidem hieruſalem in hoc
o⸗ quoq; uicit alias mœretrices: ut non ſolum ſuaderet quæ prunitu turpitudinis labore quæſiuerat: ſʒ
. &munera maritalia amatoribus & ſtupratonibus ſuis tribueret. Tantaq; fuit expoſitio adulteræ ad
. omnem turpitudinis magnitudinem: ut non ſolum præſentibus: ſed etiam futuris mœretricibus
i. 1 præferatur. Vnde & nos iuxta ſymmachum interprætati ſumus & poſt te non erit fornicatio. Col⸗
1 latione enim tui: omnis deinceps fornicatio leuior æſtimabitur: Quicquid de hieruſalem diximus
ay refertur ad eccleſiam animaſq; credentium: quæ munera maritalia aurum uidelicet incenſum & ar .
diu⸗ gentum in eloqꝗo: & ueſtimenta ꝗbꝰ fœditas nra ac turpitudo uelat᷑ dit amatorib? ſuis: uel cõtrariis
Prtirackrudus uel magiſtris dogmatum peruerſorum: quando aſſerũt nihil nocere luxuriã:et paſ⸗ .
elle⸗ .

L.iber quintus.c.xvi.

toccl
ſiuã libidinẽ iuxta corporis genitalia coĩtũ naturali lege depoſcere. cibis omnibus ĩdifferentet utẽ *“
dum: q ad hoc facti ſunt ut ſumãtur. Prudẽtià ĩ eo tãtũ neceſſariã: ut ſibi ꝓſit: nec iuſtitiã habere lo⸗ loan
cũ:quæ ſic ualeat mendicãtiũ. Sic et cætera huiuſcemodi: quæ accipiẽs miſera hieruſalẽi qua uiſio nenitch
pacis eẽ deberet: acumẽ ĩgenii et eloqui uenuſtatẽ. uertit ĩ turpitudinẽ. Et pro amatoribus ſuis ad- deokt
nerſũ maritũ ornata proceſſit. his ornamẽtis in quibus ĩ boni abuſionẽ a uiro fuerat ornata. Qdqʒ; bebti⸗
ſequitur et donabas eis ut intrarent ad te undiq; ad fornicandum tecum: omne gen'ſignificat pec/- iubon
catorum: ut non uno ſit contenta delicto:ſed peccandi ſuſtineat famem:et cõtra iura naturæ omni Zerfu
bus turpata membris uſq; ad uerticem polluatur. tleci
CDꝛopterea meretrix audi verbũ dñi.Hec dicit dũs deꝰ.Qꝛ effuſũ ẽ es tuũ ⁊ reuelata igno 1
minia tua in fornicatiõe tua. ſuꝑ amatores tuos ⁊ ſup idola abominationũ tuaꝝ iſãguine ſilioꝝ gecimn
tuoꝛuʒ quos dediſti eis. Ecceè ego cõgregabo oẽs amatoꝛes tuos ꝗbꝰcõmixta es.? oẽs quos di geſtuu
lexiſti cũ vniũſis quos oderas.⁊ cõgregabo eos ſupꝑ te vndiqʒ.⁊ nudabo ignominiã tuã coꝛam releb
eis.⁊ videbũt omnẽ turpitudinẽ tua.Et iudicabo te iudicijs adulteraꝝ.⁊ effundẽtiũ ſanguineʒ ſi
⁊ dabo te in ſãguine faroꝛis.⁊ ʒeli.⁊ dabo te in manꝰeoꝝ.⁊ deſtrnẽt lupanar tuũ.⁊ demolient᷑ pꝛo
ſtibulũ tuũ.?⁊ denudabũt te veſtimẽtis.tuis.⁊ auferẽt vaſa decoꝛis tui. dereliquẽt te nudã.ple/ rlini
nãqʒ ignominia.Et adducẽt ſuꝑ te multitudinẽ.⁊ lapidabũt te lapidi bus. ⁊ trũcabũt te gladijs e
ſuis.⁊ cõburẽt domos tuas igni.⁊ faciẽt ĩ te iudicia in oculis mulieꝝ plurimaꝝ.Et deſines foꝛ de
nicari.? mercedes vltra nõ dabis.⁊ regeſcet ĩidignatio mea in te.⁊ auferet᷑ ʒelꝰmea te.⁊ geſcazʒ nin
nec iraſcar aplius.eo qð nõ fueris recoꝛdata dierũ adoleſcentie tne.⁊ ꝓuocaſti me in olbus his. .
Quapꝛopte r. ⁊ ego vias tuas in capite tuo dedi ait dñs deꝰ.⁊ nõ feci iuxta ſcelera tua in omni/ bae
bus abominationibus tuuiis. LxX.. ſuumn
¶Pꝛopterea meretrix audi verbũ domini. Hec dicit adonai dñs. Quia effudiſti es tnũ.ꝛ re⸗ ni
nelabit᷑ ignominia tua in foꝛnicatione tua ad amatoꝛes tuos.⁊ in omnes cogitatiões inigꝗtatuʒ lba
maram. in ſaguige ſfilioꝝ tuoruz quos dediſti eis.ideo ecce ego ſuꝑ te cõgregabo omnes ama nomer
toꝛes tuos quibꝰcõmixta es.⁊ oẽs quos dilexiſti cũ vniuerſis quos oderas.⁊ cõgregabo eos ſu isſu
per te p circuitũ.⁊ reuelabo malicias tuas ad eos.⁊ videbũt cũctã ignominiã tuã.⁊ vlciſcar vl Dchake
tiõe adulterarũ ⁊ effũdentiuz ſãgnineʒ.⁊ ponã te in ſãguine furoꝛis.⁊ zeli.⁊ tradaʒ te in manus mktt
eoꝛuʒ ⁊ ſuffodient lũpanar tuũ.⁊ deſtruẽt baſim tuam. ⁊ nudabunt te veſtimẽtis tuis.⁊ tollẽt va rapten
ſa gloꝛiationis tux. ⁊ derelinquẽt te nudã ⁊ plenã ignominie: ⁊ adducẽt ſuper te multitudinẽ.⁊ la dite
pidabũt te lapidibꝰ:⁊ trũcabũt gladijs ſuis.Et ſuccẽdẽt domos tuas igni.⁊ faciẽt in te vltiões –
coꝛꝗ mulieribꝰplurimis. ? auertã te a foꝛnicatiõe.⁊ mercedes vltra non dabis.⁊ immittam fu/ Pͤi
rorẽ meũ ſup te.⁊ auferetur zelus meus ate.⁊ requieſcã.⁊ non ero vltra ſollicitus.quia non es ak⸗
recoꝛdata diei infatie tue.? contriſtabas me in his omnibus.⁊ ecce ego vias tuas in caput tuũᷣ nth
dirſ adonai dominus.⁊ ſic feciſti iniquitatem ſuper cunctis iniquitatibns tnis, repo
Primum hiſtoriæ fundamenta iaciamus. Quia hæc & illa feciſti quæ ſuperior ſermo compræhẽ ſedh
dit: idcirco audi meretrix quæ feceris: & quæ paſſura ſis. Effudiſti æs tuũ qd a me acceperas: & dedi- kich
ſti mercedem am atoribus tuis quæ accipere debueras: & interfeciſti filios tuos dũù eos offerres ido- C
lis: ut nõ ſolum adultera: ſed & parricida extiteris. Idcirco cõgregabo ſuper te omnes amatores tu- habit
os:cum quibus fornicata es:tam eos quos dilexiſti quam illos quos oderas: & adulterarum te lege iins
nudabo:ut omnes uideant turpitudinem tuam: & genitalia propter quæ prius amoris amœntia fe clerar
rebantur. Hæc autem omnia per methaphoram mulieris adulteræ & homicidæ: quæ non ſolũ for- CCr
nicata St: ſed & filios interfecerit: dicuntur ad hieruſalem: & quod congregandæ ſint uniuerſæ gen hebtan
tes aduerſum eam quarum adorauerit idola: & omnia dei munera in cultum eorum conuerterit: & ſeanic
deſtruatur templum baal: & atæ omnis ciuitatis incendio ſubuertantur: nihilq; in ea remaneat. Et ſi Seſee
cut ſolent contra adulteram omnes lapides iacere & trucidare mœretricemiut ſingulorum uulne⸗ nicord
ribus occidatur: ita ut omnes mulieres pœnam uideant fornicariæ: ſic in conſpectu aliarum in cir- Kreiin
cuitu ciuitatum & omnium nationum deſerendam hieruſalem. Et hoc fieri ut deſinat fornicari: & non
non det ultra mercedes amatoribus ſuis: & requieſcat indignatio dei nec iraſcatur ei quam amare ſifr
deſierit. Ex quo perſpicimus grandem offenſam eſſe nequaquam curæ haberi a deo: ſed pmitti ho- wi 8
minem ſceleribus ſuis atq; peccatis. Auferetur inquit zelus meus a te: & requieſcam nec iraſcar am-
ina Aua aliena & quæ a me receſſerit & quam æternæ tradiderim nuditati. Si autem hoc paſ- * D
. . lera aen Eld cum ĩdolis fornicata eſt. Quid eam paſſuram putamus: quando dei fi- dai⸗
lium trucidarit? Et hæc ait uniuerſa feciſti: oblita beneficiorum priſtinorum: & me ad iracundiã n
prouocaſti: ſiue contriſtaſti me: quem bonis operibus debueras ad gaudia prouocare. Propterea & id
ego reddidi tibi opera tua in caput tuum. Et cum te ſubuertero o adultera: tamen minus in te bian
iræ meæ exercebo quã meruiſti quo & in hoc diuina clementia demonſtretur: ut maiora ſint pec rtk
chta Tiac poœnæ. Iuxta tropologiam omnis anima accœpit a deo pecuniam ſpiritale m. ſecun- ln
. um i g euangelii quod dicitur in parabolis quinq; & duum & unius talentorum: & ſeruoꝶ de- d
cẽ mnas ſingulas accipiẽtiũ.ꝗ cũ egerĩt negligẽter:dbitores fiũt qnq̃ᷓ gita denarioꝶ & ꝗngẽtoꝑ:& ⸗
reuelat᷑ ignominia hieruſalẽ Wun

pp hoc pntibꝰamatoribꝰquos demones cõtrariaſq; uirtutes ĩtelligi
ůl eel in die

BGuper Ezechielem. .

uel in die iuditii: uel in tẽpore pœnitẽtiæ quãdo corripiũtur. Et prius qdem ſolus oĩpotẽs deꝰ cer·
nit occulta: dicẽte ſermone euãgelico. Et pater ꝗ uidet ĩ abſcõdito. & ĩ alio loco.Scrutans corda &
renes deus. Et ĩ regũ uolumine. Iu ſolus noſti corda cũctorũ hoĩum. Qñ uero fuerit expletũ nõ eſt

Ne
le o

guie abſcõditũ qd nõ manifeſtetur: & optũ qd nõ reueletur. Et ĩ alio loco. Nolite añ tp̃s iudicare:donec
l⸗ ueniat dñs:q illuminabit abſcõdita tænebraꝑꝶ: & mãifeſtabit cõſilia cordiũ: & tũc laus unicuiq; erit
G a deo. Et cũ correptionis tp̃s aduenerit: tũc ĩplebitar illud oſeæ: Tuc circũdederũt eos cogitatiões
er, ſuæ. Et ĩ alio loco.Inter ſe cogitationibus accuſaãtibus ſiue defẽdẽtibꝰi die qñ iudicabit deꝰabſcon-
onnn dita hominũ. Et rurſu. Ecce homo: & opa eiꝰãte faciẽ illius. Et uidebũt oẽs turpitudinẽ eiꝰ qui pri⸗
1 cũ ea fuerãt fornicati & dabit eã deꝰin ſanguine furoris & zeli. Plenus ẽ enĩ furor contra uxorẽ ad
iſon ulterà: & nullo pᷣcio põt redimi. Sanguis at filioꝑ ſic ĩtelligi põt. ut filios appellemus hieruſalẽ
eſlen ideſt cogitationes bonas: qᷓ a deo hoĩbꝰ inſitæ ſũt: quas ĩterfecit adultera: qñ; ad mala opa
Gosd declinauerat. Prodeſt quoq; hieruſalẽ ut ſuffodiatur lupanar eiꝰ: & oĩs fornicationis eiꝰ ſeminariũ
dconn deſtruatur. Cũ enĩ hoc factũ fuerit: mercedes ultra nõ dabit: & reqeſcet dei ĩdignatio & nequaquaʒ
nnin; eã zelabitur: de illius caſtitate ſecurus: uidelicet iuxta eos ꝗ ĩ bona partẽ accipiũt q̃ dicũtur. Alii ue/
enio ro ut ſupra diximꝰad cõtrariã partẽ referũt: ut magnæ iræ dei ſit nò iraſci. cũ ſemel contẽpſerit for-
cie⸗ nicãtẽ: & de ſalute illius deſperauerit. Sinautẽ heretici q uetus non recipiũt inſtrumẽtum: iuxta. Ixx.
Tudis editionẽ ĩ hoc loco repᷣhẽderint illud qd dictũ ẽ: & cõtriſtabas me ĩ oĩbus iſtis:eo qd dñs nõ ſoluzʒz
tsfor⸗ irã recipiat ſed mœrori ſubiaceat atq; triſtitiæ: interrogemꝰ eos quo illd ſuſcipiãt qd certe boni dei
geſcz; mãdatũ ẽ: nolite cõtriſtare ſpũm ſcm̃ dei ĩ quo ſignati eſtis ĩ die redẽptiõis. Quicꝗd.n. dixerint ĩ de ,
ushis⸗ fenſionẽ illius teſtimonii:hoc nos in ſatiſfactionẽ præſentis ſermonis aptabimus.
vomn,⸗ CEcce omnis qui dicit vulgo pꝛouerbium in te aſſumet illud dicens.ſicut mater ita ⁊ filia eius
Filia matris tue es que proiecit virum ſuum ⁊ ſilios ſuos ⁊.ſoꝛoꝛ ſoꝛoꝛum tuarum tu.que pꝛoie
ſete⸗ cerunt viros ſuos ⁊ filios ſuos. LXxXYXx. .
gat CHec ſunt omnia que dixerunt contra te in parabola dicentes. Sicut mater ? filia. Filia ma-
esant tris tue tu es que reliquit virum ſuum? filios ſuos.⁊ ſoꝛoꝛ es ſoꝛoꝛum tuaruʒ que reliquerunt
losſt viros ſuos.⁊ filios ſuos. CC Poſt unietiorum & correptiõis hieruſalem
ſartl quã retrahitur ad ſaluté: aptatur ei ritu uulgi ſermonis puerbiũ: ſiue ut. xx. traſtulere parabo la: qlis
nanns mater talis & filia. Mater aũt hieruſalẽ ſicut & ſupra & ĩ cõſequẽtibus ſcriptũ ẽ: cæthea appellatur ĩ-
lirm terpᷣtaturq; iſaniẽs: ſiue ĩ amoœntiã uertẽs: p quæ ſæculi huius iĩcẽtiua mõſtrãtur: quæ captiuã animã
girla ducũt ad ĩteritũ & a uiro ſuo ſeparãt:haud dubiũ ꝗn uerbũ dei doctrinaq; dicatur. Et ſoror ſoroiuʒ

ſtiöes ſuaꝶ:ut poſt paululũù lectuti ſumꝰſodoma uocatur & ſamaria: quaꝶ altera gẽtilẽ uitã luxuriãq; ſi⸗
nificat: altera hereticorũ decipulas. Porro qd ĩ. Ilxx. legitur ſoror es ſororũ tuaꝶ: ꝗᷓ repulerũt uiros
unfp 3 dd 8 . Ke: q repul
uos & filios ſuos: nõ habet ſenſum. Quas. n. alias ſorores habebũt ſodoma & ſamaria: quæ ſorores
Inones . — 7 7V . .₰ 2 . „ „. — gt 4 2.
ſint hieruſalẽ? Et hoc qrẽdũ: quos uiros ſodoma ſamariaq; dimiſerit: & quos ꝓiecerit filios: niſi for
uni te poſſimus hoc dicere:qd ſemp errãtiũ fluctuẽt pedes nec ſint ſolida ueſtigia ꝗᷓ cõtra ueritatẽ ſũt:
ſed huc illucq; diſcurrãt: & circũferãtur oĩ uento doctrinæ: dũ de falſitate trãſeũt ad aliã falſitatem.

mani Et cũ in primis fruſtra ſe ſudaſſe cognouerint: ad ſecunda tertiaq; tranſcendant.
Ackd CMater veſtra cethea ⁊? pater veſter amoꝛreus.⁊ ſoꝛoꝛ tua maioꝛ ſamaꝛia.ipſa ⁊ filie eius q̃
mid⸗ habitant ad ſiniſtram tuaʒ. Soꝛoꝛ auteʒ tua minoꝛ te. que habitat a dextris tuis.ſodoma ? filie
btein. eius. Sed nec in vijs earum ambulaſti.neq; ſecundum ſcelera earum feciſti paulo minus pene
relen ſceleratioꝛa feciſti illis in omnibus vijs tuis. LXX.
iik CMater veſtra cethea. pater veſter amoꝛreus.ſoroꝛ tua ſenioꝛ ſamaria hec⁊ filiè eius.que
füſon habitant a ſiniſtris tuis.⁊ ſoꝛoꝛ tua iunioꝛ te que habitat a dextris tuis ſodoma ⁊ filie eias.⁊ nec
ſegen ſic quidem in vijs eius ambulaſti.neqʒ; ſecundum iniquitates illius egiſti paulo minus.⁊ tranſ
nent greſſa es eas in omnibus vijs tuis. CSupra dixerat pater tuus amorreꝰ & mater tua cæthea
enb hic ordine & numero cõmutato: mater ueſtra cæthea: & pater ueſter amorreus. Cum enim ſcelera p
uube⸗ fecerint: ſcinduntur in partes: & unione deſerta: in turbã proſiciunt: ac multitudinem quæ cum ieiu
inch, non ualet ad montana tranſcendere. Sorores auũt hieruſalẽ ſamariã & ſodomam. quarum altera a
i,4 ſiniſtris altera a dextris eſt. etiã ſecundũ intelligentiam corporalẽ. ſi de templo hieruſalem orientez
mate aſpicias. approbabis. Maiorq; dri ſamaria ꝗᷓ por peccauit. & ab aſſyriis ducta ẽ ĩ captiuitatẽ: & minor
iho⸗ ac iunior ſodoma: ꝗqᷓ refentur ad gẽtiũ turbã. Alioꝗn eo tpe ſodoma nõ erat: ꝗᷓ prius quã ĩ ſcriptuns
dun legamus hieruſalẽ: cũ gomorra adama: & ſeboim diuino fuerat igne deleta. Media ãt iter duas ſo-
, rores hieruſalẽ:q̃ alio noĩe appellatur iuda: a chaldæis ducta ẽ in babylonẽ: multoq; hieruſalẽ ſcele
eiſ/ ratiora peccauit quã ſamaria & ſodoma: ĩ tẽplo adorãs idolũ zeli. & poſtea dei filiũ iterficiẽs.Porro
ndii ſecũdũ tropologiã: ſamaria & ſodoma ideſt heretici & ethnici: ſæpe leuiora cõmittũt quã hii q pu/
1e18 tãtur hieruſalẽ: hoc ẽ eccleſiaſtici. Vñ ad corithios dr.ꝗ credebãt ꝗdẽ ĩ xpCʒ ſʒ malis opibꝰpᷣmebant
in Oino auditur ĩter uos fornicatio: & talis fornicatio qualis nec ĩter gẽtes ꝗdẽ:ita ut uxorẽ patris ꝗs
tper habeat: et cætera. Solẽt heretici ꝗ tñ uetus ſuſcipiunt inſtrumẽtũ tres naturas ex hoc loco intellige
n, re ſpiritalẽ: aĩalẽ atq; terrenã. Et ſpiritalẽ referũt ad hieruſalẽ: aĩalẽ ad ſamariã: terrenã ad ſodomam. .
de quos breuiter interrogemus quũo tres naturæ ſpalis animalis et terrena: quæ utiq; inter ſe diuerſæ
ii

ſũt unã mr̃em & unũ patrẽ hẽre dicàtur: qd figmẽto eoꝶ nò cõgtuit.Et'qũo aĩalis & terrena natu lolo⸗
ra iuxta hũc eũdẽ ꝓphetã reſtituãtur ĩ ãtiquũ ſtatũ ideſt ſpũalẽ:qd & ipſũ eoꝶ rõnibꝰcõtrarium eſt erken
Quod ãt ſamaria itelligatur in hereſibus & ĩ oſeæ ꝓpheta & ĩ multis aliis locis pᷣcipueq; illo teſtĩo/ CN
nio cõprobatur. Vhæ ꝗ deſpiciũt ſyon & ꝗ cõſidũt ĩ mõte ſamariæ: uidemiauerũt prĩcipia gentium Ctu
oẽõs.n. heretici deſpiciũt ſyon: quæ ĩterpᷣtatur ſpecula & refertur ad eccleſiã: & cõſidũt ſibi ĩ mõte ſa⸗ CCinn
mariæ ĩ ſupbia uidelicet dogmatũ puerſorũ: ꝗᷓ putãt eẽ ſublimia: & per has prædicationes fraudu- cti
lentas uindemiant atq; populantur principia gentium: ut miraculo doctcinarum potentes quoſq;ʒ jinnpe
entilium ad errorem hereticum pertrahant. “ leae
¶ Ainuo ego dicit dñũs.gꝗa nõ fecit ſodoma ſoꝛoꝛ tua ipſa ⁊ filie eiꝰ.ſicut feciſti tu ⁊ filie tue. Ecce micim
hec fuit iniꝗtas ſodome ſoꝛoꝛis tuei.Supbia ſaturitas panis.⁊ habũdãtia:⁊ ociũ ipſius ⁊ ſiliaꝝ niͤpe
eius. Et manũ egeno ⁊ pauperi nõ poꝛrigebaãt.⁊ eleuate ſũt ⁊ fecerũt abominatiões coꝛã me.⁊ l
abſtauli eas ſicut vidiſti.Et ſamaria dimidiũ peccatoꝝ tuoꝝ nõ peccauit.ſed uiciſti eã ſceleribꝰ catetſo
tnis. ⁊ iuſtificaſti ſoꝛoꝛes tuas omnibus abominationibus tuis quas operata es. LxX. CCtas
CAinuo ego dicit adonai dñis.ſi fecit ſodoma ſoꝛoꝛ tua hec ⁊ filie eius ſicut feciſti tu ⁊ filie tue. ora
Aerũtamẽ fuit inigtas ſodome ſoꝛoꝛis tue ſuperbia in ſaturitate panũ.⁊ in habũdãtia.Belitiiſ hnogte
aff luebat ipſa ⁊ ſilie e. hoc habebat ipſa ⁊ filie eꝰ.⁊ manũ pauperis ⁊ egeni nõ aſſumebãt.⁊ glo Cran
riabant᷑ magniſice.⁊ fecerũt iniꝗtates in cõſpectu meo.⁊ abſtuli eas ſicut vidiſti.Et ſamaria di enͤn⸗
midiũ peccatoꝛuʒ tuoꝛuʒ non peccauit. ⁊ multiplicaſti iniquitates tuas ſuper eas.⁊ inſtiſicaſti ſo Ci
roꝛes tuas in omnibus iniquitatibus tuis. quas operata es. adon
CQd poſuere.Ixx.hoc habebat ipſa & filiæ eiꝰ:i hebraico nõ habetur. In ueteri teſtõ dei iuramẽtuʒ li
ẽ uiuo ego dicit dñs:ĩ nouo amẽ amẽ dico uobis. Sinaũt hoc cõe cũ cæteris ẽ:deus abrahã: de iſa⸗ Nirt
ac: & deus iacob: nõ ẽ de ꝰmortuoꝶ ſed uiuẽtiũ. Et ĩ alio loco. Placebo dño ĩ regione uiuẽtiũ. Quæ aßn
rimus ꝗᷓ röne cõe uocabulũ ꝓprie ſibi uẽdicet deus. Sed qũo dicitur arbor bona & bonus homo: & aiß
bonus paſtor: & bonus ſeruus: nemo ãt abſolute bonus niſi ſolus deus: ſic cũ angeli cæteræq; uirtu/- lene
tes: patriarchæ quoq; & ꝓphetæ atq; apoſtoli ſint uiuẽtes: cõparatione dei omnipotẽtis mortui ap⸗ 1 ein
pellantur. Quis ẽ.n. hõ ꝗ uiuit & nõ uideat mortẽ Vñ & apoſtolus paulus de deo. Qui ſolus ĩꝗt hʒ .
imortalitatẽ: & lucẽ habitat inacceſſibilẽ. Et de fòte uiuẽtiũ. Vita inquit noſtra abſcõdita eſt cum bi⸗
xpᷣo in deo. Iſte igitur qui iurat & loquitur uiuo ego dicit dñs:deſcribẽs ſodomæ & filiarũ eiꝰ ſcele/ A
ra:primã ſuperbiã poſuit. ppriũ diaboli primũq; peccatũ. Vnde idẽ apoſtolus. Ne ĩ flatus ait ſupbia Ank
I iuditiũ ĩcidat diaboli:pp quã de cælo corruit.Dixerat.n.ſortitudine faciã:& ſapiẽtia intelligẽtiæ indib
auferã terminos gẽtiũ: & robur eoꝶ deuaſtabo: & cõmouebo ciuitates habitatas: & orbẽ terraꝶ to äüipun
tũ appræhẽdã manu ſicuti nidũ: & ſicut cõfracta oua auferã. Et ſupbis dereſiſtit: humilibꝰãt dat gra mücͤh
tiã. Legimꝰ?& alio loco. Quid ſupbit terra & cinis? Et euãgeliũ refert phariſei ſupbiã publicani hu- tenis
militate ſuperatã. Cuiꝰſeminariũ ẽ ſaturitas panũ & rerũ oĩum habuùdãtia & ociũ. Siue ut. Ixx. tran- tidiin
ſtulerũt:deliciarũ luxuriæq; opulẽtia. Diues ille ĩ euãgelio purpurat: nichil aliud refertur habuiſſe hul
criminis. niſi qd opibꝰ& diuitiis afflués. in tantã eruperat ſuperbiã. ut manũ egeno & pauperi Laza Arl
10 nò porrtigeret. & ſic oblitꝰ ſit cõdictiõis ſuæ. ut ne hoc quidẽ miſero daret. qd ꝓhiciẽdũ erat. Ob (un
quã cauſã & in alio loco ſcribitur. Omnis ꝗ ſe exaltat humiliabitur: & q ſe humiliat exaltabitur. Su CEt
perbia ſaturitas. rerũ omniũ habũdãtia ociũ & delitiæ. peccatũ ſodomiticũ ẽ: & ppter hoc ſeꝗtur dei ene,
obliuio:qᷓ pᷣſẽtia bona putat eẽ ppetua:& nũquã ſibi neceſſariis ĩdigẽdũ. Quapropter & lege pᷣci- CEtn
pitur. Attẽde ne comedẽs & bibẽs & ſaturatus: ædificatis domibus optimis: hñſq; oues & boues ar tnr ſa
getũ & aurũ obliuiſcaris dñi dei tui. Et ĩ alio loco de iſtahel ſcriptũ ẽ. Mãducauit & bibit & ſaturatꝰ Cluri
& ĩpinguatus: & calcitrauit dilectus. Qd ſciẽs & ſapiẽtiſſimus ſalomon:ĩ ꝓuerbiis depᷣcatur. Tri- Nd
bue mihi neceſſaria & ꝗᷓ ſufficiãt: ne ſaturatus mẽdax fiam & dicã. Quis me nidebit? aut paup: & pe- Pami
ierẽ nomẽ dei. Quodq; ſeqtur & iuſtificaſti ſorores tuas ĩ cũctis abhoĩationibꝰtuis.quas opata es:ũ intril
ſimpliciter iuſtas ſodomã & ſamariã eẽ decernit: ſed cõparatione deteriorũ: qñũo & publicanus de diede⸗
quo ſupra diximus nõ abſolute iuſtus dicitur:ſed collatiõe peioris. Et tñ cũ tales ſint ſodoma & ſa- ſbi⸗
maria: ne dimidiũ ꝗdẽ peccauerũt cõparatione hieruſalẽ. Seruus. n. ꝗ ſcit uolũtatẽ dñi ſui & nõ fa- eben
cit eã plagis uapulabit multis. Et potẽtes potẽter tormẽta patiẽtur. Porro qd ꝓ delitiis ociũ in he/ cpioes
braico cõtinetur:ſciẽdũ ad illũ locũ ptinere:ĩ deſideriis ẽ oĩs aĩa ocioſi:qd uidelicet ſempet aliquid Uilan
agẽdũ ſit: ne ager pectoris noſtri ceſſante manu: malarũ cogitationũ ſentibus occupetur. . Wpitn
CErgo⁊ tn poꝛta cõfuſionẽ tuã.q̃ viciſti ſoꝛoꝛes tuas peccatis tnis.ſceleratꝰagẽs illis.Juſtiſica ꝰ ciſcit⸗
te eni ſũt a te. LXX. ¶SEt tn ſuſtine toꝛmẽtũ in eo qð coꝛruperis ſo enin
ꝛ2oꝛes tuas.in peccatis tuis quibus inique egiſti ſuper eas.⁊ iuſtificaſti illas ſupertte. Aiei
CSecũda poſt naufragiũ tabula eſt. cũ peccaueris erubeſcere: & nõ illi ſubiacer̃᷑ increpatiõi q̃ cõtra lundon
hieruſalẽ dr. Facies mœretricis fctã eſt tibi: noluiſti erubeſcere. Portat ãt tormẽtũ ſuũ ꝗq ꝓpria torq̃t inund
cõſciẽtia:& in iſto ſeculo ſuſtĩet ꝓpria uolũtate eructatũ ne æterna tormẽta ſuſtĩeat. Corrũpimuſqʒ; ſere
fratres nr̃os uel ſorores peccatis nr̃is:qñ ꝑ nr̃a peccata ad maiora ſcelera ꝓpuocãtur: Quod dico ita tand
. fiet manifeſtiꝰ. Finge aliquẽ in ſacerdotali culmiĩe cõſtitutũ nõ bñ uiuere: & deturpare opibꝰ digni uhrie
tatẽ. Nõne iĩmitatiòe uitioꝑꝶ erꝰ laicus frater corrũpit᷑. Nã & ꝗ unũ de minimis ſcãdalizauerit: mola le
. collo alligata er

di
uni
ti,
rinm
e 1
d,
dulg

bee
tilinr

kie

klort
I

ſte e
Dtil
ic⸗
muc
cſtiſo

werz
lei⸗
Qe
mo⸗&
uinn/
wie,
gigth
ſtanm
ſſeel⸗
ſpbir
igetie⸗
mnt
augn
ni
buik⸗
eilnn
en
in
uti
e z⸗
Wes 41
turad
1.Tii
Kpe⸗
uei
md
4⸗
ot⸗
nhe⸗
guid

Suyper Leʒzchielem.:

collo alligata pᷣcipitat᷑ in pfundũ. Sorores quoq; hieruſalẽ ſodoma & ſamaria iuſtificãtur: nõ quo
per ſe iuſtæ ſint: ſed ut diximus comparatione peioris. 2

2

CErgo ⁊ tu cõfundere ⁊ poꝛta ignominiam tuam que iuſtiſicaſti ſoroꝛes tugs. LXX.
Et tu confundere ⁊ ſuſcipe ignominam tuam.eo quod iuſtiſicaueris ſoꝛoꝛes tuas.
CCõſfuſionẽ ſeꝗt ignominia:ignominiã correptio:correptionẽ cõſolatio:cõſolationẽ ſalus:iuxta
illd apłi. Tribulatio opat᷑ patiẽtiã:patiẽtia pbationẽ: ꝓbatio ſpẽ:ſpes aũt ñ cõfũdit.Haud dubiũ an
ĩ futuꝶ:qa ĩ pñtiaꝑꝶ ſua p cõfuſionẽ pctã deleuit. Tale ꝗd ĩ euãgelio ſonat.ẽ cõfuſio qᷓ ducit ad mor
tẽ. & ẽ cõfuſio qᷓ ducit ad uitã. Spũs quoq; ſctũs pctõres ortat᷑ ĩ pſalmis. Cõfũdant᷑ & reuereãt᷑ oẽs ini
mici mei: cõuertant᷑ retrorſum & cõfundant ualde uelociter. Scriptũ eſt & in alio loco. Dic tu pri⸗
mũ peccata tua ut iuſtificeris. Et rurſum. Iuſtus accuſator ſui eſt in principio ſermonis. Non igit᷑ mi
rum ſi prouocetur hieruſalem ad confuſiouem & ignominiam:quæ in tantum peccauit ut inſtiſi-
caret ſorores ſuas: cui deinceps dicitur. Et tu & filiæ tuæ reuertimini in antiquũ ſtatum.
CEt cõuertã reſtituẽs eas cõuerſione ſodomoꝝ cũ filiabus ſuis.⁊ cõuerſione ſamarie ? filiarũ
eius ⁊ conuertã reuerſiont tuã in medio eaꝝ.vt poꝛtes ignominiã tuã ⁊ confunderis in omni⸗
bus que feciſti conſolans eas. LXXX .
CEt cõuertã cõuerſiões eaꝝ cõuerſiõe ſodomoꝝ ⁊ filiarũ eiꝰ.⁊ cõnertã cõuerſionẽ tuã ĩ medio
earũ.vt poꝛtes toꝛmẽtũ tuũ ⁊ habeas ignominiã ex oibꝰ q̃ feciſti vt me ad iracũdiã ꝓuocares.

CGrãdis pfectꝰhieruſalẽ: ut poſt cõfuſionẽ & ignominiã quã illatã ſibi dei iuditio libẽter excepit:

atq; portauit dicẽs: irã dñi ſuſtinebo qm̃ peccaui ei. pmittat᷑ ei reſtitutio in antiquũ ſtatũ. Sed tamẽ
qm̃ cõpatiõe ſceleꝶ eiꝰiuſtificata eſt ſodoma & ſamaria: quaꝶ altera a dextris altera a ſiniſtris 6.pri/

mü reſtituit᷑ cõuerſio ſiue captiuitas ſodomæ ut ĩterptatꝰeſt aqla:ſecũdo captiuitas ſamariæ: ut idezꝭ

aqla & ſymachus trãſtulerũt: & nouiſſima reſtituer̃ hieruſalẽ:qᷓ maiore fuerat iniꝗqtate depᷣſſa: & pec
catrices ſorores cõparatiõe ſui iuſtas eẽ mõſtrauerat. Cui. n. dubiũ qn ĩter tres pctõres ĩmo ĩpios:
gẽtilẽ hereticũ eccleſiaſticũ multo maioribꝰpœnis dignᷣſit q maioris fuerit di gnitatis. Potẽtes.n.
ut diximus: potẽter tormẽta patient᷑. Qui aut mĩmus fuerit:dignꝰeſt mĩa. Et ſeruꝰꝗ ſcit uolũtatem
dñi ſui: & nõ facit eã uapulabit multis. Vñ & Petrus. Tps ingt eſt: ut ĩcipiat iudiciũ a domo dñi. Et
hoc eodẽ ꝓpheta pᷣcipit᷑ ſecures hñtibꝰ:a ſctis meis ĩcipite: ut extrema hieruſalẽ ſororibꝰañ cõuerſis
& reſtitutis in priſtinũ ſtatũ portet ĩignominiã ſuã: & cõfundat᷑ & erubeſcat ſup his qᷓ peccauerat:&
in di ce ſaſeſorote ſuas: dũ grauiora ſuſtĩet. Vel certe iõ cõfundat᷑ & erubeſcat:qa deũ ad iracũ
diã ꝓuocarit. Ex quo pſpicuũ eſt nõ eſſe naturalé irã dei: ſed nr̃is uiciis clemẽtiſſimũ & mãſuetiſſi/
mũ deũ ad iracũdiã ꝓuocari: dicẽte apoſtolo. An diuitias bonitatis eiꝰ & ſuſtẽtatiõis & patiẽtiæ cõ
tẽnis ignorãs ꝗa bonitas dei ad pniam te puocat. Scdm duriciã ãt tuã & ipœnitẽs cor: theſaurizas

tibi irã: quã deus näliter nõ hʒ. Vñ & in alio loco ſcriptũ eſt Emiſiſti irã tuã qᷓ deuorauit eos ſicut ſti

pulã. Qc..n. cõiunctũ eſt & in uno corpe copulatũ mitti nõ põt:ſed illud qd' extra corpꝰeſt. Verbi
gra: lãcea: telũ: ſagitta:gladiꝰ. Legimꝰ& in euãgelio. Tolerabiliꝰfore terræ ſodomoꝶ in die iudicii:
quam ei quæ apoſtolos non recœperit. ððͦJUMUd
CESt ſoroꝛ tua ſodoma ⁊ filie eins reuertentur ad antiquitatem ſuam Et ſamaria? ſilie eius re/
uertentur ad antiquitatem ſuam. Et tu ⁊ filie tue renertemini ad antiquitatem veſtram. LXX.
CEt ſoꝛoꝛ tua ſodoma ⁊ filie e reſtituẽtur ſicut fuerũt a pꝛincipio:⁊ ſamaria ⁊ filie eius reſtituẽ
tur ſicut erant a pꝛincipio. Et tn ⁊ ſilie tue reſtitnemini ſient fniſtis ab inicio.
CIud æi ĩter cæteras fabulas & ĩtermĩabiles genealogias & deliram̃ta qᷓ fin gũt:ẽt hoc ſõniãt ĩ aduẽ
tũ xpᷣi gus nos ãtixp̃m ſcimꝰ: & ĩ mille ãnoꝶ regno ſodomã reſtituẽdã ĩ ãtiquũ ſtatum:ite ut ſit q̃ſi
paradiſus dei & q̃ſi terra ægvpti: & ſamariã priſtinã recipe fœlicitatẽ: ut de aſſyriis reuertãtur ĩ terrã
ludæã. Legimꝰ. n. decẽ trib'captas a phul & ſalmanaſar & teglat falſar regibꝰaſſyriopꝑe: & uſq; hodie
ibi eẽ captiuas. Hieruſalẽ quoq; tũc eẽ fabricãdã & oẽs ſilias eiꝰ:urbes uidelicet & uiculos & caſtella
q ſub ipſiꝰfutura ſint ptãte florituras. ut priꝰfloruerũt: & ipſã hieruſalẽ auro & argẽto & pᷣcioſis lapi
dibꝰextruẽdã: de qᷓ & eſaias uaticinatur. Cõſtituã iudices tuos ſicut priꝰ: & cõſiliarios tuos ſicuta prĩ
cipio: & poſt hæc uocaberis ciuitas iuſtitiæ mĩ ciuitatũ fidelis ſyon: & nr̃a loq̃t apochalypſis: & da/-
uid canat:bñ fac dñe ĩ bona uolũtate tua ſyon: & ædificẽtur muri hieruſalẽ. Et ĩ alio loco. Edificabũ
tur ciuitates iudeæ. & hĩtabũt & cõmorabũtur ibi. & ſemẽ eoꝑꝶ ĩ ætemũ dinigetur. Nos ãt hoꝶ pfe-
ctã ſciẽtiã dei iudicio relinquẽtes:ĩmo liꝗdo cõfitẽtes poſt ſecũdũ aduẽtũ dñi ſaluatoris nihil hu-
mile: nihil futurũ eẽ terrenũ: ſed regna cæleſtia ꝗᷓ primũ ĩ euãgeliũ ꝓmittũtur: hoc dicimꝰ qd ĩ ec-
cleſiæ ſtatu cuncta cõpleta ſint: & quotidie compleantur. Sodoma reuertitur in antiquum ſtatum
quando naturæ ſuæ reddita gentilis prius & impia anima intelligit creatorem. Samaria recipit an
tiquam beatitudinem: hereticorum errore contempto: & iuncta doctrinæ & fidei chriſtianæ. Cũq;
illæ reuerſæ fuerint & hieruſalem uiſio pacis: & quæ interprætatur eccleſia reuertetur in priſtinum
ſtatum. De qua ſcriptum eſt. Factus eſt in pace locus eius. Et hieruſalem quæ ædificatur ut ciuitas cu
ius participatio eius in idipſum. Et in apoſtolo. Quæ autem ſurſum eſt hieruſalem libera eſt: quæ
eſt mater noſtra. Et in eodem. Acceſſiſtis ad ſyon montem & ciuitatem dei uiuentis hieruſalem
cæleſtem: & milia angelorum frequẽtium. Et reuertetur cum filiabus ſuis: quæ in toto orbe diſpſæ

—

ſunt. De quo pleniĩus in Eſaiæ explanatiõibus diſſeruĩimus.

CNon fuit sũt ſodoma ſoroꝛ tua audita in oꝛe tuo in die ſuperbie tue ante quam reuelaret᷑ mali

cia tua.ſicut hoc tẽpoꝛe in oppꝛobrium ſiliaꝝ ſvrie.⁊ cunctarum in circuitu tuo ſiliarũ paleſtina
ruʒ que ambiũt te per girũ.Scelus tuũ ⁊ ignominiã tuã tu poꝛtaſti ait dñs deus. LXxX.
C Miſi fuiſſet ſodoma ſoꝛoꝛ tna ad audiendum in oꝛe tuo in diebus ſuperbie tue antequam re/
nelarentur malicie tue.ſicut nũc eſt filiarũ ſyrie.⁊ niſi hoc fuiſſet.ꝗd factũ eſſet tibi ⁊ omnium ĩ
circuitu tuo filiarum alienigenaruʒz.que circundant te per girum? Impietates tuas tu poꝛta.
CSymmachus hunc locũ ita interpᷣtatus eſt (Quia nõ fuit ſodoma ſoror tua in auditu ꝑ os tuuʒ in
die ſupbiæ tuæ: antequã reuelaret᷑, ignominia tua:ſicut in tpe opprobrii filiage ſy riæ: & oĩum quæ
in circuitu tuo ſunt filiaꝑ philiſtinoꝶ q̃ te ambiunt ꝑ girum. Scelus tuũ & nefas tuuʒ tu portabis)
Theodotio hoc mõ(Et nõ erat ſodoma ſoror tua in auditu oris tui:in die ſupbiæ tuæ antequã reue
laret᷑ malitia tua:ſicut tpᷣs opprobrii filiaꝑꝶ ſiriæ: & oĩum pꝑ circuitũ eius filiaꝑ alienigenaꝶ 4 abomi

nantur te ꝓp gyrum. Fornicationẽ tuã & cõtaminationes tuas tu portaſti dicit adonai dñs) Editioni
agꝗlæ cõgruit noſtra trãſlatio: quas oẽs poſui: ut ex collatiõe cunctaꝑꝝ alicuius ſenſus poſſimus repi

re ueſtigiũ: & interim abſqʒ alioꝶ pᷣiudicio ſic nobis uidet᷑ lectionis ordo reddẽdus. In diebꝰſuper/

biæ tuæ qũ peccabas: nõ es recordata euerſionis ſodomæ ſororis tuæ: ante quaʒ pateret malitia tua

quæ hoc tpe reuelata eſt: in tantũ: ut cũctis urbibus ſyriæ & paleſtinæ quæ in circuitu tuo ſũt fieres

opprobrium. Quia igitur uiciſti in ſcelere ſororem tuã: nec eius exẽplo territa es ne ſimilia ſuſtine/

res: & phiberes pedẽ tuum: nũc autẽ reuelata eſt ignominia tua:dei auſculta ſnĩiam uel porta. Iuxta
Ixx.uel portaſti. Iuxta aglam & theodotionẽ: uel portatura es. Iuxta ſymachũ ſcelus & ignominiaʒ
tuam: ut poſtꝗᷓ pœnas ꝓ ſacrilegio ſuſtinueris: ueniã nõ ex pacto tuo ſed ex mea clemẽtia cõſequa⸗
ris. Syria hebreo ſermone dr ara: quæ interptatur ſublimitas. Et iuxta explanationẽ illius loci eſaiæ
pphetæ in quo aram & ephraim cõſentiũt cõtra iudam & hieruſalem: ethnicoꝶ arguta ſapiẽtia: &
quæ ſibi ſublimitatẽ ſciẽtiæ repromittit iũcta malitiæ hereticoꝶ impugnat iudã in quo uera cõfeſ
ſio eſt: & non poteſt præualere. Hic quoq; eadem arrogantia ſyriæ ideſt philoſophorum cum filia/
bus alienigenarum in quibus multiplex diuerſorum in gentibus dogmatum error oſtenditur illu
dent hieruſalem & opprobrio habet eam cuius uicus ſuperata eſt.

— „

AQuia hec dicit dominus deus.Et faciam tibi ſicut deſpexiſti iuramentũ vt in irrituʒ faceres
pactũm.⁊ recoꝛdaboꝛ ego pacti mei tecum in diebus adoleſcentie tue.⁊ ſuſcitabo tibi pactũ ſem
piternum ⁊ recoꝛdaberisviaꝝ tuarum.⁊ confunderis cum receperis ſoroꝛes tuas tecũ maioꝛes
cum minoꝛibus tuis.⁊? dabo tibi eas in ſilias.ſed non ex pacto tuo.Et ſuſcitabo tibi pactũ me⸗
um tecuz.⁊ ſcies quia ego dominuſ.vt recoꝛderis ⁊ confundaris ⁊ non ſit tibi vltra aperire os pᷣ
confuſione tua. cum placatus fuero tibi in omnibus que feciſti ait dominns deus. LCxx
CHec dicit adonai dominꝰ. Et faciam in te ſicut feciſti.ſicut deſpexiſti hec vt pꝛeterires teſta⸗/

mentũ meum.Et recoꝛdaboꝛ ego teſtamenti mei quod feci tecum in diebus adoleſcentie tne. ?

ſuſcitabo tibi teſtamentũ ſempiternum.⁊ recoꝛdaberis vie tue.⁊ deſpicieris cũ receperis ſoꝛo/⸗
ꝛes tuas te maioꝛes tu cũ iunioꝛibus tuis.⁊ dabo eas in pꝛobationem ⁊ nõ ex teſtamento tuo.⁊
ſuſcitabo ego teſtamẽtũ meũ tecũ.⁊ cognoſces ꝗa ego dñs.vt recoꝛderis ⁊ cõfũdaris.⁊ nõ ſit ti

bi vltra apperire os a facie ignominie tue.cũ ꝓpiciꝰ fuero tibi iuxta oĩa q̃ feciſti dicit dñs deꝰ.

CIdeo tibi dixi ſcelus tuũ & ignominiã tuã tu porta ſiue porxtaſti: aut portatura es: ut recipias quod

mereris: ꝗa deſpexiſti iuramentũ meũ: & irritum feciſti pactum meũ. Eũ aũt fuerit expletũ ego occi

dam & ggo uiuificabo: ego ꝑcutiã & ego ſanabo: tunc recordabor pacti mei qd olim tecũ habui: &
ſuſcitabo tibi pactum nequaquã legis qc pᷣteriit: ſed pactũ euãgelii ſempiternũ: ut cũ recordata fue

ris uiaꝑ tuaꝶ & recepis ſorores tuas maiores uel minores ſamariã & ſodomã earũq; ſocias: tribuã
tibi eas in filias: ſiue in ꝓbationẽ. Oportet. n. & hereſes eſſe: ut ꝓbati ꝗq; manifeſti fiãt: nõ ex tuo me
rito ſed ex mea miſericordia: & tunc ſcias qd ego ſim dñs:& recorderis beneficioꝶ meoꝑꝶ: & cõſfun

daris & dicas iuxta apoſtolũ: ꝗ nõ ſum dignus uocari apoſtolus: quia pſecutus ſum eccleſiaʒ dei: &
nõ ſit tibi ultra apire os præ cõfuſione tua. Sanctoꝶ eni eſt aperire os iuxta apoſtolum ꝗ ait. Os me
um ad uos patet: o corinthii & dñi ſaluatoris ꝗq aperiens os ſuũ:docebat eos dicẽs: & ĩ pſalmo. Ape
riam inꝗt in parabolis os meum. Peccatori aut dr. Peccaſti: geſce. Et ut ꝗd tu aſſumis teſtamentum
meũ ꝑ os tuũ.Et nõ pulchra laudatio ĩ ore peccatoris. Sãctuſq; mœret᷑ audire. Api os tuũ & imple
bo illud. Ex quo intelligimus ẽt cũ p miſericordiã dei recepimus priſtinã gloria: immo accepimus
patctũ eudgelii ſempiternũ: poſtꝗᷓ placatꝰfuerit nobis dñs in oĩbꝰꝗ fecim memoriã pᷣteriti nos hr̃e
peccati: & ſemp os claudere: qa nõ ex operibus nĩis: ſed ex dei gratia ſaluati ſumus. CA. XVII.
X factũ ẽ verbuʒ dni ad me dicens.Fili hoĩis ꝓpone enigma narra parabolaʒ ad do

Humum iſrahel:? dices. Hec dicit dñs deus. Aquila grandis magnarum alarũ lõgo mẽ/

bꝛoꝛũ ductu: plena plumis uarietate uenit ad libanũ ? tulit medulã cedri ſũmitatem

EEXAfrödiũ ei euellit: ? trãſpoꝛtanit eã in terrã chanaaʒ. In vꝛbe negociatoꝛũ poſuit illam.
tulit de ſemine terre:⁊ poſuit illnd in terra ꝓ ſemine:vt firmaret radices ſuꝑ aquas multas in
ſuꝑſicie poſuit illud.Cũq; germinaſſet:creuit i vineã latioꝛc hũili ſtatura:reſpiciẽtibꝰramis eiꝰ
ad eam:⁊

Arit
Cttn
rlsl
tze
Gtclten
campe
ſfrmne⸗
Uran
CCis
dicpat⸗
jeinvel
oppot
lioæ⸗
ſgbetb
4 mebr
Caldeox
Cinnum
gicctpt
Cedtortu
elniclin
nemfo⸗
Poonego
chguer
uistem
Nereſtcu
Poquc
men &
petſcie
ſubpot
pulsir
miliſt
aapi

ens
Cei
dei⸗
tihot
gras
Afrue
pplo⸗
Meg
CAn
tons
cnoſ.
Pi⸗ D
läent
löce
lu
nne
ld.
Eere
r

Ce

Supper Eʒzechielem. -

fni ad ed.?⁊ radices eiſub illa erãt.ſcã ẽ ergo uinea ⁊ fructificanit ĩ palmites:⁊ emiſit ppagies.. Xx
tin CEt factus ẽ ſermo dñi ad me dicẽs.Fili hoĩs narra narrationc:⁊ dic parabolã ad domũ iſrael
7 dices. Hec dicit adonai dominus. Aquila magna magnarum alarum:longo ductu plena vn-
nt⸗ ginuʒ:que hẽt dnctũ intrãdi in libanum. Et tulit electas cedri ſũmitates teneritudinis auellit:⸗
un attulit eas in terra chanaan. In ciuitate murata poſuit illud:æ tulit de ſemine terre:z dedit illud
in campo plantationt. Super aquas multas vt reſpiceretur poſuit illud:oꝛtũ qz factũ uineã
Wn inſirmaʒ ⁊ parunlà magnitudine:vt tãtũ apparerent rami eius ſub ea:⁊ radices illius ſubter illã
Re erant. Et facta eſt in vineam:? fecit pꝛopagines ⁊ extẽdit ramos ſuos. M
CQuãdo ꝓphetæ dicit ppone enigma narra parabolã: ſiue ut. Ixx. trãſtulerũt narra narrationem &

dic parabolã: oñdit obſcuꝶ eſſe quod dicitur. Nulli enim dubiũ & enigma & parabolã aliud ꝓfer

kühn re in uerbis: aliud tenere in ſenſibus: & ſaluator enĩ ad populũ loquæbatur in parabolis: quas ſecre

Uu to apoſtolis diſſerebat. Ergo enigma & parabolã ita debemus intelligere: quaſi enigma & parabo/
Cmhn Ii. Duæ aut in pñti ezechielis ꝓphetia aqlæ ꝓponuntur. De prima nũc dicendũ eſt:de altera in cõ/
* ſequẽtibus diſſeremus. Et interim ſimplicem carpamus hiſtoriã. Agꝗla grädis magnarum alaꝑꝶ lon
,

d. go mẽbroꝶ ductu plẽa plumis & uarietate: ſiue ut uertere. xx. plena unguiũ: nabuchodonoſor rex
la caldæoxꝶ eſt:de quo & Oſeæ loqtur. Quaſi aquila ſup domũ dei. Iſte multis imperans nationibus

ter & innumerabili uallatus exercitu: uenit ſup domũ dei haud dubiũ quin templum ſigniſicet: ſiue ut
ſim⸗ nuc ſcriptura dicit ad libanũ. de quo loquitur zacharias. Aperi libane portas tuas. & comedat ignis
lu cedros tuas. Vlula abies qa cecidit cedrus. quoniã magniſci uaſtati ſunt. & crebro templum quod
Eummn erat ĩclitum atqʒ ſublime.in ſcripturis ſanctis libanus appellatur: Tulitq; medulam cedii. & ſummi
ſegnn tatem frondiũ eius euellit. & tranſportauit eã in terra chanaan. in urbe negotiatorum poſuit illam.
elie Pro negotiatoribus ſiue negotiationibus muratã. x. tranſtulerũt. Indicat autem iechoniam regez
ind juda.quem cœpit nabuchodonoſor cũ matre ſua & principibꝰ populi cunctiſq; opibus hieruſalẽ &
cͤk uaſis templi. & tranſtulit in babilonẽ que eſt in terra chanaã. ibi que conſenuit. De cuius poſtea ge-
nfhu nere ſicut mathei euãgeliſtæ ſcriptura teſtat᷑. dominus & ſaluator natus ẽ. per ſalathiel & zorobabel.
mün Pro quo tulit de ſemente eiuſdẽ terræ iĩdeſt de ſtirpe regia mathaniã patruũ iechõiæ. cuius uertit no
men && uocauit eũ ſedechiã. & Loſnn regẽ in hieruſalem. multiſq; prefecit populis. Et tamen in ſu⸗
eents perficie poſuit illum. nec poteſtatẽ eius alta ĩimperii radice firmauit. ſed poſuit eũ ut reſpiceretur &
iſen ſub poteſtate eſſet babilonia. ſiue humili ſtatura reſpicientibus ramis eius ad eã. ut preeſſet quidẽ po
Mones pulis iudæoxꝶ. ſed reſpiceret ad babilonii iubentis imperium Hoc eſt enim quod ſcriptura dicit. u
düNe mili ſtatura. reſpicienti bus ramis eius ad eã. ſubauditur aqlam. Quod aptius uertere. Ixx. ortũq; eſt
mos; qc' plãtatum fuerat: & factũ eſt in uineã infirmã & paruulaã: ut tantũ apparerẽt rami eius: ut uiderer
I gdem habere regnũ: ſed ipſum regnũ eius humile atq; infirmũ: babylonii principis regeretur arbi-
irte⸗, trio. Hoc interim de præſenti capitulo: cui ſubnectamus & reliqua: ́Y”UD/
hene CEt facta ẽ aqnila altera grãdis:magnis alis:multiſqʒ plumis.Et ecce vinea iſta quaſi mittẽs
pöſeo⸗ radices ſuas ad eã palmites ſuos extẽdit ad illã: ut irrigaret eã de areolis germinis ſm. In ter
Pno, ra bonã ſuꝑ aquas multas plãtauit eà:vt faciat frõdes ⁊ poꝛtet fructũ:⁊ ſit in vineã grãdẽ. Dic
hoͤſtt HBec dicit dñs deus. Ergone pꝛoſperabitur: Nõne radices eins euellet:⁊ fructũ tins diſtriget
igger Et ſiccabũtur oẽs palmites germinis eiꝰ⁊ areſcet:⁊ nõ in bꝛachio grãdi neqʒ in populis multis
gvod vt euelleret eam radicitus:ecce plantata eſt. Ergone pꝛoſperabitur: Mõne cũ tetigerit eã vẽtus
vocti vrens ſiccabitur:æ in aeris germinis ſui areſcet: LXXx. ́́J́UDUĩ
bri⸗ C Er facta agla altera grãdis magnaꝝ alax plurimis vnguibꝰ:⁊ ecce v inea hec implieata erat
ine ad eã:⁊ radices eiꝰ ad illã:? ramos ſuos extẽdit ad illã vt irrigaret eã cũ gleba plãtationis ſue in M
niboi cãpo bono ſuꝑ aquã multã ipſa ipingnata ẽ: vt faceret germina? afferret fructũ.⁊ eſſet ĩ vineã
non grãdẽ. Nꝛopter ea dic. Hec dicit adonai qñs. Si dirigeretur. nõne radices teneritudinis eius.
M ⁊ fructus illius cõputreſcit:⁊ areſcent omnia que ex ea oꝛta ſunt: Et nõ ĩ bꝛachio magno neqʒ in
dii ppło multo:vt enellat ea a raqicibꝰſuis:⁊ ecce ĩpinguat᷑.Nũgd diriget᷑: MNõne ſtatim ut tetige
Ure rit eꝗ ventus vrẽs areſcet:ac ſiccabit᷑ ariditate: Cũ gleba germinis ſui areſcet. .”
Ae CAquila ſecũda ideſt altera & ipſa magna plena plumis: multoꝶ unguiũ ꝓpter rapacitatẽ & uaſta
unm tionẽ gẽtium plurimaꝑ: rex ægvpti ẽ pharao. Et ecce uinea iſta ſubaudit᷑ rex ſedechias qa nabucho
ne donoſor in hieruſalem fuerat cõſtitutus:cœpit inꝗt mittere ꝓpagines ſuas ad eã: ideſt ad regẽ ægy
Uimn pti legatos dirigere: & ab eo cõtra regẽ cui ſubditꝰ erat auxiliũ poſtulare. Hoc ẽ. n. qd ſcniptura nũc
dicit: ut irrigaret eã de areolis germinis ſui: ꝗᷓ ĩ terra bona a nabuchodonoſor plãtata erat: ut faceret
frõdes & afferret fructũ & creſceret ĩ uineã latiorẽ. ppterea iubeturpphetæ ut loquatur ad uineã qᷓ
M anabuchodonoſor plãtata fuerat: & ramoſſuos ad aqlã ægyptiã miierat. nũqd ꝓſpabitqa hoc facer
n , conata ẽ: & ñ ſtatiʒ oẽs ꝓpagines eiꝰ& palmites ſiccabũt᷑:? Et ñ ĩquit ĩ brachio grãdi neq; in populo
. multo. fugiens enim ſedechias: & regis ægyptii auxilio deſtitutus a ducibus nabuchodonoſor in
utt deſertis hiericontiis compræhẽſus eſt: & cũcti eius ſocii huc illucq; diſpſi: ſicut in uolumine regum .
lun & paralipomenon & hieremiæ ſcriptum eft. JMU D
CEt factum eſt verbum dñi ad me dicẽs.Dic ad dvomũ exaſperãtem. Neſcitis quid iſta ſigni .

.

Liber quintus.c.xvii.

ſicentur. Bic. Ecce venit rex babylonis hieruſalem:⁊? aſſumet regem ? pꝛincipes ci.⁊ adducet Peremt
eos ad ſemetipſum in babylonem:? tollet de ſemine regni ferietqʒ cũ eo fedus:⁊ accipiet ab eo Noſete
iuſiurãdum. Sed ⁊ foꝛtes terre tollet.vt ſit regnũ humile ⁊ nõ eleuetur.ſed cuſtodiat pactũ eiꝰ tanii
2 ſeruet illud. Qui recedẽs ab eo:miſit nũcios ad egyptũ vt daret ſibi equos ⁊ populuz multũ. n lepto
MNũquid ꝓſperabitur vel cõſequetur ſalute m qui fecit hec.Et qui ſoluit pactũ:nũgd effugiet. geſccenn
Aiuo ego dicit dñs deus:qm̃ in loco regis ꝗ cõſtituit eum regẽ cuius fecit irritũ iuramentum⁊ Checdt
ſoluit pactũ quod habebat cũ eo in medio babylonis moꝛietur. Et nõ in exercitu gradi neqʒ in uin
populo multo faciet contra eum pharao pꝛelium in iactu aggeris:⁊ in extructione vallorum:ut boilode
interſiciat animas multas. Spreuerat enim iuramẽtum: ut ſolueret fedus. Et ecce dedit ma/ lucesf
E ſuã.⁊ cũ omnia hec fecerit non effagiet. egodſis
HHoc eſt enigma hæc eſt parabola: quod ſub duabus aquilis & uinea duos reges: babylonis 8 MHorih
ægypti ſcriptura monſtraret: & regem ſedechiam qui contra iuſiurãdũ:deſerta amicitia nabucho/ ELuut
donoſor ſe ad regem ægyptium tranſtulit: feriet inquit cum eo fœdus: & accipiet ab eo iuſiurãdũ: hecora
ut cuſtodiat pactũ eius & ſeruet illud. Qui diſſoluit ait pactum: nũquid effugiet. Ex quo diſcimus halephnn
etiam inter hoſtes ſeruãdam fidem: & nò conſiderãdum cui: ſed per quẽ iuraueris. Multo enim fi- istonn
delior inuẽtus eſt ille qui ꝓpter nomen dei tibi credidit & decœptus eſt: te qui per occaſionẽ diuĩiæ codi
maieſtatis hoſti tuo immo iam amico es molitus inſidias. Quoniã ĩquit in loco regis qui cõſtituit iurefe
eum regem cuius fecit irritũ iuramẽtum & ſoluit pactum quod habebat cum eo:in medio babylo CKoeddi
nis morietur. Legimus enim ſedechiã captum ductum eſſe in rebblatha: ibiq; interfectis filiis exce- Nutſizd
catum: & inſtar feræ clauſum cauea:tranſlatũ in babylone. Vnde & ſcriptura cum uideatur ſibi eſſe unt enn
contraria: tamẽ in utroq; ueriſſima eſt. Dictum enim erat ad ſedechiam: & intrabis babylonẽ & nõ it D
nidebis eam. Intrauit quia ductus eſt in babylonem:& nõ uidit ꝗa ſuerat excecatus. Hoc aũt quod liefte
ſeqtur & nõ in exercitu gràdi:neq; in populo multo faciet cõtra eum pharao pᷣlium:in iactu agge loütco
ris & in extructione uallo& ut interficiat aĩas multas. Dupliciter intelligitur: ſiue rex ægyptius con/ A dei
tra nabuchodonoſor regem babylonis ueniẽs nõ poterat præliari: neq; cum paruo exercitu tantæ etauch
reſiſtere multitudini: ſiue ſedechias expugnabitur a pharaone a quo ſperauit auxilium:nõ quo pha Euoli
rao euʒ expugnauerit: uel hoc alicubi ſcriptura teſtetur:ſed quo oppugnatio nabuchodonoſor p ſ ſo
occaſionem ſit facta regis ægyptii: nec iſte uiſus ſit expugnare hieruſalẽ ꝗ obſidebat: ſed ille in quo 1 N
ſedechias fruſtra ſperauerat. Ecce inquit dedit manum ſuã regi ægypti & tradidit ſe: & periurii cõ- nbisen
tra deum cõmiſit ſacrilegium. Nũqd ait proderit ei. Et cum oĩa hæc fecerit: nõ effugie. . ime
CPꝛopterea hec dicit dũs deus. Aiuo ego qm̃ iuramẽtũ quod ſpꝛeuit ⁊ fedus qð pᷣnaricatus ae
eſt ponã in caput eius:⁊ extendã ſuper eũ rete meum:⁊ cõpꝛehẽdetur ſagena mea:⁊ adducã euzʒ ninun
in babylonem:⁊ iudicabo illũ ibi in pᷣuaricatiõe qna deſpexit me ⁊ oẽs pꝛofugi eiꝰ cũ nniuerſo m
agmine in gladio cadẽt:reſiduiqʒ in oẽm nentũ diſpgent᷑:⁊ ſcietis quia ego dñs locutus ſum. eru
CSententia ſecularis eſt. Dolus an uirtus:qs in hoſte requirat. Quam ſolẽt nobis opponere:qui di Wuun
cunt hoſtes fraude decipiẽdos. Cui ut acqeſcamus: multo peius fecit ſedechias. N-õ enim hoſtẽ de- e
cepit ſed amicũ: cui fœdere dñi fuerat copulatus. Ergo quàdiu nò iures & pactum nõ ineas ſub no Kenſab
mine domini: prudẽtiæ eſt & fortitudinis uel decipere uel ſupare aduerſarium utcũq; potueris. Cũ ene
aũt te conſtrinxeris iuramẽto: nequaquã aduerſarius: ſed amicus eſt qui tibi credidit: & ſub occaſio cheſti⸗
ne iuſiurädi ideſt dei nuncupatione decœptus eſt. Propterea ſcriptura nũc dicit. Iuramẽtum quod u

ſpræuit & ſœdus quod præuaricatus eſt:ponã in caput eius. Sane ne putaremus iuramẽtum & fœ-
us & pactum regis eſſe babylonii uel ſedechiæ ꝗ fecerat: ſequitur. In pᷣuaricatõne qua deſpexit me
Ergo q eontẽnit ĩuramẽtum:illum deſpicit per quem iurauit:illiq; facit iniuriã: cuius nomini cre/
didit aduerſarius. Propter quã cãm inquit:expandam ſup eum rete meum: & conpræhẽdetur ſage
na mea:& adducam eum in babylonem: & iudicabo eum illic. Quicquid igitur cõtra ſedechiã ſe-
cit nabuchodonoſor:nõ ſuis fecit uiribus: ſed ira dei: in cuius nominæ fuerat peieratus. ſecundum
anagogen licet uiolenta uideatur interprætatio: hoc ſciẽdum quod quomodo cætera animantiĩa
&& ad bonam & ad malam partem referri ſolẽt:ita & de aquila & de leone. In bonam partẽ dicitur:
catulus leonis iuda. In cõtrariam: aduerſarius ueſter diabolus: quaſi leo rugiens circuit. Et illud in
pſalmo. Inſidiatur in abſcòditis: ſicut leo in cubili ſuo: inſidiatur: ut rapiat pauperẽ. In bonã partem
de aqla diciturqc iuſtus diues effectus faciat ſibi alas ſicut aquilæ: ut poſſit reuerti in domũ pᷣceſſo- .
ris ſui. Et in Eſaia ſcriptũ eſt quod iuſti pẽnas afferãt: & ſicut aqlæ currãt & nõ laſſentur: ambulent
& nõ eſuriant. Recte aũt ille ꝗ dixerat fortitudinem faciã & ſapiẽtia & intelligẽtia auferã termĩos
gentiũ: & uires eoꝶ deprædabor: & cõmouebo ciuitates qᷓ habitãtur: & orbem terrarũ uniuerſum
appræhẽdam manu quaſi nidum & ſicut cõfracta oua:nũc ſuper bona aquilæ deſcribitur: quod ne
quaquã uelit de libano ꝗ interpᷣtatur candor: & refertur ad thimiama: paruula atq; humilia nirgul

—

ta pſtringere: ſed ſũmitates cædroꝶ & de principib:ac de ſtirpe regia: iuxta illud abachuc. Eſcæ ei?
. electæ. Ponitq; teſtamẽtum cũ his quos cœperit: ut regi babylonio colla ſubmittãt: & ĩmpleãt ill N
qd apoſtolus loꝗtur. Quos tradidi ſathanæ: ut diſcãt nõ blaſphemare. Et ĩ alio loco. Quos tradidi
inquit ſathanæ in interitũ carnis. ut ſpiritus ſaluus fiat. Non debemus ergo ſi forſitan ob aliquod
peccatũ

HM

Prologus Guper Eʒzechieien

Ake.
ber peccatum de congregatione fratrum & de domo dei eicimur reluctati. ſed equo animo illatam in —
es nos ferre ſententiã. & dicere cũᷣ propheta. Iram domini ſuſtinebo quoniꝗ peccaui ei donec iuſtiſi⸗
hlli. cet cauſã meam.& cætera. Et frequẽter euenit. ut alteri ſubditi ad alterum tranſeamus. qui nobis ſu
giet. um repro mittat auxiliũ. nec faciat in priſtina ſententia bermanere. qd omni tatione uitandum eſt.
nmt ne ſiccentur palmites noſtri & germina areſcant. & contra pactũ dei facere credamur.
czen CBec dicit dñs.Et ſumã ego de medulla cedri ſublimis.⸗ ponã de vertice ramoꝛũ eius tene/
rmn rum. diſtinguã.? plantabo ſuper montem excelſum ⁊ eminentẽ in monte ſublimi iſrahel planta
rn, bo illud. Et rumpet in germen ? fructũ faciet ⁊ erit in cedrũ magnã ? habitabũt ſub eo oẽs vo
lucres vninerſũ volatile ſub vmbꝛa fꝛondiũ eius nidiſicabit.⁊ ſciẽt omnia ligna regionis quia
Dri8 ęevggo dſis humiliaui lignũ ſublime.? eleuani lignũ humile ⁊ ſiccaui lignũ viride.⁊ fròdere feci li
docho⸗ gnũ aridũ.ego dominus locutus ſum. LXX. SS
ici CQnia hec dicit adonai dñs.⁊ auferã ego de electis cedri de vertice.⁊ dabo de capite ramoꝛuʒ
ſäme eiꝰde coꝛde eoꝝ auferam? plantabo ſup monteʒ excelſuz ⁊ ſi uſpendã illud in monte ſublimi iſra
ninh hel.⁊ plantabo ⁊ afferet germẽ ⁊ faciet fructũ ⁊ erit in cedrũ magnã ⁊ requieſcet ſub ea omnis
chie auis ?⁊ omne volatile ſub vmbꝛa eius regeſcet ⁊ rami eius reſtituent᷑:? ſciẽt omnia ligna cãpi ꝗa
ſtini ego dñs qui humilio lignum excelſum ?⁊ exalto lignum humile ⁊ arefacio lignum viride:: ger⸗
brlo minare facio lignum aridum. Ego dominus locutus ſum ? facio. =
Lele⸗ C Hoc qd ĩ. Ixx. legitur & dabo de capite ramorum eius. de theodotionis editione additum eſt.
dieſ Rurſũq; qd ſequitur. & rami eius reſtituentur. obello prenotandum eſt. quia in hebraico non ha-
an betur. Verum nabuchodonoſor propterea ſumit de medulla cedri ſublimis.de uertice ramoꝶ eiꝰ
go ut ſit regnum humile. & non eleuetut. Dñs aũt deus pater omnipotẽs ꝗ loquutus ad ezechiel tol
igge lit de ſtirpe regia & de genere dauid & plantat ſup montẽ excelſũ & eminẽtẽ ꝗ loquitut in pſalmo
nc Ego aũt conſtitutus ſum rex ab eo ſuper ſyon montẽ ſanctũ eius. Defecerat enim princeps de iuda
Dune & dux de iſrahel: donec ueniret cui repoſitũ ẽ: & ipſe erat expectatio gentiũ. Iſte erupit in germen &
ou fecit fructum & cedros oẽs ſua ſublimitate ſuperauit: ita ut habitẽt ſub eo oẽs uol ucres cæ li: & cun-
ir cta uolatilia illius ptegantur umbraculo. De quo dicit abachuc. Cornua in manibus erꝰibi abſcon
nan Adita ẽ fortitudo eius: & qui cõgregare deſiderat quaſi gallina pullos ſuos ſub alas ſuas: & oĩa regio
7.81. nis ligna cognoſcant qd ipſe ſit dis: tropologicæ de credentibus loquẽs. Iſte eſt qui ifrahel quòdã
nouc, ſublime lignũ humiliauit: & exaltauit humile: gẽtiũ populũ:qui exſiccauit lignũ niride iudæorum
florens & germinãs in lege & prophetis: & frondere fecit lignum aridum nationũ: ut qd ſemp lo/
Netns quutus ẽ: ope cõpleret. Hoc ĩdẽ ſignificãt ſimeonis in euãgelio uerba dicẽtis. Ecce hic poſitus eſt in
anitn ruinam & reſurrectionẽ multorũ. Et granũ ſynapis quod cũ minimũ ſit omnibus ſeminibꝰ: poſtꝗᷓ
numſ creuerit auiũ habitaculũ ẽ. Quidã aliter interprærantur lignum ſublime humiliatũ & humile exal-
nsſn, tatum: referentes ad paſſioneʒ domini ſaluatoris. Qui cum in fſorma dei eſſet:non ẽ rapinam arbi⸗
ngich tratus æqualẽ ſe eẽ deo: ſed exinaniuit ſe formã ſerui accipiẽs: & poſt reſurrectionẽ ipſuù lignũ po⸗
hotex ſtea ſublimatũ eſt: quod prius uirẽs morte ſiccatum eſt: & poſtea reuiuiſcẽs priſtinum recœpit uiro
ſ 1 rem. Alii iudaicæ utrũq; referunt ad iſrahel: quod primo aduentu humiliatus ſit & arefactus: & ſecũᷣ
netiC do reſtituatur in priſtinum ſtatum: impleto illo quod dicit apoſtolus paulus. Cum intrauerit ple-
ccti nitudo gentium: tunc omnis iſrahel ſaluus fiet.
nln EXPLICIT LIBER QVINTVS. CINCIPIT LIBER SEXTVVWVVY.
alo⸗ —₰ʒ/ VTABAM quod medio ſerpente confoſſo: non reuiuiſcerẽꝑ hydræ
me nouella plantaria: & iuxta fabulas poetarũ ſcylla mortua nequaquã
ni cre⸗ EI in me ſcylæi ſeuirent canes: qui latrare non ceſſant: & hereticis dei p
mrhe N cuſſis manu:ne tẽptarentur ſi fieri poteſt etiam electi dei. Hereſis ipſa
chiß XM non moritur: hæreditariis contra nos odiorum ſuorum catulis dere
—K lictis: ꝗq noſtra ſimulantes: genitricis antiꝗᷓ & pellacis ulixi uenena ñ
inmt deſerunt: labiaq; tantum melle circũliniunt: & iuxta eloquia ſcriptu⸗
dan trarum mollierunt uerba ſua ſuper oleum: ip̃i aũt ſunt iacula: & iacula
ldin Jſignita ꝗᷓ ſcuto fidei repellenda ſimul & extinguenda ſunt: Hæc dixi
mem RRM filia euſtochium: ut laborantem me in opere prophetali & hereticis
celo/ . reſiſtentem orationibus iuues: & ſextum uolumen explanationum
hlent EEEzechiel: meo ore ſuo ſenſu dominus explicet: eiuſdemq; ſpirit⸗ gra
mios burrr WE =— tia in quo prophetis reuelata ſunt quæ ſcripta legimus: nobis quoq;
elam = ☛ diſſerẽtib'reuelentur ut poſſimꝰdicere. os meu aperui & attraxi ſpuũʒ.
voane CCAPITIVLVM. XVIII. . “”
uigt Tfactẽ ſmo dñi ad me dicẽs.Quid ẽ quod ĩter vos parabolã vᷣtitis ĩ ꝓuerbiũ iſtud
cci literra iſrabel dicẽtes patres cõederũt vuã acerbãa.⁊ dẽtes ſilioꝝ obſtupuerũt: LXX. .
i CEt factus eſt ſermo domini ad me dicens. Filii hominis. Quid parabola hec in
ae Rter ſilios iſrabel dicctiũ. patres comederũt vnã acerbã ? dentes ſilioꝛuʒ obſtupuerüt: .
ſool CHoc qd.lxx.dixerũt fili hoĩs:ĩ hebraico nõ hẽtur. Monet ãt diuina ſcriptura:illud qd ĩ exodo di/

L.iber ſextus.c.xviii.

cũ ẽ:ego ſũ dñs deus tuꝰdeus emulator: ꝗ reddo pctã patrũ ſaper filios: uſq; ad tertlã & quartã ge/
nerationẽ his qui oderunt me: & facio miſericordiam ĩ milia: his ꝗ diligũt me: & cuſtodiũt pᷣcepta
mea. Et iteꝶ. Deſcendit dñs ĩ nube & aſtitit iuxta moyſen: & ĩuocauit moyſes nomen dñi: & traſiit
ante faciem eiꝰ. & ĩuocauit dicẽs. Dñe deus miſerator & miſericors patiẽs & multæ miſericodiæ &
uerax: & iuſtitiã ſeruãs & miſericordiã ĩ milia: auferẽs iniqtates & iiuſtitias & pctã:& nõ emũdabis
reũ:reddẽs iniqtates patrũ ſupꝑ filios: & ſup filios filioꝶ:in tertiã & quartã generationẽ: ſic accipi de
bere:quaſi prouerbiũ & parabolã: ut aliud in uerbis ſonet:aliud in ſenſu teneat. Quod in parabola
quoq; duaꝶ aquilarũ ſupra diximus. Vnde & dñs in ſeptuageſimo ſeptimo pſalmo. Aperia inqt in
parabolis os meum. loquar propoſitiões ab initio. Et i euãgelio parabolã ſementis &π lolii & ſyna/
pis: q cum ſit minimũ oĩium ſeminũ:ĩ magna conſurgit arborem: ita ꝓponit: ut aliud prætendat ĩ
uerbis: aliud ĩ ſenſibus teneat. Et nos uſq; in præſẽtẽ diẽ:putabamus duo teſtimonia exodi quæ ſu/
pra poſuimus nõ eẽ parabolam: ſed ſimplicem explicare ſnĩam. Et quãquã non auderemus ꝗppiazʒ
dicere nec uas fictile loqui cõtra figulũ: quare ita uel ita me feciſti: tamẽ ſcandalũ patiebamur occul
tum:quod ĩiuſtitia uideretur dei aliũ peccare: & alium luere peccata. Si enĩ reddit peccata patrũ ſu⸗
per filios ĩ tertiã & ĩ quartã generationẽ: iniuſtũ uidetur ut alius peccet: & alius puniatur. Sed ex eo
qd ſequitur his ꝗq me oderũt: cõminationis ſiue pᷣcepti ſcãdalũ ſoluitur. Non eni ideo puniuntur in
tertia & in quarta generatione ꝗqa deliquerũt patres eorũ: cũ patres potius ꝗ fuerunt pctõres puniri

debuerĩit:ſed quia patrũ extiterũt emulatores & oderũt deũ: hereditario malo & ipietate in ramos

quoqʒ de radice creſcẽte.Solẽt in hoc loco heretici qui uetus nõ recipiũt ĩſtrumẽtũ: cõtra creatoreʒ
dicere. Quã bonus && iuſtus deꝰ legis & ꝓphetaꝶe: ꝗ geſcẽs & ſilẽs ad peccata patrũ: reddit his ꝗ non
peccauerũt:ĩmo quãta in eo crudelitas: ut irã ſuã uſq; ĩ tertiã & quartã extẽdat generationẽ. Quibꝰ
nos reſpõdebimus & in hoc dei creatoris clemẽtiã demõſtrari. Nõ enĩ truculentiæ ẽ & ſeueritatis
irã tenere uſq; ad tertiã & quartã generationẽ: fed ſignũ miſericordiæ pœnã differre peccati. Quan
do eni dicit dñs deus miſerator & miſericors patiẽs & multæ miſerationis: & ĩfert reddẽs iniꝗtatẽ
atrũ ſup filios: & filios filioꝶ:hoc indicat qd tãtæ miſericordiæ ſit ut nõ ſtatim puniat: ſed ſenten-
tiã differat puniẽdi. Sinaũt uindicta peccãtiũ differtur in tertiã & in quartã generationẽ: cũ iuſtis
ſanctiſq;:qd amplius facit? Seꝗtur.Et ſeruãs juſtitiã & miſericordiã in multa milia. his ꝗ cuſtodiunt
mãdata erꝰ: & faciũt pᷣcepta illius. Scriptũ ẽ in prouerbiis. Sicut uua acerba dentibus noxia eſt: & fu
mus oculis: ſic iniqtas his qui utuntur ea. Ex quo pſpicuũ ẽ nõ alioꝶ dolore dẽtes obſtupeſcere:ſed
eorum qui uuã acerbã comederint. Eſt ãt loci iſtius hic ſenſus. Quomodo ſi ꝗs uelit dicere: patres
uuã acerbã comederũt: & dẽtes filioꝶ obſtupuerũt:ridiculũ ẽ: & nullã hñs cõſequẽtĩã:ſic iniquum
eſt atq; puerſũ peccare patres: & filios nepoteſq; cruciari. Sunt ꝗq hoc qd in exodo ſcriptũ ẽ: reddens
iniqtates patrũ ſup filios in tertiã & quartã generationẽ: ita ediſſerãt: ut ad animã humanã ſenten⸗
tiam reſerãt: patrẽ in nobis leuẽ pũctũ ſenſuum & incétiua uitiorũ eẽ dicẽtes: filiũ uero ſi cogitatio
peccatũ cõcœperit: nepotes ſi q cogitaueris opere perpetraueris: ꝓnepotẽ autẽ hoc ẽ q̃rtã genera
tionẽ: ſi nõ ſolũ feceris qd malũ ẽ & ſceleſtũ:ſed in tuis ſceleribus glorieris: ſecundũ illud quod ſcri
ptũ ẽ.lmpius cũ ĩ proſundũ malorũ uenerit: cõtẽnit.DHeus igitur primos & ſecũdos ſtimulos cogi-
tationũ qᷓs græci ꝓpileias uocãt: ſine ꝗbꝰnullus hoĩuʒ eẽ pòͤt:neqquã punit:ſed ſi cogitata ꝗs face/
re decreuerit: aut ipſa ꝗᷓ fecerit noluerit corrigere pœnitẽtia. Vñ ſcriptũ ẽ. Nullus hoĩum ſine pecca
to:nec ſi unius ꝗdẽ diei fuerit uita eiꝰ Numerabiles aũt anni uitæ illius. Et ĩ alio loco. Quis gloriabi

tur caſtũ ſe habere cor? Et rurſum. Aſtra quoq; nõ ſinit munda in cõſpectu eiꝰ: & aduerſus angelos

ſuos puerſũ qd excogitauit: Sinaũt ſublimis illa natura peccato nõ caret: qd dicẽdũ ẽ de hominibꝰ
q fragili carne circũdati: debẽt loqui cum apoſtolo:miſer ego hõ:qs me liberabit de corpore mor/
tis huiꝰ. Et illud ut cũ oĩa fecerimꝰdebeamdicere: ſerui iutiles ſumꝰqd debuim facere fecimꝰ. Et ni
ſi dñs ædiſicauerit domũ:ĩ uanũ laborauerũt ꝗ ædificãt eã. Niſi ds cuſtodierit ciuitatẽ: fruſtra uigi
labit ꝗ cuſtodit eã? Ad ꝓbationẽ ãt huiꝰrei qd neqquã primꝰpulſus cogitatõis ĩmo paruus mẽtis ĩ
ſtictus puniat᷑ a deo:ſed ſi qd mẽte cõcœperis ope cõſumes:illud de geneſi ꝓferẽdũ ẽ. Cham pecca
uit irridẽs nuditatẽ patris: & ſnĩam nõ ipſe ꝗ riſit: ſed filius ei ſuſcepit chanaã. Maledictus ait chanaã
ſeruꝰerit fratrũ ſuoꝶ. Quæ. n. iuſtitia ẽ: ut pr᷑ peccauerit: & ĩ filiũ ſnĩa ꝓferatur:? Necnõ qd ĩ cõtrariaʒ
ptẽ ponit apoſtolꝰ: ſaluã eẽ mulierẽ ſi filii ei pmãſerĩt in fide & ĩ ſctĩtate:& pudicitia. Videtur ſnĩa

juſtitiã nõ hre: ut ſi flii boni fuerint & nepotes ſaluẽtur parẽtes. Quãti enĩ parẽtes ſancti ſũt.& ma

los hñt filios: & ecõtrario quãti pctõres: & ſctõs filios generãt. Ergo ſecũdũ huc ſẽſũ cũcta accipien
da qꝗᷓ ſupra diximꝰ:pctã parẽtũ atq; generãtiũ: ĩ ramis nõ ĩ radice puniri. Hoc ĩtenm de ꝓuerbio ſiue
parabola dixiſſe ſufficiat. Qd lex & ꝓphetæ hoc ẽ exodꝰ& ezechiel:mo ip̃e deꝰ ꝗ & hic & ibi lo/-
quutus eſt: nequaquam in ſententiis diſcrepare uideatur. aut hic corrigere qu od ibi male dixerit. Si
quis autem uel meliorem uel alterum ſenſum potuerit repperire: qui contrariorum ĩter ſe teſtimo⸗
niorum ſcandalum tollat: illius magis acquieſcendum ſententiæ eſt.
CAinuo ego dicit dñs ſi erit vobis vltra parabola hec in ꝓuerbiuʒ in iſrahel. Ecce oẽs anime
mee ſũt. At aĩia patris.ita ⁊ aĩa filij mea eſt. Aia que peccauerit ipſa moꝛietrr. Lxx.
CViuo ego dicit adonai dñs.ſi fuerit vltra.vt dicatur hec parabola in iſrahel.ꝗa onmmes alſimne
mee ſüͦt

ſſeſn
Ci
Sciut!
Ctiume
ſtoisce
lrisde⸗
hödeiſ
Eriteri
in flios
cöſorio
Etamen
enimno
Kipledig
Uitieten
nernon
Goxdit
orübt
tüſohe⸗
cpuunt.
Ckiur
nentocic
ſntchon
Gdeden
heauer
ſdlciar
ChHom
ſuosnor
eriflue
nänon
orär
feccrit
dierit
CyVal
nonis
Kden
Kil
nea
do ius
1i,0
comedi
mug iſta
mumdbo
biionine
ſuüeen
diſſe..
auettic
lum fee
cecimn
iban
ſun
G dd
ihan
dele
nr
ſo

1

Wen

Guper SZzechielem. 2

mee ſunt.QAnomodo anima patris.ita anima filij mea eſt. Aia qune peccauerit.ipſa moꝛietur.
nn CQuid ſigniſicet uiuo ego dicit dñs:& parabola uel ꝓuerbiuũ: ſupra plenius diximus: quæ neqᷓquã
iit dicitut ĩ iſrahel: ſed in his ꝗ dei notitiã nõ hñt. nec pñnñᷣt pſpicere ueritatẽ. Omnes inqt animæ meæ.
ir ſũt: iuxta creaturã nõ iuxta mœritũ. ut moyſes appellabatur homo dei. De quo ſcriptũ ẽ. Oĩo moy
hi⸗ ſi hoĩs dei. Et helias ꝗ ad ꝗnquagita militũ principẽ loquæbatur. Et ſi homo dei ego ſum.deſcẽdat
hide ignis de cælo ſuper te & ſup qnquagita uiros. Homo uero peccati & filius iniqtatis. nõ nocabitur
udal hõ dei. ſicut ſeruus & famulus deĩ hi appellantur de quibꝰdici nõ põt. oĩs ꝗ facit peccatũ ſeruꝰ pctĩ
it Et iterũ. A quo enĩ ꝗs uincitur eiꝰ& ſeruus ẽ. Sicut peccata filioꝶ nõ nocẽt patrib. ſic peccata patrũ
En in filios nõ redũdant. ſed anima quæ peccauerit ipſa morietur. non abolitione ſubſtãtiæ. ſed ex eiꝰ
dendni cõſortio ꝗ dicit. ego ſũ uita. Et alibi loqtur. Omnis qui uiuit & credit ĩ me. non morietur in æternũ
gurl⸗ Et amen amen dico uobis.ꝗ ſermonẽ meũ cuſtodierit.mortem non uidebit in ſempiternum. Vita
i enim noſtra abſcondita eſt cuʒ chriſo ⸗ uicturi ſumus qñ chriſtus apparuerit uita noſtra. in gloria
mocrl & iplebitur illud qd ſcriptũ ẽ. Amẽ amẽ dico uobis:q ſermonẽ meũ audit & credit ei ꝗ miſit me:hʒ
nüſ⸗ uitã æternã: & ĩ iuditiũ nõ uenit: ſed trãſibit de morte ĩ uitã. Illud ãt qd a balaã dicitur moriatur aĩa
der eo mea morte iuſtoꝶ:hũc hẽt ſenſũ ut cupiat mori ſæculo atq; pctõ: ac uiuere cum iuſtoꝶ animabus
munrin quoꝝꝶ uita xpᷣs ẽ: & poſſũt canere:placebo dño ĩ regione uiuẽtiũ. Nõ ẽ enĩ deus mortuorum ſed ui
punin uorũ.Et ſi balaà ut ueriſimile ẽ ĩ li guã nr̃am trãſlatũ uanũ populũ ſonat:pſpicuũ ẽ:qd uanꝰ pri⸗ gen
nmo tiũ populꝰ:deſideret hẽre cõſortiũ cũ aĩabꝰ iuſtoꝶ. abraã iſaac & iacob 4 ideſt recti & iuſti nũ
renore cupantur. Vnde & geneſeos liber: ex eorum uocabulo nomen accepit.
gnon CEt vir ſi fnerit inſtꝰ fecerit iudiciũ ⁊ iuſtitiam:in mõtibꝰnõ comederit.⁊ oculos ſuos nõ lena
ib⸗ uerit ad idola domiſrahel ⁊ vxoꝛẽ ꝓximi ſui non violauerit. ⁊ ad mulierẽ menſtruatã nõ acceſ
kenitatis ſerit 7 hominẽ nõ cõtriſtauerit:pignus debitori reddiderit.per vi nihil rapuerit:panẽ ſuũ eſari
inn enti dederit:?⁊ nudũ operuerit veſtimẽto.⁊ ad vſurã nõ cõmodauerit.⁊ ãpliꝰnõ accepert ab inig
igrni tate auerterit manũ ſuã.iudiciũ veꝝ fecerit inter viꝝ ⁊ virũ:in pꝛeceptis meis ambnlauerit:⁊
Aemnten iudicia mea cuſtodierit:vt faciat veritatẽ: hic iuſtus eſt:vita viuet dicit dominus. LXX.
ci in⸗ CBHBomo aũt qui fuerit iuſtus.qui facit iudiciũ: iuſtitiam ſuper montes nõ comederit.⁊ oculos
Kocint ſuos non lenauerit ad cogitatiões domꝰiſrahel.⁊ vxoꝛẽ pꝛoximi ſui nõ cõtaminauerit.⁊ ad muli
dt erẽ fluentẽ ſanguine nõ acceſſerit.⁊ homineʒ non oppꝛeſſerit. pignus debitoꝛi reddiderit.⁊ rapi
Lereh na non rapuerit.panẽ ſuum eſurienti dederit.⁊ nudũ operuerit veſtimento.⁊ pecuniã ſnaʒ ad
D vſurã non dederit. ⁊ ãplius non acceperit. ab iniquitate anerterit manũ ſuam iuſtum indicium
tnigun fecerit inter virum ⁊ pꝛoximum eius.in pꝛeceptis meis ãbulauerit. iuſtificatiões meas cuſto⸗
eriten dierit vt faciat eas.hic iuſtus eſt. vita vinet dicit adonai dominus. r
iinen CVaultis ait ſcire hoc quod dictum eſt peccata patrum reddã in tertiam & in quartã generationem

non id ſonare quod pleriq; æſtimant nec eſſe ſimile huic ſententiæ: Patres comederunt uuã acerbazʒ
& dentes filiorum obſtupuerunt. Audite quæ illaturus ſum. Si fuerit pater iuſtus quia hæc fecerit
& illa non fecerit: & habuerit filium peſſimũ qui deſertis uirtutibus patris ſe flagitiis mãciparit: nõ
ne & iſte uita uiuet quia iuſtus eſt: & ille morte morietur: quia omniĩia perpetrarit:quæ pater uitan/
e do ĩuſtus effectus ẽ? Videamꝰcatalogũ uirtutũ patris: quæ mihi uidentur in decẽ & ſeptẽ partes di
6 uidi. Quarũ primũ eſt feciſſe iudiciũ. Secũdũ huic ſimile: iudicio copulaſſe iuſtitiam. Tertium non

icgini⸗
tigen
anosi
gloscop/

ſe d comediſſe ĩ mõtibus. Quartũ oculos nõ leuaſſe ad idola: ſiue ut. Ixx. tranſtulerũt cogitationes do-
⸗ mus iſrahel. Quintum nxorẽ ꝓximi nõ uiolaſſe. Sextũ menſtruatæ uxoris uitaſſe cõplexus. Septi-
ngeſ, mum hominem non contriſtaſſe: ſiue ut. xx. ediderunt oppræſſiſſe p potentiam. Octauũ pignde-
omin bitori reddidiſſe. Nonum per uim nihil repuiſſe: uel iuxta. Ixx. rapinã nõ rapuiſſe. Decimum panem
olent ſuũ eſurienti dediſſe. Vndecimũ nudũ operuiſſe ueſtimẽto. Duodecimũ ad uſurã pecuniam nõ de
n'un diſſe. Tertiũdecimum nihil ex eis quæ dederis amplius accœpiſſe. Quartũdecimum ab iniquitate
nſtung auertiſſe manũ ſuã. Quintũdecimũ: quod ſimile uidetur primo ſed in parte diuerſũ eſt: iudicium ue
FNid rum feciſſe inter uirũ & uirũ: ſiue ꝓximũ ſuũ. Sextũdecimũ in præcœptis dñi ambulaſſe. Septimũ/
n held decimum iuditia & iuſtificationes illius cuſtodiſſe. Quoru ſingula qd uelint: dicemus in conſeqn
tchman tibus. Si fuerit ait uir iuſtus & fecerit iudicium. Scriptum ẽ ĩ prouerbiis cogitationes iuſtorum indi
önmi, tia. Qui hanc uirtutẽ poſſederit: ut nihil ſine ratione faciat & iuditio: poteſt illud propheticum di-
mmIi, cere: iuditia domini uera iuſtificata in ſemetipſa, Et cum rectæ omnia iudicarit: ut non accipiat per-
täm ſonã pauperis in iuditio: implebit præcœptum domini. Sicut maiorem: ſic & minorẽ iudicabis: au-
Nehien dacter dicens: deſiderauit anima mea deſiderare iuditia tua in omni tempore. Et iterum. Viam uen
bio ve tatis elegi iuditia tua non ſum oblitus. Et in eodem pſalmo. Cognoui quia iuſta inditia tua: & ta⸗
bib⸗ tam proſiciet beatitudinem: ut intelligat iuditia domini quæ ſunt abyſſus multa: & dicat cum apo
ein ſtolo. O profundum diuitiarum ſapientiæ & ſcientiæ dei:quã inſcrutabilia inditia eius: & inueſti-
leſino⸗ gabiles uiæ illius. Et in oratione cõmemoret. Quoniã iuditia tua iocunda. Poſt iuditium ſequitur
luſtitia:quã qui habuerit: chriſtum lIiquido poſſidebit: qui iuxta apoſtolum factus eſt iuſtitia & ſan⸗ .
zanine⸗ ctiſicatio & redemptio: ut faciat iuſtitiam ueram nec perſonas reipiciat in iuditio:ſed de ſua ſciat in
. aliorum iuditio iuſtitia iudicandum. Tertium eſt in montibus non comederit:quod iudæi æſtimat
ſ H 5

‚Aiiber ſextus. c. xviii.

hnͤ
ad idolatriæ pertinere peccatum. Crebro enim legimus in regum & paralipomenon libris. Verũ- nin
tamen ab excelſis non receſſit. Adhuc populus imolabat in excelſis: & adolebat incenſum in ſubli / i
mibus: hoc ſcriptura ſignificante quod in montibus luciſq; locis idolis hoſtias imolauerint: & thu- ii
la ſuccenderint. Nos autem dicimus comedere euʒ in montibus:qui dicit cũ phariſeo. Gratias ago eimni
tibi deus: quod non ſum huic ſimilis publicano.Ieiuno bis in ſabbato:decimas do omnis ſubſtan . 1404
tiæ meæ: & cætera. Et econtrario publicanus audiens qui dixerat: diſcite a me quia mitis ſum & hu liger
milis corde: percutiebat pectus manu: hoc eſt peſſimarum cogitationum theſaurum: & oculos ad xnoh
cælum non audebat extollere: ſed & illud quod alibi dicitur: maiora te non requiras: & fortiora te aidefl
non ſcruteris. Omnes hereticos arguit in montibus comedere ſuperbiæ: & eccleſiaſticam deſpice- pturab
re ſimplicitatem: & neſcire de ſe ſcniptum: deus ſuperbis reſiſtit:humilibus autem dat gratiã Quar/ munute
to loco ponitur: & oculos ſuos non leuauerit ad idola domus iſrahel: pro quibus cogitationes: lxx ſtunik⸗
tranſtulerunt. Idola autem ideſt ſimulachra quæ de ſuo corde finxerunt omnes heretici faciũt: atq; xxcuuci
leuant cordis oculos: qui falſitatem eorum atq; mendacium putauerint ueritarem. Domus autem muloqe
iſrahel ſimulachra dicuntur quæ reperiuntur in eccleſia:& per occaſionem falſi nominis ſciẽtiæ ſim ceco
plices quoſq; ſeducunt: ut philoſophorum dogmata introducant in domum iſrahel: eorum fſcili- muntpel
cet qui deum mente conſt piciunt. Quinto loco ponitur & uxorem proximi ſui non uiolauerit: ſiue iennud
ðð contaminauerit: quod aperte adulterium quidem prohibet: ſed ex eo quod additur proximi ſui: ni hhemg
ſi omnis homo proximus intelligatur: uidetur eſſe præcœptum ut ab amicorum nos abſtineamus chrirs
uxoribus: inimicorum uero & ignotorum coniuges libere polluamus. Proximus ergo omnis ho- laen
mo hominis accipiendus: iuxta parabolam euangelii quæ a ſaluatore proponitur: cuiuſdam homi ct
nis qui hierico deſcendens a latronibus uulneratus eſt: quando mterrogat phariſeus qui fuerit pro pobii
ximus eius docens illum eſſe proximum qui bene fecerit. Poteſt iuxta myſticos intellectus uxor in ime
telligi ſancti uiri ſapientia: dicente ſalomone. Ama illam: & amplexabitur te. Dilige illam: & cuſto ppde
diet te. Quã contaminare deſiderat: qui aliorum bene dicta repræhendit: & facibus accenſus ĩuidiæ B 1
ſancta uiolat: caſta corrumpit: pura contaminat. Sextum eſt & ad mulierem ſiue uxorem menſtrua nos⸗
tam: nõ acceſſerit. Per ſingulos mẽſes grauia atq; torpentia mulierũ corpora imundi ſanguinis effu achl
ſione releuantur. Quo tẽpore ſi uir coĩerit cũ muliere: dicũtur cõcœpti fœtus nitiũ ſeminis trahere: rhe
ita ut leproſi & elephãtiaci ex hac cõcœptiõe naſcãtur: & fœda in utroq; ſexu corpora patuitate uel iülrrn
enormitate membrorum ſanies corrupta degeneret. Præcipitur ergo uiris: ut nõ ſolũ ĩ alienis mu/ nteen
lieribꝰ: ſed ĩ ſuis quoqʒ ꝗbus uidẽtur lege cõiũgi ſcriptura dicẽte: creſcite & multiplica mini & reple icnicn
te terrã: certa cõcubitus norint tẽpora: qñ coeundũ: quãdo ab uxoribꝰ abſtinẽdũ ſit. Quod qdeʒ & tomed
apoſtolus & eccleſiaſtes ſonant. Tẽpus amplexãdi: & tẽpus longe fieri a cõplexibus. Caueat ergo & obe
uxwor: ne forte uicta deſiderio coeundi zelet uirum. & maritus ne uim faciat uxori: putans oĩ tẽporæ Cohuim
ſubiectam ſibi eſſe debere coniugii uoluptate. Vnde & paulus. Vt nouerit inquit unuſꝗſq; poſſidere eeimi
uas ſuum in ſanctitate & pudicitia. Pulchre in Sixti pitagorici ſententiolis dicitur. Adulter eſt uxo none
ris ꝓpriæ: amator ardentior. Quem librum qdã in latina linguã tràſferẽs martyris ſixti noĩe nolÄii QNuunc
illuſtrare: nõ cõſiderãs ĩ toto uolumine qd in duas partes fruſtra diuiſit: xpi nomen: & apoſtoloruz ſenen
omnino reniceri. Nec mirũ ſi gentilẽ philoſophum in martyrẽ & romanæ urbis epiſcopuz trãſtule phbe
rit:cum euſebii quoq; ceſarienſis primum pro origene librũ: pãphili martyris uocabulo cõmutarit rM ſonim
ut facilius tali laudatore: libros impiiſſimos periarxon romanis cõciliaret auribꝰ. Sequitur in loco ſodecin
ſeptimo. Et hominẽ nõ cõtriſtauenit: ſiue ut. Ixx. trãſtulerũt nõ oppræſſerit p potentiaʒ. Quo uitio Puraci
atq; pectato neſcio quis alienus ſit.Et ægyptii enĩ opprim ebant hebreos p potentiã. Vñ & abachuc mlünin
quæritur: quare impius opprimat iuſtum. Atq; utinam de ſolis his diceres ꝗ foris ſunt: & nõ de his grarann
qui intus. Solent enim & principes eccleſiaꝶ opprimere plebẽ p ſuperbiã. De quibus ſcriptũ c. Prin mecii
cipẽ te cõſtituerũt ne eleueris: ſed eſto inter eos quaſi unus ex ipſis. Et ſaluator præcipit Qui uult in diunür
ter uos eẽ primus:ſit omnium minimus. Quod autem iuxta hebraicum dicitut: & hominem non Eiii an
contriſtauerit: apoſtolico congruit teſtimonio: nolite contriſtare ſpintum ſanctum qui habitat in imidenn
uobis. In euangelio qd iuxta hebreos nazarei legere conſueuerunt: inter maxima ponitur crimina lobentj
, qui fratris ſui ſpiritum contriſtauerit. Sinaũt triſtitia alterius interficit contriſtantem: qd de iniqtate Aliip
& tyrãnica mente dicendum eſt: cui illud cõuenit: quid gloriatur terra & cinis? ut oblitus conditio Mli,
nis ſuæ: qũo plenus pituitis felle ſtercoribꝰ: & poſt paululũ uermibꝰexarãdus ponat ĩ cælũ os ſaũ:& o änra
lingua eiꝰptrãſeat uſq; ĩ terrã: & dicat cũ uero nabuchodonoſor. Aſcẽdam ĩ cælum ſuper ſydera cæ kaim
li ponã thronũ meũ: & ero ſimilis altiſſimo. Octauũ ẽ pignus debitori reddiderit. Nõ oĩ debitori: iguie
alioquin multis occaſio recipiendorũ pignoꝑꝶ fiet diuitiarũ materia. Sed ei debitori de quo in lege R
ſeribitur quod pauper ſit:& propriũ oppoſuerit ueſtimẽtũ:& ante ſolis occaſum operimẽtum reci (in
pere debeat: ne cruciatus frigore clamet ad dũm: qultor ẽ eius ĩiutiæ. Sinautẽ iuxta ea quæ ſequun iie ſ
. tur panẽ eſurienti dare debemus. & nudũ operire ueſtimẽto. quãto magis ſuũ reddete.ſi tñ debito/ n
. ris indubitata paupertas ẽ? Poſſumus quoq; pignus reddere debitori. quãdo ei cui dilectione cõiũ- in
gimur: & qui nobis debet mutuã charitatem. reddimus pignus ſuũ. nihil debiti eiꝰ apud nos ultra
retinentes. Nonum poſſidet locum.per uim nihil rapuerit: ſiue juxta.Ilxx.rapinã non — ra hr
—.. —8=ð ” prtoribus

Ven,
nüb,
Aibe⸗
g
vddtn
Ahu
lor
Won
deſic⸗
⸗
Menhx
jür 1
aem
iehm
m ſll⸗
inſe
iſonni
ae
nis ho⸗
mhoni
etiepto
mor in
Lauſto
iidie
nmen,
iniseſfn
Uahere
tuerel
is mu⸗
reple
dez 8
nengod
itihore
oſſter
1 mo
Hjevohet
vſtolor,
niſwe
mutatit
in k oco
Ouitio
bachoe
de hit
ePiin
i volrin
m non
hierin
wina
zatte
Nditio
ſoi
e1
toli:
nlege
m le
ſcind
eio⸗
Ulti
Den

Super Eʒechielem.
ptoribus & apoſtolus loquitur qd ĩter cæteros peccatores ne ueſcẽdũ ꝗdẽ cũ huiuſcemodi ſit:ꝛ oĩſq;
rapina mixta uiolentiæ eſt. Nili eni uis fuerit illata: rapina nõ ꝓficit. Eſt ãt & ſacta niolẽtia rapinaq;
optabilis. de qua ſcribit & euãgeliũ. A diebus ioãnis baptiſtæ regnũ cæloꝶ uim patitur.& uiolenti
diripiũt illud. De qua & iudas frater lacobi loqꝗtur. Et alios ꝗqdem de igne rapite.aliorũ uero ꝗ iudi
cãtur miſeremini. Et ecõtrario aduerſariæ poteſtates. ĩ pniciẽ eoꝶ quos rapiũt prædã rapere feſti-
nãt. Qd ſigniſicat & Iacob dicẽs. Beſtia mala comedit euz. beſtia mala rapiut ioſeph. Vnde & oues
dñi quæ ſecuntur eũ. nõ rapiuntur de manibꝰeius. Et ipſe dicit. Pater qd dedit mihi. oĩbꝰmaieſt. &

nemo poteſt rapere de manu patris. Ex quo pſpicitur una patris filiiq; poteſtas. uirtꝰ atq; ſubſtãtia. ſi

en de filiji manu quæ dedit pater nemo poteſt rapere. & hæc eadẽ in patris manu ſũt quæ nõ rapi/
unturab eo.liqdo cõprobatur oĩa patris & filii eẽ comunia: & filii manu tenere patrẽ. ſicut patris
manu tenẽtur quæ filii ſũt. Decimũ ẽ panem ſuum eſuriẽti dederit. Per q docemur elemoſinã nõ
ſaturis faciẽdam ſed eſurientibꝰneo dãdum panem his qui ructant plenitudine ſed his qui inanita
te cruciãtur. In pane auũt omnis cõtinetur cibꝰ. Et ſignificãter dicitur ne de rapinis & uſuris & alieno
malo quæſitũ panẽ uertamꝰ in miſericordiã. Redẽptio eni aĩæ uiri: ppriæ diuitiæ. Quod multos ſa
cere cõſpicimus clientes & pauperes & agricolas: ut taceã de militantiũ & iudicũ niolentia ꝗq oppri
munt per potẽtiã: uel furta cõmittũt: ut de multis parua pauperibus tribuãt: & in ſuis ſceleribꝰ glo⸗
riantur. Publiceq; diaconus ĩ eccleſiis recitet offerẽtiũ noĩa:tantũ offert ille:ille tantũ pollicitus ẽ:
placentq; ſibi ad plauſũ populi torquente eos cõſcĩa. Damuſq; materiã miſeris nt gaudeant ad ea qᷓ
tribuũt: & nõ lugeãt ad ea quæ rapuerint. Melius autem eſt ut intelligamus panem iuſti eum eſſe ꝗ
dicit: ego ſum panis qui de cælo deſcendi: & quẽ in orone nobis tribui depræcamur: panẽ noſtruʒ
ſubſtantiuũ ſiue ſuperuenturum da nobis: ut quẽ poſtea ſemper accœpturi ſumus: in præſenti ſæcu
lo quotidie mœreamur accipere. Hunc panẽ iuſtus eſuriẽtibus tribuit: de quibus ſcriptũ ẽ. Beati ꝗ
eſuriunt & ſitiunt i SS qꝗa iuſtus ẽ:cõmunẽ oĩum panẽ ſuũ ſacit propriũ:ꝗ defecerat in iu/
dæa ꝓpheta dicẽte. Auferã ab eis fortitudinẽ ſiue baculũ panis. Hoc qd loquimur ſi tamẽ xp̃i ſumꝰ
ĩmo qd ꝓpheta cõmemorat panis credentiũ ẽ & eſurientiũ. qui oĩno nõ dandus eſt his qui mãdu-
cauerũt & biberũt & ſaturati ſunt & incraſſati calcitrauerũt. De quibus dr. Ve qꝗ ſaturati eſtis nũc.qa
eſurietis ne euomant illũ dicente ſalomone. Euomet enĩ & cõtaminabit ſermões tuos bonos:Qd
aliis uerbis ſaluator loꝗtur. Ne detis ſanctũ canibus: neq; mittatis margaritas ueſtras ante porcos.
Vndecimũ poſſidet locũ.& nudũ operuerit ueſtimẽto. Qui ſermo iuxta ſupioris uerſiculi explana
tionẽ: dupliciter diſſerẽdus ẽ. ut & nudis tribuamus opimẽétũ ſaluatore dicẽte nudus erã & operui
ſtis me. & nudis fide atq; uirtutibus tribuamus ueſtimêtũ xpi. de quo ſcriptũ eſt. Quot quot enĩ in
xpᷣo baptizati eſtis xpᷣʒ ĩduiſtis. Hoc ueſtimẽto nudus erat:q ueſtẽ nõ habens nuptialẽ ꝓiectus ẽ de
conuiuio. De hac nuditate: & ad hieruſalẽ dñs loꝗtur. Tu aut eras nuda. & confuſione plena. Duo/
decimũ numerũ tenet.& ad uſurã nõ cõmodauerit ſiue ut. xx. tranſtulerũt. pecuniam ſuã ad uſurã
non dederit. In hebraico cunctarũ ſpecierũ uſura ꝓhibetur in. lxxx. tantum pecuniæ. Iuxta quod & ĩ
quartodecimo pſalmo ſcriptũ ẽ. ꝗ pecuniã ſuã non dedit ad uſurã.Et quomõ dicitur fratri tuo nõ
ſœnerabis. aljeno aũt fœnerabis, Sed uide ꝓfectũ. In principio legis a fratribꝰtantũ fœnus tollitur.
I ꝓpheta ab oĩbus uſura ꝓhibetur dicẽte ezechiele pecunià ſuã non dedit ad uſurã. Porro ĩ euange
lIio uirtutis augmentũ ẽ p̃cipiẽte dño fœneramini his a quibus nõ ſperatis recipere. Sequitur ĩ ter⸗
tiodecimo loco:& amplius nõ accœperit. Putãt ꝗqdã uſurã tantum eẽ ĩ pecunia. Quod pᷣuidẽs ſcrĩ
ptura diuina oĩ rei aufert ſup habundãtiã: ut plus nõ recipias quã dediſti. Solẽt ĩ agris frumenti &
milii uini & olei cæterarũq; ſpecieꝶ uſuræ exigi: ſiue ut appellat ſermo diuinus habundãtiꝗ. Verbi
gratia ut hiemis tẽporæ demus decẽ modios: & ĩ meſſe recipiamus qndecim. hoc ẽ amplius partezʒ
mediã. Qui iuſtiſſimũ ſe putauerit: quartãà plus accipiet portionẽ. & ſolẽt argumẽtari ac dicere. De-
di unũ modiũ: qui ſatiſfecit decem modiis. Nonne iuſtum eſt ut medium modiũ de meo plus ac/
cĩpiã. cum ille mea liberalitate: nouẽ & ſemis de meo habeat? Nolite errare inquit apoſtolus: deꝰnõ
irridetur. Reſpõdeat. n. uobis breuiter fœnerator miſericors: utrum habẽti dederit an nõ habẽti. Si
habenti utiq; dare nõ debuerat: ſed dedit quaſi non habenti. Ergo quare plus exiget quaſi ab habẽ/
te. Alii pro pecunia fœnerata ſolẽt munuſcula accipere diuerſi generis: & non intelligunt uſurã ap
pellari & ſuperhabũdãtiã quicquid illud eſt: ſi ab eo qd dederint plus acceperint. Quartuſdecimus
gradus ab iniquitate ait auerterit manũ ſuã:ut omnio pe fugiat iniqtatem. Non enĩ ſolũ manu: ſed
& aliis membris cõmittitut iniquitas:dicẽte ſalomone. Iniqua labia a te ꝓcul amoue. Et i pſalmis.
Iniquitatẽ ĩ excelſũ loquuti ſũt.Pes quoq; currit ad iniquitatẽ: & oculus ſi alienã mulierẽ concupi/
ſcat:nec fit eius imitator de quo dicitur: iniquitatẽ nõ fecit: & dolus nõ ẽ inuentus in ore eiꝰ. Vnde
& de iniquo màmona iubemur facere nobis amicos:qui nos in æterna recipiãt tabernacula. Quin
tũdecimum:iuditiũ uerũ fecerit inter uirũ & uirũ:ſiue proximũ ſuũ. Quod nidetur idem ſonare qd
primum ubi ſcriptum eſt. Si fuerit iuſtus & feceritiuditium. Sed addita ueritate juditii qd facit: ĩter
uirum & uirum ſiue proximum ſuũ epitaſin cernitur habere uirtutum. Vnde & ĩ prouerbioꝶ exor/

dio:poſt multa præcœpta correptio infertur iuditii. Scire inquit ſapientiam & diſciplinam: & intel

ligere prudentiam: ſuſcipere uerſutias ſermonum: & noſſe iuſtitiã ueram: & poſt oĩa corrigere iudi

AL.iber ſextus. c.xviii.

tium. Quãobrẽ & apoſtolus repræhendit eos ꝗ in eccleſia conſtituti ſunt:qd habeant ĩter ſe iudi⸗
tia:minimuſq; eligitur atq; contẽptus.ꝗ iuxta euangeliũ primus ẽ ut iudicet inter uirum & uirũ. &
q deſtruxit ea quæ paruuli ſũt & puenit ad pfectũ uirũ & tamẽ maiore ſententia ĩdiget ut poſſit ad
ueritatẽ iuditii puenire. Sequitur in ſextodecimo loco.in præceptis meis ambulauerit. & ĩ ſeptimo
decio. iuditia & iuſtificatiões meas cuſtodierit ut faciat ea. factaq; cuſtodiat. Quorũ utrũq; multipli
cẽ habẽt intelligentiã ſi uelimus oia legis mandata replicare in quibꝰpᷣcepta dñi & in ꝗbus iuſtifi⸗
cationes eſſe dicũtur. Plenus ẽ pcœptorũ & iuſtiſicationũ centeſimus octauuſdecimꝰ pſalmus. & ex
patte octauuſdecimus. in quo ſcriptũ . Iuſtitiæ dñi rectæ lætificaãtes corda.& pcœptũ dñi lucidũ il
luminãs oculos. In quo quæritur.quomõ ĩ hoc eod ẽ ꝓpheta dixerit deus. dedi eis iuſtificatiões nõ
bonas. in quibꝰnon uiuant ĩ eis. Faciliſq; reſponſio ẽ & plenior in cõſequentibꝰnon uiuere iudæos
ſequentes occidentẽ litterã. & niuere xpianos intelligentes ſpiritũ uiuificantẽ. Longũ ẽſ uelimꝰ? ꝓ
bare teſtimoniis. ubi pᷣcepta dñi & ubi luſtificatiões eẽ dicuntur. & ꝗbus ſingula uel diuerſitatibus
uel obſcuritatibus inuoluantur. Vnde & in pᷣſenti loco infertur.Hic iuſtꝰ ẽ. uita uiuet ait dñs deus.
uia hæc fecerit & illa non fecerit. nequaꝗᷓ punietur delictis patris. ſed ſuis miuet uirtutibus.
CNQuog ſi gennerit ſiliũ latronẽ effũdẽtẽ ſãguinẽ ⁊ fecerit vnũ de iſtisſiue vt.lxx.trãſtulerũt)
2 fecerit peccata.in via patris ſui iuſti nõ ãbulauerit ⁊ hec quidẽ omnia non faciẽtẽ.ſed in mõti/
bus comedẽtẽ. ⁊ vxoꝛẽ ꝓximi ſui polluẽtẽegenũ ⁊ pauperẽ ↄtriſtãtẽ ſiue oppꝛimẽtẽ.rapiẽtẽ rapi
nas. pign'nõ reddẽtẽ. ? ad idola lenãtẽ oculos ſuos.abhominatõeʒ facitẽ: ad vſurã dãtẽ? apliꝰ
accipiẽtẽ. nũquid viuet? Cuʒ vmũſa deteſtãda hec fecerit moꝛte moꝛiet᷑: ſãgnis er in ipſo erit.
CPro latrone in hebraico ſcriptũ habet faris qd aquila & ſecũda editio peccatorẽ. ſimmachus tranſ
greſſorẽ. xx. & theodotio peſtilentẽ interpᷣtati ſunt. Quomòõò aũt peſtilentia morbos creat. & paſ-
ſim regiones in quibꝰ incubuerit uaſtare conſueuit: ſic peſtilẽs hõ uniuerſa populatur. Dicamus pri
mũ iuxta hyſtoriã. ut ſciatis iniqtates patrũ nõ redũdare ad filios. Si iuſtus fecerit quæ ſuperior ſer
mo per ordinẽ texuit. uita uiuet. Quod ſi genuerit filiũ recedẽtẽ a dñi ſeruitute. & patris uirtutes ui/-
tiis cõmutantẽ. ut faciat quæ illæ non fecit: & non faciat ꝗᷓ illæ operatus ẽ. nũꝗd uiuere poterit. Cer
te non uiuet. ſed erit reus ſanguinis ſui. Porro iuxta intelligentiã ſpãlẽ. iuſtus uir eccleſiaſticꝰ ſi ſidẽ
euãgelicã prædicauerit. & ſilius eius atq; diſcipulus heretico fuerit errore decœptus. uocabitur pe-
ſtilens. De quo & in primo pſalmo ſcribitur. Et in cathedra peſtilentiæ nõ ſedit. Et in ꝓuerbiis. cõſi
dens & procax & ſupbus peſtilens appellatur. Iſtæ conſidens effundit ſanguinẽ decœptoꝶ. & Oĩa
in ſe peccata congeminat: comedens in mõtibꝰ ſupbiæ: & eceleſiam ꝓximi ſui polluens. egenos &
auperes in ſcia ſcripturarũ contriſtans: opprimẽs atq; ſupplantãs. rapinã rapiens. eos quos de eccle
ſia ſeduxerit: pignus non reddẽs qd a magiſtro accœperar ut impleret qd ſcriptũ ẽ:gratis accepiſtis
gratis date. Et ad idola atq; ſimulachra ꝗ de ſuo corde finxit leuãs oculos ſuos. cũctaſq; faciẽs abho⸗
minationes. & dãs ad uſurã pecuniã.ut errorẽ magiſtri diſcipuloꝶ augeat diligentia. & repetens ab
his quibus tribuit amplius quã dederat. certe uiuere non poterit. ſed in ſuo ſanguine morietur..

¶ CQuod ſi genuerit filiũ qui vidẽs omnia peccata patris ſui que fecit timuerit ⁊ nõ fecerit ſimili

ter. ſuper montes nõ comederit.⁊ oculos ſuos nõ leuauerit ad idola domus iſrahel.⁊ vxoꝛẽ pꝛo
ximi ſui non violanerit.⁊ virum non contriſtauerit.pignus nõ retinuerit ⁊ rapinam nõ rapuerit

panẽ ſuum eſurienti dederit.⁊ nudum operuerit veſtimento.a pauperis iniuria auerterit manũ

fnam. vſurã ⁊ ſuperhabundantiã non acceperit.iudicia mea fecerit.in pꝛeceptis meis ãbulaue
rit.hic non moꝛiet᷑ in mniquitate patris ſui ſed viuet. Pater eius quia calumniatus eſt ⁊ vim fe
cit fratro malum operatus eſt in medio populi ſui.hic moꝛtuus eſt in iniquitate ſua.
Nec inquit miremini ſi iuſti uiri filius declinans ad uitia atq; peccata morte moriatur. cũ econtra/
rio filius peccatoris & impii: ſi uiderit peruerſitatem uiarum patris ſui & conuerterit ſe ut mala non
faciat & faciat bona: reus paternorum ſcelerum non teneatur. Quod & in nobis accipi poteſt: qui/
bus in pſalmis dicitur. Audi filia & uide & inclina aurem tuam: & obliuiſcere populum tuum & do
mum patris tui: & concupiſcet rex decorem tuum. Et qui de gentium ſumus ſtirpe generati: ut re-
linquamus parentum crimina: & faciamus iudicium atq; iuſtitiam: & uiuamꝰ in ea. Repetit ꝗ ſupra
latius ꝓſequuti ſumꝰ. Et iõ breuiter cũcta pcurrimꝰ: adiilla ꝗᷓ obſcuriora & noua ſũt trãſire cupiẽtes.
SEt dicitis. Quare non poꝛtauit filius iniquitatem patris:? Nidelicet quia filins iudiciũ ⁊ iu/
ſtitid operatus eſt. O mnia pꝛecepta mea cuſtodiuit.x fecit illa. vita vinet. Anima que peccaue
ritiipſa moꝛietur. Filius nõ poꝛtabit iniquitatẽ patris.? pater non poꝛtabit iniquitatem ſilij. Ju/
ſtitia iuſti ſuper eum erit.⁊ impietas impii erit ſuper illum.
CSoluit quæſtionem quam econtrario poterat auditor opponere. Soletis ait dicere: quare filiꝰ iu-
ſtus non portabit iniquitatem patris? Atq; ipſe reſpondet. Videlicet quia filius bene operatus eſt: &
patris delicta non fecit. Iuſtumq; eſt: ut quomodo peccator in ſuo ſcelere moritur: ſic iuſtus ĩ ſuis ui
uat uirtutibus: & moriatur aia quæ peccauerit: & uiuat quæ dei præcepta cuſtodierit.
Si aũt impins egerit penitentiam ab omnibus peccatis ſuis que operatus eſt. cuſtodierit
vniuerſa pꝛecepta mea.⁊? fecerit iudiciũ ⁊ iuſtitiam.uiuet ⁊ non moꝛietur. Omnium iniquita-
tum eius quas operatus eſt non recoꝛdaboꝛ.
C In tantum

Ch
terue⸗
cort
otuet
umg
Chetu
glugu
niumi
Cni
RWr
Cti
Cte
nigetu
¶i⸗
ſne
ſN
Cian
ſeunn
CR
1ho
CNe
is⸗
ome
kuiri⸗
umſc
CKu
vam
bot
coret
noni
Ce
ſpſe
1
CEt
eſ
tun
qui.
CE
bele
limdin
olon
dole⸗

Ci
Acce
C
nem

Uuie
. ee
E
Crr
tumn
ten
e⸗
A⸗
Re

,

Buper Eʒzech ielem.

In tantum ait peccata patrum ad ſilios non redundãt: nec ĩuſtum filium ſceleratus prægrauat pa-

ter:neq; alii pro aliorum ſceleribus puniuntur: ut ipſe unus atq; idem qui prius impius fuit atq; peo
cator:ſi poſtea egerit pœnitentiam: & ad meliora conuerſus priſtina peccata deleuerit: non iudice-/
tur uetuſtate peccati: ſed in meum ſuſcipiatur gregem: innouatione uirtutis. Simulq; conſideran-
dum: qualem impium & peccatorem ſuſcipiat pœnitentem. Si ab omnibus iĩquit peccatis ſuis quæ
operatus eſt auerterit ſe: & cuſtodierit uniuerſa præcepta domini: quo ſcilicet omnia crimina de-
relinquat: & cunctas uirtutes ſequatur. Si omnia bona fecerit & cuncta deſeruerit mala: & ego om-
nium iniquitatum eius quas operatus eſt obliuiſcar.
CIn inſtitia ſua quam operatus eſt viuet. HMU HD
Nõ tã mea quã ſua uiuet iuſtitia: licet iuſtitiæ meæ ſit: bonis bona: & malis mala reddere.
CMNũgd voluntatis me eſt moꝛs impii dicit dñs deus ⁊ ñ vt conuertatur a viis ſuis ⁊ viuat:
CErgo domini uoluntatis eſt omnes ſaluos fieri: & ad notitiam ueritatis uenire. Vbicũq; auteʒ deĩ
uidetur ſeuera & truculenta ſententia: non homines ſed peccata condemnat.
Si aüũt auertterit ſe iuſtus a iuſtitia.⁊ fecerit iniquitatem ſecundum omnes abbominationes
quas operari ſolet ipius.nunquid viuet? Omnes iuſtitie eius quas fecerat.non erũt in memo
ria.In pꝛeuaricatiõe qua pꝛeuaricatus eſt ⁊ in peccato ſuo quo peccauit.in ipſis moꝛietur.
CSicut iuſtum antea peccatorem non prægrauant antiqua delicta:ſic peccatortem qui prius iuſtus
fuerit: non iuuant ueteres iuſtitiæ. Vnuſquiſq; enim in quo inuenietur: in eo iudicabitur.
CSt dixiſtis. Non c equa via domini. Audite domus iſrabel. Nanquid via mea nõ eſt equa.
⁊ non magis vie veſtre praue ſunt:
CReddit cauſas quare domini iuſta ſententia ſit. Putatis me aĩt iniquum ut peccata patrum reddaʒ
filiis & aliis comedentibus uuam acerbam aliorum dentes obſtupeſcant: ecce unuſquiſq; ĩ ſuo pec/-
cato moritur: & in ſua ĩuſtitia uiuificatur: in utroq; non præterita ſed præſentia. Quin potius ue-
ſtra iniqua ſentẽtia eſt:qui putatis parabolam: ſed ſic eam accipitis quaſi hiſtoriæ ueritatem: ut alio
rum ſcelera in aliis puniantur. D

CCum enim auerterit ſe iuſtus a iuſtitia ſua ⁊ fecerit iniquitatẽ.moꝛietur in eis. In iniquitate

uam operatus eſt moꝛietur.
Poteſt & hoc intelligi.Iuſtus prius populus iſrahel auertit ſe a iuſtitia ſua: quia iuſtitiæ reliquit au
ctorem: & fecit iniquitatem dei filium denegando.In peccato atq; ſcelere qd operatus eſt morietur
non in pluribus: ſed in uno heredem interſiciens: ut perderet hereditatem.
CEt cuũʒ auerterit ſe impius ab impietate ſua quaʒ operatus eſt ⁊ fecerit iudicium atqʒ iuſtitiã
ipſe animam ſuam viuiſicabit. Conſiderans enim et auertens ſe ab omnibus iniquitatibus ſu-
is quas operatus eſt vita viuet ⁊ non moꝛietur.
C Et econtrario ait gentium populus non habens notitiam dei:& iĩmpius ſi ſe auerterit ab impieta
te ſua quã prius operatus eſt in idolatria:& fecerit ea quæ iſtaheli lege præcepta ſunt ipſe prius mor
tuus uiuiſicabit animam ſuam. Videnſq; ſe interiiſſe in iniquitatibus quas operatus eſt: credet ĩ euʒ
qui dicit. Ego ſum uia & uita: & ueritas: uita uiuet & non morietur.
CEt dicunt ſilii iſrahel. Non eſt equa via domini. Nunquid vie mee non ſunt eque domus iſra
hel ⁊ non magis vie veſtre pꝛaue?
CVſq; hodie iſrahel blaſphemat deum cur populum ſuum reliquerit: & gentium aſſumpſerit mul/

titudinem. Quos arguit dominus quod uiæ eorum prauæ ſint: domini iuſta ſententia: ut herchitis

colonis prioribus: alios in uineam ſuam mittat agricolas. Quod intelligentes in euan
bola dixere iudæi. Non erit iſtud.
CAdcirco vnumquẽqʒ iuxta vias ſuas iudicabo domus iſrahel ait dominus deus.
CSiue de gentium multitudine:ſiue de iſrahel populo ſint qui iudicantur. Non eſt enĩ perſonaruʒ
acceptio apud deũ: ſed unuſꝗſq; ſua coronabitur fide: & ĩpietate atq; infidelitate damnabitur.
CC,Qonuertimini ⁊ agite penitentiam ab omnibus iniquitatibus veſtris.⁊ non erit vobis in rui
nam iniquitas. Pꝛoicite a vobis omnes pꝛeuaricationes veſtras.in quibus preuaricati eſtis.
CPropriæ ad iſrahel iſte ſermo dirigitur: ut agant pœnitentiam & relinquant iniquitates ſiue præ-
uaricationes ſuas: quibus in deum præuaricati ſunt. Poteſt autem & ad utrũq; populum intelligi: ut
& iſrahel & gẽtium turba ſua uitia derelinquens: cõuertãtur ad eũ ꝗ poſſit ſanare contritiões ſuas.
CEt facite vobis coꝛ nouum ⁊ ſpiritum nonum.
CVt uetuſtatem litteræ deſerxentes: uiuatis in nouitate ſpiritus. Cor nouum iſrahelis eſt credere in
eum quem prius negauerat. Cor nouum gentium eſt idola derelinquere: &᷑ mortuorum cultura cõ
tempta credere in eum qui eſt deus niuentium.
CEt quare moꝛiemini domus iſrahel:! WMelius eſt ut ſupra diximus
exhortationem hanc in qua ſcriptum eſt: conuertimĩni & agite pœnitentiam ſuper perſona acci-
pere iudæorum quos non uult mori: & quibus nunc loquitur quare moriemini domus iſrahel: ꝗ
habetis patres abraham Iſaac & iacob: de quibus ſcriptum eſt: deus uiuorum & non mortuorum.-
Cur ueſtro uitio moriemini:qui patrum mœrito:& mea debetis uiuere miſerlcorci —
1 iiii

ii para/

L.iber ſextus.c. xix.

CQuia nolo moꝛtem moꝛientis dicit dominus reuertimini ⁊ vinite.
CNolo inquit uos mori: quos in ſalutem genui. Filios enim genui G exaltaui: iĩpſi auteʒ ſpræuerũt
me. Reuertimini ergo & uiuite. Non dicitur reuertimini: niſi his qui prius cum deo fuerant: & po/
ſtea elus deſeruete comitatum. Et uiuite per pœnitentiam: qui eſtis mortui per peccatũ. Igitur iſrael
quia non reuertitur ad priſtinum ſtatum: mortuus eſſe credendus eſt.
CCCAPIIVLVM. XIX.
T tu aſſume planctũ ſuper pꝛicipes iſrahel.⁊ dices. Quare mater tua leena iter leões
cubauit. in medio leũculoꝝ enutriuit catulos ſuos? Et eduxit vnn de leũculis ſuis.leo
factꝰ ẽ ⁊ didicit capere pꝛedã.hominenqʒ comeder e.Et audierũt de eo gentes.⁊ non
Nabſqʒ vulneribꝰſuis ceperunt eũ: ⁊ adduxerunt eum in catenis in terra egipti. Que

„.

cum vidiſtet qm infirmata ẽ ⁊ perijt expectatio eins.tulit vnum de leunculis ſuis.⁊ leonem con

ſtituit eũ. Qui incedebat inter leones. ⁊ fact'eſt leo. Hidicit capere pꝛeda.⁊ homines deuoꝛare

Didicit viduas facere.⁊ ciuitates eoꝛũ in deſertũ adducere.⁊ deſolata eſt terra ⁊ plenitudo eiꝰ.
a voce rugitꝰ illius. Conuenerũt aduerſũ eũ gentes vndiq; de pꝛouincijs:⁊ expanderunt ſuper
eũ rete ſuũ. In vulneribus earũ captPẽ.⁊ miſerũt eum in caueam in catenis.⁊ aduxerũt eũ ad
regẽ babilõis.miſerũtq; eũ in carcerẽ.ne audiretur vox eiꝰ vltra ſuꝑ mõtes iſrabel. LXX.
CEt tu accipe lamẽtũ ſuper pꝛincipẽ iſrahel⁊ dices. Quid mater tua ſuꝑ catulos in medio leo
nũ facta ẽ in medio leonũ multiplicauit catulos ſuos.⁊ exiliuit vn de catulis.leo factꝰẽ ⁊ didicit
rapere rapinas. homines comedit. æ audierũt contra eũ gentes. In coꝛreptione eaꝝ captus d᷑.⁊
adduxerũt in chamo in terram egipti.Et vidit qm̃ ablatus eſſet ab ea ⁊ periſſet ſubſtantia eius.
tulit aliũ de catulis ſuis.leonẽ conſtituit eum.⁊ conuerſabatur in medio leonum. Teo factus ẽ
2 didicit rapere rapinas. homines comedit ⁊ paſcebatur in audatia ſua. ⁊ ciuitates eoꝛũ ad de
ſertũ adduxit. æ vaſtauit terrã ⁊ plenitudinè eius a noce rugitus ſui.Et dedit ſuper eum gentes
per circuitum de regionibus ⁊ expanderunt ſuper eũ retis ſi ua. In coꝛꝛeptione eaꝝ captus eſt. ?
poſuerunt eũ in chamo.⁊ in cauea venit ad regem babilonis.⁊ introduxerũt eum in carcerem.
vt non audiretur vox eius vltra ſuper montes iſrahel.

CScio me in hoc loco multiplicem legiſſe explanationem: & tantis obſcuritatibus ĩmpeditam: ut
non tam aperuerit quã inuoluerit lettionem: dum uniuerſa quæ ſcripta ſunt refert ad contrarias for
titudines: & in cæleſti hieruſalem leones & bella deſcribit: quomodo alter eorum captus ſit: & rur-
ſum in loco eius alius conſtitutus: multaq; ponit teſtimonia: diabolum & comites eius leones ap⸗
pellari ſolere: ut eſt illud de apoſtolo petro aduerſarius ueſter diabolus quaſi leo rugiens circuit: &

querit quomodo poſſit intrare: & de pſalmis: ne tradas beſtiis animam confitentem tibi. Certe ubi

ad hiſtoriam uenit: dicit ioannam filium careæ ductum in ægyptum. Qui quomodo fugiens cum
Pabci leo appellandus ſit: ſcire non poſſum. Et alterum leonem ſedechiam: qui & ipſe ductus ĩ ba/
ylonem ſit. Nos autem iſtiuſmodi explanationes lectoris arbitrio relinquentes: dicimus captiuita
te uicina prophetam non tam futura uaticinari: quã narrare præterita. Poſt ſextum enim ſedechiæ
annum: ſiquidem ſtatim in conſequentibus legimus: & factum eſt in anno ſeptimo: in quinto men
ſe decima mẽſis: aſſumitur planctus ſup principes: uel principẽ iſrahel & dicitur. Quare mater tua
leæna inter leones cubauit? Planctus igitur ſuꝑ pricipes ẽ: oẽs uidelicet qui de ioſiæ ſtirpe generati
ſũt Mater principũ hieruſalẽ leæna appellatur: quæ leunculos genuit & nutriuit: unũq; de leuncu-
lis ſuis eduxit & fecit leonem: ioachaz ſignificans filiũ ioſiæ: quem nechao pharao duxit in ægyptũ
& pro eæconſtituit ioachim. Quo mortuo iechonias filius eius rex conſtitutus: cum matre & opti-
matibus ciuitatis a nabuchodonoſor ductus eſt babylonem: de quo naſcitur ſalathiel pater zoroba
bel. Qui ex eo quod in babilone natus eſt nomẽ accepit. Peſpicuũq; ẽ ſub metaphora leæne leun/
culorũ & leonis rurſũꝗᷓ altenius noĩe leonis illa deſcribi que eo tpe iã facta erãt.quo hec ꝓpheta di/
cebat.. Poſtꝗᷓ enĩ hieruſalẽ eduxit de ſtirpe regia ioachaꝛ filiũ ioſiæ & conſtituit in regem. tã crude/-
lis ĩ breui extitit tpe: ut tropologicæ cœpiſſe prædas. & hoĩes deuoraſſe memoretur: Ad quẽ cuʒ ue
niſſet egiptiꝰ. cœpit eũ non abſq; uulneribꝰ:ſiue in fouea: ut ꝓprie in hebreaico continetur ut con
ſeruet tropologicã captionẽ leonũ qua ſemper in foueis capi ſolent. & adduxit eũ in chamo ſiue ĩ
catenis in terra ægypti. ibiq; mortuus ẽ. Quod cũ uidiſſet mater eius hieruſalẽ quæ eũ genderat. ꝗ
nutrierat.qᷓ cõſtituerat in regnũ qd periſſet expectatio eiꝰ.tulit de aliis regibꝰ iechoniã filiũ ioachiĩ:
& conſtituit in regem. Qui & ipſæ pᷣceſſoris ĩmitatus crudelitatẽ. ſub leonis feritate deſcribitur qd
hoĩes deuorarit. multas uĩduas fecerit. ad deſertũ adduxerit eiuitates: & ad uocẽ rugit' eius territa
ſit uniuerſa ꝓuincia ita:ut conuenirent ad eũ gentes. & expanderent tete ſuũ & ĩ fouea caperent. &
mitterent eũ ĩ cauea & ĩ catenis.nõ qd hoc iechoniæ factũ ſit ipſe eni ſe tradidit regi babilonio &
in chaldæã aſportatus ẽ. ſed: ut leonis ſeruetur trãſlatio. ꝗ capitur in foueis cateniſq; conſtringitur.
& in caueis reſeruatur. Alioquin iuxta hyſtoriã hoc de ſedechia legim'.ꝗ poſt iechoniã rex hieru-
ſalẽ cõſtitutus ẽ. Et hec fecit occaſio: ut quia catenæ leguntur & cauea & carcer nomĩatur: ſedechiã
potius quã iechoniã pleriq; intelligant. Seruatus igitur in carcere eſt nec ĩterfectus & tantũmodo
ſublatus ẽ regno. Cæterũ ſedechiã cecũ ductũ ĩ babilonẽ ibiq; ſtatĩ occiſũ narrat hiſtoria.

MWater

md
ſcei⸗
Tan.
g
me
xcon
nimg
laate
Nem⸗
Gcan
ſrſch
dom
Uiisa
pan⸗
Co
reſ⸗

E ––

0/
el

1
o
non
A⸗
(o
e
t.
er
.
le
dicit
i
lus,
ns
lde
us
iſte
fem.

miut
vhot
Iut⸗
it:
e ubi
un
ibe
fnt
echie
men
1n
ati
o⸗
Nü
P/
4
leun⸗
ch
e⸗
ne
con
nel

Mater tua quaſi vinea in ſanguine tno ſuper aquam plantatai ructũs eius 2 frondes eins
creuerunt ex aquis multis.? facte ſunt ei virge ſolide in ſceptra dominantinm:z exaltata eſt ſia
tura eius in frondes.æ vidit altitudinem ſuam in multitudine palmitum ſuoꝛuʒz in ira:in terrãgz
pꝛoiecta.⁊ ventus vrens ſiccauit fruectum. emarcuerunt ⁊ arefacte ſunt virge roboꝛis eins.igniſ
comedit eam:⁊ nunc tranſplantata eſt in deſertum in terra inuia ? ſitienti. Et egreſſus eſt ignis
de virga ramoꝛum eius qui fructus eius comedit.? non fuit in ea virga foꝛtis ſceptrus domin ãũ
tium planctus eſt ⁊ erit in planctum. LXX. r
CMater tua quaſi vinea.ſicut flos in malis granatis in aqua plantata Fructus eius ⁊ germen
illius factum eſt ex aqua multa. Et facta eſt ei virga foꝛtitudinis in tribn ducum. 2 exaltata eſt
magnitudine ſua in medio pꝛopaginum:⁊ vidit magnitudinem ſuam in multitndine palmitum
ſuoꝛum. Et confracta in furoꝛe in terram pꝛoiecta eſt:æ ventus vrens arefecit electa eius. ANin⸗
dicati ſunt.⁊ arefacta eſt virga foꝛtitudinis eius.Ignis conſumpſit eam.⁊ nũc plantauerunt eã
in deſerto in terra ſine aqua.Et exiuit ignis de virga electoꝛum eins ⁊ comedit eam.⁊ nõ erat in
ea virga foꝛtitudinis tribus. In parabola lamentationis eſt. ⁊ erit in planctu.
QDiuerſis ſer monibus una res dicitur: & quomodo in ſuperioribus legimus Hieruſalem pulchre
mulieri comparatam. & rurſum leænæ quæ in cubili ſuo leones nutrierit. ſic nũc uiti uel uineæ pul
cherrime cõparatur: quæ ſuper aquas plantata ſit multas. & idcirco humore nutriti palmites in tan-
tum creuerint: ut unus palmes quem ſcriptura uirgam ſolidiſſimam ſiue fortiſſimam nuncupat: pro
fecerit in ſceptra dominantium. Pro quo uertere. xx. in tribum ducum ut ſcilicet reges ex ea fierent
Tantæ autem erat ipſa uinea pulchritudinis. ut ſplendor uiroris eius floribus mali punici coequare
tur.quod in hebraico dicitur quaſi uinea in ſanguine tuo.rubore florum ſanguini comparata. Exal
tata ergo uinea & erecta. quia ſuperbis deus reſiſtit humilibus autem dat gratiam. euulſa eſt in furo
re domini in terramq; proiecta. ut ruinas Hieruſalem elegans uitis tranſlatio cuſtodiret. Quamuis
enim pulchra ſit uinea & longis propaginibus extendatur.ſi hoſtilia calamoſq; ſubtraxeris.terræ iũ
cta areſcit calore. maxime ſi uentus urens quem græci uocant ſiccauerit fructus eius
ut emarceſcat. & quaſi ignis cremetur ardoribus. Quod autem in ſeptuaginta additum eſt: uin-
dicati ſunt. pro eo quod in hebraico ſcriptum eſt emarcuerunt. quam conſequentiam habere poſ-
ſit ſcire non ualeo. Illa igitur uinea tantæ ubertatis & fructuum tantæq; pulchritudinis. quomo-
do nunc tranſplatata eſt in deſertum in terra inuia & ſitienti? Signiſicat autem terram babylo/
nis ad quam tran ſſati ſunt. uel ægyptum quo confugerunt. aut ipſam terram iudæam in qua pauri
pauperes remanſerunt:quibus præfectus erat godoſias.ut congregaret & regeret reliquias populi.
Contra quem ſurrexit de ſtirpe regia & de uirga ramorum uineæ iſmahel qui interfecit eum in ma
reſa.& comedit omnem fructum uineæ: & exinde non fuit in ipſa uinea uirga fortĩs. & ſeptrum do
minantium. NQullus enim remanſit de regibus qui populum gubemaret. ſed cum ioanna filio careæ
ad ægyptum confugerunt. Idcirco planctus eſt & parabola lamentationis. ut plangatur regium ge
nus quod in iudæa ultra ceſſauit. donec ueniret cui repoſitum eſt. & ipſe erat expectatio gentium.
Ex quo perſpicuum eſt & ſuperiorem lectionem in qua dicitur. quare mater tua leæna inter leones
cubauit. & hanc in qua ſcriptum eſt. mater tua quaſi uinea in ſanguine tuo ſuper aquam plantata. ad
Hieruſalem pertinere quæ perdidit leones & palmites ſuos: & non remanſit in ea uirga quæ conſur
geret in tribum: ſiue in ſceptra dominantium. A planctu enim incipit. & finitur in planctu. Aſſume
planctum ſuper principes iſrahel. Hoc in principio. Et nunc in fine planctus eſt & lamentatio. plan-
ctuq; parabolæ ſtirps regia proſequenda. Porro ſecundum ana gogen quod alii ad cæleſtem reſerũt
Hieruſalem. ut dicãt ex ea in iſta ualle lachrimarum plurimos corruiſſe: & reges eſſe deſiſſe. & uineã
quondam pulcherrimam uento urente ſiccatam. ita ut nullus in ea uirentium palmitum remanſe-
ltdusm poſtea ſub urbis figura plangat Hieremias. nos intelligimus ſuper eccleſiaz. eo quod in no
uiſſimo tempore multiplicata iniquitate refrigeſcat caritas muſtorum. ĩta ut probentur ſi fieri po/
teſt etiam electi dei: & principes eius capiantur retibus diaboli. qui non ſit unius regis captione con
tentus: ſed quotidie reges & principes capere feſtinet. ſecundum illud quod ſcriptum eſt: eſcæ eins
electæ. Palmites quoq; eccleſiæ qui dudum floribus & rubore ſanguinis equabantur. poſtea uento
urente ſiccentur. Quam expoſitionẽ & euangelii quoq; parabola ſonat. in qua ſole orto ea quæ ger
minauerant eſtuauerunt. & repente ſiccata ſunt: ita ut uix remaneat unus e palmitibus qui conſur-
gat in uirgam& dignus populi princeps fiat. Quod aliis uerbis loquitur Oſeæ. Inducam famem
& ſitim ſuper terram. non ſamem panis & ſitim aquæ. ſed famem audiendi ſermones dei. Vn-
de debemus plangere & lamentari ſuper principes iſrahel: quorum uicio & ſuperbia iudæa deſer-
ta. & capta eſt Hieruſalem.
CCAPITVLVM. XX. .
Xfactus eſt in anno ſeptimo in quintadecima menſis. venerunt viri delſenioꝛibus iſ/
rahel vt interrogarent dommum. ⁊? ſedebant coꝛam me. S
Wboſt undecim menſes & quinq; dies ſuperioris uiſionis. rurſum ſermo fit ad prophetãà
poſtquam uenerunt de ſenioribus domus iſrahel ut interrogarent dñm. & ſederũt corã eo

A.iber ſextus.c.xx.

Hanc autem fuiſſe conſuetudinem populi iſrahel ut quicquid ſcire cupiebant a do quærerent pro

phetas: multa exempla teſtantun. Saul quærens aſinas pergit ad ſamuhelem. accepitq; conſiliũ a pue
10 ut offerat prophetæ quartam partem ſicli. Egrotante nlio hieroboã mittitur in ſilo ad achiam ꝓ
phetam uxor eius. deferens munuſcula. panes & colliridas uuas & lagunculã mellis. ut de filii infir-
mitate cognoſceret. Dauid quoq; propheta alium interrogat prophetam nathan. ut& templũ dio
edificare debeat. & achab ſciſcitatur utrum aſcendat an non in ramoth galaad. In eſaia quoq; & in
regũ uolumine. quæ ſennacherib uentura ſint nunciantur: Nec miꝶ ſi in ueteri teſtamento ſingulis

q fatura ſunt ꝓphetæ annuncient cũ agabum legerimus ꝗᷓ paulo uentura ſunt prophetare: Scriptũ
etſt. n. in deateronomio. Gentes quas perditurus eſt dñs in conſpectu tuo iſte auguria & diuinatiões

audiunt tibi aũt nõ ſic dedit dñs deus tuus. Gentiũ enim eſt adire chaldæos: ariolos: aruſpices: diui
nos. ſortilogos:oracula demonum. quibus errori eorum illuditur. Vnde & nunc ſeniores iſrahel ꝓ
phetam adeunt. ut interrogent per eum. & tamen de interrogatione ſilent: ipſoq; qui interrogan-
dus erat ſciente quid interrogarent. ut & in eo miraculum ſit ſcire cur uenerint. & ad ea reſponde-
re quæ tacitus ſermo in animo continebat. .
CSt factus eſt ſermo domini ad me dicens.Filii hominis.loqueris ſenioꝛibus iſrahel.⁊ dices
ad eos. Hec dicit dominus deus. NMunquid ad interrogandum me vos veniſtis? Niuo ego
quia non reſpondebo vobis.ait dominus deus. .— =
Sanctis & congruæ interrogantibus datur ꝓmiſſio. adhuc loquente te dicã ecce adſũ. Peccatori/
bus auũt quales ſuerunt ſeniores iſrahel & quoꝶ ſcelera in cõſequentibus ꝓpheta deſcribit.nõ datuxrx
rñſio ſed increpatio pro peccatis. & addit iuſiurandũ uiuo ego: ut firmior ſit ſnia denegantis. Quod
aũt dixere. Ixx.ſi reſpondero uobis.ſymachus manifeſtius tranſtulit non reſpondebo uobis.
CSi iudicas eos. ſi indicas fili hominis. LxXX.
Si vltus eos fuero ultione.ſili hbominis. QUQ IIIli quidẽ ad interrogandũ uenerũt
cupientes de his ꝗbus ambigunt & futura cognoſcere. tu aũt nli hoĩs iudica eos ut nõ prophetæ ſit
rñſio:ſed ſuĩa iudicantis pro iniqtatibus q fecerunt. & patrum ſecuti ſunt ſcelera. Vel certe ſi ultus
eos fuero ultione:ut ſit ſenſus. Tanta iniquitate coopti ſunt.ut ne emundatione ꝗdeʒ & correptiõe
ſint digni. ſcùm qd in propheta dr̃. Non uiſitabo ultrta filias ur̃as & nurus ur̃as cũ fornicatæ fuerint.
Vñ & peccatores ꝗ in profundũ uenere peccati dimittuntur. ut faciant deſideria cordis ſui.
CAbbominationes patrũ ſuoꝛum oſtende eis.⁊ dices ad illos. LXX.
CIniquitates patrum eoꝛum conteſtare eis. ⁊ dices ad eos.

CSi peccara patrũ non redundant ad ſilios.qũo abhominationes & iniꝗtates patrum. nũc ſeniori-
bus proponũtur? Hac uidelicet cauſa ut oñdantur ſimilia parentibus agere. & hereditario malo lõ/-
giſſimũ funẽ trahere peccatorum: ut quoꝑꝶ imitantur uicia eoꝶ ſupplicia pertimeſcant.
ECHec dicit dñs deus. In die qua elegi ⁊ leuaui manũ meam pꝛo ſtirpe domꝰ Jacob ⁊ apparui
eis in terra egypti.⁊ leuaui manũ meam pꝛo eis dicẽs.ego dñs deus veſter.in die illa leuaui ma
nũ meam pꝛo eis vt educerem eos de terra egypti in terrã quaz pꝛouideram eis.fluentem lacte
2 melle. que eſt egregia inter omnes terras. LXX.
CHec dicit dñs deus.Ex qua die elegi domũ iſrahel ⁊ notꝰfactus ſum ſenioꝛibus domus ia/
cob ⁊ cognitus eis in terra egypti.⁊ ſuſcepi eos dicẽs.ego dũs deus veſter. in die illa appꝛehen
di eos manu mea dicens.vt educerẽ eos de terra egyvpti in terram quam paraui eis terram flu
entem lacte ⁊ melle.fauus eſt ultra omnem terram.
CPro eoejd dixere.Ixx.fauus eſt ultra omnes terras: pro quo interprætati ſumus egregia eſt ĩter oẽs
terras. Agꝗlæ prima editio poſuit firmamẽtũ: ſcda inclitũ ſymachus regionẽ theodotio fortitudinẽ.
quod uidelicet oĩum terraꝑ iſta ſit fundamentũü. qd in ea dei religio ſit & tẽpluʒ & cerimoniæ & no
titia dei. & in tm̃ populus iſrahel in ægypto conſtitutus ignorabat deũ. ut miſſus ad eos moyſes: ſi
interrogauerint ait me quis miſit te. qd dicam eis? Dic inꝗt ad eos. Qui eſt miſit me.In ægypto igi-
tur notus factus eſt populo & ſemini domus Iacob qñ leuauit manum ſuã pro eis contra ægyptios
& dixit. Ego ſum dñs deus ueſter. & elegit eos ut educeret de terra ægypti ad terram fluentẽ lacte &
melle. Necdum. n. capere poterant ſolidũ cibum.ſed quaſi paruuli atq; lactentes: melle & lacte indi/
gebant infantiæ: Iuxta lram uero inclitam eſſe terram iudeæ & cunctis terris fertilioreʒ:dubitare nõ
poterit.qui a rinoco ruræ uſq; ad taurum montem & eufraten fluuium cunctam conſiderauerit ter
ram & urbium potentiam amenitatemq; regionum. palæſtinam uidelicet & fœniceʒ arabiam ſyri
am cæles. ciliciam. & cæteras regiones quas iſraheli ſi dei præcepta ſeruaſſet dominus repromi-
ſit.quas quia non accepit. uicium fuit incredulitatis eius. Nam & in ipſa palæſtina iudæaq; prouicia
gentes plurimæ remanſerunt. quæ non ſunt eiectæ. Neq; enim ſponſor in crimine eſt. ſi ille cui re/
promittitut indignum ſe fecerit ſponſione.præſertim cum proponatur actio promittentis. Si uolu/
eritis & audieritis me. quæ bona ſunt terræ comedetis. ſin autem nolueritis. gladius deuorabit uos,
Eliguntur ergo præſcientia. nec ſtatim qui eligitur temptari non poteſt: nec perire: quia & ſaul ele-
ctus in regem & iudas in apoſtolatum. ſuo poſtea uicio corruerunt. Eleuatio manus ſiue extẽſio. ha
buum percutientis oſtẽdit. ut percuteret ꝑo eis ægyptios. & populum iſrahel de E to liberareta

Et dixit

Ct
e
ſhet
Co⸗
ctio
lin
juent
ntilan
mobl
het
glitt
exim
ten.
opho⸗
noven
ummn⸗
Cetn
Cer
lunſt
cheot
CM
lepy⸗ͤ
one
hoy
ſauatu
mnuſta
Cen
diote
ſone
ite
in eo⸗
Xg
ſolite
tione

CEl
appe
non
(om
inai
pico⸗
ceiiep⸗
Ccie
Cilli⸗
eos.
prsn
piol⸗
cobe⸗
CKe⸗
nnoni
ut⸗
mte
lnern
altod
be
guum
lendn
Püno
lei
U⸗
ni

non⸗
lolo⸗

m
uimn
nlar

nsi
chen
fu

1060
cini,
no⸗
ſo⸗
10
e
ch/
no
ter
Fii
mi⸗
icia
ie
olo⸗
905,
e⸗
,h
lett

Super Eʒechielem. .·

CSt dirit ad eös vnuſquiſqʒ offenſiones oculoꝝ ſuoꝛum abiciat.? in ſdolis egypti nolite pollui
ego dominus deus veſter. LXxX. CSt dixit ad eos. Anuſquiſqʒ abhomina/
tiones oculoꝝ ſuoꝝ pꝛohiciat.⁊ adinuentionibꝰegipti nõ polluatur ego dominus deus veſter.
Cro offenſionibus quæ hebraice dicuntur ſecuſe ſymachus interpᷣtatus eſt nauſias.aquilæ ſecũda
editio abſciſiones. ut ſigniſicarent abitiendas ab oculis lippitudines. & quaſi nauſiã q non ſolũ aſpe
ctũ impedit.ſed & contra cernẽtibus uomitũ creat. Gelule quoq; uerbum hebraicũ eſt quod.Ixx. ad
inuentiones. aquilæ prima editio inquinamenta: ſecunda ſymachuſq; & theodotio idola interpræ
tati ſunt. quos & nos in præſentiarum ſequuti ſumus. Præcepit aũt exeuntibus primum de æ gypto
ut obliuiſcantur idoloꝶ quibus multo tempore ſeruierunt immo abiciant ea ab oculis ſuis uti ne
aſpectu quidem digna habeant. & quibus multo tempore polluti ſunt: ultra non aquieſcant. Ego in
quit dũs deus ueſter. non portenta ægyptia: non uarioꝶ figmenta monſtrorum. Sed & nobis qn
eximus de ægypto. iubetur ut offenſiones oculorum nr̃orum abiclamus.ne.ſ.his delectemur qbus
antea delectabamur in ſæculo: ne ſimulacris ægypti polluamur adinuentionibus uidelicet philo-
ſophoꝶ atq; hereticorum q recte idola noĩantur. Spectaculis quoq; immo offenſionibus ægypti re
moueamus arenæ circi theatrorum: & oĩbus quæ animæ contaminãt puritateʒ. & per ſenſus ingre
diuntur ad mentem: impleturq; quod ſcriptum eſt. mors intrauit per feneſtras ueſtras.
CSEt irritauerunt me. LXX. CSt receſſerunt a me.
CSiue ut ſymachus interprætatus eſt.non acqeuerunt mihi. Statimq; uocati recedunt a deo: ut nul
lum ſit ſpatiũ inter uocationem & teceſſionẽ.Et hoc notandum.qd nemo recedit a deo:niſi qui añ
cũ eo fuerit. Vñ & dracoin iob uolumine apoſtata præuaricator & recedens appellatur.
NMolueruntq; audire me. Anuſquiſqʒ abhominationes oculoꝛum ſuoꝛũ non pꝛoiecit nec ido
la egipti reliquerunt. LXX. CSEt noluerunt audire me. Abhomi
nationes oculoꝛum non pꝛoiecerunt.⁊ adinuentiones egipti non reliquerunt.
Propterea inquit irritauerunt me & receſſerunt a me. qa noluerunt audire. dum liberum homini
ſeruatur atbitrium. & fecerunt omnia quæ ne facerent lege præcepi ſtatim deſperantes ſalutem. &
muſitantes contra moyſen deiq; repromiſſionibus diffidentes: Vnde ſequitur.
CEt dixi vt effunderẽ indignationem meam ſuper eos.⁊ implerem iram mtam in eis. in me
dio terre egypti. CStatim ut præcepi eis relinquære ſiue abicere offen-
ſiones oculorum ſuorum. & in idolis ægypti nequaquam pollui: irritauerunt me. & noluerunt au
dire quæ dixi: ſed econtrario fecerunt quæ non facienda præcepi. Ideo decreueram ut effunderem
in eos furorem & indignationem meam. & implerem iram meã quam mente cõcœperã in medio
ægypti.quia nec dũ egreſſi fuerant de ægypto:Sequitur.n. Eieci ergo eos de terra ægypti. & eduxi ĩ
ſolitudinem. Ex quo oſtenditur nec dũ eos fuiſſe egreſſos de ægypto qñ effundere uoluit indigna
tionem ſuam: & implere iram ſuam ſuper eos.& percutere eos in medio terræ ægypti.
CEt feci pꝛopter nomen meũ.vt non violaret᷑ coꝛã gentibus in quaꝝ medio erant.⁊ inter quas
apparui eis vt educerẽ eos de terra egypti. C c⸗Quod facere cogitabam pp iuſtitiam.
non feci propter clementiæ magnitudinem ne pollueretur nomen meum: & uiderer non potuiſſe
complere qd iſrahel repromiſeram. Peperci igitur nomini meo ne haberent occaſionẽ blaſphemã
di natiões inter quas notus factus ſum eis in terra ægypti. Hucuſq; quid eis promiſerit in terra ægy
pti conſtitutis. & quomodo ſtatim offenderint. & quid contra eos dñs cogitauerit:& tamen nõ ſe/
cerit. propheta deſcribit. Quæ ſequuntur. egreſſis de ægypto loquutus eſt.

C Eieci ergo eos de terra ègvpii ⁊ eduxi in deſertũ:⁊ dedi eis pꝛecepta mea.⁊ indicia pea oſtẽ

di illis.que faciat homo ⁊ viuat in eis. Inſuper ⁊ ſabbata mes dedi eis vt eſſet ſignum inter me
⁊ eos.⁊ ſcirent qꝛ ego dñs ſanctiſicans eos.⁊ irritauerunt me domus iſrahel in deſerto. In pꝛece
ptis meis non ambulauerunt.⁊ iudicia mea pꝛoiecerũt:q̃ faciens hõ viuet in eis.⁊ ſabbata mea
violauernnt vehementer. Sixi ergo vt effunderẽ furoꝛẽ meũ ſuper tos in deſerto.⁊ conſumerẽ
eos:⁊ feci pꝛopter nomen meũ ne violaretur coꝛã gentibus:de quibus eieci eos in cõſpectu eaꝝ
CHæc ad eos dicuntur qui ducti ſunt de ægypto in deſertum. ut ægyptiorum uiciis liberati. facilius
in ſolitudine dei præcepta complerent. & iudicia eius facerent & ſabbata cuſtodirent: quæ in ſignũ
data ſunt inter eum qui dedit & eos quibus data ſunt:ſcriptura dicente. Et loquutus eſt dominus ad
moyſen dicens. Et tu præcipe filiis iſrahel dicens. Videte. & ſabbata mea cuſtodite. quod eſt ſignum
inter me & uos in generationibus ueſtris. ut ſciatis quod ego ſim dominus qui ſanctifico uos: &
cuſtodite ſabbatum quoniam ſanctum eſt uobis. Qui uiolauerit illud morte morietur. Omnis qui
fecerit in eo opus: interficietur anima illa de medio populi ſui. Ergo ſabbatum & circunciſio in ſi-
gnum data ſunt ueri ſabhati.& uere circunciſionis: ut ſciamus in perfecto & æterno ſabbato & reqe
ſcendum a ſæculi operibus: & non præpuciũ ſed cor circũcidamus. Vñ in ſex diebus opantes: die ſe
ptimo requieſcimus. ut nihil aliud die ac nocte faciamus niſi oẽ ꝙ uiuimus deberi diũo nouenimus.
& redeũte ebdomada totos nos eiꝰ noĩ cõſecramus. ut pꝑ ſanctificationẽ diei recordemur dñi ꝗ ſctĩſi
cat nos. Hæc pᷣ̃cepta & iuſtificatiões & obſeruantiã ſabbati dedit dñs in deſerto. ut faciẽtes illa uiue/
rent in eis:nõ de illis ad maiora trãſirent: ſicut in euãgelio ꝓmiſſũ ẽ.q illi uiolauerũt ñ ſemel paꝑ ſed

nehementer: ut uiolationis monſtraretur. Dixit ergo & in ſua mête decreuit ut effunderet C g⸗
furorem ſuũ ſuper eos in deſerto. & conſumeret eos: quando loquutus eſt ad moyſen. Dimitte me. C .
& iratus furore contra eos: delebo illos. Sed noluit facere parcens ægyptiis & cæteris gentibus ne lun .
ſeandalizarentur & ipſis coram miſertus eſt: expectans pœnitenriã conuerſorum. Notandũq; quod u
quando conſtitutis in ægypto loquæbatur poſt offenſam. feci ait propter nomen meũ: ut non uio ibu

laretur coram gentibus de quibus eieci eos in conſpectu earum. Tunc.n. adhuc in medio eram: ꝗa Utetaat

nec dum exierant. Nunc autem poſtꝗᷓ egreſſi ſunt dr: de quibus eiecit eos in conſpectu eaum. Nund
CEgo igitur leuaui manũ meam ſuper eos in deſerto ne inducerem eos in terram quam dedi Niga
eis fluentem lacte ⁊ melle.pꝛecipnam terrarum omniũ.quia iudicia mea prolecerant.⁊ in pꝛece ſtm
ptis meis non ambulauerãt.⁊ ſabbata mea violauerant. Doſt idola enim coꝛ eoꝛum gradieba Nuetin
tur. æ pepercit oculus meus ſuper eos vt non interficerẽ eos.nec conſũpſi eos in deſerto. LXX. neebo
CSEt ego leuaui manum meam ſuper eos in deſerto. vt omnino non introducerem eos in ter/ niſte⸗
ram quam dedi eis: terram fluentem lacte ⁊ melle.fauus eſt vltra omnem terram:eo quod iu/ inuſ.
ſtiſicationes meas reppulerunt:z in pꝛeceptis meis non ambulauerunt:⁊ ſabbata mea violaue/ hfen
runt.⁊ poſt cogitationes coꝛdiuʒ ſuoꝛum ambulant:Et pepercit oculus meus ſuper eos ne dele Kpuin
rem eos:? non interfeci eos in conſumptionem in veſerto. . ſeton
Decreueram quidẽ ut totũ furorem meũ effunderẽ ſuper eos. & delerẽ illos atq; conſumerẽ. ſed uuckin
feci pp nomen meiũ ne uiolaretur in gentibus: amalethitis uidelicet & reliquis ꝗᷓ contra eos in ſoli- don
tudine dimicarũt. ut nequaqꝗᷓ inducerẽ eos in terrã quã eis pollicitus ſũ fluentem lacte & melle: quæ Hent
pcipua terraꝶ oĩum ẽ ſiue fau, Cã ãt pœnæ ẽ iſtiuſq; ſnĩæ: qa iudicia mea ꝓiecerãt & ĩ pceptis meis leibu⸗
ñ äbulauerãt & ſabbata mea uiolauerãt.lpſiuſq; cauſæ ẽ hæc cã ut iſta ñ facerent.qa cor eoꝶꝑ ægypti nudin
idola ſequebatur. Pepercit ãt ait oculus meus: ne interficerẽ eos atq; delerẽ. nec oĩno conſumerẽ. In pleer
quo qritur quũo eis pepcerit. quoꝶ cadauera in ſolitudine corruerunt: & excepto hieſu naue & calep vepenn
filio ieffonæ terram repromiſſionis nullus ingreſſus eſt. Ex quo intelligimus uiuere eos. nec æter/ lberen
nis ſuppliciis reſeruatos. nec deletos eſſe de libro uiuentiũ. nec conſũptos ante faciẽ dñi. Si.n. ex eo aurecoe
qa non ſunt introducti in terrã repromiſſionis periſſe credendi ſunt. ergo & moyſes periit: ꝗ uidit tã hent
tum terrã repromiſſionis & nõ eſt ingreſſus in eã. De quo libro Ieſu dñs loꝗtur. Moyſes famulꝰmeꝰ lumaco
mortuus eſt. Et in malachia. Mementote legis moyſi ſerui mei. Et in Hieremia quaſi de amico & fa/ ofenen
miliariſſimo ſuo loꝗtur deus. Si ſteterint moyſes & ſamuel in conſpectu meo. Alioꝗn & moyſi pᷣces enet
exauditas eſſe credendũ eſt: qñ pro populo interpellans ait. Si dimittis eis peccatũ dimitte. ſin auteʒ (Au⸗
non uis: & me dele de libro tuo. Vt aũt ſciamus ſnĩam dei in filios & famulos non ad perditionẽ ſed 18 Je
emendationẽ fieri audiam“ teſtimõia ſcripturaꝶ. Fili ne contriſteris ad diſciplinã dñi. neq; deficias: durid
qñ ab eo argueris. Quẽ.n.diligit dñs corripit. flagellat aũt oẽm filiũ quem recipit. Et in alio loco. erccl
Cũ interficeret eos. tunc quærebant eũ. Et in deuteronomii cantico:Ego interficiam & ego uiuiſica font
bo. Poſſumus & hoc iuxta litteram dicere quod non deleuerit eos neq; conſumpſerit cuʒ ſtirpe ſua Oue
Sbre ene ſed interfectis patribus pepercerit filiis: quos in terram repromiſſionis induxit. E
Biyxi autem ad filios eoꝛum in ſolitudine. In pꝛeceptis ſine legitimis patrum veſtroꝛum noli
te incedere:nec iudicia eoꝛum cnſtodiatis:nec idolis ſiue cogitationibus eoꝛuz polluamini.ego
dominus deus veſter. In pꝛeceptis meis ambulate ⁊ iudicia mea cnſtodite ⁊ facite ea.⁊? ſabba⸗/
ta mea ſanctificate vt ſit ſignũm inter me ⁊ vos:⁊ ſciatur quia ego dominus deus veſter.
CPoſt interfectionem patrum qui in heremo corruerunt. præcepta dat filiis: in quorum ſalutem mĩ wehe
ſertus eſt patrum. Et pepercit inquit oculus domini ſuper eosne omnino interfſiceret eos atq; dele- lenn
ret. ſed patres in filiis reſeruaret. eandemq; teſtatur quæ & patribus eſt loquutus. Et poſtquam in præ onn
ceptis illius ambulauerint. & iudicia illius cuſtodierint & ſanctificationem ſabbati quod ſignum da Cvon
rum eſt reſeruarint. tunc ſciant quia ĩpſe ſit dñs deus eorum. Præcepta autem & legitima patrum & ond
indicia eorum errorem molitum ſigniſcat. ne peccata eorum imitentur: quoꝶ tormenta pſpiciunt. cüre
CEt exacerbauerunt me filij:in pꝛeceptis meis non ambulauerunt:⁊ indicia mea non cuſtodie keit
runt vt facerent ea.que cum fecerit homo viuet in eis.⁊ ſabbata mea violauerunt.Et cõmina/ enidl
tus ſum vt effunderem furoꝛẽ meũ ſuper eos.⁊ implerẽ irã meam in eis in deſerto. Auerti aũt Nün
manũ meaʒ:⁊ feci ꝑꝑ nomen meũ vt nõ violaretur coꝛã gẽtibus de ꝗbus eieci eos in oculis eaꝝ. ick
CSed & filii inquit parentum ſcelera ſunt ſequuti. feceruntq; omnia quæ illi fecerant: Vñ & ſimileʒ Gam.
meruere ſententiam: ſed eadem qua & patres eorum miſericordiæ meæ magnitudine reſeruati ſũt * Eiet⸗
& ob eaſdem cauſas quibus & patrum miſertus ſum. ut unus atq; idẽ creator ambotum. ſimili iram moto
meam patientia mitigarem. Manifeſta percurrimus. & ad obſcuriora tranſimus: ben
CAIterum leuani manum meam in eos in ſolitudinem vt diſpergerem illos in ſolitudinem ⁊ vẽ ni
tilarem in terras: eo quod iudicia mea nõ feciſſent:⁊ pꝛecepta mea repꝛobaſſent:⁊ ſabbata mea Hel
violaſſent ⁊ poſt idola ſiue cogitationes patrum fuiſſent oculi eoꝛum. Ergo ⁊ ego dedi eis pꝛe- mit
cepta mea non bona:⁊ iudicia mea in quibus non viuent.⁊ pollni eos in muneribus cum offer⸗ lin
rent ſiue tranſducerent omne quod aperit vulnam pꝛopter delicta ſuua. ſdi⸗
CPro quo ſeptuaginta tranſtuleurrrf.
CAt delere m C

MW

Super Eʒzechielem.
ne CEt delerem eos ⁊ quod illi pꝛetermiſernnt.? ſcient qnia ego dominus. ßMMM
ne C Vbi in ueteri teſtamento contra filios eorum qui in ſolitudine corruerunt dominus leuauerit ma
dd num ſuam uolens eos diſpergere in nationes ſcriptura non dicit. ſed ex eo quod hic refert. factum
l eſſe credendum eſt. Siue hoc ſignificat quod poſtquam terram repromiſſionis intrauerint uariis tẽ
unn poribus ob multa peccata diuerſis traditi ſunt gentibus regibuſq;. Et eo tempore quæ natura ſua bo
na erant præcepta domini & iudicia in quibus poſſent credentes uiuere: faca ſint eis non bona dũ
nequaquam ualent in captiuitatem legis præcepta ſeruare & facere: quæ diuinus ſermo mandanit.
nee Neq; dixit dedi eis præcepta mala. ſed non bona. Non enim ſtatim ſequitur ut quod bonum nonẽ
ichi ſit malum. ſicut & apoſtolus docet. bonum eſſe homini uxorem uel mulierem non tangere ſed pro
UU pter incontinentiam unumquemq; poſſidere uas ſuum in ſanctificatione & caſtitate. Quod ſi fecerit
- nec bonum nec malum eſt. Dedit ergo eis deus diſperſis in gentibus præcepta non bona.hoc eſt di
n⸗ miſit eos cogitationibus & deſideriis ſuis. ut facerent quæ non conueniunt: & polluit eos in mune/
ne⸗ ribus ſuis.ſicut ſacerdos leproſos de populo ſeparans. & eos pollutos eſſe demonſtrans dum idolis
Ne offerunt quæ deo offerre deberent. & tranſducunt omne quod aperit uuluam per ignem bahali. id
eſt primogenita ut poſtquã deſerti fuerint a deo & ydolorum cultui traditi. tunc intelligant quod
le ipſe dominus ſit quem ſuo uitio ad iracundiam concitauerunt. hunc locum maniſeſtius interpreta
ol⸗ ius eſt ſimmachus. pro præterito ponens futurum. Igitur & ego dabo eis præcepta nõ bona. & iudi
de, cia propter quæ non uiuent & polluam eos propter munera ſua quia conſecrant & tranſducunt oẽ
ꝙ aperit uuluam. ut deleam eos. & ſcient quia ego dominus. Et eſt ſenſus. Quia uidi filios patrũ ſce/
na, jeribus adequari. & eadem facere propter quæ illi offenderant deum. uolui illos diuidere in natio/
Gu nes. & in toto orbe diſpergere. & dare illis præcepta non bona & iudicia in quibus non uiuent. ut
h polluerem illos in munenbus ſuis. quia omnia primogenita ydolis conſecrabant: & delerem eos ĩ
lep perpetuum & ſcirent quod ego dominus: per que oſtendit eis non ſe dediſſe præcepta non bona ꝗ
enel⸗/ in heremo morabantur. ſed his quos diſpergere uoluit in nationes & facere in toto orbe peregrios
Aed Qare coegiſſe quæ non dedit. ut ibi dei ꝑræcepta bona uitio ſuo non bona facerent. dũ ydolis exhi/
* bent que deus ſibi præceperat exhibenda. Poteſt & hoc dici quod ante offenſam decalogum tan/
Bme tum acceperint. poſt ydolatriam uero & blaſphemiam multiplices legis cerimonias. ut deo potius
aly offerrent uictimas quas demonibus offerebant & comparatione ſacrilegii leuius fieret quod non
bees erat per ſe bonum & nequaꝗᷓ malũ quia deo offerebatur. & tñ nõ bonũ qꝗa hõi auctorẽ offẽderanr.
e CQua m ob rem loquere ad domuʒ iſrahel fili hominis.⁊ dices ad eos. Bec dicit dominns de
ilei . us. Adhuc ⁊ in hoc blaſphemanerunt me patres veſtri. Cum ſpꝛeuiſſent me contẽnentes.⁊ in
Gcn duxiſſẽ eos in terram ſuper quam leuani manum meã nt darem eis uiderunt omnem collem
ben excelſum.⁊ omne lignum nemoꝛoſum.⁊ immolauerunt ibi victinas ſnas.⁊ dederunt ibi irrita
ninne tionẽ oblatiõis ſue.⁊ poſuerũt ibi odoꝛẽ ſuanitatis ſue.⁊ libauerũt libatiões ſuas.Et dixi ad eos
gein Qnod ẽ excelſü ad qð uos igredimini:? Et uocatũ ẽ nomẽ erꝰexcelſũ uſqʒ in hũc dic.. LXX
Adcirco loquere ad domum iſrahel fili hominis.⁊ dices ad eos. Hec dicit adonai dominus.
n VAſqʒ ad hoc me ad iracundiam pꝛouocauerunt patres ueſtri in delictis ſuis quibus coꝛrue/
ig runt in me ?⁊ introduxi eos in terram ſuper quam lenaui manum meam ut traderem eam üllis.
ib⸗ AVigderuntq; omnem collem excelſum omne lignum nemoꝛoſum ⁊ immolauerunt ibi dijs ſu
is.⁊ poſuerunt ibi furoꝛem munerum ſuoꝛum.⁊ poſuerunt ibi odoꝛem flagrantie eoꝛum.⁊ liba
nni uerunt ibi libamina ſua.Et dixi ad eos. Quid abana quia uos intratis illuc? Et uocauerunt
iel⸗ nomen eius abana uſqʒ; in hodiernum diem. „.
npe CVolui inquit eos in ſolitudine delinquentes in cunctas diſpegere natiões. & dare illis præcepta
unde non bona. ut quod mihi offerre debuerant ydolis immolarent. & omne primitinum ſuum conſe-
mmd crarent eis per ignem. ut interficerem eos atq; delerem. Quando autem dicit uolui. oſtendit ſe non
jchnt feciſſe quod uoluit. Illudq; quod ſequitur & ſcient quia ego ſum dominus: in. Ixx. non habetur. Nô
fw enim eis uidebatur conſequens poſt interfectionem noſſe quod iĩpſe ſit dominus. Sed tu fili homi-
lin nis rurſum loquere ad eos hoc eſt ad ſeniores domus iſrahel qui te interrogare uenerunt. Pattes ue
ſait ſtri de quorum uos ſtirpe deſcenditis. etiam in hoc blaſphemauerunt me & duxere pro nihili. Poſt
ar. quam introduxi eos in terram quam mea fortitudine poſſederunt. quam ego ad poſſidendum
ile , dederam illis: uerterunt ad exaſperandum me. Cum: n. uidiſſent omnem collẽ excel ſum. lignũq; ne
iſi⸗ moroſum. ſacrificabant in montibus & in lucis & ſaltibus & idolis uictimas immolabant: & liba fũ
m debant. Quod cũ uidiſſem:dixi ad eos. Quid eſt abana. hoc enim interp̃tatur excelſum: aut cur iĩgre
dimini iſtiuſmodi locũ. quem uobis in cunctis collibus elegiſtis ita ut uſq; hodie iſtiuſmodi loca
en appellentur bamoth. & antiquus error nomen priſtinũ teneat. Pro bania qd nos in excelſum uerti/-
ns mus in. Ixxx. editione error obtinuit. ut ſcribatur abana.qd hebraico ſermone nil reſonat. Põt bania
ne⸗ ſi utramq; ſillabã in duo diuidas uerba ſignificare in quo.ſed pᷣſenti loco ſenſus iſte non congruit.
ſe⸗ Vbicumqʒ aũt in regum paralipomenon libris ſcribitur adhuc populus adolebat incenſum & i⸗

molabat in excelſo. bania ſingulatiter & bamoth pluraliter excelſa ſignificat.

WCPꝛopterea dic ad domuin iſrahel. Hec dicit dominus deus.In via patrum veſtroꝛum vos

. ibe r ſextus. C. xx.

polluimini.? poſt offendicula eoꝛuʒ vos foꝛnicamini.⁊ oblatione donoꝛum̃ veſtroꝛum.cum trãſ
ducitis ſilios veſtros per ignem. Aos polluimini in omnibus idolis veſtris vſqʒ hodie.⁊ ego

reſpondebo vobis domus iſrahel? ARino ego dicit dñs deus.quia non reſpondebo vobis.
CPatrum ueſtrorum imitamini uicia. & per eaſdem inceditis uias. ut delicta ſimilia ſimilem mere-
antur & pœnam. & in tantum ſcelus profeciſtis. ut filios ueſtros per ignem demonibus conſecretis
Nec ſemel hoc feciſſe ſufficiat.ſed uſqʒ in præſentiarum agatis eadem. Non quo hæc ſeniores in ca/-
ptiuitate faciãt. ſed quo illi qui hieroſolimis morabãtur. & quibus captiuitas ĩminebat. hæc ommia
facere non ceſſarent.Et cum tantis flagiciis obligati ſitis. reſponſionem inquit meam quætitis? Vi-
uo ego dicit dominus & iuro per memetipſum.quia non reſpondebo uobis. Quodq; ſequitur.
CNeaʒ cogitatio mentis veſtre ſiet dicentiuʒ. erimus ſicut gentes.⁊ ſicut cognationes terre.vt
colamus ligna ⁊ lapides.viuo ego dicit dominus deus.quoniã in manu foꝛti ⁊ bꝛachio extento
2Z in furoꝛe effuſo regnabo ſuper uos.
CHunc habet ſenſum. Ne putetis cogitationes ueſtras quibus contra me blaſphematis poſſe cõple
ri dicitis enim nolumus eſſe ſub domino nec populus illius appellari: ſed ſicut cunctæ in toto orbe
ſunt nationes: & unaqueq; ſuo uiuit arbitrio ut colat ligna & lapides & idolis ſeruiat etiam nos una
gens erimus e pluribus. Ad quæ reſpondit deus muratq; per ſemetipſum & dicit. Non uos relinquaʒ
neq; contẽnam ut fugaces ſeruos dñi negligentes ſolent contẽnere:ſed ad meũ retraham imperiũ:
& brachio extento ac peutiente ac furore effuſo in priſtinã uos redigam ſeruitutem. & regnabo ſuꝑ
uos: ut uelitis nolitis me habeatis regem. & ſentiatis regem iratum cuius clementiam neglexiſtis.
Et educaʒ vos de populis.⁊ congregabo vos de terris.in quibus.diſperſi eſtis. In manu va
lida.⁊ bꝛachio extento.⁊ in furoꝛe effuſo regnabo ſuper vos.
CNec uos ait patiar eſſe in gentibus nec æterna captiuitate retineri. ſed educam de populis & con
gregabo de terris in quas uos ad ſeruiendũ hoſtilis neceſſitas huc illucq; diſperſit. Hæc aũt faciaʒ ut
non perdã uos & deleã: ſed ut rex ueſter ſim. Ex quo intelligimus ẽt eam quã appellant heretici crea
toris crudelitatẽ.ſonare clementiã dum ad hoc iraſcitur & deſeuit & totum effundit furorem.ut re/
trahat eos ad regnum ſuum qui demonum tirannidem ad ſeruiendum elegerint.

CEt adducam vos in deſertum popnloꝛũm.⁊ iudicaboꝛ vobiſcũ ibi facie ad faciem. Sicut iu

dicio contendi aduerſus patres in deſerto terre egipti.ſic iudicabo vos dicit dominus. 7 ſubi⸗
ciam vos ſceptro meo.⁊ inducam vos in vinculis federis.⁊ eligam de vobis tranſgreſſoꝛes ⁊ i
. De terra incolatus eoꝛũ educã illos ⁊ in terram iſrahel ñ ingredient᷑.⁊ ſcietis gꝗa ego dñs.
Faciam ait uobis qui eſtis in babylone & nũc ſeruitis idolis. quod feci patribus in æ ypto.ut edu
cam uos in deſertum populorum. & ibi iudicer uobiſcum facie ad faciem. ſicut aduerſus illos iudi-
cio contendi quando egreſſi ſunt de ægypto. Et poſtquã uos iudicauero ſubiciam uos ſceptro meo
& imperio. & inibo pactum uobiſcum. & inducam uos in terram ueſtram in uinculis caritatis. ut li
gati amore meo nequaquam a me poſſitis recedere. Tranſgreſſores autem & impios qui cordis du
ricia in malis operibus perſeuerant. eligam non ad poſſidendum ſed ad abiciendum. Et educam
quidem eos de terra incolatus eorum. ut educti non ingrediantur terram iſrahel. ſed in diuerſis pe-
reant regionibus. & diſtinctione bonorum & malorum cognoſcatis quod ego ſim dominus.
qui facio cuncta iudicia. Ad reliqua feſtinat oratio. breuiterq; percurrimus ſingula: ut ſenſum
tantum legentibus præabeamunus
Et uos domus iſrabel.hec dicit dominus dens. Singuli poſt idola neſtra ambulate.x ſerui-
te eis Aanoch ſi ⁊ in hoc non audieritis me.?⁊ nomen menm ſanctuʒ pollueritis ultra in muneri⸗
bus ueffris ⁊ in idolis ueſtris. LXX.

CEt uos domus iſrahel hec dicit adonai dñs. Anuſgꝗſq; adinuẽtiões ſuas offerat⸗ poſt hec ſi

vos audieritis me:= nomẽ meũ ſanctũ nõ pollueritis ultra ĩ muneribꝰ ur̃is.⁊ in ſtudijs neſtris.
Hunc locum manifeſtius interp̃tatus eſt ſymachus. Vnuſquiſq; ĩdolis ſuis euntes ſeruite qa nolui
ſtis audire me: nomen autẽ meum ſanctum nolite ultra polluere per munera neſtra atq; ſimulacra.
CIn monte vo ſãcto meo.in mõte excelſo iſrahel ait dñs deꝰ.ibi ſeruiet mihi oĩis domꝰiſrahel.
Symachi tranſlatio hunc habet ſenium. Quia mihi ſeruire non uultis. ite ſeruite idolis, & ſimula
crorum ueſtrorum calcate ueſtigia. Me enim audire non uultis. & nequaquam mihi hoſtias immo
letis.nec adoleatis incenſum.nec meus populus appellemini. Mihi enim nequaquã in lucis & pha-
nis & idolorum locis ſeruient cultores mei quod uos facitis. ſed in monte ſancto meo. in monte ex
celſo iſrahel. Porto ſeptuaginta proprium explicant ſenſum. Derelinquite cogitationes ueſtras pri
ſtinas. & mala peccata adinuentionum auferte. & ſi poſt hæc audieritis me. & nomen meũ non pol
lueritis in muneribus ur̃is atq; ſimulacris: tunc in monte meo ſancto offeretis mihi uictimas & ſer-
uietis omnis domus iſtahel. Aquila uero & ſymacho ex parte conſentiens in parte diſcordat ite in
quit poſt ĩdola ueſtra & ſeruite eis. quia indigni eſtis meo imperio.nec me ur̃a cultura delectat.Qd
ſi & ĩ hoc nequaqꝗᷓ audieritis me. ſed nomẽ ſanctũ meũ pollueritis dũ mihi offerre ſimulatis q̃ offer
tis idolis noĩ meo tantũ blaſphemiã facitis: ut qui idolorum cultores eſtis meos uos eẽ dicatis. Hoc
ſcitote ꝗd in mõte ſancto meo in mõte excelſo iſrahel ibi ſeruitura ſit mihi oĩs domus iſrahel ñ uos
qui ſeruitis

keiel

VR

fckru
de
onum
gomus
domos
jmoln
8 lus
ſum 3
elinn
ne⸗
Gcult
D
¶cin
Clune
wanun
etto
Cen
ſolis
ppo
ſhekn
cokur
Nocani
busm
esn
bus d
linut
nodie
&pe
men

pop
le

Super Eʒzechielem.

ni

egn qui ſeruĩtis idolis. ſed omnis domus iſrahel quæ poſtea creditura eſt: In monte ſancto meo in mon
Zeg ſabe ait dominus eurüb ſeruiet mihi omnis domus iſrahel. M
ere⸗ mneſiĩquã.in terra in q̃ placebũt mihi.⁊ ibi regraʒ pᷣmicias veſtras ⁊ inici imarum.
rii veſtrarum in oibus ſ. anctiſicationibus veſtris. In afcsr ſuauitatis ſi uſeipid vos en ccinrero
ne, vos de populis ⁊ cõgregauero de terris in quas diſꝑſi eſtis.⁊ ſanctiſicaboꝛ in vobis in oculis na
mnmn nonum. ⁊ ſcietis quia ego dominus. CDe hoc monte in quo ſeruitura eſt deo oĩs
reyi domus iſrahel Eſaias & micheas pari uoce cecinerunt. In nouiſſimis diebus erit manifeſtus mons
n domus dñi in uertice montiũ & eleuabitur ſuper colles. & fluent ad eum oõës gentes. & jbunt popu
ned li multi & dicent. Venite aſcendamus in mõtem domini & in domum dei Iacob: & docebit nos ui
Nen as ſuas. & ambulabimus in ſemitis eius. De ſyon.n. exibit lex & uerbum dñi de Hieruſalem. Et rur/-
ſum Eſaias. In montẽ inquit excelſum aſcende q annuncias ſyon, eleua & exalta uocẽ tuam qui euã
cöͤrl gelizas Hieruſalẽ. Quem montẽ ſyon aut eccleſiã intelligimus quæ interpᷣtatur ſpecula. & in alti/
dotbe tudine ſanctoꝶ dogmatũ conſtituta eſt: aut ipſũ dũm ſaluatorem. in quo & primitiæ & decimæ &

oĩs cultura in odorẽ uertitur ſuauitatis. ut oẽs in circuitu nationes uidentes populum dũi eſſe ſalua

orm⸗
nang tum: glorificent deum: & cognoſcant qui ſaluati fuerint quod ipſe ſit dominus
herii CCum iduxero vos ad terrã iſrabel.in terrã pꝛo q leuaui manũ meã vt darẽ eã patrib veſtris.
oſup CTunc ſcietis quod ego ſim dominus. Quando induxero ait uos in terram iſrahel pro qua leuaui
ſi manum meam ut inducerem in eam patres ueſtros. quam illi ſuo uicio perdiderunt: & uos non taʒ
nup eſtro merito quam clementia recepiſtis. R
CEt recoꝛdamini viaꝝ veſtrax 7 oĩum ſe celex veſtroꝝ:ꝗbus polluti eſtis in eis.⁊ diſplicebitis
con⸗ vobis in conſpecto veſtro in oibus malicijs veſtris quas feciſtis ⁊ ſcietis qꝛ ego dñs cũ bñfece
igi ro vobis ꝑꝑ nomen meum:⁊ nen ſcõm vias vr̃as malas.⁊ ſcõm ſcelera vr̃a peſſima domus iſ-
icre⸗ rahel:ait dominus deus. ¶ Non poſſumus recordari ſcelerũ ntorum atq; ui-
te ciorum. niſi inducti fuerimus in terrã iſrahel:ibiq; poſiti dicamus cũ apoſtolo. Qui nõ ſum dignus
uocari apoſtolus.ꝗa perſequutus ſum eccleſiã dei Et diſplicebitis ait uobis in conſpectu uro in oĩ/
rn bus maliciis ur̃is quas feciſtis:ſiue ut interpᷣtatus eſt ſymachus. & paruuli uobis midebimini propter
ſ⸗ oẽs malicias ur̃as quas eſtis operati. ut poſtꝗᷓ excelſi fuerint. humiles ſe eſſe credant: quia dñs homili
geß⸗ bus dat gram. Et in alio loco ſcriptũ eſt. Ante contritionẽ exaltatur cor uiri: & ante altitudinẽ humi
i⸗ liatur. Superbiã.n. contritio.& humilitatẽ ſequitur altitudo. Et ſcietis qa ego dñs. cum ben efecero
nedn uobis. Et dům ſaluatorem tunc magis cognouimus. qñ benefecit nobis, & paſſus eſt ꝓ peccatis nr̃is
idͤ⸗ & portauit iniqtates nfr̃as.& pro nobis diluit:non pro aliquo merito eoꝶ qui ſaluantur.ſed pp no/
do. . men ſuũ. Alioꝗn uiæ nfæ & ſcelera peſſima. nõ miſericordiã meruere ſed pœnam. Quicqd autẽ de
ni. populo diximus ſaler iüberara de ægypto. in ſolitudine multa cõmiſit & offendit deũ. & po-
iil ſtea in terrã repromiſſionis ind uctus ueneratus eſt idola lignaq; & lapides coluit. & poſtea dei cle-
kch mentia conſeruatus eſt: referamus ad eos ꝗ de ægypto ſæculi huius in manu excelſa dñi liberati ſũt
kein & introducti in uicioꝶ ſolitudinẽ rurſum ægyptũ ſuſpirarunt. & fecerunt ea ꝗᷓ punir debuerãt. ſed
nde⸗ nihilominus per pœnitentiam non ſuo mento. ſed domini clementia conſeruati ſunt.
a CEXPLICIT LIBER SENTVS. CINCIPIT LIBER SEPTIMVS:
ſenin — = =– LIM pueri legimaus. nihil tam facile eſt quin difficile fiat. quod inuit?
S / A facias. Fateor me explationes in Ezechiel multo ante tempore promiſiſ
ſeui⸗ 5 =O ſe: & occupatione de toto huc orbe uenientium implere non poſſe. dũ
Mer- WW F. yynulla hora nullumq; momentum eſt: in quo non fratrum curramus
ſturbis. & monaſterii ſolitudinẽ hoſpitum frequentia cõmutamus. in tã
therf tum ur aut claudendum nobis ſit oſtium. aut ſcriptura & per quas aperiẽ
eſtns dæ ſunt fores: ſtudia relinquenda. Itaq; lucratinis immo furtiuis noctiũ
polut 4 horis. ꝗᷓ Hieme propinquante longiores eſſe cœperunt. hæc ad lucernu
an⸗ lam qualiacũq; ſunt dictare conamur. & eſtuantis anni tœdiũ interpræ-
Ppel tatione digerere: Nec iactamus ut quidã forſitan ſuſpicantur fratrum ſu
nula S ſceptionem.cauſas ſimpliciter confitemur: præſertim cum occidentali/
mo Wum fuga & ſanctorum locorum conſtipatio. nuditate arq; uulneribus
dha, „ ——— — lindigentium præferat barbarorum (quos abſq; lacrymis & gemitu uide
eer re non poſſumus) illam quondam potentiam & ignorantiam diuitiarum ad tantam inopiam per/
pu ueniſſe. ut tecto & cibo & ueſtimento indigeat. & t nequaꝗᷓ duri quorundã atq; crudeles aĩ molli
vol untur. dũ pannos eoꝶ & ſarcinulas diſcutiunt. auꝑ in captiuitate quærentes. Accidit ad hanc dictan
ller di difficultatẽ. qd caligantibus oculis ſenectute: & aliqd ſuſtinentibus beati I ſaac:ad mnocturnum lu
ein men nequaqᷓ ualeamus hebreoꝶ uolumina relegere: qui ẽt ad ſolis dieiq; fulgorem: ̃arũ prauitare
cecantur. Sed & græcoꝶ cõmentarios fratruʒ tantũ uoce cognoſcimus. N ulliq; dubium qd alienis
ſe dentibus cõmoliti cibi ueſcentibus nauſiam faciant. Vnde obſecro te filia euſtochiũ. ut iſta quæ no
oe tariorũ ſtilo cudimus. & ad quæ emendanda ſpaciũ uix habemus ideſt ſepmum in Ezechiele libꝶ .
nos poſt interualla & ut ante iam dixiſi librorum breuitas uel longitudo inter ſe fuenint inequales. ui-

.
R

LXL.iber ſeptimus.c.xxi.

ſube

ſio uiſionum immo breuitati imputes ac longitudini dum & iundta nolumus ſepara gutn
re. & diſſonantia in unam coartare ſeriem. Alnci
Et factus eſt ſermo dommi ad me dicens.Fili hominis pone faciem tuam contra viã auſtri vngu
⁊? ſtilla ad affricum ⁊ pꝛopheta ad ſaltum agri meridiani dices ſaltui: meridiano. Audi verbuz ſcun
domini.hec dicit dominus deũs.Ecce ſuccendam in te ignem ? comburam in te omne lignum pui
viride.⁊ omne lignum aridum. Mon extinguetur flamma ſuccenſionis. Et comburetur ſorun
in ea omnis facies.ab auſtro vſqʒ ad aquilonem ⁊ videbit vniuerſa caro quia ego dominus ſuc ea
cendi eam:nec extinguetur.Et dixi.ha ha ha dominus deus ipſi dicunt.de mè. Nunquid non con
parabolas loquitur iſte. LXX. enu
Et factus eſt ſermo dñi ad me.dicens.Fili hoĩs offirma faciem tuaʒ ſi uper theman. ⁊? reſpice (kint

ad darom vaticinare ſuper ſaltũ ducẽ nageb.⁊ dices ſaltui nageb. Audi ſermonem dñi. Bec di Cunß
cit dñs.Ecce ego ſuccendã in te ignẽ.⁊ deuoꝛabit in te oẽ lignũ viride.⁊ lignum aridñũ.Non ex/ dſn
tinguetur flamma ſuccenſa.⁊ ardebit in ea omnis facies a meridie vſqʒ ad aquilonem ⁊ cogno/ Cent
ſcet omnis caro quia ego dominns ſuccendi ullam.non extinguetur.Et dixi. Nequaquam domi Nv
ne: Bomine.ipſi dicunt ad me. Monne parabola eſt que dicitur.
Quid ſigniſcet pone uel offirma faciẽ tuam: ſupra plenius diximus. Offirmatione. n. uultus opꝰ n
eſt & frontis duricia. ut qᷓ imperantur prophetæ loquatur intrepidus: maxime cũ ad totam populi Mcl
multitudinẽ triſtitia annuncianda ſit. Theman aũt & darom & nageb. & rurſum nageb. ꝓ quo. Ixx. Cini

interp̃tati ſunt.quid ſonẽt in hebreo expræſſit nf̃a tranſlatio. Quodq; dixere ducẽ na wan
geb. melius habet in hebreo agri. uel regionis meridianæ. Non. n. ſare ut putauerunt. Ixx. quod uer- ſni
bũ ducem & principẽ ſonat.ſed ſade.ſcriptũ eſt.qd proprie agrum regionẽq; ſignat. & propter de- one
let & res litterarum ſimilitudinem errorinoleuit. Loquitur aũt ſermo diuinus per metaphorã ſaltus Ui
contra Hieruſalẽ quæ beſtiarum & ferociũ hominum habitatio eſt: qd ſuccendat eũ oĩ aq; ligna illi niein
us concrementur: nequaꝗᷓ arbores uocans quæ fructibus indigebant. ſed ligna quaſi incendio præ- mweit
parata. Primũq; comburit in eo lignũ uiride. ſcdm quod in hõc eodẽ propheta legimus. & a ſanctis attam
meis incipite. & poſtea aridũ: quod nihil in ſe poterat habere uitale. ſanctos uidelicet ſimul & pecca uläch
tores: ut alii captiuitatis mala morte effugiãt. alii ſuppliciis tradantur æternis. Quodq; infert ab au nlonn
ſtro uſq; ad aquilonẽ. hoc indicat. ab Hieruſalẽ uſq; ad babylonẽ: ut oẽ iter pergentiũ in captiunate ult
gladio. fame.peſtilentia ruentium cõpleatur. His.n. qui in babylone ſunt:Hieruſalem ad auſtrum ſi mene
ta eſt. qũo econtrario olla in Hieremia quæ ſigniſicat Hieruſalem:a facie aquilonis ideſt babylonis. upid
ſuccenditur. Et pulchre in principio ſtilla inquit ad aphricum. ut non tota dei ira uideatur effuſa: ſed au
ſtilla quæ eſt & pars. Sin aũt ſtilla tantæ ſeuitiæ eſt: quid in totis imbribus eſtimandũ eſt? Vt omnis (hu
caro quæ uiſura eſt ſalutare dei.per ſyluã quæ nullius extinguatur auxilio:cognoſcat ꝙ ipſe ſit dñs. egltot
Quod intelligens propheta reſpondit. ha ha ha dñe deus. uel ut: lxx. tranſtulerunt nequaꝗᷓ domine com
Et infert. Et ipſi dicunt ad me.Nungd per parabolã loquituriſte? uel parabola eſt iſta quæ dicitur. fut
Et eſt ſen ſus. Plani us loquere. non intelligimus per parabolã quid loquaris aperto ſermone:dei no in
bis pande ſententiã. Poteſt autem tropologice theman & nageb & darom ægyptus intelligi. Legi CE
mus. n. 1 Daniele crebro auſtꝶp ægypto accipi. Aegypt? ãt refer᷑ ad mũdi anguſtias. Prophetat igr BGha
Ezechiel 4 mudo uẽtura ſint mala:quẽ ſaltũ uocat põiferas arbores ñ hñtẽ ſ-y hĩtaculũ beſtiaꝶ. De nei/
quo & ĩ uiceſſimo octauo pſalmo dr. Vox dñi pficiẽtis ceruos. & reuelabit cõdenſa ſylua ꝑ.Iſtæ ſũt ſtelin
ſyluæ & ſaltus. qui plus deuorauerunt per præliũ de exercitu abeſſalon. quã interfecit gladius. Suc- Meo.
cenditurg in ſaltibus primũ lignum miride & ſic aridũ. hii qui uiuunt in malo.& qui iuſtitiæ mor- geſwe
tui ſunt. Quodq; dr & cõburentur in ea oẽs facies. ab auſtro uſq; ad aqlonem. hoc dicit. Ab his ꝗ fer ofo⸗
uentes ſpũ uidebantur. uſq; ad eos qui creſcente & refrigerata caritate multoꝶ. calorem priſtinũ per
diderunt: ita ut oĩs caro perſpiciat flãmã dñi nõ extingui. Præcaturq; propheta ne fiat qd dñs cõmi nnez
natus eſt. Hoc eſt ne ſuccẽdatur ſaltus. ut adhuc accipiat locũ pnĩæ. aut ſibi nõ ĩponatur neceſſitas tri erren
ſtitiæ nunciandi: pᷣſertim cũ populus ea nõ intelligat. & obſcuritate dictoꝶ magis ad ĩſaniã ꝓuocet᷑ lam
CCAPITVLVM. . ð C
CC factus eſt ſermo domini ad me dicens.Fili hbominis pone faciem tuam ad Hieruſa nnu
lem.? ſtilla ad ſanctuaria. pꝛopheta contra humum iſrahel.⁊ dices terre ifrahel. Hec line⸗
oicit dominus deus. Ecce ego ad te. eiciam gladium meum de vagina ſua.⁊ occidia ⸗ it
☛ in te iuſtum z impium. Pꝛo eo autem quod occidi in te iuſtum ⸗ impium. egredietur in
gladius meus de vagina ſua ad omnem carnem. ab auſtro ad aquilonem:⁊ ſciet omnis caro qꝛ 1 n
ego dominus equxi gladium meũ de vagina ſua irr euocabilem. LXX.
WEt factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Idcirco vaticinare fili hominis.⁊ offirma faciẽ tnã cõ dl
tra Hieruſalẽ ⁊ aſpice ad ſancta eoꝝ:æ pꝛopheta ſuper terrã iſrahel. æ dices ad terrã iſrabel. hec nn
dicit dñs.Ecce ego ad te.⁊ educã gladium meũ de vagina ſua.⁊ inter ficiã ex te iniquũ ⁊ iniuſtũ
. Sic egredietur gladius meus de vagina ſua ſup oẽm carnema meridie vſq; ad aquuonẽ: ⁊ co
Woſcet omnis caro qꝛ ego dñs equxi gladium meum de vagina ſua. Non reuertetur vltra. a
CQuia ſupra dixerat ipſi dicunt de me. nunqꝗd nõ per parabolas loꝗtur iſte. & apertã populus fla/ H 6
gitabat ſnĩam A

Super Eʒzechielem.

gitabat ſniam ĩdcirco dñs id p quod metaphorã ſiue parabolam & ut alii nentere prouerbiũ eſt Io⸗
i quutus nunc maniſeſtius loquitur: ſaltus nageb & darom. & theman eſſe Hieruſalẽ. & templũ illiꝰ
d & ſancta ſanctoꝶ. & o&m terram iudæ flãmamq; quæ combuſtura ſit ſaltũ intelligi gladiũ deuorã-
n tem qui eductus eſt de uagina ſua. ut interſiciat iuſtum & im piũ. Hoc eſt. n. lignum uitide & lignum
n aridum. Vñ 0 dñs. Si in ligno ait uiridi tanta faciunt. in ſicco quid facient?Pᷣro quo neſcio ꝗd uolẽ
“l tes. xx. iniquũᷣ & iniuſtũ interpᷣtati ſunt: quaſi non idẽ utrumq; ſignificet. Quodq; ibi dixerat & ui-
—R debit uniuerſa caro qa ego dũs ſuccendi eã hoc eſt ſiluã ſiue flämam nec extinguetur: hic aliis uer-
m bis loquitur: ut ſciat oĩs caro quia ego dñs eduxi gladiũ meum de uagina ſua irreuocabilẽ. Vere
.n. contra Hieruſalem non eſt fläma nec extinctũ incendiũ., nec reuocatus gladius: quia modicum:
tempus in medio: & Hieruſalem cum templo ſuo babylonio igne ſuccenſa eſt.
den CEt tu fili hominis igemiſce in cõtritione lumboꝛũ.⁊ in amaritudinibus ingemiſce coꝛam eis
ntp Cumqʒ dixerit ad te quarè tu gemis.dices ad eos. Pꝛo auditu quia venit.⁊ tabeſcet omne coꝛ.
, 7 diſſoluentur vninerſe manus:⁊ infirmabit᷑ omnis ſpiritus.⁊ per cuncta genua fluẽt aque.Ec/
Nn ce venit ⁊ fiet. ait dominus. LXX. CEt tn fili hominis ingemiſce in contriti
one lumboꝛũ tuoꝛũ.⁊ in doloꝛibus geme in cõſpectu eoꝝ.Eritqʒ ſi dixerit adite quare tu gemis.
ucn⸗ 7 dices. Pꝛopter nunciũ ga venit.⁊ cõpꝛehẽdet᷑ omne coꝛ.⁊ diſſoluent᷑ vniſe manus.⁊ exami
dohul nabit᷑ omnis caro ⁊ oiĩs ſpritus.⁊ oĩa femoꝛa polluent᷑ humoꝛc. Ecce venit ⁊ erit.dicit dñs deꝰ.
wl CPrimũ dixerat. uaticinare uel ſtilla ad auſtrum. aphricũ & meridiẽ. & ad ſaltũ meridianum. Quod
en quia uidebatur obſcurũ. & dicta prophetæ populus neſciebat: ſcdo ponitur manifeſtius. ſaltum me
duer ridianũ eſſe Hieruſalem. & oẽs infructuoſas arbores ad quaꝶ radices ſecuris poſita ſit: intelligi habi
1 de⸗ itores eius. gladiũq; interprætari pro incendio. Tertio iubetur prophetæ: ut tacentib' illis & nõ in
lalm terrogantibus cur iſta uaticinatus ſit: faciat per ꝗᷓ interrogetur. & riũdeat quæ dñs loquutus eſt. Inge
nA fli miſce inquit eiulare non leui uoce nec dolore moderato: ſed in contritione lumboꝶ: ut gemitus
dre⸗, tuus ex imis uiſceribus & amaritudine aĩ proferatur. Et hoc facies corã eis. ut cum interrogauerint
lndn cur tanto gemitu conteraris. ut quid tibi mali acciderit ut ſic ingemiſcas. tu eis meo ſermone rmde/
eren as. Idcirco plango. & dolorẽ cordis mei diſſimulare non ualeo.qa auditus qui ſemp meis auribus
tdbun inſonuerat opere cõpletur. & uenit imminens. uidelicet babylonis futens exercitus. Qui cũ uenerit
immre & uallauerit Hieruſalẽ.tunc tabeſcet oẽ cor.& diſſoluentur uniuerſæ manus: ut occupante pauore
unſ mentes hoĩum. nullus audeat repugnare. Infirmabitur. n. oĩum bellatorũ ſpũs. & tanta cunctos oc⸗
loni. cupabit formido. ut timore cogẽte artus & uiſcera diſſoluãtur: & ueſſica humorẽ tenere non ualeat
deed ita ut urina genua polluãtur: Naturale ẽ. n. ut timore cogẽte ueſſica laxetur & aduerſus hoĩs uolũta

tẽ. humore difluat. Quod quidẽ & in morboꝶ magnitudine accidere ſolet. ut poſtꝗᷓ uires defecerĩt
egrotantiũ. non ſolum genua: ſed & lectuli polluantur. Ecce inquit uenit ꝙ ſæpe prædixi. & opere
completur: ac fiet. quod non ego ſed dñs loquutus eſt. Scio quendam in contritione lumborum &

omnni
ſtdis,

fluẽtihus aqs multa teſtimonia replicaſſe. ut ꝓphetæ caſtitas ĩpleretur & amaritudo aĩ. & dolor mẽ
dand tis internus:qd aquæ ſeminum genua polluant. Sed hæc expoſitio: ad præſentem non ptinet locũ.
le CEt factus eſt ſermo dñi ad me dicẽs.vFili his.pꝛopheta ⁊ dices. HBec dicit dñs dens. Loqre:
anf, Gladigladiꝰexa cutꝰ? limatꝰc vt cedat victĩas exacut.⁊ vt ſplẽdeat limatciq moues ſceptꝝ ſilii
zb mei ſuccidiſti oẽ lignũ.⁊ dedi eum ad leuigandũ vt teneatur mann. Iſte exacutus eſt gladius.⁊
ei iſte limatus eſt vt ſit in manu interſicientis. Clama ⁊ vlula fili bominis. qꝛ hic factus eſt in popu
Suc⸗ lo meo.hic in cunctis ducibus iſrahel.Qui fugerant traditi ſunt cum populo meo.idcirco plau-
wol⸗ de ſuper femur.qꝛ pꝛobatuſ eſt. Et hoc cum ſceptrũ ſubuerterit ⁊ non erit dicit dñs deus. Tu er
bae P ſili hominis percute manũ ad manũ.⁊ duplicetur gladius ac triplicetur gladius interfectoꝝ
nipe ic eſt gladius occiſionis magne.qui obſtupeſcere eos facit ⁊ corde tabeſcere.⸗ multiplicat rui
cn nas. In omnibus poꝛtis eoꝝ dedi contur bationẽ gladii acuti ⁊ limati ad ſulgendum. ad cedem.
un exacuere. Aade ad dexterã ſiue ad ſiniſtram. quocũqʒ faciei tne eſt appetitus: Quin ego plau/
er. dam mann ad manum.implebo indignationem meam:ego dũs loquutus ſum.
Maltũ eſt ſi utramq; Ponã editionem. & libroꝶ extenditur longitudo. maxime ubi aut nulla aut
parua diſtantia eſt. Ponã igitur nonnulla ꝗᷓ diſcrepant. Pro eo qd nos diximus ꝗ moues ſceptrum ſi
li mei ſuccidiſti oẽ lignum. illi tranſtulerunt: contẽne repelle oẽ lignum. Rurſũ ubi nos diximus
en . „ qqui fugerant gladio traditi ſunt. & illi & alii tranſtulerunt hoſpites mei ſiue habitatores. Et ubi nos
i diximus plaude ſuper ſœmur.illi poſuerunt percute manu. Et ubi trãſtulimus & hoc cũ ſceptrũ ſub
un uerterit. illoꝶ habet editio tribus repulſa eſt. Loꝗtur aũt ad gladium nabuchodonoſor ut ueniat cõ
c tra Hieruſalem exacuatur atq; limetur. Multos. n. eſſe cedendos: & ad ipſum a poſtrophã facit: Tu es
qui moues atqʒ ſubuertis ſceptrũ filii mei imperiũ uidelicet populi iſrahel: & oẽ lignum ſuccidis po
co puli multitudine. Dedi inquit iſtum gladium ut teneatur manu nabuchodonoſor. & ſit in manu
NℳM uiri robuſtiſſimi. Vñ am monetur propheta. clama inſtanti uocis lamentatione teſtare. Hic gladius
ti nulli pepercit: nec aliquẽ imminentiũ malorum reliquit expertũ. Factus eſt in populo factus in du/
co cibus iſrahel: factus in hoſpitibus meis ac ſacerdotibus qui habitant in tẽplo meo. Idcirco percute °
ſœmur. ſiue manũ: & habitum plangentis aſſume. Hic. n. gladius probatus eſt mihi Bor cũ ſeptrũ
1

MW

AY.iber ſextus.c.xx.

meum regnũq; ſubuerterit: qd ultra nõ erit. & in ſedechia rege finietur. Iterum tibi propheta iubeo
ut qui fœ mur percuſſeras pro ſtupore & miraculo. percutias & manus. ut non ſolum ſemel.ſed ſcdo
ac tertio gladius ueniat ad interhciendum. Primo enim uenit nabuchodonoſor quãdo tulit iecho
niam.& ſecundo quando regnabat loachim.tertio quando ſedechias. Et hic eſt gladius triplicatus
quando facta eſt magna occiſio.& in tantum multiplicauit ruimnas ut obſtupeſcerent animo & cor-
de tabeſcerent. & in oibus portis eorum daret conturbationem: Ptæcipitur ergo illi hoc eſt gladio
acuto ad fulgendum amictoq; expedito & parato ad cedem: ut uadat ſiue ad dexteram uoluerit ſiue
ad ſiniſtram. Quocũq; ait faciei tuæ placuerit audacter ingredere. habens ducem me & adiutorem.
Ego plaudam manu ad manum: ut ſeuientem te contra aduerſarios meos: quaſi fautor tuus & exor
tator inſtigem. Ne dubites. ne formides. nec pati timeas quod paſſus eſt ſenacherib ego dominus ſũ
loquutus. meæ miniſter es uoluntatisemeam comple ſententiam. Poſſumus iuxta anagogen gla/
dium acutum paratumq; & cedem accipere diabolum. de quo ait apoſtolus. Tradere huiuſcemodi
ſathanæ in interitum carnis. ut ſpiritus ſaluus fiat. Et in aliò loco. Imineus & alexander. quos tradidi
ſathanæ ut diſcant non blaſphemare. Et in pſalmis ſcriptum eſt. Miſit ſurorem & iram & anguſtiaʒ
immiſſiones per angelos peſſimos.Hunc quidam putant gladium & in manu fuiſſe angeli. quãdo
ſub Dauid percutiebatur Hieruſalem. Alii autem & de illo dici gladio ſuſpicantur. de quo in euan-
gelio eſt. Non ueni pacem mittere ſuper terram: ſed gladium.& diuidere inter ſe omnem conſan-
guinitatis affectum: ut mali corruant & ſancti reſurgant: Sed hoc impium eſt credere de gladio ſal/
uatoris. & non potius de diabolo. qui domini in eccleſia ſceptra ſubuertit. qui interfecit cunctos in
populo & duces & hoſpites dei. & tunc a di'o comprobatur: quando iudam proditorem & ſimiles
eius ſubuerteret. Qui poſtquam comedit bucellam. intrauit in illum ſathanas. Duplicaturq; & tripli
catur gladius interfectorum. ut ſoluatur peccatum Hieruſalem. quia ſuſcepit de manu dñi duplicia
peccata ſua: Gaudet autem dñs & exultat & hortator eſt gladii ſeuientis. ut uadat ſiue ad dexteram ſi
ue ad ſiniſtram. & quocũq; eum faciei ſuæ tulerit appetitus: ut interfeftis malis remaneant boni. &
impleatur illud quod ſcriptum eſt. Quid paleis ad frumentum dicit dominus?
CEt factus ẽ ſermo domini ad me dicens.Et tu fili homims pone tibi duas vias.⁊ veniat gla/
dins regis babilonis. Se terra vna egredientur ambo.⁊ manu capiet coniecturaʒ. in capite vie
ciuitatis coniciet. Riam pones vt veniat gladius ad rabath ſilioꝛum ammon.⁊ ad iudam ⁊ ad
hieruſalem munitiſſimam. Stetit enim rex babylonis in biuio in capite duarum viarum diui
nationem querens. commiſcens ſagittas. Interrogauit idola. exta conſulnit. Ad dexteraz eiꝰ
facta eſt diuinatio ſuper hieruſalem. vt ponat arietes. vt aperiat os in cede.vt eleuet vocem in
vlulatu.vt ponat arietes contra poꝛtas.vt compoꝛtet aggerem.vt ediſicet munitiones. Eritqʒ
quaſi conſulens fruſtra oꝛaculum in oculis eoꝛum.⁊ ſabbatoꝛum otium imitans. Ipſe autẽ re-
coꝛdabitur iniquitatis ad capiendum. Idcirco hec dicit dominus deus. Mꝛo eo quod in me“/
moꝛia reuocaſtis ⁊ reuelaſtis pꝛeuaricationes.⁊ apparuerunt peccata veſtra in omnibus cogi-/
tationibus veſtris.pꝛo eo inquam quod in memoꝛiam reuocaſtis.manu capiemini.
CScio me in hoc loco iuxta ſeptuaginta interprætes. multiplicem legiſſe expoſitionem. rabbat filio

rum ammon reſerentes ad gentium populum. iudam uero & Hieruſalem ad eos qui ſub chriſti no/

mine congregantur. & factis detur nominis dignitas regemq; confuſiõis diabolum ſtare in omniũ
uiarum capite. & inſidiari in occulto. impleriq; illum uerſiculum iuxta ſemitam ſcandalum poſue/
runt mihi. & ſtare eum in biuio. uel eos qui ſui ſunt tenere cupientem: uel nouum ſibi acquirere ſer
uitium. ad dexteram pergere. ad eos ſcilicet qui in dextera parte ſunt poſiti: ut expugnet eos. & exul
tet in cœde. ut arietibus.& congeſtione operum terrenorum capiat miſeram hieruſalem. Et primo
quidem uideatur ei nil agere. & fruſtra conari: Illo uero recordante iniqꝗtates eorũ qui in eccleſia cõ
morantur. immo malis operibus. aduerſarias poteſtates ĩ memoria ſcelerum priſtinorum: patefiũt
oĩa peccata populi. & cogitationes eoꝶ idcirco capiuntur. ꝗa nouis uetera delicta cumularũt. Hæc
alius dixerit: nobis cœpta hiſtoriæ ueritas perſequenda eſt. Cuʒ inquit dixiſſet mihi ſermo diuinus
ꝓpheta fili hoĩs & loquere ad gladiũ & dic. gladius gladius. & cætera quæ prophetia gladii cõtinẽ
tur. ſecundo factus eſt ad me ſermo domini dicens. Vis fili hominis ſcire quis iſtæ ſit gladius. & ap/
tius perſonam diſcere gladii ſeuientis. Auſculta quæ dico. Pone duas uias ut p illas gladius ueniat
regis babilonis. qui egredietur quidem uno itinere chaldæorum. ſed cum uenerit per deſertũ & ſo
litudinem a biuio terræ arabiæ quæ appellatur filiorum ämon: quarum una uia hieruſalẽ ducit ad
dexteram partem: ſiniſtra uero ad rabbath filioruz ãmon. que eſt ciuitas metropolis: & hodie phila
delphia nominatur. Memor inquit internitionis quæ accidit regi aſſyrio. quando centum octagin
ta quinq; milia una nocte ſunt ceſa. Formidabat ad partem dexteram declinare. & ire contra muni⸗/-
tiſſimam hieruſalem ſed ſtabat in ipſo compito. & ritu gentis ſuæ oraculum conſulebat: ut mitte/
ret ſagittas ſuas in pharetra.& cõmiſceret eas inſcriptas. ſiue ſignatas nominibus ſingulorum. ut uĩ
deat cuius ſagitta exeat: & quam prius ciuitatem debeat oppugnare. Hanc autem greci ſi⸗
ne nominant. Interrogauit igitur idola. exta conſuluit. Ad dexteram facta eſt diuinatio
eius ut pergeret contra hieruſalem. & oppugnaret eam. aggeres comportaret arietes componeret
. ediſficaret

ec
ſni⸗
ucd
itba
w
abit
wnun
e
di
ſcbin
ſeni
Ctl
Pe⸗
en⸗
y⸗
eini
U
nonie
cei
hehe
coii.
tan
oled⸗
lempe
Aa
ge
ſlion
Noͤd

neq
gnu
tes
cate

lati
et⸗
Et
corun
hip
dn
Cer
fneo

o
aler
Hien
mte⸗
int
e⸗
lnn
ſon
Wnn
dn⸗
lee

ſen
ii

282N
—

Guper Eʒzechielem.

Pi edificaret munitiones. urbẽq; coneluderet in cœde aperiret os ſuum && fremitum exultantis & ulu⸗-
o lIantis exercitus concitaret. Hoc inquit faciens. videbitur habitatoribus Hieruſalem oraculum fru-
u ſtra conſulere & quaſi ſabbatorum ocium terrere. ludere uidelicet: & nihil operis perpetrare. Rex
r auũt babylonis non in ſua fortitudine. ſed in iniꝗtate populi confiſurus eſt: qua eos ſcit offendiſſe de
No um. & peccata patrum nouis cumulaſſe delictis. & præuaricationes eoꝶ oĩbus patuiſſe:& idcirco ñ
ie dubitabit de uictoria: quia conſidet de iniquitate Hieruſalem. Hæc iuxta hebraicum a quo ſeptua/-
en. ata non tam ſenſu quam uerbis. in pleri q; diſcordant.
ln Tu aüt drophape impie dux iſrahel cuius venit dies in tempoꝛe iniquitatis pꝛefinita. Hec di
d cit dñs deus. Aufer cidarim, tolle humilẽ coꝛonam. Monne hec eſt que humilem ſubleuauit.⸗
gln ſulublimen humiliauit: Iniquitatem iniquitatem iniquitatem ponam eam. ⁊ hoc non ſiet donec
ve niat cuius eſt iudicium ⁊ tradam ei. LXX.
acic CEt tu pꝛophane inique dux iſt rahel cuius venit dies in tꝑe iniquitatis ſinis.hec dicit dñs deꝰ.
n Abſtoliſti cidarimi? poſuiſti coꝛonã. Hec nõ erit ſimilis. Humiliaſti excelſũ:⁊ ſubleuaſti humi
nic lem. Iniquitatẽ iniquitatem ponà eã.nec hec talis erit donec veniat cin debetur.⁊ dabo ei.
eun⸗ CSymachus hunc locũ ita interpᷣtatus eſt(Tu aũt prophane inique dux iſrahel. cuius nenit dies in
nln⸗ tpe iniquitatis cõſtitutus. hæc dicit dñs deus. Abſtulit cidarim. & tulit coronã. Neq; hoc neq; illud
oll humilẽ ſubleuauit. & ſublimen humiliauit. Iniquitatẽ iniquitatem iniqtatem faciam illud. Et hoc
in non fuit iſte cuius iudiciũ eſt. quem daturus ſum) Poſt urbis ſubuerſionẽ & captiuitatem populi ad
mile ducẽ iſrahel ſermo dirigitur quò nemini dubium eſt ſignificari ſedechiã: in quo rege iſfrahel de ſtir
np pe Dauid impium finitum eſt. Venit inquit tibi dies. quæ longo tpe præſnita eſt in te. & pp te ſacer
licir dotiũ & regnũ interiit populi iudæoꝶ. Cidaris. n. inſigne pötificis eſt corona hoc diadema regis
unl indiciũ. Nòne hæc ẽ cidaris & hæc coròa qᷓ nihil feciti udicio. ſz ad imitationẽ regis babylõii quos
i uolebat exaltabat & quos uolebat hũiliabat? ꝓpterea ñ ſemel nec iuxta. Ilxx. bis. ſed tertio iniquita-
tem ponã ribi in perpetuum:q;̃ non ſtatim tibi repurtata eſt. ſed donec ueniat xpᷣs cuius eſt iudicium.
cln & tradat ei pater regnũ & ſacerdotium. uel eccleſiã de gentibus congregatam. Non. n. iudicat pater
leſe quẽquam: ſed oẽ iudicium dedit filio. Et in alio loco. Heus ait iudiciũ tuum regi da & iuſtitiã tuam
Il ſfilio regis. Iſte eſt cui repoſitum eſt imperiũ: & ſacerdotiũ ſempiternum. De quo loqbatur & Iacob
dii⸗ Nõ deficiet princeps ex iuda.neq; d ux de ſœmoribus eius donec ueniĩat cui repoſitũ eſt: & ipſe erit
Be⸗ eæxpectatio gentiũ.In eo loco ubi nos interpᷣtati ſumus nonne hæc eſt. pulchre tranſtulit ſymachus.

neq; hoc neq; illud: Quia.n. dixerat aufer cidarim tolle coronà ſubiunxit. neq; hoc neq; illud.i.re/

i, gnũ ceſſabit & ſacerdotiũ. Vnde qui poſtea uſq; ad aduentum xpi reges fuerunt pariter & ſacerdo-
in tes quoꝶ unus ircanus pontiſex diadema capiti ſuo impoſuit fruſtra ſibi & hoc & illud uoluit uẽdi
ne⸗ care:cũ regnum ei non deberetur poſt ſedechiã: ſed illi cui repoſitum erat & qui fuit expectatio gẽ
tium de quibus loquitur & malachias. Vos ſacerdotes. qui contaminatis nomen meũ. Et poſt pau/
lIulum: Non ẽ uoluntas mea in uobis. & uictimas nõ ſuſcipiã de manibus ur̃is. Ab ortu.n. ſolis uſq;
ad occaſum magnũ eſt nomen meum in gẽtibus: & in oĩ loco ſacriſicatur & offertur noĩ meo ob
Ctfl⸗ latio munda. Quæ eſt munda oblatio? Sine ſanguine hyrcoꝶ arietũ.atq; taurom. Quæ in xpi cõ⸗
kino, letur aduentu quando uenit deſideratus gentibus. & ortus eſt ſol iuſtitiæ in cuius pennis ẽ ſanitas
nnii Et tu fili hominis pꝛoheta ⁊ dic.hec dicit dominus deus.ad ſilios ãmon.⁊ ad oppꝛobꝛium
e⸗ eoꝛum.Et dices.Mucro mucro euagina te ad occidenduz. Lima te vt iterficias ⁊ fulgeas.Cũ
eſer tibi viderentur vana ⁊ diuinarentur mendatia. vt dareris ſuper colla vulneratoꝝ impioꝛum.
enl gquoꝛum venit dies in tẽpoꝛe iniquitatis pꝛeſinita. reuertere ad vaginam tuam in locũm in quo
firo creatus es. In terra natiuitatis tue iudicabo te.⁊ effundã ſuper te indignationẽ meaz. In igne
lac furoꝛis mei ſufflabo in te.daboqʒ in manibus hominũ ſtultoꝝ.⁊ fabꝛicantiũ coꝛruptionẽ. JIgnis
eſit eris cibus ſanguis tuus erit in medio terre.Obliuioni traderis quia ego dominus locutus ſuʒ.
Hee CGladium regis babylonis ſtetiſſe in capite duarum uiarũ in compitu dexteræ & ſiniſtræ: quarum
inn⸗ altera ducebat Hieruſalem altera ad rabbath filiorum amon. & exiſſe fortẽ ut pergeret prius contra
in Hieruſalem. ſupra legimus. Qua expugnata & capta. regnũ quoq; & ſacerdotiũ eius in æternum pe
1,/ riſſe prænunciat. Reſiduum erat filis ämon: & ipſe diuiſionis ordo poſcebat. qui de ſiniſtra uia fa-
int „ Kus erat. Vñ imperatur prophetæ ut loquatur ad filios ammon & ad opprobriũ eorum: qd & ipſi
ſo! capiendi ſint: & ad eundem gladiũ ſermonem dirigit. O mucro mucro qui paratus es ad cœdẽé. qui
limatus ut fulgeas & interficias: licet tibi idola reſponderint & uanũ ſit omne quod a demonibus re
in ſpongdetur. ut uidelicet uulneratorum ceruicibus immineres: & per te compleretur quod multo do
In minus tpe fuerat cõminatus: tamen expleto opere tuo quod egiſti contra filios ammon: reuertere
E ad uaginam tuam.i.in babylonem ad locũ in quo factus es & creatus: ut in terra natiuitatis tuæ iu/
e⸗ dicem te: & effundam ſuperte indignationẽ meam. & mœdoꝶ atq; perſarũ uirtute capiaris. Quod
tſuu plenius in Eſaiæ uolumine dr in uiſione contra babylonem. Ecce ego ſuſcitabo ſup eos mœdos: Et
H poſt paululum. Et erit babylon illa glorioſa in regnis. inclita in ſuperbia chaldæorum: ſicut ſubuer
io tit deus ſodomam & gomorram: non habitabitur uſq; in finem. Et quia ſemel ſub perſona gladii
et de rege immo regno Vabylonis loquæbatur:ſerxuat iiinigne ingt rar mei ſaAls

¶Liber ſeptimus .c.xxii.

ſei

bo in te:ut faciam te igne conſumi. & tradam manibus hoĩum ſtultorum & imperitorum: qui artẽ ⸗
non habent cudendi gladios & acuendi. ut nequaquam ultra acuaris. limenis & ful geas ad occiden ſe
dũ: ſed ſis ignis cibus ſanguiſq; tuus quẽ fudiſti cunctis expectantibus: in te potius redundet. & tra⸗ ine
daris æternæ obliuioni & pereas in perpetuum: quia ego dñs loquutus ſum, cuius dixiſſe feciſſe ẽ. ji
. CCAPITIVLVM. XXIIu4u44 r
REX factus eſt verbũ domini ad me dicens. Et tu ſili hominis. nõne iudicas cinitatem Ct
ſangninũ.z oſtendes ei omnes abhominationes ſuas:⁊ dices. Bec dicit dominꝰ deus ſtie
6 ECiuitas effundens ſanguinẽ in meèdio ſui vt veniat tẽpus eius.? que fecit idola contra etd
ſemetipfã vt pollueretur ſãguine ſuo ꝗa te effuſus eſt. deliqniſti ⁊ in idolis tuis que fe ſie
ciſti polluta es. Et oppꝛopinquare feciſti dies tuos. ? adduxiſti tẽpus annoꝛum tuoꝛum. Pꝛo tit⸗
pterea dedi te oppꝛobꝛũ gentibus.⁊ irriſionẽ vniuerſis terris que iuxta ſüt ⁊ que pꝛocul a te. ſi
trumphabunt de te ſiue illudent tibi.ſoꝛdida.nobilis.grãdis ĩteritu.Ecce pꝛĩcipes iſrahel ſin⸗ in
guli in bꝛachio ſuo fuerũt in te. ad effundendum ſanguinẽ᷑. Patrem ⁊ matrẽ contumelijs affe⸗ Ce
cerunt in te.ſiue patri ⁊ matri maledixerũt. Aduenam calumniati ſunt in medio tmi. Pupulü nn
2 viduã contriſtanerunt.ſiue oppꝛeſſerunt apud te. Sãctuaria mea ſpꝛeuiſtis.ſabbata mea pol po
luiſtis. Hiri detractoꝛes.ſiue latrones fuerunt in te.ad effundendũ ſanguinẽ ⁊ ſuper montes inin
comederunt in te. Scèlus (ſiue vt ſigniſicantins in hebꝛeo habet zemma hoc eſt inceſtů) ope- e
rati ſunt in medio tui. Aerecundioꝛa patris diſcooperuerunt i te.⁊ immundiciã mẽſtruate hu nt
miliauerunt in te.⁊ vnuſquiſq; in vxoꝛẽ pꝛoximi ſui operatus eſt abhominationẽ.⁊ ſocer nuruʒ Pe
ſuam polluit nepharie. Frater ſoꝛoꝛẽ ſuã filiam patris ſui oppꝛeſſit. ſiue hbumiliauit in te. Mune ni
ra acceperunt apud te. ad effundendũ ſanguinem. Aſurã ⁊ ſuperhabundantiã accepiſti 2 aua loi
re pꝛoximos tuos calumniata es. Siuè ⁊ complebo conſummation malitie tue in oppꝛeſſione ð
tua.meiqʒ oblita es ait dñs deus.Eccè comploſi manus meas ſuper auaritiã tuam quam feci ende,
ſti.? ſuper ſanguinẽ qui effuſus eſt in medio tui. Nunquid ſuſtinebit coꝛ tuũ.ant pꝛenalebunt wit
. mBanus tue in diebus quos ego faciã tibi?: Ego dominus locutus ſum ⁊ faciã.⁊ diſperdã te in ii
nationes. ⁊ vẽtilabo te in terris ⁊ deſicere faciã imundiciã tuam a te.⁊ poſſidebo te in cõſpectu ſoch
gentiũ.(ſiue iuxta aquile pꝛimam editionẽ. ⁊ theodotionẽ) ⁊ contaminabote. (uel iuxta ſyma W
chum.) 2 vulnerabo te in conſpectu gentium.⁊ ſcies quia ego domiins. Eln
C Et tu ait fili hoĩs utar. n. conſueto ad te uocabulo iudica ciuitatẽ ſanguinũ. & oñde illi oẽs abho/ me
minationes ſuas: ut ſciat ſe iminentẽ captiuitatẽ merito ſuſtinere: & in multis ſanguinibus adduxiſ mur⸗
ſe tp̃ᷣs ruinæ ſuæ. Primũ oĩum ſceleg pro deo idola uenerata es. & adoraſti opa manuũ tuaꝶ. & ap- hie
propinquare feciſti tᷣs annoꝶ tuoꝶ qd multo tpe dicebatur. & differebatur ut ageres pniam. Tu ãt e⸗
ſcdm impœnitens cor tuũ. theſaurizas tibi irã in die iræ. Idcirco dedi te opprobriũ gentibus & illu ol
ſionem uniuerſis terris quæ in circuitu tuo ſunt. tã iuxta quã procul. quæ triumphabũt de te. ſiue il⸗/ de⸗
ludent tibi. Sordida nobilis grandis interitu. Sordida quia munda eſſe deſiſti. nobilis in malo:quæz iti
quondam in bono cunctas urbes nobilitate ſuperabas. Grandis interitu. ut quanto ſublimior eras
tanto fortius rueres. & interim ut cætera prætermittam: pauca numerabo quæ in te fuerunt.Princi Tr.
pes tui non ĩuſtitia: ſed roboris & brachii fottitudine iudicantes. fuderunt in te innoxium ſan gui⸗ len
nem. Alii patrem & matrem contumeliis affecerunt: ſiue maledixerunt parentibus: ſcriptura di- .
cente qui maledixerit patri & matri morte moriatur: Aduenaʒ & peregrinum oppræſſerunt in me l
dio tui. quaſi non illis ſufficeret pro oĩ anguſtia peregrinatio & exilium patriæ. Pupillũ & uiduam enoch
contriſtauerunt ſiue oppræſſerunt apud te: ut quoꝶ oẽ præſidium eſt in legũ iuſtitia non ſolũ con“
triſtarentur. ſed opprimerentur a te. Sãctuaria mea fiue ſancta contẽpſiſtis: & ſabbata mea polluiſtis R
ut non diſcerneretis inter ſanctũ & pollurum: inter decretũ religioni diẽ otiumq; ſabbati ad culturã lon
dei. & cæteros dies ꝗbus operari & ſeruire carnis neceſſitatibus lege permiſſũ eſt. Viri detractores ſi bei
ue iuxta ſymachũ & theodotionẽ doloſi. qd in hebreo dr rachil. & homicidæ erant in te ut blaſphe bae
marent deũ. ſiue tuncta dolo agerent aut uiolẽtia.& comederunt in mõtibus alta ſapientes. & eleua l
ti contra deũ ſuperbia. Scelus ſiue incœſtũ operati ſunt in medio tui. ut qd in angulis quoq; & ſecre umi
to raro fit. qñ a malis conſcientiæ hoĩum deuitantur hoc tu in propatulo feceris. Quod ſit aũt incox m.
ſtus. ſequẽs ſermo ſigniſicat. Verecundiora patris nudauerunt in te. nouercæ contra fas & licitũ co/ . C et
pulati.& immundiciã menſtruatæ humiliauerunt in te. non parcentes naturæ. nec inducias dantes dit
turpitudini. & ad uxorẽ proximi ſui adinnientes. Quodq; hoc ſceleratius eſt. ſocer exarſit in nurũ. Ndo
& frater ſororis iura neſciuit. ut non uterinã. ſed de eodẽ patre uiolaret ſororem. Accœperunt mu- eins
nera: ut innocentẽ ſanguinem funderent. Neceſſitatem pauperũ uerterunt in lucrũ: ut uſurã accipe/ edi
rent & ſup habundantiã: & pp auariciam amicos calumniati ſunt. Hoc aut inquit feciſti o HieruſalẽGö in
quia mei oblita es. Memoria.n. dei. excludit cuncta flagitia. Vnde habitum dñi iraſcentis aſſumpſi. lee
& comploſi manus meas contra auaritiã tuam & contra ſanguinẽ qui effuſus eſt in medio tui.ut in
2° telligas & mente cognoſcas utrũ nel aĩo uel manibus poſſis meam iracundiã ſuſtinere. Ego.n.dñs dis
loquutus ſum.& ego faciã.ut poſtꝗᷓ capta fuerit Hieruſalem diſperdam te in natiões & uentilem in
aerẽ. quaſi inutiles paleas huc illucq; rapiendas. tantæq; clementiæ ſum ut ſeuitia mea uertatur in mi n

ſericordiam.

N

n
eſe
di
in.
ſi⸗
fe⸗
i
pol
tes
pe⸗
bu
ri;
nne
e
ne
ſtei
dunt
kein
cn

bo⸗/
dil
,
li⸗
Hile
ri⸗
tann
büine
ui⸗
d
we⸗
nam
von/
niſti⸗
lurti
tesl⸗
pte
leua
cte

o/
nes
ni.
mu⸗
e,
l⸗

in
lis
in

H

Super Eʒechelem.

ſericordiam. Oĩa.n. faciam ut deficiat immundicia tua a te: & recipias priſtinam punitatẽ. Quã cum
receperis poſſidebo te in conſpectu oĩum gentium. ut cũ a me poſſeſſa fueris tunc intelligas ꝗqd ipſe
ſim dñs. Sin auũt interprætationẽ ſymachi & theodotionis ſequimur. quoꝶ alter ait. & nulnerabo te
ſiue confodiã. alter contaminaho te in conſpectu gentiũ. ad malam partem cuncta referenda ſunt:
q̃ꝗᷓ illud huic ſenſui contrariũ ſit ꝗd ſupra dr. deficere faciã ĩmundiciã tuã a te. Defectio.n. ĩmundi⸗
ciæ: reſtitutio puritatis eſt. Vtrãq; editionem pariter diſerui. ut librorum magnitudinem declinarẽé.

St factũ eſt verbum dñi ad me dicẽs.Fili hoĩs verſa eſt mihi domus iſrahel in ſcoꝛiã. Oẽs

iſti es ⁊ ſtagnũ ⁊ ferrũ ⁊ plumbũ in medio foꝛnacis ſcoꝛia argenti facti ſunt. Mꝛopterea hec di
cit dñs deus.Eo qð verſi eſtis oẽs in ſcoꝛiã.idcirco ecce ego congregabo vos in medio HBieru⸗
ſalem congregatione argenti ⁊ eris ⁊ ferri:⁊ ſtagni ⁊ plumbi in medio foꝛnacis.vt ſuccendã in
eã ignem ad conflandũ.Sic congregabo in furoꝛe meo ⁊ in ira mea.⁊ requieſca:⁊ conflabo vos
⁊ ſuccendã vos in igne furoꝛis mei.⁊ conflabimini in medio eius vt conflat᷑ argentum in medio
fornacis.ſic eritis in medio eius:⁊ ſcietis qꝛ ego dñs effuderim indignationẽ meam ſuper vos.

Verbum hebraicum ſigniſicat ſymachus ſcoriã. aquilæ prima editio & quod

utrumq; acinũ uinacii ſignificat interpᷣtatum. Scda autem eius tranſlatio &. lxx. uertere cõmixtionẽ
Porro ſcoria ſordes & purgamenta metalloꝶ ſonat. ut conſequenter captiuitate uicina immo iam
iminente urbis excidio ĩgnis adhibeatur. ut ſub tranſlatione cõflationis puꝶ argentũ remaneat qd
ere ſtagno ferro plumboq; mixtũ fuerat atq; uiolatũ. quoꝶ tria es ſtagnũ & plumbũ fuſilis materiæ
ſunt: & igni ſoluũtur: Ferrũ uero inter incudẽ & malleum molleſcit atq; tenuatur. & diuerſas accipit
formas pro ut uolũtas artificis fuerit. Sicut igr᷑ argentu qd ſupradicta metalla niolarunt in fornace
mittitur. ut ablatis ſordibus & adulterinis materiis puꝶ remaneat. ita inꝗt congregabo uos in me-
dio hieruſalẽ: & babylonia obſidione circũdabo: ut ſuccendã in uobis ignẽ ad conflandũ. Quodq;
ibi facit flämarum ardor ĩmenſus.hic fames & pœſtilẽtia faciet.ut poſtꝗᷓ congregauero uos atq; ſuc
cendero in igne furoris: tunc reqeſcam. & còͤtentus dolore pœnaꝑꝶ ueſtraꝶ ultionẽ cõpeſcã. Ethoc
totũ faciam: ut poſtq̃ effudero indignationem meã ſuper uos:finis ur̃i cruciatus mei noticia ſit: &
ſciatis qd ego ſim dis iudex oĩum. & rettibutor. Qd aũt dicatur eẽ conflator:& in multis qdẽ aliis
locis:ſed maxime in malachia & Eſaia legimus.quoꝶ alter. ecce inqt dñs egreditur quaſi ignis con
flatorii. & ſicut herba lauantiũ: & ſedebit conflans quaſi auꝑ & argentũ. & con flabit filios leui. Alter
& lauabit dñs ſordes filioꝶ & filiaꝶ ſyon. & ſanguinẽ mundabit de medio eoꝑ.ſpũ iudicii & ſpiri
tu cõbuſtionis. Et puto illud ſonare qd in pſalmis dr̃ proba me dñe & tempta me.Poſt quod inſer
tur. ure renes meos & cor meũ. & uniuerſa lumboꝑꝶ: noxii in me humoris pituita ſiccentur. Qd de
hieruſalẽ ĩtelleximꝰ intelligamus de aĩarũ ſtatu.qᷓ puræ a deo cõditæ ſunt aurũq; in ſenſu atq; ſapĩa
& argentũ in ſermone atq; eloquio ſuſceperũt. ut qd mente conceperint. uerbis explicent. De argẽ/-
to legimus: Eloquia dñi eloquia caſta. argentũ igne examinatũ: probatũ terræ purgatũ ſeptuplum.
De auro ſimiliter & argento.ſexageſimus ſeptimus continet pſalmus:in quo ſcriptũ eſt. Si dormieri
tis inter medios cleros pennæ colũbæ deargentatæ: & poſteriora ſiue interiora dorſi eius: in unirore
aut pallore auri. Oĩs.n. gloria filiæ regis intrinſecus.qᷓ Ioquitur in cantico canticoꝶ. Introduxit me
rex in cubiculũ ſuũ. Qui inter duo dormierit & reꝗgeuerit teſtamenta. ſtatim aſſumit pennas colũbæ
deargentatas: auriq; in cordis theſauro fulgore radiabit. Ad hunc ſenſum reor & illa eſſe referenda
qd peccatoribus & qui merentur offenſã dei cælũ æneũ terra ſit ferrea. & maxime terra ægypti. de qᷓ
educit dñs iſrahel quaſi de fornace ferrea:In zacharia quoq; iniqtas ſedet ſuper talentũ plũbi. Et in
exodi cantico dr. Dimerſi ſunt quaſi plũbum in aqua uiolẽtiſſima. Graui.n. pondere pᷣmebantur: &
loqꝗ poterant.quaſi honus graue grauatæ ſunt ſup me.Quõ aũt auri ſpeciẽ adulterina æris ſimilitu/
do mentitur.ſic argenti candorẽ ſtagnũ ſimulat. Quod ſimplex & ruſticus nõ facile dinoſcit. Et ſæ/
pe accidit. ut aug & argentum heretica prauitate cõmixtum.igne ſpus ſancti & domini iudicio ſe/
paretur.& purum aurũ remaneat & argentum. De quo propheta dicit. Dedi eis argentum & aurum
iĩpſi aũt fecerunt ex eis bahal. Cui ſimile eſt. Eduxi eos in argento & auro. & non erat in tribubus eo
rum infirmus: Finiſq; pœnarum oĩum ſit noſſe quod ipſe ſit dñs. Lapidẽ ſtagneũ ſiue maſſaʒ ſtagne
am. & in zacharia legimus. quæ quid ſigniſicet ſuo loco interprætati ſumus.
CEt factũ eſt verbum dñi ad me dicens.Fili hoĩs dic ei.Tu es terra immunda ⁊ non cõpluta
in die furoꝛis.Coninratid pꝛophetaꝝ in medio eius.Sicut leo rugiens capienſqʒ pꝛedam aias
deuoꝛauerũt opes ⁊ pꝛeciũ acceperũt. Riduas eius multiplicauerũt in medio illius.ſacerdotes
eius contẽpſerunt legẽ meã.⁊ polluerunt ſanctuaria mea. Inter ſanctũ ⁊ pꝛophanũ non habue/
re diſtantiã:⁊ inter pollutũ ⁊ mundũ nõ intellexerunt.⁊ a ſabbatis meis auerterũt oculos ſuos:⁊
coingꝗnabar in medio eoꝝ. Mꝛincipes eius in medio illius quaſi lupi rapientes pꝛeda:ad effun
dendũ ſanguinẽ ⁊ perdendas aĩas:⁊ vacare ad ſectanda lucra. NPꝛophete aũt eius liniebãt eos
abſq; tẽpeꝛamento.videntes vana ⁊ diuinantes eis mendatiũ dicentes.Hec dicit dñs deus:cũ
dñs nõ ſit loquutus. NPopulũ terre calũniabant᷑ calũnia ⁊ rapiebãt violenter:egenũ ⁊ paupereʒ
affligebãt:? aduenã oppꝛimebant calũnia.abſqʒ iudicio.Et queſiui de eis virũ ꝗ interponeret
maceriã ⁊ ſtaret oppoſitus cõtra me ꝙꝓ terra ne diſſiparẽ eã:⁊ non inueni.Et eſfuch ſober eos in
iii

NL.iber ſeptimus.c.xxiii.

dignationẽ meã.in ignẽ ire mee conſumpſi eos. Aiaʒ toꝛũ in caput eon recſdich. ai dus geus. n
CPoterat diligens auditor inqrere:ꝗᷓ eẽt ſcoria ꝗᷓ argẽti uiolauerit urklats. ære plũbo ſtagno fer ſe
roq; miſcuerit. Qd ibi igr ſub pſona urbis & ſornacis expræſſũ : & his ſub ſpẽ terræ inon ſit 83 bet
ta nec pluuiã ſuſceperit pdicatur.pluuias illas debem'intelligere de ꝗbus ſcriptũ ẽ ma abo nubib? En
ne pluant ſup eã imbrẽ: quẽ expectam qñ datur nobis pluuia tẽporanea & ſerotina. de qua ſcriptũ zic
ẽ pluuiã uoluntariã ſegregabis deꝰ hereditati tuæ. Dies ãt furoris ẽ. quẽ ſibi unuſgſch cõciliat mul- gl
titudine peccatoꝶ. Scire cupimꝰ qᷓ ſit urbis ſcoria:ꝗq terræ duriſſimæ & plenæ uepriu ſentiuq; ſqua- mm
. lor cõiuratio inqt ꝓphetaꝶ. ſiue iuxta.lxx. ducũ in medio er habentiũ ſimilitudinẽ leonis. De auo n
ſcribit & petrus. Aduerſarius ur̃ diabolus. qſ leo rugiens circuit. Qui leo oẽſq; eius ſocii non qrunt do⸗
corpa deuorare ſed aĩas. accipiuntq; mercedes:& pecunia cuncta diiudicant. Qd in illo agdẽ tꝑe ac m
cidiſſe populo iudæoꝶ. nulli dubiũ ẽ. Propter ſacerdotes. n. & principes & ꝓphetas adduxit dũs ſu kii
eos malũ. Sed in nra Hieruſalẽ hoc ſæpe cõſpicimus. ꝗ iuxta. xxx. deuorant aias in potẽtia: & præ ſi
ciũ accipiũt ut multas uiduas faciant ꝗᷓ ſponſũ dñm pdiderunt. Hoꝶ aũt prophetaꝑꝶ factio eſt & cõ
juratio: ut inuicẽ ſui fautores ſint. & oĩa turpis lucri gra faciant. Sacerdotes ꝗ pᷣſules tẽpli eẽ deberẽt e⸗
& ex quo& ore noticia legis inqritur uiolat ſanctuaria. nullãq; inter ſanctũ & ꝓphanũ niſi pecuniæ ant
ht diſtantiã: auertunt oculos a ſabbatis. & dei requiẽ ꝗᷓ in noticia ſcripturaꝶ eſt nõ recogitant. nec
dicũt cũ ꝓpheta. Reuela oculos meos:8& cõſiderabo mitabilia de lege tua. Neq; illud apoſtoli. nos n
auũt oẽs reuelata faciæ gloriã dñi contẽplamur. Inter tales ꝓphetas & ſacerdotes medius dñs inꝗna H
tur: de quo ſcriptũ ẽ: medius inter uos ſtat. quẽ uos ignoratis. Prophetæ igf ſiue duces leonibus cõ
parantur. Principes aũt quos inferioris gradus hoĩes intelligimus Iupoꝶ imitantur rapinã. ut effun i
dant ſanguinẽ nõ corpoꝶ ſed aĩarum: & auare ſectãtur lucra. nequaq illo contenti:q ſeruiunt altari en
uiuat de altario: ſed poſtꝗᷓ ad myniſteriũ dei acceſſerint diuicias cõgregant. tophetæ quoq; mr
illius ꝗq uentura pnunciant liniebant eos abſq; tẽperamento. de ꝗbus & ſupra dixim' uaticinantiũꝓp nune
phetaꝑ:q abſq; cõmixtione paleaꝑ linierunt parietẽ ꝗ imbribus diſſt patur. Iſtiuſmodi uidẽt uana. lege
& nõ tã ꝓphetãt quã diuinãt mendatiũ: dicẽtes terræ miſerabili. hæc dicit dñs.dñs iſta ꝓmittit: cuʒ woris
dñs non ſit loquutus ad eos. Populus aũt terræ nequaꝗᷓ dei ſed terrenoꝶ operũ principu ac ſacerdo m⸗
tũ emulator exiſtensper calũniam & potentiã cuncta faciebat.nõ diuites ſed paupes opprimẽs. De hiaci
ꝗbus ſcriptũ eſt. Paup aũt non ſuſtinet cõminationẽ: & redẽptio aĩæ uiri. ppriæ diuitiæ. Aduenam nnegt
quoq;: & peregrinũ ꝗ necdũ ciuis eccleſiæ fuerat effectus. ſed tantũ auditor: & hñs inicia fidei. oppri Hoc⸗
mebant caluũmia: ut poſtꝗᷓ circuirent mare & aridã ut facerent unũ ꝓſelitũ:& facerent eũ filiũ gehen ſacul
næ. Inter tanta aũt uicia & ſceleꝶ multitudiné. ꝗſiui de eis uig ꝗ iræ meæ poſſet reſiſtete: & inſtar ulot
moyſi & Aaron & ſamuhelis igni meo & incẽdio ſe opponeret: & nõ potui repire. Vñ loquebar ad gni
moyſen. Dimitte me: & delebo populũ iſtũ. Et ga reſiſtentẽ mihi retinentẽq; me nõ potui reppen- i
re ꝓpterea nõ tã ſup eos effudi indignationẽ meã & conſũpſi illos nõ abſq; menſura atq; iudicio. uu!
ſed ut redderẽ uias eo& in capite illoꝶ: uel propria peccata ꝗᷓ fecerant auctoribus tribuẽs. uel certe Eſl
in capita populi ducis.principis. ac propheta .qupe nullus fuit 9 iraſcenti dño auderet reſiſtere. &ε tetſe
quoꝶe cã terra ſqualida atq; deſerta imbrẽ dñi ſuſcipere nõ meruit. CCAPI. XXIII. kere
T factꝰ ẽ ſermo dni ad me dicẽs. Sili hois.due mulieres ſilie matris vniꝰ fuerũt.⁊ foꝛ C
ncate ſüt in egypto.in adoleſcẽtia ſua foꝛnicate ſunt. Ibi ſubacta ſunt vbera eaꝝ.⁊ fra ſn
ctte ſunt mãme pubertatis eaꝝ (ſiue vt in.lxx.continet᷑ ibi ceciderũt vbera eaꝝ:⁊ ibi de enien
VMuirginata ſunt. Moia eaꝝ.Oolla maioꝛ ſine ſenioꝛ:⁊ ooliba ſoꝛoꝛ eiꝰ.Et habui eaſ ſine ſonn
facte ſunt nibi. ? pepierunt ſilios ⁊ filias. Et noia eaꝝ ſamaria oolla.⁊ hieruſalẽ ooliba. Soꝛnica i⸗
ta ẽ igit᷑ oolla ſuꝑ me.⁊ inſaniuit ſiue abijt ad amatoꝛes ſuos in aſſyrios:ꝗ appꝛopinquabãt ei ve iez
ſtitos hiacinctinis pꝛincipes ⁊ magiſtratꝰ.inuenes cupidinis ſiue electos:vniuerſos e⸗ tes aſcẽ ſonnn
ſoꝛes equoꝝ:⁊ dedit foꝛnicatiões ſuas ſupꝑ eos electos ſilios aſſyrioꝝ vniuerſos ⁊ in oil inſani un
nit. In imundicijs ſiue adinuẽtionibꝰ eoꝝ pollutac̃.inſuꝑ ⁊ foꝛnicatiões ſuas quas habuerat in mmn
egvpto nõ reliꝗt. Nã ⁊ illi doꝛmierũt cũ ea in adoleſcẽtia ei.⁊ illi cõfregerunt vbera pubertatis pin,
ei:ſine ipſi denirginauerant eã.⁊ effuderũt foꝛnicationẽ ſuã ſuꝑ eam. Pꝛopterea tradidi eam in
in manns amatoꝝ ſuoꝛum in manus filioꝝ aſſur:ſuper quoꝝ inſaninit libidine. Ipſi diſcooperu den
erunt ignominiã eius.Filios ⁊ filias illius tulerũt.⁊ ipſam occiderũt gladio.Et facte ſunt famo Un
ſe mulieres.ſiue facta eſt in ſermone mulierum:⁊ iudicia ſiue vltiones fecerunt in ea. 2
CDuodecim tribus iſrahel ꝗᷓ fuerũt iunctæ in ægypto. poſtea eẽ diuiſas in duas & decẽ tribus appel el
lataſq; iudã & iſrahel. regũ & paralipomenõ ſcriptura teſtatur. Iudæ regnauit de ſtirpe Dauid robo 1
am filius ſalomonis: in Hieruſalẽ ubi erat tẽplũ & ſacerdotes. & magna ps tribus leui. Decẽ aũt tri/ u
bubus in ſamaria hieroboã filius nabat. de tribu ephraim & ioſeph. Quaꝶ ſamaria nunc appellatur noti
oolla.qd in lingua nĩa ſonat tabernaculũ. Hieruſalẽ uero ooliba. hoc ẽ tabernaculũ meũ in ea. Siq⸗
dẽ & in decẽ tribus erat tabernaculũ nõ dei ſed idoloꝶ. Aureos. n. hieroboã ut populũ auerteret a
. cultu dei. uitulos collocarat in dan & bethel. Dicamus ergo de ſingulis. Duæ iſtæ mulieres ſamaria
& Hieruſalẽ filiæ fuerüt matris unius de iſrahel ſtirpe generatæ: & fornicatæ ſunt in ægyptorin ado t
leſcentia ſua. Neq;.n. accepiſſent legẽ eductæ de ægypto in mõte ſyna ꝓhibentẽ eos uenctaꝛi fdolr.

Super Eʒechielem.

.

niſi ĩ ægypto fuiſſent ægypti portêta ueneratæ. Pòͤt aũt mater ambaw eſſe cethæa de qua ſupra legi
mus. pater ueſter amorreus: & mater ur̃a cethæa. Sed & qũ qr̃᷑ unuſqſq; abhominationes ægypti au
6 ferat ab oculis ſuis. hoc ſignificat qd in ægypto iſrahel idolis ſeruierit. & ibi ceciderint ſiue fracta ſint
i ubera uirginitatis eiꝰ. maĩorq; ſamaria dr & ſenior: uel pp multitudinẽ decẽ tribuũ: uel qa poſt mor

tẽ moyſi de ephraim tribu Ieſus fili nauæ populo pᷣfuit. uñ & Hieroboã ꝗ ſcidit eas a domo Dauid
fuiſſe legimus. Et habuit eas deus: ſiue factæ ſunt eiꝰ. qñ ingemuerunt ab opibus ægypti. Iuto prius
& lateri ſeruiẽtes. Quæ poſtea illi filios & filias uel in ſolitudine uel in repromiſſionis terra genue-
runt, Primũq; fornicata oolla.i. ſamaria ſuper deũ qñ inſaniuit in aſſynos queſtiti erãt iacintinis:
& nõ quolibet de populo:ſed duces & magiſtratus. nec ætate cõfectos: ſed juuenes oẽs equites ele/
ctos quoꝶ ſequuta ẽ idola. & a ꝗbus contra iuſſionẽ dei poſtulauit auxiliũ. Qui uenerũt & pollue-
runt eã. ut ꝗcqd in adoleſcentia fecerat in ægypto: nõ relinqret. Nã & ægyptii concubuerant cũ ea
in adoleſcẽtia eiꝰ.quoꝑꝶ ſimulacra uenerata ẽ:ibiq; deuirginata. & confracta ſunt ubera illius. & tãta
fuit fornicationis abundãtia. ut nõ fornicati cũ ea ſed fomicationẽ ſuã effudiſſe dicãtur. Propterea
tradita ẽ ipſis amatoribus ſuis. ful. & theglat falaſar: & ſalmanaſar: in quoꝝꝶ inſaniuit libidinẽ. & ipſi

un
a
un
dre
Lc
di

ne diſcooperuerũt ignominiã eius. quaſi mulieris meretricis. Reuelatio aũt urbis captiuiras
ee eſt. ꝗ filios & filias eius duxere captiuas: & ipſa gladio trucidarunt. ita ut in oĩium mulieꝶ exemplũ
N ĩugulata ſit. & in malã partẽ cunctaꝶ ſermone celebretur. Qui iudicia & ultiones fecerũt in ea.ut ni
ln hiſ in illa ſalutis reliꝗrint: ſed uſq; hodie decẽ tribus captiuæ teneãtur in mõtibus & ĩ urbibus mœ
doꝑꝶ ad quas trãſlatæ ſunt. Iuxta anagogen in Oſeæ ꝓpheta qd ſignificet ioſeph ephraim ſamaria.
kn Ezechiel: & iſrahel: & qũo contrariæ ſint domui Dauid & Hieruſalẽ q ſigniſicat eccleſiã.plenius diſ
ui ſeruimus. De quibus &. Ixxvii. pſalmus ſonat. Filii ephraim intẽdentes & mittentes arcũ: conuerſi
9 ſunt retrorſũ in die belli. Et iteꝶ. Reppulit tabernaculũ ioſeph. & elegit tibũ iuda. Elegit. n. deus do
u mum confeſſionis eccleſiã. & repulit tabernaculũ ioſeph. qd interptatur augmentũ. Qui prætermiſ
na⸗ ſa lege dei aureos culturæ ſuæ uitulos addiderũt. & appellatur oolla.i. tabernaculũ non dei. ſed er-
roris & demonũ: & ſoror maior ac ſenior pp multitudinẽ & captiuitatẽ ab aſſyriis fornicata eſt cõ
o tra deũ. quia dereliquit ſidei ueritatẽ: & inſaniuit in hereticoꝶ prĩcipes amatores ſuos. ꝗ ueſtiti erãt
De⸗ hiatintinis: excelſa illi & cæleſtia ꝓmittentes. & aſcenfores de ꝗbus dictũ eſt. Hii in curribus. & hii
un in equis: electos filios aſſyriorũ. & duces ac magiſtratus ꝗſcientiam ſibi & eloquentiã repromittunt.
Poni, Hoc aũt ppterea fecit.qd eaſdẽ fornicationes quas habuerat in ægypto.i. anteqᷓ recederet & adhuc ĩ
en ſæculo uerſabatur: ẽt in hereſi exercuit. & deuirginata eſt a uiris aſſyriis ꝗq in malicia perſeuerant. ſiue
nin ultoribus. Aduerſarius.n. nt̃ diabolus ipſe ẽ inimicus & ultor. Illi confregerũt ubera ſamariæ. & uir
u ginitatẽ eius quã habuerat in eccleſia pdiderunt. Propterea tradita eſt amatoribus ſuis iuxta apoſto
hen⸗ lũ ꝗ ſcribit. tradidi eos ſathanæ ut diſcãt nõ blaſphemare. & tradidi eos in interitu carnis ut ſpüs ſal
lco. uus fiat.llli diſcooperuerũt ignominiã miſeræ ſamariæ: & oẽm illius oñderũt turpitudinẽ: ñlioſq;
e & ſilias ꝗ de illa generati ſunt: ſciẽtia pᷣditos: & ſimplices atq; mpitos duxere captiuos:& ipſam in-
led terfecerunt gladio ſpiritali. totiuſq; mundi in malà partẽ ſermone cælebrantur: & fiunt ſamoſæ in-
W. ter cuncta ſæculi dogmata. aut in exemplũ oĩum ſœmina turpitudo illius ponitur.
efn Quod cũ vidiſſet ſoꝛoꝛ eius ooliba:pluſquã illa inſaniuit libidine.⁊ foꝛnicationem ſuã ſi uper
effa foꝛnicationẽ ſoꝛoꝛis ſue ad filios aſſyrioꝝ pꝛebuit:impnudenter ducibns ac magiſtratibus ad ſe
bide venientibus indutis veſte varia ſiue pꝛecioſa:equitibus qui vectebantur equis.⁊ adoleſcentibꝰ
ſihe foꝛma cunctis egregia·⁊ vidi qð polluta eſſet via vna ambaꝝ.Et auxit foꝛnicationes ſnas.cũqʒ
nica vidiſſet viros depictos in pariete imagines chaldeoꝝ expꝛeſſas coloꝛibꝰ: ⁊ accinctos dalteis re
eire nes. 7 tiaras tinctas in capitibus eoꝛum foꝛma ducum oium ſine triſtarũ oium. ſimilitudines ſi
aſi lioꝛum babylonis.terreq; chadeoꝛuʒ in qua oꝛti ſunt:⁊ inſaniuit ſuper eos concupiſcentia oculo
n rum ſuoꝛũ.⁊ miſit nuncios ad eos in chaldeã. Cumqʒ veniſſent ad eã fili babylonis ad cubile
⸗ amarũ ſiue diuertentiũ.pollauerunt eã ſtupꝛis ſuis.⁊ polluta eſt in eis ⁊ ſaturata eſt:ſiue receſſit
8 anima eius ab illis:denudauitqʒ foꝛnicationes ſuas.⁊ diſcooperuit ignominiam ſuam. receſſit
u anima mea ab ea ſicut receſſit a ſoꝛoꝛe eius. Multiplicauit enim foꝛnicationes ſuas recoꝛdans
dierum adoleſcentie ſue quibus foꝛnicata eſt in terra egypti.⁊ inſaniuit libidine ſuper concubi
no tu eorum quoꝛũ carnes ſunt vt carnes aſinoꝛum.⁊ ſicut fluxus equoꝛum fluxus eoꝛuz. 7 ſicut ve⸗
renda equorum verẽda eoꝛũ.Et viſitaſti ſcelus adoleſcentie tue.qñ ſubacta ſunt in egypto vbe
ra tua:⁊ confracte ſunt mãme pubertatis tue. . .
e Cluxta lrt̃am facilis interpᷣtatio eſt.qd uidens ooliba.i. Hieruſalẽ in qua erat dei tabernaculũ plagas
bo ſororis nõ ẽ exẽplo cõmonita. ut retraheret ab errore pedẽ ſuũ: ſed auxit germanæ fornicationẽ.Il/
g⸗ la.n. ſemel & foris idola fabricata ẽ in dan & bethehiſta aũt crebro in excelſis & in tẽplo dei adora-
ur uit ſtatuã bahalis. & cũ aſſyriis fornicata eſt. Idolũ. n. bahal ſiue bel. & ut apertius dicã belis aſſyrioße
14 religio eſt. cõſecrata a nino belis filio in honorẽ patris: & fornicationẽ ſuã aſſyriis pbuit impudẽter
44 ducibus & magiſtratibus ꝗ induti erant ueſte uaria & multicoloria. eqtibus & adoleſcẽtibus forma .
a cunctis egregia.ita ut ambarum ſororum una fieret fornicatio. In eo autem auxit Hieruſalem forni
cationes ſuas quod uidens in parietibus imagines chaldæorum inſaniuit nbiamc Prmna eorum
l iiii

Liber ſeptimus. c.xxiii.

ueſtituq; decœpta miſit ad eos nuncios auxilium poſtulans. Qui uenerunt. & polluerunt eam. Er D
quia uoluptas non eſt perpetua ſed cito affert ſacietatem: polluta & ſaturata in eos. receſſit ab eoruz ui
ſœdere: Vñ & ego cernens turpitudines & fornicationes omnibus publicatas receſſi ab ea: ut quæ n
ſorotis ſcelera uicerat: pœnaꝶ quoq; ſororemmagnitudine ſuperaret. Quæ tantæ procacitatis fuit. 8
ut cunctos errores adoleſcentiæ ſuæ in grauiori iam ætate cõmitteret. & ægyptia uicia. in chaldæo L
rum quoq; libidine ſectaretur. Inſaniuit enim quondã in concubitu ægyptiorum. quopꝶe carnes ſũt Fn
ad ſimilitudinem aſinorum. & tam largus ſeminam fluxus ſiue uerenda ram grandia. ut equoꝶ ſu/
erent deformitatem. Nec ceſſauit ſcelus adoleſcentiæ eius.immo reuerſa eſt poſtꝗᷓ facta eſt mihi ut en
& in heremo & in terra repromiſſionis ſuſpiraret antiquam libidinẽ in qua deuirginata eſt: & fra/ n⸗
&a ſunt ubera eius. & honor periit uirginalis. Porro ſcdm tropologiam difficilis intelligentia. qũo er
eccleſia hereticã uincat libidinem.niſi forte poſſimus hoc dicere. quod ſeruus qui ſcit uoluntatẽ do

mini ſui & non facit eat. uapulabit multis. & quod heretici foris nefanda cõmittant: & extra arcam
noe naufragio pereant. eccjeſiaſtici autem ſi ueram fidem ſequentes aſſyria atq; chaldæa imitentur netn
uicia. & diſcolores ſequantur imagines peccatorum: maioribus digm ſint cruciatibus. An non mit lu

timus nuncios ad chaldæos qui interprætantur quaſi demones .quando pandimus eis atq; præbe/ 113

mus eis frangenda in pectore ubera. ubi mentis hoſpicium eſt. & ſaturati uoluptatibus ab aliis tran u
ſimus ad alias. & non tam fornicationem quam meretricum numerum deſideramus. & ad tantam n
uenimus rabiem: ut poſt multa tempora dominicæ ſeruitutis reuertamur ad ægyptum. & ea facia- tun
mus quæ in ſæculo fecimus: antequam nomen fidei acciperemus. uut
Pꝛopterea ooliba.hec dicit dominus deus.Ecce ego ſuſcitabo omnes amatoꝛes tuos cõtrra iu
te de qnibus ſaciata eſt anima tua.? congregabo eos aduerſum te in circuitu.filios babylonis ⁊
vniuerſos chaldeos nobiles tyrannoſqʒ ⁊ pꝛincipes.omnes filios aſſyrioꝛũ iunenes foꝛma egre iti
gia. duces ⁊ magiſtratus:vniuerſos pꝛincipes pꝛincipum ⁊ nominatos aſcenſoꝛes equoꝛum. ⁊ ſuhl
venient ſuꝑ te inſtructi cni ru ⁊ rota multitudo populoꝝ:loꝛica ⁊ clipeo ⁊ galea armabuntur con n
tra te vndiqʒ. Et dabo eis indicium ⁊ indicabunt te indicijs ſuis.⁊ ponam ʒzelum meum in te: domn
quem exercent tecum in furoꝛe. Maſum tuum ⁊ aures tuas pꝛecident.: ⁊z que manſe ſtc⸗
rint gladio concident. Opſi filios tnos ⁊ filias tuas capient.⁊ nouiſſimum tuum deuoꝛabitur rie⸗
igni.⁊ denudabunt te veſtimentis tuis.2 tollent vaſa gloꝛie tue: ⁊ requieſcere facient ſcelus tu- her
um de te:? fornicationem tuam de terra egypti:nec leuabis oculos tuos ad eos ⁊ egypti non re altd
coꝛdaberis amplius. LXxxX. “ uu
CPWropterea ooliba hec dicit dũs dens. Ecce ego ſuſcitabo amatoꝛes tuos contra te a quibus C
receſſit anima tua. æ adducam eos aduerſuʒ te per circuitũ filios babylonis.⁊ omnes chaldeos cor
facd.= ſue.⁊ cne.⁊ omnes filios aſſyrioꝛum cũ eis iuuenes èlectos duces ⁊ magiſtratus omnes utf
triſtatas nominatos equitantes in eqnis. Cuncti venient ſuper te ab aquilone currus ? rote. pel
cum multitndine populoꝛum clipei ⁊ pelte:⁊ mittent cnſtodiam ſuper te in circuitu.Et dabo an
te faciem eoꝛum iudicium.⁊ iudicabunt te iudicijs ſuis.⁊ dabo zelum meum in te: ⁊ facient t⸗e- te⸗
cum in ira furoꝛis Maſum tuum ⁊ aures tuas auferent⁊ reliquos tuos gladio deicient. Ipſi ſi⸗ pt⸗
lios tuos ? filias tuas tollent:⁊ reſiduos tuos deuoꝛabit ignis:⁊ denndabunt te veſfimento tuo: u
7 aſſument vaſa gloꝛiationis tue:⁊ auertent impietates tuas a te:⁊ foꝛnicationeʒ tuam de terra mit
egypti:⁊ non eleuabis oculos tnos ad eos.⁊ egypti non recoꝛdaberis amplius. ere
OQuia ægyptiarum carnium recordata es. & imitata turpitudinem gentis immundæ quæ oium len
beſtiarunſimulacra ueneratur. propterea adducam contra te amatores tuos. quoꝶ ſaciata cõplexu en
receſſiſti ab eorum fœdere. ut quantus prius amor fuerat: in tanto odio uertereris. Filios inquaj ba un
bylonis omneſq; chaldæos nobiles. tyrãnos & principes pro quibus in hebraico habet facd, & ſuæ. ui
& cuæ. quas multi gentes orientales intelligunt. cum huiuſcemodi nomina nec in regum uolu- nun
mine nec in paralipomenon. neq; in Hietemia quidem qui deſcribunt captiuitatem Hieruſalem:
aut in aliquo libro ſcripturæ ſanctæ inueniamus. ſeptuaginta ipſa hebraica poſuerunt nomina: n
cum ſymmachus quoq; & theodotio in eadem uerba conſentiant. Omnes inquit aſſyrios equi⸗ 8
tes & iuuenes forma egregia duces & magiſtratus:ſiue triſtatas quos nos principes principum in/ bin
terprætati ſumus. De quibus & in exodo legimus. electos alcenſores triſtatas. pro quibus la/ een
tina ſimplicitas ternos ſtratores tranſtulit. Triſfatæ autem nomen eſt apud hebreos ſecundi gra- hi
dus poſt regiam dignitatem. De quibus ſcriptum eſt:uerumtamen ad tres primos non peruenit.
Qui principes equitum peditumq; erant & tributorum.quos nos magiſtros utriuſq; militiæ: &
præfeſtos annonarii tituli nominamus. Omnes inquit in curribus & in equis. Iorica armati.

Galea & Clipeo obſederunt te per circuitum: & dabo eis iudicium ut quos reliquæ tas & quo-
rum irritum feceras pactum ab his iudiceris: & iudicabunt te iudiciis ſuis quaſi adulteram.
Et ponam inquit zelum meum in te: quem exercebunt tecum in furore, zelus enim meus eti/
am inter hoſtes fidei non ſeruatæ. Naſum inquit tuum & aures tuas præcident. quaſi adul/⸗“
teræ & depræhenſæ in ſtupro: ut deformata placere deſiſtas. IJomodlo enim in facie omnis n
pulchritudo hominis in natium decore cõſiſtit & in autibus: e quibus in ſœminis uniones & mar⸗ P
garitaæ

Super Eʒech ielem.

9 * * „ .
aritæ dependent: ita dignitas regis & iudicum quæ in ore auribuſq; ſignatur: eorum gladio præci
etur. Ipſi filios tuos & filias tuas capient. Tuos inquit & tuas non meos & meas: quia de aduſteri o
nati ſunt: & cætera uorabunt incendio. & denudabunt inquit te ueſfimentis tuis quibus te ornaue-

ram: & uaſis gloriæ tuæ quæ tibi ad cærimonias tẽpli aurea argẽteaq; cõceſſerã: de quibus ſcriptuʒ
i eſt: ego dedi eis aurũ & argẽtũ: & ipſi fecerunt ea baal. Hæc aũt omnia faciã: ut perdita pulchrytudi-
Fit niiſtu nenenei deturpatoquieſeat aliquãdo ſcelus tuũ & fornicatio quà didiciſti & exercui-
ſti in ægypto. ut poſtquã naſů aureſq; pdideris: nequaquã audeas oculos ruos leuare ad chaldæos:

& amatoribus priſtinis oſtendere ſœditatem tuã: nec recorderis amplius ægyptiorũ libidinis: quo
rum magnitudine carnium delectabaris. Quæ uniuerſa dicuntur ſub tranſſatione adulteræ: & pro
preradulterinm deturp atæ: ut nequaquã ultra giarictur in corde ſuo:ſed erubeſcat in ſœditate quã
0 magnitudine meruit uoluptatum. Quicquid de hieruſalem tipice dicitur: & ad animã referri po-
teſt. quæ uirtutibus dei iuncta cõplexui: poſtea adulterauit in uitia & recefſit ab eo: & patefactis uni-
uerſis ſceleribus eius denudata eſt atq; turpata & oſtenſa omnibus: ut a ſcelere ſuo aliquando deſi-

d ſtat: nec glorietur in nominis dignitate: ſed pro mala conſcientia & recordatiõe ægypti oculos ul-
d⸗ tra ad cælum non audeat tollere. Vnde & naſus ei pᷣciditur: & aures amputantur: quia odorem bo-
n næ flagrantiæ uerterat in fœtorem: & audierat iuditium ſanguinis: quod non ſolũ de odore & au⸗
m ditu: ſed de uiſu quoq; intelligimus: quo quia male fuerant abuſi ſamſon & ſedechias: priuãtur. Sur
ln⸗ dum quoq; deus & mutum facit: ne lingua eorum pertranſeat uſq; ad terram: & tactus omnis aufer
tur in his qui uitam pœnitus perdiderunt. Et hæc fient ut igni cuncta purgẽtur: & pereat ægypti ſor
ta nicatio:nec ultra oculos ſuos ad mala poſſit attollere. ð
62 QAuia hec dicit dñs deus.Ecce ego tradã te in manus eoꝛũ quos odiſti in manus de ꝗbũus ſa
e ciata ẽ anima tua.⁊ agent tecũ in odio ⁊ tollẽt omnes laboꝛes tuos.⁊ dimittẽt te nudã ⁊ ignomi-/
17 nia plenã. Scelus tunʒ ⁊ foꝛnicatiões tue fecerunt hec tibi.ga foꝛnicata es poſt gentes inter q̃s
dn pdlluta es in idolis eaꝝ. In via ſoꝛoꝛis tue abulaſti.⁊ dabo caliceʒ eius in manu tua. Bec dicit
re. dominus deus.Calicẽ ſoꝛoꝛis tue bibes pꝛofundũ.⁊ latũ.Eris in deriſũ ⁊ in ſubſannationẽ que
ſe eſt capaciſſima ebꝛietate ⁊ doloꝛe repleberis.⁊ calicẽ meroꝛis ⁊ triſtitie. calicez ſoꝛoꝛis tue ſama
nr rie.⁊ bibes illum ⁊ potabis vſqʒ ad feces.⁊ fragmẽta eius deuoꝛabis.⁊ vbera tua lacerabis.(ſi
w⸗ ne vt ſeptuaginta trãſtulerunt.) feſtiuitates ⁊ neomenias eius anferam. quia ego locutus ſum
e ait dominus. Pꝛopter ea hec dicit dominus deus. Quia oblita es mei? pꝛolieciſti poſt coꝛpus
tuum.tu quoqʒ poꝛta ſcelus tuum ⁊ foꝛnicationes tuas.
des CProdeſt & hieruſalem inimicitias habere contra aſſyrios atq; chaldæos: & nequaquã ægypti re-
eos cordari:ſed tradi eis in manus ad puniendum qui illam oderant: quibus ante non traditur niſi ſatia
nne; ta fuerit de eis anima eius: ut poſtquã pœnituerit ueterum peccatorum tunc purgetur ſuppliciis: &
e. perdat omnes labores quos arte m œretricia conquiſiuit: uideatq; nuditatem ſuam & ignominiam
OH & ſciat qd hæc uniuerſa non ei dominus fecerit: ſed fornicationes ſuæ quibus fornicata eſt poſt gẽ
1 tes quas ſupra memorauit: ut earum coleret ſimulachra. In uiis ait ſororis tuæ ſamariæ ambulaſti P
Dſ⸗ pterea debes calicem illius bibere: cuius peccata ſectata es. Calix autem quod ſæpe accipiatur ꝓ pœ
re⸗ niies atq; ſuppliciis: multa exempla ſunt: E quibus illud eſt. Calix in manun domini uini meri plenus
mi mixto:& inclinauit ex hoc in hoc:uerũtamen fex eius non eſt exinanita:bibent omnes peccatores
terre. Et in eſaia calix ruinæ & poculum furoris dicitur. Et ad hieremiam loquitur dens. Accipe cali
Im cem uini meri de manu mea: & potionabis omnes gentes ad quas ego mittam te. & bibent & uo-
. ment & inſanient. Sicut enim quædam dantur cathartica ut noxius humor qui ineſt corporibꝰ ege
ratur: ſic & dñs dat calicem tormentorum mœraciſſimum: ut quicquid fellis amaritudinis eſt aufe/
. rat a peccatoribꝰ: & priſtinæ eos reſtituat ſanitati. Et ipſe calix erit profundus & lat. Profundus pœ
ſ narum magnitudine. latus tempore captiuitatis. Quando autem ait inebriata fueris & dolore com
8 præhenſa & biberis calicem uſq; ad feces: & in tantum auſeris ut fragmenta quoq; ipſius calicis de
uores:tũc thedebit te fornicatiõis priſtinæ: & lacerabis ubera quæ fracta fuerant in ægypto: & quæ
i ab amatoribus tuis ſubacta atq; colliſa ſunt: ſiue omnes feſtiuitates & neomenias tuas auferaʒ: ut ꝓ
4 ſolẽnitate atq; lætitia æternũ plãctũ habeas & mœrorẽ. Quia igitur iſta feciſti & oblita æs mei & ꝓ
. ieciſti me poſt corpꝰtuũ ſiue rettiorſũ pp corpis uitia: uel poſt gẽitalia ꝗbꝰturpitudĩs ſœ ditas ĩdica
„ tur: ppterea porta ſcel'& ĩpietatẽ tuã: uidelicet ſupplicia qᷓ pp ĩpietatẽ & ſcelera mœruiſti. Põt hoc
21 qd dicitur & potabis uſq; ad feces & fragmẽta eiꝰ deuorabis: ſignificãter ĩtelligi ſup hieruſalẽ ꝗᷓ ca/
. licẽ ſamariæ ſororis ſuæ bibit nouiſſima: & quaſi feces tormentorũ eiꝰuſq; ad funduʒ potauit.
4 CEt ait dominad me dicẽs.Fili hoĩs nunquid indicas oollaʒ ⁊ oolibam.⁊ annuncias eis ſcele
1. ra uel iniquitates earũ:quia adultere ſunt ⁊ ſanguis in manſbus carum.⁊ cũ idolis ſine adinuẽ/
v. tionibus ſnis foꝛnicate ſunt:inſuper ⁊ filios ſuos qnos genuerãt mihi abſtulerũt eis ad denoꝛã
Ü‚½ dũ:ſine trãſduxerũt per ignẽ: Sed ⁊ hoc fecerũt mihi.polluerunt ſctũariũ meũ in die illa:: ſab
ĩ bata mea pꝛophanauerunt. Cũqʒ imolarent filios ſuos idolis ⁊ ingrederẽtur ſãctuariüů menm
/ in die illa ut polluerent illud.etiã hec fecerũt in medio domus mee.Miſerũt ad uiros venien/ 5
n, tes de lõge:ad quos nuntiũ miſerant.Itaq; ecce venerũt ꝗbte lauiſti:ſiue cũ veniſſet ſtatiʒ laua

Liber ſeptimus .c.xxiiii.

beris:⁊ circſũleuaſti oculos tuos:⁊? oenata ẽs mũdo muliebri.Sediſti ĩ lectulo paulchꝛo:⁊ menſa
oꝛnata eſt ante te. Thimiama meũ ⁊ vnguẽtũ ⁊ oleũ poſuiſti ſuper eã:⁊ vox multitudinis exul/
tãtis erat i ea.ſiue ⁊ voce cõpoſita perſultabat.Et in uiris quideʒ multitudines hoinz adduce/
bãtur ⁊ ueniebãt de deſerto:ſiue ebrii de deſerto. Poſuerũt armillas in manibus ſuis. ? coꝛo/
nas ſpecioſiſſimas in manibus ſuis. Et dixi ei que attrita ẽ i adulterio. Nũc foꝛnicabit ĩ foꝛni
catiõe ſua ẽt hec.Et ĩgreſſi ſũt ad eã.Quaſi ad mulierẽ meretricẽ ſic ĩgrediebãt᷑ ad oollã ⁊ ooli
bã mulieres nepharias:ſiue ut facerẽt inigtatẽ. Niri ergo iuſti ſunt:hii iudicabũt eas inditio
adulteraꝝ ⁊ iudicio effũdẽtiũ ſãguinẽ:qꝛ adultere ſũt:⁊ ſãguis ĩ manibꝰ eaꝝ. Hec.n.dicit dqñs
deꝰ. Adhuce ad eas multitudinẽ: ? trade eas ĩ tumultũ ⁊ ĩ rapinã:⁊ lapidẽt᷑ lapidibꝰppłoꝝ ⁊ con
fodiãtur gladijs eoꝝ.fſilios ⁊ filias eaꝝ iterficiẽt:?⁊ domos eaꝝ igni ſuccẽdẽt:⁊ auferã ſcel ſiue ĩ
pietatẽ de terra:⁊ diſcent oẽs mulieres ne faciãt ſecũdũ ſcelns vel ipietatẽ earũ.Et dabũt ſcelꝰ
ſiue impietateʒ ueſtrã ſuper vos:⁊ peccata idoloꝛũ veſtroꝝ poꝛtabitis:⁊ ſcietis qꝛ ego dominꝰ.
CVt ſæpe cõmonui:parua in quibus ſeptuaginta æditio diſcrepat ab hebraico ex latere copulaui:
lectoris faſtidio prouidens. Conſequens autem erat: ut qui ſamariæ & hieruſalem adulteria ſepara-
tim deſcripſerat: pariter earum ſupplicia nunciaret. O mnia aũt dicuntur quaſi ad adulteras: & facta
breuiter earum ſcelera proponuntur: ut rectæ iuxta legem in adulteras lapidatio
populi conſequatur. Quia igitur adulteræ ſunt: iuſtam prome ſententiam. Sunt enim mechatæ in
idolis: & ſanguis in manibus earum: eorum uidelicet quos idolis immolarunt: ut filios quos mihi
genuerant demonibus conſecrarent. Nec hoc fecerunt foris & in montibus ac lucis ut ſæpe facere

conſueuerant: ſed ad extremum polluerunt templum meum: ut ſtatuam baal in eo ponerent: & ſab

bata mea prophanauerũt. ut nec loci nec tẽporis cuſtodiretur apud eas religio. Sed nec præſẽubus
tantum adulteriis contentæ erant. neq; ſuffecit eis quod filios meos poſtquã immolauerunt idolis
ſuos fecere uel demonum:iſed peregrinis quoq; uoluptatibus laſciuientes: aſſyrioruʒ atq; chaldæo
rum ſimulachra ueneratæ ſunt. Qui cum ueniſſent ooliba hieruſalem: omnem adulteræ habitum
impleſti ſuper eis ut lauares corpus:oculos ſtibio linires: ut aſſumeres cultum muliebrem. ſederes ĩ
lectulo libidini præparato:epulas proponeres: quibus fractas ad libidinem uires reparares amatoꝶ

tuorum. Thimiama meum & unguentum qd mihi ſpecialiter iuſſeram fieri: & exterminari animaʒ

illam de populo quæ in priuatos uſus hoc facere uoluiſſet: tu offerres idolis: congregares frequen/
tiam populorum: ſiue omni genere muſicorum caneres: ut non ſolum uiſu: ſed & auditu & odora-
tu & cunctis ſenſibus placeres amatoribus tuis qui uenerunt ad te ebriimon urbanæ alicuius elegã

tiæ: ſed de deſerto ac ſolitudine ruſticum ac latronum habitum præſerentes: & in tantam exarſiſtis

o ſorores peſſimæ inſaniam uoluptatum:ut armillas ueſtras & diſcriminalia imponeretis manibus
& capitibus amatorum ueſtrorum:ſiue uobis ipſis: ut planæ una ſtupraremini. Quãobrem dixi: uel
hieruſalem uel ſamariæ: uel utriſq;. Sic attriuiſtis frontem: ut nequaquã ſecreto polluamini: uel ma-
riti uel hommum uitetis aſpectum: ſed inſtar meretricum publicæ proſtituamini: qui ingreſſi ſunt
ad uos quaſi ad mœretrices certatiʒ uos polluere cupientes. Tradam igitur uos ad puniendum: his

quibus ultro traditæ eſtis ad deturpandum. Iuſti enim uiri ſunt: in eo quod adulteram & parricida
me iubente diſcruciant. Hæc enim dicit dominus deus. Monitu uocis tuæ congrega ad eas o pro/
pheta multitudinem populorum. & primum diripiatur earum uniuerſa ſubſtanria. deinde lapiden

tur & confodiantur gladiis. & filii earuʒ & filiæ trucidentur & domus ardeant. Et hæc omnia fient
ut auferatur de terra impietas. & diſcant omnes mulieres uniuerſæq; prouinciæ procul poſitæ pœ
nis earummilia deuitare: ut poſtquam receperitis quæ mœremini: & portaueritis ſcelera idoloꝶ
ueſtrorum:tunc cognoſcatis qd ego ſim dominus. Hæc autẽ omnia tropologice & ſubtipo adul/
terarum dicta ſunt contra ſamariam & hieruſalem: quod aſſyriis tradita atq; chaldæis ductæ ſint i

captiuitatem: urbes eatum incendio concremarint.interfecti ſint populi qui pro deo demonum ſi-

mulachra uenerati ſunt. Poſſunt hæc & poſt aduentum chriſti intelligi: qd uiri iuſti de populis na
tionum:ipſi ſamaritas & iudæos comparatione ſui iudicent. & tradant eos ad deuorandum: quibꝰ

dominus dixerat: relinquetur uobis domus ueſtra deſerta: & quando uideritis circũdari ab exerci-

tu hieruſalem: ſcitote quia appropinquat deſolatio eius. Vſq; hodie enim adulteræ ſunt: & totiꝰ or
bis lapidibus opprimuntur. Quoniam miſerunt nuncios ad eos qui erant procul: & dicere nõ po/
terant: ego deus appropinquans & non deus de longe dicit dominus: & præparauerunt ſe amato-
ribus ſuis demonibus: & omnem cultum atq; ornatum quez a deo accœperant naturali bono uer-
terunt in culrum demonum: & opera ſua decoremq; quem in armillis & diademate intelligimus

adulteris amatoribus præbuerunt: quorum pœna timor eſt: imo his qui ex gentibus crediderũt ne

ſimilia patiantur:ſi ea fecerint quæ ſamaria & hieruſalẽ. A ꝗbus tũc auferẽtur impietates cũ recepe/
rint ſcelera ſua: & uelamen qd poſitum ẽ ante uultum moyſi abſtulerint ab oculis ſuis:ut cognoſcãt
6R☛R⸗ dqdipſe ſit dominus Ieſus chriſtus: quem dei filium negauerunt.
N S CCAPITVLVM. XXIIII. 1
KT factũ eſt verbũ domini ad me in anno nono.in menſe decimo decima mẽſis dicẽs.
HFili hominis. ſcribe tibi nomẽ diei buius in qua cõfirmatus ẽ rex babnonis auerſng
. ieruſalem

d

—

hien
Hic
.
ohh
fabe
Pe
ſuper
cnce
open
Lig
nege
c
imm
ſtͤpt
nch
Ctt
ſsſe
gom
abi
kctn
faubt
ſae
ini
comi⸗
Nttar
drur⸗
exiet
lamit
done
deße
E
bilen
tut:
nes!
no⸗
nor
loni
baby
nemi
neng
im⸗
O⸗
mule
ſecun
catn
iusn
derſe
Ema
Uitin
un⸗
net
Ren
lun⸗
ltenk
nice⸗
ln
W
Un

Buper Ezechielem.

N hieruſalẽ hodie.? dices per pꝛotterbium ad domnm irritatricẽ parabolam.z loqueris ad eos.
, Hec dicit dominus deus. Pone ollã.pone inquam ⁊ mitte in ea aquã. cõgere fruſta in aam
4 omnẽ partẽ bonã. femur 7 armuʒz. electa ⁊ oſſibus plena.pinguiſſimũ pecus aſſ ume. Compone
quoq; foꝛnices oſſiũ ſub ea.Effer buit coccio eius. diſcocta ſũt oſſa illiꝰin medio eꝰ. Pꝛopte
rea hec dicit dũñs deus. Ahe ciuitati ſãgu inũ oolle.cui rubigo in ea ẽ.⁊ rubigo enũ exiuit de ea
49 Ver partes 7 p partes ſuas. eice ea. Mõ cecidit ſuꝑ eã ſoꝛs.ſaãguis eni eius in medio eius eſt.
GUG ſuper lipidiſſimꝗ petrã effudit illũ. Nõ effadit illũ ſuꝑ terrã vt poſſit operiri puluere.vt ſuper/
4 ducerẽ indignationẽ meã.? vindicta vlciſcerer. Dedi ſãguinẽ eius ſuper petrã lipidiſſima. ne
j operiret᷑. Pꝛopterea her Dicit dñs deus. Ahe ciuitati ſãguinũ cinus ego grandẽ faciã piraʒ.
Cõgere oſſa qͥ igni ſuccẽdã.Cõſument᷑ carnes. ⁊ coquet᷑ vniũſa cõpoſitio.⸗. oſſa tabeſcẽt. Po
ir. ne quoqʒ eã ſup pꝛunas vacuã.vt incaleſcat ⁊ liquefiat es eius.⁊ cõſlet᷑ ĩ medio ing namẽtũ eius

⁊ cõſumat᷑ rubigo eius. Multo laboꝛe ſudatũ c.⁊ ñ exiuit de ea nimia rubigo eius. neqʒ p ignẽ
“ immũdicia tua execrabilis Quia emũdare te volui ⁊ n es mũdata ſoꝛdibituis.ſʒ nec mũdabe
ris pᷣus donec geſcen faciã idignationẽ meã in te ego dũs locutꝰſũ veni ⁊ faciã. nõ trãſibo nec
c Parcã. nec placaboꝛ. Juxta vias tuas ⁊ iuxta adinuentiones tuas iudicani te dicit dñs. LXN.
CSESt factus eſt ſermo dni ad me in anno nono.in mẽſe decimo.decima menſis dicens.fili hbomt

i:

nio

i nis ſcribe tibi ab hac die qᷓ obſirmatus ẽ rex babilonis ſupꝑ hieruſalẽ ab hodierna die. ⁊ dic ad
muhi domũ exaſperãtẽ parabolã. dices ad eos. Hec dicit dñs deus. MPone lebetẽ ⁊ ifũde ſuꝑ eum
er aquꝗ.? mitte in eũ diuiſiões.omnẽ ĩciſurã bonã craus ⁊ humerũ carnibꝰſeparatis ab oſſibus de
A electis pecoꝛibus aſſũpta.⁊ icẽde oſſa ſub eis.ferbuit.⁊ ſũt cocta oſſa eiꝰin medio illi. Mꝛopte
bn rea hec dicit adonai dommnꝰ. Ociuitas ſãguinũ lebes in quo ẽ rubigo in eo⁊ rubigo nõ ẽ egreſ
NS ſa ex eo.p partes ſuas ꝓtulit.MNõ cecidit ſupꝑ eã ſoꝛs.ꝗa ſãguis eius in medio illius c. Sup leuiſ
keo ſimã petrã poſui illũ.MHõ fudi illũ ſuꝑ terrã vt operiret᷑ terra.vt aſcẽderet furoꝛ in vltionez vin
mm dicte. Dedi ſãguineʒ eius ſuꝑ lipidiſſimã petra.vt nõ operiret᷑ Pꝛopterea hec dicit adonai
l dominꝰ. Ahe ciuitas ſãguinũ.⁊ ego magniſicabo torreʒ.2 multiplicabo ligna ⁊ ſuccendã ignẽ
oß vt tabeſcãt carnes ⁊ imminuat᷑ ius.⁊ oſſa cõcrementur.⁊ ſtet ſup carbones ſuos. Incenſa eſt vt
imz erurat᷑ ⁊ frigat᷑ eẽ eiꝰ.? cõcremet᷑ in medio illius ⁊ deficiat rubigo eiꝰ. Humiliabit᷑ rubigo. nõ
ne exiet de ea multa rubigo eiꝰ.confundetur rubigo illiꝰ. Immundicia tua zemma pꝛo eo qõ con
bn, taminata es tu ⁊ nõ es emundata ab immundicia tua. Et quid erit ſi nõ fueris emundata vltra
Ri donec ipleã furoꝛeʒ meũ in te? Ego dũs locntꝰſũ ⁊ veniet.⁊ faciã.nõ differã nec miſereboꝛ.nec
he depᷣcabilis ero. Secũdũ vias tuas ⁊ ſecundũ adinuentiões tuas iudicabo te.dicit adonai dñs.
nu CQuorum pleraq; de theodotione addita ſunt:& uerbum hebraicum zemma pro quo nos execra
ütel bilem immundiciam interprætati ſumus. Illudq; ab eis additum eſt quod in hebraico non habe-
lnn tur: & obello prænotandum eſt. Propterea ego iudico te iuxta ſanguinem tuum: & iuxta cogitatio
in nes tuas.Iudicabo te immunda atq; famoſa: & nimia ad irritandum. Dicamus ergo de ſingulis. No
mbs no anno captiuitatis regis ioachim: quinto enim exorſus eſt prophetare: & decimo menſe eiuſdem
niati noni anni: decima die menſis decimi: fatum eſt uerbum domini ad ezechiel prophetam: in baby-
pto⸗ lonis regione conſtitutum: & dixit ei. Fili hominis ſcribe tibi hanc eandem diem: & ſcito quod rex
nicen babylonis hodie in regione iudæa obſidere cœperit hieruſalem: & uallare eam exercitu:& obſidio
ſeyt nem ipſam per parabolam deſcribe atq; prouerbium. quæ in præſenti loco methaphoram trãſlatio
pe nemq; ſignificat.Pone inquit ollam æneam:ideſt lebetem: & mitte in ea aquam: & pinguiſſimoruzʒ
oo: animantium omne corpus in fruſta concide: tam fœmur quã crus & armum: carneſq; di gẽter ab
dul oſſibus ſepara: & carnibus miſſis in lebetem: oſſa pone uel compone ſub lebete: & ſac ſtrues & cu-/
ſnti mulos oſſium: ut efferueſcat non ſemel:ſed frequenter coctio lebetis: & diſcoquantur carnes ĩtrin
H ſecus: & oſſa ſubter inter incendio concrementur. Vis autem ſcire ꝓpheta quis ſit iſte lebes: uel quæ
ien carnes aut oſſa: Loquere. Hæc dicit dominus. Vhæ ciuitati ſanguinum: ideſt hieruſalem lebeti: cu-
i⸗ ius rubigo:ideſt malicia nimia eſt. & licet ignis ſuppoſitus ſit: tamen rubigo eius non exiuit de ea.
ci⸗ Perſeuerauerũt.n.ẽt capti atq; cruciati ĩ priſtino ſcelere. Per partes & ſingillatim cõſumite eã nemo
ſot remaneat in ſalutem: non cecidit ſuper eam ſors: ut alti pirẽt & alii ſeruarentur. ſed cunctis cõis ue
nit interitus. Sanguis enim eius ideſt homicidia & filiorum neces in medio illius ſunt. Quem ſan-
40 „ . „ guinem effudit ſuper limpidiſſimam petram ut pateret omnibus: nec terra operiretur aut puluere:
4 ne tranſiret uidelicet indignatio mea: ſed ſuper apertiſſimum ſanguinem ultio properaret. Naturæ
eſt enim ut ſi ſanguis fundatur in terram cõbibat humus humorem ſanguinis: uel paulati terra ope
m riatur & puluere. Cum autem ſuper limpidiſſimam petram & nullam habentem foueã ſanguis fue
en rit effuſus labitur: & latam obtinet ſedẽ. Hoc aũt iudicat quod non occulta ſed publica fecerit ho-
micidia: ſecũdũ illud qd dicitur ad cain: ſanguis fratris tui clamat ad me. ppterea dic ciuitati ñ uniꝰ
ſi⸗ ſanguinis: ſed ſanguinũ multoꝶ. Ecce ego grandem in te pyram faciam: ſiue educã torrẽ quẽ uul/
gus titionẽ uocat: & nõ ſolũ carnes in te molles & teneras:ſed duriſſima quoq; oſſa ſuccendam: ut .
nihil in te remaneat quod non cremetur incendio. Cumq; & carnes & oſſa conſumpta fuerint &
6s cremata: ipſum lebetem uacuum pone ſuper prunas: ut æs quoq; illius incaleſcat & conſumatur

·AY.iber ſeptimus.c.xxiiii.

& ære conſumpto rubigo quoq; illins pereat: ideſt ciuĩtate incendio concremata: malicia cum

urbe diſpereat. Sed quid prodeſt feciſſe quod iuſſum eſt? Ne perignem quidem rubigo atq; mali/
cia lebetis & urbis potuit auferri: ſed permanet in ea immundicia ſceleſta & execrabilis. Hoc enim
gemma ſigniſicat. Et apoſtropham ad ipſum lebetem ideſt ad urbem facit. Mundare te uolui &
non es mundata ſordibus tuis: nec ultra poteris emundari: donec in te compleam indignationẽ
meam. Ego dominus loquutus ſum: & ſententia mea non poteſt præterire. Venit iaʒ urbis obſidio
faciam quod minatus ſum: nec tranſibo ſicut ſæpe feci ſcelera tua: & ultra non parcam nec placa-

bor tibi etiam ſi multiplicaueris præces: ſed uias tuas & adinuentiones tuas reddam tibi: immo iu-

dicabo te iuxta opera & cogitationes tuas: ut in hoc quoq; oſtendam clementiam meam iſtar me/
dici qui putridis non parcit carnibus ut ſana membra ſaluentur. Non parcit ut parcat: crudelis eſt
ut miſereatur: nec conſiderat patientis dolorem: ſed uulneris ſanitatem: iuxta illud euangelicum

magis uolens unum perire membrum quam totum corpus interfici. Notandum quoq; quomodo

a principio prophetiæ uſq; ad præſentem diem quando obſidere cœpit hieruſalem: per ordinem
captiuitas ueniat. Primum gladius prouocatur: dein duæ niæ ponuntur ammon & hieruſales: qua
rum ad dexteram partem ſors cadit nabuchodonoſor: conflatur in ciuitate æs: ſtgnum plumbum
& ferrum:terra quoq; non compluitur: ſed ſentibus occupatur: poſtea ſub nomine duarum ſororuʒ
Oollæ & oolibæ: ſamariæ & hieruſalem peccatanarrantur. quomodo illa ſit capta: & iſta capienda
Ad extremum nono anno decimo menſe decima die menſis: in captiuitate poſito: huic & his qui
cum eo erant & tradiderant ſe cum rege iechonia: oſtenditur qua die urbs cœperit obſideri: & ſimi

litudo lebetis ponitur:ut quomodo catnes & oſſa congeſta in lebetem incendio concremantur: ſic
cuncta ciuitas cum ſuis interitura ſit ciuibus: & nulius remaneat eorum qui obſeſſi ſunt: quin fame

gladio peſtilentia conſumantur. & pars reliqua captiua ducatur in babylonem: Poteſt hæc eadem

prophetia & ad tempus pertinere dominicæ paſſionis: propter quam exercitu circundata eſt hieru

ſalem & interfecti filii eius: & obſidente Tito filio ueſpaſiani ad ſalutem nullus euaſititẽplumq; ſub/

uerſum eſt: & poſt quinquaginta annos ſub adriano ciuitas æterno igne conſumpta eſt. Præſenteʒ
autem captiuitatem quando ezechiel in babylone iſta cernebat: & hieremias in principio ponit uo
luminis ſui. Quid tu uides hieremia? Qui reſpondens ait. Ollam ſuccenſam: & faciem eius a facie
aquilonis. Sunt qui iuxta tropologiam totum locum iſtum ad conſũmationem mundi tranſtert
nonumq; numerum qui in ſcripturis ſanctis pœnarum & dolorum eſt: & ſemper ſequitur iuſtitiaʒ.
decimi menſis & diei decimæ clementia temperant. Idcirco enim adhibentur egrotantibus pœ/
næ: ut dolorem ſanitas conſequatur. Mundus ergo qui in maligno poſitꝰ ẽ: die iuditii diuino igne
ſuccenditur: & ciuitas ſanguinum ponitur ſuper carbones ignis: ut impleatur illud quod ſcriptum

eſt in eſaia. Habes carbones ignis: ſedebis ſuper eos: hii erunt tibi in adiutorium. Ilſudq; difficile:

quomodo cum carbones & oſſa conſumantur: quibus pleni ſunt etiam phariſei: qui ſimiles ſunt ſe
pulchris dealbatis: quæ intus plena ſunt ſpurcitia & oſſibus mortuorum: nunc dicatur quod rubi-
0 ſordeſq; mundi conſumptæ non ſint: ſed etiam poſtſiuditii ſeueritatem malicia remaneat. Qck
Reile ſoluitur ſi intelligamus illud apoſtoli. Concluſit deus omnia ſub peccato: ut omnibus miſe-
reatur. Vanitati enim creatura ſubiecta eſt. Et ponitur ſanguis qui effuſus eſt in propatulo creaturæ
uniuerſæ ut omnium ſcelera pateant. Petram autem limpidiſſimam poſſumus accipere & dominũ

ſaluatorem: quæ ſequebatur in ſolitudine populum iſrahel. de qua ſcriptum eſt. Bibebant autem

de ſpirituali conſequente eos petra:petra autem erat chriſtus: quod in illo reuelentur omnia: & im
pleatur qeod ſcriptum eſt: nihil occultum quod non reueletur. Dicitq; ſe dominus non miſerer::

nec mundi præterire peccata: neq; parcere ĩpiis nec placari: ut uiæ pereãt impiorum: ſecundũ illud

Et factũ eſt verbum dii ad me dicens.Fili hominis.ecce ego tollo a te deſiderabile ocnloꝝ

tuoꝝ in plaga⸗? nõ plãges neqʒ ploꝛabis.neqʒ fluẽt lachryme tue. Ingemiſce tacens moꝛtuoꝛũ
luctũ non facies.Coꝛona tua circunligata ſit tibi.⁊ calciamẽta tua erũt in pedibus tuis.nec ami

Aa in primi pſalmi fine ponitur:& iter impiorum peribit.

ctu oꝛa velabis.nec cibos lugentiũ comedes.Locutus ſum ergo ad populum mane.⁊ moꝛtua ẽ
vxoꝛ mea veſpere. Feciq; mane ſicut pᷣceperat mihi.⁊ dixit ad me populus. Quare ñ indicas

nobis quid iſta ſigniſicẽt que tu facis:? Et dixi ad eos. Sermo dñi factus eſt ad me dicens.Lo
quere domui iſrahel. Hec dicit dominus deꝰ. Ecce ego polluam ſanctuariũ menm. ſuperbiaʒ
imperij ⁊ deſiderabile oculoꝝ veſtroꝛum.⁊ ſuper quo pauet anima veſtra.⁊ filij vr̃i ⁊ filie quas

reliquiſtis gladio cadẽt. ⁊ facietis ſicut feci. Oꝛa amictu nõ velabitis.⁊ cibos lugentium non

comedetis. Coꝛonas habebitis in capitibus vr̃is.⁊ caiclamẽta in pedibus. Non plãgetis neqʒ
flebitis.ſed tabeſcetis in nbne veſtris.⁊ vnuſquiſqʒ gemet ad fratrem ſuum.eritq; eʒe/
chiel vobis in poꝛtentum. Juxta omnia que fecit facietis.⁊ ſcietis quia ego dominus dens. Et
tu fili hominis. ecce in die quo tollam ab eis foꝛtitudinem ⁊ gaudium dignitatis ⁊ deſiderium
oculoꝛũ eoꝛum ſuper quo requieſcunt anime eoꝛum filios ⁊ filias eoꝛum in die illa cum venerit
fugiens ad te vt annuntiet tibi in die inquam uülla aperietur os tuum cum eo qui fugiet.loqueri
⁊ non ſilebis vltra:eriſq; eis in poꝛtentum.⁊ ſcietis quia ego domiuns. LXX. 4
CSt factus

C
ſtu⸗
ſvn
ſot
Chefe
vhlin
necid
hlſor
zfliey
ſevie
oc
ffatril
nutbe
ſttiue
olufl
no
binp⸗
Cnn
opuln
inntaco⸗
hecho⸗
uton
nbionee
heitum
elag
ſeguit
Uitoun
eacotpi
bustuis
gentes
pedbr
ſcuiptr
dere,u
wnig
lorän
ſtuin⸗
penli
imper⸗
ig de
Komni
Ead
umwin
bimid
forms
dio.
guana
ceſolli
lletin
biie ner

Cntol⸗

genite
uſtue
lemni
luns
hden;
lhein
niͤ⸗
i
daln
cnn

an
nuli
din
is
dde
ſicio
lex
0
ume,
le
liam
wocd
inen
e
tbom
ornz
end⸗
gui
unſic
ſame
dem
hiern
lob⸗
lente,
nivo
1hce
nſerir
tii.
3o⸗
e
mhium
iſicle
tre⸗
ndi
40
miſe⸗
atute
mini
ntem
Aim
eren.
ud

eb⸗
mmon
N.
m?
ſcss
1.
bie;
0as
non
nech
ium
eit
eſis

Guper Eʒzechielem.

CEt factus ſermõ domini ad me dicẽs. Fili bominis.ecce ego auferã a te deſiderabilia.oculo
rũ tuoꝛũ.In acie ſiue in pꝛeparatione nõ plãges.neqʒ; flebis.nec veniẽt lachrime tibi. Gemitus
ſãguinis.renũ luctus ð. Erunt crines tui colligati ſuper te.⁊ calciamẽta tua in pedibus tuis.nec
cõſolaberis in labiis eoꝛũ.⁊ panẽ hominũ nõ comedes.Zoquutꝰ ſũ ad popnlũ mane ſicut pꝛe/
ceperat mihi.⁊ moꝛtua ẽ vxoꝛ mea veſperi. Fecitqʒ mane ſicut pꝛeceptũ eſt mihi.⁊ dixit ad me
populus. Non annũcias nobis ꝗd ſũt hec que tu facis? Et dixi ad eos.Sermo dñi factus ẽ ad
me dicẽs. Dic ad domũ iſrahel. Hec dicit adonai dñs. Ecce ego cõtaminabo ſãcta mea.ſuper
biã fortitudinis veſtre.deſiderabile oculoꝛũ veſtroꝛũ.⁊ qbus paſcunt᷑ anime veſtre. Filii veſtri
? ſilie veſtre quos reliꝗſtis in gladio cadẽt:⁊ faciètis ſicut feci. Oꝛa eoꝛũ nõ cõſolabimini.⁊ pa/
nẽ viroꝛũ nõ comedetis.⁊ come veſtre ſuper capita vr̃a.⁊ calciamẽta veſtra in pedibus veſtris.
Nõ complãgetis nec flebitis.⁊ cõſumemini in inigtatibus veſtris.⁊ conſolabitur vnuſqniſq;
fratrẽ ſuum.⁊ erit eʒechiel vobis in poꝛtentũ. Secundũ omnia que fecit facietis.Cũqʒ vene/
rint hec cognoſcetis quoniã ego adonai dñs. Et tu fili bominis. nonne in die quãdo abſtulero
foꝛtitudinẽ abieis leuationẽ gloꝛiationis eoꝛnʒ deſiderabilia oculoꝛuʒ eoꝛuz ⁊ elenationèẽ anime
eoꝛuʒ ſilios ⁊ filias eoꝛuzʒ in die illa veniet qui ſaluns factus fuerit ad te.vt annũciet in auribus
tuis.In die illa aperietur os tuũ ad eũ qui fugerit ⁊ loqueris ⁊ nequaquã vltra reticebis.⁊ eris
eis in poꝛtentum.⁊ cognoſcent quoniam ego ſum dominus. .
CSupra ollæ lebetiſq; ſuccenſio:obſidionem urbis oſtenderat: nunc captam eã atq; deletã: & omnẽz
populum uel interfectum gladio: uel ductum in captiuitatem: propheralis ſermo teſtatur. Et primũ
juxta conſuetudinem noſtram hiſtoriæ fundamenta iaciamus. Fili inquit hoĩs: ecce auferã de con/
ſpectu oculorum tuoꝶ ꝗcqꝗd tibi deſiderabile eſt: & auferam in plaga: ſiue ut. Ixx. uerterunt in præ/
paratione: ut uidelicet præpares te ad ea non faciẽda quæ ſolent in luctu fieri. Non planges neq; plo
rabis:nec fluentes lachrimæ dolorem cordis oſtendẽt: ſed ſi fſorte nimio fueris mœrore ſuperatus
tacitum habeto gemitum: ne qui prorumpat in uerba. Mortuorum luctum non facies: uel ut uerte/
re. xxx. gemitus ſanguinis renum luctus ẽ. Per quod oſtendit uxorem eius eẽ moriturã. Statim eniz
ſequitur: & mortua eſt uxor mea ueſperi: quod proprie ad coniunctionẽ renum pertinet. Nihil eni
uiro uxore bona amabilius: quæ a deo homini prouidetur: & cui dñi lege coniungitur. & unum cũ
ea corpus efficitur. Quodq;ʒ ſequitur corona tua circũligata ſit tibi: & calciamenta tua erunt in pedi
bus tuis:hoc ſigniſficat. Habebis comaʒ quæ tondetur in luctum: & calciamenta in pedibus: quæ Iu
gentes ſolent abiicere. Vnde & dauid abeſſalon filium fugiens: & pœnitens ſupernæ curiæ. nudis
pedibus incedit. Aiunt hebrei hucuſq; babylonios magiſtros legis præcepta ſeruãtes: decalogum
ſcriptum in mẽbranulis circundari capiti ſuo. & hæc eſſe quæ lubẽtur ante oculos & in fronte pbpz?
dere.ut ſemp uideãt quæ præcepta ſũt. Et quia ezechiel ſacerdos erat. nequaquã debere deponi co
ronã gloriatiõis. ſed ligatã habere in capite. Hoc illi dixerĩt. Nos añt iuxta ſeptuagĩta coronã capil
lorũ ĩtelligamus cæſariẽ.licet & ipſoꝶ ĩterpᷣtatio nequaqᷓ uĩ hebraici ſermonis expræſſerit. Nec ami
ctu inqt ora uelabis ne cibos lugentiũ capies. quæ ſolẽt in luctu fieri ut openiãt uultũ. & quæ græci
perilinna uocant a cõſolatoribus accipiãt. Loquutꝰ ſũ inquit ad populũ mane quæ mihi dominus
imperarat:& ueſperi mortua eſt uxor mea oculorũ deſiderabile lumborũq; & ſãguinis luctus. Sta⸗
tiq; die altera mane feci omnia quæ mihi fuerãt ĩperata: Interrogauitq; me populus cur cõtra mo
rẽ omnium fecerim. Cauſaſq; querẽtibns tantæ patientiæ. reſpödi. Sermo domini qui ad me factꝰ
eſt ut ad populum iſrahel loquerer iſta. præcepit. Ecce ego ideſt iam nũc polluam ſanctugrium me
um ut incendatur templum & cuncta alienigenis pateant ac prophanis & in quo habebatis fuper-
biam ideſt confidentiam & ſpẽ ac deſiderium ſalutis ueſtræ. & ad cuius obſidionem ueſtræ animæ
formidabant ſilios quoq; & filias quos uobis fames ac peſtilentia reliquos fecerant. conſumam gla
dio. Quicquid ego feci & uos facietis. Quando conſuetudo ſeruatur in luctu medius dolor eſt.
quando autem tanta malorum incumbit neceſſitas ut omni ploratu maior ſit unuſquiſq; de ſua ne
ce ſollicitus. ad alioram quamuis ſint proximi miſerias non ingemiſcit. Nihil inquit facietis quod
ſolet in luctu fieri.ſed urbe temploq; ſuccenſis ſtupebitis ad malorum magnitudines. Non attonde
bitis nec nudis incedetis plantis. Non plangetis nec amictu ora uelabitis. nec cibos accipietis a
conſolantibus ſed tabeſcetis & conſumemini in iniquitatibus ueſtris. & uix liberum habebitis
gemitum. ne offendatis nictorum ſuperbiam ſi publicæ flere uideamini ita ut Ezechiel prophe
ta ſit uobis in portentum. & omnia quæ ille non fecit in morte uxoris ſuæ. in euerſione urbis &
templi non faciatis. Et adhuc apertius. O inquit fili hominis. in tempore quando abſtulero ab eis
fortitudinem eorum. templi ut diximus conſidentiam. & gaudium dignitatis. & in quo ſpem ſolã
habebãt ac deſiderium in quo requieſcebant animæ eorũ inſuper filios eorũ & filias ſubauditur ex
ſuperioribus abſtulezo eo inquit tempore cum uenerit ad te de hieruſalem fugiẽs uel qui euaſe
rit dicẽs urbẽ eẽ ſubuerſã.tũc ꝗ pᷣus tacueras & gemitũ liberũ ñ habebas.& tãtæ eras penitẽtiæ ut in
uxoris nece & lũboꝝꝶ dolore lactimã ñ emitteres. aperies os tuũ & loqris ñ ad eũ ꝗ uenerit ſed cuz.
eo: Atq; ꝗcũq; tu uentura p̃dixeras ille nunciet iã pfecta. & ultra non tacebis ſed argues eos & dices
cuncta illis merito proueniſſe.ita ut ſis illis in portentum iuxta illud quod in zacharia ſcriptum eſt

Liber octauus.c.xxv.

ie

pꝓphetas uiros eſſe portẽdẽtes. Et ds alibi loꝗtur. In manibꝰ pphetaꝶ aſſimilatꝰſũ. Hæc ĩuxta hiſto *
riã dicta ſũt. Veniamus ad anagogen::ſi tamẽ uiolẽta nõ fuerit uiſa cauti lectoris ꝓuidentiæ. Filium 1,
hominis dici dominũ ſaluatorẽ: nulli dubiũ quin extrema hora hoc eſt ad ueſperam mundi huius de
uxorẽ priſtinã pdidit nec fleuit eam nec amictu ora uelauit. nec recepit ill hominũ conſolationẽ e nn
& hec uentura pdixit mane quæ cõpleta ſunt ueſperi. & rurſum mane in ſecũdo aduentu facta ꝓba te
bit que uentura pᷣdixerat. ſanctuariuʒ iudæogꝶ & quod deſiderabile habuerant in oculis. & ſup quo ſnn
tremebant animæ eoꝶ eẽ polluta.ſilios quoq; eorũ & filias romano gladio concidiſſe: Quod auũt dat
dicitur coronã habebitis in capitibus ueſtris. & calciamẽta erunt in pedib'. ad illã partẽ referamus nian
quod nequaꝗᷓ lugere debeant nec ſigna luctus aſſumere poſtqᷓ pro umbra receperint ueritatẽ. & na inn
zarei ꝗdaã facti fuerint. & unuſquiſq; ſup fratre ſuo conſolabitur.ĩta ut ezechiel quẽ confortauit deꝰ enil
pater ſit eis in portentũ uentura pᷣnuncians.Et poſtꝗᷓ ſubuerſa fuerit hieruſalẽ tẽplũq; ſuccenſum.& walte
hoc totus mundus audierit. & diſperſio iſrael que orbis termĩos colit. tunc uerba domini opere cõ luce
pleta. uel deſtructa ſecundum occidentem litteram. aperta ſit euãgelii gloria. & cognoſcat iſrael qd un
ipſe ſit dominus & deus qui hec mane uentura predixerit. & ueſperi atq; in conſumationem mun/ neyl
di eſſe completa ſuo probarit aduentu. “ rineli
CEXPLICIT LIBER SEPTIMVS. 1 nouu
CINCIPIT LIBER OCTAVVS IN Ez ECHIEL PROPHETA winn
VVID aliis proſit in prophetas noſtra dictatio dei iuditii eſt eorũq; con/ hut
ſſcientiæ.qui omiſſis declamationibus ac plauſu & compoſitione uerbo g)
Ktrum cupiunt ſcire quid eorum ſermo uel narret & preteritum uel præ⸗- n
ſens arguat uel prædicat eſſe uẽturum:nobis interim primum prodere. end,
Dum enim hoc facimus & nihil aliud cogitamus: immo dum furta ex/ tutini
planationis aggredimur. & dierum miſerias noctium ſtudio compen- gicelo
ſſamus: paſcitur animus & obliuiſcitur ſeculi calamitatum: quod in extre . ibuch
mo fine iam poſitum congemiſcit & parturit donec qui tenet de medio mdiue
iat: & pedes ſtatuæ quondam ferrei fragilitate digitorum fictilium con etinu.
terantutr. Cadit mundus. & ceruix erecta nõ flectitur. Pereunt diuitiæ & num4
D upnequaꝗᷓ ceſſat auaritia. Congregare feſtinant que rurſum ab aliis occu- direit
pentur: Aruerunt lachrymæ pietas omnis ablata eſt Multi qui petãt pau ieſna
ci qui tribuant. Nec erubeſcimus paupertatem uili palliolo præferẽtes crœſi opibus incubare: fa- lanedin
mẽq; & interitũ plurimoꝶ noſtris cuſtodire theſauris. ſecũdũ illũ diuitem purpuratũ. ut ꝗ aliud ni flüdon
hil fecerit. neq; enĩ rapinas eius & iniqtates ſcriptura teſtatur: crudelitas eius atq; ſupbia non habeat mntem
modum. lazaro ante fores iacenti atq; ſemineci. ne ea quidem iuſſit dari que canibus proiiciuntur. mineſt
Quami nunc lazari iacent. & quantorum purpuræ diuerſis ueſtium coloribus ꝓteguntur. ne in uſꝰ tionẽd
Sð quidẽ ꝓprios uertentes que peritura conſeruant. Hæc uirgo xpi euſtochiũ ex cordis habũdantia os aantft
locutũ ſit. & paulo liberius quã humilitati noſtræ conuenit dixerimus. cæterũ octauus in ezechielẽ Catotu
liber ꝗ filiorũ ammõ & gẽtiũ cæterarũ ĩcrepationẽ cõtiet & uaticiniũ futurorũ. hoc hẽbit exordiũ. ceritn
O CCAPITIVLVYVM. XXV: le inſa
factus ẽ ſermo dñi ad me dicens.æ ili hominis pone ſiue obſirma faciẽ tuã contra groma
filios ammõ ? pꝛophetabis de eis.⁊ dices ſiljs ammon. Audite verbuz dñi dei. Hec mnniuch
AAllicit dñs deus. ꝛ0 eo ꝗõ dixiſtis euge cuge ſuper ſãctuariũ meuʒ. ſiue quia gauiſi irae
EKſtis ſuper ſactuariũ meũ qꝛ pollutũ.⁊ ſuper terrã iſrahel quia deſolata c.⁊ ſuper do/ ducm
mũ iuda quia ducti ſũt in captiuitatẽ. idcirco ego tradã te ſilijs oriẽtalibus ſiue cedẽ in heredita generit
tẽ. ⁊ collocabũt caulas ſuas in te.⁊ ponẽt ĩ te tẽtoꝛia ſua. Ipſi comedẽt fruges iuas.⁊ ipſi bibẽt las ſulin
ſiue vbertatez tuã.daboqʒ rabbath in habitaculũ cameloꝛũ ſiue ciuitatẽ ammon in paſcua ca- lelei
meloꝛũ.⁊ filios ammon in cubile peccoꝝ:⁊ ſcietis ga ego dñs: Quia hec dicit dñs dc. Pꝛo eo mn
qð plauſiſti mann ⁊ pcuſſiſti ſinè ĩſonuiſti pede.⁊ gauiſa es cx toto affectu ſiue ĩſultaſti ex aniꝰ Ther⸗
mo tuo ſuper terrã iſrahel idcirco ego extendã manum meam ſuper te ⁊ tradam te in direptio lereo
nem gentium.⁊ interſiciam te de populis.⁊ perdam de terris ⁊ conteram? ſcies quia ego dũs. ebeſ
¶Capta uel obſeſſa hieruſalem. poſtquam uenit in babylonem qui potuerat euadere: & nunciauit ſin
urbem iam iamq; capiendam: uel cum templo eſſe ſubuerſam: iuxta conſuetudinem omnium pro-⸗ * h
phetarum aduerſum cæteras in circuitu nationes quæ inſultauerunt ruinæ hieruſalem: templiq; in e l
cendio ſermo conuertitur prophetalis: primumq; contra filios ammon qui habebant metropolim nae
nomine rabbath: quæ hodie a rege ægypti ptolomeo cognomento philadelpho: qui arabiam te-
nuit cũ iudæa philadelphia nominatur: nuncupata eſt. Fili inquit hominis: pone ſiue obfirma faciẽ N n
tuam contra filios ammon qui de loth ſtirpe generati ſunt. & dices ad eos. Hax dicit dominus deꝰ:
Non ſunt enim prophetæ uerba ſed domini. De offirmatione uultus: in hoc eodem propheta ple/ k
. nius diſputauimus. Pro eo qd dixiſtis euge euge ſiue ĩſultaſtis & gauiſi eſtis quia templum & ſan- V
cctuarium meum hoſtium ingreſſione pollutuʒ ẽ: & ſuper terram iſrahel qm̃ deſolata: & ſpecialiter td
ſuper domum iuda. ideſt duarum tribuuʒ ꝗᷓ nüc ductæ ſunt in captiuitatẽ: propterea & ego tradã ie

i filiis

DðWð

M

Super Eʒech ielem.

zin i Hiiis cedes: quos Orientales interprætati ſumus: Nulliq; dubiũ madianitas & totâ herem: uaſtita

in tẽ adiacere terræ arabiæ ꝗ habent cameloꝑꝶ græges:0 uiũq; & caprarũ multitudines: & his opibꝰui-
* ctitãt. Quod & terræ iſrahel in iudicũ libro accidiſſe narrat hiſtoria: quãdo uenerũt madianei & de
d paſti ſant uſq; gazam Ooẽès regiones eogꝑ. Methaphoricos ergo p madianeos iſmahelitas & aggare/
Rd nos ꝗ nunc ſarraceni appellãtur: aſſumẽtes ſibi falſo nomen ſaræ. quod ſcilicet de ingenua & domi
W na uideantur eẽ generati ſcriptura ſignificat. Diciturq; de rege nabuchodonoſor & omni eiꝰ exer⸗
aläi citu: quod ueniat & capiat urbem rabbath: quæ uel propriæ hoc appellatur nomine: uel ob magni/
üeu tudinem. Rabbath enim maxima dicitur. Et ne dubitemus nabuchodonoſor ſubuertiſſe arabiam
NKan poſtquã capta ẽ hieruſalẽ:ſupra ſcriptura teſtatur. Et tu ſili hominis: pone tibi duas uias ammon &
mudte hieruſalẽ: & ueniat gladius regis babylonis. Et iterũ.In capitæ uiæ ciuitatis cõniciet ui ponere: ut
tnimg ueniat gladius ad rabbath filio ammon. & ad iudà in hieruſalem munitiſſimã. Et rurſũ. Hæc dicit
Oderc dñs deus ad filios ãmon: & ad opprobrium eoꝑꝶ. Veniẽt ergo filii cedem: & collocabũt caulas ſuas
fhelg quaſi paſtores figentq; tentoria. Ipſi uaſtabunt fruges tuas:& bibent lac & ubertatẽ terræ immiſſis
eummn, grægibus cameloꝶ & omniũ populoꝶ:ita ut ſint filii ammon in cubile pecoꝑ:& maloꝶ& neceſſita⸗
te intelligant quod ipſe ſit dñs ꝗ & futura prædixit: & ut fiert imperauit. Nec hoc ſuffecit filiis am
mon ut ĩſultarent & dicerẽt:euge euge ſuper tẽplo & ſanctuario dñi quod pollutũ erat diuerſatũ ĩ
troitu nationũ: ſed tanta fuit inſultãdi laſciuia: ut cunctus ſimul populus manibus & pedibus cõcre
nigcon/ paret:& ex toto cordis clamaret affectu:eo qd terra iſrahel eſſet deſolata.Propterea nõ per angelos
neverdo neq; p alia miniſteria:ſed ipſe dominus extẽdẽs manũ ſuã ad pcutiẽdũ:tradet eã in direptionẽ:ne/
belprr⸗ quaquã camelis & ouiũ gregibꝰ:ſed manifeſtius gẽtibus:ut de populoꝶ numero pœnitus eradi/
Nodere, cetur & pereat: & redigatur ad nihilũ. Et poſtquã cõtrita fuerit:tunc intelligat qd ipſe ſit dñs ꝗ cun/
una er⸗ cta diiudicet: & in oẽs terras habeat poteſtatẽ.Poſſumus iuxta tropologĩiã filios ammon intelligere
dnpen , qui de loth in ſpelũca generari ſunt ſemine:& generati in ebrietate & inceſtu: omnes hereticos. De
netdte quibus dicit & apoſtolus ioannes. Ex nobis exierunt: ſed non fuerunt ex nobis. Si enim fuiſſent ex
demecio nobis permanſiſſent utiq; nobiſcum. Iſti de inclinatione orti ſunt. Hoc enĩ loth in linguã noſtram
ð uertitur. Quia omnes declinauerunt ſimul inutiles fadci ſunt:non eſt ꝗ faciat bonum nõ eſt uſq; ad
Ciitied⸗ unum. Aduerſum hos ponitur ſiue offirmatur facies prophetalis: ut eos ſua auſteritate conterat: &
ii oecn dicat eis. Quid inſultatis eccleſiæ meæ tempore perſequutionis: eo q diuerſorũ uitiorum pollu/
zuüu tũ ẽ ſanctuarium meum: ſiue eorum uitio qui mihi ſeruiebant:ſiue hoſtium crudelitate qui in eos p
anih⸗ ſequebãtur terrã iſrahel: Et eſt ſenſus. Videntes domũ domini eẽ deſolatã uirtutũ choro: & quoniã
lüni filii do mus iuda.i.domus deum conſitentis in qua ẽ uera fides & recta cõfeſſio ducti ſunt in captiui
dobden tatem: & ſeruire domino deſierũt: idcirco o omnis inſultans: traderis filiis orientalibus ꝗ de uero lu
⸗ mine ſunt profecti:& traderis in hæreditatẽ: ut tu quoq; diſcas dominum confiteri. Et per tran ſla/
* tionẽ dicitur: quod filii orientis ponant ſuper eos caulas ſuas & figãt tẽtorĩa:& bibant lac & come/
– dant fruges: & ciuitas quõdã ſuperbiæ fiat inhabitaculũ cameloꝶ: qui poſſint depoſito onere pec/
riiti catorum intrare ꝑ foramẽ acus: & in cubile pecorum quæ reguntur a paſtore bono: ut cum hoc fe-
di cerĩt mixti & traditi orientis paſtoribꝰ: intelligant quod ipſe ſit dominus. Rurſũq; exprobrat eis. qᷓ/
tenacd re inſultauerint nimio cordis affectu ruinis populi dei: & terrã iſrahel putanerint oĩno deſertã: pro
. quo mœreantur manũ ulciſcentem dei: ut qui exceſſerãt modũ exultatiõis & gaudii ſup ruinã do-
ic mus iudeæ: nequaquã tradãtur filiis oriẽtis:ſed ſint ĩ direptionẽ cũctaꝶ gtiũ. & ĩterficiatur de po/
li. Het pulis & pereãt & cõterãtur: & nequaquã de ſtirpe abraham: ſed de cunctis nationibꝰeẽ credẽdi ſint
gauff & tũc maloꝶ cognoſcãt magnitudine & cõtritione ſua & ĩterfectione populi.qd ipſe ſit s Quod
per 60 generaliter de eccleſia ĩtelligimus. Super unũ quẽq; ſctõrum iĩtelligi po teſt. ad quoꝶ ruinã gaudẽt
heregi⸗ ſæculi hoĩes: & aduerſariæ ptãtes ſi multi tẽporis pdiderunt pudicitiã. dũ mali conſolationẽ ſuorũ
bibate ſcelerũ putãt ſi plures habeant conſortes criminum atq; ſupplicii & hoc nemo faciat niſi fuerit filiꝰ
ſecs ammon:hoc eſt filius populi qui in declinatione generatus eſt.
Pov Bec dicit dũs deus. Mꝛo eo quod dixerũt moab ⁊ ſeir ecce ſicut omnes gẽtes domus iuda.
H idcirco ecce ego aperiã humerũ moab. Be ciuitatibus inquã eius ⁊ de finihus eius indita ter⸗
no⸗ re beſimoth ⁊ beelmeon. ⁊ cariathai filijs oꝛiẽtis cũ filijs ãmon.⁊ dabo eã in hereditatẽ ut non
vcis⸗ ſit ultra memoꝛia filioꝛũ amon in gentibus.⁊ in moab faciã iudicia.⁊ ſciẽt qa ego dñs. LXX.
ciint, * BGec dicit adonai ds. Pꝛo eo quod dixit moabꝛ ſeir ecce ſicut omnes gẽtes domus iuda.
npro/ ideirco ecce ego diſſoluã humeꝝ moab.de ciuitatibus pꝛomũctoꝛioꝝ eius.electã terrã domum
ſain bethieſimut ſuper fõtẽ vrbis maritime. Filios oꝛiẽtis ſuꝑ filios ãmon dedi in hereditatẽ. ut nõ
holin ſit memoꝛia ſilioꝛũ ãmon in gentibus.⁊ in moab faciã ultiones.⸗ cognoſcẽt quoniã ego dommꝰ.
m te/ CHoc quod nos ĩterprætati ſumus: & ſeir in ſeptuaginta non hẽtur: ſed de theodotionis editione
bcii additũ ẽ. Ridiculã uero in hoc loco hebrei narrãt fabulã. Poſtquã urbs apta tẽplũq; reſeratum eſt
den filiiq; amon & moab & ſeir ingreſſi ſunt templum: uideruntq; cherubin protegẽtia pꝓpitiatoriũ di/
ple⸗ xerunt. Sicut cunctæ gentes colunt ſimulachra: ita & iudas habet ſuæ religionis idola. Et idcirco in
ſan⸗ quit iratus eſt dominus: & tradidit eos captiuitati. Nos autem hoc dicimus quod & iſti inſulta-
lirte uerunt domui iudæ: quando a chaldæis capta eſt: putantes ſicut in cæteris gentibus non ibi eſſe

Liber octauus. c. xxv.

auxiliũ dei: & ideo regnum iudæ & hieruſalẽ dei præſidio deſtitutũ: patuiſſe babyloniæ poteſtati.
Idcirco nõ multo poſt tẽpore: ſed ĩ præſentiarum dñs cõminatur ſe humerũ robur nidelicet & for-
titudinẽ moab de ciuitatibꝰemus diſſoluturũ:ſiue apertuꝶ: ut ad ipſos quoq; babylonius uictor in-

troeat: & ciuitates in moab eẽ deſiſtant: & in finibus eius ac terminis urbes inclytæ deſtruantur: qus

rum ponit nomina. Beethſimot & beelmeon & cariathaim: pro quibꝰneſcio ꝗd uolẽtes ſeptuagin/
ta interprætati ſunt domũ bethieſimon: cum hoc uocabulum uillam deſertam ſignificet beelmeon
quoq; uſqʒ hodie in moab uicus ſit maximus:quẽ illi uerterũt ſup fontẽ: & cariathaim ciuitatẽ ma/

ritimã traditurq; & ipia cum filiis ãmon fſiliis orientis: babyloniis uidelicet: iuxta illum ſenſum quẽ?

contra filios àmon interprætati ſumus. Et dabo inquit moab in hereditatem: ut quomodo ſilioruʒ
ãmon nõ eſt memoria ultra in gentibus: ſic & in moab ultiones faciam atq; iuditia: ut cognoſcant
qd ego ſim dñs. Qui iudã tradidi pro peccato: & in filios ãmon & in moab ultor exiſtam. Vſq; ho/
die aut moab qui interprætatur ex parte: & ſeir qui in piloſum uertitur & irſutum:deſpicit & cõtem
nit domum iuda in qua uera confeſſio eſt: & putat tam facile eam poſſe ſubuerti: quã cæterarũ ſub/
uertũtur urbiũ munimenta. Vñ dominus cõminatur aperturum ſe ſiue diſſoluturum omnem forti/
tudinem moabitarum: ut ciuitates habere deſiſtant: & nequaquã in dialectica arte conſidere:ſʒ cun
cti illius termini quos pro illiſione fluctuũ uocant promunctoria deſtruantur: & iclytæ atq; electæ
terræ beſimot: quæ interprætatur domus ſolitudinis atq; deſerta: & beelmeon quæ & ipſa uertitur
habens fontem: ſiue per ſontem & cariathaim quã ſeptuagita ciuitatẽ maritimã tranſtulerũt pereãt
Quãuis enim habeant robora pugnatorum: & inclyta pgant ad præliũ arte pugnandi: & ex omni
parte circũſepti munitiq; gradiãtur. tamẽ inclyta eorum terra non eſt domus habitationie: ſed do-
mus ſolitudinis. Qdq; ſe putãt habere fontem ſciẽtiæ & urbem maritimam quæ cunctas ſuſtinere
poſſit ſæculi tẽpeſtates patientiã ſibi & fortitudinem promittentes. tamẽ illuc cõuertentur ut & ip̃i
tradãtur filiis orientis ueri in chriſto luminis. ſicut traditi ſũt fili ammon qui ſibi in heretica multi
tudine cõſidebant Et conſideremus ꝓfectum: atq; in ipſa cõminatione clementiam dei.ut tradan/
tur cum filiis ammon filiis orientis in hæreditatẽ. & nequaquam heæreſis ulla nominetur ĩ gẽtibus
ſed factis in moab iuditiis ſuis & ultionibus ꝓ arrogantia rerũ fine cognoſcant dominum eſſe qui
cuncta diſpenſet: Ad approbandũ aũt qd moab in præſenti loco ſuper philoſophorum intelligatur
ſuperbia de quibus dicitur. perdã ſapientiã ſapientium. & intelligentiã intelligentium reprobabo
pauca de prophetis exẽpla replicãda ſunt. Amos loquitur. Hæc dicit dominus. Super tribus impie
tatibus moab & ſß quattuor non auerſabor eũ.pro eo qd combuſſit oſſa regis idumeæ in cineres.
Vere enĩ quicquid in ſæculo dogmatũ peruerſoruʒ eſt quicquid ad terrenã pertinet & putatur eſſe
robuſtũ.hoc dialectica arte ſubuertitur. & inſtar ĩcendii in cinerẽ fauillaſq; diſſoluitur.ut p robetur
nihili qd putabatur eſſe fortiſſimũ. Sed & iſaias ſuperbiã arguit moab dicẽs. Audiuimus contume/
liã moab. cõtumelioſus eſt nimis. Superbiã eius abſtuli. Hieremias quoq; cõtra omnes uaticinans
nationes. proprie loquitur ad moab. Quoniã confidebas in munitionibus tuis. Et poſt paululũ. Ha
bebas ſiduciam in gloria tua. Et iterum. Quomodo dicitis fortes ſumus? Ac deinde. Iuxta eſt dies
moab ut ueniat. & malitia eius uelox nimis. Et manifeſtius. Dicite quomodo contritus eſt baculus
glorioſus:uirga magniſicentiæ? Et iteruʒ . Contritum eſt cornu moab. Hæc auteʒ dicuntur.ut ſub
nomine moab ſtulta ſæculi in cælum ſe efferens ſuperbia. conteratur.
Bec dicit dũs dens. Pꝛo eo quod fecit idumea vltionẽ vt ſe vindicaret de ſilijs iuda.pecca
nitqʒ delinquens ⁊ vindictã expetinit de eis.idcirco hec dicit dñs deus.Extendaz manum me
am ſuper dumeos.2⸗ auferã de ea bominem ⁊ iumentuʒ.⁊ faciam eam deſertam ab auſtro.⁊ qui
ſũt in dedan gladio cadent.Et dabo vltionẽ meam ſuper idumeam per manum populi mei iſ⸗
rahel ⁊ faciam in edom iuxta irã meam ⁊ fnroꝛẽ meum ? ſcient indignationem meam dicit do/
minus deus. LXX. C Bec dicit adonai dñs. Mꝛo eo quod fecit idumea
vt vlciſcerẽtur vltionem de domo iuda.⁊ memoꝛiã retinuernnt mali.⁊ vlti ſunt vltione pꝛopte-
rea hec dicit adonai dñs. Extendam manum meã ſuper idumeam.? interſiciam de ea hominẽ
7 pecus.⁊ ponã eam defertam.⁊ de theman fugiẽtes gladio cadẽt.Et dabo vltionem meam ſu⸗

per idumeã in manu populi mei iſrahel.⁊ facient in idumea iuxta iram meã ⁊ furoꝛem meuʒ.?

cognoſcent vltionem meam.dicit adonai dominus:.
CSupra duo ꝓpoſuerat ꝓ eo qd dixerũt moab & ſeir & poſtea de ſeir tacẽs.cõtra moab tãtũ loquu
tus ẽ:nunc reddit cœptũ problema quid ſeir hoc eſt idumea fecerit. Qd auteʒ eſau & ſeir. & edom

& idumea & duma una gẽs appellẽtur ñ ambiget qui ſcientiã habuerit ſcripturarũ: Et utde cæteris

prophetis taceã. Iſaia. hieremia. amos. qui contra idumeã & edõ uaticinati ſũt.Abdias propheta to/
tam prophetiã contra hanc dirigit nationẽ. quẽ ut potuimus oliʒ diſſeruimus. Arguituri gitur ſeir
qui quia iſpidus erat piloſi nomẽ accepit. & edom ſãguinarius qui ob lenticulæ ruffæ coctionẽ pri
mogenita perdidit & ab edulio ſortitus uocabulũ eſt. Eſau quoq; facta iterpretãtur. Et hoc ſciendũ
qd in hebreo nũquã ſcribatur idumea ſed ſemp edõ quem idumeã expræſſit græca tranſlatio. Ne/
quaquã ergo idumea ut moab loquutẽ ſed fecit ultionẽ de filiis iuda peccauitq; ſiue memoriã pri᷑
ſtini doloris tenuit ut ultionẽ de eis caperet. a quibus in utero ſupplãtat eſt. Idcirco nõ perangelos
neq; per

eg
Kcut
hecel
geospe
m
rusp
nerme
ſower!
nini
flis
geeie
manu
ſmptio
vie
con
ſorei
nnobc
eniinet
Urgui⸗
ntVn
zot
lifan
rdid
Cheed
etnin
ſerficia
farore.
CPꝛ
ct nſ⸗
egoer
feligen
naicdo⸗
Cboſt
jace
en
igen
teepa
miciti
tice
ſemand
imepte
Wlinen
wylrf
bonmt)
Nhenan
Cincn
bimer
n eg
m ae
lgooni
fufne
Meſti

Rehi⸗
orin⸗
gn
ein
Anen
i y⸗
umge
h fion
Enoſem
VNo⸗
acöten
i ſub⸗
emſori⸗
vehan
Helece
wertitur
pereit
N omni
leddo⸗
ſtidete
maißi⸗
Kamahi
nmdn⸗
tigetben
mekegii
telligatur
*“
Wimpie
näneres.
mumtele
proden
conne⸗
uridom
uniükt
Ickäis
eſtbaonnn
nturui

dupec
num me
kro⸗
meii⸗
dictee
ſtidom⸗
ſe,
vnni
nunmſ⸗
nanß

in
Keion
ſe catend
betato⸗
inun ſei
oni
ſienci
⸗Ne,
oriäp
ngen⸗
el

HBupher Ezechielem.

neq; per aliũ quêlibet:ſed ipſe dũs manũ extendens ſuper ĩdumeã abſtulit de ea hominẽ & iumẽtũ
& ciuitates illius redegit in deſertũ.ideſt themã. quam nos in auſtrũ uertimus: De qua & de alia ur-
be dedan:interfecti gladio cadent. Cũq; illi ſe de iuda ulti fuerint: ego dabo ultionem ſuper idu⸗
meos per manum ſiue in manu populi mei iſrahel: ut ab his opprimantur in quos exercuerunt uin
dictam. Qui faciẽt in edon ſiue idumeã iuxta irã & furorẽ meũ: ut meã expleãt indignarionẽ: & per

manus populi mei iſrahel in inimicã gentem mea ira deſeuiat: & ĩtelligãt cõtra iniquã ultionẽ idu

meæ: meam iuſtam fuiſſe uindictã: dicit adonai dñs. Secũdũ tropologiam: hic mihi ſenſus uidetur.
Idumea terrena appellatur & carnea: quæ cõſurgit contra ſpũm: ut nõ faciamus ea quæ ſpũs ſũt: &
anim in meditullio poſitã ad ſe trahere feſtinatiuultq; ultiones reddere quibus pnius ſubdita fue-
rat filiis iuda: & recordatur doloris antiqui qd non ꝓpriæ fuerit poteſtatis: & ideo uĩdictã expetiuit
de eis:qui recedẽtes carne ſpũm ſequebantur. Propterea ipſe dñs filion iuda ulton exiſtens extẽdit
manũ ſaper idumeam: & aufert de ea hominem & iumentũ: quicquid uel rarõis uidetur habere uel
ſimplices fidei:ut eam redigat in ſolitudinẽ. Et de theman quæ interprætatur deficiens: & dedan q
& ipſa cognationẽ ſonat. omnes gladio interficit. quẽ poſuit in manu populi ſui iſrahel ut uertarur
edom & irã dñi ſẽtiat ac furorẽ. & iĩtelligat uindictazʒ eius ad hoc profeciſſe ut ſeruiat domui iudæ.
Hoc ẽ illud de quo & apoſtolus diſputat ſcribẽs. Iacob dilexi. eſau autẽ odio habui. Diligit autem
lacob quia carneũ atq; terrenũ ſupplantat & ſuperat. & benedictiões illius meretur accipere:. Primú
enĩ iuxta carnem. & poſtea ſecundu ſpiritũ uiuimus. Ante uitia deĩde uirtutes ꝗbus uitia ſubruun-
tur: quia appoſitum cor hominis ad maliciã a pueritia: erroreſq; adoleſcentiæ: ætas matura cõdem
nat. Vnde & dauid. Delicta inquit iuuẽtutis meæ: & ignorãtias meas ne memineris. Et tñ ſciẽdum
q iacob primam accipit benedictionem eſau ſecundam. Et quod ad extremũ dicitur de eo ſeruus
eris fratris tui:hoc ſigniſicat quod poſtquã caro ſpiritui ſubiecta fuerit: illiq; coniuncta caro eſſe deſi
ſtat:& idumea tranſeat in iudæam.:

Cec dicit dñs deꝰ. Pꝛo eo qð fecerũt paleſtini uindictã ⁊ vlti ſũt ſe toto aĩo iter iciẽtes ⁊ ĩplẽ

tes inimicitias ueteres: ppteres hec dicit dñs de. Ecce ego extẽdã manũ m eã ſuꝑ paleſtinos ?
iterſiciã iterfectoꝛes:⁊ pdã reliquias maritime regionis:faciãqʒ ĩ eis ultiões magnas:argnẽs ĩ
furoꝛe:⁊ ſciẽt qꝛ ego dũs:cũ dedero nindictam meã ſuper eos. LXX:

CPꝛopterea hec dicit adonai dñs. Mꝛo eo qð fecerũt alienigene ultionẽ:⁊ ſuſea citauerũt nindi

ctã infultantes ex animo:ut delerent uſqʒ in eternum. Pꝛopterea hec dicit adonai dñs.Ecce
ego extendam manum meam ſuper alienigenas.⁊ diſperdam ſiue interficiam cretenſes:?⁊ pdaʒ
reliquias littoꝛis:⁊ faciam in eis ultiones magnas in vindicta furoꝛis:⁊ cognoſcent qꝛ ego ado/
nai dommus:cum dedero vltionem meam ſuper eos.

CPoſt filios ammon: moab & ſeir: qui & ipſi ſunt idumei: & per loth & eſau populo iſrael & domui

jadæ cognatione ſotiantur. uenit ad philiſtim quos ſeptuaginta allophilos: deſt alienigenas tran
ſtulerunt: non generali nomine omnium gentium quæ non ſunt de genere i udæorum: ſed ſpecia
li gentis ſuæ: quæ nũc dicitur palæſtina: mutata phe littera iuxta græcorum cõſuetudinẽ in pi ſicut
& apud nos pro hebraico faſcha græcũ: & latinũ paſcha cælebratur. Philiſtiim interprætantur cadẽ
tes poculo.qui & ipſi de aureo babylonis calice inebriati ſunt & ſeuinnt: & toto animo inſultãt. ini.
micitiaꝶ cõtra iſrahel ueterũ recordãtes: quibus a dei populo diuiſi ſunt. Cũq; dñs dicat mihi uindi
ctã & ego retabuam.ipſi ſe ulciſcũtur interficientes & implẽtes antiqua odia. Proprer qᷓ extentã ſup
ſe manũ dñi ſentiẽt. quæ interſficiet interfectores. Pro quo ſeptuaginta neſcio qd uolentes cretẽſes
interprætati ſunt: cum & aquila & ſymmachus & theodotio uel ipſum uerbũ hebraicũ chorethim.
uel interfectores & interfectionẽ uerterint. non ſolũ in præſenti loco ſed etiam in ſophoma. ubi cõ
tra palæſtinos iſta dicuntur. Gaza direpta erit. & aſcalon in perditioncẽ. & azotus & accaron eradica
buntur. Vhe habitatoribus funiculi maris accolæ tretarũ. uerbum dñi ſuper uos chanaan terra alie
nigenarum. & diſperdã uos ex habitatione. & erit creta in pabulũ paſtorum & cubile ouium. & hic
enim cum ſeptuaginta cretã uerterint. cæteri tranſlatores ideſt interſectionẽ uel perditio
nẽ interprætati ſunt. De quo in ſupradicto ꝓpheta deo præſtante qd nobis uiſum ẽ diximus.& dua
rum legionũ dauid quarum una appellabatur felethi: & altera cerethi ultima: ab eo quod interfice/
rent atq; iugularent cerethi hoc eſt ĩterſectorũ nomẽ accepit. Perditq; dñs oẽs reliquias mariimæ
regionis quæ falſis tunditur fluctibus: & uindictas non paruas ſed magnas faciet in furore: ut furor
eius finem habeat miſericordiæ: & poſtquà ultiones fecerit arguens cum furore: tunc cognoſcant
palæſtini quod ippe ſit dominus. C CAPITVLVM. XXVI.

T factũ ẽ ĩ vndeciĩo ãno:pꝛia ſiue vns mẽſis factꝰẽ ſᷣmo dñi ad me aſccs fii hois.pꝛo

heo quod dirſt tyrꝰ ſiue ſoꝛ de hieruſalẽ euge cõfracte ſ ſt poꝛte populoꝛũ:ſiue gens cõ/
E uerſa ẽ ad me:pleboꝛ deſerta è: ſiue q fuit plena deſerta c. Pꝛopterea hec dicit dñs de
Hus Excce ego ſup te tyre:⁊ aſcẽdere faciã ſupꝑ te gẽtes multas ſicut aſcendit mare flu⸗
ctuãs: ⁊ diſſipabũt muros tyri.⁊ deſtruent turres eius. Et tradã ſiue vẽtilabo puluerẽ eius de
ea.⁊ dabo eã in limpidiſſimam ſine nitidiſſimam petram: Siccatio ſagenarum erit in medio

matris.quia ego locutus ſum ait dominus deꝰ.⁊ erit in direptionem gentibus. Filie qnog eius

L. iber octauus.c.xxvi.

qne ſunt in agro ſiue in campo.gladio interſicientur.⁊ ſcient quia ego dominns. niümd
CCõſequẽter prophetæ ordo còͤtexitur. Loquutus erat cõtra filios ammon & moab &&& ſeir: q & ipſi ligen
ſunt idumei: & philiſtiim ꝗ ſunt in lIittore: & in funiculo maris eundẽ limitẽ tenent Poſt palæſtinos ſuincnl
eni ſuccedit ſœnicis regio: cuius metropolis ẽ ciuitas tyrus: quæ appellatur hebreo ſyroq; ſermone mucien.
ſor. & quia capta hieruſalem etiam ipſa gauiſa ẽ & inſultauit ac dixit: confractæ ſunt portæ populo/ hnem
rum:ego portũ tutiſſimũ habeo:illaq; ſubuerſa:ad me omnis multitudo conuerſa eſt quæ illius re- leit
gebatur arbitrio: & quia illa deſerta idcirco ego implebor. ſiue quæ plena fuit ante: redigetur ĩ ſo numnlu
litudinẽ. Quia igitur iſta dixiſti: & ruinis hieruſalem quæ iuditio meo propter peccata ſua ſubuerſa ittircqun
eſt inſultaſti: propterea non pernuncios nec per quoſlibet alios: ſed ego ipſe ero aduerſum te tyre: iulrile
& ĩſtar fluctuũ maris aſcendere faciã cõtta te babylonios cum plurimis nationibꝰ: quarum oppu- nburtu⸗
gnatione muri tui & turres deſtruentur:in tãtũ ut uſq; ad ſolũ cõcidant: & puluis illius radatur: ſiue rundo⸗
in partes uarias uentiletur: & ſic humiliabitur ut petræ nitidiſſimæ comparetur. Tantaq; erit in urbe berionise
quondã frequẽtiſſima ſolitudo: ut ſagenæ piſcatorum expãdãtur & ſiccentur in medio eius. Ego time⸗
enim dñs loquutus ſum: cuius uerba irrita eẽ nõ poſſunt: & tradam eam in direptionẽ gẽtibꝰ.ſiæ iig ei
quoqʒ eiꝰ quæ ſunt in agro ſiue in campo hoc eſt in fœnicis littoræ: urbes & oppida uici atq; caſtel/ Aounmm
la interficiẽtur gladio metaphoricos quia filias appellauit interfectionẽ ponit gladii: ut rerum fine ftindol
cognoſcant me eẽ dñm:qui fieri iſta præcepi. Poteſt iuxta tropologiã ꝗa ſor nomen hebraicũ uerti nadii
tur in anguſtiã: oĩs anima quæ perturbationibus occupata ẽ ſor appellari: quæ quando uiderit pro nchrtin
ſuis nitiis atq; peccatis dei iuditio ſubuerti hieruſalẽ in qua fuit tẽplũ & pacis uiſio. exultat & ad ſe eterk
putat urbis quondam inclitæ iĩiperium tranſferendũ. Quod & in contraris dogmatibus accipi- krhinn
tur & in hominibus ſæculi. quando uiderit hominẽ ſanctum per negligẽtiã eſſe prolapſum: gau foeuuet
dent & exultãt.quaſi aliorum ruina ſua ſit ſurrectio. Propterea dñs cõminatur. qd ipſe cõtra hu- tecuui
iuſcemodi homines dimicet: & aſcẽdere faciat contra eos inſtar marinorũ fluctuũ plurimas natio cie
nes: quæ deſtruant in eis quicquid munitiſſimũ & firmũ uidetur. & ita omnia eoꝶ argumenta ſub udn
uertãt. ut in puluerẽ redigantur. Sagenas quoq; & retia quibus prius decœptam multitudineʒ piſ und
cabãtur ceſſare faciat & in deſertæ urbis ſolo expãdi atq; ſiccari. ut pro illis alii ſubeant piſcatores lco
quos dũs ad piſcandũ miſit. Sed & filias eius quæ prius q̃ſi in thalamo ſeruabãtur & pro miſticis 1
ſecretioribuſq; doctrinis nulli facile credebãtur. proceſſuras protrahendaſq; in publicũ. æccleſiaſti lel
co mucrone truncandas. ut tunc intelligant qd ipſe ſit dominus. qui hieruſalem pro peccatis pa/ n Ge
rumper reliquit. & tyri pro inſultatione eius & gaudio munimenta deſtruxit. rloca
CQnia hec dicit dñs.Ecce ego adducam ad tyrum ſiue ad te Soꝛ. nabuchodonoſoꝛ regẽ ba Eher⸗
bilonis ab aquilone. regè regum cum equis ⁊ curribus ⁊ equitibus ⁊ cetu populoqʒ magno:.ꝗ tee
ſilias tuas que ſũt in agro gladio interſiciet ⁊ circundabit te munitionibus ⁊ cõpoꝛtabit agge/ fnerun
rem in giro.⁊ leuabit cõtrate clipeum. ⁊ vineas ⁊ arietes ſiue lanceas tẽperabit.⁊ muꝛos tuos feſtte
⁊ turres tuas deſtruet in armatura ſua inũdatione equoꝛum eius.ꝛ operiet te puluis eoꝛũ.A ſo W
nitu equitũ ⁊ rotarum ⁊ currnum monebuntur muri tui.dum ingreſſus fnerit poꝛtas tnas qᷣſi herſſt
per introitũ vrbis diſſipate ſiue quaſi ingrediens vrbem de campo. vngulis equoꝛũ ſuoꝛum farnie
conculcabit omnes plateas tuas. Nopulũ tnum gladio cedet.⁊ ſtatue tue nobiles in terrã coꝛ gnot
ruent.ſiue ſubſtantiã foꝛtitudinis tue in terram deducet.ſiue vaſtabit opes tuas.diripiet nego/ oh⸗
ciationes tuas ſiue ſpoliabit ſubſtantiã tuam. ⁊ deſtruet muros tuos.⁊ domos thas pꝛeclaras. comoe
ſiue deſiderabiles ſubuertet.ſiue vertẽt.⁊ lapides tuos ⁊ ligna tua ſiue puluerẽ tuum in medio ſugen
aqnarũ ponet:ſiue medio maris iniciet. Et quieſcere faciã multitudinem cantoꝛũ tuoꝛum ſine ſtonetn
deſtruer multitudinẽ muſicoꝛum tuoꝛũ.⁊ ſonitus cythararum tnarũ ſiue vox oꝛganoꝛum tuoꝝ Gürman
non audietur amplius. Et dabo te in lipidiſſimam ſine nitidiſſimã petrã. Siccatio ſagenarum dudhit
eris.nec ediſicaberis vltra.quia ego loquutus ſum dicit dominus deus. Chinii
CVtrãq;ʒ editionẽ ex more cõiunxi: & in quibus diſcrepant ex latere copulaui. breuitati uoluminũ Gtadona
prouidẽs. Ergo qd dixerat aſcendere faciâ ad te gentes multas ſicut aſcendit mare fluctuans: & erit Wdono
tyrus in direptionẽ gentibus: nũc ponit magnifokkius qd nabuchodonoſor regẽ babylonis addu/ nedio n
cat dñs ab aquilone regem regum cũ æquis & curribus. & cũ infinita exercitus multitudine: qui ihesma
prius ſubditas tyro in lIittore ciuitates & caſtella ſubuertat: & poſtea obſidere faclat tyrũ:ualletq; e’“ö,ö onen
exercitu: & agere & munitionibus: uineiſq; et arietibus impugnet muros et deſtruat:et tãta ſit mul Wineye
titudo æquitum eius: ut puluere æquitatus et ſonitu ululãtis exercitus rotarũq; ſtrepitu et æquorũ * htmie
innitu urbis fů damẽta moueantur:et ſic igrediantur ciuitatem diſſipatis muris. Quaſi de cãpo ſecu ebile
rius ingrediẽtes: tantaq; ſecuritas ſit uincentis exercitus: ut plateas tyri cõculcent æquorum ungnu/ fueluuc⸗
læ: et oĩs popuſus in medio corruat ciuitatis: et ſtatuæ quõdã nobijes: ſiue uniuerſa ſubſtantia i ter hiton
ram corruat: nihilq; priſtinarũ diuitiarum in expugnata urbe ſeruetur: ſed cum muris dom quoqq mwdr
nobiles deſtruantur: et tata ſit deuaſtatorũ ſeuitia: ut ligna et lapides ꝗ reſidui ĩcendio fuerint ĩ me cleinh
dio mare piiciantur: et uel nabuchodonoſor uel ipſe dñs qeſcere faciet uniuerſam urbis lætitiam: £
. qua prius in canticis et pſalteriis perſonabat:et ad ſoluzʒ uſq; ſubuerſa:ſit ſiccatio ſagenam. Quodq; ie
ſegꝗtur nec ædiſficaberis ultra:uidetur facere quæſtionẽ: qũo nõ ſit ædificata. quã hodie cernimꝰpheœæ Un
Mmicis Rem

Super Eʒechtelem. .

i niecis nobiliſſimã & pulcherrimã cĩuitaté. Ex quo ꝗqdã nolũt in ultimo tempore hæc tyrũ eẽ paſſu-
n rã:quæ poſtea nõ ſit ædifſicanda. Sed quomodo nabuchodonoſor pſonam ſeruare poterunt: præ-
wohe ſertim cũ legamus in cõſequẽtibus nabuchodonoſor oppugnaſſe tyrꝑ: & laboris ſui non accepiſſe
Plo⸗ mercedem: & propterea tradi ei ægyptũ quia dei ſententiæ in tyri oppugnatione ſeruierit? Græcas
u⸗ & phœnicũ maximeq; nicholai damaſceni: & alias barbarorum: aiũᷣt ſe q huic hiſtoriæ cõtradicunt
wiſ legiſſe hiſtorias: & nihil ſuper oppugnatiõe a chaldæis ĩueniſſe tyriæ ciuitatis: cum probare poſſi⸗
deel mus multa dici in ſcripturis facta:qᷓ ĩ græcis uoluminibus nõ ĩueniãtur: nec debere nos eoꝶ aucto/
enre ritati acquieſcere: quorum perſidiã & mendatia deteſtamur. Poteſt ergo qd dicitur nec ædificabe-
c⸗ ris ultra ſic accipi:quod nequaquã ultra ſit regina populorũ: nec propriũ habeat ĩperiũ: quomodo
i⸗ habuit ſub hirã & cæteris regibus: ſed uel chaldæis uel macedonibus uel ptolomeis: & ad poſtre-
knnie mum romanis regibus ſeruitura ſit. Nulli aut ambiguũ iuxta anagogen nabuchodonoſor regem
le babilonis ab aqlone diabolũ intelligi. qui cũ ſit uentus duriſſimus & ſiniſter. noĩe. dexter uocatur.
daſe preſumẽs ſibi nominis dignitatẽ. & eſt rex regum omniũq; regnorum quæ oſtendit domino di-
taſel xitq; ad eũ. Hec omnia mihi tradita ſũt. quæ dabo tibi ſi procidẽs adoraueris me. Iſte habet equos
mſte & currus. de quibus ſcriptũ eſt. Fallax equus in ſalutẽ. & dormierunt omnes ꝗ aſcenderunt equos.
düeni Et in alio loco. Equũ & aſcenſorẽ proiecit in mare. Iſte filias tyri animas in anguſtia & in quodam
mühr peccatorũ carcere poſitas interficit in agro campoq; latiſſimo & circũdat iyrum munitionibus ſuis
aalk ut clauſã teneat.& nullus ex ea babylonii regis euadere poſſit ĩperium. Deſtruet muros turreſq; ſub
cii⸗ uertet: & quicquid habet in dogmatibꝰinundatione equoꝶ eiꝰ& ſonitu eꝗtũ rotarũq; & curruum
ngn ſtrepitu pertremeſcet. Et ingredietur portas eius nullo ꝓphibente: & plateas ciuitatis: qa lata & ſpa/
, tioſa uia eſt quæ ducit ad mortẽ. Equoꝶ eiꝰcalcabũt ungulæ uniuerſãq; ſubſtãtiã ſiue ſtatuas nobi

les:quarũ ſibi imagines finxerant falſitatis: de quibus ſcriptũ ẽ. Dñe ĩ ciuitate tua imagines eorum

natio d A. ſHõ 1 .
diſſipabis: ad terrã deiiciet: & deſtructis muris domus quoq; nobiles ſubuertentur. quas ſibi paraue

aſub „O„dea. erd d1/ .
ghil rat. in quibus exultabat.atq; in tantã deſolationẽ ueniet. ut lapides & ligna ꝗbus edificauerat mu
notes ros & cementa cõſtruxerat proitiãt in profundũ. canticaq; eius & muſica ꝗbus in ſapientia huius
dihce ſæculi cõfidebat. & omnis cithararuz; ſonus nõ audietur ãplius. & piſcatio eius ceſſabit. & erit hu-

eici milis. ita ut ſit ſiccatio ſagenaꝶ. et ultra non ædificetur. quia ad dñi ſentẽtiam tradita nabuchodo-
noſor omnino ſuberſa ẽ. iuxta qd et apoſtolꝰ dicit.quos tradidi ſathanæ. ut diſcãt non blaſphema

wohe re. Loca difficilia ſũt. et prudẽs lector ac diligẽs debet ignoſcere labori meo. Aut ſi meliꝰ ꝗqd potue
l rit iuenire. et ego in eiꝰtrãſibo ſẽtẽtiã. duũmodo nouerit ueniã ꝗ́ mihi tribuet ſe ab aliis accepturũ.
Bec dicit qñs deꝰ tyro.Nunquid nõ a ſonitu ruine tue ⁊ gemitu interfectoꝛũ tuoꝛũ cuʒ occiſi
* fnerit in medio tni cõmonebuntur inſule.⁊ deſcẽdent de ſedibus ſuis oẽs pꝛicipes maris.⁊ au/
ferẽt exunias ſuas ⁊ veſtimẽta ſua varia abiciẽt.⁊ induentur ſtupoꝛe?: In terra ſedebũt.⁊ atto
, niti ſuper repentino caſu tuo admirabũtur.æ aſſumentes ſuꝑ te lamentũ dicent tibi. Quomodo
gi periſti que habitas in mari vrbs inclita. que fuiſti foꝛtis in mari cũ habitatoribus tuis quos
formidabãt vniuerſi: Nũc ſtupebũt naues in die pauoꝛis tui.⁊ turbabuntur inſule in mari eo
mum quod nullus egredietur ex te. LxXX. CQuia hec dicit dominus deus ſoꝛ. Non
Sℳ⅓ ne a uoce ruine tue cum ingemuerint vulnerati tui.cum euaginatfuerit gladiuns in medio tui.
⸗ cõmouebuntur inſule? ⁊z deſcendent de ſedibus ſuis oẽs pꝛincipes maris.⁊ auferent coꝛonas
is⸗ ſuas.⁊ veſtimentis ſuis variis nudabũtur. Furoꝛe inſanient.in terra ſedebũt.⁊ foꝛmidabũt ꝑ/
io ditionẽ tuã.⁊ gemẽt ſuꝑ te.⁊ aſſumẽt ſuꝑ te lamentũ ⁊ dicẽt tibi. Quomodo periſti ⁊ diſſipata
ſge. es in mari vrbs laudata. q̃ fuiſti foꝛtis ĩ mari ipſa ⁊ habitatoꝛes eius.q̃ dedit timoꝛẽ ſuũ omni
or bus habitatoꝛibꝰ ſuis:Et foꝛmidabũt᷑ iſule in die ruine tue.⁊ turbabunt iſule ĩ mari ĩ exitu tuo.
num CPrimũ ipſa hiſtoriæ uerba pãdamus breuiſſime metaphoricæ ſenſũ dictorum aperientes. Hæc di
4 cit adonai dominus tyro. quæ hebraice appellatur Sor. Nunquid in die tuinæ tuæ quando nabu-
mini chodonoſor oppugnãte corrueris. et in gemitu uulneratoꝶ ſiue interfectorũ qui occiſi fuerint in
nt medio tui nõ cõmouebuntur inſulæ? Et deſcẽdent omnes reges de ſedibus ſiue ſoliis ſuis. et prin
i⸗ cipes maris qui diuerſis ĩperant inſulis.et auferẽt diademata de capitibꝰ ſuis. omnẽ regnãdi gloriaʒ
ſni deponentes: & ueſtes præcioſiſſimas & incredibili uarietate fulgẽtes abiiciẽt a ſe: & ffuporis magni
gei tudine uertẽtur in amẽtiã: atq; humilitate deiecti ſedebũt ĩ terra: & cũ te uiderint corruiſſe ſibi ſimi⸗
tImnI la formidabũt: nihilq; putabunt ĩ terræ bonis eẽ perpetuũ: ſed ecõtrario aſſument ſup te lamentuʒ
voii & flebile canticũ.cõmemorabunt dicẽtes. Quomodo periſti quæ habitabas in mari. urbs inclyta
len ſiue laudata? Tyrum enim fauiſſe inſulã & nullũ habuiſſe de terra introitũ in grecis latiniſq; & barba
g rirss hiſtoriis legim*. ſed poſtea a nabuchodonoſor rege chaldæoꝶ uel ut nonnulli affirmant ab ale
ſteet xandro rege macedonũ iactos eſſe aggeres. & oppugnatione uineiſq; & arietibus locũ præparatũ.
09 ac de inſula factã eſſe peninſulam. Tu igitur o Sor.o tyre. quæ quondã fuiſti in cunctis fortiſſima in
me ſulis. ſiue in urbibus omniũ uoce laudata cũ habitatoribus tuis quos uniuerſi timebãt. quomodo
: ſubito corrniſti? Nunc ſtupebũt ſiue pauebunt ſuper te inſulæ & ut melius habetur in hebraico na
g ues in die pauoris & ruinæ tuæ. & turbabũtur inſulæ in mari Vnde cõſequẽti us eſt ſupra naues le/ .
boe gere.ne ſecũdo ponãtur inſulæ. Eo qd nullus egrediatur ex te. ſiue ut ſeptuaginta n Quierunt in
ii

.Liber octauus.c.xxvii.

die egreſſionis tuæ. quando fueris ducta captiua. Hæc interĩ quaſi quædã hiſtoriæ ĩacta ſint füdamẽ
ta.nunc ſpiritale nitamur culmen ĩponere. Finge aliquẽ diu ſeruata pudicicia multis floruiſſe uir/
tutibus & poſtea in aliquo graui mortaliq; peccato eſſe collapſu. Nonne ad ſonitũ ruinæ eius inter
fectarũqʒ uirtutum omnes inſulæ mouebuntur? Hii uidelicet qui ſalſis amariſq; huiꝰ ſæculi tundũ
tur fluctibus. & deſcẽdent de throno ſuperbiæ ſuæ Omnes qui in ſæculi huius ſalſugines princi-
pes uidebãtur.& humilitate deiecti auferẽt diademata de capitibus ſuis quæ uidebãtur bomis ope-
ribus poſſidere.& ueſtimenta uaria diuerſitate uirtutũ abicient. & induẽtur ſtupore.ſiue timoris ma
gnitudine quodãmodo uidebuntur inſani. ſedebuntq; humi. & ſtupẽtes ſuper repentino caſu eius
admirabuntutr. intantũ ut omnes aſſumãt planctũ & lamentationem ſuper eum qui corruit. & di/-
cant. Quomodo periſti ꝗ prius ſaluus eras. quomodo corruiſti qui tãto tẽpore ſteteras. qui in mari
huius ſæculi iĩter omnes inclitus putabaris. qui eras cunctorũ opinione robuſtus. & habitatores tun
hoc ẽ cogitationes fortiſſime aduerſũ omnia ignita diaboli iacula reſiſtentes. quæ prius erant fot
midini omnibus aduerſariis. uerſæ ſũt in ſtuporẽ: Sed & naues omnes uidelicet ſancti qui huius ſæ
culi fluctus tranſeunt obſtupeſcent.cũ te uiderint concidiſſe. Indie pauoris & ruinæ tuæ turbabun/
tur inſulæ. ne & ipſæ ſimilia ſuſtineant. Aliorũ eni ruinæ exempla iuſtorũ ſùt. dũ omnes infirmo &
imbecillo ſtatu. fluctuantiq; ueſtigio in iſto ſæculo cõmoramur. & nunquã eſt noſtra certa ſecuraq;
uictoria. quando egredientur ex te ꝗ prius ſteterant. uel in exitu tuo in fine & cõſumatione tua. Nõ
enim ex præteritis: ſed ex præſentibus iudicamus. Cauendumq; & ſemper timenduz: ne ueterẽ glo
riam & ſolidam firmitatem unius hore procella ſubuertat.
Ania hec dicit dñs deus. Cũ dedero te vrbẽ deſolataʒ ſicut ciuitates que nõ habitantur.⁊ ad
duxero ſuper te habiſſũ.⁊ operient te aque multe.⁊ detraxero te cũ his qui deſcendũt in lacũ.ſi

ue ad eos qui deſcẽdunt in foueã ad populũ ſempiternũ ⁊ collocauero te in terra nouiſſima ſiue

in pꝛofunda terraꝝ ſicut ſolitudines veteres.cum his qui deducunt᷑ in lacũ ſiue deſcẽdũt in fo-
neã vt ñ habiteris.⁊ dedero gloꝛiã in terra viuentiũ.ſiue vt ñ reſurgas in terra viuẽtiũ.in nibilũ
redigã te.ſiue ꝑditionẽ dabo te ⁊ nõ eris.⁊ reꝗſita ñ iuenieris vltra in ſẽpiternũ dicit dñs deus.
CCuũ ſuperioribꝰ iunge quæ dicta ſunt. Quãdo te dedero tyre urbẽ in ppetuũ deſolatã ſicut ciuita/
tes ſunt aliæ quæ ommino nõ habitantur: & adduxero ſupꝑ te abvſſũ: & operuerint te aquæ multæ:
uel hoſtiũ inninitæ multitudines. Vel certe ꝗ ad inſulã loꝗtur & ad urbem in inſula conſtitutaʒ tro/
pologice aduerſariorũ frequẽtiã abyſſi fluctibus cõparat. Et detraxero te cum his ꝗ deſcẽdũt in la-
cum ſiue in foueam ad eos ꝗ in inferno ſũt:de quibꝰ & in pſalmis legimꝰ. Introibüt in inferiora ter
re:tradentur ĩ manus gladii: partes uulpiũ erũt. Ad populũ ſempiternu: ubi ẽ fletus oculorũ et ſtni-
dor dentium: et poſuero te in terra nouiſſima: in qua antiquuus dracoconſtitutus ẽ. Et ſicut ueteres
ſolitudines atq; deſerta: ubi nulla bonorum recordatio: ſed pœnæ erunt ſempiternæ. Neq; te faciaʒ
ſuſcitari in terra uiuentiũ:de qua ſcriptũ ẽ. Beati mites:qm̃ ipſi poſſidebũt terrã. Et in alio loco. Pla-
cebo dño ĩ regione uiuorum. Tunc redigeris in nihili: ſiue peribis in æternuũ: & ultra non eris. ſecũ/
dũ illud qd ĩ alio pſalmo ſcriptũ ẽ. Dimitte mihi ut refrigerer: pnius quã abeã & amplius non ero.
Non qd eſſe deſiffat ꝗ in pœnis ẽ ſempiternis: ſed quod ꝗ deo non uiuit. in ſcripturis ſanctis dica-
tur nõ ſubſiſtere. Vnde & heſter contra idola loquẽs: ne tradas ĩquit ſceptrũ tuũ his ꝗ nõ ſunt:Vtiq;
erant ꝗbus obſecrat ne tradatur. Sed deo ñ erãt.ꝗ uirtutibꝰ& uiuẽti deo eẽ ceſſarãt. Et hoc notaãdũ
qd queritur tyrus ab eo ꝗ uenit quærere & ſaluum facere quod perierat: & nonaginta nouem oui-
bus in montibus derelictis quærit unam erroneam ouem. Mulier quoq; quæ unam dragmam per
diderat quærit & inuenit: & uicinas conuocat ad lætitiæ ſotietatem. Sinautem requiſita non inue-
nitur tyrus: non eſt quærentis uitium: ſed eius qui boni paſtoris fugerit manum. Et ultra inquit nõ

eris in ſempiternum. Vt in hebraico lolam: & in græco lion ſcribitur: unum ſæculum ſignificat: iu/

xta illud eſaiæ: qui poſt ſeptuaginta annos dicit tyrum reſtituendam in integrum ſtatum. Aiunt au
tem unum ſæculum ideſt humanæ tempus ætatis ſeptuaginta annorum numero ſupputari: pfal-
miſta dicente. Dies annorum noſtrorum in ipſis ſeptuaginta anni. Sinautem in potentatibus octo
ginta anni: quicquid ſupra labor & dolor eſt. Hoc metaphorice breuiter de tyro diximus. Quod &
ad eos referri poteſt qui in anguſtia huius ſæculi conſtituti deducũtur ad inferos: & operiũtur abyſ
ſis fluctibuſq; pœnarum: & trahuntur ad inferiora terræ: & his copulantur qui in ueteri ſolitudine
ſunt:& deducuntur in laqueum ſiue in foueam ſempiternam: ut ultra non habitentur a ſpiritu ſan/
cto. De quibus ſcriptum eſt. Impius cum ceciderit in profundum malorum contemnit: Nec de cæ-
tero erunt in terra uiuentium ſed peribunt: & redigentur ad nihili: & deo eſſe ceſſabunt: Quibus te
ſtimoniis abutuntur: qui dicunt impiorum atq; peccatorum pœnas non eſſe perpetuas. Qui quæ-
ſiti a deo nõ ſũt ĩuẽti:& ĩ æternum eẽ ceſſarunt:ꝗa ſuo uitio pdiderunt eũ ꝗ dicit ego ſum nita.
N T factum eſt verbum domini ad me dicens.Tu ergo ſili hominis.aſſume ſuper tyrũ
Alamentum. dices tyro que habitat in introitu maris negotiationis populoꝛũ ad in-
RMMR ſulas multas ſiue ab inſulis multis. hec dicit dominus deus. 4
CSi uoluero totam proꝑhetiam contra tyrum ſiue ſuper lamentationem tyri uno ſeimone com-⸗
præhendere

pehe
letine
ein
lec.
noneb
tol
piolu

uuntyt

cpirn⸗
kodie
elpre
inma
ſcemo
teope
let
ans
neſes
ciigen
ſeine
nibure
ſtutb⸗
Nnenun
Gcdtur
iterpr
ſun.
CFini
lecan
Cdꝛro
coten
tibim
elim!
bige
kiorn
dee
argi
bes
nan
gui⸗
opei
ili&
ſtigio
gexan
Catinn
lut
kane
kium
cern
kion
cant
fim

Ce

GSuper Eʒzechielem.

ıB
d præhendere: & lonñ gum faciam: & ſenſum lectoris obſcurem:dum omniĩa ſimul non poteſt mente
ei retinere præcipuæ in quibus ab hebraico in hoc loco ſeptuaginta editio diſcrepat: hoc eſt quæ ad-/
dee diderint quæue ſubtraxerint. Itaq; noſtra erimus interprætatione contenti: & ſicubi diſſonant ex la
mii tere copulabimus: pfectã oĩum deo ſcientiã relinquẽtes: & ꝗqd nobis uideatur ĩ ſingulis: breuiter ad
nei⸗ monebimus. Qui plãgit᷑ adhuc curæ ẽ ei a quo plãgit᷑. Vñ & ſamuel flebat atq; plãgebat ſup ſaul:
de⸗ & apoſtol? paulus lamentatur & luget ſuper his qui fornicati ſũt: & non egerũt pœnitẽtiã. Et hiere
um mias lamentationes ſuper euerſione hieruſalem quatuor ſcribit alphabetis. Habitat ergo iuxta litte
nei ram tyrus ſiue ſorin introitu maris: uel prius inſula fuit: uel qd portu tutiſſimo de alto uenientes re
r cipit naues: & eſt negociatio populorum ad inſulas multas: ſiue de inſulis multis. Quod ꝗdẽ uſq;
unri hodie pſeueratiut omnium prope modum gentium in illa exerceantur cõmertia. Cœptã autẽ in-
en terprætationẽ ſequentes: quicquid de tyro dr referamus ad ſinoxen: ideſt anguſtias iſtius mũdi qui
min in maligno poſitus eſt:& uariis perturbationibus quaſi fluctibus coartatur atq; percutitur. De huiuſ

ſcemodi negotiatoribus & in pſalmiſtæ ſermone narratur. Qui deſcendunt mare in nauibus: faciẽ
tes operationes in aquis multis: ipſi uiderũt opera domini: & mirabilia eius in profülũlo.
DO tpyre dixiſti perfecti decoꝛis ego ſum.ſiue dixiſti circundedi mihi ego decoꝛem ⁊ in coꝛde

urle
adun⸗

u maris ſita. TPrimum crimen eſt tyri:ſi quid uidetur habere boni non dei pu
N tare ſed ſuum: & omnem pulchritudinem quæ illi de diuerſis uenit regionibus: propriæ æſtimare.
En⸗ diligentiæ: atq; uirtutis. Dixit enim. Perfecti decoris ego ſum: ſiue ego mihi circũdedi decorem: cũ
ſit in corde hoc eſt in medio matris ſita: & quaſi inſula moueatur & fluctuet: & undarum illuſio/
end nibus confringatur. Quod autem cor maris medium ſignifſicet. & ille propheticus ſermo demon/
rif ſtrat. Propterea non timebimus cum conturbata fuerit terra. & tranſlati montes in corde maris. SO
ſ nuerunt & turbatæ ſunt aquæ eoꝶ. Sed & dominus in corde terræ hoc eſt in medio. & ad inferos
lue dicitur deſcendiſſe. Vera autem & perfecta puchritudo in nullo hominũ niſi in chriſti corpore qqe
nſo⸗ interprætatur eccleſia: & multorum ſanctorum uirtutibus congregatur. Vnde & ipſe loꝗtur ad ſpõ
tbiä ſam. Tota pulchra es proxima mea: & macula non eſt in te.
dals Sinitimi tui qui te ediſicanerunt impleuerunt decoꝛem tuuʒ. Abietibus de ſanir extruxerunt
a te cum omnibus tabulatis maris Cedrum de libano tulerunt vt facerent tibi malum.
mie CPro quo neſcio quid uolentes:ita ſeptuaginta tranſtulerũt. (Beelim filii tui circũdederunt tibi de
u/ corem:cedrus de ſanir ædifſicata eſt tibi. Tenues tabulas cipræſſinas de libano tulerunt: ut facerent
inh⸗ tibi malos abiegnos.) Sermo eni beelim in hoc loco apud hebreos pœnitus nõ habetur: ; pro be
utet elim ſcriptuʒ eſt gebylaich. quod ſignificat terminos tuosiIn eo quoq; qd dixerũt filii tui: uerbi am
kti⸗ biguitate decœpti ſũt: & ſcripturæ ſimilitudine:dũ ꝓnunciatione diuerſa eædem litteræ cõmẽta.
aent riorum & filiorum bonaihc. & benahic legunrur. O igitur tyre quæ dixiſti per ſuperbiam perfedi
ni, decoris ego ſum:ſiue ego mihi decorem circũdedi: cum ſis ſita in medio mari: audi quanta tibi dei
olr lIargitate collata ſint. Finitimi & contermini tui qui non de longinquis: ſed de uicinis ſunt regioni
i/ bus:ipſi impleuerunt decorem tuum: & tu putas tuum eſſe: quod alienum eſt? Et loquitur quaſi ad
ne⸗ nauem urbis ſigniſicans pulchritudinem & rerum omnium habundantiam: ut poft
dien quã uniuerſam illius ſupellectilem deſcripſerit:malum antemnas:remos:uela:prorã: carinaxʒ: funes:
tlig opertoria:pelles: & cætera:quibus nauium optime inſtructarum uſus indiget. Tunc tempeſtatem
tifſri illi & uentum auſtrum quo fluctus maximi commouebuntur uenire denuntiet: & eã ſubiacere nau
oui⸗ fragio:per quæ ſignificat urbis tyriæ euerſionem a rege nabuchodonoſor.ſiue ut multi putant ab
per alexandro rege macedonum: qui ſex menſibus ipſam urbem obſediſſe & cœpiſſe narratur poſtquã
nue⸗ darium uicit in licia. Iuxta miſticos uero intellectus abietibus ſiue cedris de ſanir nauis tzriæ tabu/
do lata ceduntur:quibus texitur atq; compingitur: & cedro ſiue cipariſſo de libano malus eius egeri-
t i⸗ tur: abietibus propter leuitatem iuncturaſq; tabularum mollius inuicem ſe tenentium atq; morden
nnun tium: ſiue cedris: quod lignum imputribile eſt. De ſanir autem dicuntur: quod interprætatur uia lu
i⸗ cernæ:aut ut nos uerius arbitramur ardens uigiliarum: eo quod omnis nauis proſperitas & illuſtra
c tio uenerit ex uero lumine. Sanir autem mons iuxta litteram ipſe eſt qui & hermon: quem alii uo⸗-
cant ſanior. Lege hiſtoriam: Libanus interprætatur candor ſiue dealbatio: quod & ipſum ad gra
tiam pertinet aliunde uenientenm. M
e CQuercus de baſam dolanerunt in remos tuos tranſtra tua fecerunt tibi ex eboꝛe indico.⁊
, ,. pꝛetoriola de inſulis italie. LXxxx.
4 CBe baſan fecerunt remos tuos ⁊ templa tna ⁊ fecerunt tibi ex eboꝛè domos ſilueſtres de inſu
te lis cethim. CQuanta pulchritudo nauis & ſuppellectilis eius: ut remos habe

ret cedrinos non undelibet ſed de baſan. & tranſtra eburnea. & pretoriola ſiue cellaria in quibꝰ mer
ces præcioſiſſimæ reponuntur de inſulis cæthim quod nos in italiam uertimus. ex ea regione quæ
greciæ propinquior eſt. omnes occidentalium inſularum partes intelligentes. Dicamus ergo juxta
⸗ anagogen remos ſieri naui tyræ de baſan. de qua & in pſalmis ſcribitur. Dixit dominus de baſan
conuertam. de profundo maris. Baſan in lingua noſtra interpretatur ignominia. Eos igitur qui fue

/

EE iii

1 .

runt in profundo maris & ignominia peccatorum conuertit deus. & uertit in remos. ut cum apo/

A.iber octauus. c.xxvii.

ſtolis nauigantes poſſint ad terram & ad littora peruenire. & fiunt tranſtra de ebore cum mortifica
uerint corpora ſua. uel uſum dentium ad laudes dei contulerint. & prætoriola ſiue cellaria de inſu/ W
lis cethim. quæ iuxta hehraici ſermonis ethimologiam uertitur in percuſſa. ut plagis diaboli non C
tam interfecta ſit quazs probata. Poſſumus ex ebore & ſilueſtres domos dicere de inſulis cethiʒ quas Con
heretici non in domo dei ſed in naui tyra fabricare conantur. Et ipſi habent ebur ſuum ſermonis & tuno
linguæ æditicantes templa dei templo contraria. & domos ſilueſtres habitacula beſtiaruʒ cum ſcri ine
ptura dicat in domo dei nemora & ſiluas ac lucos non eſſe plantandos. mme.
Byſſus varia de egypto texta eſt tibi in veluz. vt poneretur in malo. Jacinctus ⁊ purpura de ubi⸗
inſulis eliſa. facta ſunt operimentum tuum. LXX. allif
CByſſus cum varietate de egypto facta eſt tibi in ſtratum vt circundaret tibi gloꝛiam ⁊ ope⸗ teͤl
riret te iacincto ⁊ purpura de inſulis eliſee. ⁊ facta ſunt opertoꝛia tna. ſund
CQuia dixerat tyrus perfecti decoris ego ſum uel circundedi mihi decorem.ipſa pulchritudine ar mung
guitur quid a ſingulis acceperit regionibus: ſecundum illud ſcripturæ. Quid habes quod nõ acce- necn
peris? Si autem accepiſti: quid gloriaris quaſi non acceperis? Deſcribitur ergo quid unaquæq; mit/ C
tat prouincia: ſecundum illud uirgilianum. India mittit ebur: molles ſua thura ſabei: at chalibes du “”ð?
ri ſerrum uiroſaq; pontus caſtorea. & cetera. Byſſus in ægipto quam maxime naſcitur:ex qua con- won.
textum eſt tyriæ nauis uelum. quod ſuſpenditur malo. & operimentum illius quod in ſolis calore en
atq; tranquillo nautis atq; uectoribus prebet umbraculum: de iacincto & purpura fit. quæ ſunt de Ce
inſulis eliſa.ionii maris ſic appellans inſulas. Porro iuxta ſeptuaginta de byſſo in ſtratum & in re- cotio
quiem tyriæ nauis uelamenta texuntur: ut his operta glorioſior ſit: & circundata. amictum habeat naſe⸗
pulchriorem. Byſſum autem referri ad terrä quia ex terra oritux. & iacinctum ad aerem: purpuram ünen⸗
ad mare ex quo conficitur addito coccino bis tincto: quibus pontificis ueſtimenta texuntur: ſæpe dump
admonuimus quod quatuor elementa ſigniſicent: terram: ignem: aerem: & aquas: ex quibus con/ ſunhe
ſtant omnia quæ ſibi aſſumit tyrus: ut dei creaturis non utatur cum gratia: ſed dicat: Perfecti deco/ letin
ris ego ſum. uel decorem mihi ipſa circundedi. hrn
CHabitatoꝛes ſydonis ⁊ aradij fuerunt remiges tui. Sapientes tui tyre.facti ſunt tibi guber na⸗
natoꝛes. Senes biblij pꝛebuerunt nautas ad miniſterium varie ſuppellectilis tue.O mnes na⸗ gerpn
ues maris ? naute earum.fuerunt in populo negotiationis tuie. LXX. enin
CPuncipes tui qui habitabãt in ſydone.⁊ aradij fuerũt remiges tui.Sapientes ſeir qui erant Cen
in te. iſti gubernatoꝛes tui. Senes libij ⁊ ſapientes eius erant in te. Iſti confoꝛtabant conſilium lunn
tuum. ⁊ omnes naues maris ⁊ remiges earum facti ſunt tibi in occidentẽ occidentis. CNo
CDixerat ſupra: finitimi tui qui te ædificauerunt impleuerunt decorem tuum. Antequã ueniat ad rer
eos qui longe habitant: proximarum prouintiarum deſcribit auxilia. Habitatores iquit tui ſiue pri 8
cipes ſydonis. & aradii quæ uicina eſt inſula remiges tui. Sapientes tui o tyre facti ſunt gubernato 12
res tui. Ad ſapientes enim proprie pertinet gubernatio ſcriptura dicente. Quibus non eſt guberna
no:cadent quaſi folia. Senes ſiue ſeniores biblii & prudentes eius præbueiunt nautas ad miniſte⸗ ee
rium tuum:ſiue confortauerunt conſilium tyri: & uariam ſuppellectilem præbuerunt: omneſq; na/ i
ues maris & nautæ earum fuerunt in populo negotiationis tyriæ. ſiue in occidente occidẽtis. Hoc ſi⸗
interim ſecundum litteram. Cæterum iuxta miſticos intellectus: quia ſydonii interprætantur uena 1
tores. & aradii deponentes. dicamus tyrum glorioſam & ſuperbiſſimaʒ ciuitatem quæ uento flan/ 4. n⸗
te poſtea conterenda eſt: habere ciues ſiue principes uenarores. de quibus ſcriptum eſt. Anima no/ ue⸗ .
ſtra quaſi paſſer erepta eſt de laquæo uenantium. Vbi enim nos legimus uenantium. in hebreo ſcri 1
ptum eſt ſsdoniorum. Iſti uenantur incautas animas in ſublimibus cõſtitutas. ut ad terrena dedu ſen
cant.& efficiuntur remiges ut ducant eos ad naufragium. Sapientes autem tyri qui in malam par-
tem accipiuntur. per quam ſapientiores ſũt filii tenebrarum a filiis lucis. ipſi gubernant tyrum nau
fragio præparatam. Seniores biblii & prudentes eius præbuerunt nautas tyro ad miniſterium. ſiue
contfortauerunt conſilium eius. Sacra narrat hiſtoria ſeniores plurimos ſuiſſe a domino reproba- 6
tos. & iuniores electos in typum ſynagogæ & eccleſiæ. Senior cain abiicitur: & abel iunior eligitur u
Iimahel filius abraham alienus a patre eſt: & Iſaac iunior hereditatem accipit. Filiorum quoq; iſaac
ſenior eſau uenator eſt: & uagatur in ſaltibus iunior iacob ſimpliciter habitat domi. Vnde ſcriptum han
eſt & in malachia. Iacob. dilexi: eſau autem odio babui. Et rectæ iuxta apoſtolum nihil in matris ute in
10 conſtituti boni uel mali fecerant: nec habebant mœtritum nec offenſam: ut alter eligeretur & al kin
ter abiiceretur: niſiin typo ut diximus ſynagogæ & eccleſiæ: ſenior repellitur: & aſſumitur iunior. * lae
Omnes inquit naues maris & nautæ earum fuerunt in populo negotiationis tyriæ: ſiue in occiden Wonn
te occidentis. Quomodo dicitur canticum canticorum & ſæculũ ſæculoꝶ & opera operum: ut cã ehre
ticum maius aliis ſit canticis: & ſæculum prolixius aliis ſæculis: opuſq; cæteris operibus uti liꝰ:ſic ap ei
pellatur occidens occidentis: ut magnitudinem occidentalium partium ſigniſicet. Et pulchre na- Eoſ
ues maris & nautæ eape & remiges qĩ tyriæ nauis auxilio ſũt: m pgut ad oriẽtẽ nec ad ortũᷣ luminis nin
. ubi ſol iuſtitiæ naſcitur: ſed ad occidẽtẽ ubi lumẽ occũbit: & unde tænebraꝶ exordium eſt. ud
C PMerſe ⁊ libies erant in exercitu tuo viri bellatoꝛes tni clipeum ⁊ galeam ſuſpenderunt in te nn
* . pro oꝛnatu I

,
i

ꝝ ᷑ ü

pꝛo oꝛnatu tuo.ſiue peltas ⁊ galeas ſuſpenderunt in tẽ ſipſi viderunt gloriam tuam:
CPerſas fuiſſe fortiſſimos quorũ rex cyrus ut eſaiæ uaticinio prædicatur: ſubuerſo aſtiage rege mo-
dorum babylonem cœperit: & ſacra & ſæcularis narrat hiſtoria. Lidos quoq; illo tempore inter gẽ
tes robuſtiſſimas reputatos: quorum rex croeſus ab eodem cyro captus ſit exenophen ſcribit pleniſ
ſimæ. Et libias cum trogodotis & ethiopibus ueniſſe contra hieruſalem: in paralipomenon uolu-
mine legimus. Qui quia illis temporibus florentiſſimi erant & famoſi ad prælia pugnatores: tyriæ
urbis defenſores eſſe memorantur: & ad terrendos hoſtes ſcuta & galeas inter murorum ꝓpugna-
cula ſuſpendiſſe. Spiritalis autem intelligentia illud ſonat:quod perſæ qui interprætantur temptan
tes ſiue temptati: & lidii quos generatos intelligimus: & libies qui hebraico ſermone appellantur.
ſut: & uertuntur in os:ab ore non ab oſſe:fruſtra tyrum nitantur defendere: cum tẽptatione ſuperen
tur: & generationi ac libidini ſeruiant: caſſaq; tantum uerba multiplicent: nõ habentes galeã ſalutis
nec ſcutũ fidei:ſed gloriam tantum ſtrepitũq; ſermonum prætendant ad ornatum illius.
C Silij aradii cum exercitu tuo erant ſuper muros tuos in circnitu.Sed ⁊ pigmei qui erant in
vꝛbibus tuis:pharetras ſuas ſuſpẽderũt i muris tuis . girũ.Ipſi cõpleuerunt pulchꝛitudinẽ
tuam. LXxX. C Filii aradioꝝ ⁊ foꝛtitudo tua ſup muros tuos i circuitu cuſtodes ĩ tur
ribꝰtuis erãt. Pharetras ſuas ſuſpẽderũt ſuꝑ ꝓpngnacula tua pꝑ giꝝ. Ipſi pfecerũt decoꝛẽ tuũ
Verbum gamadim aglæ prima editio pigmeos ſymmachus mœdos ſeptuaginta cuſtodes: theo
dotio gomadim: ipſum hebraicum interprætati ſunt. Aradum inſulam quæ tota ſit ciuitas & con-
tra ſe poſitum oppidum antaradum habeat: uicinaq; ſit tyro: & prætendat in phœnicis littore con-
tinentis terræ. Vſq; hodie cernimus: huius in exercitu urbis tyriæ cuſtodes turrium eius: & ſuſpen-
dunt pharetras ſuas per gyrum complentq; pulchritudinẽ eiꝰ ut ſagittarii eẽ doceãtur: ſiue pigmei
ſunt:hoc eſt bellatores & ad bella promptiſſimi. quæ græco ſermone in certamen
uertitur. Sinautem aradii deponentes ſonant: omnis qui prætendit falſam nominis ſcientiã & ha-
bet in pharetra pectoris ſui ignita diaboli iacula: quibus decœptorum corda uulnerat atq; ſuccen-
dit: aradius appellandus eſt. Cupit enim deponere eos qui nituntur ad alta conſcendere. & com
plet pulchritudinẽ tyri. de qua & in ꝓuerbiis ſcriptũ eſt. Non te decipiat pulchritudinis deſideriũ ne
capiaris oculis tuis. Et iterũ. Sicut inauris in naribus porcæ ſic mulieri male moratæ pulchritudo.
CCartaginenſes negociatoꝛes tui a multitudine cunctarum diuiciarum.argento ferro ſtagno
plumboqʒ repleuerunt nundinas tuas:
Non ſolum in preſenti loco.ſed & in eſaia ubi ſcriptum eſt ululate naues cartaginis.ceteri inter/
prætes uerbum hebraicum tranſtulerunt tharſis. quos colonos eſſe tiriorum nulli dubium eſt. Ipſi
de occidentis partibus argento ferro ſtagno & plumbo. tyri nundinas repleuerunt. Tharſis in lin
gua noſtra ſonat exploratio gaudii. Exploratores autem hic non in bonam partes debemus intel
ligere.quales moyſes miſerat ad explorandam terram repromiſſionis. ſed in contrariam. quales &
apoſtolus uitare ſe dicit.propter ſubintroductos falſos fratres. qui intrauerunt explorare libertates
noſtram quam habemus in chriſto. & de quibus ioſeph loquitur. Exploratores eſtis. conſiderare ue
ſtigia regionis ueniſtis. Fratreſq; eius intelligentes cuimen eſſe non modicum aliena per ĩſidias ex
plorare reſponderunt. Non ſumus exploratoresſerui tui. Iſti ergo nũdinas tyri non auro non lapi
de præcioſo:ſed argento:ferro:ſtagno plũboq; multiplicant: habentes eloquii uenuſtatem: & ar-
ma ad expugnandum. Et in ſtagno eloquii ſimilitudinem quod mentitur argentum: & plumbum
ĩpietatẽ grauiſſimã iuxta zachariã in quo mulier ſedet ſup talẽtũ plũbi. Et ægyptii dimerſi ſũtĩ pro
fundum ſicut plũbũ. Lõga ſinguloꝶ diſputatio metalloꝶ: ſed breuitati ſtudendum eſt. e
CBrecia tubal ⁊ moſoch ipſi iſtitoꝛes tui.Maãcipia ⁊ vaſa enea adduxerũt populo tuo de do/
mo thogoꝛma equos ⁊ equites ⁊ mulos adduxerunt ad forũ tuum. LXX
CBꝛecia vniuerſa ⁊ adiacẽtia eiꝰipſi negociatoꝛes tui:ĩ animalibus hominũ.⁊ vaſa enea dede
runt mercatum tuũ:de domo thogoꝛma equos ⁊ equites ⁊ mulos dederũt nũdinas tuas.
Moſoch inquit qui hebraice appellatur lauan: & tubal ideſt hiberi orientales: uel de occiden-
tis partibus hiſpani: qui ab hibero flumine hoc uocabulo nuncupantur: & moſoch quos cappado/
cos intelligimus: quorum metropolis quæ poſtea ab auguſto cæſare cæſarea appellata eſt. uſq; ho
die lingua ipſorum mazaca dicitur. Iſti præcioſum tyri fecere cõmertium: ut mancipia: & ænea ua
ſa ex corintho adducerent tyrum: & de domo thogorma ideſt de frigia equos & equites & mulos
quorum quondam illa prouincia maximam habuit copiam. Aiunt hebrei græciam ideſt iauan: in
terprætari eſt & non eſt quod proprie refertur ad ſapientiam ſæcularem: in qua ſi recte aliquid rep/-
periunt eſt appellatur: ſi in contrariam partem non eſt. Multa enim de naturæ bono & ipſi diſſerũt
de offitiis: de continentia: de opibus contẽnendis: quod proprie ſibi ſtoici uendicant: & uidentur
animas hominum quos decœperunt Iucrifacere: habentq; uaſa ænea quibus mentiuntur auri ſimi
litudinem: quæ ingerunt populis tyri: ut eos falſæ doctrinæ opinione ſupplantẽt. De domo quoq;
thogorma quod interprætatur peregrinus'& aduena: ad forum & nundinas eius æqui adducen-
tur & æquites & muli: de quibus ſcriptum eſt. Fallax æquus ad ſalutem. Et in alio loco. Dormitaue-
runt omnes qui aſcenderunt æquos.Et in ꝑpſalmis. Nolite fieri ſicut æquus & mulwefl Quihusnon 6

Liber octauus .c. xxvii.

intellectus. Quãobrem: & doech accuſator & interfector ſacerdotum præſectus mulorũ fuit: & hos
eſſe de domo aduenæ atq; peregrini qui non comedũt carnes agni. De quibus ſcriptum eſt. Adue
na & mercennarius nõ comedẽt ex eo: ut omnes nundinæ tvri his mercimoniis compleantur.
CFuilu dadan negociatoꝛes tui.
CPro quo neſcio quid uolentes ſeptuaginta: filios rodiorum interprætati ſunt:niſi forte primæ lit
teræ falſati ſimilitudine: ut pro dadan legerent radan: quæ & ipſa cycladarum maxima eſt. & in
zonio mari quondam urbs potentiſſima: naualiq; certamine glorioſa: & propter tutiſſimum por-
tum mercatorum omnium recœptaculuzʒ. Et quia rodii in linguam noſtram uertuntur uidentes iu
dicium: de his nunc tropologice dicitur. qui cernunt juditii uentatem & ipſi non faciunt: dicente
apoſtolo. Propter quod inexcuſabilis es o homo omnis qui iudicas. In quo enim iudicas alium : te
ipſum condẽnas. Eadem enim facis quæ iudicas. Sed melius eſt dadan alterius loci nomen accipe
re: & ut in hebraico & apud cæteros interprætes habetur.
CInſule multe negotiatio manus tue.dentes cburneos ⁊ hebeninos commutauerunt in pꝛecio
tuo. Syrus negotiatoꝛ tuuspꝛopter multitudinem operum tuoꝛum guttam. purpuram ? ſcu/
tulata ⁊ byſſuʒ.⁊ ſericum.⁊ chochot.pꝛopoſuerunt in marcatu tuo. LXX.

CEr inſulis multiplicauerũt.negotiationem tuam.dentes elephantinos.⁊ bis qui introduce/

bantur reddebas mercedes tuas. Homines negotiationem tuam a multitudine mercatus tui.

in aphec ſtactem ⁊ polimita de tharſis 2 ramoth. ⁊ chodchod.dederunt in nundinas tuas.
Multum ab hebraico in preſenti loco ſeptuaginta editio diſcrepat. Ideo iuxta utramq; pauca di/
cenda ſunt. ne in tyri mercimonus occupati. ad reliquas prophetias tardius tranſeamus. Filii dadã
negociatores tyri. de multis inſulis multiplicauerunt negotiationem eius ita ut dentes elephanto
rum darent his qui ueniebant ad commercium eius. & haberent homines in nundinis propter ne
otiationis multitudinem. Haberent autem in aphec. quod de theodotionis editione ĩ ſeptuagin
ta additum eſt. pro quo ſymachus uertit polimita. Stacten quoq; pro quo omnes alii purpuram in
terprætati ſunt. quæ hebraice dicitur aptacan. & uarietates ex tharſis. pro quo in hebreo bur dicitur
quæ ab omnibus in byſſum tranſlata eſt. Tharſis autem. in præſenti loco penitus non habetur. Et
ramoth inquiũt & chodchod dederunt in nundinis tuis. Quod ita habetur in hebreo. niſi ramoth

pro quo aquila ſerica uel ſubtilia interprætatus eſt. Chod chod uero omnes interprætes. ita ut in

hebreo poſitum eſt tranſtulerunt. Igitur iuxta ſeptuaginta ſilii rodiorũ negociatores tyri. de ĩſulis

plurimis multiplicauerunt negotiationem eius. Iuxta hebraicum poſt filios dadan negotiatores
eius. inſulæ quoq; diuerſarum gentium auxerunt in mercimonium eius.afferentes eburneos ex in
dia. & ligna hebenina. quæ nigri coloris præcioſiſſima ſunt.& commutauerunt cum aliis tyri mer/

cibus. Syrus quoq; fuit negociator tyri:pro quo in hebreo poſitum eſt aram. In cuius loco ſeptua-

inta homines interprætati ſunt: pro aram legentes adaʒ:6& res: & delet litteræ ſicut ſupra decœpti
ſimilitudine. Vſq; hodie autem permanet in iyris ingens negotiationis ardor. Qui per totum muũ

dum lucri cupiditate diſcurrunt: & tantam mercandi habent ueſaniam: ut occupato nunc orbe ro/
mano:inter gladios & miſerorum neces quærant diuitias & paupertatem periculis fugiant. Iſtiuſ-

modi homines negotiatores tyri ſunt: qui polimita: purpuram & ſcutulata mercantur.byſſũ quoq;

& ſericum & chod chod proponunt in mercatu eius: Pro purpura quam omnes interprætati ſunt
ſtacten:ideſt guttam: ſeptuaginta tranſtulerunt chodchod. Chodchod autem quid ſigniſicet: uſq; in
præſentiarum inuenire non porui. Aiunt hebrei omnes prætioſiſſimas merces hoc noĩe ſigniſicari
uel ſpeciem quandam eſſe prætioſarum mertium quam romanus ſermo reſonet:uel communi uo

cabulo ſcutulara uendentium. De multis autem inſulis ut tranſeamPad anagogen: quæ ſalſis & ma

ris huius ſæculi tunduntur fluctibus: defecerunt negociatores dadan: dentes eburneos candorem

eloquentiæ pollicentes De quibus ſcriptum eſt: A domibus eburneis ex quibus delectauerunt te ſi
liæ regum in honore tuo. Sed non ſunt candidi: nec imitantur ſponſam de qua dicitur. Quæ eſt
iſta quæ aſcendit dealbata: innitens ſuper fratruelem ſuum:? uerum hebenini nigri coloris: qui non

oſſunt ſuam mutare nigredinem: hieremia dicente. Si mutabit ethiops pellem ſuam: & pardus ua
rietatem ſuam. Syrus quoq;.i. arã ꝗq ĩterpᷣtatur excelſus & tumet ſupbia negotiator tyri ẽ:& multitu
dine opeꝑ tyrioꝶ defert falſi noĩs ſciẽtiã:multas uarietates:& ſtactẽ odoris optimi repromittẽs. &
purpurã regiæ dignitatis: & ſcutulata ex arte dialectica: & byſſũ ꝓ qᷓ. lxx:tharſis ĩterprætati ſũt: tertæ
operibus deditos: & ſericũ: p quo ĩ hebreo ſcriptũ ẽ ramoth: quod ĩterpᷣtatur uiſio mortis. Oĩa eni

opera terrena ad interitũ ꝓperãt: & chodchod ꝗcqd illud ẽ qd ĩtelligitur proponẽs in nundinis ty

ri. Dadan autem ex his mercibus quæ a negotiatoribus eius inſuliſq; dicutur afferri: uel liciæ regio

intelligenda eſt:uel idumeorum ac uaſtæ ſolitudinis: ut nonnulli æſtimant ſonantq; cognationeʒ:

ut ſimilitudinem diuinorum dogmatum in hereticis cognoſcamus.
CJuda : terra iſrahel ipſi inſtitoꝛes tui.in frumento primo. balſamum? mel. 7 oleum ? reſi⸗
nam pꝛopoſuerunt in nundinis tuis. LIXX. .“

CNJudas : filij iſrahel iſti negociatoꝛes tui.in frumenti commercio. æ vnguentis. pꝛimum mel ?

oleum ⁊ reſinam dederunt in nundinis tuis.
CVerbum

C
ſetut
ſtue
in
terä⸗
Dein
inc
mecke
ſothi
pbet
Kdi⸗
bus⸗
pedi
guin
bien
l
ſenet
mitu
zcen
but
¶
finop
R
Cinis
Chie
cohe
theoe
nae
autd
eſta
do⸗
cer
pen
g
ter
92
lor
næ
ſten
lllach
wa

elt
n
dor⸗
Win
ne
nee
he

neco⸗
iſch⸗

uee
Bt
.
ach/
dadi
nanto
erhe
agin
min
litur
u Et
moih
zutin
iils
notes
gern
ümer
eptur⸗
apti
nmil
den⸗
lkint⸗
gvog
nt
gin
cai
no
A wi
toten
atrei
eck
n
i
läu
8
en⸗
n
ſi⸗
ne

eſi⸗

lt

Super Ezechielem. .

Verbum hebraicum phanag.aquila ſymachus & theodotio ita ut apud hebreos poſitũ eſt trãſtu⸗
lerunt.pro quo.Ixx. unguenta:nos balſamũ uertimus. Dicitur at quibus terra iudæa ꝗᷓ nunc appel
latur palæſtina habundet copiis. frumento. balſamo. melle & oleo. & reſina. quæ iuda & iſrahel ad
tyri nundinas deferunt. Cũq; manifeſta ſit lr̃a.iuxta ſpiritualẽ ſenſum dicimus non debere terrã cöo⸗/
ſeſſionis & ſenſũ cernentis deũ. qui refertur ad eccleſiam deferre tyro. primo triticũ quod cadens in
terrã multiplicatur. & accipitur pro uerbo dei. Non. n. in pane ſolo uiuit hõ. ſed in oĩ ſermone dei.
Dein balſamũ quod naſcitur in uineis engaddi.ſiue unguentũ de quo ſcriptũ eſt. Sicut unguentum
in capite.qd deſcendit in barbam barbã aaron. Et mel ſuper quo loꝗtur ſalomon. Mel inueniſti. co
mede quantũ ſatis eſt. Si.n.plus comederis euomes illud. dum ſaturitate nimia mel uertitur in ab-
ſinthium. Oleum quoq; de quo in tabernaculo dei lucerna accenditur. ne aptetur nobis illud pro/
pheticum. oleũ in ægypto uenundabas. Quod ſi in ægyptũ & in tyro fuerit. uertetur in contrarium
& dicetur de eo. Oleum aũt peccatoris non impinguet caput meũ. Sed & reſina leſis eſt apta corpori
bus. & pro medicina accipitur. Vñ & in Hieremia ſcriptũ eſt. Nunquid reſina non eſt in galaad. aut
medicus non eſt ibi? Quare non aſcendit curatio filiæ populi mei? Hauc reſinam habebat & Ilacob.
quã mittebat filio ſuo ioſeph cũ melle: & therebinto nucibus timiamate & ſtactæ. Iſmahelitæ quoq;
qui emerunt Ioſeph:de terra iſrahel hæc in ægypto portabant. thimiama & reſinã de galaad. & ſta/-
cten. Et ut manifeſtius ſcire poſſimus ꝗd ſit frumentũ balſamum mel & oleũ reſinamq; ad mercatũ
ferre tyri. audiamns domini uerba dicentis. Nolite dare ſanctum canibus: neq; margaritas ueſtras
mittatis ante porcos. Mulieri quoq; chananeæ quæ ꝓ filia præcabatur dicens filia mea male uexatur
a demonio. dicit dñs. Non oportet tollere panẽ filiorum & dare eũ canibus. Sed quia exierat de fini
bus tyri & ſydonis. & propinquabat terræ iſrahel: idcirco quod rogauerat conſequuta eſt.
CBamaſcenus negotiatoꝛ tuns.in multitudine operùm tuoꝛum:in copia diuerſarum opum:in
vino pingui:in lanis coloꝛis optimi. LXX.
CBamaſcenus negotiatoꝛ tuus in multitudine operum tuoꝛum.ex multitudine omnis foꝛtitu/
dinis tue.vinum de thebon.⁊ lanas de mileto.

CPro uino pingui qd interpᷣtatus eſt ſymachus. & apud aquilã & theodotionem. & in jpſo hebrai-

co hẽt uinũ dehelbon. Rurſũq; ubi nos poſuimus lanis coloris optimi ſiue ſplendentibus: aqla &
theodotio tranſtulerũt in lanis ſoor. Significat aũt quod inter cæteras negotiationes tyri ad nundi
nas eius de damaſco deferebatur uinũ pinguiſſimum: & lana pᷣcipua. qd uſq; hodie cernimus. Sin
aũt damaſcus interp̃ᷣtatur ſanguinem bibens. & hebreoꝶ uera traditio eſt: campũ in quo interfectus
eſt abel a parricida cain fuiſſe In damaſco. unde & locus hoc inſignitus uocabulo ſit. iuſte & paulus
poſt interſectionẽ ſtephani primi in xpᷣo martyris perrexit damaſcũ. ut credentes in xpo uinctos du
ceret Hieruſalem: deiq; miſericordia qui facit uidentẽ & cæcum. oculos carnis amiſit ut mentis acci
peret: ceciderunt ſquamæ draconis ex oculis eius ꝗbus lumen perdideratueritatis. ut iret ad uicum
qui appellatut rectus: & inueniret ananiã. qui in lingua nia interprætatur obœdiens. De hacigitur
terra cui dictũ eſt maledicta terra q aperuit os ſuũ & auſit ſanguinẽ fratris tui tyn nundinæ congre/
gantur:& uinũ pingue ſiue lanæ ſplendentes. Vinũ de thelbon interptatur lacteus. x.pro lanis co
loris optimi lanæ de mileto ſiue ſoor ſenſerunt. Miletũ in hebraico non habetur. Sed quia Inde la-
næ præcipue deferuntur. pro ſoor miletum interprætati ſunt. Ex quo perſpiciendum quod tyrus la
ſte ueſcatur infantiæ. & ueſtimenta non habeat propria. ſed aliunde & ex uariis coniecta prouinciis
Illud autem quod damaſcus interprætatur ſanguis cilicii & ſanguis oſculi. præſenti non cõuenit lo
co. Frequenter enim hebrea noĩa pro diuerſitate accentuũ & mutatione litterarum uqgaliumq; uel
maxime: quæ apud illos habent proprietates ſuas. uariæ interprætantur.
CBan ⁊ grecia ⁊ meʒol ĩ nũdinis tuis poſuerũt ferrũ fabꝛefactum.ſtacte ⁊ calamus in negotia
tione tus. LXX. CBan ⁊ iauan ⁊ moeʒel in nundinis tnis) Quæ in editiõe eoruʒ
de theodotionis editione addita ſunt) Ferrũ factum ope ⁊ rota in cõmixtione tua eſt.
CEx noie patriarchæ dan. & tribus & locus inquo habitauit nomen accepit. ubi hodie paneas quæ
quõdam cæſarea philippi uocabatur. Vñ & iordanis fluuius ſortitus eſt uocabulũ ior. uidelicet riu*

dan qui fluit de libano. Iauan aur græciam ſonat. quæ interp̃tatur ut diximus eſt & nõ eſt: Pro moe

zel quoq;ʒ ſymachus tranſtulit deferens. ut ſit ſenſus. Dan & græcia detulerunt in nundims tuis ſerrũ
fabrefactũ: & cætera. Aquila uero pro moezel poſuit amezal. De ꝗbus credendũ eſt regionibus ferrũ
& ſtacten & calamum ad tyni nundinas deportata. Dicamuſq; quod græcia. i. iauan ferrum habeat
ſabreſactũ. & ad bella promptiſſimũ. dialeticaq; arte conſtructũ: iactans cuncta iudicio & rõne pro⸗
ferre uocalẽ ſonũ qui interpᷣtatur in calamo. & ſtacten odoris optimi repromittat: ſiue ſerrũ fabrefa
ctum & rotam quæ ue rborum cõpoſitione uoluatur. & curſum habeat orationis.
CBadan inſtitoꝛes tui in tapetibus ad ſedendum: LXXx.
CBedan negotiatoꝛes tui cum inmentis electis ad currus.
CMultũ hebraicũ &. Ixx.in pᷣſenti loco diſcrepant:pᷣter nomen regioms qd uicinũ ẽ dedan & dadã
Infinita qppe diſtãtia in tapetibꝰ ad ſedendũ: & iumentis electis ad currus: nec dubiũ ꝗn quadrigæ
currus & eꝗ in malã partẽ accipiantur ſi terreni ſint. Aliogn de cæleſtibus & helias curm rapit᷑ appel

. iber octauus.c.xxvii.

laturq; ab heliſeo pr pf. auriĩga & currus ĩfrahel. Et giezi apiuntur oculi ut currus in motes & equos
uideat ſine aſcenſoribus:iſeſſioni dñi pᷣparatos. In tapetibus aũt ſermonũ pulchritudo mõſtratur. in

qbus uehuntur & regꝗeſcunt inſtitores dedan ſeſſione cõpoſita uenientes ad nundinas tyri.
¶Arabia ⁊ vniuerſi pꝛincipes cedar:ipſi negotiatoꝛes manus tue:cũ agnis ⁊ arietibus ⁊ hedis
venerunt adte. CPro agnis & arietibus & hedis. lxx. camelos & arietes &
agnos interptati ſunt. Arabia aut & principes cædar: ꝗᷓ hodie ſarracenoꝶ regio ẽ ſicut in Hieremiæ
ſermone qui aduerſum cædar ſcribit᷑ pleniſſimæ demonſtratũ eſt. hahundant his annuntiantibus:
agnis uidelicet & arietibus & hedis. & tyri nundinas hac illatione multiplicat: Sed & cameloꝝꝶ ferti
liſſima regio eſt ob paſcuaꝶ heremi latitudinẽ aeriſq; tẽperiem: quibus hoc aĩal delectatur. Arabia
aũt interprætatur ueſpera: cædar tænebræ. De qua & in pſalmis dr. Habitaui cũ habitantibus cædar.
Quæ regiones deferũt tyro camelos grauiſſimis peccatoꝶ honeribus prægrauatos. ſiue agnos &
arietes & hedos: quos immolant in altaribus ſuis: quæ de iniquo ac rebeſli corde ſimularunt. Sed in
hoc eodem ꝓpheta in uiſione pardoꝶ arietes aquas puriſſimas conturbantes & impingentes lateri
bus oues: & cornibus dimicantes legimus: hedos quoq; qui ad ſiniſtram ſtare conſuerunt. & agnos
qui mentiuntur agnũ de quo ſcriptũ eſt: ecce agnus dei ecce qui tolit peccata mundi. In bonã auteʒ
partem camelos ſcribit Eſaias de madian qd interpᷣtatur dñi iudicium uenire Hieruſalẽ: & iepha:&
atietes de nabaioth & ſaba deferentes auꝑꝶ & thus quoꝶ duo ultia ẽt a magis offeruntur dño. Iſtiq;
cameli depoſito onere peccatoꝶ poſſunt intrare artã & anguſtã uiam qᷓ ducit ad uitam.
Aenditoꝛes ſaba ⁊ remina ipſi negotiatoꝛes tui cum vniuerſis pꝛimis aromatibus ⁊ lapide
G ecioſiſn imo:⁊ auro quod pꝛopoſuerunt in mercatu tuo.

In pſalmis ubi ſcriptũ eſt: reges arabũ & ſaba munera offerent tibi: in hebreo hẽt reges ſaba & ſa-

bama munera offerent tibi. quoꝶ unum ſaba per ſen lram ſcribitur. altege per ſamech: quæ nr̃æ lr̃æ
ſimilis eſt. Quia igitur ſaba interpᷣtatur conuerſio. hoc dicendũ eſt qd in præſenti loco non conuer

ſionẽ ſignificet ſed auerſionem. de qua tyro munera deferuntur cum uniuerſis aromatibus & odo/
ribus optimis & lapide præcioſo & auro: quæ omnia ĩ tyri nundinis proponuntur. Et ipſi enim mẽ

tiuntur odorem optimum lapidemq; præcioſum. quo extruere peruerſitatis ſuæ nituntur eccleſias
& aurum quo pollicentur in ſenſu oĩa quæ peruerſa ſunt. Nihil. n. gratuito accipiunt nec gratis tri/
buunt ſed uniuerſa mercantur. Cum reges arabũ & ſaba gratis chriſto munera offerant. Hii ſunt
qui oĩa turpis lucri eauſa faciunt: & ab eo hæc munera ſuſceperunt:qui dicit in euangelio. Hæc oĩa
tradita ſunt mihi: quæ dabo tibi ſi procidens adoraueris me. Remma ſiue iuxta ſeptuaginta: regna ĩ
nullo alio ſcripturarum loco inuenire potui.nec quæ regio ſit quid ue ſignificet niſi quod manife/
ſtum eſt ex eo quod iungitur ſaba uicinam huic prouinciæ eſſe regionem.
WAran ⁊? chenne ⁊ eden negotiatoꝛes tui.ſaba.aſſur.chelmad.venditoꝛes tui.multifariã in vo/
Incris iacincti ⁊ polimitoꝝ gaʒarumqʒ pꝛecioſaꝝ.que obuolute ⁊ aſtricte erant funibus. LXxX.
LCharan ⁊ channa ⁊ eden iſti negotiatoꝛes tui.ſaba.aſſur.⁊ chalmat inſtitoꝛes tui deferẽtes ne
Prorionz in mochalim ⁊ galima.iacinctũ ⁊ palimita theſauros electos funibus colligatos.

Et iſte gentes diuerſoꝶ locorum noĩa continentes. Qd autem de theodotione in. Ixx. additum

eſt:in machalim & in galima. ſymachus interp̃ᷣtatus ẽ præcioſi ſunt uoluchlis. Polimita quoq; quæ
theodotio uaria interpᷣtatus eſt: de aquila & ſymacho addidimus. Tam præcioſæ ãt ueſtes negotia
toꝶ inuoluchlis ferebantur ut funibus hiacintinis ſtringerentur. Aran ſiue ut. Ixx. dixere tarran. in
nt̃a lingua ſonat foramina. chennæ p̃ᷣparationem eden delicias: pro quo apud.Ixx.edne quod in
hebraico n habetur ꝗd ſonet ignoramus. & fiſti noĩs ethimologiam quærere non debemus. In
negotiatione ergo tyri per carneos ſenſus ꝗ indicantur in foramimibus tota ſæculi hoĩum præpara
tio eſt: qui ſolas delitias putant ſi augeant tyriæ urbis cõmercia. De ſaba ſupra diximus. Aſſur inter/
prætatur dirigens chelmad ſiue ut in quibuſdã exemplaribus continetur cherma. tranſfertur in ui/-
neas.haud dubiũ quin ſodomoꝑꝶ qui ueniunt in mercatu tyri. ut praua dirigant immo arguant pœ
nis: & corrigant quæ fuerant deprauata. iuxta illud qd in pſalmis dr.ut deſtruas inimicũ & ultorem

Habentq; multiphariã ſuppellectilẽ. & incredibili uarietate diſtinctꝗ. quæ in uolucris iacincti aſtri/

cta ſiue theſauri eoꝶ funibus conſtringũtur quos theſaurizauerũt ſibi in terra. iuxta illud quod ſcri/
ptũ eſt. Funibus peccatoꝑ ſuorum unuſquiſq; conſtringitur. Nec habuerũt negotiationẽ liberã: ſed
cuncta peccatoꝶ uinculis innexerunt inuolucla hiacintina. Propter coloris ſimilitudinem referã ad
aereas poteſtates. quæ theſauros ſuos ſæculi nundinis largiuntur.
¶ CEcdros quoqʒ habebãat in negotiationibꝰ tuis naues maris(ſiue ut in ebraico cõtinetur) thar
ſis. MPꝛincipes tui in negotiatione tnua. C¶Q Pro cedris ſeptuaginta cypariſſos
tranſtulerunt. Et quia ſupra de utroq; diximus. ſuperfluum eſt lectoris augere faſtidium.
Et repleta es inquit ⁊ gloꝛificata.ſiue aggrauata nimis in coꝛde maris.
CNihil inquit tibi defuit qd ad diuitias pertinet inſulaꝶ. Qua tñᷣ glorificatio.fuit aggrauatio poſſi
dentis.ꝗᷓꝗᷓ & paupertas ſæpe tẽptatio ſit. Vñ & ſalomon neceſſaria tãtũ poſtulat.& diuitias aut paup
tatem pariter deteſtatur. ne in altero ſuperbia: in altero ſubrepat impatientia atq; mendatium.
CIn aquis multis adduxerunt te remiges tui. =ð
CSupra

4 5

unn
pon
Nn
Mio⸗
¶e
eta
lette
cuſe
vun⸗
ſeae
C
CK
omn
Matu
Gean
nnci
ſogr
E
crant
Gnt
CKen
tonem
6os,
lueiu
Kuler
teren
ad co
CA
dosc
raſta
bos
te ca
aſſur
doti⸗
dec
bur!
cibus
letten.
reſub /
ſemmet
lacos
W
leun
Etta
auten
hiten
gead
neai⸗
ru6
beer
lente
lun
on
o
ut⸗

l

1.

lin
eni
nos
n

ige
ſ⸗

er
/
ne
A
i/
ſunt
di⸗
mi
le⸗

ſo⸗
ſe

ium
goe
oti
in
aa

lel/
1

4

„ 2 le m. .

Super Eʒzec

CSupra remiges tyriæ ciuitatis ſydonios legimus & aradios. quoꝶ alteri uenatores: alteri interpræ

tantux deponentes. Venantur. n. eorum aĩas quos inter ſæculi huius fluctus. ſuo ducunt arbitrio. &
non ad excelſa ſubleuant. ſed in profunda demergunt nec imitantur eos qii uſq; ad matutinam ui
giliam nauigautes: fregerunt inſanos maris fluctus. & dñm ſaluatoré ſuſcipere meruerunt: ſtatim
tali uectore & comite peruenerunt ad Portum quietis. De quo in euangelio plenius ſcribitur.
CVemus auſter contrinit te in coꝛde maris.
COẽss diuitiæ tyri auſtro flante diſpereunt. qui ſigniſicatur hebraice cadim. græco inter-
prætatur. Quẽ nos in uentũ urentem tranſſerre poſſumus. De quo dicebat & ſanctus. Per diẽ ſol nõ
uret te: neq; luna per noctẽ. Hoc uento Iacob exnſtus erat. & tñ nõ contritus:dũ loquitur.fui per diẽ

exuſtus eſtu.& gelu nodhis. Illi quoq; qui ab hora prima conducti ſunt: totius diei calorẽ & eſtũ tule

runt, & tm accipiunt denariũ. ꝗa exuſti ſunt & non contriti. Vñ & ſponſa dicit in cantico. N igra ſum
ſed formoſa ꝗa deſpexit me ſol. ſiue ut melius in hebraico continetur:decolorauit me ſol.
Bimntie tue ⁊ theſauri tui ⁊ multiplex inſtrumentum.
Multi ina legunt. In corde maris diuitiæ tuæ & theſauri tui: & multiplex inſtrumentum tuum. ut
omnes tyri diuitiæ & theſau ri:uniuerſaq; ſubſtantia in corde maris ſit poſita.& ſæculi fluctibus ob/
ruatur: nihilq; habeant ſtabile habitatores eius atq; perpetuũ:ĩpleto illo euangelico. Stulte hac no⸗
cte auferent aiam tuã a te quæ aũt præparaſti cuius erunt?Et illo apoſtolico: Qui uolũt diuites fieri.
incidũt in tẽptationẽ & muſcipulas multas. & trahũtur in ꝓfundũ. Manifeſta eſt hiſtoria. & ppterea
ſingulis pœne uerſiculis breues ſententiolas coaptamus.Iam.n.ad finem libri feſtinat oratio.
CNMaute ſiue remiges tui ⁊ gubernatoꝛes tui qui tenebant ſuppellectilem tnam ⸗2 populo tnopᷣ
erant. viriqʒ bellatoꝛes tui qui erant in te cum vninerſa multitudine tua que eſt in medio tui ca
dent in coꝛde maris in die ruine tue.
CRemiges ſiue nautas urbis tyriæ. ſydonios legimus & aradios de quibus ĩã dictuʒ eſt. & iuxta edi
tionem. Ixx. conſiliarios biblii quæ hebraice appellatur gebal: uiros quoq; bellatores eius perſas. ly/

dos.& libias.qui omnes cadent. & eſſe nihili monſtrabuntur: cum ceciderit tyrus & uniuerſa glo-

ria eius finem habuerit. Ruinarum Multitudinem autem quam commixtionem ſeptuaginta tran-
ſtulerunt. excœptis principibus uulgus ſignificat. qui abſq; nomine dignitatum: ſimili iudicio con-
terentur. Mixtaq; prophetia eſt inter urbem & nauem.ut ex altero alterũ intelligas. & tamen utraq;
ad conſumationem ſæculi pertineat. A tqʒ in naufragium.
A ſonitu clamoꝛis gubernatoꝝ tuoꝛum conturbabunt᷑ claſſes.⸗ deſcendent de nauibus ſuis
ocs qui tenebant remum.ſiue naute ⁊ vniuerſi gubernatoꝛes maris vectoꝛeſqʒ ⁊ pꝛorete in ter
ra ſtabunt ⁊ eiulabunt ſaper te voce magna.⁊= clamabunt amare:⁊ ſi uperiacient puluerẽ capiti/
bus ſuis.⁊ cinere conſpergentar.ſiue cinerem ſternent ſibi (Quod aũt ſequitur) 2? radent ſuper
te caluicium ⁊ accingentur ciliciis ⁊ ploꝛabunt te in amaritudine anime ploꝛatu amariſſimo. ⁊?
aſſument ſuper te carmen lugubꝛe? plangent. te. CIn. lxx.non hẽtur.ſed de theo
dotionis editione additum eſt. Qñ tyrus ceciderit gubernatores illius turbabuntur. deſcendentq;
de claſſibꝰ: & remiges uectoreſq; ac proretæ ſiue nautæ. & uniuerſi gubernatores maris iactati flucti
bus ſtabili aliqñ conſiſtent gradu. & einlabunt ſup ea uoce magna quã prius ſuis locupletabaãt mer
cibus:& mentis amaritudinẽ clamore ſignabunt:puluerẽ quoq; ſiue terrã iacient ſup capita ſua.pro
terrenis opibus agentes pniĩam. Et cinere conſpergentur uel uitulæ iuxta legẽ ut puriñcẽtur: uel cer
te ſubſternent cinerẽ ſibi:iuxta illud qd dr̃ ad Hieruſalẽ. Sparge terrã ſuper caput tuũ.& cinerẽ ſub⸗
ſterne tibi.& fac planctũ.Et in euãgelio ſcriptũ eſt. Si in tyro & ſydone facta eẽnt ſigna hæc: olim in
ſacco & cinere egiſſent pnĩam. Et pſalmiſta dicit. Cinerem quaſi panẽ manducaui. Radentq; ſup ty

10 caput. & facient caluicium q in luctu fieri ſolet. eo tpe quo magnitudo doloris oẽm excluſerit

Iætitiã. Apoſtoloꝶ uero capilli numerati erant.qui crinẽ ſuũ inſtar nazarenoꝶ dnño conſecrarant.
Et ſanſon ꝗdiu crines habuit poſſedit fortitudinẽ. ablata uero cæſariæ: captus eſt ab allophilis. Qñ
autem dr̃ & accingentur ciliciis: uetus lumboꝶ libido dãnatur.ut ꝗ uixerant in deliciis: poſtea pœ⸗
nitentes uiuant in auſtenitate atq; duritia. Niniuitæ habuere ſaccos. Et rurſum ad Hiernſalẽ dr.Plan
ge ad me quaſi ſponſa accincta cilicio ſuper uiꝶ ſuũ uirginalem. Et plorabunt te inꝗt in amaritudi .
ne aĩæ ploratu amariſſimo. Melius eſt. n. ingredi in domũ lIuctus.quã in domũ conuiuii. ut plãgãt
tyrũ & carmen lugubtæ congeminent. Quod ſequens ſcriptura ſubiungit. Vt aũt ſciamus ꝓſectuʒ
eſſe eoꝶ qui plãgunt ruentẽ. & ꝗ prius in maris corde & in medio illius uerſabãtur: pꝓpphetæ nos do
ceat exemplũ q & ipſe plangere iubetur ty. ut expleto tpe pniæ reſtituatur in antiquũ ſtatum && aſ
ſumpta cythara dño perſonet. Legi in Eſaia quoddã ridiculũ. ſed tñ qdᷣ legimus eſt dicendũ. Guber
natores epiſcopos heretico& conſiliatores præſbyteros. pretas archidiaconos. remi ges atq; nautas
diaconos interprætati. uectores uero ad cinctũ populũ & reſiduos ediſſerũt clericos nauclerũ dia/
Rbolũ impleſſe tragœdiã. Qui oẽs eiulabunt pariter & flebunt amariſſime: & agent pniam poſtquã
naufragiũ ſenſerint nauis ſuæ & in terra ſteterint. oẽmq; decorẽ falſi noĩs ſcientiæ amiſerint: & pro
audio atq; Ilætitia in cordis amaritudine pœnitentiam mœrore ſignauerint.

Que eſt vt tyrus que ommutuit.ſine conticuit in medio maris? Quod in ſeptuaginta nõ ha

—

¶iber nonus .c.xxviii.

betur. Que in exitu negotiatlonũ tuarum.ſiue quam inueniſti mercedem de mari.impleſti po/ a
pulos multos in multitudine dinitiarum tnarum. ⁊? populoꝛum ditaſti reges multos. Nunc

contrita es a mari ſiue in mari. In ꝓfundis aquarũ opes tue ſiue negotiatio tua ⁊ omnis multi
tudo tua que erat in medio tui.ceciderunt. Aniuerſi habitatoꝛes inſalarum obſtupuerunt ſiue n
contriti ſunt ſuper te.? reges earum omnes tempeſtate perculſi.ſine verſi in amentiaʒ mutaue hinc
ꝛunt vultus vel fleuerunt. NHegociatoꝛes gentium ſiue populoꝛum ſibilauerunt ſuper te. Ad ni ſti
hil deducta es. ſiue facta perditio es.⁊ non eris vltra vſqʒ in ſeculum.ſiue in perpetuum. C
Guabernatores. remiges. proretæ atq; uectores in planctu tyri iſta memorabunt. Quæ alia ciuitatũ re
ita conticuit.ut loquendi ſiduciã non hẽret. Et audiret illud euangelicum. tace & obmuteſce. & de ei
pſalmis peccatori aut dixit deus: quare tu enarras iuſtitias meas. & aſſumis teſtamentũ meuʒ per os ſke
tuum? Quantis mercibus o tyre ditata es. Et ꝗd tanto labore quæſiſti. ut diebus ac noctibus peritura C
naufragio congregares: Impleſti idem populos multos. & opibus tuis locupletaſti reges. de qbus 4
ſcriptũ eſt. Aſtiterunt reges terræ & principes conuenerunt in nnũ:aduerſus dũm & aduerſus xm
eius. Sed nunc contrita es in mari & in aquaꝶ profundis. iuxta illud qd de pharaone ſcriptũ eſt. Cur 4
rus pharaonis & fortitudinẽ eius proiecit in mad⸗Qui dimerſi ſunt in profundũ quaſi lapis. & dice
re poterant. ueni in profundum maris. & tempeſtas demerſit me. Omnes inſulæ uel habitatores in-
ſulatum quæ ſæculi huius fluctibus uerberantur ſtupebunt ſuper te. & reges earum tempeſtate per u
culſi ſentient interitum ſuum.imitanteſq; uocem colubri ſibilabunt & dicent. Ad nihilum deducta 1
es.ſiue ſacta perditio es.ut non naturam perditionis habueris: ſed uoluntatem: & non eris. Quod ſi luck
hucuſq; dixiſſet. magna quæſtio naſcebatur. qũo non eſſet quam nunc uidemus extructam. Sed ex get
eo quod ſequitur uſq; in ſæculum. unius ſæculi tp̃s oſtendit:quod iuxta ætatem hoĩs annorum. Ixx al⸗
circulo ſupputatur. Siue non eris deo. dicente apoſtolo. Qui uocauit ea quæ non erant. Et Eſaia pro iwi
phera. Ecce confundentur & erubeſcent oẽs aduerſarii tui. Erunt:n. quaſi nõ ſint. Et heſter iuxta. lxx. aͤnel
interprætes. Ne tradas ſceptrum tuum his qui nõ ſunt. Et in pſalmo. Dimitte mihi ut refrigerer pri iubo
us quam abeam. & amplius non ero. Quæ teſtimonia quo ſenſu accipienda ſint: ſupra diximus. utbii⸗
Omnla autem hæc ad hereticorum poſſumus referre perſonam. qui contritione tyr atq; naufragio nodis
ſentient errorem ſuum. & in medio maris poſiti liberare ſuas animas concupiſcent plangentq; ma aſi
le diuitias congregatas quibus multos ditauerant reges. patriarchas uidelicet ſuos & nulgus igno dihn
bile:quorum opes in medio corruẽt mari. Habitatores quoq; oĩum inſularum ſi tũ uoluerimus ad cipib
bonam partem referre quæ dicta ſunt. obſtupeſcent ſuper contritione tyri & reges inſularum olſum pphe
uel ipſi quaſi tempeſtate perculſi mutabunt uultus. uel certe cordis mœrorẽ fletu & lachrymis indi Etm
cabunt. ſtuporiſq; magnitudinem: admiratione & ſibilo teſtabuntur. Quomodo nihil facta ſit & flos
perierit quæ ſalutem multis gentibus promntebat. & ultra non erit. nequaquam certo tempore junt⸗
interprætemur in ſæculo ſed in perpetuum. quia idẽ utrumq; ſignificat. mir⸗
N EEINICIPII LIBER NONVyWWOWs.. kui
OQNSEQVENsS erat filia Euſtochium ut prophetiam tyri & principis mag
Rtyri uno uolumine compræhenderem: & tam locis quam uaticinatio- nis
ne coniunctos: nequaquam librorum ordine ſepararem. Sed quia plu/ gan
res ſunt quæ dicuntur & modum prolixitatis excedunt. ideo in nonũ li Bani
brum dilata eſt explanatio quam orationibus tuis omniumq; ſanctoꝑꝶ lgene
ad calcem credimus peruenturam. ut contra pharaonem quoq; & uni- mon
uerſam ægyptum: quæ in Ezechiel ſcripta ſunt diſſeramus. Quæ & ipſa ſochen
Anobis longitudine ſui in librum decimum diuidenda ſunt: quoad uo- unS
. luminum inter ſe menſura ſeruetur. & diuiſus. dictantis ſcribentiſq; & Ie lod
. gentibus labor reſpiret in partibus. H ſeut
T factus eſt ſermo dñi ad me dicens.Fili hois.dic pꝛincipi tyri. Hec dicit dñs dens. ſa
Eo qõ eleuatum eſt coꝛ tuũ? dixiſti deus ego ſuzʒ ⁊ in cathedra dei ſedi in coꝛde maris üßb
AgQeum ſis homo ⁊ non deus:⁊ dediſti coꝛ tuũ quaſi coꝛ dei.ecce ſapientioꝛ es tn daniele? r.
n B6 ſecretum non eſt abſconditum a te. In ſapientia ⁊ pꝛudentia tua feciſti tibi foꝛtitu Cer
dinẽ.⁊ acqniſiſti aurum ⁊ argentũ in theſauris tuis.in multitudine ſapientie tue:in negotiatiöõe ⸗ c
tua multiplicaſti tibi foꝛtitudinem.e eleuatum eſt coꝛ tunʒ ĩ roboꝛe tuo. Mꝛopterea hec dicit do ri
minus deus.· Eo quod eleuatũ eſt coꝛ tuum quaſi coꝛ dei.idcirco ecce ego adducam ſuꝑ te alie/ ri
nos robuſtiſſimos gentium. = nudabunt gladios ſuos ſuper pulchꝛitudinem ſapientie tue:⁊ pol 4
luent decoꝛem tuum. Interſicient te ⁊ tradent te ⁊ moꝛieris.in introitn occiſoꝛum in corde ma/
ris.Nunquid dicens loqueris deus ego ſum coꝛam interficiẽtibus te. cum ſis homo? non de- le⸗
us:in mann occidentium te? Moꝛte incircunciſoꝛum moꝛieris in manu alienoꝛum. quia ego ler
loquutus ſum ait dominus deus. LxXX. . .
* CEt factus ſermo dñi ad me dicẽs.Et tn ſili hoĩs.dic pꝛincipi tyri. Hec dicit ds de.d co qd d
„ exaltatum

e
e
ne
I

c
10
ön
Cu
chee
in⸗
detr
ce
dſ
de
le

Nh
1io⸗/
plu
i
on
mi;
inn
Hvo⸗
al

ſis
lel
n
de
10
ol
e
N

Super Eʒzechielem.

exaltatũm eſt coꝛ tuũ? dixiſti deꝰ ego fũ habitationẽ dei habitaui in coꝛde maris.tu at es bõ ⸗

non deus. 2 dediſti coꝛ tuum quaſi coꝛ dei.nungd ſapientioꝛ es Baniele: Sapientes non erudie
runt te diſciplina ſua. Nungd in eruditione tua ant pꝛudentia tua feciſti tibi foꝛtitudinẽ.⁊ feciſti
auꝑ ⁊ argentũ ĩ theſauris tuis: Aut in multa eruditione tua. negotiatione tua multiplicaſti foꝛ
titudinẽ tuam? Eleuatũ eſt coꝛ tuũ in foꝛtitudine tua. Pꝛopterea hec dicit dñs dens. Qnia de/
diſti coꝛ tuũ quaſi coꝛ dei ꝑp hoc ecce ego adducã ſuper te alienos peſtilentes de gẽtibus ⁊ ena
ginabunt gladios ſuos in te ſuper pulchꝛitudinẽ tuam in perditione.⁊ deducent te ⁊ diſponent
te:⁊ moꝛieris moꝛte vulneratoꝝ in coꝛde maris. Nungd loquens dices.deus ego ſũ.in conſpe⸗
ctu interficientiũ te: Tu aũt es homo ⁊ non deus.in multitudine vulnerantium te. Moꝛtibus i
circunciſoꝛum moꝛieris:in manibus alienoꝛum.qꝛ e go loquutus ſum dicit adonai wdfñs.
Vbicũq; a. xx. ſcdo ponitur dñs dñs. primũ nomen tetragramaton ẽ. qd proprie ad dñm perti/
net & ineffabile dr: ſcdm cõmune qd ſæpe in hoibus inuemitur. Quõ autem tyriæ urbis ſub figura
nauis primũ diuitiæ deinde ruina planctuſq; deſcriptus efſt: ſic ad principẽ tyri primũ ſermo fit pro-

phetalis qd erectus ſit per ſupbiã. nec bñ abuſus opibus quas habebat. Dein luctus & lamẽtatio. de

quantis bonis ad mala ꝗta Faenerir Primi igr̃ prima dicẽda ſunt.Scriptũ eſt in Eſaia ad regẽ baby
lonis nabuchodonoſor.q ſe dei potẽtiæ coequarit & in tantã elatus fit arrogantiã: ut auderet dice
re ſup ſydera cæli aſcendã & ero ſimilis altiſſi mo.p̃cipitatuſq; de ſolio meruit audire. qũo cecidit
lucifer ꝗ mane otiebatur: Et de pharaone in hoc eodẽ ꝓpheta: Mea ſunt flumina & ego feci ea. Et
de principe tyri qd elato corde dixerit arrogãter. Deus ego ſũ & in cathedra dei ſedi. ſiue in habita/
culo dei habitaui: cũ ſit hõ & nõ deus. Quæ ꝗᷓqᷓ uideãtur uires humanæ fragilitatis excedere. & non
tã hoĩum uerba eẽ quã inſanientiũ demonũ.tñ iperbolen debemus accipe: qᷣ in tãtũ intumuerint
& neſcierint menſurã ſuã: ut elati fœlicitate ſæculi & regni potentia. dũ pᷣſentia bona putant eẽ ppe
tua hoĩes ſe eẽ neſcierint. & æternũ ſibi impium uindicarũt. Licet in principe tyri regũ & ſingularuʒ
urbiũ uel ꝓuinciaꝑꝶ poteſtates aduerſariæ demõſtrentur: de ꝗbus ſcribit & apoſtolus paulus. Non ẽ
nobis pugna aduerſus carnẽ & ſanguinẽ. ſed cõtra pricipes & poteſtates. rectoreſq; tænebraxꝶ iſtaꝑꝶ

&c ſpiritalia neꝗtiæ in cæleſtibus. Et in alio loco. Sapiam loqmur inter pfectos. Sapiam uero nõ mũ

di huius neq; principũ ſæculi iſtius ꝗ deſtruũtur. Et iteꝶ de ſapĩa diſputans ait. Quã nullus de prin
cipibus huiuſ mũdi cognouit. Si.n. cognouiſcẽt. nunqᷓ dũm gloriæ cruciſxiſſenr. In danielis quoq;
Pphetia pſpicue legitur. princeps iſrahelitici populi michahel. & princeps grætiæ princepſq; pſaꝶe.
Et moyſes aptius ſcribit in deuteronomii cantico. Qñ diuidebat altiſſimus gentes & diſſeminabat
filios adã. conſtituit terminos nationũ iuxta numeꝶ angeloꝶ dei:ſiue ut melius hẽtur in hebraico
iuxta numeꝶ filioꝑꝶ iſrahel. Et facta eſt ps dñi popułꝰ eiꝰ facob.funiculus hereditatis eiꝰ iſrah el. Nec
mirabimur in ꝑte contraria peſſimos reges in typo pᷣuaricatorum pᷣcedere principũ.cũ optimos re
ges dauid & ſalomonẽ & Ioſiã. & patriarchas ac ꝓphetas ĩ figura dñi ſaluatoris pᷣceſſiſſe doceamur
Igr̃ iuxta utrãq; intelligentiã regũ pariter ſupborum & apoſtataꝶ principum: qᷓ ſcripta ſunt diſſera
mus. Ait ergo. Licet in medio maris & inſulæ tenearis anguſtiis. plus dicã. cũ ſis hõ & humanæ car/
nis fragilitate circundatus. tumore cordis elatus in ſolio dei ĩ cælis te habitare arbitratꝰ es. Simulq;
ꝗa iactas ſapĩam in tantũ ut regni tui hoĩes ſalomonẽ enigmatibus puocarent. nunqd ſapiẽtior es
Daniele.q dei gr̃a uicit oẽs magos & ariolos.& nunc in babylone ſapientiſſimus eſt? Siue ita intel-
ligendũ.Etiã ſapientior ſis Daniele qui oĩum confeſſione ſapientiſſimus eſt. & diuitiaꝶ ac potentiæ
magnitudine dei te cupias potentiæ coequare, tñ capiaris ab aduerſariis. & urbe pdita multis con/
fodieris uulneribus & ultra nõ dices deus ego ſũ. ſed doctus interitu. hoĩem te eẽ cognoſces nõ de/
um. Sin aũt uoluerimꝰ principẽ tyri eandẽ dicere ptãtẽ cui a deo tradita ẽ ipſa ciuitas ſiue ꝓuincia:
illud aſſumamus teſtimoniũ. Ego dixi dii eſtis. & filii excelſi oẽs. Vos aũt ſicut hoĩes moriemini. &
ſicut unus de principibus cadetis. Traditæ.n.illis ſunt ad regendũ puinciæ quaſi ducibus ab impato
re. Qui obliti honorẽ ſuũ ex alterius iuſſione pẽdere.qualis nup heraclianus in aphrica fuit. Erecti
.n. ſunt mente tyrannica contra regẽ & dñm ſuũ. ut in toto orbe diſperfi: ſub noĩbus idolatriæ deo
rũ ſibi noĩa afſumerent. & inflati ſuperbia in iudiciũ diaboli inciderent & laqueũ.De quo & ſalua/
tor loquutus in euangelio eſt. Vidi ſathanam quaſi fulgur cadentem de cælo.
CEt factus eſt ſermo domini ad me dicens.Fili hominis.leua planctum ſuper regem tyri ⁊ di
ces ei. Hec dicit dominus deus. Tu ſignaculum ſimilitudinis plenns ſapientia ? perfectus de
coꝛe.in delicijs paradiſi dei fuiſti. Omnis lapis pꝛecioſus operimentum tuum.ſardius.topaʒi
us.⁊ iaſpis. chꝛiſolitus. onix.⁊ berillus.ſaphirus.⁊æ carbuncnlus ⁊ ſmaragdus: Anrum opus
decoꝛis tui.⁊ foꝛamina tua in die qua conditus es pꝛeparata ſunt. Tu cherub extentus 2 pꝛote⸗
gens. ⁊ poſui te in monte ſancto dei. In medio lapidum ignitoꝛum ambulaſti.perfectus in vijs
tuis a die conditionis tue.donec inuenta eſt iniquitas in te. In multitudine negotiationis tue re
pleta ſunt interioꝛa tna iniquitate:? peccaſti.? eieci te de monte dei.⁊ perdidi te o cherub pꝛote/
gens de medio lapidũ ignitoꝛum. æ leuatum eſt coꝛ tuum in decoꝛe tno. Perdidiſti. ſapientias
in pulchritudine tna.in terrã pꝛoieci te.ante faciẽ regũ dedi te vt cernerẽt te. In multitudine ini
quitatũ tuaꝝ ⁊ in inigtate negotiatiõis tue.polluiſti ſãctiſicationẽ tuã. Pꝛoducã ergo ignẽ de

Tiber nonus. c.xxviu.

en

medio tui.qui comedat te:⁊ dabo te in cinerẽ ſũper terrã in conſpectu omniũ videntiũ te. Oẽs bu
qui viderint te in gentibus obſtupeſcent ſuper te. Nihili factus es.⁊ ñ eris in ꝑpetuũ. LxXx. n
C¶ LEt factus eſt ſermo dni ad me dicens.Fili hoĩs.aſſume planctum ſuper pꝛincipẽ tyri.⁊ dic ei. ſen
Hec dicit dominus deus.Zu es ſignaculũ ſimilitudinis plenus ſapientia ⁊ coꝛona decoꝛis.in in
deliciis paradiſi dei fuiſti.O mni lapide bono circũdatus es.ſardo.⁊ topaʒio.⁊ ſmaragdo.⁊ car ſeit
bunculo ⁊ ſaphiro.⁊ iaſpide.⁊ argento ⁊ auro.⁊ ligirio.⁊ achate ⁊ amathiſto ⁊ griſolito ⁊ beril/ nin
lo.⁊ omichino.⁊ auro repleſti theſauros tuos.⁊ oꝛrea tua in te:a die quna conditus es parauerunt alfa
cũ cherub vncto a deo ⁊ habitante in tabernaculo.⁊ dedite in monte ſancto dei.factus es in me ms
dio lapidũ ignitoꝝ.Fniſti immaculatus in diebus tnis a die qua creatus es:donec inuente ſunt eeiu
iniꝗtates in te:a multitudine nogotiationis tue.RR epleſti cellaria tna iniquitate ⁊ peccaſti.⁊ vul pie
neratus es a mõte dei.Et adduxi te cherub obumbꝛans de medio lapidũ ignitoꝝ. Elatum eſt ku⸗
coꝛ tuũ in decoꝛe tuo.coꝛrupta eſt diſciplina tua cũ decoꝛe tuo. Pꝛopter multitudinẽ peccatoꝛũ innn
tuoꝛum in terrã pꝛoieci te:in conſpectu regũ dedi te:vt dehoneſtareris. Nropter multitudines heh
peccatoꝝ tuoꝛum ⁊ iniquitatis negotiationis tue:contaminaui ſancta tua.Et educã ignem i me unet
dio tui:hic deuoꝛabit te.Et dabo te in cinerè ſuper terrã in conſpectu oiuʒ videntiũ te:⁊ oẽs qui fĩ
nouerunt te in gentibus contriſtabuntur ſuper te. Perditio factus es.⁊ nõ eris vltra in ſeculũ. col⸗
Quia diximus quid ſit princeps tyri. & qũo corruerit per ſuperbiã. lamentationẽ eius ſuper priſti euun
na gloria cognoſcamus. Primũ cõmonetur quid fuerit. ut doleat ſe perdidiſſe qd habuit. Tu inquit oou⸗
ſignaculũ ſimilitudinis. iuxta illud qd proprie de ſaluatore dicit Ioãnes euangeliſta. Hunc. n. deus ſi ſel⸗
gnauit pater. Etde hoĩbus. Signauit qm̃ deus ueravw eſt. Et in pſalmis. Signatũ eſt ſuper nos lumen ſnon
uultus tui dñe.Et in alio loco.cariſſimi.nunc ſfilii dei ſumus. & necdũ apparuit ꝗd futuri ſumus. Sci elool
mus qm̃ cum apparuerit ſimiles ei erimus. Vñ & ad deum dr̃. Quis ſimilis erit tibi? Aliud eſt.n. ſi- ain
militudo aliud equalitas. Vnde ſeuiſſima hereſis. quæ in xpᷣo tantum patris ſimilitudinem confite- ntip
turaufert naturã. Nos aũt in filio non ſolũ ſimilitudinẽ dicimus. ſed equalitatem. Propterea. n. eum lend
perſeq bantur iudæi. quia non ſolũ ſoluebat ſabbatũ:ſed equalem ſe faciebat deo. Vbi aũt equalitas Zenda
eſt ibi eadẽ natura unaq; ſubſtantia. Hoc eſt illud qd de ſimilitudine Ioꝗtur & apoſtolus. Filioli mei busſe
quos iteꝶ parturio. donec xpᷣs formetur in uobis. ut recipiatis nidelicet ſimilitudinẽ eius: quam ue- btai
ſtro uicio perdidiſtis. Et ꝗa in latinis codicibus pro ſignaculo reſignaculum legitur.dũ booe
uerbũ e uerbo exprimens qui interpᷣtatus eſt iuxta. Ixx. tranſlationem reſignaculum po adc⸗
ſuit: Vñ quidam ſic intelligunt:qd ſignaculum dei & figuram ꝗᷓ uelut in cera molliſſima expræſſa ür
ſit: rex tyri reſignauerit atq; perdiderit. ut pro ſignaculo ſecerit remſtgnaculũ:nequaꝗᷓ habens imaginẽ it
& ſimilirudinẽ dei. iuxta quã & primus hõ conditus eſt dicente. deo Faciamus hoĩiem ad imagineʒ e⸗
& ſimilitudinẽ noſtram. Et notandũ qd imago tunc facta ſit tantũ: ſimilitudo in xp̃ᷣi baptiſmate cõ/ ns
pleatur. Et conſequenter ei cui dictũ eſt tu ſignaculũ ſimilitudinis. iungitur plenus ſapienta perfectꝰ ütl
decore:ſiue corona deconis. Vbi. n. ſimilitudo dei eſt. ibi & plenitudo ſapienriæ & perfectus decor. 8
Siue quaſi diuerſis floribus ornata atq; cõpoſita corona uirtutum: quã proprio ſtudio auget diligẽs n
dũ naturæ bonũ nutrit induſtria & negligens minuit. iuxta illud qd in puerbiis ſub figura mulie- .
ris pulchræ & male moratæ dr. Sicut inauris in naribus porcæ: ſic molieri malæ moratæ pulchritu ell
do.Seqtur.In deliciis paradiſi dei fuiſti.pro quo ĩ hebraico hẽtur: in eden. qd & geneſeos narrat hi 3
ſtoria.Eden ãt uertit᷑ in delicias. Et pulchre ad diſtinctionẽ paradiſũ dei noĩat: ut oñdat eẽ & contra *
riũ paradiſũ non dei: apud eos ꝗ ueritatẽ mutant mendatio & paradiſũ hẽre ſe iactant: Quo ſermo⸗ Wuun
ne demontrat nequaꝗᷓ hoĩem eſſe de quo ſcribitur: ſed contrariã fortitudinẽ quæ quondam in dei eho⸗
paradiſo cõmorata ſit: licet iudæi hoc per gqappellatur de hiram rege tyri eſti- volun
ment prophetari. Cui aũt dr in deliciis paradiſi dei fuiſti ſiue factus es: qd habuerit oſtendit. quid ue md
perdiderit. Porro qd habitationi paradiſi copuletur omnis lapis præcioſus operimentũ tuum ſiue uh
colligatio tua & circundatio.ſardius. topazius. & iaſpis. criſolitus & onix & berillus: ſaphirus & car ſen
bunculus & ſmaragdus.ſiue ut in. lxx diuerſo ordine nominibuſq; aliis. duodecim lapides continẽ a
tur. Hoc obſeruandũ eſt non oĩ lapide præcioſo regem tyri fuiſſe circundatũ ſiue opertum: & ut ſy⸗ igle⸗
machus tranſtulit uinctũ atq; conſtrictũ: ſed oẽm lapidem quẽ habuit princeps tyri fuiſſe præcioſũ lei
Alioquin multi ſunt pᷣcioſi lapides:quos in pᷣſenti loco ſcriptura non memorat:calcedonius ſardo enn
nix. criſopraſſus:iacinctus. criſtallũ quoq; & pᷣcioſiſſimum margaritũ. Sed & aquila & ſymachus ac o ſifii
theodotio in præſenti loco multü inter ſe &. lxx. interprætes. non ſolum ordine: ſed & numero di/ Amm
ſcrepant atq; noĩbus.In apocalypſi quoq; Ioannis ubi de uiuis lapidibus Hieruſalẽ extructa memo ine
ratur.paululũ in extremis partibus ordine cõmutato. idẽ in fundamentis eius ponũtur lapides: ita hnen
ut portæ illius criſtalli lumine ſcribantur ediſficatæ. Sed & in pectore pontiſicis p quattuor ordines ite
in rationali idẽ lapides deſcribuntur. Et in humeris eius duo lapides onichini. in quibus duodecim Nn
patriatchaꝑꝶ ſcripta ſunt noĩa. quos uerus pontifex de quo ſcriptũ eſt:tu es ſacerdos in æternũ ſcedm e
ordinẽ melchiſedech portat in pectore. portat in humeris: ut ĩ duodecim lapidibꝰ apoſtoloꝶ noĩa un
* & in duobus utriuſq; teſtamenti ſacramenta demonſtret. Quoꝶ unus Ioãnes euãgeliſta recubu ⸗
it in pectore eius. ut auriret fluenta ſapientiæ: & poſſet dicere: In principio erat uerbum/ & nerbum c
erat apu

BGuper Ezechielem. .

H erat apud deum. & deus erat uerbum. Hoc erat in principio apud deum.lſſti ſunt niui lapides de qui
1 bus ediſicatur eccleſia. & de ꝗbꝰ ſcribit apoſtolus petrꝰ. Si credidiſtis quia ſuamis eſt dñs: ad quẽ acce
ti dentes lapidẽ uiuentẽ ab hoĩbus quidem reprobatũ: a deo aũt electum honorabilé. & ipſi ſicut lapi
des uiuentes ediſicamini domus ſpiritalis. in ſacerdotiũ ſanctum offerre uictimas placentes deo
Ieſum xpᷣm. Qm̃ dicit ſcriptura. Ecce ponã in ſyon lapidẽ angularem. electũ: præcioſũ. & qui credi
l⸗ derit in eo non confundentur. Sup quo & uas electionis pari uoce conſentit dicens. Superedifſicati
in fundamento apoſtoloꝶ & prophetaꝑ. ipſo angulari lapide xpo leſu dño noſtro. in quo omnis
INe edificatio conſtructa creſcit in tẽplum ſanctum dei.Hii ſunt lapides de quibus & in alio loco legi-
in mus. lapides ſancti uoluuntur ſuper terrã. inſtar rotarũ paululum tangentes humum. & uolubilita
1 te ſua ad cæleſtia ſeſtinantes. De quibus & ſcriptura cõmemorat. Ecce ego præparo carbunculũ la/
nd pidem tuũ: & fundamenta tua ſaphirũ: & ponã propugnacula tua jaſpidẽ: & portas tuas lapide cri-

rni ſtallo:& murum tuũ lapidibus electis. & oẽs filios tuos doctos a deo: & in multa pace filios tuos. &

ine; in iuſtitia ediſicaberis,Super quo ꝗd nobis uidetur. in eiuſdem ꝓphetæ explanationibus diximus.
in⸗ De huiuſcemodi lapidibus & uiceſimus pſalmus canit. Dñe in uirtute tua lætabitur rex. & ſuper ſalu
S tare tuũ exultabit uehementer. Deſiderium aĩæ eius tribuiſti ei. & uol untate labioꝶ eius non frauda
mi. ſti eũ. Qm̃ præueniſti eum in benedictione dulcedinis. poſuiſti in capite eius coronã de lapide præ
rin cioſo.Iſte ſunt margaritæ prophetaꝶ & apoſtolorum. ꝗᷓ compara tione xpi omnes uenundantur in
ui euangelio. ut ematur præcioſſimũ margaritum. lapis de quo zacharias ſcribit. qd ſeptem habeat
oculos. i. ſeptem gr̃as ſpũͦs ſancti. Lege Eſaiam. Et ponitur per apoſtolũ paulum fundamentũ eccle-
uul ſiæ. ſuper quo edincentur aurü. argentum. lapides præcioſi. Quoꝑꝶ colores atq; naturas & efficiẽtias
ſinguloꝶ:non eſt huius temporis diſſerere. ſed propriũ uolumen deſiderant. ita ut in Ezechiel & in
ndi exodo & in apocalypſi & in Eſaia ſibi oẽs lapides & lapidum ordines cõparati:magnam && legenti
aſ⸗ & diſſerenti faciant quæſtionem. Super quibus & uir ſcũs epiphanius epiſcopus propriũ uolumen
u⸗ mihi præſens tradidit. Et triceſimus ſeptimus liber Plinii ſecundi. naturalis hiſtoriæ poſt multipli-
Am cem oĩum rerum ſcientiam: de gẽmis & lapidibus diſputat. Ad quoꝶ& notitiam diligẽs a nobis mit
u tendus eſt lector. Porro ſymachi interptatio iſtũ principem tyri quaſi præcioſiſſimu monile lapidi
umei bus ſcribit eſſe diſtinctum. Deniq; aurũ tympanũ uocatin quo infixi ſunt lapides. Vnde & iuxta he
re btaicum ſeꝗtur. Aurum opus decoris tui. & foramina ma in die qua conditus es præparata ſunt.
Pro quo poſuere.Ixx.auro repleſti theſauros tuos & apothecas tuas. ad ſenſum mentẽq; referentes.
mpo. qd cogitatio eius diuinis paruerit ſacramentis. & congregauerit ſibi diuitias ſpirituales: de quibus
neſ dũs præcœpit. Theſaurizate uobis theſauros in cælo. ubi neq; tinea neq; uermis demoliunt᷑. nec fu/
in⸗ res ſuffodiunt nec furantur. Vbi eſt. n. theſaurus tuus ibi eſt & cor tuũ. Iſte eſt theſaurus abſconditus
gne, de quo & in euangelio loquitur. Simile eſt regnũ cælorum theſauro abſcondito in agro quẽ qui
rc⸗ inuenerit abſcondit: & prægaudio ſuo uadit & uendit oĩa quæ habet & emit agru illũ. Apothecæ
eſc aũt ſunt ſiue ortea de ꝗbꝰi alio loco ſcriptũ ẽ. Bñdictæ apothecæ tuæ & reliqæ tuæ. Poſt hæc dr iux
dec ta hebraicũ. Tu cherub extẽtꝰ && ptegẽs ſpaudit᷑ñ archã dei & ppiciatoriũ. uel iuxta. Ixx. qd ipſe cũ che
fige ruh unctus ſit & creatus. Ex quo oſtenditur ad hoĩem urbis tyriæ principem hoc pertinere non poſ
nle⸗ ſe: ſed ad ſanctam quondã & pᷣcipuã fortitudinẽ. quæ urbis tyriæ priceps poſita ſit. Et poſui te ingt
chiin in monte ſancto dei. haud dubiũ quin paradiſum ſigniñcet. ad quẽ poſt cælum tertium paulus apo-
hi ſtolus raptũ eſſe ſe dicit. Cherub aũt genere maſculino. numero ſingulari & plurali dicũtur cherubĩ
uts . qui interprætantur ſcientiæ multitudo ſuper ꝗbus requieſcit & ſedet deus. & hoc curru utitur: dicẽ
mo/ te propheta ad eũ. Qui ſedes ſup cherubim manifeſtare. Et in alio loco. Aſcendit ſuper cherubim. &„
ndei uolauit ſuper pennas uentoꝑ. Iſte autem cherub ſiue creatus cũ cherub: extentus & protêgẽs ſacra
iech⸗ menta. poſitus eſt in monte ſancto dei. de quo crebro diximus. Et paulus apoſtolus loꝗtur: ſi quis tũ
uire ad hebreos epiſtolã ſuſcipit. Acceſſiſtis ad ſyon montẽ & ciuitatem dei uiuentis Hieruſalem cæle/
m te ſtem: & milia angeloꝶ. Vel certe mons ſcũs dei paradiſus ut diximus intelligendus eſt. Ambulauit
dan quoq; in medio ĩgnitoꝶ lapidũ.de ꝗbus ſcriptu eſt. Qui facit angelos ſuos ſpũs. & myniſtros ſuos
mii ignẽ urentẽ. Et non ſolũ deus ꝗ uocatur ignis conſumens.fœnũ ligna ſtipulãq; conſumat:ſed & an
uß⸗ geli qui uocãtur igniti lapides.ſpũq; feruentes. Vnde & dñs. Ignem inqt ueni mittere ſuper terraʒz.
doſl quẽ uolo ut ardeat. Quodq; ſeꝗtur perfectus in uiis tuis a die conditionis tuæ. pro quo poſuere. xx.
d fuiſti ĩmaculatus in diebus tuis a die qua conditus es:donec inuenta eſt iniquitas in te: Oñdit oëm
du * creaturã bonã a deo cõditã & pfectã habuiſſe uirtutẽ: & p hoc pricipẽ quoq; tyri fuiſſe imaculatũ ut
d/ deinceps macula ñ naturæ ſit B6 uolũtatis. Donec inuẽta ẽ iniꝗtas ĩ te. Inuẽta a deo.qᷓ in theſauros pe
eno Atoris tui p ſupbiã & abuſionẽ poteſtatis quã accepas tenebat᷑ ĩcluſa.In multitudie quoq; negotia/
le nõis eiꝰrepleta ſũt ĩteriora illiꝰſiue cellaria iniqtate. Dũ. n. multa cõꝗrit & ñ ẽ cõtẽtus ſcĩa quã acce/
ines pat: nec ptãte cui ppoſitus erat.repleuit cellaria & iteriora pectoris ſui. ut ſaturatꝰ & incraſſatus calci
õ trarer cõtra creatorẽ ſuũ. Mãducauit.n. Iacob & ſaturat'ẽ. & recalcitrauit dilectꝰ. incraſſatꝰ & ipingua
Im tus & dilatat?. & dereliqt deũ ꝗ fecerat eũ.Et de Sorde ꝓcedũt cogitatiões peſſimæ. pp quas dixit de
i⸗ us Peccaſti. & eieci te de mõte dei: ſiue uulnerat' es a monte dei. Qd legentes. timere cõpellimur. ſi „»„2ð
bu⸗ .hn. cherub extẽt?& ꝓtegens poſit in mõte ſcõ dei.& in medio ignitoꝶ lapidũ ꝑſectus & ĩmaculat
unn

. L.iber nonus. c. xx viii.

propter multitudin negotiatiõis repleuit interiora ſua ĩnĩquitate: & peccauit & eiectus eſt de mõ
te dei. hoc eſt de habitatione paradiſi. ſiue uulneratus a monte dei: qui perſpicue xp̃s intelligitur. aut
certe in monte dei conſtitutus & habitans in ſemetipſo uulneratus eſt & conſcientiæ cõpunctus
malo dũ ſe intelligit habitatione montis indignũ. quid de nobis eſtimandũ eſt? Propter quod di/
cirur ei. Et pdidi te o cherub protegens de medio lapidum ignitoꝶ. ut nequaꝗᷓ inter igmtos lapi/
des conſiſteres ſed perires. O ipſe cherub ſiue cherubin quidẽ protegebat eduxi te de medio lapidũ
ignitorum: iuxta illud qd & de adam ſcriptum eſt: eiecit adã & conſtituit eũ contra paradiſum deli
ciarum. Cauſaſq; reddit cur eductus ſit ſiue proiectus de medio lapidũ ignitorum. Eleuatum eſt. n.
cor tuum in decore tuo. dũ tuum putas eſſe qd dei eſt. Vñ & apoſtolus ſtimulum carnis & an geluz
ſathanæ accepiſſe ſe dicit qui eũ colaphizaret: ne reuelationis magnitudine ſuperbiret. & in iudiciũ
incideret diaboli. Et idcirco corrupta eſt inquit doctrina tua cũ decore tuo. ſiue perdidiſti ſapienti-
am tuã in decore tuo. ut dum plus uis eſſe quã conditus es: & magis ſapere quã a deo acceperas. etiã
id perderes qd habebas. & ꝓ pulchritudine atq; doctrina deformitas te & ſtultitia poſſideret.Vñ ĩ
terram proiectus es: qui ante habitabas in monte dei. De quo & Eſaias ſcribit. Quomodo cecidit lu
cifer quĩ mane oriebatur? Et ſaluator in euangelio. Videbam inquit ſathanaʒ quaſi fulgur de cælo

cadentem. Quod & Hieremias loqtur ad Hieruſalem. Quomodo obſcurauit dñs in ira ſua filiâ ſy-

on. proiecit de cælo in terrã gloriam iſrahel? Proiectus es autem in conſpectu oĩum regum ut tuo
terrerentur exemplo. uel bonorum regum ior cor in manu dei eſt. uel malorum quoꝶ regna oñ
dit diabolus ſaluatori. qui occurrerunt regi babylonio dicentes & tu captus es ſicut nos: atq; inter
nos reputatus es? Quãobrem & polluit ſanctificationem ſuam quã habuerat quando habitabat in
monte. & conuerſabatur in medio ignitorum lapidũ. Sequitur. producam ignẽ de medio tui. qui
deuoret te. Iſtum ignem in tyrii regis corde ſuccenderat ille cuius ignita ſunt iacula: & de quo ſcri-
ptum eſt. Oẽs adnterantes:quaſi clibanus corda eorum. De quo igne loꝗtur & Eſaias. Ambulate ĩ
lumine ignis ueſtri. & in flãma quam ſuccendiſtis. ut foras egrediens deuoret poſſidentẽ. iuxta illd
quod in eodem Eſaia ſcriptũ eſt. Deuorauit ſicut feænum maceriam. In die illa extinguentur mõtes
& colles & ſaltus. & deuorabit ab anima uſq; ad carnes. Hunc ĩignem qui alienus appellatur: nadab
& abiu ad altare dñi obtulerunt. & idcirco diuino igne conſũpti ſunt. Vnde & moyſes ait. Hoc eſt
nerbum quod dixit dñs. in his qui appropinquant mihi ſanctiſicabor: Sanctificatio auteʒ der eſt pœ
na peccantiũ. Poſt hæc d'ĩ. Et dabo te in cinerem. ut oĩa quæ ſuperedificaſti malæ conſcientiæ tuæ
ignis abſumat. Qui cum debueras requieſcere in ſabbato & nequaꝗᷓ opus facere ſeruile: ligna in ſab
bato collegiſti. ut haberet quod in pectore tuo deuoraret incendiũ., Perdet quoq; omnia mala ope
ra conuertens in cinerem. ut ignis noxius pœnitus extinguatur: ut omnes conſpiciant & obſtupe/
ſcant periſſe regem tyriũ & nihil ſactum eſſe. non in multis ſæculis ſed in uno uelicerte in perpetuũ
ut impleatur illud quod ſcriptum eſt. Non parcam tibi: & non miſerebor. Solent hebrei inter cæte
ras fabulas ſuas & atq; interminabiles quæſtiones hæc contra hyram regem tyri dicta

intelligere cum à ſalomone uſq; ad Ezechielem anni ſint plurimi: quos eo tempore hoĩes non ui-

xiſſe perſpicuũ eſt. & ſic pronunciare quaſi per hitoniam propheta ad eum loquatur. Nunquid tu es
ſignaculum ſimilitudinis dei plenus ſapientia & perfectus decore? Tu cunctis ornatus lapidibus: tu
cherub uel creatus cum cherub. cum econtrario peccaueris. & in cinerem diſſoluendus ſis. Addũtq;
fabulæ ſuæ miraculum: ut contra ſcripturam immo ſine ſcripturæ auctoritate: dicat hiram mille ui-
xiſſe annis. Verum hæc quã uiolenta ſit interprætatio. abſq; nr̃o iudicio prudens lector intelligit.
Et factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Fili hoĩs pone ſiue offirma faciem tuã contra ſydones

7 pꝛophetabis de ea ⁊ dices.Hec dicit dñs dens.Ecce ego ad te ſydõ⁊ gloꝛiſicaboꝛ in te ſiue in

medio tui.⁊ ſcient qꝛ ego dñs cum fecero in ea ſine in te iudicia.⁊ ſanctiſicatus fuero in te ſiue in
ea.⁊ immittã in eam ſiue in te peſtilentiam. ⁊ ſanguinem in plateis eius ſiue tuis: ⁊ coꝛꝛuent in-
terfecti ſine vulnerati in medio eius in gladio.ſiue in gladijs per circuitum.⁊ ſcient quia ego do
minns. Et non erit vltra domui iſrabel offendiculum amaritudinis.? ſpina doloꝛem inferens
vndiqʒ per circuitum earum qui aduerſant᷑ cis.ſiue qui fecerint contumeliaã:⁊ ſcient qꝛ ego do

minus deꝰ. Bec dicit dñs deus:Qñ congregauero domum iſrahel de populis ſiue de gentibus

in quibus diſperſi ſunt:ſanctiſicaboꝛ in eis coꝛam gentibus:⁊ habitabunt in terra ſna quam de/
di ſeruo meo Jacob:⁊ habitabunt in ea ſecuri ſine in ſpẽ.⁊ ediſicabunt domos ⁊ plantabunt vi⸗
neas.⁊ habitabunt conſidenter ſiue in ſpẽ:cum fecero iudicia in omnibus qui aduerſantur per
circuitum. ſine fecerunt eis contumeliam.? ſcient quia ego dominus deus eoꝛum:

CQuodq; ſequitur iuxta. Ixx. & deus patrum eorum:in hebraico non habetur. Conſequenter autes
poſt tyrũ ſermo fit ad ſydonem. Vnius enim utraq; urbs prouinc 'æ eſt. & in euangelio tyrus & ſydõ

pariter nominantur,ſi in tyro & ſidone fadæ eſſent uirtutes quæ factæ ſunt in te. Vnde & chananea
cuius filia a demonio nexabatur. quia egreſſa eſt de finibus tyri & ſydonis. quod poſtulauerat impe

tranit. Prædicit autem ſermo diuinus quoda babylonis & ipſa capienda ſit: & malorum cognoſcat

pondere ꝙ ipſe ſit dĩs cum iudicauerit eam. & ſanctificatus fuerit in illa & fame eam ac pœ ilentia
gladioq; conſumpſerit: ita ut corruat in plateis illius: & nequaquã ultra ſit in oendic ur populo
ei.nec

dein
indin
mulu
ob.
lſu
od
der
hiin
etAi⸗
epee
ggon
dom.
pelan
eſim
luhch
en
ſeeio.
liumd
no
leeſt

guni
a
ſcutiu
c
Lalibi
etatft
lomo⸗
eſtisal
bunta
ſtituit.
oin
düs ir
nacog

Coo
ptiuit
taphe
npart⸗
dponte
N
deme
uicin
centi
decin
werns
08 tibi
icot
delt
Gearvi
Wug
hns
ehdie
nug
nper
lang
i
M

Super Eʒechielem.

dei. nec eos frequenter impugnet. Cum autem hoc factum fuerit. reuertetur populus ifrahel quos
dun in diuerſas diſperſerat nationes in terram ſuam & ſanctiſcabitur in eis:nequaquam ut in ſydone in
i malam partem ſed in bonam cum eis miſertus fuerit, & habitauerint in terra quã dedi patri eorum
di⸗ J ĩacob: & habitauerint ſecuri & in dño conũdentes. & ediſicauerint domos & plantauerint uineas.
idi . cũ ſua promi ſſa cõpleuerint: & tunc cognoſcant quod ipſe ſit dñs. cuius promiſſa firmiſſima ſunt.
H Quod multi ad tps referunt zorobabel ezre. & neæmiæ. qũ reuerſus ẽ populus & habitauit in terra
An judæa. Alii uero in ultimo tpe & in mille annis ſperant eſſe cõplendũ. Porro ſcdm intelligentiam
n ſpiritalẽ hic nobis ſenſus uidetur. Sydonii interptantur uenatores. De ꝗbus & in pſalmis ſcriptum
i eſt. Aĩa noſtra ſicut paſſer erepta eſt de laqueo uenantiũ.Et in prouerbiis. Oculus meretricis laque?
ſen⸗ eſt peccatoris. Sunt aut & in bonã partẽ his contrarii uenatores. De ꝗbus ſcribit & Hieremias. Ecce
Lei ego mittã piſcatores & uenatores ꝗ uenentur uos de oĩ colle & monte. Quos & dñs mittit ad piſcã
Vüj dum. & facit eos de piſcatoribus piſciũ.piſcatores hoĩum. Vnde & uiculus petri & andreæ hoc ap-
Grin pellatur uocabulo. Betſaida. n. in lingua nr̃a interprætatur domus uenatoꝶ. Aduerſum hos igitur
lo peſſimos uenatores. dei ſermo dirigitur. & impatur prophetæ ut ponat ſiue obſrmet faciẽ ſuã con/
iſß⸗ tra ſydonem. & nequaꝗᷓ fluctuet oĩ uento doctrinæ: ſed in ueritate conſiſtens interficiat uenatores.
no Quæ ſunt ergo qͥ ſydoni dñs cõminatur? Ecce ego ad te ipſe ueniã & glorificabor in te cũ te inter-
M fecero. & ſcient oẽs qui uixerint qd ego ſum dñs cum tibi reddidero quæ mereris. mittäq; pæſtilen
* tiam & ſanguinẽé in plateas tuas. Recteq; plateæ dicuntur ſydonis. Lata. n. & ſpacioſa uia eſt ꝗᷓ ducit
in ad mortẽ. Et corruent interfecti ꝗ male ſteterant gladio per circuitũ.illo gladio quẽ uenit dñs mit/
l tere ſuper terrã:ut male iuncta diſſociet. & ſciãt ꝗ remanſerint ꝙ ipſe ſit dñs. Cũq; illic ceſſauerit. ne-
ſi⸗ quaꝗᷓ ultra erit offendiculũ amaritudinis & ſpina doloris cõpungens & uulnerans populum dei.
nr; Oia autem hæc dicuntur contra aduerſarias poteſtates. qd in extremo tpe deleantur. & ſit æterna
1 ſecuritas: qũ congregauerit dñs domuʒz iſrahel eos qui ſenſu cemunt deũ: & ſanctiſicatus fuerit in
1 eis.& cõplebitur illud qd ſcriptum eſt: ſancti eſtote qm̃ ego ſcũs ſum: & habitauetrit in terra ſua de q̃
drs & alibi legimus: credo uidere bona dni in terra uiuentiũ. quã dederat iacob qui priorẽ ſupplanta/
nih uerat fratrẽ. & primitiua eius meruerat accipe: & habitabunt in ea ſecuri ſiue in ſpem: & ediſicabunt
lorek domos plantabuntq; uineas. & habitabunt ſcdo in ſpe: iuxta illud qd legitur in Eſaia. Qui ablactati
akpe eſtis a lacte.ꝗ abſtracti ab ubere tribulationẽ ſup tribulationẽ expectate. & ſpẽ ſuper ſpẽ. Aedifica/
eie bunt aũt domos quas & in euangelio edificat.qui non ſup harenã ſed ſuper petrã fundamenta con
inſib ſtituit. De ꝗbus ſcnptũ eſt. Niſi ds edificauerit domũ. in uanũ laborauerunt ꝗ edificãt eã. Et in exo
lche do iuxta. xx. Quia timebant obſtetrices dñm. fecetunt ſibi domũ. & multa hmõi. Cum aũt fecerit
nne diũs iudicium contra eos ꝗ aduerſantur ſiue contumeliis afficiunt iſrahel in circuitu tunc oĩs creatu
Nn ra cognoſcet qd ipſe ſit dñs. cuius uera iudicia ſũt: & iuſtificata in ſemetipſis. CCAbl. XXIX.
acer NR anno decimo. ſiue iuxta ſeptuaginta duodecimo.in decimo mẽſe.ſiue iuxta hebꝛai
täͤch Ncum duodecimo. in pꝛima ſine vna menſis die. factum eſt verbum domini ad me. di
honti cens. Fili hominis pone ſiue obfirma faciem tuã contra pharaonem regem egypti.?
idma pꝛophetabis de eo ⁊ de egypto vniuerſa loquerisqʒ ⁊ dices. Bec dicit dominus deus.
hbuut Ooſt ſydonẽ quæ & ipſa in fœnicis littoræ conſtituta eſt. ſermo fit ad prophetã decimo anno ca/
cit ptiuitatis regis ioachim & duodecimo menſe & una die mẽſis: ut ponat faciẽ ſuã ſiue obfirmet con
eui⸗ tra pharaonẽ regem ægvpti & loquatur de eo & de uniuerſa ægypto. ſiue ad oèm ægyptũ: ex alia
git. n.parte iudeæ in eodẽ lIittoræ conſtituta ægypti prouincia eſt: & qᷓ illi uentura ſint ꝓpheter: Sin aũt
ſonez oportet de numeris aliqd dicere. quẽ locũ habeat inter decẽ dies una, uñ & in principig geneſeos
ſwein nõ eſt dictum factũ eſt ueſpere & mane dies prima ſed una. ut eandẽ diem reuolui ſemꝑ doceat. Eũ⸗
ſigex dem ordinem inter decẽ decadas hoc eſt centenariũ numeꝑ decimus numerus poſſidebit qd ad
enely⸗ uitimà agnus aſſumitur ut immolletur die quartadecima: atq; hoc mõ uſq; ad mille & decẽmilia.
gor centũ milia. & ultra per decadas ſuas numeroꝶ ordo procedit. Poſt decimũ aũt annũ menſis duo-
ſn decimus ponitur. ut pfectus duodecim apoſtoloꝑꝶ ac ꝓphetaꝶ qui in uno uolumine cõtinetur nu-/
P merus demonſtretur. Porro iuxta. xx. decimus mẽéſis ꝗ hebraice appellatur thebeth. & apud ægypti
itns . os tibi: apud romanos ianuarius dr̃:eo qd apud illos anni ſit ianua: oĩ calore ſublato hiberni frigo 7.
nde⸗ ris cõtinet principatũ.Hoc de numeris dixiſſe ſuſf ciat. Cæteꝶ illud uel maxime reqrendũ eſt. utrũ
tii . ipſe ſit pharao ꝗ in exodo & Eſaia & Hieremia & Ezechiel multiſq; aliis in locis & in cãtico noĩatur
4 eqtatui meo:in curribus pharaonis aſſimilaui te ꝓxima mea. an alius atq; alus. Vrq; mihi non eſſe
) unus:ſed apud ægyptios hoc uocabulo demonſtrari regiã dignitatẽ: ſicut apud rom ãos cæſares &
3 auguſti reges eoꝶ appellãtur a primo Caio cæſare & ſcdo adoptiuo eiꝰoctauiano. ꝗq poſtea auguſtꝰ
n ẽ noĩatus.Et apud ſyros anthiochi: apud pſas arſacide. apud philiſtiim abimelech. & poſt alexand ꝑ
in ægypto ptolomei uſq; ad cleopatrã. qua uicta apud actiũ ægyptus romana ẽ facta ꝓuincia. Ergo
. s in pᷣſentiaꝶ aduerſũ unũ quẽlibet regũ ægypti ſermo fit dñi.ꝗ interpᷣtatur jterfectos uide
v licet & laceratos. & gladio cũcta cõcidens & diuidẽs. qd iuxta myſticos intellectꝰreferendũ ẽ a d eã
len ptãtẽ:cui ſubiecta ẽ ægyptus.Nunꝗᷓ.n. hõ auderet dicere mea ſũt flumina. & ego feci illa:nec draco
appellaretur magnus ſedẽs in medio fluminũ ſuoꝶ. Aegyptus aũt hebraice appcllam meſraim in

A.iber nonus.c.xxviiii.

lingua nt̃am uertitur coanguſtãs uidelicet & tribulãs eos ꝗ ſibi ſubditi ſunt:& nò dimĩt/ hn
tẽs oculos ad cælũ leuare: ſed iuxta euãgelicũ exéplũ mulieris illiꝰ quã decẽ & octo annis diabolus 8
incuruauerat: ſemp ad terrẽa demergẽs. Videãus i. gr ꝗᷓ ſit cõmĩatio cõtra pharaonẽ & oẽm ægyptũ ſit
CEcce ego ad te pharao rex egypii draco magne qui cubas ſiue ſedes in medio fluminũ tuoꝝ n
7 dicis meus eſt fluuius.⁊ ego feci memetipſuù:ſiue eos.⁊ ponã frenũ ſiue laqueũ in maxillis tu lan
is.⁊ adglutinabo piſces fluminũ tuoꝝ ſquamis ſiue pennis tuis:⁊ extraham te de medio flumi ng⸗
nũ tuoꝝ:⁊ vmuerſi piſces tni.ſquamis tuis ad herebunt. Et pꝛoicia ſiue deponam te velociter n
ſiue in deſertũ.⁊ oẽs piſces fluminis tui:ſuꝑ faciẽ terre ſiue cãpi tui cades. Nec colligetur cada titb
uer tuũ neq; congregaberis. beſtijs terre ⁊? volatilibus celi dedi te ad deuoꝛãdũ ⁊ ſcient oẽs ha lel
bitatoꝛes egyvpti qꝛ ego ſum dñs. pꝛo eo qð factus es ſiue fuiſti baculꝰ ſiue virga arundinea do Gon
mui iſrabel qn appꝛehenderunt ſine appᷣhendit te manu ſua ⁊ confractus es:⁊ laceraſti oẽm hu ſidl
merum eoꝛũ:æ innitentibus eis ſuꝑ te cõminutus es:⁊ diſſoluiſti ſine confregiſti oẽs renes eoꝝ eu
¶Studio breuitatis editionẽ utrãq; miſcemus. ubi nõ multũ inter ſe diſcrepãt. Alioꝗn ubi magna tunc
diuerſitas é. utrãq; ꝓponimꝰ. Dicit ãt cõtra pharaonẽ principẽ ægypti.& ſub figura eiꝰ ad magnaʒ mui
loꝗtur ptãtẽ cui ægyptus tradita ẽ ad regendũ. & nihilominus ſupꝑbit cõtra creatorẽ ſuũ: ſibi domi hiep
nationẽ terræ uẽdicãs. & ſe colendũ ægyptiis gẽtibus tradẽs. Loꝗturq; iuxta ſytũ ꝓuiĩciæ quaſi ad teco
xegẽ.qd nili inundatiõe cõfidat:& pluuias de cælo nõ magnope defideret: auctorẽq; ſui ſeipſũ pu/ egy
tet. uel fluuios hoc ẽ &S& riuos nili a ſe factos iaſtitet. Nò inꝗt angelũ mittã ſed o draco ma Deik
guæ ꝗ cubas & reſides in medio fluminũ tuo& ipſe ad te ueniã puniendũu. Auſus es.n. dicere meus ẽ gocc
milus fluuius. & ego mei conditor ſũ.uel ipſe feci flumen quo oĩs ægyptus irrigatur. Cũq; uenero. lnm⸗
ponã frenũ in maxillis tuis: ſiue cõfringã laqueo os tuũ quo magniſice loꝗᷓbaris. & oẽs ſocios ac du gene
ces tuos quos piſces uocat adherere faciã pẽnis uel ſquamis tuis. ut extractus e flumine: ꝓiciaris ſiue Mbri⸗
deponaris. Nimiũ. n.te extuleras in deſerto. Et cades ſuꝑ faciẽ cãpi uel terræ tvæ: eo qd ægyptꝰcãpe Nie⸗
ſtris ꝓuĩcia ſit. Nec colliget᷑ cadauer tuũ nec cõgregaberis.i.neqᷓꝗᷓ ſepelieris. ſz beſtiis & uolatilibꝰcæ um
li dabo te deuorãdũ: ur cũ hæc uiderit ĩ te meo iudicio ppetrata habitatores æ gypti. cognoſcãt qd Cnih
ipe ſiʒ dñs. hæc ãt tibi eueniẽt: qm̃ populũ meũ iſrahel tuo auxilio decœpiſti. ut neꝗqᷓ ĩ deo creatore nunch
ſuo: ied in te cõñiderent. Fuiſti eis baculus harüdineus iuxta Eſaiã. uel uirga nacua & calamus fragi / D
liſſimus cui innitẽtes caſſũ dephendere pᷣſidiũ ita ut incũbentibus illis fragereris: & lacerares hume ſe
rũ. & manũu qua tænebaris. Et dũ in te ſecuri ſunt cõminuerẽtur oẽs lũbi eoꝶ cadentiũ in terrã. & ꝓ a
auxilio accipientiũ uulnera. Hæc ãt per metaphorã dicuntur quaſi ad regẽ ægypti. eo qd & ipſa ꝓ/ hachr
uincia nequaꝗᷓ aduerſaria fuerat iſraheli. ſed dũ magna ꝓmittit: dei eos auxilio ſeparet. Draconeʒ Ee
auũt iuxta anagogen contraria poteſtatẽ ſæpe legimus. Vñ & pharao dẽ qd ſeparer atq; ad
ſeiungat. & ægyptus. i. in tribulãtes & affligentes uertitur. eos uidelicet quos fibi potuerit ote
ſubiugare. Iſte draco eſt puaricator.de quo iob pleniſſime loꝗtur.Et in pſalmis ſcriptũ eſt. Tu cõfte k
iſti capita draconis. dediſti eũ in eſcã populis ethiopibus. Et draco magnus ad cõparationẽ mino 4 .
rũ draconũ dr. De ꝗbus canitur in pſalmo. Tu cõfregiſti capita draconũ in aꝗs: Et in alio loco. Hoc
mate magnũ & ſpacioſũ.illic reptilia quoꝶ nõ ẽ numerus: aĩalia puſilla cũ magnis.illic naues ptrã E .
ſibunt. Draco iſte quẽ formaſti ad illudendũ ei. De quo & in alio loco di. lpſe eſt rex oĩum q in aqs .
ſunt. & principiũ ſigurationis dni. ꝗ factus eſt ut illuderetur ab angelis eius. Sedet aũt ſiue cubat ĩ me l
dio fluminũ ſuoꝶ. Nõ unius fluminis ſed multoꝑg. ꝗᷓ in diuerſis hereſibus accipimus. p quas fluxit dom
in ægyptu ſæculi iſt: & irrigauit aĩas ſeductoꝑ. nõ pluuiis de cælo ueniẽtibus ſed de terra aꝗs tur ſuil,
bidis: quasbibere nos ꝓhibet Hieremias dicẽs. Quid tibi & uiæ ægypti: ut bibas aquam gion: Pro ſpri
uo in hebraico ſior ſcriptũ eſt. Qd uerbũ. in aquas turbidas träſfertur atq; cœnoſas. Vt aũt intelli- nnſt
gamꝰ ꝗ ſint ægypti draconis flumina: ex cõtraris ſcire poterimus. Dñs loꝗtur de fluminibus ſuis. annns.
Qui credit in me.flumina de uẽtre eius fluẽt aquæ uiuæ. Et ad ſamaritanã. Qui biberit de aqua quã wwi
ego dedero ei nõ ſitiet in æternũ: ſed fiet in eo fons aquæ ſaliẽtis. in uitã æternã. Iſta ſũt flumina de nm
cælo ueniétia de ꝗbus dauid canit. Fluminis ĩp œtus lætificat ciuitatẽ dei. haud dubiũ ꝗn eccleſiã ſi nop.
nficet. Cönideremus ergo ꝗ draconis pœna:qd ue ſuppliciũ ſit.Seꝗtur.Et ponã frenũ uel Iaqueũ en c
in maxillis tuis. Cui ſimile ẽ illud iob. Adduces ãt draconẽ in amoi & pones capiſtrũ circa nares eiꝰ inten⸗
Cõfſidit ꝙ introeat iordanis in os eiꝰ:in oculos ſuos ſuſcipiet illud. Perforabit aũt nares eiꝰ armilla nerit
& labia illius. Ponit auũt dis in maxillis draconis iſtius frenũ. & pforat labia eiꝰ atq; cõſtringit armil eptn
Iæ circulo.qũ per eccleſiaſticos uiros ꝗ ſcripturis ſctĩs eruditi ſunt ĩponit ei ſil entiũᷣ. & uniuerſa per * gi⸗
uerſitatis dogmata diſſoluutur. Adglutinatq; piſces fluminũ eius pẽnis ipſius uel ſquamis. quibus J Ci⸗
heretici p ſuperbiã ad alta feſtinãt. ut & ipſi uicti cũ dracone. unũ cũ eo corpus efficiantur: & copulẽ un
tur ei uel in erroris conſortio: uel in pœnæ ſimilitudie: qũo qui adheret dño unus ſpũs eſt. Neq; ue initen
xo unũ hẽt flumen draco ægyptius. ied multa flumina ꝗbus irrigat ægyptũ humilẽ atq; deiectã & lutbr
nihil in ſe hutem montiũ: nec aquas ſyloe ꝗᷓ uadunt cũ ſilentio.ſed turbidas & eœnoſs Vn & ex/ Wſne
trahit eum dñs de medio fluminũ ſuoruʒ ut nequaꝗᷓ eis incuber nec ſedeat in eis. & oẽs piſces ſqua nti
. mis illius adhereant. pro qualitate uitiorum per totũ corpus draconis uel capiti uel uentri uel cau- ni⸗
. dæ. & extremis partibus adherentes: ut extracto dracone ꝑiſces quoq; qui adherent ei pariter extra eli
hantu r. Dun

r hantur. Et proĩciam te inquit in deſerto. ut nequaqᷓ repperias quos decĩpĩas. Vel certe deponam te
nii de culminæ ſuperbiæ tuæ. & deponam uelociter iuxta illud apoſtoli. Deus aũt pacis conterat ſathꝗ
r ſub pedibus ueſtris uelociter. ut dracone contrito atq; depoſito. piſces quoq; fluminis illius deponã
en tur.ut cadat auctor criminũ qui prius ſtare ſe arbitrabatur. & in toto orbe diſcurrere. Cadat aũt ſu p
mi faciem terræ ſuæ. ad quã de cælo præcipitatus eſt: ut nequaꝗᷓ ultra in hereticoꝶ eccleſuis colligatur
r neq; con Geegetur Siue ſepeliatur in his qui crediderint ei. cũ ab eo fuerint liberati. Tradetur ad de-
h uoranduũ beſtiis terræ & uolatilibus cæli. beſtiis de quibus ſcriptũ eſt. ne tradas beſtiis aĩiam conſfiten
tẽ tibi. & uolatilibus cæli. quæ iuxta uiã ſementem comedunt: & a ſaluatore interpᷣtantur eſſe diabo
lus. Non ſolũ.n. princeps malitiæ: ſed & diſcipuli eius diaboli noĩantur: iuxta illud qꝗ de iuda dicit
Nonne ego uos duodecim elegi. & unus de uobis diabolus eſt? Cæli aũt uocamus uolatilia. qa ſibi
ſublimia repromittunt.ut poſtqᷓ draco cũ piſcibus ſuis depoſitus fuerit atq; proiectus. & traditus ad
deuorandũ beſtiis terræ qᷓ nihil in ſe hůt manſuetudinis. & his ꝗ circunferuntur oĩ uento doctrinæ:

tunc intelligant habitatores iſtius ſæculi qd ipſe ſit dñs. Oĩs autẽ cauſa pœnarum eſt. qd fruſtra do
* mui iſrahel promiſit auxilium: & fuit ei uirga uel baculus harundineus uacuus & inanis: nihilq; in ſe
i hñs plenitudinis. ꝗa non poterat dicere nos autem oẽs de plenitudine eius accepimus. cũ ſcriptura
in præcœperit: non apparebis in conſpectu dñi dei tui uacuus. & inanis. Qd autem non debeamus ab
4 ægypto auxiliũ poſtulare. & alibi ſcriptura teſtatur. Vhe eis qui deſcendunt in ægyptũ ad auxilium
De iſtiuſmodi baculo harundineo & rapſaces fruſtra exprobrat ezechiæ regi iudæ dicens. Ecce er-
u go confidens in uirga harundinea atq; confracta iſta ſup ægypto. cui qui innixus fuerit ingreditur
nenn in manum eius. Sic eſt pharao rex ægypti omnibus qui confidunt in eo. Et ille quidem de inſto re⸗-
ra ge mentiebatur iſta cõmemorans. qui interpᷣtatur multus poculo. Inebriatus. n. erat de aureo calice
ſue babylonis: & idcirco qᷓ ſua erant ingerebat populo dñm confitenti. Hic uero exprobratur pharaoni
ae qd fuerit domui iſrahel uirga ſiue baculus harundineus. uanũ eis & fragile & cito cõminuendũ au/
r xilium repromittens. Vt autem ſcire ualeamus qui ſit baculus harundineus. ſup quo domus iſrahel
incd confſidere non debeat: ex contrario baculo & uirga domini intelligere poterimus: de qua ad domi
udn num dr.Virga tua & baculus tuus.ipſa me conſolata ſunt. Hanc uirgã habuit & Aaron quæ draco/
kg, nes ægyptios deuorauit. & qñ pcuſſit aggeres nili & ſyniphes in tota ægypto generatæ ſunt. Moy-/
kume ſes quoq; iuxta.Ixx.extendit hanc uirgã & leuauit in cælũ. & dñs induxit uentũ auſtrum ſup terram
ig toto illo die & tota nocte:& mane leuauit uentus & adduxit locuſtas ſuper oẽm terram ægypti. De
tup⸗ hac puto uirga ſcribi & ĩ nũeroꝑ libro qd floruerit. & nuces ſiue amigdalas germinarit: Hãc hẽbat
None; & apoſtolus cũ dicebat. Quid uultisIn uirga ueniã ad uos: Et qui paſcha celebrabant. baculos te/
tang nebant manibus: ſine ꝗbus imbecillitatẽ humani corporis ſuſtẽtantibus carnes agni comedere nõ
ent poterãt.Hæc eſt uirga de radice ieſſe:ſuper quã ſeptem ſpũs requieuerunt. Sed non talis pharao nec
ncite baculus ægypti & uirga harundinea ꝗᷓ decipit appræhendentes ſe: & lacerat humeros eorum.i. for-
enio titudinẽ.Et quicũq; ſup eam fuerit innixus diſſoluuntur lũbi eius & ſtare non põt:nec accinctis reni
oko bus paſcha celebrare. Quod his congruit,. quorum ſcrutatur corda & renes deus.
nepri CPꝛopterea hec dicit dñs deus.Ecce ego adducam ſi uper te gladium ⁊ interſiciam de te ho/
ginag minem ⁊ iumentum.⁊ erit terra egypti in deſertũ. ſiue ꝑditio ⁊ ſolitudo.⁊ ſcient quia ego ſum
time dominus.Eo quod dixerit ſiue dixeris fluuius meus eſt ⁊ ego feci eũ.ſiue fluuij mei ſũt ⁊ ego
fuxit feci illos.idcirco ecce ego ad te ⁊ ad flumina tua daboqʒ terrã egypti in ſolitudines.gladio diſ-
i tur ſipatã ſiue diſperditam. a turre ſienes ſiue a magdalo ⁊ ſene.vſq; ad terminos ethiopie. Non
nebro tranſibit per eã pes hominis.neqʒ pes iumenti gradietur in ea.⁊ nõ habitabitur quadraginta
mell⸗ annis. Daboqʒ terrã egypti deſertam in medio terraruʒ deſertarum.⁊ ciuitates eius in medio
uͤſii vrbiũ ſubuerſarum.Erunt deſolate quadraginta annis.⁊ diſpergã ſine diſſeminabo egyptios
uii in nationes.⁊ ventilabd eos in terras.Quia hec dicit dñs deus. Moſt finem quadraginta an
inade noꝝ congregabo egyptum ſiue egvptios de populis vel gentibus in quibus diſperſi fuerant.
clil ⁊ reducam captiuitatem egypti ⁊ collocabo eos in terra phatures in terra natiuitatis ſne ſine
neil in terrã de qua aſſumpti ſũnt.⁊ erunt ibi in regnum ſiue pꝛincipatum humile.inter regna cete
ge ra erit humillima. Et nõ eleuabit᷑ vltra ſuper nationes. ⁊ iminuã eos ne ſperent gentibus. ſiue
nile ne plures ſint iter gẽtes: Neqʒ erũt ultra domui iſrahel ĩ cõſidẽtia ſiue ĩ ſpe docẽtes inigꝗtatẽ vt
umil fugiãt ⁊ ſequãt᷑ eos.ſine reducãt eos ĩ mẽoꝛiã inigtatis.vt ſequãt᷑ illos.ꝛ ſcict qꝛ ego ſũ dñs deꝰ.
er Cunge prioribus qᷓ ſequũtur: Qui fuiſti baculus arundineus domui iſrahel & non ſolũ cõfractus
ibus es in manus eiꝰ:ſed iuxta Eſaiã pforaſti manũ eius & nũc laceraſti humerũ & ipſe cõminutus es: ιℳ
nul⸗ innitentiũ ſuper te diſſoluiſti lũbos.ĩdcirco ego inducã ſupꝑ te hoſtiũ gladiũ. && cũ hoĩbus iumenta
R uaſtabo. & redigetur terra ægypti in ſolitudines: & ſcdo ſcient ægyptii qd ego ſum dñs. Nec hoc
i6 ero fine contentus: ſed ꝗa in tantã prorupit blaſphemiam ut ſuos eſſe diceret fluuios & oẽm habun
ve⸗ dantiã ægypti: ideo & ipſum auferã qui ſe dixerat creatorẽ & flumina quæ a ſe creata iactauerat. &
igu redigã terrã ægypti in ſongiſſimã ſolitudinẽ & gladio diſſipatam: a turræ ſienæ uſq; ad terminos .
uu⸗ ethiopiæ. Pro turre ꝗᷓ hebraice magdal dicitur. Ixx. loci nomen poſuerunt. ut magdalũ ſcriberent.
Turris aũt ſiene uſq; hodie ꝑmanet.caſtrũ ditioni romanæ ſubditũ. ubi ſunt nili atarnke uſh

‚‚Aiber nonus. c.xxviiii.

ad quem locum de noſtro mari nilus nauigabilis eſt. Totã igitur ægyptum dicit eſſe depopulandã
uſq; ad terminos ethiopiæ ꝗqbus extrema ægypti regio iungitaur- ita ut pes hoĩs in ægypto non per
tranſeat. nec iumẽta reperiantur in ea: & nõ habitetur per. xl. annos. Parcitur. n. ægyptiis. & quia ho
ſpites quondã fuere iſrahel: breuior tpis condẽnatio eſt. Tyrus ſabbatizanit ſabbata ſua per annos
Ixx. & ſic in antiquũ ſtatũ reſtituta eſt. Captiuitas quoq; iudeæ tẽpliq; ſubuerſio. uſq; ad cyrũ regem
perſarum.Ixx compleuit annos. Potentes. n. potenter tormenta patiuntur. Quod aũt dicit dabo ter
ram ægypti deſertã in medio terraꝶ deſertaꝑꝶ.palæſtinos ſigniſicat. idumeos & moabitas oẽſq; ali/
as regiones aduerſum quas ſupra pphetæ uaticiniũ eſt. Tũc diſperget ſiue diſſeminabit ægyptios i
nationes. & uentilabit eos in terras. Et ꝗqa clemens & miſerator eſt dñs. patiens & multaꝶ miſeratio
nũ.poſt quadraginta annos ægypti reſtitutio eſt. & reducetur in antiquũ ſolũ uniuerſa captiuitas:
& collocabitur in urbe metropoli ꝗqᷓ appellatur phatures. ubi orta eſt & uñ proſecta eſt. ita dumtaxat
ut utilitate ſua amittat antiquam ſuperbiã & ſit in regn humile: immo humillima oĩum nationuʒ
ut non eleuetur ultra contra gentes. nec in eas habeat impenũ. ſed redacta in paucitatem nequaquã
decipiat domum iſrahel ſui confidẽtia. nec doceat eos iniquitatem: ſiue redigat eos in memoriam
iniquitatis. quo deſerto dei auxilio: ægypti quærant adminiculum: Et hæc omnia fient. ut tertio
cognoſcant ægyptii: quod ipſe ſit dominus. Hæc breui ſermone perſtrinximus hiſtotiæ fundamen
ta iacientes. Nunc allegoriæ nubilum diſſerendum eſt. & eadem breuitate uitare conabimur & hu-
ius explanationis longitudiné. ad draconẽ ſermo c. ꝗ dixerat mea ſunt flumina & ego feci ea. qd ĩ
ducat ſup eum ipſe dñs gladium de quo in Eſaia ſcriptũ eſt. Inebriatus ẽ gladius meus in cælos nũc
deſcendet in terrã ut perdar ex ea hoĩem & iumentũ.qcꝗd uel rationis uidetur habere uel ſimplici/
tatis: & perdat non abſolute ſed draconi: ut draconi pereant & uiuant deo. & fiat ægypti terra perdi
tio ſcdm ſuperiorẽ ſenſũ. qd draconi pereat.& poſt perditionẽ redigatur in ſolitudinẽ.peſſimuʒ ho
ſpitem hẽre deſiſtens. Et tunc cognoſcent hoĩes & iumenta & terra diſperdita qò ipſe ſit dñs.illo ſẽ
ſu quo in ſeptuageſimo ſeptimo pſalmo ſcriptũ eſt. Cũ interficeret illos. tunc quærebant eum. Ois
enim qui quærit inueniet. Dei quidẽ miſericordiæ eſt ut mundi huius pereat habundantia. & ægy-
pti fluenta ſiccentur: immo terra eoꝶ ſit in ſolitudines. & ſnĩa dñi diſſipetur a turræ ſienæ ꝗᷓ interpᷣ-
tatur girus. ut nihil in ſe recti habeat: uſq; ad terrã ethiopum qui humiiles appellãtur. ut uidelicet oĩs
ſuperbia q̃ ſe contra dei ſcientiã erexerat deſtruatur: & humilietur in ſalutẽ ſuam. Nec pes hoĩs hoc
eſt rationale quippiã tranſeat per ægyptum.neq; pes iumenti gradiatur in ea-ut ſimplices quoſq; nõ
teneat quos dimiſſis hoibus pharao in ægypto tenere cupiebat moyſe contradicente: & uolente iu
menta quoq; de ægypti captiuitate liberari. Et non inqt habitabitur quadraginta annis. Qui nume
rus. ſemp aflictionis & pœnæ eſt. Vñ & moyſes & helias & ipſe ſaluator.xl. diebus ieiunauerunt &
noctibus: & per. xl. annos populus erat in ſolitudine. ut poſtea circunciſus in galgalis. opprobrio &
ignominia ægypti liberetur. In cuius numeri ſacramento. & hic.i. propheta pro tribu iuda quadra/
ginta diebus dormit in deſerto latere. & quadrĩgentis annis populus ſeruiturus in ægypto nuncia
tur. qui faciunt quadraginta decadas.ſiue quattuor Pluuiæ quoq; diluuii.xl. diebus in
ferunt orbi naufr
tur. dum ea diligit & fouet deũ offenderat. in ipſo numero puniretur. & iſrahel ꝗ peccauerat in ſab-

batum ſeptẽ decadarum hoc eſt. lxx. annorum ſupplicjũ ſuſtineret. Daturq; terra ægypti deſerta. &

ciuitates eius in medio terragꝑ & urbium ſubuerſaꝶ: quæ non ſunt extructæ de lapidibus ſed latere
& paleĩs. ut diſpergatur ægyptus ꝗᷓ malæ ſibi fuerat copulata: & uentiletur in terras quo.ſ.frumentũ

a paleis ſeparetur. & quadraginta annoꝝ fine cõpleta ſit reſtitutio æ gypti: & reducatur captiuitas eiꝰ

& collocetur in terra phatures ꝗᷓ interprætatur panis conculcatus. ubi panis ille qui dixerat ego ſuʒ
panis qui cælo deſcendi prauitate heretica conculcatus eſt: ut cũ uenerint ad eccleſiã habitent in pa
ne conculcato & nequaꝗᷓ eleuentur in ſuperbiã ſed ſint in regnũ humile. Et ut ẽt cum reftituti fue-
rint in priſtinũ ſtatum. ſe per humilitatẽ deiciant qd in ægypto uixerint. & latericias extruxerint ci-
uitates. & inter multa regna eccleſiæ ſint humiles. & ſciant in quẽ peccauerint. & ultra non eleuetur
ægyptus ſuper eccleſias in toto orbe diuiſas. ſed redigatur in paucitatẽ & pauci in ea remaneant in
ter gentes. iuxta illud qd ſcriptũ eſt. Da illis dne. Quid dabis illis? Da illis uuluã ſterilẽ & ubera aren
tia.ut nequaꝗᷓ gaudeant & extollant ſe in multitudine decœptorum. ſed redigantur in paucos. Mul
ti. n. uocati. pauci electi. Et ultra non decipiant domum iſtahel ideſt eccleſiam. nec uanam eis ſpem
conſidentiãq; repromittant. docentes iniꝗtatem ut fugiant eccleſiaſticã diſciplinã. & ſequãtur ægy
ptias uoluptates. Hæc ãt fient. ut tercio cognoſcant ægyptũ qd ĩpſe ſit dñs. Quod mihi propterea ui
detur dici. ut cognitio prima ægyptioꝶ in carne ſit. ſcda in anima. tertia in ſpiritu. Primo ſuper ter
ram. ſecundo mundi huius conuerſatione finita. tertio poſt reſurrectionem.

CEt factũ ẽ in viceſimo ⁊ ſeptimo anno.in pꝛimo vna die mẽſis.factũ ẽ verbũ dñi ad me dicẽs.

Fili hominis.nabuchodonoſoꝛ rex babylõis ſeruire fecit exercitũ ſ uũ ſeruitute magna aduer
fũ tyrum. O mne caput decaluatum ⁊ ois humerus depilatus eſt.⁊ merces ñ reddita ei neqꝗs
exercitui eius ſuꝑ tyro.pꝛo ſeruitute qua ſeruiuit mihi aduerſum eã. Pꝛopterea hec dicit dũs

deus. Ecce ego dabo nabuchodonoſoꝛ regẽ babylonis in terra egypti.⁊ auferet multitudineʒ
eius.

agiũ. Iuſtum. n. erat ut qui per quattuorelementa mundi quibus oĩa conſtare dicũ

g
N
tu
ſcn
Helie
jeni

ſare
Utco

fr

nad
ſine
zuen
lino
ſoi
atie
hecr
lum
ſuun
men
vnt⸗
nen
Mbr
litita
ſme
drnnn
lorn
deme
Hitan
piaf
di⸗
pus

pra
’r

de⸗
ta

gin

ten
ſetun
den⸗
goop
delig
neſe
ſcd
nus
hoe
Uert
ſein
niei
lene
nin
os
letce

de
10
do
em
ai⸗
iai
o
din
nun
von
gri
nm
enio
men
hu⸗
dii
niͤe
plic⸗
dercd
gho
lole
Dis
n⸗
mud⸗,
ri
boe
gro
meiu⸗
mme
un
dnio
ikt
unci
ebosin
nedici
inſb⸗
11, *
Mtete
entuͦ
asen
ſy
inpe
i f⸗
intci⸗
ervr
ntin
ten
Mol
em
gy.
l
rtet

ls⸗
her
ech
hiis
16

Super Eʒzechielem.

eius.⁊ depꝛed abitur manubias ei ꝛ dirſpiet ſpolia eiꝰꝛ erit in mercedẽ exercitmi illi operi pꝛo

quo ſerniuit mihi aduerſũ eã. Ideo dedi ei terrã egypti.ꝓ eo qð laboꝛauerũt mihi ait dñs deꝰ?.

In die illo pullulabit coꝛnu domiſrahel.? tibi dabo apertũ os in medio eoꝝ.⁊ ſciẽt qꝛ ego dñs.
CQuæritur quomodo poſt decimum annũ ſuperioris ſermonis ſtatim uiceſimus & ſeptimus po-
natur annus. & in conſequentibus decimus duodecimuſq;: & ĩ extrema deſcriptiõe templi. xxv. S3
facilis ſolutio eſt. Quia.n. de ægypto & ſuperior & hæc quæ nunc dr prophetia contexitur. licet di-
uerſis ſit facta temporibus tamen quia de una prouincia prophetatur. iunctæ ſibi ſunt. Quod ĩ Hie
remia crebro legimus, ut præpoſtero ordine tempora deſcribãtut. Prius. n. ſedechiæ in quibuſdã ge
ſta referuntur. & poſtea Ioachim qui ante eum fauit. In pſalmis aũt quia carmen eſt liricum. hiſtoriæ
ordo non quæritur. Dicamus ergo prius iuxta Ilrfam. Nabuchodonoſor cũ oppugnaret tyrũ: & arie
tes machinas uineaſq; eo qd cincta mari & muris non poſſet adiungere: infinitam exercitus multi-
tudinẽ iuſſit ſaxa & aggeres comportari. & expleto medio mari immo freto anguſtiſſimo uicinuʒ
litus inſulæ fecit contiguũ. Quod cum uiderent tyri iãiamq; perfectũ: & percuſſione arietum muro
rum fundamenta quaterentur. quicquid præcioſum in auro argento ueſtibuſq; & uaria ſuppellecti
li nobilitas habuit. impoſitum nauibus ad inſfulas aſportauit. ita ut capta urbe nihil dignum labore
ſuo inueniret Nabuchodonoſor. Et quia dei in hac parte obœdierat noluntati. poſt aliquot captiui
tatis annos tyriæ datur ei ægyptus. multoq; ſeuior tyrꝰ ægypto. Illa enim oppugnabat Hieruſalem
hæc uanum pollicebatur auxilium. Aliud eſt. n. ſpe imbecillitatem decipere. aliud aduerſum popu
lum dei dimicare.Hoc eſt ergo quod dicit. Nabuchodonoſor rex babylonis in oppugnatione tyri

ſuum mihi ſeruire fecit exercitum. ut impleret uoluntatem meam. Oẽ caput decaluatum & oĩs hu/

merus depilatus eſt gaſtantiũ cophinos terræ & lapides quibus raduntur humeri & decaluatur ca-
put.& tamen nec ipſe nec exercitus eius aliquid dignũ inuenit in tyro. Et cũ ĩ hoc mihi ſeruierit &
meam contra tyrum impleuerit uoluntatẽ. idcirco dabo ei terram ægypti. Quod quidã dicunt ſub
Nabuchodonoſor eſſe completũ: alii ſub cambiſæ filio cyri. qui egyptum uſqʒ; ad ethiopiam uaſta-
uit. ita ut Apim interſiceret. & oĩa eoꝶ ſimulacra deleret. Quã obcauſam.putant euʒ uerſum in amẽ
tiam. caſu equi & proprio pugione confoſſum. Pleniſſime hanc hiſtoriam narrat herodotus: ubi &
omnis ægyptus per pagos & caſtella & uicos deſcribitur. & nili origo gentiſq; illius populi. & men
ſura terræ per circuitum uſq; ad deſertũ ethiopiæ & Iittora magni maris. lbiæq; & arabiæ confinia
demonſtrantur. Cauſa autem iræ domini contra ægyptum illa eſt. quod populum dei ſuo decœpe
rit auxilio ne ſperaret in deo. & illum ad irarundiam prouocaret. In illo inquit die quo ægyptus ca
pta fuerit pullulabit cornu domus iſrahel:haud dubium quin regium genus ſignificet. Quod qui-
dã ad zorobabel filiuʒ ſalathihel qui per lechoniã de Dauid ſtirpe generatus eſt. alii ad ultimum tẽ
pus referunt.quando putant & heliã eſſe uenturum. Nos autem cornu dñi ſuper xpᷣm intelligẽtes.
præſentem carpimus hiſtoriã. Cumq; ait o propheta hoc prius fuerit expletũ tunc aperietur os tuuʒ
& uaticinium tuum nequaqᷓ dubia promiſſione pendebit.ſed cernetur opere perpetratum: ut ſciant
oẽs qui audierint me eſſe diñm:cuius dixiſſe feciſſe eſt. Hæc ſcdm lIitteram. immo lĩuxta ueritatem di
cta ſint prophetiæ. Cæterum ex eo quod Nabuchodonoſor mercedem accepit boni operis intelli/
gimus etiam ethnicos ſiquid boni fecerint non abſq; mercede dei iudicio prætetiri. Vnde & p Hie/-
remiam nabuchodonoſor columba dei appellatur. eo quod aduerſum populum peccatorem dei
ſeruierit uoluntati. Et adducã inquit ſeruum meum nabuchodonoſor. Ex quo perſpicuum eſt con
dẽnari nos comparatione gentilium. ſi illi lege faciant naturali q̃ nos etiam ſcripta negligimus. De
quo pleniſſime ad romanos pauius apoſtolus diſputat. Ac ne aliquid præterire uideamur: ſcdm in/
telligentiam ſpiritalem: qᷓrimus ubi hunc numerum hoc eſt uiceſimuʒ ſeptimum legenmus. In ge
neſeos libro ſcriptura teſtatur ſexcenteſimo anno uitæ noe: ſcdo menſe niceſima ſeptima die menſis
ſedi ſuper faciem terræ aquas inductas eſſe diluuii. & poſtea ſeptimo menſe eiuſdem anni qui uici-
nus eſt ſabbato: & uiceſima ſeptima die eiuſdem menſis ſabbati. aquas ceſſaſſe diluuii: & ſediſſe arcã
noe ſuper montes ararat.qui interpᷣtantur armeniæ. Ex quo intelligimus mediũ eſſe numeruʒ & ad
utrumq; poſſe conferri quando in hoc & ira dei incipit a diluuio. & clementia eius ſeptimo men--
ſe in eo.dem dieꝶ numero demonſtratur. Et quia apud hebreos menſis ꝗq apud nos chalendis & no
nis idibuſq; deuoluitur ſcdm lunæ curſum ſupputatur: unde & græco uocabulo lunaa
ſe nomen accepit. hoc dictũ eſt. in uiceſimo ſeptimo lunæ die parum ꝗd luminis remanſiſſe: ne pœ
nitus ira eiuns abſq; miſericordia ſit. Qñ autem totus lunæ orbis impletur tunc & paſcha celebratur
& oẽs maxiĩe ſolẽnitates. Qd ſtrictim poſuimus. ut ſciamus in hoc numero & bona & mala pari/-
ter cõtineri. Bõa nabuchodonoſor cuiꝰlabori merces redditur. mala ægyptiis quoꝶ uaſtitas nũciat᷑
— — CCAPITVLVM. XXX.
T factum eſt verbũ dñi ad me dicẽs.Fili hominis.ꝓpheta ⁊ dic. Bec dicit dñs deus.
GIAliulate. vhe v he diei ꝗa iuxta ẽ dies.⁊ appꝛopiquat dies dñi.dies nubis.tẽpus gẽtiũ
WVAſerit. Et veniet gladius in egyptũ.⁊ erit pauoꝛ in ethiopia cũ cecideriĩt vulnerati in egy
Epto. 7 ablata fuerit multitudo illius ? deſtructa füdamẽta eiꝰ. Ethiopia ⁊ libia ⁊ lydi⁊

omne reliquum vulgus.⁊ chub.⁊ ſilij terre federis cũ eis gladio cadẽt. Hec dien darninns deꝰ
111

S

Liber nonus .c.xxx.

Et coꝛruẽt fulcientes egyptũ .? deſtruetur ſupꝑbia iperij eius a turre ſienes. gladio cadit in eaa

ait dominus exercituũ. Et diſipabũtur in medio terraꝝ deſolatarũ.? vrbes eius in medio ciui
tatũ deſertarũ erunt.⁊ ſciẽt qm̃ ego dominus cum dedero ignẽ in egypto:⁊ attriti fuerit omnes

auxiliatoꝛes eins. In die illa egrediẽtur nũcij a facie mea in trieribus ad cõterẽdã ethiopie cõ

ſidẽtiã. ⁊ erit pauoꝛ in eis.in die egypti.qꝛ abſqʒ dubio uemet.Hec dicit dominꝰdeus.Et ceſſa
re faciã multitadinẽ egypti in mann nabuchodonoſoꝛ regis babylonis.ipſe ⁊ populus eiꝰ cum
ceo foꝛtiſſimi gentiũ adducẽtur ad diſperdẽdã terrã. Et enaginabũt gladios ſuos ſup egyptũ.
2 iplebũt terrã ĩterfectis.Et faciã alueos fluminũ aridos.⁊ trada terrã in manu peſſimox.idiſ
ſipabo terrã ⁊ plenitudinẽ eius in manu alienoꝝ.ego dominꝰlocutus ſũ. Hec dicit dominꝰdeus
Et diſperdã ſimulacra ⁊ ceſſare faciam idola de mẽphis.⁊ dux in terra egypti non exit ampliꝰ.
Et dabo terroꝛẽ in terra egypti.⁊ diſperdã terrã phatures.⁊ dabo igneʒ in thafnis.Et faciã iu/
dicia in alexãdria.⁊ effundã indignationem meã ſuꝑ peluſiũ robur egypti.⁊ iterſiciã multitudi
nem alexãdrie ? dabo igneʒ in egypto. Quaſi parturiens dolebit peluſiũ.⁊ alexãdria erit diſ-
ſipata.⁊ in mẽphis angùſtie quotidiane. Juuenes eliopoleos ⁊ bobaſti gladio cadẽt ⁊ ipſe capti
ue ducentur. Et in thafnis nigreſcet dies cũ contriuero ibi ſeptra egypti.⁊ defecerit in ea ſuper
bia potentie eins ipſã nubes operiet. filie aũt eius in captiuitatẽ ducentur. Et faciam iudicia in
egypto.⁊ ſcient qꝛ ego dñs. LxxX. CEt factus eſt ſermo dñi ad me dicens. Fili hoĩs.vati
cinare ⁊ dic. Bec dicit adonai dñs. Odiei.qm̃ iuxta ẽ dies ⁊ iuxta via dñi.dies nubis.ſims gen/
tium erit.Et veniet gladius ſuper egyptios:⁊ erit conturbatio in ethiopia. Et cadent vulnerati
in egypto.⁊ aufereni multitudinẽ eius.⁊ concident᷑ fundamenta illius. Per ſe.⁊ cretenſes.⁊ ly/
di.⁊ libyes.⁊ oẽs cõmixti.⁊ de ſilijs teſtamenti mei gladio cadent. Hec dicit adonai dñs.Et con

cident ſuſtentacnia egypti.⁊ deſcendet cõtumelia foꝛtitudinis eius. A magdalo vſqʒ ad ſoenen

gladio cadent in ea. dicit adonai dñs. Et deſolabitur in medio regionũ deſolataꝛum. ? ciuitates
eius in medio vrbiũ deſertarũ erunt.⁊ ſcient qm̃ ego ſum dñs:quando dedero ignem ſuꝑ egy/
ptum. ? contriti fuerint oẽs qui auxiliant᷑ ei. In die illa egredientur nuncii a facie mea ſim feſti⸗
nantur diſperdere ethiopie ſpem:⁊ erit conturbatio in eis in die egypti.qꝛ ecce veniet: Hec dicit
dſis deus. Et diſperdã multitudinem egyptioꝝ per manum nabuchodonoſoꝛ regis babylonis
ſpſius ⁊ populi eius cũ eo:peſtilentes qui de gentibns miſſi ſunt ad perdendã terram.Et enagi
nabunt oẽs gladios ſuos ſuper egyptũ ⁊ replebitur terra vulneratoꝝ. Et dabo flnuios eoꝛum
deſertos. ? tradam terrã in manu peſſimoꝝ:⁊ diſperdam terrã ⁊ plenitudinem eius in manibus
alienigenaꝝ.ego dominus loquutus ſuz. Quia hec dicit dñs deus.Et deſicere faciã optimates
de mẽphis:⁊ pꝛincipes de terra egypti.⁊ non erũt vltra.Et dabo terroꝛẽ in terra egypti.⁊ diſper
dam terrã phatures.⁊ dabo ignẽ ſuper tanin.⁊ faciã vltionem in dioſpoli.⁊ effundã furoꝛeʒ me
um ſuper ſain. robur egypti.? diſperdã multitudinem mẽpheos.Et dabo ignẽ ſuper egyptum.
2 conturbatione conturbabitur ſais.⁊ in dioſpoli erit ſciſſura.⁊ diffundent᷑ aque. Juuenes elio/
poleos ⁊ bobaſti gladio cadent.⁊ mulieres captiue ducent᷑.⁊ in thafnis tenebꝛeſſet dies quando
contrinero ibi ſceptra egypti. ⁊ peribit ibi contumelia foꝛtitudinis eius.⁊ ipſam nubes operiet.
2 filie eins captiue ducentur:⁊ faciam iudicia in egypto.⁊ ſcient quoniam ego ſum dominus.
CPoſt uiceſimum & ſeptimũ annũ captinitatis regis ioachim. reuertitur ad præſens tempus qnñ con

tra ægyptũ cœperat pphetare.i.ad annũ decimũ & decimũ mẽſẽ.xi. mẽſis die.& dicit ſibi pᷣceptum
a dño ut loquatur ad oẽs nationes. & cũ oĩbus ſpẽaliter ad ægyptũ. Quæ ſunt ergo ꝗ loquitur: VIu

late uhe uhe diei. qa iuxta ẽ dies & appropinquat dies dni. non claro ſole rutilans ſed opta nubibus
& babyloni afferens tẽpeſtatẽ. Cũq; cœpit gladius uaſtare ægyptũ pauor erit in ethiopia qᷓ uicina
ægypto. ne ad ſe uſq; babylonius mucro pueniat. Cadent.n. in ægypto uulnerati & auferetur mul

titudo illius: & uſq; ad fundamẽta o'a deſtruentur. ita ut ſi ꝗs in ægypto repperiatur de ethiopia &
libia & lidia. & in cõmune de uariis populis & chub. qd ſymachus uertit in arabiam. & de filiis terræ

fœderis hoc ẽ de populo iudæoꝑ. cũ illis gladio cadat. Pro ꝗqbꝰ gẽtibꝰ.lxx.poſuerũt.pſæ. & cretẽſes
& lidi & libies. & oẽs commixti: & filii reſftamenti mei gladio cũ ipſa cadent. Et ut ſciremus has oẽs
gentes fuiſſe in auxilio ægypti. ſequens ſermo demonſtrat. Et corruent fulcientes ægyptũ: ſiue ſuſtẽ
tacula ægypti.i. ſocii: & oĩs ſuperbia impenii.ſiue contumelia fortitudinis illius deſtruetur ac depo⸗
netur. a turre ſienæ quã in extremis finibus ægypti ſitã diximus. ſiue a magdalo uſq; ſoenẽ: ſicut. lxx
tranſtulerunt. Oẽs ciuitates ægvpti deſertæ erunt. ut cognoſcant dñm qñ ignis chaldæorũ uniuer
ſa uaſtauerit. & attriti fuerint uniuerſi auxiliatores eius. & peruenerint nunci iuxta aquilã & theodo
tionẽ ſũm. quos ſymachus tranſtulit ſeſtinantes. nos in trieres uertimus. Ita. n. ab hebreis accepimus
ut oĩs ethiopiæ fiducia conteratur: & q fuerit uicina prouintia deſolata: pauor teneat proximã. Vt

aũt ſciremus ꝗs eſſet iſte gladius ꝗq uaſtaret ægyptũ. & terreret ethiopiã. ſeqtur manifeſtius. Et ceſſa⸗/

re faciã multitudinẽ ægypti in manu nabuchodonoſor regis babylonis. qui non ſolum ueniet.ſed
uenier multis comitatus nationibus: ita ut omnis ægyptus interfectorum ſanguine compleatur: t
taqʒ erit ira dñi ut ſiccentur aluei fluminum. hoc eſt nili uſq; ad ſolũ.& in mann pæſtilen/
tium ſiue hoĩum peſſimoruʒ plenitudo ægypti deſoletur. Mea. n. uerba irrita eſſe nõ Poſſimt ldca
= proſiciet

—

pr⸗
no
zütt
i
e
gic
do
hitlit
cupa
ſyet
wuid
tem.
liud
né
ſoſi.
bo⸗
nenn
giu
tn⸗
nege
pane
ige
Len
hona
tutor.
eanur
1ra
lie
ſtus
m
nuli⸗
ſtio
tati
pa
int
pie
Fil
mi
gui
clie
ni⸗
citure
Wer
un:
tiif
don
nubi
Ette
ea
Wlet
buin

Super Ezechielem.
proſiciet ĩdignatio ut ſimulacra ægypti diſperdãtur. & ceſſẽt ydola de mẽphis. quæ uſq; hodie me-
tropolis ẽ. ſuperſtitionis ægyptiæ.ſiue optimates & pricipes de mẽphis & de terra ægypti. Tantus
aũt terror cũctã ægyptũ poſſidebit: ut terra phatures oĩs pereat. & ignis uaſtet taphnis. ſiue ut ſeptua
gĩta trãſtulerũt tanin. Faciãq; ait iuditia in alexãdria. quæ hodie ſic uocatur. Cæteꝶ priſtinũ nomẽ
habet. Nõ. Qcd aqla ſymmachus & theodotio ſicut in hebreo poſitũ eſt trãſtulerũt. Pro quo neſcio
quid uolẽtes ſeptuagĩta dixere dioſpoli. quæ ægypti parua ciuitas ẽ. Nos aut ꝓ Non alexandriam
poſuimus.p anticipationẽ quæ grece appellatur. iuxta illud uirgilianũ. lauinaq; ue
nit littora: nõ quo eo tẽpore quãdo uenit æneas in latiũ lauina dicerẽtar. ſed quæ poſtea lauina nũ
cupatæ ſũt. ut manifeſtus locus fieret lectoris ĩtelligentiæ. Et effundam inquit indignationem meã
ſuper. Saim. quam nos in peluſium uertimus. & robur appellatur ægypti. eo quod portum habeat
tutiſſimũ & negotiationes maris ibi uel maxime exerceãtur: Vnde & poeta puluſiacã appellat len/
tem. nõ quo ibi genus hoc leguminis gignatur uel maxime: ſed qd e thebaida & omni ægypto p
riuũ nili illuc plurimũ deferatur. Et interficiã ait multitudinẽ alexãdriæ. quæ rurſũ in hebreo poſi
ta ẽ Non.pꝓ qua nequaquã dioſpolĩ ut ſupra ſed mẽphĩ ſeptuagiĩta tranſtulerũt. Et ut oſtẽdat popu
lIoſã iã illo tempore fuiſſe urbẽ. perdã ait multitudinẽ Nõ. & dabo ignẽ hoc ẽ regẽ babylõis ĩ ægy
pto:qui ĩſtar ignis cuncta depopuletur. Quaſi parturiẽs dolebit Sain ideſt peluſiũ:ſiue conturbatio
ne turbabitur: & ĩ alexãdria ideſt in Non. erit ſciſſura: & diffundẽtur aquæ: pro qua rurſum ſeptua/
gita dioſpolim trãſtulerũt. Moris ãt ægyptioꝶ ẽ pp inũdationẽ nili excelſos aggeres cõſtruere ad
ripas nili. Qui ſi cuſtodũ negligẽtia uel nimia aquaꝶ magnitudine rupti fueriĩt: ſubiacẽtes capos
nequaquã rigãt aquæ ſed opprimũt atq; populãtur: per qd ſigniſicatur ſic chaldæoꝶ exercitu occu
pandam ægyptum:quomodo inundantibus nili aquis & ſuper modum creſcentibus operiri ſolet
atq; corrumpi. Pro inundatione aquarum & irruptione atq; ſciſſura aggerum: in hebreo poſitũ eſt.
& erũt in memphis anguſtiæ quotidianæ: ut unde nilus diuiditur & ubĩi apis tẽplũ ẽ: & cõſulta re/
ſpondẽt oracula: ibi quotidianæ anguſtiæ fiunt. Iuuenes quoq; eliopoleos quæ hebraicæ appella-
tur on. & bobaſti alterius ciuitatis gladio corruẽt: ita ut ipſæ urbes hoc ẽ habitatores: ſiue mulieres
earum ducãtur ĩ captiuitatẽ: ꝗ ſexus iniuriæ ſubiacet. In taphnis uero qꝗᷓ ẽ regia ciuitas:cõterẽtur ſce/
ptra ægypti:ideſt omne regiũ genus. Cũq; potẽtia eius ĩterfectis puincipibꝰ defecerit:tũc nigreſcet
dies: & caliginis tenæbrarum omnia complebuntur:ita ut ipſa urbs operiatur nube mœroris ac lu-
ctus: & filiæ eius ideſt opida reliqua ducantur in captiuitatem: ut poſtquã fecero iuditia in ægypto
& me cunctis iudicem demonſtrauero: tunc ſciant ægyptii quod ego ſum dominus. Hæc quaſi par
uulis elementa deſcripſimus: ut per litteras: ſyllabas:nomina: uerborumq; contextum: poſſint ad le-
ctionem proſæ uel carminis peruenire. Nunc aggrediamur tropologiam: & latiſſimum diſpu-
tationis pelagus: breui quaſi picturæ tabula demonſtremus. Sermo domini qui erat ſemper in
patre factus eſt ad prophetam: & uocauit eum nequaquam nomine ſuo. ſed filium hominis. Quod
in ſcripturis ſanctis in bonam partem ſemper accipitur: dũtaxat numero ſingulari: ut in hoc eodeʒ

propheta & in daniele: & in euangelio. Alioquin plurali numero in contrarium legitur: ut eſt illud

Filii hominumidentes eorum arma & ſagittæ: & lingua eorum gladius acutus. Et rurſum. Filii ho-

minum uſquæquo graui corde? Leo enim rugiet: & quis non timebit? Dominus loquutus eſt: &

quis non prophetabit? Vlulate inquit: uhæ uhæ diei quia iuxta eſt dies: & appropinquat dicit dñs.
dies nubis: tempus ſiue finis gentium erit. Duplex conſumatio eſt: aut generaliter omnium quãdo
finis mundi aduenerit: aut ſpecialiter ſingulorum quando tempus mortis inſtiterit. Iuxta autem di
citur: quia æternitati comparatum omne tempus: breue eſt. Vnde & iacob centũ & trigĩta qnos ꝗbꝰ⸗
uixerat: pauci inquit & peſſimi ſũt dies mei. Et pſalmiſta de uniuerſi generis hũani fragiſtate diſpu
tans ait. Dies noſtri quaſi umbra pertranſeunt. Quod reputantes: nec potentia erigemur: nec diui/-
tiis incubabimus: nec fœlicitate lætabimur.cito omnia auferenda noſcẽtes. Pulchreq; dies dicitur

domini quando omnis ſæculi cõuerſatio deſtruetur: & errore ſublato: una ueritas apparebit: dieſq;

nubis & nebulæ. Najilus eniz intrepidus incertuſq; de ſententia abſq; pauore iudicem præſtolatur.
Et tempus ſiue finis gentium erit. non unius gentis ægyptiæ ſed uniuerſarum. ut mani feſtum fiat
de cunctis gentibus prophetari. Sequitur. Veniet in ægyptuʒ gladius. gladius uerſatilis & flamme
us ſermo diuinus. qui bonos a malis diuidat. & peſſimos ſuo igne conſumat. In ægyptum autem
huius ſæculi ita ut pauor ſit in ethiopia qui trans ægyptum in nocte erroris & tenæbris commoraà
tur. & quorum nigredo in candorem aut difficulter aut nequaquam conuertitur. Cadentq; nulne
rati in ægypto. qui male ſteterãt in nequitia. Et auferetur multitudo ægypti. Lata enim & ſpacioſa
eſt uia quæ ducit ad morteʒs. Et fundamenta illius deſtruentur. ut nihil in ægypto priſtinæ reſideat
firmitatis. ſed deſertis fundamentis peſſimis. ponatur fundamentuʒz chriſti ſuper quo ædificetur æc
cleſia. Omnis quippe plantatio quam non plantauit cæleſtis patet eradicabitur. Vnde & hieremias
deſtruere iubetur quæ conſtructa erant ut ædiſicet meliora. Peribunt quoq; in ægypto ethiope . Iy
bies & lydi. ſiue iuxta ſeptuagĩta pſæ. cretẽſes & lydi.& lybies. & cub. i. arabes. & oẽ reliquũ uulgus
quos hibridas atq; mixtitios. xxx. träſtulerũt. Quos oẽs ꝓ diuerſitate uicioꝶ & iterprætatée nomi
nũ ꝗ in uiſiõe tyri poſuimus diuerſas poſſumitelligere natiões. Vñ & apoſtolus. Vos ĩqt gtes in

catnie ꝗ dicimini præputiũ. Nunquãà enĩ dixiſſet in carne getes. niſi eſſẽt aliæ ſpĩritus ut ĩn alio loco
Videte iſrahel ſecũdũ carnẽ. Vnde magnopere ꝓuidẽdũ ẽ.ne corde reuertamur in ægyptũ de q̃ ſe
mel exiuimus. & iĩter cæteras gentes iueniamur. & pereamus gladio. de quo in cõſequêtibus dici
tur. Iuuenes eliopoleos & bobaſti gladio cadẽt. maxime cũ iungatur. & filii terræ fœderis ſiue teſta
menti mei ſimul mucrone feriẽtur. De ꝗbus ſcriptũ eſt. Vhæ qui deſcẽdũt in ægyptũ ad auxilium.
in æquis & curribus cõſidẽtes. Si autẽ cæterarũ gentiũ homines trucidãtur ĩ ægypto. quàtomagis
filii terræ fœderis & teſtamẽti dei. ꝗ cõtẽnẽtes angelogꝶ panẽ ægypti pœponũ & cepaꝶ & alliorũ
& cucume & recordati ſut? Tuüc corruẽt ſuſtẽtacula & fulcra ægypti quæ eã in neꝗtia ſuſtẽtabãt. di⸗
lecticoꝶ argutiæ & philoſophoꝑ ſtrophæ. cõtumelioſũ quoq; ac ſupbũ ĩperium deſtruetur: Qui
omnia locùtur p arrogàtiã. & æccleſiaſticã ſimplicitatẽ ducũt pro nihili. A turre enĩ ſœnis cadẽt
in ea. quæ in extremis terminis ægypti æthiopiæ bleminiarũq; cõfinis ẽ. ubi nilus inauigabilis ẽ &
cataractaꝶ fragor. & omnia ĩuia plenaq; ſerpẽtũ: & uenenatoꝶ aĩantiũ. Sinaũt ut ſupradiximꝰmag
dalus magnificẽtiã & ſiene girũ ſonat:pſpicuũ ẽ qd ægyptiæ opes & cõtumelioſa fortitudo ac ma/-
gnificẽtia.i:iactãtia & exaltatiões ui pereãt: uſq; ad gyꝶ ægypti: ubi nihil ſtabile é: ſed incerto uolui
tur lapſu & peruenit ad ruinã. Tunc diſſipabũt᷑ ægyptiæ ciuitates & terra deſerta erit: & nulla cõgre
gatio remanebit habẽs aliquid firmitatis: ut rerum fine cognoſcãt qd ipſe ſit dis: qñũ miſerit ignem
ĩægypto quẽ dñs ardere deſiderat: ut fœnũ: ligna:ſtipulã: quæ ſupra fundamẽtũ xp̃i ædificata ſunt
cõcremẽtur: & oẽs auxiliatores puerſoꝑ dogmatũ cõterãtur. Ex quo ĩtelligẽdũ falſi nominis ſcĩaʒ
& eos de ꝗbꝰ ſcriptũ ẽ: diſſipat dñs gẽtes q bella uolũt:ſotios & auxiliatores æ ypti nuncupari. In
die inquit illa egrediẽtur nuncii a facie dei:de quibꝰſcriptũ ẽ ĩ euangelia. Angeli eorũ ſemper uidẽt
fſaciem patris mei qui in cælis ẽ. Et in ſementis parabola. meſſores. angeli idẽ nuncii ſunt. qui mit-
tuntur ut uniuerſa ſcandala congregent. & mittant ea ĩ caminũ ignis. ubi ẽ fletus oculorum & ſtriẽ
dor dentium feſtinabuntq; implere pceptum. ut deterreant ſiue conterant ethiopiæ confidentiam.
q ad ſummum malitiæ uerticeʒ puenerunt. ut ĩ euerſione ægypti ethiopia conteratur & paueateo
quod dies domini ſit ultionis atq; uindictæ. qua fugẽtur tænebræ peccatorum: & lux uirtutum re-
maneat. Et ceſſare inquit faciam multitudinem ægipti in manu nabuchodonoſor regis babilonis.
cui traditi ſunt ad puniendum. Ipſe eſt enim inimicus & uindex. qui etiam mercedem accepit eo
qd ſeruierit in expugnatione tyri ægypti multitudinẽ.ut multi in ægypto eſſe deſiſtant.q ſemper ĩ
ea ſunt. Sin autem aliꝗs oppoſuerit quomodo illud dicatur in deuteronomio in ſeptuaginta aĩa/
bus deſcenderunt patres ueſtri ĩ ægyptum: nũc autẽ facti eſtis ut ſtellæ cæli ĩ multitudine. facile ſol
nitur. Neq; eni exemplum terrenæ multitudinis poſuit ſed cæleſtis. que uirtutibus fulgeat. & plena
ſit luminum.ſuꝑ quã multitudinẽ ægypti adducuntur fortiſſimi gentium ut diſperdant terrã. pro
quibus ſeptuaginta peſtilentes interprætati ſunt. Quod neſcio quomodo cõueniet his qui addu
cuntur a do: niſi forte iuxta illud exemplum immiſſionẽ p ãgelos peflimos. Qui euaginabunt gla
dios ſuos ſup ægyptum. & implebunt terrã interfectis ſiue uulneratis: ut occiſos uulneratoſq; ſe ſen
tiant. & in tantum ægyptum eẽ deſtructã & ad nihili pueniſſe: ut oĩa flumina eloquẽtiæ ꝗbus erro
res ægiptii iuncus & calam'rigabantur arefiant. & tradantur in mann peflimorum q eos torqueant
& plenitudo terræ ægypti quæ male creuerat deleatur in manu alienorũ a deo. N eq; enĩ boni.ſed
mali angeli tormentis pᷣpoſiti ſunt. Hæc neceſſe eſt ut fiant., quia Iocutus ẽ dominus. Quod frequen
ter aſſumitur: ut ſciant qui audiunt nõ ꝓphetæ uerba eẽ ſed dñi. cuiꝰ p̃cepta irrita eſſe nõ poſſunt.
Sequitutr. Et diſperdã ſimulacra. quæ abhomiĩationes ſeptuaginta tranſtulerunt. Et ceſſare faciam
idola uel optimates de mẽphis: & dux ſiue prĩcipes ĩ terra ægypti ñ erũt ãplius. Clemẽtiſſimi enim
dũi ẽ malecta ſubuertere: ut nulla ſimilitudo qᷓ mẽtitur imaginẽ ueritatis remaneat ĩ ægypto: opti
mates quoq; pereãt de mẽphis: ꝗᷓ ĩterpᷣtatur ex ore:de quo oĩa idola cõfinxerũt: ut trũcatis capitibꝰ
& magiſtris idoloꝶ nõ ſit priceps ĩ ægypto: & terrore ac pditiòe oĩs ægyptꝰcõpleatur. De cuiꝰ urbi

bus dr: Et diſpdã terrã phatures & dabo ignẽ ĩ taphnis ſiue ĩ tanin: & faciã iuditia i non:quã ſeptus

gĩta dioſpolim trãſtulerũt. Et effũdã idignationẽ meã ſup ſain robur ægypti. Phatures ĩterptaf pa
nis cõculcatio: taphnis mãdatũ hũile: dioſpolis ꝓ q̃ ĩ hebreo poſita ẽ. Nõ reqes:ſain tẽptatio. qbꝰ no
minibꝰdiuerſa heretico& & oĩuzʒ mẽdatioꝑꝶ cõciliabula demõſtrãtur: q cõculcãt panẽ eccleſiaſticũ
atq; cõtẽnũt:& ſequũt᷑ mãdatũ hũile & ad cæleſtia ñ pducẽs: & delitiis uacãt & ſũt ĩ rege:q̃lẽ ĩ euan
gelio legimꝰdimtẽpurpuratũ. & tẽptatõibꝰ iſeruiũt: quoꝶ unꝰexpetiuit a dno ut tẽptãdi Iob hẽret
ptãtẽ. hæc oĩa dns diſpditatq; ſuccẽdit: & effũdit ſup ea ĩdignationẽ ſuã & robur ægypti diſſipat:
ut redacti ad nihilũ neqquã populũ dei ſollicitẽt: & ĩ ſuo ſpare faciãt auxilio:ut deſerta ueritate qᷓ⸗
rãt mẽdatiũ: & qſi a baculo arũdineo ſic pᷣſidio uulnerẽtur. Poſt hæc dr. Et ĩterfici ſiue diſpdã mul-
titudinẽ mẽpheos: p qua ĩ hebreo hẽt nõ. quã ſupra idẽ ſeptuagĩta dioſpolim trãſtulerũt: quæ inter
prætatur reqes. Multi.n. ſunt ꝗ qrũt requiẽ & iacere uolũt ſup lectos eburneos: & comedere agnos
lactẽtes. Siue iuxta.Ixx.q interprætati ſũt mẽpheõ: multi ſũt loquũtur aliis:dimitte ut auferã feſtu
cã de oculo tuo:cuʒ ipſi trabes habeant in ſuo. Daturq; ignis in ægypto:q uerboſitates atq; delitias
ſuo ardore cõſumat. Dolebit uniuerſa tẽptatio: & in dioſpoli qꝗ rurſum in hebreo non ponitur.erit
ſciſſura:ut effũdantur aquæ: oĩſq; peſſima congregatio diſſipetur: & huc illucq; diſpereat: uel iuxta
hebraicum

HSuper Zzechielem,
e

68 hebraicũ in mẽphis erũt ãguſtiæ cotidiana. ut ꝓ omni uerbo occioſo reddat rationẽ. ut ĩtelligãt
4 nihil dictoꝶ ſuoꝶ dñi iuditiũ præterire. Iuuenes quoq; eliopoleos & bobaſti gladio cadẽt: Helio-

poleo⸗ hebraice on dicitur qd ĩterpᷣtatur dolor. Bubaſt? aũt iuxta lĩguã ægyptiacã. oris experimẽé/
d tũ. Oẽs iſti ꝗ dolorẽ ſæculi ferre ñ poterãt ſed delitias heliopoleos ſectabatur & cõſidebãt ſibi ĩ uo
NN lubilitate ſermonũ. & aduerſũ cætera dogmata diſputãtes habuerunt experimẽta uictoriæ. gladio
dii ſermonis dei cõcident. Et ꝗq nequaquam iuuenes ſed ibecillitate mẽtis mulieres appellantur. capti
a ui ducẽtur. Siue ipſæ urbes dolore & oris iactãtia. ducẽtur in captiuitatez. Et ĩ taphnis inquit nigre
ſcet dies. Taphnæ iĩterprætãtur cedẽtes ori. ſubauditur diaboli. cui qui ceſſerint. amittent lumen ue
ritatis. & diẽ in noctem mutabunt. & ſceptra ægvpti atq; omne imperium ſentient ĩ taphnis eſſe cõ⸗/
pi tritum. ita ut deſficiat in ea cõtumelioſa fortitudo ſiue ſuperbia potentiæ eius. & ſolis iuſtitiæ radii
m nube cecentur. & nequaquam mulieres ſed filiæ ducantur in captiuitatem: faciatq; dominus non
emn unum iudicium ſed multa iudicia in ægypto. Sicut enim bonorum apud patrem diuerſæ ſunt ma
voli ſiones ita & ægypti ſupplitiorum diuerſa iuditia: ut cum hæc omnia facta fuerint cognoſcant ægy
ögee ptii quod ipſe ſit dominus. cuius iuditia uera iuſtiſicata in ſemetipſa.
dem CCEt factum eſt in vndecimo anno.in pꝛimo in ſeptima menſis.factũ eſt verbum dñii ad me di
im cẽs.Fili homimis.bꝛachiũ pharaonis regis egypti cõfregi.⁊ ecce ñ ẽ obuolutũ vt reſtitueret᷑ ei
ſis ſanitas ⁊ ligaret᷑ pãnis ⁊ ſarciret᷑ liteolis.ſiue vt acciperet malagma.⁊ accepto roboꝛe poſſet te/
il nere gladiũ. Pꝛopterea hec dicit dñs deꝰ.Ecce ego ad pharaonẽ regẽ egypti.⁊ cõminuã bꝛa-
ice chiũ eius foꝛte ſed cõfractũ.ſiue bꝛachia foꝛtia ⁊ diſpoſita.⁊ deiitiã gladiũ de manu eins.⁊ di/
mit⸗ ſpergã ſiue diſſeminabo egyptũ in gẽtibus ⁊ ventilabo eos in terras.Et cõfoꝛtabo bꝛachia re/
ti gis babilonis. daboqʒ gladiũ meũ in manu eins.⁊ cõfrigã bꝛachia pharaonis.⁊ gemẽt gemiti
um. bus iterfecti coꝛã facie eius.ſiue vt in ſeptuagĩta cõtinet᷑.⁊ iducet gladiũ ſuꝑ egvyptũ.⁊ populabi
teo tur pᷣdas eius.⁊ ſpoliabit ſpolia illius. Segꝗtur.Et cõfoꝛtabo bꝛachia regis babilonis.⁊ bꝛachia
ne⸗ pharaonis cadẽt.⁊ ſciẽt ꝗa ego dñs.cũ dedero gladiũ meũ in manu regis babilonis.⁊ extẽderit
Crit eũ ſuꝑ terrã egypti.Et diſpergã egyptũ in natiões ⁊ ventilabo eos in terras.⁊ ſciẽt ga ego dũs
dteo C Reuertitur ad ordinẽ prophetiæ. Poſt uiceſimũ enĩ & ſeptimũ annũ, nüc ponit undecimũ. Quaæ-
neri quæſtio:etiã in ſuperioribus cõtinetur: Cũ eni ſermo dñi cõtra tyrũ factus ſit in ãno undecimo.ꝗ
1 n prius poſitus ẽ.in cõſequẽtibꝰloꝗtur ad pharaonẽ ãno decimo.rurſũq; ponit uiceſſimu ſeptimũ ut
feſol diximus. & nüc undecimũ. Vt cætera pᷣtermittã ꝗᷓ ĩ pſalmoꝶ ordine cõtinẽtur. quomodo terti pſal
en mus præponatur his pſalmis ĩ ꝗbꝰmutauit facieʒz ſuã dauid corã abimelech. & de doech idumæo
o & quãdo ĩuẽtus ᷑ᷣ in ſpelũca:& ꝗnquageſimo pœnitẽtiæ.ĩ cuius titulo demõſtratur qd introierit
addn ad berſabeæ uxorẽ uriæ. cũ priores ſint iſti pſalmi. Tertio in quo fugere notatur a facie filii ſui abeſſa
ntet lõ. Sed ĩ pſalmis facilis reſpõſio ẽ carmẽ eẽ lyricũ.& in huiuſcemodi opere nõ quæti ordinem hi/
ein ſtoriæ. ſed factoꝶ carmina ſinguloꝶ. In hiſtoria uero illud dicendum eſt. ea quæ de una re diuerſis
geno ſunt dicta temporibus. nõ debere ratione diuidi:ſed unius loci narratione concludi. Verbi gratia
ven ut quæ de ægypto dicta ſũt alio atq; alio tẽpore.uno lectionis ordine cognoſcãtur. Cuũ hæc dixeri
itt mus: manet nihilominus quæſtio. cur in hoc eodẽ loco primũ factus ſit ſermo domini ad pharao-
hte nem anno undecimo.& poſtea uiceſimo ſeptimo.& deĩceps anno decimo.cũ utiq; iuxta ordinem
ünt. primo decimus. ſecundo undecimus.tertio uiceſimus ſeptimus annus ſingulis prophetiis debuerit
* prænotari. Ad quod.illud poſſumus reſpõdere. O profundum diuitiaruʒ ſapientiæ & ſcientiæ dei.
mim quam inſcrutabilia iuditia eius. &inueſtigabiles uiæ eius. Et in alio loco. Abyſſuʒ & ſapientiam ꝗs
w inueſtigabit:?: Poſſumus autem hoc dicere: quod & in prophetis nequaquaʒ hiſtoriæ olo ſeruetur
S dumtaxat. nõ in omnibus ſed in ꝗbuſdã locis. Neq; eni narrant præterita ſed futura pronũciãt. p
4 ut uolũtas ſpiritꝰſãcti fuerit.In hiſtoria uero ut ſũt moyſi quinq; libri.& Ieſu & iudicuʒ uolumina.
ne ruth quoq; & eſter. ſamuhel & malachĩ. paralipomenõ liber & ezræ iũcto ſibi pariter neæmia p̃po-
h ſterã narrationẽ nequaquã reperire. Hæc de annoꝶ ordine dixiſſe ſuffitiat. Nũc uideamus quæ cõ
ein tra pharaonẽ. ſiue de pharaone ꝓphetia ſit. Brachiũ eius cõfregiſſe ſe dicit & nõ eſſe obuolutũ neq;
3 ligatũ nec fotũ linteolis. nec accepiſſe malagma. iuxta illud qd ſcriptũ eſt. Nõ ẽ malagma ĩponere
nec oleũ nec alligaturas Quod ſi factũ fuiſſet. utiq; recepta fortitudĩe poſſet tenere gladiũ.& ad bel
Hn la procedere.Idcirco clemens & miſericors deus turſũ cõminuit brachiu eius ſiue brachia. ut pœni
. tus cadat gladiꝰde manu eiꝰ& in gẽtes ægyptus diſpergatur. & uẽtiletur in terras. In brachio autẽ
⸗“ robur accipe & fortitudinẽ. dicẽte ſcriptura. Cõtere brachiũ peccatoris & maligni. Qd conteritur
4/ in aduerſatiis noſtris. quãdo nos pſecũtur. quidẽ. ſed opprimere nequeũt. Etꝓ ſalute ſeruorum dei
l aduerſus pharaonẽ rex babylonis ſæpe cõſurgit. ut ꝑotentem opprimat potẽtior & mali tradantur
t peioribus. cõfortante deo brachia peſſimo. ut ſciat ꝗ liberatus eſt qd ipſe ſit dñs. Proſectũ aũt eſſe
è„ uirtutũ ſcire qd ipſe ſit dñs ecõtrario poſſumus dicere ſilii heli filii peſtilẽtiæ neſciẽtes deũ.& in bo
H nã partẽ de regibus ꝗ rectũ fecerũt in cõſpectu dei. ſcriptũ ẽ qd nouerĩt dominũ.iuxta illnd qd in
2 ſeptuaginta dicitur. Et cõterã brachia eius fortia & diſpoſita: qd grecæ dicitur tetagmẽta ſcriptoꝶ
iit uitio deprauatum eſft. Illi enĩ interprætati ſũt non tetagmenta ſed tetamena.hoc eſt non diſpoſita .

u ſed extenta.pro quo iuxta conſuetudinem ſuam alii interprætes excelſa poſuerunt.

Liber decimus.c.xxxi.

C EXPLICIT LIBERNONVS. .
CINCIPIT LIBER DECIMVS:.
–EELEM ut ante iam dixi prophetias contra unam prouintiam aut unuʒ
regem hiſdem explanare libris: & nequaquã ſẽſum lectoris diuidere. Sed

nis egreditur: & infinita congeries tam dictanti quàâ legenti moleſta eſt:
Itaqʒ poſt ſermonem contra ægyptum & planctum eius: regemq; ægy⸗
pti de cuius brachio nequaquà obuoluto neq; reſtituto priſtinæ ſanitati
in ultima parte noni libri diximus: tranſimus ad principium decimi libri
contra eundem pharaonem regem ægypti qui comparatur regi aſſyrio:

R)Qeinceps contra omnem ægyptum. In quibus diſſerendis o uirgo chri-
ſti euſtochium eleua cum Moyſe manus: ut noſtra uictoria tuarum ora/

dei qui loquitur ad prophetam:aperi os tuum & ego adimplebo illud propheta ad dominum re/
ſpondente:aperui os meum & attraxi ſpiritum: qui ubi uult ſpirat. Vbi autem ſpiritus domini: ibi Ii
bertas qua libertate donauit nos dominus. Quam fruſtra ſe iudæi habere iactabant dicentes: ſemẽ
abrahæ ſumus: & nemini ſeruiuimus unquã multis uitiis peccatiſq; ſubiecti ignorantes illam ſentẽ
tiam:a quo quis uincitur eius & ſeruus eſt. WC CAPITVLVM. . XXXI.
T factuʒ ẽ vndecimo anno tertio menſe vna menſis factũ eſt verbũ dñi ad me dicẽs.

S tua: Ecce aſſur äqſi cedrus ſiue cypariſſus in libano.pulcher ramis ⁊ frõdibus nemo⸗/
eiꝰ.Aque nutrierũt illũ.abyſſus eleuanit eũ.Flumina eiꝰmanabãt ĩ circuitu radicũ eiꝰ.⁊ rinos
ſuos emiſit ad vniuerſa ligna regiõis. Pꝛopterea eleuata ẽ altitudo uliꝰſuꝑ omnia ligna regio/
nis ſiue cãpi.⁊ multiplicata ſũt arbuſta ſiue rami eius pꝛe aquis multis.Cũqʒ extẽdiſſet vmbꝛã
ſuã.in ramis eiꝰ fecerũt nidos oĩa volatilia celi ⁊ ſub frõdibus eius genuerũt omnes beſtie ſal
tuũ.⁊ ſub vmbꝛa illius habitabat cetꝰgẽtiũ vniũſaꝝ.Eratqʒ pulcherrimꝰin magnitudine ſua.⁊
i dilatatione ſiue multitudine arbuſtoꝝ vel ramoꝝ ſuoꝝ. Erant eni radices illius iuxta aquas.
Cedri ſiue cypariſſi nõ fuerũt altioꝛes illo in paradiſo dei.⁊ habietes ſiue pini ñ adeq̃uerũt ſũ

mitatẽ eius.? platani vel habietes ſi fuerũt eqᷣ vel ſimiles frõdibus ſiue ramis illius. Omne li
gnũ paradiſi dei ſiue in paradiſſo dei ñ ẽ aſſimilatũ ei ⁊ pulchꝛitudini ei.qm̃ ſpetioſà feci eam.?

multis cõdenſiſqʒ frõdibus.⁊ emulata ſũt eã oia ligna voluptatis ſiue diuitiaꝝ que erãt in para
diſo. Pꝛoperea hec dicit dñs deus. Pꝛo eo qð ſublimata ẽ in altitudine ⁊ dedit ſumitatẽ ſuã
virentẽ atq; cõdẽſã.ſine in medio nubiũ elenatuʒ eſt coꝛ eius in altitudine ſua.tradidi eã ſiue eũ
in mann foꝛtiſſimi ſiue pꝛicipis gentiũ faciẽs faciet ei.ſiue ⁊ faciet perditionẽ eius. Juxta iĩpieta
tẽ eius eieci eã.⁊ ſuccẽdẽt illã alieni ⁊ crudeliſſimi nationũ.ſiue peſtilẽtes gentiũ ⁊ pꝛoiciẽt eã ſu
per montes.⁊ in cũctis cõnallibus coꝛruẽt rami eius.⁊ cõfringẽt arbuſta eius in vniuſis rupi⸗
bus ſiue cãpis terre.⁊ recedẽt de vmbꝛaculo eius oẽs populi terre.⁊ reliquẽt eã. In ruina eius
habitauerũt ſiue regeuerũt oĩa volatilia celi.⁊ in ramis eius fuerũt vmiũſe beſtie regiõis.Quã
obrẽ nõ eleuabuntur in altitudine ſua oĩa ligna aquaꝝ.neqʒ ponẽt ſublimitatẽ ſuã inter nemoꝛo
ſa atq; frõgoſa.ſiue in nubibus nec ſtabũt in ſublimitate ſua oĩa que irrigantur aquis.quia oẽs
traditi ſũt in moꝛtẽ ad terram vltimã in medio ſilioꝛũ hominũ ad eos ꝗ deſcẽdunt in lacũ. Hec

dicit dñs deus. In die qñ deſcendit ad iferos ĩduxi luctuʒ ſine luxit.operuit eũ abyſſo ⁊ pꝛohi/

bui flumina eius ⁊ cohercui aqͥs multas.Cõtritus ẽ ſine cõtenebratus ſuꝑ eũ libanus.⁊ omnia
ligna agri cõcuſſa ſũt ſiue defecerunt. A ſonitu ruine eius cõmouerũt ſe ſine cõmote ſi ut gẽtes
cũ deducerent eũ ſiue eaʒ ad infernũ.cuʒz his qui deſcẽdebãt ſiue deſcendũt in lacũ.⁊ cõſolata
ſũt in terra ĩſima omnia ligna voluptatis ſiue delitiarũ egregia atqʒ pꝛeclara in libano.vniũſa
que irrigabant᷑ aqis. Mã ⁊ ipſi cũ ea ſine cum eo deſcendent ſiue deſcenderũt ad infernũ ⁊ in
terfectos ſine vulneratos gladio.ſiue ſemẽ uniuſcuiuſq; habitantiũ ſub vmbꝛaculo eins in me
dio nationũ ſiue vite ſue perierũt.Cui aſſimuatus es o inclite atqʒ ſublimis inter ligna volupta
tis?: Ecce deductus es cum lignis voluptatis ad terram vltimam. In medio incircumciſoꝛuʒ
doꝛmies.cum his qui interfecti ſunt gladio.Sic pharao ⁊ omnis multitudo eius dicit dñs deꝰ.
CVtramq; editionem ex more commiſcui: ubi tamen plurimum diſcrepabant ne duplex propo/

ſitio augeret librorum magnitudinem. Ac primum ſciendum quod quæcumqʒ; dicuntur de rege-

aſſyriorum futuro tempore: in ſeptuaginta tranſacta memorantur: & ſic uel ad arborem uel ad prin
cipem loquitur aſſyriorum: ut tam maſculino quã fœminino genere de una perſona intelligatur:
dum & arbor refertur ad aſſyrium: & aſſyrius in arbore nominatur. Nec de rege babylonio in
præſenti ſermone ulla fit mentio: ne uideatur contra captiuum populum poſitum in chaldæa.
dominorum atq; regnantium iracundiam prouocare: ſed dicitur de rege aſſyriorum: qui eo iam
tempore

„ quid faciam longitudini: quæ niſi diuidatur in partes modum uolumi-

* poſt longiſſimam prophetiam lamentatio ſuper eodem aſſumitur: &

tionum fructus ſit. Non eſt enim uolentis neq; currentis: ſed miſerentis

SEFili hois.dic pharaoni regi egypti ⁊ populo eius.Cui ſimilis factꝰes in magnitudine

roſus excelſuſqʒ; altitudine.⁊ iter cõdẽſas frõdes ſiue ĩ medio nubiũ eleuatũ ẽ cacumẽ

Buper Szechielem.

tempore captus fuerat a chaldæis: & omne robur aſſyniorum babylonio ſubiacebat imperio. Vnde
& decem tribus hoc eſt iſrahel aſſyrii capiunt: duas autem hoc eſt iudam & beniamin cheldæi ſu⸗

8 perant: & urbem ſubuertunt hieruſalem. Dicturus igitur contra pharaonem regem ægypti & popu
NH Ium eius ſermo diuinus: tali aduerſum illũ eſt uſus exordio. Cui ſimilis factus æs in magnitudine
R tua: Ecce aſſur quaſi cedrus in libano. & reliqua. Et eſt ſenſus. Non mireris ſi a babylonũs ſis uincen
dus atq; periturus: & tuum pditurus imperium: oẽſq; opes ægyptiæ deſtruendæ ſint: c aſſur mul-
to te ſortior: eodem chaldæo ſuperante deletus ſit. Deſcribitq; potẽtiam regis aſſyrii ſub figura ar/

di boris cedri iuxta hebraicum: iuxta ſeptuaginta cypariſſi in monte libano còſtitutæ quæ ſit pulchra
4d ramis cõdẽſa & frõdibus: & ad nubes uſq; ſubrepta:quæ idcirco tantum creuit quod non aquis ſed

hin abyſſis hoc ẽ aquis habundantiſſimis irrigetur. Abyſſus enim multitudo ſonitus aquarũ: ita ut oẽs

u aues nidos fecerint in ramis eius: & ſub frondibus illius genuerint oẽs beſtiæ ſaltuũ. Et ne dubitare
chd mus quæ eſſent cæli uolatilia. quæ ſiluaꝶ beſtiæ apertiꝰpoſuit. Et ſub umbraculo illiꝰ habitabat cæ
u tus gentiũ plurimarũ. Cedri inquit & cypariſſi. abietes ſiue pinus & platani. ſiue cypariſſi non fue/-
eni⸗ runt equæ ramis illius. Et ne ſigillati de cunctis arboribus diceret. & oĩa inquit ligna paradiſi dei
1e, non ſunt aſſimilata illi & pulchritudini eius. Per quæ nõnulli intelligunt non de rege dici afſirio.
di ſed de cõtraria fortitudine quæ in ſermone tyri inter cherubin dicitur eſſe generata. & præcioſis di
emi ſtincta lapidibus. & poſtea ad terrena ſuo uitio cõcidiſſe. Qui & ab eſaia cadens lucifer appellatur.
lend & in euangelio ſignatur a domino. Videbã ſathan quaſi fulgur de cælo cadentẽ. Sed nos hæc oĩa
ut interim ſequamur hiſtoriam iperbolicos dicta ĩtelligamus: qd tãtæ aſſyrius fuerit potentiæ & ſic
Ns cunctas oppræſſerit nationes: ut ſe angelorũ fortitudini cõpararit. Oĩa aut metaphoricæ ſub altiſſi/
ldine ma cædro ſiue cypariſſo dicuntur ad aſſyriũ: interfectioq; illiꝰ appellatur ſucciſio. Quodq; ſequitur
mo⸗ tradidi eam ĩ manu fortiſſimi gentiũ: regẽ babyloniũ uocat: ut quod uicit aſſyriũ non propriæ for
umé titudinis ſed diuinæ intelligat poteſtatis. Iuxta impietatẽ inquit eieieci eaʒ: ut occulte babyloniũ
nos moneat non debere eẽ crudelẽ: nec opprimere populũ dei: q ſibi tradiv ſit: ne ſimilia patiatur ab aſ/
io⸗ ſyrio:qui crudelis & impius fuit. Et ſuccident illam alieni & crudeliſſimi nationũ: ſiue iuxta ſeptua-
d Sin peſtilentes:qd nũquã diceret poſitus in chaldæa:ne illos aduerſum gentẽ ſuam cõmoueret.
eſ Proiicitur quoq; ſuper montes & in cunctis conuallibus corruunt rami eiꝰ & confringuntur in ru⸗
ſune pibus & a cũctis derelinꝗtur populis hoc ẽ uolatilibus cæli & beſtiis campi: & in tantam ueniet pex
lus ditionem ut omnes arbores quæ putabantur excelſæ: cõparatione aſſyriæ arboris ſiue exẽplo eleua
iſi r & in ſublime erigi ultra deſiſtant: nec ſtẽt in altitudine ſua: ſed illa ſucciſa oẽs mœtu pariter ſucci
meli dantur. Quodq; ꝑ trranſlationem dictum erat ſit manifeſtius: oẽs ait traditi ſunt ſubauditur reges ĩ
ne maortem ad terram ultimam hoc eſt ad infermnũ in medio filiorum hominu: nequaquã inter arbo-
zh res: ad eos ꝗ deſcẽdũt ĩ lacũ: haud dubiũ quin infemũ ganuhcer oſ ſucciſionẽ arboris aſſyriæ: ſiue
“ ĩ die qñ deſcẽdit ad ĩferos aſſyrius & ĩduxit dũs luctuʒ. Et rurſũ p trãſlationẽ de eo loꝗt᷑ qd opt ſit
c abyſſo. iuxta illud qd ſcriptů ẽ Veni in profundũ maris. & tẽpeſtas demerſit me. Et omnia flumina
de omnes uidelicet nationes eũ ultra rigare ceſſauerit. & cõtriſtatus ſit ſiue cõtænebratus ſup eaʒ ideſt
e arborẽ. uel eũ ideſt aſſyriũ libanus. Ac ne putaremus de arbore eẽ ſermonẽ ſeqtur. A ſonitu ruinæ
atan eius cõmoui gẽtes. Quæ enĩ tanta ruina eſſe uniꝰ arboris poteſt. ut ad ſonitũ eius uniuerſæ cõmo
n, ueãtur gẽtes? Cũ deducerẽt inqt eã ad infernũ.Iuxta litterã arbor ad iferos deduci nõ poteſt Cum
ns aliis ꝗ in lacũ ideſt ad inferos deſcẽdebãt. Et cõſolata ſunt in terra infima. in corde uidelicet terræ
Qui omnia ligna noluptatis ſiue deliciarũ: qd hebraicæ appellatur eden. ut nemoroſos ſaltus ſiluaſq; ſi
no gniſicẽt egregia atq; præclara quæ fuderũt ĩ libano. & irrigabãtur aqs. Nã & ipſe arbores cũ eo hoc
ois eſt cũ aſſyrio deſcẽdent ad ĩfernũ.ad ĩterfectos ſiue nulneratos gladio. Ligna gladiis ſeuulneratur
Ben ſed cedũtur.nec deſcẽdũt ad infernũ: Et brachiũ inꝗqt ſiue ſemẽ.quoniaʒ apud hebreos ſermo zara
⸗ utrũq; ſignificat.reqeſcit in umbraculo eiꝰin medio nationũ. nequaꝗᷓ ſiluaꝶ ſed gẽtiũ. Ad extremũ
mnd ſit apoſtropha ad ipſũ aſſyriũ. ſiue ad pharaonẽ. Cui aſſimilatus es o inclite atq; ſublimis ĩter ligna
ins uoluptatis? Nullus tibi inquit par fuit: ſed omnes reges potẽtia ſuperaſti. & tamẽ cũ cæteris regibus
quiqui erãt in comitatu tuo ad terras ultimas ideſt ad ĩferos deductus es. dicẽte ſcriptura. In grediẽ
i⸗ tur ad extrema terræ. tradẽtur in manus gladii. partes uulpiũ erũt. In medio an ĩcircũciſoꝶ dormi
bin eęs. cũ his ꝗ interfecti ſũt gladio. Oſtẽdit quæ eſſent ligna quæ cedrus ſiue cypariſſus gladiis uulne
ne rata. Et iaces cũ incircunciſis. Vt extrema ãterioribus iungeret. qa ſupra dixerat cui ſimilis factus es ĩ
4 * magnitudine tua. ecce aſſur qᷓſi cedrus in libano pulcher ramis & frondibus & reliqua nunc infert:
6 Sic eſt pharao & omnis multitudo eius. dicit dis. Quomodo ingt aſſyrius cedrus & cypariſſus ba
. bilonio ſuccidẽte deiecta ẽ. ſic pharao & populꝰeius hoc ẽ ipſa arbor & rami illius. a babilonio ſuc
o/ cidẽtur. hæc ĩterĩ iuxta hiſtoriã dicta ſint.qᷓ pleriq; in cõſumatione mũdi futura itellegũt. & regem
e/ pharaonẽ hoc eſt eã poteſtatẽ cui egyptus hbicda ſit cõparari regi aſſyriorũ potẽtiſſimo.ĩdeſt an
in iüichriſto. qd ſi ille corruerit. utiq; & alii rectores tenæbraꝶ iſtaꝶ & pricipes mudi facili? corruãt. Di
H camꝰergo de ſingulis. breuiter oĩa pſtrĩgẽtes. ut ñ tãᷓ diſſeramꝰ& explanem obſcura ꝗᷓ explanare
in cupiẽtibꝰmateriã dediſſe uideamur. pᷣmũq; diſcutiẽdũ.cur undecĩo ãno tertio menſe una die mẽſis
1. iadũ ẽ uerbũ dñi ad ezechielẽ dicẽs.ſfili hoĩs dic pharaoni regi ægypti & multitudini eiꝰ. Iocuturo

.Ziber decimus. c.xxxi.

ad pharaonem: undecimo anno ſermo ſit domini. Nec dum enim uenerat ad duodecimum: ꝗ nu-
merus plenus conſumatæq; uirtutis eſt. Vnde & duodecim ſunt filii iacob: a quibus poſtea duode-
cim nomina prophetarum uno uolumine continentur. Et apoſtoli duodecim ſunt: quorum quia
unus iudas proditor fuit: in locum eius mathias eligitur: & archiſynagogi filia annorum duodecim
a domino ſuſcitatur. Emoruoſa quoq; anno duodecimo recipit ſanitatem. Sed quia corripitur pha
rao: & poſtea plangitur: propterea tertius menſis & unus dies undecim annorum numero copulan
tur. Vnde & in conſequẽtibus duodecimo anno menſe duodecimo una menſis: fit uerbum domi
ni ad ezechiel dicens. Fili hominis aſſume planctum ſuper pharaõem regem ægypti: & dices ad eũ
Qui enim plangitur: ideo plangitur ut intelligat quanta bona perdiderit. Et tamen ꝗa pharao erat:
& brachium eius nec dum fuerat colligatum nec priſtinam recœperat fortitudinem: propterea in
anno & in menſe duodecimo: uigintinouem dies adhuc remanent: ut duodecim annorum nume
rus cõpleatur. Vno igitur menſis die ſermo fit domini ad propheram. & præcipitur ei ut loquatur

regi æ gypti & multitudini eius. In quo mirãdũ. quod quattuor interprætes non populum dixerit.

ſed multitudinẽ. Multi eniʒ uocati. & pauci electi. Et in lege ſcriptũ eſt. Non eris cum multitudine
in malo.Diciturq; ad regẽ ægypti: Cui ſimilis factus es in magnitudine ſiue altitadine tua? Qd &
ĩpſe ſe exaltauerit. & ſubiaceat illi ſententiæ. omnis ꝗ ſe exaltat humiliabitur. ſed tamen nõ ſit eius
altitudini ſimilis ꝗ quaſi cedrus ſiue cipariſſus in libano fuerit. pulcher ramis & frondibus nemo-
roſus:excelſuſq; altitudine & ad nubes uſq; erexerit caput. ad quas ſecunduũ Dauid ueritas dei perue
nit.& quibus mandatur ne pluant ſup iſrahel hymbrẽ. Pulchritudo quoq; illius prædicatur quæ in
turpitudinem praua uoluntate mutata eſtiita ut dicatur de eo. confringet dominus cedros libani.
& excelſus ipſe in altiſſimo mõtiũ libano conſtitutus.quãto ſublimior fuerat. tãto fortius caderet.
Cuius ſcriptura ſancta uolens altitudinẽ demonſtrare. appellat cedrum magnam quam nutrierũt
aquæ: nõ aquæ ſyloæ quæ uadunt cũ ſilentio. ſed aquæ raſin & aquæ ægipti. de quibus ſctiptuz eſt.
CQuid tibi ut bibas aquas gion ſiue ſior? qd aquas turbidas ſonat. Abyſſus quoqʒ exaltauit eũ ſu-
per quã in principio mundi tænebræ ferebãtur. & ad quam in euãgelio demones ne mittantur r0
gant.Flumina eiuſdẽ habyſſi in circuitu radicum erant.de quibus dicitur. Quid tibi & uiæ aſſyrio
rum. ut bibas aquas fluminũ: Et in alio loco. Ecce dominus inducet ſuper uos aquam fluminis for
tem & multam: regem aſſyriorum & omnem gloriam eius. Riuos quoq; ſuos emiſit abyſſus ad uni
uerſa ligna regionis:ut non ſolum principem mundi huius: ſed & ſotios illius irrigaret: Propterea
eleuatus eſt: & ſuper omnia ligna aſtiſſima ſuccreuit: & multiplicata ſunt arbuſta eius: & totius or-/
bis poſſedit impetium dicens. Hæc omnia mihi tradita ſunt. Et eleuati ſunt rami eius: qui aqs abyſ
ſi fuerant irrigati. Qui extendit ſiue dilatauit umbraculum ſuum: ut omnes ſubiiceret ſuæ ditioni.
In ramis eius fecerunt nidos omnia uolatilia cæli. Omnis enim qui facit peccatum:de diabolo na/
tus eſt: & de ramorum eius numero computatur. Illa autem uolatilia fecerunt nidos in ramis eius:
quæ iuxta uiam euangelicam comedere ſementem: ſiue quia omnes peccauerunt & indigent miſe
ricordia dei: de quibus dictum eſt: omnes declinauerunt limul inutiles facti ſunt. Idcirco ramis ei?
fecerunt nidos.Sequitur. Et ſub frondibus eius genuerunt omnes beſtiæ ſaltuum: quæ chriſti man
ſuetudinem perdiderunt: & ſub umbraculo illius habitabant cœtus gentium plurimarum : ut nul⸗-
lus eſſet qui non eius tegeretur umbraculo:præter eum qui dixit:ecce uenit princeps mundi iſtius:
& inuenit in me nihil. Per unum enim hominem peccatum intrauit in mundum & per peccatum
mors: & ſic in omnes homines pertranſiit in quo omnes peccauimus. In adam omnes morimur cũ
ctiq; peccauimus: & indigemus gloria dei. & tamen in ipia habitatione diuerſa conditio eſt. Alii ha
bitãt ĩ ramꝶ eius quaſi uolatilia: icientiam ſibi in philoiophia & in hereticorum dogmatibus polli
centes: Alii quaſi beſtiæ feræ ĩmites atq; crudeles: alii quali multitudo gentium plurimarum: ut cõ
mixtos diuerſis uitiis ſignincet atq; peccatis. Erat autem aſſur pulcherimus in magnitudine ſua: &
dilatatione arbuſtorum ſuorum: quia aquis multis radix eius fuerat irri gata: in tantum ut in para⸗
diſo dei nulla cedrotum & cypaniſorum eſſet altior: nec abietes piniq; adequarent ſublimitatẽ eiꝰ.
ſiue platani non eſſent æquæ trondibus illius. Idcirco autem nulla arborum in paradiſo plätataruzʒ
ei fuerat adequata: quia omne lignum paradiſi dei non eſt aſſimilatum illi & pulchritudini eiꝰ. Ne⸗
quaquã eni erectæ ſunt per ſuperbiam:ſed ſcierunt humilitatem ſuam: neq; ſimilitudinem dei ſacri
lego ſibi animo uendicare conatæ ſunt. Quodq; ſequitur & emulata ſunt eam omnia ligna delitia
rum quæ erant in patadiſo: ſic ediſſerimus. Emulata ſunt ligna paradiſi multitudineʒ ramorum eiꝰ.
Multi enim uocati: & pauci electi: & lata & ſpatioſa uia quæ ducit ad mortem: & cupiunt tantos ha
bere in ſalutem: quantos aſſur habuit in perditionem. Vnde quia aſſur ſublimatus eſt in altitudine:
& dedit ſublimiatem ſuam uirentem atq; condenſam: ſiue uiq; ad nubes cacumen erexit: & eleua-
tum eſt cor eius ut diceret: ero ſimilis altiſſimo: propterea traditus eſt in manu fortiſſlimi gentium:
quam intelligamus aliam deteſtabilem poteſtatem: cui traditur ad puniendum. Ipſe eſt enim ini⸗
micus & ultor: ut aſſur ĩtelligatur antixps: & fortiſſimus gentium cui traditus eſt ſathanas iuxta il/
lud apoſtoli. Quos tradidi ſathanæ: ut diſcant non blaſphemare. Qui faciens faciet ei quæcũq; ei a
domino fuerint imperata. Iſta autem cypariſſus eiecta eſt de paradiſo dei propter nmnliietatem ſuaz:
M & ſuccident

ſue

n
Ner

di
R

Super Eʒechielem.

WU

& ſuccident illam alieni & crudeles ſiue peſtilentes in gentibus ut impleatur illud qà ſcriptum eſt.
AD Peœſtilente flagellato. ſtultus aſtutior fiet. Et ĩteꝶ lIam ſecuris ad radices arboris poſita ẽ: Quin pᷣ⸗
H cident eã ſuper montes. ut corruat ĩ ſupbia ſua. in cũctis aũt cõuallibꝰcorruẽt rami eiꝰ ut ad tartaꝶ
lauH deducãtur oẽs qui in eius fuere comitatu: & recedant de umbraculo illius & relinquãt eã: ut uolati⸗

lu lia cæli & beſtiæ terræ quæ prius ſub illa fuerãt & illius umbraculo tegebantur: poſtea pœnæ eius
“ participes ſint. Cũq; uiderint cætera li na ſiluarum ſiue paradiſi:aſſur cypariſſũ ſentẽtia dei corruiſ-
ei ſe:non eleuabũtur ĩ ſuperbiã:nec ſe e è aliquid æſtimabũt nec irigationẽ aquaꝑꝶ ſuarum proprias
arbitrabuntur diuitias eo quod omnes rami & uolatilia cæli & beſtiæ terræ quæ erant ſub im perio
aſſur deducantur in mortem ad terram ultimam. De quibus ſcriptũ ẽ. In cõſpectu eius cadent oẽs ꝗ
deſcẽdũt in terra. Et ĩ alio loco. Ingrediẽtur ad extrema terræ: & erũt nequaquã cũ angelis: ſed cum
filiis hominum qui deſcẽdũt in laqueũ:ſiue in foueã ſempiternã. Cũ aut ille deſcẽderit ad extrema
terræ: & pars uulpiũ fuerit a quibus lacerãdus eſt: tunc Iuctus erit uel omnium ſotiorũ eius uel ſan-
ctatum fortitudinum: quæ illũ dolebũt ad inferos deſcẽdiſſe. Vnde dicit dũs. Operui eum abyſſo:

e
i
ue
wadn
neni.

cuius aquis fuerat ante nutritus: & prohibui flumina eius ideſt abyſſi: & cohercui aquas multas ne
da eum irrigarent: ſed magis opprimerẽt. Contriſtatus ẽ ſup eũ libanus in quo fuerat exaltatus: & Oĩa
enun agri ligna concuſſa ſũt: ſucciſionem ſimilem formidãtia. A ſonitu ruinæ eiꝰ cõmoui gẽtes: ut nullꝰ
W⸗ gri lig 8

perditionem illius ĩgnoraret: & deductionem ad inferos cum cæteris ſotiis eius. Acceperuntq; con
ene ſolationem omnia ligna uoluptatis ideſt paradiſi. dum uident & mala malis & bona bonis reſtitui

n Hæc aũt ligna libani ſunt: aquis irrigata fluminũ dnñi: quibus & illa arbor fuerat irrigata quæ cor-
dini ruit. Siue omnia ligna quæ quõdã Berüt bona & irrigabantur aquis & in libani altitudine mora-
e, bantur accipient conſolationem: quãdo principẽ ſuũ ſimilia uiderint ſuſtinere tormenta. Et ipᷣa. n.
ei deſcẽdet ad infernũ ad ĩterfectos gladio dñi: & fortitudo lignoꝶ habitabit ſub umbraculo ei ideſt
et. in pœna:in medio omniũ nationũ quæ clauſtris inferi tenebuntur. Poſt hæc ad ipſum pharaonem
ſu⸗ ſermo cõuertitur. cui dictü fuerat in principio: cui ſimilis factus es in altitudine tua? & dicitur ad eũ.
u Cui aſſimilatus es o ĩclitæ atq; ſublimis. inter ligna uoluptatis? Nẽpe aſſyrio ꝗ corruit. Et tu eras in
ihi clitus atq; ſublimis.ĩter ligna eden. hoc ẽ deliciaꝶ & paradiſi. & ecce deductus es ſicut aſſyrius cum
mto omnibus lignis quæ quondã fuerant in deliciis ad terrã ultimam & ad inferos. & dormies nõ in re
mi, uie ſed in poœnis in medio incircunciſorũ hoc eſt immundorũ. & cũ his qui in gladio dñi conci-
len⸗ erunt. Et ut ſciamus ꝗ ſit illæ cni dixerit o ĩclite atq; ſublimis inter ligna uoluptatis. ponit mani
t/ feſtius. Ipſe ẽ pharao & omnis multitudo eius. ſiue iuxta ſeptuaginta. ſic eſt pharao & omnis multi
ct tudo eius.ut quomodo ſupra aſſyrius ſucciſus eſt & corruit. ſicægyptus ſubruatur.
dii — CAPITVLVM. XXXII. l
lon ¶c factũ eſt.xij.anno ĩ mẽſe duodecimo.ſiue decio.ĩ una die mẽſis.Factũ ẽ verbũ dñi
einn ad me dicẽs.ili hoĩs.aſſumè lamẽtũ ſuper pharaonẽ regẽ egypti.⁊ dices ad euzʒ. Zeo
mnie Enn nigentiu aſſimilatus es ? draconi ꝗ eſt in mari.⁊ ventilabas coꝛnu in fluminibus tuis
nic⸗ 7 cõturbabas aquas pedibus tuis.⁊ cõculcabas flumia eoꝝ ſine tua. NPꝛopterea hec dicit dũs
imm deꝰ.Expãdã ſuꝑ te rete meũ ĩ multitudine populoꝝ multoꝝ.⁊ extraha te in ſagena mea:ſiue ex
tnl⸗ trahã te ĩ amo:⁊ ꝓhiciã ſiue extrahã te ĩ terrã:ſuꝑ faciẽ agri abuciã te.ſiue cãpi.replebũt᷑ tui.⁊/
“ hitare ſiue ſedere faciã ſuꝑ te omnia volatilia celi. ſaturabo de te beſtias vninerſe terre.⁊ da
Aum bo carnes tuas ſuꝑ mõtes:⁊ iplebo colles ſiue valles ſanie tna vel ſanguine tuo:⁊ irrigabo ſiue
vrci irrigabit᷑ terra pedoꝛe ſãguinis tui:ſine ſtercoꝛibꝰtuis ſup mõtes:⁊ ualles iplebũt ex te:⁊ opiaʒ
iha cũ extinctfneris celũ.⁊ nigreſcere faciã ſtellas eiꝰ. Solẽ nube tegã.⁊ luna nõ dabit lumẽ ſunm
oli OQia luminaria celi merere faciã:ſine cõtenebꝛeſcẽt ſuꝑ te:⁊ dabo tenebras ſuꝑ terrã tuãꝗ dicit
„ Oñnjs de. Et irritabo coꝛ populoꝝ multoꝝ cũ ĩduxero cõtritionẽ ſiue captiuitatẽ tuã ĩ gẽtibꝰ ſuꝑ
us terras: ſiue ĩ terra quã neſcis:⁊ ſtupeſcere faciã ſine cõtriſtabũtur ſi. uꝑ te ppli vel gẽtes multe:⁊
reges eoꝝ hoꝛꝛoꝛe nimio foꝛmidabũt ſupꝑ te.Cũ uolare ceperit gladiꝰmeꝰ ſup facies eoꝝ obſtu
1e peſcẽt repẽte ſinguli ꝓ aĩa ſna ĩ die ruine tue.ſiue expectãtes ruinã ſuã a die ruine tue. Qꝛ hec
* dicit vñs deꝰ. Gladius regis babylonis veniet tibi. In gladiis foꝛtiũ ſine gigãtiũ deüciã multi

8 tudieʒ ſine foꝛtitudinẽ tuꝗ. inexpugnabiles gẽtes oẽs hee:ſiue peſtilẽres de gẽtib'cũctis.⁊ naſta
bunt ſiue ꝑdẽt ſupbiã vel iiuriã egypti.? diſſipabit᷑ multitudo eiꝰſine oĩs foꝛtitudo illius.Et p-
in .dã oia iumẽta eiꝰꝗᷓ erãt ſuper aqs plurimas ſiue ags multis:⁊ nõ cõturbabit eas pes hoĩs ultra
7. neqʒ vngula iumẽtoꝝ turbabit ſiue calcabit eas.Zũc puriſſimas reddã aquas eoꝝ:ſiue nt ali/
4 quãdo geſcãt aque eoꝝ:⁊ flumina eoꝝ quaſi oleũ adducãt:ſiue ut oleũ fluent.ait dñs deꝰ.cũ de⸗
dero terrã egypti deſolatã ſiue perditã. Deſeret᷑ aũt terra a plenitudine ſna qñ percuſſero nue
diſſeminauero oẽs hĩtatoꝛes ei:⁊ ſciẽt qꝛ ego ſũ dñs. Plãctꝰẽ:ſiue plãgẽt eũ ſuper egyptũ ⁊ ſu
per multitudinẽ eiꝰ:ſine omni foꝛtitudine illius:⁊ plangent eum ait dominus deus.
C Editionem utrãqʒ miſcuimus. in his dũtaxat in quibꝰ diſcrepant. Alioqn ubi unus ſenſus eſt. he/
braicũ ſeꝗmur.In multis aũt exẽplaribus iuxta ſeptuaginta:duodecimus annus & menſis decimus
ponitur. Iuxta cæteros aũt ĩterpᷣ̃tes decimus ãnus & duodecimus mẽſis: ut uel iã capta ſit hieruſaleʒ .
& gaudium pharaonis malis ſibi ĩminentibus auferatur: uel certe capienda: & ſuis magie Piſeins

ne:
3q ½
42/
/
1

8

„

.A iber decimus.c.xxxii.

doleat quã aliorum captĩuĩtate lætetutr. Et interim breuiter quædam hiſtoriæ fundamenta ĩacien-
tes: qd hebrei ſuper hoc loco intelligant percurramus. Leoni cõparatur pharao non unius gentis
ſed multarum gentium: ſiue draconi in mari: ut terrã aquaſq; poſſideat. Qui irrigatione fluminuz
erigebatur in ſuperbiam quæ cornu uocatur. & multitudine exercitus ſui oẽs aquas tranſiẽs pote/
rat cõturbare:idcirco expandere ſe dicit rete ſuũ ſuper multitudinẽ eiꝰ & extrahere eum ſagena ſua
uel amo: & proiicere ſiue extendere eum ſuper terram: qui quaſi coluber multis ſpiris fuerat inuolu
tus. ut a cunctis cæli uolatilibꝰdeuoretur: Cũq; nõ ſolum aues ſed oẽs beſtiæ terræ eũ lacerauerint:
reliquæ carnes eius montes & ualles cãpoſq; cõplebũt: ita ut cunctæ uermibus ſcateant. Hæc aures
loquitur per metaphorã:ut poſtq̃ uolatilia cæli & beſtiæ carmibus eiꝰ fuerint ſaturatæ: ideſt exerci/
tus & uniuerſa multitudo: reliqua pars in uermes & ſaniem conuertatur. Tunc inquit cæli tænebris
obuoluẽtur. ſol & luna & cætera luminaria nõ dabũt lumen ſuũ: ſed ſuper te cundta nigreſcent: ni/
hilq; tibi lætum erit: & ad tuũ interitũ oës populi & cuncti reges eoꝑ horrore nimio formidabunt
cõſpiciẽtes gladium meum huc illucq; uolitare & nulli parcere: & in tua ruina ſimilem ptimeſcẽt.
Vt aũt ſcias quis iſte ſit gladius: audi manifeſtius. Gladius regis babylonis ueniet tibi: in gladiis for
tium ſiue gigantium deiciam oëm multitudinem tuam. Qui gigantes inexpugnabiles gentes ſũt
quæ baby 6is regi⸗ tenebãtur exercitu. Iſti uaſtabũt ſiue diſperdẽt ſuperbiã ægypti & omnẽ multiĩ
tudinẽ eius nihilꝙ in ægvto remanebit:ſed cũ hominibꝰ & iumenta brutaq; animalia pariter aufe
rentur. Et tanta erit ſolitudo in ægypto: ut nec pede hominis nec ungula iumenti aquæ illius cõtur
bentur.ſed ꝗeta ſint omnia: & aquæ fluminũ eiꝰquaſi oleũ fluant puriſſimæ ac nitentes? nullo per
eas trãſeunte nec earum fluenta turbãte. Hoc aũt ſiet ꝓpter ægyvti ſolitudines quæ redigentur ĩ de-
ſertum ab omni multitudine ſua: quàãdo habitatores eius dñs percuſſerit: ut intelligant q remanſe/
rint qd ipſe ſit dñs. Idcirco planctus eſt pharaonis: & plangent filiæ gentium in circuitu. Non ſoluz
autem ſuper illo. ſed & ſup multitudinẽ eius. quæ domino uaſtante deleta eſt. Hæc ſuper ſimplici
littera dixiſſe ſufficiat. ueniamus ad intelligentiã ſpiritalem. Nec puto magnopere laborandum.
noſſe qui ſit pharao rex ægypti. cũ ſupra plenius dixerimus. eam nidelicet poteſtatem cui ægyptus
credita eſt uel una prouintia uel ægyptus totius mundi. quæ nõ eſt leo condita. ſed proprio uitio
aſſimilata leoni gentiũ. Homo enim cum in honore eſſet non intellexit. comparatus eſt iumentis

inſipientibus. & ſimilis factus eſt illis. De hoc leone & petrꝰ oꝗtur. Aduerſarius ueſter diabolus q̃ſi
leo rugiens circuit quærẽs quẽ deuoret. Et ĩ nono pſalmo ſcriptũ eſt. Inſidiatur in abſcõdito quaſi
leo ĩ ſpelunca ſua:inſidiatur ut rapiat pauperẽ. Et hieremias ſancto ſpinitu ait. Leo de ſilua percuſſit

eos. Draconẽ aũt dici diabolũ:pro quo aquila interprætatus ẽ leuiathan: nomẽ draconis exponẽs.
Iuxta ſuperiorẽ explanationẽ: multis teſtimoniis docui.ꝗ dixerat mea ſunt flumina & ego feci ea.
Iſte ĩgitur draco fluminibus ſuis quaſi cornibus uentilabat plurimas nationes: quæ ſuper martiõe
nalentino arrio & eunomio cæteriſq; hereſeon principibus intelligere poſſumus ꝗ imitantur eccle

ſiaſticos niros: dicentes ad dñm ſaluatorem. In te inimicos noſtros uentilabimus cornu: & nõ uen
tilant ad ſalutem ut de terra ad cælum leuent: ſed ut in profundum abiiciant. Deniq; ſequitur. Et cõ

turbabas aquas pedibus tuis: iuxta illud apoſtoli. Qui aũt conturbat uos portabit iudicium. Non
uult enĩ aquas ſyloæ bibere quæ uadunt cuʒ ſilentio. ſed aquas ægypti turbidas atq; cænoſas. quæ

ante quã pedibus cõculcarentur draconis puræ erãt & ſuo fluentes ordine. Poſtquam autem pedi⸗

bus illius conturbatæ ſont. curſus ſui ordinẽ perdiderunt. Neq; enim utuntur hererici teſtimoniis

ſcripturarũ ſibi coherentibus ſed conturbant omnia. Et quia ipſe eſt inimicus & ultor. non ſolum
aquas alienas draco ægyptius cõturbat pedibus ſuis. ſed conculcat flumina ſua ne parcat eis quos
ſemel in ſuam tedegerit poteſtatem. Qd deuitare cupiens iuſtus. præcatur. Nõ ueniat mihi pes ſu-
perbiæ. Et in alio loco conculcatus perit ne iterũ conculcetur. miſerere inquit mei domine quoniã
cõculcauit me hõ. Inimicꝰãt hõ diabolꝰẽ:de quo & alter pſalmꝰloqtur: ut ñ magnificet᷑ ultra hõ ſu
per terrã. Propterea hæc dicit dñs deꝰ. Expãdã ſup te rete meũ:ĩ multitudine populoꝶ multoꝶ. Re
te dñi ueteris & noui teſtamẽti röne cõtextũ mittit᷑ ſup draconẽ ꝗ hitat ĩ populoꝶ multitudine: &
ſemp turbis & populoꝶ multitudine delectatur: ut extrahat eũ ĩ ſagena ſua ſiue ĩ amo ſuo: Iſta ẽ ſa/
gena qᷓ ĩ mare huiꝰſæculi mittitur & extrahit piſces multos: alios eligẽdos & alios abiiciẽdos. Siue
iſte ẽ amus: de quo ĩ Iob ſcriptũ ẽ. Adduces aũt draconẽ ĩ amo:& circũdabis capiſtꝶ circa nares ei?
ꝓ quo ĩterp̃tatꝰ ẽ aqla: extrahes leuiathã ĩ amo: & funibꝰcolligabis lĩguã eiꝰ. Extrahit᷑ ãt draco ſiue
leuiathã de mari amo uel ſagena dñi: ut ꝓhitiat᷑ ſiue extẽdat᷑ ſup terrã:ut oẽs ſpiræ eiꝰ ꝗbꝰſuas ĩſidias
occultabat apiãtur & pferat ĩ publicũ & ĩ terra abiiciãr᷑: & iaceat q ĩ cælo poſuerat os fſuũ:& ſe altiſ⸗
ſimo ſimilẽ eẽ iactabat. Vñ ſeqr. Et hĩtare ſiue ſedere faciã ſup te oĩa uolatilia cæli: & ſaturabo de te
beſtias uniuerſæ terræ: ſecũdũ illud qd ſcriptũ ẽ: dediſti eũ eſcã populis ethiopũ.ꝗ uel uolatilia uo/
cãtur uel beſtiæ terræ: uolatilia qᷓ ſemẽtẽ ut diximꝰiuxta uiã rapiũt: beſtiæ terræ uiciis efferatæ qd ad
hereticos atq; gẽtiles referri põt. Qd ãt ſeqtur & dabo carnes tuas ſup mõtes & iplebo colles tuos
ſanie tua: ſiue ĩplebo ualles ſaguĩe tuo:hũc bèt ſẽſũ:ut uolatilia cæli & beſtias terræ decœptoꝶe po-
pulos ĩtelligamꝰ crudelitatẽq; gẽtiliũ:mtes ãt ad prĩcipes referamhereſeõ:q̃lis fuit ualẽtinꝰ & mar

tion: colleſq; ſucceſſores eoꝶ ꝗ ſaturãtur ſaniæ draconis: ſiue ualles:qᷓ ĩplẽt᷑ dꝛaconis ſãguine ĩferio

res quoſq;

s
ſori
betat
hi⸗
letica
linch
nial
ſen
ſtel.
jütl.
lo!
lthi
uua
gtur
ſon
mu

geni

batmt
licett
heteti
Eter
hoco
neſcl
drac
capti
duxi
pulo
ſe.R
gor
diu
dei⸗
nen
kt⸗
ele
Uti
biſe⸗
im
euel
Amn
hois
Ultt⸗
pti⸗
ſaci
rüte
l
ptuͦ⸗
ſen
mult

4
n
de
ne
i⸗
dii
td
bon⸗
ſc⸗
tor
ſ
nulti
auſe
ötur
pet
icde⸗
nle,
blu;
ici
um.
nun
wi
nenti⸗
q;
ai
uſt
dni.
ien,
miüöe
teecke
den
tkro
Non
1ge
eci⸗
IS
um
gvos
eslo⸗
oni
hoͤſt
ghe
e
S
ie
e
ſe
lius
i⸗
ete
00/
34d
nos
o/
4
io

—

Super Eʒzechielem.
res quoq; credẽétiũ. Aut certe mõtes aduerſarias poteſtates q ĩ herẽdo corruũt. & ualles quæ inferna
pœnetrant:& æternis ſuppliciis mancipatæ ſunt. Porro quod dicitur & irrigabo terram pœdore
ſanguinis tui ſup mõtes.ſiue irrigabitur terra de ſtercoribus tuis. montes & ualles iplebũtur ex te.
illud ſignificat qd omnis ſupbia & arrogãs hereticoꝶ tumor. nõ tã uitali & puro quã putrido atq;
fœtẽti ſãguine cõpleatur.iuxta illud qd ſcriptũ ẽ. Pone eos ſicut ſtercꝰterræ. De quo ſãctus a do ſi
beratur. Qui ſuſcitat de terra inopẽ. & de ſtercore erigit pauperẽ. ut collocet eũ cũ prĩcipibꝰ. cuʒ prĩ
cipibus populi ſui: Valles aũt in ima depræſſas ut ſupra dixim. aut ĩferna ſignificant aut humilẽ he
reticoꝝꝶ ſenſũ. propter uoluptatẽ & terrenas opes cũcta faciẽtiũ. Qd aũt iũgitur & operiam cuʒ ex
tinctus fueris cælũ & nigreſcere faciã ſtellas eius. ſolẽ nube tegã & luna nõ dabit lumẽ ſuum. om-⸗
nia lumiĩaria cæli merere uel tænebreſcere faciã ſup te. & dabo tænebras ſup terrã tuã ait dñs de. ſi
ſequamur litterã. penit?itelligi nõ poteſt. Quãdo eni ĩterfecto pharaõe ſiue dracone ſol & luna &
ſtellæ nõ dederũt lumen ſuũ.& cælũ opertũ eſt tænebris iuxta illd poeticũ.ĩpia quæ æternã timue
rũt ſæcula noctẽ? Ergo hoc dicẽdũ c.qd extĩcto pharaone ꝗ trãſſigurabat ſe ĩ ãgelũ lucis.de quo ĩ
alio loco ſcriptũ ẽ.lux ĩpioꝶ extiguetur.cælũ ſiue cæli operiẽtur tænebris. De ꝗbꝰ & paulꝰ loqꝗtur.
Et ſpiritalia neꝗtiæ ĩ cæleſtibꝰ. Et nigreſcere fecit dñs ſtellas eiꝰuel draconis uel cæli. Sup quo & iu-
das apoſtolus ſcribit. Sydera errantia ꝗbus caligo tænebrarũ in æternũ reſeruat᷑. Sol quoq;ʒ nube te
gitur: ſol iniquitatis ꝗ cõtrarius ẽ ſoli iuſtitiæ: nube ãt uel ipſo dño ſaluatore ꝗ deſcẽdit ĩ ægyptum
ſup nubem leuem nullo peccatoꝶ pondere prægrauatã. uel prophetis & apoſtolis: de quibus legi
mus: mãdabo nubibus ne pluãt ſup eã imbrẽ: & in pſalmis. Veritas tua uſq; ad nubes. Cũ aũt ſol ini

tatis fuerit obſcuratus:luna quã hereticorũ ſentimus eccleſiam: & quæ a ſole iniqtatis lumẽ puta/

batur accipere nõ dabit lumẽ ſuũ: nec decipiet credẽtes falſi noĩs ſcia. Oĩa quoq; luminaria & ꝗcꝗd
uidetur in hereticis eſſe docttinæ ſiccabitur: ſiue mœrebunt principe perdito: ita ut ipſe dñs terram
hereticorũ operiat tænebris: ignorãtia ſcilicet ueritatis: ut ceci cecos ducant in foueâ: & habitato-
res terræ mittantur in tænebras exteriores: ubi eſt fletus & ſtridor dẽtium. Poſt hæc dicitur. Et irrita
bo cor populoꝶ multorũ:cũ induxero cõtritionẽ ſiue captiuitatẽ tuam in gentibꝰ ſuper terrã quazʒ
neſcis:ut qui prius pharaoni ſeruierãt iraſcãtur cõtra eũ: uidẽtes captiuitatem eius ad aliã terrã quã
draco neſciebat eẽ perductã. Nec debemus ambigere bonas eẽ terras quas pharao neſciat. ſ. quãdo
captiuitas pharaonis alia captiuitate mutatur: de qua dicitur ad ſaluatorẽ. Aſcẽdẽs in altũ captiuam
duxit captiuitatẽ: accepit ſiue iuxta apoſtolũ dedit dona hominibꝰ. Et ſtupeſcere ĩꝗt faciã ſup te po
pulos multos:& qᷓ priꝰ pharaonis admirabãtur potẽtiã: poſtea eũ admirẽtur de ſuo culmine cecidiſ
ſe. Reges quoq; populoꝶ horrore nimio formidabũt ſup eũ: quoꝶ regna dño diabolꝰ oñdit: & de
ꝗbus ĩ pſalmo dr.Aſtiterũt reges terræ & pricipes cõuenerũt ĩ unũ.Hoc ãt fiet cũ uolare cœpit gla⸗
dius dnñi ſup facies eoꝑ ſubauditur regũ ſiue populoꝑꝶ. Gladius auũt di ĩtelligẽdus ẽ uiuens ſermo
dei & efficax & acutus ſup omnẽ gladiũ ex utraq; parte acutũ.qui uolat atq; diſcurrit & pſtrĩgit cer
nentiũ oculos uultuſq; deterret. & obſtupeſcẽtes ſup ruinas pharaonis ſe in illo uideãt eſſe deiectos
Et dñi quidẽ gladius de quo ſcriptũ eſt. ecce hic poſitus ẽ in ruinã & reſurrectionẽ multoꝶ iacẽtes
eleuat. & male erectos humilitate cõmutat. Gladius aũt regis babylonis ueniet ſup draconẽ ægypti
ut in gladiis fortiũ ſiue gigãtiũ deiciat dñs multitudinẽ ei qd regẽ ægypti ſectabatur. Inexpugna-
biles inqt ſiue peſtilentes de gẽtibus oẽs iſti. ut mali ad puniẽdũ tradãtur peioribus de ꝗbus ſcriptũ
ẽ.ĩmiſſiones p angelos peſſimos. Et apoſtolus. Quos tradidi ĩquit ſathanæ. ut diſcãt nõ blaſphema
re: uel ĩ ĩteritũ carnis ut ſpũs ſaluus fiat. Cũ ãt p huiuſcemodi miniſtros deĩecta fuerit ſupbia ægypti
& multitudo illiꝰdiſſipata:pdẽtur oĩa iumẽta illiꝰꝗᷓ erãt ſup aq̃s plurimas: & nõ cõturbabit eas pes
hoiĩs ultra. Si. n. beat? q ſeminat ſup aq́s ubi bos & aſinꝰcalcat: ecòtrario ĩfœlix: ꝗq ſimplices qdẽ ſuo
ultra poterit errore retinere:ita ut pes hoĩs nõ calcet ĩ eis: quo ne ſignũ ꝗqdẽ ſapĩæ atq; rõnis aq̃ ægy
ptiæ ĩ ſe habere uideantur. Vngula quoq; iumẽtoꝶ ñ turbabit eas: ut de limpidiſſimis atq; nitẽtibꝰ
faciat turbidas atq; cœnoſas. Tuc reddẽtur nõ ab alio ſed ab ipᷣo dño aqᷓ puriſſimæ qᷓ draconis fue/
rũt dñatione turbatæ ita ut flumina eoꝶ labãtur q̃ſi oleũ:& ſint ueri luminis nutrimẽtum.Hæc aũt
fiẽti cũ dederit dñs terrã ægypti deſolatã & pdiderit multitudinẽ eiꝰ: & pcuſſi fuerint oẽs hĩtatores
illiꝰ: ut iſto ꝓfectu ſcire poſſint qd ipſe ſit dñs. Qd ãt iungitur plãctꝰẽ:& plãgẽt filiæ gẽtiũ ſup ægy
ptũ:& ſuꝑ multitudinẽ eiꝰplãgẽt eũ ait dñs deꝰ:pſpicuũ ẽ aĩas oĩuʒ gẽtiũ q pri ꝰoppræſſæ fuerãt:ſi-
ue eaꝶ gẽtiũ qᷓ nequaqᷓ ĩ ægypto morabãtur ſed ĩ regione uiuẽtiũ ĩterfectũ draconẽ plãgere & oẽzʒ
multitudinẽ ei'ñ ſpe ſalutis: ſ̊ quo de täãta potẽtia ſuo uitio & ſupbia deiect?ſit ĩ æterna ſupplicia.
CEEt factũ c i.xij.anno in ꝗnta decima menſis:factũ eſt nerbum dñi ad me dicẽs.Fili hois cane
lugubꝛe ſuper multitudinẽ egypti.⁊ detrahe eaʒ ipſã ⁊ filias gẽtiuʒ robnſtarũ ad terras vltimꝗa
cũ his qui deſcendunt in lacum.Quo pulchꝛioꝛ es deſcende⁊ dormi cũ incircunciſis.in medio
interfectoꝛũ gladio cadent. Gladius datus ẽ attraxerũt euʒ ⁊ omnes populos eius loquentur ei
potentiſſimi robuſtoꝛũ de medio inferni.qui cũ auxiliatoꝛibus eius deſcenderũt ⁊ doꝛmierunt
cũ incircunciſis interfectiſq; gladio. Ibi aſſur ⁊ omnis multitudo eiin circuitu illius ſepulchꝛa
illius.oẽs interfecti ⁊ qui ceciderũt gladio.quoꝝ data ſũt ſepnichꝛa ĩ nouiſſimis laci 2 facta eſt
multitudo eius per girũ ſepulchꝛi eius.vniuerſi iterfecti cadẽteſq; gladio.qui Aadceit qnöcaz

.·Y.iber decimus. c.x᷑ xxii.

foꝛmidinẽ in terra vluẽtiũ. Ibi elã ?⁊ ois multitudo eius per gyrũ ſepulchꝛi illius.oẽs hij iterfẽ
cti ruẽteſqʒ gladio.ꝗ deſcẽderũt incircũciſi ad terrã vltimꝗ ꝗ poſuerũt terroreʒ ſuuʒ in terra vi 4
nentiũ.⁊ poꝛtauerunt ignominiã ſuazʒ cũ his qui deſcẽdunt in lacuʒ.in mecdio interfectoꝛũ Po r
ſuerunt cubile eius in vniuerſis populis eius ĩ circuitu eius ſepulchrũ illius. Oẽs hij incircun ðͦ
ciſi iterfectiqʒ gladio. Dederãt eni terroꝛeʒ in terra viuentiũ.⁊ poꝛtauerũt ignominiã ſuã cum n
his qui deſcendũt in lacũ.in medio interfectoꝛũ poſiti ſi ut. Ibi moſoch ⁊ tubal ⁊ omms multitu iut
do eius. in circuitu illius ſepulchꝛa eius. Omnes hij icircũciſi interfectiq; cadenteſqʒ gladio. . ed
qui dederũt foꝛmidinem ſuã in terra viuentiũ.⁊ nõ doꝛmient cũ foꝛtibus cadentibuſqʒ ⁊ incir i
cũciſis.qui deſcenderũt ad ifernũ cuʒz armis ſuis ⁊ poſuerũt gladios ſuos ſub capitibꝰ ſuis.fue H .
rũt iniquitates eoꝛũ in oſſibus eorũ.quia terroꝛ foꝛtiũ facti ſũt in terra viuentiũ.Et tu ergo in
medio icircũciſoꝛum cõtereris.⁊ doꝛmies cũ interfectis gladio. Ibi idumea ⁊ reges eius.oẽs ec
duces eius ꝗ dati ſũt cũ exercitu ſuo cuʒ iterfectis gladio.⁊ ꝗ cũ icircũciſis doꝛmierũt.⁊ cũ his w
qui deſcenderũt in lacuʒ. Ibi pꝛicipes aquilonis omnes.2 vniuerſi ſydonij ſiue venatoꝛes qui ſo
deducti ſũt cũ iterfectis. pauentes ⁊ in ſua foꝛtitudine cõfuſi.doꝛmierũt icircũciſi cũ ĩterfectis w⸗
gladio.⁊ poꝛtauerũt cõfauſionez ſuã cũ his qui deſcendũt in lacũ.ANidit tos pharao.⁊ cõſolatus e
eſt ſaper vninerſa multitudine ſua que interfecta eſt gladio. pharao ⁊ ois exercitus eius ait do 4
minus deus. Quia dedi terroꝛeʒz eius in terra viuentiũ.⁊ doꝛmiunt in medio incircunciſoꝛum n
cum interfectis gladio.pharao ⁊ omnis multitudo eius ait dominus deus. en
CMultum in hoc loco ſeptuaginta interprætũ editio: & ordine & tranſlatione diſcordat: & quedã e

in ea de theodotione addita ſùt. Vnde neceſſe habuimus & ipſam ponere. nequaquam parcentes
longitudini. & ſtudioſi lectoris diligentiæ ſeruientes. X. ekn
CEi factum ẽ in duodecimo anno in quitadecima mẽſis. factus è ſermo dñi ad me dicẽs. Fili dui
hominis.plãge ſuꝑp multitudinẽ egypti.⁊ deducẽt filias ei gẽtes moꝛtuas in pꝛofundũ terre.ad ſell
eos ꝗ deſcẽdunt in foneã. Woꝛro ſub aſteriſcis additum ẽ de aqua pulcherrima deſcẽde.⁊ doꝛ ſte⸗

mi cũ incircunciſis. Rurſuʒ oꝛdo ſequit᷑. In medio vulneratoꝛũ gladio cadẽt cnʒ eo.⁊ doꝛmiet mun
omnis foꝛtitudo eius.⁊ dicẽt tibi gigãtes. In pꝛofundũ fouee deſcẽde quo melioꝛ es.deſcẽde ⁊ Aol
doꝛmi cũ incircũciſis.in medio vulneratoꝛũ gladio. Ibi aſſur ⁊ oĩis cõgregatio einꝰin hebꝛaico ſec̃
nõ habetur.ſed a ſeptuagita additũ c. Rurſũ dicitur ĩ circuitu ſepnulchꝛi illi oẽs vulnerati ꝗ ce/ keg
ciderãt gladio. Et iterũ de editiõe theodotiõis ſub aſteriſcis additũ ẽ. Qui dederũt ſepulchꝛa (eit
ei in lateriblaci.⁊ facta cõgregatio in circuitu ſepulchꝛi ei . Oẽs iſti vulnerati cadẽteſq; gla- iſc
dio. Poſt que poſuere ſeptuagita. Qui dederũt timoꝛẽ ſuũ in terra vite. Ibi elã ⁊ oĩs foꝛtitudo 0
eiꝰ.in circuitu ſepulchꝛi ei oẽs vnlnerati ⁊ cadẽtes gladio.⁊ ꝗ deſcẽdũt ĩcircũciſi in terre ꝓfũ/ e
dũ.ꝗ dederũt terroꝛẽ ſuũ in terra uite ⁊ acceperũt toꝛmẽtũ ſuũ cum his ꝗ deſcẽdũt in foueã. in Ee
medio vulneratoꝛũ:Ibi dati ſũt moſoch ⁊ tubal ⁊ oĩs foꝛtitudo eoꝛũ. in circuitu ſepulchꝛi eius rer
oẽs vulnerati eꝰ vniuerſi icircũciſi ⁊ vulnerati gladio.ꝗ dederũt terroꝛẽ ſnũ:ſuꝑ terrã vite.⁊ ñ hn⸗
doꝛmierũt cũ gigãtibꝰꝗ ceciderũt ab eterno.ꝗ deſcẽderũt in ĩfernũ cũ armis bevtebantur ad i
bella.⁊ poſuerũt gladios ſunos ſub capitibꝰſuis.⁊ facte ſũt inigtates eoꝝ in oſſibꝰeoꝝ.qꝛ terrue/
rãt gigãtes in vita ſua. Et tu in medio icircũciſoꝝ cõtereris.⁊ doꝛmies cũ vulneratis gladio. 71
Ibi edõ ? reges ev.⁊ oẽs pꝛicipes aſſur ꝗ dederũt foꝛtitadinẽ eiꝰin vulnere gladij. Iſti cũ vul ſ
neratis doꝛmierũt.cũ his ꝗ deſcẽdunt in foueꝗ. Ibi pꝛicipes aglonis oẽs.vniuerſi magiſtratus cci
aſſur.ꝗ deſcẽderũt vulnerati cũ terroꝛe ſuo.t in foꝛtitudine ſua cõfuſi doꝛmierũt icircunciſi cuʒ ken
vulneratisꝑladio.⁊ abſtulerũt toꝛmẽtuz ſuũ cuʒ deſcẽdẽtibin foneã. NRigdebit eos pharao ⁊ cõ eſo⸗
ſolationẽ accipiet ſup ommt foꝛtitudine eoꝝ vulnerati gladio. pharao ⁊ oĩs foꝛtitudo ei dicit do Rel
minus deus. Qnia dedi foꝛmidinem epſuper terram vite.⁊ doꝛmiet in medio ĩcircunciſoꝛum mr
cum vulneratis gladio.pharao ⁊ oĩs multitudo eius dicit dominus deus. ion
Non ignoro faſtidioſã fore delicato lectori tãtã ĩter duas æditiões diſcrepãtiã. Sed quid faciam ſtn
calũniatoribus meis? Qui ſi aliꝗd de ſeptuagĩta interpretũ trãſlatione ſubtraxero. me ſacrilegũ & nug⸗
abſq; timore domini uociferãtur maximæ cũ in fidei ueritate diſcordẽt & manicheoꝶ ſequãtur er ant⸗
rores. in eo ĩperitoꝶ animas cõmouẽt ſi de ueteri ꝗppiã mõſtrare potuerint mutatũ.cõſuetudine li wer
bẽtius errare cupiẽtes.quã aliquid ab emulo ueꝶ di ſcere. Et ĩterĩ iuxta hiſtoriã manifeſtus eſt ſẽſus. ler
In eodẽ enĩ anno duodecimo & in eodem ut putamus menſe: ſed non in una ut ſupra menſis. Ve/ . un
rum in quintadecima die nequaquã ſuper pharaone: ſed ſuper fortitudĩe ſiue multitudine ægypti ün⸗
planctus aſſumitur: quæ detrahitur de ſuperbia ſua cum unſuerſis filiabus ſuis ſiue gentium robuſta ßo⸗
rum ad terram ultimam. ideſt in profundum inferni: diciturq; ad regem ægypti. Quo melior es ut inen
mortem merearis euadere? Cum enim aſſur & ælã ideſt perſæ: & moſoch qui interprætantur capa/ ie
doces: & tubal quos alii hiberos alii italos intelligi uolunt:ĩdumei quoq; & principes aquiſonis ac D
ſydonii cum uniuerſis exercitibus ſuis quorum auxilio horrorem cunctis gentibꝰ præbuerũt mor- i⸗
tui ſint & interfecti gladio: & poſuerint gladios ſuos ſub capitibus ſuis: quod dictum ſid
* accipiendum eſt: tu ſolus poteris non eadem ſuſtinere? Quin potius cum uideris tantam tecũ apud
. inferos multitudinem dormientium: & ſepulchrum tuum fontiſſimorum quondam brincioi cii⸗ .
cundari

Super Eʒzechielem., HD
ſt

1 cundari memorñis: habebis coſolationem: leuiora tormenta æſtimans conſortio plurimorim. hæc
interim iuxta ſimplicẽ ſenſum ſtrictim dixiſſe ſufficiat. Nunc eadẽ breuitate quantum explanatiõis
patitur difficultas: ſpiritalis intelligentiæ ſumma quæq; carpamus. Supra una menſis die ſactus eſt

ſermo domini ad prophetam: hic quintadecima. In prima autem die hoc eſt ĩ kalendis: méſis exor-
n dium ẽ:in ꝗqntadecima quando totus lunæ orbis impletur: & n quidem primus mẽſis fuerit: azimo
ſ rum ẽ prima dies: ſinautem ſeptimus: ſcenophegiarum quando figuntur tabernacula. Quæ ſollen
nitates apud hebreos uel maximæ ſunt. Fit auteʒ planctus ſuper fortitudinem ægypti ut fortis ĩ ma

lo eſſe deſiſtat: & recipiat infirmitatem: & quando infirmior fuerit tunc fortior ſit. p fortitudine ægy
E pti:in hebraico habet multitudinem. Lata enim & ſpatioſa uia eſt quæ ducit ad mortem. & multi i-
dun grediuntur per eam: ſicut econtrario dicitur ad iſrahel: uos autem eſtis pauci inter omnes gentes.

d ſemper enim uirtus rara eſt: & arta & anguſta uia quæ ducit ad uitam: & pauci ſunt qui ingrediun-
ibs tur per eam. Quod autem ægyptus plangitut & mortuæ filiæ eius iuxta ſeptuaginta: ſiue gentium
gui robuſtarum deducuntur ad terram ultimam in lacum ſine in foueam profundiſſimam: ſignifican-
Cns tur animæ in ægypto huius ſæculi cõmorantes: quæ perdiderunt eum qui dicit ego ſuʒ uita: & pec
s catis mortuæ: pondere eorum ad inferos detrahuntur: dicente peccatore. Quoniam iniqtates meæ
do ſupergreſſæ ſunt caput meum:ſicut onus graue grauatæ ſunt ſuper me. Iſtæ ſunt de quibus ſcriptuʒ
um eſt in alio loco. Ingredientur in inferiora terræ: tradentur in manus gladii partes nulpiũ erũt. Qui
enim fodit foueam: intidet in eam. Vnde & legimus. Lacum aperuit & effodit eum: & incidet in ſo
uedi ueam quam fecit. Quodq; ſequitur quo pulchrior es deſcende & dormi cum incircunciſis: pro/
enten prie ad pharaonem regem ægypti ſermo dirigitur: ſiue ut in ſeptuaginta de theodotione additum
eſt ad ipſam ægyptum. De aqua pulcherrima deſcende & dormi cum incircunciſis. Quod ſpe-
Fli cialiter ad euʒ pertinet: qui in baptiſmate xp̃i renatus audit cum eccleſia. Quæ eſt iſta quæ aſcendit
coch dealbata innitens ſuper fratruelem ſuum? Poſtea uel fornicatione uel aliis uitiis ſordidatus: eicitur
dor de eccleſia & dicitur ad eum. De aqua pulcherrima deſcende & dormi cum incircunciſis: ideſt cũ ĩ/
in mundis: iuxta illum ſenſum quẽ ponit apoſtolus. Nos ſumus circunciſio: qui ſpiritu deo ſeruientes
icet & gloriantes in domino: & non in carne confidentes. Hii omnes in medio uulneratorum ſiue iter
Nien fectorum.cadent cũ pharaone.illo gladio quem uenit mittere dominus ſuper terrã. Sicut eniʒ chri
ger⸗ ſti gladius bonos a malis ſepatat dicẽs. nõ ueni pacem mittere ſuper terram ſed gladium. ſic hereti
ihrz corũ gladius omnes truncat populos. & uulneratos ad infernum deducit. Iſti ſũt gingantes poten-
tiſſimi & rebelles & ponentes in excelſũ os ſuũ. & quanto per ſuperbiam ſe ad excelſa ſuſtolunt tã/
ind⸗ 10 ad profundũ ſoueæ & in inferni nouiſſima detrahũ tur:qui omnes interſecti ſunt gladio.Et ut ſci
ei ret uel pharao nel omnis ægypti fortitudo quæ ad inferna detratta eſt. quos haberet ĩ pœna ſocios
in ſequens ſermo demonſtrat. Ibi aſſur & omnis multitudo eius: uel ſynagoga eius. Princeps enim he
iis reticorum diabolus: euius uere congregatio ſynagoga eſt: de qua in apochalypſi dicitur: qui ſunt
er⸗ ſynagoga ſathanæ. Sequentes autem uerſiculos qui obello prænotantur pᷣtereundos puto. Dicen-
ten dũq; q habetur in hebraico:in circuiru illi? ſepulchra eoge: uidelicet decœptorum ab eo. Qui oẽs
mid uulnetati uel ĩterfecti ſũt gladio:& iĩdeo corruerũt: quoꝶ ſepulchra data ſũt ĩ nouiſſimis laci. Quod
qt lacꝰuocetur ĩfernus:pſpicue Pſalmꝰille demõſtrat:ĩ quo pœnitẽs loꝗtur: aſſimilatꝰ ſũ cũ his ꝗ de
lde⸗ ſcẽdũt ĩ lacũ. Quẽ nequaquã debemus iuxta latini ſermonis ꝓprietatẽ eũ ĩtelligere q græce
jm dicitur: ut eſt acus tyberiadis: & lacus latius: & benacus: multiq; ali: ſed quas nos ſolem appellare ci
s ſternas. Quos lacus quia aquas refrigerãt & oẽm ab eis calorem ſpũũs auferũt: pctõres cũctiq; hereti
ſn; ci fodiũt: & quãtũ ĩ mea memoria ẽ nullũ ſctõꝑ lacũ ĩdeſt ciſternã fodiſſe ſcriptura teſttur: ſed oës
tqè9o peccatores:quorũ fuit oꝛias rex leproſus:& qui p ſuã ſupbiã corruit. De quo ſcribitur quod hõ fue/
citde rit terræ operibus incubans: & multas ſupbiæ turres ædificarit in angulis: & lacus foderit. Et ecõtra
ruon rio ad iuſtũ dicitur. Bibe aquã de tuis uaſis: & de puteoꝶ tuoꝑꝶ fontibus. Et rurſum. Fons aquæ tuæ
ſit pprius. Vnde loquitur & dñs. Me dereliquerũt fõtẽ aquæ uiuæ: & foderũt ſibi lacus: ideſt ciſter-/
cinm nas quæ aquas cõtinere nõ poſſunt. Seqtur. Et facta multitudo eiꝰ p gyꝶ ſepulchri eiꝰ.Hii oẽs cin-
gis gunt aſſyriũ:& ẽ eoꝶ plurima multitudo ꝗ uniuerſi uulnerati ſũt: & ĩterfecti & cadẽtes gladio. Ne⸗/
utet mo enĩ eoꝝꝶ ſtare põt cũ moyſe:nec audire:ꝗ ſtatis ĩ domo dñi: ſed oẽs uulnerati ĩterfectiq; ſũt & ca
nel dẽtes. Qui quõdã dederãt formidinẽ ĩ terra uiuẽtiũ:formidinẽ aũt his ꝗ erãt eccleſiis pᷣpoſiti: ne in
ſus⸗ terra uiuẽtiũ facerẽt populos mortuorũ & ſimplices quoſq; deciperẽt. Vnde & paulꝰ? aiebat. Timeo
e/ ait ne forte ſicut ſerpẽs decœpit euã malitia fua:ita corrũpantur ſenſus ueſtri a ſimplicitate quæ ẽ in
ppii xpo. Sed hic timor ſpe dñi mitigatur: dicẽte eccleſiaſtico uiro. Dñs illuminatio mea & ſalꝰmea quẽ
uſte timebo? Dñs ꝓtector uitæ meæ a quo trepidabo? Poſt hæc dicitur. Ibi ælã & oĩs multitudo ei p gy
tzut rũ ſepulchri eiꝰ:haud dubiũ qn aſſyrii. Elam ĩ lingua nr̃a uertitur aſcẽſus eoꝶ. Oẽs enĩ ꝗq xpᷣi huũilita
, te cõtẽpta:diaboli aſcẽdere ſi upbiã & ſe ĩ falſi noĩs ſcia eẽ aliqd æſtimarũt: elamitæ ſũt nũcupan di:
1 aſſyrii regis ſepulchrũ ambiunt: & ĩterfecti ſũt uulneratiq; gladio.Et licet ĩ excelſo poſuerĩt os ſuü:
ot⸗ tñ deſcẽderũt ĩmũdi & ĩcircũciſi ad terrã ultimã ut quãto ſublimiꝰfuerãt eleuati:tãto fortiꝰ caderẽt
Iſti poſuerunt terrorẽ ſuũ nõ ſemel:ſʒ ſecũdo ĩ terra uĩiuẽtiũ. Quis enĩ eccleſiaſticoꝶ ab huiuſcemõi .
ul elamitaꝑ terrore ſecurus ẽ: & nõ aliquẽ ſui pdidit grægis:? Pulchreq; eccleſia xpᷣi appeleinr ir ui⸗
. iii
ı
△

L.iber decimus .c.xxxiii.

uentiũ: ut ecõttario hereticoꝶ còciliabula mortuoꝝꝶ terra eſſe credãtur. Et portauerũt inqt ᷑ignomli
niã ſiue tormẽtũ ſuũ cũ his quos ſecũ traxerũt in lacũ: & ĩ ꝓfũdũ ĩferni:quoꝶ cubile ĩ medio ĩterfe⸗
ctoꝶ ẽ:eoꝶ uidelicet quos ſuo mucrone iugalarũt: & circũdãtur huiuſcemodi populis. Hii populi
aſſyrii regis populiiſũt: & licet circũciſos eẽ ſe iactẽt: tñ ĩcircũciſi ĩterfectiq; ſũt gladio:& tertio dede
runt te rrorẽ atq; formidinẽ ĩ terra uiuẽtiũ:unde portauerũt tormẽtũ ſuũ atq; ſuppliciũ:ĩ medio eo
rũ quos ſuis fraudibus decœperüt. lbi quoq; eſt iuxta aſſyriũ moſoch & tubal & oĩs multitudo eiꝰ

ĩ circuitu ſepulchri eiꝰ:oẽs ĩcircũciſi interfectiq; & cadentes gladio:qui dederãt formidinem ſuã in l

terra uiuẽtiũ. Pro moſoch & tubal ſymmachꝰ& theodotio ĩterpᷣtati ſũt cubile eoꝶ: ut oñderẽt cubi
lia hereticoꝶ imo foueas ſempiternas aſſyrii regis eẽ ſupplicia. Moſoch ĩterpᷣtatur ĩſania tubal con ua
uerſio:nõ ĩ bonũ a malo:ſed de bono ĩ malũ:ſiue uniuerſa: ut oſtẽdat oẽs hereticos ĩſanire: & pari u⸗
ſtudio ad peiora cõuerti. Nec mix ſi ĩſaniẽtes & coaceruati ĩ malũ hnñt multitudinẽ cũ ægyptii re di
gis ſotii ſint ꝗ gaudet multitudine. Oẽs hii ĩterfecti gladio:qui dederãt formidinẽ ſuã ñ ſemel nec 0
ſecũdo:ſed tertio ĩ terra uiuẽtiũ:de quibus ſupra pleniꝰdiximꝰ. Seꝗtur. Et ñ dormiẽt cũ fortib ſiue he
gigãtibꝰcadẽtibuſq; & ñ circũciſis: ꝗq deſcẽderũt ad ĩfernũ cũ armis ſuis:& poſuerũt gladios ſuos ſſ· lun
capitibꝰſuis: & fuerũt iniqtates eoꝶ ĩ oſſibꝰ eoꝶ: qa terror fortiũ facti fũt ĩ terra uinẽtiũ.Hii ĩqt q he u
reticoꝶ pricipes extiterũt: ad tãtũ maliciæ puenere culmẽ atq; cruciatũ: ut nec cũ fortibꝰatq; gigan/ len
tibꝰ q a principio corruerũt ſimilia mereãtur ferre ſupplicia. Qui nequaꝗᷓ erroris ſui acta pœniten len
tia: deſcẽderũt ad ĩferos cũ armis ſuis: rebelles cõtra deũ & eccleſiã eiꝰ: ſecũ arma deferentes de qbꝰ ur
ſcriptũ ẽ. Fili hominũ dẽtes eoꝶ& arma & ſagittæ. Et poſuerũt ait gladios ſuos ſub capitibꝰſuis: re/ ein
qeſcẽtes ĩ aĩo pduelli: & ꝓ ſũma uictoria ſnĩaꝶ ſuaꝑꝶ iacula cõplexãtes: ĩ tãtũ ut iniqtates eoꝶ fue/ el
rint ĩ oſſibus eoꝑꝶ:hoc ẽ fortiſſima figmẽta: & erroris ſui dogmata poſſidẽtes: qa terror fortiũ facti ge
ſũt ĩ uita ſua:ſiue ĩ terra uiuẽtiũ. Qd quarto di ut fortiſſimos quoſqʒ & habentes ſcĩam ſcripturarũ lx¹
& ꝗ eſſent de regione uiuẽtiũ: ſua peruerſitate terrerent: dũ deſcendunt ad infernũ cum armis ſuis: ln
& ponunt gladios ſub capitibus ſuis & iniqtates eorũ uſq; ad oſſa pueniũt. Poſt hæc ſcriptũ ẽ. Et tu ⸗
ergo in medio ĩcircũciſorũ cõtereris. qd uel ad pharaonẽ uel ad fortitudinẽ ſiue multitudinẽ ægy nol
pti dicitur. qd & ipſa cõteratur. iuxta illud qd ſcriptũ eſt. Deꝰaũt cõterat ſathanã ſub pedibꝰueſtris Ap
uelociter. Et dormies inꝗt cũ ĩterfectis gladio ſõno ppetuo Ibi cũ aſſyrio.& cũ ægyptia erit multi,⸗ dr⸗
tudine idumea & reges eius. oẽs ꝗ ĩ terrenis operibus ſeruierũt. ſiue ſãguine delectati ſũt. Et enĩ idu ut
mea & terrenã & ſãguinariã ſonat. Oẽs reges & uniuerſi pricipes de ꝗbus crebro & apoſtolus log- ad
tur terrẽis operib? icubãtes. & effũdẽtes quotidie ſãaguinẽ eoꝶ quos ſua fraude decœperit. cũ ĩcircũ ſitn
ciſis & ĩmũdis dormiẽt. & cũ his ꝗ deſcẽderũt in lacũ.de ꝗbus ſupra diximus.In ipſo comitatu erũt vie
& prĩcipes aqlonis: a quo exardeſcũt mala ſup terrã. & a quo uel in hieremia uel in hoc eodẽ ꝓphe 11
ta olla illa plena carniũ oſſuũq; ſuccẽditur. Et nõ ſolũ pricipes aqlonis. uerum omnes magiſtratus ſ
aſſur: ꝓ quo in hebraico uerius poſitũ ẽ uniuerſi ſydonii. quos nos ĩ uenatores uertimus. iuxta illuid re⸗
d ſcriptũ ẽ: aĩa nr̃a ſicut paſſer erepta ẽ de laqueo uenãtiũ:pro quo ĩ hebraico poſitũ ẽ ſydonioruzʒ. el
ui ſydonii ſiue uenatores deducẽtur ad ĩferos pauẽtes: ĩ ſua quõdã cõſiſi fortitudine: & dormiẽt J
imũdi:& portabũt cõfuſionẽ ſiue tormẽtũ ſuũ:hñtes malæ cõſciæ pœnitudinẽ ſempiternam: itaut l
ignis eoꝶ nõ extiguatur. & uermis eog nõ moriatur. Quos oës cũ uiderit pharao cõſolabitur uel
dẽs & illos cõfũdi in ſuppliciis & terroribꝰſuis. ſup uniuerſa multitudine ſua q ĩterfecta eſt gladio ga
pharaonis ſcilicet uel omniũ ſocioꝝꝶ ei.precipueq; aſſy rii regis & moſoch & tubal & idumeoꝶ. &
pricipũ aglonis & ſidonioꝶ. Hii enĩ dederãt terrorẽ ſuũ in terrra uuẽtiũ. Qd ꝗnto dicitur ut oẽs dcch
iſtiuſmodi flatões cauere & fugere debeamꝰ.ꝗᷓ cũctis nos ſẽſibꝰdecœperũt & ſcire eẽ horribiles nec du⸗
facile poſſe uitari:niſi oĩ cuſtodia ſeruauerimꝰ cor nt̃m. Dormiuit ĩꝗt & ipſe pharao cũ ſotiis ſuis in
terfectis gladio: qui ſotii multitudo eius ſũt: p latam & ſpatioſã uiã pergẽtes ad ſupplicia ſẽpiterna. C
—... OCAPITVLVM. XXXIII.
T factũ ẽ vbũ dñi ad me dicẽs.Fili hoĩs loqre ad filios ppłi tui ⁊ dices ad eos.Terra
X1 cu iduxero ſup eã gladiũ.⁊ tulerit ppłs tre viꝝ vnũ de nouiſſimis ſuis:ſiue hoĩeʒ vnũ i
HEe ſuiſ.⁊ affituerit eũ ſpeculatoꝛẽ:⁊ ille viderit gladiũ venictẽ ſuꝑ terrã:⁊ cecinerit buci hn
na ⁊ ãnuntiauerit ppło:audiẽs ãt ꝗſquis ille ſonituʒ bucine ñ ſe obſernauerit: veneritq; glachiꝰ
⁊ tulerit ſiue ↄpᷣhẽderit euzʒ:ſãguis ipᷣiꝰſuꝑ caput eierit.Sonituz vł vocẽ bucine audinit ⁊ ñ ſe H
obſeruauit:ſãguis eiꝰ ĩ ipo erit:ſi ãt ſe cuſtodierit:aĩaʒ ſuã ſaluabit.Quod ſi ſpeculatoꝛ uiderit *
gladiuʒ veniẽtẽ ⁊ ñ iſonnerit bucina:⁊ pplłs ñ ſe cuſtodierit:veneritqʒ gladiꝰ tulerit de his aiaz ,
ille quidẽ i inigtate ſua captꝰẽ:ſãguinẽ ãt ei de manu ſpeculatoꝛis requirã.Et tu fili hoĩs ſpecu ie
latoꝛez dedi te domui iſrł. Audiens ergo ex ore meo ſᷣmones:ãnuntiabis tis ex me.ſi me dicen ſe
te ad impium:impie moꝛte morieris non fueris loquutus vt ſe cuſtodiat impius a via ſua:ipſe wi
impius in iniquitate ſua moꝛietur: ſanguinem autem eius de manu tua requiram. Sin autem e
annuntiante te ad impium vt a viis ſuis conuertatur non fuerit conuerſus a via ſua: ipſe in ini Ne
. quitate ſua moꝛiet᷑:poꝛꝛo tu animam tuam liberaſti. ne
CRurſũ ad prophetam ſermo ſit dñi ꝗ alliquãto ſiluerat tpe:eo qd nõ poſſet ꝓpheta nechiana fa-
* —4 gilitas

dll
le

in
W
n
hui
in
et
ſue
he
n
ten

pec
i in
ena

Super Eʒzechielem.,ß

gilitas inge ad ſe atq; cõtinuũ ſuſtinere uaticiniũ: & loqtur eadẽ quæ ĩ ſuperloribus cõtinentur. Filſi
hominis ſpeculatorem dedi te domun iſrahel. & audies ex ore meo uerbum. & cõminaberis eis ex
me. in eo qd dicam iniquo morte morieris. & nõ annunciaſti eis: nec loquutus es ut annũciares ini
quo & conuerteretur a uiis ſuis & uiueret. iniquus ille in iniquitate ſua morietur: & ſanguinem eius
de manu tua tequirã. Et tu ſi annunciaueris iniquo & non conuerſus fuerit ab iniqtate ſua & a uia
ſua iniquus ille in iniquitate ſua morletur. & tu aĩam tuam liberabis. Quæ ſi dili genter inſpicias:in/
telligis ſimilia quidẽ eſſe: ſed non eadẽ: duʒ in pleriſq; diſcordant. Et hoc in oĩbus ſcripturis ſanctis
obſeruare debemus. ubi ur̃ aliqua ſimilitudo eſſe ſnĩæ: non in oĩbus eadem dici. ſed uel ſubtrahi ple
raq; uel addi. & ſinguloꝶ inter ſe uerboꝶ diſcrepantiam hẽre rönem. Et interim prius quã ad altio
ra ueniamus breuis eſt explicanda ſnĩa. Si ſpeculator fuerit conſtitutus in populis ut annunciet gla
dium dñi iramq; uenientẽ. & annunciante eo populus audire noluerit: ſpeculator liber enit. & ille 4

oppræſſus eſt gladio ipſe ſanguinis ſui ſuſtinebit reatũ. Quod ſi audieni ſaluabit aĩam ſuam. Si aũt

ſpeculator non ſonuerit bucina. & populus ignorans uenturũ gladiũ nequaq ſe obſeruauerit.popu
lus quidẽ in ſua morietur iniqꝗtate attamen ſanguinẽ morientis: de ſpeculatoris requiram manu. Et
ut ſciret ꝓpheta Ezechiel generalẽ diſputationem ad ſe potiſſimũ pertinere: & tu inqt fili hoĩs.non a
terra & a populo terræ ut ſupra dixi. ſed a me conſtitutus es ſpeculator domui iſrahel. Si ergo me di
cente ad impiũ impie morte morieris. non fueris loquutus ad eũ ut ſe cuſtodiat & de interitu libere
tur:ille ꝗdẽ ſua ĩ iniqtate morietur quã priꝰ cõmiſerat: Et quia ſi annũciaſſes potuit liberati: ſan guinẽ
eius de manu tua reqram. Quod ſi tu annunciaueris impio. atq; p̃ceperis ut conuertatur a uiis ſuis
peſſimis. & hoc facere noluerit: ille quidẽ in ſua iniqtate morietur. tu aũt liberaſti de interitu negli-/
gentiæ aĩam tuam. Ex ꝗbus uerbis diſcimus poſſe hoĩem quamuis iniquũ & impiuz. ſi magiſtri uer
ba audierit: & egerit pniam a ſua impietate ſaluari. nec minus magiſtrũ ſubire diſcrimẽ ſi docere no
luerit. uel timore diſcriminis uel deſperatione peccantis. d reus eſt ſanguinis eius q liberari potnit
& de morte erui:niſi magiſtri ſilentio cõcidiſſet. & in utroq; liberũ ſaluari arbitriũ. duz & in magiſtri
uoluntate eſt uel tacere uel loꝗ.& in auditoris arbitrio uel audire & facere atq; ſaluari. uel cõtẽnere
& proprio perire contẽptu. Nec ſtatim ſeqtur ut quia propheta pᷣdicit ueniat qâ prædixit: non enim
prædicit ut ueniat.ſed ne ueniat.nec ꝗa deus loꝗtur neceſſe eſt fieri qd minatur. fed ideo cõminatur
ut conuertatur ad pnĩam cui minatur: & non fiat qd futurum eſt. ſi uerba dñi contẽnantur. Poſſumꝰ
aũt tripliciter locum iſtũ diſſerere. ut terra qᷓ ſibi ſpeculatorem conſtituit. uel iuxta lram terra iudæa
ſit: uel iuxta ſpiritalẽ intelligentiam eccleſia. ꝗqᷓ ſepe de nouiſſimis populi ſui ſpeculatorẽ eligit. illux
uidelicet quẽ & apoſtolus ſcribens ad corynthios aſſumit iudicem. uel certe aĩa credentis qᷓ mentẽ
atq; rõnem præponit populo ac turbæ cogitationum ſuaꝶ. ut non oĩa cogitationum incentiua ſu
ſcipiat. ſed iudicet atq; diſcernat qᷓ ſectanda ſibi quæ uhæ ſugienda ſint. Speculator terræ iudeæ uel
rex põt intelligi uel ꝓpheta. Speculator aũt eccleſiæ. uel epiſcopus uel præſbyter.q a populo electus
eſt: ut ſcripturaꝶ lectione cognoſcens & pᷣuidens ꝗᷓ futura ſint. annunciet populo & corrigat delin-/
quentẽ. Vnde magnopete formidandũ eſt. ne ad hoc officiũ accedamus indigni. & aſſũpti a popu
lo negligentiæ nos demus atq; deſidiæ. & ꝙ his peius eſt. deliciis uentriq; & ocio ſernientes hono-

rẽ nos accepiſſe putemus non minyſteriũ. Siquidẽ filius hoĩs non uenit minyſtrari ſed minyſtrare

& pedes diſcipuloꝶ lauit. ut oñderet oẽs ſordes & uicia a magiſtris ĩ diſcipulis debere dilui atq; pur
gari. Nec ſtati rũdeamꝰ. Quid ꝓdeſt dicere.ſi nolit auditor facere qd docueris? Vnuſqſq;.n. ex ſu-
aĩo atq; officio iudicatur. Tu ſi loquutus non fueris. ille ſi audire contẽpſerit. De magiſtris negligẽ-
tibus ſalomon loꝗtur. Sapia abſcondita & theſaurus occultus.ꝗᷓ utilitas in utriſq;? Talę qd ſignifica
tur & in euangelio qd qui ſcandalizauerit unũ de minimis eccleſiæ expediat ei ut alligetur ad collũ
eius mola aſinaria & abiciatur in profundũ. quã in ſpecula conſtitutus plurimis nocaeet.
Tu ergo ſili hominis.dic ad domũ Iſrahel.Sic loquuti eſtis dicẽtes. Inigtates noſtre ? pec
cata noſtra ſuper nos ſunt.⁊ in ipſis nos tabeſcimus. Quomodo ergo vinere poterimus? Dic
ad eos. ANiuo ego dicit dominus deus.nolo moꝛtem impii:ſed vt reunertatur impius a via ſua ⁊
viuat.Coꝛuertimini a vijs ueſtris peſſimis.Et quare moꝛiemini domus iſrahel? Tu itaqʒ fili
bominis.dic ad ſilios populi tui.Iuſtitia iuſti non liberabit eum in quacunqʒ die peccauerit: et
impietas impii non nocebit ei: in quacunqʒ die conuerſus fuerit ab impietate ſua. Et inſtus
non poterit viuere i inſtitia ſua in quacunqʒ die peccauerit.Etiam ſi dixero iuſto quod vita vi/
uat. ⁊ conſiſus in inſtitia ſua fecerit iniquitatem:oẽs iuſtitie eius oblinioni fradentur:? in iniqni
tate ſua quã operatus eſt:in ipſa moꝛietur. Sin autem dixero impio moꝛte moꝛieris.⸗ egerit pe
nitentiam de peccato ſuo feceritqʒ iudicium ⁊ iuſtitiam:pignus reſtitnerit:rapinamqʒ reddide
rit. in mandatis vite ambulauerit: nec fecerit quicquam iniuſtum. vita viuet ⁊ non moꝛietur.
Omnia peccata que peccauit non imputabuntur ei. Judicium ⁊ iuſtitiam fecit. vita viuet.Et
dixerunt ſilii populi tui.Non eſt equi ponderis via domini.⁊ ipſoꝛum via ininſta eſt. Cum enim
receſſerit iuſtus a iuſtitia ſua feceritqʒ iniquitates moꝛietur in eis.Et cum receſſerit impius ab
impietate ſua feceritqʒ iudicium ⁊ iuſtitiam:viuet in eis.Et dicitis. Non eſt recta via domini.
Anumquemqʒ iuxta vias ſuas iudicabo de vobis domus iſrahel. .l

—☛

.L.iber decimus.c.xxxiii.

C Si negligenter legamus. ut᷑ nobĩs eadẽ prophetia eſſe q ſupra in qua dẽ. Nunquid uolens cupio 4
mortẽ iniqui dicit dñs. niſi conuerti eũ a uia mala & uiuere: Et in fine eiuſdẽ prophetiæ. Cõuertimi. 4
ni & redite ab uniuerſis impietatibus ur̃is. & non erunt uobis in tormentũ iniꝗtatis. Ibi. n. ad eos ſer 4
mo fit:qui uolunt agere pniam & iuſtitia peccata delere: ut cũ fiducia conuertantur & pleno animo 1
agant pniam. Hic aũt ad eos loqtur.qui magnitudine peccatoꝶ immo impietatũ ſuarum deſperãt .
ſalutẽ.& dicunt. Iniqtates nr̃æ & peccata nr̃a ſuper nos ſunt.& in ipſis tabeſcimus. Quõ ergo uiuere .
poterimus:Et eſt ſenſus. Cũ ſemel nobis mors propoſita ſit. & uulneribus nr̃is nulla medicina poſ/ 1
ſit reſtituere ſanitatẽ. ꝗqd neceſſe eſt Iaborare & fruſtra conſumi. & præſentem uitã non cũ deſpera/ 1
tione tranſigere ut ſaltim hac fruamur:qa futurã perdidimus? Quibus rñdet deus non uelle ſe mor he
tem impii. ſed ut reuertatur & uiuat. Et apoſtropham facit ad impios deſperantes. cõuertimini a uiis ſe
utis peſſimis. Atq; ut ſciamus ꝗ ſint impii ad quos loꝗtur:ſequens ſermo demõſtrat. Quare morie eer
mini domus iſrahel? Vita aũt & mors in hoc loco non hæc ſigniſicatur. qua oẽs cõmuni cuʒ beſtiis le⸗
lege naturæ uel uiuimus uel morte diſſoluimur: ſed illa de qua ſcriptũ eſt. placebo dño in regione ge
uiuentium. Et aĩa quæ peccauerit ipſa morietur. Et a ſpeciali cõmonitione qua iſrahel domui loꝗ/
batur. ad generalẽ tranſit diſputationẽ: quod & iuſtum pᷣteritæ non ſaluent iuſtitiæ ſi nouis ſceleri⸗ —
bus ſuerit occupatus. & peccatorẽ uel impiũ antiqua peccata non pdant:ſi operibus iuſtitiæ ueteres d
emẽdarit errores. deũq; non pᷣterita in utroq; iudicare. ſed præſentia. Si dixero inqt iuſto uĩta uiues 0
& ei pᷣmia iuſtitiæ pollicitus ſuero:confſiſuſq; ille peccauerit. oẽs iuſtitiæ eius priſtinæ obliuioni tra Co
dentur. & pᷣſenti iniquitate morietur. Nec mea eſt mutata ſnĩa. cum non poſſim eidem hoĩ peccato di
ri reddere ꝙ iuſto promiſerã. Ecõtrario ſi peccatori & impio fuero cõminatus & dixero. adhuc tres di
dies & niniue ſubuertetur: & ille egerit pnĩam. boniſq; operibus ueterẽ emendarit errorẽ: ita ut iudi poo⸗
cium faciat & iuſtitiã: pignus reſtituat: rapinamq; reddat. in mãdatis uitæ ambulet: nec faciat quicqᷓ 6o
iniuſtũ. nõne debet uita ꝗᷓ xps eſt uiuere & neq̃ꝗᷓ mori. cũ cõminatio peccatoris iuſtũ punire non de di
beat Tale quid loꝗtur ſermo diuinus ad Hieremiàâ qñ deſcẽdit in domũ figuli: & audit uel ꝓmiſſa leg
uel cõminationẽ dei id agere: ut hoĩes prouocent 24 ſalutẽ: uel deterreant a peccato. Vñ qui dicũt mer
non eſt equa uia dñi arguuntur qd ipſorum ſit iniqua ſnia:habentiũ oculum peſſimum: & nequaqᷓ ſon
noua ſed uetera iudicantiũ. Quibus oĩbus demonſtratur nec peccatorẽ ſalutem deſperare debere ſi iUr.
agat pniam.nnec iuſtũ in ſua cõfidere ĩuſtitia:ſi pdiderit negligẽter qd magno labore ꝗᷓſierat. Manife L1L
ſta trãſcurrimus ut in obſcurioribus ĩmoremur. In ꝗbus aut pᷣſens ꝓphetia diſcrepat a p̃ᷣterita & in ꝗ SSð
bus loꝗqtur ſimilia collatio utriuſq; poterit iudicare. Porro qd ſit iudiciũ facere & iuſtitiã. pignus re/ 4
ſtituere. rapinã teddere: in mãdatis uitæ ambulare. & cætera. in hoc eodem ꝓpheta ſupra diximus:
CSEt factum eſt in duodecimo anno.in decimo menſe quinta menſis tranſmigrationis ſine ca/ n
ptiuitatis noſtre:venit ad me qui fugerat ſiue qui ſaluatus fuerat de Hieruſalem. dicens. Naſta
ta ſiue capta eſt cinitas. Manus aũt dñi facta fuerat ad me veſpere ante ꝙ veniret qui fugerat. e
Apuiqʒ os meuʒ donec veniret ad me mane:⁊ apto oꝛe meo nõ ſilui ampliiſ“ꝰ. dl
CVndecimo anno regni ſedechiæ quinto menſe. capta eſt ciuitas Hieruſalem. Hæc aut prophetia 3
duodecimo anno decimo menſe quinta menſis captiuitatis ſiue tranſmigrationis qñ capta eſt cum
Hiechonia. Ex quo onñditur poſt unum annu & quatuor menſes & uiginti quinq; dies capta Hieru .
ſalem ueniſſe babylonem unum ciuium Hieruſalem: qui nunciaret captam urbẽ atq; uaſtatam. An .
te unum aũt diem quã ueniret qui iſta narraret. ueſpen facta eſt manus dñi ad Ezechieleʒ prophetã ſel
quæ aperuit os eius qd diu clauſum fuerat. & quicquid erat ille dicturus: hic factum ante replicauit. Eri
nec ſiluit amglius uidens prophetiã ſuam opere completã. & nequaꝗᷓ dubitare populũ qui erat in
babylone:uel eos qui capti erant de uaticinio prophetalij. Tunc enim aperitur os prophetæ qñ qd
prius nunciauerat opere monſtrarint effectum. & tota libertate proclamat. quod nequaꝗᷓ futura. ſed 8
uel præſentia uel tranſacta demonſtrat. Hoc ſcdm litteram. Cæteꝶ iuxta anagogen ſi Ezechiel inter
prætatur fortitudo dei: xps aũt eſt dei uirtus & dei ſapientia. hoc intelligendũ qd capta Hieruſalem 9
& ſubuerſa:quicunq; perfidiã iudæoꝶ potuit euadere quales fuerunt apoſtoli & reliqæ quæ ſaluæ fa ug
ſtæ ſunt:ipſe xpᷣs nunciat oẽs cerimõias ĩiudæoꝶ eſſe ſubuerſas.quas qdã uſq; hodie obſeruãdas pu nib⸗
tant.non audientes illud apoſtoli:a gratia excidiſtis qui in lege iuſtificamini. Mirorq; hominũ per/ i
tinatiam id uelle ſermone defendere: quod opere implere non audeant. niſi forte ſub pelle ouium hete
ideſt xpianorum. lupi celantur iudaici. Quod defenſor ſynagogæ in chriſti eccleſiis perſonat? Ca/ . hft
pta ergo Hieruſalem atq; ſubuerſa aperitur os domini per apoſtolos & apoſtolicos uiros qui poſſũt er⸗
dicere os meum apertũ eſt ad uos o corynthii & apertum eſt mihi hoſtiũ magnũ & efficax. & illud fut
os meũ aperui & attraxi ſpũm. ꝙ nunquam tacere poterit: nec audire cũ iſrahel audi & tace. ſed in ſen
toto orbe reſonabit. & chriſti euangelium pandet gentibus. Vnde iuxta hunc ſenſum & duodeci- ni
mus annus ad duodecim refertur tribus: & decimus menſis ad tẽpus propiciationis iudaicæ. quæ tine
græcæ diciturn && quinta dies menſis ad ſenſus carneos. Quæ omnia capta Hieruſalem
& euangelio ſuccedente deleta eſſe & tranſiſſe monſtrauimus. & ueſpere hoc eſt in conſumatione s
. mungdi factam manum domini aduerſum Ezechiel. qui futuras ruinas urbis cecinerat per prophe-
tas & mane impletas eſſe monſtrauit. òès
* CSt factuz r

Super Eʒzechielem.c .

Et factũ eſt verbũ dñi ad me dicẽs.ili hoĩs.ꝗ habitant in ruinoſis ſuꝑ humũ iſrahel loqnẽ
tes aiunt. Anus erat Abꝛabã ⁊ poſſedit terrã nos aũt multi ſumus.nobis data eſt terra in poſ-/
ſeſſionẽ. Idcirco dices ad eos. Bec dicit dñs deus.Qui in ſanguine comeditis ⁊ oculos vros le
uatis ad imundicias vr̃as ⁊ ſanguinẽ funditis.nungꝗd terrã hereditate poſſidebitis: Stetiſtis i
gladijs vr̃is.feciſtis abhoiationes.⁊ vnuſauiſqʒ vxoꝛt pꝛoximi ſui polluiſtis.⁊ terrã hereditate
poſſidebitis: Hec dices ad eos. Sic dicit dñs deꝰ. Niuo ego.qui ĩ ruinoſis habitãt gladio cadẽt
2 qui in agro ẽ beſtijs tradet᷑ ad deuoꝛandũ.Qui aũt in pᷣſidijs ⁊ in ſpeluncis ſunt peſte moꝛiẽt᷑.
7 dabo terrã in ſolitudinẽ ⁊ in deſertũ.⁊ deficiet ſupba foꝛtitudo eius.E deſolabunt᷑ mõtes iſra
hel eo qð nullus ſit qui ꝑ eos tranſeat ⁊ ſcient qꝛ ego ſuʒ dñs.cũ dedero terrã eoꝝ deſolatã ⁊ de
ſertã ꝑp vniuerſas abhoĩationes ſuas quas opati ſunt. Et tu fili hois.filij populi tui loqunnt᷑ de
te inxta muros ⁊ in hoſtijs domoꝝ.⁊ dicunt vnus ad alteꝝ.vir ad ꝓximuʒ ſuũ loquentes. ANeni
te ⁊ audiamus qui ſit ſermo egrediens a dño.Et veniunt ad te quaſi ſi egrediatur populus.vel
qũo populus congregari ſolet.⁊ ſedent coꝛã te populus meus.⁊ audiunt ſermones tuos ⁊ nõ fa/
ciunt eos.qꝛ in canticũ oꝛis ſui vertunt illos.⁊ anariciã ſuã ſequit᷑ cor eoꝝ.ſine vt in.xx.continet᷑
qm̃ mendatinz in oꝛe eoꝝ ipſi faciunt:⁊ poſt abbhominationes ſuas coꝛ eoꝝ gradit᷑. Sequit᷑ Et
es eis quaſi carmen mnſicuʒ:qð ſuaui dulciqʒ ſono canitur: ⁊ audiunt verba tna ⁊ non faciunt
ea.⁊ cum venerit ꝙ pꝛedictum eſt ecce.n.vènit tunc ſcient qð pꝛopheta ſit in medio eoꝛum.
Primum ſciendũ.quod octo plus minus uerſus ab eo loco quẽ poſuimus. qui in ſanguine come
ditis. & oculos ur̃os lenatis ad ĩmundicias ur̃as uſq; ad eũ locum ubi ſcriptũ eſt:hæc dices ad eos.ſic
dicit dñs deus in.Ixx. non hñtur. qui cum multis aliis & hæc pᷣtermiſerunt. ſiue interp̃tata ab eis ſeri
ptoꝶ paulatim ſublata ſunt uicio.& latini nti immo inuidi xp̃ᷣiani: & ut aptius dicã grunnienæ fa-
ctionis heredes aduerſũ nos latrant. cut iuxta hebraicũ diſſeramus. ouaſi nolẽtibus ingerẽdi ſint ci
bi: & non his epulæ p̃ᷣparentur ꝗ eas cum gr̃arum actione ſuſcipiunt. Certe ſi nobis non hũt fidem:
legant alias editiones:aqlæ:ſymachi.& theodotionis: interrogent hebreos non unius loci: ne eos a
me redẽptos iactitent. ſed diuerſaꝶ prouinciaꝶ. & cũ errori meo uel impitiæ cunctos uiderint con
ſonare:tunc ſe intelligãt nimiũ eſſe prudentes.& magis cupere dormire quã diſcere. habitentq; in
Ixx.cellulis alexandrinis fariæ: uela pdant de nauibus: & funiũ detrimãta ſuſpirent. Hæc cõtra inui-
dos.nũc qd propoſuimus diſſeramus. Capta ut diximus Hieruſalẽ temploq; ſubuerſo pauperes ter-
æ de qbus ſcribit Hieremias ſoli relicti fuerant in Hieruſalẽ: qui uineas & agros colerẽt. & in ruinis
incenſæ urbis habitarent. Cũq; deberent agere pnĩam ſuper his pp quæ captiuitas uenerat. ſeipſos

caſſa ſpe decipientes. Ioqbantur. Vnus fuit pr noſter Abrahã. & tñ hanc terram hereditate poſſedit:
non qd ipſe poſſederit: ſed qd ſemen eius terram repromiſſionis acceperit. S igr ille unus in tantos

multiplicatus eſt populos. nos multo plures ꝗ relicti ſumus in terra iudeæ: & habitamus in urbibus

deſertis ac ruinoſis. utiq; multo amplius multiplicabimur ut poſſideamus plures qd unus ille poſſe

dit. Quibus rñdit dus Abraham unũ ſide poſſediſſe terrã repromiſſionis. Credidit. n. Abraham deo
& reputatũ eſt ei ad iuſtitiã. iſtos aũt incredulitate & ſceleribꝰ occupatos. etiã ſi plures ſint poſſidere
non poſſe:Simulq; enumerat qd facientes offendant deũ.ſex uidelicet genera peccatoꝶ. Qui in ſan
guine comeditis. & oculos ur̃os leuatis ad immundicias: hoc eſt ad idola ur̃a: & ſanguinẽ funditis
hoc eſt homicidiũ ppetratis. Nunqd iſta faciẽtes poteritis terram hereditate retinere? Nec hoc eſtis
ſcelerũ fine contenti. ſed ſtatis in gladiis ur̃is quotiĩdie parati ad occidendũ. & imitantes eſau ꝗ ſtetit
& uixit in gladio ſuo:facitis abhoĩationes incredibiles. uidelicet libidinum turpitudines. & unus

qſq; uxorem proximi ſui polluit. ut in eo ſit ſceleratior qd amici & proximi polluerit us orẽ. Et cum

hæc ingt faciatis. arbitramini uos terrã hereditate tenturos. Rñde igitur eis o propheta. & hanc ſup
eos ex meo ſermone prome ſnĩam. Iuro per memetipſum. qd qui habitant in ruinoſis & parietinis
gladio cadent. & qui in agris ſunt ſiue in cãpo a beſtiis deuorentur. & ꝗ in muratis ſiue in præ ſidiis
ac ſpeluncis: dei irã uitare non poſſint: ſed fame moriantur & pæſtilẽtia. Et dabo inqt terram iudæã
in ſolitudinem. & deficiet ſuperba fortitudo eius qᷓ quondã fuerat fortitudo. Supbis aũt reſiſtit deus
& humilibus dat gr̃am. montes quoq; & oĩa deſerentur. & in tantã uenient ſolitudinem: ut nullus
per eos tranſeat. Et tunc nequaqꝗᷓ confident in multitudine ſua pauci ꝗ remanſerant.ſed cognoſcent

ſolitudinis magnitudine qd ego ſim dñs qui dedi terrã in deſertum pp oẽs abhominationes quas
operati ſunt. Hæc dicta ſunt aduerſus eos qui capta Hieruſalẽ omniq; iudæoꝶ regione uaſtata pau/

ci habitabant in ruinoſis & in deſertis urbibus uiluliſq;. Nunc ueniamus ad tropologiã. & iuxta cõ-
ſuetudinem nr̃am latam diſputationem ſtringamus potius quã diſſeramus. Oĩs hereticus in parie-
tinis habitat & deſertk. & poſſidere ſe putat terrã ĩ frahel dicitq;. Si abraham fide ſua unus hõ in tan
tã uenit beatitudinẽ. ut ſemẽ eius multiplicaretur ſicut arena maris & ſicut aſtra cæli. quantoma is
nos plures terrã iſrahel hoc eſt cernentiũ deũ: & iudæã confeſſionis dñicæ poſſidebimus:? Quibꝰ rñ

dit dñs. Ille poſſedit terrã fideĩ merito: ueſtra aũt infidelitas immo blaſphemia terrã iſrahel.i. eccleſi

am poſſidere non poterit. Primum. n. comeditis in ſanguine effundentes eoꝶ ſanguinẽ quos Kan/
dalizatis. Dein oculos uf̃os leuatis ad ĩmundicias uel abhoĩationes ur̃as.quas de neſtro aĩo cõſinxi

ſtis. cũ debueritis ĩmitari eccleſiaſticũ uirũ & dicere. ad te leuauiĩ oculos meos ꝗ habitas in cælo. Tet

ð
õ sä
4
“

.Liber undecimus .c.xxxiiii.

cèio ſaguinẽ funditis: ũ niuificãtes eos quos ſeduxiſtis ſed ĩterficiẽtes. Nec uobis ſufficit tria iſta fecit
ſe. ſed ſtatis in gladiis ur̃is.hoc ẽ pſeueratis in prauitate ſnĩæ: & parati eſtis ad cedes. & feciſtis abho
minatiões. ea agẽtes in cubilibꝰꝗᷓ turpe ẽ loꝗ.& uxorẽ ꝓximi ueſtri polluiſtis. eccleſiaſticã uidelicet
còuerſationẽ quotidie de cõplexu xp̃i decœptos rape feſtinãtes. & cũ hæc feceritis putatis uos terrã
iſrahel hereditate tenturos. Quibus loquitur deus:quod quicũq; in ruinoſis hereticorum habitaue-
rit conciliabulis: gladio cadat eccleſiaſtico. de quo ſcriptuʒ eſt. Gladii. ancipites in manibus eorum
Et in euangelio. Non ueni pacem mittere ſed gladium. Et ſeruus qui ſe luxuriæ tradit & ocio: diui-
detur ideſt mucrone ferietur. & pars eius ponetur cum infidelibus. Et q ĩ agro ſiue in campo eſt: be
ſtiis tradetur ad deuotandum. quas propheta uitare deſiderans depræcatur. Ne tradas beſtiis aiam
confitentem tibi. Qui autem in pᷣſidiis & in muratis eſt:de quibus fcriptum eſt. ciuitates firmas aſcẽ
dit iuſtus & deſtruxit munitiones earum in quibus conſidebant impii: & uerſatur in ſpeluncis: de
quibus dicitur: ſcriptum eſt domus patris mei domus orationis uocabitur. uos autem feciſtis eam
ſpeluncam latronum: iſte fame ſermonis dei & pane morietur. & dabitur omnis terra hereticorum
in ſolitudinem. ĩta ut frangatur eorum ſuperbia. & redigantur montes in ſolitudinem: qui ſibi alti-
tudinem ſcientiæ promittebant. Qui montes uocanturiſrahel. quia ſub chriſti nomine decœptos
quoſqʒ; ſupplantant.nulluſq; per eos tranſibit.nec dicere poterit quod moyſes.tranſiẽs uidebo ui
ſionem hanc magnam. Habitatores enim ſunt peruerſorum montium non peregrini & accolæ: ut
cum hæc paſſi fuerint: tunc cognoſcant ꝙ ipſe ſit qui dederit terram eorum in ſolitudinem propter
abhominationes quas operati ſunt. Sequitur. Eadem quidem die & eodem tempore. hoc eſt duo/
decimo anno decimo menſe in quinta menſis quando uenit qui fugerat de Hieruſalem: & quando
loquutus eſt propheta ad eos qui erant in terra iudeæ: & æternæ poſſeſſionis ſibi ſpẽ pollicebantur:
iubet prophetæ ut dicat populo ꝗ in babylone uerſatur & habitat cũ eo. & arguat eos ſuper inſidiis
blandientibus. Qui prophetæ uerba audire deſiderant non ad aĩæ ſalutem ſed ad aurium uolupta
tem: Iſti iuxta muros ſedebant & in hoſtiis ſodomorum. nequaꝗᷓ in ſenſũ prophetæ intrare cupiẽtes
ſed mutuo ſe hortatur & dicunt. Venite & audiamus ꝗ ſit ſermo egrediens a dño. & ſic ueniuntqua
ſi populus qui ingrediatur eccleſiã dei. & ſedent corã te populus meus ꝗ meus eſſe ſe dicit: & nolũt
facere ꝙ audierint.Iſtiuſmodi mihi uidentur eoꝑ ſimiles qui teatralibus ludunt carminibus: & uel
tragœdos audiunt uel comœdos. & ibi cũ uoluptate palpantur:ita ut cũ egreſſi fuerint a te replicẽt

ea & decantẽt. & dulci ſono ſe decipiant. Et audient inqt uerba tua & non facient ea. Tales ſunt uſq;

hodie mulrti in eccleſiis qui aiunt. Venite audiamus illũ & illum. mira eloquentia pᷣdicationis ſuæ:
uerba uoluentẽ. plauſuſq; cõmouent & uociferantur & iactant manus: & qᷓ operibus neglexerant
poſtꝗᷓ adueniſſe uiderint. neceſſe eſt. n. uenire quod propheta dei ſermone pronunciat. Tunc incipi

ent approbare & noſſe: quod cuncta quæ andierant non fuerint hominis uerba ſed dñi qui per pro

phetam & uirum eccleſiaſticum loquutus eſt. .
CEXPLICIT LIBER DECIMVS. CINCIPIT LIBER VNDECIMVS.
NDECIMVS in Ezechielem explanationũ liber in extrema ſui parte

Nabperte ignorantiã confiteri: pᷣſertim cũ & apud iudæos & apud nos ſup
interptatione eius grande ſilentiũ ſit. aliis in futuro tpe extruendum eẽ

quæ dicuntur: & tñ ipſa ſpiritualia quomodo diſſeri debeant neſcienti/

euſtochium orandũ tibi eſſe pro nobis in ꝓpheta difficillima. illud bre
uiter admonebo quod uir noſtræ ætatis haud ignobilis. ad imperato-
tem ſcribens ſuper hacnatione dixerit. Gogiſtæ gothus eſt. Cui qua ratione poſſunt omnia quæ in

ea ſctipta ſunt coaptari. non eſt meũ ſed eorũ qui hoc putant diſſerere. CCAbPI. XXXIIII.

ſ Tfactuʒ ẽ verbum dñi ad me dicẽs. Fili hominis.pꝛopheta de paſtoꝛibus.ſiue ad pa
Wfſctoꝛes iſrahel.? dices paſtoꝛibꝰ. Hec dicit dñs deꝰ. Ahe paſtoꝛibꝰiſrahbel ꝗ paſcebant
Alleemetipſos. ſiue o paſtoꝛes iſrabel.nũquid paſcũt paſtoꝛes ſemetipſos: NMõne greges
Epaſcunt a paſtoꝛibꝰ: Siue nonne oues paſcũt paſtoꝛes: Lac comedebatis ⁊ lanis ope
riebamini.? quod craſſũ erat occidebatis:gregẽ autem meuʒ non paſcebatis.Qnod inſirmũ fu
it nõ ſolidaſtis.ſiue confoꝛtaſtis.quod fractũ non alligaſtis.⁊ quod abiectũ erat ſine errabat nõ
reduxiſtis.quod perierat nõ queſiſtis.ſed cum auſteritate iperabatis eis ?⁊ cum potentia. Siue
quod foꝛte erat afflixiſtis laboꝛe.⁊ diſperſe ſunt oues mee eo quod non eſſet paſtoꝛ ſiue paſto/
ꝛes.Et facte ſũt in deuoꝛationẽ omnium beſtiarũ agri.⁊ diſperſe ſũt. Errauerunt greges mei ſi
ue ones in cunctis mõtibus ⁊ in vninerſo colle excelſo ⁊ ſuper omnè faciẽ terre diſperſi ſůt gre
ges mei ſicut oues.⁊ nõ erat qui requireret.non erat inquam qui reqnirerct ſintct⸗ reduceret.
ꝛzopterea

. 2 2 R”ůL”
25

contra gog & magog uaticiniũ continebit. & uſq; ad exordiũ ciuitatis
A in monte poſitæ & tepli in ea ſiti ueniet. Quem ſi adiuuante dño & ſua
2 myſteria diſſerente potuero ad calcẽ uſq; perducere: diu mihi erit mul/
tumq; dubitandũ. utrum ad ſpiritale templũ debeam mittere manus an

cenſentibus: aliis bono quidem aĩo ſed imperito ſcientibus ſpũalia eſſe

bus. Et interim ut præſentis operis cura nos teneat. & ſcias o uirgo xp̃i

/

im
ean

105

ea
er
dvo⸗
indo
nur
diis
ees
ge
nolit
Abel
ſce
g
e.
n
nhn
tho⸗

e
ins
Kſur
nol⸗
an
ſap
eé
eſe
enti⸗
o
dbe
o
en
.

1
nt
es
pe⸗
fo
o
ſne
9
ſi
ſe

Suyuper Eʒechielem.

Pꝛopterea o paſtoꝛès.audite verbuʒ domini. ANiuo ego dicit dominus dens.quia pꝛo eo quod
facti ſunt greges mei ſiue oues in rapinam.⁊ ones mee in deuorationem omnium beſtiarũ agri
eo quod non eſſet paſtoꝛ ſiue paſtoꝛes.neqʒ enim queſierunt paſtoꝛes gregem meum ſed paſce
bant paſtoꝛes ſemetipſos.⁊ greges meos nõ paſcebant. Pꝛopterea paſtoꝛes audite verbũ dñi
Hec dicit dũs deꝰ.Ecce ego ipſe ſuper paſtoꝛes:requiram gregẽ menm de manu eoꝝ.⁊ ceſſare
eos faciã vt vltra non paſcant gregẽ meũ.nec paſcant amplius paſtoꝛes ſemetipſos.ſiue oues.ʒ
liberabo gregẽ meum ſiue oues de oꝛe eoꝛum.⁊ non erunt vltra eis in eſcã. Quia hec dicit do⸗

minus deus. Ecce ego ipſe requirã oues meas. ⁊ viſitabo eas ſicut viſitat paſtoꝛ gregẽ ſunʒ in H

die quando fuerit in medio ouiũ ſuarum diſſipatarum. ſiue quãdo fuerit caligo ⁊ nubes in me
dio ouium ſuarum ſeparatarũ. Sic viſitabo oues meas.⁊ liberabo eas de oĩbꝰlocis in quibus
diſperſe fuerant in die nubis ⁊ caliginis.⁊ educã eas ſiue eos de populis ſiue de gentibus ⁊ cõ/
regabo ceas ſiue eos de terris ſine regionibus.⁊ inducã eas ſiue eos in terram ſuã.⁊= paſcã eas
iue eos in mõtibus iſrahel.in rinis ⁊ in cũctis ſedibus terre. In paſcuis vberrimis paſcã eas
ſiue eos.in montibus excelſis iſrahel erũt paſcua earum ſiue ouilia eoꝛũ. Ibi reqmieſcent in her
bis virentibus.⁊ in paſcuis pĩiguibns paſcentur ſuper montes iſrahel.Ego paſcã oues meas.⁊
ego eas accubare faciã.ſine requieſcere dicit dñs dens.Quod perierat requiram.⁊ quod abie
ctum erat ſiue errauerat reducam:⁊ quod confractum fuerat alligabo.⁊? quod infirmum erat
conſolidabo ſiue confoꝛtabo.⁊ quod pingue ⁊ foꝛte cuſtodiam. paſcã illas in iudicio ſiue cum
iudicio. Nos autem greges mei ſiue oues mee:hec dicit dominus deus.Ecce ego iudico inter
peècus ⁊ pecus.arietum ⁊ hircoꝛum. Nonne ſatis erat paſcuam bonam depaſci? Inſuper ⁊ re/
liquias paſcuarum veſtrarnm conculcabatis pedibus veſtris. Et cum puriſſimam aquam bibe
retis.reèliquam pedibus veſtris turbabatis.⁊ oues mee his que concnlcata pedibus veſtris fue
rant paſcebantur:⁊ que pedes veſtri turbauerant hec bibebant. Pꝛopterea hec dicit dominus
deus ad eos.Ecce ipſe ego iudico inter pecus kingne 7 macilentum.ſiue inter pecus foꝛte ⁊ in/
firmum.pꝛo eo quod lateribas ⁊ humeris veſtris impingebatis. ⁊ coꝛnibus veſtris venti⸗
labatis omnia infirma pecoꝛa donec diſpergerentur foras. Saluabo gregem meum ⁊ non
erit vltra in rapinam. ⁊ indicabo inter pecus ⁊ pecus: ſine inter arietem ⁊? arietem. ⁊ ſu⸗
ſcitabo:ſuſcitabo ſuper eas ſiue eos paſtoꝛem vnum qui paſcat eas ſiue eos: ſernum meum
Baunid. Ipſe paſcet eas ſiue eos:⁊ ipſe erit eis in paſtoꝛem. Ego antem dominus ero
eis in deum.⁊ ſeruus mens Banid pꝛinceps eoꝛum in medio eoꝛum. Ego dominus loqun⸗
tus ſum. Et faciam cum eis pactum ſiue teſtamentum pacis.⁊ ceſſare faciam beſtias peſſimas
de terra.⁊ qui habitant in deſerto ſecuri doꝛmient in ſaltibus.⁊ ponam eo in circnitu collis mei
benedictionem. Et deducam ſiue dabo imbꝛem in tempoꝛe ſuo pluuie benedictionis erunt. Et
dabit lignum agri ſine dabunt ligna campoꝛum fructum ſuum:⁊ terra dabit germen ſuum. ſi-
uè foꝛtitudinem:⁊ erunt ſine habitabunt in terra ſua abſqʒ timoꝛe.ſine in ſpe pacis:⁊ ſcient quia
ego dominus.cum contriuero catenas ſiue toꝛquem iugi eoꝛum.Et eruam.eos de mann impe⸗/
rantium ſibi.ſiue ſeruire eos facientium.⁊ non erunt vltra in rapinam gentibus neqʒ beſtie ter⸗
re deuoꝛabunt eds:ſed habitabunt conſidenter ſiue in ſpe abſqʒ nullo terroꝛe. Et ſuſcitabo eis
germen nominatum ſiue plantationem pacis.⁊ non erunt vltra imminuti.ſine pereuntes fame
in terra.neqʒ poꝛtabunt amplius oppꝛobꝛia gentium:⁊ ſcient qnia ego ſum dominus deus eorũ
cum eis:⁊ ipſi populus meus domus iſrahel dicit dñs deus.ANos antẽ greges mei grex paſcue
mee ſiue oues. homines eſtis ⁊ ego dominꝰ deus veſter dicit dominꝰ deꝰ.

ℳ „

& 9 2% „ * 2 „₰ —₰— 2 ₰
Sæpe cõmnoui editionem me utrãq; miſcere. ut libroꝶ uitẽ magnitudinẽ. in his dumtaxat ꝗᷓ nõò

multũ a ſe in trãſlatione diſcordant. Poſt captã Hieruſalẽ.poſtqꝗᷓ annunciauit in babylone ꝗ fugerat

Ioquutus eſt de his qui habitabant in ruinoſis Hieruſalẽ. & deinde ad eos ꝗ in captiuitate poſiti nih
lominus perſeuerabant in malicia prophetæ uerba audire uolentes. nũc ad paſtores.i. ad brineiber
ſermonẽ dirigit:quoꝶ uicio oues.j.populi diſſipati ſunt. Et hoc notãdũ qd a duodecimo ãno deci

mo menſe ꝗnta menſis trãſmigrationis ſiue captiuitatis hiechoniæ & qui cũ eo capti fuerãt uſq; ad

uiceſimũ & quintũ annũ qñ ſuper montẽ urbis edificatæ tẽplum extruitur: & incredibilia eccleſiæ
ſacramẽta pàduntur nullus in medio annus.nullũq; tpᷣs eſt poſitũ.ſed ſimpliciter dr.factus ẽ ſermo
dñi ad me dicẽs. loqᷓre ad illos & ad illos: ut intelligere debeamus oĩa qᷓ legũtur tredecim annis di
uerſis dicta tponbus: & tñ certa inter ſe ſpacia tẽpoꝶ nõ hẽre. Ad paſtores ãt iſtahel ſermo dirigitur
quos uel reges uel prĩcipes. ſcribas & phariſeos ac magiſtros iudaici populi debem accipe. uel certe
Ieuangelico populo epiſcopos præſoyteros & diaconos. aut iuxta myſticos intellectus angelos ſin
gularũ eccleſiaꝶ.ad quos ſcripſit Ioannes in apocalypſi ſua: & quoꝶ angeli quotidie uident faciem
dei. Primũq; dr̃ uhæ paſtoribus ifrahel: qui cũ gregem dñi paſcere debeant & ſaluti illius prouide-

re:pro ſua feſtinant luxuria. Vnde magnopere cauendum eft. & obſeruanda illa præcepta. Ne quæ-

ras iudex ñeri.ne forte non poſſis auferre iniquitates. Et iterum. Quanto maior es: tantomagis te
humilia. & in conſpectu domini inuenies gratiam. Et rurſum. Ducem te conſtituerunt ne eleueris:
ſed eſto inter eos quaſi unus ex illis. Vnde & apoſtolus quaſi paruulum atqʒ latentem inter diſci-

4

2

. —

Liber undecumus. c.xxxiiu.

pulos eſſe ſe dicit. Quodq; ſequitur lac comedebatis & lanis operiebamini:per metaphoram paſto
rum ad principes loquitur: de ꝗbus & in alio loco ſcriptũ eſt. Qui deuorant plebem meaz ſicut eſcã
panis. In lacte omnes eſcas intellige. in lanis multiplicem ueſtium uarietateʒ. Quod aũt dr̃ & quod
craſſum erat occidebatis de diuitibus populi loꝗtur.quos mali principes in eccleſiis iugulare narrã
tur. dum eis prædicant: & uicia eoꝶ increpare non audent. De ꝗbus & propheta dicit. Populus me
us.qui beatos uos dicunt ſeducunt uos.& ſemitã pedum ueſtroꝶ ſupplantant. De quibus & Iacobꝰ
loquitur.qd cum ingreſſi fuerint ad eos præcioſis circundati ueſtibus & anulo aureo. honorantur
ab eis. & ſanctis pauperibus di tu uero ſede in ſcabello ſiue in terrã. aut ſta.Iſti qd infirmum eſt non
confortant ſiue conſolidaut. Vñ & paulus loꝗtur. Suſcipite infirmos. & infirmũ in fide aſſumite. &
multi inter uos infirmi & egrotantes.ad quos mittitur ſermo diuinus:de quo ſcriptũ eſt in pſalmis
Miſit uerbum ſuũ & ſanauit᷑ eos.& eripuit eos de corruptionibus eoꝶ. Et qd fractum eſt ait non al/
ligant: nequaqᷓ mortalia in populis conſiderantes uulnera.qualis eſt adulter. homicida ſacrilegus.
Et quod abiectum eſt ſiue quod errate uiderĩt non reducunt permittentes eos ab hereticis decipi.
Et qd perierit non requirunt.non tã perditos ſaluare cupientes: quã eos qui ſunt in eccleſiis deuora
re. Sed cũ auſteritate imperantes eis & c potentia qd proprie ad ſuppliciũ epiſcoporuʒ pertinet.eo
rum uidelicet qui operibus dedecorant noĩs dignitatem. & pro humilitate aſſumunt ſuperbiam: &
honorem ſe putant conſequutos non onus. & quoſcũq; in eccleſia uiderint præpotentes & dei ha
bere ſermonẽ opprimere nituntur. Vnde iuxta. Ixx.ſcriptũ eſt. Et quod forte erat affligebatis errore
Et diſperſus eſt populus dei uel uiciis uel errore hereticoꝶ. eo quod non eſſet paſtor bonus qui po
neret aiam ſuam pro ouibus: ſed oẽs mercennarii qui lucra tantũ de gregibns conſiderant. & cum
lupũ uiderint fugiunt. Quoꝝꝶ negligentia grex dñi deuoratur a beſtiis agri.de quibus ſcriptũ ẽ.Po/
ſuiſti tenebras & facta eſt nox. in ipſa pertranſibunt oẽs beſtiæ agri. catuli leonum rugientes ut rapi

ant: & qrant a deo eſcã ſibi. Et diſperguntur & errant in cunctis mõtibus: qui eleuantur contra ſcien
tiã dei. & in uniuerſo colle excelſo. qui per hereticã ſuperbiã eccleſiaſticam deſpiciunt ſimplicitatẽ.

Et ſuper oẽm faciem terræ diſperguntur.terrena non cæleſtia reqrentes: & non erat qui requireret.
nec qui reduceret. qa deliciis occaputi gregis dñici dãna non curant. Vñ ad malos paſtores ſermo
fit dñi. qa iſta & iſta feciſtis qᷓ ſupra expoſui. & ꝗ ſcdo enumerat. Ecce ego ipᷣe ad paſtores ueniam. &&
requirã gregem meũ de manu eoꝶ: quibus expedit ut mola aſinaria afligetar ad collũ.quam ut mi
nimum ſcandalizent de populo meo. Et hæc erit eoꝶ pœna uel maxima. ut ultra non paſcant gre/-
gem meũ.nec ſub occaſione ouium ſeipſos paſcant.& opes congregent. & liberabo populum meũ

de ore eoꝑ. Requiram ingꝗt de manu & liberabo de ore:qd auidis faucibus deuoratur. Cũ aũt requiĩ
ſierit oues uiſitat eas quaſi egrotantes atq; macilentas & paſtoꝶ negligentia diſſipatas. & liberabit
de oibus locis in die nubis & caliginis. de qua loꝗtur & iohel. Adeſt dies dñi & ꝓpe eſt dies tæne-

brarum && caliginis dies nubis & nebulæ. Tunc educẽtur de terris ur educãtur in terrã ſuam ꝗᷓ eſt ter

ra niuentiũ. & ipſe eas paſcat in montibus iſrahel de ꝗbus loquitur Dauid. Leuaui oculos meos in

montes. unde ueniet auxiliũ mihi. Et non ſolũ in montibus: ſed in riuis & in cunctis ſedibus terræ
in paſcuis uberrimis & in monte excelſo: de quo Eſaias & micheas plenius uaticinantur. ſiue in mõ
tibus excelſis iſrahel. Ibi reqeſcent in herbis uirentibus & dicent dñs paſcit me & nihil mihi deerit.
in loco paſcuæ ibi me collocauit ſup aquas refectiõis educauit me. Et paſcentur in paſcuis pinguiſ
ſimis: ſuper montes iſrahel. Et inſinita promiſſio ſpeſq; beatitudinis. quando ipſe dñs pollicetur di⸗-
cens. ego paſcam oues meas. & nequaꝗᷓ eas cõmittam malis paſtoribus: & ego eas accubare faciam
dicit ds deus: ut regeſcant in finu Abraham Iſaac & Iacob. Tunc qd perierat in gentiũ populis reꝗ
retur. & quo errauerat in hereticorum perſuaſione reducetur. & quod confractũ fuerat alligabitur
& ꝙ contritũ atq; infirmũ conſolidabitur: ut impleatur quod ſcriptũ eſt. Qui ſanat infirmitates eo⸗
rum. & alligat contritiones eoꝶ. Cor. n. conttitum & humiliatum deus nõ ſpernit: Vñ & ſanctus lIo
quitur. Sana me dñe.qm̃ conturbata ſunt oſſa mea.Et in triceſimo ſeptimo pſalmo pœnitens. Nõ
eſt inquit pax oſſibus meis a facie peccatorum meoꝑ:Et ꝙ pingue ait & ſorte cuſtodiã ne uoretura
beſtiis. Et paſcet oues ſuas in iudicio.ſciens cui oui quæ paſcua debentur. Diuerſæ. n. ſunt manſiões
apud patrem. & non iudicat pater quẽquam. ſed oẽ iudicium dedit filio. Hæc aduerſum paſtores lo
quutus eſt: nunc loquitur ad oues.iad populum: & ad utriuſq; pecoris gregem.i. ouium & caprarũ
& non ſolum ad ouæs & capras: ſed & ad arietes & hircos qui ſunt in gregibus principes. Qnibus
ait. Nonne uobis ſatis erat quod bonis ſcripturarum paſcuis ueſcebamini.ſed inſuper religas paſcu
arum ueſtrarum conculcabatis? Et cũ aquam eloꝗorum dei puriſſimaʒ biberetis: reliquas aquas pe
dibus turbabatis: ut populus meus cõculcatas a uobis paſcuas & turbidas aquas manducaret & bi⸗-
beret: & ur̃o uicio qd per ſe bonũ erat corruptũ uiolatumq; ſuſciperent: Quod & oẽs quidem here
tici faciunt ut carpant eloqa ſcripturarum. & quantũ in ſe eſt maculent. Sed & eccleſiaſtici uiri qui
dogmatum non cuſtodiunt uenitatẽ: ſed de ſuo corde confingunt magiſtramq; habẽt præſumptio

nẽ ſuã:ſimili errore retinẽtur: Qui cũ populo pſuaſerint uera eſſe qᷓ fingunt & in theatralẽ modum

plauſus concitauerint & clamores: immemores fiunt impitiæ ſuæ: & adducto ſupcilio libratiſq; ſer
monibus atq; trucinatis: magiſtroꝑꝶ: ſibi aſſumunt auctoritatẽ: Videamus igitur qd ſit iudiciũ inter
peeus &

lon

— — 2 ☛ —

+☛ „ —

iüQü9&Am,, –

fon

mi

ii

012
00

ha
fdte
ido
dun
o⸗
er
ne,
e.
wo
n.
tmi
1e/
ei
gi
dit
ne⸗
tret
ne
nmo⸗
eeni.
pnil
ktchi⸗
im
1eg
iut
eo⸗
mlo
N
des
o
i
us
lu
be
di⸗
e
i
jo

e

Super Ezʒechielem.

pecus & pecus. & quo iudicio iudicet eos bonus paſtor & uerus: q accepit oẽ iudiciũ a patre. Ecce in
quit ipſe ego iudico inter pecus pingue & macilentũ. ſiue inter forte & infirmũ. Fortes. n. lateribꝰ&
humeris ſuis impingunt atq; collidũt infirma pecora & cornibus uentilãt: neſcientes in lege tauruz
cornupetã debere puniri: Impingebant aũt lateribns & cornibus uentilabant. donec diſpergerẽt &
eicerent oues foras. Superbia.n. maioꝶ & præpoſitoꝶ iniqtate frequenter pelluntur de eccleſia. ut
diſpergãtur a dño quos ipſe ſaluauit. ſed non dimittet eos ultra dñs in rapinã: & iudicabit inter pe-
cus & pecus.non inter noĩa dignitatũ quibus tument pᷣpoſiti:ſed inter hoĩem & hoĩem.ĩuxta id qd
uterq; ſeruus eſt dñi.Tuuc ſuſcitabit paſtorẽ unũ.qui dicit in euangelio ego ſũ paſtor bonus. ſeruũ

ſuũ Dauid ſcãm id qd formam ſerui dignatus eſt aſſumere:qui Dauid interpᷣtatur manu fortiseIpſe

paſcet eos & dñs erit eis in deũ.uel filius & pf uel certe paſtor iuxta aſſumptã carnẽ:dñs auteʒ & deꝰ
ĩuxta uerbum qd erat in principio apud deum. Qui dauid ꝓficientibus pecudibus irrationale aial
nequaꝗᷓ paſtor uocabitur. ſed princeps in medio eoꝑꝶ.de quo ſcriptum eſt: medius aũt ueſtrum ſtat
quẽ uos ignoratis. Tunc ponet cum eis pactũ pacis. nequaꝗᷓ bellorum atq; diſcordiæ. ꝗa factus ẽ in
pace locus eiꝰ:ſed pacis xpᷣi quæ exſuperat oẽm ſenſũ.qui dicit.pacẽ meà do uobis pacẽ meam re/
lIinquo uobis. Et ceſſare faciet beſtias peſſimas de terra: uicia uel pturbationes quibus aĩiæ uexantur
humanæ: uel aduerſarias poteſtates a ꝗbus impugnãtur: & qui habitant in deſerto ſecuri dormient
in ſaltibus. Dñs. n. reuelabit condenſa ſiluaꝶ. & tplo eius oẽs docenr gloriã. Eiectis aũt beſtiis & re
dacta terra in ſolitudinẽ ab iſtiuſmodi aĩantibus. ſecuri dormient & dicent. Dñs illuminatio mea &&
ſalus mea.quẽ timebo? Et ponet eos qui ſecuri dormiunt in circuitu montis uel collis ſui & erũt bñ
dictio. Tunc dabit imbrẽ in tpe ſuo.& pluuiæ bñdictionis erunt. quas in deuteronomii bůdictioni
bus pollicetur. Et dabit inꝗt lignũ uitæ de quo in geneſi ſcriptũ eſt:lignũq; ſapientiæ de quo dĩ: li-
gnum uitæ eſt oĩbus qui aſſumunt eã. Dabit aũt fructum ſuum.qñ & terra dederit fructuʒ ſuũ. Siue
ligna regionũ ſanctoꝶ plurima multitudo. Et terra dabit germen ſuũ. Veritas. mde terra orta eſt. Et
erunt in terra ſua abſq; timore.ſiue in ſpe pacis:in terra uiuentiũ terra manſuetoꝶ.de qua ſcriptũ eſt
Beati mites.qm̃ ipſi poſſidebunt terrã:ut re oĩum fœlicitate cognoſcant qd ipſe ſit dñs.qũ contri
uerit catenas:uel circulũ ferreũ iugi eoꝶ: quo quaſi grauiſſimo pᷣmebantur impio.& eruerit eos de
manu imperantiũ ſiue ſeruitute affligentiũ eos. Seruus eſt. n. unuſquiſq; eius a quo uincitur. Et ne/
quaqᷓ erunt ultra in rapinã demonicis gentibus:nect beſtiæ terræ deuorabunt eos, de ꝗbus diximus
ſed habitabunt conſidenter abſq; ullo terrore: iuxta ſuperiorẽ expoſitionẽ. Et ſuſcitabo ingt eis ger
men noĩatum ſiue plantationẽ pacis. ꝗᷓ loquitur in euangelio. ego ſũ uitis uera : Et nõ erunt ultra
imminuti fame in terra. Ergo fames in terrenis eſt. fſames aũt audiendi ſermonẽ dei. ꝗ ſub paſtore
bono & germine noĩato atq; oĩum ſermone celebrato. & plãtatione pacis nequaꝗᷓ erit in terra neq;
amplius opprobriis gentiũ ſubiacebũt: ut dicant. ubi eſt dis deus eoꝑꝶ? Et ſcient poſt hæc oĩa quod
non ſolũ ipſe ſit dñs.qd & ſupra quoq;ʒ dixerat.ſed cũ additamento qd dñs oĩum proprie deus eoꝶ
ſit cũ eis. qui dicit in euãgelio ad apoſtolos.ecce ego uobiſcũ ſũ cunctis diebus: uſq; ad conſumatio
nẽ ſæculi. Cũ aũt fuerit ĩpſe dñs deus eoꝑ. tunc & ipſi erunt populus eius:non glibet ſed qui merue
rint appellari domus ifrahel. Ac ne putaremus uniuerſa ꝗᷓ dicta ſunt ad paſtores. & oues hircoſq; &
arietes ptinere:ſoluit enigma ĩmo metaphorã: & ponit manifeſtius. Vos aũt oues meæ oues paſcuæ
meæ hoĩes eſtis. Oĩs igitur ſermo de hoĩbus eſt. ad quos dicit ego ſum dñs deus ur̃ dicit dñs deus.
CCAPITVLVM. XXXV.
c factus eſt ſermo dñi ad me dicẽs.Fiili hoĩs.pone ſiue ↄuerte faciem tuã aduerſum
üfmontẽ ſeir. ⁊ ꝓphetabis de eo ſiuè ad eũ.⁊ dices illi. Hec dicit dñs deꝰ. Ecce ego ad te
mons ſeir.⁊ extendã manũ meꝗ ſuper te:⁊ dabo te deſolatũ.atq; deſertii. Arbes tuas
demoliar. ſiue in vrbibus tuis faciã ſolitũdinẽ.⁊ tu deſertꝰ eris.vt ſcias qꝛ ego ſiʒ dñs
co qð fueris inimicus ſempiternꝰ:⁊ cõcluſeris filios iſrahel in manus gladij: ſiue ⁊ aſſederis do
mui iſrahel fraudulẽter in manu gladij in tpe afflictionis eoꝝ:in tpe iniquitatis extreme. Mꝛo⸗/
pterea vino ego dicit dñs deus.qm̃ ſanguini tradã te:ſiue qm in ſanguine peccaſti ſanguis te ꝑ
ſequet᷑:? cũ ſanguinẽ oderis ſanguis perſequet᷑ te.Et dabo montẽ ſeir deſolatũ ⁊ deſertũ.⁊ aufe
rꝗ de eo euntẽ ⁊ redeũtẽ:ſiue hoĩes ⁊ iumẽta.⁊ implebo mõtes eiꝰ occiſoꝝ ſuoꝝ ſine vulneratoꝝ
in collibus tuis.⁊ in vallibus tuis atqʒ toꝛrẽtibus:interfecti gladio cadẽt.In ſolitudines ſempi⸗/
ternas tradã te. ⁊ ciuitates tue nõ habitabunt.⁊ ſcietis ſine ſcies qm̃ ego ſum dñs.eo qð dixeris
due gẽtes ⁊ due terre ſiue regiones mee erunt.⁊ hereditate poſſidebo eas:cũ dũs eſſet ibi. Nꝛo
pterea viuo ego dicit dñs deꝰ.qꝛ faciã iuxta irã ſiue inimiciciã tuã.⁊ ſcõm ʒelum tuũ quẽ feciſt .i
hodio hñs eos:⁊ notus efficiar tibi cũ iudicauero te.⁊ ſcies qꝛ ego ſuʒ dñs. Audiui vniuerſa op
ꝛobꝛia tua.ſiue vocem blaſfemiarũ tuarum que loquutus es.ſine quia loquutus es de momi-/
us iſrahel:deſerti nobis dati ſunt ad denoꝛandum.⁊ inſurrexiſtis ſuper me oꝛe veſtro.ſiue ma
gniſice loquutus es ſuper me oꝛe tuo:⁊ rogaſtis aduerſum me. ſiue vociferati eſtis contra me.
Aerba veſtra ego audiui.Hec dicit dominus deus.Zetante vniuerſa terra in ſoli udines te re
digam:ſicuti ganiſus es ſuper hereditate iſrahel eo quod fuerit diſſipata:ſic faciam tibi. Diſſipa
tus ſiue deſertus eris mons ſeir.⁊ omnis idumea:⁊ ſcies quia ego dominus. KHH

.L.iber vndecimus.c. xxxv.

Iiud aũt quod in.lxx.additũ eſt & conſumentur.in hebraico non hẽtur. Si ſemp in ꝓphetis eſſet

ſermo dei. & iuge in pectore eoꝶ haberet hoſpiciũ: nunqᷓ ctebro Ezechiel poneret: & factus eſt ſer-
mo dñi ad me dicens. Sed ꝗa ob humanã fragilitatẽ & uitæ huius neceſſitates interdũ recedebat ab
eis. propterea Ioãnes baptiſta loꝗtur. Qui miſit me baptizare.ĩpſe dixit mihi. Sup quẽ uideris ſpũm
ſandum in ſpecie colũbæ deſcendentẽ & manentẽ in eo ipſe eſt. Nunꝗᷓ. n. proprium eſſet in xpᷣo qd
additur & manentẽ in eo.niſi ab aliis non nunꝗᷓ recederet. Alioquin & ad moyſen loꝗtur deus. Au
feram de ſpũ qui eſt in te: quẽ utiq; non haberet niſi ad eum a dño deſcendiſſet. Oĩs aũt iſtius capitu
h ꝓphetia eſt contra montẽ ſeir.filioꝶ uidelicet eſau & edom qui græca & nr̃a lingua appellantur
idumei.eo qd tpe neceſſitatis & anguſtiæ qñ iudas capiebatur a babyloniis inſultauerint eis. & eie-
co populo iudæoꝶ ſibi putauerint terrã traditã ad poſſidendũ. & non ſolũ non ſuſceperint fratres
ſuos alios uidelicet Ilacob fratris ſui.ſed pſequuti ſint & concluſerint in manus gladii. Vnde maniſe
ſtius interpᷣtatus eſt ſymachus ſanguinẽ tuum odiſti. & ſanguis pſequætur te. Prophetatur aũt qd &
ipſe capiendus ſit: & redigẽdus in ſolitudines ſempiternas. & rerũ fine cognoſcat eſſe iudicẽ deum.
eo qꝗ dixerit duæ gentes & dua regiones meæ ſunt: uel idumeoꝶ & iudæoꝶ: uel certe iudæ & iſra
hel duarũ uidelicet & decẽ tribuũ. Et loquutus es de mõtibus iſrahel dicens. deſerti nobis dati ſunt
ad deuorandũ.non cõſiderans qd hæc contra deũ blaſphemia redundaret. Vñ ſequitur. Letãte uni
uerſa terra in ſolitudinẽ te redigam. Et eſt ſenſus. Cũ oĩs terra iudæa receperit priſtinũ ſtatum tu p
manebis in ſolitudine ſempiterna qcq; infertur ſicuti gauiſus es ſup hereditate domus iſrahel eo qd
fuerit diſſipata. ſic faciã tibi. in. lxx. non habetur. ſed ſub aſteriſcis de theodotionis editione additum
eſt. Oĩs aũt ira dei illuc proſicit cõtra montẽ ſeir: ut cũ fuerit diſſipatus & ipſe & uniuerſaidumea co

gnoſcant qa ipſe ſit dñs. Hæc iuxta hiſtoriã: & ſenſum magis quã uerba curſim dixerim. Trãſibo ad

anagogen.& ſtudio breuitatis pauca perſtringã: Pone inꝗt ſiue conuerte faciẽ tuam aduerſum mõ
tem ſeir. & ſignificanter ait conuerte.ab alia prophetia ad aliã prophetiã. Faciem aũt non corporis
ſed aĩ de qua dicit & apoſtolus. Nos aũt oẽs reuelata facie gloriã dñi contemplantes. Mons aũt ſeir
qui interpᷣtatur hiſpidus & piloſus cõtraria fortitudo accipiẽda eſt:q̃ᷓ præſidebat genti filioꝶ eſau.

& ſe contra populũ iudæ.i.confeſſionis & uere fidei erexerat. Q& ſi prudens lector oppoſuerit qũo

in iſto loco ſeir hoc eſt hiſpidus & piloſus intelligatur in malã partẽ. cum helias quoq; uir piloſus
dictus ſit? breuiter rũdebo de eſau ſcriptũ eẽ:ꝗdᷣ ruffus fuerit & quaſi pellis hiſpidus:de helia uero qdᷣ
uir tantũ piloſus. In eſau ꝗ ſanguinarius & cruentus pelli hiſpidæ cõparatur: mortalium operũ & ip
ſius mortis indiciũ eſt:in helia uirilitatis argumentum. Quamobrẽ & habitatio eius in ſolitudine &
conuerſationis auſteritas non ſolũ uirũ:ſed & uirũ fortiſſimum demonſtrabat. Porro iacob qui ſup

plantauerat eſau & primogenita eius accepat.ꝗa ſimpliciter habitabat domi & non erat uenator ſi-

cut gigas nemroth:idcirco lenis appellatur & nitidus. Videamus ergo ꝗd dici pᷣcipiat deus ad mon
tem ſiue contra montẽ ſeir. Ecce ego ad te mons ſeir. non mittã angelos nec aliis utar miniſtris. ſed
ipſe ad te ueniã. & extendam manũ meã ſuper te: & habitũ percutientis aſſumã: & dabo te deſolatuzʒ

atq;ʒ deſertũ. ut qui male habitabaris & plurimos habebas impietatis tuæ ſocios: in tant ut & urbes

*1

extrueres ĩimperiũq; tibi propriũ uendicares. nunc deſolatus cũ urbibus tuis quas & Hieremias de-
ſtruere iubetur atq; ſuffodere ut bonas pro eis extruat ciuitates. in eo ꝓficies ut ſcias qd ego ſim dñs
quem añ ſolitudinẽ tu noſſe non poteras. Oĩs aũt cauſa peccati eſt q fueris inimicus ſempiternus
Vñ & pſalmus.Iraſcimini & nolite peccare.ut cito conciliemur inimicis. & odia caritate mutemus.
Sed non talis mons ſeir: qui ſup inimicicias ſempiternas concluſit ſiue obſedit finos iſfrahel dolo in
manu gladii Ex quo intelligimus qd quicuuq; gladiũ arripuit contra filios dei & doloſe aliqd ege
rit & obſederit eos. tradit᷑ ĩ manus gladii ſicut mons ſeir in tpe iniquitatis extremæ: qñ dies peſſimi
ſunt & mundus in maligno poſitus eſt: & multiplicata iniqnitate refrigeſcit caritas multorum. Eſt

aũt & aliud peccatum montis ſeir. ut qm̃ oderat ſanguinem iuſtoꝶ quem ſingulis perſecutionibꝰ
cupiebat effundere. ab ipſo ſanguine ſuſtineat perſequutionem. Vñ & ſub altari ſanctorum aiĩæ cla/

mitant. & ultionem a dño ſui ſanguinis depræcantur. Et auferuntur de monte ſeir euntes & redeun
tes.i.Omnis habitator. ſiue hoĩes & iumenta ꝗqᷓ ſaluantur in eccleſia. de quibus ſcriptũ eſt. Hoĩes & iu
menta ſaluos facies dñe,. Quod in monte ſeir utrumq; deletur. ut & hii qui uidentur aliquid here ra
tionis. & illi ꝗ ſimplici fide contenti ſunt deo iubente diſpereant. Et implẽtur montes eius uulnera-

torum & occiſoꝶ. Et non ſolũ montes qui ad impieratis nerticẽ peruenerunt. ſed colles quoq; hoc
eſt inferiores diſcipuli montis ſeir. & ualles qᷓ in ima depræſſæ ſunt. ſiue torrẽtes qui turbidas habẽt

aquas & hinc inde collectas uenienteſq; de ſuperbia. uel iuxta. lxx. campos qui medii inter colles &
ualles ſunt. Hii oẽs interfecti cadent gladio dñi extentæ manus atq; percutiemis. ut redigãtur in ſo
litudines ſempiternas:& ſi quæ erant ciuitates hoc eſt conciliabula malæ habitationig, & ipſæ diſpe
reant & deſinant in malã partem hẽre conſenſum. & diuidantur linguæ eoꝶ ne turrẽ blaſphemiæ
contra deũ poſſint extruere. & redactæ in ſolitudinẽ atq; deſertum. cognoſcãt qd ipſæ ſit dñs. Nec
ſuffecit monti ſeir tanta dixiſſe q̃ præteritus ſermo narrauit ſed hoc quoq; per ſupbiam loquutus ẽ
Duæ gẽtes & duæ terræ ſiue regiões meæ ſunt. idumea uidelicet & iudæa. & hereticos & eccleſiaſti
cos poſſidebo pariter. Et hoc inꝗt dixiſti cũ dñs eſſet ibi ꝗ ſuo populo pſdepat Piopicts zute dũs
& dicit.

Super Eʒzechielem.

1n & dicit.Viuo ego dicit dũs deus.qd iuxta ĩram tuã qua ſeuĩebas ĩn populũ deĩ. & zelum tuũ quo p
ſequæbaris xp̃ᷣi familiã hodio hñs eos quos poſſidere cupiebas. cũ te percuſſero & indicauero tunc
tibi notus efficiar: & ſcies qd opprobria tua & blaſphemias non alio referente cognouerim. ſed ipſe
audierim ꝗᷓ loquutus es contra montes iſrahel dicẽs: deſerti nobis dati ſunt ad deuorandũ. Montes
iilrahel. moyſen ꝓphetas apoſtolos debemus accipere. quos heretici & hereticoꝶ princeps diabol
ſibi putant traditos ad deuorandũ.qñ aut rarus aut nullus in eccleſia repperitur qui poſſit pugnare
pro mõtibus dñi: & eoꝶ lacerationem ſua uoce defendere. Et inſurrexiſtis inꝗt ſuper me ore ueſtro
ſiue magniſice loquuti eſtis non ut putatis contra mõtes. ſed per illos aduerſum me. & rogaſtis ſiue
clamaſtis aduerſum me. Oẽs. n. præces ueſtræ o mons ſeir & ſocii montis ſeir de quibus ſupra dem̃
eſt. implebo montes eius & colles & ualles & cãpos ſiue torrentes. fuderunt aduerſum me nequaꝗᷓ

e præces & orationes ut putatis ad deũ: ſed clamores. uociferationes atq; blaſphemias. Vñ & dñs cõ-
enm. minatur & dicit. Sicuti gauiſus es ſup hereditate domus iſrahel qñũ tuis perſecutionibus diſſipata ẽ
ð atq; lacerata & in toto orbe diſperſa. ſic faciã tibi. Lætante. n. uniuerſa terra uiuentiũ terraq; ſanctoꝶ
inn & oĩbus cõuerſis ad ſeruitutẽ dei: tu diſſipatus eris mõs hiſpidæ. mons piloſæ: & oĩs idumea: opera
emi uigelicet terrena cruori & ſanguini dedita. ut tunc cognoſcas qd ipſe ſim dñs:qui alibi ſum loquu
x tus ego ſum dominus deus ueſter. C CAPITIVLVM. XXXVI.
oc Q auũtt fili hois pꝛopheta ſuꝑ montes iſrahel.⁊ dices. Montes iſrahel audite verbnʒ
imn VNdni. Bec dicit onñs deus. Eo quod dixerit inimicus de vobis. euge altitudines ſiue ſoli
eic tugies ſempiterne in poſſeſſionẽ date ſũt nobis:ppterea vaticinare ⁊ dic. Bec dicit dñſ
a e*“: Mꝛo eo quod deſolati effis 2 ↄculcati ꝑ circuitũ.ſiue ꝓ eo qnod diſpſi eſtis ab his
wö ꝗ ĩ circuitu vro ſũt.⁊ facti in hereditatẽ ſiue in poſſeſſionẽ religs gentibus:⁊ aſcẽdiſtis ſuꝑ labiũ
os lingue.⁊ oppꝛobuũ populis ſine gentibꝰ facti eſtis.ppterea mõtes iſrahel audite verbũ dñi dei
tſei Eec dicit dñs deꝰmõtibꝰ? collibtoꝛrentibꝰuallibuſqʒ ⁊ deſertis pietiniſ ſine diſſipatis:⁊ vrbibꝰ⸗
dan derelictis q̃ depopulate ſũt ⁊ ſubſannate ſine cõculcate.⁊ religs gẽtibus per circnitũ. Pꝛopte/
nio rea hec dicit dñs deus.Qm̃ in igne zeli mei loquutꝰ ſũ de religꝗs gentibus:⁊ de idumẽea vniuer/
ſoin ſa.ꝗ dederunt terrã meã ſibi in hereditatẽ cũ gaudio ⁊ toto coꝛde ⁊ ex aĩo.⁊ eiecerũt eã vt vaſta
rent.ſiuẽ cũ odio deſpicientes aĩas vt ſubuerterẽt eas in vaſtationẽ:idcirco ait vaticinare ſuper
ip terrã iſrahel:⁊ dices mõtibus ⁊ collibns.iugis ⁊ vallibꝰ.hec dicit dñs deꝰ.Ecce ego in zelo meo
ed ⁊ in furoꝛe meo loquutꝰ ſũ:eo quod cõfuſionẽ ſiue oppꝛobꝛia gẽtiũ ſuſtinueritis.Idcirco hec di
iiip cit dñs deus.ſinẽ adonai dñs.Ego leuaui ſine leuabo manũ meã:vt gentes qͥ in circuitu vr̃o ſũt
drſe ipſe confuſionẽ ſiue ignominiã ſuã poꝛtent. AHos aũt mõtes iſrahel ramo vr̃os ſiue vuas ve⸗
mon ſtras germinetis.⁊ fructũ veſtrũ afferatis populo meo iſrahel. Pꝛope eſt. n. vt veniat.qm̃ ecce
ule eęgngo ad vos:⁊ cõuertar ad vos ſiue reſpiciã vos.⁊ arabimini ⁊ accipietis ſementẽ.⁊ multiplica-
z bo in vobis hoĩes oẽmqͥʒ domũ iſrahel.⁊ habitabunt᷑ cinitates ⁊ ruinoſa inſtaurabunt᷑.ſiue de/
uibe ſerta ediſicabit᷑:? replebo vos hoibus ⁊ iumentis.⁊ multiplicabũt᷑: creſcẽt.⁊ habitare vos faciã
e- ſicut a pꝛincipio.boniſqʒ donabo maioꝛibꝰ quã habuiſtis ab initio:⁊ ſcietis qꝛ ego ſuʒ.dominꝰ.
nai Et adducã ſiue generabo ſuꝑ vos hoĩes populum meũ iſrabel.⁊ hereditate poſſidebũt te ſine
enun vos:⁊ eris ſiue eritis eis in poſſeſſionẽ.⁊ non addes vltra vt abſqʒ eis ſis:ſine ⁊ non addetis vl/
nue. tra vt abſqʒ liberis vos faciãt.hec dicit dominus deꝰ. Hꝛo eo quod dixerũt de vobis ſiue tibi:
bin Qaeporatrix hoium es ⁊ ſuffocans gentẽ tuã: ꝓpterea hoĩes nõ cõmedes ampliꝰ.⁊ gentẽ tuã non
ege necabis vltraa it dominꝰ deus:nec auditã faciam in te ſine in vobis ampliꝰcõfuſiquẽ vel igno⸗
mi miniã gentiũ.⁊ oppꝛobꝛia populoꝝ neqnaquã portabis ſine poꝛtabitis:2 gentẽ tuam non amit⸗/
ht tes ampli.ſine gens tua abſqʒ liberis vltra non erit dicit dominus dens. .
i ¶ Supra ponitur prophetæ facies ſiue conuertitur aduerſum montẽ ſeir. hic filius hoĩs loquitur ad
ch montes ſiue ſup montes ifrahel: qꝗ iubentur dei audire ſermonẽ. Et ut parumper differam tropolo/
lun giã.totius ad montes iſrahel prophetiæ. breuiter hic ſenſus eſt. Quia inſultauit uobis inimicus hoc
ir eſt mons ſeir: & putauit qd in perpetuũ ipſe uos poſſideret: & altitudines quondam dni nunc deſer
1 tas ceſſiſſe ſibi in hereditatẽ. & non ſolũ dixit. ſed & aliquanto tpe uos poſſedit: in tantũ ut ſuperbæ
, loquæretur contra uos ꝙ opprobriũ eſſetis cunctis gentibus. Pro pterea hæc dicit dñs deus non ſo⸗
4 ,. lũ monti ſeir. ſed & montibus eius & collibus torrẽtibus uallibuſq;: & deſertis atq; uaſtatis. & urbi-
4 bus derelictis: qm in igne zeli ſui & aduerſum oẽs quidem gentes. ſed præcipue contra idumeã lo/-
4 quutus ſit. Quæ cũ cæteris inqt gentibus tenuit terrã meã in poſſeſſionẽ: & poſſedit gladio.& toto
ſ0 corde poſſedit ut eiceet habitatores de ea terrãq; uaſtaret. Propterea loquære ait ꝓpheta ſuper ter-/
ram iſrahel: & dices montibus & collibus & iugis: pro ꝗbus. Ixx. interprætati ſunt.ꝗq nos
e neumoroſa intelligimus lIoca: & uallibus. Hæc dicit dñs deus: In zelo & in furore meo opprobnii ur̃i
ultor exiſtam & leuabo manũ meã ut gentes qꝗ in circuitu ueſtro ſunt ĩignominiã & confuſionem
. ſuã portent. uos aũt o montes ifrahel ſcdm priſtinũ ſtatũ germinetis nirgulta ramoſq; mittatis. ſiue
4 iuxta. Ixx:afferatis uuas ꝗbꝰ populus me ſaturetur iſrahel: Qd non putetis poſt longũ tps futuruʒ.
Prope ẽ: inſtat. & ueniet tp̃s.Ac ne uobis uideatur hoc eſſe difficile. iĩpſe ego ueniã ad uos.& qa uo
bhbeies receſſerã cõuertat ad uos: ut priſtinã culturã recipiatis. & ſemente oĩa coplcantur. nan multi in .

ℳ

A.iber undecunus. c.xxxvi

. uobis ſint ho mĩes: & habitentur ciuitates qᷓ prius deſtructæ fuerant: Et nõ ſolũ hoĩes mulſtiplicabo ſ
ſed & iumẽta æque multiplicabuũtur & creſcẽt. & habitari uos faciã ſicut a principio:qũ moyſe duce f⸗
trãſiordanẽ duæ & ſemis tribus accepunt poſſeſſionẽ. & ſub Ieſu filio nauæ aliæ nouẽ & ſemis tribꝰ fn
terrã iudæã poſſederũt. boniſq; uos donabo multo maioribꝰ: quã fuiſtis ab initio priuſꝗᷓ captinita/ cs
tes uarias ſentiretis: Et cũ hoc uobis fecero. tũc cognoſcetis qd ego ſiz dñs. Et impleberis inqt o ter ſit⸗
ra iſrahel populo meo q te hereditate tẽturus eſt: & eris eis poſſeſſio. & nõ addes ultra ut abſh filiis dete
ſis. Cum aũt multiplicatus fuerit ur̃ habitator o montes iſrahel. tũc nequaq dicent immici nii cõtra natd
uos qd hoĩes deuoretis & abſq; liberis ſit ur̃a poſſeſſio.ſed econtrario multiplicetis hoĩes: & largiſſi
mã prolẽ ur̃a poſteritas germinet. Nec audies inꝗt amplius nec ſuſtinebis confuſionem gentiũ.ſed lraf
nec amittes gentẽ tuã ut aliqñũ ſuſtineas captiuitatẽ. ꝗa dñs loquutus eſt. Hæc ar
more iudaico dixerimus. ꝗ illi expectant in mille annoꝑꝶ regno.qũ ciuitatem Hieruſalem aſſerunt pey
extruendã. & templũ qd in fine hnius uoluminis deſcribitur: & reꝶ oĩum fœlicitatem. quoꝶ nõnul auer
li arbitrantur ſub zorobabel hæc fuiſſe cõpleta. Sed qũo ſtare porerit hoc qd dr: & habitare uos faci pis
am ſicut a principio. boniſq; donabo maioribus quã habuiſtis ab initio? Sub zorobabel. n. ezra & bore
neæmia pauci de populo ſunt reducti. & ĩpſi obœdiẽtes mœdis ac pſis. & deinceps macedonibus & nect
ægyptiis atq; romanis: uſq; ad tytũ & ueſpaſianũ diuerſarum gentium regibus ſeruierũt: & uſq; ho ſcia
die ſeruiunt. ut ſtare oĩno non poſſit hoc qd in extrema dr̃ prophetia: & opprobriũ populoꝑꝶ nequa zeri
q̃ portabis: & gentem tuã non amittes amplius. Et qa longũ eſt nũc aduerſũ dogma iudaicũ. & bea 7
titudinem uentri & gutturi iudaico ſeruientẽ. quia oĩa terrena deſiderant: & dicũt manducemus & lgi⸗
bibamus. de ꝗbus & apoſtolus loꝗtur: eſca uentri & uenter eſcis. deus aũt & hunc & illas deſtruet in fin
breui explanatione dicere:nunc ad ſpiritalẽ intelligentiã tranſeamus. iuxta quã & Eſatæ extremas ge
partes interpᷣtati ſumus.Neq;ʒ.n. iuxta iudaicas ſabulas quas illi appellant gẽmatam ſebe
& aureã de cælo expectamus Hieruſalẽ: net rurſum paſſuri circũciſionis iniuriã. nec oblaturi tauro/
rum & arietũ uictimas.nec ſabati ocio dormiemus. Quod & multi ntorum & præcipuæ tertulliani ſonr
liber ꝗ inſcribitur de ſpe fideliũ. & lactantii inſtitutionũ uolumen ſeptimũ pollicetur. & uictorini pi a
tabonenſis epiſcopi crebræ expoſitiones. & nup ſeuerus nr̃ dialogo cui gallo nomen impoſuit. Et en
ut græcos nominẽ & primum extremũq; coniungã:hireneus & apollinaris. Nos ergo montes iſra/ au
hel ꝓphetas & apoſtolos eẽ dicimus ꝗ audiunt uerbũ dei. & qbus diabolus inſultauit inimicus di- nee
cens. euge.excelſ quondã montes de ꝗbus ſcriptũ eſt. montes in circuitu eius & dñs in circuitu po ſine
puli ſui mihi dati ſunt in poſſeſſionẽ.qñ perſecutionis anguſtiis deſolati ſunt & conculcati per cir/
cuitũ. & facti in hereditatẽ reliquis gentibus: & ab oĩbus blaſphemati. Propterea loqtur dñs concul Ce⸗
catis mõtibꝰ: & deſolatis & ñ ſolũ mõtibus: ſed & inferioribꝰ ac p ſingulos gradꝰ in terra iudæa hoce ma
eſt in mõte eccleſiæ conſtitutis. de qua ſcriptũ eſt. non põt ciuitas abſcondi ſup montẽ poſita. & col mel
libus atq; torrẽtibus:quoꝶ hiemæ perſecutionũ & tẽpeſtate præſſuræ augetur fides. Vallibꝰ quoq; C
his ꝗq in humilitate depræſſi ſunt. & deſertis eccleſiæ & parietinis: atq; in toto orbe eccleſiaꝶ cõcilia/- &
bulis derelictis. qualis diocliciana & maximiana in toto orbe pſequutio fuit. per quã proſcriptæ ſũt qu
eccleſiæ atq; uaſtatæ. qũ ſubſannauerũt eccleſiam oẽs gentiliũ & hereticoꝶ gentes p circuitũ. quod P
igne zeli & furoris ſui loquutus ſit. & proprie aduerſũ idumeã quæ terrenis opibus uolebat oẽs de iun
poſita imagine cæleſtis portare imaginẽ terreni. Illi dederunt terrã dei ſibi in hereditatẽ: & ex toto clei
corde atq; ex aĩo eccleſiam dñi perſequuti ſunt. & eiecerũt eã de ſedibus ſuis. & uaſtauerunt. Sed ꝗd eite⸗
profuit natignibus ꝗd iuuit hereticoꝶ gentes inſultaſſe terræ dñi. cum dũs loquatur ad eã & mõti ltere
bus illius collibuſq; ac iugis ſiue nemoroſis locis. qᷓ amœnitate uirebãt paradiſi. & collibus de qui/ nons
bus ſupra dixæimus in zelo & in furore ſuo loquutus ſit. & pro opprobria gentiũ leuet manũ ſuã con ſalnn
tra aduerſarios qui eccleſiã perſequuti ſunt ut portent confuſionẽ & ignominiã ſuâ. Tunc pſequu- dico
toribus interfectis & pace eccleſiæ reddita mõtes iſrahel apoſtoli uidelicet. & apoſtolici niri germi- 2ch
nabũt atbores ſuas: extendẽt ramos: uuaſq; afferẽt calcandas in pᷣlo dñi. de ꝗbus muſta fundũtur ꝗᷓ ſed.
inebtiãt credentiũ populos.& exprimitur uinũ qd lætiſicat cor hoĩs: ut oĩs frucꝰ mõtiũ de ꝗbus cõ tom.
ficitur panis de cælo deſcẽdens comedatur a populo dei iſrahel. Et ne forſitã deſperemꝰ in pſecutiõi niag
bus:additur. Prope eſt tpᷣs ut ueniat. Veniẽs.n. ueniet:& nõ tardabit.Vñ ſuũ ad mõtes & ad eos ꝗ in ſete
tribulationibꝰ pdurarũt pollicetur aduentũ. atq; ꝓmittit qd poſt pſequutiõis ardorẽ exerceatur ter kein
ra priꝰ decœpta xp̃i nomere. & oẽm uirtutũ ſemẽtẽ recipiat. de qua naſcãtur & multiplicẽtur hoĩes * rn
& oĩs domꝰ iſtahel. Cũq; ciuitates hoc ẽ eccleſiæ credẽtiũ fuerint inhabitatæ redeuntibꝰ turbis. tũc we⸗
nequaꝗᷓ ſolũ hoĩes ꝗ pollebũt ſcĩa ſcripturaꝶ:ſed & iumẽta ſimplices ꝗq; credẽtiũ multiplicabũtur lirs
atq; ſuccreſcẽt. & habitabũt᷑ eccleſiæ ſicut a prĩcipio:hoc ẽ priꝰ quã eẽt pſecutio.bõiſq; florebũt ma⸗/ hin
ioribꝰquã habuerũt ab initio:martyꝶ uictoriis coronatæ. Et tũc ſciẽt qd ipᷣe ſit dñs ꝗ reſtituit plebẽ lei⸗
ſuã priſtino ſtatui.qᷓ poſſideat eccleſias.& ipſa ſit eccleſiaꝑ hereditas. & nequaqᷓ ultra abſq; liberis ſit Gi⸗
quos ĩ pſecutione pdiderat. Vñ iubet᷑ pphetæ ut loq̃tur ad terrã mãſuetoꝶ terrãq; uiuentiũ.ſiue ad N
mõtes iſtahel. & dicat. Perſequutoꝶ ultra ñ patieris opprobriũ.nec ĩſultabũt iugulatũ populũ tuũ ſi
1 cut oues occiſiõis. Pace. n. reddita opprobria uniuerſa ceſſabũt. nec ſuſtĩebis ↄſoſionẽ & ignominiã G
ĩter diuerſas ĩ circuitu natiões:ſa gẽtẽ tuã hẽbis & populũ:ꝗa ueritas ꝓmiſſiõis dño loqᷓnte firmata ẽ in
CEt factuʒ

Suhbper Ezechielem.

ii ad me dicès. Fili hois. dom iſrahel h bitauerũt ſine habitanit in ter⸗ HW
Et factũ eſt verbñũ dñi ad me dicẽs. Fili boĩs.domꝰ iſrahsl habitauerũt ſi 4
ESe 7 polluerũt eã in vijs ſuis ⁊ in ſtudijs.ſiue idolis ſuiſ.Juxta immundiciã S
eſt via eoꝝ coꝛã me.⁊ effndi indignationẽ᷑ meꝗ ſiue furoꝛẽ meũ ſuper eos. ꝓ ſanguine qu. 8 .
1, runt ſupꝑ terrãa. In idolis ſuis polluerũt eq:ꝛ diſperſi eos in gẽtes ⁊ ventilati ſunt. ſiue ventilau

416

es. Juxta vias eoꝝ ? adinuẽtiões.ſiue peccata eoꝝ iudicaui eos.⁊ ingreſſi
ſat a mkenac Slatcrgi polluerlit nomen ſcũm meũ cuʒ diceret᷑ de eis pplłs dni iſte c:r
M de terra ei? egreſſiſ Et pepꝑci noi meo ſcõ.ſiue peperci eis pꝑp nomen meũ ſanctuʒ:qð pollue
iu e terra eiꝰ egreſſi ſunt. peꝑci noi co.hne peperci n⸗ dicit dñs des
d1 m dom iſrabel in gentib ad qnas ingreſſi ſut. Iccirco dices domuiiiſrabel. E ec Rieit oſie,
d Nõ pp vos ego faciã domus iſrahel.ſ pp nomen meũ ſcũm quod polluiſtis in getib ad qs in
traſtis. Et ſanctiſicabo nomen meũ magnũ quod pollutũ ẽ inter gẽtes.quod pollniſtis in medio
Ne eaꝝ:vt ſciant qꝛ ego ſuzʒ dñs dicit dñs exercituũ.cũ ſanctiſicatꝰ fuero in vobis coꝛꝗ eis.Tollã ꝗp
pe vos de gentib.? agregabo de vniuerſis terris.?⁊ adducã vos in terrꝗ vr̃am. Et effunda ſiue
an ſpergã ſi nã mundã:⁊ mũdabimini ab oibꝰinꝗgnamentis vꝛis:⁊ ab vniuerſis idolis
i alperga ſuper vos aquã mun 421 nini a pond m medio veſtriſine doba do⸗
na peis mundabò vos. Et dabo vobis coꝛ nouũ.ꝛ ſpũm noul po Wens:e ſpun menn voimn
vdAI 1 attckrt Anr. co: zpigeg d ct Reeptnnd ſ. iaſtißtcationd⸗ meis ambuletis.2
Kha. medio veſtri.ſine dabo vobis. Et faciã vt in pᷣceptis meis ſine iuſti na deli parienti⸗
n iudicia mea cuſtodiatis oꝑpemini.ſine faciatis ea.Et habitabitis in terra qua dedi patrib'uf̃t
An ⁊ eritis mihi ĩ ppłm:⁊ ego ero nobis ĩ deũ.⁊ ſaluos faciã ex uniuerſis ignamẽtis:ſiue imũdicijs
Aber ur̃is.Et uocabo fructũ młtiplicabo illũ ⁊ ñ iponã.ſiue dabo nobis famẽ. multiplicabo fructũ
u ligni ?⁊ genimina agri. vt nõ poꝛtetis ultra oppꝛobꝛiũ famis ĩ gẽtibꝰ.Et recoꝛdabimini uiaꝝ ne/
ketin ſtrax peſſimaꝝ ſtudioꝛũqʒ nõ bonoꝝ:⁊ diſplicebũt uobis inigtates ueſtre:⁊ ſcelera Beſtra. on H
m pter uos faciꝗ ait dñs deꝰ notuʒ ſit uobis:cõfundimini? erũbeſcite ſuper uias ueſtras domꝰ
n iſrahbel. Bec dicit dñs deꝰ. In die qna mundauero nos erx oibꝰ iniqꝗtatibꝰ ueſtris ⁊ habitari fece
d⸗ ro urbes ⁊ iſtanrauero ruinoſa:⁊ terra deſerta fuerit exculta q̃ quõdã erat deſolata in oculis oĩs
Uimi iatoꝛis, dic Torra la neutn ſe s noluptatis.⁊ ciuitates deſerte ⁊ de
id uiatoꝛis.dicẽt. Terra illa inculta ſiue deſerta. facta ẽ ut oꝛtus nol ptatis.⁊ cii
inihi ſtitute atqʒ ſuffoſſe:munite ſederũt. Et ſciẽt getes q derelicte fuerit in circuitu ueſtro.q; ego .
inbt Sei tani . dicit dñs deꝰ. Adhuc in hoc inueniet
. ſicaui diſſipata ⁊ plãtaui.ego dñs locutꝰſuʒ? feceriʒ. Hec dicit dñs NnIcr
me domus iſrahel.ſiue querar domui iſrahel ut faciã eis. Multiplicabo eos ſicut Eee Eans
⸗ ſiue nt ones.hoĩes ut gregẽ ſcũm.ſine ut oues ſanctas:ut gregẽ ſiue oues Hieruſalẽ in ſollẽ i
d, tibus eiꝰ. ſic erunt eiuitates eiꝰ deſerte plene gregib' ſine ouibus hominum: ſcient q; ego dũs.
ü ¶ Perſpicua ſunt q̃ dñr:& oĩs ſenſus montiuʒ iſrahel qui prius deſerti fuerant & poſtea Neſtiltmu. nſe
al ifeſtius ponitur redditq; cauſas deus quare populũ ifrahel captiuitati tradiderit: & pp ſuam cle
an menttem l a j iudæã: Ito liora tributurum quã abſtulerat.
de mentiam pollicetur reductuꝶ ſe eos in terrã iudæã: et multo amp buturu jbu iud
enl d ia; iudæoꝶ referunt ad zorobabel tempora. qñ a rege perſaꝑ captiuitatẽ eoꝶ. de tribu iuda
ſog Zeraaene plurimi reducti ſunt in iudæã. Alii uero ad mille anno tegnum — 59
ite „— . rsgee LI 5 Eplũ. de quo in ulti
di quẽ putant eẽ uentuꝑ.at ciuitas extruatur Hieruſalẽ & edificetur tehli⸗ eug nilti chealogias
u ꝓphetæ dicturi ſumus. Et interim ut iudaicas fabulas telinouamus . & dnobis de in iuxta ec
inẽ nr iter 1 ituli pcurramꝰ:
1 clelia Koidtendcctracftramn iſrah Pabie Bopulelucaharkeunit quõdã ĩ terra ſua ho c
de cleſiaſticã ĩtelligẽtiã diſſeramꝰ. Domꝰiſrahe populꝰiudæo- iis n dllis ſuir: de n
o 2 ludeæ qñ edutta ẽ de æ gypto. ſed polluerũt eã in uiis & in ſtudiis ſiue idolis ſui᷑ GEi!
G etes Ulat urtinmuncklin mulieris menſtruatæ cõparati ſint. Propter qd deus effu jt indign
höͤti oasan ſup eos.pro ſanguine prophetaꝶ atq; iuſtoꝑ quẽ derant ſupteri ieste n. En ge
z, fie rg Pi idas eos ꝗ ad te miſſi ſunt. Et iteꝶ. 1
õäs hac a guine abel iuſti uſq; Na ſen guinez
lico uobis. eg ——— ü i aũt effuderunt ſanguinem.
j glij jæ: quẽ ter altare & templũ. Non ſolũ aũt effu unt ſ. H
⸗ zachacg ſlii barachiv qu? inderunvin brẽ diſperſit eos. uel ſub babylonia captiuitate uel ſub
ni ſed & poluerunt terrã ſceleribus ſuis. Quamobrẽ iſperſit eos. edf tilantur & iuxta
. 1 inẽ xpi tilati ſunt in terras qũo paleæ uentila
romana. Qñ uere effuderunt ſanguinẽ xpi. & uentila ib ad quas captiui ducti fuerant pol-
uias ſuas & inuẽtiones peſſimas ĩudicati.ita ut in gẽtibus quoq; ad ꝗ lus dei iſteefl:
ſ⸗ irriſionẽ di niuerſæ nationes ecce populus dei iſtee
. HctsGs jei ifeauiillos: riæ priſtinæ reſtitui. ita ut ſup credentes & ab er
4 torn ojum ſum p Kriein mneimbsneEof ne mundarẽ eos ab abhominatiõibus
s rore conuerſos effunderẽ aquã btiimi & daré eis cornoui ut crederent in afi dei. &
x ſuis: & ab uniuerſis erroribus ꝗbus fuerant occupati. & dar t 5 in ui⸗
n püunnor de quibus Dauid loꝗtur. Cor mundũ crea in me deus. & ſpũm rectum innona
t ſpũm nonumde Inſ derandũ qd cor nouuʒ & ſpũs nouus detur poſt effuſionẽ & aſperſionẽ aquæ
n, ſceribus meis Et conſiderandũ qd tii iudaico oĩs duricia. quæ lapidi
. aũ i datũ fuerit & ſpũs nouus. tunc auferetur de corde iud 1c12. .
e Qũ aũt cor nouu eo de ſit dor carneũ molle & tenerũ qd ſpũm dei in ſe poſſit recipe.& inſcri᷑
4 Soparatanut uabihe cor bulabũt in pᷣceptis dñĩ & cuſtodient iudicia eius: & habitabunt in terra
4 di lii⸗ intaribu⸗. ene oa ibus eoꝶꝝ AbHahi Iſaae & Iacob.& cunctis ſanctis ac ꝓphetis, & erunt 4
11 conſeſſionis quã dederat patribus G ſenti tpe cõptobatur. Cũq; ſaluati fuerint: uocabit dñs ſru
ii in ꝑopulo dei .& dñs erit eis in deũ:qd præſenti tpe cõpte

HHH iii

Liber undecimus.c.xxxvi.

mentum & multiplicabit illud. Niſi. n. granum tritici cadens in terra mortuũ fuerit ipſum ſolũ ma⸗
net. Et nequaquam patientur ſamem. non famem panis & ſitim aquæ: ſed ſfamem audiendi ſermo⸗
nem dei quam paſſus eſt ille qui a patre profectus omnem quam acceperat ſubſtantiam diſſipauit.
quando famis neceſſitate cogente porcorum paſtus eſt ſiliquis. Tunc multiplicabitur fructus ligni
hoc eſt ſapientiæ. de quo ſcriptũ eſt. lignũ uitæ eſt oĩbus qui reqrunt eã. genimina agri in ſimili
tudinẽ Iacob.cuius odor erat quaſi odor agri pleni cui benedixit ds. Nec ultra portabunt oppro/
briũ famis in gentibus. qd hodieq; iudæoꝶ patitur increduli tas. ſed poſtqᷓ beatitudinẽ fuerint con
ſequuti imitabuntur apoſtolũ qui dicit. nõ ſum dignus uocari apoſtolus qa perſequutus ſum eccle
ſiam dei. Et recordabũtur uiaꝶ fuarum peſſimaꝶ & ſtudioꝶ non bonorum quibus offenderãt deũ
& diſplicebunt eis iniqtates ſuæ: & ſcelera ſua ꝗbas prius errauerant. Hæc aũt oĩa tributurus eſt ds
non pp eos qui ꝓprio errore perierunt: ſed pp nomen ſcũm ſuum. Vñ prouocat domum iſtahel ut
cõſundantur & erubeſcant ſup prioribus uiciis. & ſuũ intelligant creatorẽ. Poſtꝗ aut mundauerit
credentiũ ex iudæis populũ ab iniqtatibus ſuis. & habitari fecerit urbes eccleſiæ. & inſtaurauerit rui
noſa q̃ in ſynagogis conciderant: & terra confeſſionis fuerit exculta cerimoniis dei. ꝗᷓ quondã uiſa
eſt deſolata oĩbus ſanctis. ꝗ terrenæ conuerſationis opa prætereunt. Tunc oẽs dicent. Quõ terra iu/
dæa ꝗᷓ quõdã fuerat inculta: nũc hẽt ſimilitudinẽ paradiſi dei? & ciuitates iudeæ qᷓ deſertæ fuerant
& deſtitutæ. & ſua incredulitate ſuffoſſæ: nunc erectæ & munitæ ſunt in confeſſione & noĩe dñi ſal
uatoris?Ita ut oĩs creatura cognoſcat.& multitudines angelorum quæ terram ambiunt iſrahel: ꝙ
dñs diſſipatas edificauerit ciuĩtates & incultas plantauerit regiones: & qd pollicitus fuerat per pro
phetas opere cõpleuerit. Nec hoc erit liberalitatis ſuæ in populũ quem ſaluauerit contentus mune
re: ſed multo maiora præſtabit: Inuenietur. n. a domo iſfrahel. qui multo tpe quæſitus fuerat & nõ
inuentus. Et poſtꝗ inuenerit eũ multiplicabit eos ſicut oues. non brutoꝶ aĩiantium. ſed oues hoĩum
qui rõnis conſeſſioniſq; ſunt pleni. ſicut oues ſanctas & gregẽ Hieruſalẽ: in qua proprie dei cultus &
uiſio pacis eſt in ſolẽnitatibus eius. qũ comedimus azima ſinceritatis & ueritatis: & agni carnibus
ueſcimur & cruore potamur. & in ſeptẽ ebdomadibus & in tabernaculis huius ſæculi dñica feſta ce
lebramus. ut ciuitates quondã deſertæ: plenæ fiant gregibus hoĩum: & hac röne cognoſcant quod
ipſe ſit dñs qui cuncta præſtiterit. Hæc iuxta hiſtoriæ ueritatẽ immo iuxta prophetiæ fidem. qũo po
pulus iſrahel reſtituatur in integrũ ſtatũ. & reliquiæ populi indæopꝶ apoſtolo paulo docente ſaluæ
ſint in apoſtolis. & in oĩbus qui ex iudæis in principio crediderunt.& uſq; hodie redeunt ad eccleſi
am.breuiter dixiſſe ſufficiat. Nunc tropologiæ eadẽ breuitate aperiendus eſt ſenſur. Quicũq; de do
mo eſt iſrahel & cernit pacẽ xp̃i. quæ exſuperat oẽm ſenſũ. habitat in terra ſua eccleſia. uel in carnis
hkoſpicio qꝗ ei a deo traditũ eſt. Sin aũt polluerit utramq; terrã in uiis ſuis peſſimis. & immunditiæ
mulieris mẽſtruatæ fuerit cõparatus: effundit deus indignationẽ ſuã ſuper eu. pro ſanguine uel ſuo
uel eoꝶ quos ſcandalizauerit & eſfuderit ſuper terrã: & peruerſis cogitationibus ꝗbus polluit eam.
Tunc diſpergetur in gentes ut incredulis quoequætur. & uenuilabitur in terra inſtar paleaꝶ ut a fru
mento eccleſiæ ſeparetur: & iudicetur ſcdm uias ſuas. Qd ſi nec ſic ſenſerit pcũm ſuum ſed polluerit
nomen ſcm̃ eius. dicent oẽs inter quos habitauerit. Ecce populus dei. ecce ꝗ egreſſus eſt de terra eiꝰ
immo projiectus. Sin aut egerint pniam & ſanctifcatus fuero in medio eoꝑtunc oĩs gentilium tur
ba cognoſcet qd ego eos tollã de terris in quas diſperſi erant. & reducã in terrã eccleſiæ: & effundã
ſuper illos nequaq aquam baptiſmi ſalutaris: ſed aquas doctrinæ & ſermonis dei: & mundabo illos
ab oĩbus ingnamentis ſuis. & ab uniuerſis idolis atq; erroribus ꝗᷓ in ſuo corde ſimulauerant. Et da⸗
bo ingqt eis cor nouũ qd per peccatum perdiderant. & ſpũm rectum innouabo in cordibus eoꝶ. Et
auferã cor lapideũ cor uidelicet incredulũ. & dabo cor carneũ molle & tenerũ qd dei pᷣcepta ſuſci/-
piat. ira ut ambulent in pᷣceptis meis: & faciant iudicia q prius neglexerant. & habitent in terra quã
dederat patribus eoꝶ magiſtns uidelicet atq; doctoribus & rurſum ſit populus dei: & dñs eis uerta
tur in deũ. quem prius offenderant. Tunc faluabuntur ab uniuerſis inqnamentis ſuis.& multiplica/
bitur eis frumentũ de quo efficitur cæleſtis pamis. & non patiẽtur ultra famẽ ſermonis dei. & mul
tiplicabitur in eis lignum ſapiæ: & genimina in eorum pectore cõplebuntur. Nec erunt ultra oppro
brium in gentibus: ſed poſtquam miſertus fuerit eorum deus recordabuntur uiarum ſuaꝑ peſſima
rum. & ſcient ubi fuerint. & diſplicebunt ſibi in iniquitatibus ſuis: quod dicit dns non pp illos ſed
ropter ſuam ſe facere clementiã. Vnde & cohortatur errantes ut confundantur & erubeſcãt in uiis
ſuis & reſtituantur in urbes eccleſiæ quæ rurſum habitentur ab eis. & omnia quæ in eis corruerant
ediſicentur. & ad priſtinas redeãt cerimonias: & terra quondam derſerta quæ accolis & peregrinis
& mundi huius conuerſationẽ tranſeuntibus niſa fuerat deſolata reuertatur in priſtinum ſtatũ oẽſq;
mirentur & dicant. Terra illa inculta: terra deſerta in qua oẽs quondã periere uirtutes. nunc facta &
quaſi ortus uoluptatis & paradiſus dei. Et ciuitates deſertæ quæ deum hoſpitem non habebant: &
deſtitutæ erant a ſpiritu ſancto & ſuffoſſæ incredulitate munitæ erunt fide chriſti. ut ſciant omnes
in circuitu quod dominus ediſicauerit animas diſſipatas. & plantauerit in eis atq; conſeuerit cun-
ctarum uirtutum arbores: & ipſe rebus præſtiterit quæ ſermone promiſſit. Rurſumq; cohortatur ſer
mo propheticus ꝑœnitentes un ẽt cũ regreſſi fuerint in eccleſias ſemp requirant dũm. uti. nani ant
eum

S

Super Eʒechielem..

eum & multiplicentur redeuntium turbis græges domini:mmon jumentorum & brutorum animan
tium:ſed greges hominum qui fidei rationiſq; ſint pleni: greges ſancti: greges urbis hieruſalem:in
cunctis ſolennitatibus quas dei clementia receperunt: ut poſtquã cinitates domini huiuſcemodi
gregum multitudo compleuerit: tunc ſciant omnes quod ipſe ſit dominuuas.
CCAbPITVLVM. XXXVII.
SActa eſt ſuper me manus domini:⁊ eduxit me in ſpiritu:? dimiſit me in medio campi
NW.jqui erat plenꝰ oſſibꝰ:⁊ circũduxit me per ea in girum. Erant autez multa valde ſuper fa

ccciem capi:ſiccaqʒ vehementer.Et dixit ad me.Fili hominis putaſne viuẽt oſſa iſta: Et
fidH Rdixi. Dñe deꝰtu noſti. Et dixit ad me. Naticinare de oſſibiſtis:⁊ dices eis. Oſſa arida
audite nerbũ dñi.Hec dicit dũs deꝰoſſibꝰhis:ecce ego intromittã in vos ſpũm ⁊ viuetis ⁊ da-
in bo ſup vos neruos ⁊ ſuccreſcere faciã ſuꝑ vos carnes:⁊ ſuperextẽdã in vobis cutẽ.⁊ dabo vo
tü bis ſpũ̃ʒ ⁊ viuetis.⁊ ſcietis qꝛ ego dñs.⁊ ꝓphetaui ſicut pᷣceperat mihi.Factuſqʒ ẽ ſonitꝰ ꝓphe/
H tante me.⁊ ecce cõmotio.Et acceſſerũt oſſa ad oſſa.vnũquodqʒ ad iuncturã ſuam.⁊ nidi ⁊ ecce
i ſuper ea nerui ⁊ carnes aſcenderunt.⁊ extenta eſt in eis cutis deſuper.⁊ ſpiritũ nõ hẽbãt.⁊ dixit
⸗ ad me. Aaticinare ad ſpũm vaticinare fili hominis.⁊ dices ad ſpũm.hec dicit dũs deꝰ. Aqua⸗/
m tuoꝛ vẽtis veni ſpũs ⁊ inſuffla ſuꝑ iterfectos iſtos.⁊ reniuiſcãt.⁊ ꝓphetaui ſicut pᷣceperat mihi
il 2 ingreſſus ẽ in eis ſpũs ⁊ vixerũt:ſteterũtq; ſup pedes ſuos exercitꝰgrãdis nimiſ valde.⁊ dixit
19 ad me. Fili hois oſſa hec vniuerſa domꝰiſrł ẽ. Ipᷣi dicũt. Aruerũt oſſa nr̃a:⁊ periit ſpes nꝛa.⁊ ab
o ſciſi ſumꝰ.pꝛopterea vatieinare ⁊ dices ad eos.hec dicit dũs deꝰ.ecce ego aperiã tumulos vꝛos
ne ⁊ educã vos de ſepulchꝛis vẽis ppłs meus.⁊ inducã vos in terrã iſrahel:⁊ ſcietis qꝛ ego dñs cũ
ni aperuero ſepulchꝛa vẽa ⁊ eduxero vos de tumulis vẽis ppłs meꝰ.⁊ dedero ſpũʒ meũ in nobis ⁊
din nixeritis.⁊ regeſcere vos faciã ſuꝑ bumũ vꝛaʒ:⁊ ſciètis qꝛ ego dñs loquutꝰſũ ⁊ feci:ait dñs deꝰ.
w CEt fcã ẽ ſup me manꝰdñi.⁊ eduxit me in ſpũ dñi ⁊ poſuit me in medio cãpi.⁊ hic LxXxX.
i erat plenꝰ oſſiũ hoium.⁊ circũduxit me ſuper ea per girũ in circuitu.⁊ ecce multa nimis ſuper
ne⸗ faciẽ cãpi:? arida nehemẽter.⁊ dixit ad me.ſili hominis.ſi uiuẽt oſſa hec:⁊ dixi.Oñne dñe tn no/
o ſti hec.⁊ dixit ad me.ſili hbominis ꝓpheta ſuper oſſa iſta.⁊ dices eis.O ſſa arida.audite vbuz dñi.
HBec dicit dñs de oſſibꝰiſtis.ecce ego adducã ſuper nos ſpm̃ vite.⁊ dabo ſuper nos neruos? in
ð ucã ſuper vos carnes.⁊ extendã ſi uper vos pellẽ:? dabo vobis ſpũz meũ ⁊ viuetis.⁊ cognoſce
lei tis qm̃ ego ſũ dñs.⁊ ꝓphetaui ſicut pᷣcepit mihi.⁊ fcã vox cũ ego ꝓphetarẽ.⁊ ecce cõmotio ⁊ ac
cedebãt oſſa ad os ad iuncturã ſuꝗ.⁊ uidi ⁊ ecce ſuper ea nerui ⁊ carnes oꝛiebãt᷑:⁊ aſcẽdebãt ſu/
ni⸗ per ea pelles deſuper:⁊ ſpiriꝰnõ erat in eis.⁊ dixit ad me.ppheta ſuper ſpm̃ppheta ſili hommis
ie dic ſpũi. Hec dicit dñs deꝰ. A qᷣtuoꝛ ſpiritibꝰ neni ſpũs ⁊ iſuffla ſuper moꝛtuos iſtos:⁊ niuãt.
ſoo ⁊ ꝓphetani ſicut pᷣceperat mihi:⁊ igreſſus ẽ i eos ſpũs ⁊ nixerũt:⁊ ſteterũt iĩ pedibꝰſuis.ogrega
. tio multa nehemẽter nimis. loquutẽ dñs ad me dicẽs. fili hoĩs oſſa hec ois domꝰiſrł ẽ. Ji di
n cũt. Arida fcã ſunt oſſa nꝛa.periit ſpes nẽa:deſperanimꝰ.ꝓpterea vaticinare ⁊ dic ad eos. HBec
ei. . dicit dñs deꝰ.ecce ego aperiã memoꝛias vias.⁊ reducã vos de ſepulchꝛis vẽis ppłs meꝰ.⁊ in/
ne⸗ troducã vos ĩ terrã iſrk:? cognoſcetis qm̃ ego ſuʒ domincuʒ aperuero ſepulchꝛa vĩa. vt educã
* vos de ſepulchꝛis vꝛis ppls me.Et dabo ſpirituʒ meuz i uobis ⁊ uiuetis.⁊ ponã nos ſuper ter
indi ivꝗ ueſtrã:⁊ cognoſcetis quia ego ſum dominꝰ.loquut ſum ⁊ faciã dicit dominus deMus.
ilos C Famoſa E uiſio.& omniũ eceleſiaꝶ xp̃i lectõe celabrata ob quã uel maxime cauſãa utraq; editõnẽ
ch⸗ ex ĩtegro poſui.ne qua nobis ab hebreis calũnia fieret. ſ ſalti in uerbis aliqd diſcreparẽt. Solent enĩ
k ridere de nobis & attolere ſupciliũ. & ĩflatis buccis ructare ſcientiã ſcripturaꝑſi nõ diam ſenſuum
e diſcrepantiã. Quæ ſi fuerit iure repræhendit᷑ ſi uerboꝶ diſſonantiam in noſtris codicibus potue-
nſc⸗ rint demõſtrare. Qui ergo putãt de reſurrectiõe quæ ab omnibus & iudæis & chriſtianis credit᷑ dei
eſſe ſermonẽ. Hæc ſolẽt dicere. Facta ẽ ſup prophetã manus domini hoc ẽ dñs atq; ſaluator p quẽ
en pater cũcta operatꝰ 6E. Oĩa.n.ab eo facta ſũt.& ſine ipſo fadũ ẽ nihil. Et eduxit me ĩqt ĩ ſpitu domi
, ni. ſubaudit᷑ manꝰ dñi. Eduxit aũt eũ in ſpiritu. nõ in corpore ſed extra corpus. & poſuit illũ ſiue di
mn miſit in medio cãpi ꝗ plenus erat humanis oſſibꝰ. nec eũ ẽ paſſa regeſcere.ſed fecit oſſa omnia cir/
⸗ cuire ꝗᷓ nõ erãt operta humo ſed ſup cãpũ iacẽtia. nec ſolũ multa ſed multa nimis. & ꝓpter tẽporĩs
n uætuſtatẽ arida ſiccaq; uehemẽter. & nihil in ſe humoris habẽtia. Cũq; ĩ terrogaſſet eũ ſermo diuinꝰ
ſt „ utrü extimaret hæc oſſa poſſe uiuere. reſpõdit. Dnñe deꝰtu noſti:ꝗ plenã habes ſciẽtiã futurorum. Di
ns xitq; ad eũ dñs. Vaticinare de oſſibꝰſiue ſup oſſa hæc. & dices ad ea: Oſſa arida audite uerbũ dñi. In
m quo mirãdũ quomodo ad oſſa arida ſit locutꝰ.qᷓ ante neruos cames & cutẽ & ſpiritũ uiuificãtẽ. deĩ
ni⸗ poſſẽt audire ſermonẽ.Primũq; oſſa cũ aliis oſſib'neruoꝶ uĩculis colligant᷑.deĩde ĩplent᷑ carnibꝰ &
iſ- Adaeſup ob pulchritudinẽ extẽdit᷑ cutis qᷓ nudaꝝ carniũ operiat fœditatẽ. & tũc accipiũt ſpinitũ ꝗᷣ ui
1d 4 uere ea faciat. & poſtꝗᷓ uixerĩt tũc cognoſcãt qd ipſe ſit dñs Dicẽte itaq; propheta qꝗ d ei fuerat ĩpera
16 tũ ſtati ẽ ſdã cõmotio.oſſaq; ĩ ſua ſũt applicata cõpage. adſtricta neruis plena carnibꝰpelle ccopta
nes iacebãtq; humana corpora ſpinitũ ñ habẽtia. Idcirco ꝓpheta uaticinat᷑ ad ſpiritũ & ait. Hæc dicit do
n⸗ minus deus. A q̃ttuor uẽtis ueni ſpiritus. a qᷓttuor uidelicet mũdi plagis. ut quomodo in pᷣma cõdi
e tione hominis inſufflauit deus in faciem eius & factus eſt in animam uiuentem.ſic & ſecunda con-
. J ominis inlu

.L.iber vndecimus.c.xxxvii.

ditio ideſt reſurrectio mortuoꝝ.ĩſuſlante ſpiĩnitu uiuificetur. Qui ĩgreſſus ẽ humana corpora. ſta- i
timq; uĩxerũt ſteteruntq; ſup pedes ſuos. Vnde & reſurrectio dicitur mortuoꝶ cõgregatio ſiue ec- is⸗
cleſia multa. & ut in hebreo habet grãdis exercitꝰ. eoq; cõplet᷑ tẽpore:emitte ſpiritũ tuũ̃ & creabun ſis
tur. & renouabis faciẽ terræ. Qd aũt ſeꝗtur & dixit ad me. fili hoĩs. oſſa hæc uniuerſa dom- E iſrahel s
uidet᷑ facere qſtionẽ.eo qd ñ de generali reſurrectõe ſed ꝓpriæ de reſurectiõe dicat dome iſtahel q
dicebãat. aruerũt oſſa nr̃a & periit ſpes nr̃a.& abſciſi ſumꝰa terra nr̃a.ſiue oĩo deſperauim Quibus bi
iſta dicẽtibꝰtertio ezechiel ꝓpherare cõpellit᷑. & dicere oſſi boaridis. Hæc dicit dñs deꝰ. Ecce ego ape ſc
riã tumulos ur̃os.In quo q̃rit. Si aperit tumulos. quomodo ſupra dixeri erant aũt multa ualde mn efit⸗
. ſaciẽ cãpi.ſiccaq; uehement᷑.Et educã inꝗt uos de ſepulchris uf̃is popul meus.ſecũdũ illud ꝗ ſn fün
ptũ ẽ in euãgelio.Venit hora qñ ꝗ ĩ ſepulchris ſũt audiẽt uocẽ filii dei. & exibũt ꝗ bõa egerũt ĩ reſur e
rectionẽ uitæ. Et iterũ:qui audierit uiuẽt. Et ſi ſicut nonnulli arbiträtur de generali reſurrectione
cit ſermo diuinus:ꝗd neceſſe fuit ſpecialiter dici: & ĩducã uos ĩ tertq iſtahel: cũ ĩ oĩ orbe terraꝶ reſur e
gere debeãt mortui ex his locis ĩ quibus ſepulti ſũt? Cũq; ait eduxero uos de tumulis ueſtris: & de-⸗ . .
dero ſpũm meũ ĩ uobis & uixeritis: tũc requieſcere uos faciã ſuper humum ueſtrã: ut poſtquã reꝗe/-
ueritis ĩ terrã iſrahel: tũc cognoſcatis qd ipſe ſim dñs:q ꝓmiſſa mea ope cõpleuerim. Qui ergo de
generali reſurrectione hæc dicta ĩtelligũt: illud qd uidetur facere qſtionẽ ofſa hæc uniuerſa domus bot
eſt iſrahel ad ſanctorũ reſurrectionem referũt: de qua & apoſtolus ioãnes ẽ apochalypſi loꝗtur. Bea ſut
tus & ſctũs ꝗ habet partẽ ĩ reſurrectione prima: ſuper eũ ſecũda mors nõ hẽt boteſtatẽ: qdᷣ uidelicet ſune
alia ſctõꝑe alia peccatoꝶ ſit reſurrectio. Vnde & ĩ pſalmo primo dicitur. Nõ reſur uͦt ĩpii in iudicio: tinch
neq; pctõres in cõſilio iuſtoꝶ: Terrã aũt iſrahel quã reſurgẽtibus dñs pollicetur: illã eẽ cõfirmãt de onn
qua ſcriptũ ẽ.Beati mites:qm̃ ipſi poſſidebũt terrã: & placebo dño eene uiuẽtiũ. Hæc loquun/ mnt
tur: qui de generali ut dixim'reſurrectiõe ezechielẽ ſcripſiſſe autumãt. Qui ãt taliter ĩterprætãt᷑ iſta. HS tube
nõ debẽt nobis facere ĩuidiã:qd iſtũ locũ aliter exponẽtes reſurrectionẽ negare uideamur. Scimus dauic
enim multo robuſtiora teſtimonia & in quibus nulla ſit dubitatio in ſcripturis ſanctis repperiri: ut ẽ cam
illud Iob. Suſcitabis pellem meam quæ iſta ſuſtinet.Et daniel. Multi 9 dormiunt ĩ terræ puluere re⸗ vcri
ſurgẽt:iſti ĩ uitã æternã:& iſti in opprobrium & ĩ confuſionem æternam. Et in euangelio. N olite ti uus
mere eos qui corpus interficiunt: & animam nõ poſſũt occidere. Timete autem eum magis qui po erit
teſt & animam & corpus perdere in gehennam. Et apoſtolus baulus. Qui uiuificabit mortalia ue- hern
ſtra corpora propter inhabitantem ſpiritum eius in uobis: & multa alia. Ex quo perſpicuum eſt non qut
nos reſurrectionem negare:ſed hæc non ſcripta de reſurrectione contendere: ſed per reſurrectionis CR
parabolam de reſtitutione iſrahel prophetari: qui eo tempore captiuus erat in babylonæ. Nec ſtatiz juc
hereticis occaſionem dabimus: ſi hæc de reſurrectione cõmuni intelligi denegemus. Nunquã po⸗ ein
neretur ſimilitudo reſurrectionis ad reſtitutionem iſtahelitici populi ſignificandam:niſi ſtaret ipſa ſlic
reſurrectio: & ſutura crederetur: quia nemo de rebus non extantibus incerta confirmat. Totaq; nr̃a pel
illo tendit aſſertio:qd quomodo uidetur incredulum qd oſſibus aridis & multa uetuſtate confectis ſun
futura reſurrectio promittatur: & tamen futurum eſt quod promittitur:ſic & reſurtectio populi iſra 1e⸗
hel qui ductus eſt incaptiuitatem: & in toto orbe diſperſus: uidetur quidem incredibilis his qui dei pr
non norunt potentiam: ſed tamen futura eſt: quia ego inquit dominus loquutus ſum: & faciam ſi/
cut pollicitus ſum. Deniq; & in anteriori prophetia in qua montibus iſrahel antiquus repromitti- hen
tur ſtatus & dicit ad eos dominus: & conuertarad uos arabimini: && accipietis ſementem & mul⸗ ni
tiplicabo in uobis homines: oẽmq; domum iſrahel: & rurſum quod domus iſrahel habitatura ſit in i.
terra ſua qua quondam inculta poſtea futura ſit quaſi ortus uoluptatis:& ciuitates deſertæ & defti⸗ D
tutæ muniantur: & multiplicetur in eis domus iſrahel ſicut grex ouium: & cætera quæ ſequũtur ad nd
eundem ſenſum pertinere qui nunc ſub tropologia & parabola dicitur aridorum oſſi um:& pœni Uni
tus nullum humorem uitæ habentium: impleto illo quod in euangelio ſcriptum ẽ. Quæ apud ho tie
„ mines impoſſibilia uidentur: apud deũ poſſibilia ſunt. Eiecti ſũt aũt de ſepulchris ſuĩis: de ſepulchris eon
. captiuitatis: & uinculis ꝗbus ſeruitute babylonia tenebantur adſtricti. Sed hæc oĩa iudæi uel ſub 20 mi
robabel ut prius dixi expleta cõfirmant quando magna eſt facta cõmotio: regnum chaldæorũ ĩ on
mœdos perſaſq; tranſlatum: uel præſentia xp̃i ſui quẽ putãt eẽ uẽturũ. Nos ãt ſpiritaliter poſt crucẽ ſn
dñi ſaluatoris cõplera memoramꝰ: & quotidie ſieri in his uel maxime qui inſtar lazari peccatorum
ſuoꝑꝶ faſciis colligati: ad uocem dñi ſuſcitantur: & uere ſunt domus iſrahel arens quondã & nullã * P
ſpẽ habens ſalutis. Sed intrante in ſe ſpũ gratiæ & porrigente dño manũ de pfũdo iferi liberentur
& q prius dixerant dñe de' tu noſti hæc poſtea audiant liberati:modicæ fidei quare dubitaſtis:
CEt factꝰ eſt ſermo domini ad me dicens. Et tu fili hominis.ſume tibi lignum vnum? ſcribe e
ſuper illnd iude ⁊ filioꝛum iſrahel ſotijs erꝰ:? tolle lignum alterum? ſcribe ſuper illud ioſeph li
gnum ephꝛaim ⁊ domui iſrahel ſotioꝛumqʒ eius:⁊ adiunge illa vnum ad alterũ tibi in lignum u
vnum.⁊ erũt in vnione in manu tua.Cũ ãt dixerũt ad te filii populi tui loquẽtes.nõne ĩdicas no ſ
bis ꝗd in his tibi velis:loq̃ris ad eos.hec dicit dñs deꝰ.Ecce aſſumã lignũ ioſeph qð ẽ ĩ manu d
ephꝛaiʒ.⁊ tribꝰiſrł q iũcte ſũt ei.⁊ dabo eas pariter cũ ligno iude ⁊ faciã eas lignũ vnum:⁊ꝛ erũt
8 vnũ ĩ manu eiꝰ.Erũt ãt ligna ſuꝑ q̃ ſcripſeris ĩ manu tua in oculis eoꝝ. ⁊ dices 8d cose dicit 8
. 0

Super Eʒechielem.

dñs de. Eccè ego aſſumã filios iſrahel de medio nationũ ad quas abierũt ? cõgregabo eos vn
diq;:? adducã eos ad humũ ſuã.⁊ faciã eos gẽtẽ vnã ĩ terra ĩ mõtibꝰiſrł:ꝛ rex vnꝰerit oĩbꝰ ipe⸗
rãs.Et nõ erũt vltra due gẽtes.nec diuidẽtur ꝗplius ĩ duo regna:neqʒ polluẽtur ultra in idolis
ſuis ⁊ i abhoĩationibꝰ⁊ ĩ cũctis inigtatibꝰſuis:⁊ ſaluos eos faciã de uniuerſis ſedibꝰ ſnis in qui
bus peccauerunt:æ mundabo eos ⁊ erũt mihi ppłs ⁊ ego ero eis deꝰ:⁊ ſeruꝰmeꝰdauid rex ſuper
eos.? paſtoꝛ vnꝰerit oium eoꝝ. In iuditiis meis ãbulabũt ⁊ mãdata mea cnſtodiẽt? faciẽt es:2
hitabũt ſuꝑ terrã quã dedi ſᷣuo meo iacob ĩ q̃ hitauerũt pꝛes vꝛi:⁊ hitabũtiſuꝑ eã ipi⁊ filii eoꝝ
vſqʒ i ſẽpiternũ:⁊ dauid ſeruꝰmeꝰpnceps eoꝝ ĩ ppetuũ.⁊ pcutiã illis fedꝰpacis:paciũ ſẽpiternũ
erit eis.⁊ füͦdabo eos ⁊ młtiplicabo:⁊ dabo ſctificatõeʒ meã i medio eoꝝ ĩ ꝓꝑpetuũ:⁊ erit tabnacu
lũ meũ ĩ eis:⁊ ſciẽt gẽtes qꝛ ego dũs ſciſicatoꝛ iſrł:cũ fuerit ſciſicatio mea ĩ medio eoꝝ ĩ pꝑpetuũ.

CEt factꝰẽ ſᷣmo dſii ad me dicẽs. Et tu fili hoĩs:aſſume tibi nirgã vnã ⁊ ſcribe ſuper LXxX.

eã iudã ⁊ filios iſrahel ꝗ appoſiti fũt ei:: virgã ſecũdã aſſumes tibi⁊ ſcribes eã ioſeph virgam
ephraim.⁊ omnes filios iſrahel ꝗ appoſiti ſũt ei:⁊ cõiũges eas iuicẽ tibi ĩ virgã vnã:vt copules
eas:⁊ erũt i manu tna.Et erit quãdo dixerint tibi ſilii iſrahel loqntes ñ idicas nobis ꝗd ſint iſta
tibi: dices ad eos. Hec dicit dominꝰdeꝰ.Ecce ego aſſumã ĩ tribũ ioſeph per manũ ephꝛaim tmi
bus iſrł que iũcte ſũt ei.: dabo eos oẽs ſuper tribũ iuda.ꝛ erũt i ᷣgã vna.ꝛ erũt vna ĩ manu in/
da. Et erũt nirge q̃s ĩſcripſiſti ſic ĩ manu tua coꝛã eis:⁊ dices eis.Hec dicit dñſ deꝰ. Ecce ego aſ
ſumꝗ oẽʒ domũ iſrł ð medio gẽtiũ ad q̃̊s igreſſi ſũt.⁊ cõgregabo eos ex oĩbꝰꝗ in circuitn eiꝰſũt
2 inducꝗ eos ĩ terrã iſrł.⁊ dabo eos in gẽtẽ unã in terra mea in mõtib'iſrahel.⁊ pᷣnceps vnꝰ erit
omniũ iſtoꝝ in regẽ.⁊ nõ erũt vltra in duas gẽtes.nec dinidẽtur vltra in duo regna.ut nõ polluã
tur vltra in idolis ſuis ⁊ in offendiculis ſuis.⁊ in oibꝰimpietatibꝰſuis.et eruã eos ex omnibꝰinig
tatibꝰeoꝝ in gbꝰpeccauerũt ⁊ mũdabo eos:⁊ erũt mihi in ppłm.⁊ ego ero eis in deũ:ꝛ ſernꝰmeꝰ
dauid pᷣnceps in medio eoꝛũ.Et paſtoꝛ vnꝰerit omniũ iſtoꝝ.qꝛ in pᷣceptis meis ãbulabũt⁊ iudi
cia mea cuſtodient ⁊ facient ea.Et habitabũt in terra ſua quã dedi pᷣno meo iacob.vbi habita⸗

nerũt pꝛeſ eoꝝ ⁊ habitabũt in ea ipſi ⁊ filii eoꝝ.⁊ filii filioꝝ eoꝝ vſqʒ in ſempiternũ:⁊ dauid ſer/

uus meꝰ pᷣnceps eoꝝ erit in perpetuũ.Et diſponã eiſ teſtamẽtũ pacis:teſtamentũ ſempiternuʒ
erit cũ eiſ.Et dabo eos ⁊ multiplicabo eos.⁊ ponã ſctã mea in medio eoꝝ in perpetuũ.⁊ erit ta/

.„

bernaculũ meum in eis:⁊ ero eiſ deꝰ⁊ ipſi erunt mihi populꝰ.⁊ ſcient gentes qꝛ ego ſuz domin*

ni ſanctiſico eos. cum fuerint ſancta mea in medio eoꝛum in perpetuum.
CRegum narrat hiſtoria ſub roboam filio ſalomonis duodecim tribus fuiſſe diuiſas: & duas hoc ẽ

iudã & beniamin cũ leuitis ac ſacerdotibus ſecutas eſſe roboam: qui regnauipĩ hieruſaleʒ & regnũ
eius appellatũ ẽ iuda:alias uero decẽ tribus quæ dixerũt nõ ẽ nobis pars in dauid neq; hæreditas ĩ
filio ieſſe:hieroboã filio nabat de tribu ephraim qꝗ fuit filiꝰioſeph ſũmiſſiſſe cernices & ſeruiſſe ei ap-
pellataſq; ex magna parte populi antiquo noĩe iſrahel: & multo tpe regnũ iuda & iſrahel aduerſũ ſe
habuiſſe certamina: ꝓpriiſq; paruiſſe regibus: primaſq; decẽ tribꝰcaptas ab aſſyriis: & poſt aliquãtuʒ
tẽporis eas q̃ appellabãtux iuda a chaldæis ĩ babylonẽ ductas eẽ captiuas:& tribũ iuda poſt anos ſe
ptuagĩta antiquæ terræ redditã:decẽ aũt tribus quæ uocabãt᷑ iſrahel: uſq; hodie ĩ mõtibꝰ urbibuſq;
mœdoꝶ ſeruire captiuas. Præſẽs igitur prophetia hæc ex ore dñi pollicetur qd utrũq; ſibi mgatur
ĩperiũ:hoc ẽ regnũ iudæ & regnũ iſrahel:tollaturq; uirga ephraim ꝗ de ioſeph ſtirpe generatꝰ ẽ cuʒ
reliꝗs tribubus quæ ei ſociatæ ſunt: & iũgãtur uirgæ iuda ut nequaꝗᷓ uocẽtur iuda & iſrahel: ſʒ uno
noĩe appellẽtur iuda:& ſub figura ꝓphetæ ꝗ præcedit ĩ typo dñi ſaluatoris:nequaquã ab weni
bus:ſed una xpᷣi teneãtur manu.Dicit enĩ ſe aſſumere filios iſrahel de medio nationũ ad qs captiui
ducti ſũt: & reducturũ eos ĩ tetrã & in montes iſrabel:de ꝗbus ſupra legim: ⸗ appellãdã unã gẽtẽ:
uniuſq; regis regẽdã ĩperio ut ultra ñ polluãtur ĩ idolis & abhoĩatiõibꝰſuis:ſʒ cũ fueiĩt de captiuita
tis ſedibꝰliberati ĩ ꝗqbꝰpeccauerũt: oĩbus uitiis eẽ mũdãdos:& futuros populũ dei:ita ut dñs ſit deus
eoꝶ. Et ſeruꝰ ĩꝗt meꝰ dauid rex ſup eos. De quo & ãgelus loꝗtur ĩ euãgelio qd regnaturꝰ ſit ſup do/
mũ iacob:& regni eiꝰñ ſit finis:tãtæq; erit clemẽtiæ: ut ñ ſolũ rex ſ( et paſtor appellet᷑:eo qd ſupbuzʒ
nomẽ ĩperii paſtoris uocabulo mitiget. Qui poſtquã fuerit ĩ gẽtẽ unã et ĩ terra iſrahel ac mõtibus
hĩtauerint:ãbulaturi ſint ĩ oĩbꝰiuditiis dñi:et pᷣcepta illius cuſtodituri:hiĩtaturi aũt ñ̃ ĩ alia terra ſed ĩ

ea quã dedit ſeruo ſuo iacob:in qua habitauerunt patres eorũ Abraham Iſaac et Iacob:et reliqui ſctĩ

Et non ſolum ipſi habitaturi ſint: ſed et filii eorum ac nepotes:iuxta illud uirgilianum. Et nati nato
rum et qui naſcentur ab illis: habitentq; non ad breue temp'ſed ĩ ppetuũ. Vultis aut ait ſcire ꝗ ſit iſte
rex et paſtor? Ipᷣe ẽ de quo ſupra diximꝰmeꝰdauid. Qui cũ ĩ forma dei eẽt ñ ẽ rapinã arbitratus eſſe
ſe equalẽ deo: ſed ſe exinaniuit formã ſerui accipiẽs: et factus ẽ obœdiẽs pri uſq; ad mortem: monẽ
aũt crucis. Cũq; ſub tali rege fuerint: percntiã illis fœdus pacis: nequaquã ut in ueteri teſtamẽto cer
taminũ atq; belloꝶ ſed pactum pacis quæ exuperat omnem ſenſũ: de qua ſaluator loquitur ad apo⸗
ſtolos:pacem meã do uobis:pacem meam relinquo uobis. Et propheta dicit. Factus ĩ pace locꝰer
quos cũ ĩ eccleſia füdauerit et ſtabilierit: ita ut poſſint dicere:ſtatuit ſupra petrã pedes meos: tũc mul
tiplicabũt᷑ uel credẽtiũ nũero:uel multiplicatõe uirtutũ. Et dabo ingt ſctificationẽ meã.ſiue ſãctua/
tiũ ĩ medio eorum ĩ perpetuũ.Qd iudæi de tẽplo ĩterpᷣtãtur qd ſub zorobabel extructum eſt. Sed

L.iber undecimus .c.xxxviii.

quomodo ſtate poterit hoc quod di ĩ ppetuũ:cũ tẽplũ illd quod a zorobabel extructũ ẽ & poſtea a
multis ĩſtauratũ:romano igne ſuccẽſũ ſit? Quæ oĩa referẽda ſunt ad eccleſiã & ad tẽpora ſaluatoriĩs
quando tabernaculum eius poſitum eſt in eccleſia: ubi factus eſt deus nr̃ & nos populus eius. Profe
ctuſq; oĩum ẽ ut ſciãt qd ipſe ſit dñs. & ipſe ſctĩſicet iſrahel non iuxta carnẽ ſed iuxta ſpũm:qũ ſctĩſi/
catio eiꝰĩ medio credẽtiũ facta ẽ ĩ ppetuũ:Quod ãt dñs abiecerit tribũ ephraim & elegerit tribũ iu/
da:& in pſalmis legimus:ĩ ꝗbus ſcriptũ ẽ. Et repulit tabernaculũ ioſeph: & tribũ ephrẽ nõ elegit.ſj
elegit tribum iuda:de qua ſcriptũ ẽ. Nõ deficiet princeps ex iuda neq; dux de ſomoribus eiꝰ donec
ueniat cui repoſitum ẽ. & ipſe erit expectatio gentium. Vere eniʒ in aduentu dñi ſaluatoris duæ uir/
gæ: & ut in hebraico poſitũ ẽ duo ligna in unum iuncta ſunt ſceptrũ: & in baptiſmate xpᷣi dudũ ſepa
rata ſociãtur: ut fiãt in unum nouum hominẽ: & in unã gẽtẽ:neq; polluãtur ultra in idolis & abho⸗
minationibus: ſed mũdi lauacro:ſint populus dei. & imperet eis xpᷣs: & habitent ſuper terrã uiuẽtiũᷣ
quam dederat ſeruo ſuo iacob:qui populũ iſrahel in matris utero ſupplantauit. Sinaũt uoluerimus
ljuxta prophetiam oſeæ quæ pœne ois ad decem tribus dirigit᷑:ideſt ad ioſeph & ephraim & ſama
riã & iſrahel ĩtelligere falſi noĩs ſciẽtiã & diuerſas turbas hereticorũ:hoc dicemꝰqd ĩ ultimo tẽpo⸗
re quãdo ſubintrauerit plenitudo gẽtiũ & oĩs iĩſrahel ſaluus fuerit:”tũc etiã aduerſarii populi ꝗ con
tra domum iudæ & confeſſionem eccleſiæ pugnauerunt tradãt ſe eccleſiaſticæ fidei: & uniuerſis er-
roribus derelictis: & principibus mundi iſtius qui deſtruuntur: & patriarchis ſuis qui eos ĩ blaſphe/
miarum baratrum deduxerunt: conſurgant & relinquant idola ſua & abhominatiões ſuas quas de
ſuo corde conſinxerant: & de cunctis ſedibus ſuis in quibus peccauerunt tranſeant ad eccleſiaſticam
ſidem: & mundentur & ſint populus chriſti: & ipſe ſit deus eorum: quæ plenius in oſeæ propheta di
ctaſſe me noui. Quod ſi iudæi & chriſtiani iudaizantes hæc ad mille annorum uoluerint referre re
gnum neceſſitate coguntur ut ſuſcipiant omnes qui ſalui fuerint habitaturos in terra iſrahel ædiſ-
candam hieruſalem extruendum templum: cunctas legis cerimonias exercendas. obſeruandũ ſab
batum.accipiendam circunciſionis iniuriam. manducandum && bibendum. & diuiciarum habun/
dantiam pro ſumma beatitudine & cunctis opibus eſtimandam. cum apoſtolus dicat eſca uentri &
uenter eſcis. deus autem & hunc & illas deſtruet. Quomodo autem in typo reſurectionis ſuperior
ſermo propheticus reſurrectionẽ iudaici populi demõſtrauit nõ carnalẽ ſed ſpiritalẽ: ſic & iſta pro-
phetia nequaquã ad carnis: ſed animæ ptinet fœlicitatem: & ad xp̃i fidem qua mundamur in baptiſ
mate: cuius regnum in perpetuum eſt: ut non expectemus uentura quæ tranſacta ſunt: & quotidie
tranſigi nouimus. CCAPITVLVM. XXXVIII.
X ſfactꝰẽ ſexmo dñi ad me dicẽs.Fili hois pone faciẽ tuã cõtra gog ⁊ terrã magog pꝛin
MRNcipẽ capitis ſiue ros:moſoch⁊? tubal.⁊ vaticinarè de eo ⁊ dices ad eum. Bec dicit dñs
SH deus.Ecce ego ad te gog pꝛicipẽ capitis ſiue ros moſoch ⁊ tubal:⁊ circuagã te ⁊ ponaʒ
frenũ i maxillis tnis:⁊ educã ſiue cõgregabo te ⁊ oẽm exercitũ tuũ.equos ⁊ equites ve
ſtitos loꝛicis vniuerſos:multitudinẽ magnã haſtã ⁊ clypeũ arripiẽtiũ.⁊ gladiũ ſine peltas ⁊ ga

leas ⁊ gladios:perſe. ethiopes.⁊ libies:cum eis oẽs ſcutati ⁊ galeati gomer ⁊ uniuerſa agmina

eb:domꝰthogoꝛma latera aquilonis. ſiue ab extremis agꝗlonis ? totũ robur eiꝰ:populiqʒ ſiue gẽ/
tes multe tecũ. Pꝛepara ?⁊ iſtrue te ⁊ omnẽ multitudinẽ tnã que coaceruata ẽ ad te:⁊ eſto eis in
pᷣceptũ.ſine ⁊ eris mihi in cnſtodiã. Moſt dies multos viſitaberis:i nouiſſimis ãnoꝝ nenies ad
terra que reuerſa ſiue ꝑuerſa ẽ a gladio.⁊ cõgregata ẽ de populis multis ad mõtẽ ſine terrã iſrł.
ꝗA fuerũt deſerti iugiter. Hic de populis ednctꝰ eſt.? habitabunt conſidẽter vniuerſi. Aſcẽdens
aut quaſi tepeſtas venies ⁊ quaſi nubes vt operias terrã tu ⁊ oia agmina tua ⁊ populi ſiue gen⸗
tes multi tecũ. HBec dicit d’ñs deus.In die illa aſcẽdent ſermones ſecũdũ coꝛ tuuʒ:⁊ cogitabis
cogitationẽ peſſimã ⁊ dices. Aſcendã ad terrã ſine ſup terrã abſqʒ muro ſine abiectã veniã ad
geſcẽtes habitãteſqʒ ſecure:ſiue in pace.Oẽs hitant ſine muro.uectes ⁊ poꝛte nõ ſũt eis:ut diri
pias ſpolia ⁊ innadas pᷣdã:ut inferas manũ ruã ſuꝑ eos ꝗ deſerti fuerant ⁊ poſtea reſtituti? ſup
populum ꝗ ẽ cõgregatus ex gẽtibus:ꝗ poſſidere cepit ⁊ eẽ habitatoꝛ umbilici terre.Saba ⁊ da
dan ⁊ negotiatoꝛes tharſis.ſine cartaginẽſes.⁊ omnes leones ſine uille eius dicent tibi.Nunꝗd
ad ſumenda ſpolia tu venis: Ecce ad diripiẽdã pᷣdã congregaſti multitudinẽ tuã:vt tollas ar/
gẽtum ⁊ aurũ:⁊ auferas ſuppellectilẽ atqʒ ſubſtãtiã:⁊ diripias manubias infinitas. Pꝛopterea
vaticinare fili hoĩs:⁊ dices ad gog. Hec dicit dñs deꝰ.MNũgd nõ in die illo cũ habitauerit popnu-
lus meus iſrahel conſidenter ſiue in pace ſciesſine cõſurges ⁊ venies de loco tuo a lateribus ſi/
ne a noniſſimis aglonis tu ⁊ populi multi tecũ:aſcẽſoꝛes equoꝛũ vniuerſwetus magnus ⁊ exer/
citus vehemẽs:⁊ aſcendes ſup populũ meũ iſrahel quaſi nubes nt opias terrã: In nouiſſimis
diebus eris ſiue erit:⁊ adducã te ſuper terrã meã:nt ſciãt omnes gentes me:cum ſanctiſicans
fuero in te in oculis eoꝛum o gog. Bec dicit dñs deꝰ. Zn ergo ille es de quo loquutus ſum i die⸗
bus antiquis in mann ſeruoꝛum meoꝛum pꝛophetarum iſrahel.qui pꝛophetauerunt in diebus
illis atqʒ tẽpoꝛibus ſine annis. ut adducerẽ te ſuper eos: Et erit ĩ die illa in die aduẽtus gog ſu
per terram iſrabel ait dominus deus:aſcendet indignatio mea in furoꝛe meo ⁊ in ʒelo meo. In
igne ire mee loquutus ſum.quia in die illa erit cõmotio magna ſuper terram ſKtalzel cõmoue⸗
untur a

¹ buntur a facie mea piſces maris ⁊ volucres celi ⁊ beſtie agri ſiue cãpi.⁊ omne reptile quod mo
netur ſuper humũ.cũctiqʒ homines qui ſunt ſuper faciem terre.⁊ ſubuertentur ſiue ſcindentur
K2⸗ montes.⁊ cadent macerie ſiue valles.? omnis murus in terram coꝛꝛuet.Et conuocabo aduerſũ
H eum in cunctis montibus meis gladiũ.ſiue omnem foꝛtitudinem gladij.dicit dominns dens.
BGBladius vniuſcuiuſq; ſiue hominis.in fratrem ſuũ dirigetur:⁊ iudicabo eum peſte ſiue moꝛ/
6 te.⁊ ſangnine 2 himbꝛe vehementi. lapidibus imenſis ſine grãdinis. Ignem ? ſulphur pluaʒ
. ſuꝑ eũ ⁊ ſuꝑ exercitũ ei.ſiue ſup oẽs ꝗ cũ eo ſũt.⁊ ſuꝑ ppłos multos ꝗ ſũt cũ eo.Et magniſica/
8 boꝛ ⁊ ſctiſicaboꝛ ⁊ notꝰero iĩ cõſpectu gẽtiũ multarum.⁊ ſcient qnia ego ſum dominus.
CPrimum hiſtoriæ fundamenta iacienda ſunt: ſciẽdumq; quod ad ezechielẽ prophetã iſte extre-
x mus ſermo ſit domini: Neq; enĩ poſt hunc ſimilelꝗd poſſumus iuenire: p̃ter illud qd ĩ uiceſimo ꝗn/
R to anno ſcriptum eſt trãſmigrationis iechoniæ. Facta ſup me manus dñi & adduxit me illuc: hoc
Nn E in terrã iſrahel: quãdo ædificatio tẽpli deſcri bitur: & cerimoniarũ eius ordo narratur. Dein obſer
n uandum: quod ponitur ſiue obfirmatur facies prophetæ contra gog terram: ſiue terræ magog. Of-
8 ſirmatione & multa conſideratione uultus opus eſt: ut quæ dicuntur noſſe poſſimus: ſecundum il/
t lud apoſtolicum. Nos autem omnes reuelata facie glotiam domini contemplantes: in eandẽ ima/
en ginẽ reformamura gloria ĩ gloriam quaſi a di ſpũ. Igitur iudæi & noſtri iudaizantes putant gog
r gẽtes eẽ ſcyticas ĩmanes & innumerabiles: quæ trãs caucaſu montem & meotidam paludẽ & pro

pe caſpiũ mare ad indiam uſq; tẽduntur: & has poſt mille annoꝶ regnũ eẽ a diabolo cõmouendas
quæ ueniant in terram iſrahel ut pugnẽt cõtra ſanctos multis ſecuʒ gẽtibus cògregatis: primũ mo-
ſoch quos ioſephus interprætatur cappadocas: dein tubal quos idẽ hiberos uef hiſpanos: hebrei ita
los ſuſpicantur. habentes ſecuʒ in exercitu pſas: ethiopas & libias gomer quoq; & thogorma quos
galathas & phrigas interpᷣtãtur: ſabæos quoq; & dedan & carthaginẽſes ſiue tharſis: & hoc eẽ quod

de
lcam
uch
tete

it⸗ ioãnes quoq; ĩ ſua ponit apochalypſi. Et cũ finiti fuerint mille ini ſoluet ſathanas de cuſtodia ſua:
ülb & egredief ut ſeducat gẽtes ĩ q̃ttuor angulis terræ gog & magog. ut cõgreget eos ad bellũ quoß
dun, numerus ẽ ſicut arena maris. Aſcẽderũt ſup latitudinẽ terræ & circũdederüt caſtra ſãctoꝶ & ciuita-
un tẽ dilecta. Et deſcẽdit ignis a deo de cælo & deuorauit eos. & diabolꝰq ſeducebat eas miſus ẽ in ſta
enol gnũ ignis & ſulphuris. ubi erat beſtia & pſeudo propheta. & cruciabunt᷑ diebꝰ& noctibꝰ in ſæcula ſæ
⸗ culox.ñ ĩtelligentes totũ uolumẽ ioannis qd reuelationis titulo pᷣnotat᷑ eẽ miſticũ. & reuelatione
mhti nos ĩdigere. ut poſſimꝰ cũ propheta dicere. reuela oculos meos & cõſiderabo mirabilia de lege tua
nr Alii uero terrenũ ſẽſũ relinquẽtes ut ĩudaicas atq; aniles fabulas quæ noxiæ ſũt. & adquieſcẽtes ſibi
detrahũt in ꝓfüdũ. nimiũ ad alta cõſcẽdũt. & multo peiores fingũt nenias. ut in cæleſti hieruſalez
cen diaboli & oĩs exercitus eiꝰbella deſcribãt: & ſub etopoloſeis gẽtiũ ſingulaꝶ ĩserptẽtur ſpiritalia ne
ndis qtiæ ĩ cæleſtibꝰ. Quæ nos oĩa lectoris arbitrio cõcedẽtes: nõ tã aliena dãnare quã eccleſiaſticã expla
nationẽ affirmare conabimur. Gog græco ſermone latino tectũ dr.Porro magog ĩterpᷣ/
ls de tatur de tecto. Oĩs igit᷑ ſupbia & falſi nominis ſcientia quæ erigit ſe cõtra noticiã ueritatis. his no/
Sn minibꝰdemõſtrat᷑. Iſta ſũt tecta de ꝗbet yſaias loꝗtur in uiſione cõtra uallẽ ſyon. Quid tibi factũ ẽ
crir⸗ nũc qm̃ aſcẽdiſtis oẽs in tecta uana: Tectũq; ĩterprætabimur hereticoꝶ prĩcipes.et de tecto eos ꝗ il
neck Ioꝝ ſuſcepere doctrinas. Et pulchræ poſt multas et miſticas in hoe uolumine ꝓphetias. extremum
tis n uaticiniũ ẽ cõtra gog et magog.Si eni tẽpus iudicii ẽ iuxta petrũ ut ĩcipiat a domo dei.et iuxta hũc
ſesacd cuũiqdẽ ezechielẽ ꝗ ait. et a ſãctis meis ĩcipite. et nouiſſime inimica deſtruet᷑ mors. in yſaia quoq; pri/
jiſfk. mus ſermo fit cõtra iudeã in qꝗᷓ cõfeſſio dñi ẽ.et extremꝰcõtra quadrupedes qᷓ in deſerto ſũt. recte &
dens hic nouiſſimꝰſermo fit cõtra gog & magog.qꝗ oppugnãt ciuitatẽ dei qᷓ fluminis ĩpœtætificat. &
gen⸗ quæ in yſaia dicit.ego ciuitas firma q̃ oppugnat᷑.& de in euãgelio ſcriprũ.eſt Non poteſt ciuitas
itabi abſcõdi ſupꝑ moöte poſita. Et pleni⸗ in pſalmo. Hieruſalẽ quæ æ. iſicat̃ ut ciuitas. cuiꝰ participatio ei
ni 1 in idipſũ mõtes in circuitu eiꝰ. & dũs in circuitu populi ſui.Porro qd in exercitu gog ſiue magog 4
Ntdau ĩuxta ſeptuagĩta ſymmachũ & theodotionẽ princeps ẽ ros. moſoch & tubal. Primã gentẽ ros. aqla
4 iy interpᷣtatur caput. quẽ & nos ſecuti ſum.Fut ſit ſẽſus. prĩcipẽ capitis moſoch & tubal Et re uera. nec
ig in geneſi nec in alio ſcripturæ loco. nec in ioſepho ꝗdẽ ꝗ omnia hebraicarũ gẽtiũ in primo antiq/
1 tatũ libro exponit noĩa. Hãc gentẽ potuimus ĩuenire. Ex quo manifeſtũ ẽ hos nõ gẽtẽ ſigniſcare.

ſed caput.Illud quoq; breuiter annotãdũ. qd in ezechiel gog priceps terræ magog eẽ dicatur. apo
„ cchalypſis uero & gog & magog nationes eẽ cõmemoret. qᷓ egrediunf᷑ de q̃ttuor angulis terræ. Et
n⸗ quomodo ab iacob ꝗ poſtea appellatꝰ ẽ iſrahel oĩs populus hebreoꝝ ſortitꝰ nomẽ.et ab arã ſyria
. a meſraĩ ægyptꝰ.quoꝶ ĩ geneſi ſcripta ſũt noĩa. ſic et a pricipe gog oẽs ꝗ ei ſubditi ſũt magog ape
5l pellant᷑. Moſoch aũt ĩtepᷣtat᷑ amẽtia. et tubal tota uel oĩa. Princeps igit᷑ et caput ſupbiẽtis amẽtiæ
ter⸗ et omniũ maloꝶ iuxta illud qd ſcriptũ eſt. mundus ĩ maligno poſitus ẽ. gog & magog appellant

mnis Que gẽtes inimicæ aduerſariæq; ſãctoꝶ egrediunt᷑ ab an gulis terræ. rectã lineã reliquẽtes & diſpo
ins ſitionẽ caſtrorũ dei quæ narratur in numeris. & illud teſtimoniũ neſcientes. multi de oriente & oc
die⸗ cĩdẽte & ſeptẽttione & meridie uenient. & diſcumbent cum abrahã & vſaac & Iacob in regno dei
bis Et in alio loco. Dicam aquiloni affer. & afftico noli prohibere. Aduch ſilios meos de terra longi-
4 qua. & filias meas ab exttemo tertæ. oẽs qui uocati ſunt nomine meo. Sed non tales anguli terræ 1)

—

Liber undecimus. c.xxxviii.

de quibus egrediuntur gog & magog. iuxta quos angulos ſtat mœretrix in prouerbiis. quæ præte
untes ſtultos inuenes per plateas. per latam uidelicet & ſpatioſam uiam quæ ducit ad mortem de/
cipere fſeſtinat. Scribæ quoq; & phariſæi orant ĩ angulis platearum ut ab hominibus uideantur qui
receperunt mercedem ſuam. Quæ eſt igitur contra gog comminatio? Circuagam te ſiue conuer-
tam. & ponam frenum in maxillis tuis. Primum a ſententia tua fluctuare te faciam atq; conuerti. &
ponam frenum in maxillis tuis de quo ſcriptum eſt: In chamo & freno maxillas eoruʒ conſtringe
qui non approximant ad te. ut indomitus æquus atq; laſciuiens & corruens per præcipitia freno

domini ſubiugetur. ad quem propheta dicit. Aſcende ſuper equos tuos: & equitatio tua ſalus. Et ad

Iob per nubem turbinem dicitur. Tu circundediſti æquo fortitudinem? Tales erant æqui & æꝗq-

tes. quorum multitudinem Ioannes uidit in cælo. Dicit ergo ad gog. Educam ſiue congregabo te
& omnem exercitum uel fortitudinem tuam. Qui educitux & de diſperſione congregatur retrahi
tur ad ſaluteʒ. iuxta illud quod in lege promittitur. Si fuerit diſperſio tua a ſumitate cæli uſq; ad ſũ
mitatẽ eius. ĩde congregabo te. Equos quoq; eiꝰ& eqtes ueſtitos loricis.q imitantur armaturã apo
ſtoli & loricas iuſtitiæ habere ſe iactant. multitudo nĩmia eſt. omneſq; arripiunt contra eccleſiã cli-
peum & gladium & ſunt gentes ſeuiſſimæ & inimicæ iſrahel.perſæ ethiopes & lybies. quorũ aduer
ſum populum dei in ſcripturis ſanctis bella narrantur. Gomer quoq; & domus thogorma qui ue-
niunt de lateribus aqlonis qui eſt uentus frigidiſſimus & nonne dexter uocatur. totumq; robur ma
gog & omnes qui ſubiecti ſunt ei populi uenient cum illo ad prælium. Cui dicitur.
prepara te & inſtrue. & oẽm multitudinem tuaʒ quæ tuis paret imperiis coacerua ad te. & ſcito qd

poſt dies multos uiſitaberis. iuxta illud quod ſcriptum eſt. Viſitabo in uirga iniquitates eoruʒ & in

uerberibus peccata eorum. In nouiſſimo inquit annorum uenies. Vnde & Ioannes loquitur. Filioli

nouiſſima hora eſt. Et populus gentium undecima ad operandam conducitur uineam ad quoruzʒ

terram ideſt terram mitiuʒz. terramq; ſanctorum quæ affert centenos & ſexagenos & tricenos fruct?
uenit gog expugnandam. quæ reuerſa eſt ſiue auerſa a gladio. Scit enim ſcriptum. Diſſipa domine
gentes quæ bella uolunt. Et in pace conſiſtit & congregata eſt de populis & gentibus multis. ut na
tionum errore contempto ueniret ad montes iſrahel. patriarchas uidelicet & prophetas qui fuerũt
quondam deſerti iugiter ſine lege & præceptis dei: cui poſtea dicitur. plures filii deſertæ magis quã
eius quæ habet uirum. Iſta ſunt deſerta & inaquoſa in quibus diabolus locum inuenire non pote-
rat.quia uocati fuerant ad ſalutem. & poſtea aſſumptis aliis ſeptem demonibus nequioribus ſe re-
uerſus eſt in domum ſuam ad gentem nidelicet iſrahel. Hæc inquit de populis educta eſt ſubaudi-
tur terra. ſiue hic de gentibus eductus eſt. ut intelligatur credentium populus. qui habitauit in pace
& confidit in doming. Aſcendens autem gog cum omni exercitu ſuo quaſi tempeſtas ueniet & qᷓ-
ſi nubes. ut operiat terram credentium. Quis enim hereticorum quorum princeps diabolus eſt ñ
quaſi tempeſtas uenit contra eccleſiam. nube uerborum ſuorum ſimplices quoſq; credentium op/
primere & operire feſtinans? Vnde dicitur ad eum. Quantum in te eſt: cuncta operias tu & omnia
agmina tua: & populi multi tecum. Pulchreq; aſcendens gog non habet pluuiam uoluntariam: nõ
himbrem temporiuũ & ſerotinum qui arentia arua lætificet: ſed tempeſtatem & caliginem: ut cun-

cta tænebris & ertore confundat. Propterea hæc ei loquitur dominus deus:In illo tempore hoc eſt

in diebus nouiſſimis: aſcendent ſermones ſuper cor tuum. & cogitabis cogitationem peſſimaʒ:ſcrĩ
ptura dicente. Si ſpiritus poteſtatem habentis aſcendere uoluerit ſuper te: locum tuuʒ ne dereliquæ
ris. Econtrario autem in ſancti cor aſcendit deus: de quo ſcriptum eſt: aſcenſiones in corde ſuo diſ-
poſuit.Diciq; gog. Aſcendamlad terram abſq; muro:ſiue proiectam: hoc eſt quæ dei auxilio deſti/
tuta eſt: nec dialecticorum argumentatione munita: ueniam ad quieſcentes habitanteſq; ſecure: ſi-
ue in pace. Rex enim noſter paciſicus eſt: & in pace locus eius. O mnes inquit habitãt ſine muro: ue/
ctes & portæ non ſunt eis. Hoc diabolus princeps hereticorum loquitur: quod nulla habeat muni-
menta eccleſia:nec ſapientiam ſæcularem quæ apud deum ſtultitia eſt: ut diripiat ſpolia & inuadat

4

prædam eccleſiæ & inferat manum ſuam ſuper eos qui deſerti fuerant quando dei noticiam nõ ha

bebant: & poſtea reſtituti per chriſtum ueniãt ad patrem cui loquitur in euangelio. Pater. reuelaui

nomen tuum hominibus Et ut ſciamus populum qui deſertus fuerat & poſtea reſtitutus ſignificari
populum chriſtianum. ſſequitur. Et ſuper populum qui eſt congregatus ex gentibus. Qui populus
poſſidere cœpit hæreditatez chriſti. & eſſe habitator umbilici terræ de quo ſcriptũ eſt: operatus eſt
ſalutem in medio terræ. Veritas enim de terra orta eſt quæ dicit in euangelio: ego ſuʒ uia & ueritas
Hæc illo cogitante atq; dicente & poſſeſſionem eccleſiæ rapere feſtinante: gentes quæ ab errore pri
ſtino conuerſe fuerant ad ſalutem: ſaba & dedan & negociatores tharſis: caaginis ſiue maris qui ĩ-
ter ſæculi huius fluctus bonis operibus quærunt mercimonia: & omnes uillæ earũ: ſiue leonis: aut
catuli leonũ ut in hebraico cõtinetur loqnt᷑ ei ꝗᷓ ſequũtur. Vt autem pro catulis leonum qui hebraĩ
ce dicuntur chaphir ſeptuaginta & theodotio ponerent nillas: error perſpicuus eſt. Si enim per chi
litteram ſcribas appellatur catulus leonis. Sinautem cem quæ hebraicæ dicitur coph: ager appella-
tur & uilla. Vnde & capharnaum ager pulcherrimus dicitur. Dicente autem ſaba & dedan & nego-
tiatores tharſis & omnes ſancti qui leonum catuli nuncupantur: uel certe uillæ habitatiõeſq; credẽ-
=UM tlum:o gog-

ti
cht
ſyi⸗
iun
ſobl
cell
ſer⸗

ſote
lur
ſimi
Ab
etun
Pin

me

ul
gnnn
htet⸗
hoce
hued⸗
merin
iio
Iwr
vict
rept
h
ſtie
bite
ſcii
pu⸗
ſen
ap.

tea
te.
tru
mot
netſ⸗
elere

teiſe

brer
que
obt
adu.
mor
dere
lube
to⸗
an
ben

upe

ln⸗
gun

1,
u
er⸗
8
e
n
d
4

io

duer
e⸗
um⸗

ſodd
Kin
ioll
lornz
fuuc
mine
urn
ferit
gri
vole⸗
lete⸗
di⸗
ae
ta⸗/
neti
moy/
Omni
maö
moon
hocc
zli
Miquæ
o diſ⸗
deſti⸗
nterſ⸗
mone/
mun’
Guad
nöhi
eluni
cai
ulus
zk
titas
epri
gvi
tau
ebti
1chi
el⸗
ego⸗
8

.
.

tium: 0o gog nunquid idcirco ueniĩs ut ſpolia rapias eccleſiæ: & ideo multitudinem congregaſti ut
chriſti poſſeſſio tua fiat hereditas? Aut putas te argentum & aurum quod in eloquio ſenſuq; intel-
jigitur eccleſiæ poſſeſſurum, ut auferas ſuppellectiles omnemq; ſubſtantiam. & diripias manubias
inſinitas. chriſti uictoriis cõgregatas? Propterea o propheta ezechiel quia in typo chriſti appellaris
filius hominis: loquære ad gog & dic ei. Hæc dicit dominus deus. Quando totius mundi errore
ſublatopopulus meus iſrahel qui mente cernit deum habitauerit in eccleſia confidenter ſiue in pa

ce.tunc ſcies ſiue conſurges. & uenies de loco tuo. Qui ſit autem locus hereticæ prauitatis. ſequens

ſermo demonſtrat. Alateribus aquilonis.qui omnem calorem credentium refrigerare conatur. Ve
nientq; cum eo populi multi omnes aſcenſores æquorum:de quibus ſcriptum eſt. æquum & aſcen
ſorem proiecit ĩ mare. cœtus magnus & exercitus uehemens. cum quibus aſcendes ait ſuper popu
lum meum iſrahel quaſi nubes & caligo. ut operias terram meam de qua ſupra dictum eſt. in noniſ
ſimis diebus eris quando euangelica prædicatio. & adducam te ſuper terram meam. Oportet enizʒ
& hereſes eſſe. ut probati quiq; manifeſti fiant. & dei uoluntate diabolus & omnia
peruerſitatis dogmata derelicta ſint: ut ſciant omnes gentes & intelligant me: cum ſanctiſicatus fue
ro in te in oculis eorum o gog:hoc eſt cum pœnis tuis me intellexerint iudicem. Et facit apoſtro-
pham ad ipſum gog. Nonne tu ille es de quo loquutus ſum in diebus antiquis in manibus ſeruoꝶ
meorum prophetarum iſrahel: moyſi nidelicet qui ait in numerorum libro dutaxat iuxta ſeptuagi
ta. Egredietur homo de ſemine eius: & dominabitur gentium plurimarum: & eleuabitur gog re-
gnum eius: & creſcet regnum illius. Cæterum iuxta hebraicum ita ſcriptum repperi. Tolletur pro-
pter agag rex eius: & auferetur regnum illius: eo quod regnum iſrahel in ſaule propter agag regem
amalech deſtructum ſit: Et in alio loco. Mundabit terram populi ſui. Iohel quoq; in ualſe ioſaphat
hoc eſt iuditii dei: deſcribit populos congregandos.Et eſaias omneſq; prophetæ: in quorum mani
busde bonis opeirb'ſermo ſit domini. Cum igitur ueneris ſuper terram iſrahel aſcendet indignatio
mea in furore meo contra te. & in zelo meo pro populo meo. In igne iræ meæ loquutus ſum: ꝗ oĩa
uitiorum tuorum ligna conſumat. Illo inquit tempore enit magna cõmotio ſuper terram iſrahel.
Immittente enim diabolo: crebra contra eccleſiam perſequutio fiet. Quæ quãdo ſopita fuerit & dei
uicta præſidio:tunc cõmouebuntur a facie eius piſces maris: & uolucres cæli & beſtiæ agri: & omne
reptile quod mouetur ſuper terram: cunctiq; homines qui ſunt ſuper faciem terræ. Quod manifeſte
de habitatoribus eccleſiæ demonſtratur: quorum alii ut piſces maris alii ut uolucres cæli: alii ut be/
ſtiæ agri: & omnia reptilia quæ mouentur ſuper terram: alii ut retinentes hominis dignitatem: ha-
bitant ſuper faciem terræ. Quod autem morum diuerſitas uariis ſignetur nominibus: & apoſtolus
ſcribit ad corinthios: quia alia corpora poſt reſurrectionẽ dicit eſſe cæleſtia alia terrena: & aliud cor
pus piſcis aliud uolucris: aliud beſtiarum: aliud reptilium. & aliud hominum: Qui nomen priſtinuʒ
ſeruauerunt. In actibus quoq; apoſtolorum linteum illud quod quatuor principiis tertio petro

apoſtolo demonſtratur: uarietatem credentium ſignificat: quæ in archa quoq; diluuii continetur.

Tunc autem a facie domini & a conſpectu maieſtatis eius ſubuertentur montes qui ſe eleuabant cõ
tra ſcientiam dei: & cadent ſæpes ſiue ualles: quæ uel humilitate ſenſus ad ima demerſæ ſunt: uel cer
te munitiones quæ aliquid pollicentur: ut imitentur eccleſiam dei: de cuius ſæpibꝰ dicitur. Qui de-/
ſtruit ſypem: mordebit eum coluber. Et omnes muri in terram corruent. Cuʒ enim eccleſiaſtici ſer
monis apparuerit fortitudo: omnia hereticorum corruent munimenta. Et uocabo inquit eum ad/
uerſum illum. hoc eſt hereticorum principem gog. In cunctis montibus eius gladium: ut principes
exercitus eius gladio domini conſiciantur. Tunc hæreſis dimicabit aduerſum hereſem: quorum in

ter ſe compugnatio: noſtra uictoria eſt. Et iudicabit inquit eum morte uel peſte & ſangaine & him

bre uehementi. & lapidibus immenſis ſiue grandinis. Iudicatur autem gog morte fua: & ſanguine
quem effudit & himbre uehementi ſermonibus eruditi & perfecti uiri: & lapidibus i mmenſis ꝗ euz
obruant teſtimoniis ſcripturarum: ſiue grandinis qui calorem illius faciant refrigeſcere. Omnes.n.
adulterantes. quaſi clibanus corda eorum. Ignem inquit & ſulphur pluam ſuper eum: per quæ de-

monſtratur pœna iuditii ſempiterni. Et non ſolum ſuper eum qui auctor peruerſitatis fuit: ſed & ſu

per omnem exercitum & multitudinem eius: & ſuper populos multos qui ſunt cum eo.Plures eniʒ
habent heretici ſotios: immo diabolus princeps eorum infinita multitudine circundatur. Ommq;
errore ſublato & punitis atq; deſtructis hereticorum principibus: magnificatur dominus & ſanctiſ

catur in credentibus & notus fit in oculis gentium multarum: quæ illius fidei crediderunt: & tam ex

beatitudine ſui quam ex aduerſariorum pœnis ſcient atq; cognoſcent quod ipſe ſit dominus. Hac
ut potuimus interprætꝗi ſumus: obœdientes illi præcepto: neq; ad dexteram neq; ad ſiniſtram de-
clinabis: ſed uia regia ingredieris. Si quis autem noſtra repræhendit: aut meliora proſerar quæ ſe-
quamur:aut ſt nihil uoluerit dicere perfectam deo ſcientiam derelinquat: dutamen ſciat nequaquã
MBin nobis uires: ſed animum iudicandum. CCAPITVLVM. XXXIX.
A autem ſilij hominis vaticinare aduerſum gog:⁊ dices. Hec dicit dominꝰ de.Ecce
ego ſuper te gog principem capitis ſine ros moſoch ⁊ tubal:⁊ circuagã ſiue cõgrega-
bo te:⁊ reducam ſiue deducã te:⁊ aſcẽdere faciã de lateribus ſiue de nonſmis Banilo

Liber vndecimus.c.xxxix.

nis:⁊ adducam te ſup montes iſrahel.⁊ pcutiã ſiue ꝑdã arcũ tuũ in manu ſiue de manu ſiniſtra
tua:⁊ ſagittas de mann dextera tua ⁊ deiciaz te ſuper mõtes iſrahel.⁊ cades tu ⁊ oia agmina tna
⁊ populi ſiue gentes que tecũ ſunt. Feris auibus omniqʒ volatili ⁊ beſtiis terre:dedi te deuoꝛan
dum. Super faciẽ agri ſiue campi cades:qꝛ ego loquutꝰſũ dicit dominꝰdeꝰ.Et emittã ignẽ ĩ ma
gog ⁊ in his ꝗ habitant in inſulis cõſidẽter:ſiue ⁊ habitabũtur iſule i pace.⁊ ſciẽt qꝛ ego dominꝰ.
7 nomẽ ſanctũ meũ notũ faciã ĩ medio populi meiiſrł:⁊ nõ polluã ſiue nõ polluet᷑ nomẽ ſanctuzʒ
meũ ampliꝰ:⁊ ſciẽt gẽtes quoniã ego ſũ dominꝰ ſãctus iſrahel.Ecce venit ⁊ factũ eſt:ſiue ſcies
quãdo erit dicit dominꝰ. Hec ẽ dies de qua loquutus ſum:⁊ egrediẽtur habitatoꝛes urbiũ iſra/
hel ⁊ ſuccẽdent ⁊ cõburẽt arma clypeũ ⁊ aſtas ſiue peltas.⁊ cõtos.arcũ ⁊ ſagittas.baculos ma⸗
nũ:⁊ cõtos ſiue lãceas.⁊ ſuccendent ea igni ſeptẽ ãnis.Et nõ poꝛtabũt ſiue nõ aſſument ligna de
regionibꝰſiue de cãpis:neqʒ ſuccendent᷑ de ſaltibus.quoniã arma ſuccendẽt igni ⁊ depꝛedabũ⸗
tur eos ꝗbus pᷣde fuerãt.⁊ diripiẽt uaſtatoꝛes ſuos ait dominꝰdeꝰ.Et erit ĩ die illa dabo gog lo⸗
cũ noĩatũ.ſepultũ in iſrahel vallẽ viatoꝛũ ad oꝛiẽtẽ maris:qͥ obſtupeſcere facit pꝛetereũtes ſiue
. ęeeoꝛũ qui uenerint ad mare.? ediſicabunt ꝑ circuitũ os vallis:⁊ ſepelient ibi gog ⁊
oẽm multitudinẽ eiꝰ:⁊ uocabitur vallis ſine gem multitudinis gog.⁊ ſepelient eos domꝰiſrahel
vt mũdẽt terrã.ſine ut mundetur terra ſeptẽ mẽſibꝰ.Sepeliet aũt eos ois populꝰterre.⁊ erit eis

noiata dies. in qua gloꝛificatus ſum ait dominꝰ deꝰ. Et viros iugiter cõſtituèt luſtrãtes ſiue cir-
cueuntes terrã:qui ſepeliãt ⁊ regrãt eos ꝗ remãſerint ſuper faciẽ terre:ut emũdẽt eam. Noſt

menſes aũt ſeptẽ querere incipient:⁊ circuibũt peragrantes terrã.Cũqʒ niderit os hoĩs ſtatuẽt
iuxta illud titulũ:ut ſepeliãt illud polinctoꝛes ĩ valle ſiuẽ gem multitudinis gog. Nomẽ at ciuita
tis amona ſiue poliandrion ⁊ mundabũt terrã ſine mundabitur terra.

Et heæc iudaicæ traditionis heredes & diſcipuli interminabilium fabularum:poſt mille annoruz

regnum futura contendunt.interficiendumq; gog principẽ ros ſiue moſoch & tubal in finibus iſra
hel: & ab omnibus uolatilibus & beſtiis deuorandum: & habitatores urbium iſrahel ſeptem annis
lignorum uſum nequaquam habituros de ſucceſſione ſiluarum ſed de armis gog:ſcutis uidelicet
& aſtis ſagittiſq; & baculis ſiue contis:ipſum autem gog ſepeliendum in uallæ quæ hebraice dici/
tur gem: & nomen ſepulchii illius appellandum poſiandrion. Vbi ſcilicet multitudo hominum ſit
ſepulta. Septem autem menſibus eum ſepeliendum a domo iſrahel ut terra mundetur: & inclytã
futuram diem quando interfectus ſit gog:conſtituendoſq; qui oſſa diligenter inquirãt & ſepeliãt
quo ſcilicet nihil in terra remaneat inſepultum. Poſt autem menſes ſiue menſibus ſepteʒ peragran-

dam terram: & ſicubi os hominis iacere perſpexerint titulo prope poſito demonſträdum: ut poſtea

ſepeliant illud qui huic operi præpoſiti ſunt: nomen autem cinuitatis appellari amona quæ græce di
citur poliandrion:hoc eſt multitudo hominum ſepultorum: & ſie terram eſſe mundam. Hoc illi di
xerint. Nos autem cœptæ explanationis ſenſum tenentes: ſingula quæ propoſuimus diſſeramus.
Habet gog & ipſe trinitatem ſuam.ros:& moſoch:& tubal: caput uidelicet & inſaniam: & uniuerſa
ut nullum ſit uitium quod non in gog poſſeſſione conſiſtat. Iſte educetur ſiue circũagetur: & palpa
bitur ſiue lactabitur: ut ſperans uictoriam occidendus ducatux ad prælium: & aſcendet de lateribus
ſiue de nouiſſimis aquilonis: ex quo exardeſcũt mala ſuper omnem terram. Et ab eo ipᷣo adducetur
ſuper montes iſrahel:quos apoſtolos & apoſtolicos uiros atq; eccleſiaſticos intelligere debemus:
ut poſtquã adductus fuerit ad montes iſrahel:tunc percutiatur arcus qui eſt in manu ſiniſtra eius: &
ſagittæ quæ manu tenentur dextera. Et ipſe enim imitatur ad interficiendos eos quos decœperit
habere arma a ſiniſtris & dextris: per bonam & malam famam. Iſtæ ſagittæ ſunt & hæc iacula de ꝗ⸗

bus & pſalrftiſta loquitur. Ecce enim peccatores intenderunt arcum: parauerunt ſagittas ſuas ĩ pha/

retra: ut ſagittent in obſcuro rectos corde. Quæ ignita diaboli iacula: ſcuto fidei reſtinguenda ſunt.
Deicietur autem ſiue cadet gog qui aſcenderat ſuper montes iſtahel in ipſis montibus cum omni
exercitu ſuo cunctiſq; agminibus & erit in eſcam feris & auibus omnibuſq; uolatilibus & beſtiis
terræ. aduerſariis uidelicet poteſtatibus: quæ iuxta uiam comedere ſementẽ. & ſanguinariis beſtiis.
uomodo enim ſcriptum eſt de dracone.dediſti eum eſcam populis ethiopibꝰ. ſic decœpti quiq;
ab hereticis.demonum cibus ſunt. Cadet autem gog uel in campi latitudine. uel in agri qui cultus
eſt a dei agricolis. Neq; enim fieri poteſt ut domini uerba ſint irrita. Tunc mittetur ignis in magog
in eos uidelicet qui gog ſuſcepere doctrinam & in his qui ad ſimilitudinem inſularum ſæculi flucti
bus uerberantur: & putant ſe debere eſſe ſecuros:ille ignis de quo dominꝰloquitur ignem ueni mit
tere ſuper terram. queʒ uolo ut ardeat. ut ſciant omnes & intelligant quod ego ſim dominus. & no
men ſanctum meum notum fiat in medio populi mei. qui nequaquam gog auctoritate ſeductus ẽ.
neq; ultra per occaſionem falſi nominis ſcientiæ polluatur nomen meum in hereticis. & ſciant gen
tes quæ in circuitu ſunt quod ego ſim dominus. Quod autem ſequitur ecce uenit & ſactum eſt. de
iudicio chriſti dicitur. qui ueniens ueniet & non tardabit. Et ipſa eſt dies pœnarum atq; uindictæ-
de qua per omnes prophetas loquutus ẽ dominus. Et egredientur habitatores urbium iſrahel cre-

dentium populiurbes autem iſrahel intelligimus eccleſias rectæ fidei. & ſuccendent & comburent

arma. de quibus & in alio loco ſcriptum eſt. Arcum conteret & confringet arma. & ſcuta comburet
igni.

—

i
s
in⸗
me⸗
ade
di⸗
lo⸗
ſe
:
ſhel
tiis
chr⸗
doſ
ni
lui

onz
Ziſta
mnis
Acer
ca
umbt
chti
elĩ
gun
oſte
td
ilidi
Ms,
vet
he
keides
locenmt
emus
jus:
penit
de g⸗
iphe
Alont
omni
beſti⸗
dti
i
Ulus
gog

ſoci

Uimit
Aro
e.⸗
gen
i
ſte⸗
le⸗/
tent
tet

CTu ergo fili hois:hec dicit dominꝰdeꝰ.Dic oĩ nolucri⁊ vniuerſis auibꝰcunctiſqʒ

Super Eʒechielem.

Igni. Clypeos & haſtas arcum & ſagittas. baculos manus in quibus peruerſuʒ paſca cælebrabant lã
ceas ſiue cõtos:quibus Iata & inſanabilia inferebant uulnera doctrinarum. clipeoſq; arcus & ſagit-
tas:de quibus ſupradictũ eſt. Quodq; ſequitur & ſuccẽdent ea igni ſeptẽ annis de exodo & leuiti-
co ponendũ eſt:in quibus lege præcipitur ut ſeptimo anno remiſſionis quado ſeruis hebreis liber-
tas redditur: & debita cuncta ſoluũtur: & ad dños reddit ãtiqua poſſeſſio: & quies terræ tribnitur. &
omnes fruges pauperibus cõdonãtur: quo ſcilicet in ſeptẽ annis numero ſacrato atq; perfecto here
ticorũ armatuta diſpereat. & eccleſiaſtici uiri nequaquã ligna ſuccidãt de cãpis & regionib“ ſiluiſq;
& ſaltibus gẽtiũ:quos magis ſaluare cupiunt quã pdere:ſe de hereticorum quos uicerit clypeis: ha
ſtis: ſagittis: baculis: contiſq; & lanceis. Habent eni & ipſi ad impugnandã eccleſiã xpi tela diuerſa. qᷓ
ab eruditis hominibus igne ſancti ſpũs ſuccendẽda ſunt:ſermone uidelicet eccleſiaſtico:quem qui
habuerit poterit dicere. Nonne cor noſtrũ erat ardẽs in uia. cum aperiret nobis ifrahel ſcripturas?
Nec poſſumus plenã habere pacem & habitationis confidentiã. niſi cunctam aduerſarioruz ſupel/
lectilem deprædemur. ut pereant omnia & in cinerẽ concrementur. & depredemur eos qui nos fue
rãt ante prædati. & uaſtem illos qui uaſtauerunt prius eccleſiã. In die illa in claro prædicationis Iu
mine. dabo inquit gog locum nominatũ ſepulchrum in iſrahel. iuxta hebraicũ uallem uiatorũ ad
orientẽ maris. que obſtupeſcere facit prætereũtes. Cuius ſermonis hic ſenſus. Sepulchrũ gog non
erit in montibus. ſed in depreſſis uallibus. & in cõfragoſis locis quæ hebraice appellãtur. Gẽ. Quz-z
heretici cũ in occidente ſint orientis loca eſſe confingũt.ut decipiant uiatores eos uidelicet ꝗ ſecu/

lũ iſtum pertranſeunt & nõ ſunt habitatores ſed peregrini. dicẽtes illud propheticum. aduena ſum
ego & peregrinus. ſicut omnes patres mei. Quis enĩ prætereuntiũ de quibus ſcriptũ eſt. & nõ dixe

runt qui præteribant benedictio domini ſnp uos. nõ admiratur & obſtupeſcit cũ uallem uiderit? qꝗ
uiatoribus uallis: Habitatoribus mõs uidetur. Hoc iuxta hebraicũ. Ceterũ ſeptuaginta tranſtulerũt.
poliandrion eorũ qui uenerint ad mare. & ædificabunt in circuitu in introĩitu uallis. Labor eni eſt
eorum qui egrediũtur de urbibus iſrahel. ut omnẽ introitum & exercitũ hereticæ prauitatis qui ue
nerãt a mari & amaritudine illius delectabantur. undarũq; molibus & crudelitate naufragii clau-
dant & circũædiſicẽt: & in uoraginibus terræ ſepeliant, ne ultra exire ualeãt & aliquos ſua fraude
decipere.lbi ergo ſepelient gog & omnẽ multitudineʒz eius. qua ſemper heretici delectãtur. Et uo
cabitur nomẽ uallis illius in qua gog ſepultus eſt multitudinis gem ſiue. Poc eſt ſe⸗
pulchrũ plurimæ multitudinis. Et quomodo ſupra diximus per ſeptẽ annos aduerſariorum arma
ſuccẽdi:ſic p ſeptẽ mẽſes ſordibꝰhereticorum terra mũdabitur. A primo enĩ mẽſe qñ paſca dñi cæ-
lebramus: & exterminatorẽ ægypti agni ĩ poſtibus niis cruore uitamus: uſq; ad exitum anni hoc ẽ
uſq ad ſeptimũ mẽſẽ: quãdo tabernacula figimus: & inter cæteras frõdes palmaꝶ quoq; ramis pro
tegimur: ut pfecta cõtra hoſtes uictoria demõſtretur: feſtiuitates omnes cõpłemus in populis: nec
ſolum magiſtri: ſed et oĩs populus hoc certatim faciet ut ſepeliat gog:et terra operiat: et nequaquã
rẽ liberũ capere pmittat. Poſt necẽ aũt et ĩterſectionẽ ſiue ſepulchrũ gog eligẽtur uiri eccleſiaſtici
ui hoc habeant ſtudii. ne qd ĩ terra iſrahel maneat ſordiũ priſtinarũ: ne quid morticinum. qui lu-
rent terrã & requirant mortuos & ſepeliant. ut uidelicet mundetur terra eccleſiæ: Sin aũt poſt ſe/
ptem menſes quando debent eſſe cũſta purgata hii qui terrã peragrant atq;ʒ circueunt. in aliquo os
hominis hoc ẽ duriciã hereticæ prauitatis ſiue morticinũ quid doctrinæ priſtinæ uiderint remſiſ
ſe. ponẽt iuxta illud ſiue ædificabunt titulum. ut poſtquã notati fuerint qui huiuſſcemodi ſũt. tunc
uel emendentur uel ſepeliantur cũ gog. & in tumba ſepulturæ illius retradãtur. Nomẽ aũt ciuitatis
ubi ſeruorũ domini uictoria eſt & iacent aduerſarii & omnis inimicorũ eius multitudo proſtrata G
appellabitur amona ſiue. poliãdrion.ut finis omniũ reſtitutio puritatis ſit. Deniq; ſeqitur. Et mun
dabũt terrã. haud dubiũ quin hii de ꝗbus ſupra ſcriptũ ẽ. qᷓrere ĩcipiẽt. & circuibũt eragrites nend
eſtijs agr
ſine campi. Cõnenite ⁊ pꝛoperate.cõcurrite undiqʒ ſiue ꝑ circnitũ ad uictimã meã:quã ego im/
molaui vohis:victimã grãdẽ ſuꝑp mõtes iſrahel ait.comedatis carnes ⁊ bibatis ſãguinc.Car
nes foꝛtiũ ſiue gigãtiũ comedetis:⁊ ſãguinẽ pꝛĩcipũ terre bibetis:arietũ:agnoꝝ:⁊ hircoꝛũ than
roꝛũqʒ altiliũ ⁊ piguiũ oĩnzʒ:⁊ cõedetis adipẽ i ſaturitate:⁊ bibetis ſãguinẽ ĩ ebꝛietate:de uictia
quã ego ĩmolaui vobis:⁊ ſaturabimini ſup mẽſã meã:de equo ⁊ eꝗte foꝛti ſiue gigãte:? de uni/
nerſis viris bellatoꝛibꝰ. ait dñs deꝰ.et ponã ſine dabo gloꝛiã meà ĩ gẽtibꝰſine i uobis:⁊ videbũt
oẽs gẽtes iudiciũ meũ quod feceriʒ:?⁊ manũ meã quã poſueriʒ ſiue ĩduxeriʒ ſuꝑ eos:⁊ ſciẽt do/
mus iſrahel qꝛ ego ſũ dñs deꝰeoꝝ a die illa ⁊ deĩceps.et ſciẽt oẽs gẽtes qm̃ ꝑꝑ inigtates ſuas ca
pta ſit domꝰiſrł eo quod reliq̃rint me:⁊ abſcõderiʒ ſiue auerteriʒ faciẽ meã ab eis:⁊ tradiderim
eos ĩ manu boſtiũ ſiue inimicoꝝ eox:⁊ ceciderit ĩ gladio vninerſi.Juxta imũditias eoꝝ ⁊ ſcele
ra ſiue iniqtates eoꝝ feci eis ⁊ abſcõdi ſine auerti faciẽ meã ab illis. ppterea hec dicit qñs deꝰ.
Mũc reducã captiuitatẽ iacob ⁊ miſereboꝛ oĩ domui iſrł:⁊ aſſumã ʒelũ ꝓnoie meo ſctõ.⁊ poꝛta
bũt cõfnſionẽ ſine ignominiã ſuã:⁊ oẽz pᷣuaricationẽ q̊ pᷣuaricati ſũt i me:cũ hiĩtauerint in terra
ſua conſidenter ſiue in pace neminem foꝛmidantes:⁊ reduxero eos de populis ſine gentibus. 7
congreganero de terrisinimicorum ſuorum:ſiue de regionibus gẽtiũ? ſetiſen fnero i eis in

Liber undecimus .c.xxxix.

oculis ſiue in conſpectu gentium plurimarum ? ſcient quia ego ſum dominus deus eoꝛuʒ cum
tranſtulerim eos in nationes ſiue cuʒ apparuero eis in gentibus ⁊ congregauero eos ſuper ter
ram ſuam.⁊ non dereliquerim quẽquam ex eis ibi.⁊ non abſcondam ſiue auertam vltra facies
meꝗ ab eis.eo quod effuderim ſpiritũ ſiue furoꝛẽ meũ ſuper omnẽ domũ iſrahel aitdñs deus.
CHoc quod tranſtulimus iuxta hebreos cõgregabo eos ſup terram ſuã & non derelinquam quem
quam ex eis ibi. in ſeptuaginta non habetur. Rurſũq; qd iuxta hebreos pro benedictione in ultimo
ponitur.eo qd effuderim ſpiritum meũu: ſeptuaginta tranſtulerunt furorem. qd ad irã pertinet. præ
ſertim cum in hebreo ruhi poſitum ſit. quod propriæ ſonat ſpiritum meum. & nequaquam furoreʒ
meum. Omnia autem uſq; ad eum locũ in quo ſuccedit templi ædiſicatio hii quos ſupra diximus
iudæos & noſtros iudaizantes ad ultimum tempus referũt. quod carnibus gog cunctiq; eius exer
citus quaſi pinguiſſimis hoſtiis uolucres beſtiæq; ſaturãdæ ſint. & reſtituatur iſrahel in priſtinũ ſta-
tum. & nequaqnam ultra a gentibus expugnetur. ſed effundat ſpiritum ſuum ſuper eos deus ut ha-
bitent in terra ſua.nõ oẽs gentes ſed proprie domꝰiſrahel. Nos aũt cœptã tropologiã ſequẽtes. hoc
dicemus qd oẽs uolucres & uniuerſas beſtias conuocet dñs. ut tradat eis hereticoꝶ prĩcipes q̃ſi pin
guiſſimas hoſtias deuorãdos. Volucres aũt & beſtiæ uel propter celeritatẽ in oĩa diſcurrẽdi nel ꝓ/
pter feritatẽ & crudelitatẽ appellãtur. qbus tradũtur aduerſanii in ĩteritũ carnis. ut ſpiritus ſaluus fiat

& diſcãt nõ blaſphemare. Comedẽt ãt grãdẽ & piguiſſimã uictimã nõ alibi ſed ſup mõtes iſrahel:

quos ꝓphetas & apoſtolos & ſãctos uiros ĩtelligere debemꝰ. In illis enĩ cõtrarioꝶ dogmatũ magi/
ſtri corruũt. & ab ipſis pereũt uulnerati ſup quos edificatur eccleſia. & ut ueriꝰdicã ſup mõtiũ mõtẽ
de quo iſaias loꝗtur & micheas. uenite aſcẽdamꝰ in montẽ dñi & in domũ dei Iacob. & annuncia
bit nobis uiã ſuã.Iſtæ aũt aues & iſtæ beſtiæ cæleres atq; crudeles comedẽt carnes & bibent ſangui
nem quæ regnũ dei poſſidere nõ poſſũt. carnes fortiũ ſiue gigantiũ.q cõtra dei ſcientiã rebellabant
& ſãguinẽ principũ nõ cæli ſed terræ bibẽt: qui cuncta terrena ſapuerunt: ſanguinẽ arietũ & agno/
rum. & hyrcoꝶ., ſiue iuxta ſeptuagĩta arietũ uituloꝶ & hyrcoꝶ. ut tria ſignificẽt animãtia: ꝗᷓ in dei uiĩ
ctimis ĩmolãtur. Imitãtur enĩ & heretici eccleſiaſticã mãſuetudinẽ.ſed oblatio eoꝶ nõ in dei cultũ
ſed in demonũ cibũ profſicit. quæ ẽ pinguiſſima hoſtia eorũ. & quaſi adipe ſaturãtur & bibũt ſãgui
nẽ decœptoꝶ uſq; in ebrietateʒ. Hãc aũt uictimã deꝰ ĩmolat per eccleſiaſticos uiros ut multitudine
decœptoꝝꝶ ſaturẽtur cõuiuæ peſſimi. & bibent uſq; ad uomitũ & ebrietatem. Quando nideris ſã-
ctos uiros & ſcripturis ſãctis eruditos trũcare æquos hereticoꝶ: & aſcẽſores de ꝗbꝰſcriptũ ẽ: æquũ &
aſcẽſorẽ ꝓĩecit in mare: & oẽs rebelles & gigãtes ſuo mucrone cõcidere.& cũctorũ bellatoruʒ falſi
nominis ſcientiæ ſanguinẽ fundere: tunc ſcito menſã dñi præparatã ut ponat gloriã ſuã in cunctis
gentibus quæ illius credũt nomini. ut ĩtelligant eccleſiæ ſactoꝶ illius iudiciũ qd fecerit ſup aduer-
ſarios.& manũ fortẽ qua eos pcuſſerit. & ſciat domus ifrahel atq; cognoſcat ꝙ ipſe ſit dñs deꝰeoꝶ
qui locutꝰẽ ego ſũ dñs deꝰ ueſter.a die uictoriæ dñi & uſq; in ppetuũ: & recogitẽt idcirco captã eẽ
quõdã ab hereticis domũ iſrahel. & in toto puerſoꝶ dogmatũ orbe diſperſã: qd reliquærit eũ. ꝗ pa
rfũper abſcõdit ſiue auertit faciẽ ſuã ab eis. & tradidit eos ĩn manu hereticorũ: & ceciderũt illoꝛ mu
crone cõfoſſi.ppter ĩmũdicias & iniquitates ſuas. quæ cauſa extitit ut abſcõderet & auerteret ſaciez
ſuã ab eis. Expoſitis autẽ rationibus ſecundum illud quod ſcriptũ ẽ: oportet & hereſes eẽ ut probariẽ
qq; manifeſti fit. captiuitatis iſrahel uidelicet eccleſiæ in qᷓ habitãt cernẽtes deũ nũc pollicetur qd
reducat in eccleſiã captiuitatẽ Iacob:ꝗ iudaicũ populuʒ ſuplãtarat & poſtea hereticorum fraudibus
ſupplãtatus ẽ. & miſereatur omni domui iſrahel nõ iuxta carnẽ ſed inxta ſpiritum. Et aſſumã ĩquit
elũ meũ pro nomine ſãcto meo qd blaſphemabatur in gẽtibus ꝓpter hereticos. ut poſtquã eos li
beraueri erueſcãt & cõfundantur quare ſide eccleſiaſtica derelicta præuaricati ſint in me. Cõfundã
tur auũt & erubeſcãt ualde uelociter cũ habitauerint in terra ſua. terra mitiũ terraq; ſãctorum. & ha

bitauerint cõſidẽter.ſiue in pace nequaquã hereticorũ inſidias formidãtes. Tunc reducẽtur de po/

pulis & congregabũtur de terris inimicoꝶ ſuorum in terrã ſudâ. & ſäctiſicabitur dñs in eis in cõſpe
QKu gentiũ plurimaꝑ: quæ & ipᷣæ credituræ ſũt dño.ſfiniſq; ſit beatitudinis ſcire atq; cognoſcere qd
ĩpſe ſit dñs deus eorũ:eo quod apparuerit eis in gentibus. ſiue tranſtulerit eos de nationibus & cõ-
gregauerit ſuper terram ſuam. terram iudæam. terram confeſſionis. terram mitium terramq; uiuẽ
tium. & ne unum quidem reliquerit hereticæ prauitati. & ultra non abſcondat faciem ſuam ab eis.
nec aduerſetur illos eo quod effuderit ſpiritum gratiæ ſuæ. de quo & ichel propheta loquitur. In

nouiſſimis diebus effundam de ſpiritu meo ſuper omnem carnem: effuderit autem ſuper omnem

domum ifrahel. Si autem pro ſpiritu iuxta ſeptuaginta furorem legenimus qui in hebraico non ha
betur.ſic ſentiendum eſt:quod ultra non abſcondat ſaciem ſuam ab eis.in qyos furorem ſunʒ ante
effuderat. Nuc uſq; in ezechiel propheta deo ut optamus & credimus auxiliante & aperiente os no
ſtrum locuti ſumus:nõ aliorũ ſi qui ſcripſerunt uel deinceps ſcripturi ſũt ſetentiã deſtruẽtes ſed affe
rentes qualiacumq; ſunt noſtra. In ædiſcatione aũttẽpli & ordie ſacerdotũ terræq; ſanctæ diuiſiõe
& flumine egrediente de templo. & arboribus ex utraq; ripa ſemper uirentibus. & per ſingulos mẽ

ſes afferentibus fructum. & reliquis quæ uſq; ad finem prophetico uolumine continentur aperte

imperitiam conſfitemur. melius arbitrantes interim nihil quam paruz dicere.
EXPLICIT

“
3
2
—

Eððð

—

ll⸗

——
— —

en⸗

ſfe
je
ne
nte

CEXPLICIT LBER VNDECIMVS. CINCIPIT LIBER DVODECIMVS.
. — REPIDATIONEM meam in explanatione templi ezechielis immo ta
M¼MtI cendi perſeuerantiam: tuæ filia euſtochium præces & domini promiſſa
ſuperarunt dicentis: petite & accipietis: querite & inuenietis: pulſate &
Naperietur uobis: Et qua nos excuſatione uſi ſumus ut in calce anterioris
¶uoluminis diceremus: melius eſt nihil quã parum dicere: tu eaʒ uertiſti ĩ
contrarium: ut referre putes ſaltim parum quam nihil dicere: quia in alte
ro uoluntas prompta:in altero totius operis deſperatio eſt: naturãq;' hu-
iuſcemodi hominum eſſe cõmemoras: ut non tantam gratiam habeant
pro his quæ tribuerint quantum dolorem ſuper his quæ negauerint. Mi
nore enim ſtudio uirtutes laudamus quã uitia repræhendim?: & quãuis
pulchra ſint corpora: unius prauitate ac deformitate membri inſigniora
ſiunt. O bſequar igitur uoluntati tuæ. & flanti ſpiritui ſancto uela ſuſpen-
. dam.ignorans ad quæ ſim littora peruenturus. & cu hoc eodem ꝓpheta
clamitans. quatuor uentis ueni ſpiritꝰ. faſtidioſoq; lectori immo animo perduelli noſtra lecturo
illud in explanatione templi tota libertate denuntio: ut ſi ueritatem deſidexat querat eam ab aliis.
Nos autem ea que in opere difficillimo poſſumus ſuſpicari ſimpliciter confitemur atq; dictamus.
gratias acturi domino ſ non ĩ omnibus (quod impoſſibile ẽ.) ſed in pleriſq; nobis apuerit fores ſci
entiæ. Prĩa enĩ ut ait ſublimis orator queque ſectãti. honeſtũ ẽ etiã in ſcdis tertiis ue cõſiſtere.
. COCCAPITVLVM. XL.
vigeſimo ⁊ ꝗnto ãno trãſmigrationis noſtre ſiue captiuitatis:i exoꝛdio ani ſiue ĩ ꝑpꝛi
Aſmo mẽſe decima mẽſis. quartodecimo anno poſtquã pcuſſa ſiue capta eſt ciuitas:ĩ ipᷣa
hhac die ſiue ĩ die illa.facta ẽ ſupꝑ me manus dñi.⁊ adduxit me illuc in viſionibꝰſiue in vi
ſione dei. adduxitqʒ me ĩ terra iſrahel:⁊ dimiſit ſine poſuit me ſuper montem excelſuʒ
nimis.ſuper queʒz erat quaſi ediſitiũ ciuitatis nergentis ad auffrũ ſiue eregione.Et introduxit
me illac:⁊ ecce vir cuius erat ſpẽs qͥſi ſpẽs eris:ſin aeris ſplendentis ⁊ funiculus lineus ſiue ce
mentarioꝛum in manu eius.⁊ calamus menſure in manu eius. Stabat aũt in poꝛta.⁊ loquutus
eſt ad me idem vir. Fili hoĩs vide oculis tuis.⁊ auribus tuis audi.⁊ pone coꝛ tuũ in oĩia que ego
oñdã tibi.ſine pone in cor tnũ omnia qͥ oſtẽdero tibi:qꝛ vt oñdãtur tibi adductus ſiue ingreſſus
es huc.⁊ annuntia ſiue mõſtrabis omnia que tu vides domui iſfrahel.
Si quinto anno captiuitatis ſiue träſmigrationis regis ioachĩ in quarto menſe in quĩta mẽſis ap/

ti ſüt cæli ezechieheli prophetæ iuxta fluuium chobar & uidit uiſiones dei. nunc autem dicitur qd

in uiceſimo & quinto anno tranſmigrationis eiuſdem ioachĩ in exordio ãrs decima mẽſis facta ſit
ſup eũ manus dñi. adductuſq; in terrã iſrahel & poſitus ſuper montẽ excelſũ nimis ut uideret ediſi
ciũ ciuitatis uergentis ad auſtrũ. nulli dubiũ ẽ ꝗn decẽ & nouem ãnis nouẽq; mẽſib. & qnq; dieb

anni uiceſimi cõpletis omnis illius ꝓphetia contexta ſit. Quod ſi iuxra theodotionẽ ꝗ in eo loco

ubi nos poſuimus ĩ exordio anni interpᷣtatus ẽ ĩ nono anno decima mẽſis:nonus auũt annus apud
hebreos uocatur mẽſis ſeptimus. qui apud eos habet uocabulũ teri. ut kalen. menſis ſeptimi ſit tu-
barũ clangor. & decima dies eiuſdem mẽſis dies ieiunii & placationis. qntadecima uero quando

totus lunæ orbis expletur. dies ſcenophegiarum datur intelligi quod decima die placationis do-
minicæ, monſtratum fuerit ezechieli edificium ciuitatis. Et quomodo reſtitutionem populi im/

mo uiuiſicationem in oſſibus campi ſub reſurrectionis imagine demonſtrauit.ſic nunc inſtauratio
nẽ urbis quæ babilonio fuerat ãte annos quattuordecim igne deleta ſub deſcriptiono eius dis pol
licetur:ut ſicut captiuitaris & euerſionis ollæ ſuccenſæ a facie aquilonis monſtrauerat typus. & pro
phetiæ ueritas opere comprobata eſt: ita ex p̃ᷣteritorum fſide futuræ ædificationis ueritas uaticinio
ꝓbaretur. Nec hoc de illo tpe dr qd qdã ĩperiti iudæoꝶ uolũt. qñ ſub zorobabel & ſub lIeſu filio io
ſedech ſacerdote magno templũ extructũ ẽ: pphetãtibꝰ'aggeo & zacharia Hoc enĩ tẽplũ qò nũc de
ſcribit᷑ & ordo ſacerdotii terræq; diuiſio & fertilitas: multo anguſtiꝰẽ quã fuit qd ſalomon eztruxe/
rat. IIlud ãt qd ædificatũ ẽ ſub zorobabel:ĩ tãtũ paruũ erat & priori cõparatione nihili: ut ꝗ priꝰtem

plũ uiderãt & poſtea hoc aſpiciebãt heiularẽt: dolorẽq; ſuũ lachrymis teſtarẽtur: & multo maior

„

eẽt clamor ululãtiũ: quã clãgor tuba. Lege ezræ librũ. Porro qꝗ addit᷑ rtodecimo ãno poſtquã
pcuſſa ſiue capta ẽ ciuitas: iuxta miſticos ĩtellectꝰqᷓtuordecim ſignificat generatiões: ꝗb cõpletis a
dauid uſq; ad natiuitatẽ xpi urbis reſtitutio ꝓmittitur. ab eo de quo ſcriptũ ẽ: ipſe reedificabit ciuita
tẽ meã. & captiuitatẽ gopuli mei reducet. et iteꝶ. Venit ut pᷣdicaret captiuis remiſſionẽ & cecis uiſũ
dicens his qui erãt in uinculis exite. & qui erãt in tænebris reuelamini. Fit aũt ſuper euʒ manus dñi
ut iuxta carnẽ ĩ babylone poſitꝰ:ĩ ſpũ ad terrã ueniret iſrahel: &Q nequaquã ĩ niſiõe ſed in uiſionibus
dei poneretur ſup mõtẽ excelſũ nimis: de quo eſaias & micheas uaticinãtur. Venite aſcẽdamꝰ ĩ mõ
tẽ dñi: & ad domũ dei iacob. Qui mons excelſus ẽ nimis ad cõparationẽ mõtiũ cæteroꝑꝶ: de ꝗbus
ꝓpheta teſtatur dicẽs. Leuaui oculos meos ĩ mõtes: unde ueniet auxiliũ mihi. Et ĩ alio loco. Mõres
I circuitu eiꝰ.& dñs ĩ circuitu populi ſui. De quo & eſaiæ di.In mõtẽ excelſũ aſsde P euãgelizas
. MMUD 11¹

Liber duodecimus. c.xl.

ſyon. Sup hũc mõtẽ oſtẽdit ædiſiciũ ciuitatis. iuxta. lxx. & aqlã eregione. & ex aduerſo aqlonis: un-
de ad terrã iſrael ꝓpheta ueniebat: iuxta theodotionẽ uero && ſymmachum uergẽtis ad auſtrũ: ubi
plenũ lumẽ ẽ & ſol iuſtitiæ.ĩ ſũmo cæli uertice poſitus.Vñ & in cãtico dr cãticoꝶ. Exurge aqlo &
ueni auſter. pfla ortũ meũ & fluẽt aromata illius. Fugatur eni de orto dũi aqlo uẽtus duriſſimꝰ: ne
refrigeretur dilectionis calor: floreſq; marceſcãt. Quãdo ãt d qſi ædifitiũ ciuitatis: non uere ciuitas
ſed eiuitatis ſimilitudo mõſtratur: de qua ſcriptũ E. Glorioſa dicta ſũt de te ciuitas dei:q̃ ẽ hieruſalẽ

ædificata ut ciuitas cuius participatio eiꝰin idipſũ: & ĩ qua magnꝰdñs & laudabilis nimis: i ciuitate

dei noſtri ĩ mõte ſctõ eiꝰ. Et ĩ turribꝰciuitatis iſtiꝰ deꝰcognoſcitur:qñ ſuſcipiet eã. De qᷓ & alibi. Flu-
minis ĩpœtus lætificat ciuitatẽ dei: & nõ põt abſcõdi ciuitas ſup mõtẽ poſita: q loꝗtur ĩ eſaia.Ego ci
uitas firma: ciuitas ꝗᷓ oppugnatur. Nõ dixit quæ expugnatur: ᷓ oppugnatur. 4 ædificata ẽ ſuꝑ petrã
& nulla tẽpeſtate cõcutitur. Seqtur. Et ĩtroduxit me illuc: ſubauditur manꝰdei.Illuc aut hoc ẽ quaſi
ad ædificiũ ciuitatis: ut mihi cũcta ꝗᷓ erãt intriſecus demſtraret. Et ecce ĩquit uir cuius erat ſpẽs ſiue
uiſio quaſi ſpẽs æris fulgẽtis. ille uidelicet de quo ſcriptũ ẽ: ecce uir oriẽs nomẽ eius. Habebat auteʒ
ſpeciẽ nequaquã electri ut ĩ principio huius noluminis dr: neq; accinctus erat zona aurea ut ĩ ioan/
nis apochalypſi continetur:ſed hẽbat ſpeciẽ iuxta hebraicũ qᷓſi æris. Hæc enĩ materia cundtis metal
lis uocalior eſt: & tinnitu longe reſonat. Vnde & danieli ĩ imagine quæ erat ex auro argẽto ære fer-
rOq; cõpacta. regnũ alexãdri atq; grecorũ ĩ æris ſimilitudine demõſtratur: ut græcæ linguæ eloquẽ
tia ſignaretur. Per quã manifeſtũ ẽ adhuc eos ĩdigere doctrina: q tẽpli ſpiritaliter ædificãdi nec duʒ

plene nouere miſteria. Funiculus quoq; erat lineus ſiue cemẽtariorum ĩ manu eiꝰ: de quo & in za-

charia ſcriptũ ẽ.qd funiculũ hũerit geometricũ: ut latitudinẽ & lõgitudinẽ urbis metiretur. Cemẽ

tariorũ aũt uel angeloꝶ q dei ĩperio miniſtrabãt: uel moyſi & oĩuʒ ꝓphetag: atq; apoſtoloꝶ ꝗ ædi

ficant ciuitatem dei: & adiutores uel miniſtri ſunt dominicæ uoluntatis: Vnde & paulus apoſtolus
loquebatur. Dei agricultura: dei ædificatio ſumus. Quodqʒ ſequitur & calamus menſuræ in manu
eius: deſignat gratiam prophetalem: de qua ſcriptum eſt in quadrageſimo uan pſalmo. Lingua
mea calamus ſcribæ. uelociter ſcnbentis. Et de loanne propheta atq; baptiſta. Quid exiſtis in deſer-
tum uidere? Calamum uento agitari? Quem calamum imitari cupiunt: qui ſcribentes ſcribunt ini
quitatem: & quibus impræcatur propheta. increpa feras calami. Stabat aũt in porta: quia per ipilum

ad patrem ingredimur: & ſine ipſo ciuitatem dei intrare non poſſumꝰ: ut dignos ſuſcipiat: ĩdignos

abiiciat. In porta quoq; iudicium eſt. Vnde & propheta dicit. Oderunt arguentes in porta. Et ĩ alio
loco. Non confundetur dum loquetur inimicis ſuis in porta. Hic uir loquutus eſt ad prophetam in
cuius manu erat funiculus: & euius erat ſpecies quaſi æris: & qui calamum tenebat manu. Loquutꝰ
eſt ad ezechielem uerus architectus: quem imitabatur & paulus apoſtolus dicens. Quaſi ſapiens
architectus fundamensim poſui Sapientem autem uocat architectum. ad diſtinctionem illius qui
ſtultus eſt. & in zacharia paſtor inſipiens appellatur: loquutus autem quæ ſequuntur. Fili hominis
uide oculis tuis & auribus tuis audi: non oculis carnis ſed ſpiritus: nec auribus corporis ſed animæ-
Leuate inquit oculos ueſtros: & uidete quia meſſes iam albæ ſunt ad metendum: & qui habet aures
audiendi audiat. Videtur autem ædificatio ciuitatis: auditur ordo cerimoniarum & ſacerdotum:ter
ræq; deſcriptio. Nec ſuffecit præcepiſſe ut cerneret oculis & audiret aunibus: ſed adiecit. Et pone cor
tuum in omnia:ſiue & pone in corde tuo omniaiquæ ego oſtendam tibi. Nihil enim prodeſt uidiſ
ſe & audiſſe: niſi ea quæ uideris & audieris:in memoriæ repoſueris theſauro. Quando autem dicit
omnia quæ ego oſtendam tibi: intentum facit auditorem: facit & cordis oculis præparatum: ut me
moriter teneat quæ ſibi oſtendenda ſunt. Quia ut omnia oſtendantur tibi: adductus es huc. Quo
dicto oſtendaæ ſpecialiter nihil theoria & ſcientia dulcius: quam propheta deſiderat dicens. Vnum
petiui a dommo:hoc requiram ut inhabitem in domo domini per omnes dies uitæ meæ: ut uideaʒ
noluntatem domlini & niſitem templum eius. Vnde iungit & loquitur. Domine dilexi decorem
domus tuæ.& locum habitationis gloniæ tuæ. Annuntia inquit omnia quæ tu uides domui iſrael:
ut qui per ſe uidere non poſſunt: per te diſcant quæ tibi a domino demonſtrantur. Domui autem
ifrahel his qui mente conſpiciunt deum: de quibus erat & nathanahel qui xpᷣm ſtudioſiſſime requi/
rebat: & meruit audire: ecce uerus iſrahelita in quo dolus non eſt.
Et ecce murus forinſecus:⁊ in circuita domꝰ vndiqʒ. Et in manu viri calamꝰmẽſure ſex eubi
toꝝ ⁊ palmo.Et mẽſus eſt latitudineʒ ediſicij calamo vno.altitudinẽ quoqʒ calamo vno. Et ve
nit ad poꝛtã q̃ reſpiciebat viã oꝛientalẽ ⁊ aſcendit ꝑ gradus ev.⁊ menſus eſt limeʒ poꝛte calamo
vno latitudineʒ.ideſt limeʒ vnũ.calamo vno in latitudine.⁊ thalamũ vno calamo in lõgũ.⁊ vno
calamo in latũ.Et iter thalamos quiqʒ cubitos ⁊ limen poꝛte iuxta veſtibnlũ poꝛte intrinſecus
calamo vno.Et menſus eſt veſtibulũ porte octo cubitoꝝ.⁊ frõtes eius ducb enbints. Aeſtibu⸗/⸗
lũ aũt poꝛte erat itrinſecꝰ. NPoꝛro thalami poꝛte ad viã oꝛientalez tres hinc ⁊ tres ide.menſura
vna triũ.⁊ menſura vna frontiũ ex vtraqʒ parte.Et menſus eſt latitudinezs liminis poꝛte decem
cubitoꝝ. ⁊ lõgitudines poꝛte tredeciz cũbiroꝝ.⁊ margineʒ ante thalamos cubiti vnius.⁊ enbitꝰ
vnns finis vtrũqʒ.Chalami antem ſex cubitoꝛũ erant hinc? inde.Et menſus eſt poꝛtq a tecto
thalami vſqʒ ad tectũ eius latitudine viginti ⁊ quinqʒ; cubitoꝛũ. poſtium comrs hoſni. LXX.
St ecce

—— — — — —

„

l
i
I
ſre

t

ne

me
kdl
lus

un
Ler⸗
tii
un
nos
li⸗
in
10
ſens
gi
nnis
ne⸗
tes
nter
ecot
ic
ici
me

um
deng
em
ſue⸗
en
n

Nbt
e
ans
bu⸗
ini
em
it
(to
.

Super Sʒechielem.

Et ecce murꝰextra domũ ꝑ girũ.⁊ in manu viri calamꝰ mẽſure cubitoꝝ ſex.⁊ paleſtes ⁊ mu/
rũ menſus ẽ latitudinẽ equalẽ calamo.⁊ altitudinẽ eiuſdẽ mẽſure.Et igreſſus ẽ poꝛtã q̃ reſpicie
bat oꝛiẽtè ſeptẽ gradibꝰ⁊ mẽſus ẽ thee ſex hinc⁊ ſex ĩde elã poꝛte eqlẽ calamo lõgitudine.⁊ elaʒ
in medio thee lata cubitoꝝ ꝗnqʒ.⁊ thee ſecũdũ eqnalẽ calamo in latitudine.⁊ eqlẽ calamo in lõ-
gitudine. Et elã cubitoꝝ ꝗnqʒ ⁊ thee terciũ eqͥlẽ calamo in latitudine trinʒ. ⁊ eqͥlẽ calamo in lõ⸗
gitudine triũ ⁊ elã poꝛte ꝗ iuxta elã poꝛte octo cubitoꝛũ.⁊ elã duoꝝ cubitoꝝ.⁊ elã poꝛte intriſecꝰ
⁊ thee poꝛte eregione tres hic ⁊ tres ĩde.⁊ mẽſura vna triũ mẽſura una elã hinc ⁊ ide. Menſus
eſt latitudinẽ introit poꝛte decẽ cubitoꝝ.⁊ latitudin poꝛte cubitoꝝ tredeciz.⁊ cnbitus vnus re
digebatur in conſpectu theri cubiti vnius.⁊ cubiti vnius terminus hinc inde.: thee cubitoꝛnʒ
ſex hinc.⁊ cubitoꝛum ſex inde.Et menſus eſt poꝛtam a muro thee vſqʒ; ad parietem thee latitu
dine viginti quinqʒ cubitoꝛum. HMec poꝛta contra poꝛtam. H
Dũ eẽm romæ puer & liberalibꝰ ſtudiis erudirer: ſolebã cũ cæteris eiuſdẽ ætatis & ꝓpoſiti diebꝰ
dñicis ſepulchra apoſtoloꝑ & martirũ circuire: crebroq; criptas ingredi qꝗ; ĩ terraꝶ profunda defoſ-
ſæ: ex utraq; parte ingredientiũ per parietes hñt corpora ſepultoꝶ. Et qa obſcura ſunt oĩa ut prope

modum illud propheticum compleatur deſcendãt ad infernũ uiuentes. & raro deſuper lumen ad

miſſũ horrorẽ tẽperet tænebraꝑꝶ: ut non tã fœneſtram quam foramen dimiſſis luminibus putes.
rurſumq; pedetentim inceditur: & ceca nocte circũdãti illud uirgilianũ ꝓponitur.horror ubiq; aio
ſimul ipſa ſilentia terrent. Hoc mihi dictũ ſit: ut prudens lector intelligat quam habeam ſnĩam ſuper
explanatione tẽpli dei in Ezechiel:de quo ſcriptũ eſt: nubes & caligo ſub pedibus eius. Et rurſum:
Tænebræ latibulũ eius. Vñ & moyſes nubẽ ingreſſus eſt & caliginẽ. ut poſſet dñi myſteria contem
plari q̃ populus longe poſitus & deorſum manens uidere non poterat. Deniq; poſt.xl.dies uultum
moyſi uulgus ignobile caligantibus oculis non uidebat. qa glorificata erat ſiue ut in hebraico con/
tinetur cornuta facies moyſi.Ita & mihi legenti deſcriptionẽ templi miſtici qd iudæi ſcdm litteram
in aduentu xpi ſui quem nos eſſe antichriſtũ cõprobamus putant edificandũ: & nos ad xp̃i referimꝰ
eccleſiagʒ: & quotidie in ſanctis eius edificari cernimus. accidit. Vbicũq; oculus cordis aperitur & me
aliquid uidere eſtimauero & tenere ſponfũ. & gaudens dixero inueni quẽ quæſiuit aĩia mea. tenebo
eum & non dimittã eũ rurſum me deſerit ſermo diuinus fugitq; ſponſus e manibus. & clauduntur
oculi cecitate.ita ut cogar dicere. o profundũ diuitiaꝑꝶ ſapientiæ & ſcientiæ dei. quam inſcrutabilia
ſunt indicia eius. & inueſtigabiles uiæ illius. & qd alibi ſcriptũ eſt: iudicia dñi abyſſus multa & de ꝓ
fundis clamaui ad te dñe: dne exaudi uocem meã. & illud heliſei qui raptũ a ſe magiſtrũ cordis ocu
lis ſequæbatur dicens. pater pr: currus iſrahel & auriga eiux. Simpliciter igitur eſt fatendum me tem

plũ beati Ezechielis qd ſæcula cuncta tacuerunt non temeritate uelle diſſerere. ſed fide & timore dei

coniecturam aĩ mei cupere legentibus demonſtrare: ut ſi ego in tabernaculisdei pelles caprarũ pi-
loſq; obtulero. unde peccatoꝶ ſpinæ & aculei protegantur: & arceantur pluuiæ & tempeſtates. alius
qui diues eſt pro qualitate meritoꝶ uel ferrũ uel æs uel argentũ aurũq; & præcioſiſſimos lapides of
ferat. & non nr̃a qa ſunt minora contẽnat:ſed propriis gaudeat opibus. Niſi. n.ima fuerint: fũma eẽ
non poterunt. Et ut maiora laudentur minorum cõparatione ſuccreſcunt. Videamus igitur quid in
greſſus Ezechiel edificiũ ciuitatis uergẽtis ad auſtrum primũ uiderit. deinde audierit. Et ecce inarir
murus forinſecus in citcuitu domus undiq;. Pro muro quẽ aquila & theodotio interp̃tati ſunt. ſym
machus & ſeptuaginta poſuere Murus ergo ſiue peribolus. ex oĩ parte domũ hoc eſt
tẽplũ dñi circundabat. Habebatq; uir cuius erat ſpecies quaſi ſpecies æris non ſolũ funiculũ geome
tricũ & cementariog: ſed & calamũ tenebat in manu cuius ſupra menſura tacita eſt: & nunc poni-
tur cubitoꝶ ſex & palmo. qui rectius græce dicitur palæſtes. & eſt ſexta pars cubiti. A oꝗn palmus
ſonat quã nonnulli pro diſtinctione palmã. porro palæſtem palmũ appellare conſuerũt.
Hoc ĩgt᷑ calamo menſus eſt latitudinẽ & altitudinẽ muri & utrumq hoc ẽ latitudo & altitudo uno
fuere calamo. hoc eſt ſenis cubitis & palmo uno. Cũq; eſſent portæ plurimæ noluit p alias intrare
portas: ſed per eã ꝗᷓ reſpiciebat ad orientalẽ plagã. Et qa non erat equalis locus. & murus. n. p circui
tũ & ipſa edes dei in excelſioribus locis ediſicata erat. propterea per gradus ingreditur immo cõſcẽ

dit. quos ſoli. xxx. ſepem noĩant: cũ & in hebreo & in cæteris trãſlatoribus gradus tantũ abſq; nume

r0 legerimus. Ingreſſuſq; portã ſtatim mẽſus eſt limẽ portæ qd.Ixx. theæ nojĩant. pro quo in hebreo
icriptũ eſt ſeph. Et diligentẽ & ſtudioſum lectorẽ ammonendũ puto.ſi t ſcientia ſcripturaꝶe & nõ
uanis oratoꝶ declamatiõibꝰ ducitur: ut ſciat oĩa ppe uerba hebraica & noĩa quæ in græca & latina
tranſlatione ſunt poſita nimia uetuſtate corrupta: ſcriptorũq; uitio deprauata: & dũ de inem ẽdatis
ſcribũtur inemendatiora: de uerbis hebraicis facta eẽ ſarmatica. ĩmo nullius genti dũ & hebrea eẽ
deſierint & aliena eẽ ſon cœpint. Limen igitur portæ ſine theæ ĩmo ſeph qd ſymachus aqla
& theodotio interptati ſunt: hẽbat calamũ unũ hocẽ ſex cubitos & palmũ in latitudine.
pro quo neſcio ꝗd uolentes. lxx. addidere de ſuo ſex hinc & ſex inde. Poſt limẽ aũt portæ inxta he-
praicũ mẽſus ẽ thalamũ ſiue cubiculũ ut ſymachus trãſtulit i. poſtes ex utraq; parte cala
mo uno tã in longũ quã in latũ.qd & ipſum. Ixx.elam tranſtulerunt, quod in conſequentibus ſyma
chus anteliminare interp̃tatus eſt. Inter thalamos autem duos ſiue cubicula &erat

quinq;ʒ cubitis: & aliud prolimen pottæ ĩuxta ueſtibulũ intrinſecus:calamo.Tertiũ quoq; ueſtibulũ
portæ octo habebat cubitos. & in fronte eiuſdẽ ſiue in marginibus duos cubitos. Qd ueſtibulũ ne
quis putet idẽ eſſe qd ſupra addidit Veſtibulũ aũt erat portæ interioris pro ꝗbus.Ixx.primũ & ſcdʒ
& tertiũ ueſtibulũ tranſtulerunt. Thalami aũt.i.cubicula quæ poſt portam orientalẽ erant ediſicata
in ueſtibulis reſpiciebant ad uiã orientalẽ. Et ut ſciamus quot fuerint thalami iungitur tres hinc &
tres inde: ad ſeptentrionẽ uidelicet & ad meridiéẽ. reſpicientes ad orientalẽ uiam unaq; menſura frõ
tium erat ex utraq; parte. Menſus eſt quoq; menſurã in latũ liminis portæ & repperit decẽ cubita &
in longũ tredecim cubita. & in unũ cubitum artabantur extrema thalamoꝶ uel ut ſymachus tran-

ſtulit & utraq; frons ſingulos habebat cubitos. Thalami aũt ſiue & ut
Ixx.de ſuo poſuere theæ.lata ex utraq; parte ſena habebant cubita. Menſuſq; eſt portam a tecto tha/
lami ſiue uſq; ad tectũ ſiue ad parietẽ eius & inuenit inter tectũ & tectũ latitudinis uiginti

& ꝗnqʒ cubita. Tantum.n. erat ſpacii inter hoſtiũ & hoſtiũ. ſiue inter portã & portã. Hæc breuiter di
uinantis magis quã explanantis animo dixerimus. uolentes iuxta litteram obſcurã. & pœne nõ ap

parentem adumbrare picturam. Cæterum pauca ꝗᷓ poſſumus ſuſpicari ſtrictim dubitanteſq; pone-

mus. Apoſtolus paulus uolens Epheſios ſacratiora cognoſcere impræcatur eis ut repleantur ſapien
tia & caritate dñi. ut radicati atq; fundati: ſcire ualeant & cõpræhendere quæ ſit latitudo & longitu-
do:& altitudo & profundũ diuitiaꝶ eius. & ad eoſdẽ loꝗtur. Ergo nequaꝗᷓ eſtis peregrini. ſed ciues

ſanctoꝶ & domeſtici dei: edificati ſup ſundamentũ apoſtoloꝶ & prophetaꝑꝶ. ipſo angulari lapide

lIeſu xpᷣo:in quo oĩs edificatio cõpacta creſcit in templũ ſanctum in dño.in quo & uos ſupediñcati
eſtis in habitaculũ dei in ſpũ ſancto:Petrus quoq; apoſtolus hiſdẽ pœne uerbis ꝗa eodẽ ſpũ in epi⸗
ſtola loꝗtur.Si quidẽ credidiſtis qm̃ bonus dñs.ad quẽ accedentes lapidẽ uiuentẽ.ab hoĩbus quidẽ
reprobatũ a deo aũt electũ & honoratũ: & ipſi ut lapides uiuentes edificamini domus ſpiritalis in ſa

cerdotiũ ſanctũ offerre ſpiritales uictimas acceptabiles deo per Ieſum xp̃m. Ex quo perſpicuum eſt

dũm ſaluatorẽ qui uerus architectus eſt: pbare lapides ꝗ poſſint poni in tẽpli fundamentis.ꝗ in me

dio qui in ſuperioribus locis & inferioris menſuræ. uel non tam ſolidæ firmitatis in muro & extra
templum in circuitu collocari. Non eſt. n. parui roboris nec minime firmitatis:

impoſitos deſupꝑ lapides ſuſtinere. Vñ ſcribit apoſtolus ad credentes. Inuicẽ honera ur̃a portate. Et

in alio loco ſcriptũ eſt nõ debere nos pondus aſſumere qd ferre nõ poſſumus. Calamus aũt menſu

r2æ ꝗ habebat ſex cubita & palmũ unũ. illud ſigniſicat notã eſſe deo conuerſationẽ noſtram. ꝗᷓ in ſex

diebus in ꝗbus mundus factus eſt cõtinetur. & notã eſſe rationẽ operum ſinguloꝑ. ut aliud ad opa
extineat: aliud ad mentẽ. Vñ & latitudo equa eſt altitudinis. quoꝶ latitudo ad opa ut diximus. alti

tudo refertur ad aium qui ad alta feſtinat. Illud aùt ſemel monuiſſe ſufficiat. noſſe me cubitũ & cu-

bita neutrali appellari genere.ſed ꝓ ſimplicitate & facilitate intelligentiæ uulgiq; conſuetudine. po

nere & genere maſculino. Non. n. curæ nobis eſt uitare ſermonũ uicia:ſed ſcripturæ ſanctæ obſcuri-

tatẽ ꝗbuſcũq; uerbis diſſerere. Ingreditur igr̃ uir cui oriens nomen ẽ per portã orientalẽ: ut illumi/
net eos quos in puima ueſtibuli fronte reppetiret ſiue in ipſo introitu portæ: nõ perunũ ſed per plu⸗
res gradus. quoꝶ ſiletur numerus ut aſcenſionis appareat difficultas. & quotcũq; gradus tibi ꝓpo-
ſueris. ſcias minus eẽ ab eo qd dubiũ derelinꝗtur.Iſtam arbitror portã de qua & in pſalmis canitur.

Hæc porta dni iuſti intrabũt per eã. Menſuſq; eſt limen portæ. ut ſcire ualeamus oĩa patere notitiæ

dei. Qd limẽ in latitudine unius dr̃ calami. & de altitudine ſiletur ac lõgitudine. Via. n. ẽ & introi

tus. & p eã ad interiora ꝓpgendũ ẽ: licet in hoc loco.Ixx.ſupfluæ lõgitudinẽ. uel ut in pleriſq; codici
bus cõtinerur altitudinẽ dixerint. Cubicula aũt. i. thalami tam in longũ quã in latũ ſingu
los habeãt caamos. ſed inter thalamũ & thalamũ ꝗnq; tatũ ſunt cubita. ut interiora cubiculoꝑꝶ ple

nã habeãt mẽſurã calami.i.ſex cubitoꝑ & palmi uniꝰ dũ opa pariter ratioq; cõſentiunt. Ea uero ꝗᷓ

extrinſecus ſũt hoc ẽ inter thalamũ & thalamũ ꝗqnq; cubita. necdũ:n. xpi ſecreta penetrarũt. nec pñ̃t
dicere introduxit me rex ĩ cubiculũ ſuũ. Et alibi. Oĩs gloria filiæ regis intrinſecus. Sed diſcipulis cũ
xpᷣo domi cõmorãtibus miſteria ei audire nõ poſſunt. & foras ad ſe cupiũt dei exire ſermonẽ. & ꝓ⸗-

pterea ꝗnq; cubitoꝶ mẽéſura in eis ponitur: ut ad ſẽſus ꝗnq; oĩa referre doceãtur. Limẽ quoq; alteriꝰ

portæ ſiue ut in. xxx.cõtinetutr ſcdi ueſtibuli & tertii:eiuſdẽ uniꝰ calami mẽſuræ ẽ:Poſt qd ueſtibulũ
eius hoc ẽ limẽ portæ in introitu octo ponũtur cubita:ut interiora ueſtibuli nequaq ſeptenariũ nu
merũ & ſex cubita & palmũ unũ:ſed octonariu teneant ꝗ ad reſurrectionis & diei dominici ptinẽt

ſacramentũ. Et in frõte inꝗt eiuſdẽ ueſtibuli duo erant cubita.qᷓ uel ad utrũq; ptinent inſtrumentũ.
uel ad Iltam & ſpum:uel ad miſteriũ forcipis qua in Eſaia de altari carbo cõpræhenditur. & defertur

ad ꝓphetæ labia purgãda. Et ut ſciamus qd ſit hoc ueſtibulũ qd octo & duob“ cubitis terminatur.
ponit maniteſtiꝰ.Veſtibulũ aũt portæ eratintrinſecus: p qd puenimus ad tẽplũ dei. Thalami quoq;
& cubicula ꝗᷓ erant ad. uiã portæ oriẽtalis. pro ꝗbus. lxx.elau ſcribũt tres erãt hinc & tres inde mẽſu

ræ unius.i. calamo uno: ꝗ ſex cubita & unũ palmũ habebat. de ꝗbus ſupra dictũ eſt. Et elam uno ca
lamo in longũ & uno calamo in altũ. & inter thalamos ꝗnq; cubitos. Ne igr̃ putaremꝰ duos tantũ

eẽ thalamos ternos ex utraq; pte poſuit. ut ſenariũẽ numeꝑꝶ demonſtraret: ꝗq & in hidriis euangelii

indicatur.ĩ ꝗbus aquæ in uina mutatæ ſunt. & quotidie iudaici latices uertũtur in ninũ qd Iætinñcat
cor hoĩs

1

Super Eʒzechielem.
cCcor hominis: & chriſti cruore ſit dulcius. Menſus eſt quoq; latitudinem liminis portæ decem cubi-
rorum qui perſectus eſt numerus: & uel decalogo cõtinetur. uel euan gelioꝶ quattuor ſacramento.
Qu ab uno incipiens ita ad quatuor peruenit. ut denarium impleat numeꝶ. Cuius longitudo ha-
dq bebat tredecim cubitos. pro qua in. Ixx.rurſum ponitur latitudo. quod mihi uidetur ſcriptorum ne
8 gligentia deprauatũ. Neq;. nin uno Iloco latitudinẽ. & rurſum latitudinéẽ decem uel tredecim cubi-
8 toꝶ ſcriptura dixiſſet. Poteſt aũt porta liminis in quo ſacratus eſt numerus. ueteris & noui inſtrumẽ
2 ta uel ipſe dñs intelligi qui dicit ego ſum oſtium: uel certe oẽs ſancti per quos ingredimur ad noti/
tiam dei. quoꝶ apoſtolus paulus loquæbatur. Os meum patet ad uos o corynthiũ: & dilatamini &
uos. Tredecim aũt cubiti poſt octonariũ numerum libroꝶ moyſi continent ſacramentum. qui & in
i Anq; monſtratur panibus & in ſamaritana euangelii qᷓ arguitur qd quinq; habuerit uiros: & ſextum
i quem ſe putabat hẽre non habebat. Et tñ octonarius & quinarius numerus uno cubito ideſt quar-
9 to decimo conſumatur. quia in xp̃o recapitulantur oĩa. Vnde dicitur. Et cubitus unus finis utrũq;
e⸗ Et uetus & nouũ teſtamentum: una xpᷣi menſura complectitur: Et altitudinẽ tri ginta cubitoꝶ. Et ax
en cam noe unus cubitus includit. Thalami aũt inquit ſiue ut. xx. poſuere thau uel theæ. uergẽtes atq;
⸗ mutantes per ſingula loca ut uoluerint hebraica nomina. Sex cubitoꝶ erant ex utraq; parte qd dici
es tur hinc & inde.& nequaꝗ habebant palmum nec rõnem deſuper additam. quæ pᷣſentem conuerſa
ſte tionẽ ad futurã beatitudinem Ptouocaret.ſed tantũ ſex eubita. Vñ ſequitur: Et menſus eſt portaj a
cri tecto thalami uſqʒ ad tectũ ſiue parietem eius. & inuenit latitudinis uiginti & ꝗqnq; cubita: ꝗ & ipſe
i numerus licet quadrus ſit. tñ refertur ad ſenſus. Si. n. qnos cubitos contra ſe qnquies ordinaueris. ui
ice ceſſimũ & quintum numeꝶ: efficies. qui eſt inter tectũ thalamorum & tectũ: & tñ utrumq; eregione
i ſui poſitũ:a ſũmis partibus hẽt hoſtiũ cõtra hoſtiũ.Hæc ñ friuola uideãt᷑ eẽ lectori. licet & mihi ipſi
ꝗ dico diſpliceant. ſentiẽs me clauſam pulſare ianuam. ſed legenda cum uenia ſunt. Aliogn potui
ſimplicẽ ignorantiam confſiteri. & omne ſtudioſoꝶ amputare deſiderium. Sicut. n. a perfecta ſcien
de tia procul ſumus. leuioris culpæ arbitramur ſaltim parũ quam oĩno nihil dicere. JJM
n CEt fecit frõtes:p ſeptuagita cubitos.⁊ ad frõtẽ atriũ poꝛte vndiqʒ p circuitũ.Et ante faciẽ poꝛ
bn te qͥ pertigebat vſqʒ ad faciẽ veſtibuli poꝛte interioꝛis ꝗnquagita cubitos ⁊ feneſtras obliquas
e in thalamis.⁊ in frontibus eoꝝ que erant intra poꝛtã vndiqʒ per circuitũ. Similiter aũt erant ⁊
nn in veſtibulis feneſtre per gyrũ intrinſecus.⁊ ante frontes pictura pammarum. LXX.
4 CSt ſub dino elã poꝛte lx.cubitis.⁊ theim atrij poꝛte per circuitũ. Et ſub dino atrij extriſecus
elam poꝛte iterioꝛis quĩquagita cubitis.⁊ feneſtre abſcõdite ſup theim ⁊ ſup elã ĩtra poꝛtã atri⸗
per circnitũ.Et ſimiliter elamoth.z feneſtra in circuitu intriſecꝰ.⁊ ſuꝑ elã palme hinc.⁊ inde.
CSymachus hunc locũ ita interpᷣtatus eſt. Et feccit quas nos cicunſtantias poſſumus
h dicere. pro quibus in hebraico habet ulim. quæ aquila interp̃tatus eet nos in frontes uer
un⸗ timus. Rurſum ubi. Ixx. poſuere theim atrii. in hebraico habet uel numero ſin gulari. qd ſymachus ꝓ
mn⸗ pe atrium: aquila dii, frontem atrii tranſtulerunt. Sub diuo quoq; elam portæ: aquila ante fa
x ciem hoſtium portæ. ſymachus contra faciem ueſtibuli portæ interprætati ſunt. Fœneſtras abſcon
ditas quæ hebraice appellantur athemoth ſymachus tranſtulit. Et ubi dixere. Ixx. ſuper
im. theim & ſuper elam. idez ſymachus poſtes poſuit & circũſtantias. aquila thalamos & frontes eoruzʒ
due pro quibus in hebraico ſcriptũ eſt theim & elam. Porro elamoth quod. xx. & theodotio ſimiliter
moi tranſtulerunt.ſym machus circunſtãtias.aquila frontes interp̃tati ſunt. Elam aũt pro quo in hebreo
cſci ſcriptũ eſt uel. uel oſtium uel porticus appellatur. Pro palmis quoq; in hebraico ſcriptum eſt thama
ngu nim numero plurali. quia ſingularis numerus palmã thamar uocat. Hæc ſaſtidioſo legori ſcio mo⸗
eple leſta fore.ſed uolui breuiter oñdere quantum tpis longitudine immo ſcriptoꝶ uicio: & ut apertius
106 loquar impitia ab hebraica ueritate diſcrepet antiqua tranſlatio.pᷣcipueq; in hebraicis noĩbus: quæ
cpi⸗ nos de alioꝶ editionibus in latinũ ſermonem expræſſimus. non tam explanationem dictoruʒ quã
lch ſuſpitionẽ noſtram ſimpliciter indicantes. Puto aũt inter murum templi extrinſecus per circuitum:.
, & ipſam ædem in atrio hoc eſt in medio quædam fuiſſe pp ornatum poſita quæ ſymachus inter-
; prætatur circunſtantias. i. ſtantia quædam & de terræ ſolo erecta in ſublime: & hæc ſexaginta cubi/-
lli torum optinere ſpacium. Rurſumq; egredientibus de porta interiori ad faciem neſtibuli quod re-
nu ſpiciebat portam exteriorem.quinquaginta cubitos obtinuiſſe locum:in quibus foneſtra erant ob
liquæ. quas ſeptuaginta abſconditas: ſymachus toſſicas uocat. Theæ foneſtræ erant in thalamis
. hoc eſt in cubiculis ſingulis & porticibus quæ ante cubicula tendebantur. optinentes cubitos quin
8 quaginta. Quæ ſœneſtræ obliquæ ſiue toſſicæ idcirco a ſagittis uocabulum percœperunt. quod in
nr. ſtar ſagittarum an gugum in ædes lumen immittant. & intrinſecus dilatentur omniaq; per circuitũ
. plena erant huiuſcemodi fœneſtris. Et ante frontes inquit porticuum pictura: ſiue cælatura palmaꝶ
1 pPer quæ oſtenditur in introitu portæ ſtatim ingredientibus muruz. ſexa ginta occurere cubita cum
4 uariis ornamentis. quæ referuntur ad conditionem mundi: ut ex creaturis creator intelligatur &
t̃ Oia ordine & ratione currentia oſtendant mundi uarietatem. qui apud græcos coſmos ab ornatu
cſtũ numerũ ſupta diximus. Poſt hæc ingredientibus nobis atriũ interius occurrunt añ ipſum ueſti- 4 .
ı
*
—
ℳ

Tiber duodecimus. c.xl.

bulum portæ interioris thalami obliquiĩs fœneſtrĩs quinqmaginia cubitoꝶ tenentes ſpaciũ. qui &
ipſe ſacratus eſt numerus. Et poſt ſeptẽ ebdemadas plenas feſtiuitatis & gaudii ogdoadis prima in
cipit dies qᷓ eſt reſurrectionis: & introducit nos'ad uicinia templi. Cum. n. oĩa fecerimus agentes pri
oris erroris pnĩiam tunc uicini & proximi efficimur deo. ut in exteriori noticiã creatoris creaturarũ
ordo nos doceat atq; conſtantiam. & in interiori uerus iubileus in quo oĩa nobis debita dimittun-
tur inſtruat & introducat ad ſancta ſanctoꝶ Notandum quoq; qd interius atriũ plu
res fœneſtras habeat non directas & equales. ſed obliquas & anguſtas exterius. & ſe intrinſecus di-/
latantes: ut per parua quædã foramina poſſimus ad interiora penetrare. & ad clariſſimi luminis qd
uerſatur in tẽplo plenitudinẽ puenitre. Deniq; poſt ſexaginta & qnquagĩta cubitos & thalamos &
porticus & frontes porticuũ: & fœneſtras plurimas per circuitů palmaꝶ nobis celatura uel pictura
monſtratur. ut de mundo uictoriã poſſidentes. digni efficiamur palmas uidere uirtutum.
CSEt eduxit me ad atriũ
cuitũ triginta gazophilatia in circuitu pauimẽti.⁊ pauimẽtũ in frõte poꝛtaꝝ ſecunduʒ longitudi
nem poꝛtaruʒz erat inferius.Et menſus.eſt latitudinem a facie poꝛte inferioꝛis vſqʒ ad frontem
atrii interioꝛis extrinſecus centum cubitos.ad oꝛientem ⁊ ad aquilonem. LXX.
CEt introduxit me in atrium interius.⁊ ecce thalami.⁊ inter columnas atrij per circuitum.xxx.
thalami per columnas ? poꝛticus poſt ianuas in longitudinem ianuarum ante columnas infe/
rius.Et menſus eſt latitudinem atrij ab eo loco ꝗ erat ſub diuo poꝛte exterioꝛis vſqʒ ad iterius
ſub diuo poꝛte interioꝛis que reſpiciebat exterioꝛa cubitos centum ⁊ vergebat ad oꝛientem.
Pro thalamis triginta quos uertereilxx. ſiue gazophilatiis atq; cellariis: ut interp̃tatus eſt aquila.

ſymachus poſuit exedras. Et pro centũ cubitis exterioris ſpacii qui tendebant uſq; ad portã orienta

lẽ: in hebraico ideʒ cubitoꝶ numerus & ad aquilonẽ tendere dr. in ſeptuaginta uero nomen aqui
lonis ablatũ eſt. Vir ergo ille ꝗq habebat funiculũ cementarioꝶ in manu & calamũ menſuræ: & ſta-
bat aſpectus poſt atriũ ſexaginta cubitoꝑg: & aliud ueſtibulũ portæ interioris qd tenebat qnq;ʒ cubi/
tos.eduxit prophetã ad atrium exterius.ſiue ut in. lxx. continetur introduxit ad atrium interius. Sa
tiſq; miror iuxta litterã & ſeptuaginta: qũo poſt exteriora atrii ad ſeptuaginta & quinq; cubitos ten
dentia: interius ſit atriũ quod in latitudine centũ cubitorum tendatur ſpaciis. niſi forte iuxta miſti/
cos intellectus & profectus ingredientiũ:q̃ interiora in doctrinis fuerint latiora ſint. Introductus ãt
in atrium interius ſiue ductus ad exterius atrium ut in hebraico continetur. ſtatim intuitus eſt trigin
ta thalamos uel gazophilatia.ſiue ut ſymachus interpᷣtatus eſt exedras q habitationi leuitaꝶ atq; ſa
cerdotũ fuerant præparatæ. & pauimentũ uiuis ſtratum lapidibus: ſiue inter colũnas. ut oſtendatur
interius atriũ uel exterius habere ante fores ordinẽ colũnarum & pauimentum in fronte portarum
ſiue porticus poſt tergportaꝑ. In quibus porticibus puto colũnas ordine fniſſe diſpoſitas: ut añ ga
zophilatia eẽnt porticus. & in frõtibus porticuũ colũnæ porticus ſuſtinẽtes. Pauimentũ aũt q ſtra
tũ erat lapidibus & ante porticus atrii tendebatur. inferius erat ĩ aſcẽſione porticuũ: & eandẽ hẽbat
longitudinẽ quã thalamoꝶ edificatio poſſidebat. Mẽſuſq; eſt idẽ uir in cuius manu erat funiculus
& calamus a facie pottæ inferioris ſiue ut.Ixx. uolunt exterioris uſq; ad frontem atrii uel portæ inte
rioris centũ cubitos ad oriẽtem. & ut in hebraico dr̃ & ad aquilonẽ. Ex ꝗbus intelligimus illud euã
gelicũ qd a ſaluatore narratur. miſſæ in agrũ ſementis in terrã bonã. ꝗᷓ multiplicet fruges pro uarie-
tate uirtutũ in tricenarium & in ſexagenarium: & centenarium numerum:huius loci uaticinio con
uenire. Et hic. n. trigeſimus & ſexageſimus & centeſimus numerus ponitur. ut his quaſi gradibus ad

pfectã ſcientiã puenire ualeamꝰ. ita dũtaxat. ut ad interiora eccleſiæ ꝗqnquagenarius nos pducat nu

merus: qui firſtto ſeptẽ ebdomadarum ſabbato. in diem reſurrectionis erupit. Gazophilatia autem
appellantur quæ plena ſunt ſpiritalibus diuiciis. de quibus ſcriptũ eſt. redemptio animæ uiri ꝓppriæ
diuitiæ. Super quibus & paulus apoſtolus gratulatur diſcipulis ſuis. quod pleni ſint omni uerbo è&

Oi ſcientia. Gaza aũt: lingua perſarum diuitiæ nuncupantur. Vel certe thalami qui græce dicuntur
oſtendunt ſponſi aduentui cubicula præparata quæ fuere. xxx. numero: ut perfeſtam

ætatem habitantium demonſtrarent. Et pauimentum ſtratum erat lapide. ne luto & terra & pulue-
re peccatoꝶ habitantium poluerentur ueſtigia. ſed ut ſuper uiuos incederent lapides. quibus edifica
tur templum dei. Siue intra colũnas erant ante thalamoꝝꝑ fores.quæ impoſitum deſuperedificium

ſuſtentarent.Iſtæ ſunt colũnæ de quibus & Paulus apoſtolus ſcribit. Dextras dederunt mihi & bar-

nabæ.petrus & Ioannes qui uidebantur colũnæ eſſe. Et in alio loco. Colũna & firmamentum ueri/-
tatis. Et in Ioannis apocalypſi legimus. Qui uicerit faciã eum colũnam in tẽplo dei mei. & foras ñ̃
egredietur amplius. Pauimentũ ergo quod eratin fronte portaꝶ de quo iamo diximus ſiue porticus
poſt terguʒ portaꝶ. quæ habitatores thalamoꝶ ab imbribus defendebãt: erat inferius. Semper. n. ᷓ

inferiora ſunt in altioribus collocantur ut ad miſtica atq; ſecreta & plena diuitiis ſpiritalibus aſcen
ſa & gradibus peruenire poſſimus. Plenuſq; numerus atq; perfectus in decẽ decadaꝶ numero eſt. ꝗ
& ſementẽ Iſaac centena fruge multiplicat. Sed ꝗa in terra erat & adhuc dicere poterat aduena ſum
ego & peregtinus ſicut omnes patres mei. ordeũ ſeuiſſe & centeſimam frugem meſſuiſſe narratur.
Nec dum.n.granum tritici mortuum fuerat in terra qd multas fruges faceret. & ſamẽ iudaĩci popu

li audiendi

ũ exterius.⁊ ecce gazophilatia ⁊ panimentũ ſtratũ lapide in atrio percir

d
en

fe⸗

is

in.
na
gu⸗
ſy⸗
ddi⸗
A
ten
iti⸗
ni
gin
l
tun
ig
tn
dr
dan
in
eri
nie⸗
con
gac
Rnu
nem
pi⸗
d
m

e⸗

li audiendi ſermonis dei ſaturaret eo pane.ꝗq de cælo deſcendit. Quòõ aũt centum cubitĩ non ſolũ ad
Lare orientalem fuerint ſed & ad portã aquilonis ſequens teſtimoniũ demonſtrabit.
Poꝛtã quoqʒ que reſpiciebat viã aquilonis atrij exterioꝛis menſus eſt tꝗ in longitudine quã
in latitudine ⁊ thalamos eius tres hinc ⁊ tres inde ⁊ frontẽ eius ⁊ veſtibulũ eius ſcõm menſurã
poꝛte pꝛioꝛis quinquaginta cnbitoꝝ lõgitudinem eius.⁊ latitudineʒ viginti ꝗnqʒ cubitoꝛum.Fe
neſtre aũt eius ⁊ veſtibulũ ⁊ ſculpture ſcõᷣm menſuras poꝛte que reſpiciebar ad oꝛientem. Se-
ptem graduũ erat aſcenſus eius ⁊ veſtibulũ ante eam. Et pdꝛta atrij interioꝛis contra poꝛtã aꝗ
lonis ⁊ oꝛientalem.Et menſus eſt a poꝛta vſqʒ ad poꝛtam centum cubitos. LXX.
CEt introduxit me ad aquilonẽ.⁊ ecce poꝛta reſpiciens atriũ exterius.Et menſus eſt tã in lon/
gitudine ⁊ in latitudine.⁊ thee eius tres hinc ⁊ tres inde.⁊ elau ⁊ elammoth.qð in hebꝛaico non
habetur:⁊ palmas eius ⁊ factũ eſt ſcõm menſurã poꝛte que reſpicit oꝛienteʒ quinquaginta cubi
toꝝ longitudo.⁊ latitudo eius viginti quinqʒ cubitoꝝ.Et feneſtre eius ⁊ elãmoth ⁊ palme einus
ſicut in poꝛta que reſpiciebat oꝛientẽ.⁊ in gradibus ſeptẽ aſcendebatur ad eam.⁊ elãmoth intrin
ſecus reſpiciens ad poꝛtã aquilonis.⁊ quod in hebꝛaico non habetur ſicut poꝛta que reſpicit ad
oꝛientem. Et menſus eſt atrium a poꝛta vſqʒ ad poꝛtam centum cubitoꝛum.

CQuid ſignificent uerba hebraica theæ & elau & elãmoth: ſupra plenius diximus. ſed & in præſen

tiaꝶ collatione ſui docebit nr̃a tranſlatio. Menſus eſt aũt uir cuius funiculus in manu erat portam
quoq; aquilonislatrii exteriotis.ſiue introduxit prophetã per portam aquilonis ad atriũ exterius. In
quo conſiderandũ.qd primum introducatur per portã aquilonis.ſcdo per portam auſtri:tertio per
portam orientalẽ. Ab aquilone. n. exardeſcunt mala ſup habitatores terræ. Pulcreq; qui habitator
terræ ẽ & non aduena atq; peregrinus patet iaculis eiꝰ ꝗ uenit ab aquilõe cuius ignita ſunt iacula. qᷓ
ĩuxta apoſtolum ſcuto fidei reſtinguntur. Et ad aqlonem exterius atrium noĩatur. ad mœridieʒ ue
ro hoc eſt ad auſtrũ:non exterius ſed interius. Dicit. n. ſcriptura. Et introduxit me ad atrium interiꝰ
ad portã auſtralem.qd & in orientali atrio ſcriptũ ſimiliter inuenitur. Primus. n. ad uirtutem ingreſ
ſus eſt aquilonẽ calcare pedibus: & p quinquagenariũ & uiceſimum & quintũ numerum ad ſũmita
tem centenarii peruenire: deinde introducĩ ad auſtralẽ plagã. & aquilonis frigus expellere: & tũc ad
perfectã uenire uirtutem.i. ad portam orientalẽ in qua oritur ſol iuſtitiæ: & per quam ſolus ingredi
tur pontifex. Et hoc obſeruandũ.qd cum quattuor plagæ ſint. de occidentali porta taceatur: de qua
in principio ſexageſimi ſeptimi pſalmi ſcriptũ eſt. Iter facite ei qui aſcendit ſuper occidentẽ: dñs no
men eius. ut poſtquã nobis præparantibus iter dño & illud implẽtibus qd Ioannes baptiſta clamat
in heremo.parate uiam dño rectas facite ſemitas eius. poſſimus audire qd in extrema parte eiuſdem
pſalmi dr.cantate deo pſallite dño qui aſcendit ſuper cælũ cæli ad orientem. Qd autem dicuntur
thalami tres hinc & tres inde. hoc docet qd tam littera quam ſpũs & utraq; fhtelſigentia hiſtoriæ &
tropologiæ ad trinitatis ſacramẽta ptineat. Illudq; qd additur & frötẽ eius & ueſtibuluʒ ſcãm mẽ
ſurã portæ prioris: orientalem portam ſigniſicat. quæ prior non ordine ſed merito nuncupatur. Et
habebat inquit quinquaginta cubitos in longitudine & uiginti quinq; in latitudine ut in quin-
quagĩta poſt ſeptem ebdomadas æterna requles demonſtretur. tendens per diem reſurrectionis
ad regna cæloꝶ. in quibus uera requies eſt. In uiginti quinq; autem de quo numero ante iam dixi/

mus ꝗnq; ſenſuum per quinq; ordines quadranguli menſura ſeruetur. quoꝶ alterum longitudini

alterũ latitudini coaptatur. ut in longitudine reqes & delectatio ſacratioris ſcientiæ. in latitudine
præſentiũ quæ ad ſenſus ptinet ratio demonſtretur: Quodq; infertur & ſœneſtræ eius & ueſtibu/
la & ſculpturæ.ſiue ut ſeptuaginta addidere palmæ erant iuxta menſurã portæ quæ reſpiciebat ad
orientem. hoc ſubtiliter indicatur. qd quicunq; in introitu uirtutũ poſitus tres & tres thalamos fue-
rit ingreſſus frontẽq; & ueſtibulũ menſuræ portæ prioris agnouerit. ad ea perueniat illaq; conſpici
at quæ & in porta orientali pleniſſime ſuſcepturus eſt. Porro quod ſequitur & ſeptem graduũ erat
aſcenſus eius & ueſtibulum ante eam ſiue interius. hunc habet ſenſum. quod per ſeptem gradus eb
domadis & ollæ quæ a facie aquilonis accenditur. & cerimonias iudæorum quibus dedit deus præ

cœpta non bona: & iuſtiſicationes in quibus non uiuant in eis ſcandamus ad altiora & ad ueſtibu-

Ium eius ideſt portæ. pro quo ſeptuaginta elammoth tranſtulerunt. Quod ueſtibulum ante portaʒ
eſt ſiue interius: Nec ſoluʒ una porta eſt aquilonis quæ ſupra porta appellatur extenior. ſed & altera
interior quæ habet ſimilitudinem portæ orientalis. ut maniſeſtius dixere ſeptuaginta. Et porta atrii
interior reſpiciens portam aquilonis: ſicut erat porta quæ reſpiciebat ad orientem. Menſuſq; eſt a
porta exteriori aquilonis uſq; ad portam eiuſdem aquilonis interiorem cẽtum cubitos. ut his qua
ſi gradibus atq; menſarisrececdeniten a porta exteriori ad interiorem peruenire ualeamus. de cuius
numeri ſacramento ſupra dictum eſt.

C Et duxit me ad viã auſtralẽ. ⁊ ecce poꝛta que reſpiciebat ad auſtrũ: Et mẽſus ẽ frontẽ eins ⁊

veſtibnlũ eius.iuxta mẽſuras ſupioꝛes.⁊ feneſtras eiꝰ⁊ veſtibula in circuitu.ſicut feneſtras ce
teras.i q̊ erat gnagita cubitoꝝ lõgitudo.⁊ latitudo.xxv.ꝙ ⁊ ĩ gradibꝰ⸗ ſeptẽ aſcẽdebat᷑ ad eꝗ ⁊ ve

ſtibulũ añ foreſei celate palme erãt vna hĩc⁊ altera ĩde ĩ frte eiꝰ.Et poꝛta atrij ĩterioꝛiſ i via
auſtrali.Et mẽſus ẽ a poꝛta vſqʒ ad poꝛtã iĩ via auſtrali cẽtũ cubitos.Et introduxit me i atrium

Liber duodecimus. c.xl.

interins àd poꝛtã auſtralẽ: menſus eſt poꝛtã iuxta menſuras ſuploꝛes thalamũ eius ⁊ frontem
eius ⁊ veſtibulum eius hiſdem menſuris.⁊ feneſtras veſtibuloꝛuʒ eius in circnitu quinquagin⸗
ta cubitos longitudinis.⁊ latitudinis viginti quinqʒ cubitos.⁊ veſtibulũ per giruzʒ longitudine
quinqʒ cubitoꝛum.⁊ latitudine quinqʒ cubitoꝛum:⁊ veſtibulum eius ad atriũ exterius ⁊ paimas
eius in fronte.⁊ ſeptem gradus eius erant quibus aſcendebatur ad eam.
Septuaginta in eadem uerba conſentiunt. præter theæ & elau & elammoth & elam. pro quo in
hebreo poſitum eſt ulam. Theæ autem interprætatur limen ſiue frons. elau circa eum. ſiue ſuſtenta-
cula. elammoth propila. ſiue ueſtibula:ulanm ideſt ante ſores. Illud autem quod iuxta
hebraicum poſuimus & ueſtibulum ſiue inin circuitu per girum longitudinis uiginti
quinq; cubitorum: & latitudinis per quinq; cubitos in ſeptuaginta non habetur. Sed & hoc notan/
dũ qd in auſtrali porta iuxta ſeptuaginta non dicatur uia. ſed ſimpliciter & duxit me ad auſtrum. &
ecce porta quæ reſpiciebat ad auſtrum. Per ſingulos igitur introitus Ezechiel quẽ confortauit deus
hoc enim nomen eius ſonat ducitur: & de porta aquilonis tranſit ad portam auſtralem. cuius fron/
tes & limiaa ſiinue ueſtibulum fœneſtræq; per circuitum ſimiles habebant mẽſuras.
quinquaginta cubitorum longitudinem: & uiginti quinq; cubitorum latitudinem. & per gradus
ſeptem aſcendebatur ad eam ideſt ad portam auſtralem. Et ueſtibulum eius hoc eſt elammoth añ
foresleius.duæ quoq; palmæ celatæ. de quibus in ſeptenttionalis plagæ porta diximus. Et hoc tan/
tum ammonuiſſe ſufficiat. quod quæcunq; ibi ponuntur iuxta intelligentiam uiliorem hoc eſt iux
ta l̃am in meridiana porta intelligimus iuxta ſpiritalem ſenſum. Hiſdẽ. n. lineis & hiſtoria currit &
tropologia. ſed illa hũiliorẽ iſta ſublimior.Illa heret terræ. iſta ad cæleſtia ſubuolat. Et in circuitu ꝑp
ſœneſtras cuncta plena erant luminis. Singula enim habent terminos ſuos. & propriuʒ
per illa ad animam credentis lumen ingreditur. præſertim ſi longitudo uitæ eius quinquagenarii
anni hoc eſt iubilei miſterio fuerit protelata. & ad diuinioris ſenſus latitudinem potuerit peruenire
in qua latitudine & plateis. ait ſapientia confidenten & cum ſublimi uoce clamitat. ſeptemq; gradi-

bus ingreditur ut perueniat ad ueſtibulum. & per palmas propoſiti ſui ad quam conatur uictoriam

teneat ſempiternam. Et ne putaremus unum eſſe ad auſtralem partem atrium: de ſecundo dr atrio.
& porta atrii interioris in uia auſtrali. Et menſus eſt a porta uſq; ad portam in uia auſtrali centũ cu
bitos. ut poſt ebdomadis & inſtrumenti ueteris ſacramenta.ad terram bonam & euangelii gratiaʒ
perueniret. Nec ſolum in porta auſtrali ſecundum atrium eſt. ſed tertium de quo nunc dicitur. Et

introduxit me in atrium interius ad portam auſtralem. & menſus eſt portam iuxta menſuras ſupe/

riores: & cætera. Singula. n. atria hůt mẽſuras & ordines ſuos: & ĩ hiſdẽ menſuris diuerſa gratia eſt.
dũ eaſdẽ res aliter ĩ prĩcipio:aliter ĩ ꝓfectu: aliter in fine cognoſcimus. Hoc uero qd ĩ: lxx:non hẽtur

& ueſtibulũ ſiue * per girum longitudine uiginti quinq; cubitorum & latitudine quinq; cu

bitorum. uidetur facere quæſtionem. Propter quod in ueteri interprætatione non poſitum eſt quo
modo poſt profectum terci gradus uiginti quinq; cubiti & quinq; ponantur. Sed tollit ambigui-
tatem illud quod ſequitur. Et ueſtibulum eius ad atrium exterius. & palmas eius in fronte. ut ſcili-
cet hoc atrium quod habebat in longitudine uiginti quinq; cubitos & in latitudine quinq;:non
interioris ſed exterioris atrii ſit. ut prĩioris atrii latitudinem hoc eſt uiginti quinq; cubitos exterioris
atrii poſſideat longitudo. & in latitudine quinq; cubitos teneat. Quas menſuras & latitudine ꝗnq;
cubitorum ideſt uiginti & quinq; ad eoſdem ſenſus reſerimus. uiſum uidelicet & auditum. guſtuʒ
& odoratum & tactum: Quod ſi ad altiora conſcendimus. quinquies duplicamus. & de carnalibus
ſenſibus facimus ſpiritales.ut eſt illud. Læuate oculos ueſtros & uidete quoniã iam meſſes albæ ſũt
ad mettendum., & qui habet aures audiendi audiat. & guſtate & uidete quoniã ſuauis eſt dominus.
& xpᷣi bonus odor ſumus deo in his qui credunt. Et in Ioannis epiſtola dicitur. Quod audiuimus
& uidimus & manus nfr̃æ palpauerunt de uerbo uitæ. Et ad extremũ nequaꝗᷓ ut in ſeptẽtrionali pla
ga ſeptem tantũ gradus ſufficiunt. ſed poſt ſeptem octonarius ponitur numerus: ut de ſynagoga ad
eccleſiam. de ueteri inſtrumento ad nouum. de terrenis ad cæleſtia tranſeamus.
CEt introduxit me in atrium interius per viam oꝛientalem.⁊ menſus eſt poꝛtam ſecindũ mẽ
ſuras ſuperioꝛes.thalamum eius ⁊ frontem eius ⁊ veſtibula eius ſicut ſupꝛa ⁊ feneſtras eius ⁊
veſtibula eius in circuitu.longitudinem quinquaginta cubitoꝛum.⁊ latitudinem niginti quinqʒ
cubitoꝛum ⁊ veſtibulum eius ideſt atrii exterioꝛis.pꝛo quo ſeptuaginta ⁊ ſimmachus interioꝛẽ
poſuerunt.Et palme celate in fronte eius hinc ⁊ inde ⁊ in dcto gradibus aſcenſus eius.
De ſeptẽtrionali plaga in cuius atrium ſeptẽ tantum aſcendebatur gradibus tranſit ad auſtralem
portam & atrium eiuſdẽ plagæ:ad qd non ſolum ſeptem ut ſupra ſed octo gradibus aſcenditur ui/
delicet ut per uetera tranſeamus ad noua: & ut loquar manifeſtius per patriarchas & prophetas ue-
niamus ad apoſtolos. ut in altero ebdomadas. in altero ogdoas ſit. Nunc auteʒz uenit ad ultimũ im
mo ad ſummũ & introducit prophetam per uiam portæ interioris. ſiue per atrium. ad quod ducitur
per uiam oriẽtalem. Via iuxta ſeptuaginta ĩ hoc tãtum habetur loco:in ſeptẽtrionali & auſtrali pla
ga oĩno tacita eſt. ut poſſimus intelligere in orientali tantum porta illam intelligendam uiam quæ
dicit ego ſum uia & uita & ueritas. Per ipſum. n. uenimus ad patrem. & de ipſo ſcriptũ leati im⸗
maculati

ten
⸗
h
ns

dn
⸗
indi
⸗
un à
tcen
ton⸗
n.
un
hi
W

Kin

mita
inp
Penn
narii
enite
ndͤi⸗
iam
nnd.
tüa
ti

t.Et

pe/
hemn
ngan
ſtao
bigni
nſii⸗
gt
etion
g
ly
lbus
ſüt
mus.
imus
ipt⸗
4 14

ni⸗
154
;

m
i/
/
m
Ut
I4
næ
n/

—

d „

Guper Eʒzechielem.

maculati in uĩa ꝗ nihil de chriſto ſiniſtrum ſapiunt.ſed fides eorum pura eſt. & nequaquam hereti-
corum ſorde polluta. ldemq; numerus thalamorum frontium & ueſtibulorum & ſœneſtrarum &
luminis earum eadem menſura longitudinis & latitudinis quinquaginta uidelicet &. xxyv. cubito/
rum ſacramenta conſeruans. & ueſtibulum eius portæ ſiue atrii interioris. quod iuæta hebraicũ exte
rius ponitur. ut orientali lumine omnia teneantur incluſa. ſcdm illud quod ſcriptum eſt. Nec eſt ꝗ
ſe abſcondat a calore eius. Sin autem & exterius & intenus accipimus atrium. ſic intelligendum eſt.
quod deus & circunfuſus ſit & infuſus. dicens per prophetam. Qui tenet cælum palmo & terrã pu-
gillo. ut omnia ab illo uideantur includi:Et rurſum. Cælum mihi thronus eſt. terra autem ſcabelluʒ
pedum meorum. ꝓut intta omnia eſſe credendus ſit. iuxta illud uirgilianum. Principio cælum ac ter-
ras campoſq; liquentes lucentẽq; globum lunæ titaniaq; aſtra. Spus intus alit. totamq; infuſa per
artus mens agitat molem. & magno ſe corpore miſcet. Cumq; per arma iuſtitiæ a dextris & ſiniſtris
per gloriam & ignominiã. per bonam & malam famam.per laudes & uituperationes uictoriam de
Iſto ſæculo cœpimus tunc palmæ nobis dãtur ex utroq; latere. quos nec gaudia mutauere nec me
ror nec ꝓſpa nec aduerſa ſuperarũt. & nequaqᷓ per ſeptẽ gradus ſicut in aqlonis plagamec p ſeptẽ &
octo ſicut in meridie continetur.ſed per octo tantũ gradus ad ſũma cõſcendimus eo quod ſufficiĩat

nobis octonani numeri ideſt euangelicum ſacramentum. & poſſimus iuxta apoſtolum dicere. & ſi

noueramus ſcdm carnem chriſtum. ſed iam nunc non nouimus eum. ſubauditur iuxta camem.
CSt introduxit me ad poꝛtam que reſpiciebat ad aquilonez.⁊ menſus eſt ſecundum menſuras
ſuperioꝛes thalamum eius frontem eins veſtibulum eius ⁊ feneſtras eius per circuitum.longi
tudine quinquaginta cubitoꝛum.⁊ latitudine xxv. cubitoꝛum. Neſtibulum eius reſpiciebat in
atrium exterius.⁊ celatura palmarũ in fronte illius hinc ⁊ inde ⁊ in octo gradibus aſcenſus eiꝰ.

per ſingula gazophilacia oſtium in foꝛibus poꝛtarum. Ibi lanabunt holocanſtum.Et in veſti

bulo poꝛte duè menſe hinc ⁊ due menſe inde.vt immoletur ſuper eas holocauſtum ⁊ pꝛo pecca

to ⁊ pꝛo delicto. Et ad latus exterius quod aſcendit ad oſtium poꝛte quᷣe pergit ad aquilonem
due menſe.⁊ ad latus alterum ante veſtibulum poꝛte due menſe.Quattuoꝛ menſe hinc ⁊ quat⸗
tuoꝛ menſe inde. Per latera poꝛte octo menſe erant.ſuper quas immolabant. Quattnoꝛ.autezʒ
menſe ad holocauſtum de lapidibus quadris extructe.longitudine cubiti vnius ⁊ dtmidij ⁊ al-

titudine cubiti vnius ⁊ dimidij.⁊ latitudine cubiti vnius.ſuper quas ponant vaſa in quibus im
molatur holocauſtum ⁊ victime.Et labia earum palmi vnius.reflexa intrinſecus per circuituzʒ
Super menſas autem carnes oblationis. JJGðZUBU
CMultum in hoc teſtimonio hebraica ueritas a ſeptuaginta interp̃tum editione diſcordat. Hoc.n.

quod diximus ibi lauabunt holocauſtum. & in ueſtibulo portæ duæ menſæ hinc. & rurſum ut im/

moletur ſuper eas holocauſtum pro peccato. ĩn. lxx. non habetur. ſed in pleriſ codicibus de theo/

dotione additum eſt. Rurſum ubi nos diximus & labia earum palmi unius. reflexa intrinſecus per

circuitum ſeptuaginta tranſtulerunt. & giſum palmi habentes dolatum intrinſecus per circuitum.
Quod uerbum utrũ hebreum an græcum ſit ſcire non poſſumus.niſi hoc tantum quod pro giſo ſy
machus & theodotio labia: aquilæ prima editio numero plurali. ſecunda labia tranſtule
runt.pro quo in hebreo habetur Et ubi nos diximus ſuper menſas autem camesob/
lationis.ſeptuaginta poſuere de ſuo.& in menſis deſuper tecta ut operiantur a pluuia & ſiccitate.
IIlud autem quod hebreis nominibus ediderunt theæ. & elau. & elammoth. & elam. quid ſigniſicet
& ſupra ammonuimus. & eregione oſtendere ꝑoteſt noſtra tranſlatio. Nec neceſſe eſt ſuper hoc ſæ-

pe ammonere lectorem. & prudentia eius ſtudioq; diffidere. Introducitur ergo rurſuʒ ad portã quæ

reſpiciebat ad aquilonem. ſed nequaquam: ut ſupra ad atrium exterius.ſed interius. In G.n.quod in
conſequentibus dicitur ueſtibuluʒ eins reſpiciebat in atrium exterius. oſtenditur hoc atrium fuiſſe
intrinſecus. per quæ profectus ingredientis oſtenditur. dum in ſingulis locis noĩa menſuræq; ſunt
propriæ. Et fœneſtræ per circuitum luminis plenæ ſcientia uniuerſa monſtrãtes. & per quinquagin
ta & uiginti quinq; cubita remiſſionis diuinorumq; ſenſuum ſacramenta ſunt poſita. ut in ueſtibu/
lo atrii interioris poſiti exteriora uideamus: præteritoꝶ & præſentium notitiã contemplantes: per
quã ueniamus ad duplices palmas atq; uictorias. &cto graduũ miſteria cognoſcamus.ĩntrogreſſi
gazophilatia ĩ qbus tẽpli dinitiæ cõtinẽtur. & lauãtur orõnes nr̃æ ab oĩ ſorde pctĩ:mẽſæq; ex utraq;
pte binæ ſũt poſitæ primũ ĩmoletur holocauſtũ: qd totũ ſacer ignis aſſumat. dein pro pctõ. & ad ex
tremũ pro ignorantia: qd uel ſcientes cõmiſſimus uel ignorãtes. Ad latus quoq; exterius iuxta. Ilxx.
erat riuus fabrefactus. qui holocauſtorũ cineres & carnium uirulentias efferebat exterius. Siue erant
duæ menſæ: & ad latus alterum ueſtibuli eiuſdez portæ duæ menſæ.i. ex utraq; parte quaternæ: qua
tuor hinc & quatuor iade:&& poſt tergum ſiue ad latus eaꝑꝶ aliæ octo menſæ.ut ſimul faciant mẽſas
ſedecim. quo numero prophetaꝶ miſteria demonſtrantur. ut qcquid per euangelicam offerimus
dignationẽ: prædictum eoꝶ uaticinationibus approbemus. Qdqʒ inferuntur quattuor menſæ de
lapidibus quadris extructæ. & heæ ipſæ ad ſaerificiũ & holocauſtum:iſti ſunt niui lapides 9 uoluun
tur ſuper terrã.& hũñt ſecum angularem lapidẽ: quo ueterig & noui inſtrumenti parietes continen-

tur. Quatuor aũt numerus euangelica ſacramenta demonſtrat. longitudine & Hrtimndine un⸗ Anum

“

AY.iber duodecimus.c.xl.

cubitum & dimidium. iper quadrum: quæ ſimul iuncta tres cubitos faciunt.qui tres cubiti habent

in altitudine cubitum unũ. ut miſteria trinitatis unius cubiti hoc eſt diuinæ maieſtatis menſura cõ

ſeruet. dicente dño ad diſcipulos. Ite baptizate oẽs gentes in nomine patris & filii & ſpinitus ſancti.

Nomen aũt dei quaſi unius altitudinis cubitus eſt. qui tres cõplectitur ꝓprietates: & holocauſta ob/
lationũ noſtraꝶ ſemper aſſumit. Super ipſas aũt quattuor menſas holocauſtoꝶ de uiuis lapidibus
extructas quaꝶ longitudo & latitudo & altitudo deſcripta eſt.ponuntur uaſa in ꝗbus immolatur
holocauſtũ martirũ:de quibus dr̃ præcioſa in conſpectu dñi mors ſanctoꝶ eius. & eorum uiitimæ
q continentia & corporis ſanctitate animas ſuas immolant dño. Menſurãq; iſtarum & nomina pu
to in Matheo & Luca Marco & Ioanne apoſtolis contineri. Quaꝑꝶ coxona deſupflexa intrinſecus
per circuitũ margines ambiebat. ut holocauſta contineret intrinſecus. & non paſſim fluere permit/
teret. teneretq; carnes oblationis. Siue ut. Ixx. tranſtulerunt & ipſæ menſæ tectæ erant deſup pp im
brium uiolentiã & eſtiui ſolis nimiã ſiccitatemut carnes deſuper poſitæ poſſint dicere cũ ꝓpheta.p
diẽ ſol non uret nos. neq;ʒ luna per noctẽ. Quorum alterũ nimiis pluuiis & tẽpeſtatibus tribulatio
nũ diſſoluit oblationes. alte uehementi eſtu perſequutionũ arefacit ꝗqequid oblatũ eſt. Ignoſce le/
ctor difficultate locoꝶ: aut ſi melius ꝗd inuenire potes doce. Libenter diſcimus quod neſcimus.
CEt extra poꝛtam interioꝛem gazophilatia cantoꝛuʒ in atrio interioꝛi quod erat in latere poꝛte
reſpicientis aquilonem. ? facies eoꝛum contra viam auſtralem. vna ex latere poꝛte oꝛientalis q̃ᷓ
reſpiciebat ad viã aquilonis. Et dixit ad me. Boc ẽ gazophilatium quod reſpicit viã meridia
nã.ſacerdotum qui excubant in cuſtodijs tẽpli. Poiro gazophilatium quod reſpicit ad viam
aquilonis ſacerdotum erit qui excubant ad minifferium altaris. Iſti ſunt ſfilij ſadoch qui acce/
dunt de filijs leui ad dominũ vt miniſtrent ei.Et menſus eſt atrium longitudine centum cubi⸗/
toꝛum ⁊ latitudine centum cubitoꝛũ per quadrũ.⁊ altare ante faciem templi. Et introduxit mè
i veſtibulũ tẽpli:: mẽſus ẽ veſtibulũ ꝗnqʒ cubitris hinc.⁊ ꝗnqʒ cubitis inde:⁊ latitudinem porte

triũ cubitoꝝ hinc.⁊ triũ cubitoꝝ inde.Longitudinẽ ãt veſtibnli viginti vnũ cubitoꝝ.⁊ latitudi

nẽ undecĩ cubitoꝛũ ⁊ octo gradibꝰaſcẽdebat᷑ ad eũ:⁊ colũne earũ i frõtibꝰ:una hinc ⁊ altera iĩde.

CPro gazophilatiis. Ixx. exedras tranſtulerunt. Illudq; ꝙ nos diximus exedræ ſiue gazophilatia can

toruʒ. ab eis pᷣtermiſſum eſt. Rurſumq; poſt menſurã ueſtibuli quinq; cubitoꝑꝶ hinc & quinq; cubi
toꝶ inde addidere de ſuo. & latitudo portæ cubitoꝶ quatuordecim: cũ in hebreo tantũ poſitum ſit-
& latitudo portæ trium cubitoꝶ hinc: & trium cubitoꝶ inde. Hæc lectorẽ ammonui ne tranſlatio-
nũ diuerſitate turbetur.ſed ut in præſenti loco & maxime in menſuris tẽpli hebraica ueritate contẽ
tus ſit.lIgirur poſt murũ quem Ixx. tranſtulerunt qui totum tẽplum per quadrũ ambiebat
in circuitu. introductũ prophetam legĩmus in atriũ interius. & deinde ad aquilonẽ & ad auſtruʒ &
ad portã orientalẽ. & surſum ad aquilonẽ. De ꝗbus ut potuimus diximus. & in quoꝶ diuerſitatibus
uel noĩum uel menſuraꝑ ꝗd nobis uideretur præteritus ſermo monſtrauit. quoꝶ ſenſum teſtimo
niũ ſaluatoris breuiter oñdit dicentis: in domo patris mei multæ ſunt manſiones. Quibus expleris:
ingreditur templũ hoc eſt ſancta ſanctoꝶ.de quibus nunc d/. Et intra portã interiorem gazophila/
tia ſiue exedræ cantoꝶ. Ad quos illud impium eſt. Cantate dño canticum nouũ. qui cũ angelis cla/
mitãt. gloria in excelũs deo.& ſuper terrã pax in hoĩbus bonæ uoluntatis. Quod atriũ interius erat
ſitum in latere portæ quæ reſpiciebat ad aquilonẽ & ad auſtrũ & ad orientem. ut ſemper memine/
rint cantores dñĩ & qui angeloꝶ officio detinentur per quos gradus ad ſũma peruenerint: & miſte
ria ſinguloꝶ locorum diligenter agnoſcant. Deniq; uir ille cuius calamus & funiculus erat in ma-
nu introducto propheta in atriũ interius qd reſpiciebat uiam meridianã. hæc loquutus eſt. Hoc eſt
azophilatiũ ſiue exedra. & ut theodotio poſuit thalamus. ꝗ habitationi ſacerdotũ ſeparatus eſt: ob

eruantiũ in excubiis tẽpli. Porro gazophilatiũ quod reſpicit ad uiã aquilonis ſacerdotũ erit. qui ex

cubant ad miniſteriũ altatis: In quo notandum qd ſacerdotes quibus cuſtodiæ tẽpli delegatæ ſunt
habitant in gazophilatio qd reſpicit ad uiã meridianamain qua lux pleniſſima eſt. Hii aũt qui excu-
bant ad miniſteriũ altaris in quo offerunt᷑ uictimæ pro peccato.in gazophilatio ſint q reſpicit uiaʒ
aquilonis: eos qui ab aquilone ueniunt & offerunt uictimas pro peccatis ſuſcipere & ſaluare cupien
tes. Qui utriq; pro officũs ſuis dño ſeruientes. appellantur filii ſadoch qui ĩterpᷣtatur iuſtus ſiue iuſti
ficans. oĩpotẽs uidelicet deus. de quo ſcriptũ eſt. Iuſtus dñs & iuſtitias dilexit: equitatem uidit uultus
eius. Iuſti aũt filii ſadoch de filiis leui qui iterpᷣtatur aſſumptus. & ipſi aDſſumuntur a dño nt accedant
ad eũ. & nequaꝗᷓ de ſolo dicatur moyſe:moyfes accedebat ad dñm alii uero non accedebant: ſed &
oẽs qui ſeruiunt ei & miniſtrant: dño appropinquare dicuntur.Iſte aũt uir qui introduxit Ezechi
elem in atriũ exterius. & ut ita loquar ad ſancta ſanctoꝶ: menſus eſt ipſum atriũ in quo erãt duæ exe

Arxæ ſiue gazophilatia cuſtodũ tẽpli. fiue altaris habitaculis delegata: & reppi lõgitudinis & latitudi

nis per quadrũ centenos cubitos: ut ſacerdotes dei miniſterio ſeruientes qui per artã & anguſtaʒ niã
intrauerant. habeant deambulacra latiſſima. & in perfecto conſumatoq; uirtutum numero cõmo/
rentur. Et in ipſo atrio erat altare anñ faciem tẽpli. ut nunꝗᷓ ſanctorum ad deũ ceſſet oratio. Supra di/-

ctus quoqʒ uir introduxit Ezechielẽ in ueſtibulum ſiue tẽpli qd menſus eſt quinq; cubitis
hic: & quinq; cubitis inde: qm̃ qui introductus eſt diuinis ſenſibus fuerat eruditus. & nec dexterã no
. uerat nec
*

„

Super Eʒechielem

,
J
è uerat nec ſiniſtram: ſed uia regia ingrediebatutr. Latitudo aũt ipſius portæ per quã introĩtus erat ad
ueſtibulum tẽpli:habebat ternos cubitos hinc & inde. In quo ſcripturæ ſanctæ obſeruanda elegãtia
qd non dixerit ad dexterã & ſiniſtram:ne uideretur in ſanctis ſanctoꝶ ſiniſtrum aliquid noĩare. ſed
⸗ hinc & inde. i. ex utraq; parte. Statimq; prudens lector intelligit trinum numeꝶ ad trinitatis miſte-
l rium pertinere. quæ porta eſt ingredientiũ ad deum: dum & pater in filio eſt. & filius in patre: & in
z utroq; ſpũs ſanctus. Qui ternus numerus: una porta eſt eoꝶ qui poſt baptiſmum trinitatis perueni
H unt ad ſalutẽ. Quod aũt ſequitur longitudo ueſtibuli. xx. cubitoꝶ. & latitudo undecim cubitorum
un uidetur facere quæſtionem qũo dualis numerus qui refertur ad duas decadas. & ondecimus q unũ
ni, uidetur habere minus. ut ſacrum numeꝶ expleat duodecimũ in ueſtibulo tẽpli eſſe dicatur. Quod
in pleriq; ſic ſoluũt. Quãuis ſancti ſint ſacerdotes & in tẽpli miniſteriis collocati. & quotidie uictimas
offerant. xp̃o tamen quia in hoc mortali fragiliq; corpuſculo & egrotationibus uiciiſq; ſubiecto cõ
hio morantur. uicenariũ hũt numerum & undecim. Vñ dicebat & apoſtolus. Miſerego hõ: quis me li-
ele⸗ berabit de corpore mortis huius? Non qd iuxta ſeuiſſimã hereſim abolenda corpora eſſe credamus
ſed qd uoti nii ſit ſuper ueſtiri non ſpoliari. & mortale hoc accipere immortalitatẽ. & corruptiuuʒ
ne induere incorruptionẽ. Illud aũt qd ſequitur & octo gradibus aſcendebatur ad eã ideſt ad portam
tq̃ interiorẽ. ſcientibus hebream linguã facit magnã difficultatẽ. Deniq; ſymachus quẽ in hoc loco
icin ſecuti ſumus octo gradus poſuit. lxx.decem theodotio & aquilæ ſcda editio. xi. Prima aüt nullum
em numerũ poſauit. ſed abſolute ait. & gradibus in ꝗbus aſcendebatur ad eã. ut uel iuxta conſuetudinẽ
ece priorũ portarum octo intelligamus gradus ſicut intellexit & ſymachus. uel certe quos habebat por
“ ta interior quoꝶ numerum ſcriptura non dixit. pro quo in hebreo poſitũ eſt urob.i. & latitudo: aſre
tme erre. Quod ſi ita legatur undecim ſigniſicat. ſin aũt pro heſre hoc eſt decẽ legamus heſer. non ſigni/-
wne ficat decẽ ſed pronomen. ꝗbus hæc hebrei ſermonis ex ptibus deliramenta nideantur: ſed nunc nõ
tn controuerſias ſcribimus aut orationes in ꝗbus ludi ſolet cõpoſitione uerboꝑꝶ. ſed explanationes &
cõmentarios hebreoꝶ uoluminum. Verũ redeamus ad cœptũ. Octo ſiue decem gradibus qui perfe

ctus eſt numerus:aut undecim de quo iã diximus aſcenditur ad portã ſanctorum: in cuius frontibꝰ

ucnn ☛ . „₰ 2 . . „ ₰ℳ 2 =
colũnæ erant una hinc & altera inde. Non dixit duæ ne in dualẽ incurreret numeꝑꝶ: ſed una & una
han „ „ . „½ „. . — — „ 7 „
m qui pfectus eſt numerus: & unione ſui imitatur deũ.Iſtæ aũt erant colũnæ duæ de ꝗbus & in apoca
H“ lypũᷣ dr. Qui uicerit faciã eum colũnã in tẽplo dei mei.& foras nõ egredietur. Et petrus ac loannes

colũnæ appellãtur eccleſiæ.p quos igredimur ad ſctã ſctõꝑ. & quoꝶ doctrina ad xpᷣm nĩ itroitus ẽ.
WWCAbPITVLVM. XLI.

T introduxit me in templum:⁊? menſus eſt frontes ſex cubitos latitudinis hinc:⁊ ſex

¶cubitos latitudinis inde.Latitudo tabernaculi ⁊ latitudo poꝛte decem cubitoꝛnʒz erat.
“W 7 latera ſiue humeri poꝛte.quinqʒ cubitis hinc.⁊ quinqʒ cubitis inde.Et menſus eſt lõ
.

it j gitudinem eius quadraginta cubitoꝛum:æ latitudinem viginti ch bitoꝛmm.
“M CPoſt muita myſteria uarioſq; introitus & locoꝑꝶ ſinguloꝶ proprietates. tandem aliqñ uir cuius ſu
* niculus cementatioꝶ & menſuræ calamus in manu erat. Ezechielem ꝓphetam introducit in tẽplũ
nicn & menſus eſt frontẽ templi. pro quo elam. Ixx. & elim theodotio: & in circuitu ſymachus tranſtule-

uti runt. Et ex utraq; parte latirudo tabernaculi ſenũ cubitoꝶ erat: ſacramentũ creaturarum oĩum con-
wine tinens. In ſex. n. diebus mundus eſt conſumatus. Per quoꝶ notitiã cauſaſq; conditionis atq; rationẽ .
nite intramus ad tẽplum dei. & ex creaturaꝶ ordine atq; conſtãtia cognoſcimus creatorẽ Latitudo autẽ
ma. portæ tẽpli erat decem cubitoꝶ qui ſacratus & pfectus eſt numerus. & in quo menſæ. vii. die.x. men
eek ſis ieiuniũ & ꝓpiciatio eſt. Decima aũt die menſis primi q appellatur niſan. ad ĩmolationẽ & p̃para
teob tionẽ paſchæ agnus aſſumitur. Septimo igr᷑ menſæ decĩæ offerunt᷑ in dei horrea. ſiuout ſcriptuta ap
luien pellare conſueuit torcularia. Vñ dicit & apoſtolus. Dilatamini & uos ut poſtqᷓ p decẽ portæ cubitos
eſut templũ quis fuent ingreſſus. ex ntraq; parte portæ ipſius latera ſiue ut proprie in hebraico di hume
ench, ri menſurẽtur: q ſemper referunt᷑ ad opa. Vñ & iſachar deſiderauit bonũ. reqeſcens inter medios le
tuiz ros. uidenſq; requiẽ quia bona eſt: & terrã qa pinguis. ſuppoſuit humerũ ad laborandũ & factus eſt
pien tHiir agricola. Et in ueſte pontificis humerale cũ rationali ſtrĩgitur. ut rationi opa copulentur: ut poſ-
uti ſit dicere uir eccleſiaſticus. a mandatis tuis intellexi. Qui humeri portæ ex utraq; parte quinas ha-
ls bebant porticus. ut p terrenos ſenſus atq; diuinos ſemper quoꝶ differentiam ſæpe Krporen⸗ ingre
unt diamur adita tẽpli. cuius menſus eſt uir ille ꝗ ductor ꝓphetæ erat longitudinem quadraginta ceubi
dE „* torum. & latitudinẽ uiginti cubitoꝶ: ſiue ut melius eſt portæ longitudinẽ ac latitudinem: quia ſup
chi tantũ de latitudine. & humeris eius dixerat. Quod aũt nicies quadraginta octingenſimũ numerũ fa
exe ciat qui uicinus eſt octonario. nulli dubium eſt. Vñ & in eccleſiaſtæ pcipitur. Da partem ſeptẽ.da &
nd octo. De cuius numeri ſacramento crebro diſputaſſe me noui. ſiue qꝗa pper tribulationes & anguſti-
nii as huius ſæculi intramus ad ſanctuarium dñi. idcirco longitudo portæ habebat cubitos. xl. qui nu-
10/ mernus ſemp in labore poſitus eſt. Vñ & moyſes & helias. xl. diebus non comedunt panẽ & aquã nõᷣ
di bibunt. & annis. xl. populus iſrahel uexatur & probatur in ſolitudine. & poſt multos labores terram
iĩ repromiſſionis ingreditur. & dñs atq; ſaluator ſcdm aſſumpti corporis fragilitatẽ. xl. diebus tempta
no tur in ſolitudine. ut poſt uictoniã accedant angeli & miniſtrent ei: Cũ aũt poſt tribulationes & angu
EEEE ii
.
$●

Liber duodecimus. c.xli.

ſtias poterimus dicere illud apoſtolicũ in oĩbus tribulati ſed nõ coanguſtati: atq; illud propheticuʒ 1

in tribulatione dilataſti mihi:tunc nobis latiſſimus aperitur introitus qui. xx. cubitoꝑꝶ habet latitu/ .
dinẽ. & ſuperatis mundi certaminibus atq; terrenis. ꝗ & ipſe dualis eſt numerus: ingrediamur tẽpli et
penetralia. & audiamus imperantem diſcipulis dñm. confidite ego uici mundum. 1
Et ingreſſus intrinſecus ſine in atriũ interius.menſus eſt in fronte ſine elam poꝛte duos cubi en
tos.⁊ poꝛtã ſex cubitoꝛum ⁊ latitudinẽ poꝛte ſeptẽ cubitoꝛum.ſine ⁊ humeris poꝛte ſeptem cubi 1i
tis inde. Et menſas eſt longitudinem eius ſiue hoſtioꝛum viginti cubitoꝛum ⁊ latitudinem vi/ i⸗
ginti cubitoꝛum ante faciem templi. Et dixit ad me.Hoc eſt ſanctum ſanctoꝛum. pe
HQuantumuis proficiamus ſemper nobis maior profectus aperitur. Vnde poſt introitum templi n
rurſum ingredimur intrinſecus ſiue ut. Ixx. tranſtulerunt interius atriũ: in cuius fronte ſiue elau pro al
quo ſymmachus circa portam theodotio elam hebraicum uel aquila hoſtium. nos frontem interpᷣ ſa
tati ſumus duo erunt cubiti ut iuxta ſuperiorem ſenſum per dualem numerum ingrediamur ad 1e
eum locum ubi ſunt ſancta ſanctorum. Vnde & ipſa porta ſex cubitorum erar per quã ingreſſi æter pe
nam requiem poſſidemus. quæ in ſeptenario numero demonſtratur. Pro quo ſeptuaginta tranſtu ie
lerunt.& latitudinem portæ ſeptem cubitorum hinc.& ſeptem cubitorum inde in hebreo & cæte- i
ris editionibus ſemel t antum ſeptem cubiti in latitudine. Quod autem ſequitur & menſus eſt lon-/ n
gitudinem eius ſiue ut ſeptuaginta tranſtulerunt hoſtiorum uiginti cubitorum. pro quo in pleriſq; l
codicibus. iuxta ſeptuaginta quadraginta continentur. latitudinem quoq; niginti cubitorum ante be
ſaciem templi illud ſignificat quod ante templi faciem & introitum eius præteriti laboris atq; certa r
minis nobis menſura ſemper occurrat. Quam enim rationem in ſingulis numeris duplex numerꝰ ſe
poſſidet. eandem duæ habent decades. Et hoc conſiderandum. quod ingreſſus intrinſecus per por/
tam duorum in fronte cubitorum & ſex habentem cubitos. ſeptemq; in latitudine ex utraq; parte. wr⸗
& uiginti cubitos in longitudine. totidemq; in ipſis templi foribus. doceatur propheta qui ſit ille lo gn
cus. uel quo appelletur uocabulo. Diæit enim inquit mihi. Hoc eſt ſanctum ſanctorum. Sin autem die
ante templũ ſiue ut ſcriptura cognominat ante faciẽ templi ſanctum ſanctoꝶ eſt: quantam beatitu- ni
dinẽ in tẽpli aditis & in interioribus eius eſtimare debemus:de qua ꝓphera loquitur. hoc labor eſt di
in conſpectu meo donec ingrediar in ſanctuariũ dei. & intelligã in nouiſſimis eoꝶ. Sed & hoc no/ E
tandũ.qd in deſcriptione tabernaculi dñr ſancta ſanctoꝶ plurali numero. hic aũt ſanctum ſanctoꝶ .
numero ſingulari-ut poſt ſancta ueniamus ad ſanctũ:qũo poſt multa cantica puenimus ad canticũ g
canticoꝶ. qd oĩum carminũ carmen eſt. & qd canentes ſponſi copulamur amplexibus.
CEt menſus eſt parietem domus ſex cubitoꝛum ⁊ latitudinem lateris quattuoꝛ cubitoꝛum vn
dliqʒ; per circuitum domus. Latera autes latus ad latus bis tringinta trinm:z erant eminentia
que ingrederentur perdarietem domus in lateribus per circuſtũ.vt continerent ⁊ non attinge/ 6
rent parietẽ templi.Et platea erat in rotundum aſcendens ſurſum per cocleam.⁊ in cenaculum .
templi deferebat per girum. Idcirco latius erat templum in ſuperioꝛibũs:⁊ ſic de inferioꝛibus
aſcendebatur ad ſuperiora ? mediũ.
Quod autem in. Ixx. ponitur. & de mediis ad triſtega ideſt ad atria cœnaculi. & trahel. in hebraico
non habetur. Pro trahel quoq; qd neſcio quid ſigniſicet. neq;. n. in hebreo legitur. apud illos urithhi .
5 quod & nos & cæteri tranſtulerunt & uidi. ut ſequatur ordo teſtimonii. 1 4
SEt vidi in domo altitudinem per circuitum fundata latera ad menſurã calami ſex cubitoꝛum 5
ſpacio.⁊ latithdinẽ per parietem lateris foꝛinſecus ꝗnqʒ cubitoꝛum.⁊ interior domus in lateri / ,d
bus domus.⁊ inter gaʒophilatia latitudine viginti cubitoꝛnz in circuitu domus vndiqʒ.Et ho
ſtium lateris dà oꝛationem.qð in ſeptnaginta non habetur hoſtiũ vnum ad viꝗã aquilonis:⁊ ho/
ſtium vnũ ad viam auſtralem:⁊ latitudinẽ loci ad oꝛationem qð ⁊ ipſum ſeptuaginta non trãſtũ V
lerunt quinqʒ cubitoꝛum in circuitu.Et ediſicium qð erat ſeparatum verſumqʒ ad viã reſpiciẽ/
tem ad mare:latitudinis per circuitum ſeptuaginta cubitoꝛum. Maries autem ediſicij quingd

cnbitoꝛum latitudinis per circuitum.⁊ longitudo eius nonaginta cubitis.
Poſtquam peruenit ad ſanctum ſancorum de quo ſupra diximus uir ille uenerabilis menſus eſt
ſancti ſanctoꝶ parietem:qui pp fabricam mundi & oẽm uiſibilem creaturã quæ in ſex diebus con/
dita eſt ſex habebat cubita. & latitudinem eius unius lateris quatuor cubitorum. non ex uno latere 1
ſuper circuitum. Quatuor autem cubita tenebat per tircuitum domus latitudo. ut quatuor elemẽta

monſtraret ex quibus uniuerſa compacta ſunt. & maxime humana corpora contra quæ ſancti dimi * 0
cantes & ſubicientes ſe animæ poteſtati.interiora merentur intrare: & dñi archana cognoſcere. Ipſa tt
autem latera quæ in circuitu domus erant. & quatuor cubitorum ſpacio a tenpli parietibus ſepara N
bantur iuncta ſibi erant.ita ut unum latus aliud latus contingeret. & haberet in longitudine non tri
ginta & tres cubitos: ſed bis triginta tres hoc eſt ſexaginta ſex. Vetus in leuitico loquitur teſtamen-/
tum. in ortu maris poſt unam ebdomadam & illam quæ genuit & illũ qui genitus eſt triginta tres
explere dies. ut ueniant ad puriſicationem. Porro ſi genuerit fœminam duplicem obſeruari nume/
rum.ideſt ſexaginta ſex. Et quia ut ueniamus ad ſancta ſanctoꝶ non ſolum prima indigemus natiꝰ .
uitate ſed & ſecunda. ut nati in carne renaſcamur in ſpiritu. Idcirco non ſexaginta ſex ſed bis trigin-
. ta & trium
°●
.

l
1

er
i

1
e

Super Eʒzechielem.

ta & trium ponitur numeras. ut utraq; natiuitas deo auctori debeatur illiuſq; clementiæ: & duplici
muro circũeant latera domus. quæ templi fulciunt ediſicium. Quodq; ſequitur iuxta hebraicum &
erant quædam eminentia quæ egrederentur per parietem domus per latera in circuitu. ut contine-
rent & non attingerent parietem templi:illud ſignificat. quod ſancti uiri in multitudine credentiuʒ
erumpant per parietem tẽpli. per omnia uidelicet latera in circuitu. & contineant eccleſiæ fundamẽ
ta.& tñ non tangant parietẽ templi. tantũ uidiſſe contẽti. & de longe inenarrabilia adoraſſe myſte-
ria. Nũc.n. uidemus per ſpeculum in enigmatæ. & pleniſſimam tangere atq; compræhendere non
poſſumus ueritatem. Qd autem platea erat in rotundum aſcendens ſurſum per cocleam & in cœ
naculum templi deferebat per girũ & idcirco latius erat templũ in ſuperioribus. & ſic de inferioribꝰ
aſcendebatur ad ſuperiora & medium. puto perſpicuũ eſſe lectori. ſemper anguſtiora eſſe quæ deor
ſum ſunt. in ieiuniis. chameuniis. mtus continentia paulatimq; dũ ad ſumma conſcendimus latio
reʒ nobis aperiri uiã & impleri qd ſcriptũ eſt: in tribulatione dilataſti mihi. Per rotundum autem &
per cocleam aſcendimus tẽpli cœnaculum. quæ figurate oja a philoſophis quoq; huius
ſæculi pulchrior approbatur: dum & cælum & ſol & luna & aſtra cætera & pugetuʒ terræ: in corpo
ribus quoq; humanis oculi quaſi altera ſydera & figura capitis quod omnium ſenſuum receptacu/
lIum eſt. tereteſqʒ digiti. & fœmina & brachia hanc præferunt rotunditatem. Porro cœnaculum tẽ/
pli ad quod de anguſtioribus ad altiora conſcendimus: illud puto eſſe quod in regum uolumine
helias habuit & heliſeus. & in apoſtolorum actibus tabita ideſt &E& damula noſtra poſſedit
quæ bonis operibus ad ſumma conſcenderat. Apoſtolus autem petrus ſuper quem dommus eccle
ſiæ fundamenta ſolidauit tranſcendit cœnaculum & uenit ad tectum quod ſigniſũcantius græce
dicitur ideſt tecti ſolarium. & incognita prius ſæculo eccleſiæ ſacramenta cognouit. Salua
tor quoq; generis humani paſcha facit ĩ cœnaculo & magno latoq; cœnaculo: atq; omni ſorde pur
gato ſtratoq;: & ad ſpiritale conuiuium præparato ubi myſterium corporis & ſanguinis ſui tradidit
diſcipulis: & æternam nobis agni immaculati reliquit feſtiuitatem. Quodq; addidit & de mediis ad
triſtega ideſt tertia cœnacula. & trael uidetur mihi obelo prænorandum: Quid enim neceſſe ẽ du
bia & non ſcripta diſſerere. cum in ea quæ hebreorum tenentur libris debeamus incumbere. Seqtur
(Et uidi in domo altitudinem per circuitum fundata latera ad menſuram calami ſex cubitorũ ſpa-
tio. & latitudinem per parietem lateris forinſecus quinq; cubitorum. & inter gazophilatia quæ ſy-
machus Auocat latitudinem cubitorum. xx. per circuitum domus) Quibus numeris oſten-
ditur quod de mundo hoc & de terrenis ſenſibus & de duali duarum decadarum numero qui refer
tur ad uiginti non ſolum in ſancta ſanctorum: ſed & in cœnacula eorum mereamur aſcendere & ſẽ
per habere in memoria quod per ſex dies conditionis noſtræ & per quinq; ſenſus & per.xx. cubita
latitudinis aſcendenimus ad cœnaculum templi. & terrenam humilitatẽ ſentumq; litteræ relinquẽ
tes: tranſierimus ad ſũmitatem eccleſiæ ſpũſq; ſancti conſonio gaudeamus. Et oftium inquit lateris
ad orationem contra uiam aquilonis. a quo exardeſcunt mala ſuper omnẽ terram. & quem dns ab
acturum ſe a nobis pollicetur dicens. & eum qui ab aquilone eſt abigam a uobis. Pulchreq; in oſtio
contra aquilonem locus orationis eſt. ut ſcům apoſtolum oremus ſine ceſſatione & dicamus cum
Hieremia non ſileat pupilla oculi mei. uel præſentia mala uitare cupientes. uel agentes gratias pro p
teritis. Quamdiu. n. in tabernaculo corporis huius ſumus. ingemiſcim dicimuſq;. Miſer ego homo
quis me liberabit de corpore mortis hui? Et ad uiam auſtralem erat oſtiũ. 8 ipſum iuxta hebrai-

cum habens locum orationis. & quinq; tendens cubitis per circuitum. Poſt frigus. n. aquilonis ad

auſtralem tranſimus caloremi& tamen rurſum orationis quærimus locum. in aglonis oſtio ut eua
damus pericula. in auſtrali ut agamus gratias pro præteritis. & ſit nobis uictoriæ ſecra poſſeſſio:.
Quinq; autem cubiti & in hoc loco diuinos indicant ſenſus per quos de terrenis ad altiora conſcẽ/
dimus. Et ediſitium inquit quod erat ſeparatum uerſumq; ad uiam reſpicientem ad mare. latitu⸗
dinis ſeptuaginra cubitorum ut poſt labores & pericula & ſæculi iſtius fluctus atq; naufragia. &
annos. lx. de quibus Hieremias ſcribit & Daniel & zacharias. uerum & legitimum ſeptem decada-
rum ſabbatũ conſequamur. ut ſit nobis æterna requies: & per ꝗnq; cubitoꝶ latitudinem ueniamus
ad longitudinẽé. xc. cubitorum. in qua ætate de repromiſſione filiũ ſara generanit ꝗᷓ xc.annorum. ie
nouem decadaꝶ peperit Iſaac iuncta Abraham centenario-i. decem decadarum habenti myſteriũ.
Qui numerms quid ſigniſicet ſequens ſcriptura monſtrabit.
CEt menſus eſt domnus longitudinem centum cubitoꝛum. ? quod ſeparatum erat ediſitium ?
parietes eius longitudinis centum cubitoꝛum. Latitudo autem ante facieʒ domus ⁊ eius qnod
erat ſeparatum contua oꝛientem.centum cubitoꝛum. Et menſus eſt longitudinem ediſitij cõtra
faciem eius quod erat ſeparatum ad doꝛſum: ideſt eminentia ex vtraqʒ parte cen

tum cubitoꝛum. ? templum interius:? veſtibula atrij. limina ⁊ feneſtras obliquas

in circuitu per tres partes contra vniuſcuiuſq; limen ſtratumq; ligno per girum in circuitu.
Terra autem erat vſqʒ ad feneſtras.⁊ feneſtre clanſe ſuper hoſtia? vſqʒ ad domum interioꝛẽc.
7 foꝛinſecus per omnem parietem in circuitu. intrinſecus ⁊ foꝛinſecus ad menſuram.⁊ fabꝛefa/

cta cherubin.æ palme.⁊ palma inter cherub ⁊ cherub.duaſqʒ facies habebat chernefaciem ho
III

AY.iber undecimus. cxli.

minis iuxta palmã ex bac pte:⁊ faciẽ leõis iuxta palmã ex alia ptẽ.expᷣſſam per oẽm domũ in cir
cuitu.de terra vſqʒad ſnpioꝛa poꝛte.Cherubin ⁊ palme celate erãt in pariete tẽpli limen quadrã
gulſ.⁊ facies ſanctnarij aſpectus cõtra aſpectũ altaris lignei.triũ cubitoꝛũ altitudo.⁊ lõgitudo
eius duoꝛum cubitoꝛum.æ anguli eius ⁊ longitudo eius ⁊ parietes eius lignei. LXX.
CEt menſus eſt contra domum longitudinem cubitoꝛum centum.? reliqua.⁊ ſeparantia.⁊ pa-
rietes cius in longitudine cubitoꝛum centum:⁊ latitudinem contra faciem templi.⁊ reliqua con
tra cubitoꝛum centam.Et menſus eſt longitudinem ſeparantis contra faciem reliquoꝛum que
erant poſt tergum domus illius.⁊ reliqua hinc ⁊ inde cubitoꝛuzʒ centum longitudinem.⁊ templũ
2 anguli: ? elam exterius ſtrata ligno.⁊? feneſtre in modum retis facte tres ad lucendum vt pꝛo-
fpiceretur per eas. Et domus ⁊ ea que pꝛoxima erant ſtrata ligno per circuitum ⁊ de pauimen⸗
to vſqʒ ad feneſtras.Et feneſtre aperiebantur tripliciter vt proſpiceretur per eas.⁊ vſqʒ ad do
mum interioꝛem ⁊ exterioꝛem.⁊ per omnem parietem in circuitu intrinſecus ⁊ extrinſecus
mDaenſura ⁊ celata cherubin: ⁊ palme inter cherub ⁊ cherub. Dne facies cherub. Facies ho-
minis ad palmam hinc ⁊ facies leonis ad palmam inde: celatus omnis paries per circui/
tum a pauimento vſqʒ ad laquearia cherubin ⁊ palme celatè. Et ſanctuarium ⁊? templum ape⸗
riebatur per quatuoꝛ angulos contra faciem ſanctoꝛum viſio quaſi ſpecies altaris ignei. Trium
cubitoꝛum altitudo eius.⁊ longitudo cubitoꝛum duoꝛum.⁊ latitudo cubitoꝛum duoꝛum.⁊ coꝛ/
nua habebat. Baſes quoqʒ ⁊ parietes tius lisne.
Verbum contra quod ſeptuaginta tranſtulerunt in principio teſtimonii ubi ſcriptum eſt & men
ſus eſt contra domum. in hebraico non habetur. & idcirco obelo prænotandum eſtut ſit rectius &
ueriꝰ & menſus eſt domum longitudine cubitorum centum & reliqua. Deſcribuntur ante ſancta ſã
ctorum & templum interius quod poſt nonaginta cubitos ex tribus partibus centenos cubitos ha-
bere dicatur. perfectum uidelicet numerum decadarum decem: ut & mente & ſermone & operibus
domino ſeruiamus. recordantes illud apoſtolici exempli in quo ait. ut ſcire poſſimus quæ ſit lati/
tudo & lIõgitudo & profunduz & altitudo. Qd in hebraico dr ediſitium ſeparatũ & parietes eius. ſe
ptuaginta reliqua interprætantur & ſeparantia. quæ non hereant parietibus templi: ſed propin
quos & ſuos habeant parietes: Ipſum quoq; templum & anguli eius. & elam idef
ſiue ueſtibulum exterius erant ſtrata ligno. ſapientia nidelicet: quod lignum uitæ ſitum
in paradiſo ſcriptura commemorat. Fœneſtræ quoq; erant factæ in modum retis inſtar cancello-
rum ut non ſpeculari lapide nec uitro: ſed lignis intenaſilibus & uermiculatis clauderentur. pro
quibus in hebraicb obliquas fœneſtras habet quæ in tribus tantum erant partibus templi. ad dex⸗
teram uidelicet & ſinigram & poſt tergum: ideſt ad meridiem & ad aquilonem & ad occidentem.
Orientalis autem pars non habebat fœneſtras. quia ipſe introitus clarum immittebat lumen intrin
ſecus. & cuncta interiora templi ianuarum lumine complebantur. ita ut per ſingulas fœneſtras
& cancellorum foramina intro quis poſſit aſpicere. Et non ſolum exteriora erant ſtrata ligno: ſed
tanta erat lignorum copia per circuitum. ut & pauimentum & de pauimento uſq; ad fœneſtras li-
gnis omnia iungerentur. Quæ fœneſttæ iuxta ſeptuaginta aperiebantur tripliciter: ut apertis eis
triplex in templo dei intelligentia monſtraretur. iuxta illud quod alibi dicitur. tu autem deſcri-
be ea tripliciter: Proſpicitur autem per eas non ſolum interius ſed & exterius ut quæ interiora ſunt
inuiſibilia, quæ exteriora uiſibilia cognoſcamus ut aliud mentem: aliud carnem: aliud ſpiritalem
intelligentiam: aliud ſimplicem monſtret hiſtoriam. & per omnes parietes in cireuitu tam intrin/
ſecus quam eytrinſecus erant menſuræ ſuæ. Nihil enim abſq; ratione & menſura. in templo dei &
maxime in ſancta ſanctorum a deo factum eſt. Cælata quoq; erant cherubin haud dubiuz quin in Ii
gnis. de pauimento nſq; ad fœneſtras pertingentibus. & tam fabrefactæ erant cælaturæ: ut non ſcul
ptæ ſed appoſitæ uiderentur. Cherubin interprætatur ſcientiæ multitudo. Igitur intrinſecus in in
terioribus templi poſt ſcientiæ multitudinem cælantur & palmæ: in quibus ſignum nictoriæ eſt. di
cente apoſtolo. Perſequor autem ad ſtatutum brauium ſupernæ uocationis dei: in chriſto Ieſu.
Quæ palmæ erant inter cherub & cherub: ut unum cherub duarum palmarum lateribus nallaretur.
quod cherub nequaquam.ut in principio huius prophetæ legimus quatuor habebat facies. homi/
nis ſcilicet & leonis & uituli & aquilæ. ſed tantum duas hoc eſt hominis & leonis quorum primum
ad rationem pertinen:ſequens ad furorem: qui ſigniſicantius græce appellatur. Furorem
autem dicimus non eum qui perturbationi & uitio proximus eſt. ſed qui mentis conſolidat molli-
tiem. & fortiorẽ facit aium dimicantis. In principio. n. ſubiacemus concnpiſcentiæ. qᷓ refertur ad ui
tulũ pp terrena opera: & alia ſunt carnalia alia ſpiritualia quoꝶ extremum asuilæ deputatur. Cum
aũt intrauerimus ſancta ſanctoꝶ & interiora tẽpli poſſederimus. nequaꝗᷓ alia re indigemus niſi ra-
tione atq; fortitudine: quoꝶ alterum ad ſenſũ atq; prudentiã. alterum refertur ad aĩ perſeuerantiaʒ.
Omnis igitur paries per circuitũ templi a pauimento uſq; ad laquearia. cherubin habebat & palmas
mira arte cælatas. poſtq; aperiebatur ſanctuariũ & templũ per quatuor angulos cõtra faciẽ ſanctoꝶ.
Prius.n. hẽmus ſcientiæ multitudinẽ per quã uictoriã de hoſte cõſeqmur.& poſtea nobis ſctũarium
apitur & templũ. qd hẽt quatuor angulos & ſtationẽ firmiſſimã: & ꝗᷓ in nullam partem decliuior ſit
Hanc enim

Super Eʒechielem.

hucri Hlanc enim habet natutam menfura quadranguli: ut ſtabili conſiſtat baſi: & in miſtico numero qui
Grdo prudenti lectori perſpicuus eſt elementa quatuor ex quibus conſtant omnia: ſolida perperuaq; poſ
ſideat. Et cuncta contra faciem ſanctuarii aſpiciebant: ante quod ſanctuarium ſiue in quo ſanctuario
e⸗ erat ſpecies altaris lignei tri cubitorum altitudine: & longitudine cubitorum duorum: & latitudi-
denn ne cubitorum duotum. qui iuncti ſeptem faciunt cubitos. Quod altare habebar cornua: & taʒ baſis
nge quam parietes eius hoc eſt latera erant lignea:in quo ſcripturæ ſanctæ miſteria humanus ſermo nõ
ni poteſt explicare: quomodo altare in quo ignis ſuccendẽdus erat:mẽſa nidelicet thimiamatis nihil
⸗ ab igne pariatur: ſed ut ita dicam igne purius fiat. Sicut enim ſanctorum opera de quibꝰ ſcribit apo/
bimen, ſtolus uniuſcuiuſq; opus uale ſit ignis probabit:non pereunt ſed per ignem puriora monſtrantur
u ita & altaris ligna quæ de ignis paradiſi ſunt: non cremantur i gne uicino: ſed puriora redduntur.
lens Nec mirum hoc de ſanctuario & interioribus templi & altari thimiamatis credere: cum etiam
iob⸗ ligni genus eſt uellini habens ſimilitudinem: quanto plus arſerit tanto mundius inuenia-
Rä tur. Ignoſce lector difficul tati: & ueniam tribue pauperis intelli gentiæ. Per fœneſtras enim obli/
ne⸗ quas & in modum retis factas &* quæ ſemper clauſæ ſunt: uix uſh ad interiorem domum cordis no
ſtri oculum poſſumus intromittere. ut omnia quæ cernimus in umbra uideamus & in imagine: &
nn cum apoſtolo clamemus. O profundum diuitiarum ſapientiæ & ſcientiæ dei: quam inſcrutabilia
ch/ ſunt iuditia eius: & inueſtigabiles uiæ illius. Et quis cognouit ſenſum dei:niſi ille qui eſt magni cõ
ſilii angelus: & ſua poteſt dignus aperire miſteria? autem romæ appellant ſolaria de cæ-
Anen naculorũ parietibus eminẽtia: ſiue meniana ab eo ꝗ ea prĩus ĩuẽit qᷓ nõnulli græcorũ uocant.
tin Et loquutus eſt ad me. Bec eſt menſa coꝛam domino. Et duo oſtia erant in templo ⁊ in ſan
inckſi ctnario:⁊ in duobus oſtüs ex vtraqʒ parte bina erant oſtiola. que in ſe innicem plicabantur.
ſosha⸗ Bina eniʒ oſtia erant ex vtraq; parte oſtioꝛum:⁊ celata erant in ipſis oſtijs templi cherubim ⁊
eibus ſculptura palmarum. ſicut in parietibus quoqʒ expꝛeſſe erant. Qnamobꝛem:z groſſioꝛa erant li
tli⸗ gna in veſtibuli fronte foꝛinſecus.ſuper que feneſtre obliqʒ ⁊ fimilitudo palmarum hinc atqʒ in
ernſe de in humerolis veſtibuli.ſecunduʒz latera domus latitudinẽqʒ parietum. M
hwhn⸗ Multum in hoc loco ſeptuaginta editio ab hebraica ueritate diſcordat. Vnde hoc ſolum ammo
nebo.quod pro groſſioribus lignis. hoc eſt neceſſaria ſiue cura digna tranſtulerũt.
eſum & pro obliquis fœneſtris abſconditas. & quod ĩ fine teſtimonii poſitum eſt: & menſus eſt hinc & in
nelo⸗ de laquearia ſuperliminaris ſiue ueſtibuli.per latera domus compacta ſiue coniuncta. quæ illi dixe
u. ro runt. pro quibus poſſumus æqui ponderis uertere. Vir ergo ille qui prophetam in
de⸗ abdita templi introduxerat. & inter cætera oſtenderat ei altare ligneuz quod & an gulos & cornua
imen, iuxta ſeptuaginta & parietes habebat ligneos. dixit ei. Hoc altare quod reſpicis. ipſa eſt menſa corã
minuin domino.que in ſimilitudine rubi ardet & non conburitur. de qua ſanctus loquitur ad deum. Para-
Z ſti in conſpectu meo menſam. aduerſus eos qui tribulant me. Duo quoq; hoſtia erant in templo &
wo in ipſo ſanctuario.per ꝗᷓ uttiuſq; inſtrumenti ſacramenta monſtrantur: & in duobus oſtiis ex utraq;
ruß⸗ parte bina erant oſtiola quæ in ſe inuicem plicabantur. ut & in hiſtoria ſpinitalem habeas intelli-
hettet gentiam: & in tropologia hiſtoriæ ueritatem: quorum utrũq; altero indiget: & ſi unuʒ defuerit per
deſcei⸗ fecta caret ſcientia. Quod autem ſequitur bina erant oſtia ex utraq; parte oſtiorum: iuxta litteram
D perſpicuum eſt. Solent enim in maioribus tricliniis bina ſibi herere atq; coniungi. ut maior introi-/ „
ialem tus nequaquam duobus ingentibus: ſed quatuor minotibus claudatur: uel aperiatur foribus. In qui
ptmnin/ bus oſtiis templi ſiue ſancti ſanctorum cælata erãt chierubin de quibus ſupra diximus & ſculpturæ
dei & palmarum: ut poſt ſcientiæ multitudinem uictoria intrantibus præberetur. Quæ ſailptura palma-/
ininl rum: in omnibus quoq; parietibus templi erat. Redditq; cauſas quare cælata fuerit cherubin in ipis

mi oſtiis: palmarum expræſſæ ſimilitudines. Vnde & groſſiora erant ligna in ueſtibulo portæ forin
* ſecus: ut & firmitatem haberent & cælatu ram poſſent recipere. Pulch req; iuxta intelligentiam ſpini
a talem firmiora & cælata ſunt oſtiaut & firmitatem habeant & pulchritudinem: ne quis in ſancta ſã
. ctorum ſimilis oziæ poſſit irrumpere: & ſibi ſacerdotium uendicare. Super quæ oſtia erãt ſœneſtræ
lii⸗ obliqᷓ ſiue abſconditæ: ut ipſum quoq; lumen quod præbebatur intrinſecus non haberet perfectaʒ

a ſcientiam nec clarum lumen & cunctis patens: ſed pleriſq; ex parte eſſet abſconditum. Nunc enim
vat uidemus in enigmate: & necdum nouimus ſicut oportet nos ſcire. Cum autem uenerit quod per-
nan „ fectum eſt: tunc quod ex parte fuerat deſtruetur. Et erat ſimilitudo palmarum hinc atq; inde. Elegan
“ ter in interioribus templi & in ſanctis ſanctorum non poſuit dexteram & ſiniſtram: ne quid ſiniſtrũ
l/ in his quæ magna ſunt & archana dicere uideretur. Sed hic atq; inde: inxta illud quod in euãgelio
6 i ſcriptũ eſt. Qui te percuſſerit in dexteram maxillã: pbe ei & alteram. Nũqd dicere nõ potuit & ſini-
Aum ſtrãꝰSed quãdo pcutitur dextra p̃ᷣbetur altera dextra: qa in ſancto uiro utrũq; dextrum utrũq; per-
i ſectũ ẽ.Et ĩ humerulis ueſtibuli ſecũdũ latera domꝰlatitudinẽq; parietũ:pꝓ quo.lxx. trãſtulerunt in
in, laquearibus ælam:hoc eſt & latæ domus equalis ponderis ſiue menſuræ: per quæ latẽter
nna oſtenditur & poſtes ſuperliminaris ſine ueſtibuli:hoc enim humeruli uidentur ſignificare & latera “H
0. domus & latitudinem parietum cuncta rationis plena eſſe atq; mẽſuræ & nihil in templo domini
um repperiri:quod abſq; menſura & ſapientia conſtitutum ſit.

It

m —

Liber tertiuſdecimus.c.xlii.

CEXPLICIT LBER DVODECIMVS.
CCCINCIPIT LIBER TERTIVSDECIMVS. .
ſe EPFPFRITIVSDECIMVS explanationum in ezechielem liber: ſecundus eſt
EAAAHHEA,nͤ, expoſitionis templi: quem & quartumdecimum opitulante ſaluatore no
B A NEeVE Re ſtro ad finem uſq; ductare cupio: illud eiuſdem numeri cum dauid ĩ quar
“ N todecimo pſalmo canens: domine quis habitabit in tabernaculo tuo. aut
quis requieſcet in monte ſancto tuo?: Quod & pro difficili & impoſſibili
debemus accipere. Vnde & in alio loco quaſi uir deſideriorum enixiꝰ de-
præcatur ac dicit. Vnum petiui a domino hoc requiram: ut inhabitem in
NRdomo domini omnibus diebus uitæ meæ: ut uideam iocunditatem do-
mnmini: & uiſitem templum ſanctum eius. Et rurſum. Quam dilecta inquit
„ tabernacula tua domine uirtutum: concupiſcit & deficit anima mea in
AIatriis domini. Emulorum maledicta præuenio: qui non quid ipſi poſſint.

ſed quid ego non poſſim conſiderant: & cum noſtra diiudicent: fua indi
canda non præbent: nunquam in agone pugnantes: ſed de pugnantibus ocioſo immo ſuperbo
animo iudicantes. Facile eſt dare dictata de populo: & ſingulos ictus cãlumniari ac de alieno ridere
ſanguine: & ubi uulnus infigi debuerit impœritis laniſtæ more diſſerere. Ego in explanatione tem
pli ezechielis & cæterorum quæ ad finem ipſius uoluminis pertinent: fateor me pro rei magnitu-
dine nihil dignum ſcribere: & in paucis ſi qua tamen accipere meruero gratias agere ſaluatori. Scri

ptum eſt enim. Niſi credideritis non intelligetis. Et in alio loco. Si habueritis fidem ut granum ſi-

napis. & dixeritis monti huic tranſmigra & tranſplantare in mari fiet. Et quomodo apoſtolus gra⸗
num ſinapis non modicam fſidei portionem ſed totam fidem eſſe commemorat dicens: & ſi totam
fidem habuero ita ut montes tranſteram. Igitur granum hoc ſinapis etiam ſi modicum fuerit in ma
gnam ſuccreſcit arborem: & uolatilia cæli habitant in ramis eius quamobrem tibi filia euſtochiuz

que noſtra qualiacũq; fuerint libenter accipis conteſtatam uolo: & illud rethoris uictorini breui/
ter ammoneo. ut obſcuritatem uoluminum ex tribus rebus fieri ſcias. uel rei magnitudine uel do-/

ftoris imperitia. uel audientis duritia. quorum primum & ſecundum liquido in hoc opere confite
bor.tertium acumen ingenii tui & deſiderium ſcripturarum facile rennuit, que priuilegio uirgina
li & uictus continentia. non dicam frequentem. ſed iugem hoſpitem poſſides deum. Igitur tertiuz
decimum in ezechiel arripiamus librum. cuius hoc princeipium eſt.
CCAPIIVLVMNM. XII.
X eduxit me in atrium exterius ad viam ducentem ad aquilonem:⁊z induxit me in ga/
ophilatium quod erat contra ſeparatum edificium ? contra edem vergentem ad aqui
lonem. in facie longitudinis centum cubitos oſtij aquilonis:z latitudinis quinquagin-
Ata cnbitos. contra viginti cubitos atrij interioꝛis: ?æ contra pauimentum lapideũ atrii
exterioꝛis. vbi erat poꝛticus iuncta poꝛticui triplici: ⁊ ante gaʒophilatia deambulatio decem cu
bitoꝛum latitudinis.ad iterioꝛa reſpiciens vie cubiti vnius:⁊ oſtia earum ad aquilonẽ.vbi erãt
gaʒophilatia in ſuperioꝛibus humilioꝛa.quia ſuppoꝛtabant poꝛticus que ex illis eminebant de

inferioꝛibus ⁊ mediis ediſitu.Triſtega enim erant:⁊ non habebant columnas ſicunt erant co⸗

lũne atrioꝛum. Wꝛopterea eminebant de inferioꝛibus ⁊ de mediis atrüs a terra.cubitis quin/
quaginta. Et peribolus exterioꝛ ſecundum gaʒophilatia que erant in via atrii exterioꝛis. ante
gaʒophilatia.longitudo eius quinquaginta cubitoꝛum. quia longitudo erat gazophilatioꝛum
atrii exterioꝛis quinquaginta cubitoꝛum:⁊ longitudo ante faciem templi centum cubitoꝛum.
Et erat ſubter gazophilatia hec introitus ab oꝛiente ingredientium in ea de atrio exterioꝛi: in
latitudine periboli atrii quod erat contra viam oꝛientalem in faciem hediſitii ſeparati.Et erat
ante ediſicium gazophilatia: æ via ante faciem eoꝛum iuxta ſimilitudinem gazophilatioꝛum
que erant in via aquilonis. Secundum longitudinem eoꝛum ſic ? latitudo eoꝛum. Et omnis
introitus eoꝛum ⁊ ſimilitudines ⁊ oſtia eoꝛum ſecundum hoſtia gazophilatiorum que erant in
via reſpiciẽte ad auſtrum. oſtium in capite vie que erat ante veifwalnm ſeparatum per viam
oꝛientalem ingredientibus. LXX.
CEt eduxit me in atrium exterins ad oꝛientem contra poꝛtaʒ aqnilonis:⁊ introduxit me:⁊ ecce
exedre quinqʒ iuxta partem ediſitij: ⁊ pꝛope edifitium ſeparatum ad aquilonem. econtra cubi
tis centum longitudinis ad aquilonem:⁊æ latitudinis quinquaginta cnbitis.deſcripte ſicut poꝛte
atrij interioꝛis:⁊ ſicut columne atrij exterioꝛis ꝑ oꝛdinẽ contra faciem poꝛteus terne: ⁊ contra
exedras deambulatio cubitoꝛum decem latitndinis per cubitos centum longitudinis in iterio
rem viam cubiti vnius:⁊ oſtia eoꝛum ad aquiloneʒ. Et deambulationes cenaculoꝛum ſimili
ter. quoniam eminebant columne extra columnis inferioꝛibus:⁊ ſpacium ſimile erat.⁊ poꝛticns
triplices erant ⁊ columnas non habebant ſicut columne in exterioꝛibus. pꝛopterea eminebant

ab his que erant iferius:⁊ in medio.de terra ꝗnq̃ginta cubitoꝛum:⁊ limen exterius ſicut exedra

rum atrii exterioꝛis q̃ reſpiciebãt cõtra exedras aglonis lõgitudine cubitoꝝ anagint Kongi
tudo enim

Buper Ezechielem.

tudo eni exedraꝝ reſpiciẽtiũ i atriũ exteri. erat cubitoꝛũ ꝗngita.Et hec ſũt cõtra faciẽ ſuã oẽs
cubitoꝝ cẽtũ.Et hoſtia exedraꝝ iſtarũ ad itroitũ oꝛiẽtalẽ.vt ĩgrediat᷑ ꝓ eadẽ in atrio exterioꝛi.

Secũdũ lumẽ qð erat in pꝛicipio deãbulatiõis ad auſtrũ cõtra meridiẽ ⁊ faciè reliqui ediſicii:⁊
ſeparati:? exedre:? deãbuũlatio cõtra faciẽ ſuã iuxta mẽſuras exedrarũ:⁊ viã ad aquilonẽ:⁊ lõgi
tudineʒz earũ ⁊ latitudineʒ earuʒ:⁊ oĩs exitearuʒ ⁊ itroitꝰ: ⁊ luminaria:⁊ hoſtia exedrarũ cõtra
meridieʒ ⁊ itroitꝰab inicio deãbulacri ad luminare ſpacio calami:⁊ vt ad oꝛientem iret᷑ per ea.
di C Hoc qd.Ixx.trãſtulerũt ad orientẽ. in hebtaico nõ habetur. & ſuperfluũ eẽ mamfeſtũ ẽ. Quomo
2 do enĩ educitur ad portã exteriorẽ ad orientẽ. cũ ſequatur cõtra portã aqlonis illud qd & ſupra &
i in hoc loco poſuimus. Et eduxit me in gazophilatiũ qd erat cõtra ſeparatũ ædificiũ. & cõtra edem
d„ uergẽtẽ ad aquilonẽ? Pro quo habetur in ſeptuaginta. Et eduxit me. & ecce exedræ quĩquagĩta re
i liquo ædifſicio. & iuxta ſeparatũ ad aquilonẽ. Pro ſeparato qd aqla & ſymmachus tranſtulerũt ſecũ
n da aqlæ editio. & theodotio ipſũ uerbũ poſuere gazera. in omnibus locis ſimiliter exprimẽtes mual
nn taq; alia qᷓ in præſenti loco poſita ſũt ĩter hebraicũ &. Ixx.nõ ſolũ ordine.ſed & numero & uerboꝶ
d interpᷣtatiõe diſcordãt.ut ſi uoluerimus herere in ſingulis & diuerſitates eoꝶ ꝗᷓrere & explanare ra-⸗
tionẽ. multũ aberremus a ꝓpoſito. Voluerãq; deſperatiõe & magnitudine rei præſẽs teſtimoniũᷣ
ſilẽtio pᷣterire. ſed melius arbitratꝰſũ qdcũq; dicere.quã omnino nihil dicere:ſocraticũ illud aſſu⸗
n mẽs. ſcio ꝗd neſciã. Pars enĩ ſciẽtiæ ẽ ſcire ꝗd neſcias. Poſtquã igitur ea ꝗᷓ erãt ĩtus ꝓpheta diligẽtiꝰ
⸗ cõtẽplatus ẽ.eduxit eũ uir cuĩus funiculꝰ& calamꝰerat in manu ad atriũ exteriꝰ p uiꝗ ducẽtẽ ad ag/
lonẽ.qd & ſupra iã uiderat ante quã ĩteriora pœnetraret Sʒ aliter uidemꝰ pfectã habẽtes ſciẽtiã.ali
ter in pricipio diſciplinæ. Et neceſſe ẽ ut ꝗ ĩteriora cõſpexerit.ſecũdũ eãdẽ formã atq; mẽſuras & re
1r cõdita ſacramẽta etiã qᷓ exteriora ſũt uideat. Eductꝰaũt ẽ in gazophilatiũ.ſiue ut ſymmachus & lxx
m traſtulerũt exedrã, uel ut theodotio. qd in thalamũ uertitur qd erat cõtra ſeparatum
. æglificiũ. Qd autẽ. Ixx. addidere pro gazophilatio exedras ꝗnq; in hebraico nõ habetur. Quod ga
i, zophilatiũ erat cõtta ſeparatũ ædificium: de quo ſupra diximus gazera. Separatũ aũt erat: eos ſuſci/
piens ꝗ ab aquilone ueniebãt: & erat cõtra ædẽ uergẽtẽ ad aquilonẽ: ideſt reſpiciẽtẽ ꝗdẽ aquilõis
⸗ partes: ſed nõ ĩ aqlone poſitã: ut facilior eẽt trãſitꝰhis ꝗ aquilonis frigora relinquebãt: a quo exarde
ie ſcũt mala ſup terrã Legimꝰĩ nũeroꝶ libro tribus dan & neptalim & aſſer filiorũ balæ & zelphæ an

cilaꝶ rachelis & liæ ad aqlõis plagas caſtra tenuiſſe. Nũc quoq; ĩ facie lõgitudinis hoſtii aqlõis cẽ?
tũ fuiſſe cubitos & latitudinis qnquagĩta: ut ex decẽ decadis qdrãgulus numerus atq; pfectus. & ex

9 ſeptẽ ebdomadibus ꝗ remiſſiõis ẽ numerus. & ĩ prĩcipiũ uniõis ideſt ogdoadis erũpit. ſacerdotalia
in tẽplo dei ſpacia mõſtrarẽtur.Illud qd iuta hebraicũ iũgitur cõtra uigĩiti cubitos atrii ĩterioris. ꝓ
1 quo.ixx.trãſtulerũt.deſctipta erãt ſicut portæ atrii ĩterioris. hũc habet ſẽſũ.q d exterioris atrii cẽtena
2 rius & qnꝗgenarius numerus: eãdẽ uĩ habeat quã uicenarius atrii ĩterioris. Si enĩ qᷓttuor ꝗnꝗes ſup
l putes in numero uicenario.utrũq; repperies teſtamẽtũ. ut & lex teneatur in euãgelio. & euãgelium
. de legis radice naſcatur. Pro quo numero. Ixx. ſimilitudinẽ atrii ĩtenoris ĩterp̃tati ſũt: forſitan formi
n dãtes uicenariũ numeꝶ:ĩ quo offerũtur elau munera ĩ atrio ĩteriori ponere. Seqtur: Et cõtra paui-
. mẽtũ ſtratũ lapide atrii exterio ris: ubi erat porticus icta porticui triplici: p quo. lxx.trãſtulerũt: & ſi
i cut colũnæ atrii extenioris p ordinẽ poſitæ: cõtra faciẽ porticuũ tripliciũ. Si gnificat at qd pauimẽ
de tũ atrii exterioris uiuo fuerit ſtratũ lapide: ut nec æſtatis puluere nec luto hiemis ſacerdotũ ueſtigia .
,/ polluantur. Vñ & dnñs aſcẽſurus ad patrẽ apoſtoloꝶ lauat pedes: ut mũdis purgatiſq; ueſtigiis ſcan
, dãt regna cæloꝶ. & ĩperat apoſtolis ut ĩ quãcũq;ʒ ĩgreſſi fueriĩt ciuitatẽ & nõ ſuſceperit eos: excutiãt
te pedũ ſuorũ puluerẽ:quo ſcilicet nihil muneꝶ terrenoꝶ ab eis apud ſe remanere patiantur. Non ſo
m lum autẽ pauimentũ ſtratũ erat lapide: ſed & porticus erat iũcta porticui triplici: una porticꝰ ab ĩm/
m. bre & æſtu ꝓtegẽs ſacerdotes & iuncta porticui triplici: demõſtratq; miſteriũ trinitatis: quod cũ pa
en tris & filii & ſpũs ſctĩ diuidatur noĩbus: tñ una fibi diuinitate cõiũgitur. Erat quoq; añ gazophilatia
nii ſiue exedras uel thalamos deãbulatio decẽ cubitoꝶ latitudinis: ad interiora reſpiciẽs uiæ cubiti uni
n us. Quodqʒ a. lx. additũ p cubitos longitudinis centũ: ſupfluũ ẽ qa ĩ hebraico non habetur: qd-
15 ponẽtes tulerũt id quod habetur in hebreo: ad interiora reſpiciens uiæ cubiti unius: quod nos de
. hebraica ueritate tranſtulimus. Significat autem quod ante fores gazophilatiorum omnium ſiue
exedrarum & thalamorum fuerit deambulatio latitudinem habens cubitorum decem: qui & ipſe
perfectus eſt numerus: uel propter decalogum uel propter euangelii ſacramentum. Si enim ab .
14 . uno per duos & tres ad quartum numerum uenias: decennarius euangeliorum numerus efficitur:
in cuius latitudine deambulant ſacerdotes: ante Gngals gazophilatia gradientes: ita dumtaxat ut
ſemper ad interiora ręſpiciant uiæ eius quæ ducit ad cubitum unum: ad cubitum uidelicet unius
diuimitatis: dicente fiſio ad patrem: reuelaui nomen tuum hominibus. Ipſa eſt enim uia ĩteniora reſ-
piciens: quæ dicit in euangelio: ego ſum uia & uita & ueritas: quia nemo uenit ad notitiam patris
niſi per filium. Sequitur. Et hoſtia earum ad aquilonem: ubi erant gazophilat'a in ſuperioribus hu/
. miliora: quia ſupportabant porticus quæ ex illis eminebant: de inferioribus & mediis ædificii.
Triſtega enim erant & non habebant columnas: ſicut erant columnæ atriorum. Propterea emi-
nebant de inferioribus & de mediis a terra cubitis quinquaginta. Quod iungitur hoſtia earum
. .

Liber tertiuſdecimus. c.xlii.

ſubauditur exedraꝶ ſiue gazophilatioꝑ de ꝗbus ſermo ſupra fuit: qᷓ gazophilatiĩa erãt in ſupioribus
ideſt ĩ cenaculis humiliora: ꝗqᷓ cenacula aſcẽdit helias & heliſeus. & dñs cu diſcipulis paſca facturus.
& tabita quæ & fide apoſtoli & uirtutũ ſuaꝶ merito ſuſcitata eſt.Iſta ſunt cenacula:de ꝗbꝰĩ pſalmo
ſcriptũ ẽ: ꝗ rigat mõtes de cenaculis ſuis. Niſi eni ꝗs mons fuerit effectus & ad altiora ſurrexerit.plu
uiis dñi ñ irrigabitur.q ꝓ diuerſitate meritoꝶ de prio ſcdo & tenio irrigatur cenaculo. Ipſa quoq;
gazophilatia hoc ẽ theſauri gazarũ dñi:in ſuperioribus humiliora für.
rit tanto cũ apoſtolo humilitate deicitur dicens: ꝗa nõ ſum dignus uocan apoſtolus: quia perſequu
tus ſum eccleſiã dei.Erat ãt ipſa gazophilatia ĩ cenaculis humiliora:ꝗa ſupportabãat porticus ꝗ ex il
lis eminebant. de inferioribus & de mediis edificii. Redditq; cauſas cur gazophilatia in cenaculis
poſita humiliora fuerint. qa ſupportabant inquit porticus quæ libertate aeris fruebantur. & emine

bant de inferioribus & de mediis edificii. ut ſecundũ cenaculũ pauimẽto inferioris domus eẽt emi

nentius. & tertiũ cenaculũ ſcdo eẽt excelſius. & quãto ꝗs ad ſupiora conſcenderet tanto altion ute
retur cenaculo quod humilitate creſcebat dicente dño. Qui uult inter uos maior eẽ fiat oĩum mi
nimus.Neq;ʒ eni columnis aliis portabantur.ſicut in atriorũ colũnis legimus. ſed eminebant de ĩfe
rioribus & de mediis a terra cubitis quiquagita.nũero remiſſionis oĩium debitorũ. Hæc ſüt aũt tri-
ſtega de quibꝰpᷣcipitur. deſcribe ea tripliciter conſilio & ſcientia. ut reſpondeas ſermonibus uerita-
tis his que ꝓponũtar tibi. Inferiora igitur & exteriora colũnis indigent. que aũt altiora ſũt & ĩterio
ra colũnarũ ideſt alieni auxilii uſu nõ egent.Poſt hæc dicitur. Et peribolus exterior ſcdm gazophi
latia quæ erant in uia atrii exterioris ante gazophilatia, longitudo eius quinquaginta cubitorũ. ꝗa
longitudo erat gazophilatiorũ atrii extenoris quinquaginta cubitorũ & Iongitudo ante faciẽ tem
pli centũ cubitorũ.Peribolus murũ ſignificat ꝗ erat exterior. & cingebat gazophilatia in uia atrii ex
terioris. habens in longitudie ꝗqnquagĩta cubitos de cuius numeri ſacramẽto crebro diximus. por
1o longitudo ante faciẽ tẽpli nequaq quĩiquaginta cubitoꝑꝶ erat ut ante gazophilatia. ſed cẽtũ cubi
toꝑ.ut poſt remiſſionẽ oĩum peccatorũ.pſecta pᷣmia in centenario numero pſtolemur. Pro peribo
lo ſiue muro qd hebraice dicitur gader.Ilxx.lumẽ interpᷣtati ſunt qd uenit extrinſecus. & illuminat
cordis noſtri oculos.nõ ſufficiente natura noſtri luminis qd ueriatur in ſenſu perfectũ ſcientiæ ha
bere fulgorẽ:niſi extriſecus p dei gratiã introeat qd primũ oculos noſtri cordis illuminat. & omne
atriu exteriꝰ? qd quĩquagita cubitorũ latitudine tenditur facit clareſcere. Poſtea uero cũ uenerimus
ante faciẽ tẽpli.pfecta in centenario nũero recipiemus pᷣmia. Erant aũt ſubter gazophilatia introitꝰ
ab oriente ĩgredientiũ in ea de atrio exteriori. Oportet enĩ dei nos poſſidere diuitias. & de atrio ex
teriori ſubter gazophilatia orientis introitũ reperire & p latitudinẽ periboli ꝗ reſpicit uiã orientis
uenitre ad ædiſiciũ qd ſctis ẽ ſeparatũ:añ qd ſũt gazophilatia:& ĩ ipᷣa uia ſimilitudo gazophilatiorũ
q erant ĩ uia aquiloniseicet eni ad oriẽtis puemiamꝰ itroitũ:tñ ſimilitudo maioꝶ ẽ ĩ minoribꝰ: & ñ
poſſum ad orientis puenire lumẽ niſi p miã aquilonis: ideſt p miora & humiliora ad maiora & al-
tiora tẽdam'. In ipſo auũt ĩtroitu lõgitudo erat ſimilis latitudinis: ideſt eadẽ mẽſura p q̃drũ: oĩſq; in
greſſus & ſimilitudines & oſtia eãdẽ habebãt mẽſurã & ſimilitudinẽ: quã gazophilatia ꝗᷓ erãt ĩ uia
reſpiciẽte ad auſtrũ.Per oriẽtẽ ꝗppe aꝗlonis fſngora reſtrĩgẽtes:puenimꝰad auſtrũ in quo ſponſus
recubat ĩ meridie: & in pleno uerſatur lumine. In capite aut eiuſdẽ uiæ hoc ẽ onẽtalis ꝗᷓ patet ĩgre/
diẽtibꝰ oſtiũ ẽ: qd niſi aptũ fuerit ab eo ꝗ dicit ego ſum hoſtium: & qui habet clauem dauid ad ue-

ſtibulum ſctõrũ uirtutibus ſeꝑaratũ & qd ab aqlone ueniẽtes ſuſcipi:non poſſumꝰ puenire. Sup/

fluũ ẽ iuxta. xx.ſingula loci huius uerba diſſerere: cũ & hæc quæ dicta ſunt obſcuritate non careãt:
& illa quæ reticemus ſimilia prope ſint his quæ diximus. .
CEt dixit ad me. Gaʒophilatia aglonis.⁊ gazophilatia auſtri q̃ ſũt ante ediſiciuʒ ſeparatũ hec
ſũt gazophilatia ſacta in ꝗbus veſcuntur ſacerdotes qui appꝛopinquãt ad dominũ in ſãcta ſã⸗
ctoꝝ. Ibi ponẽt ſãcta ſãctoꝛũ.⁊ oblationẽ pꝛo peccato ⁊ pꝛo delicto.Zocus eni ſanctus eſt.Cum
autẽ ingreſſi fuerint ſacerdotes.nõ egredientur de ſãctis iĩ atriũ exterius.⁊ ibi reponẽt veſtimẽ
ta ſna in quibus miniſtrãt quia ſãcta ſũt.veſtiẽturqʒ veſtimẽtis alijs ⁊ ſic pꝛocedẽt ad populnʒ.
CVir ille qui ductor prophetæ fuit:poſtquã eum duxit in atrium exterius & mõſtrauit omnia qᷓ p̃ᷣ⸗
teritus ſermo narrauit: gazophilatia quoq; ſiue exedras in quibus diutiſſime cõmoratus é. dixit ad
eum. Hæc ſunt gazophilatia uel exedræ thalamiq; ad aquilonem & ad auſtrum quæ ſunt ante ædi
ficium ſeparatum. & appellantur ſancta gazophilatia: in quibus ueſcuntur ſacerdotes qui appropin
quant ad dominum in ſancta ſanctorum. Ex quibus diſcimus multas ciborum eſſe diuerſitates: qui
bus ueſci ſacerdotibus licet uel non licet: & de his ipſis quos licet in cibos ſumere non in omnibus
ſumuntur locis: nec ab omnibus nec omni tempore. Gazophilatia aquiloni? & auſtri puto eẽ quæ
uel hiſtoriæ contineant ſimplicitatem: uel ſpiritalis intelligentiæ ſacramentut per aquilonem ue-
niamus ad meridiẽ. Neq; eni ſic legenda eſtilittera & hiſtoriæ fundamenta iaciẽda. ut nõ ueniamus
ad culmina. nec ita pulcherrimo ædificio tecta ponenda ut nequaquã fundamenta ſint ſolida. Sacer
dotes autem qui ueſcuntur in cellariis in quibus multæ diuiciæ continentur ipſi ſunt qui appropin
quant ad dominũ. De quibus ſcriptura teſtatur. qd moiſes appropinquauerit ad dominũ. & cæteri
accedere nõ potuerint.In ædificatione tẽpli miſtici & in eccleſiæ ſacramento multi ſũt ſacerdotes
. & apoſtolici

uãto enĩ ꝗs excelſior fue/

— 2- —— e —U

— — — - —

kier
dor
ubi
ido
ina
2 h
wne,
mos
vit⸗
der
iis
ori
Ai
ah
gin
jun
nim
ige⸗
due-

kit:

bec
Zſi
Cun
tini
163
4
kdi
in
ui
s
n
ne⸗
us
cet
in
eii
les

& apoſtolici uiri qui accedũt ad dominum.& non in quolibet loco ſed in ſancta ſan ctoruz. Qdq;
iuxta. Ixxx. dicitur filii ſadoch qui interprætatur iuſtus in hebraico nõ habetur. Ibi inquit ſacerdotes

ponẽt ſãcta ſanctorum. & oblationem hoc eſt uictimam holocauſti & pro peccato & pro ignoran-
tia. ut nõ ſolũ iuge offerant ſacriſiciũ. ſed pro diuerſitate temporum & qualitate peccati. atq; igno/
rantiæ ſciãt placare dominũ.quia ipſe locus ſanctus eſt & ſacerdotalis in eo dignitas commoratur

quæ poſſit rogare pro cæteris. Quando autem procedendũ eſt ad eos qui non poſſunt tẽpli adita
penetrare nec diuinæ ſcientiæ archana cognoſcere. egrediãtur inqt foras ad eos ſacerdotes in atriũ

exterius. nequaquam cũ his ueſtimentis ꝗbus intrinſecus induti erãt uiſcera nidelicet miſericordiæ

& dominũ ſaluatorẽ. de ꝗbus ſcriptum eſt induimini dominum lIeſum chriſtum: nec his utãtur ſer
monibus de quibus loquitur deus. miſterium meum mihi & meis: ne incurrant in illud quod ſal/
uator prohibet dicens: nolite dare ſanctum canibus: nec proiciatis margaritas ante porcos.Sed po
nent ueſtimenta ſua intrinſecus: quibus induuntur quando miniſtrant in templi aditis: ſancta eniʒ
ſunt: & ad eos qui perfectam non habent ſanctitatem non debent proferri: accipientq; alia ueſtimẽ
ta & ſic procedent ad populum. Sic inquit loquentur ad populum: quomodo poteſt audire popu/
lus. Vnde & apoſtolus corinthiis loquebatur. Fornicatio & talis fornicatio quæ nec inter gentes
quidem. Et rurſum. Lac uobis potum dedi non eſcam:ideſt ſolidum cibum:nec dum enim capere
poteratis. Ad quos rurſum dicit.Filioli mei quos iterum parturio:donec chriſtus formetur in uo-

bis: Paruulis enim atq; lactẽtibus non ſolum non prodeſt ſolidus cibus ſed interficit eos: qui perfe

ctæ ætatis hoĩbus cõgruit. Illud ãt qd a. xxx.additũ ẽ: ppterea nõ egrediẽtur ĩ atriũ exteriꝰ ſacerdo-/

tes: ut ſemp ſctĩ ſint ꝗ offerũt: obello pᷣnotemus: ꝗa ĩ hebraico non habetur. .
CEũqʒ compleſſet menſuras domus interioꝛis.eduxit me per uiã porte que reſpiciebat ad vi/

am oꝛientalem:æ menſus eſt eã vndiqʒ; per circuitum.ſiue ſimilitudinem domus per circuitũ in
oꝛdine. Menſus eſt autẽ contra ventum oꝛientaleʒ. ſiue ⁊ ſteti poſt tergũ poꝛte reſpicientis ad
oꝛientem.calamo menſure per circuitũ quingentos calamos in calamo menſure per girum. Et
menſus eſt contra ventũ aquilonis quingentos calamos in calamo menſure per girũ.Et ad vẽ
tum auſtralẽ menſus eſt quingentos calamos.in calamo menſure per circuitũ.Et ad uentuʒ oc
cidentalem menſus eſt quingentos calamos in calamo menſure. Per quattuoꝛ ventos mẽſus

efſt murũ eius vndiqʒ per circuitũ longitudine quingentoꝛum cubitoꝛũ ? latitudine quingento/

rum cubitoꝛum diuidentem inter ſanctuarium ⁊ vulgi locum.

CSciendum quod poſt uentum orientalem & aquilonis in uento auſtrali & occidentali:apud ſe-

ptuaginta ordo præpoſterus ſit.Illi enim grimum poſuerunt occidentalem: ideſt mare: & poſtea au
ſtralem: cum apud hebreos primum ponatur uentus auſtralis: & poſtea occidentalis. Quochq; ſeri⸗
ptura nunc dicit. cumq; compleſſet menſuras domus interioris: eduxit me per uiam portæ quæ re-
ſpicit ad uiam orientalem: oſtendit cuncta quæ ſupra dicta ſunt & forinſecs & intrinſecus & in in-
terioribus templi: hoc eſt ſandi ſanctorum propriæ ad templi ædificium pertinere. & templi inte-

rioris. Vnde nunc ſequitur. Eduxit me per uiam portæ quæ reſpiciebat ad uiam orientalem & men

ſus eſt eam undiq; per circuitum. ſiue ſimilitudinem domus. Per quod demonſtratur non ipſã do-/

mum: ſed ſimilitudinem domus eſſe quæ cernitur: quia nunc per ſpeculum uidemus in enigmate.

Cum autem uenerit quod perfectum eſt: tunc quod ex parte eſt deſtruetur. Vnde & moyſes ĩ taber
naculo & ſalomon in ædifitio: non ueritatem tentorii & templi: ſed ſimilitudinem ſiguramq; fece-
runt: ut perhæc quæ minora ſunt & terrena: ea quæ in cæleſtibus & in ſpirituali ædificio ſunt intel
ligere poſſimus. Virlautem qui prophetam eduxerat nequaquam in atrium exterius ſed per uiam
portæ quæ reſpiciebat ad uiam orientalem,. primum menſus eſt contra uentum orientalem: ideſt

ad orientalem plagam quingentos calamos per gyrum: ſecundo ad aquilonem:teriio ad auſtrum:

quarto ad mare: ideſt ad occidentem: per quatuor uidelicet uentos murum in circuitu:tam in lon/
gitudine quam in latitudine hoc eſt per quadruzʒ: qui murus ſimul habebat duomilia calamos. Sin
autem calamus ſex cubitorum erat. & uno qui ſexta pars cubiti eſt. perſpicuũ eſt

murum exteriorem habuiſſe per circuitum calamos duomilia: qui faciunt cubitos duodeciz milia
trecentos triginta tres: & trientem de duobus milibus. Prudens lector & diligens legat librum lIe-

ſu naue: & inueniet quomodo in ſuburbanis hæc menſura ſeruetur. Vnde & legio demonum huc
numerum elegit in ſuffocatione porcorum: ut qui ſeruientibus deo uel ſeruantibus præcepta dñi
ſeparatus eſt: in contrariam partem referretur ad perditionem eorum:qui uitã cœno dignã & ſor-
dibus cõſectantur. Oĩs aut murus qui eſt exterior & habet ſpatioſiſſimã lõgitudinẽ & latitudinem
p quadrum:apoſtolorum continet numerum ideſt duodecim milium: ut ſingulis apoſtolis mille/-

nus numerus depuvtur. & tñ ad mẽſurã plenitudinis xpi & perfecti uini nõ ueniat: niſi iungatur ei
S&RD qui trecenti triginta & tres cubiti ſũt & cubiti tertia pars: p ꝗ ſactæ & uenerabilis trini-

tatis miſteriũ demõſtratur: ꝗᷓ cingit & uallat oĩa: & hĩtatores tẽpli ſui pᷣſtat tutiſſimos. Vnde trecen

toꝶꝑ cubitorum archa noæ habet longitudinẽ. & trigĩta cubitoꝶ altitudinẽ: qᷓ cõſumat᷑ ĩ uno cubi

to. Quod aũt ibi adduntur ꝗqnquaginta cubiti in latitudine: remiſſionis ut ſæpe diximus ſigniſicat

uſacramentum, Vnde & dominus xXxxi annoꝝꝶ uenit ad baptiſmũ. & hic ipſe propheta in principio

Liber tertiuſdecimus. c.xliii.

uoluminis ſuĩ annu ponit triceſimnũ.quĩ trecenteſimus & trĩceſimꝰ numerus tribꝰadditis & tertia
parte cõpletur.Illud autem qd per ſimplicitatem interprætationis dũ parum attendimus & celeri-
tate dictandi. & ſeptuaginta Mabem & noſtra trãſlatio murũ eius undiq; p circuitũ. longitudine ꝗqn
gentorum cubito. & latitudine quingentoꝶ cubitorum: hebreus ſermo nõ continer. ſed ſimplici
ter longitudinẽ quingentorum & latitudinẽ quingentoruz ut ſubaudiatur calamoꝑ. ſicuti quarto

. .

ſupra dictũ eſt ad orientalem uentũ & ad aquilonẽ & ad auſtruʒ. & ad mare quingentenis calamis

murũ partium ſingularũ ab eo ꝗ tenebat calamũ fuiſſe dimenſũ. Quingenteſimus aüt numerus ꝗ
uicinus eſt quinquagenario. qd ad remiſſionẽ pertineat omniũ peccatoꝶ non ſolũ uetus ſcriptura
ſed & ſaluatoris in euangelio uerba demonſtrãt dicẽtis. Duo debitores erãt ſeneratori cuidã. unus
debebat denarios quingẽtos & alius quinquagita. Et murus diuidit inter ſãctuariũ & uulgi locuʒ.
Ex quo intelligimus omnẽ ſupra tẽpli deſcriptionẽ ſacerdotũ ꝗ ſũt filii ſadoc fuiſſe minifferiis de/
legatã.hũc aũt murũ ꝗ tãto ſpacio dilatetur & uniuerſa circueat ſeparare ſãctuariũ & nulgi Iocũ.
CCAPITVLVM. LXIII.
XTedaxit me ad poꝛtꝗ que reſpiciebat ad viã oꝛientalẽ.⁊ ecce gloꝛia dei iſrabel ingre⸗
giebatur per uiã oꝛientalẽ. æ vox erat ei quaſi vox aquaꝝ multaruʒ.? terra ſplẽdebat a
fnmaieſtate eius. Et vidi viſionẽ ſecunduz ſpeciẽ quaʒ viderã quando venit vt diſperde
]qret ciuitaté. z ſpecies ſecundũ aſpectuùm quẽ videraʒ iuxta fluuiũ chobar. Et cecidit ſu
per faciẽ meam.⁊ maieſtas dñi ingreſſa eſt templũ per viã poꝛte que reſpiciebat ad oꝛientẽ.Et
leuanit me ſpiritꝰ itroduxit in atriũ interius.⁊ ecce repleta erat gloꝛia dñi domus. Et audiui
loquentẽ ad me de domo.⁊ vir ꝗ ſtabat iuxta me dixit.ad me.Fili hominis:locus ſolij mei ⁊ locꝰ

ueſtigioꝝ pedũ meoꝝ vbi habito in medio filioꝝ iſrahel in eternũ.⁊ nõ polluent vltra domus iſ

rahel nomen ſãctũ meũ ipſi ⁊ reges eoꝝ in foꝛnicatiõibꝰſuis ⁊ in ruinis regũ ſi uoꝛũ ⁊ in excelſis.
qui fabricati ſũt limen ſuũ iuxta limen meũ.⁊ poſtes ſuos iuxta poſtes meos.⁊ murus erat iter
me ⁊ eos.⁊ polluerũt nomẽ ſanctũ meũ in abhominationibꝰquas fecerũt.ꝓpter qð cõſũpſi eos
in ira mea:MHNunc ergo repellant pꝛocul foꝛnicationem ſuam ⁊ ruinas regum ſuoꝛuʒz a me.⁊ ha⸗
bitabo inmedio eoꝛum ſemper. LXXN. CEt adduxit me ad poꝛtã
que reſpiciebat cõtra oꝛientẽ.⁊ eduxit me.⁊ ecce gloꝛia deiiſrahel veniebat per viã oꝛiẽtis 7 vox
caſtroꝝ quaſi vox geminantiũ multoꝝ.⁊ terra reſplendebat.quaſi fulgoꝛa gloꝛia per circuitum.
Et viſio quã vidi ſecundũ viſionẽ quam viderã quãdo ingrediebar vt vngerẽ ciuitatẽ. Et vi⸗
ſio currus quam vidi ſecundũ viſionẽ quam viderã ſuper fluuiũ chobar.cecidiqʒ in faciẽ meã.
⁊ gloꝛia dñi ĩigreſſa ẽ domuʒ per viã poꝛte que reſpiciehat oꝛientẽ. Et aſſũpſit me ſpiritus ⸗ in⸗
troduxit me in atriũ interius.⁊ ecce plena gloꝛia dni domus. Et ſteti.⁊ ecce vox de domo loquẽ
tis ad me.⁊ vir ſtabat iuxta me ⁊ dixit ad me. Vidiſti ſili hominis locũ ſolij mei ⁊ locũ veſtigij
pedũ meoꝝ in ꝗbus hbitabit nomè meũ in medio domꝰiſrahel in ſẽpiternũ.⁊ nõ cõtaminabũt
vltra domiſrahel nomen ſanctũ meũ ipſi ⁊ duces eoꝛũ in foꝛnicatione ſua? in homicidijs ducũ
in medio ſui cũ ponerẽt limẽ meũ in liminibus ſuis.⁊ poſtes meos iuxta poſtes ſuos.⁊ dederũt
parietẽ meũ iuxta cõnixuʒ iter me⁊ ſe.⁊ cõtaminauerũt nomẽ ſãctũ meũ ĩ miqtatibaſnis quas
faciebãt ⁊ cõtriui eos in furoꝛe meo ⁊ in occiſione. Et nũc abiciant foꝛnicationem ſnam ? homi
cidia ducum ſuoꝛum a me.⁊ habitabo in medio eoꝛum in ſempiternum.
Primũ de tran ſlationis uarietate dicẽdũ eſt. Hoc qd ponũt.Ixx. & eduxit me. in hebraico non h
betur. Si enĩ adductus fuerat ad portã ꝗᷓ reſpiciebat oriẽtẽ: quid neceſſe fuit ut educeretur. cuʒ ideo
inductus ſit ut uideret quid in porta fieret oriẽtali. Deinde ubi dicitur uox erat ei haud dubiũ quin
dei.quaſi uox aquaꝶ multaꝶ.qd & Ioannes in ſua cõfirmat apocalipſi. ſeptuagĩta poſuerunt & uox
caſtroꝶ quaſi r geminantiũ multorũ. Tercio in hebraico habetur uidi uiſionem ſecundum ſpẽʒ
quã uiderã quando uenit ut diſperderet ciuitatẽ. Venit autẽ ille ꝗ in principio huius prophetæ ue-
ſtitus erat lineis & atramẽtariũ habebat ad lũbos cũ aliis ſex ut diſperderet ciuitatẽ. nõ ut ungeret
ꝗd.lxx.trãſtulerunt: q quarto dixere & uiſio currus quã ni leri hebraico ñ habetur. Dicamꝰ ſtri
ctim de ſingulis quãtum explanationis patitur difficultas: ne d ſtudemꝰbreuitati uelamẽtũ non
ſolũ moyſi ſed & prophetæ ezechielis remaneat in nobis:ꝗ cupimꝰ reuelata facie ueritatem dñi cõ
tẽplari. Gloria ergo dei iſrahel ĩgreditur p uiam oriẽtalẽ: per quã & egreſſa fuerat qñ ciuitas dñi fu
rore pcuſſa ẽ.Ingreditur ãt ĩmo regreditur ad eam. quia tẽplũ dñi ædificatũ in monte mõſtrauerat
Et tñ multo plus ẽ qd ĩ cõſequẽtibus dicitur. leuauit me ſpũs & introduxit me ĩ atrium exterius: &
ecce repleta erat gloria dñi domus. Hic enĩ gloria tantũ dei iſrahel igreditur.ibi aũt dicitur qd ple/
nitudo gloriæ dñi fuerit in templo. de qua & eſaias ſcribit: uidi dominum ſedẽtẽ ſuper thronuʒ ex
celſũ & eleuatum: & plena erat domus gloria eius quando reuelata facie glorii dñi cõtẽplantes: re
fſormamur ad imaginẽ creatoris. Vox quoq; erat dei quaſi uox aquarum multarũ:omnium ſcilicet
ĩ toto orbe populorum:ut ioãnes euãgeliſta interprætatur:ſiue quaſi uox caſtroꝶ: & ſicut uox gemi
nantiũ multorũ: ut exercitꝰ dei ſacramẽta cognoſceret. Quod ĩtelligẽs iacob: uocauit nomẽ uniu
loci caſtra. De quibus & alibi ſcriptũ ẽ. Currus dei decẽ milium multiplex: milia lætantiũ. Vna aut
uox dicitur caſtrotum & multitudinis: propter unum in dei laude conſenſum. Geminaturq; uox
canentium

—. — „⸗ —— — — — Pber=—— .---—‧

mi
ſor
n.
pi⸗
i⸗
n⸗

büͤt
ch
nit
14

n
l

2

uin

Super EZʒzechielem

canentium patri & filio & ſpiritui ſancto: ſanctus: ſãctus: ſanctus:dñs deus ſabaoth.plena & terra glo
ria eius. Seqtur. Et terra reſplẽdebat a maieſtate eius. Quod proprie in aduentu chriſti factum eſt
quando in omnem terrã exiit ſonus apoſtoloruʒ & in fines orbis terræ uerba eoꝶ. quotidieq; ĩple
tur in credentibus: & ad perſectũ complebitur quando corruptiuũ hoc induerit incorruptionex: &
mortale iſtud fuerit ĩmortalitate ueſtitum. Qd autem infertur & uidi uiſionẽ ſecundum ſpeciem
quam uiderã. quando uenit ut diſperderet ciuſtatem pro quo. Ixx. tranſtulerunt quãdo ingreſſus ſũ
ut ungereʒ ciuitatẽ. cum iuxta hebraicum perſpicuũ ſit. iuxta ſeptuaginta plurimã obſcuritatẽ ha-
bet.quomodo ezechiel ĩgreſſus ſit ut ungeret ciuitatẽ. ad cuius profetia cõminationẽq; ceciderit.
niſi forte illud dicamus. qd correptio prophetæ ſit unctio ciuitatis: & unctio olei exultatiõis ſacer-
dotalis & regii. qd qui libenter receperint & audire uoluerit efficiñtur uncti dñi de ꝗbus ſcriptum
eſt. Nolite tãgere chriſtos meos: & in ꝓphetis meis nolite malignari. Ille aũt poteſt inxta anagogẽ
ungere cinitatẽ de qua ſcriptum eſt. glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei: ꝗ uidit uiſionẽ currus & mi
ſteriorum dei.quã intuitus eſt ezechiel ſuper fluuiũ chobar.q onus ponduſq; ſigniſicat. Quid enĩ
grauius fluminibus babiloniisſup qᷓ Dauid ſedit & fleuit:cũ recordaretur. ſyon? De ꝗbus ſcriptũ ẽ:
Preterit enĩ figura huius mundi. Nichilq; puto in ſæculi huius cõfuſiõe eſſe perpetuũ. ſed omnia pᷣ
terire & fluere. Quæ qui cõſiderauerit cadet ſup faciem ſuam. intelligens quã procul ſit a maieſtate
dei: & flectet genua ad patrẽ in nomine Ieſu chriſti. Cũq; ait ego corruiſſẽ. maieſtas dñi ingreſſa ẽ
templũ per uiam portæ quæ reſpiciebat ad orientẽ. Statimq; me eleuauit ſpiritus: ipſe enim iacens
pergere non ualebã: & introduxit me in atriũ ĩterius: foris enĩ ceciderã: & ecce qui prius cõſpexeraʒ
gloriã dei iſrahel ueniẽtem per uiã oriẽtalem: uidi repletam gloria dñi domũ eius: & uoceʒ ad me
de domo interion loquẽtẽ audiui. Quæ quid ſit loquuta ſcriptura non narrat. niſi forte illud apo/
ſtoli: & audiui uerba ineffabilia quæ nõ licet homini loqui. Vir aũt inquit qui ſtabat iuxta prophe/
tam dixit ad eum.quẽ perſpicue dñm ĩtelligimus. Cui enĩ alii poterit conuenire qd ſeqtur: flii ho/
minis: locus ſolii mei & locus ueſtigiorũ pedũ meorum ubi habito in medio filioꝶ iſfrahel iĩ æter-
nũ:niſi illi qui habitat in eccleſia ĩ medio filioꝶ iſrahel cernẽtiũ deuũ: & habitat ĩ perpetuũ nõ ſecũ/

dum templum ſalomonis ad tempus: & locus eiꝰ ẽ ille de quo ſcriptum eſt. & factus eſt in pace lo/

cus eius quæ exuperat omnem ſenſum: & locus ueſtigiorum pedũ illius apoſtolis dicentibus: ado/
remus ĩ loco ubi ſteterunt pedes eius. Et pulchre dixit ſteterunt. In eccleſia enim ſtant pedes domi
ni:in ſynagoga ambulãt & prætereunt. Vt aũt ſciamus hoc dici de eccleſia: iungitur. Et nõ polluent
ultra domus iſrahel nomẽ ſanctum meum:quod proprie ad eos ptinet qui ſanctæ cõuerſationis ĩ
eccleſia cõmorãtur. Qui ſint aũt qui pollderit prius nomẽ ſanctum dei: ponit manitſeſtius: ipſi & re
ges eoꝶ:tã populus quã ſacerdotes in fornicationibus ſuis ꝗbus a deo fornicati ſunt: & ĩ ruinis re-
gum ſuorum:qui fruſtra ſibi per ſuperbiã regium nomẽ aſſumũt. Deniq; ſequitur. Et in excelſis. Ar
rogãs enim mens offendit deum: humilis ad miſericordiã prouocat: qui poſt ſuperbiã ĩmo ꝑ ſup/
biã fabricati ſunt limẽ ſuũ iuxta limẽ dei:& poſtes ſuos iuxta poſtes illius. Audiant hæc iuxta litte-
ram mulierculæ honeratæ peccatis quæ circũferũtur oĩ uento doctrinæ: ſemper diſcentes & nũꝗᷓ
ad ſcientiã ueritatis peruenientes: mentem iunctã deo non uicinitate eccleſiarum & habitatione ꝓ/
xima: dei in ſe prouocare clementiã: quin potius indignationem domini cõmouere: qñ in conſe/
cratĩs deo locis indignus habitator eſt. Fabricati ſũt inquit limen ſuũ iuxta limen meum. ut nihil in
tereſſet inter ſacrum & prophanum: & poſtes ſuos iuxta poſtes meos: ut unus laicorum & ſacerdo/
tum eſſet introitus. Vnde & apoſtolus dicit. Probet autem ſe homo: & ſic accedat ad corpus & ſan-
guinem domini. Et ut grauius facerer quod dicebat ſequentem iungit ueſſiculum. Et murus erar ĩ⸗
ter me & eos: ut ſacerdotalia ſacrificia & loca ſacramentorum corporis & ſanguinis ohriſti: breuiſſi-
mus murus diuideret. Et polluerunt inquit nomen ſanctum meum:in abhominationibus quas fe-
cerunt. Quid prodeſt habitationis uicinia & medius inter cellulam noſtram & altare domini pa/
ries: cum in his quæ ſecrete facimus & turpe eſt etiam dicere contaminetur & polluatur nomen do
mini? Ego hoc arbitror. quod non polluat nomen domini niſi ille qui uiſus eſt nomini eius crede
re: & ex illiꝰ cenſeri uocabulo. Et quomodo tollit membra chriſti & facit membra meœretricis qui
prius chriſto credidit:ſic ille polluit nomen dei:qui prius nominis eius fidem ſuſceperit. Alioquin
ethnicus & iudæus cum ſint polluti & cõtaminati. immo contaminatio ipſa atq; pollutio. nomen
dei polluere & contaminare non poſſunt quod illi polluunt. ad quos dicitur. nomen meũ per uos
blaſphematur in gentibus. Propter has igitur cauſas comſumpſi eos in ira mea.quia hæc fecere ꝗᷓ di
ximus. Et tamen clemens dominus rurſuʒ prophetæ præcipit ut iubeat eis procul a ſe remouere for
nicationes priſtinas: & ruinas regum ſuorum hac principum derelinquere: & repellere nõ tama ſe
quam a deo:& boni peris ſtatim præmia pollicetur dicens: & habitabo in medio eorum. de quo
& in euangelio dicitur. medius inter uos ſtat quem uos neſcitis: & habitabit non paruo tempore ut
in ſinagoga. ſed in perpetuum. quod in chriſti eccleſia comprobatur. l
TTu autem fili hominis oſtende domui iſrabel templum:⁊ confundantur ab iniquitatibus ſu/
is:⁊ metiantur fabꝛicam ⁊ erubeſcant ex omnibus que fecerunt.Sigoram domus ⁊ fabꝛice ei
exitus ⁊ introitus ⁊ omnem deſcriptionem eius ⁊ vniuerſa pꝛecepta eius.cunctum 5 orqigem 7

Liber tertiuſdecimus.c.xliii.

omnes leges eius oſtende eis? ſcribes in ocnlis eoꝛuz.vt cuſtodiant omnes diſtributiones en
7 pꝛecepta illius:⁊ faciant ea. Iſta eſt lex domus in ſummitate montis.Omnes fines eius in cir
cuitu ſanctũům ſanctoꝛum erit. Hec eſt ergo lex domus LXX.
CEt tu fili hominis oſtende domui iſrabel domum ? ceſſabunta peccatis ſuis:⁊ viſionem eius
7 diſpoſitionem illins: ⁊ ipſi ſuſtinebunt toꝛmentum ſuum pꝛo omnibus que fecerunt. Et de⸗
ſcribes domum ⁊ pꝛeparationem eius:⁊ exitus atq; introitus eius:⁊ ſi ubſtantiam eius ⁊ omnia
pꝛecepta illius:? omnia legitima eius ⁊ omnes leges eius oſtendes illis ⁊ deſcribes coꝛam eis:
7 cuſtodient omnes iuſtificationes ⁊ omnia pꝛecepta mea ⁊ facient ea:⁊ deſcriptionem domus
in uerticem montis. omnes termini eius in circuitu ſancta ſanctoꝛum ſunt. Iſta eſt lex domus.
Non parui operis eſt quod oculis carnis uel mente conſpexeris audientibus demonſtrare. ut &
ipſi tecum uidiſſe uideantur. Quamobrem ſcribit & ioſephus eos qui ad deſcribendam terram miſ
ſi ſunt ab Ieſu filio naue fuiſſe. & artem quæ nunc filoſophorum propria eſt habuiſſe
geometriæ. Domui igitur iſrahel eorum qui animo conſpiciunt deum oſtenditur domus hoc eſt
templum quod ezechiel ſitum in monte conſpexit: & non ſolum in monte. ſed ſicut nunc di/
citur in ſummitate montis Quam nequaquaʒ illam putemus quæ a ſalomone conſtructa narratur
in regum & in paralipomenon libris. Illa enim alterius ordinis atq; menſuræ eſt: & in ſingulis ma
gnam habens diuerſitatem. tantumq; inferior templo quod nunc oſtenditur ezechieli. ut non ſolũ
cultores eius & editui. ſed & ipſe fabricator eius ſalomon peccauerit & offenderit deuz licet poſtea
egerit pœnitentiaʒ ſcribens prouerbia in quibus ait, nouiſſimæ ego egi pœnitentiam: & reſpexi ut
eſigerem diſciplinam. Iſta autem quæ ezechieli & per ezechielem domui iſrahel oſtenditur. talis eſt
ut qui eam mente conſpexerit ceſſet ab iniquitatibus ſuis.non quibuſdam ſed omnibus ſiue ut in
hebraico continetur. confundatur & ſuſtineat tormentum ſuum pro omnibus quæ fecerit. Suſti/
net autem tormentum iniquitatuʒz ſuarum qui ceſſat præterita facere peccata: multumq; prodeſt ei
ui ante peccauerit uidere domum dei: & omnis fabricæ eius noſſe rationem: ut & peccare deſiſtat:
& habens illius deſiderium dicat ad dominum. Domine dilexi decorem domus tuæ: & locum ha-
bitationis gloriæ tuæ. Et iterum. Vnum petiui a domino hoc requiram: ut inhabitem in domo do
mini omnibus diebus uitæ meæ: cum cœpero'uiuere & eſſe cum chriſto qui eſt uita credentium. Se
quitur. Exitus eius & introitus ſubauditur domus: exitus autem eorum qui egrediuntur ad eos qui
foris ſunt: & introĩtus eorum qui per magiſtrorum diſciplinam ad interiora pœnetrant. Et omneʒ
inquit deſcriptionem eius ſiue ſubſtantiam eius: ut ſaptuaginta tranſtulerunt: quæ non tam ad na-
turam domus quam ad ſuppellectilem pertinet atq; diſſtias. Et uniuerſa præcepta cunctumq; or-
dinem: & omnes leges templi oſtendes eis qui portauerunt tormentum iniquitatum ſuaruʒ: & ceſ
ſauerunt ſiue confuſi ſunt ſuper his quæ ante geſſerant. Idcirco autem oſtende eis: ut cuſtodiant oĩa
quæ præcepta ſunt. Nihil enim prodeſt ſcire deſcriptionem domus & omnes diſtributiones er? de
quibus ſcriptum eſt: multæ manſiones apud patrem meum. Et iterum. Statuit terminos gentium ſe
cundum numerum filiorum iſrahel: ſiue angelorum dei: niſi feceris quæ præcepta ſunt. Domus au-
tem & lex omnium præceptorum dei: & urbs quæ in ſũmitate montis eſt conſtituta: illa credenda
eſt de qua ſcriptum eſt: non poteſt ciuitas abſcondi ſuper montem poſita. & fluminis impœtus læ/
. tiſicat cinitatem dei: quæ perſpicue refertur ad eccleſiam: & ſita eſt in eo monte qui in uertice oĩum
montium eſt: & a quo uulneratus eſt princeps tyri. omneſq; fines & termini domus huius ſancta ſa
Gtorum ſunt.In illa domo hoc eſt in tabernaculo qd fabricatus eſt moyſes:& in templo quod a ſa/
lomone conſtructum eſt: interiora tantum ubi erant cherubin & propitiatorium & archa teſtamen
ti & menſa thimiamatis: appellabantur ſancta ſanctorumiIn hac autem domo quæ monſtratur eze
chieli & quæ in ſũmitate montis eſt conſtituta: oẽs termini eius reputãtur ſctã ſctõꝶ. Qdq; infert᷑
hæc eſt lex dom. uel ad pᷣcepta ptinet de qbꝰoiã dictũ ẽ: uel ad ea qᷓ dicẽda ſunt poſtea.
CAſte menſure altaris in cnbito veriſſimo qui babebat cubitum ⁊ palmum.ſine
in ſinu eius erat cubitus:cubitos in latitudine:⁊ difinitio vſqʒ ad labium eins in circuitu palmi
vnius. Hec quoqʒ erat foſſa altaris:⁊ de ſinu terre vſqʒ ad crepidinem nouiſſimam duo cubiti
2 latitudo cubiti vnius.Et a crepidine minoꝛi vſqʒ ad crepidineʒ maſioꝛem quattuoꝛ cubiti: ⁊ la
titudo vnius cubiti. Ipſe autem aribel quattuoꝛ cubitoꝛum:⁊ ab arihel vſqʒ ſurſuzʒ coꝛnna quat
tuoꝛ. Et arihel duodecim cubitoꝛum m longitudine.per dnodecim cubitos latitudinis.quadrã
gulum equis lateribus:⁊ crepido quattuoꝛdecim cubitoꝛum longitudimis.per quattnoꝛdecim
latitudinis in quattuoꝛ angulis eius:⁊ coꝛona in circuitu illius dimidii cubiti:⁊ ſinus eius vnius
cubiti per circuitum. Gradus autem eius. verſi ad oꝛientem. LXX.
C Et hec mẽſura altaris.in cubito perfecto cubitus ½ ſinus ilius altitudo per cir
cuitum ? cubitus latitudinis:⁊ girus per labiuz eius in circuitu palmi vnius. Et hec eſt altaris
altitudo. A pꝛofundo exoꝛdij in ſinn eins vſqʒ ad pꝛopiciatoꝛinm quod erat ſubter cubitoꝛum
duoꝛum ⁊ latitudo cubſito. Et a pꝛopitiatoꝛio minoꝛi vſqʒ ad pꝛopitiatoꝛum maiꝰ
cubiti quattuoꝛ:⁊ latitudo cubiti:⁊ arihel cubitoꝛum quattnoꝛ ⁊ ab arihel vſqʒ ad ſuperioꝛa coꝛ
nuum. cubitus. Ipſum autem arihel dnodecim cubitos habebat in longitudine:: huͤogrciz cu⸗
S itos in

W

2
ium
ſi
ſx⸗

22

ſeii

i
1

CScriptũ eſt. Abyſſum & ſapientiam quis inueſtigabi

Super Eʒechielem.

2
bitos in latitudine. quattuoꝛ anguloꝛum per ſingulas partes eins.? pꝛopitiatoꝛium qnattuoꝛde
cim cubitoꝛum in latitudine per quattuoꝛ partes eius: ⁊ giſus eius per circuitum girans illud
dimidio cubito:⁊ circuitus eius cubito per girum: ⁊ gradus eius reſpicientes ad oꝛientem
. vr t?Eto profundum ſapientiæ & ſcientiæ dei
cuius alta profunditas: & quis inueniet eam? Multum eſt ſi uoluerimus templum ſalomonis huic
templo & omnes partes eius & tabernacula comparare. Quod quia difficillimum eſt: interim ĩ præ
ſentiarum altare quod ezechieli oſtenſum eſt: altari quod in exodo legimus ex parte modica con-
feramus. bi altare quinq; cubitorum in latitudine ideſt quadrangulum: & trium cubitorum in alti
tudine deſcribitur: hic uero recedens a ſenſibus quinq; tendit ad unionem: in qua cubitus perfectus
ſiue ueriſſimus ponitur:cui iungitur palmus ideft ſextam ut ſupra diximus habens par
tem cubiti. In ſinu autem eius hoc eſt altaris erat cubitus: qui ſcilicet ea quæ igne conſumebantur
ſuſci piebat: & in latitudine eius alius cubitus: ut & interiora hoc eſt ſecreta. & ſpatia altaris quæ in la
titudine demonſtrantur uno cubito finirentur. Quod autem ſequitur & definitio uſq; ad labiuʒ eiꝰ
pro quo aquila ſymmachus & theodotio poſuerunt terminum: ſeptuaginta rurſum giſum interpᷣ/
tati ſunt. Cuius uerbi ut ante iam dixi non poſſum ſcire rationem: nec cuius linguæ ſit dicere conſi-
denter: niſi hoc ammonere lectorem: quod ubi nunc definitionem interprætatus ſum. ſupra coro-
nam tranſtulerim. Illudq; breuiter demonſtratur: quod in circuitu ipſius altaris ideſt in imagine ée
circulo. reputandum fuerit lIabium & quaſi corona in modum lilii:habens in aſpectu plurimam ne
nuſtatem. Quæ diffinitio ſiue giſus: per circuitum palmi unius ſiue latitudine tendeba-
tur. Fouea autem altaris ſiue profundum & altitudo pro qua in hebraico ponitur gaber. de ſinu ter
ræ uſq; ad crepidinem nouiſſimam uel uſq; ad propitiatorium maximum: duobus cubitis erat. &
latitudo eius cubiti unius. Inferiora enim & profunda & terræ coherentia duali numero qui & in
ĩmundis animalibus poſitus eſt continentur: ſuperiora autem & ad crepidinem ſiue propitiatoriuʒ
peruenientia quod theodotio ipſo hebraico nomine appellauit azara. unius cubiti habent latitudi
nem: ut dualis numerus tranſeat ad ſolitarium: & bonum nuptiarum quod inferius eſt: ad unionis

perueniat beatitudinem. Quodqʒ ſequitur & a crepidine minori uſq; ad crepidinem maiorem qua
tuor cubitorum & latitudo unius cubiti: pro quo in ſeptuaginta poſitum eſt & a propitiatorio mi-

nori uſq; ad propitiatorium maius. & theodotio in utroq; azara tranſtulit: illud eſt intelligendum
quod propitiatorium minus lapis ſit exciſus de monte ſine manibus: & propitiatorium maius ipᷣe
lapis qui creuit in montem magnum & impleuit uniuerſum orbem. Siue iuxta alterum ſenſum ꝓ/
pitiatorium minus eſt quando exinaniuit e formam ſerui accipiens: & propitiatorium maius quã
do recepit gloriam quã habuit apud patrẽ ante quã mundus fieret. Prius omnia chriſti humiliora
cognoſcimus: & ſic ad diuinitatis eius altitudinem peruenimus: & tamen ut iuſq; naturæ propitia
torium hoc eſt minoris atq; maioris. ad unius altaris pertinet ſacramentuz;. Inter duo autem ꝓpitia
toria minus atq; maius: quattuor erant cubita:quattuor mundi elementa ſignantia. quæ & ipſa per
ueniunt ad unius cubiti altitudinem. Et hoc animaduertendũ. quod in menſura altaris primus cu-
bitus in latitudine nulli copulatur.ſed ſua unione perfectus eſt: ſecundus autem latitudinis cubitus
poſt duos cubitos creſcit ad ſummũ:& tertius cubitus poſt propitiatoriuʒ minus & maius per quat
tuor elementa ad unius cubiti miſteriuz tendit. ut unus & alter & tercius cubitus in altare domini
nequaquam primus ſecundus & tertius.ſed unus& unus & unus eſſe dicatur. (Ip̃e auteʒ arihel quat
tuor cubitorum erat. & ab arihel uſq; ſurſũ cornua quattuor. ſiue ut in ſeptuaginta dicitur ab arihel
uſq; ad ſuperiora cornuuʒ cubitus unus.) Arihel ut pleriq; eſtimant interprætatur lux mea deus. De
uo & in yſaia propheta ubi ſcriptum eſt. uhæ tibi ciuitas arihel quam expugnauit dauid ſiue circũ
edit plenius diximus. Vt autem ego arbitror leo uel fortis dei. quod nomen refertur proprie ad
altare in quo uel illuminatio dei eſt. uel leo & fortitudo eius. dicente Iacob ad iudam. Catulus leo-
nis iuda. ad prædam fili mi aſcendiſti. requieſcens accubuiſti ut leo & quaſi leena quis ſuſcitabit eũ:
Cubitorum autem quattuor eſt & cornua habet quattuor. ſiue ab arihel uſq; ad ſuperiora cornuum
uno cubito finitur. ut euangeliorum menſura & in totum orbem fortitudo diſcurrens: ſub illumi/
natione dei & leonis fortitudine demonſtretur ad unumq; cubitum perueniat diuinæ confeſſionis
Et ut paulatim obſcuritas præſentis loci manifeſtior fiat. ſequitur. Et ab arihel duodecim cubitorũ
in latitudine. per duodecim cubitos latitudinis. quadrangulum equis lateribus. Quod nemo du/
bitat ad duodecim tribus pertinere. quæ in loannis apocalipſi ſcriptæ ſunt & apoſtolorum numeꝶ
de cuius ſacramento ſupra dixiſſe me memini. Per quattuor autem latera mundi duodeni cubiti. ſi
mul efficiunt quadraginta octo cubitos ſacerdotaliuʒ ciuitatum. ut iſtis quaſi fundamentis in toto
orbe diuiſis. eccleſiæéortitudo ſolidetur. Porro crepido pro qua ſeptuaginta propitiatorium theo
dotio ut ſupra azara ſymmachus. hboc eſt circuitum interprætati ſunt. quattuordeci
cubitorum erat longitudinis. per quatuordecim latitudinis. in quattuor angulis eius: & corona in
circuitu eius dimidii cubiti. pro qua rurſum ſeptuaginta giſum interprætati ſunt. & ſinus ſiue iuxta
ſymmachum conſumatio eius atq; perfectio cubiti unius per circuitum. illud latenter oſtendit qd
dominus noſter qui uere propitiatorium dicitur. non ſolum pro peccatis noſttis. ſed wom ni mũ
ii

₰ 2 „ „
Liber tertiuſdecimus. c.xluii.
.
do per quattuordecim generationes uenerit ab abraham uſq; ad dauid: & rurſũ per alias quattuor/
decim uſq; ad captiuitatem iechoniæ: & eiuſdem numeri ſacramento ad terrena deſcenderit: ut in
tertia theſareſce decade & diuini numeri ſacramento ſaluaret quattuor angulos mundi:de quibus
ſcriptum eſt. Malti ab oriente & occidente & aquilone & meridie uenient: & accubabunt cum abra
ham Iſaac & Iacob in regno cælorum. Quodq; ſequitur & corona ſiue giſus per circuitum eius: ſub
auditur propitiatorii: habebat dimidium cubitum: & ſinus ipſius propitiatorii conſũmatĩo atq; per
fectio. Simmachus interprætatus efſrf· habebat unum cubitum:illud ſigniſicat quod &
peccatores & iuſti domimi propitiatione ſaluentur: Dicente apoſtolo paulo. Reconciliati ſum deo
in ſanguine filii eius. Et de peccatoribus dicitur quod dimidii cubiti menſuram habebat per circui/
tum: qui tamen ſaluantur miſericordia creatoris: iuxta illud quod in pſalmo ſcriptum eſt: pro nihi/
lo ſaluos facies eos. De iuſtis: in uno ſaluentur numero ſolitario atq; perfecto: & imitantes unam di
uinitatem dicente eodem apoſtolo. deus erat in chriſto mundum reconcilians ſibi. Quod autem ĩ
ſine huius teſtimonii ponitur & gradus eius uerſi ad orientem: gradus huius propitiatorii uel uigin
tiquattuor libri ueteris inſtrumenti debent accipi: qui habebant citharas in apochalypſi ioannis
& coronas in capitibus ſuis: uel ſacramentum patris & filii & ſpiritus ſancti in quo uera nobis datux
propitiatio. Et ut dicamus apertius.propterea graduum numerus incertus relinquitur. ut quanto-
cũq;ʒ ſtudio ad altiora ſcandere potuerimus in inferioribus nos putemus collocatos: & cogitemus
illud pſalmiſtæ. ibunt de uirtute in uirtutem. “
CEt dirxit ad me.Fili hominis.hec dicit dominus deus. Hij ſunt ritns altaris in auacũqs diẽ
fuerit fabꝛicatum vt offeratur ſuper illud holocauſtum ⁊ effundatur ſangnis. Et dabis ſacer/
dotibus leuitis qui ſunt de ſemine ſadoch qui accedũt ad me ait dominus deus:vt offerant mi
hi vitulũ de armento pꝛo peccato. Et aſſumens de ſanguine eius pones ſuper quattuoꝛ coꝛnna
2 ſuper quattuoꝛ angulos crepidinis ⁊ ſuper coꝛonam in circuitu:? mundabis illud ⁊ expiabis.
Et tolles vitulum qui oblatus fuerit pꝛo peccato ⁊ combures illum in ſeparato loco domus ex/
tra ſanctuarium.Et in die ſecunda offeres hyrcum capꝛarum immaculatum pꝛo peccato: ⁊ ex
piabunt altare ſicut expiauerunt in vitulo: Lxxx.
CEQt dixit ad me.Fili hominis.hec dicit dominns deus. Bec ſunt pꝛecepta altaris in die qua fa
ctum fuerit.vt offerantur ſuper eo holocauſtomata ⁊ effundatur ſuper illud ſanguis. Et dabis
ſacerdotibus leuitis qui ſũt ex ſemine ſadoch ⁊ appꝛopinquãt ad me dicit dominus deus vt mi
niſtrent mihi vitulum de bobns po peccato:⁊ tollent de ſanguine eius ⁊ ponent ſuper quattnoꝛ
coꝛnua altaris:⁊ ſuper baſiz eius in circnitu:? mundabunt ⁊ expiabunt illud.Et tollent vituluʒ
pꝛo peccato ⁊ comburent m loco ſeparati a domo extra ſancta. Et die ſecunda tollent edos du-/
os de capꝛis immaculatos pꝛo peccato:⁊ expiabunt altare ſicut ẽxpiauerant in vitulo.
Poſtquam prophetæ monſtrauit altare: & cubitum eius cubitoſq; duos: & rurſum cubitum & q̃t-
tuor cubitos: & tertio cubitum. duodecĩ quoq; cubitos per alios duodecim: & quattuor altaris cor
nua:arihel quoq; duodecim cubitorum: per duodecim cubitos: & crepidinem hoc eſt propitiatori-
um quattuordecim̃ cubitorum per quattuordecim cubitos. coronaʒ quoq; illius & ſinum dimidio
cubito & uno cubito per circuitum. graduſq; ad orientem quorum incertus eſt numerus. Locutus
eſt uir cuius calamus & funiculus erat in manu: & docet eum quomodo altaris opere perfecto alta/
re debeat expiari & conſecrari. Primumq; offertur uictima & datur ſacerdotibus de genere leui qui
ſunt de ſemine ſadoch:quem cur ſeptuaginta ſadduc nominent ſcire non ualeo. Sadoch autẽ inter
prætatur iuſtus offerturq; iuxta ſeptuaginta & theodotionem uitulus: iuxta ſymmachum thaurus:
qui hebraicæ dicitur far. Vitulum autem qui pro nobis immolatus eſt: & multa ſcripturarum loca
& præcipue barnabæ epiſtola: quæ habertur inter ſcripturas apocriphas nominat. Et hyrcus capra-
rum ſecundo offertur die. Vnde & paſcha facturi aſſumunt de grege agnum & ædum: & qui primũ
paſcha ſacere non potuerunt in ſecundo menſe faciunt:quorum alterum ad iuſtos pertinet: alteruxz
ad pœnitentes. Sinautem ſeptuaginta nobis interprætatio placet qui dixerunt die autem ſecundo
tollent ædos duos immaculatos pro peccato: audax quidem eſt quod dicturi ſumꝰ*: ſed tamen alio
rum ſimpliciter ponenda ſententia eſt: qui aiunt duos ædos immaculatos poſt paſſionem domini
oblatos eſſe ad altare domini iacobum & ſtephanum: quorum alter de apoſtolorum numero: alter
de ſeptem electis in miniſterium domini princeps fuit. Iſte eſt iacobus qui tranſformatum ſaluato-
rem uidit in monte: qui reſurgentem filiam archiſynagogi cum domino petroq; & ioanne intui/
tus eſt: qui in catalogo apoſtolorum in quo bina iunguntur nomina prior fratre ponitur. Hunc in
terfecit herodes: & quaſi ædum immaculatum poſt paſſionem ſaluatoris in die immolauit ſecun/
da. Stephanum quoq; cuius ſapientiæ & doctrinæ nullus poterat reſiſtere: & qai ſtantem filium ui-
dit ad dexteram patris: & dixit domine Ieſu ſuſcipe ſpiritum meum. lapidibꝰ obruere iudæi. Et quo
modo quoſdam credentium primitias achaiæ & aſiæ apoſtolus nominat:ſic & iſti primitiæ fuere
martyrum:quos chriſti poſtea confeſſio coronauit. Et hoc notandum:quod uitulus totus offertur
holocauſtum: & craſſitudo corporis eius:diuino igne conſumitur. Et ſi enim noueramus chriſtum
ſecundum carnem:ſed iam nunc non nouimus eum ſecundum carnem. lacobus autem & ſtepha-
nus qui

. „
B nus qui ſecunda die oblati funt:ſiue hyrcus qui iuxta hebraicum natratur oblatus:offertur quidem
in uictima: ſed holocauſtum ptæſentiæ domini reſeruatur. Quod autem tollitur ſanguis de quo lo
quitur petrus: redempti ſumus de uana noſtra conuerſatione paternæ traditionis prætioſo ſangui/

ne xp̃ᷣi:& paulus apoſtolꝰdocet pᷣtio redẽpti eſtis: & ĩ alio loco.pacẽ faciẽs p ſãguinẽ crucis ſuæ ſiue
ĩ terra ſiue ſuper cælos:illud ſignificat qd ſanguine ſaluatoris qᷓtuor cornua puniſicẽtur altaris. ideſt
quatuor mũdi plagæ:aſpergiturq; corona ꝓpitiatorii ſiue baſes ꝑ circuitũ ut uniuerſa purgẽtur: &
. firma ſit propitiatio. Propterea aũt ĩ ſecũda die duo ædi de quibus ſupra diximus uel hyrcus aſſumi
4 tur:qui animal eſt ſemper ad excelſa feſtinans: & nihil periculi ſuſtinens in præcipitiis. & ibi inue-
i nit uiam ubi cæteris animãtibus interitus ẽ. Vnde & græco ſermone caprarũ & hyrcorũ græx. ſubli
miũ conuerſatio dicitur:hoc eſt ſi quidẽ excelſum cõuerſa⸗
ni tionẽ ſigniſicat. Porro altare chriſti expiatur ſanguine: ut orones ſctõrũ mũdæ pmaneant ad deum
Hoc quoq; notandũ:qd iuxta hebraicũ ipſe ezechiel quaſi ſacerdos uitulũ iubetur aſſumere & ho-
locauſtũ facere: & ſanguinem eius in circuitu aſpergere tam altaris quam angulorũ: & coronæ ſiue
baſis. Septuaginta aũt interprætes alios ſacerdotes hoc facere demonſtrant de quibus dictuʒ eſt. da
. bis ſacerdotibus leuitis qui ſunt ex ſemine ſadoch qui accedunt ad me.
CCũq; compleueris expians illad:offeres vitulum de armento imaculatum:⁊ arietem de gre
ge immaculatum:⁊ offeres eos in conſpectu domini:⁊ mittent ſacerdotes ſuper eos ſal:⁊ offe/
rent eos hulocauſtum domino. Sex diebus facies hyrcum pꝛo peccato quotidie:uitulus de ar

mento ⁊ arietem de peccoꝛibus imaculatos offerent. Sex diebus expiabunt altarè ⁊ munda-

bunt illuchæ implebunt manuum eius.Expletis diebus:in die octauo ⁊ vultra faciẽt ſacerdotes
. ſuꝑ altare holocauſta veſtra ⁊ q̃ pꝛo pace offerũt:⁊ placatꝰ ero vobis ait dĩs deus. LXX.
CEt cum compleueris expiationem offerent uitalum de bobus immaculatum:⁊ arietem de
⸗ ouibus immaculatum:⁊ offeretis coꝛam domino.⁊ aſpergent ſacerdotes ſuper ea ſal:⁊ offerẽt
ea holocauſta domino. Sex diebus facies edum pꝛo peccato quotidie:⁊ nitulum ex bobꝰ ⁊ arie
tem de onibus immaculatum facient ſex diebus. Et expiabunt altare ⁊ mundabunt illud:⁊ im-
1 plebunt manus eoꝝ ⁊ cõſumabũt dies.Et erit a die octauo ⁊ ultra facient ſacerdote ſ ſuper alta
re holocauſta ueſtra ⁊ pꝛo ſalute veſtra:⁊ ſuſcipiam vos dicit dominus deus.
8 CPoſtquã altare & menſuræ eius in montis uertice demonſtratæ ſunt rurſumq; expiatio & conſe/
m cratio illius prophetæ oſtenſa eſt: per unum uitulum immaculatum & hyrcum ſiue duos ædos quo
rum primum ad dominum ſaluatorem: duos ſequentes ad apoſtolos miniſtroſq; retulimus: ne in
, conſecratione ſpiritalis altaris & proprie ad eccleſiam pertinentis lex & prophetæ uiderentur exclu
di:propterea conſecrato altari uitulus immaculatus aſſumitur & aries: & offeruntur in conſpectu
domini: & filii ſadoch hoc eſt iuſtorum ſacerdotes aſpergunt ſuper capita egrum ſal: ut & lex & pro
i phetæ ſapore euangelii condiantur. Nec ullum eſt ſacrifſicium iuxta legis imperium & interpræta/-
tionem apoſtoli qui ait ſermo ueſter ſit ſale conditus: quod ſale careat. Vtrüq; autem offertur holo
i cauſtum domino:ut corpus pinguis litteræ quod ſignificatur in lege & prophetiæ nubilum. igne
di domini hoc eſt ſpiritu ſancto de quo dicit paulus ſpiritu feruentes in ſpiritalem & tenuem ſubſtan/
nns tiam conuertantur. Volumus ſcire apertius qui ſit uitulus de armento immaculatus & aries de oui
lin bus puriſſimo uellere. intelligamus moyſen & heliam, quorum prior manſuetiſſimus fuit inter om
gi nes homines qui uerſabantur in terra.alter ardore fidei ſimilis moyſi. Vnde & audebat dicere ego *
tet relictus ſum ſolus. Quod autem in hebraico ſcriptum eſt offeres uitulum. in ſeptuaginta offerent
1 ſacerdotes.nulla ſit queſtio. Et ipſe enim ezechiel cui hæc dicuntur. de numero ſacerdotum eſt. ple
a næ ætatis atq; perfectæ: & ſacerdotalem gradum prophetiæ auxit gratia. Et moyſes & helias uiden
ny tur in monte cuʒ domino. ideſt lex & prophetæ. qui ei nunciabant quæ hieroſolimis paſſurus eſſet.
ni Expiato autem altari. ſeptem diebus offertur hyrcus ſiue ædus ꝓ peccato quotidie & uitulus de ar-
n mento: & aries de pecoribus imaculatus: ut per hec ſacrificia ſeptem dierum ad perfectum expietur
0 altare. In ſeptem diebus ſabbatiſmus oſtenditur: qui iuxta apoſtolum populo dei reſeruatur. in qui-
i⸗ bus æternam ueramq; ſperamus requiem: & nequaquam ſeruile opus faciamus peccatorum. In hir
co autem & uitulo & ariere tnia generalia delicta monſtrantur: quibus omne mortaliuʒ ſubiacet ge
. nus. Aut enim cogitationibus aut ſermone aut opere peccamus. Cogitatio refertur ad arietem quæ
prima eſt omnium peccatoruʒ: & ex qua alia duo peccata naſcuntur. Edus autem ſiue hyrcus ad elo
„„ „ quium ſiue ſermonem qui ſemper de excelſioribus diſputat. Opera uero propriæ uitulo deputãtur.
quoniam honeri & labori & terrenis operibus mancipatus eſt. Hæc igitur immaculata per ſeptem
dies ueri ſabbati atq; perfecti deo offerre debemus & expiare altare: ut oratio noſtra mũda perueni
at ad deum. Quod autem infertur & mundabunt illud & implebunt manum eiusquod & hebrai
cum & cæteri interprætes tranſtulerũt. illud ſignificat quod ipſius quoq; altaris pro cuius expiatiõe
, offertur ſacrifitium dona complenda ſint. ſicut offertur pro ſacerdotibus & populo atq; pontiſice.
ne quid uacuum ſtetiſſe uideatur in conſpectu domini. Pro quo poſuere. xx. & mundabunt illud &&
e⸗ implebunt manus ſuas. ut ſubaudiatur ſacerdotes. qui cum pleni fuerint bonis operibus hoc enim
plenæ ſigniſicant manus: tranſacto ſabbato ueniant ad diem reſurrectionis octauam. & dicant cum
ð FFFF iii

Liber tertiuſdecimus. c.xliiii.

apoſtolo: teſurreximus cum chriſto: & ultra octauam tendant ad cæleſtia & offerãt pro nobis holo
cauſta:ſiue quæ pro pace peccatorum noſtrorum & ſalute ſunt noſtra: ut per ĩignem ſpiritus ſanctã
omnia quæ cogitamus loquimur & facimus: in ſpiritualem ſubſtantiã cõuertantur: & huiuſcemo-
di dominus delectatus ſacrifitiis nobis placabilis fiat. CCAPIIVLVM. XIIIII.
T conuertit me ad viam poꝛte ſanctuarii exterioꝛis que reſpiciebat ad oꝛientem: 2
Werat clauſa. Et dixit dominus ad me. MPoꝛta hec clanſa erit ⁊ nõ aperietur: ⁊ vir non
tranſibit per eam. quoniam dominus deus iſrahel ingreſſus eſt ſine ingredietur per
eam eritqʒ clauſa pꝛincipi. Pꝛinceps ipſe ſedebit in ea.vt comedat panem coꝛam do
mino. Per viam veſtibuli ideſt elam poꝛte ingredietur.⁊ per viam eius egredietur. “
CPro eo q in hebraico ſcriptũ ẽ.erit clauſa principi.Ixxtrãſtulerunt erit clauſa: quia dux ĩpſe ſede
bit in ea. Multæ ſunt portæ quas: in deſcriptione templi exechielis ſcriptura cõmemorat.tam intus
quam foris: altaris. quoq; figuram & conſecrationẽ & ſacrifitia: ſermo præteritꝰ percucurrit. Quo ſi
nito: uenit ad portam ſanctuarii exteriorem quæ reſpiciebat ad orientem & erat clauſa. Statimq; uir
ille ꝗq erat ductor prophetæ: & ei oĩa demõſtrabat: loquutus ẽ ad eũ. Porta hæc quã reſpicis clauſã

ſemp clauſa erit: & nõ aperietur: nulluſq; uiro& trãſibit p eam. Et reddit cauſam cur clauſa ſit ſemp:

quoniã dñs deꝰ iſrahel ĩgreſſus ẽ uel ingredietur p eã:eritq; clauſa iuxta hebraicũᷣ pricipi:quẽ duceʒ
Ixx.trãſtulerũt. Qui princeps & dux ideſt naſi: ſedebit ĩ ea ut comedat panẽ corã dño.& ꝑ uiã ueſti
buli portæ iĩgredietur: & p ipſã egredietur. Quæ nã iſta porta ẽ q ſemp clauſa ẽ.& ſolus dñs deꝰ iſ/
rahel ĩgreditur p eam? Nẽpe illa de qua ſaluator loquitur ĩ euãgelio. Vhæ uobis ſcribæ & phariſæi

hypochritæ: & uhæ uobis doctoribus legis: uhæ ꝗ tollitis clauẽ ſciẽtiæ: ipſi nõ ĩgredimini & intram

tes ꝓhibetis. De hac ſub noĩe libri ſcribit & eſaias. Erũt uerba libri iſt ſicut uerba libri ſignati. Quẽ

cum dederis homini neſcienti litteras & dixeris ei lege: reſpondebit tibi: neſcio litteras. Et dabunt

illũ hoĩ ſciẽti lr̃as dicẽtes:lege.& dicet.nõ poſſũ legere:qa ſignatꝰẽ.Iſte ãt liber ẽ cuiꝰnemo põt ſol
uere & apire ſignacula:neq; ĩ cælo neq; ĩ terra neq; ſub terra: niſi ille de quo ĩ apochalypſi ĩoãnis di
citur. Ecce uicit leo de tribu iuda radix & genꝰ dauid: ut aperiat librũ & ſoluat ſignacula eiꝰ. Priꝰenã

quã ſaluator hũanũ corpus aſſumeret: & hũiliaret ſe formã ſerui accipiens: clauſa erat lex & prophe

tæ & omnis ſcientia ſcripturaꝶ, clauſus erat paradiſus. Poſtquam autem ille pependit in cruce & lo

cutus eſt ad latronẽ hodie mecũ eris in paradiſo. ſtatĩ uelũ tẽpli ſciſſũ eſt & aperta ſũt omnia.abla/

t0q; uelamine dicimus. Nos autẽ omnes reuelata facie gloriã dñi contẽplãtes. in eandẽ imaginezʒ
trãſſormamur a gloria in gloriã: Sin aũt reuelata ſũt omnia. in xpᷣo enĩ iuxta ſermonẽ pauli oĩa re/
uelãtur.quomodo porta clauſa erit & nõ aperietur. & uisnõ traſibit per eã? Ex ꝗbus diſcimus quaʒ
nis ad ſũmã ſciètiã uenerimus. cõparatione diuinæ ſciẽtiæ nũc ex parte nos ſcire & ex parte cogno
ſcere. quando aũt uenet quod perfectũ eſt. tunc quod ex parte eſt deſtruetur. Vnde & in alio loco
ipſe apoſtolis imperfectũ ſe eſſe loqtur.rurſũq; perfectũ. Quod ſi interprætatione caret uidetur eſſe
contrariũ. Dicit enĩ. Non ꝗa iam accepi aut qa iam pfectus ſum. Fratres. ego me nõ arbitror cõpræ
hẽdiſſe Vnũ nero poſteriora obliuiſcẽs ad priora me extẽdẽs ſtatutũ pſequor ad brauiũ ſupnæ uo
catiõis dei.Cũq; putaremus eũ ſecundũ profeſſionẽ ſuã nõ eẽ iam perfectũ. & magis querere quam
Iueniſſe:qd uerũ nõ ſolum ſe ſed & alios dicit eẽ perfectos.quot quot ergo pfecti ſumꝰhoc ſapiamꝰ
Eſt aũt ſẽſus huius loci.Ad cõpatationẽ hominũ cæteroꝶ qui curã ñ habẽt noticiæ ſcripturaꝶ nec
miſterioꝶ dei perfectũ eſſe me fateor.quãtũ aũt ad ſcientiã diuinæ maieſtatis nũc in enigmate ui-
deo & per nubilũ & caliginẽ: & dico cũ ꝓpheta. Mirabilis facta ẽ ſcientia tua ex me confortata ẽ &
nõ potero ad eã. Hæc igitur porta qͥ omnibus clauſa ẽ(nir enim non tranſibit per eâ) erĩt clauſa prĩ
cĩpi ſiue duci. & illius aduẽtu reſerabitur qui ſedebit in ea ut comedat panem coram domino. de
quo ipſe in euangelio ꝓfitetur dicẽs. Meus cibus eſt ut faciam uoluntatem eius qui me miſit: & cõ⸗
pleam opus eius. Ipſe eſt princeps & pötifex ſecundũ ordinẽ melchiſedech & hoſtia & ſacerdos ꝗĩ
cõſpectu patris nobiſcũ cæleſtẽ comedit panẽ & uinũ bibit.de quo loqtur in euãgelio. Nõ bibã de
genimine uitis. niſi cũ bibero illud nouũ in regno patris mei. in illo uidelicet regno de quo & ipſe
alibi ait. regnũ dei ĩtra uos ẽ. Clauſaq; erit porta. Nemo enĩ poteſt paſſiõis dñi corporiſq; eius & ſã/

guinis. p maieſtate rei ſacramẽta cognoſcere. Tantæq; bonitatis eſt & clemẽtiæ princeps noſter. ur

cũ ſolus ſedeat in porta quæ clauſa ẽ & panẽ corà dño comedat.uelit mẽſæ ſuæ atq;ʒ cõuiuii plures
habere cõſortes: & dicat. Ecce ego ſto & pulſo.ſiqnis aperuerit mihi ĩ grediar ad eũ: & cenabo cũ il-
lo & ipſe mecũ. Solus aũt panẽ comedit corã domino.qa ſubſtantia eius diuinaq; natura cũctis cre
atuxraꝶ ſubſtantiis ſeparata eſt. Ipſe per eandẽ ueſtibuli portã ingreditur & egreditut. quia & ĩtus &
foris hoc eſt ĩfuſus & circũfuſus oĩbus ĩgredienſqʒ per portã ut ſecũ ĩtroducat eos ꝗ abſq; doctrina
eiꝰ & auxilio ĩtrare nõ poſſũt.& egrediẽs ut rurſũ alios ĩtroducat & loq̃tur eis ꝗᷣ difficiliora nõ capi
unt. Qd aũt porta orientalis extra terminos mũdi ſemp clauſa ſit & humano nequaquã pateat aſ/
pectui. Ioannis euãgeliũ probat dicẽtis. Deum nemo uidit umquã. Vnigenitus filius qꝗ eſt in ſinu pa
tris. ipſe enarrauit. Quaſi aliis uerbis dixerit. Eritq; clauſa pricipi. Princeps ſolus ſedebit in ea ut co/-
medat panẽ.pfectæ & conſumatæ ſciẽtiæ. Nemo enĩ nouit filiũ niſi pater. & nemo nouit patrẽ niſi
ſilius: & cui uoluerit filius reuelare. Pulchre quidã ꝑportã clauſam per quã ſolus dũñs deus aanl in⸗/
grlregitur

Super Ezʒechielem.

greditnt & dux cuĩ porta clauſa eſt mariam nirginem intelligunt: quæ & ante partum & poſt par-
tum uirgo permanſit. Etenim tempore quo angelus loquebatur ſpiritus ſanctus ueniet ſup te: & nir
. tus altiſſimi obumbrabit te: quod autem naſcetur ex te ſanctum: uocabitur filius dei: & quando na/
n tus eſt uirgo permanſit æterna ad confundẽdos eos qui arbitrantur eam poſt natiuitatem ſaluato-
ris habuiſſe de ioſeph filios ex occaſione fratrũ eius qui uocantur in euangelio:ſuper qua qſtiuncu/
Ia romæ aduerſum heluidiũ illius tpis hereticum: in adoleſcẽtia ñ grandẽ lib ſcripſiſſe me noui.
. C Et adduxit me per viaʒ poꝛte aquilonis in conſpecta domns:⁊ vidi ⁊ ecce impleuerat gloꝛia
dni domũ Et cecidi in faciẽ meã.Et dixit ad me dñs.Fili hoĩs. Pone coꝛ tuũ ⁊ vide oculis tn
ſe⸗ is:⁊ au. s tuis audi oia qͥ ego loquoꝛ ad te de vniuerſis cerimonijs domus domini ⁊ de cun
S cis legibi 8s:⁊ pones coꝛ tuum in vijs templi per omnes exitus ſanctuarij.
doi CVir ꝗ ductor prophetæ eſt & quo cuncta in tẽplo monſtrante cognoſcit: poſtqᷓ clauſam ei oſten-
gi derat portam nunquam reſerandam & tamen apertam ei qui clauſis ingreſſus eſt oſtiis: ducit pro/
s phetam ad uiam portæ aquilonis: quæ tamen & ipſa eſſet in conſpectu domus haud dubium quin
r templum ſigniſicet. Cumq; propheta eregione uidiſſet plenam domum domini gloria domini: eã
dem uidelicet quam in aquilonis plaga poſitus contra cernebat:ſtatim cecidit in ſaciem ſuam: ma
ſi ieſtatem gloriæ domini ferre non ſuſtinens. Vnde quia fuerat humilitate deiectus dicit ad eum: ne/-

quaquam uir ſed dominus. Fili hominis pone cor tuum: & reliqua. In conſumatione tabernaculi &
. ediſiciĩ templi qd a ſalomone conſtructum eſt apparuit gloria domini: quæ poſtea euangelicæ glo

nlei riæ comparatione deſtructa eſt: dicente apoſtolo. Etenim non eſt gloriſicatum: quod glorificatum
nun eſt in hac parte: propter excellentem gloriaʒ. Si enim quod deſtruitur per gloriam eſt: multomagis
e quod manet in gloria eſ-CGaucncurnc ne deſtructiõem prioris gloriæ abolitionem putemus: ſed
bunt ſic ſentiendum ꝙ poſtquam uenerit qd perfetuʒz eſt: id q ex parte fuerat deſtruetur: uelut ſi ſolis ra .
tiol diis lampadem compares: aut lampadi lumen lucernæ. Quamobrem & de Ioanne baptiſta dicitur.
di Ille erat lucema lucens in domo.Poſtquam aũt uenit ſol iuſtitiæ lucernæ lumen abſconditum eſt:
Wemn dicente ipſo propheta atq; baptiſta. Illum oportet creſcere me autem minui. Cecidit autem in faciez
e ſuam propheta: ne dum plus cernere cupit quam poteſt humana fragilitas intueri: etiam ipſum
talo oculorum lumen amitteret. Vnde familiarius eum uocat dominus filium hominis præcĩipitq; ut
ooh⸗ ponat cor ſuum & uideat oculis:& auribus audiat. Primum enim ad intelli gendum quod dicitur
inez aperiendus eſt animus: ſecundo cordis intelligendũ oculis: de quibus dicitur ad Abraham. leua ocu
e⸗ los tuos & uide ſtellas cæli: tertio his auribus audiendum de quibus ſaluator ait: qui habet aures
gwu audiendi audiat: ut poſſit cunctas templi cerimonias & legitima eius intelligere: & ad extremũ po-⸗-
o nere cor ſuũ in uiis tẽpli:quia diuerſi ad eũ introitus ſunt. Siue nias templi cerimoniarum ordinẽ ſi
boo gnificat: & exitus ſanctuarii.Proemium igitur eſt & præparatio prphetæ ad intelligenda
mel quæ poſtea ſuper templi ordine cogniturus eſt. Et hoc notandum ꝙ in mundi huius plaga qui in
line maligno poſitus eſt: & in aquilonis frigoræ cõſtitutus: cæleſtis nobis cerimoniaꝶ ordo mſtratur.
1eio CSt dices ad exaſperantem me domũ iſrahel. Hec dicit dominus deus. Suffitiant vobis om
un nia ſcelera veſtra domus iſrabel.eo quod inducitis filios alienos ſine alienigenas incircunciſos
gind⸗ coꝛde:⁊ incircũciſos carne:vt ſint in ſanctuario meo ⁊ pdðlluant domum meam:⁊ offertis panes
1nnet meos adipẽ ⁊ ſãguinẽ:⁊ diſſoluiſtis ſiue pᷣteriſtis pactũ meũ i oibus ſceleribꝰvr̃is:⁊ ñ ſernaſtis .
neni⸗ pꝛecepta ſãctuarij mei:⁊ poſuiſtis cuſtodes obſeruationũ meaꝝ i ſãctuario meo vobis metipᷣis
16 CQuando dicit ſufficiant uobis oĩa ſcelera ſiue iniquitates ueſtræ: ad priorum peccatorum horta-
ani tur pœnitentiam ne augeamus peccata peccatis. & materiam futuro paremus incendio: ſed audia-
dede mus illud ꝙ Eſaias Ioquitur. Vhe his qui attrahunt peccata ſicut ſuniculo longo: & ſut iugo cori
M giæ uituli iniquitates. Primũq; peccatum eſt: qd inducunt filios alienos ſiue alienigenas inci rcunci⸗
orgi ſos corde: & incircunciſos carne: ut ſint in ſancuario dei & polluant domũ dei. Modicum enim fer
bie⸗ mentũ totam maſſam corrũpit: & in quibuſdã exẽplaribus fertur prouerbioꝶ: ne introducas impiũ
ye in tabernaculis iuſtoꝶ. Vrgent nos in hoc loro iudæi & hebionitæ qui circunciſionẽ carnis accipi
i unt:qũo poſſimus præſentẽ locum exponere incircunciſos corde & incircunciſos carne:quo uideli
e cet poſt ſpiritalẽ intelligentiã etiam carnis circunciſionẽ ſuſcipere debeamus. Sed qui legimus pau
lIũ dicentem conteſtor aũt oẽm hoĩem qui circunciditur: qm ſi circuncidamini xp̃s uobis nihil pro⸗
. derit: & illud Hieremiæ ecce incircunciſæ aures ur̃æ & noluiſtis audire: & in exodo: loquutus eſt
. moyſes in conſpectu dñi dicens: ecce filii iſrahel non audiunt me: & quomodo audiet me pharao?
Ego autem ſum tardi ſermonis pro quo.Ixx. dixere quod melius habetur in he-
L breo:ego aũt incircũciſus ſum labijs. Interrogemus eos immo cogamus circuncidere aures & labia
n deſecare ut ſcripturam implere uideantur. Sin autem cœperint circunciſionem aurium interpræta-
„ ri quando nihil turpe & inhoneſtum audire nos patimur: & circunciſionem labiorum quando ni-
17 hil indecens loquimur: dicamus eis eandem expoſitionem etiam in corde & in carne ſeruare de-
64 betis. Cor circuncidimus cultello dei & aufertur de corde noſtro præputium: quando turpes co-
, gitationes nequaquam exeunt de corde noſtro: nec de nobis dicitur: impinguatum eſt cor po/
puli huius: & auribus ſuis grauiter audierunt. Ergo & caro ſimiliter circunciditur: ut nequaquam

ALiber tertiuſdecimus.c.xliiii.

°
faciamus terrena opera qᷓ pro neceſſitate corpors facere copellimur:cibuʒ capere. & potu. & ſomnũ
& uti ueſtibus. Quæ tunc circuncidimus: ſi non ad delitias & ad luxuriam & ad inhertiam: ſed ad
neceſſitatẽ naturæ & corpis iſtius ſuſtentaculũ cucta faciamꝰ. Qui bibit uinũ modicũ pp ſtomachũ
& frequẽtes infirmitates: & odit ebrietatẽ: circũcidit carnẽ ſuã. Qui dormit qᷓtũ natuia patitur audi
et a ſalomone.Si ſederis abſq; timore eris: ſi dormieris ſuauiter dormies: & non timebis pauorem

ſupuenientem tibi: neq; impœtus impioꝶ ſuperuenientes. Et ꝗ fugit fornicationẽ & uxori debitũ
reddit:reuertens ad idipſam ne tẽptet eũ ſathanas: audiet cũ populo iſfrahel. In hac die abſtuli op/

probriũ ægypti a uobis. Veſtibus quoq; utitur ꝗ frigus repellant: non ꝗᷓ tenuitate ſui corpora nuda
demonſtrent. Attenuata ieluniis caro & circũciſa a continentia: fugit opprobriũ ægyptioꝶ ꝗ ſunt

magnis carnibus: & illud põt dicere quæ in pleriſq; iuxta editionem.Ixx. legitur. Quõ contabuit ca
ro mea:in terra deſerta inuia & inaquoſa ſic in ſancto apparui tibi. Si qũ ergo alienigenas introdu/

cere uoluerimus in tẽplo dei circuncidamꝰ aures eoꝑꝶ & lIabia: & cor: & oẽz carnem:oculoſq;: guſtũ

& odoratũ: ut oĩa cum dei timore & ratione faciamus. Audiant hoc epiſcopi atq; præ ſbyteri: & oĩs

ordo eccleſiaſticus: ut non inducant ſilios alienos incircunciſos corde & incircunciſos camne. ne ſint
in ſanctuario dei:& polluant domũ eius. Si. n.hoc fecerint aptabitur illis qd ſequitur. Et offertis pa/

nes meos:panes uidelicet propoſitionis in cunctis eccleſiis & orbe terraꝶ de uno pane pullulãtes:

& non ſolũ panes ſed adipẽ quoq; de quo ſcriptũ eſt: ex adipe frumenti ſaturauit eos. & ſangninẽ ꝗ
in xpᷣi paſſione effuſus eſt. Legendũq;ʒ ĩta:& ſic lectionis ordo reddendus. Cũ filios alienigenas incir
cunciſos corde & corpore inducatis in ſanctuariũ meũ: & polluatis domum meã: audetis offerre pa
nes & adipẽ & ſanguinẽ miſtica ſacramenta: & non intelligitis ꝗd ſolueritis & prætergreſſi ſitis pa/
ctum meum in oibus ſceleribus & impietatibus ur̃is: & non ſeruaueritis p̃cepta ſanctuarii mei:neq;
poſueritis cuſtodes cerimoniaꝑ mearum in ſanctuario meo. Oĩs aut aduerſus eos eſt cõminatio: ꝗ
non audierunt apoſtolũ præmonentẽ: manus cito nemini ĩpoſueris: neq; cõmunices peccatis alie-
nis. Vel certe ſic intelligendũ.diſſoluiſtis pactum meum in oibus ſceleribus ueſtris: & non ſeruaſtis
præcepta ſanctuarii mei: & audetis indignos alienoſq; cuſtodes ponere in obſeruatione ſanctuarii
mei uobis metipſis:ut ſubaudiatur non mihi. Et eſt ſenſus. Qui uobis in carnalibus miniſtrent: &
ob ueſtra refrigeria meum polluant ſanctuarium.

₰

Bec dicit dñs deus.Ois alienigena incircunciſus coꝛde ⁊ incircunciſus carne non ingrediet
ſanctuariũ meum:ois filius alienus ꝗ eſt in medio ſilioꝝ iſrahel.Sed ⁊ leuite ꝗ longe receſſerũt

a me in erroꝛe filioꝝ iſrabel:⁊ errauerunt a me poſt idola ſua:ꝗ erant in ſanctuario meo editui⁊

ianitoꝛes poꝛtaꝝ domus:⁊ miniſtri domus:ipſi g maciabant holocauſta ⁊ victimas populi:⁊ ibi

ſtabat añ eos vt miniſtrarẽt pꝛo illis. Pꝛo eo ergo qð miniſtrauerãt pꝛo eis in cõſpectn idoloꝝ
ſuoꝝ:⁊ facti ſunt domi iſrahel in offendiculũ iniquitatis:idcirco leuani manũ meꝗ ſuper eos di
cit dñs deus:⁊ poꝛtauerunt inigꝗtatem ſuã:⁊ non appꝛopinquabunt ad me:vt ſacerdotio fungant᷑

mihi:neqʒ accedent ad oẽ ſanctuariũ meũ iuxta ſancta ſanctoꝝ:ſed poꝛtabunt confuſionẽ ſuam
2 ſcelera ſua qͥ fecerunt:⁊ dabo eos ianitoꝛes domus in oĩ miniſterio eius:⁊ vniuerſis que ſiunt

in ea.Sacerdotes aũt ⁊ leuite ſilij ſadoch qui cuſtodierunt cerimonias ſanctuarij mei cũ erra/
rent ſilij iſrabel a me:ipſi accedent ad me vt miniſtrent mihi:⁊ ſtabunt in conſpectu meo vt of/

ferant mihi adipẽ ⁊ ſanguinẽ ait dñs deus.Ipſi ingredient᷑ in ſanctuariũ meũ:⁊ ipſi accedaãt ad

menſam medà vt miniſtrent mihi:z cuſtodiant cerimonias meas. LXX.

Cꝛopterea hec dicit dñs.Ois filius alienigena incircunciſus coꝛde ⁊ incircunciſus carne:nõ

ingredietur in ſancta mea iĩ oĩbus ſilijs alienigenaꝝ qui ſunt in medio domus iſrahel. Sed⁊ le/
nite ꝗ receſſemint a me cũ errarent ſilij iſrahel a me poſt cogitationes ſuas:⁊ accipient iniquita/
tem ſuam ⁊ erunt in ſanctis meis miniſtrantes hoſtiarii in poꝛtis domus.⁊ miniſtri domus im/
molabunt holocauſta:⁊ victimas populi:⁊ iſti ſtabunt ante populum vt miniſtrent eis. Pꝛo eo
quod miniſtrauerunt eis ante faciem idoloꝝ ſuoꝛum ⁊ factum eſt domui iſrahel in toꝛmentũ ini/
quitatis:pꝛopterea leuaui manũ meam ſũper eos dicit dñs deus:⁊ accipient iniquitatem ſuam
2 non accedent ad me vt ſacerdotio fungantur mihi:neqʒ vt offerant ad oĩa ſancta ſanctoꝛum
meoꝛum:⁊ ſuſcipient ignominiam ſuam inerroꝛe quo errauerunt. Et ponam eos vt ſernent cu
ſtodias domus in omnia operaeius. ⁊ vniuerſa que fecerunt in eo ſacerdotes leuite ſilii ſa⸗
doch: qui cuſtodierunt cuſtodias ſanctoꝛum meorum cum erraret domus iſrahel a me. Iſti
accedent ad me vt miniſtrent mihi: ⁊ ſtabunt ante faciem meam vt offerant mihi hoſtiam adi-
pem ⁊ ſanguinem dicit dominus deus. Iſti ingredientur in ſancta mea.⁊ iſti accedent ad men/
ſam meam vt miniſtrent mihi. obſeruent cuſtodias meas.
Cluxta utramq; editionem poſui teſtimonium: ut ex comparatione earum dquid ſeptuaginta ſenſe
rint: quid hebraicum teneat ſcire ualeamus. Septuaginta hoc ſigniſicant quod alienigenæ incircun
ciſi corde & carne qui habitant in medio filiorum iſrahel ingredi non debeant ſanctuarium dei:
læuitæ autem hoc eſt ſacerdotalis gradus qui longe receſerunt a domino in errore filiorum iſrahel
& errauerunt poſt idola ſua poſtꝗᷓ receperint iniquitatem ſuam:ſtent in ſanctuatio dñi editui & iani
tores miniſtriq; domus: & mactent holocauſta & uictimas populi. Et iſti ſunt in conſpectu eorum
ut miniſtrent

Buper Ezechielem. .
H .
ut miniſtrent eis: eo qd miniſtrauerunt illis in conſpectu ĩdoloꝶ ſuo&. & facti ſunt domui iſrahel i
tormentũ iniquitatis: & ĩidcirco manũ leuaſſe ſe dicit ſup eos dñs deus: ur nõ accedant ad eum & ſa
cerdotio fungantur illi: neq; offerant illi in ſancta ſanctoꝶ: portentq; ignominiã ſuã in errore quo
errauerũt: ut.ſ.ponantur in obſeruatione cuſtodiaꝶ domus in oĩa opera eius: & uniuerſa qꝗᷓ fiunt in

–— —

. domo.Qd ſi ita eſt quũo ſtare poterit ut leuitæ qui longe receſſerunt a deo in errore filioruʒ iſrahel
& errauerunt ab eo poſt idola ſua: ipſi miniſtrent in domo & mactent holocauſta & uictimas popu
li: & ipſi ſtent in conſpectu eoꝶ ut miniſtret eise Quid. niamplius facturi ſunt ſacerdotes filii ſadoch
ꝗ cuſtodierunt cærimonias ſanctuarii dei: de ꝗbus dicit: ipſi accedent ad me ut miniſtrent mihi: &
ſtabunt in cõſpectu meo ut offerant mihi adipẽ: & reliqua: Hebraicũ aũt hunc habet ſenſuz. Oiĩs ali
enigena ĩcircũciſus corde & carne nõ ingredietur ſanctuariũ meũ: licet cũ populo iſrahel eẽ uidea
tur. Leuitæ auũt hoc ẽ ſacerdotalis gradus ꝗ longe receſſerũt a me in errore filioꝶ iſrahel & ſecuti ſůũt
i idola portabũt iniqtatẽ ſuã. eo q ſuerint in ſcuario meo miniſtrantes in officio portaꝶ domus: &
miniſtri eius. Ipſi.n- offerebant holocauſtũ & uictimas populi: & ipſi ſtabant in cõſpectu eoꝶ ut mi/
n niſtrarent pro eis. Quia ergo miniſtrauerunt pro illis in cõſpectu idoloꝑꝶꝑ ſuoꝶ: & fuerunt domui iſ
rahel offendiculũ iniqtatis: propterea leuaui manũ meã ſuper eos dicit dñs deus: & portauerüt iniq
n tatem ſuã. & non appropinquabũt ad me ut lacerdotio fungãtur mihi: neq; accedent ad oẽ ſanttua
g riũ meũ iuxta ſancta ſanctoꝶ:ſed portabũt confuſionẽ ſuã & ſcelera ſua:q̃ fecerũt.Pro ſacerdotali.n.
i officio ꝗ holocauſtũ & uictimas oẽq; ſacrificiũ offerre conſueuerant redigẽtur in ultimũ gradum:
eN & erunt ianitores domus in ignominia ſempiterna: ut ab uniuerſo populo uideãtur intrãte & exeũ
do/ te:de qᷓ ſublimi dignitate ad ꝗᷓ ultimum gradum peruenerint. Sacerdotes aũt inꝗt.i. Ieui tæ ꝗ ſunt
filii ſadoch hoc eſt iuſtoꝶ ſiue iuſti dei. & qui tpe erroris uniuerſi iſrahelis cuſtodierunt cerimonias
dg ſanctuarii mei: ipſi accedent ad me ut miniſtrent mihi & ſtent in conſpectu meo & offerãt mihi adi/
le⸗ pẽ hoc eſt pinguiſſimã hoſtiã & ſanguinẽ: uiuã.ſ.& placentẽ hoſtiã deo: ipſi ingredientur ſanctuariũ
ſiͦ⸗ meũ & accedẽt ad menſam meã ut accendant thimiama mihi: & oẽm ritũ ſacrificii cuſtodiant. Si
i aũt hoc ita ẽ ut qui in tpe erroris & pſecutionis idola ſunt ſecuti qᷓ de ſuo corde confinzerant: & nõ
ta ſolũ uoce: ſed & ſubſcriptione manus aſſeruerunt dei filiũ creaturæ magis quã creatori ꝗ eſt benedi
ſtus in ſæcula:qũo ſibi ſacerdotale & pontificale aſſumunt faſtigiũ: & audent offerre uictimas deo
ne⸗ cultores quõdã idoloꝶ? Sed ut ardẽtiſſimꝰ poeta teſtatur ꝗcꝗd a multis peccatur ĩultũ ẽ. Multitu-
it do peccantiũ impetrabiliorẽ fecit impiis ueniã: ut ꝗ redacti in laicos priſtina ſacrilegii ſui debuerãt
lit ſcelera deplorare.nunc reſupini in pontificali ſolio ſedeant: & irruant nobis ſimulatæ fidei nauſias ĩ
bi mo opertæ pfidiæ aperta cõpendia. „ Audiant igr ſaltim ſero:& obſernẽt præce
ſor pta oĩpotentis dei. Oĩs alienigena incitcũciſus corde & incircũciſus carne nõ ingrediatur ſanctua
6N riũ meũ. Licet ille ſit filius: licet co natiõe ſociatꝰ:licet antiqua nobis hereat gece itudine: ſi incircũ
ciſus corde uel carne eſt nõ introducatur in ſanctuanũ dei:ne miniſtros xp̃i nr̃os faciamꝰ miniſtros
n & pro carnalibus refrigeriis altaria dñi polluamus. Pro eo qd nos poſuimus & dabo eos ianitores

. domus in oĩ miniſterio eĩus & uniuerſis ꝗᷓfiunt in ea: eos uidelicet leuitarum qui longe receſſerũt
a deo in ertore filiorum iſrahel & ſecuti ſunt idola quibus uictimas immolauerunt: ſymachus ordi
1o nem lectionis ſenſumq; conſiderans: rectius interprætatus eſt dicens. Poſueram emm eos cuſtodes
14 januarum domus: uniuerſi miniſterii eius & cunctorum quæ ſunt in ea: ut non ad eos pertineat qui

futuri ſunt in templo:ſed ad eos qui fuerunt. *
5 CCumaqʒ ingredientur poꝛtas atrij interioꝛis veſtibus ſine ſtolis lineis induentur:nec aſcèdet
1⸗ ſuper eos quicquã laneum ſiue ⁊ non induentur lanificijs quando miniſtrãt in poꝛtis:ſine a poꝛ
tis atrij interioꝛis ⁊ intrinſecus. Nitte linee erunt in capitibus eoꝛum:ſiue cidareglineas habe/
tu bunt ſuper capita ſua:⁊ feminalia linea erunt in lũbis eoꝝ.⁊ non accingentur in ſudoꝛe:ſine uio/
n lenter.Cumqʒ ingredientur atriũ exterius ad populũ:exuent ſe veſtimentis ſiue ſtolis ſuis in ꝗ
bus miniſtrauerant:⁊ reponent ea ſiue eas in gazophilatijs ſine exedris ſanctuarij vel ſancto/
mn rum ⁊ veſtient ſe veſtimentis:ſiue ſtolis ſuis.Caput autem ſuum non radent neqʒ comam nu⸗
un trient: ſed tondentes attondebunt capita ſua:ſiue capita ſua non radent:⁊ comas non ad pꝛeſ/
ſum tondebunt: Operientes operient capita ſua: ⁊ vinum non bibet omnis ſacerdos quando
4 ingreſſus fnerit in atrium exterius. CPrimum hiſtoriæ uerba ponenda ſunt.
4 Inter cætera quæ ſacerdotibus præcipit ſermo dominicus hoc quoq; obſeruandũ iubet: ut in ipſis
„ portis interioris atrii: ueſtibus ideſt ſtolis lineis induantur: nec utantur laneis indumentis tam in
portis atrii interioris quam intrinſecus: hoc eſt in aidis ſanctiſq; ſanttorum: uitæ quoq; ſiue cyda⸗
6 res lineæ ſint in capitibus eorum: & fœminalia linea in lumbis. Quodq; ſequitur iuxta ſeptuagin
ta:& non accingentiæ uiolenter: Pro quo aquila & ſymmachus tranſtulerunt in ſudore heodotio
1 ipſum uerbum hebraicum exprimens in ieze: aquilæ ſecunda editio buza:per quod ſignificat non
n eos uiolẽter arcte atq; conſtricte inſtar uinctorum eſſe cingendos: ne in miniſterũis ſacerdotalibus
e atq; leuiticis inhabiles fiant: & tenere & cedere uictimas aitrahere quoq; nequeant atq; diſcurrere.
el Et quia ſemel præceperat quibus ueſtibus uti deberent ſacerdotes quande intrinſecus in miniſte-
i niis eſſent:rurſum iubet ut egtedientes in gazophilatiis ſiue in exedris ſanctorum exuant ſe priſtinis
△
ı
ı

¶.iber tertiuſdecimus. c.xliiii.

ueſtibus & induantur aliis. nẽ ſi ſandtas ueſtes habuerint ſanctiſicent populum foris poſituʒ qui nec
dum fuerit ſanctificatus. nec ſe præparauerit in ſanctificationem templi. ut ſit domini nazareus. Per
quæ diſcimus non quotidianis & quibuſliber pro uſu uitæ communis pollutis ueſtibus nos ingre/
di debere in ſancta ſanctorum: ſed munda conſcientia & mundis ueſtibus tenere domini ſacramen
ta. Quod autem ſequitur caput autem ſuum non radent neq; comam nutrient: ſed tondentes atton
debunt capita ſua:perſpicue demonſtratur nec raſis capitibus ſicut ſacerdotes cul oreſq; Iſidis atq;
ſerapis nos eſſe debere:uec rurſum comã dimittere: quod proprie luxurioſorum eſt barbarorumq;
& militantium: ſed ut honeſtus habitus ſacerdotũ faciem demonſtret. Pro quo dixere ſeptuaginta
capita ſua non radent: & comas ſuas non ad præſſum tondebunt: ſed operientes operient capita ſua
Iuxta quod dicimus nec caluitium nouacula eſſe faciendum:nec ita ad præſſum tondendum caput
ut raſorum ſimiles eſſe uideamur:ſed in tantum capillos dimittendos:ut operta ſit cutis. Vel certe
ſacerdotes ſemper operire capita ſua debent: iuxta illud uirgilianum. Purpureo uelare comas ad op
tus amictu. Secd hæc uiolenta interprætatio eſt. Vinum autem non ſolum in miniſterio ſacerdotes
non bibent atq; leuitæ: ſed ne ingreſſuri quidem ſancta ſanctorum: ne opprimatur mens: & ſenſus
craſſior fiat. Vnde & apoſtolus. Bonum eſt inquit uinum non bibere & carnem non manducare.
Et in alio loco.Et uinũ in quo eſt luxuria. Manducauit enim populus & bibit: furrexerunt & ludere.
Quodqʒ concedit timotheo ut uini paululum bibat. perſpicue demonſtrabat cur hoc conceſſerit:
propter ſtomachũ inquit. & frequentes infirmitates. Veſtibus lineis utuntur ægyptii ſacerdotes nõ
ſolum intrinſecus: ſed & extrinſecus. Porro religio diuina alterum habitum habet in miniſterio: al-
terum in uſu uitaq; communi.Fœminalia recte aſſumuntur: ut honeſtas quoq; ſeruetur: ne ſcilicer
aſcendentes altaris gradus & in miniſteria diſcurrentes. reuelent turpitudinem. Raſa capita habet
ſuperſtitio gentilis. Vvinum autem quantum ad me pertinet: non reor aliquem ſe abſtinere gentili-
um. Quæ uniuerſa quid iuxta ſenſum indicent ſpiritalem ſequentia uerba monſtrabunt. Eſſe indu-
menta ſancta & ſpiritualia:docet & apoſtolus dicens. Induimini dominum lIeſum chriſtum. Et in
alio loco. Induite uos uiſcera miſericordiæ: bonitatis: humilitatis: manſuetudinis: & patientiæ. Et
iterum. Expoliati uetere homine cum operibus eius: & induti nouo qui renouatur in ſcientiam iux
ta imaginem creatoris. Quod &&% illud ſignificare puto. Oportet enim corruptiuum hoc indui in-
corruptionem: & mortale hoc indui immortalitatem. Cum autem corruptiuum hoc indutum fue/
rit incorruptione: & mortale hoc immortalitate: tunc ſiet ſermo qui ſcriptus eſt. & reliqua. De ſacer
dotalibus ueſtibus in exodo plenius ſcriptum eſt. & nos olim edidimus librum: ad cuius interpræ-
tationem diligens mittendus eſt lector. Neq;. n. poſſumis latam materiã breui ſermone compræhẽ
dere. Hæc ueſtimenta proprio nobis labore conficimus: quæ texta ſunt deſuper. qualem & dominꝰ
habebat tunicam quæ ſgindi non potuit. Quibus induimur quando ſecreta domini & archana co
gnoſcimus. & habemus ſpiritum qui ſcrutatur etiam alta & profunda dei: quæ non ſunt monſtran
da uulgo nec proferenda ad populum qui non eſt ſanctificatus:nec domini ſanctitudini præparatꝰ
ne ſi maiora ſe audierint: maieſtatem ſcientiæ ferre non poſſint: & quaſi ſolido ſuffocentur cibo. ꝗ
adhuc lacte infantiæ nutriendi ſunt. Eſſe autem econtrario peſſima ueſtimenta docet ſcriptura di
uina: ut eſt illud quod in pſalmis de iuda proditore cantatur: indutus eſt maledictione ſicut ueſtimẽ
to. Et poſt paululum. Flat ei ſicut ueſtimentum quo circundatur: & ſicut zona qua ſemper accingi-
tur. Vnde & dominus qui pro nobis doluit: & noſtra peccata portauit: in zacharia ſordida habere

dicitur ueſtimenta. De quibus ſcriptum eſt. Et Ieſus erat indutus ueſtibus ſordidis: quæ poſtea depo

nit ſcriptura dicente. Auferte ab eo ueſtimenta ſordida: & induite eum podere. & reliqua. Quod aũt
ſequitur uitæ: ſne cydares lineæ erunt in capitibus eorum puto coronam oſtendere gratiarum: de
qua ſcriptum eſt. Coronam enim gratiarum ſuſcipiet tuus uertex. Nec illud nobis de operto & nu-
do capite faciat quæſtionem quod apoſtolus loquitur. Mulier debet poteſtateʒ habere ſuper caput
propter angelos. Si enim non uelatur mulier attondeatur. Sin autem turpe eſt mulieri tonderi aut
radi: operiatur. Vir enim non debet operire caput: cum ſit imago & gloria dei. Mulier autexs: gloria
uiri eſt. Si enim uirorum eſt non operire caput: uidetur eſſe contrarium quomodo nunc ſacerdotes
capita uittis uel cidaræ operire iubentur. Sed ſi legamus diligentius: ex prioribus ſoluunrur præſen
tia. Supra enim dicitur. Quando miniſtrant in portis atrii interioris & intrinſecus. Si enim ingredi-
mur ad ſanctaut ſtemus in conſpectu domini: capita noſtra operire debemus: quia non iuſtincabi-
tur in conſpectu domini omnis niuens: & ab infantia cor homims appoſitum eſt ad malitiam. De/
niq; & ſœ minalibus intrinſecus utimur: ne ulla in conſpectu dei pollutæ conſcientiæ & operis nu-
ptialis appareat turpitudo. Quibus fœminalibus: accingi uult & ſaluator apoſtolos dicens: Sint lũ-
bi ur̃i accincti: & lucernæ ardẽtes in manibus ur̃is. Et apoſtolus credentibus Iotur. State ergo accin
cti lũbos ur̃os in ueritate.Et imitatores xpᷣi:audiũt illud qd de eo ſcriptũ eſt. Erit iuſtitia accinctus lũ
bos:& ueritate circũdatus latera: Et hac ipſa zona qui ſanctus eſt & ad uirtutũ culmen aſcenderit ne
quaꝗᷓ uiolenter aſtringitur: ne inuitus bonũ continentiæ obſeruare uideatur. & in ſudore uultus ſui
comedere panẽ: ſed præeeptũ dñi facere uoluntate. Deniq; qñ foras egreditur & miſcet ſe populo:
ſacerdotalia ueſtimenta deponit in gazophilatio: in quo dñicæ diuitiæ ſeruantur. Et aii utuntur
”ùM ueſtibus

RB — — — *

BGuper Szechielem

ueſtibus ſacerdotes aliaq; doctrina ad nulgus ignobile. ne ſanctiſcetur populus in ſtolis eorum
Graue eſt multitudini honus ultra uires ſuſcipere. dicente ſalomone. Laqueus eſt uiri cito quid
elſuis ſanctiſicare. Cum enim uotum ſecerit ſubrepit pœnitentia. Deniq; & nazarei ſponte ſe of//
ferunt. & quicunq; aliquid uouerit & non impleuerit. uoti reus eſt. Vnde & de uiduis dicitur.
Cum luxuriatæ fuerint in chriſto nubere uolunt habentes damnationez. quia primam fidem irritã
fecerunt. Melius eſt enim non promittete. quam promittere & non facere. Anna obtulit ſamuelem
ui in æterna ſanctitate permanſit. & manuæ obtulit ſanſon filium: ſed ſanctificationẽ capilloꝶ eius
alidæ libido turbauit. Deniq; dominus receſſit ab eo. & cecitate damnatus eſt: niſi quod poſtea cre
ſcentibus capillis priſtinum robur accepit. & in tipo chriſti multo plures alienigenarum mortuus
quam uiuus occidit. Vult aũt dñs ſacerdotes ſuos capillos ſanctiſñcationis habere perpetuos: & ope
riri capita eorum non aliquo extrinſecus uelamento.ſed ſua naturaliq; cæſarie: non ad ornatũ atq;
luxuriamſed ad honeſtatem. Vnde & capilli capitis apoſtolorum numerati ſunt: dicẽte ſaluatore:
ueſtri autem & capilli capitis numerati ſunt. Illius capitis de quo uidelicet apoſtolus ait. Caput aũt
niri chriſtus eſt:quod peccator conculcat & deſpicit. & ut ita ſloquar radit nouacula. & aufert eiꝰ pul
chritudinem. Quod & filii ammon fecerunt his quos Dauid legatos miſerat. Sin autem legis præ
uaricatio inhonorat deum.conſequenter qui legis præcepta conſeruat honorat eum: ut impleatur
quod ſcriptum eſt. ut omnes honoriſicent filium ſicut honorificant patrem: Porro quod ſequitur ut
omnis ſacerdos quando ingreſſurus eſt atrium inrerius uinum non bibat.perſpicuum eſt hebrieta
te & ſicera ſtatum mentis euerti:& non plenæ nos ſapere quando uini ſacietate animus occupatur.
Ebrietas autem non ſolum in potione uini.ſed in omnibus rebus oſtenditur. quibus & in contra-
dtibus & negotiis & damnis ac lucris amore & odio mens inebriatur & fluctuat: & ſtatum ſuum te/
nere non poteſt. Et quia fragili carne circundamur: & cogimur pro uictu atq; ueſtitu & neceſſariis
quæ ad corpus pertinent aliqua facere: quæ facere non debemus. ſaltim hoc a nobis exigitur ut quã
do in nos reuertimur & ſcimus cur nati ſumus. & interiora atq; adita templi ingredimur recedamꝰ
a uitiis ſæculi. & ne minima quidem peccata faciamus. Per quæ oſtenditur & peccare nos pro neceſ

ſitatibus carnis peccata leuia. & rurſum eſſe tempus quando atrium ingredientes interius: ab omni

ebrietate mundi atq; alieni eſſe debemus.

Ciduam ⁊ repudiatam ſiue eiectam non accipient vxoꝛes.ſed virginem de ſemine domus iſ

rahel. Sed ⁊ viduam què fuerit vidua a ſacerdote accipient.⁊ populum meũ docebunt quid ſit
inter ſanctum ⁊ pollutum:⁊? inteꝛ mundum ⁊ immundum oſtendent eis. Et cum fuerit contro/
uerſia vt in.lxx.additum eſt ſanguinis ſtavunt in indicijs meis.⁊ iudicabunt leges meas:⁊ pꝛe
cepta mea in omnibus ſollemnitatibus meis cuſtodlient.

COmnis hic locus præcepta continet ſacerdotum. qui poſt multa quæ ſupig expoſuimus: iubentur

uiduam & repudiatam ſiue eiectam non accipere uxores: Vidua & repudiata eſt ſynagoga:ideſt cõ/
gregatio iudæorum quæ dominum non recepit. Vnde eiecta recte dicitur ſiue uidua ſynagoga. eie
cta uero hereticorum frequentia qui exierunt a nobis quia non erant ex nobis. Sed uirgineʒ inquit
de ſemine domus ĩſrahel. quæ nutrita eſt in domo dei. in lege & prophetis: de qua & apoſtolus lo-
quitur uolo omnes uos uirginem ſanctam exhibere chriſto. Iſta eſt uirgo de qua & alibi dicit ſermo
diuinus. Ama illam & ſexuabit te: circunda illam & exaltabit te. honora eam ut te amplexetur. Quæ
ſit autem uirgo quæ amanda ſit & ſuum cuſtodiat amatorem: ſciet qui illud legerit. Hanc dilexi &
quæſiui ſponſam ducere mihi. & amator fui decoris eĩus. Et iterum. Et omnium dominus dilexit
eam. Non ſolum autem uirginem. ſed & uiduam debent ſacerdotes ducere. quæ tamen alterius ſa-
cerdotis uxor fuerit. ſcientiam uidelicet quam alius dei cultor inuenerit. Neq; enim noua tantum
contenti debemus eſſe doctrina: ſed & ueterem excolere: & noſtro ĩungere comitatuiſi tamen ſacro
cultu fuerit erudita. Sacerdotis quoq; officium eſt docere populum. quid inter ſanctum & pollu/
tum. inter mundum & immundum ſit: ut prius referamus ad dogmata. ſecundum ad opera quæ p
carnem efficiuntur: Delicta enim quis intelligit? Et cum fuerit controuerſia de omni re. ſiue ut ſe/
ptuaginta tranſtulerunt ſanguinis. hot eſt quod ad mortale pertinet crimen: ſtabunt ſacerdotes in
judiciis meis. ut non iudicent ſecundum honorem nec accipiant perſonam pauperis ſiue diuitis in
iuditio. ſed ſtent in ĩudiciis dei & recordẽtur illius pſalmi. deus ſtetit in ſynagoga deorũ. in medio
autem deos diiudicat. deos appellans qui habent iudicandi de hominibus poteſtatem qui in quo
iudicio iudicauerint iudicabitur de eis. Leges inquit meas & præcepta mea in omnibus ſollemnita
tibus meis cuſtodient. ut ſciant quomodo nobis chriſtus paſcha ſit immolatus quomodo ſeptem
ebdomadas implere debeamus gaudii atq; lætitiæ: & humiliare animas noſtras in ieiunio clango-

req; tubarum. intelligere & ſenophegias ſpiritales: in quibus dicimus aduena ſum ego & peregri-/

nus ſicut omnes patres mei. Heæ ſunt ueræ ſollemnitates dei. quas conſequentius quis pentatheu/
cum diſſerens interprætabitur. Prima nirtus eſt ſacerdotis non tantum docere quæ nonuerit. ſed oès
dei feſtiuitates cuſtodire. ut poſſit aliis cuſtodienda præcipere quæ & ipſe obſeruauerit. Sacerdotuʒ
autem officium eſſe legis habere notitiam. & in malachia diſcimus qui ait. labia ſacexdotis cuſtodi
ent ſcientiam. & legem requirent ex ore eius: quia angelus domini exercituum eſti .

.A.iber tertiuſdecimus. c.xliiii.

CSt ſabbata mea ſanctificabunt.⁊ ãd moꝛtuum hoĩiem̃ non ingredientur.nẽ polluantur. Pꝛo

quo ſeptuaginta tranſtulerunt.æ ſuper animam hominis non ingredientur ne polluantur. niſi

ad patrem inquit ? matrem.ſfilium ⁊ filiam:fratrem ⁊ ſoꝛoꝛem que virum non habuit.contami/
nabuntur. Et poſtquam fuerit mundatus ſeptem dies numerabuntur ei.⁊ in die introitus ſui
in ſanctuarium ⁊ ad atrium interius vt miniſtret mihi in ſanctuario offeret pꝛo peccato ſuo do/
mino deo.ſiue offeret placationem. Non erit autem eis hereditas.ego hereditas eoꝛum:⁊ poſ⸗
ſeſſionem non dabitis eis in iſrahel.ego poſſeſſio eoꝛum. J
CAdhuc ſacerdotibus præcipitur In quibus obſeruandum quod non di
xerit abſolute & ſabbata ſanctificabunt. uel iuxta Eſaiã neomenias & ſabbata ueſtra odit anima mea
ſed cum diſtinctione ſabbata mea. Vnde & in euangelio ſcriptum eſt. Sacerdotes in templo ſabba-
tum uiolant & abſq; culpa ſunt.nõ ſabbatum dei ſed ſabbatum litteræ: ſabbatum iudæorum.quod
recte uiolant qui ſunt genus electum regale ſacerdotium. Porro ſabbatum quod ſanctificatum eſt.
illud intelligamus quod & apoſtolus docet relictum eſſe populo dei. de quo dicirur ſi intrabunt in
requiem meam:quod hebtaice ſabbatum nominatur. Sanctificat autem ſabbatum dei qui non por
tat honus peccati in ſabbato.nec dicit ſicut honus graue grauatæ ſunt ſuper me. Qui talis eſt non
colligit ligna in ſabbato.nec ſuperedificat fundamento leſu chriſti ligna phenum ſtipulam: nec ac
cendit ignem qui inutilem conſumat materiaz: & die ſabbati in uno permaner loco:nec foras egre
ditur. ſed quaſi colũna in templo dei poſitus permanet.ſuper quo Ioannes ſcnbit in apocalypſi. Qui
uicerit faciam illum colũnam in templo dei mei: & foras non egredietur amplius. Quodq; ſeꝗtur
& ad mortuum hominem non ingredientur ne polluantur: proprie ſacerdotalis officii eſt morti⸗-
cina non tangere: ut qui pro aliorum uitiis depræcatur. ipſe ad altare mundus accedat. De quibus
mortuis. & ſaluator loquitur in euangelio. Dimitte mortuos ut ſepeliant mortuos ſuos. Iſte conta-

minatur in patre mortuo: quando relinquit creatorem ſuum. & in matre mortua de eccleſia rece-

dens: in filio quoq; & filia.quod alius ad cogitationes. alius ad opera pertinet. quod ſignificantius

græce dicitur Fratrem quoq; & ſororem qui eodem renatus eſt ſpiritu ſi putaue

rit mortuum contaminatur in eo. ita dumtaxat ſi ſoror uirgo permanſerit: nec ullius uiri fuerit ma-
culata cõplexu.Ex quibus intelligimus priuilegium uirginale: quod cuiuſlibet uiri contactus. perfe

ctam auſerat puritatem: quæ utrum rectæ perperam ue dicta ſint. lectoris arbitrio relinquamus. Na-

turæ quoq; ſuper hoc ꝑprobatur affectus. ut ordine caritatis iuxta quod ſcriptum eſt ordinate in me
caritatem. poſt rerum parentem deum. carnis quoq; pater diligatur & mater. filius & filia: frater &&
ſororita dumtaxat ſi de domo non exierit. nec in alterias tranſierit poteſtatem. Poſtquam autẽ ſa-
cerdos fuerit emũdat'. purificatiõis ordine q in moſaica lege cõſcripta ẽ:ſeptẽ dies numerabũtur ei

uel pfect? numer pœnitudis uel poſt conſumationẽ mundi qñn ad uerã trãſimus ogdoadẽ. ut intro

eat ſãcta ſanctoꝶ:hoc eſt enim interius atriũ. & poſſit miniſtrare in ſanctuario. & ſemper offerre pro
peccato conſcientiæ uictimam. nec ullum tempus ſit quo non recordetur maculatum ſe fuiſſe ſuper
patre & matre filio & filia fratre & ſorore. Multa quippe facere compellimur in ſæculi huius angu/
ſtiis conſtituti. uel conditione carnis uel fragilitate naturæ. Qui autem talis extiterit ut miniſtret in
ſanctuario. & atrium ingrediatur interius. & offerat ſemper deo ſacrificium. ita ut uerus ſacerdos ſit

imitator eius de quo ſcriptum eſt tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem melchiſedech: iſte

nullam habebit hereditatem niſi deum qui eſt hereditas eius. nec accipiet poſſeſſionẽ in iſrahel hoc
eſt inter uulgus ignobiſje.ſed ſacerdotalem: ut dicat de eo dominus ego ſum hereditas & ego poſ-
ſeſſio eorum. Quem cum inuenerint. loquentur ac dicent. Tenebo eum & non dimittam illum., &
pſallent cum propheta. pars mea dominus. Victimam & pro ꝑeccato & pro delicto ſiue pro ignorã
tia.ipſi comedent. & omne uotum ſiue ſeparatio in iſrahel ipſorum erit. & primitiua omnium pri
mogenitorum & omnia libamenta ex omnibus quæ offeruntur ſacerdotum erunt. & primitiua ci
borum ueſtrorum dabitis ſacerdoti: ut reponat benedictionem domui ſuæ. ſiue ut ponat benedi⸗
ctiones ſuper domos ueſtras. Pro uictima & ſacrifitio quod hebraice dicitur manaa. aquila & ſyma/
chus interprætati ſunt donum. Rurſum pro uoto quod. Ixx: hoc eſt ſeparationem
tranſtulerunt: Aquila & ſymachus & theodotio aiiiinterprætati ſunt. quod hebraice di/
citur herem. Et conſiderandum quod omnia quæ nunc per prophetam dominus loquitur: p moy

ſen ante iam dixerit. Quærendumq; cur eadem quæ dicta ſunt repetat. ut uidelicet quæ in menti-

bus hominum ſunt uel legendi negligentia uel audiendi contemptu & obliuione deleta. uiua uo-

ce innouentur.quæ non ſit ſcripta calamo & atramẽto ſed ſpiritu & uerbo dei. Vnde & ſaluator nul

lum uolumen doctrinæ ſuæ proprium dereliquit. quod in pleriſq; apocriphorum deliramenta con
fingunt:ſed patris & ſuo ſpirnu quotidie loquitur in corde credentium. Et haxæ erit reſponſio aduer
ſum eos qui calũniantur cur quæ in pentatheuco continentur in ſuis uoluminibus replicent. Victi
mam igitur pro peccato & pro delicto ſiue ignorantia comedent ſacerdotes.de quibus ſcriptum eſt
peccata populi mei comedent. Nec tantum gaudendum eſt ad oblationem munerum. quantum ti
mendum ad honoris condemnationem ſi eo abutamur indigne. Primitiua iuxta litteram ſut ani⸗-
mantium & inanimantium quæ prima naſcuntur: & quæ primum terra gignit. Primitiæ quoq; ci-
borum nr̃orum

—,— — ⸗

/

ot

pii
1d.
di⸗

n

k.

Super Eʒechielem:

borum noſtrotum ſacerdotibus offeruntur:ut nihil guſtemus nouarum frugum niſi ſacerdos ante
guſtauerit. Hoc autem facimus: ut reponat ſacerdos benedictionem & oblationem noſtramiſi ue ut
ad impræcationem ſuam dñũs benedicat domibus noſtris. Grandis dignitas ſacerdotũ: ſed grandis
ruina eoꝶ ſi peccant. Lætamur ad aſcenſum nos tanti gaudii excelſa tenuiſſe:quãti mœroris de ſub
limioribus corruiſſe. Neq; enim ſolum pro noſtris delictis reddem us rationem: ſed ꝑro oĩum quo-
rum abutimur donis: & nequaquam ſumus de eorum ſalute ſolliciti.

Omne moꝛticinnm ⁊ captum a beſtia de auibus:ꝛ de pecoꝛibns: non comedent ſacerdetes.
C Et iuxta lam omni generi electo regali & ſacerdotali qd proprie ad chriſtianos refertur qui uncti

ſunt oleo ſpiritali de quo ſcriptũ eſt: unxit te deus deus tuus oleo exultationis præ participibus tuis
hæc præcepta conueniunt: ut morticinum non comedat tam de auibus quam de pecoribus cuius
nequaquam ſanguis effuſus eſt: quod in actibus apoſtolorum dicitur ſuffocato: & quæ neceſſario
obſeruanda apoſtolorum de Hieruſalem epiſtola monet: & captum a beſtia: quia & ipſum ſimiliter
ſuffocatum eſt. Et condemnat ſacerdotes qui in turdis: ficetulis: cliribus & cæteris huiuſcemodi hæc
auiditate gulæ non cuſtodiunt. Poſſumus autem iuxta anagogen morticinum dicere in quo ani-
mæ ſanguis emortuus eſt: & imitatur nabal carmelum qui interprætatur ſtultus: & audita ira Dauid
pauore contremuit: & mortuum eſt cor eius in eo. Captus autem a beſtiis: quarum ne morſibus la-
nietur propheta ſuſpirat dicens. Ne tradas beſtiis animam confitentem tibi: Ille dicendus eſt: qui ad
uerſarii leonis morſibus deuoratur: & pardi qui non mutat uarietatem ſuaʒ: & urſæ quæ raptis ſeuit
catulis: & lIupoꝶ rabie & reliquaꝶ beſtiarum: quas in uarietate demonũ accipimus. Aues aũt illas
eſſe dicimus quæ ponunt in cælum os ſuum: & ill pecora in terra quæ uergentia uentri tantum &
his quæ ſub uentre ſunt ſeruiunt. CCAPITVLVM. XLV.

Amdʒz cepitis terrã diuidere in poſſeſſionẽ:ſeparate pꝛimitias dño ſanctiſicatuʒ de ter

fra longitudinis.xxv. milia: ? latitudinis decem milia ſanctiſicatum erit in omni termi-
no eius per circuitum: ? erit ex hoc ſanctificatũ. Quingentos per quingentos quadrifa

jriam per circuitum: quinqnaginta cubitis ſuburbana eius per gyrum.Et a menſura
iſta menſurabitis longitudinẽ.xxv.milium:⁊ latitadinẽ decem miliũ:⁊ in ipſo erit templum ſiue
ſanctificatio: ſanctũꝗʒ ſanctoꝛum. Sanctificatũ de terra erit ſacerdotibus miniſtris ſanctuarij.
qui accidunt ad miniſteriũ dñi:⁊ erit eis locus in domos:⁊ in ſanctuariũ ſanctitatis.xxv.milia lõ
gitudinis:⁊ decem milia latitudinis:Lenite aũt qui miniſtrant domui:ipſi poſſidebnnt. xx. gas o
philatia. Pꝛo quibus.lxx.tranſtulerunt.isſi tenebunt ciuitatẽ vt habitent. Et poſſeſſionẽ cinita
tis dabitis ꝗnqʒ milibus latitudinis: ⁊ longitũdinis viginti ꝗnqʒ milibus ſcõm ſeparationem
ſanctuarij oĩ domui iſrahel. Mꝛincipi quoq; hinc qnaqʒ ⁊ inde de ſeparatione vel pꝛimitijs ſan
ctuarij in poſſeſſionem ciuitatis contra ſeparationes ſanctnarij:æ contra faciem poſſeſſionis vr
bis a latere maris vſq; ad mare:⁊ a latere oꝛientis vſqʒ ad oꝛientem longitudinis antem inxvta
vnamquqʒ partem a termino occidentali vſqʒ ad terminum orientalem terre erit ei poſſeſſio
in iſrahel:? non populabuntur ſiue vaſtabunt vltra pꝛincipes populum meum:⁊ terram dabũt
domui iſrahel ſcõm tribus eoꝛum.
Poſt cerimonias ſacerdotum cultũq; eorum & cibum: quæ debeant ſumere quæ uitare: nunc ter
ræ ſanctæ facit deſcriptionem: & anteꝗ́ᷓ omnem in tribus diuidat de cunctis tribubus iubet eligi lo-
cum qui in longitudine habeat. xxv. milia: & in latitudine decem milia. Et quia non eſt poſitũ cubi/
torum ſiue pedum aut ulnarum: ſubintelligi datur ſignificare calamum qui erat in manu uiri: & ha
bebat menſuræ ſex cubitos & ſextam partem unius cubiti ideſt Diligens ſupputet le
ctor quomodo calami mille paſſus faciant: & quam multa milia in longitudine fuerint & Iatitudi-
ne.Poſt quam deſcriptionem:rurſus præcipit ut de ſanctifcata terra quæ electa eſt ex omnibus tribu
bus iſrahel ideſt. xxv. milium calamorum in longitudine: & decez milium in latitudine: eli gatur ad
ediſicandum ſanctuarium ideſt templum domini alia intrinſecus terra quingentorum calamorum
per circuitum:hoc eſt duum milium. Et ne forſitan edificio templi edes aliæ iungerentur: præcipit
ut. I. cubitis per circuitum terra ſit uacua in ſuburbana: uel ut ſymachus & theodotio &. Ixx. tranſtu-
lIerunt in terminum & ſeparationem ſpacium. Hac deſcriptione ſinita: alia ex integro ſeparandæ ſan
ctificationis menſura præcipitur: ut.Ixx. milium calamorum in longitudine: & latitudine decez mi
lium poſt ſuperiorem menſuram terra alia metiatur: in qua nequaquam ſit templum.i. ſanctum: ſed
ſanctum ſanctũq; ſanctorum: & habitent in ea ſacerdotes accedunt ad miniſterium dñi: habitent
aũt eo tpe qũ ſacerdotali funguntur officio: & ſit ĩpſa ut diximus poſſeſſio.xxv.milium calamorum
in longitudine: & desem milium in latitudine. Porro leuitæ qui ſacerdotibus ſeruiunt & habent ꝓp
pria miniſteria accipient locum ad ediſicanda uiginti gazophilatia: iuxta aquilam exedras: iuxta ſy
machum thalamos: iuxta theodotionem ſiue ut ſeptuaginta tranſtulerunt ciĩ/
uitatem. Per quod intelligimus ſeparatum quendã locum ad habitationẽ leuitarum urbis uocabu/-
lo nuncupari:qui locus quinq; milia habeat calamorum in latitudine: &. xxv. milia in longitudine.
Hæc autem omnia ideſt ſanctuarium & alterum ſanctuarium ſanctumq; ſanctorum: & habitacula
ſacerdotum & domus leuitarum qui miniſtrant ſacerdotibus appellantur loca ſeparata & conſecra

G660

L.iber tertiuſdecimus.c.xlv.

ta in miniſterium & in ſandificationem domui iſrahel. Poſt quadruplicem terræ ſanctæ deſcriptio
nem:ponitur quinta diuiſio. Princeps ſiue dux populi accipiat hinc & inde hoc eſt ex utraq; parte
ſanctuarii in poſſeſſionem ſuam: & in urbe uerſetur:reſpiciatq; eius poſſeſſio & ſeparatuʒ templo lo
cum && faciem urbis: ſitq; a latere maris hoc eſt ab occidente uſq; ad alterum latus maris latitudineʒ
habens: quam inferius in deſcriptione tribuum ſingularum propheta deſcribit. Deniq; ſequitur: In
longitudinem autem iuxta unamquãq; partem quam ſingulæ tribus accipiunt a termino occiden
tali ideſt maris uſq; ad terminum orientalem: qui ubi finiatur in tribuum deſcriptione neſcimus. Et
hæc erit poſſeſſio ducis ſiue principis in terra iſrahel. Hæc interim dicta ſint: ut ſimplex hiſtoriæ ſer-
mo noſcatur. Cæterum ſi uoluerimus comparare ſparitualibus Peieitualie: . iuxta quondam in
terptætes ad altiora conſcendere qui aſſerunt figuram futurorum eſſe præſentia: & omnia quæ dicũ
tur pertinere ad cæleſtem Hieruſalem quæ eſt mater omnium noſtrum & eccleſiam primitiuorum

non quidem difficile erit dicere quæ dicta ſunt ab aliis: ſed ueremur ne huiuſmodi expoſitionẽ pru

dens lector nequaquam recipiat. Vnde ad præſens tempus & ad eccleſiam quæ nunc laborat in mũ
do & ad eæleſtia ire feſtinat referenda ſunt omnia: ut de uniuerſo mundo eligantur alii in poſſeſſio
nem dei qui ſanctum poſſideant:alii qui ad maiora profecerint teneant ſancta ſanctorum. In mini/
ſtris quoq; ordo diuerſus eſt ſacerdotum & leuitarum quorum alii orationibus ſuis atq; uirtutibus
quotidie ſacrificia offerunt deo: alii in ſecundo & minori gradu ſunt: ut eis miniſtrent: uel ita: & per
eos ad uirtutum culmina conſcendant:& per eos qui uirtutum culmina cõſcientiæ:
& ad extremum: ſiue dux: ſiue princeps qui tantum poſſit:ut contra unam tribum poſſeſſionem acci
piat.Vnuſquiſq; meritum comnbenſe merita plurimorum. & primũ dum uerſatur in ſæculo de ma
ti uſq; ad mare latitudinem poſſideat: deinde ab occidente: ſiue a mari uſq; ad orientem: & præſen/

tia derelinquens ad futura feſtinet: & nhabeat certam poſſeſſionem ſuam: & nequaquã principes alie

na deſiderent & unaquæq; ttibus ſuam partẽ teneat: quod proprie ad epiſcopos & præſbyteros re-
ferri poteſt: quibus dicitur: ut non uaſtent atq; depopulentur ultra populum dei:nec terram iſrahel
hereditate poſſideant: ſed unuſquiſq; habeat poſſeſſionem ſuam quæ gradui illius conſtituta eſt. Vi

gintiquinq; autem milia referunt᷑ ad ſenſus: quæ quater poſita ſunt. Porro decem milia ad perfectã

ſcientiam:ut in altero ſimplex tantum teneatur hiſtoria: in altero etiam de & ſupernis
uirtutibus diſputetur: quia decennarius perſectus eſt numerus.Illud quoq;: conſiderandum quod ſa
cerdotes qui in maiori gradu ſunt conſtituti. xxv. milia poſſideant in longitudine: & decem milia ĩ
latitudine:leuitæ autem.i. inferior gradus eundem quidem numerum habeat in lõgitudine hoc ẽ.
xxv. milia: ſed latitudo ipſorum quinario numero finiatur. Vnde &. xxv. tantum tenent gazophila/
tia:in quo numero offeruntur munera eſau. Princeps uero qui uere princeps in populo eſt: & mere/
tur ducis nomen accipe hinc inde accipit poſſeſſionem ſanctuarii: ex omnibus nidelicet qui ei uo
luntate ſubiecti ſunt: & urbis habitator eſt. multorumq; ſalutem: ſuam mercedem facit. In priori tẽ/
plo quod dicitur ſanctuarium quingenti per ſingula latera calami deſcribuntur: & rurſum quinqua
En cubiti: quibus oĩs ſacerdotum poſſeſſio ſeparatur. In ſecũdo autem ſanctuario ubi ſunt ſancta
anctorum: latitudo tẽpli: & ſpacium non deſcribitur: ſed incertus numerus. Quod quidẽ & in poſ
ſeſſione principis inuenimus: qui abſq; ullo numero habet poſſeſſionem in populo iſrahel:dũ pro/
fectus uniuerſorum tedundat ad principem: & diſcipulorum ſalus præmium magiſtrorum eſt.

CBec dicit dominus deus. Sufficiat vobis pꝛincipes iſrahel:iniqnitatem ⁊ rapinas intermitti

te:⁊ iudicium ⁊ iuſtitiam facite.Separate confinia veſtra a populo meo:ait dominus deus.
CPro rapinis. Ixx.miſeriam tranſtulerunt: pro confinia oppræſſionem. Eſt autem ſenſus. Quia acce/-
piſtis partem deſtram o principes ſcriptura dicente: principi quoq; hinc inde ſeparationeʒ ſanctua
rii poſſeſſionem ciuitatis ſubauditur dabitis: & tanta eſt ueſtra potentia: ut unius tribus partem ac-
ceperit ueſtra poſſeſſio:idcirco præcipio atq; cõmoneo.ut ſufficiat hucuſq; iniquitatem feciſſe & ra
pinas: dum aliena inuaditis atq; diripitis. Et quia ſcriptum eſt dimitte malum & fac bonum: econ-
trario iudiciũ facite atq; iuſtitiã: iudicantes pupillo & iuſtificantes uiduã ſeparatæ ur̃a confinia a po
pulo meo:ne uidelicet terminos tranſferatis. Et ꝗa ipſa uicinia ledit humiliorẽ qui ſuperciliũ maio
ris & potentioris non põt ſuſtinere: hoc interim dictũ ſit ad illius tpis populũ. Cæterum & nr̃is prĩ
cipibus pᷣceptum porerit coaptari: ꝗ in morẽ pharaonis & ægyptioꝶ opprimunt filios iſfrahel p po
tentiã: nee meminerunt ſcriptũ: ducẽ te conſtituerũt ne eleueris: ſed eſto inter eos quaſi unus ex ipſis
Et illud q in euãägelio diñs loꝗtur. Si aũt dixerit ſeruus ille in corde ſuo moratur dñs meꝰ
uenire: & cœperit percutere ſeruos & ancillas: comedere & bibere & inebriari: ueniet dñs ſerui illiꝰ
in die qua non putat & hora qua neſcit: & diuidet eũ & partẽ eius ponet cũ inſidelibus. Diſcipulos
quoq; ſuos in euangelio ſcdm Matheum his præceptis erudit. Scitis qm̃ principes gentiũ dominã
tur eoꝑ: & qui maiores ſunt poteſtatẽ exercent in eos? Non ſic erit inter uos. Sed quĩ uoluerit in uo
bis magnus eſſe ſiat miniſter: & qui uoluerit eſſe primus ſit oĩum ſeruus:ſicut filius hoĩs non uenit
miniſtrari: ſed miniſtrare: & dare animam ſuam redemptionem pro pluribus. Multa ſunt ſi uolue-

ni prouocantur dicentis: diſcite a me: quia mitis ſum & humilis corde.

ro de ſacris ſcripturis reuoluere: ubi maiorum ſuperbia cohercetur. & ad humilitatem omnes domi

CEXPLICIT

= „- — —

0

in
n
Ee
en⸗
i
iii

i
ſo

us
det
fin
ccl
ma
ſen⸗
Ali
te⸗
wel
N
kdi
emi
Ma
lui
i.
ir
e/
eio
its⸗
nck
hol
to⸗

ce⸗
ua
140
An
on⸗

o

lt

CINCIPIT LIBER QVARTVSDECIMVS.

VOD in principio templi Ezechielis debui dicere: nunc præpoſtero
Rordine in fine dicturus ſu: illius uerſiculi memor: hic laborille domus:
& inextricabilis error. De quo & alio loco idẽ poeta decantat. Vi quõ
dä creta fenur laberinthus in alta Parietibus textũ cecis iter an cipitẽq;.
MMille uiis habuiſſe dolũ: qua ſigna ſequendi frangeret inde præſſus & ir
remeabilis error. Ita & iſtaꝶ ſcripturaꝶ ingreſſus occeanũ & myſterioꝶ
//dei: ut ſic loquar laberinthũ: de quo ſcriprũ eſt: poſuit tænebras latibulũ
ſuũ: & nubes in circuitu ei. Perfectã quidẽ ſcientiã ueritatis mihi uendi
care non audeo:ſed noſſe cupiẽtibus aliqua doctrinæ indicia præbuiſſe
nũ meis uiribus: ſed xp̃i miſericordia: ꝗ errantibus nobis ipſe dolos te-
di ambageſq; reſoluit: ceca regens ſpũ ſancto ueſtigia: quẽ ſequentes ad
portü explanationũ prophetæ Ezechielis puenire potenimus: in quẽ ex
tremus.i.quartuſdecimus liber eſt. Quẽ ſi orante te uirgo xpᷣi euſtochium ad finẽ uſq; perduxero: &
dñs uitæ huius conceſſerit ſpaciũ: tranſibo ad Hieremiã qui unus nobis remaner prophetagꝑ: cuius
interprætatio mei quidem laboris & tuaꝑ orationum: ſed propriæ xpi erit clementiæ:
CStatera iuſta ⁊ oeſi iuſtum ⁊ batus iuſtus erit vobis.O eſi ⁊ batus equalis:? vnius menſnure
erunt:vt capiant decimã partem batus ⁊ decimã partẽ oefi:inxtalmenſurã choꝛi erit eqna libꝛa
tio eoꝝ. Siclus aũt.xx.obolos hʒ. NDoꝛꝛo.xx.ſicli ⁊.xxv.ſicli ⁊.xv.ſicli minã faciunt. LXX.
¶Statera iuſta ⁊ choenix iuſtus erit vobis ad menſurã:⁊ choenix ſimiliter vnus erit ad accipiẽ
dum. Decima pars gomoꝛ oeſi. Gomoꝛ erit equũ ⁊ ad pondus.xx.oboli viginti ſicli:? quinqʒ:⁊ꝛ
viginti ſicli:: quindecim ſicli mina erit vobis. D
Hic locus iuxta. lxx.non choeret: & pœnitus intelligi non põt:dũ nõ ſolum numeros menſuraꝶ:
ſed etiam noĩa cõmutarunt. Pro oefſi.n. interprætati ſunt menſurã generale nomen pro ſpecjali: &
pro bato choenica: pro gomer quoq; hebraico qui græce dqr chorus traſtulerunt gomor: rurſumq;
pro bato choenica. Dicamus ergo iuxta hebraicũ: & lr̃am: & quid nobis nideaturin ſingulis aptius
explicemus. Statera quæ hebraice dr̃ mozene:in his intelligitur q appenduntur. Eſa aũt quæ in græ
co ſermone corruptæ dr̃ oefi:ad menſuram pertinet uariaꝶ frugu. Verbi gratia: tritici ordei: legu-
minũ.Porro batus qui hebraice appellatur bant: eadẽ menſura eſt quæ oefi: & in ſpeciebus tantũ li-
quidis uini & olei: & iſtiuſmodi. corus. xxx:habet modios: & in utraq; menſura hoc eſt tã anidarum
quã liquentiũ tenet puincipium. Decima pars cori in his quæ medio menſurantur appellatur efa. i.
tres modii: & decima pars cori in ſpeciebus liquidis uocatur batus: ſiue uade: ut eiuſdẽ menſuiæ ſit
efa & batus. Porro ſiclus qui græce dicitur ſtater. xx. habet obolos. Mina uero quæ appellatur mna:
habet ſiclos ſexaginta:qui faciunt obolos mille ducentos. Qd autem dl. xx. ſicli &. xxv. ſicli &. xv. ſi
cli minã faciunt: lectorem turbare non debet. Idcirco. m. difficultas in numeris ponitur:ut intentuʒ
animum faciat auditoris. Vnde & multa dicuntur in parabolis & enigmatibus: ut qui habet aures
audiendi audiat. Omniſq; prophetia obſcuritate continet ueritatem: ut diſcipuli intrinſecus audi-
ant: uulgus ignobile & fons poſitum: neſciat qd dicatur. Præcipit ergo ſcriptura diuina nt iuſta ſint
pondera dicens:non erit in marſupio tuo menſura grandis & minor: ſtatera uera & iuſta erit uobis
& menſura uera & iuſta erit tibi. Et in prouerbiis dicitur. Statera grandis & minor: abhominabile &
utrũq; in conſpectu dei. Quod quidẽ non ſolũ in comertiis & in uſu quotidianæ uitæ nobis eſt ob
ſeruandum:iſed in oĩbus cuſtodienda iuſtitia: dicente ſcriptura. Sermonibus tuis facies ſtaterã: & ap
pendiculum:ut & in uerbis & in opere & cogitationibus omnia pondere & ratione faciamus. Obo
lIum aũt hoc eſt uiceſimam partem ſicli ſiue ſtateris eſſe minimã porciunculã in alio loco legimus
Eius qui fidelis eſt totus mundus diuitiaꝑꝶ illius aũt qui infidelis eſt: neq; obolus. Quaſi aliis uerbis
dixerit. Infidelis nihil in mundo poſſidet: ſed etiam minima indiget portione. De quo aliis uerbis
in euangelio dicitur: non egredietur inde: niſi reddat nouiſſimum quadrantem: hoc eſt etiam ex-
tremum nummum & minutum. Legimus decem mnas ſingulis ſeruis ad negotiandum traditas.
& in alia parabola inter ſeruos talenta diuiſa: & debitorem quingentorum denariorum & quin--

quaginta: & operatios uineæ qui ſingulos accipiant denarios: & mulierem uiduam quæ drag-

mam perdiderat & uix eam lucernæ accenſione repperit. Quæ omnia quem ſenſum habeant:
non eſt huius temporis diſſerere.
CEt bee ſunt pꝛimig⸗ quas tolletis. Seytam partem oeſi de choꝛo frumenti.⁊ ſextam partem
oeſi de choꝛo oꝛdei·Menſura quoqʒ olei batus olei decima pars coꝛi eſt:⁊ decem bati coꝛum
faciunt:quia decem bati implent coꝛum. LXX. . .
CEt hee ſunt pꝛimitie quas ſeparabitis.Sextã partem menſure de gomoꝛ tritici.⁊ ſextã partẽ
oeſi de coꝛo oꝛdei:⁊ pᷣceptũ olei cotylem.i.cyatũ olei decẽ cotyles:qꝛ decem cotiles ſunt gomoꝛ.
C Et hic mutatis noĩbus menſura& in. Ixx.editiõe:cõfuſa ſunt oĩa: ut qd dicatur nõ poſſit intelligi:
Qui.n.ſupra pꝛo oeſi menſuram. ꝑro bato choenica dixerant:& ꝑro coro gomonpen üclo ePe,

—

Viber quartuſdecimus. c.xlvi.

diculum: & hic pto oef poſuere menſurã: pro coro nune gomor nunc ipſũ corũ: & in menſura oleĩ

probato totilen.i.ciatum. Dicamus igitur primũ iuxta lrfam hoc eſt decimã partem oĩum
frugum:leuiticæ tribui populus ex lege debebat. Rurſũ ex ipſis decimis leuitæ hoc eſt inferior mini
ſtrog gradus decimas dabat ſacerdotibus: & hæc eſt qᷓ appellatur Erant quoq; &

aliæ decim æ: quas unuſꝗſq; de populo iſrahel in ſuis horreis ſeparabat: ut comederet eas cũ erit ad
templũ in urbe Hieruſalẽ & in ueſtibulo tẽpli: & ſacerdotes ac leuitas inuitarent ad cõuiuia. Erant
aũt & aliæ decimæ quas paupibus recondebant: ꝗᷓ græco ſermone appellätur At uero pri
mitiua ꝗᷓ de frugibus offerebant nõ erant ſpeciali numero definita: ſed offerentiũ arbitrio derelicta
Traditionẽq; accepimus hebreoꝶ non lege pᷣceptã: ſed magiſtrorum arbitrio inolitã: q plurimuʒ
quadrageſimã partẽ dabat ſacerdotibꝰ:qui minimũ ſexageſimã. Inter quadrageſimã & ſexageſimã
licebat offerri qdcunq; uoluiſſent. Quod igtr in pentatheuco dubiũ derelictũ eſt:hic ſpecialiter deſ/
nitũ eſt ꝑp ſacerdotum auaritiã ne amplius a populo exigant in primitiis deferentiis.i. ut ſexageſiꝰ
mã partem offerant eoꝶ ꝗ;ᷓ gignũture terra. Si. n. corus qui hebraice appellatur omer. & a. lxx. dr go
mor triginta hẽt modios tã in aridis ſpeciebus quã in liquẽtibus:eſa quoq; & batus iuxta qd ſupra
diximus decima pars eſt cori:præcipiturq;: ut ſexta pars tã oeſi quã bati detur ſacerdotibus in primi
tiis offerendis ꝗᷓ de tribus modiis dimidiũ ſacit modiũ:perſpicue ſupputatur ſexageſimã partẽ pri/
mitiaꝶ ſacerdotes accipere debere. Hæc interim iuxta lram & iuxta hebraicã ueritatẽ & ſenſiſſe & au
diſſe ſufficiat. Nunc reuertamur ad intelligentiã ſpualem: in qua primũ querendum quo dicatur ho
nora dñm de tuis iuſtis laboribus: & da eĩ de fructibus iuſtitiæ tuæ: ut impleantur cellaria tua frumẽ
to:& uino torcularia tua redundent: ut poſtqᷓ obtuleris primitias Iaboꝶ tuorum atq; uirtutũ & dixe
tis:ecce nunc ego attuli tibi primitias frugũ terræ quas dediſti mihi dñe. merearis audire. Bidictus
tu in ciuitate: & benedictus tu in agro. Bnñ dicti filii uteri tui & genimina terræ tuæ: & fructus iumen
toꝶ tuorum: & cætera: & poſſideas iuxta apoſtolum oẽm benedictionẽ ſpũalium in cæleſtibus in
xpᷣo. dũ quicꝗd habes non tuæ putas eſſe uirtutis: ſed eius miſericordiæ ꝗ fruges dedit. Et ſi quidez
tantã habuerimus ſcientiã ſcripturaꝶ: ut miſtica quæq; pandamus: & doceamus hoĩes.i. rationale
aĩal:damus primitias frumenti nr̃i. Si autem poſt anagogen puram tantũ ſequamur hiſtoriã quæ
ſimplices nutrire poteſt iuxta illud qd ſcriptũ eſt:hoĩes & iumenta ſaluos facies diñe:damus primi/
tias ordei noſtri:qd ordeum ſeuit Iſaac:ſed in terra alienigenaꝶ: & ortum eſt ei centuplum. Qui or
dei dat primitias: põt dicere: dñs paſcit me: & nihil mihi deerit: in loco paſcue ibi me collocauit: ſup
aquas refectionis educauit me. Qui aũt rationalia paſcit aĩantia uertit ſnĩiam & dicit: præparaſti in
conſpectu meo menſam aduerſus eos qui tribulant me. Et poſtq̃ᷓ olei & uini obtulerit primitias iun
git & loꝗtut. Impinguaſti in oleo caput meũ: & calix tuus inebrians quã præclarus eſt: illo oleo q
abſq; ſece mundiſſimũ al lucernã dñi p̃paratur. Qd qui præparauerit: exilaratur facies eius in oleo
oleo exultationis quo unctus eſt xpᷣ̃s præparticipibus ſuis: & effectus oliua: cum propheta cantabit.
Ego aũt ſicut oliua fructifera in domo dei: & illo uino quod de uera uite redundat in torcularibꝰ
ſaluatoris: dicente domino:ego ſum nitis uos autem propagines: pater meus agricola. De his tor-
cularibus tres pſalmos legimus: octauum & odtogeſimum: & octogeſimũ tertium: qui oẽs adieccle/
ſiæ ſacramenta referuntur. Et in ueteri quidẽ lege abſq; menſura erant & numero primitiæ. Non
enim ad menſuram deus ſpũm dabat. In ſecunda aũt ediſficatione tẽpli: qd Ezechielis prophetia cõ
tinet certa menſuta eſt ideſt ſexagenarius numerus quo mundus expletur: & dicitur nobis. In qua
menſura menſi fueritis: remetietur uobis. „ 2=ðèð,
CSt arietem vnũ de grege dncentoꝛum de his que nutriunt iſrahel in ſacriſiciũ ⁊ in holocau/
ſtum ⁊ in pacieca:ad expiandũ pꝛo eis ait dñs deus.Omnis populus terre tenebitur pꝛimitijs
his pꝛincipi iſrahel:⁊ ſuper pꝛincipe erunt holocauſta ⁊ ſacrificium ⁊ libamina:in ſollẽnitatibus
2 in chalendis ⁊ in ſabbatis:⁊ in vninerſis ſollẽnitatibus domus iſrahel. Ipſe faciet pꝛo pẽcca⸗/

to ſacriſicium ⁊ holocauſtum:⁊ paciſica ad expiandum pꝛo domo iſrahel.
Supra dixit Aaotaar eorum quæ appenduntur:menſuræ quoq; t aridarum ſpecierum quã Ii⸗
quentium debeat offerri principi: nunc eundem primitiarum in amimantibus ordinem tenet: ut
nnum de grege ducentorum arietum iubeat offerri quos nutrit ifrahel in ſacrificium & in holocau
ſtum & in pacifica: ad expiandum pro populo ait dñs deus. Quod nos interprætati ſumus de his qᷓ
nutrit iſrahel: in hebraico ſcriptum eſt: me maſcæ: quod aquila & ſymachus interprætantur
ſeptuaginta & theodotio quorum alterum de irriguis: alteæ
dfe canalibus ſiue piſcinis ſonat: ut uidelicet primitiæ principis: non alibi niſi in irriguis nutriantur.
Et quomodo in ſuperioribus legimus ſexageſimã partem debere offerri principi de his quæ appẽ
duntur & quæ menſuræ ſubiacent: ſic nunc ducenteſima pars animantium iubetur offern: & huiuſ-
cemodi legis præceptis oẽm populum eſſe ſubiectum: ut offerat duci ſiue principi: quo uidelicet p
illum holocauſta & ſacrificia & libamina in ſingulis ſollẽnitatibus offerantur pro populo: & expie-
tur domus dei. Ex quo animaduertendum quod qũo populus debitor eſt primitiaꝶ offerendaruz
principi:ſic princeps debitor ẽ populi offerre pro eo uictimas quẽ iuxta tropologiã nõ aliũ ĩtellige
re poſſumus niſi dñm ſaluatorẽ.Iſte de ducẽtis aĩantibus ſuſcipit arietẽ: ſiue ut ſignincãti hebraicus
ſermo

Guper Ezechielem. .

2
ſermo demonſttat qd ad cuncta animantia & non proprie ad arĩetem referri poteſt: &
fuſcipit aial uel arietem quiĩ nutritus eſtin locis irriguis ſanctaꝶ uidelicet ſcriptura &: & põt dicere:
dñs paſcit me & nihil mihi deerit in loco paſcuæ ibi me collocauit:ſup aquas refectionis educauit
me. Hæc erant irrigua immo hit canales ad quos & iacob ducebat pecora ſua: ut in ipſis biberẽt atq;
H conciperent: & iuxta uirgaꝑꝶ colorem fœtus ederent dño. Pro ſacrificio hoc eſt agla & ſy
machus donũ interpᷣtantur: qd in hebraico d̃᷑ manaa: & proprie nõ pertinet ad hoſtiã: ſed ad ea ꝗᷓ
ex ſimilla & polenta & oleo offerũtur in ſacriñcio. Holocauſtũ uero eſt qd totum offertur deo: & ſa
S cro igne conſumitur. Paciſica qñ reconciliamur deo: & pro nobis apoſtolus loꝗtur. Præcamur pro
xp̈o. reconciliamini deo. Et in alio loco⸗Deus erat in xpo: mundũ reconcilians ſibi. Iſtæ aũt priceps
cui primitiæ de aĩantibus offeruntur: ipſe eſt & rex: ut in crucis quoq; titulo demõſtratur: hebraicis

& græcis Iris ac latinis. Nitentibuſq; iudæis ut deponeretur titulus triphalis: gentiũ in pilato tur⸗
ba mdit:qd ſcripſi ſcripſi.Super principe inꝗt erunt. Pulchre ſacerdotalis dignitas cõmonetur cui
, ſubiecta ſit officio: ut ſciat ſe ſacrificiũ & libamina ꝗᷓ offeruntur ex uino ꝓ populo:offerre debere in
4 cũctis ſollẽnitatibus: tã uidelicet in chalendis.i.neomeniis. quam in ſabbatis: quando tænebris cun
l cta operientibus lunaris exordiũ luminis eſt: & in reqæ ſabbatoꝶ: ut faciat uidelicet pro peccato ad
1 expiandũ pro domo iſrahel q eſt eccleſia dei uiuentis: colüũna & firmamentũ ueritatis. Iſta eſt.n. do .
l mus dei uiuentis & domus iſrahel: quæ expiatione ſuorum indiget peccatorum.
10 CMec dicit dñs deus. In pꝛimo menſe vna menſis ſumes vitulũ de armẽtoĩmaculatũ ⁊ expia
ne bis ſanctuariũ:⁊ tollet ſacerdos de ſanguine qð erit ꝓ peccato ⁊ ponet in poſtibus domus: ⁊ in
Ne quatuor angulis crepidinis altaris ⁊ in poſtibꝰ a parte atrij interioꝛis:⁊ ſic facies in ſeptima mẽ
RLð ſis ꝓ vno quoqʒ ꝗ ignoꝛanerit:⁊ erroꝛe deceptus ẽ:⁊ expiabitis pꝛo domo.In pꝛimo mẽſe.xiiij.
en die menſis erit vobis paſche ſollẽnitas:ſeptem diebꝰ aʒima comedetis.Et faciet pꝛinceps ĩ die
in illa ꝓ ſe:: ꝓ vniuerſo popnlo terre vitulũ pꝛo peccato.Et in ſeptẽ dieꝝ ſollẽnitate faciet holocau
ſtum dño ſeptẽ vitulos ⁊ ſeptẽ arietes immaculatos quotidie ſeptẽ diebus:⁊ pꝛo peccato hircũ
1e capꝛaꝝ quotidie:⁊ ſacriſiciũ oefi per vitulũ:⁊ oeſi per aritem faciet:⁊ olei hin per ſingula oefi. Se
n ptimo menſe quintadecima die menſis:in ſollẽnitate faciet ſicut ſupꝛa dicta ſunt:per ſepteʒ dies
ni⸗ tam pꝛo peccato quam pꝛo holocauſto:⁊ in ſacrificio ⁊ in oleo.
or Crotũ capitulũ poſui:ne diuiſũ per ſingula legentis aĩum conturbaret.Et primu de interpᷣtationis
uarietate dicendũ eſt. Vbi nos interpᷣtati ſumus in quatuor angulis crepidinis altaris. Ixx. trãſtulerũt
& ſup quatuor angulos tẽpli: & ſup altate. Et ubi nos diximꝰ ꝓ uno quoq; q ignorauit & errore de
cœptus ẽ:illi poſuerũt ꝓ ignorante & ꝓ puulo. In eo quoq; ubi nos diximus & ſacrificiũ oefſi p ui
tulũ & oefi per arletẽ faciet: & olei hin ꝑ ſingula oefi.illoꝶ: editio tenet: & ſacrificiũ & coctionẽ uitu/
.o lo:& coctionẽ atieti dabis: & olei hin coctionis. In extremo quoq; uerſiculo ubi nos diximus in ſa/
t crifſicio & in oleo:illi dixerunt ſicut in manaa:ſicut in oleo. In primo inqt menſe & prima die mẽſis:
1 haud dubiũ quin niſan ſignificet: ſumes uitulũ de armento nõ qui domi nutritus ſit: ſed ꝗ in armen
. to.hoc ẽ de grege & numero plurimoꝶ. In ſeptima quoq; eiuſdẽ mẽſis die: qᷓ duæ ſollẽnitates hoc
e ẽ primi mẽſis prima dies: & eiuſdẽ ſeptima: in lege moſaica nõ hñtur. Quartũdecimũ aũut diẽ men
on ſis quo paſcha celebratur: ᷣ moyſes pᷣcepit obſeruandũ qn ſeptẽ diebus az⸗ima comedimus. Quartã
e uero ſollẽnitatẽ de qua dicit: ſeptimo mẽſe qntadecima die mẽſis in ſolſẽnitate: & cætera. ur̃ mihi .
ſignificare ſcenophegiã: quam hic ſine noĩe poſuit. Curramus ergo ad ſingula:& ꝗd nobis nideatur
breuiter diſſeramꝰ. Eſſe ſollẽnitates ſpiritales: & apoſtolꝰ docet. Ne ergo qs uos iudicet ĩ cibo & po
tu aut in pte ſollẽnitatis aut neomeniæ aut ſabbatoꝶ: qᷓ ſũt ambra futuroꝶ:Et ſi p Eſaiã loꝗtur deꝰ
4 neomenias ur̃as & ſabbata ur̃a & diẽ magnũ non ſuſcipio:ieiuniũ & ferias & neomenias & ſollẽni
s tates ur̃as odit aia mea:mamifeſtũ eſt qd qui ſollẽnitates oderit iudæoꝶ ſuas diligat: ſabbatũ uideli
1 cet qd relictũ eſt populo dei:ut uideamꝰqᷓ a deo donata ſunt nobis & loquamur nõ in doctis huma
, næ ſapiæ uerbis: ſed in doctrina ſpũũs ſpiritalibus ſpũalia cõparantes: In pᷣſenti.n. ſæculo qd in ma-
ligno poſitũ ẽ dies bonos uidere nõ poſſumus:ſed in nouo:de ꝗbus diebꝰ in carmĩe moſayco ſpũs
ſctũs canit.Memẽto dieꝶ antiqtatis:intellige annos generatiõis generationũ. De qbus & ſcũs loqᷓ
4 batur in pſalmo:nocte in corde meditabar. Et iteꝶ. Et annos æternos in mẽte habui: & meditat? ſũ.
. Qui iſtũ nõ ſuſcipit intellectũ:rñdeat qũo illud poſſit exponere qd Eſaias de futuro & nouo ſæculo
uaticinatur: etit mẽſis ex mẽſe & ſabbatũ ex ſabbato: & ueniet oĩs caro adorare dim: qñ ueni adora
tores nequaꝗᷓ adorabũt in mõte garizin nec in Hieruſalẽ: ſed in ſpũ & ueritate. q erit cælũ nouũ &
terra noua: & liberabitur oĩs creatura a ſeruitute corruptiõis: ĩ libertatẽ filioꝶ dei: & ſol ſepties tm̃ lu
mẽ accipiet: & luna ſoli cõparabitur: acceſſimꝰ.n. ad mõtẽ ſyõ ꝗ ĩterpᷣtatur ſpecula:& ad ciuitatẽ deĩ
. uiuẽtis hieruſalẽ c&leſtẽ: & ad milia angeloꝝ ſollẽnitatis. De qᷓ ſollẽnitate loqtur & aliꝰ ꝓpheta: qd
“S facietis in diebꝰ cõgregatiõis. & in diebꝰ ſollẽnitatis dñi? Hoc ẽ illud qd & alibi dr̃.cælebra iuda ſe
“S ſtiultates tuas: redde uota tua. Si ergo didicimſollẽnitates ſpũales: cõſequẽter docebĩur & uictimas
H—2 ſpũales. Aſſumit᷑ uitulꝰde armẽto ſiue taurꝰ ut ĩterpᷣtatꝰ ẽ ſymachꝰ liber:& nullo præſſus iugo.hoc ẽ
3 honere peccatoꝶ: & ĩmaculatus ꝗ pem̃ nõ fecit nec dolus inuẽtus eſt in ore eiꝰ: uitulus nouelſꝰ cor
k2 nua efferẽs & ungulas: ut in ipſo mũdetur & expietur ſcũariũ. Et tollet inꝗt ſacerdos de ſanguiĩe eiꝰ .
. GGGG iii
.
ı●
*

Aiber quartuſdecimus. c.xlvi.

⁊●—
qui erit pro peccato omniũ:qui aliis uerbis agnus appellatur in exodo:& in euangelio baptiſta Ioã
ne dicente: ecce agnus dei qui tollit peccata mundi. Sanguis aũt ipſe eſt pᷣcioſus:in quo redimimur
in paſſione dni ſaluatoris: cuius carnibus alimur & cruore potamur. Quo tanguntur quattuor an
guli crepidinis altaris: quod theodotio ipſum uerbũ hebraicũ poſuit ſiue tẽpli ut. lxx. trã/
ſtulerunt: ut ſcĩiſicetur domus & altare. Vniuerſa.n. mundi elementa hoc ſanguine ſanctificantur: ut
cum quis expiatus fuerit atq mundatus: ingrediatur portã atrii interioris: & poſſit dñi archana co-
gnoſcere: & conſequenter uenire ad ſeptimã diẽ menſis primi & conſequi requiẽ: & dño offerte ſa/
crificium tam pro ignorantia de qua Dauid loquitur delicta iuuentutis meæ & ignorantiæ meæ
ne memineris: quam bro paruulo qui cum ad perfecti uiri menſuram peruenerit deſtruet ea: quæ
paruuli ſunt: & loꝗtur conſidenter. Dũ eſſem paruulus quaſi paruulus loquæbar:quaſi paruulus ſa
piebam. Siue pro eo qui errore decœptus eſt: & non tã uoluntate quã boni opinione peccauit. Cõ/
pletis aũt duabus ſollẽnitatibus primi menſis hoc eſt primæ diei & ſeptimæ eius: uenit ad quartum
decimũ diem menſis in quo paſchæ ſollẽnitas eſt: de qua ſcriptũ eſt. Etenim paſcha noſtruʒ immo
latus eſt xpᷣs.Tunc comedimus ſeptẽ diebus azima in requie & ſecuritate rerum oĩum qñ fermen-
tũ malitiæ & nequitiæ deſtruentes: manducamus azima ſinceritatis & ueritatis: principe noſtro cũ-
cta hæc pro nobis offerente: & primum pro ſe ipſo. Suſcepit. nicorpus humanum: & per peccatum
deſtruxit peccatum: qui pro nobis dolet & portat infirmitates nr̃as:deinde pro domo ſua: quod in
Ixx.ſcriptũ eſt: ſed in hebraico non habetur.i.pro eccleſia & pro oĩ populo terræ: uniuerſo uidelicet
humano genere Saluator eſt. n. oĩ um hominum & maxime ſideliũ: & ipſe propiciatio pro peccatis
noſtris. Et non ſolũ pro noſtris: ſed pro oĩ mundo: Oblato aũt uitulo pro uniuerſo populo terræ.
in ſeptẽ diebus reliquis dominicæ paſſionis: ſeptẽ uituli & ſeptẽ arietes immaculati offerũtur quo
tidie: ut holocauſto & igne dominico concrementur. Septem aũuũt uituli & ſeptẽ arietes ſunt qui cõ/
ſigurantur dominicæ paſſioni: ut imitentur ueg uitulũ: &uerum arietem: & ſanguine martirum p
ſeptem dies totius mundi peccata purgentur. Hircus quoq; capraꝑꝶ offertur pro peccato quotidie:
ſeptẽ uidelicet diebus. Attendenduq; diligentius: quod in ſacrificio œfi per uitulũ & œſi per arietẽ
& olei hin efferunt᷑:ꝗᷓ lege præcepta ſunt. In oblatione aũt hirci:nec œfi. nec ut. Ixx. tranſtulerunt co
ctio ponitur:qui pro ei boc eſt coctionẽ interprætati ſunt. Hin uero quæ olei certa men/
ſura eſt: de qua ante iã diximus aſſumitur in ſacrificio uituli & arietis: ut fomentũ luminis ſempiter
nĩ & requiem laboris & laſſitudinis ſanitatem poſt placationẽ peccatoꝶ accipere poſſimus. In ſepti
mo quoq; mẽſe.xv. mẽſis die hoc ẽ ſcenophegiaꝑ.i. oblatiõis & ſacriſcioꝶ ordo ſeruãdus eſt tã pro
peccato quã pro holocauſto & in ſacrificio & in oleo: ut æſtiuitatẽ dñi fugatis tænebris & orto lu-
mine olei conſequamur clarioreſq; habeamus ſollẽnitates in quibus nobis oĩa peccata donantur.
„ C CAbPITVLVM.B XLVI.
EEc dicit dominus deus. Poꝛta atrij interioꝛis quereſpicit ad oꝛientem erit clauſa ſex
DDdiebus in gbus opus fit die aut ſabbati aperietur. Sed ⁊ in die chalendarum aperiet᷑
RA?X intrabit princeps per viam veſtibuli poꝛte de foꝛis:⁊ ſtabit in limine poꝛte:⁊ facient ſa
cerdotes holocauſtum eius ⁊ paciſica eius:⁊ adoꝛabit ſuper limen poꝛte egredietur.
Poꝛta autem non claudetur vſqʒ ad veſperam. Et adoꝛabit populus terre ad hoſtium poꝛte
ilius in ſabbatis ⁊ in chalendis coꝛam domino. Bolocauſtum autem boc offeret pꝛinceps in
die ſabbati. Sex agnos immacnlatos:⁊ꝛ arietem immaculatum:= ſacrificiũ oeſi per arietẽ.agnis
antem ſacriſicium quod dederit manus eius:⁊ olei hin per ſingnla oefi. In die aũt chalendarũ
vitulum de armento immaculatum ? ſex agni ? aries immaculati:⁊ ocſi per vitulum:oefi quoqʒ
per arietem faqet ſacriſicium:agnis autẽ ſicut inuenerit manus eius:⁊ olei hin per ſingula oeſi.
Vbi nos interpᷣtati ſumus oefi:qꝗᷓ eſt decima pars cori. Ixx. tranſtulerunt quod in nra lin-
gua coctionẽ ſonat. Et ubi nos diximus ſacrificiũ: illi ipſum hebraicũ poſuere nerbũ manaa: qd aq“
la donum uel ſacrificiũ: theodotio ſacrifſicium tranſtulit: Et interim prius quã quid iſta ſigniſicent
diſſeramus: ipſa ſcripturæ uerba pandẽda ſunt. Porta inquit atrii interioris ſex die
bus in quibus operaberis & facies oĩa opera tua erit clauſa: nec quælibet porta: ſed quæ reſpicit ad
orientem: uñ oritur ſol iuſtitiæ. Porro die ſabbati.i. ſeptimo in quo requies eſt: aperietur per ſingu-
las ebdomadas: & rurſum cõpletis diebus. xxx. qñ alterius menſis finis: & alterius exordium eſt ideſt
neomenia die uidelicet chalẽdaꝶ aperietur: ut quod priuilegiuʒ habet ſeptimus dies in ebdoma
da habeat priuilegium menſis exordiũ. Cur aũt aperiatur die ſeptimo: & die chalendaꝑꝶ porta inte-
rioris atrii: quæ reſpicit ad orientẽ: ſequens ſermo monſtrabit. Et intrabit inꝗt princeps per uiã por
tæ de foris atrii nidelicet exterioris: & ſtabit in lumine portæ intenioris atrii: quæ reſpicit ad orientẽ
nec ingredietur atrium interius: ſed illo ſtante alii ſacerdotes facient pro ipſo hᷣlocauſtũ quã obla⸗
tionẽ interprætatus eſt ſymachꝰ & paciſica: ſiue quæ ad ſalutẽ pertinent. ut poſtqᷓ hoftia principis ſa
cro igne fuerit concremata & dux reconciliatus deo tunc adorare poſſit ſup limen portæ interioris
attii in quo ſteterit: & egrediatur. Quid igr: Poſt egreſſionem principis ſtatim porta claudetur? Ne
quaꝗᷓ: ſed apta erit uſq; ad ueſperã: ut poſt principẽ oĩs populus terræ adoret cõtra hoſtiũ portæ illiꝰ
adoret aũt in ſabbatis & in chalẽdis qñ apitur porta.Et quia ſupra dixerat faciãt ſacerdotes holocau
ſtum eius

Super Eʒzechielem.
ſtum eꝰ& paciſica ei :necſſignificauerat holocanſtoꝶ nũerũ nuc ifert Holocauſtũ autẽ hoc offeret
prĩceps dño ĩ die ſabbati. Offeret aũt ñ per ſe ſʒ ꝑ ſacerdotes:de quibꝰ ſcriptũ ẽ.Et faciãt ſacerdotes
holocauſtũ eiꝰ & pacifica eius. ſex inqt agnos ĩmaculatos & arietẽ ĩmaculatũ. ita ut ſacrifitiũ arietis
mẽſura oefſi ſit.qᷓ hebraicæ appellatur efa. Sex aũt agnis ſit ſacrifitium quod offerre potuerit manus
eius qui offert: & per ſingula oeſi erit olei menſura quæ appellatur hin. kalendarum autem hoc eſt
neomeniarum dies: hoc habebit priuilegium amplius a die ſabbati: ut uitulus immoletur de armẽ
to ſiue thaurus ĩmaculatus. Cætera autem hoc eſt ſex agni immaculati & aries immaculatus & ſacri
ſicia:ritum ſabhati poſſidebunt:ita dumtaxat ut ſicut in ariete oefſi offertur ſacrifitii ideſt ſimilæ: &
hin olei: ita offeratur & in uitulo. Hæc perſpicuitatis cauſa ſint poſita:nunc ſpiritualem ſenſum do⸗
mino donãte reſeremus. Sex diebus quibus operamur in mũdo:porta orientalis atrii iterioris clau
ſa nobis eſt. Poſtquam autem uenerimus ad diem ſeptimum ideſt ad diem ſabbati ĩ quo æterna re
quies eſt: ſiue ad diem kalendarum quando poſt cecam noctem & orribiles tænebras lucis exordiũ
eſt:aperitur nobis porta orientalis: & ſi quis noſtrum per merita uirtutum ducis nomen & dignita-/
tem fuerit conſequutus: per uiam ueſtibuli portæ de foris hoc eſt per mundi huius laborem portaʒ
eccleſiæ quæ adhuc in terrenis finibus poſita eſt ingredietur:non interius atrium: hoc enim in præ-
ſenti loco ſcribitur: ſed ad limen portæ interioris: & ſtabit in ea. Sinautem princeps in præſenti ſcri
ptura non ingreditur atrium interius ſed ſtat in limine eius: nulli dubium eſt nunc ex parte nos ui
dere ex parte cognoſcere:& nec dum reuelata facie gloriam domini contemplari. Deniq; ſtan-
te principe in limine portæ atrii interioris: cæteri ſacerdotes quibus hoc officium delegatum eſt:
quos poſſumus intelligere uirtutes angelicas: facient pro ipſo holocauſtũ & paciſica. Indigemeniʒ
miſericordia dei: & omnis creatura ad cõparationem creatoris immunda eſt: & diuino igne purgã
da quo & eſaiæ prophetæ purgata ſunt labia. ut poſt quam per ſacrifitium pacem receperit. tunc in
limine conſtitutus adoret omnipotentiaʒ dei: & ſe atrii interioris ingreſſu fateatur indignum: & ſta
tim ingrediatur. Poſtquam autem qui primus eſt fuerit egreſſus. non claudetur uſq; ad ueſperaʒ hu
ius ſæculi ipſa porta interioris atrii ſed aperta eri t. ut populus quoq; terræ ſit ad oſtium & adoret
ad eũ.nequaquam omni tempore.ſed quãdo requieuerit a peccatis: & fugatis tænebris. fidei & ſciẽ
tiæ lumen acceperit. Hoc autem ipſum holocauſtum quod offert princeps per ſacerdotes in die ſab
bati ſex agnorum immaculatorum numero terminatur. pro ſex uidelicet diebus in quibus opera-
mur in mundo: & in atietem immaculatum qui princeps gregis eſt. ita ut per ſingulos arietes offe/
ratur in ſacrifitio oeſi ideſt decima pars cori. In agnorum autem ſex ſacrificio certa mẽſura non po-
nitur ſed in quantumcunq; dederit manuseius qui offert: hoc eſt pro operum qualitate atq; men-
ſura. Olei autem hin offeret per ſingula oefi. Hoc eſt oleum quod ſibi quinq uirgines prepararunt
ut ungat ſimilã ſiue cõmiſceat. & oĩs oblatio dei plena ſit lumine ueritatiss& exilaretur facies offe
rentis oleum. Die autem chalendarum hoc eſt die tricemſimo quando primogenita & leuitæ nume
rantur in lege. preter omnem iſrahel de quibus ſupradiximus. offertur. uitulus immaculatus de ar-
mento.ſuper quo plenius in priori capitulo diſſeruimus. & agni ſex & arietes immaculati. & cætera
quæ offeruntur in ſabbatis. ut æternà requiem conſequamur. & mereamur audire. euge ſerue bone
quia in paucis fidelis fuiſti ſuper multa te conſtituã. intra in requiem domini tui. & non ſolũ ad por
tam interioris atrii peruenire. ſed etiam penetralia eius ĩtrare poſſimus. & illud opere poſſidere. plã
tati in domo domini. in atriis dei noſtri florebunt.

CCũqʒ ingreditur pꝛinceps per viaʒ veſtibuli poꝛte ingrediatur:⁊ per eandem viam exeat Et

cum intrabit populus terre in conſpectu domini in ſollemnitatibus qui ingreditur per poꝛtam
aquilonmis vt adoꝛet.egrediatur per viam poꝛte meridiane:⁊ qui ingreditur per diam poꝛte me
ridiane egrediatur per viam poꝛte aquionis. Non reuertetur per viam poꝛte per quam ingreſ
ſus eſt.ſed eregione illius egredietur. Pꝛinceps autem in medio eorum:⁊ cum ingredientibꝰ
ingrediet᷑ ⁊ cũ egredientibus egrediet᷑.Et in nũdinis ⁊ in ſollemnitatibus erit ſacriſitiũ oeſi per
vitulũ ⁊ oeſi per arietẽ. Agnis aũt erit ſacriſitiũ ſicut iuenerit manꝰ eiꝰ:⁊ olei hin ꝑ ſingula oeſi.

CPrinceps ille de quo ſupra dictum eſt & intrabit priceps per uiam ueſtibuli portæ de foris per eã

dem portam ingrediatur & per eandem egrediatur. liberi enim arbitrii eſt. & poteſtatem habet po
nendi animam ſuam & rurſum reſumendi eam. tanqᷓ ad nos ueniẽs quam ad cæleſtia conſcendẽs
eadem maieſtatis ſuæ utitur libertate. Deniq; non querit nundinas nec ſolemnitates. nec differen/-
tiam ullam obſeruat dierũ.quia omne tempus ei feſtiuitas eſt. Populus autem in nundinis tantum
& in ſollemnitatibus. ingreditur & egreditur. & non per eandem uiam. ſed per alterã atq; alteram

Scriptum eſt enim. Et cum intrabit populus terræ in conſpectu domini in ſollemnitatibus: qui in-

greditur per portam Aquilonis ut adoret. egrediatur per uiam portæ meridianæ: & qui ingreditur
per uiam portæ meridianæ egrediatur per uiam portæ aquilonis. Non reuertetur per uiãâ per quã ĩ
greſſus. eſt ſed e regione illi egredietur. Quod non ſolum his precipitur qui egrediuntur de ſodo
mis & dicitur eis ne reſpicias retrorſum. neq; illis qui manum mittunt ad aratrum ut non reſpiciãt
ea quæ poſt tergum ſunt: ſed in domo quoq; conſtitutis iubetur ne poſt terga reſpiciant. & reuertã
tur ad egena & ifirma elemẽta & incipientes ſpiritu carne cõſumũtur: ſed ut de ſpititualibꝰ quoq;

„

Liber quartuſdecimus.c.xlvi.

.
ad maiora procedant. & dicant cum apoſtolo.præteritorum obliuiſcens & in priora me extendens
ut nequaꝗᷓ ex parte cognoſcant & ex parte prophetent. ſed ueniant ad perfectum. iuxta eam tamen
perfectionem quam poteſt capere humana natura. ut intelligamus illud euangelicũ. & uos cũ oĩa
ſeceritis dicite. ſerui inutiles ſumus quod debuimus facere fecimus. Vnde & apoſtolus in eadẽ epi⸗-
ſtola de duabus. loquitur perfectionibus. Quaſi imperfectus enim ſcribit. non quia iam accepi &
ſi iam perfectus ſim. perſequor autem ſi appræhendam in quo & compræhenſus ſum a chriſto. Sta
timq;ʒ quaſi perfectus loquitur. Vnum autem poſteriorum obliuiſcens: ad ea quæ in priora ſunt me
extendens: iuxta propoſitum perſequor ad brauium ſupernæ uocationis. Quot quot ergo perfecti
ſumus:hoc ſapiamus. Quomodo enim poteſt ſtare ſententia. ut qui dixerat non quia iam accepi
aut quia iam perfectus ſum: audeat dicere quotquot ergo perfecti ſumus hoc ſapiamus. Ex quo per-
ſpicuum eſt omnem hominem & uniuerſam creaturam quãuis ad perfectionem uenerit. tamen in
digere miſericordia dei & plenam perſectionem ex gratia non ex merito poſſidere. Precipitur itaq;
populo terræ.ut ſi ingreditur per portam aquilonis utadoret. egrediatur per uiam portæ meridia/
næ. Quis eſt iſte populus cui hoc precipitur: Nempe gentilium: ut qui detelinquẽs portam aquilo
nis a quo exardeſcunt mala ſuper terram ingreſſus fuerit templum non cgredninr niſi per uiã por-/
2 tæ meridianæ. ad portam luminis. ad portam caloris. ad portam in qua ſponſus cubat in meridie.
Deniq; dicitur in eodem cantico canticorumi Surge aquilo. & ueni auſter. Qui uero ingreditur p
uiaʒ portæ meridianæ. egrediatur per uiam portæ aquilonis. Quis nam ille eſt: populus Scilicet iu
. dæorum qui derelinquens portã uiæ luminis. uadit ad portã aqlõis de quo dicitur. aqlo uẽtus du
riſſimus. Nam & olla hieremiæ a facie aquilonis accenditur. Dicamus & aliter. Per portam aquilo
nis ingreditur qui peccata dimittit: & egreditur per portam meridianam qui uirtutes ſequitur. Et
econtrario ſi iuſtus lapſus fuerit in peccatis. ingreditur quidez per portam meridianam. ſed egredi
tur per uiam portæ aquilonis. Princeps auteʒ inquit in medio eorum erit. ingredientium ſcilicet &
egredientium. iuxta illud quod ſcriptum eſt. Medius inter uos ſtat quem uos ignoratis. Et apoſto/
Ius. An ignoratis quia chriſtus in uobis eſt? Sin auteʒ ĩignorantibus dicitur quod medius inter eos
ſtet chriſtus. quantomagis ſcientibus? Sed cum inter ſcientes chriſtus ſteterit. tunc corpus mortuuz
fiet propter peccatum: & ſpiritus uiuens propter iuſtitiam: Ingreditur autem princeps cum ingredi
entibus: & egreditut cum egredientibus utrorumq; uirtutis atq; peccati teſtis aſſiſtens. In nundinis
ergo & in ſollemnitatibus ſabbatorum uidelicet & kalendarum & uniuerſæ feſtiuitatis de qua in
anterioribus locuti ſumus. tam in uitulo quam in ariete ſingula oeſ offerẽtur in ſacrifitio.In agnis
uero non erit certus numerus.nec uoluntati dimiſſum amitriuʒ ſed uiribus quis utetur & bono cõ
ſcientiæ: ut quantum poteſt non quantum uult offerat: & ſuper omnia olei hin per oefi ſingula: ut
ungatur ſimilla & lucezna accendatur in conſpectu domini. ut qui ea utitur poſſit dicere. ego autẽ
ſicut oliua fructifera in domo dei.
CCum autem fecerit pꝛiceps ſpontaneum holocauſtum aut paciſfica voluntaria domino.aperie
tur ei poꝛta que reſpicit ad oꝛientem.⁊ faciet holocauſtum ſuum ⁊ pacifica ſua ſicuti fieri ſolet ĩ
die ſabbati:⁊ egredietur claudeturqʒ poꝛta.poſtquam exierit.Et agnum anniculum immacula
tum faciet holocauſtuz cotidie domino mane:⁊ mane faciet illud:⁊ ſacrifitium ſiue manaa faciet
. ſuper eo mane.mane ſextam partem oeſi ſine menſure:⁊ de oleo tertiam partem hin:⁊ miſcea⸗/
tur.ſiue iuxta ſy mmachum aſpergatur ſimille ſacriſitium. ſiue manaa domino.legitimum inge
atqʒ perpetuum facietis agnum ⁊ ſacrifitium ⁊ oleum mane.mane holocauſtum ſempiternum.
CVbi nos legimus immaculatum & in hebraico ſcriptum eſt thanim: aquila perfectum interpræta
tur. Et ubi ſeptusginta manaa. theodotio ſacriſicium: aquila & ſymmacus donum trãſſerũt. Pro eo
autem quod nos diximus ſpontaneum ſeptuaginta ideſt confeſſionem uerterunt: & pro
principe ducem. Hoc enim naſi ſigniſicat. Adhuc autem ſermo de principe eſt: de quo eſaias loqui-
tur. Ecce teſtimonium in gentibus dedi eum: principem & præceptorem in gentibus: & ezechiel.
Et ego dominus ero eis in deum: & dauid princeps in medio eorum. Cuzʒ igitur iſte princeps fece-
rit ſpontaneum: & dixerit uoluntaria ſiue ſpontanea oris mei beneplacita fac domine: ſpontaneuz;
autem holocauſtum ut totum ſe offerat deo: & paciſica uoluntaria quod in prioribus non inueni-
tur. Scriptum eſt enim: Et facient ſacerdotes holocauſtum eius & pacifica eius: & de ſpontaneis ac
uoluntariis quibus nunc dicitur omnino reticetur: ut non neceſſitate faciant ſed uoluntate. poſt ho
locauſtum offerat paciſica:& reconcilietur deo. Vnde & uirginitas maior eſt nuptiis: quia non exi/-
gitur nec redditur. ſed offertur pro pacificis quæ hebraice dicuntur ſelam. in ſepruaginta ſalutaria
interprætantur: ut ipſa reconciliatio paciſicorum ſalus ſit offerentis. Cum ergo hoc fecerit princeps
aperietur ei porta uel iuxta ſeptuaginta aperiet ſibi portam quæ reſpicit ad Grientem. illam uide-
licet portam de qua ſcriptum eſt. Hæc porta domini iuſti intrabunt per eam: & unde oritur ſol iuſti
tiæ. Et faciet inquit holocauſtum ſuum & pacifica ſua:de quibus nunc diximus. Faciet autem quia
ſpontaneum ſacrtificium eſt. & non alii pro eo facient ſacerdotes uidelicet ſicut fieri ſolet in die ſab
bati. Ergo omni tpe holocauſtũ & pacificũ quod offertur noluntarie. reſeratam habet portam do/
mini:nec obſeruat ſabbatum: ſed omnes dies ei reputantur in requiem. Deniq; poſtquã obtulerit

. holocauſtum

in
1,
e
n.

—– VVbV0V5—

Super Eʒechielem.

7 2 . „ 9 * „
holocauſtum & paciſca: ſtatim egreditur & clauditur poſt eum ĩanua: ſiue claudit ſanuam:ut ſerue

tur principi priuilegium ſuum: nec ſacriſcia eius populo miſceãtur. Et quia generaliter dixerat ſpö

taneum holocauſtum aut pacifica uoluntaria domino: nec appoſuerat thauruʒ ſiue uitulum & arie-
tem:uel ouem hyrcumq; pro peccato:docet qd ſit ipſum holocauſtum. Agnum ĩquiens anniculũ
immaculatum faciet holocauſtum: & non certis diebus ſed quotidie: nec qualibet hora ſed mane:
mane faciet illum:per ſingula nidelicet mane:quando orto ſole lucis exordium eſt. De quo mane
dauid loquitur ĩ pſalmo. Mane exaudies uocem meam: mane aſtabo ubi & uidebo. Et ĩ alio loco.
Ad ueſperum demorabitur fletus: & in matutino lætitia. Et iterũ. deus deus meus ad te de luce nigi

lo. Qui ſit autem iſte agnus immaculatus. ſiue perfectus & anniculus. eſaias plenius docet dicens.

Sicut ouis ad uictimam ductus eſt: & ſicut agnus in conſpectu tondentis ſe ſine uoce. & non aperuit
os ſuum. Et hieremias. Ego autem ſicut agnus innocens ductus ad uictimam non cognoui. Et ioà
nes baptiſta. Ecce agnus. qui tollit peccata mũdi. Iſte eſt agnus qui immolatur in ægypto. de cuius
ſanguine armantur poſtes fidelium: & exterminator excluditur., anniculus autem quia prædicauit
annum domini acceptabilem: & diem retributiomis. Nec miretur lector ſi idem & princeps eſt & ſa
cerdos: & uitulus & aries & agnus. cum in ſcripturis ſanctis pro uarietate cauſarum legamus euz do
minum & deum & hominem: & prophetam: & uirgam & radicem: & florem: & principem: & judi
cem: & regem: iuſtum: & iuſtitiam: apoſtolum: & epiſcopum brachium ſeruum unguentum paſto/
rem ſilium: & puerum. unigenitum & primogenitum oſtium uiam angelum ſagittam & ſapientiã:
& multa alia quorum omnium ſi uoluero tefftimonia dicere proprio libro indigent. In holocauſto

itaq; iſtius agni immaculati & anniculi qui mane ſemper offertur faciet ipſe princeps ſacrifitiuʒ ſiue

manaa: & ſimillam ſiue donum mane mane: ſextam partem oefi ſubauditur ſimillæ. Sexta autẽ pars
oefi dimidius modius eſt. Si eniʒ oeſi decima pars cori eſt ideſt tres modii nulli dubium quin ſexta
pars oefi dimidium faciat modium. De oleo quoq; menſura hinc tertia pars offertur. ut miſceatur ſi

ue aſpergatur ſimillæ ſacriſitiuʒ deo legitimum iuge atq; perpetuum quod nulla intermittitur die.

ſed omni tempore orto ſole ſemper offertur. ut impleatur quod in fine capituli huiꝰ ponitur faciet
agnum in ſacriſitium: & oleum mane mane holocauſtum ſempiterrum. u =

CBec dicit dominus deus. Si dederit pꝛinceps ſiue dux domuʒ alicni de filijs ſuis hereditas

eius filioꝛum ſuoꝛum erit ⁊ poſſidebunt eam hereditarie. Sinantem dederit legatum de here·
ditate ſna vni ſeruoꝛum ſuoꝛum:erit illius vſqʒ ad annum remiſſionis. ꝛo quo theodotio ipʒ
verbum hebꝛaicum poſuit deroꝛ:ſed reuertetur ad pꝛincipem:hereditas autem eius filjs eius
erit:⁊ nõ accipiet pꝛinceps de hereditatepopuli ꝑ violẽti:⁊ de poſſeſſione eoꝛũ:ſed de poſſeſſio
ne ſua hereditatem dabit filijs ſuis:vt nõ diſpgatur popnl meus vnuſquiſqʒ a poſſeſſione ſua.

CHucuſq;ʒ ſermo de principe. nunc de heredibus eius præcepta tribuuntu mmo de donis heredi
tate atq legatis quibus dare debeat: & quorum ſit uel ad tempus uel æterna poſſeſſio. Si inquit filis
ſuĩs dederit uel domum uel hereditatem. ipſi poſſidebunt eam. quia eis ſucceſſionis iure debetur: &
de alio ad alium non poreſt tranſire poſſeſſio. Sinautez dederit uni ſeruorum ſuorum legati nomi

ne tam diu habebit poſſeſſionem quamdui uel ſeptimus annus remiſſionis qui dicitur deror. uel in
beleus hoc eſt quinquageſimus adueniat quãdo omnis emptio atq; donatio reuertitur ad priores
dominos iĩta ut ſeruus uſuʒ habeat pro tempore: & pro parente poſſeſſionis filii pricipis Quod aũt.
Sequitur. Et non accipiet princeps de hereditate populi per uiolentiam ſiue ut ſeptuaginta tran ſtu/
lerunt ut opprimat eos. uel ut aquila & ſymmachus ut affligat eos atq; contriſtet. ſed de poſſeſſione
ſua hereditatem dabit filiis ſuis. Sugillat non ſolum illius temporis ſacerdotes & principes: ſed no
ſtri quoq; quĩ ditiores fiunt ſacerdotes dignitate. & preter ea quæ ſibi domini diſpoſptione debẽtur.
tollunt a pauperibus per uiolentiaʒ uel ſub honoris nomine diuites ſpoliant:ut ipſis quoq; filiis ſu
is quibus paterna debetur hereditas nil debeant derelinquere. niſi quod ſibi a parentibus derelictuʒ
eſt. Ergo qui ditior eſt ſacerdos quam uenit ad ſacerdotiuz. quicquid plus habuerit non filiis debet
dare ſed pauperibus & ſanctis fratribus & domeſticis fidei qui uincunt merita liberorum. ut reddat
ea quæ domini ſunt domino ſuo.qui loquitur in euangelio.quicquid uni iſtorum feciſtis mihi fe/
ciſtis: Ipſe enim in pauperibus ſuſcipitur hoſpicio: uiſitatur in carcere. nudus tegitur. ſitiens bibit. ſa-
turatur eſuriens. Vt non diſpergatur inquit populus meus a poſſeſſione ſua. Si enim licentiã hubue
rit princeps uel accipere uel rapere uel ſub figura honoris tenere quæ non ſunt ſua & liberi⸗ derelin

quere populus qui in nomine dei fuerat cõgregatus diſpergertur in partes atq; lacerabitur.ſiue ĩux⸗

ta legem ne paulatim alterius hereditas tranſeat ad aliuzʒ: & pereat funiculus diuiſionis per ques ſor
te ad unum quemq; uenit hereditas. Diſpergit ergo populuʒ dei & aufert: ab eo poſſeſſionem fideiĩ
ſempiternamqui alſena bona uel rapina: uel adulatione: uel blãditiis: uel prætextu religionis filiis
fratribuſq; & conſanguineis derelinquit. H 5
CEt introdaxit me per ingreſſum qui erat ex latere vel poſt tergum poꝛte in gazophilatia ſan/
ctuarii ad ſacerdotes:ſiue in exedras ? thalamos qui reſpiciebant ad aquilonem:⁊ ecce ibi erat

locus nergens ad occidentem:ſiue ad mare.⁊ vt ſeptuaginta tranſtulerunt ſeparatus: Et dixit

ad me. Iſte eſt locus vbi quoquent ſacerdotes pꝛo delicto ⁊ pꝛo peccato:ſiue ꝓ ignoꝛantia ⁊ pꝛo

Liber quartuſdecimus. c.xlvi.

°
peccato:vbi qnoquẽnt ſacriſicium ſiue manaa ⁊ donum:nt non efferant in atrium exterius:ꝛ ſan
ctiſicetur populus.Et eduxit me in atrium exterius:⁊ circũduxit me per quatuoꝛ angulos atrii:
ecce atriolum erat in angulo atrij:atriola ſingula ꝑ angulos atrii. In quatuoꝛ angulos atrũ
atriola diſpoſita quadraginta cubitoꝛum per longum ⁊ triginta per latum. Menſure vmi qua/
tuoꝛ erant:⁊ paries per circuitum ambiẽs quatuoꝛ atriola:⁊ culine fabꝛicate erant ſubter poꝛti⸗
cus per girum.Siue pꝛope accubita que aquila interpꝛetatus eſt.ſymmachus
theodotio ipſum verbnum hebꝛaicum poſuit turoth.Et dixit inquit ad me.Hec ẽ domꝰ
culinarum:in qua coquent miniſtri domus victimas populi ſine victimam.
Hoc eniʒ hebraice ſigniſicat zeba. Vir qui calamuʒ tenebat manu & funiculum cœmentarii quo
ædiſicium metiretur. introduxit inquit me per ingreſſum qui erat ex latere portæ: uel poſt tergum
portæ. Nec poſuit cuius portæ. orientalis auſtralis, aut alterius plagæ. ſed reliquit incertum. ut irem
ad locum ſanctuarii: & in gazophilatia ſiue in cubicula ſacerdotum quæ reſpiciebant ad aquilonez
& ad mare.ad ſeptentrionem uidelicet & ad occidentem: hanc habente ſcriptura ſacra conſuetudi
nem: ut pro ſitu terræ iudeæ ſemper mare occidentem uocet. Et conſiderandum. quod locus ſacer-
dotum ubi pro delicto ſiue ignorantia & pro peccato coquuntur ſacrifitia ne cruda offerantur. in
atrinm exterius ad aquilonem & occidentem poſitus ſit. unde uentus frigidiſſimus oritur: & ubi ſo
lis lumen occumbit. Ex quo oſtenditur quicquid ad æduliũ pertinet. uel pro errore eſſe uel pro pec
cato. Sinautem & pro ignorantia offertur ſacrifitium. quantomagis pro delicti conſcientia? Vnde
& Iob offerebat mane quotidie hoſtiã pro filiis ſuis timens ne per ignorantiã deliquiſſent. Quod
autem ſequitur ut non efferant in atrium exterius & ſanctificetur populus qui ſanctiſicationi nõ fue
rit præparatus. illud ſignificat ne facile non ſanctificatis ſancta tribuamus nec mittamus iuxta euan
gelium margaritas ante porcos. nec demus ſanctum canibus. Deniq; moyſes tribus diebus ab om
ni immunditia & ab uxoris complexu uult populum ſanctificari ut accedat ad montem ſyna: & ſã
ctificatus ſancta ſuſcipiat. Si autem acceſſuri ad audienda & ſuſcipienda uerba dei ſanctificari iuben
tur ab uxoribus manifeſtum eſt in lege illud apoſtolicũ contineri. nolite fraudare inuicem niſi for-
te ex conſenſu ad tempus ut uacetis orationi: & ex conſenſu abſtinendum ab uxoribus ut uacemus
orationi. Poſt hæc ſcriptum eſt. Et eduxit me in atrium exterius: & cirtunduxit me per quattuor an
gulos atrii. & ecce atriolum erat in angulo atrii: atniola ſingula per angulos atrii in quattuor angu
los atrii atriola diſpoſita. Ille uir queʒ ſepe commemorat eduxit eum de loco ſacerdotum qui uer
gebat ad aquilonem.ſiue qui erat ſeparatus. ubi coquunt ſacerdotes pro delicto & pro peccato uel
ignorantia. eduxit autem in atrium exterius. Ex quo intelligimus illud atrium de quo egreſſus eſt
uiſſe interius: & multa eſſe atria in ſcripturis ſanctis. de quibus legimus. qui ſtatis in domo domini
in atriis domus dei noſtj. Et in Ioanne. Et alias oues habeo quæ non ſunt ex hoc atrio: & illas opor
tet me adducere & uocem meam audient: & fiet unum atrium & unus paſtor. Hoc enim græce
ſignificat.quod latinaſimplicitas in ouile tranſtulit. Quando autem dicit ex hoc atrio oſtendit
eſſe & aliud: quod uel in gentium turba ad diſtinctionem ĩſrahel: uel in cælis ad ſeparationem terre
ni atrii demonſtratur: & pro qualitate meritorum unicuiq; officio atrium delegatum. ſuper quo in
anterioribus plenius diſputatum eſt. Hoc autem atrium de quo nunc ſermo eſt per ſingulos angu⸗
los quattuor habebat atriola.quæ ſeptuaginta minora uocant: & nos prao facilitate ſenſus
atriola diximus. Quadraginta cubitorum erant per longum: & triginta per latum. De quibus
numeris in hoc eodeʒ propheta diſputaſſe me menini: quod aliud ad tribulationes & anguſtias ali
ud ad perfectam referatur ætatem. Vnde quadraginta diebus moyſes & helias & dominus atq; ſal-
uator in heremq ieiunarunt: & ad ſacerdotale officium non poſt uiceſimumquintum ætatis annuʒ
ſed poſt triceſimum accedunt. Quamobrem: & dominus triginta annorum erat cum uenit ad ba-
ptiſmum: & in hoc eodem propheta triceſimus annus ponitur in exordio. Vbi ĩgitur cibi. ibi & an-
guſtia atqʒ temptatio per quæ parantur cibi. Et ubi in perfecti uiri nenenimus ætatem. ibi calcanda
ſunt omnia & dicendum. Habentes uictum & ueſtitum his contenti ſimus. & ſi dederit mihi domi-
nus cibum ad ueſcendum & ueſtem ad openiendum. uel cene illud. eſca uentri & uenter eſcis deus
autem & hunc & illa deſtruet: Neq; enim in futuro mãducabimns & bibemus ſed illo ueſcemur pa
ne qui de cælo deſcendit. de quo in pſalterio canitur. Paneʒ angelorũ manducauit homo. & meus
cibus eſt ut ſaciam uoluntatem eius qui miſit me: Quod autem mẽſura una atriolorum erat quat/
tuor: quæ atrii maioris angulos poſſidebant. quattuor mundi ſignificat plagas:quod in ſudore uul
tus noſtri comedamus panem. & omnis labor uentri ſterconiq; proſiciat. quæ quattuor atriola uel
unuslparies ambiebat & culinæ fabricatæ erant ſubter porticus per girum uel propinqua habebant
accubita ut ubi cibi ibi & menſarum præparatio. Et ne forſitan ignoraret proplfeta quid eſſent quæ
cerneret.dixit ad eum: Hæc eſt domus culinarum. in qua coqueni miniſtri domini uictimas populi
Populi quidem uictimas quæ offeruntur pro delicto ſiue peccato & ignorantia: Sed & alimenta &
refrigeria ſacerdotum. ut meminerinr nihil ſe aliud debere appetere cum etiam in templo carnes

ad eorum refrigeria præparatæ ſint.
CCAPITVLVM

HBGuper Ezechielem.
.
=ðJMUMW CCCAPITVLVM. XLVII. ”UMUV
T connerti me ad poꝛtam domus.⁊? eccè aque egrediebantur. ſubter limẽ domus ad
oꝛiẽtẽ. Sacies enim domus reſpiciebat ad oriẽtẽ. Aque autẽ deſcẽde bant in latus tẽpli

6 dexrtrum ad meridiẽ altaris. Et eduxit me per viam poꝛte aquilonis.Et conuerti me
HMWad viam foꝛis poꝛtam exterioꝛem. viam que reſpiciebat ad oꝛiẽtt:⁊ ecce aque redun
dantes a latere dextro cuz egrederetur vir ad oꝛiẽtẽ qui habebat funiculus in manu ſua.Et mẽ
ſus è mille cubitos:⁊ tranſduxit me per aquam vſq; ad talos. ſiue tranſiuit in aquam remiſſio
A nis. Rurſumqʒ menſus eſt mille: æ tranſduxit me per aquam vſq; ad lumbos:ſine tranſiuit
un aquaz vſq; ad lumbos.Et menſus eſt mille.toꝛꝛctezʒ. quem non potni pertranſire.quoniam in
en tumuerant aque pꝛofande toꝛrentis que non poterant tranſuadari.
de Q¶ C/Pro quo. Ixx. trãſtulerunt: & mẽſus ẽ mille & nõ poterat ptranſire: qm ferebatur aqua iſtar præci-
di pitis torrẽtis: q trãſiri nõ poteſt. Aquæ iſtæ quæ egrediebãtur ſubter limẽ domꝰ:ideſt tẽpli:nõ fere-
er⸗ bantur ad aquilonẽ & ad occidẽtẽ: ſed ad orientem & ĩ lateræ tẽpli dextro ideſt ad meridiẽ: ĩpſũq;
i meridiem non cuiuſlibet loci ſed altaris: ex quo perſpicuũ fit ſacras eſſe aquas: & ſaluatoris noſtri
o0 ſigniſicare doctrinam: iuxta illud quod ſcriptũ ẽ. De ſyon egredietur lex: & uerbum domini de hie
e ruſalem. Et in alio loco. Repleta ſunt omnia ſcientia domini: ſicut aqua multa operiẽs mare. De his
e aquis & zacharias propheta uaticinatus dicens. In die illo egredietur aqua de hieruſalẽé: & mediũ
od eius ĩ mare primum: medium ãt illius in mare nouiſſimũ. De his aquis & ad ſamaritanã ds loquæ
ſe batur. Si ſcires qꝗs eſt qui dicit tibi da mihi bibere:tu forſitan petiſſes eum: & dediſſet nbi aquam ni-
un uentem: & iterũ. Oĩs qui bibit de aqua iſta ſitiet denuo: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo

on ei nõ ſitiet in æternũ. Et in templo clamabat atq; dicebat. Si quis ſitit ueniat ad me & bibat. Qui cre
dit ĩ me:ſicut dicit ſcriptura flumina de uentre eiꝰ fluent aquæ uiuæ. Hoc autẽ dixit. de ſpirtu quem
accepturi erant credentes ĩ eum. Iſſtæ ſunt aquæ de quibus propheta loquæbatur in pſalmo. Super

n aquas refectionis educauit me. & ezechiel. Aſſumã uos de gentibus & de terris: & aſpergã ſuper uos
aquã mundam: & mũdabimini ex omnib ĩmunditüs ueſtris. Apparuerũt enim fõtes aqua tum. Et
n in nonageſimo ſecũdo pſalmo canitur. Eleuauerunt flumina dñe: eleuauerunt flumina uoces ſuas
a uocibus aquarum multarum. Mirabiles elationes maris. Iſtæ ſunt aquæ ſyloe quæ uadũt cum ſiſẽ
tio:de quibus eſaias. Aurietis aquas de fontibus ſaluatoris. & pſalmiſta. Benedicite dño de fontib
. ifrahel. Et idem eſaias de domino ſaluatore. Iſte ait habitabit in excelſa ſpelunca petræ fortiſſimæ.
4 panis ei dabitur: & aqua illius fidelis. Erupit enim in deſerto aqua: & uallis in terra ſiiẽti. diciturq;
i credentibus. Noli timere qm̃ redemi te: meus es tu: & ſi traãſieris p aquã tecũ ego ſum. & rurſũ. Qui
ſititis ite ad aquã. Et p hieremiã loquitur deus. Duo mala fecit populus meus. Me dereliquerũt foni
He tem aquæ uiuæ. & foderũt ſibi lacus qui aquã cõtinere nõ poſſunt. Sicut igaur legimus i bonã par-
tem aquas quæ egrediuntur de limine tẽpli. & referutur ad doctrinã eccleſiæ: ſic ſunt aquæ amara
& aquæ peſſimæ. ad quas hieremias propheta nos phibet accedere dicẽs. Quid uobis & uiæ ægy-
pti. ut bibatis de aquis gion? quæ hebraice dicuntur ſyor: ideſt turbidæ atq;cœnoſæ. De quibus ira
tus ſuper hereticis loquitur deus. Ecce ego cibabo eos angnſtis: & dabo eis potũ aquã fellis: in qua
. draco regnat æ gyptius qui dicit mea ſũt flumina: & ego feci ea:qui omne excelſũ uidet: & ipſe eſt
rex eop: qui in aquis ſunt. Vnde uir eccleſiaſticus dũm depræcatur & dicit. Saluum me fac de: ꝗm̃ .
intrauerunt aquæ uſq; ad animã meam: infixus ſum in limo ꝓfundi & nõ eſt ſubſtãtia: & tempeſtas
demerſit me. Et iterum. Liberer ab his qui oderũt me.& de profundis aquarũ non me præcipitet tẽ
peſtas aquæ: nec obſorbeat me profundum: neq; urgeat ſuper me puteus os ſuũ. Et in alio pſalmo.
6 Niſi quia dñs erat in nobis: dicat nunc iſtahel: niſi qꝗa dñs erat in nobis: cũ exurgerẽ homines ĩ nos
, forſitan uiuos deglutiſſent nos: cũ iraſceretur furor eorũ ſuper nos: forſitan aqua abſorbuiſſet nos.
n Et ſpõſa in cantico canticorum. Aqua multa nõ potenit reſtringere caritatẽ: & flumina nõ demer-
i⸗ gent eã. Iſta eſt aqua de qua dicit oſeæ. Contẽpſit me galaad ciuitas quæ operatur uanitates contur
ne ans aquã: & fortitudo eiꝰ uiri pirratæ. Quæ aqua alio nomine nocatur mara. hoc amaritudo. in
en qua lignũ crucis mittitur: & amara uertuntur in dulcia. Cõſidera legẽ moyſi. intelligatur iuxta ſen
19 ſum carneũ uidæorum. quomodo amara ſit effodiens oculum pro oculo. dentem pro dente iudaʒ
I thamar fornicatiõe. & oſeæ iũctũ fornicariæ hieremiæ moyſi uxorẽ ethiopiſſã & ĩterſe-
1, ctionẽ ægypti: & mille alia quæ ſi intelligamus iuxta occidẽtẽ litterã & nõ iuxta ſpiritũ uiuificãtẽ.
I * amara ſũt: & lectorẽ ſuũ nõ tam ædiſicãt quã deſtruũt: iſtæ ĩigitur aquæ quæ egrediũtur de templo
el domini. pergũt ad orientẽ & deſcendũt in latus tẽpli dextrũ ad altaris meridiẽ. ubi ſponſus conui
1 uas ſuos paſcit: & acgubat. Quod autẽ ſequitur & eduxit me per uid portæ aquilonis: & cõuertit ad
2 uiã foris portã exteriorẽ uiã ꝗᷓ reſpiciebat ad oriẽtẽ. illud latẽter oſtẽdit qd ſtatĩ ad portã oriẽtalezꝭ
S peruenire non poſſumus. niſi per uiam portæ aquilonis longo circuitu perueniamus ad eã. Niſi enĩ
uentũ frigidiſſimum uicerimus calore fidei: & calcauerimus regiones eius: ut ipleatur illud in no-
⸗ bis apoſtolicum: deus autem conterat ſathanã ſub pedibus ueſtris uelociter. portaʒ per quam egre
diuntur aquæ & ſunt a latere dextro ingredi non ualebimus. Et nota quod aquæ iſtæ quæ egredi- .
untur per portã orientis in tantũ leuas partes fugiũt: ut a dextris altaris ad meridiẽ pergere deſcri-
„
₰
ı●

Viber quartuſdecumus. c.xlvii.

bantur. Vir aũt inquit ilſe qui habebat funiculũ in manu: eum me duxiſſet per portà aquilonis forĩ
ſecus ad uiam quæ reſpiciebat orientẽ: & ipſe quoq; eſſet in eodẽ loco menſus ẽ eiuſdẽ aquæ mil
le cubitos:& traſduxit me per aquã uſq; ad talos.quos aquila & ſymmachus & theodotio
interprætati ſunt pro quibus. Ixx. tranſtulerunt ſed tranſibit in aquam: aquã remiſſionis: quod
intelligere poſſumus prima hominũ ſignificare peccata: quæ ingrediẽtibus nobis aquas dñi dimit
tuntur. & baptiſmi oſtendũt gratiã ſalutaris: & inicia ſunt profectuuʒ. tamen ipſa ſublimia. Deniq;
ad talos uſq; pertingũt.qui plãtæ calcaneoq; uicini ſũt: qui patet morſibus colubri dicẽte domino:
tu eius obſeruabis caput: & ipſe obſeruabit tuũ calcaneuzʒ. Et in pſalterio de iuda dicitur proditore.
Qui edebat panes meos. magniſicauit ſuper me ſupplãtationẽ ſiue calcaneũ.Hoc enĩ græcũ
ſignificat. Poſt mille aũt cubitos ꝗ perueniũt uſq; ad talũ menſus ẽ alios mille cubitos in aqua:
& trãſduxit me uſq; ad genua.Poſt remiſſionẽ ſiqdẽ peccatorũ & ita profectũ quando paululũ de
terrenis ad altiora conamur aſcẽdere: flectimꝰdño genua dicẽte apoſtolo: ut omne genu flectatur
cæleſtiũ terreſtriũ & infœrnorum: & omnis lingua confiteatur quoniam dominus Ieſus chriſtꝰin
gloria ẽ dei patris. Tertio mẽſus mille alios cubitos. & tranſduxit inꝗt me per aquã uſq; ad renes.
His enĩ gradibus ad ſublimia puenimus tamen ipſa ſublimia uſq; ad lubos & renes pueniũt: ut om
. nis in nobis libido trũcetur: & poſſideamus ſanctificationẽ corporis ſine qua nemo uidet deũ. Vn/
de & in hoc eodẽ propheta. a pedibus uſq; ad lũbos deus igneus cernitur. Indigẽt enĩ igne & pur/
gatione opera lumboꝶ. dicente luſto quoniã lumbi mei repleti ſüt illuſionibus: p quos nobis & in
„ die & in noctiũ fantaſmate illudit inimicus. A lũbis uero uſq; ad caput & uerticẽ prætioſiſſimo me
tallo electri fulgore reſplẽdet: ut nihil in ſe ſordidũ nihil habebat uilitatis. Vnde nunc quarto dici-
tur. Et mẽſus eſt mille ſubauditur cubitos torrentẽ quod.Ixx.non trãſtulerunt quẽ non potui per/
tranſire multo melius quam. Ixx. qui dixerunt & nõ poterat pertranſire. Propheta enĩ & omnis hu-
mana natura. poſt lumbos torrentẽ cogitationũ & incentiua in corde uitioꝶ non poteſt pertraſire
Vir autẽ ille qui indutus erat blandi & ductor prophetæ liquido pertranſiit qui peccatũ non fecit
nec dolus inuentus ẽ in ore eius. Cauſaſq; reddit cur propheta mille quarto cubitos nõ potuerit p/-
tranſire.quoniã intumuerant aquæ profundæ torrẽtis qui nõ poteſt tranſuadari. Et quomodo ſcri
ptum eſt gloriante propheta torrentẽ pertranſiuit anima noſtra? Sed facile ſoluitur.ſi ſciamus pro
hoc ſcriptũ eſſe ĩ hebreo torrẽs pertrãſit animã meã. De hoc torrente & eſaias loquitur. Ecce ego ĩ
clino ſuper eos ſicuti fluuiũ pacis: & ſicut torrentẽ inundantẽ gloriam. Et in triceſimo quinto pſal/
mo de ſanctis dicitur. In protectione alarum tuaꝶ ſperabunt. inebria buntur ab ubertate domus tuæ
& torrente delitiaꝑ tuarum potabis eos. quoniã apud te è fons uitæ. Et in cẽteſimo uiceſimo quĩto
Conuerte domine captiuitatẽ noſtram ſicut torrens in auſtro. Et ſuper ſaluatore. De torrẽte bibetĩ
uia. Quis enĩ hominũ geriari poteſt caſtũ ſe habere cor: uel ad cuius mentẽ per oculoꝶ fœneſtras
mors cõcupiſcẽtiæ nõ introibit. & ut parũ dicaʒz animi titillatio? Mũdus enĩ in maligno poſitus ẽ:
& a puericia appoſitũ eſt cor hominis ad malũ: ut ne unius quidẽ diei a natiuitatis exordio ſine pec
cato ſit humana cõditio. Vnde & dauid confitetur in pſalmo. Ecce eni in iniquitatibns conceptus
ſum: & in peccatis cõcepit me mater mea. Non in iniqtatibus meis uel certæ eius ſed in iniquitati-
bus humanæ conditionis. Vnde & apoſtolus dicit. Regnauit mors ab adã uſq; ad moyſen etiã ſup
. eos qui non peccauerunt in ſimilitudinẽ præuaricationis adæ. Quod cubitos genere maſculino &
nõ neutrali cubita dicimꝰiuxta regulã grãmaticoꝶ: & in ſuperioribꝰdocui nõ nos ignorãtia hoc fa
cere at cõſuetudine ꝓpter ſimplices quoſq; & ĩdoctos quo& ĩ cõgregatõe eccleſiæ maior ẽ numer.
CSEt dixit ad me.erte vidiſti fili hoĩs.Et duxit me ⁊ cõuertit ad ripã toꝛrentis ſiue fluminis.
Cũqʒ me cõnetiſſem ſine cõuertiſſet:ecce in ripa toꝛrentis ſiue fluminis ligna multa nimis ſi-
ne arboꝛes multe ex vtraqʒ parte:⁊ ait ad me.Aque iſte que egrediũturad tumnlos ſabuli.oꝛiẽ
tis ⁊ deſcẽdũt ad plana deſerti:ſiue aqua iſta que egreditur in galilea que vergit ad oꝛientem ?
deſcendit ad arabiam intrabũt mare ⁊ exibunt ⁊ ſanabunt᷑ aque ⁊ oĩs aia viuẽs vel animalium
que ſerpit ſiue ſerpẽtium quocũqʒ venerit toꝛꝛẽs ſine fluuius viuent:⁊ crunt piſces multi ſatis
poſtqnã venerint illuc aquè iſte:⁊ ſanabunt᷑ ⁊ viuent ois ad que venerit toꝛrẽs ſine fluuins:⁊ ſta⸗
bunt ſuꝑ illas piſcatoꝛes ab engaddi vſqʒ ad engalliz. ſiccatio ſagenarũ erit. Plurime ſpecies
erunt piſciũ eiꝰ.ſicnt piſces maris magni multitudinis nimie. In his aũt qne egredinnt᷑ ripas
⁊ ſũt paluſtria non ſanabunt᷑:ſed in ſalinas dabunt᷑.Et ſuper toꝛrentẽ ſine fluniũm oꝛiet᷑ in ripis
eius ex vtraqʒ parte omne lignũ pomiferũ ſiue frugiferũ ñ defluet ſoliũ ex eo fine ñ vetereſcet
ex eo ⁊ nõ deſiciet fructꝰeiꝰ. Per ſingulos mẽſes afferet pᷣmitina ſine inonabũt᷑ oĩa ꝛ aq̃ ei de
ſãctuario egredient᷑:⁊ erit fructꝰeiin cibũ ⁊.folia eiꝰad medicinã.ſiue ⁊ oſtẽſi eiꝰ ad ſanitatem:
CTotũ capitulum quamquã prolixum ſit ſimul ponere uolui.ne ſenſũ legentis irrũperem: & lectio
nis ordo diuiſus in partes audientis ĩtelligẽtiã cõturbaret. Primũq; dicẽdũ qd pro torrẽte ĩ hebrai/

co dicitur. & græco ſermone. apellatur. Ixx. flumen tranſtulerũt. Deinde ꝓ
galilea quæ hebraice dicitur galila aquila. interprætatus ſit. quod tumulos ſigniſficat ha-
. renarũ.ſy mmachus. quod poſſumus tranſſferre cõſiniũ. Pro arabia quoq; ſymmachus in
habitabilẽ. aquila humilia uel plana. theodotio arabas tranſtulerunt. Dicamus ergo quid nobis ui⸗-
‚—R deatur in
.
.
°
* *

i

i⸗

deatur in ſingulis. Vit ille qui erat ductor ezechielis cõmonet prophetã ut diligentius intueatur &
uideat & occulta oculis mentis attẽdat: Vocat autẽ filiũ hominis uel in figura domini ſaluatoris. &
eni ezechiel interprætatur fortitudo uel ĩperiũ dei uel certe ad cõmonitionẽ fragilitatis humanæ.
ne obliuiſcatur conditionis ſuæ dum ei magna mſtrantur. & cõmonitum ducit atq; conuertit ad
ripã tortentis ut quoniam mediã profunditatem tranſire nõ potuerat. ſaltim ea quæ in ripis ſũt re-
cognolcat. Cũq; ait me conuertiſſem ſiue ille me conuertiſſet qui ductor erat & monitor. ecce in ri
pa torrentis ſiue fluuii ligna multa uel arbores plurimæ nimis ex utraq; parte. Torrens iſte qui pro
aquarum habundantia fertur more torrentis: & ſuſcipit de cælo pluuiam de quo in præterita dixi/
mus lectione. ip̃e a. lxxx. appellatur fluuius eo qd perpetuas aquas habeat nec de pluuiis hint ĩde col
lectas:ſed de uiuo & perpetuo ſonte manãtes. De quo fluio multa in ſcripturis ſanctis legimus. ſed
in præſentiarum pauca dicenda ſunt ac primum illud fluminis impœtus lætiſicat ciuitatẽ dei. Et in
alio loco. Flumẽ dei repletũ ẽ aquis:præparaſti cibũ eoꝶ:qa ſic ẽ pᷣparatio tua. Rurſumq; pluraliter
Eleuauerũt flumina dñe:eleuauerũt flumina uoces ſuas:a uocibus aquarum multaꝶ mirabiles ela/
tiones maris. Et in eſaia. FEaciam ĩ deſerto uiã: & in inuio flumina. Et ĩ alio eiuſdẽ loco manitſeſtius.
Apparebit in ſyon fluuius decurrẽs glorioſus in terra ſitiẽti. Sup hunc fluuiũ erãt arbores plurimæ
ex utraq; parte ripæ: ut ĩter duo ſcilicet inſtrumenta uetus & nouuzʒ: clauſus curreret flunius. Ligna
aũt multa uel arbores plurimas & multas nimisillas arbitror quas in paradiſo ſcriptura cõmemo
rat pomis uariis habũdare: docetq; prophetam ductor p̃uius & magiſter & dicit. Aquæ iſtæ ꝗᷓ egre-
diuntur uel in galileam gentium iuxta. Ilxx. uel ut uerius ĩ hebreo cõtinetur ad tumulos ſabuli oriẽ
talis: & deſcendunt ad plana deſerti: uel ad arabiam intrabũt mare uel ad exitus maris. & ſanabũtur
aquæ. Aquas uel baptiſmi gratiam uel euangelicã ſigniſñcare doctrinã: dudũ diximus. Quæ ſi egre
diantur de limine tẽpli dñi & apoſtolicã teneant diſciplinam: tumulos ſabuli ſteriles prius & infer
tiles faciunt eẽ frugiferos: & omnia plana atq; deſerta ita irrigantur: ut exprimt in ſe hierichonti-
nis ſacramentum.quem heliſeus euangelico & apoſtolico curauit ſale: in tantũ ut ubi prius ſterili⸗
tas fuerat & mors: ibi libertas eſſet & uĩta:nec ſolũ deſerta ſanarũt:ſed intrant mare orientale:mare
uidelicet mortuum in quo nihil poterat eẽ uitale. & mare amanſſimũ quod græce
ideſt ſtagnum bituminis uocatur. Mirũq; in modũ aquis euangelicis aquæ ſanãtur mortuæ. quæ
ab eo quod nihmil in ſe uitale habeant nomẽ mortis ſortitæ ſũt. Non enĩ nouerant eũ qui dicit ego
ſũ uita & ueritas. Et reuera iuxta litterã hucuſq; nihil qd ſpiret & poſſit ĩcedere præ amaritudine ni/
mia in hoc mari repperiri poteſt. nec cocleolæ quidẽ paruiq; uermiculi & anguillæ: & cetera animã
tiũ ſiue ſerpentium genera. quorũ magis côrpuſcula poſſumus noſſe quã nomina. Deniq; ſi Iorda/
nis auctus ĩbribus piſces illuc influens rapuerit ſtati moriuntur: & pinguibus aquis ſupnatant. Cuʒ
hæc itaq; nihil utilitatis habeant ut ſimplex ſermo teſtatur etiã ſi facta fuerĩioqd ſtulta iudæorũ ſup
ſtitio credit iuxta intelligentiã ſpiritalẽ domini torrente curatæ habebunt piſces plurimos: & uiuẽt
omnia ad quæ torrens iſte peruenerit: ita ut piſcatores ſtent ſuper ripas ab engaddi uſq; ad engalli.
quorum prius fontẽ ſiue oculum ædi. ſequens fontẽ oculũue uitulorum ſonat. Engallim eni in prĩ
cipio eſt maris mortui ibi Iordanis ingreditur. engaddi uero ubi finitur atq; cõſumatur. Mare autẽ
mortuũ illud puto eſſe de quo zachatias loquitur.In die illa egredietur aqua uiuẽs de hieruſalẽ: &
mediũ eius in mare primum. Daniel quoq; in hæc uerba conſentit. Videbam: & ecce quatuor uenti
cæli innitebant in mari magno. Et dauid. Mirabiles elationes maris. Et ex perſona ſaluatoris in pſal
mo. Veni in profundum maris. & tempeſtas demerſit me. Rex quoq; ægypti iuxta eundem ezechie
lem draco appellatur qui habitat in mari: & uentilat fluminis aquas cornibus ſins. Et iterũ. Hoc ma

remagnum & ſpatioſum. Quod quamdiu non ſuſceperit in ſe aquas fluminis ſiue eorrẽtis oẽ q

in ſe habet mortiſicat: ſed dominus de quo dictum eſt percutiet & curabit poſt duos dies: & in die
tertio reſurgemus & uiuemus in conſpectu eius: ipſe loquitur in eodem propheta oſeæ. Ego colli-
gaui ephraim: ſuſcepi eum in brachio meo: & non cognouerunt quia ſanaui eos in correptiõe ho
minis qui uulneratus eſt propter peccata noſtra: & infirmatus pro iniquitatibus noſtris. Diſciplina
pacis noſtræ ſuper eum: & liuore eius ſanati ſumus. Ipſe iſtud mare quod eſt ſalſiſſimum & nimia
amaritudine mortuum ſua morte ſanauit: qui dicit per eſaiam. Spiritus domini ſuper me: propter ꝗ
junxit euangelizare paupenibus miſit me: ſanare qui contriti ſunt corde: Vnde & per hieremiam cla
mitat. Conuertimini filii conuertentes: & ſanabo contritiones ueſtras. Dixit enim populus impa-
tiens: & dolorem uulnerum ſuorum diutius ferre non ſuſtinens. Tranſiuit eſtas pertranſit menſis:
& nos ſaluati non ſumus. Vnde reſpondit ei dominus. Nunquid xreſina non eſt in galaad: aut medi
ci non ſunt ibi? Qua non aſcendit ſanatio filiæ populi mei:? Et ipſe hieremias vociferatur & dicit.
Sana me domine & Enabotfaluuam me fac & ſaluus ero. Deniq; angeli qui præſides erant populi
iudæorum: eo tempore quando clamauit multitudo inſipiens & ait. ſanguis eius ſuper nos & ſuper
filios noſtros: & uelum templi ſciſſum eſt. & omnia hebreorum ſacramenta reſerata: reſponderunt

præcipiente domino atq; dixerunt. Curauimus babylonem & non eſt ſanata. Relinquamus eam:

urbem uidelicet cofuſionis atq; uitiorum. Vnde & ioſephus in ſua narrat hyſtoria: quod poſtquam
dominus cruciſixus eſt: & uelum templi ſciſſum eſt ſiue liminare templi fractum cormm . Zucnt ſit

—

iber quartuſdecimus.c.xlvii.

uox in aditis templi uirtutum cæleſtium. tranſeamus ex his ſedibus. Hoc totum non ſuperfluo ſed
neceſſario dictum ſit: quia mare mortuum influente in ſe fluminæ dñi: dicitur eẽ curatum. Sup hoc
mare ab engaddi oculo & föte ædi qui pro peccato ſemper offertur uſq; ad engallim fötẽ uituloꝶ
qui mactantur dño: & imitantur uitulum cornua efferẽtẽ & ungulas: q in typo ſaluatoris & ad alta
re mactatur. Erũt piſcatores quibus loquitur dñs Ieſus: uenite ad me & faciam uos piſcatores homi
nũ:de quibus & hieremias. ecce ego iquit mittam piſcatores: & plurimæ ſpeties ĩmo genera piſciũ
erunt ĩ mari quõdã mortuo. Quos piſces ad dexterã partẽ iubẽte dño extrahit petrus.& erãt cẽtuzʒ
quinquaginta tres:ita ut præ multitudie eorum rhetia rũ perẽtur. Aiunt aũt qui de animãtium ſcrip
lere naturis & proprietate qui tã latino quã græco didicere ſermone de quibꝰ appianicus
cilex eſt poeta doctiſſimus: centum quinquaginta tria eſſe genera piſciũ: quæ oĩa capta ſunt ab apo
ſtolis: & nihil temanſit incaptum: dum & nobiles & ignobiles. diuites & pauperes: & omne genus
hominũ de mari huius ſæculi trahitur ad ſalutẽ. Quod aũt ſeqũitur in littoribus eius & ĩ paluſtribꝰ
ſiue in his quæ extra littora egrediũtur aquæ nõ ſanabũtur: illud latenter oſtẽdit: qd in noæ archa
nõ fuerit pereat regnante diluuio: & quos iſtæ fluuius nõ attingerit non ſuſcipiant ſanitatem: ſed in
ſalinas inquit dabuntur iuxta illud qd ſcriptũ eſt. Peſtilente flagellato ſtultus ſapiẽtior erit. Erudiũt
* enim bonos exempla peiorum. Siue in ſalinas dabuntur iuxta illud quod in euãgelio ſcriptum eſt.
Bonum ẽ ſal:ſi aüt infatuatũ fuerit in nihil ẽ utile: ut in perpetuũ frugibus careant & uirore. Quod
& urbs poſt ruinã ſale cõſperſa demõſtrat. Sup torrentẽ uero ſiue fluuiũ orietur in ripis eiꝰex utraq;
. parte omne lignũ pomifeꝑ. ſiue ut omnes uoce cõſona trãſtulerũt. qd cibũ & eſcam tri-
buit & quod mãdi poteſt appellaturq; lingua hebraica machal: & nihil iuxta ſeptuagĩta uetereſcet ĩ
eo.ſed quotidie ĩnouabũtur fruges eius.ſiue nõ defluet foliũ ex eo & nõ deficiet fructus eius. iuxta
illud quod in primo pſalmo ſcriptũ eſt. Secus decurſus aquarũ quod fructũ ſuũ dabit in tẽpore ſuo
&& foliũ eius nõ defſuet. Per ſingulos inquit menſes afferet primitiua: ſiue ut in. Ixx. ſcriptũ ẽ: fructus
eius in renouatione ſui primitiua dabit: ut oĩs credentium fructus primitiæ ſint. & ſinguli mẽſes ſin
gulis apoſtolis deputentur. Hoc aũt eueniet: qm̃ aquæ eius de ſanctuario egredientur. Ne putemus
riparum eſſe uel arborum aut menſium tantarũ frugum abundantiam. reddit cauſas ubertatis: & in
fert: Quia aque eius de ſanctuario egredientur. Non ergo uolentis neq; currentis ſed miſerẽtis dei
eſt. Horũ omnium lignorũ principatũ tenet lignũ uitæ. quod intelligitur ſapientia. de qua ſcriptũ
eſt. Lignũ uitæ ẽ omnibus credentibus in ea:Iſſudq; quod dicitur & erunt fructus eius in cibũ & ſo/
liũ eius ad medicinã.diuinorũ librorũ ſactamẽta demonſtrat. quorũ alteꝶ ad ſpiritũ ut uerba ſim-
plicia intelligamus in foliis. in fructibus uero ſenſũ latẽtẽ. Sicut enĩ ſciẽtia ſcripturarũ ducit ad re-
gna cælorum & præbet nobis panẽ ꝗ dicit ego ſum panis qui de cælo deſcendi:ſic folia ei? moralezʒ
doctrinam continent: Satribuunt ſanitatem ut peccantiũ curent uulnera. Pro foliis quæ hebraice di
cuntur ale propter uerbi & uocis ſimilitudinem. lxx. aſcenſionem tranſtulerunt: quod & ipſum ſic
ediſſeri poteſt. cibos fructuum uerborum monitis ad cæleſtia conſcendamus:.
Bec dicit dominus deus. Hic eſt terminꝰin quo poſſidebitis terram in duodecim tribubus
iſrahel quia ioſeph duplicem funiculum habet. Woſſidebitis auteʒ eam ſinguli eque vt frater
ſuꝰ ſuper quã leuani manũ meꝗ vt darẽ patribꝰ veſtris:⁊ cadet terra hec vobis in poſſeſſionẽ.
. CPro eo qd nos diximꝰquia loſeph dupliceʒ funiculum habet. Ixx. tranſtulerunt augumentũ funi
culi. Etenim Ioſeph ĩterprætatut augmẽtum:rem intelligentes pro nomine: & lectoris animũ con-
ſundentes. Subtracta enim leuitica tribu: tẽpli ſacrificiis delegata: remanebãt undecim tribus. quarũ
Ioſeph diuiſa ẽ in duas ephraim & manaſſe ꝗ dixerunt ad ioſuæ filiũ num. Quare dediſti mihi poſ/
ſeſſionẽ ſortis & funiculi unius cũ ſim tantæ multitudinis: & benedixit mihĩ dñs? Quibus reſpõdit
ĩoſue.Si populus multus es aſcẽde in ſiluã & ſuccide tibi ſpatia in terra ferezei & faĩ qꝗa anguſta eſt ti
bi poſſeſſio mõtis efraĩ. Et iterum Dixit ioſue ad domũ efraĩ & manaſſe. Populus multus es & ma-
gnæ forttitudinis. nõ habebis ſortem unã: ſed tranſibis ad montem & ſuccides tibi atq; purgabis ad
habitandũ ſpacia: & poteris ultra procedere cũ ſubuerteris chananeũ quẽ dicis ferreos habere curꝰ
& eſſe fortiſſimũ. Hoc propterea dixeri. quia nunc ſcriptura cõmemorat ioſeph hoc eſt efraizʒ & ma
naſſe duplicẽ habere funiculũ. ſingulæ aũt tribus iuxta ſimilitudinem ſuaʒ æqualia accipiũt terræ
ſpatia nequaquã arbitrio diuidentis: ſed ſorte quæ in dñi ptãte cõſiſtit. Deniq; & ipſe ioſuæ ꝗ diui/
ſor terræ fuit non propriam ſibi ſeparauit terram ne optimam elegiſſe uideretur. ſed aceepit a prin
cipibus omnium tribuum thamnathſaræ ĩ monte ephraim. ðJB
CBic eſt antem terminus terre ad plagam ſeptemtrionslem a mari magnd vie ethalon veniẽ/·
tibus ſadada:emath:berotha:ſabarim:que eſt inter medium damaoſcei ⁊ cõſniũ emath:atrium
thicon que eſt inxta terminos anran ſiue auranitidis:⁊ erit terminꝰ a mari vſqʒ ad atriũ enom
ſine ſeranan terminus damaſci:z ab aquilone ad aquilonẽ terminꝰ emath plaga ſeptẽtrionalis.
Inter deſcriptionem terræ ſanctæ duodecim tribuum Ioſuæ filii num & quæ nunc per ezechiel
fieri ĩperatur:hoc ĩtereſt: quod ibi ĩter tribus ſorte terra diuiditur. Hic dñi iubẽtis arbitrio delegatur

In numerorum igjtur libro ĩ quo oĩs terra repromiſſionis per quatuor plagas breui ſermone dinui-
ditur: ab aquilone ideſt plaga ſeptẽtrionali iſta deſcriptio eſt. Porro ad ſeptentrionalem partẽ a ma
. ri magno
. *
£ι

Super Ezʒechielem.

ri magno termini ĩcipient. peruenientes nſq; ad montez altiſſimum a quo uenĩes in emath. uſq; ad
terminos ſadada ibuntq; confinia uſq; zefrona & uillam enan: ſiue aſerenan: dicũtq; hebrei ſepten-
trionalem plagam icipere a mari magno. quod paleſtinæ phœnicis & ſyriæ quæ appellatur coele
ciliciæq; prætenditur litoribus: & per ægyptum tendit ad libiã. Quod autem dicit peruenient ter-
mini uſq; ad montem altiſſimũ: idem hebrei autumant uelamanum montẽ ſignificari uel taurum:
4 quod nobis uidetur uerius. A quo inquit uenies in emath quæ nunc: epiphania nominatur: ab an
tiocho crudeliſſimo tyrannorù nominæ cõmutato. Nam cognomentũ habuit Vſqꝗ;
ad terminos inquit ſadada: qui locus & in præſẽti ezechielis ponitur lectione: ibũt confinia uſq; ze
u frona:quã urbem hodie zephirum opidum ciliciæ uocant. Hoc aũt quod ſequitur & uilla ænan:
lo pro quo in hebraico ſcriptũ eſt aſerenon ſiue enan: & præſens continet locus: & interim ſecundũ hi
u ſtoriam breuiter ſtrinxiſſe ſufficiat: & tam numerorũ quam ezechielis deſcriptionem ſibi ex latere
id copulaſſe: ut prudens lector intelligat in quibus uel eadẽ uel uicina uel diuerſa cõmemorarit. Nũc
the interprætatis nominibus ſingulorũ ſequamur anagogen: & quid nobis uideatur in ſingulis præbẽ
in te domino diſſeramus. Ethalon ĩterprætatur in cunabula mœroris: ſedada laiꝰ eius: a lateræ nõ ala
it titudine intellige. emath furor qui græce dicitur berotha putei. ſabarim circuitus montiũ .
ſ. damaſcus ſanguis ſacci & oſculi ſiue poculi:domũ autem ſiue atriũ thicon: ſymmachus interpræta
d tur atriũ medium: quod pergit ad terminos auran. Igitur thicõ medium ſonat: auran: quam. Ixx. in
græcum uertere ſermonẽ: auranitidis iracundiam. aſer autem enon quæ eſt terminus damaſci in li
mi⸗ gua noſtta dicitur atriũ fontis. Septẽtrionalis: igitur plaga incipit a mari magno per uiam ethalõ:
i qd ĩterprætatut ĩ cunabula mœroris: & p pœnitẽtiã uenit ad ſedada. ubi ẽ ex latere declinatio. Intel
t L ligimus eni ĩpendẽte nobis emath:hoc ẽ ĩdignatione dei: ſiue emath ueritate cõperta. aperiunt᷑ no
v0 bis putei berotha quos foderũt principes: abrahã yſaac & Iacob:longoq; circuitu puenimus ad mò
u tes ſabari: qui poſiti ſũt inter damaſcũ hoc eſt ſanguine cilicii & cõfiniũ emath ut ſupra diximus ue
in ritatis. Sicut enĩ per mœrorẽ declinamus mala impendentia: & ex latere deuitamus: ſic poſt ſangui
ns nem & ciliciũ uitæ ſanguinariæ ante quã ueniamus ad cõfinia æmath circuimus & peruenimus ad
n montes de quibus ſcriptũ eſt: montes in circuitu eius & dominus in circuitu populi ſui. Qui locu⸗
le appellatur atriũ tichon hoc eſt atriũ mediũ ut interprætatus ẽ ſymmachus: iuxta terminos aurã qd
i iracundiam ſonat: & cum propheta dicamus iram domine ſuſtinebo quoniam peccaui ei. Et a ma-

ri uſq; terminus damaſci: in quo & apoſtolus paulus a furore iudaico & effuſſione eccleſiaſtici ſan/
guinis lumen cæcitate conſpexit: afſumpto cilicio pſecutiõis ueteris euãgeliũ prædicauit: ut perue
niret ad atriuʒ fontis æterni: & in aquilore quondam poſitus appræhenderet termmum nueritatis.
CPoꝛro plaga oꝛientalis de medio auran ⁊ de medio galaad:⁊ de medio damaſci:⁊ de medio
i terre iſrahel. Joꝛdanis diſterminans ad mare oꝛientale metiemini plagam oꝛientalem.
C Pro quo in numerorüũ libro ita ſcriptum repperi. Inde metientur fines contra orientalem plagazʒ
de uilla enan hoc ẽ aſerenon uſq; ſephama: & de ſephama deſcẽdẽt termini ſebla contra fontem:ĩ-
de perueniẽt cõtra orientẽ in mare cenereth & tẽdent uſq; ad lordanẽ: & ad ultimũ claudentur ma

/

ri: Supra dixerat & erit terminus a mari uſq; ad eſerenõ: terminus damaſci; A fine igitur ſeptẽtriona
in lis plagæ hoc ẽ atria enan tẽdũt fines iuxta numeroꝑ librũ uſq; ſephama: quã hebrei apamiã nomi
N nãt: & de apamia deſcendũt termini in rebla q̃ nunc ſyriæ uocatur antiochia. Et ut ſcias reblã hãc fi .
m gnificare urbem quæ nunc in ſyria coele nobiliſſima eſt: ſequitur: contra fontem quem perſpicuuʒz
. eſt ſigniſicari daphnen:de quo fonte ſupradicta urbs aquis habundantiſſimis fruitur. Hic autem lo-
cus a gneo pompeio qui primus iudeam romano ſubegit imperio: militari manu conſitus ẽ: & ab
6 eo iuxta fabulam poetaruʒ daphnes nomen accepit ob lauros & cypariſſos: quæ awores in ipſo lIo
dt co frequentiſſimæ ſunt.Inde inquit peruenient termini contra orientalem plagam ad mare cene-
i reth uſq; ad ſtagnũ tyberiadis: Mare aũt dicitur cũ habeat dulces aquas. Iuxta idioma ſcripturarũ
nr, congregationes aquarum appellãtur maria. Tendent inquit termini uſq; Iordanem: & ad ultimuʒ
4 claudentur mare uel mari mortuo uel ut alii putant lingua maris rubri:in cuius litoræ alia poſita ẽ
1 ubi nunc moratur legio & præſidium romanorum. Hoc iuxta numerorum librum dictum ſit iuxta
1 ezechiel uero de medio aurã quod eſt oppidũ damaſci in ſolitudine & de medio galaad qui mòs
2 libani collibus copulatur.cecidit in ſortem ruben & gad & dimidiæ tribus manaſſæ: & ẽ a tergo
. phœnicis & arabiæ ad queʒ montem uſq; peruenit de carris profectuslacob: & compræhenſus eſt
3 , a laban. De quo & hieremias loquitur. Galaad. tu mihi initium libani. quam cœpit de amorreoruz
regione galaad filius machir filii manaſſæ finiſq; huius plagæ Iordanis fluuius diſterminans: & ma
re orientale:quod in hoc loco mare mortuum:non linguam maris rubri intelligunt. Dicamus iux
ta tropologiam. Poſt terminos aquilonis longo circuitu per ethalon & ſedada & beroat. ſabarim
quoq;ʒ:adſticon & auran & damaſcum & atrium enos:æmath uſq; pernenit orientalis plaga:de me
dio iracundiæ auran: & de medio damaſci ſãguine uidelicet pœmitẽtiæ: & de medio galaad quod
interprætatur reuelatio uel tumulus teſtimonii ut poſt iram & pœnitẽtiam ſpẽ ſalutis oſtendat: &
de medio terræ iſrahel quæ uiſionem continet pacis: uſq; ad dulciſſima Iordanis fluenta pertĩgat:
quæ longe ſeparato mari lumen orientis conſequitur: ita ut fluuio Iordanis qui interprætatur riuꝰ *
HHHH ii
$●

W

Liber quartuſdecimus. c.xlviii.

iuditii: & orientis termino finiatur. Quod autẽ in ſeptuaginta ponitur phoenichenos ideſt palme
ti:in hebraico non habetur: pro quo nos metiemini interprætati ſumus: errorq; maniſeſtus: quod
pro ſamoddu litteræ decœpti ſimilitudie: dalet & res legerunt thamaraſum.
CVPlaga aũt auſtralis meridiana a thamar vſqʒ ad aq̃s cõtradictionis: ſiue ad aqs mariboth
(hoc eni contradictio ſiue hoc eſt iurgia ſonat) cadeſ quoqʒ ⁊ torẽs vſqʒ ad mare ma
gnum. Bec eſt plaga ad meridiem auſtralis. — MU
CPro qua in numerorum lihro ita ſcriptum eſt(Incipiet a ſolitudine ſin quæ eſt iuxta edom: & ha
bebit terminos contra orientem mare: qui circuibunt auſtralem plagam per aſcenſum ſcorpionis:
ita ut tranſeant ſenna & peruenient in meridie uſq; ad cades barne: unde egredientur confinia ad
uillam nomine addar: & tendent uſq; ad deſemona: ibitq; per girum terminus ab eſemona uſq;
ad torrentem ægypti: & maris magni litoræ finietur) Quod breuiter hoc ſignificat ne per occaſio-
nem exechielis ad expoſitionẽ uideamur numerorum tranſiſſe latiſſimam. A ſolitudine ſin quæ ẽ
luxta edom:& mari rubro terminũ circuire: & per aſcenſuʒ ſcorpionis & per ſẽma & cades barne &
atriũ addar: & a ſemona peruenire uſq; ad torrentẽ ægypti: qui iuxta urbem rinicog a mari in fluit:
Hic uero terminus plagæ auſtralis hoc eſt meridianæ ĩcipit a thamar quæ urbs in ſolitudine eſt: quã
& ſalomon maris operibꝰ extruxit: & hodie palmira nuncupatur:Hebreoq; ſermone thamar dicit᷑
quæ in lingua noſtra palmã ſonat: uſq; ad aquas cõtradictionis cades quà in deſerto eſſe non du-
piũ eſt: & torrens ingrediens mare magnum :hoc quod ægypti paleſtinæq; prætendit litoribus &
hæc eſt plaga auſtralis ad meridiẽ Poſt plagam ergo aquilonis & orientis quando ortus nobis fue
rit ſol iuſtitiæ accipimus meridianã plagam quando totum nobis deſuper lumen infanditur: & cũ
abrahã inimus conuiuium: & inebriamur uino quod lætificat cor hominis cũ Ioſeph & fratribus
eius. Incipit autem iſta poſſeſſio & hii termini a thamar: a palma uidelicet uictoriaq; uitio rum uſq;
ad aquas contradictionis. Semper enim uirtutibus condicitur. Vnde & prædicationi euangelicæ
ludæi contra paulum diſſerentes: in toto orbe aſſerunt contradici. Et in euangelio legimus ſymeo
ne dicente. Hic erit in ruinam & reſurrectionem multoruzʒ: & in ſignum cui contradicetur. Omnis
auteʒ contradictio eſt ſanctitatis quod interprætatur cades: dicente pſalmiſta. Concutiet dominus
deſertum cades: quod uidelicet primum non habebat ſanctitatem: ſe concuſſum eſt atq; commo
tum: ut reciperet hoſpitem deum qui dicit: ſuper quem requieſcit ſpiritus meus: niſi ſuper hmilem
& quietum: & trementem uerba mea: Poſt deſertum cades uſq; ad mare magnuʒz in meridiana pla/
ga auſtralis torrens eſt de quo ſupra diximus: qui non de terra ſed cælo pluuias habet diuerſarum
uirtutum uarietate collectas. . . . S
CSt plaga maris mare magnũ a confinio per directũ donec venias emath.Hec ẽ plaga maris
De qua maniſeſtius & breuius ſcribit numerorum liber. Plaga autem occidentalis a mari magno
icipiet:& ipſo fine concludetur. Hoc eſt de mari uſq; ad mare:ad torrẽtẽ uidelicet rinocorrure qui
ifluit ĩ mare: uſq; ad eum locũ qui eſt contra emath urbem ſyriæ: de qua ſupra diximus. Occidẽs äãt
juxta legis tropologiã ſemp ĩ mari ẽ: ſemp a ſalo & fluctibꝰ:ubi quotidie naufragia ſuſcitãtur: & mi
ſerorũ neces & diuitiarũ & merciũ amiſſio & tñ cũ hæc oĩa patiẽtia fregerimꝰ uenim* p directũ ad
emath:hoc ẽ ad dñi ueritatẽ: ꝗ uictis pſequutionibus æterna nobis præmia repromiſit. H
CEt diuidetis terrã iſtã vobis ꝑ tribus iſrł ⁊ metietis eam in hereditatẽ vobis ⁊ aduenis qui
acceſſerint ad vos que genuerint filios in medio veſtri:⁊ erunt uobis ſicut indigene inter filios
iſrahel. Nobiſcum diuident poſſeſſionem in medio tribuum iſrahel.In tribu autem ubicũqʒ
fnerit aduena:ibi dabitis poſſeſſionem illi ait dominus deus. — OYUWUẽ
CPer hoc capiʒilũ diſcimꝰ& decutitur ſupciliũ iudæoꝶ: nihil irer iſrael & gẽtiũ populũ eẽ diuiſũ.
Si.n. aduenis & alienigenis cũ his ꝗ ſũt de populo iſrael hoc ẽ ĩdigenis terra diuiditur nulli dubiũ
eãdẽ eẽ hereditatẽ populis gẽtiũ & populo iudæoꝶ: ſi t cõuerſi fuerint ad cultũ dei iſrahel: quod
propriæ nomen poſſidet chriſtianũ:habẽtibus iudæis legis literã & nobis ſpiritũ: literrã illis tenẽti
bus & mẽbranas: & nobis eũ ꝗ ſcriptus ẽ in mẽbranis. Et apud moiſen ſorte terra diuiditur hic aũt
ut diximus dominiiuditio delegatur: unaq; poſſeſſio eſt aduenæ & iſraheli: & ĩ ſingulis tribub da
tur hereditas iubente domino dooo. CCAPITVLVM. XLVIII.
H T hec noia tribuũ:a finibꝰ? aglonis iuxta viã ethalõ ꝑgẽtibꝰemath atriũ enõ terminus
damaſci ad agꝗlonẽ iuxta emath:⁊ erit ei plaga oꝛientalis mare dan vna. Et a termino
a plaga oꝛiẽtali vſq; ad plagã maris aſſer vna.⁊ ſuꝑ terminũ aſſer a plaga oꝛictali nſqʒ
ad plagà maris neptalim vna.Et ſuꝑ terminũ neptalim a plaga oꝛiẽtis uſqʒ ad plagazʒ
maris manaſſe vna.Et ſup terminũ manaſſe a plaga oꝛiẽtali nſqʒ ad piagã maris ephraiʒz una.
et ſuꝑ terminũ ephꝛaim a plaga oꝛit᷑tali uſqʒ ad plagã maris rubẽ vna.Eſſup terminũ ruben
a plaga oꝛiẽtali vſq; ad plagã maris iuda vna. CDeſcripta terræ ſctẽ poſſeſſione tã inſta p
ſẽtẽ ezechielis ꝓphetiã quã iuxta nũeroꝶ librũ:nũc ſingulaꝶ tribuũ a plaga oriẽtali uſq; ad plagaʒ
occidẽtis.i.maris poſſeſſio deſcribitur: & primũ fines accipiũt ab aqlone inxta uiã erhalõ pgẽtibꝰ
emath:atriũ ſiue aſſer enon terminũ damaſci ad aqlonẽ iuxta emath:de qbꝰañ iã diximꝰ. Incipit ãt
tnibus primnm dan. ſecũda aſſer.tertia neptalim. ꝗqrta manaſſe. quinta ephraim. ſexta ruben. ſeptima
”ÿ”MMä iudæ. hoc

Guper Ezechielem..

iudæ. hoc eſt a ſiniſtra parte: & cõpletut numerus ſeptenarius. Deinde primitiæ ſaceidotũ & leuita/
rum:& ſanctuarium dñi in medio:ſanctũq; ſanctoꝶ. Vrbs quoq; ipſa deſcribitur per ſingula latera
inquadrũ quattuor milia & quingentos habens thalamos. Suburbana quoq; ſacerdotum & leuita
rum per ordinẽ deſcribuntur: & poſſeſſio principis. Rurſumq; ex parte dextera ſuccedunt quinq; tri
bus a plaga ſimiliter orientis uſq; ad plagã occidentis:quarũ prima eſt beniamin: ſcda ſymeon ſuã
ſpecialiter habens poſſeſſionẽ: & nequaꝗᷓ ut prius mixtã cũ iuda. Tertia iſachar: quarta zabulon ꝗqn/
ta gad:portæq; ciuitatis ternæ per ſingulas plagas: & nomen ipſius ciuitatis qd in fronte pontificis
auri lamina continet: de quibus uniuerſis in ſuis diſſeremus locis. Hocq; notandũ quod. xl. octo ci-
uitatum quæ in numerorum uolumine tribui leuiticæ dantur ad habitandum cum ſuburbanis ſuis
hic ſilentur noĩa:& ciuitates fugitiuoꝶ quarum tres tranſiordanẽ boſor uidelicet & ramoth & gau
lan in duabus & dimidia tribu datæ ſunt: & tres intra iordanem cædes uidelicet & ſichem & caria-
tharbe. Neq; enim opus erat in deſcxiptione miſtica & habitatione ſanctorum & conuerſatione per
fecta fugitiuorum deſcribi auxilia quibus iſrahel indiguit adhuc in terra poſitus: & per multos la-
bores atq; diſcrimina ad hanc ciuitatem uenire feſtinans: & in ſingulis ſanctis loquens: aduena
ſum atq; peregrinus ſicut omnes patres mei.Et in alio loco. Habitaui cum habitantibus cedar. mul-
tum peregrinata eſt anima mae.

„

CEt ſuper terminum iuda a plaga oꝛientali vſqʒ ad plagam maris erunt pꝛimitie quas ſepara

bitis.xx v.milia latitudinis.⁊ longitudinis ſicuti ſingule partes a plaga oꝛientali vſqʒ ad pla/
gam maris.⁊ erit ſanctuarium in medio eius pꝛimitie quas ſeparabitis domino.longitudo.xxv
milibus.⁊ latitudo decem milibus. CCSuperfluum eſt diſſerata diſſerere: & in
quibus ſupra laborauimus quaſi non ſint dicta iteꝶ laborare. Poſt ſeptem tribuũ terminos: ab oriẽ
te uſq; ad occidentẽ deſcribunt᷑ primitiæ. quaꝶ latitudo teneat. xxv. calamoꝶ: longitudo uero ſicu/
ti tenent ſingulæ tribus ab oriente uſq; ad mare: cuius longitudinis incertus eſt numerus: Neq;.n.
in ſingularum deſcriptione tribuũ: menſura deſcripta eſt. Sin aũt latitudo habet.xxv. milium cala/

moꝑꝶꝑ:concedatur multo maiorẽ eſſe numerum longitudinis quæ ſemp maior eſt latitudine. In me

dio aũt ſanctuariũ ponitur iuxta primitias quæ ſunt dño ſeparatæ: longitudinis. xxv. miliũ calamo

rum: & latitudinis decẽ miliom. Quæ legimus nihil aliud poſſunt dicere niſi illud apoſtoli. O pro/

ſundũ diuitiarum ſapientiæ & ſcientiæ dei quã inſcrutabilia iudicia eius: & inueſtigabiles niæ eius.
Et in alio loco.Vt poſſitis cõpræhendere cum oĩbus ſanctis quæ ſit latirudo & longitudo: & ſubli-
mitas & profundũ: ſcire ẽt ſupereminentẽ ſcientiæ caritatem xpᷣi: ut impleamini in oẽm plenitudi
nẽ dei.xxv.ãt nume refert ad ſẽſus de ꝗʒ dictũ ẽ:ſẽſũ diuinũ poſſidebitis:& decẽ miliũ ad pfectã
cõſumatãq; uirtutẽ: qᷓ decalogo ueteris iſtrumẽti ad euãgelicũ pueniat ſacramẽtũ:ut priꝰ breui ſer
mõe pſtrinximus & hic ex pte cõmonebimus. Si. n. ab uno addens numero ad q̃tuor puenias dena
riũ ĩplebis nume: atq; ita fiet ut uetus teſtamentũ cõſtringatur in nouo: & nouũ in ueteni dilatetur

CHee autem erunt pꝛimitie ſanctuarii ſacerdotũ.Ad aquilonem longitudinis.xxv.miliuzʒ.⁊ ad
mare latitudinis.x.milia. Sed ⁊ ad oꝛientem latſtudinis decem milia.⁊ ad meridiem longitudi/

nis.xxv.milia.⁊ erit ſanctuarium dñi in medio eius ſacerdotibus de filiis ſadoch qui cnſtodie/
runt cerimonias meas:⁊ non errauerunt cum errarent ſiliiiſrahel ſicut erranerunt leuite:⁊ erũt
pꝛimitie a pꝛimitius terre ſem̃ ſanctoꝛum iuxta terminum leuitarum. M
CQuattuor primitiaꝶ ſanctuarii deſcribũtur plagæ:qᷓ non ad populũ nec ad uulgus ignobile neq;
ad leuitas inferioris gradus: ſed propriæ ad cultũ pertinet ſacerdotũ: aqlonis uideſicet & occidentis
& orientis & auſtri. Et per partes profectuũ ordo narratur: ut aglonis frigora relinquentes ueniam?
ad occidentem: quod.ſ.occidant nobis uicia atq; intereant: & inde tranſeamus ad orientem: ortoq;
nobis ſole iuſtitiæ ueniamus ad meridiem:in quo clariſſimum lumen atq; perfectm eſt: & tam ab
aquilone uſq; ad mare: quam ab oriente uſq; ad meridiem. xxv. milia longitudinis: & latitudinis
decem milia ſint: ut ubiq; eadem longitudinis & latitudinis menſura ſeruetur. Sanctuarium autem
ideſt templum domini in medio erit primitiarum ſacerdotalium: & equo latere ex omni parte ual-
labitut.Et qui dixerat heæ aũt erunt primitiæ ſanctuarii ſacerdotum: ne cõmuni uocabulo omnes
ſacerdotes uindicarent ſibi huius loci poſſeſſionem & cerimonias obſeruandas: ponit ſpecialiter in
ferens. Sacerdotibus ſanctuariũ erit de filiis ſadoch qui interpᷣtatur iuſtus: de quo dicitur iuſtus dñs
& iuſtitias dilexit: equitatẽ nidit uultus eius. Pre quo ſadoch. Ixx. ſcribunt ſaduch. Iſte ſadoch loqtur
in euangelio. Non. n. pater iudicat quemꝗᷓ: ſed oẽ iudicium dedit filio. Et de hoc ſub noĩe ſalomo⸗
nis miſtice propheta decantat. Deus iudiciũ tuũ regi da: & iuſtitiam tuam ñlio regis. Illi aũt ſacerdo
tes dñi ſanctuarium poſſidebunt & cuſtodient cerimonias eius: ꝗq non errauerunt cũ errarent filii iſ
rahel atq; leuitæ dequibus in ſuperioribus diſputatũ eſt: qui non offerunt uictimas: ſed priuilegio
noĩs & erroris ſui humilitate contenti ſemp loquũtur in corde iniqtatẽ meã ego agnoſco & pecca
tum meuũ contra me eſt ſemp. Audiat hoc ſacerdotalis gradus & arrianæ pſequutionis ardore ſepe
ratus a ueræ porta fidei: ne opibus careat & potentia colla ſubmittens ſufficere ſibi ſi non expella--
tur ex templo: ſi priſtinn nominis umbram quandam & imaginem teneat: & non reſupinus ſcru-

tans delicias quaſi immaculatus & purus de excelſo throno nobis imperitiæ ſuæ: & barbaræ

—

☛ *

Liber quartuſdecimus. c.xlviii.

garrulitatis tuctẽt nauſiã. Erunt ingt eis primitiæ de primitiis terræ hoc èſ acerdotibus & ꝗq nò erra
uertũt cũ errarent filii iſrahel & læuitæ. Primitiæ auũt de primitiis ſicut decimaruz decimæ ſanctumq;
ſanctorum iuxta terminum læuitarum: ut habeant quidem læuitæ confinia ſacerdotum: ſed umbili
cum ideſt medium eius & ipſam poſſeſſionem tenere non ualeant.
Sed ⁊ leuitis fimilłr iuxta ſines ſacerdo:ũ.xx v.milia longitudinis:2 latitudinis decè milia. oĩs
lõgitudo.xxv.miliũ:⁊ latitudo decẽ miliũ.Et nõ venundabũt ex eo neqʒ mutabunt:ſiue metient
nec tranſferrent᷑ pꝛimitie terre ſiue auferentur.qꝛ ſanctincate ſunt dño. Quinqʒ milia auteʒ que
ſuperſunt in latitudine per.xxv.milia pꝛophana erunt vrbis in habitaculũ ⁊ in ſuburbana.⁊ erit
ciuitas in medio eius. CQuod nos uertimus in prophanũ pro quo aquila
S ſymachus & theodotio tranſtulerunt. lxx. dixere quod ante
murale poſſumus dicere. Prophanũ aũut eſt & laicũ.i. uulgare:quod oĩ populo habitare paſſim licet
Illud aũt quod dixerunt. lxxx. nec menſurabitur: nec auferetur: ppo eo qd nos diximus nõ mutabitut
nec trãſferetur. ſenſum non hẽre perſpicuũ eſt. Deſcribitur quoqʒ læuitaꝶ poſſeſſio quæ uicina qui
dẽ eſt finibus ſacerdotũ: & eadem hẽt ſpacia in longitudine & in latitudine: præ multitudine læuita
rum q habet paucitas ſacerdotũ:ſed tñ propriis utitur terminis & intelligit ſe a ſacerdotali gradu eẽ
diſiunctã: ad decutiendã ſupbiam miniſtroꝑꝶ: qui ignorãtes humilitatem ſtatus ſui:ultra ſacerdotes
hoc eſt pᷣſbyteros intumeſcunt: & dignitatẽ non merito: ſed diuitiis eſtimant. Certe ꝗq primus fue-
rit miniſtroꝶ: qa per ſingula cõcionatur in populos & a pontiſicis lateræ non recedit: iniuri putat
ſi præſoyter ordinetur: & nõ meminit menſurã & uiduaꝶ miniſter in obſequiũ ſe & miniſteriũ non
„ ſolũ ſacerdotum ſed & uiduaꝑꝶ & pauperũ delegatum. Et non uenundabunt inqt ex eo neq; muta/
bunt:ut pmaneat leuiticæ diſtnibutionis æterna poſſeſſio. Nec cui datur præcio meritũ dignitatis:
nec ab alio tranſferamus ad aliũ: ꝗᷓ ſanctificata ſunt dño: non ſunt eoꝶ ꝗbus data ſunt:ſed eius cuius
noĩe poſſidentur. Quinq; milia aũt quæ ſuperſunt: in latitudine pro.xxv. milia ſubauditur lõgitudi
nis prophana erunt urbis: ut cunctis habitare liceat iſrahelitis omniq; de plebe:non quo immunda
ſint aut aliꝗd in habitatione terræ ſanctæ contaminatũ putridũ putetur & ſordidũ: ſed qd præter
ſacerdotes oĩbus in eis habitare permiſſum ſit. Per qᷓ intelligimus cuncta qᷓ referimus ad ſenſus hoc
eſt ad corporis uoluptates: ꝗᷓ uiſu & auditu tactu odore & ſapore capimus eſſe prophana: & tẽpli ſan
ctimoniã non hẽre nec ſacerdotale eſſe priuilegiuʒ: ſed laicæ uilitatis. Ciuitas aut erit in medio: de
qua ſctiptũ eſt fluminis impœtus lætiſicat ciuitatẽ dei: & non põt ciuitas abſcondi ſup montem po
ſita:de qua dicemus in cõſequenti hoc eſt añ murale: & i. ſpacium q
Ixx.pro ſuburbanis interprætati ſunt: quem ſenſum in hoœ loco habeant i gnoramus.
CEt hee menſure eius.Ad plagã ſeptentrionalez: quingenti ? quattnoꝛ milia:æ ad plagam me
ridianam quingenti ⁊ quattuoꝛ milia.⁊ ad plagam oꝛientalem quingenti ⁊ qnattuoꝛ milia.⁊ ad
plagam occidentalem quingenti ⁊.iiijmilia.
CQuod dicit & heæ menſuræ eius: ſubaudiendũ eſt ciuitatis. In fine enim præteriti capituli poſitũ
eſt. Et erit ciuitas in medio eius. i. terræ. Primũq; a plaga ſeptẽtrionali incipit. & eregione ponit pla
gam meridianã. Rurſumq; par reddit pari: ut orientali plagæ econtrario ponat occidentalẽ: ideſt
mare ſingulaq; latera ciuitatis habent. ini. milia & quingentos calamos.qui faciunt ſupputati unde
cim milia paſſuum & octoginta quinq;: ut ſimul omnis urbs ſicut in fine huius uoluminis ſcribitur:
2 per circuitum habeat decem & octo milia calamorum: qui faciunt quadraginta. iii. milia paſſuum:
& trecentos quadraginta. Vnde & quadrageſimus quartus pſalmus qui inſcribitur in finem ꝓ his
qui cõmutabunt᷑: & pertinet ad idida ideſt ad amabilẽ dñi: ſiue ut interprætatus eſt aquila pro liliis:
iy machuſq; pro floribus eccleſiæ quæ urbs dũi eſt: continet ſacramenta: de qua ſcribitur in eodem
pſalmo. Adſtitittegina a dextris tuis.in ueſtitu deaurato circundata uarietate. Vt iteruʒ. Omnis glo
ria eius filiæ tegis intrinſecus: ut non ſit ſimilis ſepulchris forinſecus dealbatis: ſed & intus & foris
omnia lauet parapſidis. Cumqʒ receſſerimus ab aquilone uento frigidiſſimo:tranſimus ad meridiẽ
& poſt ortum in nobis lumen ſcientiæ & occaſum fortitudinum formidamus: nequaquam præteri
ta ſed futura conſiderantes: nec habentes certam uirtutis poſſeſſionem: ſed quotidie in oratione di
centes: ne inducas nos in temptationem quam ferre non poſſumus.
CErunt aũt ſuburbana ciuitatis ad aquilonẽ ducenti quinquaginta.æ ad meridiè ducenti quin
quaginta.⁊ adoꝛientẽ ducenti.l. Pro ſuburbanis quæ hebraice dicun-
tur magias: rurſum ſeptuaginta ideſt ſpacium tranſtulerunt. Quod autem
dicitur ducenti quinquaginta per ſingulas plagas ſubauditur calami: qui ſena cubita habent & unũ
palmum & per ſingula latera faciunt paſſus ſexcentos decem & ſeptem: paulo minus: & in commu
ne mille calamos: habentes paſſus duomilia quadringentos ſexaginta octo. Qæ ſpacia: muros per
circuitum ambiunt ciuitatis: ut inter urbem & ea quæ reliqua ſunt diuidant. Ex quo oſtenditur nul
lum de his ſpaciis ad exercendum opera ciuitatis ca piendorumq; fructuum habere licentiam: ſed
uacare ab uſu & opere hominum: & circum mutalia urbis ſponte naſcentium uirgultorum atq; hes
batum: & cæterorum quæ terra gignit habeant amœnitarem.
. CAsẽð aũt reliquũ fuerit in lõgitudine ſcõm pꝛimitias ſcũarii decẽ milia in oꝛientẽ: ⁊ decẽ milia

in occidentẽ

N

1

in

—

BGuyper Ezechielen

in occidentẽ erũt ſicut pꝛimitie ſanctuarſi:2 erũt fruges ciꝰ in cibũ vel in panes his qui ſerniunt
vel operantur:ciuitati.Sernient vel opabunt᷑ ex oibus tribubus iſrahel.O mnes pꝛimitie.xxv.
milium per.xxv.milia in qnadrum ſeparabunt᷑ in pꝛimitias ſanctuarij ⁊ poſſeſſione cinitatis.
Poſt urbis ſanctæ deſcriptionẽ & ſuburbana eius: reliquã partẽ primitiaꝶ ſãctuarii decẽ milia ca
lamox& in orientẽ: & alia decẽ milia ad occidentẽ tendentiũ delegari his ꝗᷓ opa ciuitatis exercẽt ad
uarios uſus: & quibuſcũq; urbs indiget: ut.ſ.ſerãtur: & ex frugibus q hoc terræ naſcũrur ſpacio ueſcã
tur operarii: ꝗq uel mœnia urbis extruunt: uel interrupta & ruinoſa reſtituunt: ut habeat ciuitas cultũ
ſuũ: & ſarta tecta cũ popoſcerit neceſſitas inſtaurẽtur. Et hæc non ſolũ in iſrahel uel in poſſeſſiõe ter⸗-
ræ ſanctæ ſpiritaliter eccleſiæ miſteria cõtinentur: ſed in romano quoq; fieri ppamus impio: ut quæ
dã uillæ ſint ptinentes ad iura urbiũ uel regia munificentia: uel hereditatibus & donatione multo
rũ: ne.ſ.paulatim ediſicia conlabantur & edes publicæ qᷓ ornamento ſunt ciuitati lõga uerſentur in
curia. Oparii aũt inꝗt ſiue ꝗ ſeruiunt in opibus ciuitatis erũt ex oĩbus tribubus iſtahel: ut nullus ſe
ſe ab ope ciuitatis immunẽ putet: ſed oẽs certatim extruant eccleſiã. Quod in tabernaculo quoq; fa
ctũ legimus: ut ꝓ uarietate uiriũ alius aug & argentũ coccũ biſſum & purpurã uariaq; & diuerſa ſub
tegmina: alii pelles & capraꝶ offerunt pilos: & cũ eẽnt dona diuerſa ꝓ qualitate ſubſtantiæ unũ do
nantiũ eſſet præmiũ: immo maius eoꝑ qui parua quidẽ obtulerint: ſed maiora ꝓ niribus: ut in exẽ⸗
plũ uiduæ pauperis ꝗᷓ duo minuta in gazophilatii dona mittebat: & dñi ẽ iudicio laudata dicentis:

uere dico uobis ꝗa uidua hæc paup pluſq oẽs miſit. Nam oẽs hii ex habundãtia ſibi miſerũt in mu

nera dei: hæc aũt ex eo qd deeſt illi: oẽm uictum ſuũ quẽ habuit miſit. Sicut ergo diximus de operi
bus ciuitatis: ſic illud breuiter pſtringendũ eſt: qd oẽs primitiæ ſanctuarii & poſſeſſio ciuitatis pari/
ter ſupputata:p quadrũ contineat milia ducẽta: Ixx. ſex & partẽ tertiã. Si. n. xxv. milia calamoꝶ qui
ſenos cubitos hñt: & palmũ unũ faciunt: nr̃a hoc eſt romana. lIxx.ſeptẽ paſſus:nulli dubiũ eſt:hæc in
quadruplũ ſupputata ſuperiorẽ efficere numerũ. Ex quo perſpicimus oĩa intelligenda ſpiritualiter:
eccleſiaæ poſſeſſionẽ multo latiorẽ eſſe quã quõdã fuit in iudæa: Qui nec accepere quidẽ partes ter
ræ ſanct æ: ſed ex ſingulis tribubus. xl. octo ciuitatũ non ex pleno poſſeſſionem: ſed habitationem &
hoſpicia ſuſceperunt: ut ipſi qyoq; qui uidentur laici nec perueniſſe ad ſacerdotalem & leuiticũ gra
dum tamen ſi operentun in dñi ciuitate ueſcantur de ſancta terra: terra mitiũ terraq; credẽtium: quo
rum unus loꝗ batar: credo uidere bona domini in terra uiuentium.
CQuod aũt reliquaum fuerit pꝛincipis erit ex oi parte:ſine hinc:ſiue inde pꝛimſciaꝝ ſanctuarij
7 poſſeſſionis ciuitati eregione:ſiue contra faciem.xxv.milium pꝛimitiarumvſqʒ ad terminum
oꝛientalem: ⁊ mari eregione ſiue contrà faciem.xxv. miliumvſqʒ ad rerminum maris:ſimi/
liter in partibus pꝛincipis erit ⁊ erunt pꝛimitie ſanctuarij:⁊ ſanctuarium templi in medio eius.
De poſſeſſione quoqʒ leuitaꝝ:⁊ de poſſeſſione ciuitatis in medio partiuſn pꝛincipis erit inter ter
minum iuda ⁊ inter terminum beniamin:⁊ ad pꝛincipem pertinebit.

CDe hoc principe D plenius diſputatũ eſt: & qd tantũ ſolus acciperet quantũ una tribus. Nunc

aũt aliud diſcimus qd ex cunctis tribubus: ꝗcꝗd reliquũ fuerit hic ſous accipiat: ut nulla tribus ſit qᷓ
principi dona non afferat:nõ aliunde: ſed ex primitiis quæ tẽplo & ſanctuario & delegatis urbis par
tibus ſeruiunt. Hoc eſt. n. ꝗqd dicit: eregione ſiue contra faciẽ.xxv. miliũ primitiaꝶ uſq; ad terminum
matis: ut ſint primitiæ inter ſeptẽ & quinq; tribus: & ipſis primitiis cinitas & ſuburbana eius:in me
dio ciuitatis ſancuariũ tẽpli: ſed & de poſſeſſione leuitaꝶ & de poſſeſſione ciuitatis qcꝗd reliquum
eſt principi deputabitur: eritq; pars extrema ſeptẽ tribuũ uicina primitiis & ciuitati & tẽplo in tribu
iuda:& pars extrema quinq;ʒ tribuũ eodẽ iure quo ſupra in tribu beniamin:ipſa extrema pars ad pri
cipem pertinebit. Ex quo ſcripturæ ſanctæ ſacramenta magis miranda ſunt: & cogſtanda:quam elo
quio ꝓferenda.In priori.n. diuiſione terraꝶ trãſiordanẽ per moyſen duabus tribubus ruben & gad
& dimidiæ tribui manaſſe terra diuiſa ẽ: intra iordanẽ aũt per ioſue filiũ num & eleazarũ filiũ aaton
Iudas poſſedit ab auſtro:Ephraim & manaſſe tribus dimidia: ab aquilone. Poſtea uero de ſilo miſſis
exploratoribus p ſingulas tribus & deſcnptione terræ allata ad ioſue & eleazar: beniamin iuxta iu-
dam ab auſtro: & iuxta ephraim & dimidiam tribum manaſſe accepit poſſeſſionem. Secundam tri/
bus ſymeon hereditatem accepit in tribu iuda.)Impleturq; quod ſcriptum eſt de leui & ſymeon di
uidam eos in Iacob: & diſperdam eos in iſrahel. Tertiã zabulon galileã accepit in qua eſt mõs tha
bor: quartã iſachar ubi ẽ iezrahel uſqʒ ad iordanẽ: quintã aſer uſq; ad mõtẽ carmelũ ꝗ imminet ma
ri magno tyrũq; & ſidonẽ: ſextã neptalim in galilea uſq; ad iordanẽ: ubi tyberias qᷓ olim appellaba
tur cenereth: ſeptimã dan uſq; ioppen:ubi ſũt turres ahialon & ſelebi & emaus:q̃ nũc appellatur ni/
copolis: licet poſtea legetimus qd cœperint ſibi tranſcẽſis aliis tribubus urbẽ leſem in tribu dan qᷓ
hodie appellat᷑ paneas cũ hæc ſe ita habeàt: & ĩter priorẽ tribuũ deſcriptionẽ: & qᷓ nüc hẽtur tãta di
uerſitas ſit:hoc cõſideremꝰ qũo in pᷣſenti deſcriptiõe & in p̃renita inter tribuʒ iuda & beniamin urbs
& tẽplũ collocatũ ſit:Et in prioni ꝗqdẽ deſcriptione iudas erat ab auſtro & beniamin ab aqlone: hic
uero econtrario fit: ut iudas ſit ab aglone & beniamin ab auſtro. Poſt quẽ ſcds ẽ ſymeon: tertius iſa/
chat: quartus zabulon: qntus gad.ꝗnq; uidelicet tribus: ſicut in cõſequentibus dr. Scriptũ eſt enim:
CSt religꝗs tribubꝰ: A plaga oꝛiẽtali vſq; ad plagã occidentalẽ beniamin vna.Et atra terminũ

Liber quartuſdecimus. c.xlvii.

°
beniamin a plaga dꝛictali vſqʒ ad plagã occidẽtalẽ ſymeõ vna.Et ſup terminũ ſymeõiſ a plaga
oꝛiẽtali vſqʒ ad plagã occidẽtis iſachar vna:⁊ ſuꝑ terminũ iſachar a plaga oꝛiẽtali vſqʒ ad plagã
occidẽtalè ʒa bulõ vna:⁊ ſuꝑ terminũ zabulõ a plaga oꝛiẽtali vſqʒ ad plagã maris gad vna:⁊ ſup
terminũ gad ad plagã auſtri i meridiẽ:⁊ erit finis de thamar vſqʒ ad aqͥs ↄtradictiõis cades he
reditaſↄtra mare magnũ.hec ẽ terra quã metiemini tribubꝰiſrahel:⁊ hee ꝑtitõeſeoꝝ ait dñſ deꝰ
CQQd ĩ ꝗnq; & ſeptẽ tribub ſp ĩ fine ponit᷑ una:ſubintelligit᷑:uel ps:uel poſſeſſio:uel hereditas:licet
aqꝗla & ſymachus interpᷣtentur genere neutrali. qd ſigniñcat terminũ. Illudq; breuiter attẽdẽ
dũ in extrema ꝗnq; tribuũ tribus gad q in priori deſcriptiõe fuit trãſiordanẽ: poni in eã partẽ quaʒ
prius iudas tenuit: ad plagã uidelicet auſtri in meridiẽ: & eẽ terminũ de thamar uſq; ad aquas cõtra
dictiõis cades: hereditatẽ cõtra mare magnũ. Thamar ipſa de qua iã diximꝰ quã nũc palmirã uocãt
& oli a ſalomone cõſtructa ẽ:palma.n. hebreo ſermone thamar appellatur ab eo ꝙ ibi palmeta ſint
plurima ꝗqdã putãt hoc ſortitã uocabulũ. Qdq; ſeꝗtur uſq; ad as cõtradictiõis cades hereditas cõ
tra mare magnũ: ꝓ quo.Ixx.trãſtulerũt de tanan & aqᷓ marib moth cades hereditas uſq; ad mare ma
gnũ:illud ẽ obſeruãdũ ĩ hebraico eũdẽ ſermonẽ nehela ꝗqa ambiguꝰſit: & hereditatẽ ſonare & tortẽ
tẽ: & hic magis tortẽtẽ accipi debere quã hereditatẽ. Iſte ẽ.n.torrẽs ꝗ ingredit mare magnũ rinoco
rure: ut añ iã diximꝰ. Cades aut ꝗᷓ in libro ioſue appellatur cades barne:in deſerto ẽ ꝙ extẽdit᷑ uſq;
ad urbẽ petrã. Maribmoth uero ꝙ iĩterpᷣtatur cõtradictiões:nõ uocabulũ loci ẽ:ut pleriq; eſtimãt:ſNj

aquaꝑ in ꝗbꝰ populꝰ dño cõtradixit & moyſes offendit deũ: dicẽte pſalmo. Tẽptauerũt eũ ad aquã

cõtradictiõis: & afflictꝰ ẽ moyſes pp eos. Oĩſq; terræ ſãctæ hereditas ab auſtrali plaga iuxta termĩos
ægypti rinoco rure: & torrẽte finit᷑: Et qa gad ĩterpᷣtatur tẽptatio:ĩ poſſeſſiõe eiꝰ de palmetis trãſimꝰ
ad aqᷓs cõtradictiõis uſq; cades ꝗᷓ ĩterpᷣtat᷑ ſcã:ut ĩtelligamꝰ nos ẽt poſt uictoriã mũdi debere eẽ ſol/
licitos & ſp in mœtu: & recordari illiꝰ uerſiculi: tẽptatio ẽ uita hoĩum ſupꝑ terrã:& ad ſctĩtatẽ aduer-
ſariis impugnãtibus puenire:ſicq; obtinere uictoriã: ut e uicino torrentẽ plenũ imbriũ cõtẽplemur
CSt egreſſus ciuitatis a plaga ſeptẽtriõali ꝗngẽtoſ⁊.iiij.milia mẽſurabis.Et poꝛte ciuitatis ex
oĩbꝰtribubus iſrahel:poꝛte tres a ſeptẽtrione. Moꝛta ruben vna:poꝛta iude vna:poꝛta leui vna.
Et ad plagã oꝛientalẽ quingentos:⁊ quatuoꝛ mulia:⁊ poꝛte tres. Peꝛta ioſeph vna poꝛta benia
min vna poꝛta dan vna.Et ad plagã meridianã ꝗngẽtoſ ⁊.iiij.milia metieris:⁊ poꝛte tres. Poꝛ
ta ſy meonis vna poꝛta iſachar vna poꝛta zabulon vna:Et ad plagã occidẽtalẽ ꝗgngentos ⁊ quat
tuoꝛ milia:⁊ poꝛte eorum tres. Poꝛta gad vna:poꝛta aſer vna:poꝛta neptalim vna:per circuituzʒ
decem ⁊ octo milia calamorum:⁊ nomen ciuitatis ex illg die dominus ibidem.
De ambitu ciuitatis qd per latera ſingula in quadrũ quattuor milia ꝗqngentos calamos habuerit
pᷣteritus ſermo narrauit:qui faciũt decẽ & octo milia calamoꝑꝶ:ut in pᷣſenti quoq; capitulo poſitũ ẽ:
.i.xliiii. milia paſſuũ: & trecentos. xl. paſſus. Nunc ſcribitur per ſingula latera hoc eſt per. xi. milia paſ
ſuũ & octogĩta quinq; paſſus ternas fuiſſe portas: quas aqla ſymachus:& theodotio .Ixx.
uocant:nos interpᷣtati ſumus egreſſus & exitus ciuitatis. Illudq; primũ breuiter ammonẽ
duʒ: eaſdẽ tribus in circuitu tabernaculi ita caſtrametatas: ut ad orientẽ fuerit iudas iſachar: & zabu
lon filii liæ: & ad meridiẽ ruben: ſymeon: gad: duo filii liæ & tertius filius zelphæ ancillæ liæ. Ad oc
cidentẽ uero ephraim & manaſſes & beniamin duo uidelicet filii rachelis: qa Ioſeph pro tribu leui
quæ ſacrificiis deputata eſt: in duas tribus ephraim & manaſſe diuiſa eſt. Ad aquilonẽ ãt dan & aſer
& neptalim:quoꝶ primus: & tertiꝰfilii ſunt balæ ancillæ rachelis: ſcds filius zelphæ ancillæ liæ igno
biles: & ad aquilonẽ poſiti: ꝗppe qui ex ancillaꝑꝶe inter ſe diſſidẽtiũ ſtirpe generati ſint. Hoc iuxta nu
meroꝑꝶ librũ & deſcriptionẽ tabernaculi qᷓ iubente deo moyſi ore ditata eſt. Nr̃a uero urbs ꝗᷓ ẽ ciuĩ
tas magni regis euius artifex & cõditor ẽ deus: de qua & pſalmiſta canit: nungd ſyon dicet hõ: & hõ
natus ẽ in ea: & ipſe fundauit eã altiſſimus: aliã hẽt tribuũ in terra ſctã deſcriptionẽ: & menſurã ciui/
tatis & poſſeſſiõis ordinẽ & plagas tribuũ ſingulaꝶ. Primũ.n. plagæ aqlonis opponũtur tres portæ:
ſiue exitus ciuitatis: quoꝶ ẽ primogenitus ruben: & iudas regiæ ſtirpis auctor: & leui ſup cuius noĩe
in tabernaculo & ſacroꝶ deſcriptiõe nil dictũ ẽ: ut primogenita poſſidẽtes quaſi genus regale: & ſa/
cerdotale aglonis frigora contẽnamus. Scdo uero ad orientẽ ioſeph beniamin & dan: ambo filii ra
chelis & un?balæ ãcillæ ei*. Ad meridiẽ uero ſymeõ iſachar: & zabulõ: ꝗ tres liæ filii ſũt. Porro ad oc
cidẽtẽ gad:aſer: & neptali quoꝶ priores duo filii zelphæ ſũt ãcillæ liæ: tertiꝰſli? ballæ äãcillæ rachelis
Quisſapiẽs & intelligit hæc:ĩtelligẽs && cognoſcet ea? Quia rectæ uiæ dni: & iuſti ambulabũt ĩ eis:
pᷣuaricatores uero corruẽt in illis. Has.xii.portas ſiue exitus ꝓ qualitate mœritoꝶ atq; nirtutũ ſingu
lis tribubus ſub apoſtolicis: & patriarchaꝶ noĩbus arbitror delegatas. De ꝗbus & in apocalypſi Iloã-
nis aptius ſcribitur: & multa diuinaꝑꝶ ſcripturaꝶ ſacramẽta teſtãtur. Et neceſſe zut talis cinitas decẽ
& octo miliũ pꝑ circuitũ teneat calamoꝶ:ſub quo numero & ĩ duo de.xx.pſalmo lex naturalis ẽ ſcri
pta graq; euãgelii deſcribit᷑iqb'eccleſia.i.urbs ſaluatoris extructa c.Nomẽ quoq; ipſiꝰciuitatis neqq
erit ut prius Hieroſolima qᷓ interpᷣtatur uiſio pacis: ſed adonaiſaʒ: qd in latinũ ſermonẽ uertitur dñs
ibidẽ:ꝗ nunꝗᷓ recedat ab ea ut a priori populo añ diſceſſit: dicẽs ad diſcipulos: ſurgite abeamus hinc
Et ad iudæos. Relinquætur uobis domus ur̃a deſerta. Sed æternam habeat poſſeſſionẽ: & ſit ei ipſe
poſſeſſio:hiſdẽ diſcipulis reptomittẽs:ecce ego uobiſcũ fũ uſq; ad cõſumationẽ ſæculi. FI NIS.

rI

Pꝛefatio beati Meronimi in Daveilem.
CINCIPIT PRAEPHATIO BEATI HIERONVYMI PRESBYTERII N DANIELEM.
1 PROPHETAM: AD PAMACHIVM ET MARCELLAMsAxMANMA.
6 EEEE +☛ O NTRA propheram Danielẽ duodecimũ hibrum ſcribit Porphynus
. Wnolens eum ab ipſo cuius inſcriptus eſt nomine côpoſitu: ſed a quodaʒ
Xgqui tẽporibꝰ Antiochi q appellat' epiphanes fuerit in iudæa: & nõ taj
4 Danielé uẽtura dixiſſe ꝗᷓmiu narraſſe pterita. Deniq; quicqd uſq; ad An
thiochũ dixerit uerã hiſtoriã cõtineri: ſiqd aut ultra opinat ſit: qa futura
3 neſciret: eẽ mẽtitũ. Cui ſolertiſſime rñũderũt Euſebius cæſanſis epus tri
u bus uoluminibus: octauodecimo & nonodecimo & uiceſimo. Appolli
naris quoq; uno grandi libro hoc ẽ. xxvi. & ante hoſex parte mœtodi?.
n Vexꝶ quia nobis ꝓpoſitũ eſt nõ aduerſarii caluniis reſpõdere: quæ lõgo
l Iſermoge indigent: ſed ea ꝗᷓ a ꝓpheta dicta ſut noſtris diſſerere: ideſt Apia
nnis: illud in pᷣfatiõe cõmoneo:nullũ ꝓphetarũ tã aperte dixiſſe de xpo:
t No enim ſolũ ſcribit eũ eſſe uẽtuꝑ: qd eſt cõe cum cæteris: ſed etiaʒ quo
0 tempore uenturus ſit docet: & reges per ordinem digerit: annos enumerat: ac manifeſtiſſima ſigna
q9 prænũciat. Quæ quia uidit Porphyrius uniuerſa cõpleta: & tranſacta negare non poterat: ſuperatꝰ .
6 hiſtoriæ ueritate: in hãc ꝓrupit caluniã: ut ea quæ ĩ cõſumatiõe mũuũdi de antichriſto futura dicunt᷑:
d propter geſtorum in quibuſdam ſimilitudinem ſub antiocho epiphane completa cõtẽdat. Cuiꝰim
o pugnatio teſtimonium ueritatis eſt. Tãta enim dictorum fſides fuit: ut ꝓpheta icredulis hoĩbꝰ? nõ ui
m deat᷑ futura dixiſſe ſed narraſſe pᷣterita. Et tñ ſicubi ſe occaſio in explanatiõe eiuſdẽ uoluminis dede .*
rit calũniæ illius ſtrictim reſpõdere conabor: & philoſophiæ artibꝰ? imo malitiæ ſæculari: p ᷣs ſub⸗
4 uertere nitit᷑ ueritatẽ. Et ꝗbuſdã pᷣſtigiis clarũ oculoꝶ lumẽ auferre explanatiõe ſimplici contraire:
4 itaq; obſecro uos pamachi & marcella unicũ romanæ ſanctitatis exẽplar: iunctos fide &
ſãguine: ut conatꝰmeos ueſtris orationibus adiuuetis: ut dus atq; ſaluator ꝓ cauſa ſua:ſuo ſẽſu:meo
1 ps. 20. ore rũdeat: ꝗq loꝗtur ad ꝓphetã: aperi os tuũ & ĩplebo illud. Si enim cũ apphẽſi fuerimus añ iudices
H & tribunalia: monet ne cogitemus quid reſpondere debeamus: quãto magis cõtra aduerſanos blaſ
, phemantes: ſua poteſt bella eellare: & in ſeruis ſuis uincere. Vnde & pſalmi plurimi illud hebraicũ:
ꝙ in titulis ponitur lamanaſſe: pro quo. Ixx. tranſtulerunt in finem: magis pro uictoria continent.
11 Aquila enim interprætatus hoc eſt ei præbet uictoriam. Symmachus quod
5 proprie triumphũ palmãq; ſigniſicat. Sed & hoc noſſe debemus inter cætera porphyrium de Da-
J nielis libro nobis obiicere: idcirco illunm apparere confictum: nec haberi apud hebreos: ſed græci
nn ſermonis eſſe cõmentum:quia in ſuſannæ fabula continetur: dicente Daniele ad præſbyteros
t⸗ nnmagis græco ſermoni conuenire ꝗᷓ hebreo. Cui & Euſebius & appol⸗
4 linaris pari ſnĩa reſponderunt: ſuſannæ belliſq; ac draconis fabulas nõ cõlneri in hebraico: ſed par
. tem eſſe prophetæ abachuc ſfilii Ieſu de tribu leui: ſicut iuxta. Ixx. interprætes in titulo eiuſdeʒz bellis
ne fabulæ ponitur. Homo ꝗdem erat ſacerdos nomine daniel filius abda: cõuiua regis babylonis: cuʒ
bl daanielem & tres pueros de tribu iuda fuiſſe ſancta ſcriptura teſtetur. Vnde & nos ante annos pluri-
S mos cum uerteremus danielem has uiſiones obello prænotauimus ſignificantes eas ĩ hebraico nõ
eri haberi: Et miror quoſdã indignari mihi: quaſi ego decurtauerim librum: cũ & origenes & Euſebiꝰ
ler & appollinaris aliiqʒ eccleſiaſtici uiri & doctores græciæ: has ut dixi uiſiões nõ haberi apd hebreos .
o fateantur:nec ſe debere reſpondere porphyrio: pro his quæ nullã ſcripturæ ſanctæ auctoritateʒj præ
beant.Illud quoq; lectorem admoneo danielẽ non iuxta. Ixx. interprætes: ſed iuxta theodotionem
i eccleſias legere: qui utiq; poſt aduẽtũ xpᷣi ĩcredulus fuit: licet eum quidam dicant ebionitã: qui alte
ö ro genere iudæus eſt. Sed & Origenes de theodotiõis opere in editione uulgata Renſcis cõpoſuit
i/ dicẽs defuiſſe qᷓ addita ſunt: & rurſus quoſdam uerſus obœllis pᷣnotauit: ſupflua quæq; deſignans.
„ Cũqʒ oẽs xp̃ᷣi eccleſiæ tam græcoꝝꝶ ꝗᷓ latinorum ſyrorũq;: & ægyptiorũ hanc ſub aſteriſcis & obœl
e lis editionẽ legunt: ignoſcãt ĩuidi labori meo:ꝗ uolui habere noſtros qd græci in aquilæ & theo⸗-
, dotiõis ac Symmachi editionibus lectitant. Et ſi illi in tantis diuitiis doctrinarum: non cõtẽnũt ſtu
4 dia hoĩum iudæorum: cur latina paupertas deſpiciat xpianum. Cuius ſi opus diſpliceat certe uolun
. tas recipienda eſt. Verum iam tps ẽ: ut ipſius prophetæ uerba texamꝰnõ iuxra cõſuetudinẽ noſtraʒ
proponentes omnia: & omnia diſſerentes: ut in.xii. prophetis fecimus: ſed breuiter & per interualla
. ea tantũ quæ obſcura ſũt explanãtes: ne librorum inumerabilium magnitudo lectori faſtidium fa/-
ciat. Ad intelligendas autem extremas partes Danielis: multiplex græcorum hiſtoria neceſſaria eſt.
Suetorii uidelicet Callinici Diodori Hieronymi polybii poſſidonii claudii theonis & ãdionici co
gnomẽto alipii quos & porphyrius eſſe ſe ſequutũ dicit. Ioſephi quoq; & eorum quos ponit ioſe-
phus pᷣcipuæqʒ noſtri Liuii & Põpei trogi atq; Iuſtini: q oẽs extremæ uiſiõis narrant hiſtoriã & poſt
alexãdrũ uſq; ad cæſarẽ auguſtũ ſyriæ & ægypti: ideſt ſeleuci & antiochi & ptolomeorum bella de
ſcribũt: Et ſi qñ cogimur litterarũ ſæculariũ recordari: & aliqua ex his dicere ꝗᷓ olim obmiſſimꝰ nõ
noſtræ eſt uoluntatis. ſed ut ita dicã grauiſſimæ neceſſitatis: ut pbemus ea ꝗᷓ a ſanctis ꝓphetis añ ſæ
cula multa prædicta ſunt: tã græcorum ꝗ latinoꝶ & aliag gentium litteris continerei. i .
„ 2
☛●
–R —

. EFExpplanatio.

CFINT PROLOGVS. INCIPIT ExPOSITIO BEATI HFRONYMI
IN DANIELEM PROPHETAM. CAPITVLVM PRIMVM.
lAUno tertio ioachim regis iude venit nabuchodonoſoꝛ rex babylonis in hieruſalem?
obſegit eam. =
Wloachim filius ioſiæ cuius tertiodecimo anno prophetare orſus eſt hieremias: ſub quo
Eét olda mulier prophetauit: ipſe eſt ꝗ alio nomine appellatur eliachiʒ: & regnauit ſuper tri
bum iuda & hieruſalẽ annis. xi. Cui ſucceſſit in regnum ſfilius eius ioakin cognomento ieconias:
tertio menſe regni ſui: die decimo captus a ducibus nabuchodonofor ductuſq; eſt in babylonem:
& in loco eius conſtitutus eſt fſedechias filius ioſiæ patruus eius. Cuius anno undecimo hieruſalem
capta atq; ſubuerſa. Nemo igitur putet eundem in danielis principio eſſe ioachim qui in ezechielis
exordio ioakin ſcribitur. Iſte enim extremam ſillabam chim habet:ille kin. Et ob hanc cauſam in
euangelio ſecundũ matheũ una uidetur deeſſe generatio quia ſzcũda in joachim deſinit
filio ioſiæ: & tertia incipit a ioakin filio ioachim. Quod ignorans porphyrius calũniam inſtruit ec/
cleſiæ: ſuã oſtẽdens impitiã: dũ euãgeliſtæ mathei arguere nititur falitatẽ. Quodq; traditus ſcribit᷑
ioachim: mõſtrat nõ aduerſariorũ multitudinis fuiſſe uictoriã: ſed domini uoluntatis.
WEt partem vaſoꝛum domus domini:⁊ aſpoꝛtauit ea in terram ſennaar in domuʒ dei ſui ⁊ va
ſa intulit in domum theſauri dei ſui.
Terra ſennaar locus eſt babylonis: in quo fuit campus duram & turris quam uſq; ad cælum hi ꝗ
ab oriente mouerant pedes ſuos: ædificare conati ſunt. Vnde & a confuſione linguarum locus no/
men accœpit babylon: quæ in linguã noſtrã tranſfertur cõfuſio. Simul & animaduertẽdũ ſecundũ
anagogen quod rex babylonis nõ potuerit uniuerſa uaſa dei trãſferre: & ĩ idolo quod ſibi finxerat
collocare. Sed partẽ uaſoꝶ domus dei: quæ intelligẽda ſũt dogmata ueritatis. Si eniʒ cũctos reuol
uas philoſophorũ libros: neceſſe ẽ ut ĩ eis reperias aliquã partẽ naſoꝶ dei: ut apud platonẽ fabrica/
torẽ mũdi deũ: apud zenonẽ ſtoico & pncipẽ ĩferos & ĩmortales animas: & unũ bonũ honeſtatem.
Sed ꝗa iungunt mendaciũ ueritati: & naturæ bonũ multis perdunt malis: ideo partem uaſorum do
mus dei: & non omnia uaſa integra atq; perfecta cœpiſſe memorantur. .
CSEt ait rex aſphaneʒz pꝛepoſito eunuchoꝛum ſuoꝛum ut introduce&t de filiis iſrahel:⁊ de ſemi
ne regio:⁊ tyranoꝛum pueros:in quibus nulla eſſet macula. “ VMBã
CPro aſphane in editiõe uulgata abiezri ſcriptum reperi: & pro porthomia quod theodotion po
ſuit. Ixx. & Aquila electos tranſtulerunt: ſymmachus parthos pro uerbo nomen gentis intelligens:
quod nos iuxta editionẽ hebreorum quz legitur in tyrannos uertimus: maxime quia ꝓ/
cedit de ſemine regio. Vnde & arbitrantur hebrei Danielem & ananiã & miſahelẽ & azariam fuiſſe
eunuchos: impleta illa prophetia quæ ad ezechiam p eſaiam ꝓphetam dicitur: & de ſemine tuo tol
lent & faciẽt eunuchos iſt domo regis. Si autẽ de ſemine regio fuerunt: nulli dubium quin de ge-
nere fuerint dauid. Niſi forte huic ſenſui illud cõtrarium ſit: ꝙ ſequitur: pueros ſiue iuuenes in ꝗbus
non eſt macula: ut doceret eos litteras & linguam caldæorum. Philoſophi arbitrantur linguam he
breorum ipſam eſſe caldaicam: quia abrahã de caldæis fuerit: quod ſi recipimus: quærendu eſt qũo
nunc hebrei pueri linguam ꝗᷓ nouerant doceri iubeantur: niſi forte ſecundum quorundam opinio-
nenm duas Abraham linguas: & hebreorum & caldæorum ſciſſe dicamus.
CEt impoſuit cis pꝛepoſitus eunuchoꝛum nomina Banieli balthaſar ⁊ annanie ſydrach:miſa
heli miſach ⁊ aʒarie abdenago. =ðð òòMB?
CNõ ſoluũ pᷣpoſitꝰeunuchoꝑ:ſiue magiſter: & ut alii trãſtulerũt ſWunctis ĩmutat noĩa:ſed &
pharao ioſeph in ægypto appellauit haſnecphane. Nolẽtes eos ĩ terra captiuitatis uocabula habe
re iudeæ. Vn ꝓpñeta dicit in pſal mo.Auo cãtabimus cãticũ dñi ĩ terra aliena. Porro dñs ĩ bonam
ptẽ noĩa murat antiq: & ex rebus ĩponit uirtutũ uocabula: ut abraʒ appellaret abrahã & ſarai ſaram
In euãgelio quoq; quõdã ſymon petri nomẽ accepit: & filii zebedei appellati ſũt filii tonitrui. Qce
non ur pleriq; putant boanerges: ſed emendatius legitur banarehem. —êäRMl
CPꝛopoſuit aũt Daniel in coꝛde ſuo ne pollueret᷑ de mẽſa regis:⁊ de vino potus eius.
CQui de mẽſa regis & de uino potus eiꝰnõ uult comedere ne polluatur: utiq; ſi ſciret ipᷣaʒ ſapiẽtiaʒ
atq; doctrinã babylonioꝶ eẽ peccatũ nũquã acꝗeſceret diſcere ꝙ nõ licebat. Diſcũt aũt nõ ut ſequã
tur: ſz ut iudicẽt atq; cõuincãt. Qũo ſi ꝗqſpiã aduerſus mathematicos uellit ſcribere imperitꝰ mathe
ſeos riſui pateat: & aduerſũ philoſophos diſputãs ſi ignoret dogmata phyloſophorum:diſcunt ex/
go ea mẽte doctrinam caldæoꝶ qua & moyſes omnem ſapiẽtiã ægyptiorũ didicert.
Bedit deus Banieli gratiã ⁊ miſericoꝛdiã in conſpectu pꝛincipis eunuchoꝛum.
Qui propter peccata maiorum ductus eſt in captiuitatem:propter uirtutum marum magnitudi/-
nem ſtatim mercedem recepit: propoſuerat enim in corde ſuo ut non pollueretur de menſa regis:
& epulis regis præpoſuerat uiles cibos. Idcirco gratiam & miſericordiam in conſpectu prĩcipis eu-

nuchorũ accœpit: dno largiente. Ex quo ĩtelligimus pro neceſſitate rerũ: ſi quãdo diliguntur ſancti

ab infidelibus: dei eſſe miſericordiæ: non bonitatis hominum peruerſorum. S
Tepta nos obſecro ſeruos tuos diebꝰdecẽ:dẽtur nobis legumia ad ueſcẽdũ:⁊ aq̃ ad bibẽdũ.
CIncredibilis

— — -7 —

*

Supher Dani

9
CIncredibilis fidei magnitudo:non ſolum ſibi corpulentiam polliceri eſu uilioris cibi: ſed & tem/

pus ſtatuere. Nõ ẽ ergo temeritatis ſed fidei ob quã regias dapes cõtẽpſerant.
CVPueris autem his dedit dens ſcientiam ⁊ diſciplinam in ommi libro? ſapientia. Danieli au
tem intelligentiam ommium viſionum ⁊? ſomnioꝛum
Nota quod deus dederit ſanctis pueris ſcientiam & diſciplinam ſæcularium litterarum in omni
libro & ſapientia. Pro quo ſymmachus interprætatus eſt artem grãmaticã: ut cũcta quæ legebãt in-
telligerent: & ſpiritu dei de caldæorum ſcientia iudicarent. Daniel autẽ hoc extra quatuor pueros
habebat inſigne: quod uiſiones & ſomnia quibus per ſymbola quædam: enigmata futura monſtrã
tur: ſagaci mẽte cernebat: ut quod alii cernebant in fantaſmate: hic oculis cordis aſpiceret.
CCompletis itaqʒ; diebus quos dixerat rex:vt introducerẽtur:introduxit eos pꝛepoſitus eunu/
choꝛum in conſpectu nabuchodonoſor.
CCompletos dies: triennii tempusintellige quod rex conſtituerat: ut enutriti tibus annis: poſtea
ſtarent in conſpectu eius.
CEt omne verbum ſapiẽtie ⁊ intellectus quod ſciſcitatꝰ eſt rex ab eis inuenit in eis decuplum
ſuper ceteros ariolos ⁊ magos:qui erant in vniuerſo regno eius. V
CPro ariolis & magis uulgata editio ſophiſtas & philoſophos tranſtulit non iuxta hanc philoſo-
phiam & ſophiſticam diſciplinam quam græcorum eruditio pollicetur: ſed doctrinam gentis bar-
baræ qua uſq; hodie caldæi philoſophantur. Fuit autem Daniel uſq; ad annum primum cyri regis.
Dicemus in conſequentibus quomodo qui uſq; ad annum primum cyri regis hic fuiſſe deſcribitur
Poſtea tertio anno eiuſdem cyri regis. & primo darii fuiſſe memoretur.
CVISIO PRIMA. CAPITVLVM SECVNDVM.
Nanno ſcdo regni nabuchodonoſoꝛ vidit nabuchodonoſoꝛ ſomnium. & reliqua.
WCSi poſt tres annos pueri ingreſſi ſunt in conſpectu eius: ut ipſe præceperat. Quomodo
☛ nunc ſecundo anno regni ſui ſomniuz uidiſſe narratur. Quod ita ſoluunt hebrei: ſecudũ
hic annum dici regni eius: omnium gentium barbararum:mon iudeæ tantum & caldæoruũ: ſed aſſy
riorũ quoq; & ægyptiorum & moabitaꝶ & reliquarũ nationuʒ quas domino cõcedéte ſuperarat.
Vnde & ioſephus in decim AAntiquitatũ ſcribit libro: poſt annũ ſecũdũ ægyptiæ uaſtitatis. Rex na
buchodonoſor uidit mirabile ſõniũ: & cõterritus ẽ ſpũs eius: & ſõnium fugit ab eo. Vidit rex impiꝰ
ſomnium futurorum: ut interprætante ſancto qd uiderat deꝰgloriſicetur: & captiuorũ deoq; ĩ capti
uitate ſeruientium ſit grãde ſolatiũ. Hoc idẽ ĩ pharaõe legimꝰ: nõ qd pharao & nabuchodonoſor
uidere meruerit: ſʒ ꝙ ioſeph & daniel ĩ hoc digni extiterit ꝗ ĩterptatiòe eoꝶ oĩibꝰpreferrentur.
CPꝛecepit ergo rex vt conuocarentur arioli ⁊ magi ⁊ maleſici ⁊ caldeeii.

CQuos nos ariolos cæteri interprætati ſunt ide incantatores: ergo ui/-

dentur mihi incantatores eſſe qui uerbis rem peragunt. Magi qui de ſignis philoſophantur. Male
fici qui ſinguine utuntur: & uictimis & ſæpe contingunt corpora mortuorum. Porro in chaldæos
ſignificari puto:quos uulgus mathematicos uocat. Conſuetudo autem & ſermo cõ/
munis magos pro maleficis accipit: qui aliter habentur apud gentem ſuã: eo ꝙ ſint philoſophi chal
dæorum: & ad artis eius ſcientiam reges quoq; & principes eiuſdem gentis omnia faciunt. Vnde
& in natiuitate domini ſaluatoris ipſi primum ortum eius intellexerunt: & uenientes in bethleem
adorauerunt puerum: ſtella deſuper oſtendente.
CECt dixit ad cos rex vidi ſomnium:⁊ mente confuſus ignoꝛo quid uideriʒ.

Vmbra quædam & ut ita dicam aura ſomnii: atq; ueſtigium remanſit in corde regis: ut referenti-

bus aliis poſſit reminiſci eorum quæ uiderat: & nequaquam eum deciperent mentntes.
¶NReſponderunt caldei regi ſyriace.
CNHucuſq; quæ lecta ſunt ſermone narrantur hebreo. Ab hoc loco uſq; ad uiſionẽ ammi tertii regis
balthaſar quã daniel uidit ĩ ſuſis:hebraicis ꝗdẽ Ir̃is: ſʒ lĩgua ſcribũt᷑ chaldaica:quã hic ſyriacã uocat

CMiſi ĩdicaueritis mihi ſõniũ ⁊ cõiecturã eiꝰ:pibitis vos ⁊ domꝰ vr̃e publicabũtur.& reliqua.

CCõminatus eſt pœnam:ponit & ꝑpræmia: ut ſi poterunt ſommium dicere conſequenter credat ẽt
his quæ ĩcerta ſunt:hoc eſt quid ſignificet ſomnium. Quod ſi non potuerint ea dicere: de ꝗbꝰrex ĩ
pleriſq; cõſfuſus poterat recordari èt futuræ ĩterpᷣtatiõis pdãt fidem:deniq; ſequitur.
Soõnium dicite mihi ut ſciam quod interpꝛetationem quoqʒ einus veram loquimini.Sermo
quem tu rex queris granis eſt.nec reperietur quiſqᷓ qui indicet illum in conſpectu regis:exce/
ptis dijs quoꝛum non eſt cum homimibus conuerſatio.
CConſfitentur magi: confitentur arioli: & omnis ſcientia ſæcularis litteraturæ præſcientiam futuro
rum non eſſe homiiaim: ſed dei. Ex quo probatur ꝓphetas: dei ſpũ loquutos: qui futura cecinerunt.
CQAuo audito rex in furoꝛe ⁊ in ira magna pꝛecepit vt perirent omnes ſapientes babylonis.Et
egreſſa ſententia ſapientes interſiciebâtur:querebaturq; daniel ⁊ ſotij eius vt perirẽt.
CQuærunt hebræi cur daniel & tres pueri non ſunt ingreſſi ad regem cum aliis ſapientibus: & pro
lata ſententia iubeantur perire cum cæteris. Qcita ediſſerunt:quod eo tempore quo rex præmia
& dona ù& honorem maximũ promittebat: ire noluerunt ne impudẽter diuitias & dignitatẽ chal-
II ii

. Eryvpplanatio.

.
daicã uiderẽtur appetere. Aut certe ipſi chaldæi ĩuidẽtes gloriæ eoꝶ& & ſciẽtiæ: ſoli ĩgreſſi ſũt qſi ſoli
præmia pcœpturi: & poſtea ĩ periculo uoluerüt habere conſortes quos in ſpe gloriæ refutauerant.
CEt iterrogauit eũ ꝗ a rege ptãtẽ accepat:q; ob cãm tã crudelis ſnia a facie regis eẽt cemiſſa.
CScientes chaldæi quod decuplum ſuper cunctos ariolos & magos qui erant in uniuerſa chaldæza
daniel & tres pueri ſapent & iĩtelligerẽt: celauerãt eos ĩterrogatõem regis: ne pᷣferrẽt᷑ ſibi ĩ ĩterpᷣtatõe
ſõnii: & ob hãc cãm iterrogauit daniel de crudelitate ſententiæ: ꝗ cãm periculi ſui neſciebat.
Baniel ingreſſus rogauit regẽ ut tẽpus daret ſibi ad ſolutionem indicandam regi.
Cempus poſtulat non quo tractatione & ſagacitate mentis occulta perquireret: ſed quo occulto/
rum dominum præcaretur. Et ideo Ananiam & Miſaelez & Azariam iũgit ad pces: ne ſolus de ſuo
mœrito uideretur præſumere: ut quoꝶ erat cõmune diſcrimen cõmunis eſſet & oratio.
Cunc danieli per uiſionem nocte reuelatùm eſt myſterium.
Somnium regis: ſuum dicit ſomnium immo & ſomnium & znterprætationem eius ex dei reue-
latione cognoſcit:qd demones ignorabant: ſapientia ſæculi ſcire nõ poterat. Vnde & apoſtoli my
ſteriũ qd; cunctis retro generationibus fuerat ignoratum domino reuelante cognoſcunt.
CEt daniel benedixit deo celi. CAd diſtinctionem eorũ qui uerſantur in terra & demonia/
cis artibus atq; præſtigiis terrena deludunt.
CBaniel deo celi benedixit. CDii eniĩ ꝗ nõ fecerũt cælũ & terram peribunt.
CIpſe mutat tempora ⁊ etates tranſferet ⁊ regna atqʒ conſtituit.
Non ergo miremur ſi quando cermimus & regibus reges: & regnis regna ſuccedere: quæ deĩ gu⸗
bernãtur & mutantur & finiuntur arbitrio: cauſaſq; ſingulorum nouit iſſe qui conditor omnium ẽ.
& ſepe malos reges patitur ſuſcitari: ut mali malos puniant. Simulq; ſuboſtendit & generali diſpu/
tatione præparat auditorem. Somnium quod uidit eſſe de mutatione & ſucceſſione regnoruz: dat
ſapientiam ſapientibus & ſcientiam intelligentibus diſciplinam. Iuxta illud quod ſcriptum eſt. Au
dit ſapiens: & apponit ſapientiam. Qui enim habet dabitur illi: & animæ quæ feruet amore ſapien
tiæ libenter ſpiritus dei infunditur. In peruerſam autem animam non introibit ſapiẽtia.
CIpſe reuelat pꝛoſunda ⁊ abſcondita:⁊ nouit in tenebꝛis conſtituta:⁊ lux cum eo eſt.
CCui deus reuelat profunda & poteſt dicere. O profundum diuitiarem ſapientiæ & ſcientiæ deĩ.
Iſte habitãte in ſe ſpiritu ſcrutatur etiam profunda dei: & in profundo animæ ſuæ fodit altiſſimos
puteos:& omnem terram egerit: quæ profundas aquas operire conſueuit. Seruatq; mandatum di/-
cens. Bibe aquam de tuis uaſis & de puteorum tuorum fonte. Quodq; ſequitur.
CNouit in tenebꝛis conſtituta:⁊ lux cum eo eſt. .
CLFænebræ ſignificant ignorantiam: & lux ſcientiam atq; doctrinam. Itaq; deum ut peruerſa nõ cæ
lIant: ita recta ambiunt atꝙ circundant. Siue ita interprætandũ eſt: quod tænebroſa myſtica quæq;
& profunda ſigniſicant. Iuxta illud quod legimus in prouerbiis intelligit quoq; parabolam & tæne
broſum ſermonem. Hoc ipſum ſignificat quod in pſalmis legimus. Tænebroſa aqua in nubibus ae
ris. Qui enim ad excelſa conſcendit: & terrena deſerens: inſtar auium tenuiſſimum aerem & ethe-
rea quæq; deſiderat:iſte nubes efficitur ad quam ueritas dei peruenit: & quæ ſuper ſãctos pluere cõ/
ſueuit: repletuſq; multitudine ſcientiæ habet multas aq́s in corde ſuo: tænebroſas & iuolutas caligi
ne quã ſolꝰmoyſes ĩgredit᷑ & loꝗt᷑ deo facie ad faciẽ:de quo ſcriptũ ẽ.Poſuit tænebras latibulũ ſuũ
* Tibi de patrũ meoꝝ cõſiteoꝛ teqʒ laudo. CNe ſui uideatur mœriti quod ĩpe/
trauit refett ad patrum iuſtitiam & ad ueritatẽ dei ꝗ ſeminis eorum etiã in captiuitate miſeretur.
CEt nunc oſtendiſti mihi etiam que rogauimus te.
CAQuod quatuqr rogant uni oſtenditur:ut & arrogantiam fugiat: ne ſolus impetraſſe uideatur: &
agat gratias quod myſteriuʒ ſomnmii ſolus audierit.
CBapientes babylonis ne perdas. CImitatur clementiam dei:qui pro perſequutoni
bus deptæcatur: & non uult eos perire propter quos fuerat ipſe periturus.
Inueui hominem de filiis tranſmigrationis iude qui ſolutionẽ regi annuntiet.
Dei gratiam ad ſuam refert diligentiam: & inueniſſe ſe dicit: cum Daniel ultro ſe obtulerit: ut in/
troduceretur ad regem. In quo fraus oſtenditur nuntiorum qui cum bona nuntiant ſua uideri uo-
Iunt. Qui autem ſolutionem ſomnii repromittit utiq; narraturus eſt ſomnium. Et nota quod de fi-
liis iuda ſit daniel non ſacerdos. Sicut in fine belis fabula continet.
CVPutas ne vere potes mihi indicare ſomnium quod vidi ⁊ interpꝛetationem eius.
¶ Seruat ordinẽ qſtiõis:ut pᷣmũ ſõniũ qd ſe magi ignorare rñderãt:& poſtea ĩterpᷣtationẽ qrat ſõ⸗
nii ut cũ ſõniũ audierit: & ꝗᷓ uiderat recognouerit: tũc credat & ĩterpᷣtatiõi:qᷓ uariã recipit cõiecturã.
CMyſterium quod rex interrogat ſapientes magi ⁊ arioli ⁊ auruſpices nõ qunt indicare regi.
CPro auruſpicibus quod nos uertimus: in hebraico gazarenos habetur. Quod ſolus ſymmachus
interprætatus eſt: quod græci ſolent appellare:qui exta inſpiciunt ut
ex his futura prædicent. Myſterium autem uocans ordinem ſomnii reuelati oſtendit quia quicꝗd
occultũ eſt: & ab hoĩbus ignoratur poteſt myſterium nuncupari. Tollit ergo regi prauam ſuſpitõeʒ
* ne hũanã æſtimet ĩuenire poſſe ſolutiont:qd dei ſolius notitiæ reſeruatur.
CSed eſt

ei

Super Danielem.c.ij.

CSed eſt deus in celo reuelans myſteria. C Fruſtra igitur ab hoĩbꝰꝗrit ĩ terra qd deꝰ ſolꝰ
nouit ĩ cælo.Et occulte retrahẽs eũ a multoꝶ deoꝶ cultu ad uni dei notiti dingit.
Qui indicauit tibi rex nabuchodonoſoꝛ que uentura ſunt nouſſimis tempoꝛibus.
CAbſq;ʒ adulationis uitio ueritate ſotiata blanditur: ut regi: quod illi a deo myſteria ſint reuelata: ꝗᷓ
nouiſſimis temporibus ſint uentura. Nouiſſimi enim dies aut ex eo numerandi ſunt tempore: quo
danieli ſomnium reuelatum eſt uſq; ad cõſũmationem mundi. Aut certe hoc ſentiendum eſt: quod
uniuerſa interprætatio ſõnii tẽdat ad finem: in quo imago ſtatuæ ꝗᷓ cernitur conterenda eſt.
Somnium tuum ? viſiones capitis tui huiuſcemodi ſunt. SJ
CNon dixit uiſiones oculorum tuorum: ne quid putaremus eſſe corporeum: ſed capitis. Sapientis
enim oculi in capite eius. In principali uidelicet cordis. Iuxta illud quod in euangelio legimus. Bea
ti mundo cordo quo ipſi deum uidebunt: & quid cogitatis in cordibus ueſtris- Alii uero huius oc-
caſione capituli non in corde:ſed iuxta platonem in cerebro ſuſpicantur.
Tu rex cogitare cepiſti in ſtratu tuo quid eſſet futurum poſthec.

CPro eo quod eſt: poſthec ſoli. lxx. dies nouiſſi mos tranſtulerunt. Quod ſiita legitur: ſolicitius re/

quiramus ubi dies nouiſſimi ſcripti ſunt: & redarguamus eos qui mundum non putant eſſe pertu/-

rum. Nũquã enim dies appellarentur nouiſſimi ſi mundus eſſet æternus. Quodq; dicitur tu rex co-
gitare cœpiſti: indicat cauſas ſomnii: quod idcirco ei deus futurorum myſteria reuelauerit: quia ipe
rex uoluerit ſcire uentura. Et ut nabuchodonoſor diuine inſpiratioms miretur gratiam: non ſoluʒ
quod in ſomno uiderit:ſed ante ſomnum quod tacitus cogitarit exponit.
CEt qui reuelat myſteria oſtendit tibi que uentura ſunt. l
UIIIud quod in euangelio legimus qui ſolem ſuum orir facit ſuper malos & bonos: etiam ſup na
buchodonoſor intelligimus eſſe completum. Tanta enim eſt clementia omnipotentis dei ut etiaz
nabuchodonoſor diſpenſationis ſuæ: quæ mundum regit myſteria reuelaret. Interrogemus eos ꝗ
diuerſas aſſerũt eẽ naturas: cuius naturæ nabuchodonoſor intelligat bonæ an malæ. Si bonæ cur i
piꝰdicif᷑. Si malæ ut certũ ẽ. Cur malo atq; terreno & iniquo ſua de? ſacramẽta mõſtrauit.
C Mihi quoqʒ non in ſapantia que eſt in me plus q́; in cunctis vinentibus ſacramentum hoc
reuelatum eſt:ſed vt interpretatio regi manifeſta fieret.
Putauerat rex noticiã futuroꝶ ſolertia mẽtis huane poſſæ cõpræhẽdi: & ideo ſapiétes babylonis
interſici iuſſerat. Ergo daniel & eos excuſat ꝗ dicere nõ potuerũt: & ipe iuidià fugit: ne ꝗs æſtimer
eũ ꝗᷓ ducturus ẽ ꝓpria dixiſſe ſapiẽtia. Cꝭaũut reuelatiõis propheticæ regis ẽ deſideriũ: ꝗ uoluit uen-
tura cognoſcere:ergo honorat regẽ qñ pp illius ſciẽtiã ſibi dicit myſteria reuelata. Et hoc cõſiderã-

dum qd' ſomnia in quibus aliqua uentura ſignantur: & quaſi per nubilum ueritatis demonſträtur

non pateant coniectoribus: &; humanæ mentis arbitrio: ſed dei ſolis ſcie Rie.
CXTu rex videbas ⁊ ecce quaſi ſtatua vna grandis:ſtatua illa magna? ſtatura ſublimis ſtabat
cõtra te ⁊ intuitus eius erat terribilis. Buius ſtatue caput ex auro optimo erat:pectus autem ⁊?
bꝛachia de argento:poꝛꝛo venter ⁊ femoꝛa cx erc:tibie aũt ferrer. P edũ quedam pars erat fer
rea quedam fictilis.videbas ita donec abſciſus eſt lapis ſine mambus:⁊ percuſſi ſtatuam in pe
dibus ſuis ferreis ⁊ fictilibus ⁊ cõminuit eos:tunc contrita ſunt pariter ferrum teſta es argẽtũ

2 auꝝ:⁊ redacta q̃ſi i fauullã eſtiue aree:que rapta ſũt vento nulluſqʒ locꝰinuẽtꝰẽ eis.Lapis at ꝗ

pcuſſerat ſtatuã factus ẽ mons magnus:⁊ impleuit vniuerſam terram.
CPro ſtatua ideſt quod ſolus interprætatus eſt Symmachus cæteri imaginem tranſtule-

runt: uolentes hoc nomine ſimilitudinẽ oſtendere futuroꝶ. Sequamur interpra ationẽ ꝓpheticã

& danielis uerba calcantes quæ ab illo breuiter dicta ſunt latius exponamus.
CK,haput inquit aureum tu es rex. j ”ðJMDẽ
Per quod oſtenditur primum regnum babylonium auro præcioſiſſimo comparatum.
CEt poſt te conſurget regnum aliud minus te.
CMœdoꝑ ſcilicet atq; perſarum: qd argenti habet ſimilitudinem: minus priore & maius ſequẽte.
WEt regnum tertium aliud encum quod imperabit vniuerſe terre.
CAlexandrum ſigniſicat & regnum macedonũ ſucceſſorũq; alexãdri: qd recte æneum dicitur: iĩter
omnia enim metalla es uocalius eſt: & tinnit clarius: & ſonitus eius longe lateq; diffunditur: ut nõ
ſolum famam & potentiam regni: ſed eloquẽtiam græci ſermonis oſtenderet. Regnũ autẽ quartũ
quod perſpicue pertinet ad romanos ferreum eſt: quod cõminuit & domat omnia: ſed pedes eiꝰ &
digiti ex parte ſunt ferrei & ex parte ſictiles. Quod hoc in tempore manifeſtiſſime comprobatur.

Sicut enim ĩ pricixo nihil romano ĩperio fortius & durius fuit: ita in fine rerum nihil imbecillius:

quando & in bellis ciuilibus: & aduerſus diuerſas nationes: aliarum gentium barbararum indige-
mus auxilio. In fine autem hoꝑ oĩum regnorũ argenti eris & ferri: abſciſus eſt lapis dominus atq;
ſaluator: ſine manibꝰ. i. abſq; coitu: & huano ſemine: de utero uirginali: & cõtritis oĩbus regnis fſctuùs
ẽ mons magnus: & impleuit uniuerſam terram. Quod iudæi & ĩpius porphyrn? male ad populũ re
ferũt iſrahel:quẽ ĩ fine ſæculoꝶ uolũt eẽ fortiſſimũ: & oĩa regna cõterere & regnare ĩ ætemum.
Beus magnus oſtendit regi que futura ſunt poſtea. 11 in
iii

H
*
D
W

— Explanatio.
3
AMRurſum reuelationem ſomnii non ſui dicit mœriti: ſed ut interprætatio regi manitſeſta fiefet &
doceret regem quod deus ſolus eſſet colendus.

CTunc rex nabuchodonoſoꝛ cecidit in faciem ſuam:⁊ danielem adoꝛauit:⁊ hoſtias ⁊ incenſuʒ
pꝛecepit ut ſacriſicarent ei.

ANunc locum caluniatur porphyrius quod nũquã ſuperbiſſimus rex captiuum adorauerit: quaſi

non & licaones ob ſignorum magnitudinem paulo & barnabæ uoluerint hoſtias imolare. Error
ergo gẽtilium: qui omne quod ſupra ſe eſt deos putant:ſcripturæ non debet imputani: quæ ſimpli/-
citer refert uniuerſa quæ geſta ſunt. Sed & hoc poſſumus dicere quod cauſas adoãrdi & imolanda
rum hoſtiarum: & incenſi atq; ſacrificii ipſe rex expoſuerit dicens ad danielem. Vere deus ueſter de/
us deorum eſt: & dominus regum: & reuelans myſteria: quoniam potuiſti aperire ſacramentũ hoc:
ergo non tam danielem quã in daniele adorat deum: qui myſteyia reuelauit. Quod & alexandrum
magnum: regem macedonum:in pontiſice ioiada feciſſe legimus. Quod ſi diſplicet: hoc dicendũ
nabuchodonoſor ſignorum magmitudine & ſtupore confuſum: quod faceret ignoraſſe: ut qui ue/
rum deũ intelligebat: & dominum regum: ſeruum eiꝰ adoraret: & illi adoleret incenſum.
CTunc rex danielẽ i ſublime extulit:? munera magna ⁊ multa dedit ei:⁊ ↄſtituit eũ pꝛicipẽ ſuꝑ
oẽs ꝓuincias babylonis:⁊ pᷣfectuʒ magiſtratuũ ſuper cũctos ſapientes babyvlonis.
Et in hoc calũniator eccleſiæ: prophetam repræhendere nititur: quare non recuſauerit munera: &
honorem babylonium libenter ſuſceperit: non conſiderans ideo regem uidiſſe ſomnium: & inter-
prœtationis myſteria per puerum reuelata: ut daniel creſceret: & in loco captiuitatis prĩceps oĩum
fieret chaldæorum: & del omnipotentia noſceretur. Quod quidem & in ioſeph apud pharaonem
& ægyptũ factũ legimꝰ. Et in mardocheo apud aſſueꝶ: ut ĩ utraq; gẽte haberẽt captiui & pegrinan-/
tes iudæi ſolatia: uidẽtes hoĩeʒ gẽtis ſuæ ægyptioꝶ eẽ pᷣncipẽ uel chaldæorum.
CBaniel autem poſtulauit a rege ⁊ conſtituit ſuper opera pꝛouincie babylonis Sydrach Di
ſach ? Abdenago.
Non obliuiſcebatur eorum cum quibus dominum depræcatus eſt: & qui ſecum periclitati fue-
rant. Itaq; fecit eos iudices prouinciarum. Ipſe autem a regis latere nos receſſit.
Abuchodonoſoꝛ rex fecit ſtatuam auream altitudine cubitoꝛum ſexaginta:⁊ latitu/
dine cubitoꝛum ſex. CQOG Velox obliuio ueritatis ut qui dudum ſeruum dei
Nquaſi deum adorauerat nunc ſtatuam fieri ſibi ibeat: ut ipſe adoretur ĩ ſtatua. Quod au
SnEIN tem aurea ſit & infiniti ponderis: illud in cauſa eſt: ut ſtuporem uidentibus creet: & res
inanis adoretur ut deusrann unuſquiſq; ſuam conſecrat auaritiam. Datur quoq; per occaſionẽ bar
baris nationibꝰſalutis ocèaſio: ut ꝗ primũ ꝑ danielis reuelationẽ potẽtiam cognouerãt uniꝰ dei: in
trium quoq; pueroꝶ fortitudine diſcãt mortem debere cõtẽni: & idola non colere.
CEt ſtatuit eam in campo duram pꝛouincie babylonis.
CPro duram theodotion deiram: Symmachus doraum. xx. tranſtulerunt quod nos ui/
uarium uel coneluſum locum dicere poſſumus. Miſit ad congregandos ſatrapas magiſtratus & iu/
dices: duces & tyrãnos & præfectos: omneſq; principes regionum. Excelſa periculoſius ſtant: & eitiꝰ
corruunt quæ ſublimia ſunt. Principes congregantur ad adorandã ſtatuã ut p pricipes ſeducant᷑
& gẽtes. Qui enĩ diuites ſunt & potentes dũ timẽt carere diuitiis & potẽtia faciliꝰſupplantantur.
Seductis autem magiſtratibus ſubditi populi maiorum exemplo pereunt.
Et pꝛeco clamabat valenter vobis dicitur populis tribnbus ⁊ linguis in hoꝛa qua audieritis
ſonitum tube ⁊ fᷣtule ⁊ cithare ſambuce ⁊ pſalterii ⁊ ſimphonie ⁊ vmnerſi generis muſicoꝛum
cadentes adoꝛate ſtatuãâ aureã quam cõſtituit nabuchodonoſoꝛ rex. Si quis aũt nõ ceciderit ⁊
adoꝛauerit eadem hoꝛa mittetur in foꝛnacem ignis ardentis.
on quo omnes populi uniuerſarum nationum in campo duram potuerint congregari: & ado
rare ſtatuax: ſed quo in principibus cunctarum regionum omnes populi adoraſſe credantur. Oẽm
ſcripturam ſanctam mente percurrens (niſi tñ me fallit obliuio) nequaquam reperio quod ſanctoꝶ
quiſquã deum cadens adorauerit: ſed quicũq; idola & demonia & res illicitas adorauerit: cadẽs di
citur adorare: ut in præſenti loco non ſemel ſed crebrius: & in euangelio diabolus loquitur ad deũ.
Hæc omnia tibi dabo ſi cadens adoraueris me. Sed & hoc dicendum. omnes hereticos qui fulgore
eloquentiæ ſæcularis falſum dogma componunt: auream ſtatuam facere: & quantum in ſe eſt per/
ſuaſione compellere ut cadentes adorent idolum falſitatis. Statim ut audierunt omnes populi ſo-
nitum tubæ fiſtulæ citharæ. Eodem ſenſu accipiendum quo ſupra: ut omnes pepulos intelligamꝰ
in principibus. Neq; enim adeſſe uniuerſæ ſimul poterant eſſe nationes. Sratimq; in ipſo tempore
accedentes uiri chaldæi accuſauerunt iudæos quos præpoſitos in babyloniæ regis operib' inuide
bãt & offẽdebãt᷑ pegrino cultu: & auerſiõe idoloꝶ: nacti occaſionẽ criminãt᷑ ad fegẽ. Deniq; ſeqꝗt᷑.
CSunt viri iudei quos conſtituiſti ſuper opera regionis babylonie Sidrach Miſach ⁊ Abde
nago:qui contẽpſerunt decretum tuum.
CEtc quodãmodo ſic loquuntur. Quos prætuliſti nobis & captiuos & ſeruos: principes eſſe feciſti:
Hi elati

õ

.

Super Danielem..c.iii.

Hi elati in ſuperbiam:tua præcepta contẽnunt: deos tuos non colunt: & ſtatuã aneã quam erexiſti
nõ adorant:qd in principio huiꝰdiximus uiſiõis: hic manifeſtiꝰ approbatur: alios eẽ deos nabucho
donoſor: & aliã ſtatuã aureã quã ĩ cultu ſui iuſſit erigi. Nã ĩ cõſeqᷓntibꝰipſe rex loquitur.
CBeos meos non colitis:⁊ ſtatuam aureã quam conſtitui non adoꝛatis.
Ali autem dicunt hanc ſcripturæ ſanctæ conſuetudinem: ut unum idolum appellet pluraliter: ut
eſt illud in exodo de uitaulo.Iſti ſunt dii tui iſrahel: qui eduxerunt te de terra ægypti. Et in reguʒ uo
lumine hieroboam ponens aureum uitulum in bethel: idola feciſſe narratur: econtrario multa de-
monia ſingulari numero appellantur in eſaia. Inclinauit ſe & adorauit idolum & uotum faciens
dicit deus meus es tu.
CP:ꝛoſternite vos ⁊ adoꝛate ſtatuam quam feci:quod ſi non adoꝛaueritis eadem hoꝛa mitemi
ni in foꝛnacem ignis ardentis. Quãquam in furore præcœpit addu-/
ci pueros: tamen dat ſpatium pœpitudinis: ut ſi ceciderint & adorauerint: prior culpa ueniam con-
ſequatur:ſinautem adorare contempſerint: præſens pœna ſit fornacis ardentis.
CEt quis eſt deus qui eripiat vos de manu mea.
CIle uidelicet cuius ſeruum dudum adoraſti: quẽ uere deũ deoꝶ & dũm regum eſſe dixiſti.
MMabuchodonoſoꝛ rèx:non opoꝛtet nos de hac re reſpondere tibi.
CIn hebreo non habet regem ne adulari uiderentur impio: ut regem uocarent:qui ad iniqua com
pelleret:quod ſi contentioſus quoq; regem legerit: dicamus eos non procaciter regem ad effuſio-
nem ſui ſanguinis prouocare:ſed ita regi reddere honorem debitũ: ut dei cultus non ledatur. Qce
autem ait non oportet nos de hac re re
rum iam rebus ipſis probabis fortitudinem atq; conſtantiam.
CEcce enim deus noſter quem colimus poteſt eripere nos de camind ignis ardentis:⁊ de ma/
nibus tuis o rex liberare. CVnde ſe putauerat tertere pueros inde cernit in eis materiã
fortitudinis. Nec in longum differunt: ſed preſens ſibi pollicentur auxilium dicentes. Ecce eniʒ de-
us noſter quem colimus: & de eo quod mmaris incendio: & de tuis poteſt manibus liberare. Quod
ſi noluerit pulchre ad id qd dixerãt poteſt eripere nos:non intulit contrarium ſi non potuerit: ſed ſi
noluetit: ut non impoſſibilaatis dei: ſed uoluntatis ſit ſi perieinnt.
¶Motũ tibi ſit rex quia deos tuos nõ colimus:⁊ ſtatuã aureã quã erexiſti non adoꝛamus.
Siue ſtatuam ut ſymmachus:ſiue imaginem auream: ut cæteri tranſtulerunt uoluerimus legere:
cultores dei eam adorare non debent: ergo iudices & principes ſæculi qui ĩperatorum ſtatuas ado-/
rant & imagines. Hoc ſe facere intelligant: quod tres pueri facere nolentes placuerunt deo. Et notà
da proprietas deos coli: imaginem adorari: dicũt qd utrũq; ſeruis dei non cõuenit.
Cunc nabuchodonoſoꝛ repletus eſt furoꝛe:⁊ aſpectus faciei illius cõmutatus eſt.
CIn quibuſdam pſalmis tituli prænotantur: pro his qui cõmutabuntur. Sermo igitur cõmutatiõis
ambiguus eſt: & de bono in malum: & de malo in bonum. Neq; enim cõmutatio uultus nabucho-
donoſor bonæ parti poterit coaptari: licet quidam: & inſcriptione pſalmorum & de bono ad ma-
lum referant:quod hi qui naturaliter debuerant intelligere deum: contra chriſtum & ſanctos eius
perturbatione mentis & furore mutati ſunt.
Et pꝛecepit vt ſuccenderetur foꝛnax ſeptuplum quam incendi conſueutrat. ßM
CQ uaſi non poſſet ſimplex & ſolitus ignis trium puerorum conſumere corpora. Sed furor & ira
quæ inſaniæ proxima eſt modum tenere non poteſt: & uult eos multiplicis pœne cõminatione ter
rere:quos paratos uidebat ad mortem. ”Mcl
CEt confeſtim viri illi vincti cum bꝛacis ſuis ⁊ thiaris ⁊ calciamentis:⁊ veſtibus miſſi ſunt in
medium foꝛnacis ignis ardentis. Q¶ CPro bracis quas Symfhachus
interprætatus eſt. Aquila & theodotion ſaraballa dixerunt: & non ut corrupte legitur ſarabara. lin/
gua at chaldæoꝶ ſaraballa crura hoĩum uocãtur: & tibiæ ẽt bracæ ꝗbcrura tegũtur & ti
bie q̃ſi crurales & tibiales appellate ſũt. Thiara ãt uerbũ græcũ ẽ: & uſu uerſũ ĩ latinũ de quo & uirgi
liꝰ.Sceptrũqʒ ſacerq; thiaras.Eſt ãt genꝰpilleoli quo pſarũ chaldæorũq; gens utitur.
CPoꝛꝛo viros illos ꝗ miſerant Sidrach Miſach ⁊ Abdenago interfecit flamma ignis.
Eos uiros de quibus ſupra dixerat: & uiris fortiſſimis de exercitu ſuo iuſſit ut ligatis manibus &
pedibus Sydrach Miſach & Abdenago: mitterent eos in fornacẽ ignis ardentis. Nõ ergo fortuitu
quoſcũq; miniſttos perdidit nabuchodonoſor: ſed uiros fortes de exercitu ſuo: & ad bella ꝓmptiſſi
mos: ut nõ ſolum miracula pertimeſceret:ſed exercitus ſui dãna ſentirter.
CUiri autem hi tres:ideſt Sidrach miſach ? Abdenago ceciderũt in mẽdio camino ignis ar
dentis conligati.s TGrande miraculum ligati mittũtur in ſornacem: & cadũt ĩ me
dio ignis præcipites. Ardẽt uincula ꝗbꝰligati ſũt: & uĩcto& corpora timẽs flãma nõ tãgit.Hucuſq;
hebrei legũt. Mœ dia qᷓ ſequuntur uſq; ad finẽ cantici tnium puerorum: in hebraico non habentur:
de quibus ne omnino præteriſſe uideamur: pauca dicenda ſunt. —R
CMBenedictus es domine deus patrum noſtroꝛum:⁊z laudabile ⁊ gloꝛioſum nomen tuum in ſe
cula:qu iuſtus es ĩ omnibꝰ que feciſti nobis ⁊ vniuerſa oꝑa tua vera ⁊ vie tue rectei ommia iudi
— er I iiii

pondere tibi. Ille ſenſus eſt. Non debes audire uerba: quo-/

. Explanatio.

cia tua vera JudAicia enim vera feciſti iuxta omnia que induxiſti ſuper nos.
Quando diuerſis præmimur anguſtiis ex toto cordis hoc loquamur affectu: & quicquid nobis
acciderit: iuſte nos ſaſtinere fateamur: ut compleatur in nobis illud quod ſcriptum eſt. Exultauerũt
& lætatæ ſunt filiæ iudæ in omnibus iudiciis tuis domine. .
CPeccauimus enim inique egimus recedentes a te ⁊ deliquimus in omnibus.
CEt certe tres pueri non peccauerũt: neq; ei ætatis erãt qn ducti ſut ĩ babylonẽ: ut ꝓpter ſua uicia
punirentur. Ergo quᷣo hi ex ꝑſona populi loquuntur. Sic illud apoſtoli legendum eſt. Non eniʒ qd
uolo hoc ago: ſed qd nolo illud operor: & cætera quæ in eodem loco ſcupta ſunt.
C Quoniam dñne imminuti ſumus plus qꝙᷓ; oẽs gentes:⁊ ſumꝰ humiles in vniuerſa terra hocdlie
pp pctã noſtra:⁊ nõ ẽ in tꝑe hoc pꝛinceps ⁊ ꝓpheta ⁊ dux neq; holocauſtũ:neqʒ ſacriſiciũ neq;
oblatio neqʒ incẽſũ neq; locꝰpꝛinntiarum coꝛam te:vt poſſimꝰinuenire miſericoꝛdiam.
CHis uerſiculis utendum eſt:ſi quando eccleſiæ propter ectatipoplli ſanctorum uirorum & ma-⸗
giſtrorum: qui in lege dei doctiſſimi ſunt pœnuriam ſuſtinent: & quando in perſequutionibus non
offertur ſacrificium & oblatio. Quidam hunc locum & ad cæleſtem referunt hieruſalem: quod ani
mæ ad terrena delapſæ in loco lachrimarũ & confeſſionis poſitæ: plangant antiqua delicta: & cæ/
tera quæ prophetalis ſermo complectitur. Sed hoc non recipit eccleſia dei.
Secd in anima cõtribulata ⁊ ſpiritu humilitatis ſuſcipiamur. .
CEx præſenti loco & ex eo quod ſequitur. Benedicite ſpiritus & animæ iuſtorum domino: & ĩ pſal
mis. Sacrificium deo ſpiritus contribulatus cor contritum & humiliatum deus nõ deſpicies. Sut ꝗ
aliũ uelit eẽ ſpũz in hoĩe excepto ſpũ ſãcto: & aliã aĩam. Sed laborãdũ eis erit quomodo abſq; car/
ne & gratia ſancti ſpũs duæ ſubſtatiæ & duo iĩteriores homines in uno homine eſſe dicantur.
CEt ñ ceſſabãt ꝗ miſerãt eos miſtri regis ſuccẽdere foꝛnacẽ:napta:⁊ ſtuppa:⁊ pice:⁊ malleolis.
CSaluſtius ſcribit in hiſtoriis quod napta ſit genus fomenti apud perſas quo uel maxime nutrian/
tur incendia. Alii oſſa oliuarum quæ prohiciuntur cum amurca arefacta: naptam appellari putant:
unde & græce dicitur ab eo quod nypidem ignem nutriat.
CAngelus autem domini deſcendit cum aʒaria ⁊ ſotijs eius in foꝛnacem:⁊ excuſſit flammam
ignis de foꝛnace:⁊ fecit medium foꝛnacis quaſi ventum roꝛis flantem:⁊ non tetigit eos omnino
ignis neqʒ contriſtauit:nec quicquã moleſtie intulit.
COppræſſa perturbationibus anima & uariis moleſtiis occupata: cum hominum deſperauerit au/
xilium: & tota ad dominum fuerit mente conuerſa deſcendit ad eam angelus domini: ſcilicet ſer-
mo diuinus: & excutit flammæ exeſtuantis ardores ut nequaquã ignita iacula inimici cordis no-
ſtri archana pœnetrent nec illius fornace claudamur.
Benedicite ſancti ⁊ humiles coꝛde dominuum. CAHumilitatem cordis præſens uerſi
culus docet & illud quocin euangelio dicitur. Diſcite a me ꝗa mitis ſũ & humilis corde: & ĩuenie-
tis requiẽ aĩabꝰ ueſtris: Cordis aut illa huũilitas: quæ in alio loco paupertas ſpũs appellatur: ut non
erigamur ſupbia:nec ficta gloria huũilitatẽ ꝗqramus: ſed toto corde inclinemur.
CBenedicite omnia opera domini dommum. CGenerali laudatione præmiſſa:qc
omnis creatura debeat laudare dominumiin conſequentibus per partes ſingula cohortatur: ange-
Ios & cælos aquas atq; uirtutes: ſolem & lunam imbrem & rorem: ſpiritum ignem & eſtum: fugus
& cauma & cætera: quæ longum eſt texere: ita ut fontes quoq; & maria & uolucres: beſtias quoq; &
maria & pecora ad laudem domini prouocet: & filios hominum: & poſt omne hominum genus
iſrahelem & de ipſo iſrahele ſacerdotes & ſeruos domini: ſpiritus animaſq; iuſtorum: ſanctos & hu/
miles corde: & ad extremum Ananiam Azariam Miſaelem qui ad laudem domini pnti bñficio ꝓ
uocantur. Oẽs ãcreatuiæ non uoce ſed opere laudant dommnum: quia ex creaturis conſequenter
creator intelligitur: & in ſingulis operibus atq; effectibus dei magnifcentia demonſtratur.
CTTunc nabuchodonoſoꝛ rex obſtupuit. H
CHuacuſq; de theodotionis editione pauca perſttinæimus confeſſiones & laudem trium pueroruʒ
quæ non habẽtur in hebreo: exinde ſequamur hebraicam ueritatem. .
IEt ſurrexit pꝛopere ⁊ ait optimatibus ſuis.
CPunitis principibus rex corripitur ut uiuens glorificet deum interrogat autẽ optimates ſuos quo
rum accuſatiõe & cõſilio tres pueros in ignẽ fornacis miſſerat: ut illis reſpõdẽtibſe miſiſſe tres pue
ros in fornacem:iſta eis nuntiet & oſtendat.
CEcce ego video viros quatuoꝛ ſolutos ⁊ ambulantes in medio ignis:⁊ nihil coꝛꝛuptionis in
eis eſt:⁊ ſpecies quarti ſimilitudo ſilii dei. CRurſus dicam. O quã ſapiens ignis quam
inenarrabilis potentia dei: uinculis ſtricta ſunt corpora: uruntur uincula. corpon non urunrur. Spe
ciẽ autem quarti quem ſimilem dicit filio dei:uel angelum debemus accipere: ut. lxx. tranſtulerunt:
uel certe ut pleriq; arbitrantur dominum ſaluatorem. Sed neſcio quomodo rex impius dei filium
uidere mœreatur. Ergo iuxta Symmachum qui interprætatus eſt. Species autem quarti fimilitudo
filiorum: non dei ſed deorum. angeli ſentiendi ſunt. Qui & dii & deorum uel dei filii ſepiſſimæ nũ
cupantur.Hoc iuxta hiſtoriam. Cæterũ in typo præfigurat iſte angelus ſiue filins dei. dnm noſtrum
Ieſum xpᷣęm

8 „ *

Super Danielem. c.iiij.

Ieſum chriſtum qui ad fornacem deſcendit inferni: in quo clauſæ & peccatorum & iuſtorum aiæ te
nebantur: ut abſq; exuſtione & noxa eos ꝗ tenebantur incluſi mortis uinculis liberaret.
CTunc acceſſit NMabuchodonoſoꝛ ad oſtium foꝛnacis ignis ardentis ⁊ ait.
CPauore perterritus: non per nuntios quærit a pueris: ſed ipſe eos ex noĩe uocat: ſeruos dei excelſi
appellans: & petens ut ad ie egrediantur: quos uinctos in fornacem miſerat.
Benedictus deus ſydrach miſach ⁊ abdenago:qui miſit angelum ſuum ⁊ eruit ſeruos ſuos.
COQuem ſupra ſfilium dei hic angelum uocat ꝗᷓꝗᷓ in ſuperioribus ſimilitudo ſilii dei non ueritas ap/-
pellata ſit. Rurſuʒ ergo nabuchodonoſor dei confeſſionẽ recipit: & damnatis idolis laudat tres pue
ros: qui noluerüt ſeruire & adorare oẽm deum excepto deo ſuo: & miratur quod ſanctos dei ignis
tangere non potuerit Quod autem ait: A me propoſitum eſt hoc decrerum: ut omnis populus trib?
& lingua quæcũq; locuta fuerit blaſphemiam còtra deũ ſydrach miſach & abdenago diſpereat: &
domus eius uaſtetur: neq; enim eſt alius deus qui poſſit ita ſaluate: Quidam peſſime ad diabolum
referunt: quod in conſumatione & Rne mundi: etiam ipſe recipiar notitiam dei: & omnes ad pœni/-
tentiam cohortetur. Et hunc uolunt eſſe regem niniue: qui nouiſſime deſcẽdit de throno ſuperbiæ
& humilitatis præmia conſecutus eſt.
CTunc rex pꝛomouit ſydrach miſach ⁊ abdenago in pꝛouintia babylonis.
Qui dicunt ſupra tres pueros non iudices prouintiarum: ſed præfectos operum ſingulorum fuiſ-
ſe in babylone:hic uolunt etiam eos prouintiarum iudices conſtitutos.
L CVISIO TERIIA. CAPITVLVM QVARTVM.
MShmAAbuchogonoſoꝛ Rex omnibus gentibus ⁊ linguis qui babitant in vniu erſa ter⸗
ra pax vobis multiplicetur.
¶ Epiſtola nabuchodonoſor in pphetæ uolumine ponitur: ut non fictus ab alio po
ſtea liber: ſicut Sycophanta mentitur: ſed ipſius danielis eſſe credatur.
CEgo nabuchodonoſoꝛ quietus eram in domo mea.
S ◻äiſtoria quidem manifeſta eſt: & non magna interprætatione indiget: quod ad
offenſam dei nabuchodonoſor uerſus in amentiam: ſeptem annis inter bruta aialia uixerit: & her-
barum radicibus alitus ſit: aupoſtea miſericordia dei reſtitutus in regnum: laudauerit & glorificaue
rit regem cæli: quia omnia opera eius uera: & uiæ eius iudicia: & gradientes in ſuperbia poteſt humi
liare. Sed qui uolunt per nabuchodonoſor contrariam intelligere fortitudinem: de qua dominus
loquitur in euangelio: uidebam ſatanam quaſi fulgur cadentem de cælo: Et ioannes in apochalypſi
quod draco cadens in terram: tertiam partem ſtellarum ſecum traxit: Et Eſaias: Quomodo ceci-
lit lucifer qui mane oriebatur: Aſſerunt ſiequaꝗᷓ potuiſſe fieri ut fœno per ſeptem annos ueſceretur
homo. qui nutritus eſt in deliciis: & ſeptem annis abſq; ulla laceratione corporis ſui inter beſtias ui
xerit: Et qũo amenti hoĩ per ſeptem annos imperiũ reſeruatũ fit:regnumꝙ potentiſſimũ abſq; rege
tanto tpe fuerit: aut ſi alius illi ſucceſſerit in regnũ: Cuius uecordiæ eſtimandus ſit: ut cederet impio:
q tanto tpe poſſidebat: pᷣſertim cum hiſtoriæ chaldæoꝝꝶ nihil tale contineant: nec potuiſſe fieri: ut
qui de minoribus ſcripſerint maiora reticerent. Hæc ante oĩa quærunt & replicant: ut cũ hiſtoria nõ
ſteterit p nabuchodonoſor diabolus ſignificetur: qd nos nequaqᷓ recipimus ne oĩa quæ legimꝰ? um
bræ uideantur & fabulæ: Quis enim amentes hoĩes nõ cernat iĩſtar brutoꝶ aiantiũ in agris uiuere:
lociſq; ſilueſtribus:Et ut cuncta prætereã: cum multo incredibiliora & græcæ & Romanæ hiſtoriæ
accidiſſe hoĩbus prodiderint: Scyllam quoq; & chimeram hideã quoq; atq; centauros: aues & feras
flores & arbores ſtellas & lapides factos ex hominibus narrent fabulæ: quid mirum eſt ſi ad oſten
dendam potentiã dei & humiliandam regum ſuperbiammhoc dei iudicio ſit patratum.
OQuietus eram in domo mea:⁊ floꝛens in pallatio meo. *
C Siue in throno: ut interprætatus eſt theodotion. Domum autem diaboli qui ſenſum ſetuntur cõ
trarium mundum iſtum intelligunt: de quo & in euangelio ipſe loquitur ad faluatorẽ: hæc omnia
mihi tradita ſunt: Et apoſtolus dicit Mundus in maligno poſitus eſt.
CSommum vidi quod perterruit me.
Reſpondeant quale ſomnium uiderit contraria ſortitudo: niſi fſorte omne quod in hoc mundo
habere uidetur umbra & ſomnium eſt.
CEt viſiones capitis mei conturbauerunt me.
CNora quod & nabuchodonoſor uiſiones non oculoruni & cordiv: ſed capitis nouerat:quia pro/
prer gloniam ſeruorum dei: futurorum illi myſteria reuelantur.
Bonec collega ingreſſus eſt in conſpectu meo daniel.
CExceptis ſepruaginta tranſlatoribus qui hæc omnia neſcio qua ratione præterierunt: tres reliqui
collegam interprætati ſunt. Vnde iudicio magiſtrorum eccleſiæ: editio eomm in hoc uolumme
repudiata eſt: theodotionis uulgo legitur: quæ & hebreo & cæteris tranſlatoribus congruit.
Vnde & origenes in nono ſtromatum uolumine aſſerit: ſe quæ ſecuntur ab hoc loco in prophe//
ta daniele non iuxta ſeptuaginta interprætes: qui multum ab hebraica ueritate diſcordant: ſed iux/
ta theodotionis editionem diſſerere.

— ——

Explanatio.

CQAui babet ſꝑiritum deoꝛum ſanctoꝛum in ſemetipſo. .
CPro eo quod hic dicitur deoruʒ ſanctorum lingua chaldæa qua Kribtu⸗ eſt daniel legimus hela-
in cadiſin quod deos ſanctos & non dñm ſanctum ſignificat: ut theodotion interprætatus eſt. Nec
mirum ſi erret nabuchodonoſor: & ꝗcquid ſuper ſe cernit non deũ ſed deos arbitretur: Deniq; &
in conſequentibus balthaſar inꝗt princeps arioloꝑ: quẽ ego ſcio ſpiritũ deorum ſanctoruzʒ habe⸗/
as in te. Balthaſar princeps arioloꝶ ſiue incãtatoꝶ ut alii interprætati ſunt: Non mirum ſi princeps
ariolorum oĩum conſtitutus ſit: ꝗq ad præceptũ regis ſapiam didicerat chaldæoruz: & decuplũ oĩuz
ſapientior fuerat. Quætamus ab his qui in hac uiſione nõ recipiunt hiſtoriã: quis iſte ſit Nabucho-
donoſor qui ſomnium uiderit: & quis daniel qui ſomniũ eius ediſſerit & uentura prædicit: & quo/
modo hic ipſe daniel qui utiq; iuxta eos: ſancta intelligenda eſt fortitudo: a Nabuchodonoſor prin
ceps ariolorum eius conſtituitur: & collega appellatur.
Cidebam ⁊ ecce arboꝛ in medio terre:⁊ altitudo eius nimia magna arboꝛ? fortis ⁊ pꝛoceri⸗
tas eius contingens celum:aſpectus illius erat vſqʒ ad terminos vniuerſe terre.
CNon ſolum de Nabuchodonoſor rege chaldæo: ſed de oĩbus impiis propheta loquitur.uidi im/
pium ſuperexaltatũ & eleuatum ſicut cedros libani: qui non uirtutũ magnitudine ſed ſua eleuãtur
ſuperbia: & ideo exciduntur & corruũt. Vnde bonũ eſt illud ſectari quod dñs docet in euãgelio:di/
ſcite a me quia mitis ſum & humilis corde. Quod aũt ait iuxta theodotionẽ i.
altitudo eius ſiue ut poſtea ipſe interprætatus eſt.i.dominatio. pro quo nos uer
timus aſpectus eius. Vnde cõtemptores hiſtoriæ caluniantur qd nequaq dominatio Nabuchodo-/
noſor orbẽ terrarum poſſederit: Neq;. n. græcis & barbaris cunctiſq; ſeptentrionis & occidentis na-
tionibus imperauit: ſed tantũ orientis prouincias tenuit: ideſt aſiam:non europã & lybiam: Ex quo
intelligi uolunt cuncta ad diabolum referenda eſſe: cum hæc omnia nos hyperbolice dicta debea-
mus accipere:ob ſuperbiam regis impii: qui tantum gloriatur in aſia: Vt cæluz ſe tenere iactet: & or
bem terrarum quaſi nidum & oua uolucrtum.
CEt ecce vigil ⁊ ſanctus de celo deſcendit. CPro uigili theodotion ipſum
chaldaicũ uerbum poſuit Hyr: qd per tres litteras ain: ioth: res: ſcribitur: Si gnificat aũt angelos quod
ſemp uigilent: & ad dei impium ſint parati. Vnde & nos crebris pernoctationibus imitamur ange/
loꝑꝶ officia: Et do dicitur: Nõ dormitabit neq; dormiet q cuſtodir iſrah el. Deniq; & in conſequẽti
bus legimus: In ſnia uigilu hoc eſt angelog decrerus eſt ſermo ſanctoꝑꝶ & petitio: Conſuetudo aũt
græci latiniq; ſermonis hirim uocat ꝗ; per multicolorẽ arcum ad terras deſcendere dicitur.
Tunc daniel cuius nomen balthaſar cepit intra ſe emelipſuz tacitus cogitare quaſi hoꝛa vna ⁊
cogitationes cius conturbabant eũ. Reſpondenſqʒ; rex ait balthaſar: ſomniũ ? interpꝛetatio eiꝰ
non conturbet te. Cacitus intellexit daniel
ſomnium eſſe contra reem& timorez cordis: uultus pallore ſignabat: dolebatq; pro eo qui ei plu
rimũ honoris detulerat: Et ne uideretur inſultare atq; lætari contra hoſtium regem. Deniq; dete/
ſtans id quod intelligebat loquitur ad eum.
Bomine mi ſomnium hoc his qui te oderunt:⁊ interpꝛetatio eius hoſtibus tuis ſit.
CVidens ergo Nabuchodonoſor eum metuere ne ſiniſtrum quid atq; contrarium contra regeʒ di
cere uideretur: cohortatur eum ut ſimpliciter & uere loquatur:duod intelligit ne quicꝗᷓ metuat.
Arboꝛẽ q; vidiſti ſublimẽ atqʒ robuſtaʒ tu es rex qui magniſicatus es ⁊ inualuiſti ⁊ magnitu
do tua creuit ⁊ peruenit vſqʒ ad celũ:⁊ poteſtas tna in terminos vniuerſe terre.
CAbſq; regis iniuria explicat ueritatem: ut non eum ſuperbiæ ſed potentiæ uideatur arguere.
CEt vinciatur ferro ⁊ ere in herbis foꝛis:⁊ roꝛe celi conſpergatur:⁊ cum feris ſit pabulum eius
donec ſemptemtempoꝛa commutentur ſuper eum.
CEt ſupra ſimiliter ſcriptum eſt: Quærunt ergo a nobis qui hiſtoriæ contradicunt: quomodo in
uinculo ferreo & ereo fuerit nabuchodonoſor: aut quis eum uiuxerint: & compedibus alligauerit:
cum perſpicuum ſit omnes furioſos ne ſe præcipitent & alios ferro inuadãt cathenis ligari: Hæc eſt
interprætatio ſententiæ altiſſimi: quæ peruenit ſuper dominum meum regem: Auſteritatem ſen--
tentiæ uerborum temperat blandimentis: & cum dura præceſſerint: mitioribus repromiſſis releuat

animum territi: Deniq; infert.
SKegnum tuum tibi manebit poſtq; cognonerimus poteſtatem eſſ. e celeſftem.
CVnde hi qui hiſtoriæ contradicunt: & uolunt diabolo reddi priſtinam dignitateʒ in hoc loco ue
liſicant quod poſt tormenta poſt efferationem poſt herbarum & feni cibos & ſeptem annorum cir
culos confiteatur dominum & ſit qui prius fuerat: Qui reſpondere debent quomodo congruat ut
Angeli qui nunꝗᷓ corruerant eum prorſus principem habeant:qui per pœnitenuam ſit reuerſus.
Auamobꝛem rex conſilium meuʒ placeat tibi ? peccata tua elemoſ ynis redime:⁊ iniquitates
tuas miſericoꝛdijs pauperum. Foꝛſitan ignoſcet deus delictis tuus. “
CSi prædixit ſententiam dei quæ non poteſt imm utari: quomodo hortatur ad elemoſynas: & mi/
ſericordias pauperum: ut dei ſententia cõmutetur: quod facile ſoluitur Ezechiæ regis exemplo quẽ
Eſaias: dixerat eſſe moriturum:Et niniuitarum: adhuc quadraginta dies & niniue ſabucrtcrd 1 Et ta/
mena

— — — –

ff

— — –—

Super Danieler n. C. . .

men ad præces: Ezechiæ & niniue dei ſnĩa cõmutata eſt: non uanitate iudicii ſed eoꝶ conuerſiõe ꝗ
meruere indulgentiam: Alioquin & in Hieremia loquitur deus ſe mala minari ſuper gentem: & ſi
bona fecerit minas clementia cõmutari: rurſum bona agenti ſe aſſerit polliceri: & ſi mala fecerit di-
cit ſe ſuaam mutare ſniammon homines ſed in opera quæ mutata ſunt: Neq;.n. deus hoĩbus ſed ui-
ciis iraſcitur: ꝗᷓ cũ in hoĩe non fuerint nequaꝗᷓ punit ꝗd mutatum eſt:Dicamus & aliter: Fecit quidẽ
Nabuchodonoſor iuxta danielis conſiliuʒ miſericordias in paupetes: & idcirco uſq; ad mẽſem duo
decimum in eum eſt dilata ſententia. Sed quia poſtea ambulans in aula babylonis gloriatur & di-
cit: Nonne hæc eſt babylon magna: ꝗᷓ ego edificaui in domum regni: in robore fortitudinis meæ
& in gloria nominis mei: bonum miſericordiæ perdidit malo ſuperbiæ.
CFoꝛlan ignoſcet deus delictis tuis. CCum beatus daniel præſcius futu/
rorum: de ſententia dei dubitet: Ręm temerariam faciunt qui audacter peccatoribus indulgentiam
pollicentur: Et tamen ſciẽdum quòd ſi Nabuchodonoſor bona opera facienti uenia repromittitur:
multo magis aliis promittitur: qui leuiora peccata cõmiſerunt. legimus & in Hieremia præceptum
populo iudæorum: ut orent pro babyloniis: quia in pace eorum ſit pax captiuorum.
CCum adhuc ſermo eſſet in dꝛe regis vox de celo ruit:tibi dicitur nabuchodonoſoꝛ rex regnuʒ
tuum tranſibit a te. CArrogans gloriatio ſtatim punitur a domino:
Et ideo differtur ſententia ne uideatur miſericordia in pauperes minime profuiſſe: Sed ſtatim ut lo
cutus eſt per ſuperbiam perdidit regnum: quod ab elemoſynis fuerat reſeruatum.
CBonec ſcias quod dominetur excelſus in regno hominum. Z
Magna miſeriæ conſolatio qn in tormẽtis poſitus ſcit ꝓſpera ſecutura: ꝗꝗᷓ nabuchodonoſor tãti
furoris ſit & amentiæ ut maloꝶ tpe:bonoꝶ ꝗᷓ ei deus ꝓmiſerat non fuerit recordatus.
Ego nabuchodonoſoꝛ oculos meos ad celũ lenani:⁊ ſenſus meus redditus eſt mihi.
ENiſi oculos leuaſſet ad cælum ſenſum priſtinum non recepiſſet: Quando autem dicit ſenſum ſibi
redditum oſtendit non formam ſe amiſiſſe ſed mentem: F

CEt regnum eius in generatione ⁊? generatione.
ESi hoc quod in ſcripturiseælicitur in generatione & generatione ſimpliciter accipimus: pro eo q
eſt in oĩa futura tempora nulla quæſtio eſt. Sin aut utſemp diximus generatio & generatio duas ge
nerationes ſigniſcat: legis & euangeli. Quærendũ ẽ qũo nabuchodonoſor dei ſacramenta cogno
uerit:niſi forte hoc dicamus: qd poſtꝗᷓ oculos ad cælũ leuauit: & recepi priſtinũ ſtatum: & exaltauit
& benedixit deũ uiuentẽ in ſempiternũgtiam hoc nõ ignorauerit (Iuxta enim uoluntatẽ ſuam fecit
tã in cælo qᷓ in terra: & nõ eſt ꝗ reſiſtat manui eius: & dicat quare feciſti) Et hoc loqtur quaſi hõ ſecu
li:Non.n.qd uult hoc facit:ſed qd bonũ eſt hoc uult deus. Nabuchodonoſor aũt ſic locutus eſt ut
dum potentiã dei prædicat: iuſtitiam eius uideatur arguere: quod imm&rito pœnas ſuſtinuerit.
CEt optimates mei? magiſtratus mei requiſierunt a me: ? in regnum meum reſtitutus ſum:
7 magnificentia amplioꝛ addita eſt mihi.
CErgo iuxta eos qui hiſtoriæ contradicunt oẽs angelicæ fortitudines requiſituræ ſunt diabolum:
& in tantam crefcit potentiam: ut qui quondam aduerſus dominum ſuperbierat: maior futurus ſit
q fuit ante peccatum (Quia omniaopera eius uera & uiæ eius iudicia: & gradientes in ſuperbia po
teſt humiliare) I ntelligit Nabuchodonoſor quare ſeptenni pœnas ſuſtinuerit: & idcirco ſe humi-
liatum quia contra deum ſuperbierit.
CVISIO QVARTA. CAPITVLVM QVINTVM.ð. .
Althaſar rex fecit grãde cõuiuiũ optiatibꝰſuis mille:⁊ vnuſꝗſqʒ ſcõʒ ſuã bibebat etatẽ
CSciendum eſt non hunc eſſe filium nabuchodonoſor: ut uulgo legedter arbitrantur: ſʒ

R2 um ſequitur: Poſt na

iuxta Beroſum qui chaldæam ſcribit hiſtoriam: & Ioſephuʒ qui Bero
buchodonoſor qui regnauit annis. xliii. ſucceſſiſſe in regnum: eius filiũ qui uocabatur euil
merodach: de quo ſcribit & Hieremias quod in primo anno regni ſui leuauerit caput Ioachiz fegis
judæ & eduxerit eum de domo carceris: Refert idem Ioſephus quod poſt mortem euilmerodach
in regnum patris ſucceſſerit filius eius Negliſar: poſt quem rurſus filius eius laborſodoch quo mor
tuo balthaſar filius eius regnũ tenuerit: quẽ nunc ſcriptura cõmemorat: quo interfecto a dario rege
mœgdorum: qui cyri regis perſarum auunculus fuit: & cyro perſa: quæ duo regna Eſaias aſcenſorem
bige cameli & aſini uocat deſtructum eſſe imperium chaldæorum: Quod quidem & xenophon in
cyri maioris ſcribit infantia: & Pompeius trogus & multi alii qui barbaras ſcripſere hiſtorias. Hunc
darium in græcis uoluminibus quidam aſtiagen: alii aſtiagis filium putant: & alio apud eos appel
lari nomine. Vnuquiſq; autem principum iuxta ſuam bibebat ætatem: Siue ut cæteri interprætes
tranſtulerunt: bibebat ipſe rex uinum coram cunctis principibus quos uocauerat. Præcepit ergo ia
temulentus ut afferrentur uaſa aurea atq; argentea: quæ aſportauerat nabuchodonoſor pater eius
de templo quod fuit in hieruſalem ut biberet in eis rex & optimates eius:uxoreſq; eius & concubi-
næ. Tradunt hebrei huiuſcemodi fabulam. Vſq; ad ſeptuageſimuz annum quo Hieremias captiuita
tem populi iudæorum dixerat eſſe ſoluendam: De quo & zacharias in principio uoluminis ſui loꝗ
tur: irrtitam putans dei pollicitationem balthaſar: falſumq; ꝓmiſſum: uerſus in gaudium fecit grãde

Erplanatio.

conuiuiũ inſultans quodammodo ſpei iudæoruz & uaſis templi dei: ſed ſtatim ultio conſecuta eſt
Quod autem balthaſans patrem Nabuchodonoſoruocat non facit errorem ſcientibus ſanctæ ſcri
pturæ conſuetudinem: qula patres: oẽs proaui & maiores uocantur. Et hoc conſiderandũ qd ſobriꝰ
iſta nõ faciat ſed temulẽtus: oblituſq; pœrnæ ꝗᷓ Nabuchodonoſor proauũ illius conſecuta eſt.
Bibebant vinũ ? laudabãt deos ſuos aureos ⁊ argẽteos ereos ferreos ligneoſqʒ ? lapideos.
Quanta ſtultitia in aureis uaſis bibentes deos ligneos laudabãt: & lapideos. Quãdiu naſa fuerũt
in idolo babylonis non eſt iratus dommus: uidebantur enim rem dei ſecunduz prauam quidẽ opi
nionem: & tamen diuino cultui conſecraſſe. Poſtꝗᷓ autem humanis uſibus diuina contaminant ſta
tim pœna poſt ſecrilegiũ ſequitur. Laudant aũt deos ſuos inſultantes deo iudæoꝶ: qd illis uictoria
tribuentibus bibebãt in uaſis ſuis. Iuxta tropologiã ideſt moralẽ intelligentiã hoc dicendu eſt: ck
oẽs heretici & doctrina contraria ueritati ꝗᷓ aſſamit uerba prophetaꝶ: & teſtimoniis diuinæ ſcriptu
ræ abutitur ad ſenſum ſuũ: & dat bibere his quos decipit: & cũ quibus fornicatus eſt: Tollat uaſa tẽ/
pli dei & inebrietur in eis: & non deũ cuius uaſa ſunt: ſed deos laudet aureos & argenteos & æneos
ferreos ligneoſq; & lapideos. Aurei mihi uidentur hi qui ſeculari röne cõpoſiti ſunt: Argentei qui
hnt eloquii uenuſtatem: & rethorica arte conſtructi ſunt: qui aut inferunt fabulas poetaꝶ & uetuſtis
utuntur traditionibus: hutes inter ſe multã uel elegantiæ uel ſtultitiæ differentiã iſti uocãtur ænei
& ferrei. Qui aùt pœnitus inepta proponüt lignei appellantur & lapidei. Quos oẽs in duas partes
deuteronomium diuidit ſeribens: Maledictus omnis qui facier ſculptile & conflatile opus manuuz
artificis: & ponet illud in abſcondito: Abſcundunt enim omnes heretici & operiunt mendatiorum
ſuorum dogmata: ut ſagittent in obſcuro rectos corde. JM
CIn eadem hoꝛam apparuerunt digiti quaſi manus hominis ſcribentis cõtra candelabꝛum in
ſuperſitie parietis aule regie. Et rex aſpiciebat articulos manus ſcribentis.
W Paulchræ dixit in eadẽ hora: ſicut & ſupra legimus de Nabuchodonoſor Cũ adhuc ſermo eſſet in
ore regis uox de colo ruit ne ob aliud ſibi illara ſupplitia: ſed ob blaſphemiã cognoſceret. uidentur
aut digiti in pariete ſcribere cõtra candelabru ne & manus & id qd ſcribebatur lõgius a lumine nõ
pareret: & ſcribitur in pariete aulæ regiæ: ut intelligat rex ad ſe pertineæ quod ſcribitur.
C¶Tunc regis facies immutata eſt. CEt hic notandum propter eos pſalmos
qui habent titulos pro his qui commutabuntur: quod immutatio non ſolum ſancti: ſed peccatoris
quq ſit: Nã & in conſequentibus legimus rex balthaſar ſatis turbatus eſt: & uultus illius imutat ẽ
TExclamauit itaqʒ rex foꝛtiter vt introdncerent magoa chaldeos ⁊ auruſpices.
Oblitus eorum quæ nabuchodonoſor acciderant: Antiquum & inolitum ſuæ gentis ſequitur er
rorem: ut non dei prophetas: ſed magos & chaldæos & auruſpices uocer.
CPurpura veſtietur ? ꝛquem auream habebit in collo.
CRem quidẽ facio ridiculã ut in expoſitione prophetaꝶ de uerboꝑꝶ generibꝰ quaſi grãmaticus di
ſputẽ: Sed qa a quodã nihil ſciẽte: & oĩa pollicente rephenſus ſum cur torquẽ fœmineo genere trã
ſtuleriʒ: breuiter adnotabo qd Cicero ĩ mario torquẽ genere fœminino:titus liuiꝰ maſculio dixerit
Et tertius in regno meo erit. CVel tertius poſt me uel unus e tribus prin-
cipibus quos alibi galeatos. i. criſtatos legimus: Regina aũt pro re ᷓ acciderat regi & optimatibꝰ eiꝰ
domum conuiuii ingreſſa eſt: & proloquens ait. Hanc loſephus auiam balthaſaris: Origenes ma/
trem ſcribunt: unde & nouit præterita quæ rex ignorabat. E uigilet ergo Porphyrius: qui eam bal-
thaſaris ſomniauit uxorem: & illudit plus ſcire q maritum.
Et vir in regno tuo qui ſpiritum deoꝛum ſanctoꝛum habet in ſe.
CPræter Symaclfeim qui chaldaicam ueritatem ſecutus eſt cæteri ſpiritum dei interprætati ſunt.
Et in diebus patris tui ſapientia ⁊ ſcientia inuente ſunt in eo
Patrem uocat Nabuchodonoſorut ſupra diximus proauum eius. ſecundum conſuetudinem ſcri
pturarum: Imitanda autem eſt ſancti uiri & inter barbaros conuerſatio: ut regis auia uel mater pro
uirtutum magnitudine tantis eum laudibus eleuet.
Ag aue reſpondens daniel ait coꝛam rege Munera tua ſint tibi? dona domus tue alteri da
Scripturam autem legam tibi rex ⁊ interpꝛetationem eius oſtendam tibi. S
Emulemur danielem regis dignitatem & munera contemnentem: qui abſq; præcio proferẽs ue/
ritatem iam illo tempore præceptum euangelicum ſequitur: Gratis accepiſtis gratis date: Alioquin
& triſtia nuntiantem indecens erat libenter dona ſuſcipere.
¶Quos volebat interſiciebat ⁊ quos volebat percutiebat quos volebat exaltabat:2 quos vole⸗
bat humiliabat. CNabuchodonoſosproaui ponit exẽ/
plum:ut & dei iuſtitiam doceat: & propter ſuperbiam etiam pronepotẽ ſimilia ſuſtinere confirmet
Si autem Nabuchodonoſor quos uolebat interficiebat: & quos uolebat percutiebat:quos uolebat
exaltabat: & quos uolebat humiliabat: in huiuſcemodi honoribus & percuſſionibus: exaltatione
&& humilatione: non eſt dei prouidentia nec præceptum: ſed eorum uoluntas qui percutiunt quos
uoluerint & exaltant: Quod cum ita ſit: quærendum eſt quo ſenſu illud legatur. Cor regis in manu
dei: quocq; uoluerit illuc declinabit: niſi forte ſanctum quemq; dicamus regem cuius: non regnat
peccatum.

Eſa.i3. b.
Hie.6.a.
Idẽ.ji.b.
Eſa. zi.b.

Super Danielem.c.vi.

peccatũ in mortali corpote: & cuĩus ideo ſeruatur cor ꝗa in manu dei ẽ. Quicqcaũt in manu dei
patris fuerit nullus põt rapere ex eaEt ꝗqcũq; raptus fuerit ex ea intelligitur in manu dei non faiſſe.
CZu quodʒ filius eius balthaſar non humiliaſti coꝛ tuum cum ſcires hec omnia. Pꝛoanus
tuus qꝛ eleuatum eſt coꝛ eius:⁊ ſpiritus illius obfirmatus eſt ad ſuperbia m:depoſitus eſt de ſo⸗
lio regni ſui:⁊ gloꝛia eius ablata eſt. & reliqua,
CEt tu igitur cum hæc de parente cognouiſſes & ſcires quod ſuperbis reſiſtit deus: humilibus autẽ
dat gratiã: nõ debueras aduerſus do niinatorẽ cæli eleuare cor tuũ: & inſultare maieſtati illius: & ea
facerc ꝗᷓ feciſti.hunc locũ quidam ad antixpᷣm referunt: qd imitans patris ſui diaboli ſuperbiã:cõtra
deum erectus ſit: Sed quærendum eſt ab eis quis ſit daniel: qui ei ſcripturam dei interprætetur: &
mœdi & perſæ occidentes eum: & ſuccedentes in regnum eius. Nulli enim dubium quin poſt anti-
chriſtum ſancti regnaturi ſint: Hæc eſt ſcriptura quæ digeſta eſt.
CAWane thethel. hares.et hec interpꝛetatio ſermonis. Mane numerauit dens regnum tuũ
7 compleuit illud:thethel appenſi im eſt in ſtatera:æ inuentuz eſt minus habens. Phares dimi⸗
ſum eſt regnum tuum:⁊ datum eſt medis ⁊ perſis.)
CTria tantum uerba in pariete ſcripta ſignauerat. Mane thethel phares: quorum primum numerũ:
ſecundum appenſionem: tertium diuiſionem ſonat: Non ſolum ergo lectione opus fuit:ſed inter//
prætatione eorum quæ legerat: ut intelligeret quid hæc uerba prædicerent: quod.ſ.numeraſſet deꝰ
regnum illius atq; cõpleſſet: & appẽdiſſer in ſtatera iudicii ſui: & ante iugularer gladius ꝗᷓ natura diſ
ſoſueret: & imperium eius in mœdos diuideretur & perſas: Cyrus enim ut ante diximus rex perſa⸗
rum: iuncto ſibi dario auunculo ſubuertit imperium chaldæorum.
CZunc iubente rege indutus eſt daniel purpura:⁊ circundata eſt toꝛques aur ea collo eiꝰ: ⁊ pꝛe
dicatum eſt de eo:quod haberet poteſtatem tertius in regno.
CSiue tertiæ partis regni: Accepit autem inſigne regium torquem & purpuram: ut dario qui erat
ſucceſſurus in regnum fieret notior: & per notitiam honoratior: Nec mirum ſi balthaſar audiens tri
ſtia ſoluerit præmium quod pollicitus eſt: Aut enim longo poſt tempore credidit uentura quæ di/
xerat: aut dum dei prophetiam honorat ſperat ſe ueniam conſecuturum: Quam ſinon impetrauit
maius fuiſſe credendum eſtacrilegium in deum ꝗᷓ honorem in hominem.
Eadem nocte interfectus eſt balthaſar rex chaldeus:⁊ darius medus ſucceſſit in regnum an
nos natus.lxij. Cloſephus ſcribit undecimo Iudeæ antiquitatis li⸗
bro: obſeſſa babylone a mœdis & perſis: dario uidelicet & cyro: in tantam ueniſſe balthaſar regem
babylonis obliuionem ſui: ut celleberrimum iniret conuiuium: & in uaſis templi biberet: & obſeſſus
uacaret epulis. Vnde poteſt ſtare hiſtorià quod eadem nocte ſit captus atq; iugulatus dum omnes
aut uiſionis interprætationiſq; pauore terrentur: aut occupati ſunt feſtiuitate: & in ebrietate cõuiuii:
quod autem uincente cyro rege perſartum: & dario rege mœdoruzʒ: ſoluaiarius ſucceſſiſſe in regno
ſcribitur: ordo ætatis & propinquitatis & regni eſt: Darius enim. Ix. annorum erat: & maius regnuʒ
mœdorum ꝗ;ᷓ perſarum legimus: & auunculus qui prior erat iuræ naturæ ſucceſſor regni debuit nu
merari: Vnde & in uiſione quæ contra babylonem in Eſaia legitur poſt multa quæ longum eſt po/
nere hæc futura narrantur: Ecce ego ſuſcitabo ſuper eos mœdos qui argentum non quærãt:nec au
rum uelint: ſed ſagittis paruulos interficiant. && lactantibus uteris non miſereantur: & Hieremias Sã
ctificate inquit contra eam gentes: reges mœdiæ: duces eius & uniuerſos magiſtratus eius: cunctàq;
terram poteſtatis illius: Et in conſequentibus: Filia babylon quaſi area tempus trituræ eius: adhuc
modicum & ueniet tempus meſſionis eius. Quod autem in conuiuio capta ſit babylon qᷓ hortatur
ad pugnam: manifeſtius ſcribit Eſajas. Babylon dilecta mea: facta eſt mihi in miraculum: pone mł/
ſam: contemplare in ſpelunca cõmedentes & bibentes: ſurgite principes arripiteælipeum⸗
= CVISIO. QyVINTA: CAPIIVLVM SEXTVM.“
Zacuit dario ⁊ conſtituit ſupꝛa regnum ſatrapas.cxx. vt eſſent in toto regno ſuo: ⁊ ſu⸗
per eos pꝛincipes tres ex quibus daniel vnus erat.
EEAoſephus de quo ſupra diximꝰ huiꝰ loci ſcribẽs hiſtoriã ita locutus ẽ. Darius aũt ꝗ ba/
bylonioꝶ deſtruxit impum. iuuante ſe & pariter dimicante cyro ꝓpinquo ſuo: annũ uitæ agebat.
Ixii.qñ cœpit babylonẽ:eratq; filius aſtiagis q altero apud græcos uocabatar noĩe tholeth:tulitq; ſe
cũ danielẽ ꝓphetã & adduxit in mœdiã & unũ fecit e tribus pricipibus: ꝗ uniuerſo regno eius præ
erãt. Ex quo intelligimus ſubuerſa babylon edariũ reuerſũ eſſe ad regnũ ſuũ in mœdiã ſecũq; addu/
xiſſe danielẽ in honore eodẽ: quo a balthaſar ꝓuectũ acceperat. Nec ambiguũ eſt audiſſe eũ ſignum
atq; portentũ qd balthaſari acciderat: & iterprætationẽ ꝗᷓ daniel expoſuerat: & qũᷣo mœdoꝑ regnũʒ
perſarũq; pᷣdixeras. Nemo ergo pturbetur qd nunc in regno darii: nũc in regno cyri daniel fuiſſe di
catur: Pro dario. Ixx. artaxerſen interprætati ſunt. Quod autẽ ordo præpoſterus eſt ut ante ſub da/
rio narretur hiſtoria ꝗᷓ ſub balthaſar: quod poſtea lecturi ſumus: qui a dario interfectus eſt: illud ui-
detur mihi in cauſa quod ſtatim hiſtoriam hiſtoriæ copulauit In fine enim ſuperioris dixerat uiſio
nis: & darius mœdus ſucceſſit in tegnum annos natus. xii. Sub hoc igitur dario qui interfecit bal/
thaſat hæc geſta ſunt quæ dicturi ſumus: Porro rex cogitabat conſtituere eum ſupra omne regnũ.

Explanatio.

Vude principes & ſatrapæ qᷓrebant ut inuenirent occaſionem danieli ex latere regĩs: Pro pricipibus
quod Symachus tranſtulit: theodotion Aquila interp ætatus eſt. Cumq;
quærerem qui eſſent iſti principes in. Ixx. editione legi manifeſtius: qui dixerunt & duos uiros quos
conſtituit cum eo:& ſatrapæ. cxx: Quia igitur duobus principibus inter quos erat tertius: hunc pri
mum facere rex cogitabat: inuidiæ & inſidiarum nata occaſio eſt: Quærebant ut inuenirent occaſio
nem danieli ex latere regis. Et in hoc loco hebrei tale neſcio quid ſuſpicantur: Latus regis regina eſt
uel concubinæ eius: cæteræq; uxores quæ ex latere dormiun t. Quærebant enim occaſionem in re-
bus huiuſcemodi in ſermone tactu nutu internuntio ut poſſent accuſare danielem: Sed nullam in-
quiunt cauſam & ſuſpitionem reperire potuerunt: quia eunuchus erat & euzʒ in re ſtupri arguere nõ
Potuerunt. Hoc illi dixerint: qui propter occaſionem unius uerbi longas ſolent fabulas texere: nos
interprætemur ſimpliciter quod nullam occaſionem aduerſus eum repererint: in qua regi noxius
fuerit: eo qd fidelis eſſet: & omnis culpa & ſuſpitio non inueniretur in eo: Pro ſuſpitione theodotiõ

& aquila interprætati ſunt: quæ chaldaice dicitur eſſata: Cumq; ab hebreo quærerem ꝗqd
ſigniſicaret: reſpondit uim uerbi ſonare ꝗᷓ nos illecebram ſiue hoc eſt quod nos
errorem dicere poſſumus: Porro euripides in medea ideſt peccata appellat(Dixerunt

ergo uiri illi non inueniemus in daniele aliꝗᷓ occaſionem niſi forte in lege dei ſui) Eœlix conuerſa-
tio in qua inimici nullam reperiunt occaſionem niſi forte in legitimis dei ſui.
WXTunc pꝛincipes ⁊ ſatrape ſubripuerunt regi? ſic locuti ſunt.
CPulchræ dixit ſubripuerunt. Non enim hoc locuti ſunt quod agere cogitabant ſed pro honore
regis inimico moliuntur inſidias.
UHunc itaqʒ rex cõſirma ſniam.⁊ ſcribe decretũ:vt nõ imutet᷑ qð ſtatutũ ẽ a medis atqʒ pſis.
CPerſpicuum fit quod ſupra diximus unum fuiſſe regnũ ſub dario & cyro mœdorum atq; perſarũ.
CQuod cum daniel comperiſſet conſtitutam legem:ingreſſus eſt domum ſuam ⁊ feneſtris aꝑ
tis in cenaculo ſuo contra hieruſalem tribus tempoꝛibus in die flectebat genua ſua deo.
CDe omni ſcriptura ſancta cæleri memoria congregandum eſt: ubi quæ latinæ di/-
cuntur mœnia uel tecta ſiue ſolaria:& igeſe cenacula legimus: Nam & dominus noſter pa
ſcha celebrat in cenaculo: Et in actibus apoſtolorum Super. cxx. animascredentium ſpiritus ſanctus
deſcendit in cenaculo. Et nunc daniel regis iuſſa contemnens & in deo habens fiduciam non orat
in humili loco: ſed in excelſo & feneſtras aperit contra hieruſalem: ubi erat uiſio pacis. Orat autem
ſecundum præceptum dei: dictaq; ſalomonis: qui contra templum orandum eſſe memorauit. Tria
autem tempora quibus deo flectenda ſunt genua: tertiam horam ſextam & nonam eccleſiaſtica tra
ditio intelligit. Deniq; tertia hora deſcendit ſpiritus ſanctu? ſuper apoſtolos. Sexta uolẽs petrus cõ/
medere: ad orationem aſcendit in cenaculo. Nona petrus & Ioannes pergebant ad templum.
CEini igitur illi curoſius inquirentes inuenerunt danielem oꝛantem ⁊? obſecrantem deum ſuũ.
CEx hoc loco diſcimus ne temere nos offeramus piculis: ſed quantũ in nobis ẽ inſidias declinemꝰ
Vnde & daniel non in ſoro:non in plateis faciebat contra regis imperium: ſed in abſcondito: ut ue
ri domini dei omnipotentis iuſſa non negligeret.
CRex nunquid non conſtituiſti:vt omnis homo qui rogaret quemquam de diis ⁊ hominibus:
vſqʒ ad dies.xxx.niſi te Rex mitteretur in lacum leonum.
CTacent de danielis nomine: ut cum rex generaliter ſe iuſſiſſe reſponderit:uerbo ſuo teneatur: ne
aliter ſuper danielem faciat ꝗᷓ locutus eſt.
CAerus ſermo iuxta decretum medoꝛum atq; perſarum quod pꝛeuaricari non licet.
Crebrius annotamus ubicunq; dicitur regnum mœdorum atq; perſarum: ut ſoluamus difficili//
mam quæſtionenoqua nunc ſub dario nunc ſub tyro daniel fuiſſe memoratur.
CBaniel de ſilijs captiuitatis iudee.
Vt maior ſit indignitas contemnentes eum:qui regis iuſſa contemnit:dicunt eſſe captiuum.
CQAnod cum audiſſet rex ſatis contriſtatus eſt:⁊ pꝛo daniele poſuit coꝛ vt liberaret eum.
CIntellexit ſe propria reſponſione decœptum: & quod cauſa inſidiarum eſſet inuidia. Itaq; ne con⸗
tra ſuam legẽ facere uideretur nõ auctoritate regia ſed ratione atq; conſilio uult danielem de diſcri
mine liberare: & in tantum nititur & labirat: ut fex potentiſſimus uſq; ad ſolis occaſum cibum non
accipiat: Et illis in malo tanta pertinatia eſt: ut nec uoluntate regis moueantur nec iniuria.
CVirt autem illi intelligentes regem dixerunt ei. Scito rex quia lex medoꝛum eſt atqʒ perſa-
rum:vt omne decretum quod conſtituit Rex non liceat immutari.
CSicut rex intelligebat principes accuſare propter inuidiam: ſic & illi intelligebant regis animum
quod uellet danielem de præſenti morte eruere. Vnde iuxta legem mœdorumaetq; perſarum di/
cunt regis iuſſa non poſſe fieri irrita.
CBixitqʒ; rex dameli deus tuus quem colis ſemper:ipſe liberabit te.
CCedit multitudini & conſentientibus aduerſariis: mortem amici non audet negare: quodq; iĩpſe
obtinere non potuit dei tradidit potentiæ. Nec ambi gue loquitur ut dicat ſi potuerit liberare te:
Sed audacter & cõſidenter: deus inꝗt tuus quẽ colis ſemp: ple te liberabit. Audierat. n. tres pueros
qui inferionis

P*

Super Danielem.c. viſ.·

qui inferioris a daniele gradus erant: flammas uiciſſe babylonicas: & danieli mule myſterla reue-

lata: unde & diligebat eum:hominemq; captiuum habebat in honore maximo.
CAllatuſqʒ ẽ lapis vnꝰ⁊ poſitꝰ ſuꝑ os laci:quẽ obſignauit rex aãnulo ſuo:⁊ ãnulo optimatũ ſuoꝝ
CObſignauit annulo ſuo lapidem quo os laci claudebatur: ne quid contra Danielẽ moliantur ini-
mici. Credit enim dei potentiæ: & qui de leonibus ſecurus eſt: de hommibus pertimeſcit. obſignat
autem & annulo optimatum ſuorum: ne quid ſuſpitionis contra eos habere uideretur.
Et abijt rex in domum ſuam ? doꝛmiuit incenatus:cibiqʒ non ſunt allati coꝛam eo:inſuper?

2*

ſomnus receſſit ab o« CQuanta regis beniuolentia ut cibu

nec die nec nocte capet: ſõnũ oculis nõ concederet: ſed cũ periclitante ꝓpheta ipſe penderet affectu.
Si aũt rex neſciens deũ hoc facit ꝓ altero:quẽ uult de diſcrimine liberare: quanto magis nos ꝓ pec
catis inedia & uigiliis debemus deũ ad clementiã flectere

CCTunc rex pꝛimo duluculo feſtinus conſurgens ad lacum leonum perrexit.

CLacũ uocat depræſſam in altũ fona: uel arentẽ ciſternã: in qua leones nutriebãtur: Feſtinus ãt pri
mo diluculo pgit ad lacũ credens eũ uiuere. Lacus aũt latinæ aquaꝶ dulciũ cõgregatio nucupatur
Vt lacus benacus & larius & cæteri: quos graci. ii. ſtagnum uocant.
Appꝛopinquanſqʒ lacui Danielem voce lachꝛymabili inclamauit. è.M
CCordis affectũù lachrymis ĩdicat & oblitꝰ regiæ dignitatis uictor ad captiuũ: dñs currit ad ſeruuʒ.
CBaniel ſerue dei viunentis. ”Mä èòM
EViuentem uocatad diſtinctionem deorum gentiliũ: qui ſimulachra ſunt hominum mortuorũ.
CBeus tuus cnui ſeruis ſemper:putas ne valuit liberare te a leonibus. ”
CNon quod dubitet de dei potentia: de quo ſupra dixerat: deus tuus quẽ colis ſemp⸗ ipſe liberabit
te:ſed ambiguam ſententiam temperat: ut cum daniel illeſus apparuerit: quanto fes incredibilior ẽ:
tanto aduerſum principes iuſtior indignatio fſit. “
Reex in eternum viue. QCANHonorat honorantem ſe: & ei uitam impcatur æternã.
ECBeus meus miſit angelum ſuum ⁊ concluſit oꝛa leonum:⁊ non nocuerũt mihi:qꝛ coꝛaʒ ceo Ju
ſtitia inuenta eſt in me ⁊ coꝛam te rex delictum non feci. ð
CNon leonum feritas immiusata eſt: ied rictus eorum & rabies concluſa eſt ab angelo: & idcirco
clauſa: quia prophetæ bona opera præceſſerant: ut non tam gratia liberationis ſit ꝗ iuſtitiæ retribu
tio. Has autem uoces omnis ſanctus uir proferat: qui ereptus eſt de ore leonum inuiſibilium & de la
cu inferni: quia credidit in deum ſuum. òôòM òU
CTunc darius ſcripſit vniuerſis populis tribubus ⁊ lingnis habitãtibus in vniuerſa terra.

CC¶ Sicut Nabuchodonoſor ſcribẽtẽ lingiis & gẽtibꝰqdã interptatus ẽ: in cõtrarias fortitudines. Ita

darium interprætatur: quod omnes ad pœnitentiam prouocet. Et quærit utrum hoc in iſto mun-
do futuꝶ ſit: an in altero: uel certe poſt alios mundos. Quæ nos pro delir enentis & caſſis ducentes
ſabulis: hoc ſolum dicimus ideo ſigna ſeri per ſeruos dei apud barbaras nationes: ut unius dei cul
tus & religio prædicetur. Porro daniel perieuerauit uſq; ad regnũ darii & regnum cyri perſæ: Ergo
quod ſupra legimus in fine primæ uiſiomis Fuit autem daniel uſq; ad annum primum cyri regis nõ
uitæ illius tempus accipiendum eſt. Si quidem in ultima legimus uiſione: Anno tertio cyri regis per
ſarum: uerbum reuelatum eſt danieli cognomento balthaſar: Sed hoc ſignificatur: quod uſq; ad pri
mum annum cyri regis: qui chaldæorum deſtruxit imperium: daniel potens fuerit in chaldæa:Po-
ſtea uero a dario in mœdos tranſſatus ſit. SJM ðèB
== CWCr VISIO SEXTA. CAPITVLVM SEPTIMVM.
lUno pꝛimo balthaſar regis babylonis daniel ſomnium vidit.

I[LÄQIĩ Hac pericope ꝗᷓ nunc conamur exponere & ſequens de qua dictani ſumus priorẽ
liuxta hiſtoriam ꝗᷓ duæ ſuperiores. Iſta enim & ſequens primo & tertio annꝙ baltha-/

ar regis accidiſſe memorantur. Illa autem quæ ante ſuperiorem lecta eſt: nouiſſimo
ſed in Hieremia quoq; & Ezechiel legimus: ſicut locis ipſis ſi uita comes fuerit docere poterimus.
Sed in ſuperioribus ordo ſequitur hiſtoriæ: ꝗd ſub Nabuchodonoſor & balthaſar & dario ſiue cy-
ro mirabilium ſignorum acciderit. In his uero narrantur ſomnia quæ ſingulis ſint uiſa temporibꝰ
quorum ſolus propheta conſcius eſt: & nullam habent apud barbaras nationes ſigni uel reuelatiõis
magnitudinẽ: ſed tantũ ſcribuntur ut apud poſteros: eorum quæ uiſa ſunt memoria perſeueret.

CAigdebam in viſione mea nocte:⁊ ecce quatuoꝛ venti celi pugnabant ĩ mari magno:⁊ quatuoꝛ

beſtie grandes aſcendebant de mari diuerſe inter ſe. . “ꝗ”M
Quatuor uentos eæli quatuor arbitror angelicas poteſtates: quibus priĩcipalia regna cõmiſſa ſunt

Iuxta illud quod in deuteronomio legimus: Qũ diuidebat altiſſimus gẽtes qñ ſeparabat filios adaã

conſtituit terminos populoꝶ iuxta numeꝶ angeloꝶ dei. Pars aũt domini populus eius lacob funi
culus hereditatis eius. Mare autem mundũ iſtum ſeculũq; ſignificat: falſis amariſq; fluctibus redun/-
dantẽ: Sicut dñs in parabola ſegenæ miſſe in mare interprætatur: Vnde & draco rex dicitur oĩum 4
in aquis ſunt: & cuius ſcdm dauid in mari confringuntur capita: Et in Amos legimus: Si deſcende/

Nannonmmo nouiſſima die regni balthaſar inſcribitur: Et hæc non ſolum in daniele

Explanatio.

rit in profundem maris ibi mandabo draconi & mordebit eum. Quatuor autem beſtias ꝗᷓ aſcende
bant de mari & erant diuerſæ inter ſe angelo diſſerente noſcamus: He inqt quatuor beſtiæ magnæ:
quatuor regna conſurgent de terra. Quatuor autem uenti cæli: qui pugnabãt in mari magno: ideo
uenti cæli eſſe dr: quia unuſquiſq; angelus facit pro eo regno qd ſibi creditum eſt. Et hoc notandũ
quod regnorum feritas atq; crudeliras: beſtiarum nomine demonſtratur.
CPꝛuma quaſi leena ⁊ alas habebat aquile:Aſpiciebam donec euulſe ſunt: ale eius:ꝛ ſublata ẽ
de terra:⁊ ſuper pedes quaſi homo ſtetit ⁊ coꝛ datum eſt eii.
CRegnum Babylonium propter ſæuitiã & crudelitaté: ſiue propter luxuriã & uitam libidini ſeruiẽ
tem. nõ leo ſed leæna appellatur. Aiunt. n. hi qui de beſtiaꝑꝶ ſcripſere naturis leænas eſſe ſerociores:
maxime ſi catulos nutriant: & ſemp geſtire ad coitũ. Quod aut habebat alas aquilæ ſuperbiã ſigniſi
cat regii porẽtiſſimi: Cuius princeps loꝗtur per Eſaiã: Super ſydera cæli ponã thronũ meum & ero Eſa.iꝗ.c.
ſimilis altiſſſimo: un dicitur ad eũ: Si alte feratis ut aquila inde te detrahà: Alioquin ut leo inter be-
ſtias: ita aquila inter aues regnũ tenet. Sed & hoc dicendũ Aquilà multo tpe uiuere: & regnũ aſſyrio
rum multis ætatibus fuiſſe dominatũ. Qdłaũt euulſæ ſunt alæ eius.i. leænæ ſiue aquilæ cætera re/
gna ſignificat: qu bus prius imperabat & uolitabat in mundo. Et ſublata eſt inquit de terra: ſubuer-
* ſo uidelicet imperio chaldæoꝶ. Quodq; ſequitur. —
CSEt ſuper pedes ſtetit quaſi homo ⁊ coꝛ eius datum eſteii.
CSsi de nabuchodonoſor intelligimus: perſpicuũ eſt qd poſtꝗᷓ perdidit regnũ & potentia eius abla
ta eſt rurſum in priſtinũ ſtatum reſtitutus ſit: & non leænã ſed hoĩem ſe eſſe didicerit: & cor recepe/-
.„ „ rit qd amiſerat. Sin auũt generaliter de regno chaldæoꝶ: hoc ſentiendũ eſt: qd interfecto balthaſar
& moœdis perſiſq; imperio ſuccedentibus: babylomi hoĩes humilis fragiliſq; naturæ ſe eſſe intellexe
rint. Nota ordiné: qui in imagine caput aureum dicitur: hic leæna appellatur. H
CEt ecce beſtia alia ſimilis vꝛſo in parte ſtetit ⁊ tres oꝛdines erant in oꝛe eius ⁊ in dentibus eiꝰ
2 ſic dicebant ei. Surge commede carnes plurimas.
CBeſtia ſecunda urſo ſimilis:ipſa eſt de qua in uiſione ſtatuæ legimus: pectus eius & brachia de ar-
gento. Hæc ob duritiã & ferocitatẽ urſo comparatur: Rigidũ. n. & partioris uictus: in morẽ lacede-/
monoꝶ regnũ perſaꝶ fuit: Ita ut in pulmento ſale uterentur & cardano. Legamus Cyri maioris in
fantiã: qd dicitur in parte una ſtetit: Sic hebrei interptantur: mihil eos aduerſum Iſrahel crudele geſ⸗
ſiſſe. Vnde et in zacharia propheta equi albi uocantut: Tres aùt ordines ſiue uerſus qui erant in ore
eius & in dentibus: quidã ſic interptatus eſt: ut regnũ perſaꝶ in tres principes diceret fuiſſe diuiſum:
ſicut in pericope balthaſar & darii legimus tres fuiſſe priicipes: qui. cxx. ſatrapis præfuerint: Alii aũt
tres reges poſt cyrum fuiſſe parſa autumãt: & qui illi ſin oĩno reticent: Nos uero cũ poſt Cyrum 9
regnauit annis. xxx. ſciamus apud perſas regnaſſe cambiſem filiũ eius: & fratres magos: & deinceps poc⸗
dariũ. Cuius ſecundo ammno cœptü eſt edifcari templũ in hieruſalẽ quintũ xerſen fiſiũ darii: ſextum
artabanũ: ſeptimũ artaxerſen qui appellatus ẽ longimanus. Octauũ aliũ xerſen: Nonum ſogdianũ
decimũ darium cognomento nothon. undecimu artaxerſen ꝗ appellatus ẽ Mnimoni. recordãs
duodecimũ aliũ artaxerſen qui & ipſe cognominatus eſt ochus itertiüdecimum Arſen ochi filium
quartũdecimum dariũ arſami filiũ: qui ab alexandro macedonũ rege ſuperatus ẽ. Quomodo tres
reges pſaruʒ fuiſſe dicamus: niſi forte legamus aliquos ſæuiſſimos quos ex hiſtoriis reperire nõ poſ

. ſumus. Ergo tres ordines ĩ ore regni perſaꝶ & ĩ dentibus eius tria regna debemus accipere: Babylo
nioꝶ: mœdoꝑꝶ atq; perſa : ꝗᷓ in unũ redacta ſunt regnũ Qdq; infertur: & ſic dicebant ei. Surge cõ
mede carnes plurimas Illud tempus ſignificat quando ſub aſuero quem. Ixx. artaxerſen uocant: ad .(((i⸗
ſugeſtionem Aman Agagitæ una die omnes ludæi iuſſi ſunt trucidari. Et pulchræ non ait deuora lcrrr

bat eos: ſed ſic debat ei: ut conatus tantum fuerit: & nequaꝗᷓ rei exitus ſit conſecutus.
CNPoſff hoc aſpiciebam ⁊ ecce alia quaſi pardus:⁊ alas habebat auis quatuoꝛ ſuper ſe: quatu
„ oꝛ capita erant in beſtia ⁊ poteſtas data eſt ei. !
CTertium regnũ macedonũ de quo in ſtatua legimus uenter & fœmora eius ex ere. Pardo beſtiæ
uelociſſimx cöparatur quæ præceps fertur ad ſanguiné: & ſaltu in mortẽ ruit: & alas
habebat quatuor. Nihil. n. allexandri uictoria uelotius fuit: qui ab Illyrico & adnatico mari uſq; ad
indicũ occeanum & gangem fluuium. non tam præliis ꝗᷓ uictoriis percurrit: & in ſex annis partem “
europæ & oẽm ſibi aſſam ſubiugauit: Quatuor autem capita eoſdẽ dicit duces eiꝰ qui poſtea ſucceſ Deo.
ſores regm extiterunt Ptholomeum: ſeleutium: Philippum: anti gonũ: Quoq; dicitur & poteſtas da . iege⸗
ta eſt ei: oſtendit non alexandri fortitudinis ſed domini uoluntatis fuiſſe.
CNPoſt hoc aſpiciebam in viſione noctis:⁊ ecce beſtia quarta terribilis atqʒ mirabilis:⁊ foꝛtis
nimis:dẽtes ferreos habebat magnos cõmedẽs atqʒ cõminuẽs ⁊ reliqua pemibꝰ ſuis cõculcãs.
CQuartum ꝙ nunc orbẽ tenet: Imperiũ romanorum eſt: de quo in ſtatua dicitur tibiæ eius ferreæ:
pedũ quædam pars ferrea qdam fictilis: Et tñ ipſius ferri ex patte nunc meminit dicens: dentes eius
ferreos & magnos eſſe cõteſtans. Satiſq; miror quod cũ ſupra leænã & urſum & parduʒ in tribus re nech.
gnis poſuetit: Romanũ regnum nulli beſtiæ cõparet: niſi forte ut formidoloſam faceret beſtiam
uocabulũ tacuit: ut ꝗcquid ferotius cogitauerimus in beſtiis:hoc romanos imtelligam Hoc quod
ic tacitum

— — — —

lh

l
e

CSt habebat coꝛnua decem.

Apoc..a

Colo.i. c.
Luc. 22. C:

Deu. 4. d.

pᷣs .67.
Ps. ci·

Super Danielem..c.vii.

hic tacitum eſt hebrei in pſalmis dictum putant: deuaſtauit eam aper de ſylua: & ngularis ferus de
paſtus eſt eam: pro quo in hebreo habet omnes beſtiæ agri lacerauerunt eam. dum in uno imperio
Romanorum:omnia ſimul regna cognoſcimus: quæ prius ſuerant ſeparata: 1 Ilud autem quod ſe/-
quitur Comedens atq; comminuens & reliqua pedibus ſuis conculcans: ſigniſicat omnes nationes
uel interſectas ab eis: uel tributo & ſeruituti ſubiugatas.
CBiſſimilis autem inquit erat ceteris beſtijs:quas videram pꝛius.
CIn prioribus enim ſingula:in hac omnia ſunt.

C Porphyrius duas poſteriores beſtias mace
donum & romanorum in uno macedonum regno ponit & diuidit:Pardum uolens intelligi ipſuz
alexandrum:beſtiam autem diſſimilem cæteris beſtius quatuor allexãdri ſucceſſores: & deinde uſq;

ad antiochum cognomento epiphanem: decem duces reges enumerat: qui fuerũt ſeuiſſimi:ipſoſq;

reges non unius ponit regni uerbi gratia: Macedoniæ Syriæ & ægypti ſed de diuerſis regnis unuzʒ
efficit regum ordinem: ut uidelict ea quæ ſcripta ſunt: os loquens ingentia non de antichriſto ſed
de antiocho dicta credantur.
CEt habebat coꝛnua decem:Conſiderabam coꝛnua:= ecce coꝛnu aliud paruulum oꝛtum eſt de
medio eoꝛum:⁊ tria de còꝛnibus pꝛimis euulſa ſunt a facie eius. Et ecce oculi quaſi hominis
erant in coꝛnu iſto:⁊ os loquens ingentia.
CFruſtra porphyrius cornu paruulum quod poſt decem cornua ortum eſt: epiphanem antiochuʒ
ſuſpicatur: & de decem cornibus tria euull cornua: ſextum ptolomeuz cognomento philometo-
rem: & ſeptimum Ltolomeum euergetem & artaxiam regem armeniæ: quorum priores multo an-
te ꝗᷓ antiochus naſceretur mortui ſunt: conrra artaxiam ueto dimicaſſe quidem antiochuʒ nouimꝰ:

ſed illum in regno priſtino permanſiſſe: ergo dicamus quod omnes ſcriptores eccleſiaſtici tradide/

runt in conſumatione mundi quando regnum deſtruendum eſt romanorum: decem futuros re-/

ges:qui orbem romanum inter ſe diuidant: & undecimum ſurrecturum regem paruulum: qui tres

reges de decẽ regibus ſupaturus ſit.i. ægyptioꝶ regẽ & affticæ & ethiopiæ: ſicut in conſequentibus
manifeſtius diſcimus. Quibus interfectis ẽt ſeptẽ alii reges uictori colla ſubmittent.
CEt ecce ait oculi quaſi ocli hominis erant in coꝛnu iſto.
CNe eum putemus iuxta quorundam opinionem: uel diabolum eſſe uel demonem: ſed unum de
hominibus in quo totus ſatanas habitaturus eſt corporaliter.
CEt os loquens ingentia.

CEſt enim homo peccati hilius perditionis: ita ut in tẽplo dei federe audeat: faciens ſe quaſi deum.

Aſpiciebam donec throni poſiti ſunł antiquus dierum ſedit. & reliqua.
CSimile quid & in Ioannis apochalypſi legimus. Poſt hæc ſtatim fui in ſpiritu & ecce thronus po/
ſitus erat in cælo & ſupra thronum ſedens: & qui ſedebat ſimilitudinem gabebat lapidis iaſpidis &
ſardinis: & iris in circuitu throni ſimilis aſpectui ſmaragdino: & circa thronum alii throni. xxiiii. &
ſuper. xxiiii. thronos. xxiiii. ſenes ſedentes amictis ueſtibus candidis: & ſuper capita eorum coronas
aureas: & de throno egrediebantur fulgura & uoces & tonitrua Et ſeptem lampades ardentis ignis
in conſpectu throni qui ſeptem ſunt ſpiritus dei. Et in conſpectu throni ſicut mare uitreum ſimile

criſtallo Multi igitur throni quos uidit daniel:hi mihi uidentur eſſe quos Ioannes. xxiiii. thronos

nuncupat. Vetuſtus autem dierum ille eſt: qui apud Ioanneʒz ſolus in throno ſedit: Filius quoq; ho
minis qui uenit ad uetuſtum dierum: ipſe eſt qui apud Ioannem leo dicitur de tribu Iuda: radix da
uid: & cætera hiis ſimilia. Hos thronos eſſe reor de quibus paulus apoſtolus loquitur: ſiue throni ſi/
ue dominationes: Et in euangelio legimus: Vos auteʒ ſedebitis ſuper. xii. thronos iudicantes. xii. tri

bus iſrahel. Sedens aũt & uetuſtus dieram dicitur deus: ut æterni iudicis habitus Aemonſtretur: Ve-

ſtimentum eius quaſi nix candidum: & capilli capitis eius quaſi lana munda: Et ſaluator kranſforma
tur in monte: & gloriam diuinæ maieſtatis aſſumens in candidis uidetur ueſtibus. Quodq; capilli
eius lanæ mundiſſimæ comparantur: purum oſtenditur ſincerumq; iudicium: & nullam perſonam
in iudicando recipiens. Senex quoq; deſcribitur ut maturitas comprobetur ſententiæ. Thronus eiꝰ
flamma ignis: ut peccatores tormentorum magnitudinem pertimeſcant: & iuſti ſaluentur: ſic tamẽ

quaſi per ignem. Rotæ eius ignis accenſus:ſiue currus eius Et in Ezechiel quadtigæ ſedens induci-

tur deus: & omnia dei flammea ſunt. De quo & alibi dicitur: deus ignis conſumens eſt: ut lignũ fœ
num ſtipulam arſura in die iudicii nouerimus. Et in pſalmis legimus ignis ante eum præcedet. &
inflam mabit in circuitu omnes inimicos eius fluuius igneus rapiduſq; egrediebatur a facie eius: ut
peccatores traheret in Fbemam.
CNAWilia milium ꝓiniſtrabant ei:⁊ decies milies centena milia aſſiſtebant ei.
Non quo iſte miniſtrorum dei numerus difinitus ſit: ſed quo maiorem multitudinem humanus
ſermo explicare nequiuerit. Iſta ſunt milia: & iſtæ miliades: De quibus in pſalmis legimus. Currus
dei decem milibus multiplex milia lætantiuʒ dominus in eis. Et in alio loco: Qui facit angelos: &
miniſtros ſuos ignem urentem. Duplex autem angelorum officium eſt: aliorum qui iuſtis præmia
tribuant aliorum qui ſingulis præſint cruciatibus: iudicium ſedit & libri aperti ſunt Conſcientiæ &

RKE

Explanano.

opera ſingulorum in utramq; partem uel bona uel mala omnibus reuelantur. Bonus liber ille eſt:
quẽ ſæpe legimus liber uiuentiũ. Malus liber qui ĩ accuſatoris tenetur manu: qui ẽ inimicus & uin/
dex:de quo & in apocalypſi legimus accuſator fratrũ noſtrog. liber iſte terrenus eſt: de quo & pphe
ta dicit in terra ſcribãtur: Aſpiciebã pp uocẽ ſermonũ grandiũ:quos cornu illud loꝗ batur. Dei iudi
ciũ uenit pp humiliãdã ſupbiã: Idcirco romanũ delebitur Impinʒ ꝗa cornu illud loꝗbatur gradia.
CEt vidi qm interfecta eſt beſtia ⁊ periſſet coꝛpus eius ⁊ traditũ eſſet ad cõburendũ igni: alia
rum quoqʒ beſtiarũ ablata eſſet poteſtas:⁊ tpa vite conſtituta eſſent eis vſqʒ ad tpᷣs ⁊ tempus.
CIn uno Romano imperio propter antixpᷣm blaſphemãtem: ommia ſimul regna delera ſunt: & ne
quaꝗᷓ terrenum Impium erit: ſed ſanctorum conuerſatio: & aduentus filii dei triumpzantis de quo
dicitur. Ecce cũ nubibus cæli quaſi filius hominis ueniebat Qui in ſomno Nabuchodonoſor lapis
ſcribitur abſciſſus ſine manibus: & creuiſſe in montem magnum ò& cõminuiſſe teſtam ferrum es ar-
gentum aurum: nunc ſub perſona fili hominis introducitur: ut aſſumptio carnis humanæ ſignifice Acuũ. i. b
tur in filio dei: iuxta illud quod in actibus apoſtolorum legimu Viri galilei quid ſtatis aſpicientes
in cælum: hic Ieſus qui aſſumptus eſt a uobis in cælum: ſic ueniet quemadmodum uidiſtis eum eun
tem in cælum: Et uſq; ad antiquum dieꝶ peruenit. Totuʒ qd dicitur oblatum eũ omnipotenti deo:
& accepiſſe poteſtatem & honorẽ & regnũ: iuxta illud apoſtoli accipiendum eſt. Qui cũ in forma pnil.z,
dei eſſet: non rapinã arbitratus eſt eſſe ſe equalem deo: ſed ſemetipſuz exinaniuit formã ſerui accipi ]
ens:in ſimilitudinẽ hominum factus:& habitu inuentus ut homo:humiliauit ſemetipſuʒz factus obe
dliens uſq; ad mortem: & mortẽ crucis: Et oẽs populi tribus & linguæ ei ſeruient: & poteſtas eiꝰ po
.,„ teſtas æterna: ꝗᷓ non auferetur: & regnũ eius non corrumpetur. Hoc cui poteſt hoiĩum conuenire: re
ſpondeat porphyrius: aut quis iſte tam potens ſit: qui cornu paruũ quem antiochum interprætatur
ſegerit atq; contriuerit. Si reſpõdit antiochi principes a iuda machabeo fuiſſe ſuperatos: docere de
bet quõ cum nubibus cæli ueniat quaſi filius hominis: & offeratur uetuſtus dierum: & detur ei po/
teſtas & regnũ & omnes populi tribus ac linguæ ſeruiant illi: & poteſtas eius æterna ſit ꝗᷓ nullo fine
claudatur. Hæ beſtiæ magnæ quatuor regna conſurgent de terra. Suſcipient autem regnum ſancti
dei altiſſimi. Quatuor regna de quibus ſupra diximns fuere terrena: Omne enim quod de terra eſt
reuertitur in terram: ſancti autem nequaꝗ habebunt terrenum regnun ſed cæleſte. Ceſſet ergo mil
le annorum fabula Et obtinebunt regnum uſqʒ in ſeculum & ſeculum ſeculorũ.Si hoc de macha
beis intelligitur: doceat qui iſta contendit: qũo regnum eorum perpetuum ſit: Et ſermones contra
excelſum loquitur:ſiue ur interprætatus eſt ſymachus: ſermones quaſi deus loquitur: ut qui dei aſſu
mit. potentiam uerba quoq; diuinæ ſibi uendicet maieſtatis. Et ſanctos altiſſimi conteret: & putabit
quod poſſit mutare tpa & leges. Præliabitur.n. antixps coſttra ſanctos & ſuperabit eos: in tantũ eri᷑
gitur ſuperbia ut leges dei & cerimonias mutare conetur: & eleuetur ſupra oẽ quod dicitur deus: ?
religio cuncta ſuæ ſubiiciur poteſtati: & tradentur in manu eius uſq; ad tp̃s: & tempora: & dimidi
um temporis. Tpᷣs annum ſignificat: tempora iuxta hebraici ſermonis proprietatẽ: qui & ipſi dualeʒ
numerũ habent: duos annos præſigurant: dimidiũ autem temporis ſex menſes: quibus ſancti pore/
ſtati antichtiſti permittendi ſunt: ut condẽnentur iudæi qui non credentes ueritati ſuſceperũt men
dacium: De quo tpe & ſaluator in euangelio loquitur: Niſi abbreuiati eſſent dies illi nequaꝗᷓ ſalua
eſſet ulla caro. Non cõuenire hæc tpa antiocho in extrema uiſione dicimus: Et iudiciũ ſedebit ut au
3 ſeratur potentia & conteratur & diſpereat uſq; in finẽ:Hoc de antixpᷣo ideſt de cornu paruo: qd grã
dia loquæbatur: qa regnum eius deſtruendũ ſit in perpetuũ. Regnũ autem & poteſtas & magnitu/

—

do regni ꝗq eſt ſuper oẽ cælum: hoc eſt de xpi impeno quod ſempiternum eſt Hucuſq; finis uerbi

iſtius atq; ſermonis: quæ mihi in præſenti uiſione dominus reuelauit.

CEgo daniel miatũ cogitationibus meis cõturbabar:⁊ facies mea mutata eſt in me:verbũ ãät
in coꝛde meo conſeruaui. ”c . .
. CHactenus liber danielis chaldaico ſyriacoq; ſermõe conſcriptus eſt: Cætera quæ ſecuntur uſq; ad
finem uoluminis hebraice legimus. ””ůü
CC VISIO SEPTIMA. CAPITVLVM OCTAVVM
EAANno tertio regni balthaſar regis viſio apparuit mihi. .
NRAC Poſt duos annos ſuperioris reuellatiomis hec uiſio. I Ila enim m primo anno Bal/
chaſat heæc in tertio cernitur: Vnde infert: poſt id quod uideram in principio.
RCEicdt in viſione mea cum eſſem in ſuſis caſtro quod eſt in elam regione.
riMEHHHA Siue ut Symachus interprætatus eſt ciuitate a qua etiam regio nomen accepit: ut
abilonii: & ab elam elamitæ: pro qua ſeptuaginta elimaideʒ regionẽ interprætati füt:
Suſis autem metropolis eſt regionis elamitarum: in qua daniel ſecundum hiſtqriam Ioſephi turunz
extruxit excelſam: & quadro edificatam marmore: tantæq; magnitudinis & pulchritudinis ut uſq;
in præſens uideatur eſſe noua. In eaq; regum perſarum atq; mœdorum conduntur reliquiæ: & cu/-
ſtos ſiue edituus ac ſacerdos eiuſdem loci iudæus eſt. S
¶ Cum eſſem in ſuſis caſtro. Non quod caſtrum ipſa ſit urbs ut diximus
„ metropolis: potentiſſima: ſed quo tanta firmitate edificata ut caſtrum eſſe uideatur.
Cidl autem

.

Supper Danielem. c.vij.

Uigdi autem in viſione me eſſe ſuper poꝛtam vlai.
CPro quo Aquila tranſtulit ſuper ubal ulai theodotion ſuper ubal Symmachu? ſuper paludem
ulai ſeptuaginta ſuper portam ulai. Sciendum eſt autem ulai nomẽ eſſe loci ſiue portæ: ut in Troia
ſtea porta: & apud romanos carmentalis dicitur hutes ſingulæ ex propriis cauſis onigines noiqum.
CEt leuaui oculos meos ⁊ vidi. MM
CQuamuis in ſomnis uideantur quæ uidentur in umbra uidelicet & imagine: Tamen nec ipſa
quidem uidere poſſumus ſine oculis eleuatis.
Et ecce aries vnus ſtabat ante paludem.
CSiue ante portam: quod hebraice dicitur ubal.
CHabens coꝛnua excelſa ⁊ vnum excelſius altero atqʒ; ſuccreſcens.
CArietem darium uocat auunculum Cyri:qui poſt aſtiagen patrem regnauit in mœdis: Comu ãt
unum excelſius altero atq; ſuccreſcens ipſum cyrum ſigniſicat: qui poſt aſtiagen auum matermnum
cum auunculo dario: quẽ græci cyaxaren uocant mœdis imperauit & perſis.
CNPoſtea vidi arietem coꝛnibus ventilantem contra oꝛientẽ ⁊ contra aquilonẽ ⁊ cõtra meridiẽ.
CNon ipſum arietem Cyrum uidelicet uel darium: ſed eiuſdem regni arietem ideſt darium alhe/-
rum qui ultimus potentiæ perſæ rex fuit: & quem ſuperauit alexander philippi filius: rex macedo“
num. Quod autem darius iſtæ rex potentiſſimus & ditiſſimus fuerit: tam græcæ quam latinæ
ac barbaræ narrant hiſtoriæ.
CEt ego inquit intelligebam. CEx ſuperioribus enim uiſio
nibus in quibus ſecundum regnum per arietem & hyrcum ſigniſicatum eſt: etiam nunc intelligit
quod mœdorum atq; perſarum cernat imperium.
CEccè autem hvrcus capꝛarum veniebat ab occidente ſuper faciem totius terre:⁊ non tange/
bat terram. Poꝛro hyrcus habebat coꝛnu inſigne inter oculos ſuos: ⁊ venit vſq; ad arietem
illum coꝛnutum:quẽ videram ſtantem ante poꝛtam ⁊ cucurrit ad eum cum impetu foꝛtitudinis
ſue.Cumqʒ appꝛopinquaſſet pꝛope arietem cõminuit duo coꝛnua eius:⁊ non poterat aries reſi-
ſtere ei. Cumqʒ cum miſiſſet in terram conculcauit:⁊ nemo quibat liberare arietem de mann
eius. Hyrcus autem capꝛaxum magnus factus eſt nimis.Cumqʒ; creuiſſet factum eſt coꝛnu ma
gnum ⁊ oꝛta ſunt coꝛnua qdatuoꝛ ſubter illud per quatnoꝛ ventos celi:de vno auteʒz ex tis egreſ
ſum eſt coꝛnu vnum modicum ⁊ factum eſt grande.
Ne quis me putet ꝓprium ſenſum ponere: Gabrielis exponẽtis uiſionẽ ꝓphetæ uerba diſcamus.
Aries inquit quẽ vidiſti habere coꝛnua duo:Rex medoꝛum atqʒ perſaruʒ eſt.
C Darius uidelicet filius arſami in quo mœdorum & perſarum regnum deſtructum eſt. Porro hyr/
cus caprarum qui ueniebat ab occidente: & propter nimiaʒ uelocitatem terram tangere non nide/
batur Alexander eſt: rex græcorum: qui ſubuerſis thebis in perſas arma cortipuit: & apud granicuz;
fluuium inito certamine darii duces ſuperauit: & ad extremum ipſum percuſſit arietem: & duo eius
cornua confregit: mœdos atq; perſas miſitq; eum ſub pedibus ſuis: & utrumq; comu ſuo ſubiuga⸗
uit imperio. Cornu autem grãde ipſe eſt rex primus alexander: quo triceſimoſecũdo ætatis ſuæ an
no mortuo in babylone: ſurrexerunt pro eo quatuor duces eius: qui ſibi imperium diuiſerũt Aegy
ptum enim ptolomeus lagi filius tenuit: Macedonas philippus: qui & arideus frater alexandri: Sp//
riam & babylonẽ & omnia regna orientis ſeleucus nicanor: aſiæ regnauit Antigonus.
CSed non inquit in foꝛtitudine eius. .
CNullus enim magnitaudini Alexandri potuit coequari.
CEt poſt multa tempoꝛa ſurget rex impudens facie ? intelligens pꝛopoſitiones.
CConſurget antiochus filius ſeleucii qui & philopater appedlatus eſt. Qui cum
obſes ſuiſkt tomæ: & neſciente ſenatu per dolum cœpiſſet imperium: contra ptolomeum philome
torem dimicauit: hoc eſt contra meridiem: & contra ægyptios: rurſumq; ad orientem comra eos ꝗ
res nouas in perſide moliebantur: ad extremum contra Iudæos dimicans capta iudæa ingreſſus eſt
Hieroſolimam & in templo ſimulacrum Iouis olimpii ſtatuit: & uſq; ad fortitudinem cæ li:ideſt fili
os iſrahel qui angelorum uallabantur auxilio: erexit magnificentiam ſuã: ita ut de ſanctis plurimos
idolatriæ ſubiiceret: & uelut ſtellas cæli conculcaret pedibus ſuis: atq; ita factum eſt: ut & meridiem
& orientem ideſt ægyptum & perſidez ſuo teneret imperio. Quodq; ait uſq; ad principem fortitudi
nis magniſicatus eſt: noc ſigniſicat quod erectus ſit contra deum: & ſanctos illius perſecutus ſit: & tu
lerxit ideſt iuge ſacrificium: quod mane offerebatur & ueſpere: & polluerit atq; de/
jecerit locum ſanctiſicationis eius: Et hoc non ſua nirtute ſed propter peccata populi: Atq; ita factuzʒ
eſt ut ueritas proſterneretur in terram: & cultu idolorum florente dei religio conquieſceret.
EEt audiui vnum̃ de ſanctis loquentem:⁊ dixit vnus ſanctus alteri neſcio cui loquenti.
CPro altero neſcio quod Symachus interprætatus eſt quem & nos ſecuti ſu
mus: Aquila & theodotion &. xx. phelmoin ipſum uerbum hebraicum poſuerunt. Nomẽ ergo an
geli tacens generaliter unumquemlibet de angelis indicauit. .
VAſq; quo viſio ⁊ iuge ſacriſcium: ⁊ peccatum deſolationis que facta eſt Rnctnan 7 foꝛti⸗

RRK ii

M

Explanatio.

tudo conculcabyur CVnus angelus interogat al⸗
terum angelum uſq; ad quod tempus:dei iudicio ſub antiocho rege ſyriæ templum futurum ſit de
ſolatum:& ſimulachrum Iouis ſtaturum ſit in templo dei.
CEt dixit ei vſqʒ ad veſperam ⁊ mane dies duo milia trecenti::? mundabitur ſanctuarium.
CLegamus machabeoraum libros & Ioſephi hiſtoriam: ibiq; ſcriptum reperiemus centeſimo qua-
drageſimo tertio anno a ſeleuco qui primus regnauit in ſyria poſt alexandrum: ingreſſum antio/
chum hieroſolimã & uniuerſa uaſtaſie: reuerſumq; anno tertio in templo poſuiſſe ſtatuam I ouis: &
uſq; ad iudam machabeum ideſt uſq; ad annum centeſimum quadrageſimum octauum per annos
uaſtitatis hieruſalem ſex contaminationis autem templi tres: duo milia trecentos dies & tres men-
ſes eſſe completos:poſt quos templum purgatum eſt. Quidam pro duobus milibus trecentis: duo
milia ducentos legunt: ne ſex. annis tres menſes ſupereſſe uideantur. Hunc locum pleriq; noſtroruʒ (en⸗
ad antichtiſtum referunt: & quod ſub antiocho in typo factum eſt:ſub illo in ueritate dicunt eſſe cõ
plendum: Quod autem infert mundabitur ſanctuarium Iudæ wachabei ſignificat tempora: qui de
uico modin filiis ac propinquis ſecum annitentibus: & multis de populo iudæorum antiochi du-
ces ſuperat: iuxta emaus quæ nunc nicopolis dicitur: quod audiens antiochus qui contra principezʒ
S principum ſurrexerat: ideſt dominum dominãtium:& regem regum in elimaide: quæ regio perſa/
rum eſt: templum dianæ ſpoliare cupiens: quod habebat praæcioſa donaria: & ibi quoq; amiſſo exer
citu ſine manibus contritus eſt: ideſt triſtiti? morbo periit. Veſpere autem & mane ſucceſ-/
ſionem diei noctiſq; ſignificat.
CFactum eſt autem cum viderem ego daniel viſionem:⁊ quererem intelligentiam.
CVidebat uiſionem per picturam & imaginem & illius intelligentiam neſciebat: Non ergo oĩs ꝗ
uidet intelligit: qũo ſi ſcripturam ſanctã legamus oculis: & corde non intelligamus.
CEcce ſtetit in conſpectu meo quaſi ſpecies viri.
Non enim uiri ſunt angeli ſed in ſpecie uidentur uirorum. Sicut habraam ad quærcum mãbræ
tres uiſi ſunt uiri: qui utiq; uiri non erant: e quibus unus adoratur: ut dominus: unde & ſaluator logꝗ/
tur in euangelio: Habraam uidit diem meuz: uidit & lætatus eſt.
CEt audiui vocem viri inter ulai:⁊ clamauit ⁊ ait:Gabꝛiel fac intelligere iſtum viſionem.
CVirum iſtum qui præcepit gabrieli ut danielem faceret intelligere Aſionem: Iudæi michaelez au
tumant: conſequenter autem quia uiſio de præliis erat: regumq; certaminibus immo tegnoruʒ ſuc
ceſſionibus: Gabriel qui præpoſitus ẽ præliis huic officio mancipatur. Gabriel enim in linguaʒ no
ſtraʒ uertitur fortitudo: uel robuſtus dei: Vñ & in eo tpe quo erat dñs naſciturus: & indicturus bellũ
demonibꝰ: & triũphaturus de mũdo: Gabriel uenit ad zachariã: & ad mariâ Et poſtea i pſalmis legi
mus de dño triũphante: qs eſt iſtæ rex gloriæ: dñs fortis & potẽs dñs potẽs ĩ pᷣlio ipᷣe ẽ rex gloriæ
ubicũq; ãt medicina & ſagatio neceſſaria ẽ Raphael mittitur: q iterpᷣ-tatur curatio uel medicina dei:
hoc uidelicet nominis interpᷣtatione ſignificante: quod in deo ſit medicina uera: Si cui tñ placet to
biæ librum recipere: Porro ubi populo proſpera promittuntur & quod nos propi/
tiationem uel expiationem poſſumus dicere: neceſſaria ẽ: michael dirigitur: qui interpretatur: quis
ſicut deus: ut ſcilicet intelligatur quia propitionem uel expiationem nullus poſſit offerre niſi deus.
CEt ait ad me Intellige fili homimis. L
C L Et ezechiel & daniel & zacharias: quia ſæpe inter angelos eſſe cernuntur: ne eleuentur in ſuperbiã
& angelicæ uel naturæ uel dignitatis ſe eſſe credant: admonentur fragilitatis ſuæ: & filii hominum
nuncupantur: ut homines ſe eſſe nouerint.
CEt tetigit me ⁊ ſtatuit me in gradu meo. CPropheta qui pauore lapſus eſt quadrupes
& pronus iacehaun terra: ad tactum erigitur ut poſſit abſq; formidine audire & intelligere ꝗᷓ; dir.
CTu ergo ſigna viſionem:quia poſt dies multos erit. CExpoſita gabriel ange/
* lus uiſione:qᷓ ſupra ut potuimus diſſeruimus:ponit in fine: Tu ergo ſigna uiſioneʒ: quia poſt dies
multos erit: Ex uerbo oſtendens ſignaculi: obſcura eſſe quæ dicebantur: & non patere multoruʒ au
ditui: nec poſſe intelligi niſi rebus & operibus im pleantur.
CEt ego daniel langui ⁊ egrotaui per dies plurimos.
CHoc illud quod in geneſi de Habraam legimus: quod poſtq dominum audierit loquentem ſibi
terram && cinerẽ ſe eſſe dixerit. ergo daniel ad uiſionis horrorem languiſſe & egrotaſſe ſe dicit: & cũ
ſurrexiſſet feciſſe opera quæ ſibi a rege fuerant imperata reddens omnibus omnia: & euangelicum
illud ſciens: Reddite quæ ſunt cæſaris cæſari & quæ ſunt dei deo. Luce az. e
CEt ſtupebam ad viſionem ⁊ non erat qui interpꝛetaretur.
CSi non erat ꝗ interprætaretur: quomodo ſupra interptætatus eſt angelus? Sed quod dicit hoc ẽ:
reges audierat & eorum noĩa neſciebat:futura cognouerat: & quo tpe futura eſent: dubius fluctua l
bat:Itaq; quod ſoluʒ facere poterat ſtupebat ad uiſionẽ: & dei ſcientiæ cunda relinquæbat
H CVISIO OCTAVA. CAPITVLVM NONVM.
Uno pꝛimo dar ij filij aſueri:de ſemine medoꝛuʒz:qui imperauit ſuper regnũ chaldeoꝝ
CHic eſt darius qui cum cyro chaldæos babylonioſq; ſuperauit: Ne putemus illum da-
. rium cuius

boe,

cel⸗

ðèð
.

Eſa. ꝭS.c

rium cuiꝰ ſecundo anno templũ edificatum eſt:quod porphyrius ſuſpicatur:ut aunos danielis extẽ
dat: uel eum qui ab alexandro macedonum rege ſuperatus eſt: Addit ergo nomẽn patris: additq;
uictoriam: qui primus de ſemine mœdorum ſubuertit regnum chaldæorum: ut aufferat propter ſi-
militudinem nominis lectionis errorem.
Ego daniel intellexi ⁊ in libꝛis numerum annoꝛum:de quo factus eſt ſermo domini ad hiere⸗/
miam pꝛophetam:vt complerentur deſolationis hieruſalem.lxx.anni:⁊ poſui faciem meam ad
dominum deum:rogare ⁊ depꝛecari in ieiunijs ⁊ ſacco ⁊ cinere. ððð
C Prædixerat hieremias ſeptuaginta annos deſolationis templi: poſt quos rurſus ueniret populus
in iudæam & edificaretur templum: & hieruſalem: quæ res danielem non facit negligẽtem: ſed ma
gis prouocat ad rogandum: ut quod deus per ſuam promiſit clementiam per horum impleat præ/
ces:ne negligentia & ſuperbia pariat offenſam. Deniq; & in geneſi legimus. cxx. annos pœnitentiæ
conſtitutos ante diluuium: qui quia tanto tempore hoc eſt. c. annis noluerunt agere pœnitentiam
nequaquam expectantur ut &. xx. sii compleãtur: Sed infert ante quod poſtea fuerat cõminatus: Et
ad hieremiam dicitur ob duritiam cordis populi iudæorum: Ne ores pro populo hoc: quia non au
diam te. Et ad ſamuel uſq; quo tu luges ſuper ſaul:dum ego abieci eum. In cinere igitur & ſacco
poſtulat impleri quod promiſerat deus:non qno eſſet incredulus futurorum ſſed ne ſecuritas negli-
gentiam: & negligentia pareret offenſam. M
Bomine deus magne terribilis. CAduerſus eos qui tua præcepta contemnunt.
CQuſtodiens pactum ⁊ miſericoꝛdiam diligentibus te ⁊ cuſtodientibus mandata ttua.
CNon ergo qd pollicetur de ſtatiʒ futueſt: ſed in eos ſua ꝓmiſſio cõplet᷑ ꝗ cuſtodiũt mãdata illi?
CVPecauimus inique egimus:impie geſſimus. Cbeccatis polluti. Quia unus
e populo eſt numerat ex perſona ſua: quod & apoſtolum in epiſtola ad Rom. facere legimus.
Tibi domine inſtitia. C CIuſte enim patimur quod mœremur.
CTibi domino deo noſtro miſericoꝛdia ⁊ pꝛopiciatio.
De quo ſupra dixerat tibi domine iuſtitia: nunc quia dominus non ſolum iuſtus ſed miſericors
eſt dicit tibi miſericordia ut poſt ſententiam iudicantis: eum prouocet ad clementiam-
Et ſtillauit ſuper nos ma edictio ⁊ deteſtatio. C¶CNon totam in nos effudiſti irã
ꝗᷓ ferre non poteramus: ſed Gllam furoris tui: ut correpti in plaga reuerteremur ad te.
Maledictio ⁊ deteſtatio que ſcripta eſt in libꝛo moyſi ſerui dei.
In deuteronomio maledictiones & benedictiones dei legimus: quæ poſtea dictæ ſunt in monte
garithim & hebal ſuper iuſtos & peccatores
EDemne malum hoc venit ſuper nos ↄnon rogauimus faciem tuam domine deus noſter vt re
uerteremur ab iniquitatibus noſtris ⁊ cogitaremus veritatem tuam. Sð
Grandis duritia ut & in plagis poſiti deum non rogarent: quod & ſi regarent ideo non rogarẽt
qa non ſunt reuerſi ab iniqtatibus ſuis: Reuerſio aut ab iniquitate eſt cogitare ueritatem dei.
CEt nigilauit deus ſuper malitiam ? adduxit eam ſuper nos.
ÆQñ propter peccata corripimur uigilat ſuper nos deus: & uiſitat nos. Qñ uero a deo deſerimur:
& iudicamur indigniq; ſumus corteptione: dñs tũc dormire dicitur. Vñ & in pſalmis legimus Sur
rexit quaſi dormiens ds & quaſi crapulatus a uino: Malitia. n. noſtra inebriat deũ quæ qu in nobis
corripitur euigilare dicit᷑: & de ſua ebrietate cõſurgere: ut nos peccato ebrios: euigilare faciat iuſtitia
CEt nunc domine deus qui eduxiſti populum tuum de terra egypti.
Memor eſt antiqui beneficii ut ad ſimilem deum clementiam prouocet.
COſtende faciem tuam ſuper ſanctuarium tuum quod deſertum eſt.
CImple opere quod ſermone pollicitus es: uicinum tempus deſolationis implesur.
CIclina deꝰ meꝰ aurẽ tuã ⁊ audi:api oculoſ⁊ uide deſolationẽ nr̃aʒ:⁊ ciuitatẽ:ſuꝑ quãiuocatũ ẽ
nomẽ tuuz. CHoc loꝗtut ut quãdo exaudimur inclinare deus uideatur aurẽ ſuã qñ reſpice-
re nosdeꝰ dignat᷑apire oculos ſuos: qñ uero auertit faciẽ: & oculis eius & auribus uideamur ĩdigni.
CEumqʒ adhuc loquerer ? oꝛarem vt confiterer peccata mea ⁊ peccata populi mei iſrabel.
CErgo ut ſupra diximus non populi tantum peccata: ſed & ſua replicat quod unus e populo eſt. Si
ue humiliter cum peccatum ipſe non fecerit: ſe iungit populo peccatori: ut ex humilitate ueniam
conſequatur Non quod hic dixerit confiterer peccata mea: In multis enim ſanctæ ſcripturæ locis
confeſſio non pœnentiam ſed laudem ſonat.
CAdhuc me loquente in oꝛatione:ecce vir gabꝛiel quem videram in viſionis pꝛincipio.
CPrincipium uocat præteritam uiſionem ꝗᷓ hæc ſequitur: Et grandis oratiõis effectus eſt: Impletur
itaq; pro miſſio domini qui ait. adhuc te loquente dicam ecce adſum: uidetur autem gabriel non
angelus uel archaigelus: ſed uir: ut nequaqꝗ ſexum ſed nomen uirtutis oſtenderet.
CEt volans tetigit me in tpe ſacriſicij veſpertini. CVolare dicitut qui ut uir
apparuerat: & in tempore ſacrificii ueſpertini:quia oratio prophetæ a ſacrificio matutino uſq; ad ſa
crificium ueſpertinum perſeuerat: & propterea dei in ſe flexit miſericordiam. . .Mãẽ
CSt docuit me. CTam obſcura eſt uiſio: ut propheta angeli dorkena indigeat.
111

—

Exp la n atio .

Baniel:nunc greſſus ſum vt docerem te:⁊ ut intelligeres.
CNunc ad te mĩſſus ſum: Non a facie dei ut ab eo recederem: ſed ut ad te uenirem: Ab exordio præ
cum tuarũ egreſſus ẽ ſermo: tu rogare cœpiſti ſtatim impetraſti miſericordiã dei: & egreſſa eſt ſentẽ
tia: & ego idcirco miſſus ſum ut tibi exponerẽ quæ ignoras quia uir diſideriorum es: Siue amabilis
& dei amore dignus: ut ſalomon appellatus eſt Idida: Siue uir deſideriorum: quod pro deſiderio
tuo dei ſecreta audire merearis & eſſe conſcius futurorum.
KTu ergo aiaduerte ſermonem:⁊ intellige viſionẽ.
CSi danieli dicitur diligenter attende ut audias & intelligas quod uides: quid nos facere oportet:
quorum oculi ignorantiæ tænebris obcecati ſunt.
CSeptuaginta ebdomade abbꝛeuiate ſunt ſuper populum tuum:⁊ ſuper vrbem ſanctã tuaz.
Quia propheta dixerat eduxiſti populũ tuũ & nomen tuũ inuocatũ ẽ ſup ciuitatẽ tuã: & ſup po
pulum tuũ: ppterea ex pſona dei loꝗtur gabriel: Nequaꝗᷓ populus dei eſt: ſed populus tuus:nec urbs
ſancta dei: ſed ſancta: ut diſcas tibi. Simile ꝗd & in exodo legimas: qũ deus loqtur ad moyſen: deſcẽ Exo 32. b.
de peccauit.n. populus tuus: hoc eſt nõ populus meus ꝗa me deſeruit: Quia igitur poſtulas ꝓ hieru· “**
ſalẽ: & oras ꝓ populo iudæoꝶ: audi qd in. lxx: annoꝶ: ebdomadibꝰ futurum ſit populo tuo: & urbi
. tuæ ꝗᷓ ſecuntur. Scio de hac ꝗſtione ab eruditiſſimis uiris uarie diſputatũ: & unúquemq; ꝓ captu in
genii ſui dixiſſe qd ſenſerat: Quia igitur periculoſum eſt de magiſtroꝶ eccleſiæ iudicare ſententiis
& alteꝶ pᷣferre alteri:dicã qd unuſquiſq; ſenſerit lectoris arbitrio derelinquẽs: cuius expoſitionẽ ſeq
debeat: Affricanus in ꝗqnto tporum uolumine:de. Ilxx. ebdomadibus hoc locutus ad uerbũ eſt: Ca-
pitulũ qd in daniele de. Ixxiebdomadibus legimus multa & mirabilia cõtinet: ꝗᷓ nunc longũ eſt di
* cere: ergo qd ad pᷣſens opus ptinet de tpibus diſſerendũ eſt. Nulliq; dubiũ quin de aduentu xpᷣi pdi
catio ſit:ꝗ poſt. lxx.ebdomadas mũdo apparuit: poſt quẽ cõſumata ſũt delicta:& finẽ accepit pecca
tum: & deleta eſt iniꝗtas: & anunciata iuſtitia ſempiterna: ꝗᷓ legis Iuſtitiã uinceret: Et impleta ẽ uiſio
& ꝓphetia: ꝗa lex & ꝓphetæ uſq; ad ꝓphetã Ioannẽ Et unctus ſanctus ſanctoꝑꝶ. Quæ oĩia prius ꝗ
xpᷣs humanũ corpus aſſumeret ſperabãtur magiſꝗᷓ tenebãtur. Dicit aũt ipſe angelus. lxx. annoꝑꝶ eb/
domadas.i.annos quadringẽtos nonaginta: ab exitu ſermonis: ut rideatur: & ut ediſicetur hieruſa/
lem. xx. artaxerſis regis perſaꝶ annũ hẽre principiũ. Neemias quippe huius pincerna: ſicut in eſdræ
libro legimus: rogauit regẽ: accepitq; reſponſum ut edificaretur hieruelẽ Et iſtæ egreſſus eſt ſermo
qui extruendæ urbis & circundandæ mutis daret licentiã: ꝗᷓ uſq; ad illud tp̃s uicinarum gentium
patebat incurſibus. Siquidẽ ad Cyri regis imperiũ: q uolentibus reuerti hieroſolimã dederat pote-
ſtatem Ieſus pontifex & zorobabel: & poſtea eſdras facerdos. & cæteri qui cum ei. proficiſci uolue-
rant templũ & urbẽ & muros eius edificare conati ſunt: phibentibus in circuitu nationibus: ne im/
pleretur opus: quaſi hoc rex nõ iuſſerit. Maſit itaq; impfectũ opus uſq; ad hieremiã &. xx. annũ regis
artaxerſis: quo tpe regni gerſaꝑ centũ & ꝗndecim anni fuerãt euoluri: captiuitatis aüt hieruſalẽ cen
teſimus octogeſimus in⸗ annus erat: & tũc primũ artaxerſes iuſſit muros extrui hieruſalẽ cui opi
præfuit Neemias & edificata platea & muri circũdati: & ex illo tpe ſi numerare uelis. lxx. annoruz
ebdomadas. uſq; ad xpᷣ̃m poteris inuenire: Quod ſi hau principiũ ab illo tpe uoluerimus ſumere:
& tpa nõ concutrent & multa reperiemus cõtraria. Nã ſi a cyro & prima eius indulgẽtia qua iudæo
rum eſt laxata captiuitas. xx,:numerentur ebdomadæ: centum & eo amplius inueniemus annos:
ſtatutum. lxx. ebdomadaꝶ excedant numerũ: & multo plus ſi ex qua die locutus eſt danieli angelꝰ:
* additurq; amplior numerus ſi captiuitatis exordiũ uolueris ebdomadaꝑꝶ hẽre principum: Perman
ſit.n.regnũ perſarum uſqʒ ad iniciũ macedonũ: annis ducentis tri ginta: & ipſi macedones regnaue
runt annis trecentis: atq; exinde uſq; ad annum quintumdecimum tiberii cæſaris quando paſſus ẽ
chriſtus: numeraꝑtur anni ſexaginta: qui ſimul faciuut annos quingentos nonaginta: ita ut centum
ſuperſint anni. A uiceſimo autem anno artaxerfſis regis uſq; ad chriſtum complentur ebdomadæ ſe
ptuaginta: iuxta lunarem hebreorum ſupputationem: qui menſes nõ iuxta ſolis: ſed iuxta lunæ cur
* ſum numerant: Nam a centeſimo & quintodecimo anno regni perſarum: quando artaxerſes rex
eiuſdem imperii uiceſimum regni ſui habebat annũ: & erat octogeſimæ & tertiæ olimpiadis annus
quartus uſq; ad centeſimam ſecundam olimpiadem: & ſecundum eiuſdem olimpiadis annũ tybe/
riiq; cæſaris annum quintum decimum colliguntur anni. cccc. xxv. qui faciunt annos hebraicos.
cccc.xc. iuxta lunares ut diximus menſes. Qui ſecundum illorum ſupputationem poſſunt facere p
ſingulos menſes dies uiginti nouẽ & ſemis:ita ut ſolis circulus per annos quadringẽtos nonagin-
ta plus habeat dies. ccc. Nv. & quartã diei partẽ: & per. xii. menſes ſinguloꝶ annoꝑꝶ.xi. dies & quarta *
diei pars amplius repiatur: Vñ græci & iudæi per octo annos triũ menſiũ emboliſmos faciunt. Si
enim octies undecim & quartã partẽ uolueris ſupputare nonaginta dies: hoc eſt tres menſes efficies
& in. cccc. lxxv. annis octonarii repientur anni: quinquaginta quatuor & menſęs tres: q ſimul faciuũt
plus minus annos quindecim: Quos ſi. cccc. Ilxxv. annis uolueris addere: ſeptuaginta annorum fa-
cies ebdomadas: hoc eſt ſimul annos. cccc. xc. hæc affricanus hiſdem uerbis quæ expræſſimus locu/
tus eſt. Tranſeamus ad Euſebiũ paphili ꝗ in octauo libro tale neſcio ꝗd ſuſpicatur: Nõ mihi uidetur
fruſtra. xx. ebdomadaꝑ facta diuiſio: ut primũ dicerentur ſeptẽ deinde ſexaginta & duæ: & ultima
„* adderetur

Huhper Danielem.c.ix.

adderetur ebdomada una: quæ & ipſa in duas partes ſecta eſt. Scriptum ẽ enim ſes & ĩtelliges ab
exitu ſermonis ut reſpondeatur & ædincetur hieruſalem uſq; ad xpm: ducere ebdomadas ſeptem:
& ebdomadas ſexaginta duas. Et poſt alia quæ narrauit in medio: ponit in fine. Et confirmabit te/-
ſtamentum plurimum ebdomadas una. Hæc non fruſtra & abſq; inſpiranone der angelum reſpon
diſſe manifeſtum eſt. Quæ obſeruatio cautam atq; ſolicitam uidetur expetere rationem: ut lector di
ligenter attendat & cauſam uiſionis iquirat. Sinautem neceſſe eſt nos dicere quod ſentimus: iuxta
aliam expoſitionem: quæ in præſenti uerſatur lectione: in eo quod angelus ait ab exitu ſermonis ut
reſpondeatur & ædificetur hieruſalem uſq; ad xpos duces: non alios arbitramur: quam pnincipes:
poſt hanc prophetiam & reuerſionem de babylone iudaico populo præſuerunt: hoc eſt
& pontifices quos chriſtos ab eo quod uncti ſunt ſcriptura cognominat: quorum priceps
fuit Ieſus fihus ioſedech ſacerdos magnus: & qui fuerunt uſq; ad aduentu domimi ſaluatoris. Hocq;
ſignificat & uaticinium prophetale dicens: ab exitu ſermonis ut reſpondeatur & ædificetur hieru-
ſalem uſq; ad chriſtum ducem: eblomadæ ſeptem: & ebdomadæ ſexagintaduæ: ideſt ut ſeptem eb
domadæ & poſtea ſexagintaduæ: quæ faciunt annos quatuorcentos octogintattes a Cyro nume/
rentur. Ac ne uideamur procacem tantü ferre ſententiam: & non probare quæ dicimus: numeremꝰ
eos qui poſt leſum filium ioſedech uſq; ad aduentum domini populo præfuerüt chriſti ideſt uncéti ⸗
in pontificatum. Primus igitur ut ante iam diximus goſt danielis prophetiam: quæ facta eſt ſub Cv
ro rege poſtquam de babylone reuerſus eſt populus: leſus filius ioſedech fuit ſacerdos magnus: &
⁊0Orobabel filius ſalatiel qui templi fundamenta iecerunt: impœditoq; opere a ſamaritis & aliis in
circuitu nationibus ſeptem ebdomadarum anni completi ſuntdeſt quadraginta & nouem quibꝰ
imperfectũ opus fuit: &̃ quos prophetia a reliquis ſexaginta duabus ebdomadibus ſeparat: Deniq;
& iudæi in euangelio ex hac opinione loquuntur ad dominum. Quadraginta & ſex anmis ædifica/
tum eſt templum hoc & tu in tribus diebus ſuſcitabis illud: Tot enim anni ſunit a primo anno Cyri
regis qui libertatem dedit uolentibus iudæis reuerti in patriam: uſq; ad ſextum annum darii regis:
ſub quo templi opus omne completum eſt. Porro Ioſephus & alios tres annos addidit in quibꝰ pa
ribolos templi & quædam alia quæ remanſerant perfecta ſunt: qui additi quadraginrtaſex annis fa-
ciunt annos quadragintanouem ideſt ſeptem annorum ebdomadas. Reliquas autem ſexagintadu
as ebdomadas ab eiuſdem QAarii ſeptimo anno enumerant. Quo tẽpore leſus filius ioſedech: & 20/6
robabel iam maioris ætatis populo præerant: ſub quibus prophetauerunt aggeus & zacharias.
Poſt quos Eſdras & Neemias de babylone uenientes muros urbis extruxerunt tenente pontificatũ
ioachim filio ieſu cognomento ioſedech:poſt quem ſucceſſit in ſacerdotium eliaſub: ac deinde io/
iade & poſtea ioannes. poſtquem iaddis: Cuius ætate Alexander rex macedonum condidit Alexâ
driam ut ioſephus in antiquitatum libris loquitur: uenitq; hieroſolymam & uictimas in templo ĩ⸗
molauit. Mortuo autem Alexandro centeſima tredecima olimpiade anso ducenteſimo trigeſimo
ſexto regni perſarum: quod cœperat primo anno quinquageſimæquintæ olimpiadis: quo tempo
re Cyrus rex perſarum babylomios chaldæoſq; ſuperauit. Et poſt morteʒ iaddus ſacerdotis: qui ſub
Alex andro templo præfuit ſuſcepit pontificatuʒ Omas. Quo tẽpore ſeleucus ſubiugata babylone
diadema totius Aſiæ capiti ſuo ĩpoſuit: anno duodecio mortis alexandri. In quod tẽpus ſupputan/
tur oẽs anni a Cyri imperio. cc. xlviii. Ex qua ætate ſcriptura machabeorũ regnũ græcorum enume
rat.Poſt oĩa præfuit iudæis pontifex eleazarus. Quo tẽpore ſeptuaginta interprætes ſcripturas ſan-
ctas alexandriæ dicũtur in græcũ uertiſſe ſermoneʒ. Poſt queʒ alter Omias cui ſucceſſit Symon: quo 2
regente populuʒz ieſus ſyrach ſcripſit libruʒ qui græcæ appellatur & a pleriſq; ſalomonis
falſo dicitur. Cui ſucceſſit in pontiſcatuʒ alius omias quo tempore antiochus iudæos diis gentiuʒ i
molare cogebat. Quo mortuo iudas Machabeus purgauit tẽpluz & idoloruʒ ſimulachra contriuit
cui ſucceſſit frater ionathas: & poſt eũ rexit populuʒ Symon frater utriuſq;: in cuius morte. cc. lxxxyii
regni ſyriæ impletus eſt annus. Et uſq; ad hoc tempus machabeoruʒ primus liber hiſtoriam conti- *
net. Suꝑputanturq; a primo anno Cyri regis perſaruʒz uſq; ad fineʒ primi machabeoruʒ uoluminis
& morteʒ Symonis pontificis: anni quatuorcenti quindecim. Poſt queʒ ioannes tenuit pontifica/
tuʒ annis. xxix. quo mortuo Ariſtobolus uno anno præfuit populo: qui primus reuerſus de baby/
lone diadema inſigne regiæ poteſtatis: cuʒ honore pontificatus aſſumpſit: Huius ſucceſſor fuit Ale
xander rex pariter & pontifex: qui rexit populum annis uigintiſeptem. Et hactenus a primo anno
Cyri regis & captiuorum reditu: qui in iudæam uenire uoluerunt ſupputantur anni quatuorcen-
tum octogintatres. Quos ſeptem & ſexagintaduæ ebdomadæ ideſt ſexagintanouem ſimul effi⸗
ciunt. Et hoc omni tempore pontiſices rexerunt populum iudæorum: quos ego nuc arbitror uo
cari xpos duces. Mortuo aũt nouiſſimo eo& alexãdro huc atq; illuc ĩ uarias partes abſq; ullo duce
gens iudæorum (&itionibus uaxabatur in tantum ut alexandria: quæ & ſalina uocabatur eiuſdez
alexandri uxor obtineret imperium: & pontificatũ quidem hyrcano filio reſeruaret: ariſtobolo aut
alteri filio regnum traderet: quod obtinuit annis decẽ. Pugnantibus ãt cõtra ſe inteſtina ſeditiõe
germanis: & gentem iudæorum in diuerſa ſtudia trahentibus: ſuperuenit. en. Gneus Pompeius
dux romani exercitus: Captaq; hieroſolyma: uſq; ad adita templi ingreſſus eſt: quæ uocabãtur

Explanatio.
ſancta ſanctorunouinctumq; ariſtobolum romam miſit: ſeruans triumpho ſuo:& pontiſicatum hyr
cano fratri eius tradidit. Tunc primum gens iudæorum romanis facta eſt tributaria. Poſt quem he-
rodes filius antipatris interfecto hyrcano regnum iudæorum ſenatus conſulto accepit: & primus
alienigena iudæis præfuit. Qui pontificatum quoq; nequaquam iuxta legem moyſi mortuis paren
tibus tradebat liberis ſed alienis: & nec ipſis multo tempore niſi ob gratiam & præcium: diumæ le
gis iuſſa contemnens. Ponit & aliam idem Euſebius explanationeʒ quâ ſi uoluerimus in latinum
ſermonem uertere extendemus libri magnitudinem. Hæc eſt ergo interprætationum eius ſenten
tia: a ſexto anno darii: qui poſt cyrum & cambiſen filium eius regnauit in perſis: quando tẽpli ope/
ra cõſumata ſunt: uſq; ad herodem & cæſarem auguſtum numerant ebdomadas ſeptem & ſexagin
taduas quæ faciunt annos quatuorcentum octogintatres: quando chriſtus hoc eſt hyrcanus nouiſ
ſimus pontifex de genere Machabæorum: ab herode iugulatus eſt. Et ceſſauit iuxta legem dei pon
titicum ſucceſſio. Ciuitatem quoq; & ipſum ſanctuariũ ſub duce romano romanus uaſtauit exerci-
tus: liue ipſe herodes qui per romanos indebitum in iudæos arrpuit imperium. Quodq; infert con
firmabit emim pactum multis: ebdomada una: & ĩ dimidio ebdomadis deficiet hoſtia & ſacrificiũ.
ſic interprætatur: quod herode regnante apud iudæam & auguſto apud romanos chriſtus natꝰ ſit:
qui tribus annis & ſex menſibus iuxta euangeliſtam ioannem prædicauit & confirmauit ueri dei
cultum multis: haud dubium quin apoſtolis & credentibus: quando poſt paſſionem domini in di-
midia rurſum ebdomada defecit hoſtia & ſacrificium: Quicquid enim in templo poſtea factum ẽ:
non fuit ſacrificium dei: ſed cultus diaboli: cunctis in cõmune clamantibus ſanguis eius ſuper nos

&& Iuper filios noſtros. Et hoc: non habemus regem niſi cæſarem. Quem locum in cronica eiuſdẽ

Euſebii: quam ante annos plurimos in latinam linguam uertimus: diligens lector plenius deſertũ
poterit inuenire. Quod autem a perfectione templi uſq; ad decimum auguſti imperatoris annum:
quando interfecto hyrcano herodes iudæam obtinun: ſeptem & ſexaginta duæ ebdomadæ ideſt
quatuorcentum octogintatres ſupputantur anni. Sic poſſumus approbare. ſexageſimæſextæ olim/
piadis primo anno: hoc eſt darii ſexto: completa eſt templi ædificatio: & centeſimæ octogeſimæſe/
xtæ olimpiadis: anno tertio: ideſt auguſti decimo: herodes in iudæos cœpit imperium: qui faciunt
annos quatuorcentum octogintatres per ſingulas olimpiades quadrignnio ſupputato. Dicit idem
Euſebius & aliam opinionem: quæ ex parte non reprobatur: quod pleriq; unam ebdomadam an/-
norumun ſeptuaginta annos extendant: per ſingulos ebdomadæ annos: decennio ſupputato. Et
uolunt a paſſione domini uſq; ad Neronis imperium annos eſſe trigintaquinq;: quando contra iu
dæos romana primum arma cõmota ſunt: & hanc eſſe dimidiam ebdomadam annorũ ſeptuagita
Poſtea uero a Veſpaſiano & Tito & deinceps quando hietoſolyma templumq; ſuccenſum eſt. uſq;
ad traianum: alios eſſe annos trigintaquinq;: & hanc eſſe ebdomadam de qua angelus loquitur da
nieli. Confirmabit autenactum multis ebdomada una. In totum enim orbem per angelos euan/
gelium prædicatum eſt: qui uſq; ad illud tempus perſeuerauerũt: tradentibus eccleſiaſticis hiſtoriis
lioannem euangeliſtam uſq; ad tempora uixiſſe traiani: Sed neſcio quomodo ſuperiores ebdoma/
dæ ſeptem & ſexagintaduæ per ſeptenos annos: & hanc unam per ſeptuaginta poſſumus accipere:
Hæc Euſebius: Ipolitus autem de eiſdem ebdomadis opinatus eſt ita:⸗Septem ebdomadas ante re/
ditum populi ſupputat: & ſexageſimæſecũdæ poſt reditũ: uſq; ad natiuitatem chriſti: quarum tem/
pora omnino non congruunt. Siquidem regni perſarum ducenti & triginta ſupputantur anni: &
macedonum trecenti: & poſt illos uſq; ad natiuitatem domini anni triginta hoc eſt ab initio Cyri
regis perſarum uſq; ad aduentum ſaluatoris anni. d. ſexaginta. Nouiſſimam quoq; ebdomadã po/
nit in cõſummatione mundi: quam diuidit in heliæ tempora & antichriſti: ut tribus & ſemis annis
ultimæ ebdomaoæ dei notitia confirmetur. De qua dictum eſt: confirmabit pactum multis ebdo-/
mada uim: & tribus aliis ſub antichriſto deficiet hoſtia & ſacrificium. Adueniente autem chriſto &
iniquum ſpiritu oris ſui interficiente: uſq; ad conſũmationem & finem perſeueret deſolatio. Appol
linaris ãt laodicemꝰoĩ pᷣteritorũ tẽporũ ſe liberãs quæſtiõe: uota extẽdit ĩ futuꝶ: & periculoſe de ĩ/
certis ꝓfert ſententiã. Quæ ſi forte hi qui poſt nos uictun ſunt ſtatuto tẽpore completa non uide-
rint aliã ſolutionem quærere cõpellentur: & magiſtrum erroris arguere. Dicit ergo: ut uerbum ex
uerbo interpræter ne calumniam uidear facere: non ducenti. In trecentis nonaginta annis peccata
& omnia quæ ex peccatis oriuntur uitia comprimenda: poſt quæ uentura ſint bona: & reconcilian-
dũ deo mũdũ in aduentu xpi filii eius: Ab exitu enim uerbi quãdo xpᷣs de maria generatꝰ uirgine
uſq; ad q drageſimum nonũ annũ: ideſt finẽ ſeptem ebdomadarũ iſrahelis expectatã pœnitẽtiã. Po
ſtea uero ab octauo claudii cæſaris äãno cõtra iudæos romana arma correcta. Triceſimo enim iuxta
euangeliſtam lucam anno ætatis ſuæ cœpit in carne dominus euangelium præ dicare: & iuxta io/
annem euangeliſtam per tria paſchata duos poſtea impleuit annos: & exinde ſèx tyberii ſupputan
tur anni & quatuor. C. Cæſaris cognomento caligulæ: & octo Claudii: ideſt ſimul anni ſexagitano
uem qui faciunt ebdomadas annorum ſeptem. Cum autem quatuor centum trigintaquatuor an-
ni poſt hoc fuerunt euoluti: ideſt ſexageſimæſecundæ: tunc ad heliã qui uenturus eſt iuxta ſermo
nem domini ſaluatoris: ut reſtituat cor patrum ad ſilios: in ultima ebdomada rdiſcandamn hieru-
alem &

ſalem & templum: per annos tres & ſemis: uenturumq; antichriſtum & iuxta apoſtolum ſeſſurum
in tem plo dei:& interficiendum ſi piritu domini ſaluatoris. Poſtquam contra ſanctos dimicauent
atq; ita fieri:ut mœdia ebdomada confſirmet teſtamentum dei cum ſanctis: & rurſum media ceſſa-
tionem uictimarum eſſe pronunciet ſub antichriſto: qui ponet abhominationem deſolatõis: ideſt
idol um & ſtatuam propri dei in templo: & erit extrema vaſtitas & condemnatio populi iudæorũ:
qui ſpræta ueritate chriſti recœperunt antichriſti mendacium. Aſſerit autem ideʒ appollinaris hãc
ſe temporum capere coniecturam quia affricanus ſcriptor temporum cuius ſupra expoſitionẽ po⸗
ſui:ultimam ebdomadam in fine mundi eſſe teſtetur: nec poſſe fieri ut iunctæ diuidàtur ætates: ſed
omnia ſibi iuxta prophetiam danielis eſſe tempora copulanda. Clemens uir eruditiſſimus: præſ-
byter Alexandrinæ eccleſiæ paruipendens annorum numerum: a Cyro rege perſarum uſq; ad ueſ/
paſianum & tytum imperatores romanos: ſeptuaginta annorum ebdomadas dicit eſſe completas
ideſt annos quatuor centos nonaginta additis in ipſo numero duobus milibus trecentis diebus.
De quibus ſupra diximus: perſaruinq; & macedonum & cæſarum tempora in his ebdomadis enu-
merare conatur: cum iuxta diligentiſſimam ſupputationem a primo anno Cyni regis perſaruʒ atq;
mœdorum in quo imperauit & Darius: uſq; ad Veſpaſianum: & euerſionem templi ſupputẽtur an
ni. dc. triginta. Origenes cum propoſuiſſet & hoc idem caput hortatus eſt nos ut quæramus quod
non intelligimus: & quia non habebat locum allegoriæ in qua eſt libera diſputatio hiſtoriæ uerita
te concluſus:hoc in decimo ſtromatum uolumine breuiter annotauit. Studioſius requirenda ſunt
tempora a primo anno darii filii aſueri uſq; ad aduentum chriſti: quot anni ſint: & quæ in illis ge-
ſta dicantur: & uidendum eſt an ea poſſimus aduentui domini coaptare. Tertulianus quid dixerit
ex eo libro quẽ contra iudæos ſcripſit noſſe poterimus: cuius uerba breuiter ponenda ſunt. Vnde
igitur oſtendimus quia chriſtus uenit intra ſexagintaduas ebdomadas: numeremus a primo anno
darii:quoniam ipſo tempore oſtenditur Danieli uiſio ipſa. Dicit enim ei. Intellige & coniice a pro/
phetatione ſermonis reſpondere me tibi hæc. Vnde a primo anno dari debemus computare quã-
do hãc uidit uiſionem daniel: uideamus anni quomodo impleantur: uſq; ad aduentum chyſſti. Da
rius annis regnauit decemnouem. Artaxerſes annis quadraginta Ochus qui & Cyrus annis uigin-
tiquatuor. Argus anno ung. Darius alius: qui & melas nominatus eſt: annis uigintiuno. Alexander
macedo annis decem. Deiſde poſt Alexandrum qui & in mœdis & perſis regnauerat: quos deui-
cerat: & in Alexandriam regnum ſuum firmauerat: quando & nomine ſuo eam appellauit. Poſt eũ
regnauit illic in Alexandria ſoter annis uigintiquinq;: cui ſucceſſit philadelphus regnãs annis tri-
gintaocto: poſt hunc euergetes regnauit annis uigintiquinq;: deinde philopater annis decem & ſe
ptem. & poſt hunc epiphanes annis uigenti quatuor. Item alius euergetes annis uigintiſeptem: ſo/
ter annis trigintaocto Phtolomeus ãnis trigintaſeptem. Cleopatra annis uiginti menſibus quinq;.
Item cleopatra conregnauit auguſto annis tredecim. Poſt cleopatram aais annis quadragintatres
imperauit. Nam omnes anni auguſti imperii fuerunt numero quinquagitaſex. Videamus autem
quoniam in quadrageſimoprimo anno imperii auguſti: qui poſt mortem cleopatræ imperauit: na
ſcitur chriſtus. Et ſuperuixit idem auguſtus ex quo natus eſt chriſtus: annos numero quindecim.
Et erunt reliqua tempora annorum in die natiuitatis chriſti:tin annis quadraginta: ideſt poſt mor/
tem Cleopatræ anni quatuorcenti trigintaſeptem menſes quinq;. Vnde adimplẽtur ſexageſimæſe
cundæ ebdomadæ & dimidia quæ efficiũt annos quatuorcentos trigintaſeptem menſes ſex in di
em natiuitatis chriſti. Et manifeſtata eſt iuſticia æterna & unctus eſt ſanctus ſanctorum: ideſt chri/
ſtus & ſignata eſt uiſio & prophetia: & dimiſſa ſunt peccata: quæ per fidem nominis chriſti omni-

bus in eum credentibus tribuuntur. Quid eſt autem quod dicit ſignari uiſionem & prophetiam:

quoniam omnes prophetiæ nunciabant de ipſo quod eſſet uenturus & pati halæret. Igitur quoni-
am impleta eſt prophetia per aduenrum eius propterea ſignari uiſionem & prophetiaſn dicebat:
quoniam ipſæ eſt ſignaculum omnium prophetarum adimplens omnia quæ retro de eo nuncia-
bant. Poſt aduentum enim & paſſionem eius iam non eſt uiſio neq; prophetia quæ chriſtum nun
ciet eſſe uenturum. Et poſt paululum uideamus inquit: quid aliæ ſeptem & dimidia ebdomadæ
quæ ſunt ſubdiuiſæ in abſciſione priorum ebdomadarum:in quo actu ſint adimpletæ. Poſt augu-
ſtum enim quibus ſuperuixit poſt natiuitatem chriſti anni quindecim efficiuntur. Cui ſucceſſit Ty/
berius cæſar: & imperium habuit annis uigintiduobus menſibus ſeptem diebus uigintinouem. Hu
ius decimoquinto anno imperii patitur chriſtus annos habens quaſi triginta cum pateretur. Item
CGaius cæſar qui & caligola: annis tribus menſibus octo diebus tredecim. Nero annis nouem men/
ſibus nouem diebus quatuordecim. Galba menſibus ſeptem diebus uigintiocto: Otho menſibus
tribus diebus quinq;: Vitellius menſibus octo diebus uigintiocto. Veſpaſianus anno primo impe-
rii ſui debellauit idæos: & fiunt anni numero quinquaginta duo menſes ſex. Nam imperauit an-
nis. xi. Atq; ita in diem expugnationis ſuæ iudæi impleuerunt ebdomodas ſeptuaginta predictas
a Daniele. Hebrei ꝗd de hoc loco ſẽtiãt breui ſermõe perſtriximꝰ: fidẽ dictoꝶ his a ꝗb dicta ſũt de
relinꝗᷓns. Dicamigit᷑ ut ſẽſus maniſeſtior fiat. O daniel ſcito qd a die hac ꝗᷓ tibi nũc loquor: erat aũt
ãnꝰpᷣmꝰdarii: ꝗ occidit balthaſar & regnũ caldæoꝶ ĩ pſas mœ doſq; trãſtulit: uſq; ad ſeptuageſimaʒ

EFxplanatio.

annorum ebdongdam hoc eſt annos quatuorcentum nonaginta hæc populo tuo per partes ac-

cidant. Primum propitiabitur tibi deus: quæ nunc magnopere depræcaris & delebitur peccatuzʒ
& finem accipiet præuaricatio. Nunc enim urbe deſerta & templo uſq; ad fundamenta deſtructo in
lIuctum eſt populus conſtitutus: ſed non poſt grande tempus iſtaurabitur. Et non ſolũ hoc fiet ĩ his
ſeptuaginta ebdomadis: ut ædificetur ciuitas & templum inſtauretur: ſed naſcetur xp̃s. i. iuſtitia ſem

piterna. Et ſignabitur uiſio & prophetia: ut nequaquã propheta inueniatur in iſfrahel: & unger᷑ ſctũs

ſanctorum. De quo in pſalterio legimus. Propterea unxit te deus deus tuus oleo lætitie præcon-
ſortibus tuis. Qui & alio loco dicit de ſe. Sancti eſtote quia & ego ſanctus ſuʒ. Scito igitur a die hac
qua nunc tibi loquor & dei ſermonem promitto: quod reuertatur populus & hieruſalem reſtaure/
tur. Vſq; ad chriſtum ducem & perpetuam deſolationem templi ebdomadæ numerentur. Ixii. nec-/

non & aliæ ſeptem ebdomadæ: in quibus iuxta ordinem ſuum duæ res fient: de quibus & ante iam

dixi quod reuertatur populus & ædificetur platea a Neemia & Eſdra:In fine ergo cbdomadæ com
plebitur dei ſententia in anguſtia temporum: quando rurſum deſtruetur templum & capietur ciui
tas. Nazʒ poſt.xii. ebdomadas occidetur chriſtus: & non erit eius populus qui eum negaturus eſt:
ſiue ut illi dicunt non erit illius imperium quod putabat ſe retenturum. Et quod dico de chnſto oc
cidendo & populo pœnitus deſerendo auxilio dei: cum & ciuitatem & ſanctuarium diſſipaturns ſit
populus romanus cum duce uenturo ueſpaſiano. Quo mortuo tranſactis ſeptem ebdomadis ideſt
annis. xlviiii. Helius adrianus: a quo poſtea de ruinis hieruſalem urbs helia condita eſt: rebellantes
iudæos timo ruffo magiſtro exereitus pugnante ſuperauit. Et tunc deficiet hoſtia & ſacrifſicium d
uſq; ad conſummationem mundi & finem perſeuerabit deſolatio. Nec nos inquiunt moueat qqe
primum numerentur ſeptem ebdomadæ: & poſtea. Ixii. & rurſum una quæ in duas partes diuidi/
tur:eſt enim hæc proprietas linguæ uel prouerbium & idioma hebraici & antiquorum ſermonis la
tini ut ante minorem numerum ſupputent: & poſtea maiorem. Verbi gratia nos iuxta proprietateʒ
linguæ noſtræ nunc dicimus. Abraham uixit annis. clxxv. illi econtrario loquuntur: uixit abrahã
annis. v. &. lxx. & cætera. Non igitur ut legitur ita impletur: ſed ut totum pariter ſupputetur ita finẽ
accipit. Nec ignoramus quoſdam illorum dicere quod una ebdomada de qua ſcriptum eſt: confir/
mabit pactum multis ebdomadis: una diuidatur in ueſpaſiano & in adxiano quod iuxta hiſtoriam
ioſephi ueſpaſianus & titus tribus annis & ſex menſibus pacem cum iudæis fecerint. Tres autem an
ni & ſex menſes ſub adriano reputentur quando hieruſalem omnino ſubuerſa eſt: & iudæoruzʒ gẽs
cateruatim cæſa:ita ut iudæi quoq; finibus pellerentur. Hæc loquuntur hebrei non magnopere cu/
rantes a primo anno darii regis perſarum uſq; ad extremam ſubuerſionem hieruſalẽ quæ ſub adria
no eis accidit: ſupputari olimpiades. clxxiiii. ideſt annos. c. xcvi. qui faciunt ebdomadas hebrai-/
cas.xcviiii. & annos tres quädo chocebas dux iudæoꝶ oppræſſus & hieruſalẽ uſq; ad ſolũ diruta ẽ.
G VISIO NONA. CAPIIVLVM DECIMVYM.
Uno tertio Cyri regis perſarum:verbũ reuelatũ ẽ danieli cognomento balthaſar.
CEt quomodo in ine primæ legimus uiſionis fuit autem Daniel uſq; ad annum pri-
EEWmum Cyri regis: fuiſſe autẽ eum apud chaldæos in priſtina dignitate purpura byſſoq;
, Hueſtitam: uſq; ad annum primum Cyri regis. Intelligimus quando ſubuertit chaldæos:
Eᷣ poſtea cœpit eſſe cum dario filio aſſueri de ſemine iudæorum: qui imperauit ſuper re
gnum chaldæorum. Aut certe iam dario mortuo cuius anno primo. xxx: ebdomadarum ſacramen
ta cognouerat: nunc tertio anno regis Cyri hoc uidiſſe narratur. Et uerum uerbum & fortitudo ma
gna ſiue dei qui iſta facturus eſt: ſiue prophetæ: qui hoc intellecturus eſt. .
WIn diebus illis ego Daniel lugebam trium ebdomadarum diebus:panem deſiderabilem nõ
edi:⁊ caro ⁊ vinum non introierunt os meum:ſed neq; vnguento vnctus ſum:donec complerẽ/
tur triumꝰbdomadarum dies.
Aoc docemur exemplo: tempore ieiunii cibis delicatioribus abſtinere: quod ego nunc puto dici
panem deſiderabilem: nec carnem cõmedere:nec uinum bibere:inſuper et unguento non ungere:
qui mos apud perſas & indos hodie quoq; ſeruatur: ut pro balneis utantur unguentis. Tres autem
uigilauit ebdomadas: affligens animam ſuam: ne tranſitoria & fortuita uideatur depræcatio. Se/-
cundum anagogen uero dicendum eſt: quod qui in luctu eſt: & ſponſi luget abſentiam: non cõme/
dit panem deſiderabilem: qui de cælo deſcendit: neq; ſolidum capit cibum qui intelligitur in car-
ne:nec bibit uinum:quod letificat cor hominis: nec exhilarat faciem in oleo. Iuxta illud quod in
pſalmis legimus. Vt exhilaret faciem in oleo:hoc aũt ieiunium impetrabiles facit lachrymas: quan
do ſponſus fuerit ablatus ab ea. Recte quoq; daniel audet dominum depræcari: quia iam ex parte
primo anno regis cyri iudæorum fuerat laxata captiuitas.
CEram iuxta fluuium magnum qui eſt tygris.
CEt ezechiel iuxta fluuium chobar uidit uiſionem magnam. Et domino ſaluatori & Baptiſtæ Io/
anni ſuper fluenta iordanis aperiuntur cæli.
CEt leuaui oculos meos ⁊ vidi
CEleuatione opus eſt oculorum: ut uiſionem myſticam cernere ualeamus.

CESt ecce

58.44.

Eze 3.d.

0 006

Deug
Cor.

.
Et ecce vir vnus veſtitus lineis. CPro lineis quod interpyetatus eſt Aqui-
Ia. Theodotion baddum poſuit ſeptuaginta byſſina. Aquila ideſt præcipua. Pio eo

autem quod nos iuxta hebraicum uertimus ecce uir Symmachus poſuit quaſi uir. Non enim uir
erat: ſed uiri habebat ſimilitudinem. ”M
CEt renes eius accincti auro obꝛizo. L CPro quo in hebreo legitur ophaz.
CEt coꝛpus eius quaſi chꝛy ſolithi. CPro chryſolito qui unus eſt de duodecim lapidibus

ExO29. c. qponit᷑ i logio põtificis: i hebreo habet᷑ tharſis quod theodotion & Symmachus eodẽ uerbo iter/

prætati ſunt ſeptuaginta uero mare appellauerunt. Iuxta illud quod in pſalmo legimus in ſpiritu
uiolẽto cõfriges naues tharſis :ideſt maris. Et Ionas fugere cupiebat nò ĩ tharſũ urbẽ cilitiæ (ut ple
Ed mãt ſitterã ponẽtes pro littera) uel idiæ regionẽ (ut putat Ioſephꝰ) ſed abſoluteĩ pelagus.
Cidi ego daniel ſolus viſionem:viri autem qui erant mecum non uiderunt:ſed terroꝛ nimi/
us irruit ſuper eos ⁊ fugierunt in abſconditum. C Et Paulus apoſtolus ſimile quid
in actibus apoſtolorum paſſus eſt: uscæteris non cernentibus uiſionem ſolus aſpiceret.
CEt ecce manus tetigit me. CIn hominis figura uidetur angelus: & humanaʒ ad
prophetam iacentem mittit manum: ut ſui generis corpus aſpiciens neᷓquam paueat.
C Et dixit ad me:Ganiel vir deſiderioꝛum. CCongruenter uir deſideriorum uoca/
tur: qui inſtantia præcum & afflictione corporis ieiuniorumq; dumia cupit ſcire uentura: & dei ſe-
creta cognoſcere. Pro uiro deſideriorum Symmachus interprætatus eſt uirũ deſiderabilẽ. Omnis
enim ſanctus habens in ſe animæ pulchritudinem amatur a domino. ððM
CEt dixit ad me:noli metuere daniel:quia ex die pꝛimo quo poſuiſti coꝛ tuum ad intelligenduʒ
vt te affligeres in conſpectu dei tui exaudita ſunt verba tua ⁊ ego ingreſſus ſum ad verba tua.
CViceſima quarta die menſis primi ideſt Niſan expletis tribus ebdomadis: hoc eſt uiginti & uno
diebus cernit hanc uiſionem & audit ab angelo quod ex die primo quo orare cœperit & affligere
ſe in conſpectu dei: exaudita ſunt uerba eius. Quæritur ſi ſtatim exauditus eſt: cur non ſtatim ad euʒ
miſſus ſit angelus. Data eſt ei per moram occaſio amplius deum depræcãdi: ut ex eo quod plus de-
ſiderat per laborem plus audire mœreatur. Quod autem ait & ego ingreſſus ſuʒ ad uerba tua: hüc
habet ſenſum. Poſtquã tu cœpiſti bonis opibus & lachrymis atq; ieiunio dei ĩiuocare miſericordiã:
& ego accepi occaſionẽ ut ingrederer in conſpectu dei: & orarem pro te. B
C Prꝛinceps autem regni perſarum reſtitit mihi viginti? vno diebus.
Videtur mihi hic eſſe angelus: cui perſis credita eſt: iuxta illud quod in deuteronomio legimus.
Quando diuidebat altiſſimus gentes & diſſeminabat filios adam: ſtatuit terminos gentium iuxta
Deu.32. numerum an gelorum dei. Iſti ſunt prinepes de quibus & paulus apoſtolus loquitur. Sapientiam
1. Cor,z. b loquimurinter perfectos quã nullus principum ſæculi huius cognouit. Si enim cognouiſſent nun
een quam dominum gloriæ crucifixiſſent. Reſtitit autem princepsndeſt angaus perſarum faciens pro
credita ſibi prouintia: ne captiuorum omnis populus dimitteretur. Et forſitan cum pria die ex quo
poſuit cor ſuum propheta ad intelligendum exauditus ſit a deo: idcirco non ſtatim miſſus eſt an/
gelus: qui ei dei intelligentiam nuntiaret: quia uiginti & uno diebus reſtitit ei princeps perſarum:
enumerans peccata populi iudæorũ: quod iuſte tenerentur captiui & dimitti non deberenr.
CEcce Michael vnus de pꝛincipibus pꝛimis venit in adiutoꝛium mibi.
CReſiſtente pſarũ angelo pᷣcibus tuis & meæ legatiõi ꝗ oratiões tuas deo offerebã:uenit in adiuto
riũ mihi angelus michael: ꝗq pᷣeſt populo iſrahel. Pricipes autem primos archangelos intelligimus.
CEt ego remanſi ibi iuxta regem perſarum ̊
CRegem perſarum angelum ideſt principem uocat: & oſtendit quod iuxta Michaelem fit paulu/
lum moratus:qui cõtra principem perſarum loquæbatur. 99
Aeni autem vt docerem te que ventura ſunt populo tuo in nouiſſimis diebus. ⸗

CQuod Daniel depræcatus eſt hoc a deo mœretur audire: quid futurum ſit populo iſraheli: non
in nicino tempore: ſed in nouiſſimis diebus ideſt in conſũmatione ſæculi. Domine in uiſiõe tua cõ
uerſa ſunt interiora mea in me. Sic Theodotion interprætat?eſt. Iuxta illud qd ĩ centeſimo ſecũdo
pſalmo legimus. Benedie anima mea dominum & omnia interiora mea nomen ſanctum eius. Pri
us enim quã uiſionem dei uidere mœreamur: interiora noſtra foras aſpiciunt. Cum autem uideri-
mus uiſionem dei conuertuntur in nos interiora noſtra & toti in illis ſumus. De quibus & in alio
10co ſcribitur. Omnis gloria eius filiæ regum ab intus in fimbriis aureis.
. Cũq; loqueretur mecum conualui ? dixi:loquere domine quia confoꝛtaſti me.
Niſi eum confortaſſet tactus quaſi filii hominis & pauor receſſiſſet ex corde:ſacramenta dei audi·
re non poterat: & igcirco nunc ait. Quia confortaſti me loquere domine. Tu enim feciſti ut poſſim
& audire & ſentire quæ loqueris. Et ait. “
C Munquid ſcis quare uèneriʒ ad te.Et nũc reuertar ut pꝛelier aduerſus pꝛincipem perſarum .
CQuod dicit hoc ẽ.Veni ꝗdẽ ut docerẽ te exauditas pᷣces tuas: ſed reuerſurus ſũ rurſũ ut pugnẽ cõ
tra principẽ pſarũ ĩ conſpectu dei: ꝗ nõ uult populũ tuũ de apllunart laxairrr.
CEum enim egrederer apparuit pꝛinceps grecoꝛuʒ ingrediens⸗

EFEpplanatio.

CEgo enim egędiebar a conſpectu dei ut tibi nuntiarem: quæ uentura ſunt populo tuo in nouiſ-
ſimis diebus: licẽt adhuc non ſim ſecurus ſtante perſarum principe & contradicente tuis præcibus
& meæ legationi. Et ecce princeps græcorum ideſt macedonum ueniebat & ingreſſus eſt in con-
ſpectu dei: ut accuſaret perſarum principem atq; mœdorum: ut in locum eorum regnum macedo-
num ſuccederet. Et reuera mira ſacramenta dei. Laxato enim de captiuitate populo iudæorum: per
ſarum regnum atq; mœdorum: interfecto dario ſubuertit alexander rex macedonum: & princeps
græcorum uicit principem perſarum. .
iIUerũtamen annuntiabo tibi quod expꝛeſſum eſt in ſcriptura veritatis.
CNHic ordo lectionis eſt: adhuc res in dubio eſt. Te enim præcante dominum: & me offerẽte oratio
nes tuas ſtat exegione princeps perſarum: & non uult populum tuum de captiuitate laxari. Ego aũt
quia uenit priceps græcorum & interim pugnat contra principem perſarum habens illic Michae-
lem in adiutorium donec illi inter ſe dimicant: referam tibi quæ deus mihi futura prædixerit: & ti-
bi narranda præceperit. Nulliq; oriatur ſcrupulus quare pro principe macedonum principem græ-
corum dixerit hoc eſt Alexander enim rex macedonum primum ſubueria græcia & ſub/
iecta poteſtati ſuæ in perſas arma corripuit.
CEt nemo eſt adiutoꝛ meus in omnus his niſi Michael pꝛinceps veſter.
Ego ſum inquit angelus ille qui offero deo orationes tuas: & nullus eſt alius qui adiutor meus ſi
rogandi pro uobis deum niſi Michael archangelus: cui creditus eſt populus iudæorum. Et interim
hoc tempore ego & princeps græcorum cõmuni labore aduerſum perſarum principem dimica-
mus. Reuoluendæ ſunt ueteres hiſtoriæ: & conſiderandæ ne forte illud tempus ſignificet quando
perſæ a græcis uicti ſunt. Iuxta editionem uulgatam uſq; ad finem libri una putatur uiſio:quæ anno
tertio Cyri regis perſarum apparuit danieli. Porro iuxta hebraicam ueritatem ſeperata ſunt quæ ſe-
quuntur: & ſcripta ordine præpoſtero. De cuius cauſis ſupra diximus. Non enim ſub cyri anno ter-
tio:ſed ſub darii primo: qui ſubuertit Balthaſar narrantur iſta quæ ſcripta ſunt.
——= CVISIO DECIMA. CAPIIVLVM. XI.
HBSo ãat ab anno pꝛimo Darii medi ſtabam vt confoꝛtaretur ⁊? roboꝛaretur.
L CEgo inquit Daniel ab ãno primo regis darii: qui ſuhuertit chaldæos: & me de ma
Anu immicorum quantum in ſe fuit liberauit: ob cuſtodſim meam etiam lacum leo/
mnum ſuo ſignans anulo:ne me aduerſarii interficerent. Stabam in conſpectu dei &
rrrvrogabam eius clementiam pro eo qui me diligebat: ut confortaretur uel ipſe uel re-
gnum eius & roboraretur. Cuũq; in oratione perſiſterem hæc domino reſpondente cognoui. Cõ
ſuetudinis autem prophetarum eſt repente perſonas introducere ſine ulla præfatione uerboruz: ut
eſt illud in pſalmo. xxxi. cum enim rogaſſet dominum propheta & dixiſſet. Tu es refugium meum
a tribulatione mea quæ Ircũdedir me exultatio mea erue me a circundantibus me:repente perſo/
na dei introducitur reſpondentis. Intellectum tibi dabo: & inſtruam te in uia hac qua gradieris fir-
mabo ſuper te oculos meos. Ergo & nunc narrante propheta ab anno primo darii mœdi ſtabã &
depᷣcabar ut cõfortaret᷑ & roboraretur eius imperiũ. Deus repente reſpondit. .
Et nunc veritatem annuntiabo tibi. Q TEſtq; ſenſus. Qui uis noſſe de perſarum
regibus quid futurum ſit: audi ordinem rerum & auſculta quod quæris.
Et ecce tres adhuc reges ſtabunt in perſide ⁊ quartus ditabitur opibꝰ nimiis ſuper oẽs:ꝛ cũ
inualuerit diuitus ſuis concitabit omnes aduerſum regnum grecie. “
CQuatuor reges poſt Cyrum dicit in perſide ſurrecturos. Cambiſen filium cyri: & ſmerdẽ magum
qui pantapten filiam cambiſis duxit uxorem. Qui cum a ſeptem magis fuiſſet occiſus: & in locuzʒ
eius darius ſuſcepsſſet imperium: eadem pantaptes nupſit dario: & ex eo xerſen genuit filium: ꝗq po-
tentiſſimeis rex & ditiſſimus aduerſum græciam innumerabilem duxit exercitum: & ea geſſit quæ
græcorum narrant hiſtoriæ. Succendit enim athenas ſub principe callia bellumq; eo tempore ge-
ſtum eſt in Termopilis & apud ſalaminam nauale certamen: quando ſophodes & euripides clari
habebantur: & themiſtodes in perſas fugiens hauſto tauri ſanguine periit. Fruſtra igitur quidaz da
rium quartum regem qui ab alexandro ſuperatus eſt ſcribit. qui non quartus ſed quartus decimus
poſt Cyrum perſarum rex fuit: quem ſeptimo imperii ſui anno & ſuperauit & occidit alexander. Et
notandum quod quatuor poſt Cyrum regibus perſarum enumeratis: nouem præterierit & tran-
ſierit ad Alexandrum. Non enim curæ fuit ſpiritui prophetali hiſtoriæ ordinem ſequi. Sed præ

clara queq; perſttinger..
BSurget vero rex foꝛtis ⁊ dominabitur poteſtate multa ⁊ faciet quod placuerit ei:⁊ cum ſtete
rit conteretur regnum eius. CPerſpicue de magno Alexandro rege mace/
donum loquitur: qui philippi filius fuit. Hic eniz illyriis thracibuſq; ſuperatis: licta græcia thebiſq;
ſubuerſis: tranſiuit in Aſiam: & fugatis darii ducibus urbem ſardis cœpit: poſteaq; capta india & ur-
be alexandria condita: cum tniginta & duos æratis habetet annos: & duodecimum imperii annum
in babylone ueneno periit.
CEt diuidet᷑ i tuoꝛ nẽtos celi:ſ ñ ĩ poſteros eius:neq; ſs potentiam illius qua dominatus eſt.
. CPoſt alexãdrũ

Super Danielem.c.xi. .

CPoſt alexandtum in quatuor uentos cæli orientem uidelicet & occidentem mêridiem & ſepten-

trionem regnũ illius diuiſum eſt. In ægypto enim primo regnauit ptolomeus lagi filius. i. ad meri-

diem: in macedonia philippus qui & arideus frater alexandri: ideſt ad occidentem: Syriæ & baby
lonis & ſuperiorum locoꝑ ſeleucus nicanori. ad orientem. Aſiæ & ponti cæterarumq; in ipſa plaga
prouinciaꝶ antigonus.i. ad ſeptentrionem. Hæc ſecundum totius orbis plagas dicimus: Cæterum
qui in iudæa eſt: ad aquilonem ſyriam: & ad meridiem ægyptum habet: Quod autem ait ſed
non in poſteros eius: hoc ſignificat quod liberos non habuerit: Sed regnum ipfſius in alienos la
ceratum ſit: Excepto fratre Philippo qui macedonias tenuit: Neq; ſecundum potentiam illiꝰ? qua
dominatus eſt. Diuiſum enim in quatuor partes regnum imbecillius fuit: dum aduerſum ſe di-
micant: & inteſtino furore bachantur. DUG
CLacerabitur enim eius regnum etiam in externos. Exceptis his.

CPræter regna quatuor macedonꝭæ: aſiæ: ſyriæ ægypti: & in alios obicuriores & minores reges ma

cedonum regnũ laceratum eſt. Signiſficat autem perdicam & crateron & lyſimachum. Naʒ capado
cia & armemia bithinia & heraclia boſphoruſq; & aliæ prouintiæ de poteſtate macedonum rece-
dentes diuiſos ſibi reges conſtituerunt.
CEt confoꝛtabitur rex auſtri. C Ptolomeum indicat filium lagi qui pri
mus regnauit in ægypto: & uir prudentiſſimus fortiſſimuſq; ac ditiſſimus fuit: & tantæ potentiæ ut
Pyrrthum regem epyrotarum expalſum reſtitueret in regnuz: Cyprumq; obtinuerit & phœnicem:
& uicto demetrio filio antigoni: ſeleuco regni ſui partem: quæ ab antiocho fuerit ablata reſtituerit:
chariam quoq; obtineret: & multas inſulas urbeſq; & regiones: de quibus non eſt huius temporis
ſcribere. Idcirco autem cætera regna dimittens: macedoniæ uidelicet & aſiæ: tantũ de ægypti & ſy
riæ narrat regibus: quia in medio Iudæa poſita nunc ab illis nunc ab iſtis regibus tenebatur. Et ſcri/-
pturæ ſanctæ propoſitũ ẽ: ñ externã abſq; iudæis hiſtoriã texere: ſed eã ꝗᷓ iſraheli populo copulata ẽ

CSEt de pꝛincipibus eius pꝛeualebit ſuper euʒ ⁊ dominabitur ditione:Multa.n. dominatio crꝰ.

CIſte eſt ptolomeus philadelphus ſecundus rex ægypti filius ptolomei ſuperiocis: ſub quo. Ixx. in-

terprætes alexandriæ ſcripturam ſanctam in græcum dicuntur uertiſſe ſermonem: qui & eleazaro
pontiſici multa hieroſolimοα in templi donaria uaſa tranſmiſit: cuius bibliothecæ præfuit deme-
trius phalereus: idem apud græcos orator &: philoſophus: tantæq; potentiæ fuiſſe narratur: ut pto-
lomeũ patrem uinceret. Narrant enim hiſtoriæ habuiſſe eũ peditũ.cc.milia:equitũ.xx.milia: curruũ
uero duo milia: elephantos quos primus eduxit ex ethiopia. cccc. Naues lõgas quas nunc liburnas
uocant mille quingentas: alias ad cibaris militum deportãda mille: auri quoq; & argenti grãde põò

dus: ita ut de ægypto ꝑ ſingulos ãnos. xiiii. milia &. d. cccc. talẽta argẽti acceperit: & frumenti arta-

bas ꝗᷓ mẽſura tres modios & tertiã modii partem habet quinquies & degjes centena milia.
CEt poſt ſinem annoꝛum federabuntur. .
CSiue ut theodotion interprætatus eſt: & poſt annos illius cõmiſcentur.
SFiliaqʒ regis auſtri ueniet ad regẽ aquilonis:facere amicitiam ⁊ non obtinebit foꝛtitudinem
bꝛachii nec ſtabit ſemen eius:⁊ tradetur ipſa ⁊ qui adduxerunt eam inuenes eius:⁊ qui confoꝛ/
tabant eam in tempoꝛibus. sü
CPrimum ſyriæ regnauit ut diximus ſeleucus cognomento nicanor. Secundus antiochus qui ap-
pellatus eſt ſother. Quartus & ipſe antiochus qui uocabatur ideſt deus. Iſte aduerſus ptolome-/
um philadelphum qui ſecundus imperabat ægyptiis geſſit bella quã plurima: & totis babylõis atq;

orientis uiribus dimicauit. Volens itaq; ptolomeus philadelphus poſt multos annos moleſtum fi-

nire certamen:filiã ſuam nomine berenicem antiocho uxorem dedit: qui de prigre uxore nomine
laodice habebat duos filios. Seleucũ qui cognominatus eſt callinicus: & alteruz antiochum. Dedu

xitq; eam uſq; peluſium & infinita auri & argenti milia dotis nomine dedit. Vnde phernophorus
ideſt dotalis appellatus eſt. Antiochus autem berenicem conſortem regni habere ſe dicens: & leo-

dicen in concubinæ locum:poſt multum temporis amore ſuperatus: leodicen cum liberis ſuis re/
duxit in reginam. Quæ mœtuens ambigui uiri animum ne berenicen reduceret: uiꝶ per miniſtros
ueneno interſecit: berenicen autem cum filio qui ex antiocho natus erat: icadioni & genneo antio
chiæ principibus occidendam tradidit: fillumq; ſuum maiorem ſeleucum callinicum in patris loco
regem conſtituit. Et hoc eſt quod nunc dicitur. Poſt multos annos ptolomeus philadelphus & an/
tiochus faciunt amicitias: & filia auſtti regis: hoc eſt ptolomei ueniet ad regẽ aquilôis: ideſt ad
antiochum: ut inter patrem ac uirum iungat amicitias. Et non poterit inquit obtinere:nec ſemẽ il-
lius ſtare in regno ſyriæ. Sed & ipſa berenice: & qui eã adduxerũt iĩterficientur. Rex quoq; antioch?
qui confortabat:hœc eſt per quẽ poterat præualare ueneno uxoris occiſus effft.
CEt ſtabit de germine radicum eius plantatio:⁊ veniet cum exercitu ⁊ ingꝛedietur pꝛouintiam
regis aquilonis:⁊ abutetur eis:⁊ obtinebit.Inſupꝑ⁊ deos eoꝛũ ⁊ ſculptilia: vaſa quoqʒ pꝛecioſa
auri ⁊ argenti captiua ducet in egyptum. Ipſe pꝛeualebit aduerſus regem aquilonis:⁊ intrabit
in regnum rex auſtri ⁊ reuertetur ad terram ſuam.

COcciſa berenicæ & mortuo ꝑptolomeo philadelpho patre eiꝰĩ ægypto: frater illiꝰ & ipſe piolome

. Evxplanatio.

cognomento eu drgetes tertius ſucceſſit ĩ regnũ. De plantatõe & de germine radicis eius:eo qd eſſʒ
germanus: & uenit cum exercitu magno & ingreſſus eſt prouintiam regis aquilõis: ideſt ſeleuci co
* gnomento callinici: qui cum matre leodicæ regnabat in ſyria: & abuſus eſt eis: & obtinuitin tantũ
ut ſyciam caperet: & ciliciam: ſuperioreſq; partes trans euphratem & prope mœdũuü unmiuerſam aſyã.
Cum q; audiſſet in ægypto ſeditionem moueri: diripiens regnum ſeleuci qdragita milia talentorũ
argenti culit: & uaſa præcioſa ſimulachraq; deorum duo milia quigenta in quibus erant & illa quæ
cambiſes capta ægypto:in perſas portauerat. Deniq; gens ægyptiorum idolatriæ dedita: quia poſt
maltos annos deos eorum retulerat euergeten eum appellauit: & ſyriã qdẽ pᷣe obtinuit. Ciliciã ãt
amico ſuo antiocho gubernãdã tradidit: & xantippo alteri duci puincias trans euphraten.
CSilii aut erꝰ pꝛouocabũtur ⁊ cõgregabũt multitudinẽ exercituũ plurimoꝛũ:⁊ veniet perãs ⁊ i
undan s:⁊ reuertetur ⁊ gcitabit᷑:? ↄgrediet᷑ cũ roboꝛe eius:⁊ cxaltabitur coꝛ eius.
CPoſt fugam & mortem ſeleuci callinici duo filii eius ſeleucussognomento ceraunꝰ: & antioch?
qui appellatus eſt magaus: prouocati ſpe uictoriæ & ultione parentis: exercitu congregato aduer-
ſus ptolomeum philopatorem arma corripiunt. Cumq; ſeleucus maior frater tertio anno imperii
* eſſet occiſus in frigia per dolum nicanoris & apaturii: exercitus qui erat in Syria antiochum fratrẽ
eius cognomento magnum de babylone uocauit ad regnum. Et propterea nunc infert. Quod duo
quidem filii prouocati ſunt & congregauerunt multitudinem exercituum plurimoruʒ. Sed ꝙ unꝰ
antiochus magnus uenerit de babylone in ſyriam quæ eo tempore tenebatur a ptolomeo philopa
tore filio euergetis: qui quartus regnauit in ægypto. Cũq; pugnando aduerſum duces eius immo
proditione theodoti obtinuiſſet Syriam: quæ per ſucceſſionem iam a regibus ægypti tenebatur: in
tantam uenit audaciam cõtempta luxuria philopatoris & magicis artibus quibus inſeruire diceba
tur: ut ultro ægyptiis bellũ conaretur inferre (Et prouocatus rex auſtri egredietur & pugnabit ad/
uerſum regem Aquilonis: & præparabit multitudinem nimiam: & mulſtitudo in manu eius: & ca-
piet multitudiem & exaltabitur cor eius: quia deiciet multa milia ſed non præualebit) Ptolomeus
enim cognomento philopator amiſſa Syria proditione theodoti: congregauit plurimam multitu
dinem: & ingreſſus eſt aduerſus antiochum magnum: quem nũc regem aquilonis uocat: iuxta ſitũ
ægypti & iudeæ prouinciæ: idem enim locus pro qualitate regionis reri ad auſtrum. alteri ad aq/
lonem ſitus eſt: uerbi gratia. Si de iudæa dicamus: egyptiis ad aquilonem. Syris ad auſtrum eſt. Ini-
to ergo certamine iuxta opidum ſaphiæ: quod in foribus ægypti eſt: omnem antiochus amiſit exer
citum: & per deſerta fugiens pœne captus eſt. Cumq; ceſſiſſet ſyria: ad extremum fœdere & quibuſ/
dam conditionibus pugna finita eſt. Et hoc eſt quod ſcripsura nunc dicit. Deiciet multa milia pto/⸗
lomeus philopator: ſed non præualebit. Aduerſatium enim ſuum capere non potuit. Quodq; ſe-
quitur. Et cõuertetur rex Auilonis & præparabit multitudinem multo maiorem quã prius: & in fi-
ne tẽporum annorumq; ueniet properãs cum exercitu magno: & opibus nimiis: & in temponbus
illis multi cõſurgent aduerſũ regem auſtri: & antiochum magnum ſigmificat: qui cõtempta ptolo/
mei philopatoris ignauia: eo quod deperiret agathocleâ pſaltriam: fratremq; eius: & ipſuʒ agatho/
clen haberet cõcubinũ:quẽ poſtea ægypti ducem cõſtituit: icredibilem de ſuperionbus locis baby
lonis exercitum congregauit.Et ptolomeo philopatore mortuo aduerſum filium eius: qui tunc
quatuor aninorum erat & uocabatur prolomeus rrupto fœdere mouit exercitum. Ta
te enim diſſolutionis & ſuperbiæ agathocles fuit: ut ſubditæ prius ægypto prouintiæ rebellarent:
ipſaq; ægyptus ſeditiomibus uexaretur. Philippus quoq; rex macedonum: & magnus antiochus
pace facta aduerſum agathoclen & prolomeum epiphanem dimicarent. ſub hac conditiõe ut ꝓxi-
mas ciuitates reguo ſuo ſinguli de regno prolomei iũgerẽt. Et hoc ẽ qd nũc dicit multos cõſurge/
re aduerſas regẽ auſtri ptolomeũ ſcilicet epiphanem: qui erat ætate puerili. M

☛

* Silii quoqʒ pꝛeuaricatoꝝ populi tui extollẽtur vt impleant viſionem ⁊ coꝛꝛuant.
* CBugnantibus contra ſe magno antiocho & ducibus ptolomei: in medio iudæa poſita in contra/
nia ſcendebatur: aliis antiocho aliis ptolomeo fauentibus. Deniq; Onias ſacerdos aſſumptis iudaæo
rum plurimis fugit in ægiptum: & a ptolomeo honorifice ſuſceptus accepit eam regionem quæ he
liopoleos uocabatur: & concedente rege templum extruxit in ægypto ſimile templi iudæoruʒ: q
permanſit uſq; ad imperium ueſpaſiani: annis ducentis quinquaginra. Ipſa autem urbs quæ uocaba
tur Onie: dimicantibus poſtea aduerſus romanos indæis: ad ſoluʒ uſq; deleta eſt: & neq; urbis neq;
templi ullum reſtat ueſtigium. Sub occaſione igitur Oniæ pontiſicis infinita examina iudæorum
ægiptum confugierunt. Eo tempore & cyreneorum multitudine repleta eſt. Aſſerebat enim onias
ſe Eſaiæ implere uaticinium ſcribentis. Erit altare domini in ægypto & titulus domini in terminis
eius. Et hoc eſt quod nunc dicit. Filii præuaricatorum populi tui qui dereliquunt legem domi-
ni. Volentes in alio loco præter quam iuſſum erat deo nictimas imolare. Extollentur in ſuperbia⸗ʒ
& uiſionem: hoc eſt domini præceptum ſe implere iactabant. Sed corruent: quia templum & urbs
poſtea deſtruentur. Cũq; antiochus teneret iudæã miſſus ſcopas etholu filiꝰ: dux ptolomei partiuʒ
aaduerſus antiochum fortiter dimicauit. Cœpitq; iudæam & optimates ptolomei partium ſecum
adducens in ægyptum reuerſus eſt. ð

.’ CEt veniet

Super Danielem. c. xi.

CEt veniet rex aquilonis:? compoꝛtabit aggerem ⁊ capiet vꝛbes munitiſſimas:⁊ bꝛachia au/
ſtri non ſuſtinebunt:⁊ conſurgent electi eius ad reſiſtendum ⁊ non erit foꝛtitudo. Et facict ve/
mniens ſuper eum iuxta placitum ſuum? non erit qui ſtet contra faciem eius:⁊ ſtabit in terra in-
clyta ⁊ conſũmetur in manu eius. HMM
CAntiochus enim uolens iudæam recuperare & ſyriæ urbes plurimas. Scopam ducem ptolomei
iuxta fontes iordanis: ubi nunc pãneas condita eſt: inito certamine fugauit: & cum decem milibus
armatorum obſedit clauſum ſydonæ. Ob quẽ liberandum miſit ptolomeus duces inclvtos eropuʒ
& menocleam & damoxeum. Sed obſidionem ſoluere non potuit: donec fatue ſuperatus ſcopas
nmwanus dedit: & nudus cum ſotiis dimiſſus eſt. Quodq; ait comportabit aggerẽ. Illud ſignificat q
præſidium ſcopæ in arce hieroſolymorum amittentibus iudæis: multo tempore oppugnarit: &
cœpit alias urbes: quæ prius a ptolomei partibus tenebãtur. Syriæ ciliciæ & lydiæ. Eo enim tempo
. re captæ ſunt afrodiſias & ſoloe &τF phirion & mallos & anemurtum & ſelenus & coraceſium &
coricus & andriacæ & limiria & patra & xantus. Ad extremum epheſus. De quibus uniuerſis & græ
ca & romana narrat hiſtoria. Quodq; intulit. Et ſtabit in terra inclyta & cõſùmetur ſiue perhcietur
in manu eius: terra inclyta:ſiue ut ſeptuaginta interprætati ſunt uoluntatis hoc eſt quæ complaceat .
deo.Iudæam ſigniſicat & proprie hieruſalem: in qua honoriſice ſuſceptos eos qui partium ſcopæ
erant perſequutus eſt. Pro terra inclyta quod interprætatus eſt aquila: quẽ nos in hoc loco ſequuti
ſumꝰ& theodotion ipſũ hebraicũ uerbù poſuit ſabir: p quo ſymmachꝰ? uertit terrã fortitudimis.
CEt ponet faciem ſuam vt veniat ad tenendum vniuerſum regnum eius?⁊ recta faciet cum eo.
Et filiam feminarum dabit ei:vt euertat ilum. M
CHoc eſt ptolomeum: ſiue illud:hoc eſt regnum eius. Volens antiochus non ſyriam & ciliciam &
lydiam & alias prouincias: quæ ptolomei fuerant partium poſſidere: ſed in ægyptum quoq; regnũ
ſuum extendere. filiam ſuam cleopatram per euclem rhodium ſeptimo anno regni adolo ſcẽtis deſ
pondit ptolomeo: & tertiodecimo anno tradidit: data ei dotis nomine omni cæliſyria & iudæa. Fi
liam autem fœminarum uocatut illud poeticum. Sic ore loquuta eſt: & uocem his auti-
bus hauſi:& non ſtabit nec igius erit.
CEt conuertit faciem ſuam ad inſalas:⁊ capièt multas:⁊ ceſſare faciet pꝛincipem oppꝛobꝛij ſui.
7 oppꝛobꝛium eius conuertetur in eum. Et conuertet faciem ſuam ad imperium terre ſue ⁊ im
pinget ⁊? coꝛuet ⁊ non inuenietur.
Neq; enim obtinere potuit ægyptum: quiaptolomeus epiphanes: & duces eius ſentientes dolum
cautius ſe egerunt: & cleopatra magis uiti partes quã parentis fouit. Vnde uertit ſe ad aſiam: & naua
li certamine ad reſum plurimas inſulas dimicans: cœpit rhodum & ſamum & colophoniaʒ & boe/⸗
tram & alias multas ĩſulas. Sed occurrit ei. L. ſcipio cum fratre ſuo publio cipione aphricano: ꝗ ha-
nibalem uicerat. Cum enim conſul lucius frater aphricani hebetioris eſſet ingenii: & contra regeʒ
potentiſſimum ſenatus ei bellum nollet credere ſpontaneam legationem obtulit aphricanus pro
fratris iniuria. Victus ergo antiochus itra thaurum regnare iuſſus eſt: & inde fugit ad apamiam ac
ſuſam & ultimas regni ſui pœnetrauit urbes. Cumq; aduerſum elymeos pugnaret cum ommẽ de/
letus exercitu.Et hoc eſt quod nunc ſcriptura dicit. Quod multas inſulas cœperit: & uincente roma
no regnũ aſiæ pdiderit: & opprobrium eius cõuerſũ ſit in caput eius. Et ad extremum de aſia fugiẽs .
reuerius ſit ad ĩperium terræ ſuæ: & ĩpegerit atq; corruerit: & Iloc'eiꝰnõ ſit inuentus.
CCEt ſtabit in loco eius uiliſſimus ⁊ indignus decoꝛe regio:⁊ in paucis diebus conteretur:non ĩ
furoꝛe nec in preo.e H .
CSeleucium dicit cognomẽto philopatorè filiũ magni antiochi: qui nihil dignam Syriæ & patris
geſſit iperio:& abſq; ullis pᷣliis inglorius periit. Porro porphyrius nõ uult hũc eẽ ſeleuciu'n ſed pto
lomeũ epiphanẽ: qui ſeleucio ſit molitus inſidias: & aduerſum eum exercitum ppararit. Et idcirco „5
ueneno ſit interfectus a ducibus ſuis. Quod c unus ab illo qreret tãtas res moliẽs ubi haberet pe-
cuniã: rũdit ſibi amicos eẽ diuitias. Qd cũ diuulgatũ eẽtĩ populos timuerũt duces ne auferret eo
rũ ſubſtãtiã. & idcirco maleficis artibus occiderũt. Sed quo poteſt ĩ loco magni antiochi ſtare pto-
lomeus ꝗ hoc oĩno nõ fecit. Maxime cũ.Ixx. interpᷣtati ſunt: & ſtabit de radice eiꝰplantatio ideſt de
germine eiꝰ & ſemine percutiẽs dignitatẽ imperii: & ĩ paucis diebꝰcõteret: abſq; ira. & pᷣlio. Hebrei
uiliſſimũ & ĩdignũ decore regio tnphonẽ itelligi uolũt: qui tutor pueri arri puit tyrãnidẽ. Et ſtabit
I loco deſpectus & nõ tribuetur ei honor regius. Et ueniet clã & obtinebit regnũ ĩ fraudulentia. Hu
cuſq; ordo hiſtoriæ ſe ſequitur: Et iter porphyriũ ac nos nulla cõtẽtio ẽ. Cætera qᷓ ſequũtur uſq; ad
finẽ uoluminis ille jterpᷣtat᷑ ſub pſona anthiochi ꝗq cognominatus ẽ epiphanes: frater ſeleuci: iꝰ an
tiochi magni ꝗ poſt ſeleuciũ undecim ãnis regnauit ĩ ſyria:obtinuitq; iudæam ſub quo legis dei p
ſequutio & machabeo& bella narratur. Noſtri at hæc oĩa de antixpoꝓphani arbitrãtur: 4 ultio tpe
futurus eſt. Cũq; eis uideat᷑ illud opponi:qre tãtos ĩ medio dereliqrit ſermo ꝓphicus a ſeleuco uſq;
ad cõſũmationẽ mũdi: rũdẽt qd & in priori hiſtoria ubi de regibꝰpſidis dicebatur: qd qtuor tãtũ re
ges poſt Cyrũ perſarũ poſuerit: & multis ĩ medio tranſitis repente uenerit ad alexandrũ regẽ mace

onũ: & hãc eẽ ſcripturæ ſanctæ cõſuetudinem: nõ uniuerſa narrare: ſed ea quæ maio: pichgrantiit Oð

Evpplanatio.

exponere. Cum multa quæ poſtea lecturi & expoſituri ſumus: ſuper antiochi perſona conueniãt:
typum eum nolunt antichriſti habere: & quæ in illo ex parte præceſſerint in antichriſto ex toto eſſe
cõplẽda: & hüc eẽ morẽ ſcripturæ ſanctæ ut futuroru ueritateʒ præmittat in typis: luxta ill udquod
de domino ſaluatore in. Ixxi. pſalmo dicitur qui prænotatur ialomonis: & omnia quæ de eo di-
cuntur ſalomoni non ualeant conuenire. Neq; enim permanſit ille cum ſole & ante lunam genera
tionis generationum: neq; dominatus eſt a mari uſq; ad mare: & a flumine uſq; ad terminos orbis
terrarum: nec omnes gentes ſeruierunt ei:neq; ante ioleʒ permanſit nomen eius: nec benedictæ ſũt
in ipſo omnes tribus terræ. neq; omnes gentes magniſicauerunt eum. Ex parte autem & quaſi ĩ um
bra & imagine ueritatis in ſalomone præmiſſa ſunt: ut in domino chriſto perfectius implerentur.
Sicut igitur ſaluator habet & ſalomonem && cæteros fanctos in typum aduentus ſui:ſic & antichri
ſtus peſſimum regem antiochum qui ſanctos perſequutus eſt tem plumq; uiolauit: recte & typũ ſui
habuiſſe credendus eſt. Sequamurigitur expoſitionis ordinenæ& iuxta uträq; explanationem qd
aduerſariis: quid noſtris uideatur breuiter annotemus. Stabit inquiũt in loco ſeleuci frater eius an
tiochus epiphanes: cui primum ab his qui in ſyria ptholomeo fauebant non dabatur honor regi:
us. Sed poſtea ſimulatione clemẽtiæ obtinuit regnum Syriæ: Et brachia pugnantis ptholomei &
uniuerſa uaſtantis expugnata ſunt a facie antiochi atq; contrita: brachia autem fortitudinem uocat
unde & manus appellatur exercitus multitudo. Et non ſolum ait ptolomeum nuicit in fraudulentia
ſed ducem quoq; ſœderis: hoc eſt iundam machabeum ſuperauit dolis. Siue quod dicit hoc eſt: Cum
ipſe obtuliſſet pacem ptolomeo: & fuiſſet dux fœderis: poſtea eſt ei molitus inſidias. Ptolomeuz au
tem hic non epiphanem ſigmficat qui quintus regnauit in ægypto. Sed ptolomeum philometorẽ
filium cleopatræ ſororis antiochi: cuius hic auunculus fuit. Et cum poſt mortem cleopatræ eulaius
eunuchus nutritius philometoris & leneus ægyptum regerent: & repeterent Syriam: quam antio/
chus fraude occupauerat: orrum eſt inter auunculum & puerum ptolomeum prælium. Cumq; in-
ter peluſium & montem caſſium prælium cõmiſiſſent: uicti ſunt duces ptolomei. Porro antiochus
parcens puero & amicitias ſimulans aſcendit memphim: & ibi ex more æ gypti regnum accipiens:
pueriq; rebus ſe prouidere dicens: cum modchco populo omnem ægyptum ſubiugauit ſibi: & abun
dantes atq; uberrimas ingreſſus eſt ciuitates. Fecitq; quæ ſibi fecerunt patres ſui & patres parrum il-
Iiꝰ. Nullus eniʒ regum Syriæ ita uaſtauit ægyptum: & omnes eorum diuitias diſſipauit: & tam cal-
lidus fuit ut prudentes cogitationes eorum qui duces pueri erant:ſua fraude ſubuerteret. Hæc por/
phyrius ſequens ſitirium ſermone lachrymoſo proſequutus eſt:quæ nos breui compendio dixi/

mus. Noſtri autem & melius interprætantur & rectius: quòd in fine mundi hæc ſit facturus antichri

ſtus:qui conſurgere habet de modica gente ideſt de populo iudæorum: & tam humilis erit arq; de
ſpectus ut ei non detur honor regius: & per inſidias & fraudulentiam obtineat principatum: & bra-
chia pugnantis populi romani expugnentur ab eo & cõterantur. Et hoc faciet quia ſimulabit ſe du
cem eſſe fœderis:hoc eſt legis & teſtamenti dei. Et ingredietur urbes ditiſſimas & faciet quæ nõ fe⸗
cerunt patres eius: & patres patrum illius. Nullus enim iudæorum abſq; antichriſto in tanto unquã
orbe regnauit: & contra firmiſſimas cogitationes ſanctorum inibit conſilium: facietq; uniuerſa uſq;
ad tempus: donec eum dei uoluntas ſacere iſta permiſerit. Et concitabitur fortitudo eius & cor eius
aduerſus regem auſtri in exercitu magno. Et rex auſtri prouocabitur ad bellum multis auxiliis &
fortibus nimis: & non ſtabunt aduerius eum conſilia: & cõmedentes panem cum eo conterent eũ:
exercituſq; eius opprimetur & cadent interfecti plurimi. Hæc porphyrius iterprætatur de antiocho
qui aduerſus ptolomeum ſororis ſuæ filium profectus eſt cum exercitu magno. Sed & rex au/-
ſtri ideſt duces pi lomei prouocabuntur ad bellum multis auxiliis & fortibus nimis & non potue
runt reſiſere antiochi conſiliis fraud ulentis: qui ſimulauit pacem cum ſororis filio & cõmedit cum
eo panem: & poſtea occupauit ægyptum. Noſtri autem ſecundum ſuperiorem ſenſum interpretan
tur omnia de antichriſto qui uenturus eſt de populo iudæorum & de babylone uenturus primũ ſu
SSS Eẽ regẽ ægypti:qui eſt unus de tribus cornibus de quibꝰ antea iam diximus.
Buoꝛum quoqʒ regum coꝛ erit vt male faciant. Et ad menſam vnam mendacinm loquentur:
Z non pꝛoſicient:qnia adhuc ſinis in aliud tempus.Et reuertetur in terram ſuã cũ opibꝰmultis.
Nulli dubium eſt quin antiochus pacem cum ptolomeo fecerit: & inierit cum eo cõuiuiũ & do/
lis machinatus ſit: & in hoc profecerit quia regnum eius non potuerit obtinere: ſed a militibus pto
lomei eiectus eſt. Verum ex eo quia ſcriptura nunc dicit duos fuiſſe reges quorum cor fuerit fraudu
lentum ut ſibi mutuo malefacerent:hoc ſecundum hiſtoriam non poteſt demonſtrari. Ptolomeus
eni paruus ætate erat & decœptus antiochi fraude: illi malum cogitare qd potit? Vñ uolũt noſtri
hæc oĩa referri ad antixp̃m: & ad regem ægypti: quẽ primũ ſupaturus eſt

CEt coꝛ eius aduerſum teſtamentum ſanctum:⁊ faciet ⁊ reuertetur in terram ſuam: ſtatuto tẽ/

AQ

poꝛe reuertetur ⁊ ueniet ad auſtrum:⁊ non erit prioꝛi ſimile nouiſſimum.Et uenient ſuper eum
trieres ? romani ⁊ percutietðrr.

Csiue ut alius interprætatus eſt: cõminabuntur ei. Et græca & romana narrat hiſtoria. Poſt
quam reuerſus eſt antiochus expulſus ab ægyptiis ueniſſe eum in iudæam: hoc eſt aduerſus teſta-

õ è

Guper Danielem. c.xi. .

mẽtũ ſanctũ: & ſpoliaſſe tẽplũ & auri tuliſſe qꝗᷓplurimum:poſitoq; ĩ arce pᷣſidio mMcedonum:reuer-
ſum in terram ſuam. Et poſt biennium rurſum contra Ptolomeum exercitum congregaſſe & ue-/
niſſe ad auſtrum. Cũq; duo fratres ptholomei cleopatræ filii: quorum auunculus erat: obſiderentur
alexandriæ: legatos ueniſſe romanos. Quorum unus marcus popilius lenas. Cum eum ſtantem
inueniſſet in littore & ſenatus conſultum dediſſet: quo uidebatur ab amicis populi romani recede-
re & ſuo imperio eſſe contentus: & ille ad amicorum reſponſionem conſilium diſtuliſſet: orbeʒ di
citur feciſſe in arenis baculo quem tenebat in manu & circũſcripſiſſe regem atq; dixiſſe. Senatus &
propulus romanus præcipiunt ut in iſro loco reſpondeas quid conſilii geras. Quibus dictis ille per-
.— territus ait. Si hoc placet ſenatui & populo romano recedendum eſt. atq; ita ſtatim mouit exercituzʒ
Percuſſus autem dicitur eſſe non quod interiret: ſed quod omnem arrogantiæ perdiderit magnitu
dinem. De antichriſto nullus ambigit quin pugnaturus ſit aduerſus teſtamentum ſanctum & pri/-
mum contra regem ægypti dimicans romanorum timore: pro eius auxilio terreatur: hæc autẽ ſub
antiocho epiphane in imagine præceſſerunt: ut rex ſceleratiſſimus qui perſequutus eſt populũ dei
præfiguret antichriſtum: qui chriſti populum perſequuturus eſt. Vnde multi noſtrorum putantob
ſeuiciæ & turpitudinis magnitudinem Domicianum Neronem antichriſtum fore.
CEt reuertetur ⁊ indignabitur contra teſtamentum ſanctuari.
CHæc plenius in machabeorum geſtis legimus. quod poſtquã eum de ægypto pepulerunt roma
ni: indignans uenerit contra teſtamentum ſanctuarii: & ab his inuitatus ſit qui dereliquerant legeʒz
dei:& ſe cerimoniis miſcuerant ethnicorum. Quod plenius complendum eſt ſub antichriſto qui ĩ
dignabitur contra teſtamentum dei: & cogitabit aduerſum illos quos uult legem dei derelinquere
Vnde ſigniſicantius interprætatus eſt aquila: & cogitabit ut deſeratur pactum ſanctuanii. Et brachia
ex eo ſtabunt & polluent ſanctuarium fortitudinis: & auferent iuge ſacrificium: & dabunt abhomi
nationem in deſolatione. Pro brachiis alius interprætatus eſt ſemina: ut ſignificaret ſtirpem: atq; ꝓ/-
geniem. Volunt autem eos ſignificari qui ab antiocho miſſi ſunt poſt biennium quam templuʒ ex-/
polieuerat ut tributa exigerent a iudæis: ut auferrent cultum dei & in templo hieruſalem iouis oli-/
pinli ſimulachrum: & antiochi ſtatuas ponerent: quas nunc abhominationem deſolationis uocat: qũ
ablatum eſt holocauſtum Aäuge ſasriſicium. Quæ uniuerſa in typo antichiſſti noſtri præceſiſſe cõ/
tendunt:qui ſeſſurus eſt in templo dei & ſe facturus ut deum. Iudæi autem hoc nec de antiocho epi
phane:nec de antichriſto: ſed de romanis intelligi uolunt: de quibus ſupra dictum eſt. Et ueniẽt tri
eres ſiue itali atq; romani & humiliabitur. Poſt multa inquit tempora de ipſis Romanis qui ptholo
meo uenere auxilio: & antiocho cõminæi ſunt: conſurget ueſpaſianus: ſurgent brachia eius & ſemi
na titus filius:cum exercitu & polluent ſanctuarium: auferentq; iuge ſacrificium: & templum tradẽt
æternæ ſolitudini: quos nos trieres & romanos interprætati ſumus: hebre italos uolunt intelligi:
atq; romanos. . . .
Et ipii in teſtamẽtum ſimulabunt fraudulẽter. Populus at ſciẽs deũ ſuũ obtinebit ⁊ faciet.
. CEt hoc in machabeis legimꝰ quod quidam ſimulauerit ſe legis dei eſſe cuſtodes: & poſtea cuʒ gẽ/
tibus pactum fecerint: ali uero permanſenint in religione. Quod & in antichriſti temponibus fu-
tuirum arbitror. quando refrigeſcet caritas multorum. De quibus dominus loquitur in euangelio.
Pautas filius hominis ueniens inueniet fidem ſuper terram. .
CEt docti ĩ ppło docebũt płimos ⁊ ruẽt ĩ gladio ⁊ in flama ⁊ in captiuitate ⁊ in rapina dierum.,.g
CQuanta iudæi ab antiocho paſſi ſunt machabeorum libri referunt: & triumphi corum teſtimo-
nio ſunt: qui pro cuſtodia legis dei flãmas & gladios & ſeruitutem & rapinas & pœnas ultimas ſu⸗
ſtinuerunt. Quæ futura nemo dubiterſub anuichriſto & multis reſiſtẽtibus potẽmæ eius & in diuer
ſa fugientibus. Quæ hebrei in ultima euerſione templi quæ ſub ueſpaſiano & tito accidisinterpræ
tantur:fuiſſe plurimos de populo qui ſcirent dominum ſuum: & pro cuſtodia legis eiꝰĩterfecti ſũt. *
C Cumqʒ coꝛꝛuerint ſubleuabuntur auxilio paruulo:⁊ applicabuntur eis plurimi fraudulẽter:
7 de eruditis reueret vt conflentur ⁊ eligantur ⁊ dealbabuntur uſqʒ ad tempus pꝛeſfinitum:quia
adhuc aliud tempus erit.
CParuum auxilium mathathiaz ſignificari arbitratur porphyrius de monte modin: qui aduerſuzʒ
duces antiochi rebellauit: & cuſtum ueri dei ſeruare conatus eſt. Paruum autem inquit auxilium
uocat quia occiſus eſt in prælio mathathias: & poſtea iudas filius eius qui uocabatur machabeus
* pugnans cecidit: & cæteti fratres eius aduerſariorum fraude decœpti ſunt. Lege machabeorum li-
bros:hæc ait Oĩa idcirco ſunt facta: ut probentur & eligantur ſancti & dealbentur uſq; ad tempus
præſinitum: quia i aliud tempus erat dilata uictoria. Sub antichriſto paruum auxilium noſtri in- .
telligi uolunt: quia congregati ſancti reſiſtunt ei: & utũtur auxilio paruulo: & poſtea de eruditis cor
ruent plurimi. Et hoc fiet ut quaſi conflentur in fornace & dealbentur & eligantur donec ueniat tẽ/
pus præſinitum quia uera uictoria in aduentu chriſti exrit. Hebreorum quidam hoc de Seuero &
Antonino principibus intelliguut qui iudæos plurimum dilexerunt. Alii uero de Iuliano impe/
ratore:quod quando oppræſſi fuerint a gaio Cæſare & ĩ captiuitatibꝰ anguſtiiſq; multa ppeſſi ille

conſurgat: ludæos amare ſe ſimulans: & in templo eoru imolatuꝑ eẽ ꝓmittẽs: in no katui ſpem
“ 111

—¶ z

. Explanatio.

auxilii habebun& applicabunturiillis gentiliuʒ plurimi non in ueritate ſed in mendacio. Pro ido
lorum enim cultu eius ſimulabunt amicitias. Et hoc facient ut qui probati ſunt manifeſti fiant. T/
* pus enim uere ſalutis eorum & auxilium futurum eſſe chriſtum quem falſo ſperant eſſe uenturum:
cum ſint recepturi antichriſtum:
. CEt faciet iuxta voluntatem ſuam rex:⁊ eleuabitur ⁊ magnificabitur aduerſum omnem deum
7 aduerſum deum deoꝛum loquetur magnifica ⁊ diriget donec compleatur ira. Perpetrata .
quippe diffinitio eſt. k
CSiue ut alius interprætatus eſt: in ipſo enim erit conſũmatio. Ab hoc loco iudæi dici de antichri 2
ſto putant: ꝙ poſt iuliani paruum auxilium ſurrecturus ſit rex qui faciat iuxta uoluntatem ſu- .
am: & eleuetur contra omne quod dicitur deus: & aduerſum deum deorum loquatur magnifica:
ita ut ſedeat in templo dei: & ſeipſum faciat deum & dirigatur uoluntas eius donec compleatur ira
dei quia in ipſo cõſũmatio. Quod quidem & nos de antichriſw intelligimus. Porphyrius autem
& cæteri qui ſequuntur eum de ãtiocho epiphanæ dici arbitrantur: quod directus ſit contra cultum
dei & in tantam ſuperbiam uenerit: ut in templo hieroſolymis ſimulachrum ſuum poni iuſſiſſet:
Quodq; ſequitur: & diriget donec compleatur ira: quia in ipſo erit conſũmatio: Sic intelligunt taz
diu eum poſſe donec iraſcatur ei deus: & ipſum interfici iubeat. Siquidem polybius & diodorus ꝗ
bibliothecarum ſcribunt hiſtorias narrant eum non ſolum contra deuʒ feciſſe iudeæ: Sed auaritiæ
facibus accenſum etiam templum dianæ in elimayde quod erat ditiſſimum ſpoliare conatum: op
præſſumq; a cuſtodibus templi: & uicinis circũ gentibus: & quibuſdam fantaſus atq; erroribus uer-
* ſum in amentiam: ac poſtremum morbo interiſſe: & hoc ei accidiſſe commemorant quia templuzʒ
uiolare conatus ſit: Nos autem dicimus etiam ſi acciderit ei ideo accidiſſe quia in ſanctos dei multã
exercuerit crudelitatem: & polluerit templũ eius. Non eniʒ pro eo quod conatus ẽ facere: & acta p
nitentia deſiuit ĩplere: ſed pro eo quod fecit punitus eſſe credẽdus eſt. Ml
CEt deum patrum ſuoꝛum non reputabit ⁊ erit in concupiſcentiis feminarum:nec quemquam
deorum curabit:quia aduerſum vniuerſa conſurget:deum autem maoʒim in loco ſuo venerabi
tur:⁊ deum quem ignoꝛauerunt patres eius colet:auro ⁊ argento ⁊ lapide pꝛecioſo:rebuſqʒ pꝛe-
cioſis:⁊ faciet vt muniat maoʒim:cum deo alieno quem nomcognoſlit.Et multiplicabit gloꝛiazʒ
2 dabit eis poteſtatem in multis ⁊ terram diuidet gratuito.
Pro eo quod nos interprætati ſumus & erit in concupiſcentiis fminarum ſeptuaginta tranſtu/
lerunt & concupiſcentiis mulierum non ſubiacebit. Rurſum pro deo maozim: quod habebatur in
hebraico. Aqaila tranſtulit deum fortitudinum: ſeptuagima deum fortiſſimum. Quia uero in he-
braico pro eo quod nos diximus & erit in concupiſcenitis feminarum ambigue poſitum eſt: dicẽ
te Aquila qui uerbum exgræſſit e uerbo. Idem ſuper deum patrum ſuorum non intelligit & ſuper
concupiſcentiam fœminarum: & ſuper omnem deum non intelligit. Quibus uerbis itelligitur ha-
bere eum concupiſcentiam fœminarum & non habere: Si legerimus & intellexerimus
& ſuper concupiſcentiam fœminarum non intelligit: de antichriſto facilior interprætatio eſt: qd
ideo ſimulet caſtitatem ut plurimos decipiat. Sinautem ita intellexerimus & ſuper concupiſcentiã
fœminarum: ut ſubaudiatur erit: antiochi perſonæ magis coaptabitur: qui luxurioſiſſimus fuiſſe di
citur: & in tantum dedecus per ſtrupra & corruptelas ueniſſe in regiam dignitateʒ: ut mimis quoq;
& ſcortis publice iungeretur & libidinem ſuam populo preſente compleret. Deum maozim ridi-
cule porphyrius interprætatus eſt: ut diceret inuito modin unde fuit mathathias & filii eius antio/
chi duces iouis poſuiſſe ſtatuam: & compuliſſe iudæos: ut ei uictimas ĩmolarent: ideſt deo modin.
Quod autem ſeqeoitur & deum quem ignorauerunt patres eius colet: hoc magis antichriſto quam
antiochovonuenit: legimus enim antiochum idolorum græciæ habuiſſe cultum: & iudæos atq; ſa
. maritanos ad uenerationen ſuoruʒ deorum compuliſſe. Necnon & hoc quod ĩfert: & faciet ut mu .
„ niat maozim cum deo alieno quem non cognouit: & multiplicabit gloriam: & dabit eis poteſtatẽ
in multis & terram diuidet gratuito. Theodotion ita interprætatus eſt: & aget hoc ut muniat præ/
ſidia cum deo alieno: & cum eis oſtenderit multiplicabit honorem & dominari eos multis faciet:
& terram diuidet gratis. Pro præſidiis confugia interprætatus eſt 8ymmachus. Quod porphyrius
ita ediſſerit: fatiet hæc omnia ut muniat arcem hieruſalem: & ĩ cæteris urbibus ponat præſidia: & iu
dæos doceat adorare deum alienum. Haud dubium quin Iouem ſigniſicet. Quem cum illis oſten-
derit & adorandum eſſe perſuaſerit: tunc dabit decœptis honorem & gloriam plurimaʒ: & faciet ꝗ *
in iudæa fuerint dominari: & pro præuaricatione poſſeſſiones diuidet & dona diſtribuet. Antixps
quoq; multa decœptis munera largietur: & terram ſuo exercitui diuidet: quoſq; terrore non quiue
rit ſubiugabit auaricia.
CEt in tempoꝛe pꝛefinito pꝛeliabitur aduerſum eum rex auſtri.Et quaſi tempeſtas veniet con
tra illum rex aquilonis in curribus ? equitibus ⁊ in claſſe magna:⁊ ingredietur terras conteret
7 pertranſiet:⁊ introibit in terram gloꝛioſam ⁊ multi coꝛꝛuent.
WW Pro quo interprætatus eſt Symmachus & multa milia corruent. & Theodotion: & multi infirma
„ buntur. Multas autem corruere iuxta Aquilam uel urbes uel regiones uel proumcias intellige. Et
. porphvrius

5

5 uper Danielem. c.xi. *

porphyrius ad antiochum refert: quod. xi. anno regni ſui rurſus contra ſororis Aium ptolomeum
philometotem dimicauit: Qui audiens uenire antiochum congregauit multa populorum milia.
Sed antiochus quaſi tẽpeſtas ualida in curribus & equitibus & claſſe magna ĩgreſſus ſit terras pluri
mas & tranſeundo aniuerſa uaſtauerit: ueneritq; ad terram inclytamiideſt ludæam: ꝗᷓ Symachus ter
ram fortitudinis interprætatus eſt: Pro qua Theodotion ipſum uerbum hebraicum poſuit ſabam
& arcem minuerit de ruinis murorum ciuitatis: & ſic perexit ægyptum Noſtn autem ad antichri-
ſtum & iſta referentes dicunt quod primum pugnaturus ſit contra regem auſtri:ideſt æ gypti: & po
ſtea Iybias & ethiopas ſuperaturus: quæ de decem cornibus tria cõtnita comua ſupra legimus: & ꝗa
uentũrus ſit in terra Iſrahel & multæ ei uel urbes uel prouintiæ daturæ manus.
THe antem ſole ſaluabuntur de manibus eius edom ? moab ⁊ pꝛincipum filioꝛum ammon.
CAnthiochus aiunt feſtinans contra ptolomeum regem auſtri Idumeos & moabitas & am moni-
tas qui ex latere Iudeæ erant non ætigit: ne occupatus alio prælio ptolomeum redderet fortiorem:
Antichriſtus quoq; idumeam & moabitis ac filios ammon ideſt arabiam relinquet intactam: quia
illuc ſancti ad deſerta confugient.
CEt dominsabitur theſauroꝛum auri atqʒ argenti? in omnibus pꝛecioſis egypti. Per lybias
quoqʒ ⁊ ethiopias tranſibit.
CNHeæc antiochuʒ ex parte feciſſe legimus: Sed quod ſequitur per libias & ethiopias tranſibit: magis
noſtri aſſerunt antichriſto conuenire. Antiochus enim lybiam ꝗᷓ pleriq; affricam intelligunt: ethio
piãq; nõ tenuit:niſi forte qa in ipſo climate ſunt puintiæ ægypti & longe pſerta uicinæ: captis ægy
ptiis ẽt iſtæ puintiæ cõturbatæ ſint. Vnde non dicit qd cœperit eas: ſed p lybias ethiopiaſq; traſierit
CEt fama turbabit eum ab oꝛiente ⁊ aquilone:Et veniet in multitudine magna vt conterat ⁊ in/
terſficiat plurimos:⁊ figet tabernaculum ſuum in apechno:inter duo maria ſuper montem incly
tum ⁊ ſanctum:⁊ veniet vſq; ad aſumiatem eius ⁊ nemo auxiliabitur ei.
CEt in hoc loco porphyrius tale neſcio ꝗqd de antiocho ſomniat: Pugnans inquit contra ægyptios
& lybias ethiopaſq; pertranſiens: audit ſibi ab aquilene & ab oriente prælia concitari: unde regredi
ens capit aradios reſiſtente:& omnem in lutore fœnicis uaſtauit ꝓpuintiaz. Confeſtimq; pergit ad
artaxiam regem armeniæ Qui de Gientis partibus mouebatur: & interfectis plurimis de eius exerci
tu ponit tabernaculum ſuum in loco epechuo: qui inter duo latiſſima ſitus eſt flumina tygrin & eu
phraten. Cumq; hucuſq; proceſſerit in quo monte inclyto ſederit & ſancto: dicere non poteſt quãꝗᷓ
inter duo maria eum ſediſſe probare non poteſt: & ſtultum ſit duo meſopotamiæ flumina duo ma
ria interprætari: Montem autem inclyteim idcirco præteriit: quia ſecutus theodotionis interpræta-
tionem: qui ait inter media maria ſupermontem Saba ſanctum. Cumq; ſaba nomẽ montis uel ar/-
meniæ uel meſopotamiæ putet: quare ſit ſanctus dicere non poteſt: etiæn hac licentia mentiendi.
Poſſumus nos addere quod ille conticuit: ſanctum dici montem quiaiuxta errorem armeniorum
ſit idolis conſecratus: Et ueniet uſq; ad ſũmitatem ipſius montis in elimaide prouintia quæ eſt ulti⸗
ma perſarum ad orientem regio ibiq; uolens templum diane ſpoliare: quod infinita donaria habe
bat:fugatus a barbaris eſt: qui mira ueneratione phanum illud ſuſpiciebant: & mortuus eſt mœro/
re conſumptus in tabes opido perſidis. Hac ille in ſugillatione noſtri artificioſiſſimo ſermõe cõpo/
ſuit. Quæ ẽt ſi potuerit approbare p̃ de antichriſto dicta ſed de ãtiocho qd ad nos: ꝗ ñ ex oĩbus ſcri
pturarum locis chriſti prohamus aduentum: & antichriſti mendaciaum: Pone enim hæc dici de an-
tiocho: quid nocet religioni noſtræ? Nunquid & in ſuperion uiſione niſi in antiochum prophetia
cõſumata eſt: aliquid de antichriſto dicitur. Dimittat itaq; dubia: & in manifeſtis hæreat: dicatq; ꝗs
ſit ille lapis qui de monte abſciſſus ſine manibus: creuit in montem magnum: Ssorbem impleuit: &
quadriformem imaginem contriuit: qui ſit ille filius hominis: qui cum nubibus uenturss ſit: & ſta/
turus ante uetuſtum dierum: & dandum ſit ei regnum quod nullo fine claudatur: omneſq; populi
tribus ac linguæ: ipſi ſeruituri ſint: hæc quæ manifeſta ſint præterit & de udæis aſſerit propheta
ri: quos uſq; hodie ſeruire cognoſcimus. Et dicit eum qui ſub nomine danielis ſcripſit librum ad re
focilandam ſpem ſuorum fuiſſe mentitum: Non quo omnem hiſtoriam futuram noſſe potuerit.
ſed quo iam facta memoraret: & in ultimæ uiſionis calumniis immoratus flumina ponens pro ma
ri. & montem inclytum & ſanctum apechno: quẽ ubi legerit nullam poteſt proferre hiſtoriam. No
ſtri autem extremum uiſionis huius capitulum ſuper antichriſtum ſic exponunt: quod pugnans cõ
tra ægyptios lybiaſq; & ethiopas: & tria cornua de decem cornibus conterens: auditurus ſit de aqui
lonis & de orientis partibus: aduerſum ſe bella conſurgere: quod ueniens cum magna multitudine
ut conterat & intęrficiat plurimos figat tabernaculum ſuum in apechno iuxta nicopoliʒ: quæ prius
emaus uocabaturiubi incipiunt iudeæ montana conſurgere:deniq; inde ſe erigens uſq; ad monteʒ
oliueti hieroſolymorum regio aſcenditur: & hoc eſſe quod nunc ſcriptura dicit: & cum fixerit taber
naculum ſuum in montanæ prouintiæ radicibus: inter duo maria: mare uidelicet quod nunc appel
latutr mortuum ab oriente: & mare magnum in cuius littore cæſarea Ioppe aſcolon & gaza ſitæ ſũt
Tunc ueniet ad ſũmitatem montis eius:hoc eſt montanæ prouintiæ ideſt uerticem montis oliueti:
qui inclytus uocatur: quia ex eo dominus atq; ſaluator aſcendit ad patrem: & nullus antichriſto po-

829

⏑

.·Erplanatio.

0 . . .. .
terit auxiliari contta ſe domino ſeuiente. Et aſſerit ibi antichriſtum eſſe pefr᷑turum unde dominus
aſcendit ad cælos: Apechno uerbum compoſituʒ eſt:quod ſi diuidas intelligi poteſt

ideſt ſolii ſui:Et eſt ſenſus Et figet thronum tabernaculi ſui inter duo maria ſuper monteʒz inclytuzʒ

& ſancum. Hunc locum Symachus ita interprætatus eſt: quod in latino ſonat & extẽdet
papiliones equitatus ſui inter maria: ſuper montem fortitudinis ſanctum: & uenier uſq; ad uerticem
montis. Theodotion uero ſic uertit: Et figet tabernaculum ſuùm ephadano: inter maria in mõte ſa/-
ba ſancto: & ueniet uſq; ad partem eius. Aquila ita: Et plantabit tabernaculum prætorii ſui ephada-
no inter maria in monte ſaba glorioſo & ſancto & ueniet uiſq; ad finem eius. Soli ſeptuagintꝗ, omni
ſe nominis quæſtione liberantes interprætati ſunt: Et ſtatuet tabernaculum ſuum tunc inter maria

& montem uoluntatis ſanctũ & ueniet hora conſumationis eius. Quos appollinaris ſecutus de no

mine epedno omnino conticuit. hoc ideo prolixius poſui: ut & porphyrii oſtendam calumniam:
qui hæc omnia ignorauit aut neſcire ſe finxit:& ſcripturæ ſanctasdifficultatem: cuius intelligentiazʒ
abſq; dei gratia & doctrina maiorum ſibi imperitiſſimi uel maxime uendicant. Notanduz auùt quod
cũ pꝑ litteram hebreus ſermo non habeat: ſed pro ipſa utatur phe cuius uim græcum ꝙ ſonat. In
iſto tantum loco apud hebreos ſcribatur quidem phe ſed legatur ꝙ Quod autem antichriſtus
neniat uſq; ad ſummitatem montis ſancti & inclyti: & ibi pereat Eſaias plenius Iloquitur: præcipita
bit dominus in monte ſancto faciem dominatoris tænebrarum ſuper omnes gẽtes: & eum qui do
minatur cunctis populis: & unctionem quæ uncta eſt contra uniuerſas nationes.
CCCAPITVLVYM DVYVODECIMVM.
MNtempoꝛe autem illo conſurget Michael pꝛinceps magnus: qui ſtat pꝛo filijs
populi tui ⁊ veniet tempus quale non fuit ex quo gentes eſſe ceperunt vſqʒ ad tẽ/
pus illud. Et in tempoꝛe illo ſaluabitur populus tuus omnis qui inuentus fuerit
ſcriptus in libꝛo vite. Et multi de his qui doꝛmiunt in terre puluere euigilabunt
WA alij in vitam eternam: ? alij in oppꝛobꝛium vt videant ſemper: Qui autem do⸗
,G Alct fuerint fulgebunt quaſi ſplendoꝛ firmamenti ⁊ qui ad iuſtitiam erudiunt mul-
tos quaſi ſtelle in perpetuas eternitates.
CNHactenus porphyrius utcumq;ʒ ſe tenuit: & tam noſtrorum ineperitis* ſuorum male eruditis im
poſait.De hoc capitulo quid dicturus eſt? in quo mortuorũ deſcribitur reſurrectio: aliis ſuſcitatis in
uitam æternam: & aliis in opprobrium ſempiternuz. Nec poteſt dicere qui fuerint ſub antiocho ful
gentes quaſi ſplendor firmamenti: & alii quaſi ſtellæ in perpetuas æternitates. Sed quid non faciat
pertinatia eius quaſi contritug coluber eleuat caput:& moꝛiturus in eos qui morituri ſunt uenena
diffundit: Et hoc de antiocho ſcriptum eſt: quia uadens in perſidem lyſiæ qui antiochiæ & pheni-
ciæ præerat reliquit exercoum: ut aduerſum iudæos pugnaret: urbem eorum hieruſalem ſubmitte/
Dci Ia omnia narrat l oſephus hiſtoriæ auctor hebreæ: quod talis fuerit tribulatio: qualis nunꝗ́:
& tempus adueniet quale non fuit ex quo gentes eſſe cœperunt uſq; ad illud tempus. Reddita autẽ
uictoria & ceſis antiochi ducibus ipſoq; antiocho in perſide mortuo: ſaluatus eſt populus Iſrahel:
omnes qui ſcripti erant in libro dei: hoc eſt qui legem fortiſſime defenderũt: & econtrario qui dele
ti ſunt de libro:hoc eſt qui præuaricatores extiterunt legis: antiochi fuerunt partium. Tunc ait hii ꝗ
quaſi in terræ puluere dormiebant & operti erant malorum pondere: & quaſi in ſepulchris miſeria/
rum reconditi ad inſperatam uictoriam de terræ puluere ſurrexerunt: & de humo eleuauerunt ca-
put cuſtodes legis reſurgentes in uitram æternam: & præuaricatores in opprobrium ſempiternum
Magiſtri autem & doctores qui legis notitiam habuerunt fulgebunt quaſi cælum: & qui inferiores
populos exhortatiount ad cuſtodiendas cerimonias dei: ad inſtar aſtrorum ſplendebunt in perpetu
as æternitætes. Ponit quoq; hiſtoriam de machabeis in qua dicitur multos iudæorũ ſub mathathia
& iuda machabeo ad heremum confugiſſe: & latuiſſe in ſpeluncis: & in cauernis petrarũ: & hãc poſt
uictoriam proceſſiſſe & hæc quaſi de reſurectione mortuorum eſſe prædi/
cta. Tempore autem antichriſti talem tribulationem fore qualis nunquam fuit: ex eo ex quo gentes
eſſe cœperunt: ueriꝰ intelligitur. Ponamus enim uiciſſe lyſiam qui uictus eſt: & pœnitus oppræſſos
iudæos eſſe qui uicerunt: Nunquam fuit talis tribulatio qualis eo tempore quo hieruſalem capta ẽ
a babyloniis templumq; ſubuerſum & omnis populus ductus in captiuitatem. Oppræſſo igitur an
tichriſto & ſpiritu ſaluatoris extincto:ſaluabitur populus qui ſcriptus fuerit in libro dei: & ꝓ diuer-
ſitate meritorum alii reſurgent in uitam æternam: & alii in opprobrium ſempiternum: Magiſtri aũt
habebunt ſimilitudinem cæli: & qui alios erudierunt ſtellarum fulgori comparabuntur. Non enim
ſufficit ſcire ſapientiam niſi & alios erudias: tacituſq; ſermo doctrinæ alium non,edificans: merce-
dem operis recipere non poteſt. Quem locum Theodotion & uulgata editio ſta expræſſit: Et in-
telligentes fulgebunt quaſi ſplendor firmamenti & de iuſtis plurimi quaſi ſtellæ in æternum & ul/
tra. Solent nonnulli quærere utrum doctus ſanctus & ſimplex: eandem mercedem habeant: &
unam in cæleſtibus manſionem. Vnde nunc iuxta Thodotionem dicitur: quod docti ſimilitudi/
nem cæli habeant: & abſq; doctrina iuſti ſtellarum fulgori comparentur: tantumq; ſit inter erudi/
tam ſanctitatem & ſanctam ruſticitatem: quantum cælum diſtat & ſtellæ.
⸗ CTu autem

0

—

Super Danielem.c.xii..

. D

Tu autem daniel claude ſermones:⁊ ſigna libꝛum vſq; ad tempus ſtatutuſ Pertranſibũt
plurimi ⁊ multiplex erit ſcientia.
Qui danieli multiplicem reuelauerat ueritatem ipſa occulta eſſe ſignificans quæ locutus eſt:præ/- *
cepit ut inuoluat ſermones & ſignet librum ut legant plunimi: & quærant hiſtoriæ uentatem: & ꝓp
pter obſcuritatis magnitudinem diuerſa opinentur. Quod enim ait pertranſibunt ideſt percurrẽt
plurimi:multorum ſignificat lectiorſem: Solemus enim dicere: percurti librum: pertranſiui hiſtoriã
Eſa. 29. c Quod quidem & Eſaias de obſcuritate ſui uoluminis loquitur. Et erunt fermones libni iſtius: qua
Q ſi uerpa uoluminis ſignati quem ſi dederint homini neſciemti litteras dicentes ei lege: reſpondebit
neſcio litteras: Sin autem dederint illum homini ſcienti litteras: & dixerint lege libium reſponde/
Apoc..b. bit non poſſum legere: ſignatus eſt enim. In apochalypſi Ioannis liber uidetur ſignatus ſi gillis ſeptẽ
intus & foris. Cumq; nullus poſſet ſignacula illius ſoluere: ait Ioannes flebaʒ nimis: Et uenit ad me
uox dicens. Ne plores Ecce uicidleo de tribu iuda radix dauid aperire librum & ſoluere ſigna/
cula eius. Librum autem illum poteſt ſoluere qui ſcripturarum ſacramenta cognouit: & intelli-
git uerba tænebroſa: propter myſteriorum magnitudinem: & interprætatur parabolas: & occidẽ/
tem litteram tranſfert in ſpiritum uiuificantem.
CEt vidi ego daniel ⁊ ecce quaſi duo alij ſtabant:vnus hinc ſuper ripam flaminis:? alius inde
ex altera ripa fluminis:⁊ dixi viro qui indutus crat lineis:qui ſtabat ſuper aquazʒ fluminis:Aſqʒ
quo finis iſtoꝛum mirabilium. ”ÿÿM
CVidit daniel duos angelos ſtantes ex utraq; parte ſuper ripam babylonii fluminis: qui cum hic
ponatur abſq; nomine:ſecundum præteritam uiſionem puto eum eſſe tygrim qui hebraice dicitur
eddecel? & tamen non interrogat eos qui ſtabant ſuper utramq; ripam: ſed eum quem in principio
uiderat: qui indutus erat ueſtibus lineis ſiue byſſinis: quod hebraice dicitur baddim. Et hic ipſe an-
gelus ſtabat ſuper aqua fluminis babyloniæ: ſuo eas calcans pede: Ex quo intelligimus ſuperio-
res duos angelos quos uidit ſtantes ſuper ripam: & non interrogat nec putat ſciſcitatione condi/
gnos: angelos eſſe perſarum atq; græcorum: Hunc autem eſſe angelum clementiſſimum: gur ora⸗
tiones danielis in conſpectn dei obtulerit: quando ei uiginti & uno diebus perſarum angelus reſi-
ſtebat. Interrogat autem Rhæc mitabilia quæ in præſenti uiſione dicuntur quo complenda ſint tẽ-
pore Quod porphyrius more ſuo de antiocho: nos de antichriſto interprætamur.
Et audini virum qui indutus erat lineis qui ſtabat ſuper aquas fluminis: cum eleuaſſet dex/
tram ⁊ ſiniſtram ſuam in celum: ⁊ iuraſſet per viuentem in eternum: quia in tempus ? tempo /
ra ⁊ dimidium tempoꝛis.
Cempus & tempora & dimidium temporis: tres & ſemis annos interprætatur porphyrius: quod
& nos iuxta ſcripturarum ſanctarum idioma non negamus: Nam & ſopra legimus quod ſeptem
tempora tranſierint ſuper Nabuchodonoſor: ideſt ſeptem anni efferationis eius: & in uiſione qua-
tuor beſtiarum ſcriptum eſt. Leonis & urſi: pardi & alterius beſtiæ cuius nomen tacetur: quæ regnũ
ſignificat romanorum: & poſtea de antichriſto quod reges humiliet: & ſermones contra excelium
loquatur:& ſanctos altiſſimi conterat: & putabit ait quod poſſit mutare tempora & leges: Et traden
tur in manu eius uſq; ad tempus & tempora & dimidium temporis. Et iudicium ſedebit ut auffe-
ratur potentia & conteratur. & diſpereat uſq; in finem. Et manifeſte de aduentu chriſti atq; ſancto .
rum dicit. Regnum autem & poteſtas & magnitudo regni: quæ eſt ſubter omne cælum detur po
pulo ſanctorum altiſſimi: cuius regnum ſempiternum eſt: & omnes reges ſeruient ei & obedient.
Si itaq; ſuperiora quæ perſpicue de antichriſto ſcripta ſunt refert porphyrius ad antiochuz ad tres
& ſemis annos: quibus templum dicit fuiſſe deſertum: ergo & hoc quod ſequimir: regnuʒ eius ſem
piternum: & omnes reges ſeruient ei & obedient: debet probare ſuper antiochum: uel i& ipſe putat
ſuper populo iudæorum: Quod nequaquam ſtare manifeſtum eſt. Legimus in machabeorum li- 2
bris: loſephus quoqʒ in eandem conſentit opinionem: quod tribus annis templum pollutum fue/
rit in hieruſalem: & in eo ILouis I dolum ſteterit ſub antiocho epiphane: centeſimo quadrageſimo
quinto anno regni macedonum:a caſleu menſe eiuſdem anni nono: uſq; ad menſem nonũ. cxlviiii
anni:qui faciunt annos tres: Sub antichriſto,autem nõ tres anni ſed tres & ſemis hoc eſt mille. ccxc.
dies:deſolationis templi ſancti & euerſionis futuri eſſe dicuntur.
CEt cum completa fuerit diſperſio manus populi ſancti complebuntur vniuerſa hec.
CQuando inquit populus dei diſperſus fuerit uel antiocho perſequẽte ut uult porphyrius:uel an/
tichriſto: ut noſtri uerius probant: tunc hæc omnia complebuntur.
Et ego audiuiæ non intellexi:⁊ dixi domine mi quid erit poſt hec:⁊ ait:Aade daniel quia clau .
ſi ſignatiqʒ ſunt ſermones:vſqʒ ad tempus conſumationis: Et eligentur ⁊ dealbabuntur ⁊ quaſi
ignis pꝛobabunt᷑ multi: æ impie agent impij:neqʒ intelligent oẽs impij:poꝛro docti intelligent.
CVult propheta intelligere qnod uiderat: immo quod audierat: & futurorum cupit cognoſcere ue †
ritatem: Audierat enim regum bella diuerſa & inter ſe prælia & multiplicem hiſtoriam: ſed nomi/-
na non audierat ſingulorum. Si autem propheta audiuit & non intellexit: quid faciunt ii qui ſigia
tum librum & uſq; ad tempus conſumationis multis obſcuritatibus inuolutum præſumptionè ℳ

.
.
*
.„
„
»„*
* O
ſ

mentis ediſſerun! Cum autem inquit finis aduenerit: impii non intelligent: & qui docti fuerint
diſciplina dei ipſi intelligere poterunt: In peruerſam enim animam non introibit ſapientia: nec po
teſt ſe infundere corpori quod peccatis ſubditum eſt.

.

CEt a tempoꝛe quo ablatum fuerit iuge ſacriſicium:⁊ poſita fuerit abbominatio in deſolatio/
nem: dies mille. ccxc. S “
CHos mille. ccxc. dies porphyrius in tempore antiochi & in deſolatione templi dicit completos: ꝗᷓ
& oſephus & machabeorum liber tribus tantum annis commemorant: Ex quo perſpicuum eſt
tres iſtos & ſemis annos: de antichriſti dici temporibus qui tribus & ſemis annis: hoc eſt mille du-
centum nonaginta diebus ſanctos perſecuturus eſt: & poſtea corruiturus in monte inclytò & ſan
cto: A tempore igitur quod nos interprætati ſumus iuge ſacrificium: quã

do antichriſtus urbem obtinens dei cultum interdixerit: uſq; ad interfectionem eius: tres & ſemis

anni ideſt mille. ccxc. dies complebuntur.

£
¶ Beatus qui expectat ⁊ peruenit vſq; ad dies mule.cccxxxv.

CBeatus inquit qui interfecto antichriſto dies ſupra numerum præfinitum. xlv. præſtolatur: quibꝰ
eſt dominus atq; ſaluator in ſua maieſtate uenturus. Quare autem poſt interfectionem antichriſti

xlv. dierum ſilentium ſit: diuinæ ſcientiæ eſt: niſi forte dicamus: dilatio regni ſanctorum patientiæ

comprobatio eſt. Porphyrius hunc locum ita ediſſerit: ut. xlv. dies qui ſuper mille ducentum no
naginta ſunt uictoriæ contra duces antiochi tempus ſignificent: quando I udas machabeus for-
tius dimicauit & emundauit templum Idolumq; contriuit & uictimas optulit in templo dei.
Quod recte diceret ſi machabeorum liber tribus & ſemis annis templum ſcriberet fuiſſe pollu/
tum & non tribus.
CTu autem daniel vade ad pꝛeſinitum:⁊ requieſce ⁊ ſtabis in ſoꝛte tua in fine dierum.
CPro quo Theodotion ita interprætatus eſt: Tu autem uade & requieſce: & reſurges in ordine tuo
in confumatione dierum: Quo uerbo oſtenditur omnem prophetiam uicinam eſſe reſurectionis
omnium mortuorum: quando & propheta ſurrecturus eſt. Et fruſtra porphyrius quæ in typo an-
tiochi de antichriſto dicta ſunt: uult omnia referre ad antiochum: cuius calumniæ ut diximus ple/
nius reſponderunt Euſebius cæſarienſis: & appollinaris laodicemus: Et ex parte diſſertiſſimus uir
martir methodius: quæ qui ſcire uoluerit in ipſorum libris poterit inuenire: Expoſitis ut potui ꝗᷓ
in danielis libro iuxta hebraicum continentur: Ponam breuiter quid origenes in decimo ſtromatũ
ſuorum libro de ſuſannæ & belis fabulis dixerit. Cuius hæc uerba ſunt.
CCAPITVLVM. XlIII. „ 3
T parentes eius iuſti edocuerunt filiam ſuam iuxta legem moyſi.

Iocutendum eſt teſtimonio ad exhortationem parentum: ut doceant iuxta legej dei

lermonemq; diuinum:non ſolum filios: ſed & filias ſuas.
Et conſtnuti ſunt duo ſenes de populo iudices in anno illo.
CReferebat hebreus iſtos eſſe achab & ſedechiam: de quibus ſcribit Hieremias: Faciat te dominus
ſicut achab & ſedechiam quos frixit rex babylonis in igne propter iniquitatem: ꝗᷓ fecerant in Iſrahel
& adulterabant uxores ciuium ſuorum. = ”MM
CBe quibus locutus eſt dominus.Quia egreſſa eſt iniquitas de babylone a ſenioꝛibus iudi/
cibus qui videbantur regere popuuuoaom. òôòèM

CVulchre de præſpyreris peccatoribus non ait qui regebant populum: ſed qui uidebantur regere.

Qui enim bene præſunt populo regunt populum: qui autem tantum nomen habent iudicum:
imuſte præſunt pœpulo: regere uidentur populum magis qreguauant.
CEt exarterunt in concupiſcentiam eius:⁊æ euerterunt ſenſum ſuũ:⁊ declinauerũt oculos ſuos
vt non viderent celum neq; meminiſſent iudicioꝛum iuſtoꝛuum.ehö
MQuod græci uocant nos perturbationem magis ꝗᷓ paſſionem rectius interprætamur
Haæc igitur perturbatio & cupido libidinis titillauit Immo percuſſit corda ſeniorum. Sed ut in ani
mis eorum iaceret fundamentum & cogitarent deſiderata complere: ipſi euerterunt ſenſum ſuum:
quo ſubuerſo oculi eorum inclinati ſunt ut cæleſtia non uiderent nec recordarentur iudicioruʒ iu/
ſtorum: ſiue dei ſiue honeſtatis ſiue naturæ:quæ omnibus ad bonum inſiaa eſt.

CEt ecce ſuſanna inambulabat iuxta conſuetudinen. =

Ante iam dictum eſt quod facto mane inambulabat ſuſanna. Nec incongruum eſt ad placãdos

eos qui omnium quæ gerimus de ſcripturis ſanctis quærunt exempla hunc in deambulando lo-
cum aſſumere: quod recte quis ad uegetandum corpuſculum deambulet. Quꝗég ocũ inquit de. xx
editione nũc poſui. Quo dicto origenes ondit cætera ſe non iuxta. lxxx. interprætes diſſeruiſſe.

Ingemuitqʒ ſuſanna ? ait. Anguſtie ſunt mihi vndiqʒ:Si enim hoc egero moꝛs mihi eſt: ſi

autez non egero non effugiam manus veſtras. Pru
CQai ad ſumitatem perfectæ uirtutis uenerit nunꝗ; dicit ſibi imminere diſcrimen: ſi adulteroꝶ ma
ñus non effugerit: dicentium aſſentire nobis & cõmiſcere nobiſcũ: Alioquin & ſi nolueris dicemus
teſtimonium contra te: quod fuerit tecũ iuuenis: & hac cauſa dimiſeris puellas a te. Hlumanæ quip/
* pe fragilitatis
4

Hie. 29. e.

.

Super Danielem..c.xiii.

pe fragilitatis eſt mortem timere: quæ infertur pro iuſtitia niſi forte anguſtiaz interprætabimur nGö D
imminentis mortis: ſed opprobru & ignominiæ qua perfundenda erat:illis accuentibus atq; dicẽ
tibus: fiut illa iuuems & ideirco dimiſit puellas. Si enim hoc egero mors mihi eſt. Si autem non ege
ro nequaꝗ effugiam manus ueſtras. Peccatum morteʒ uocat.Sicut ergo ei qui facit adulteriũ mors 2
eſt adulterium: ſic oẽ peccatum quod ducit ad mortẽ: mors appellandum eſt: & totiens mon cre-
dimur quotiens peccamus ad mortem: Vnde econtrario totiens reſurgimus & uiuificamur: quo 9
tiens uitæ digna opera facimus: Sed nlius eſt mihi abſq; opere incidere in manus ueſtras: ꝗᷓ pecca-
re in conſpectu domini: In græco non habet melius ideſt ſed quod bonü inter-
K prætapoſſumus. Vnde eleganter no dixit: melius eſt mihi incidere in manus iniquorum præſby

06 O

ððð õ

terorum: ꝗᷓ peccare in conſpectu domini: Ne uideretur cõparatione peccati quod erat bonum hoc
appellare melius. Sed bonum eſt inquit mihi non ſacere malum: & incidere in manus ueſtras ne
peccem in conſpectu domim. Non ergo per comparationẽ legendum eſi: melius eſt mihi incidere
in manus ueſtras ꝗᷓ peccare in conſꝑectu domini.ſed abſolute: bonum mihi eſt non ſacere malum:
& incidere manus ueſtras: ne peccem in conſpectu dommi.
CEt exclamauit voce magna ſuſanna.
Hr CMagna uox erat non aeris percuſſione & clamore faucium:ſed pudicitiæ magnitudine per quaʒ .
clamabat ad dominum: Vnde & ſancta ſcriptura in exclamatione ſeniorum non appoſuit magnaʒ
uocem: Sequitur enim Clamauerunt & ſenes aduerſus eam. .
Exclamauit autem voce magna ſuſanna⁊ dixit Beus eterne qui abſconditoꝛum es cognitoꝛ
qui noſti omnia ante ꝙᷓ fiant tu ſcis quomodo falſum contra me tulerunt teſtimonium. .
Cordis affectus & mentis pura confeſſio & bonum conſcientiæ uocem eius fecerat clanorezʒ. Vñ
magna erat exclamatio eius deo: quæ ab hominibus non audiebatur. Cumq; ducereturad mortez
ſuſcitauit deus ſpũm ſanctum pueri iunioris cuius nomen daniel. Quo ſermone oſtenditur non in
atraſſe ſpiritũ ſanctum in danielem. Sed eum qui erat in illo & quieſcebat propter ætatis infirmitateʒ
nec ſua opera poterat demonſtrare: data occaſione pro ſancta ſœmina a domino ſuſcitauit.
CAxclamauit voce magna: Mundus ego ſum a ſangume binus.
¶Suſcitato in ſe ſpiritu ſanee & quæ puer deberet dicere ſuggerente uox eius magna erat: Et nota
ſicubi in ſcripturis ſanctis petcatoriuox magna uocatur. ,
Bic ſub qua arboꝛe videris eos loquentes ſibi Qui ait ſub ſchino:dixitqʒ ei danicl· Recte mẽ
titus es in caput tuum ecce enim angelus dommi accepta ſnia ſcindet te medium.
CEt poſt modicum alter ſenior ait.
¶ Sub pyno dixitqʒ ad eum daniel: Necte mentitus es ⁊ tů in caput tuum. Manet enim an- *
gelus domini gladium habens vt ſeccete medium.
CQuia hebrei reprobant hiſtoriam Suſannæ dicentes eam in danielis uoblumine non haberi. debe
mus diligenter inquirere nomina ſchini & pyni: quæ latini ilicem & lentiſtum interprætatur: ſi ſint
apud hebreos & quam habeant ethimologiam: uta ſcino ſciſſio: & a pyno ſeccio ſiue ſerratio dica/
tur lingua eorum. Quod ſit non fuerit inuentum neceſſitate cogemur & nos eoruʒ acquieſcere ſen
tentiæ: qui græci tantum ſermonis hanc uolunt eſſe quæ græcam habeat tätum ethi
mologiam: & hebraicam non habeat: quod ſi quis oſtenderit duarum iſtarum arboruʒ ſciſſionis &
ſeccionis in hebreo ſtare ethimologiam: tunc poterimus etiam hanc ſcriptutaʒ recipere.
Et fecerunt eis ſicut male egerant aduerſum pꝛoximum:vt facerent ſecundum legeʒ Moy .
ſi ⁊ interfecerunt eos
CSi interſiceret eos omnis ſynagoga uidetur illa opinio refutari: de qua ſupra diximus ſecundum
Hieremiam quod ipſi eſſent præſbyteri achias & ſedechias: niſi forte hoc quodaſcriptum eſt interfe
cerunt eos: ſic interprætemur. pro eo quod eos regi babylonis occidendos tradiderunts cut & nos
dicimus quod iudæi interfecerint ſaluatorem: non quo ipſi percuſſerint: ſed quo tradiderunt occi- 5
dendum & ſucclamantes dixerint cruciſige cruciſige eum- —
Helchias autem ⁊ vxoꝛ eius laudauerunt deum pꝛo filia ſua Suſanna cum Joachim meri⸗/
to eius:⁊ cognatis onmibus:qꝛ non eſſet inuenta in ea res turpis.
CDigne quaſi ſancti laudant deum: non quia lberata eſt de manu præſbyteroꝶ ſuſanna. hoc. n. nõ
ſatis laudabile eſt: nec magni diſcriminis ſi non eſſer liberata: ſed quia non eſt inuenta res turpis.
. CCCumqʒ aperta eſſent hoſtia aſpiciens rex ſub mẽſa clamanit voce magna Magnus es bel. 7
non eſt apud te vllus dolus. „⸗
CHoc quod ſcriptura nunc dicit Clamauit uoce magna:quia de Idolatra & ĩ gnorante deum dici⸗
tur: Videtur obſoruationem noſtram ſubuertere: qua dudum aſſeruimus uocem magnam in ſan .
dis tantum reperiri. Quod ſoluit facile qui hanc hiſtoriam in libro danielis apud hebreos dixe-
rit non haberi: Siquis autem potuerit eam approbare eſſe de canone. Tunc quærendum eſt quid —
ei reſpondere debeamus. *
1 . .

CFinit explanatio Beati Hieronymi præſbyteri in Danielem prophetam.

O

R 2
.
„
=
=
.

ðð

*
=
B
? *
—
.
B
5
„2 . —
. . 3 5
. 5
—– 2
4 2*
„*
* *
2 1 7 6
2 2 2.
—
—
. 2
17 7
2 . E
4 —
.
*
. 1.
—
9
„ .
.
3
. .
—
6
. —
. 2
4
2 4
. . . —

1
. 1
8.
5 5*
S 4
.
D
.
5
17
. .
. — .⸗
„ 4
*
—– S
. —
—
.
7,
—
₰ . — 4

6 4 .
5 . /
Z.
.
—
4
2 .
—
. 4
7
. .
—
. C 5
—
2 5. *
1.
= 6 ⸗
.
— .
.—
74 . .
D
4
5 —
„*
.
3 —
.
1. 4
6 .
2
=
R
.
— —
. 6
¹

—
2 3
7
. —
5 2
2
7
. R
.
2 ,.
2 =è 7
. ⸗
—
5
— 1 5
.
2 ,
4
R „
2
„
—
1 –—
4 .
. .
„*
. ——
5
—
—

5
5
5 2 . 5 1 7 S
„ — . 5 ⸗ B
S

R
⸗
HRM
*
.

97
*
.
– .
—
— S .
„ 2 1 . D
—
7
.
4
. .
7. .
. .
—
. 4
.
)
7 —
2
8
„
7
2.
. —
L
„
.
*
. 5 . .
.
4.
4
.
—
5
. . X 7
.
.
4
2
5
.
. .
=ðð
5
1
.
D
–——
. .
HZ
.
—
. .
.
.
S

„
2
=
— — .
— — HM HD
2
. —
.
—
.
.
„ . B
.
—
5 .
6
.
1 5* 4 4
2
–
4

. 8
2 3 6
2
1
. 7 . .
.
. .

—
. .
.ä
3
X
3 — „
4
. .
.
. . 4
R *
.
. „
5 .

*
. — —
2 „
.
— —
.
7
*
* —
4 1
.
2 5

„
1
.
2
. 2 - =
⸗ 7 . * .
? =ð 4. . S 4 . X. — .

—.N.—
—
—

Aita Sancti ꝛieronymi.

Incipit vita ſaneti Hieronymi pꝛeſbyreri:collectà eius tractatibus. i
laſij:Gꝛegoꝛij:Euſebij:æ aliorum ſanctoꝛum patrum. Augnſtini: Daman: Se

Eati hieronymi uitam diuerſis auctoribus æditam cum legiſſem: com
peri eos inſeruiſſe quædã nõ magnopere ad eius præconium pertinẽ-

dem ſuis tractatibus indita in eius feſto legi congrua uidebantur. Vn-⸗

ab antiquis tranſlatoribus addita fuerant amputauit: quæ uero præter
miſſa re addidit: tentaui: & ego licet ut meritis: ita & ſtilo impar tam ex
ſcriptis præfatorum auctorum quam ex ſacris eius & aliorum ſancto
aſſertionibus: quæ ea congruere uidebantur excerpere:& ſeriatim ꝓut
„ — obportebat inſtruere: Vt ex multis quaſi unum corpus effitiens laboreʒ
G eorum ſubleuare aliquatenus poſſem: qui ea quæ de uita & uirtutibus
ſancti uiri per diuerſa ſunt digeſta uolumina habere ſine tedio uoluiſ-
ſent.In quo ſi temeritas repræhenditur: attendatur deuotio quam ei non immerito debeo:qui ma-
trem meam cum me haberet in urero a mortis periculo liberauit. D
uäUnctus igitur Hieronymus patre Euſebio genitus eſt: ſicut pſe in libro de uiris illuſtribꝰ
E aſtruit: Vigeſimoſexto anno Impenii magni Conſtãtini in oppido ſtridonis: qd a gorthis
W euerſum Dalmatiæ quondam panonieq; confinium fuit. Qui cum parentibus in pueritia
— romam ueniens. Viris inſignibus traditur inſtruendus. Nam in gramatica Donatum ha-
buit ptæceptorem. In rethorica Victorinum. Quũq; in liberalibus artibus t græcæ ꝗᷓ latinæ polle
ret:xpi ueſtem in præfata urbæ ſuſcipiẽs per cõgruos eccleſiaſticos gradus ad cardinalatus dignita
tem conſcendit. Nã factus annorum. xxix. a liberio ſedis apoſtolice præſulæ præſbyter ordinatur.
CSed cũ idem apoſtolicꝰ poſt annos fere qttuor in apoſtolicũ uerſus ariano dogmati cõſenſiſſet:
mulriq; ſe ob mœtum perſecutiõis quæ a conſtantio excitabatur abſcõderẽt. Iſte iuxta ſermonẽ P/
phæticum oppoſuit ſe muruʒ pro domo iſtael: ut ſtaret in prælio in die dñi. Nam licet afficererur
iniuriis terroribus pulſaretur: nũꝗqᷓ hrticis acqeuit: lmmo ſecũdũ datã ſibi ſapientiã eloquii ſui ſagit
tas emittens diſſipabat eos: & diuinarum ſciétiarũ fulgura multiplicãs conturbabat illos. Eodẽ aũt
tpe ñ licebat catholicis liberæ ꝓpriis rebus uti dũ eos & cõſtantiꝰauguſtꝰ& liberiꝰpõtifex pſequũt᷑
Vnc quædam matrona Paula nomine nobilis genere:ſed nobilior ſanctitate nidens bim̃
AR Hieronymum recte fidei admodum laboranté ſolatiũ ei cæpit impendere ac de ſuis facul
SLE tatibus miniſtrare. Cuius deuotionẽ & meritũ Vir prudentiſſimus intuẽs frequenter eã
EE ei“ filia Euſtochium in ſun commemorabat tractatibus curans ẽt eas imbuere diuinaꝶ
ſcientia ſcripturarũ. Nam & affectuoſis Paulã conſolatus eſt ſcriptis filiarum ſuarum ſcihncet bleſille
& pauline recenti obitu conſternatã. Vnde quidã pſeudo clerici quorũ ſcnibens uicia deptæhẽ-
Aderat: occaſione delatrandi accepta eũ infamia ſubnotare miſerrimi homines conabantur.
CEt quia ipſi uitiis ſubiacebãt carnalibus ad excuſandas excuſationes in peccatis jdipſum aliis im
ponebãt. CVt ergo uidit Hieronymus non minus ſe a falſis frattibus quã ab hereticis inſeſtari at-

tendens illud euangelicũ: ſi uos perſecuti fuerĩt in ciuitate iſta: fugite in aliã: deliberauit cedere &
ad orientales regiones militaturus dño cõmigrare. Quod quidẽ & Iacob in fratre ſuo Eſau feciſſe
legitur: & dauid in ſocero ſuo Saul: quog unus ad ſyros: alius ad philiſteos ſe contulit: malens ho-
ſtibus quam inuidis ſubiacere.
RRKoſectionis aũt ſuæ de urbæ:ordinẽ ipſe cũ Rufino expoſtulans ſic enarrat. Menſe augu⸗

„

ſto zephyris flantibus Cũ ſancto Vincentio præſbytero & adoleſcẽte fratre & aliis mona
chis ꝗ nunc hieroſolymæ cõmorantur nauim in romão portu cõſcendi:maxima me ſan
ctorũ frequentia ꝓſequente. Veni regnũ: in Sylleo littoræ paululũ ſteti: Vbi ueteres didi
ci fabulas & præcipitẽ fallacis Vlixis curſum & ſyrenaꝶ cantica & inſaciabileʒ Caribdis uoraginez
Cũq; mihi a cole illius loci multa narrarent darẽtq; cõſiliũ ut nõ ad prothei colünas ſed ad dione
portũ nauigarẽ. Illũ fugientiũ & turbatorũ hunc ſecuri hoĩs eſſe curſum: malui p maleas & cicladas
Cyprũ pgere:ubi ſuſceptus a uenerabili epᷣo Epiphanio ueni Antiochiam:fruitus ſum cõmunione
põtificis cõfeſſoriſq; paulini & deductus ab eo media hieme ĩtraui hieroſolymã: uidi miracula mul
ta & quæ prius ad me fama ptulerat oculorũ iuditio cõprobaui. Inde contendi. Egyptum luſtraui
monaſteria. Hitrie & inter ſanctorum coros aſpides latitare perſpexi.
NVis aut fœlicẽ non dixerit fuge huius euentũ: xpᷣiq; ꝓuidentia diſpenſatũ:ut/ſ.romana ec-
ccclleſia petri inſtituta regimine oĩum & ueteris teſtamẽti librorũ deſudãte Hieronymo he
braica haberet ueritatẽ: & quorundã græcorũ leuitas ꝗ cunctas ſcripturas ſibi diuinitus in
ſpiratas. Romanos a ſe accepiſſe plaudebant: ab inſultatiõe deſiſteret. Igitur Hieronymus
Iocis uenerabilibus perluſtratis pgit Conſtãtinopolim ad audiendũ Venerabiſlẽ uirũ Gregorium &

ſ .
—

Nazanzenũ: ut idẽ in textio explanationũ Eſaiæ libro meminit. Vbi ꝓphæta deũ ſe uidiſſe teſtatur

. *
Z

7

tia: rurſumq; opportuna plurima omiſiſſe: & ea maxime quæ ab eo-

de eiuſdem prouocatus exemplo: qui in diuinis uoluminibus ea quæ —

25

—+ 1

10 15 20

5

R

Balance Q

N Focus O

2

V

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

3 4 5 6

2

8
3
S
T
e
E
5
O
E
.
—
E
„£
„
E
◻
◻