Gb218a_qt Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

 Sermones quadragesimales de peccatis. Caracciolo, Roberto N125 11964284 021 „* nuuukhunntunanIo.n. . „ . ngen In nomine domini ieſu chꝛiſti. Incipit q̃drageſimalę de peccatis ſʒ ffem Robes u car de ligo: oꝛdinis minoꝝn epm/ liciẽſem, Et pꝛimo dñica ſeptuageſime: de numero damnatoꝑ,ppter eoꝛum peccata. Sermo pꝛimus. AAlti enizʒ ſt vocati:pauci Yo ele cti. Scribuntur ̊ vba mathᷣi. 20. c. 2 i euang. phtis dficgl e. ¶ Oñdit nob aptiſſme grauita . (tẽ peti młtitudo maxi ma danatox. Ha demoĩboobmiſſis ꝗ ob ſuꝑbiã ſuã e celo eiecti ad tartara taãdẽ de trudent et᷑nis ſupplicijs cruciãdi:tot ac tã ti ex hoibꝰpibũt: vt vix mens puſilloꝝ id credere velit. Arbitrant ſiqdẽ pleriqʒ tan tã eſſe tãqʒ imenſã pietatẽ ſũmi dei: ꝙ ne minẽt pire ſinet:ſʒ oẽs ad celeſte regnũ de ducet.Hos tñ a ſua falſa opiniõe retrahe re debẽt ifallibilia vᷣba ſaluatoꝛis nr̃i ieſu xp̃ᷣi:qui ⁊ ſi in pleriſqʒ euãgelioꝝ locis du re cõminet᷑ obſtinatis ⁊ icoꝛigibilibꝰ pec catoꝛibus: aſſeratqʒ firmiſſime repꝛobos et᷑nalr puniẽdos:tñ in lectione euãgelica hodierna id pleniſſime reſersuit. Refert ꝗppe paucos futuros electos.Heu qᷓ; foꝛ midabilis iſta ſnia oꝛe xp̃i filij dei pꝛeconi Jata. Neq; eni alia cauſa dari põt cur in/ ſticia dei in ĩpꝛobos ita deſeuiet:niſi igẽmi nia pctõꝝ ſuoꝝ:que nec per pniam volũt delere. Qua de re cũ de pctõꝝ deteſtatione in h̊ ope tractaturi ſimus:de danatoꝝ nu mero aliq̊ pᷣmittemꝰ:vt ſic vnuſqſqʒ perci ere Valeat pcti nocumẽtũ danũ irrepara/ bilẽqʒ iacturã:ꝓponemꝰaũt in hoc ſmo/ ne tria myſteria declarãda. hm dicitur vitans. Cmcontrarietatis. „ ʒ nclaritatis. M M multoplures ex hoĩbꝰerũt daͤnãdi qᷓ;ᷓ ſaluãdi pꝛopter illoꝛum peccata:⸗ qua liter numerus electoꝛum erit grandis ab ſolute: Sens * paruus reſpectiue, (Capiim Pimu. mero danatop dicit vitatis. In qꝗ vere aſſerimꝰꝙ ex hoibꝰ mul/ toplures dãnabunt᷑ qᷓ; ſaluabun tur. Hoc retulit ipſe deus pꝛo hoibus ĩcar natus Mathei. 7.c. Intrate inquit per an guſtã poꝛtam qꝛ lata poꝛta a ſpacioſa via que ducit ad ꝑditionẽ᷑:⁊ multi ſũt qui itrãt p eã.ſEt in euang hodierno. Et iterum Mathei.22. c.igeminauit tandẽ ſmniam. ſ⸗ qꝛ pauci ſunt electi.ſ Sed mirãtur qdã de hijs que dicimus:ꝓpterea qꝛ myſtice ⁊ in figura multitudo ſaluãdoꝝ abꝛahe pꝛiare che pmiſſa fuit ⁊ poſtẽſa. Uñ geneſis.I3. c.ſcribit᷑.Qõ dixit dñs ad abꝛahã poſtqͥ diniſus eſt loth ab eo. Leua oculos tuos ⁊ vide a loco in qͥ nunc es ad aqlonẽ ⁊ ad meridiẽ: ad oꝛientẽ ⁊ ad occidentẽ. O Eem terrã quã cõſpicis dabo tibi 2 ſemini tuo vſqʒ in ſẽpiternũ:faciãq; ſemè tuum ſicut puluerẽ terre. Siꝗ põt hoium numerare puluerẽ:ſemẽ qͥ qʒ tuũ numerare poterit. ¶Et geneſis. s.c. Dixit deus ad abꝛahã. Suſpice celũ ⁊ numera ſtellas ſi potes:ſic erit ſemẽ tuũ. Et geneſis.22. c. Nocanit angelus dñi abꝛahã de celo dicẽs:per me meripᷣm iuraui dicit dñs. Qꝛ feciſti rẽ hãc ⁊ nõ pepciſti filio tuo vnigenito ꝓpter me Bñ dicã nebi ⁊ multiplicabo ſemen tuũ ſi cut ſtellas celi ⁊ velut arenã que eſt in lit / toꝛe maris.In ꝗbus ꝓmiſſionibꝰdicebat᷑ abꝛahe multiplicatio ſaluãdo xpᷣm de eiꝰgenẽ deſcẽſmũ. Uñ apoſtolus ad galathas.8.c.ait.Abꝛahe dicte ſũt pꝛo miſſiones ⁊ ſemini eius. Non dicit 2 ſe/ minibus q̃ſi in multis:Sed quaſi in vno ⁊ ſemini tuo: qui eſt chꝛiſtus. Erit ergo numerus electoꝝ grdudis pᷣm pdicta. Joã nis iſup apocalypſis..c.id cõfirmat.Nã poſtqᷓ; deſcripſit numeꝝ ſignatoꝛũ ſᷣm ſpi rituale ſigni Poſt h vidi turbã magnà quã dinume/⸗ rare nemo poterat ex oĩbus gétibꝰtribu⸗ bus ⁊ linguis:Quare videt᷑ eſſe queda re pugnatia iter vᷣba xpᷣi ⁊ ioânis:cũ xpᷣs aſ. ſerat paucos foꝛe ſaluãdos:⁊ Danes refe/ rat ſe vidiſſe turbà inumerabilem.nις aũt recte itelligit: null iter xppᷣm? ioannẽ ac eccliam veteris teſtamẽti figura iuenit 5 à Rimũ myſteriũ declartdũ de nui iéda per catũ duodeci tribuũ addidit Any Ele⸗ Knabit 4 . — ↄtradietionẽ. Nã electoꝝ numerus i ſe cõ ſideratus ⁊ abſolute copioſiſſimus erit.i 7 — ho⸗ne⸗ „ erä ſeluotute 11Oα cõparatione vo ad igſos dänatos a reſpe ctiue ſatis exiguus.Hoc aũt ſatis cõſtare põt ꝙ plures hoiĩes erũt danati ; ſalua⸗ ti Mipe ratione. p rõne iſidelitatis. Cꝛorõne vicioſitatis. 300 rõne vanitatis. CPꝛimo rõne iſidelitatis:nullus ꝗdẽ in fidelis in ſua iſidelitate decedẽs põt ad vi tã puenire btãm: neqʒ vera eſt imo falſa ⁊ repꝛobatiſſima illoꝝ opinio: ꝗ dicũt vnũ quẽq; in ſua ſecta ⁊ erronea religiõe ſalua ri.Inqt eni apoſtolus ad hebꝛeos.xi.c. Si ne nide ipoſſibile ẽ placere deo.ꝗ Et idẽ ad epheſios..c.vnus deus vna ſides.ꝗ Eti c.p̊ de ſũma tri.⁊ fide catho.dẽ vna ẽ ſide liu vniuerſalis eccłia:ex quã nullus oĩino ſaluat. Idẽ ↄfirmat᷑ in glo.in.c.pᷣ ex de hereticis. ¶ Et. xxiiij. di.c. Qñ eps.ſ CEt.xx niij.q.i.c. Aꝑte. ¶ Et i.c. Qz ex ſola. xxiiij. q.i.vbi habet᷑.Qõð in ſigurã ꝙ nullus ex eccliam ſaluat᷑:oẽs qui repti ſũt ex archã noe ꝑierũt i diluuio.ſ¶ Sed ipᷣe ieſus vitas ⁊ vita Marci vltimo.c.dixit.Qui credide rit ⁊ haptiz atus fuerit:ſaluꝰ erit.Qui vᷣo nõ crediderit cõdemnabit᷑.Quis enume ret iſideliũ tot varietates tantãe; multitu dinẽ idolatraꝝ:videlz colentiũ ethera:co/⸗ lentiũ elemẽta:colentiũ hoies:colentium ſtatuas: colẽtiũ beſtias ⁊ hpẽtes.Judeoꝝ xpᷣm eis ꝓmiſſũ ⁊ ad eos venientẽ pꝑſeqn tium vſqʒ in diẽ hodiernũ.Saracenoꝛũ ⁊ aliaꝝ gentiũ ac pploꝝ ſequẽtiũ ſpurcitiã Mahumethi hereticoꝝ qui cõtra fidẽ tot ꝑnicioſos excogitarũt erroꝛes:hij oẽs ꝗqt gquot fuerũt a pᷣncipio mũdi vſqʒ nũc ⁊ qͥt 32 ſequẽtur cõdemnabunt a iuſto deo: vt in eternũ hitent in iferno.¶2⁹ cõſtare poteſt. MQõ plures hoies danabunt᷑ q́; ſaluabun tur rone vicioſitatis. Xiani vtiqʒ oẽs vi cijs atqʒ pctis dediti i peccato moꝛtali ſu am vitã ſiniẽtes:Qnoꝝ gràdis eſt nume rus ſalnari minime poterũt. Hoc xpᷣs ex⸗/ pꝛeſſit duʒ oixit Mathei. 3. c. Sile eſt re gnũ celoꝝ ſagene miſſe in mare ⁊ ex oi ge nere piſciũ cõgreganti. Quã cũ ipleta eẽt cducẽtes ⁊ ſecus lutus ſedẽtes elegerunt ꝗ pcepto baptiſmate recte bonos in vaſa ſua:malos aũt ſoꝛas miſe bũt. Sic erit in ↄſumatione ſeculi:exibunt angeli ⁊ ſeparabũt malos de medio iuſto rũ:⁊ mittent eos in caminũ ignis. Hinc Hieroꝰ in epłla ad filiKãͤ maunicij de cõmen datione virgitatis ingt. Nemo te circũue niat. Nemo ſᷣmone ſeducat:nõ niſi ſcõs ⁊ ſimplices celeſtis aula ſuſcipiet. Nullum apud deũ habet malicia locũ.Ab oi dolo 2 neꝗtia mundũ eſſe neceſſe eſt qui cupit regnare cũ xpᷣo.ſEt Augꝰli.de ſide ad pe trũ ait firmiſſime tene ⁊ nullatenus dubi tes nõ oẽs qui itra eccliam catholicã ba/⸗ ptiz ant᷑ accepturos ee viti eternã:ſed eos e viuũt. Regnũ eni celoꝝ ſicut heretici iudei iſideles ⁊ ſciſ matici nõ hẽbũt:ita ⁊ catholici criminoſi poſſidere nõ poterũt. ¶ Hec ẽ mirãdũ: ꝙ- xpᷣiani mali dãnabunt᷑.qm̃ vt dicit Ambᷣ. xxij.q.v.c.Cauete fr̃es. Cauete fr̃es mẽ/⸗ daciũ: qꝛ oẽs qui amãt mẽdaciũ filij ſunt dia boli. Non ſolum aũt in verbis:ſed ſi⸗/ mulatis opibꝰmendaciũ ↄſiſtit. Mtdaci um nãq;ʒ eſt xpᷣianũ ſe dicere:⁊ oꝑa xpᷣi nõ facere.ſ Dicite mihi o xpᷣiani.Quid ſonat hoc dignũ nomẽ:ꝗd ve ſigniſicat. Audite obſecro ⁊ itelligite.ci. nz veniſſet ex de ſacra vnctione vbi ſic habet᷑. A xpᷣo xpᷣia⸗ ni dicunt᷑:tanqᷓ;ᷓ vncti deriuent᷑ ab vncto: vt oẽs curras in odoꝛẽ vnguẽtoꝝ illiꝰcuiꝰ nomẽ oleũ eſt effuſũ. Adidẽ inꝗt Aug. li.A.de doctrina xpᷣiana.Ex ſact̃o vnctio⸗ nis xpᷣianoꝝ oium vocabulũ deſcẽdit ⁊ no mẽ. 25 nomẽ ille fruſtra ſoꝛtit qui chꝛiſtũ minime imitat᷑. Sʒq vñ nomen iſtud aut qñ ſũpſit initiũ.Cur cõi nobilitatis ſpũa⸗ ls vocabulo vxpᷣiani noiamur: ¶ Et ad hoc ita rñdet Euſebius li.2. hiſtoꝛie eccliaſtice Cũ paſſim per gentiliũ ppłos diuina effũ deretur dignatio:pᷣmũ Coꝛneliꝰapud ce⸗ ſareã paleſtine vꝛbẽ maximã cũ oĩ domo ſua:ad fidẽ xpᷣi petro miſtrante ꝓducitur. Jãinde qᷓ;ᷓplurupi ⁊ alij ex gẽtibꝰ apud an tiochiã ad ſidẽ venerũt eoꝝ pᷣdicatiõe per tracti. Per qͥs ⁊ antiochie floꝛentiſſama ↄgregatur ecclia. In qua etiã erãt ꝓpheti ci oꝛdis viri q;plurimi cũ ꝗbus ⁊ barna/ bas ⁊ paulus.Quibꝰoibus priter in gr̃a dei 2⁊ vnanimitate degẽtibꝰ. Ibi pᷣmum iſe vnt ſto ine 84 es 1 —– — — — — — — — — — .* „ diſcipli velut e perẽni ſonte ſũpto vocabu lo appellati ſũt xpiani. ¶ Idẽ ponit᷑ in acti bus aploꝝ.c.xi.i¶ Si igitur xpiani nuncug pari gliamur.Cur non erubeſcimus oi dei timoꝛe poſtpoñito ĩ tot ſacinoꝛa ruere:Cur non cõcoꝛdãt facta cum nomie:debet eniʒ nomẽ eſſe ↄſequens rei vt ſcribit.2i.di.cꝰ Cleros.⁊ de pꝛebendis ⁊ dignitatibus.c. Cũ ſerui.ſ Et inſtituta de donationibus &. Eſt.¶ Heu heu ipletũ ↄſpicimus dictũ pau li ad titũ.2.c.Conſient᷑.ſ.xpᷣiani ſe noſce de um facuis aũt negant. Audite auribꝰcoꝛ⸗/ dis vocẽ dñi nĩi ieſu xpᷣi dicẽtis M azhi. 7. co. Nõ ois qui mihi dicit dñe dñe intrabit in regnũ celoꝝ. Sed qui fecerit volũtateʒ patris mei qui in celis eſt ipᷣe intrabit in re gnũ celoꝝ.Quis eſt hic ⁊ laudabimus eũ ſ vt videmus pauciſſimi reperiuntur in Juder ſtatu in lubet gradu in quis exerci cio in q̃libet etate vel ſexu qui recte vinãt: qui virtutes amplectant᷑ deteſtenturqʒ vi cia.¶¶ Rara inquit Mieroꝰ aduerſus vigi lantiũ vᷣtus eſt nec a plibus appetit᷑. ¶ Et OQOuidiꝰliꝰ.2.de põto. Nec facile mitis iue nies milibꝰvnũ virtutẽ pꝛecij qui putet eſ ſe ſui.ſ Quotqt igit᷑ abiqʒ pnia poſt com/ miſſa peccata moꝛiunt᷑ danatoꝝ conſoꝛtio deputari certiſſimum eſt. ¶ CTertio cõſtare porc plures hoies daͤnabuntur q; ſalua untur rone vanitatis. Süt inter xpianos qᷓ;ᷓ plurimi qui vità pudicã rætã ſanctãqʒ bptendentes deſiciũt a debito ſine.ſ.ipo deo ad quem ſunt oĩa oꝑa bona dirigẽda.ij ſũt qui vẽto vaneglie tumefacti oia opera ſua faciũt vt videant᷑ ab hoibus:de ꝗbus lã diximus in ſᷣmone de vanaglia in q̃dra eſimali de peniteniia. Q5 danatio repꝛoboꝝ nõ repugnat bo — nitati nec chanitati neqʒ volũtati ſũmi dei Sicut quidã falſo conati ſunt perſuadere. Caß. 2m. Ccũdũ m eriu declarãdum de nu mero dãnatoꝝ dĩ ↄtrarietatis.Sũt “ enĩ nõnulli qui ↄtsariũ vᷣitatis iam dicte ipꝛobe tenẽt. Aſſerũtqʒ cũ oꝛigene ꝙ nõ ſolũ nõ dãnabunt᷑ multi imo ꝙ nullus erit pꝑpetuo dãnandus.Et ad hoc inducũt tres rationes. Cp dĩ bevitatis. z3 voluntatis⸗ CPꝛima rõ iſtoꝝ dicit᷑ bonitatis.Argu⸗ unt ꝗppe ſic. Hihil eſt aut tenẽdũ vel aſſe renduũ qð repugnet diuie bonitati ex eo ꝙ deus bonus eſt. Et vt ait Dionpſiꝰ in liꝰ de diuinis noibus.A ſũmo bono nõ egredit᷑ niñi bonũſ Et Hieroꝰad pauli. Bonus eſt deus ⁊ oĩia q̃cunqʒ facit bona ſint necef ſe eſt. Sed dãnatio tot milia miliũ hoium repugnat diuine bonitati:qm̃ pena dãna tionis mala eſt ⁊ peſſima.Ergo deꝰnulluʒz dãnabit ſed oibus tribuet eternã ſalutez. MHoc eſt qð ſeribit Lactantiꝰ liꝰde ira dei in ᷣnciꝰ.Aiaduerti inqt ſepe donate id exi ſumare plurimos qð nõnulli philoſopho rũ putauerũt nõ iraſci deũ qꝛ bñfica ſit tnũ mocdo natura diuina nec nocere cuiq́;ᷓ pꝛe ſtantiſſime atq; optime Suat poteſtati. Inſuꝑ arguunt pᷣdicti. Oꝛ iniquũ videt᷑ vt iequalia equalibꝰdent᷑. Oẽs aũt hoĩes eqles ſũt ⁊ ̃m nãm ⁊ ſᷣm peccatũ oꝛigina le.Igit᷑ honitas dei nõ debuit alios pꝛede ſtinare ⁊ alios repꝛobare.¶ Ad hec rñdet Tho.pᷣpar.q.23. artiꝰ.S. in rñſione Ad ʒ NQ ex ipſa bonitate diuina rõ ſumi poteſt pᷣdeſtinatiõis aliquoꝝ ⁊ repꝛobatiõis alio rũ.Sic eni deꝰdẽ oĩa ꝓpter ſuã bonitatẽ fe ciſſe vt in rebꝰdiuina bonitas repñtet᷑.Ne ceſſe eſt at ꝙ diuina bonitas que in ſe eſt vna ⁊ ſimplex multiſoꝛmiter repñtet᷑ in re bus ꝓpter h ꝙ res creata ad ſunplicitatẽ diuinã attingere nõ põt.Et ide eſt ꝙ ad cõ pletionẽ vniuerſi requirit᷑ diuerſitas rerũ. Quaꝑ q̃dã altũ. Quedã ĩiſimũ locũ tenẽt in vniuerſo.Et vt multiſoꝛmitas graduuzʒz coõſeruet᷑ in rebus deus ꝑmittit aliq̃ mala fieri ne multa bona ipediant᷑.Si ergo cõſi deremus totũ hoium genus ſicut totã reꝝ vniuerſitatẽ: voluit ergo deꝰ in hoĩbꝰ q;tũᷣ ad aliqͥs qͥs pᷣdeſtinat ſuã bonitatẽ repſen tare ꝑ modũ miſicoꝛdie parcẽdo.Et q;tuʒ ad aliqs qs repꝛobat ꝑ modũ iuſticie ⸗ niendo.dãnare itaq; repꝛobos facit ad bo nitatẽ dei q̃ dãnatio cũ ſit malũ peneẽ ma lũ ſm ꝗd ⁊ bonũ ſimplłr.vt idẽ Tho ait pᷣᷣ 2c. q. 79. ¶ Et. ꝛꝛ. q. iꝰ. Deꝰ eſti iuſte daãnat ⁊ punit repꝛobos ꝗ ſua volũtate deliquũt qꝛ vt dicit Augꝰ.ꝛʒ.q.4.c. Nabuchodono R 3 ſoꝛ. Vaſis ire nunqͥʒ deus redderet interi/ tuz ſi nõ ſpõtaneũ inueniret᷑ hõ hĩe petm̃ ¶ Et ſi diceret᷑ cur deꝰ voluntatẽ illa hoĩ de dit quã pᷣuidebat deficere.ſ¶ Rñdet Augꝰ liꝰ.xi.de ciui.dei.c.i⁊.dicẽs.Deꝰ ſicut na⸗ turar bonaꝝ optimꝰ creatoꝛ eſtua malaꝝ voluntatũ iuſtiſſimꝰ oꝛdinatoꝛ: vt cũ male ille vtunt᷑ naturis bonis:ipᷣe etiaʒ bñ vtat volũtaubꝰ malis.Et rurſus ſi ali intro/⸗ garet.Quare deꝰ qbuſda copioſioꝛa dona gre ↄceſſit qᷓ; alis. Rñdet Augꝰ ſup Joã nẽ dicẽs.Si q̃ris quare hũc trahat illu nõ trahat noli diiudicare ſi nõ vis errare.bhec ille.¶ Hec ꝓpterea iniuſte agit deus:qꝛ in bujs q̃ ex gra dãtur põt aliꝗs ꝓ libito ſuo dare cui vult plus vel minꝰ dũmodo nulli ſubtrahat debitũ. ¶Et h eſt qʒ dixit pꝛfa/ milias Moathᷣi.io.c.Tolle qð ruũ eſt ⁊ va de. An nõ licet mihi qð volo facẽ. ¶ Pꝛo bieren ingt ARugꝰ?ↄtra pelagiũ. Inſcruta/ ilia ⁊ incõpꝛehennibilia nolo vt introges qꝛ qò lego credo ⁊ veneroꝛ Hõ aũt diſeu⸗ tio.Quis ẽ aũt hõ grlideat deo. NHungd dicit figmentũ ei ꝗ ſe ſinxit. Quare me ſic ſeciſti habet eni poteſtatem figulus luti ex eadẽ maſſa aliud ꝗqdẽ vas ſacere in hono/ rẽ aliud in ↄtumeliã.ſ Et Gꝛegoꝛiꝰ.⁊.liꝰ moꝛaliũ.c.ia.ait. Mltos videmus qtidie qui iuſticie luce reſplendẽt ⁊ tñ ad finẽ ſuũ negtie obſcuritate tenebꝛdtur. Et multos cernimꝰpctõꝛũ tenebꝛis obuolutos.æt tñ iuxta vite ſue terminũ repẽte reddi iuſticie ſue liberos. Multos eni nouimus ſemel inuẽtã viã iuiticie illibate vſq; ad obitũ te nuiſſe.Et pleroſqʒ ↄſpeximus vſqʒ ad obi tũ cepta ſemel crimia ſine ceſſatione cumu laſſe.Quis ergo int᷑ iſta occultoꝝ iudicioꝝ nubila mẽtis ſue radiũ mittat vt aliq̃ ↄſi/ deratione diſcernat:vł ꝗs pduret in malo vel gs pſeueret in bono: vel ꝗs ab iſimis ↄuertatur ad ſũma:vel ꝗs reuertat᷑ a ſum mis ad iſima latent hec ſenſus hoium nec Qcqͥʒ de cuiuſlibet fine coſcitur:qꝛ diuino ru iudicioꝝ abyſſus humane mẽtis oculo nullatenꝰpenetratur. Nidemꝰ nãqʒ; ꝙ dei aduerſa gentilitas iuſticie luce perfuſa eſt. Et iudea duch dilecta pfidie eſt nocte ccca ta Scimus etiã ꝙ latro de patibulo tran/ ſizt ad regnũ.quda de aplatus glia eſt la⸗ „ pſus in tartau.Et infra video paulũ exilla pſecutionis ſeuicia ad grf̃am aplatus vo⸗ tuz. Et tamẽ ſic inter iudicia occulta ſoꝛ midat vt repꝛobari ſe etiã poſtqᷓ; vocatus eſt timeat.Ait eni caſtigo coꝛpus meum ?- ſeruituti ſubicio:ne ſoꝛte alijs pᷣdicans ipᷣe repꝛobus efficiar.¶Scdᷣa ranio iſtoꝛũ qui Pornn tenent ꝙ nullus erit ꝓpetuo danandus di citur charitatis. Miũt eni ꝙ deus ex chari tate miſit in mundũ filiũ ſuũ vnigenitũ nõ vt iudicet mundũ ſed vt ſaluetur mundus per ipᷣm:vt dicit᷑ Joannis.ʒ.c. Fuibaũt ſilij dei meritũ infinitů ppter pſonalẽ vnioneʒ de quo ſic ait Bona in ʒ di. ij.q.2. in re ſpõſione ad ʒ. Meritũ chꝛiſti eſt infinitũ. Jaärutas aũt illa conſurgit ex vnione illiꝰ aĩie ad perſonã diuinã:ob q; vnionem nõ tm homo ſed etiã deus moꝛi dicit᷑. In coꝛ/ poꝛe vo queſtionis ita dicit. ꝛopter hoc ille homo erat dei filius meritũ illiꝰpen atur m dignitatẽ illius pſone a qua exit opus.Et/ꝓpterea meritũ paſſionis ſue in infinitũ excedit merita paſſionũ noſtrarũ. Et ob hoc ꝙ; deus erat moꝛs eius penſata fuit tantũ q; tus erat ille qui moꝛiebatur. Et ideo qᷓ; tum ad ſufficientiã ſi inf nita mi lia hoium eſſent reatu oꝛiginalis aſtricta: potuiſſent per illius paſſionis effectũ eſſe liberata.Et ideo leo papa in ſmone de na tiuitate inꝗt.Oñs noſter ieſus xpus moꝛ tis peccatiq; deſtructoꝛ ſicut nullũ a reatu liberũ reperit ita liberandis oibus venit. Ergo oẽs hoies merito xpᷣi ſaluandi erũt. ¶ Rñdet. Bona di io.tertij.Qð merito xpᷣi liberemur ab oi eulpa ⁊ pena et᷑na ſuf/ ficienter ſed nõ efficienter. Quia decreuit pijſſimus deus in quolibet ſtatu hoieʒ ſal uare ipᷣo volẽte.ſ Quare dicit Augꝰ in liꝰ de libero arbitrio. Qui freit te ſine te: non ſaluabit te ſine te:ꝗEt ſi argueretur ꝙ idẽ Augꝰait virtutẽ deus in nobis ſine nobis operatur. Igitur deus operatur noſtraʒ ſa lutem abſq; noſtro conſenſu. Neſpõdet Alexander in 3⁰°ſme ꝙ Aug? nõ ↄtradi/ cit ſibiipſi:qm̃ deus nõ ſaluat te ſine te cõ ſentiente qui frcit te ſine te efficiente Et ſic deus opatur virtutẽ in nobis conſentienti bus ſine nobis efficientibus.Sicut igitur lumẽ ſolis ſufficienter qᷓ; tum imie eſt diffũ — r2 — — —— dit ⁊ communicat oibus:ſi tamẽ aliqui in M 4 voluit quia ſic placuit. Hic Augꝰlio.8 3. domo ſe recludãt ⁊ feneſtras vel oſtia claa qſtionũ inqt.Qui qrit quare deus voluit dant illis ſẽ ſubtrahit.Ita ⁊ meritũ xpᷣi cõ⸗ municabile eſt oibus:ſed nõ oibus cõmu nicatur:qꝛ nolunt aperire poꝛtas coꝛdiuzʒ ſuoꝝ qui merito diuina vltiõe feriẽdi erũt. Tertia ratio eoꝛuʒ qui tenent ꝙ nullus erit perpetuo dãnandus ſed ꝙ oẽs homi/ nes erunt ſalui dicitur voluntatis. DHaãna tio inquiunt repꝛoboꝛum eſt ↄtra dei volũ tatem:rgo nullus damnabitur: ꝓbat᷑ cõöõ ſequens per illud qð ſcribitur in pſal.⁊ de con.di.2.c.Omnia.Oia quecunq; voluit dñs fecit in celo ⁊ in terra in mari ⁊ in oĩibꝰ abyſſis. Antecedens aũt manifeſtum eſt: qꝛ Eʒechiel.ið.c.dixit deus.Nolo moꝛtem peccatoꝛis.ſEt iterũ ibi. Non voluntatis mee eſt moꝛs impu.ſEt Paulus pᷣme ad timotheũ.2.c.ait. Nult deus oẽs hoĩes ſal uos fieri. Et Petrus pᷣ ſua canonica.c. 2. Deus patienter agit ꝓpter nos:nolens aliquẽ pꝑire. ¶ Sed hijs reſpõdet Hamaꝰ Qõ deus vult oẽs hoies ſaluos eſſe volũ tate abſoluta ⁊ antecedente nõ autem vo luntate cõſequente ⁊ cõditionata ſicut ple ne poſuimus in quadrageſimali nr̃o de pe rationalẽ. Quod vtiq; nil aliud eſt:niſi ꝛt munduʒ ſfacere cauſã qrit voluntatis dei. Ois aũt cauſa efficiẽs maioꝛ eſt eo qd efſft cit᷑. Hihil aũt maiꝰẽ volũtate dei:nõ ergo cauſa qᷓrenda eit. Et idẽ Augꝰↄtra mani cheos liꝰpᷣ ait. Siqui dixerint ꝗd ideſt cur placuit deo facere celũ ⁊ terrã. mRñndenduʒ eſt eis ꝗ voluntatẽ dei deſiderãt noſce cau ſas ⁊ volũtatẽ dei ſcire q̃rũt ꝙ volũtas dei oĩum qꝗ ſũt ipſa ſit cauſa.Si eni habet cau ſã volũtatis eſt aliqd qð añcedat volũtatẽ dei:qð neſas eſt credere. Qui ergo dicit q̃⸗ re deꝰfecit celũ ⁊ terrã:rñdendũ eſt qꝛ vo/ luit.volũtas enĩ dei cauſa eſt celi ⁊ terre.Et ideo maioꝛ eſt volũtas dei qᷓ;ᷓ celũ ⁊ terra. Qui aũt dicit.Quare voluit deꝰfacere ce⸗ lũ ⁊ terrã maiꝰaliꝗd q̃rit qᷓ; ẽ volũtas dei Nihil aũt maiꝰiueniri põt.ſ Cõpeſcat er⸗ go ſe humana temeritas ⁊ id quod nõ eſt no qrat ne id qdð eſt nõ inueniat.Hec ille.Jdẽ in mnia refert Magiſter i pᷣ di. ꝗ. Qð qui cauſã volũtatis diuine qrit aligd maiꝰ eo querit cũ nil maius ipᷣa ſit. Oö ſolus de cogſcit numex electoꝝ et de aſſumẽdis ad oꝛdies angeloꝝ. Cap. 3m. nitentia in ſermone de amoꝛe dei ad aiam 1 Ertiũ myſteriũ declarãdũ de nume deus diſpoſuit ita oẽs: ꝙ ſi vylunt ſaluari poſſunt ⁊ qꝛ non oẽs ſaluari volunt: ideo nõ os deus ſaluabit. Sed rurſus pᷣſum ptuoſe requirunt quare deꝰ ſic voluit:qua re deꝰ voluit facere celũ ⁊ terrã:q̃re deꝰ vo luit multa que voluit ⁊ noluit alia.Quibꝰ ſanctus Tho.pᷣ par.q.iↄ.ita dicit.Qð nõ põt aſſignari cauſa volũtatis diuine. VUñ lʒ debeamus ſi volumus ſcire effectus in quirere cauſas illoꝛũ:quia vt dicitur pᷣ po ſterioꝝ. Scire eſt reʒ per cauſã cognoſcere. Et quatuoꝛ ſint cauſe.ſ.efficiens: materia lis:fſoꝛmalis ⁊ finalis vt ponit ibidẽ ph̊s. ⁊ vna per alterã demonſtretur:vt dicit idẽ in2 de aĩa excepta cauſã finali.Tamẽ vl/ tra illas cauſas cũ querimus de fine qua⸗ re ſic eſt talis finis nullã cauſã habemus pᷣter diuinã voluntatẽ q̃ ſic ſtatuit.qEt ſi vl terius q̃rinuis quare deus ſic voluit nulla eſt alia caulſa niſi ſua ꝓpꝛia voluntas qꝛiſ. ſic placuit:⁊ ſic placuit quia ſic voluit:⁊ ſic daãnabunt ⁊ qͥt ſaluabunt.ſ Ad qð referi/ ro qinatoꝝ dẽ claritatis. In qͥ exg: (¶An Miiato rere libet. An danatoꝝ ⁊ electoꝛ nu c elcts . nneâ ₰ . „ ° — „ . 4 merꝰ determinate cosſci poſſit q̃t.ſ.hoĩes Det Cite ragſn poſ . mus illud qð ᷓꝛegoꝰpoſuit in q̃dã colle⸗ cta.ſ.ꝙ ſoli deo cognitꝰeſt numerꝰ electoꝝ i ſupna ciuitate locãdus. Nouit itaqʒ deꝰ ſolus qt pᷣdeſtinauit electoꝝ ſuoꝝ nüo cõ/ putãdos ⁊ qͥt ep iovanit ignis etnibꝰdeco ndos. E&deß loqtur Angeili de corte ptiõe ⁊ gr̃a:vbi ait.Certꝰ? pdeſunatoꝝ nu merꝰꝗ nec augeri põt nec minui. Fuerunt tñ ꝗqdã qui 'm Tho.pᷣ par.q.29.ſalſo dixe rũt ꝙ numerꝰille eſt certꝰ⁊ cognitꝰdeo foꝛ maliter: ſed nõ materialr: vtputa ſi dicere mus certũ eſſe ꝙ centũ vel mille ſaluẽtur: nõ aũt hij vel illi. TCamen deo numerus il⸗ le tã ſoꝛmaliter q;ᷓ materialiter cognitũ eẽ conſtat ſine cuius voluntate nec boni pꝛe miũ nec mali ⁊ repꝛobi penã erũt acceptu ri ꝗ oĩa nouit anteq; fiàt. De hoibꝰ vᷣo cũ H nalem cognitionẽ excedat nullus poteſt a 4 hoc noſre vi ꝓpꝛie nature ⁊ nalis itellectꝰ neqʒ; ali cui reuelauit deus h̊ ſingulare ſe⸗ creiu. C Inuẽti ſũt ⁊ alij ꝗqlʒ determinate diffinire nõ ſint auſi numeꝝ electoꝝ in par ticulari:tũ ĩ gnãli varia ſũt opinati.i Qui qã eni dixere ꝙ tot ex hoibus ſaluabũtur: q̃t angeli ceciderũt.¶ Qnuida alij ꝙ tot ſal uabunt qt angeli remãſerut. ¶ Alij vo ꝙ tot q;t fuerũt angeli pᷣ ↄditi ⁊ qui remanſe/ rũt ⁊ qui ceciderũt. ¶ Pꝛimi aſſerẽtes ꝙ tot hoĩes ſaluabũtur qt angeli ceciderũt: moti ſũt ad ſic tenẽdũ ania angeloꝝ ruine p hoiĩes ſaluãdos reſtaurabũtur. Hoc aſſe rit Magẽ in ꝛ¶ di.9.a /ꝓbat᷑ ꝑ illud qð dĩ i plſal.co. 9. Judicabit in nanonibꝰ iplebit ruinas.ſEt de hoc etiã eſt glo.ſuꝑ illð pᷣs. Cõſtitues eos pᷣncipes:dicẽs.legit pau/⸗ Pares vt exaltaret ad oꝛdies celi ꝗ fiunt ex oibꝰa ãgelis.Et ad idẽ ſic ſeribit Augꝰ in Encheridion. Supꝑna hierlin mr nfr̃a ci uitas dei nulla ciuium ſuoꝝ numeroſitate fraudabit᷑. Aut vberioꝛe etià copia foꝛtaſ ſe copia regnabit. Hec eni numex aut ſan ctoꝝ hoiuz aut imundoꝝ ſpirituũ nouimꝰ in qrũ locũ ſuccedẽtes filij catholice mr̃is q̃ ſterilis apparebat in terris in ea pace de q̃ illi cecidere ſine vllo tpis termio pmane büt. h ille. Aduertẽdũ tñ ᷣm Honanẽtu rã di..ſedᷣi libꝛi.OQðd angli ꝗq ceciderũt nõ fuerũt in oꝛdie ſimpłr:ſʒ ſʒ qd. Ma ad ꝑfe ctionẽ oꝛdis duo ↄcurrũt.nã tanq; funda mẽtũ ⁊ diſpoſitio ⁊ gẽa vt cõplemẽtũ ⁊ pſe ctio.Et qꝛ aliqd tũc dẽ eſſe ᷣm ꝗd qñ eſt in ſola diſpoſitiõe.tũceſſe ſimpłr qñ eſt in ſna pꝓfectione cũ demones ⁊ angeli in nalibus ↄueniãt dĩ aliqñ demones fuiſſe de diner ſis oꝛdibꝰ angeloꝝ q; uis nunq; plene ſue rint in aliq̃ oꝛdie:vñ h̊ itelligit᷑ 'm ꝗd non ſimplr. Qꝛ vo hoiĩes poſſũt ad eminentiã gre ⁊ glie in q̃ ſũt angeli eleuari põt ex ho mibꝰ⁊ angelis idẽ oꝛdo ↄſtitui.Et ſi dicere tur ꝙ maioꝛ eſt vnitas in ſuꝑna hierlʒ q; in eccha militãte.Sʒ nũc ĩ via oꝛdo hoiuzʒz nõ admittit itra ſui vnitatẽ diuerſũ ĩ nã.Er go videt᷑ ꝙqũ hõ differat ſpe ab angelo ꝙ ex angelis ⁊ hoibꝰvnꝰoꝛdo. Rñdet. Boĩꝰ ꝙ nõ eſt ſile qꝛ hõ nullũ nial inenire põt ſi mile ſibi i ↄfoꝛmitate rõis.Hõ aũt ⁊ ange ns in participatiõe rõnis ↄueniũt.Et qð (tare debet. plus ẽ in deſoꝛmitate glie.Et ideo poſſũt m eãdẽ ſocietatẽ ⁊ eiuſdẽ ſocietatis oꝛdint᷑ ↄuenire.ſ¶ Ex hac itaqʒ oꝛdinũ celeſtiũ ꝑfe ctione q̃ ↄſtat ex angelis ⁊ hoibꝰ moti ſt illi ꝗ dixerũt ꝙ tot hoies ſaluabunt᷑ qt an geli ceciderũt.ſ Sʒ Anſelmꝰ in liꝰ cur deꝰ hõ ꝓbare conatur ples eſie futuros hoies ſaluãdos qᷓ; fuerũt angeli ꝗ ceciderũt. Et huic opinioni ↄcoꝛdat Bona aſſerẽs:ꝙ adhuc ſupꝛa nouẽ oꝛdines angelęꝝ addet᷑ oꝛdo decimꝰex hijs ꝗ in vita iſta nõ puene rũt ad tantã meritoꝝ excellẽtiã vt exaltent᷑ ad oꝛdines angeloꝝ.Sʒ meritis xpᷣi ſalua ti decimũ tenẽt gradũ.Et h poſitio ſitis vi det᷑ꝓbabilis nõ ſolũ ꝓpt᷑ impfectionẽ me ritoꝝ quã hñt multi in via:ſʒ etiã ꝓpt᷑ ſe ctionẽ electoꝝ q; tũ ad numeꝝ q̃ erit in hie ruſalẽ fupna:qm̃ pfectio maxia in nume⸗ ro denario ↄſiſtit qꝛ in illo ẽ pfectio ⁊ ſtatꝰ numeri. Et h̊ videt myſtice deſignari Luce ij.c.in parabola de muliere amittẽte vna⸗ʒ dꝛagmã q̃ decẽ habebat ⁊ accenſa lucerna euertit domũ ⁊ diligẽter illã q̃ſiuit donec ĩ uenit:⁊a illa inuẽta ↄuocauit vicinas dicẽs ↄgratulamini mihi qꝛ ineni dꝛagmaͤ quaz pdiderã:ꝑ quã dꝛagmã pctõꝛes penitẽtes itelligũtur ꝗ ſola pnia ſaluari pñt. Dꝛag⸗ ma ſʒ glo.nũmꝰeſt hñs impſſã regis ſigu rã.¶ Quargvidet᷑ ꝙ młtoples ex hoibꝰſal uabunt᷑ q; fnerũt angeli puaricatoꝛes. Si aũt erũt tot qͥt angeli remãſerũt.Aut qͥt re mãſerũt ⁊ qt ceciderũt temerariũ eſt aſſe/ rere ⁊ pᷣſũptuoſũ.qꝛ vt Hieroꝰinꝗt ad pau linũ.MQdð de ſcripturis ſcis auẽtẽ nõ habet eadẽ facilitate ↄtẽnit᷑ q̃ ꝓbat᷑. Ideo relinq̃ mꝰh̊ ſecreta iſcrutabilia ei cui nihil abſcon ditũ eſt. Nos vo ſcrutamꝰdiligent ita nos gratos efficere deo viuẽti vt pctã deteſtan tes participes fieri mereamur gr̃e ſue pex quà aſſeqᷓmur hẽditatẽ celeſtis regni.in qͥ viuit deꝰv omp̃ — ſecła ſecloꝝ Amẽ. 35 CBñ̃ica.xlèe᷑ De tribꝰ nocumentis pꝑcti moꝛtalis ꝓpter ꝗᷓ merito vnuſqſqʒ pctã vi Senno ſecundus. Enit dlabo⸗ lus ⁊ tollit vbũ de coꝛde eoꝝ ne credẽtes ſalui ſit. vᷣba ſut —— — W — — — — — — —0 h f...êõ⁹⁴ — via ſur notumta Ei ei ae Fd mit An SelbtlI 9 redẽptoꝛis nr̃i Luce.S.c.a in euãgelio ho dierno.¶ Gꝛaniſſimũ ineſt piculũ aiabua petõꝝ dũ ſuadẽte diabolo ſui ſtatꝰ miſeriã nõ asſcunt. Id eqdẽ doloſus ille ppẽs cal liditate multa ſuggerit illis q̊s ad pctã pᷣ/ cipitauit vt nõ exiſtimẽt maculã deſoꝛmi/ tatẽ põdus ⁊ dãnũ pcti.Qua de re pleriqʒ ſic excecati negligũt dũ thᷣs hut ⁊ facultas dat᷑ vitã ſuã malã coꝛꝛigẽ ⁊ in meliꝰreſoꝛ / mare.Cũ eni laboꝛẽt grauiſſima infirmita te pcti ν bitrãtur ſe ſanos.ſ Et vt Augꝰre fert ſup pſał.So. Nemo eſt inſanabilioꝛ eo ſibi anꝰ videt᷑. ¶ Pꝛoptea Señ.ad lu⸗ cillũ inꝗt. Mõ eſt extrinſecꝰmalũ nr̃ʒ intra nos eſt in viſceribꝰipᷣis ſedet. Ideo difficul ter ad ſanitatẽ venimꝰ qꝛ nos egrotare ne ſcimꝰ. ¶ AUt itaqʒ malicia diaboli ↄfundat᷑ ⁊ petõꝛes reuertãtur ad deũ.In pñti ſᷣmo ne de nocumẽtis pcti moꝛtalis dicturi eri⸗ mus. NHotabimꝰaũt tria nocumẽta ipſius dãnoſiſſima que diabolus abſcõdere nitit 2 a mentibus tollere petõꝝ. Cp mnocumẽtũ dẽ volũtatis depꝛauatio. Cꝛmrõnis peruerſio. ʒ mlibertatis fubiugatio⸗ COQõ peccatũ facit hois voluntatẽ mali. gnã q̃ a deo data eſt hoĩ bona lʒ ſit ad bo⸗ nũ ⁊ malũ vᷣtibilis.Et an o peccatum eſt voluntarium. 2 Rimũ nocumẽtũ pct? dĩ volũtatis p depꝛauatio. Facit nãq; voluntatẽ quã deꝰdedit hoĩ bona pꝛauã atqʒ malignã. Mã vt inqt Augin liꝰoe dnabꝰ aĩabꝰ. Peccatũ eſt voluntas retinẽdi vel ſeqndi qʒᷣ iuſticia vetat. ¶ Et vt idẽ ait.ij⸗ q. Ba. c. ̊. voluntas eſt aĩ motꝰ ad aligꝗd vł nõ imitãdũ vel adipiſcẽdũ. ¶ Et ſʒ Alex in.2. ſũme in pᷣtactis vbis Augꝰ accipit iu ſticiã nõ ꝓut eſt vᷣtꝰ ſpalis ſʒ ꝓ iuſticia ge nerali q̃ idẽ eſt ꝙ oĩs vꝓᷣtus.ſ.ſim ꝙ ipoꝛtat rectitudinẽ volũtatis q̃ attẽditur m oẽm vtutẽ. Cuiꝰdue ſũt partes ſᷣm Aug!.ſ.de clinare a malo ⁊ facẽ bonũ.Et de hac dixit ſaluatoꝛ ñ Mathᷣůi.õ.c. Pꝛimum qrite re gnuʒz dei ⁊ iuſticiã eiꝰ.vbi glo.ait.Juſticia regni eſt oĩa q̃ xpᷣs docuit obſuare.Cũ aũt in hãc ob Ernantiã tendit voluntas bona eſt non ſolum bonitate nature: ſed etiam bonitate vᷣtutis ⁊ moꝛis. De ã ſic ſcribit om los voluntas ſislie bova! Ariſ.i.2.ethicoꝝ. Virtꝰeſt qͥ bonũ fnacit ha bẽtẽ ⁊ bonũ opꝰeiꝰreddit.ſſ Sʒ clarioꝛe huiꝰ partis noticia tria dubia ꝓponemꝰ. Cp mvtꝝ omnium hominuʒ voluntas ſit naliter bona. n vty deus debuit dare homini volun tatẽ ad malum vᷣtibilẽ. Czmytn oẽ peccatũ ſit voluntarum. CAd pubiũ rũdemꝰʒz vitatẽ ꝙ oius P volũtas eſt naliter bona qð/ꝓbatur triplr. I pOꝛõne dei näm oꝛdinantis. Cꝛvrõne obiecti mouẽtis. Drõne vicij ↄtrariantis. ¶Vꝛimo ꝓbat᷑ ꝙ oĩum volũtas ſit nata ralłr bona ex eo ꝙ deꝰↄditoꝛ ⁊ auctoꝛ natu re oĩa bñ fecit. Nidit nãq; cuncta q fecerat ⁊ erat valde bona:vt ſeribit᷑ geñ.pᷣ.c. Int cetera aũt ſuoꝝ opeꝝ inſtituta aiam rõna lẽ ꝓduxit:potẽtiaꝝ multipliciuʒ varietate decoꝛatã.vt Ariſt.docet in.ꝛ.de aia..¶ Et lʒz ples ſint potentie.ſ.qnqʒ q̃ oẽs ab aia hñt pncipiũ:vt refert Tho.p par.q.22. tñ in ipſa aia vt in ſubiecto ſũt intellectꝰ⁊ volũ⸗ tas. Et has neceſſe ẽ remanere etiã deſtru cto coꝛpoꝛe cũ ſubiectũ eax ideſt aia rema neat imoꝛtalis. Alie vᷣo potẽtie.ſ.nutriti⸗ ua:ſẽſitiua:⁊ motiua ſunt in ↄiuncto vt in ſubiecto.Et qꝛ deſtructo fubiecto non põt accidẽs rònanere.Ideo coꝛꝛupto ↄiuncto ideſt hoie nõ remanẽt ille potẽtie actu ſed tm̃ vꝓᷣtute ſicut in pᷣncipio ⁊ in radice. ¶ Et ſi obiciatur ꝙ Augꝰlidde ſpu ⁊ aia dicit ꝙ aĩa recedit a coꝛpoꝛe trahbẽs ſecũ ſenſum ⁊ imaginationẽ ronẽ ⁊ intellectũ iraſcibilita tẽ ⁊ ↄcupiſcibilitatẽ.ſ¶ Rñdet Tho. ꝙ libᷣ ille nõ habet auẽtez qꝛ falſo aſcribit᷑ ſugꝰ ¶ Et ſi adhuc inſtet᷑ qꝛ Zuce.ib.ſnit dictuzʒ diniti. Recoꝛdare qꝛ recepiſti bona ĩ vita tua.Mæmoꝛia autẽ eſt potẽtia ſenſitiua. ¶ Rũdet adhuc Tho.q; memoꝛia ibi acci pit᷑ eomodo qͥ Augꝰponit memoꝛiã in mẽ te ꝓut.ſ.eſt partis intellectine:non ꝓut eſt potẽtia partis ſenſitiue. ¶ Sʒ buc erudi tos viros magna eſt difficultas. An inte lectus ſit o⸗ otẽtia voluntate. Qui dicut ꝙ ſic. Mã vt ait ThS.ᷣ parte. ꝗ. 85;. Illa potẽtia altioꝛ et nobilioꝛ eſt cuius obiectum eſt abſtractius.Sed obiectuz in tellectus eſt abſtractius obiecto volunt / B. Jyrtellect ſu nobilio⸗ pon volatate . itis. Quia obiectũ intellectꝰ m cõmuneʒ modũ loqndi eſt veꝝ:obiectũ volũtatis eſt bonũ.Sed bonũ in oibus rebus reperit᷑. veꝝ aũt ſolũ in aia ergo obiectũ intellectꝰ eſt abſtractius. Ideo metha? Ariſt. ait Bonũ ⁊ malũ ſunt in rebus:veꝝ ⁊ ſalſum ſũt in aia. Pꝛeterea mouens eſt nobilius moto ⁊ agens pᷣſtantius paſſo ex ʒꝰ de aia Sed intellectus mouet voluntatẽ qꝛ non põt ferri in bonũ niſi cognitum per intelle ctũ.Ergo intellectus nobilioꝛ eſt potentia qᷓᷓ voluntas.¶ Inſuꝑ Ariſt.in.io. ethicoꝝ ponit intellectũ altiſſimã potentiã anime. Alij vo dicũt ꝙ volutas ẽ nobilioꝛ intel lectu ex eo ꝙ iſoꝛmat᷑ nobilioꝛe hitu. Naʒ volũtas charitate.Intellectꝰ vo iſoꝛmat᷑ ſi de. Charitas aũt nobilioꝛ ẽ fide. Igit᷑ volũ tas nobilioꝛ eſt itellectu. ¶ Confirmat᷑ hec opinio auctoꝛitatibꝰ. Naã Bernardus in lio de libero arbitrio aſſerit quodãmodo ra tionẽ eſſe pediſſequã volũtatis. Et Anſel mus in liꝰde ↄceptu virginali dñiuʒ totiꝰ regni aĩe attribuit voluntati.Et Ariſto.in 7.policinquit. Potẽtia qua eligimus pᷣn cipãtis eſt.ſ Ricardus adhuc i.A.di.49. Inter alias rationes hãc aſſerit ſoꝛe pꝛeci puã.Quia volũtas ſuum obiectũ reſpicit ſub ratiõe nobilioꝛ Bonũ eni eſt obiectũ voluntatis.Ens obiectũ intellettus. MRõ aũt boni eſt ꝑfectioꝛ qᷓ; ſit ratio entiꝰ. Hoc videtur acceptare aliquõ ſanctus Tho.aſ ſerẽs ꝙ lz abſolute itellectꝰ ſit ꝑfectioꝛ qͥ; volũtas:tamẽ volũtas eſt nobilioꝛ ᷣm ꝗqd eo 2. obiectũ volũtatis in altioꝛi re reperit CAcd iſtaꝝ opinionũ ↄcoꝛdiã. Quidã nõ incongrue dicũt.Qdð ſiqs has dnas pott tias cò ſideret philoſophice intellectus eſt pꝛeſtãtioꝛ volũtate.Sed theologice loqu? do vbi merita ⁊ demerita conſiderãtur vo luntas altioꝛ eſt qᷓ; intellectus.qm̃ ſᷣm vo luntatẽ iputatur meritũ ⁊ demeritũ:vnde ad iperiũ voluntatis intellectus ⁊ oẽs aie vires ⁊ ipa etiã aia tota ſaluant᷑ ⁊ danant᷑. Nõ eni dànatur quis ex eo quia malũ in telligit. Aut ſaluatur qꝛ bonum diſcernit. Sed ideo daſnnatur qꝛ voluit malũ:a ſal/ uatur qꝛ voluit bonuz. ¶ AVnde Augꝰ.32. q.5.c. Sicut eni ait.Sicut enim peccatum opus ſine voluntate nõ facit:ita ⁊ iuſticia ex opere nõ conſumatur niſi voluntabſue rit.¶ Ratio eſt qꝛ illi iputatur peccatũ qui auctoꝛ ⁊ motoꝛ eſt pᷣncipalis ad mouendũ ad culpã. Sed voluntas eſt huius quare illi eſt ibutandũ.¶ Qualiter aũt voluntas mouet inquit ipᷣe Tho.pᷣꝰ.2.q.id.Qõð vo⸗ luntas eſt reſpectu finis ⁊ omnia membꝛa ⁊ vires coꝛpoꝛis ⁊ res exterioꝛes ad opus applicat ꝓpter ſinc᷑.vnde intellectũ ad itel ligendũ oculũ ad vidẽdum per voluntat applicamus ideſt cum volumus. Simili⸗/⸗ ter ⁊ res exterioꝛes vt aquã cementuʒ.are nã ad edificationem domus ⁊ ſic de alijs: Et ſubdit Tho.ꝙ ſi ratio applicauerit ad opus antedicta hoc erit vt dirigens nõ vt pꝛincipale mouens.Similiter ſi alie vires 7 anime potentie antedicta applicant ad opus hoc faciunt vt iperium exequant᷑ vo luntatis ad quã comparantur ſieut inſttu menta ad pꝛincipale agens.Et ideo quia actio attribuitur pꝛincipali agenti ⁊ nõ in ſtrumentis. Ideo opera noſtra dicũtur bo na vel mala ꝓpter voluntatẽ. Nidetur mi hi ꝙ ex hijs dictis a beato Tho.hoc loco vltimo negari poſſet quod dictum eſt pau lo ante ꝙ intellectus moueat volũtatem. Sed dimittamus iſta ſcholaſticis diſcipli nis.: C Secũdo ꝓbatur ꝙ voluntas oiuz ſit naturaliter bona ratione obiecti mouèẽ tis. Ut eninf inquit Tho.ꝰ. ꝛ. q.9. Illud quod appꝛehenditur fſub ratione boni et conuenientis mouet voluntatem per mo⸗ dum obiecti. Ideo Dion yſius in liꝰde di/ uinis nominibus dicit. alum eſt pꝛeter voluntatem eo ꝙ omnia appetunt bonũ. ¶ Et vt refert mor 2.q. 3. voluntas eſt appetitus rationalis. Omnis auteʒz appe titus non eſt niſi boni.Illud autem bonũ aliquãdo eſt verũ bonum. Aliqudãdo ap! parens bonum. Ideo Ariſto.ʒde anima iquit.Quod eſt notum appetitus non re/ fert vtrum ſit bonum vel apparens bonũ. T¶ Et 2o° phiſicoꝝ.ſinis eſt bonum vel appa rens bonum. ¶ Sed querunt aliqui: ſi vo luntas tendit in malum quia apparẽs bo nuũ quare peccatum imputatur ſibi: ¶ Ad qdð dico ꝙ nõ ꝓpterea quis excuſatur quo niam cum voluntas in toto regno anime ſit domins vt eſt pꝛedictuz ipſa intellectui — — f f — — ½ £ =. — — — — — —— — — — ℳ—2 f f f2 — — goi ndiͤ art ias / 4 dus ſtel⸗ iate li/ Ae⸗ i, ad yt 3ä mãdare debet vt rimetur an illud peccatũ vel malũ qð diabolus offert vel ſẽſualitas ipſa ſit veꝝꝑ bonũ:vel apparẽs cũ ad id co/ gnoſcendũ interneniat lumẽ diuine gratie voꝝ ſcnipturaꝝ ſanctaꝝ ⁊ ipſa ratio nãlis ĩ multis.ſ Uñ glo in.c.pᷣ de ſumma minita alt. s excuſatur adã qꝛ conſilio diabo peccauit: qꝛ debuit exploꝛare apo ſemet ipᷣm an expediret ei tale ↄſiliũ.ff. mandati vel otr. .l. 2. ¶ Tertio pbatur ꝙ volütas oium hoium ſit naturaliter bona ratiõe vi cij ↄtrarfannis. Oẽ eni viciũ ⁊ peccatũ con trariat᷑ nature Sed viciũ maluũ eſt ergo na tura bona.ſ Añ Augꝰliꝰ.xi. de ciui.co. is. Nãle nullũ eſtoino peccatũ.Et in. c. i2. NHi cuũ ita contra nãm eſt vt nõ poſſit niñ no/⸗ cere nature.Et eodẽ eꝰvbi eſt viciũ malicie natura nõ viciata pceſſit. Quare cũ volun tas ſit potẽtia aie rationalis que a deo ad bonũ eſt oꝛdinata ⁊ ab ipſo ſemp ad bonũ mouetur ↄfiteri cogimur volũtatẽ omniũ naturalr ſoꝛe bonàâ. C Sed rurſus pleriqʒ nos iterrogant ſi mouet᷑ voluntas a deo ſi cut a motoꝛe pᷣmo cũ ipe ſit oipotens quõ voluntas ferri põt in malum:Ad qðᷣ re ſpondet ſãctus Tho. pᷣ ꝛc. q. io: arxtio. . ſe quedo DPionyſium. Qð ad puidentiã diui nã nõ ptinet coꝛꝛumpe nãz rex:ſed ſuare vnde mouet oia ſʒ eoꝝ ↄditionẽ. Ita ꝙ ex cauſis neceſſarijs per motionem diuinã ſẽ quuntur effectus neceſſaru ex heceſſitate. Ex cauſis aũt ↄtingẽtibus ſequit᷑ effectus 2tingẽs. Quia igit᷑ voluntas eſt actiuum pᷣncipiũ nõ determinatũ ad vnũ ſed idiffe renter ſe hñs ad multa:ſic deꝰ ipſã mouet ꝙ nõ ex neceſſitate determinat ad vnũ:ſʒ remanet motus eiꝰↄtingens ⁊ nõ neceſſa rius niſi in his ad que nãliter mouetur vt ad volendũ bonũ in cõi⸗ vltimuz finẽ ſeu btitudinẽ ⁊ que ↄueniunt alijs potẽtijs vt cognitionẽ vie veri qͥ ſemper ↄuenit ĩtelle ctui ⁊ eſſe ⁊ viuere ⁊ alia hiꝰque reſpiciunt 2ſiſtentiã naturalẽ.Ad alia vᷣo mouet᷑ vo luntas ↄtingẽter ⁊ nõ nãlitr.Cũ ergo deꝰ mouet hois voluntatẽ ad bonũ ita mouet vt ipſa voluntarie eligat bonuʒ ⁊ tẽdat in illud que ſi nolit nõ eſt ab ipſo motoꝛe co genda.¶ Rurſũ quidã ſcire cupiunt. Si volũtas eſt Niliter bona que eſt cauſa vt ſi ſent n bone verrhhl⸗ . at mala:Audiãt iſti Aug npicenteʒ lio iꝛ/ de aui. dei. c. 2. Nemo querat efficientem canſã male voluntatis.Mõ eni eſt efficiẽs ſed deſiciẽs.Et ita cauſas defectionũ cuz efficiẽtes nõ ſint ſʒ deficientes velle ineni re tale eſt ac ſi qſq; vellet videre tenebꝛas vel audire ſilentiuů. VBcʒ dubiũ fuit vtx * de debuit hoi dare voluntatẽ ad malũ ſi/ cut ad bonũ vnbileeAd qð ita reſpõdet nge dr rz Ks ð lʒ diuina operatio nõ indigeat appꝛobatione qꝛ vt ierony mus ad anlin ait. Bonus eſt deꝰ 1 ola quecuũqʒ facit bona ſint neceſſe eſt. Tamèẽ ad excitandã deuotionẽ in mẽte ſideliuzʒ 2 cõpeſcendãà rabiẽ iniquoꝝ 2 blaſtemantiũ deu in operibſiis triplex ↄueniens ratio poteſt aſſignari. BPe di diuine potentie. ꝛdiuine ſapientie. zedinine clementie. ¶ Puma ratio eſt diuine bateti maniſe 4 cut ſine eo factus nõ fuerat. Ita nec ſine ip ſtande.voluit enĩ deus oſtendere hoi ſo pfiſtere Toreraayt ergo cognoſceret ꝙ diu inũ poſſe nõ ſolũ eſt omnis potẽtie cau ſatiuũ:ſed etiã omnis potentie conſeruati uñ: a ꝙ ille ſolus eſt indefectibilis 2 inuer tibilis. ꝗdeo voluit ⁊ ſibi placuit creaturã rationabilẽ acere vertibilẽ nec ipſã confir- mare in bono quouſq;ʒ illi conſtaret ÿ ipße ſolus deus eſt in quo nõ cadit non poſle. T¶ AUñ Augꝰde pe. di.2. vltait. Solus ille oipotens vocatur qui hoc nõ põt. ſ.pecca⸗ re:qꝛ oia põt que poſſe eſt aliquid poſſe. vtrũ autẽ deus poſſit facere volũtatẽ crea tam ipeccabilẽ per naturã diximus in tra ctatu de timoꝛe iudicioꝝ dei in ſermone de 4 iudicio dei cõtra hoiem lapſum. ¶ Secun — da ratio quare deus dedit hoi voluntatez vertibileʒ eſt diuine ſapiennie. Scire enim bona cum malis oꝛdinare ac ex eis malis bona eligere maioꝛis eſt ſapientie q; oꝛ⸗ inare bona cum bonis.æt ideo cumnon iceret nec poſſibile eſſet deum facere ma, la debuit talem facere creaturam que poſ⸗- ſet in operãdo deſicere ⁊ maluncommitte re vt deus mala illa oꝛdinando in bonum/ ſuam ſapientiam declaret. Manifeſtatur in hoc etiam ſapientia ſummi dei: dum tufte retribuit vnicuiqʒ ſᷣm opa ſua.Que retributio nõ fuiſſet niũ deus hoiem in ſta tu vtibilitatis ↄdidiſſet.Qꝛ nõ meret᷑ ali / gquis nec demerel: ⁊ ꝑp ↄſequens nõ bpmiat᷑ nec punitur niſi ꝑ hoc ꝙ eſt dñs ſuoꝝr actu um per liberã voluntatez. deo HMieroꝰde pe. di. 2. c. Si eni ait. Abi neceſſitas.ſ.bene Raiendt ibi nec coꝛona.ſ.debet᷑. Accedit et boc ad maioꝛẽ hoĩs gliam ⁊ laudẽ abſtine re a malo quod ſacẽ poſſet ⁊ ſic ex meritis gliam obtinere:qꝛ vt Zactatius ait lio. G - —— Mulla laus eſt nõ facere q ſacere nõ poſ- triadẽ vginẽs. Hinc vtiqʒ iã ꝓuidẽdũ eſt cc. vt in ᷣmone pᷣ in alio quadrageſimali. CLertia rõ quare deus ↄueniẽter ↄdidit hoiem cũ volũtate vtibili diĩ diuine clemẽ tie. Hãc deꝰ apte monſtrauit cũ filiũ ſuum vnigenituz miſit vt hoi lapſo ſuccurreret. ¶ Uñ Gꝛegoꝛiꝰ.iꝛ.q.ꝛc. Cũ redẽptoꝛ ait. Kedẽptoꝛ nr̃ totius ↄditoꝛ creature ad l ꝓpiciatus humanã carnẽ voluit aſſume / . . 4 Rrupto/ re vt diuinitatis ſue gra quo tenebamur ne nos reſtitueret libertati. Quotidie ad huc diffunditur erga bumanuũ genus lar/ gitas bonitatis dei cum merito vnigeniti filij fui tot peccatoꝛibus veniam pꝛebet. 9 2n h Tertiu vubiü fuit vtruͦoe peccatuͦ ſit vo lũtariũ.¶ Et ad h rũdet Mona di. Ai. ſcdi libꝛi.Qð voluntariũ põt dici aligd tripłr. Cp volütate aliena. C20 parti voltate ꝓpꝛia parti aliena. 3 voluntate ꝓpꝛia. Pꝛimo dr aliq peccatũ voluntanium volũtate aliena. llud eſt peccatũ oꝛigina le qʒ ſine ↄſeſu ↄtrahit.vt di in. c. Maio? res. e de baptiſmo. Illud nãqʒ volũtariũ eſt iy nõ voluntate ei in qͥ eſt: ſʒ volũtate eiꝰa q̊ eſt. ſ.ade. Adã enim volũtaria trãſ⸗ greſſione coꝛꝛupit ſe ⁊ totam poſteritatez⸗ Scdo dĩ peccatũ volũtariu parti volun tate ppꝛia parti aliena. ꝗllud eſt peccatuzʒ veniale ⁊ potiſſime illud qð ↄſurgit ex re⸗/ pugnatia carnis ad ſ iritů voluũtariũ autẽ dẽ per cõparationẽ a volutatẽ ade: quia adã deliberatiue.voluit peccare:vñ ⁊ coꝛ/ ru ptio ſubſecuta ẽ ex qua oꝛiunt᷑ in nobis — motus inoꝛdinati:qui dicũtur eſſe peccata ſis. Et de hoc eſt dictũ Hieronv addeme ꝓ captiui vinculo ſᷣuitutis ideſt peccati pᷣſti venialia. voluntariũ aũt volũtate ꝓpꝛia ſi ue peccatis nõ eſt oeł eccat veniale ſim⸗ pliciter: ſed m ꝗd. Illud eni eſt volũtariũ ſimplr qò eſt a volutate pambula⁊ mouẽ te. AIllud aũt qð oꝛitur volũtate ↄcomitte 2nõ ꝓhibẽte vl pcauẽte dũ poſſit ꝓhibere velpeauere dicit voluntariũ quodaãmodo vłl interpᷣtatiue pꝛo eo ꝙ talis deoꝛdinatio volũtati ĩputatur.Et hoc modo ſalti oẽ pec catũ veniale dꝛ volũtariũ:qꝛ nemo peccat venialr niſi cũ habetvolũtatis vſu. Nemo etiã veniali peccat ĩ eo qð nullomodo põt hibere nec etiã potuit pcauere. Nenialia eni pctã⁊ ſi oia nõ poſſint peaueri nec pio hiberi nullũ tñ eſt ſingularit᷑ peccatuʒ qö nõ poſſit ꝓhiberi vel qð nõ potuerit ſalti pcaueri. Eʒ eni aliꝗs ſit ſtat? in q neceſſe ẽ aliquẽ cadere in aliqdᷣ peccatũ detnunatũ illũd tñ ſtatũ potuit ꝗs ſcauere. Et ideo ſi tũc peccauit volũtati eiꝰ iputat᷑ qᷓ;uis tũc illð phibẽ nõ poſſit. ¶Tertio aliqð pecca tũ eſt volũtarniũ volũtate ꝓpꝛia⁊ illud eſt oẽ peccatũ actuale moꝛtale.Sicut patet in auctoꝛitatibus allegatis in p ßmone qua drageſimalis de pnia ĩ pᷣ parte. Quid igit᷑ ↄquerũtur pctõꝛes de iuſto deo illis et᷑naz penã cõminãte:Cur potiꝰ cũ ĩ ptãte eoꝝ ſit deo vocdti coꝛ exhibẽ ad pniaʒ nõ reuertũ tur:Quid agis ifelix aia peccatrix. Excita re ⁊ euigila a ſõno moꝛtis. Non deerit tibi pĩ mißico: diaꝝ ſi tu volueris pcta deponẽ . q̃ ſũt in tua volũtate pꝛaua fundata.Si tu volueris deo adiutoꝛe ſaluabis. Si tu no/ lueris iputabitur tibi: ⁊ pꝛo tuis ſceleribꝰ perpetuo ↄdemnaberis. COQõò peccatũ puertit hoĩs rõnẽ ⁊ rõnalẽ creatura vilificat facitq; ſileʒ beſtus: de multiplici ronis 2ſideratione. Cap.2. — uerſio. Per petm̃ ꝗdeʒ oꝛ do rõnis puertit᷑ ĩ hoie qm̃ cũ hõ rõnalis ſit Frõnis regulã viuẽ dʒ q iſuꝑ diuie regle merito dz bdi. Cũ vo hõ labit᷑ in petm̃ re gulaͤ rõis p̃ termittit. ¶ Sʒ/p itelligẽtia ple nioꝛe tria ſũt i hac parte de rõe ↄſiderãda. CHm dvẽ diffinitio. ¶ ꝛn diſtinctio⸗ T zy ligatio⸗ CQuid eſtrõ:⁊ quõ in ſolis voib?repik Qudd võ qo Yoles horb⸗ epit. . . „ . . . — t n! mnöä oue⸗ tuͤe dere oco anio ipee en emo po ls ero⸗ ſ in d Pꝛimũ qʒ eſt derõne oſiderdũ di diſ Ta .¶ Diffinit nãqʒ ab Alex. in. 3o ſũ⸗ me ſic: Rõ eſt virtꝰ collatiua vniꝰ ab alio. Abi notãde ſũt alique theologice ꝓpoſi tiones. Pꝛima eſt ꝙ rõ nõ eſt alia potẽ tia ab itellectu ſᷣʒ Tho.pᷣ par.q.lxxix.Nã vt Augꝰ. dicit. Keſin aälracn lud quo hõ irrõnabilibꝰ aialibꝰ añcellit:ẽ rõ vel mẽs vel itelligẽtia vel ſiqͥ alio vo⸗ cabulo cõmodiꝰappellat᷑.Sed itelligere ẽ vitatẽ italligibilẽ appꝛehẽdẽ ſimpłr. Ra tiocinari aũt eſt ꝓcedere de vno intellecto ad aliud:ad vitatẽ itelligibilẽ cogſcẽdã. ¶ 2² ppoſitio ꝙ rõ nõ repit᷑ ꝓpꝛie in ange⸗ lis ex eo ꝙ ipñi pfecte poſſdẽt ᷣm modũ ſue nature cognitiõeʒ itelligibilis vitatis ⁊ nõ hñt neceſſe ꝓcedere de vno in aliud. Sʒ ſimpli ⁊ abſq; diſcurſu vitatẽ rei appᷣ hendũt.Et iõ dicunt itelligẽtie ſeu intelle/⸗ ctuales ſſᷣe.Hoiĩies vo ad itelligibilẽ vita tẽ cogſcẽdã ꝑueniũtꝓcedẽdo de vno i ali⸗ ud.Ideo dicuntur rõnales:ex quo ratioci nari cõparat᷑ ad ĩtelligere.ſicut moueri ad geſcere:ſicut acꝗrere ad hie.quoꝛũ vnũ ẽ ꝑfecti aliud iperfecti. Maniſeſtũ eſt autẽ ꝙ geſcere ⁊ moueri nõ reducunt᷑ ad diuer ſas potẽtias:ſʒ ad vnã ⁊ eãdẽ etiã in rebꝰ mãlibus:qꝛ p eandẽ mãm aligd mouetur ad locũ ⁊ geſcit in loco. Multomagis g̊ eandẽ potẽtiã itelligimꝰ ⁊ rõcisamur.ſ3ʒ ꝓpoſitio. Qõ itelligẽtia nõ eſi alia poten tia ab itellectu. HNã hoc nomẽ itelligẽtia p pꝛie ſigniſicat ipſũ actũ itellectus ꝗ eſt in telligere. Uñ in ꝗbuſdã libꝛis de arabico trãſilatis ſpᷣe ſeparate itelligẽtie vocant ꝓ pter h̊ qꝛ hiꝰ ſſᷣe ſemꝑ actu itelligũt.Apud grecos tũ dicunt᷑ ipſi angeli itellectus ſeu mẽtes. Sic g itelligẽtia ab itellectu nõ di⸗/ ſtinguit᷑ ſicut potẽtia a potẽtia:ſʒ ſicut actꝰ a potentia.ſ 4 /ppoſitio ꝙ rõ nõ reꝑitur i gialibꝰbꝛutis:qm nõ agũt iudicio liᷣo ex pfecta cognitiõe finis cũ deliberatione:vt eni inꝗt ho.pᷣma ſecũde.ꝗ.vi.Cognitio finis actiõis in bꝛutis eſt iperfecta:qꝛ finẽ appꝛehẽdũt ſine h̊ ꝙ cogſcãt rõneʒ finis ⸗ ꝓpoꝛtionẽ actus ad finẽ̃. Et h̊ cognitio in bꝛutis iuenit᷑ ꝑ ſenſũ ⁊ extimationẽ nãlem vñ aial bꝛue appꝛehẽdẽs ſinẽ nõ deliat ſʒ ſubito mouet in ipſũ. NPerfecta aũt co⸗ gnitio finis eſt nõ ſolũ qñ appꝛehẽdit᷑res que eſt finis:ſʒ etiã cũ cosgſcit᷑rõ finis ⁊/ p/ poꝛtio eius qd oꝛdiatur ad ipſũ finẽ.Et ta lis cognitio ꝑfecta cõpetit ſoli rõali natu. re.Ex qᷓ rõnalis hõ ab ipſis bꝛutis ꝑ rõeʒ diſtinguit᷑.qð ad eiꝰmaximã dignitatẽ ac cedit.ſ QOb hãc rẽ Cicero in li.de nã deoꝛũ ait.Quid eẽ põt in reꝝ nã hoie meliꝰ: ĩ eo eni ſolo eſt rõ:qua nihil põt eẽ pᷣſtantiꝰ. Et idẽ in liꝰ de legibus.Aial h ꝓuiduzʒ ſagax acutũ:plenũ rõnis ⁊ ↄſilij:quẽ hoiem dici mus pꝛeclara quadà cõditiõe a ſũmo deo aſſerimꝰgnãtũ.ſ Et in eodẽ li. Quidẽ nõ dicã in hoie:ſʒ neq; in celo atqʒ ĩ tra rõne diuiniꝰ. ¶ Et ĩ p̊ de officijs. Inter hoĩem ⁊ beluã ⁊c. Scðʒ rões g iudiciũ rectũ cõpo nẽdi ſũt hoiuʒ moꝛes actuſq; iterioꝛes ac exterioꝛes dirigẽdi.ſ Hinc Cicero in qõni bꝰ tuſculanis ait.unꝰai eſt rõe bñ vti. ¶ Et iteꝝ ibi.Bñ adhibita rõ cernit ꝗd op timũ ſit:neglecta o multis iplicat᷑ erroꝛi bꝰ. Nihil ſine rõne recte fieri põt.ſ Et Se neca ad lucillũ.Si vis omnia ſubicẽ tibi ſubice te rõnii. ¶ Se ſecũda rõne ſuꝑioꝛi.ſ.⁊ iſerioꝛi. CScõʒ qð eſt ↄſiderãdũ de rõe dẽ diſtin ctio.Diſtinguit᷑ ꝗppe in rõnẽ ſuꝑioꝛẽ ⁊ in ferioꝛẽ.Rõ ſuꝑioꝛ vt collłi ex dictis Tho. in pᷣma part ⁊ in qõnibꝰdiſputatis de veę ritate:eſt actꝰitellectus/put cõplectitur ſu ꝑioꝛa ⁊ e᷑na. Mõ iferioꝛ eſt actꝰ itellectus Put iſta iſerioꝛa ↄſiderat.Et hee rõnes nõ ſũt diuerſe potẽſie:ſʒ vna que ſᷣm diuerſã officia ⁊ diuerſos actus q̊s hʒ gemiatur 2 diſtiguitur. Sicut eadẽ potẽtia ſeſitina.ſ. viſus:ſuꝑioꝛa vt coꝛpoꝛa celeſtia ſolẽ lu⸗ nã ⁊ hiꝰ:⁊ coꝛpoꝛa terreſtria:metalla aia⸗ lia ⁊ alia ĩfefioꝛa cernimꝰ⁊ videmꝰ. Ergo multomagis eadẽ potẽtia itellectiua que rõ dẽ ſuꝑioꝛ vel iſerioꝛ et᷑na ⁊ tꝑalia itueri valet. AUñ Augꝰli.i2.de i.ait. Rõ ſupe rioꝛ eſt que itendit rebꝰeternis aſpiciẽdis vel cõſulẽdis.Et ipſis eternis inſpiciẽdis intẽdit ſicut obiecto ᷣm ꝙ et᷑na in ſeipñſis rõ ſuꝑioꝛ contẽplatur.Sed rebus eternis conſequendis intẽdit tanq; melio bm ꝙ ex eternis ratio ſuꝑioꝛ accipit regulas agẽ doꝝ:vel pſᷣm ꝙ eterna applicat ad dirigen dam volũtatẽ ⁊ actione: vᷣbi gratia.Cum + — Dſagnc Ez ſupi et ie vioren) . ð zmem EEE E aliquis per iudiciuz rationis deliberat de agendis ex hoc ꝙ aliquid eſt deo acceptũ vel diuina lege pꝛeceptum: vel pꝛohibi/ tũ.tũc tale indiciũ rõnis attribuit᷑ rõni ſu pioꝛi.Sed cũ aligs ꝑ iudiciũ rõnis ↄſide rat de agẽdis pꝑ cauſas inferioꝛes: vtpote furtũ adulteriũ: vel aliud petm̃ nõ eſt faci endũ ↄſiderãdo actus turpitu dinẽ: rõnis dignitatẽ:offenſa hoium: ⁊ q; tũ petm ſit dãnoſũ ⁊ inhoneſtũ.Zũc tale indiciũ attri Buit᷑ rõni iferioꝛi.Et pᷣncipiũ vlł hitꝰcui rõ ſupioꝛ attribuit᷑ ſapia. MPꝛincipiũ vᷣo vł Habitus cui ratio iferioꝛ attribiut eſt ſcia. Hijs vo duobꝰſapiẽtie ⁊ ſciẽtie direcie op ponunt ſtulticia ⁊ igratia. Stulticia ſapiẽ tie: Israntia vo ſciẽtie. Scõᷣm vo vtraqʒ rõnẽ ſupioꝛem ⁊ inferioꝛcẽ hõ peccare põt. Mã pcetm̃ cuiuſlibet potẽtie ↄſiſtit in aciu ei. Rõ aũt habet duplicẽ actũ:cognitiuũ ſ. ⁊ directiuũ. MRõ eni pᷣ eſt cognitiua veri: a nunqᷓ; rõ in cõmuni errat reſpectu veri. Et ſilr volũtas nunqͥʒ errat reſpectu appe titus boni in cõi.Et ſic nunqᷓ; in eis ẽ pec⸗ catũ:ſʒ in particulari ſic. Defectus aut rõ nis in cosſcendo veꝝ cauſatur ex tribus. ¶ Ex omiſſiõe.¶ Ex electiõe. ¶ Ex paſſiõe. ¶ Ex omiſſiõe:pᷣ qñ videlzʒ ꝗs hʒ circa ve ritatẽ igrantid vel erroꝛẽ: ex eo ꝙ omittit ſcire vel cogſcere aliqd qð põt ⁊ debet ſci re: a tũc eſt petm̃ deſectus talis rõnis. Inñ Imunis eſt a culpa. Sʒz ille igrans põt ex cuſari a pena et᷑na:qii que diſceret nõ in/⸗ uenit. Illig ant h igſci nõ poterit:qui hba/ Augꝰ. xxx vij.di. c. Vlti. ait. Nõ oiĩs igrãs bentes a ò diſcerẽt opam nõ dedere h ille. ¶ Scdo cauſat᷑ defectus rõnis in cooͤſcen do vitatẽ ex electione.qũ ꝗs affectat ⁊ eli git neſcire qdᷣ debet: ⁊ põt ſcire vt liberius peccet:a talis defectꝰ rõnis:aggrgquat pec catũ. vñ in pſal.dã de ſic eligẽte. Holuit in telligere vt bñ agẽt. ſ Tertio defectꝰrõnis circa cognitionem veri cauſat ex paſſiõe. Sʒ aduertẽdũ ꝙ paſſio nõ abſoꝛbet rõnẽ in vniuerſali ſʒ in particulari.vñ qꝛ volũ tas ſeqtur iudiciũ rõnis. Sicut rõ peccat ex aliq̃ pasione iudicãdo h̊ eſſe bonũ qð nõ eſt bonũ. Ita volũtas peccat in eligẽdo qñn.ſ.volũtas ex defectu rõnis bo aliqðᷣ eligit qð nõ debet: vᷣbi gr̃a: Accipiant᷑ ⁊ Rrzm Er, PSee . tnl pt& gr Pponant tria:duò vniuerſalia:⁊ vnũ par ticlare. Et pᷣ̊neſt iſtud: Nulla foꝛnicatio ẽ cõmittẽda: iudiciũ rõnis in vniuerſali eſt pfectũ eo ꝙ i vmuerſali nunqᷓʒ errat.ſcdᷣo ꝓponatur alia vniuerſalis h.ſ.ois foꝛnica tio eſt delectabilis.In h̊ etiã eſt ꝑfectũ iu diciũ rõnis.Tertio ex hijs duabꝰ ꝓpoſi⸗ tionibus accipiatnen vna particularis.ſ.hᷣ. Accedere ad hãc mulierem eſt ſoꝛnicatio. Tũc eni ſi rõ fuerit adeo foꝛtis:vt nec eti/⸗ am in particulari vincat paſſiõeærit recta electio ↄcluſiõis.tũc eni ↄtinẽs eliget iſtã ↄcluſionẽ negatiuã particularẽ verã.ſ.ſoꝛ nicationẽ nõ cõmittere.Sed ſi rõ fuerit de bilis:adeo vt a paſſione vincatur:erit per gerſa concluſionis electio:puta dicet incõ tinẽs foꝛnicationẽ̃ delectabilẽ.Et ideo ad hanc mulierẽ accedere:⁊ ſic erit petm̃ in ra tiõe. ¶CTertiũ ↄſiderandũ de rõne dilige tio. Repiutur qdem in multis rõ liganqð ↄtingere põt ex ꝗqnq;·¶ Pꝛimo ex natiui tate ſicut ligat᷑ in illis qui naſcũtur amen/ tes:⁊ p totã vitã nunqᷓ; habent lucida in terualla.Et hijs nihil imputatur ad meri/ tũ vel demeritũ:qcquid illud ſit qd opan tur:ſiue de genẽ bonoꝝ:ſiue de genẽ malo rũ.Et hijs põt vtiliter dari baptiſmꝰ ⁊ criſ ma:ſednon alia ſacr̃a. Scðdðo ligatur ra⸗/ tio ex infirmitate ſuꝑueniẽti:vt mania:fu ria:freneſia hiꝰ.Et ſi talis infirmitas im/⸗ pediat iudiciũ rõnis ſ'ᷣm oẽ tempus:ita ꝙ nunq; habeat lucida intualla.Si ipſa in⸗/ firmitas accidit ſine vlla ſua culpa pꝛece/ denti:tunc excuſatur oino in hijs que facit de genere maloꝝ etiã ⁊ a pena thali.arg ad H.xv.q.pᷣ ma.c.Aliqͥs.Sed ſi nõ impe dit infirmitas iudiciũ rõnis ſᷣm oẽ tẽpus: gn ha beat lucida intualla non excuſatur: immo grauiꝰ inculpatur in malis: ſi in il/ la infirmitate incidit culpa ſua: ſed ſi ſine culpa ſua:tũc excuſatur.¶ Zertio cauſatur ligatio rõnis ex doꝛmitione.Et ideo quic/ ꝗd accidat in Imno:ſiue pollutio ſiue ali qd aliud de ſe:nõ eſt peccatũ:qꝛ ibi eſt li ⸗ gatũ iudiciũ rõnis: ⁊ arbitriũ volũtatis. ¶ Et ſi obiceretur de ſalomone:qui doꝛmi⸗/ ens impetrauit a deo donũ ſapientie: vt dẽ 3. reguũ. ʒ.c. doꝛmiẽs põt meri⁊ deme/ reri.¶ Rñdendũ eſt:ꝙ ſalomõ nõ meruit ℳ e n in tde XN f5 —— — ——,,, — EN — —„ — — — in doꝛmiẽdo ſapiam. Sed ꝙ ſibi doꝛmiẽti dedęerit ſapientiã deus fuit ſignũ pꝛeceden tis deſiderij vt dicit Augꝰ.iꝛ.ſuꝑ geneſim ad litterã. Et Tho.22c.q.cliiij. articulo.:. I¶ Quarto cauſatur ligatio rationis ex tur/ batione ſeu ſtupoꝛe.Sicut fuit in loth: qñ turbatus de ſcelere ſodomitaꝝ qð ppetra re volebant in hoſpites ſuos: voluit flagi tiũ flagitio commutare offerẽdo filias:vt batet geneſis.I9.c. vbi notandũ ꝙ in loth fuit duple volũtas: vna rõnis vel delibe ratiõis:qua voluit hoſpites ab iniuria li/ berare:⁊ h̊ eſt cõmẽdãda ⁊ imitãda. Alia fuit pturbatiõis:qꝛ filias crimini voluit ex ponere.Et hec ẽ aliqualit᷑ excuſanda:ſʒ nõ imitanda.vtrũ aũt moꝛtalr peccauit: vide in tractatu de timoꝛe iudicioꝝ dei.in ſcdᷣe de iudicio dei cõtra ſodomam..”’ Quinto cauſat᷑ ligatio rõnis ex ebꝛietate:de q̃ᷓ ſuo loco dicemus.Sed quã excuſationẽ habẽ poſſũt illi in ꝗbus rõ nõ eſt ligata ⁊ ad tã ta facinoꝛa ſeſe immergũt.An nõ eſt dure expꝛobꝛanda eoꝝ neꝗtia. Aut ingratitu/ do non acriter ↄdemnanda. Bedit illis be nignus deꝰrõnis donũ excellẽtiſſmũ: vt rõnis lumine ꝑ viã incederent virtuoſã. Ipfſi vo rõnem puertentes: bꝛutoꝝ moꝛe ꝛauas paſſiones 1 malas ↄcupiſcentias ſectantur. O ↄfuſio:o vilitas:o deniqʒ be ſtialitas ho minũ pctõꝝ.ſ Se ꝗbus Ariſ. inꝗt in p ethicoꝝ. Multi qdẽ oino beſtia/ les vna eſſe pecu dũ vitã eligentes. Ad ncretiꝰ vt refert Lactantius lio. ꝛ.diui.iſt. O curue in tras aie ⁊ cele ſtiũ inanes:celũ potiꝰintuemini ad cuius ſpectaculũ vos excitauit ille artifex veſter hos loꝗtur deus. Ille vobis vultum ſublimẽ dedit: vos ad terrã curuamini vos altas mẽtes ⁊ cũ coꝛpoꝛibus ſuis ad ſuum parentẽ ere ctas:ad inferioꝛa depᷣmitis:tanq; vos pe niteat nõ q̃trupedes eſſe natos. h̊ ille.O igit᷑ aĩa peccatrix cur non inſpicis quanta eſt dignitas tua:quã tibi degnatus eſt lar/ giri ſũmus ille artifex deus.Hõ te ꝓduxit lignũ:aut lapidẽ.nõ piſcẽ vel auẽ:aut ani mal bꝛntũ:ſed rõnalem ⁊ mẽte pꝛeditam. Sed dũ in peccato iaces:peioꝛ efficeris:⸗ deterioꝛ omi beſtia. Vñ in pſal.ſcriptum eſt. Hõ cum in honoꝛe eſſet nõ intellexit: eòparatus eſt iumẽtis iſipiẽtibus:a ſimi⸗ lis factus eſt illis. Que verba ſic exponit Criſoꝰin homelia aſcenſionis. Peius eſt cõparari qᷓ; naſci. Mãlit᷑ nõ hĩe rõnẽ tolle rabile eſt:hominẽ vᷣo ratione decoꝛatũ ir/ rõnabili nature cõparari:volũtatis crimẽ eſt. ¶ Et Ariſ.de h̊ ſic loꝗtur in.ꝛ.ethi.Ho mines dicũtur ſicut dij ꝓpter vᷣtutis excel lentiã:hõ aũt pꝛauus dveterioꝛ eſt beſtia. Et in poli?. Sicut optimũ oiuʒ aialiũ hõ:ita a lege ⁊ iuſticia eparatũ: peſſimũ oium.Ex hijs Boeciꝰliꝰ.A.de ↄſolatiõe. aſſimilat Auaros lupo:bilingues ⁊ litigi oſos cani:doloſos duplices ⁊ aſtutos vul pi: iracũdos frementes leoni:timidos in via dñi ceruo:incõſtantes ⁊ leues auibꝰ: pigros aſino:luxurioſos poꝛco:⁊ iracun⸗ dos furoꝛe deuictos imaniſſimis beluis. ¶ Qð petm̃ facit hoieʒ ſuũ:qm̃va libtas eſt viuẽ ᷣm vtutẽ:⁊ q; tũ libᷣtas eſt magni ſacida pᷣcipue libertas ai.Cap. ʒi. Ertiũ nocumẽétũ pcti dĩ libtatis ſub iugatio. Facit.n.hoieʒ ſuũ:pᷣuatqʒ lipᷣtate. Ad qð clariꝰ hñdũ noõꝛe debe⸗ mꝰſʒzʒ Magjz i.2⁰. di.xx v. Qð ze libᷣtas. Cꝛa neceſſitate. libertas Cia peccato. ssä CSPꝛima lbertas a mipia: ⁊2 ẽ libtas plena atqʒ pfecta.ſ.libᷣtas glie q̃ erit in pa tria.de hac ſic loquit apłs ad Mo. 8.c. Jpᷣa creatura libabit᷑ a ßuitute coꝛꝛuptiõis in li bertatẽ glie filioꝝ dei.Et h̊ erit qꝛ nihil erit ibi inclinãs ad malũ:nihil oppᷣmẽs:quia ibi erit libᷣtas a culpa ⁊ a pena.ꝗEt de hac apłs ad galath..c.ait.Illa q̃ ſurſũ ẽ hie/ ruſalẽ q̃ eſt mr nr̃a liba c.libtas itaqʒ ple/ na atqʒ pꝑfecta erit qñ nulle erũt inimicitie qñ inimica nouiſſima moꝛs deſtruet᷑. Jõ qdã deuotꝰ ait. Quid hac vita beatiꝰvbi nõ eſt pauꝑtatis metꝰ:nõ egritudis ibeeil litas. Nemo ibi ledit:nemo iraſcit᷑: iuidet nemo:cupiditas nulla exardeſcit. Nulluz cibi deſideriũ:nullus ibi diaboli metꝰ:iui die nulle. Terroꝛ gehẽne ꝓcul: moꝛs neqʒ coꝛpoꝛis neqʒ aĩe:ſʒ imoꝛtalititis mune re vita iocũda. Scða libertas ẽ a neceſſitate qñ aliqd a nullo ſimplłr cog põt:⁊ ̊ modo liberuzʒ nmiſeua Ha mete pRG arbitriũ dẽ liberů ta ante peccatũ qͥ poſt. ita in bonis ſicut in malis. ¶ Tertia eſt libertas a pctõ:de qua ſcribit᷑ ſedᷣe ad coꝛinth.3.c. Et ex de regularibus c. licet.¶ Et.xix.q.2.c.Due ſũt vbi ſpiritꝰ dñi ibi libertas. Et de hac Hieroꝰad cel laãtiã ait. Sola apud deũ libertas ẽ nõ ſᷣui re pctis.ſ Et in epła ad paulinuʒ de plato ne ita retulit. Cum lr̃as toto q̃ſ oꝛbe fugi entes ꝑſeꝗtur captꝰa piratis: ⁊ venũdat⸗ tyrãno crudeliſſimo paruit captiuus vin ctus 1 puus:tñ qꝛ ph̊s maioꝛ emẽte ſe fu it h̊ ibi dĩ plato maioꝛ dionyſio: quia ipſẽ phᷣs excolebat vᷣtutes:tyranus vvᷣo diony ſius vicijs ſubdebatur. Ambi. in epła ad ſimplicianũ ait. Nõ natura ſᷣuũ facit:ſʒ in ſipiẽtia. Nõ manumiſſio libeꝑ: ſʒ diſcipli na. Et Hoeciꝰli.pᷣ de ↄſolatione. O btẽ/⸗ pare iuſticie ſũma libᷣtas eſt. ¶ Et Aug. li. 4.de ci. dei. c. 3. Bonꝰ ſi Puiat liber ẽ. Ma lus aũt etiã ſi regnet ſuus eſt: nec vniꝰho minis:ſʒz qð eſt grauius tot dñoꝝ qt vi / cioꝝ.(¶ Et Señ.ad lucillũ. Phie ſuias:vt tibi ↄtingat vᷣa libertas.¶ Et Cice. i rhefo. Is liber eſt exiſtimãdus:qui nulli turpitu aini ſeruit.ſ Et idẽ ĩ paradoxis:dictũ ẽ ab eruditiſſimis neminẽ niſi ſapiẽtẽ libeꝝ eẽ. ¶ Et iteꝝ ibi. Ois ſapiẽs liber: dñs ſtultꝰ p̃uus.Eui libᷣe impabit qui nõ põt ſuis cu piditatibꝰimpare. Et poſt multa ↄcludit. Quis neget oẽs leues:oẽs deniq; impꝛo bos eẽ ſᷣuos.ſ Ex hoc ſcribitur in hiſtoꝛia trãſmarina:ꝙ bꝛagmani ſcribẽtes alexan dro mao:dixerũt int᷑ ceta. Zu hoſtes extio res expolias: vt intioꝛes nutrias. Tu ho⸗/⸗ mines tue ſᷣuituti ſubicis:a intꝰtuis inte rioꝛibꝰſᷣuis. Quãtũ vo h̊ libᷣtas q in aio mũdo reſidet magnifacida ſit ↄſidẽmus tũ libtatẽ a coꝛpoꝛali ſᷣuitute iuriſcõ ſul ti cõmendãt a extollũt:Fᷣuitutẽqʒ ipſã aſp nant᷑. ¶ Scribitur eni. ff. de reg. iur. l. libe cas. ¶ Et iſtituta qui ⁊ ex ꝗabus cauſis m numitti nõ pñt Sed cuz libertas.libᷣtas inextimabilis res eſt:⁊ oĩbꝰrebꝰfauoꝛabi lioꝛ.¶ Et. ff, de fideicõmiſſarijs libtatibꝰ. l. Eſtatur aliqd gratiꝰ libertate. „ pau. Möõ ¶ Et. ff. de vboꝝ obligatiõibꝰ. l. liber hõ. Et. ff. de his qui deiecerũt vel effuderũt l. finali.lib hõ eſtimationẽ nõ recipit. Et ff. de reg.iur.l.ſuitutẽ.Seruitus moꝛti eg perat᷑. ¶ Idẽ in auctentico de nuptis Si vo. ¶ Pꝛo iſta libertate tuẽda fugiẽdaqʒ ſuitute romani tãta pegerũt digna laude de gbᷣita refert Augꝰ li. 5.de ciuita.dei.c. 8. Hec ſũt duo illa liᷣtas ⁊ cupiditas lau dis humane:que ad facta cõpulere miran da romanos.Ipſi etiã gẽtiles ſepiſſime vt iugũ ſᷣuitutis declinarẽt ſibiipſis moꝛtẽ in tulerũt.ſ Narrat paulus hoꝛoſius li.s. anno ab vꝛbe ↄdita ſexcenteſinmv. xxvuij. Quintus marciꝰↄſul gallov gentẽ ſub ra dice alpiũ ſitã:ideſt in pedemõtium bello agreſſus eſt. Qui cũ ſe romanis copijs cir cũſeptos viderẽt belloq; ipares foꝛe itel / ligerẽt:occiſis ↄiugibꝰac libis: in flãäãmas ſeſe piecerũt. Mõnulli inſuꝑ ferro: ali ſu⸗ ſpẽdio:alij abnegato cibo ſeſe cõſũpſerũt. Nulluſq; oino vel paruulus ſupfuit: qui ſuitutis ↄditionem: vite amoꝛe tolerarit. ¶ Sic ⁊ haſdrubalis vxoꝛ vt Naleriꝰſcri⸗ bit in Rubꝛi. de foꝛtitudine:capta cartha/⸗ gine ⁊ iã flamma ſuccẽſa:in culmẽ palatij aioſe cõſcẽdit. vbi poſtq; ſua ⁊ ſuoꝛũ fata deploꝛauit:iã vndiq; dñante flãma in icẽ diũ ꝓſiliuit.Eſculapij eętiã ſacruʒ fugitiui ⁊ trãſfuge occupabãt: qͥrũ oꝑe vltro ſe flã / mis iniecit.Cũ ; oium ſapiẽtũ iudicio li/ bertas animi bñ recteq; viuẽtis lõge ſit pꝛeſtãtioꝛ bertate coꝛpoꝛis:ita ⁊ ſuitus peti grauiſſima ẽ cẽſenda ipſaqʒ fugiẽda. Quare vt etiã Ouidiꝰrefert li.pᷣ de reme/⸗ dio amoꝛis. Atile ppoſitũ ſeuas extinguẽ flãmas. Nec ſᷣuũ vicijs pectus hĩe ſuum. Expgiſcẽ itaqʒ aia peccatrix:a cõſidera 65 vilis facta es nimis: qᷓ; ingrata deo: qui te rõnis munẽ donauit: volũtatẽqʒ dedit liberã:ſʒ ad bonũ iclinatã:qta ve ſit miſẽ ria ſᷣuitutis tuc.Que ſivolueris per pniaʒ reſurgẽ: mox a nocumẽtis p̃tactis libabe ris:obtinebiſq; paratã ⁊ oblatã tibi grati am: a tandẽ gliam ſempiternãâ. Amẽ. ¶ Dñica ꝗqnquageſime de penis tꝑalibꝰ ſepiſſime adueniẽtibꝰ ꝓpter peccata. ¶ Sermo tertiss. vᷣba ſüt redẽpto ſrire ris nfi oꝛiginali ſpice lucoiðd.c.⁊ ĩ euã el. hodierno. Si vllo vnq; tpe ceci it. i⸗ a ani ifa nict iui fli/ li/ ſi imms da. mme, nave ny 1 hi i iſe ſaz be ran lid pio nalr ena te Ha 6 — ð Dene des . lene „ P Kemotz t ſhe in a ſto No F̈ icgftes riele. 9 eeci cti ſt petõꝛes.boe maxime diebus iſtis eueniſſe ↄſpicimus. Naʒz vidimꝰ xpia nos pplos iã a diu in hac italia nfa ↄcuſ⸗ ſos terroꝛibus guerraꝝ peſtilẽtiaꝝ iuaſio/ niſqʒ iſideliũ turchoꝑ: ⁊ tñ pauciſſimi repe riũtur qui hec oĩa aſcribãt rectiſſime iuſti / cie dei vindicãtis peccata maloꝝ.Quini⸗ mo poſt vniuerſalẽ peſtẽ que ciuitates plu rimas pene euacuauit qui remãſerunt ne ſeimus quo dei iudicio ⁊ non ſunt extincti enoꝛma bicia ardẽtius q́; pꝛius ſe immer gunt. MNulla eſt vniuerſalis facta refoꝛma tio. Nulla emẽdatio pctõꝝ. MPꝛopterea in hoc ſermone ſtatui dicere de nocumẽto pe ne tpallis quã deus oipotens irrogat ſepe numero pplis obſtinatis. Poſſumus eni dicẽ vnicuiq; ppło:vnicuiqʒ ciuitati Re/ ſpice: q: ꝓpter iniquitatẽ hoium multipli/ cate ſũt tribulationes vie quas deus etiã in pñ̃ti ſeculo multotiens punire diſpoſuit Dicemꝰ ergo de iſta tꝑali pena ⁊ punitio ne de qua tria myſteria erunt ↄtemplàda. Co d verificationis. m dilationis. Czmn inflictionis⸗ CQõð pene tꝑales.ſ.peſtilẽtie:guerre: fa mes:terremotus ⁊ ſimilia immittuntur a iuſto deo ꝓpteri Atates 5 ſcelera pplox. ie pPbJ Riimũ myſteriũ declarandũ de tpa » ) li punitione pctõꝝ dicit᷑ verificatio/ mis.In quo ↄfutãda eſt iſidelis opi nio illoꝝ qui dicunt mala tpalia nõ ꝓpter peccata ſed ꝓpter aſtroꝝ influentiã aut ali am aliq́; latẽtẽ cauſã nãliter euenire.Aui bus oſtendendũ eſt ꝙ perſepe anguſtie ſa mes guerre ⁊ peſtilentie ⁊ hiꝰ ꝓueniunt a deo iuſto iudice ꝓpter ſcelera ⁊ peccata ho minũ punienda.oc ꝓbatur auctoꝛitati/ bus ⁊ exẽplis ſcripture ſancte. ¶ Sicut pa tet Leuitici.26. c.ſ Et Amos.ð.c.i Et. 46. di.decretoꝝ.c.Sed illud.ſ Et.io.di.c. Ana ſtaſius. ¶ Et. 6. di. c. Si gens angloꝝ.ſ Et 23. q. A.c. Si ea.ſ Et.2 4.q.2.c. Nõ turbaf. I¶ Et 5.q.A.c.Ecclia g. Dys ita. [Et. 7. q. .c. Sciſcitaris.ſ Et. IS. q.pᷣ.c. Nec dijs ⁊ co Illa.ſ Et.ib.q.pᷣ.c. Reuertimini.cꝰ Et tꝑis qualtas.i Et. 23. q. 4. c. Guilliſa/ Amcin e nmnen cemus. Pꝛimüuͤ exe cũ allorgetenioꝛeg effecti ſunt:⁊ ad qlibet rius.Et de pe.di.pᷣꝰ.c. Menſurq. 7Et. 2 . NQuid ergo. ꝗEt. 2.q. 7. c. Flagitia.Et in Auctẽtico vt nõ luxurient᷑ ↄtra nãm. [Et Bona in 2 di. 36. ait. q, oĩs pena aliq⸗ modo reſpicit culpã:vt poſuimus plene in quadrageſimali de pnia in ſermone de ira deie Ged hecoia ↄfirmant exẽpla inumera vt ſic dicã ex quibus hoc loco aliqua indu C emplũ eſt in pꝛimis barentibns quo peccato inducte ſunt i umanu genus: tot penalitates:tot cala mitates:tot erumne: tot labo:es: tot ge⸗ mitꝰ: a terribiliſſima oiuʒ inimica moꝛs a quibus oes filij adã eſſent exẽpti ſi ipe nõᷣ peccaſſet. Pꝛopt peccatũ itaqʒ dictũ fuit ſibi geneſis.ʒ.cꝰ M aledicta terra in opere tuo.In ſudoꝛe vultꝰ tui veſceris pane tuo Et eue multiplicabo erumnas tuas ⁊ cõca ptus tuos.In doloꝛe paries filios tuos. ꝛm exemplũ fuit in illis qui perierũt in diluuio tꝑe noe:de quibus diximꝰ ĩ tracta tu de timoꝛe iudicioꝝ dei.SDixit eniĩ deꝰ ad noe vt ſcribit᷑ geneſis.d.c. Finis vniuerſe carnis venit coꝛã me. Repleta ẽ terra ini quitate a facie eoꝝ:⁊ ego diſperdã eos cuz3 terra. ¶ zn exemplü eſt de egyptijs dece,z plagis pcuſſis ꝓpter crudelitatẽ quã exer cebãt ĩ pplin dei: vt patet Exodi.9.io.xi. i2. caplis.Et pᷣꝰ.q.A. tẽ petõ. ¶ A ex/ lũ ẽ de ſodomitis qui pierunt igne de ce o miſſo in eos ꝓpter nefandũ illud viciuz vt patet geneſis.i9.c.¶Smexemplũ eſt de egyptijs ꝑſequentibus ſilios iſrael in ma rni rubꝛo qui ſubmerſi ſũt iubente deo daus ſi plumbũ in aquis vehemẽtibus:vt poni tur Exodi.iꝗ.⁊.iꝭ.c.Cn exempluʒ eſt de amalechitis ipedientibus filios iſrael: de quibus dixit deus ad moyſẽ. Delebo me⸗- moꝛià amalechitaꝝ de ſub celo. Exodi.i⁊. c. Tenu eſt de filus iſrael quos per/ cuſſit dñs pꝛo reatu vitulivt ſeribit᷑ Exodi 32. c. Et ceciderũt vna die vigititria milia. TSm exemplũ eſt de ipſis adhuc filijs iſra el qñ ꝓpter peccata accenſus ignis deuo⸗ rauit extrem partẽ caſtroꝑ:viabet᷑ Nu meri.xi.c.¶ exeplũ de eiſdẽ qñ adiuc carnes erãt in dentibꝰeoꝑꝝ ⁊ ecce furoꝛ dñi ↄcitatus in pplin ꝑcuſſit eũ plaga magna S Naabit, ikl iu n et ane cupiſctẽtie. bi eni ſepeliẽ pplin ꝗ deſidera uerat carnes. Cx'exc de murmuratibꝰ ↄtra morſẽ ⁊ aarõ qñ egreſſus ignis deuo rauit ppłm:fuerũtqʒ pcuſſi tredecimulia ⁊ octoginta. Numcri.ib.c. ¶xi ex de mur murantibus de deo qñ miſit dñs in ppłm ſpẽtes ignitos. Numeri.ꝛi. i mex iu dicũ.ʒ.c.Qñ ſilij iſrael ꝓpt peccatũ fuerũt traditi in manu regis meſopotamie octo annis..¶iʒ ex ibidẽ q ꝓpter petm ſue runt traditi regi moab deceʒ ⁊ octo annis Cia Judicu.A.c.Qñn ꝓter petm̃ traditi ſunt in manu regis chanaa vigiti annis. Cis dexeplu Zudicũi..c. Qn ppier petm̃ dati fuerunt in manu regis madià ſeptem annis. Cio Judicũ.io.c. Qñ petis vete ribus iungẽtes noua tradidit eos deus in manꝰ philiſtinoꝑ annis decẽ ⁊ octo.Ci exemplũ eſt de Reccat. elationis dauid qñ numerauit ppl um vt habetur. 2. regũ vlti mo. c.¶ Et pᷣmi paralipomenõ.21.c.¶ Et pꝰ gq.S 5 Mijs ita. Et de pe. di. 2. “Fugerat. Pꝛopterillud nã q; pctm̃ pierũt ex peſte deo imiſſa ſeptuagita milia viroꝝ. ¶Ci ex neſt de ſẽnacherib. 4.reguz.i9.c. ꝓpter ruius petm angelus dñi pcuſſit in caſtris aſſyrioꝝ ⁊ iterfecit cẽtuʒ octoginta quinqʒ milia viroꝝ. ¶iꝰ' ex eſt de pplo iudaico quẽ ꝓpter peccata dedit deus in manu na buchodonoſoꝛ capta ciuitate ſacta ⁊ cõbu ſta tẽploqʒ deſtructo. 4. regũ vltiꝰ.c. Et. . paralipomenon. 56,.c. Cxx ex eſt de an-/ tiocho diuina virtute flagellato ꝓpter ſup biã ⁊ qudelitatẽ eiꝰ.ꝛi machabeoꝛũ.9.cꝰ. Cxxi exnde q̃dragita duobꝰpueris lace ratis ab vꝛſis ꝓpt᷑ peccatũ qͥ illuſerat heli/ ſeo dicẽtes aſcẽde calue.A.regũ.ꝛ.c.Cꝛꝛi exeſt de dauid cui dictũ fuit a nathã.Qꝛ blaſfemare feciſti nomẽ dñi:iccirco moꝛiet filiꝰtuꝰꝗ.ſ.natꝰfuerat ex berſabee.Et ſic fa ctũ ẽ.ꝛ.regũ.iꝛ.c.ꝛʒexẽ de ezechia re ge iuda ꝗ egrotauit vſq; ad moꝛtẽ vt nota tur Yſaie.ʒ8.c.Et hoc ꝓpter peccatũ igrati tudis vel ſupbie de victoꝛia habita ſeu li/ beratione ꝗp exercitu ſennacherib. ¶ꝛ24u. ex eſt de maria ſoꝛoꝛe aaron q̃ punita fuit lepꝛa pt᷑ murmurationeʒ factã ↄtra moy ſẽ. Numeri.ii.c.Sũt ⁊ alia exẽpla i ſcriptu 8 9 ris diuis q eanſi bꝛeuitatis mina facimꝰ. Ex qbꝰoibꝰapparet luculẽter ꝙ ꝓpter Pee cata ſepiſſime flagellant᷑ hoies a deo. Si⸗ cut etia de coꝛpoꝛali infirmitate dicit᷑ ex de pe.? remiſſionibus.c.Cũ iſirmitas.ꝙ nõ/ nunq;; ꝓu enit ex peccato. OB ¶ Qs deus nõ ſeinp punit i hac vita pec cãtes: ⁊ q;ᷓ iuſte illis inbuit ⁊ rõnabilr ſua dona 71 bnficia. Cap.ꝛimim. xcũdũ myſteriũ declarãdũ de tpali puninione pctõr di dilatiqnis. In qrere pleriqʒ ſolẽt. Cur de bñdictꝰ ſempꝑ punit peccatoꝛes in pñti vita qn imo ⁊ ſua illis largit᷑ bñficia.Et lz inſcruta bilia ſũt opera dei:tñ nõ deſũt ꝗ dicãt cum Hieremia.iꝛ.c.Quare dñe via ipioꝝ ꝓſpe rat᷑ ⁊ bñ eſt hjs qui oꝑant᷑ malũ.ſEt cum abacuch pᷣ.c. Quare nõ reſpicis ſuꝑp iniqʒ agẽtes ⁊ taces deuoꝛante ipio iuſtioꝛeʒ ſe. Hã vt Moeciꝰ inꝗt in pᷣ᷑ de conſolatione. Quãtas rerũ lubuca vᷣſat ſoꝛtuna vices. Pꝛemit iſontes debita ſceleri noxia pena At puerſi reſident celſa moꝛes ſolio ſcãqʒ calcat latet obſcuris ↄdita ꝓtꝰclara tene⸗ bꝛis. ¶ Et in. J.de ↄſolatione.Impante et floꝛẽte neqtia vᷣtꝰnõ ſolũ pᷣmus caret verũ etiã ſceleratoꝝ pedibꝰ cõculcat᷑.¶ Pꝛo hu ius dubietatis amonitiõe dicẽ poſſumꝰ ꝙ pijſſimꝰpĩ deꝰnõ ſemper in hac vita punit peccantes eos lõganimiter tolerat pci⸗ pue ꝓpter tria. “ CQB. ꝓpter remunerationẽ. C20 ppter oſtenſione. ¶3 pppter reſeruationẽ. CPꝛio de nõ punit ſemp in hac vita pec cdtes: ſʒ ſua illis ipartit bona ꝓpt᷑ remune rationt᷑. Hà mali faciũt qdã opa de genere bonoꝝ qͥ deꝰ irremunerata nõ vult relinq̃ re.Et potiſſimũ cũ cosſcat ipe multos pec catoꝛes ꝓpter ſuã ipniam ⁊ obſtinationẽ ſoꝛe dãnãdos.ſ Hinc Gꝛegoꝰde pe.di.ʒ g. Quanqᷓ; ait.Cauẽdũ nobᷣ ẽ vt ſi ſoꝛte ali⸗ qd boni agimꝰin pniti ſeculo remuneratio nẽ accipiamꝰ: ie ſoꝛte dicat᷑ nob Recepe/ runt mercedẽ ſuã. Miñ eni diues epulo ali qð bonũ egiſſet vñ in pñti ſeclo remunera tionẽ accepiſſet nequaqᷓ; abꝛahã ei dicẽt: recepiſti bona ĩ vita tua.h̊ ille ¶ Siẽ itaqʒ ſũt bona oꝑa q̃ pctõꝛes exerct ſic retnbu di acd an ſanuta tcum pße fam iniq; ſe⸗ one⸗ ſces. pena ſicß; tene/ me er oho unit hai⸗ fiahe femone egenet lr felnd los pe⸗ inatione dedigſ Pleli/ Gnenund Rcpe/ pulo gl mungna dicli Eituch femnb 7„ cct qñqʒ illis deꝰ. Si ełnas faciũt: ecclias ⁊ paupꝛima loca viſitãt:dinitias eis deus donat.Si ieiunãt ⁊ coꝛpꝰaffligũt de? in re/ cõpenſãtionẽ ſanitatẽ ſibi ⁊ familie largit᷑ Et ſic de alijs ꝓ ꝗbꝰdicẽ poſſumꝰ illð ia thei.i.c. Amẽ dico vobis receperũt merce dẽ ſuã.¶ Ex h̊ timẽda ẽ ꝓſpitas nimia ab his ꝗ peccare nõ deſiſtũt:qꝛ vt dĩ i glo.ꝛ2. .ꝛ.c. Si q̃libet. Pꝛoſpitatẽ hñs i hac vi/ ta ſpez pdit ĩ e᷑na. ¶ Et Mieroꝰ in ſuo trãſi tu ait. Signũ manifeſte dànationis eſt qñ malo oĩa ꝓſpa accidũt.ſ Et Gꝛegoꝰ mo raliũ. Succeſſio bonoꝝ tꝑaliũ ſignũ eſt re pꝛobationis.Talibꝰeni bonis tꝑalibꝰme rent᷑ ⁊ ſepe decipi pꝛo ſua malicia pctõꝛes: vt Augꝰrefert.ꝛo.liꝰde ciui.dei.c.⁊. NPꝛo pterea idẽ Augꝰſupꝑ pſal.dicit.Nemo gra fulet᷑ hoĩ q ꝓſpat᷑ in via ſua cuiꝰpctis deeſt vltoꝛ ⁊ adeſt laudatoꝛ. Maioꝛ h̊ ira dñi eſt Irritauit eni dñm pctõꝛ vt iſta patiat᷑:ideſt vt coꝛꝛectionis flagella nõ patiat᷑.ſ Et pꝛo ſper inqt. Qui ſe pctis gaudet feliciter vti iſelix nimis eſt/ ꝓſpitate ſua. Hec oia dicta ſt᷑:qm̃ dũ ſic in ꝓſpitate pñti viuũt mali ſi gnũ ẽ qñꝗʒ ꝙ pᷣuadi erũt gaudijs paradi ſi. ¶ Scðdo nõ punit ſtati deꝰ pctõꝛes ꝓpt oſtẽſionẽ vt ſic oñdat benignitatẽ ſuã q̃ tã ta eſt vt etiã inimicis fuis pctõꝛibus bñfa cere velit.Sũt ipᷣi pctõꝛes inimici dei.ſ At Augdicit de pe. di. 3. c. Sũt płres.⁊ i.iꝛ.liꝰ de ci. dei. c. 3. Et nihilominꝰ vł vt eos ad pe nitẽtiã alliciat:vel ſi viderit ipenitẽtes i B ſua reluceat bonitas oiuzʒ ſuaꝝn creaturax ſarti obſeqa.Et pluit ſuꝑp iuſtos ⁊ iniu/⸗ os Mathei. . c. ¶Tertio de? petõꝛes in hac vita tolerat pꝑ reſeruationẽ: qm̃ alia pena grauioꝛ qᷓ;ᷓ pñs ⁊ durioꝛ eſt illis reſ/⸗ uata. Ideo Chꝛiſoꝰ de pe. di. Quancq dicit. Nemo vidẽs malis ꝓſpitatẽ habẽ turbet᷑. Mõ eſt ̊ retributio malignitatis: neq; vᷣtutis. At ſi aliqñ ↄtingat vt aliq̃ ſit retributio vel malicie vł virtutis nõ tñ ſʒ ꝓꝙ dignũ eſt ſʒ ſimplr veluti qdã guſtuꝰiu dicij.vt ꝗ reſurrectionẽ᷑ nõ credũt talibꝰdo ceant᷑. Qñ itaqʒ videmꝰ malignũ diteſcẽ noõ ſubꝛuamur:a qñ videmus bonũ mala pati nõ turbemur:hic coꝛona:illic ſuppli/ cia.h ibi.. Et Augꝰliꝰ p de ciuita.dei. c. 7. Placuit denie ꝓuidẽtie pparare in poſteꝝ bona iuſtis ꝗbonõ fruent᷑ iniuſti: ⁊ mala i Cð rõne medicationis. am illos qui iuſte viuũt ꝓpter medicatio⸗ nẽ valẽt quippe tales pene ⁊ tribulatiões De pñtis vite ad medicinꝗ aie ſiue purgatiuã pmeſvite ſiue ſanatiuã fiue pꝛeſeruatinam. ¶ Sunt f eſt qui de communi lcge ſalti is aliqua pec NnA. cata venialia non labat᷑Vnde G:egoꝰ PPitattnαι pijs ꝗbus nõ excruciabunt᷑ boni. Iſta vᷣo tplia bona ⁊ mala voluit deꝰ vtriſqʒ eſſe coia:vt nec bona cupidiꝰappetant᷑ qᷓ ⁊ ma li qͥqʒ hie cernunt᷑:nec mala turpiter euitẽ tur in abus ⁊ boni plerũq; afficiunt. In/⸗ tereſt aũt plurimũ q̃lis ſit vſus vel eaꝝ re rũ q̃ ꝓſpe vel eaꝝ q̃ dicunt᷑ aduerſe. Nã bo nꝰ tpalibus nec bonis extollit᷑ nec malis frãgit᷑. Malus aũt huiuſcemodi ifelicitate punit᷑:qꝛ felicitate coꝛꝛũpit᷑. Oñdit tñ deꝰ ſepe in hijs diſtribuẽdis euidentiꝰ opatio nẽ ſuã. Hã ſi nüc oẽ peccatũ manifeſta ple ctent pena nihil vltimo iudicio ſuari puta ret᷑. Rurſus ſi nullũ peccatũ apte puniret eiꝰdiuinitas nulla eſſe ꝓuidẽtia diuia cre⸗ deretur. Siliter in rebus ſecũdis:ſi nõ eas de?gbuſdã petẽtibus euidẽtiſſima largita te ↄcederet nõ ad eum iſta ptinere dicere⸗ mus.Itẽqʒ ſi oibus ea petẽtibus daret nõ niſi/ ꝓpter talia pᷣmia pᷣuiendũ illi eſſe arbi traret᷑. Nec pios nos faceret talis ſeruitus ſʒ potiꝰcupidos ⁊ auaros.h̊ ille.ſ Et.d.q. pa.c. Si oia ſcribit᷑. Siomnia in hoc ſeculo vindicanda eſſent locũ diuina iudicia nõ haberent. S OAuare deus dü ppter peccata tpales penas imittit:⁊ etiam quare perſepe ſuos amicos ⁊ ſuos affligit:⁊ non ſemper bo nis largit᷑ bona in vita pꝛeſenti: Capᷣ.. tum Rrdcrdk rontemplandi di Ecitur inflictio. In quo inueſtigãdu 7 E:q̃re piſſſimus deꝰhas penss e⸗ QQuac penag les ifligit etia bonis ⁊ amicis ſuis.Ad qdð cale& ligt etia nñdere poſſumus ꝙ de id cõueniètiſſime boc et ar Ntrig Hacit triplici růͤne. HMMM B Crorõne illuminationis. Cʒz rõne gloꝛificationlis. Aaimo deus penis tpalibus afficit eti ct bασπα R pꝛimo aie medicina purgatiua.Hemo eni Amegin ſ *e in paſtoꝛalibꝰgit.Nemo eſt qui ita bñ vi⸗ uat vt aliq̃tenꝰnõ delinqt.ſ¶ Et Lactantiꝰ liꝰ. . Nemo põt eſſe tã circũſpeetꝰ tã pꝛu/ dẽs ꝗ nõ aliqũ labatur. Et Paulus ad romanos.7. c. Qd nolo malũ hoc ago vi deo aliã legẽ in membꝛis meis repugnan is legi mentis mee. ¶ Et JYoaͤnes p catco p.Si dixerimus qꝛ peccatũ nõ habemus ipſi nos ſeducimꝰ⁊ veritas i nobis nõ eſt. Et in Aucten? de monachis g. Triẽniũ. Humana natura labit᷑ ad delicta. b id deus ad pctõꝝ illoꝝ purgationẽ ſepe ſuos qs diligit viſitat ⁊ flagellat.Et lʒ hoc eue/ niat qnñq; dũ puniunt᷑ mali.Illð tñ qð ma lis ⁊ reis infertur ad vindictã ⁊ punitionẽ· ipſis bonis accedit ad purgationeʒ. Añ Augeliopᷣ de ciui. dei vbi. S. ingt. Boni et mali pariter afflicti ſũt:nec ideo diſticti nõ ſũt.qꝛ diſtictũ nõ eſt qð vtriq;ʒ ppeſſi ſũt. Manet eni diſſitudo paſſoꝝ etiã in ſiĩůtu dine paſſionũ.Et lʒ ſub eodẽ toꝛmẽto:non eſt idẽ virtꝰ ⁊ viciũ. Nã ſicut ſub vno igne auꝝ rutilat palea fumat ⁊ ſub eadẽ tritura ſtipule cõminuunt᷑ frumẽta purgant᷑: Ita vna eadẽq; vis irruẽs bonos ꝓbat puriſi cat eliqt. Malos dãnat vaſtat ⁊ ex᷑miat. Hec ille. ¶¶ Sũt ꝛv afflictiones ⁊ tꝑales pe ne aie medicina ſanatiua.Solet ꝗqppe eue nire plerũq; vt multi ſm ꝓmptũ habedt ad dei voluntatẽ explendã:ſed carnẽ inſfir mã qui a deo grauiſſimis tẽtatiõibꝰqñqʒ vexantur vt nulla alia via eis melius poſ/ ſit ſubueniri q;ᷓ per ĩflictas tribulationes iuſto ⁊ pio iudicio dei.Sicut exempluʒ eſt notabile qdᷣ Hieroꝰ cõmemoꝛat in epiſto⸗ la ad ruſticũ monachũ de illo greco adole ſcente qui nõ poterat vlla abſtinẽtia flam mã carnis extinguẽ.de qͥ vide in ſermone nr̃o de patientia in tractatu de timoꝛe iudi cioꝝ dei. ¶ Sũt adhuc pene pᷣſate ſicut me dicina pꝛeſernatiua:quibus aie ſubuenit᷑ neĩ peccata labalł:qð ſieri ſolet p nimie ſpitatis abũdantiã.ꝗq Naã Moeciꝰ ait liꝰꝛꝰ de ↄſolatiõe.Ego plus hoibꝰreoꝛ aduerſã qᷓ; ꝓſperã ꝓdeſſe ſoꝛtunã.Illa ſemp ſpẽm frlicitatis blãda mentit᷑:hec enn urrn eſt Illa fallit:hec iſtruit. Poſtremo frlix a ve ro bono blãdimentis deuios ducit. Adnuer ſa plerũqʒ ad vera bona reducens ilico re trahit.hec ille. Pꝛopterea cũ deus flagel/ lat iuſtos ⁊ amicos ſuos ꝓpter vtilitatem T-ss wr Tene rog,ei 0% ioꝝ ſignũ eſt pine dilectionis. VUñ ſapi ⸗ ens ꝓuerbioꝝꝑ.ʒ.c.ait.Diſciplinam dñi ne abicias:nec deñicias cuzʒ ab eo coꝛꝛiperis. Quẽ eni diligit dñs coꝛꝛipit:⁊ quaſi pater in ſilio cõplacet ſibi.¶Et Ecchiaſtici.ʒl.cꝰ. Inſirmitas grauis ſobꝛiã facit aiam. ſEt Apls ad hebꝛcos.iꝛ.c. Quẽ diligit deꝰ ca ſtigat:flagellat aũt oẽm filiũ queʒ recipit. Facct ach hoc exemplũ beati frãciſci: qui a deo infirmitate coꝛpoꝛali ꝑcuſſus ſanita tẽ conſecutus eſt mentis.de quo ec ſcribit Bonauen. gnoꝛabat adhuc adoleſcẽcs curis terrenis iplicitus celeſtis allocutio⸗ nis archanũ donec facta manu dñi ſuꝑ eũ ⁊caſtigatus fuit exterius ꝓlixi languoꝛis grauedie:⁊ clariſcatꝰiteri ſci ſpũs vnciõe ¶Scðᷣo deus afficit tpalibus afflictioni⸗ bus eos qui iuſte viuunt ⁊ ißos adhuc im pios ꝓpter illuminationẽ:valet nauqʒ ad uerſitas huius ſeculi ⁊ bonis ⁊ malis ad il luminationt᷑ intellectus que quidẽ bonis cedit ad meritũ ⁊ leticiã:malis vo ad con fuſionẽ atqʒ meſticiã:qm̃ ꝑ tnbulationes inducitur triplex cognitio. C* oWW. 2 ſui. C3 mundi. ¶Pꝛima eſt cognitio dei que ſepenume ro obtenebꝛatur in mẽte ex fumo tpalis ꝓ ſperitatis.ſ QOb qð Lactãtiꝰliꝰ.2.diuinaꝝ inſtitu ait. Tũ maxime deus ex memoꝛia hoium elabitur cũ bñſicijs eius fruentes honoꝛẽ diuine indulgentie dare debẽt. At vo ſi qua neceſſitas q;uis pꝛeſſerit tũc de um recoꝛdantur. Si belli terroꝛ inrfremuit. Si moꝛboꝝ peſtifera vis incũbit.Si alimẽ ta frugibꝰlõga ſiccitas denegauit.Si ſeua tẽpeſtas. Si grãdo igruit ad deũ ↄfugitur a deo petit᷑ auxiliũ:deꝰ vt ſubueniat oꝛat᷑. Siquis in mari vẽto ſeuiente iactat᷑:hunc inuocat. Siꝗs aliqua vi afflictat᷑ hũc poti us iploꝛat. Siqs ad extremaʒ mẽdicandi neceſſitatẽ dedictus victũ pꝛecibus expo ſcit hũc ſolũ obteſtat᷑ ꝑ eiꝰ diuinũ atqʒ vni cũ nomẽ hoiuz ſibi miſicoꝛdiã qrit.h illei Scða eſt cognitio ſni. Mlii eni ex ꝓſpi⸗ tate nimia ſeipos deiſicãt.Sʒ ĩ tribulatiõe adueniẽte cogſcũt iſirmitatẽ oꝛtalitatis ſue. Sicut antiochꝰſuꝑbꝰvt di.2. macha⸗ — ſee ſͤpi pene⸗ Pater 31.0 .,ſet de'cz nr qui 3Pnnz tſarbit oleſtis locnto/ ſupei grori yncije ioni, e . q; gacil bonis d con wones nume nisp ninan mors ees det. A untüc Hilint Sileus fugim t aut⸗ chune büchol dicnndi b19 00 1t; n Hilen rpſiͤ⸗ blanoe litaus nachs/ beoꝛum. 9. e. Flagellatus a deo coguit ſn am paruitatẽ ⁊ dixit. Juſtũ eſt ſubditũ eſſe deo ⁊ moꝛtalẽ nõ paria ſentire de deo. ¶ Et herodes agrippa vt narrat Joſephꝰ in ſpe ctaculis ⁊ ludis vbi vocibus vulgi deꝰ ap pellabat᷑ ipꝛouiſo doloꝛe ꝑcuſſus dũ ſui de ferebãt eũ nõ valentẽ ꝑ ſe icedere ſuſpirãs ⁊ gemens dicebat.En ego veſter deꝰducoꝛ ad moꝛtẽ. CLertia eſt cognitio mundi:ſa cit aduerſitas vt cosgſcat᷑ huiꝰ vite miſeria: neqʒ qᷣrant᷑ eiꝰbona q̃ſi felicitãtia. ¶ IJdeo Augꝰliꝰde vbis dñi ait. Iccirco deus feli citatibꝰ huiꝰſeculi amaritudinẽ miſcet:vt alia q̃ratur felicitas cuiꝰdulcedo nõ eſt fal lax. ¶ Tertio deus affligit bonos a iuſtos ꝓpter glifcationẽ. facit enĩ aduerſitas ad gliam iuſtoꝝ qui illã equo aio ferũt:qͥniaʒ augetur in ipſis ria. Cpm eſt digna laudatio. Cꝛm piuina aſſociatio. Czm eterna pꝛemiatio, CPumo auget in amicis dei tribulatis digna laudativ.qꝛ indicio oĩium ſapientuzʒ vᷣtus ai in ſufferẽtia reꝝ aduerſaꝝ magniñ cat᷑.¶ Uñ Cicero in liꝰde oꝛatoꝛe ait. Ma gna laus ⁊ admirabilis videri ſolet tuliſſe caſus patiẽter aduerſos nõ fractũ eſſe ſoꝛ tuna retinuiſſe in rebus aſpis dignitateʒ. Et idẽ in de officijs. Nemo iuſtus eſſe põt qui moꝛtẽ ꝗ doloꝛẽ vel egeſtatẽ nimet: Aut ea que hijs ↄtraria ſũt eqtati antepo nit. ¶ Scdᷣo auget i amicis dei tribulatis diuia aſſociatio ⁊ mirãda ↄ vꝛtatio. ſ Uñ in pſal.33. Dauid.Juxta inqt eſt dñs hijs qui tribulato ſũt coꝛde. In afflictione poſi to ſtephano leuite oſtẽdit celos aptos ⁊ vi dit ieſũ ſtãtẽ a dextris vᷣtutis dei. Sanctã catherinã ↄſoꝛtauit viſitatione angelica. Sãctã agnetẽ defẽdit a coꝛꝛuptoꝛibꝰ⁊ libe rauit a flãmis. Scãm luciã tato põdere fi/ xit atqʒ firmauit:vt nec hoies nec trahen/ tes boues potuerint illã mouere:⁊ ſic de re liqs.CCertio auget᷑ in amicis dei tribula tis eterna pᷣmiatio.Quo ẽèni grauioꝛibus hic penis exercẽtur copioſius pᷣmiũ btitu/ dinis erũt accepturi. Impij vo vt in pluri bus a deo flagellis ceſi ⁊ de ipſo deſperãt in ſua malitcia obſtinati deterioꝛes fiũt. Et poſt tꝑalẽ leos illatã vindictã ad eternas uiſſima ſint ⁊ merito põderãda: tñ pꝛeter SetAX P . S Vnu 1F benas deſtinàtur. MReſpice igit᷑ o peccatnix aia qꝛ peccatũ diſplicet deo nr̃o: ꝓ qͥ ille ꝗ natura miſicoꝛs eſt ⁊ clemẽs iraſcit᷑ ⁊ indi gnat᷑. Illumiare cũ ceco ⁊ reuertẽ ad pꝛem miſ̃icoꝛdiaꝝ ꝗ paratiſſimus eſt ſuã gr̃am tibi dare ⁊ demũ gliam ſẽpiternã Amen. CFeria ꝗ cineꝑ. De tribꝰnocumẽtis pee cati:pꝛopter que vnulſqſqʒ in peccato exi⸗/ ſtens ad penitentiam reuerti debet. — Sermo quartus. Onuertimini ad me pijſſimi pꝛis dei viuen/ tis. vba ſut iſta oꝛiginalr Joe lis. 2. C. in epiſtola hodierna. Bifferut de die in diẽ pctõꝛes iſtlices reuerti ad dñʒ illos benigne vocãtẽ:qniã que dicta ſũt de nocumẽtis pcti aut nolũt credere aut par/ ua ⁊ minima putãt.Sʒ reuera q;uis gra⸗ illa vndiqʒ alia ſe offerunt qb dapparet q̃ᷓ piculoſus eſt ſtatus illoꝝ qui letaturĩ ma lis ⁊ gli antur in malicia ſua. Hij ſunt ꝗ dei pĩis lõganimitatẽ ↄtẽnunt: mibicoꝛdiãqʒ eius iſinitã exhoꝛꝛent:hos ad pnĩam inui tat i vᷣbis ꝓphete.Quos ⁊ nos hoꝛtari de bemus vt id ꝓmpte faciãt ⁊ expedite:qm̃ nil hoĩ cuicũqʒ ſoꝛmidabiliꝰ eſſe debet q̃ᷓ in peccato obdurate pſiſtere.Eapꝛopter in pꝛeſenti ſmone de tribus alis nocumẽtis peccati dicemus. Cõm dicitur ſeparatio. Cꝛm infatuatio. Cαα contiſtao. Qõ ꝑ petm aia ſeparat᷑ a deo nõ ſolum ꝓpter multa:ſed eti ꝓpter vnũ moꝛtale: ⁊ qᷓ graue dãnu ſit iſta ſeparatio.Capᷣ.pᷣꝛ Vimũ nocumẽtũ pcti dĩ ſeparatio. Mo⸗l P ſepat Eoipo nãqʒ q̊ͥ quis moꝛtalr peccat æct elan e.. ſeparat᷑ æ clõgat᷑ a deo ſũmo ⁊ per/ —WDU amãdo bono. Abi pꝛo itelligẽtia plenioꝛe tria erunt dubia declarãda. ¶Hnvtex poſſit ꝗs p petm ſeparari a deo⸗ . C nvt pvnuͤ̃ actũ pcti 8d charitas dei ”M CzDnvtꝝ ſit graue danũ ſepꝓ ari a deo. 5 CAd pᷣmũ dubiũ reſpõdet ſeriptura ſacra ₰ poſſua — g PPce, vñ deuteronomij. 32. c. dĩ. Dereliquit.ſ.aĩa ſep nn dee peccatrix deũ ſactoꝛẽ ſuũ:⁊ receſſt a deo ſa lutari ſuo. Et iteꝝ ibidẽ.Deũ qui te genn it dereliquiſti ⁊ oblitꝰes dñi creatoꝛis tui. ¶ Et Joſue.22. Cur dereligꝗſtiꝰ dñʒ deũ iſra el edificãtes altare ſacrilegũ ⁊ a cultu illiꝰ recedentes.i Et Judicũ.io.c. Dereliqſtis me ⁊ coluiſtis deos alienos.ſ Et ꝗſaie.ꝰð9. c.Iniꝗtates vĩe diuiſerũt iter vos ⁊ deum veſtrũ. Et Hieremie.2.c. Quid iuenerũt in me pies veſtri inigtatis qꝛ elõgauerũt ſe a me.ſEt iteꝝ ibi.Dereliqrunt me fõtẽ aque viue ⁊ ſoderunt ſibi ciſternas diſſipa tas. Et Luceis.c.in euãgelio ſilij ꝓdigi. Adoleſcẽs filiꝰqui pctõꝛẽ ſignificat pegre ꝓfectus eſt in regionẽ longinqᷓ;ᷓ. ¶ Igitur peccatoꝛ relinqt deũ ⁊ ſic feparat᷑ ab illo. ¶ ¶/ Sed ↄtra obicitur:qꝛ ſᷣm oium ſcõòꝝ do ctrinã vt inqt Tho.pᷣparte.q.S. Deus eſt in oibus rebus etià ⁊ in demonibꝰdãs eis eęeſſe ⁊ vᷣtutẽ ⁊ opationẽ ⁊ in oĩ loco dãs vir tutẽ locatiud. Añ in pᷣ.di:z7.ait idezʒ in.c. ECu natura diuina.⁊ in.c. Fateamur.Quõ ergo per peccatũ aia põt a deo ſeparari vel elongari: Si eſt in demonibus dedergo eſt in qualibz aia peccatrix. Inſuꝑ Dauid in pſalł.inqꝗt.Quo ibo aſpu tuo ⁊ quo a facie tua fugiã.Si aſcẽdero iĩ celũ tu illic es. Si deſcẽdero in infernũ ades.Si ſũpſero pen nas meas diluculo ⁊ habitauero in extre / mis maris. Eteni illuc manus ina dedu/ cet me:⁊ tenebit me dextera tua. CAd h̊ rũñdet Hieroꝰin epla ad damaſũ papã de fſi lio ꝓdigo dicẽs.Si deus tenet celũ palmo ⁊ terrã pugillo.Et Hieremias dicit.Deus appꝛopinquãs nõ de longinqͥ. per Dauid q̊q; qꝛ nullus abſq; eo locus ſit pᷣdicatur quõ filius adoleſcẽs pegre ꝓfectus eſt in rregionẽ lõginqᷓ;. Sciendũ eſt igit᷑ nõ loco rũ ſpacijs:ſʒ affectu aut nos eẽ cũ deo aut ab eo recedere.hille.ſ Per peccatũ itaq; ſeparatur hõ ⁊ diſcedit a deo nõ loco: ſed amoꝛe cũ ſpꝛeto deo aia iheret cõmutabili bus bonis:vt eni ait Augꝰin liꝰ de libero arbitrio. Peccatũ eſt ſpꝛeto incõmutabili bono bonis cõmutabilibꝰ adherẽ. ¶ De demonibus vo inqt Tho.pᷣꝰ par.q.S.artꝰ p. Q in ipiꝗ pſiderat᷑ nã q eſt a deo ⁊ de⸗/ ſoꝛmitas culpe qͥ nõ eſt a deo.Ideo nõ eſt abſolute ↄcedendũ ꝙ deꝰ ſit in demonibꝰ ſz cũ hac additiõe inqᷓ;tũ ſũt res q̃dã.Añ bm Bꝛego ſup catica ? Aug lide p̃ſẽtia dei. Aliter deus eſt in ſeipſo ꝑ nulliꝰrei cõ tinentiã. Alr in oibus rebus ⁊ vbiqʒ p eſ/ ſẽtiã:per potẽtiã:ꝑ pñtiã.Alłr in iuſtis fa⸗ miliari modo per gram. Eſt in oibꝰ per po tentia inq; tum eiꝰptati oĩa ſubdunt᷑:vt di cit Tho.vbi.S.Eſt in oibus per pñtiã inqʒ tũ oia nuda ⁊ aꝑta ſunt oculis eius.Eſt in oibus pꝑ eſſẽtiã inqʒtü adeſt oibus vt cau ſa eſſẽdi.Et hic trip?modus eſſẽ di gnãlis. Gĩa vo ꝑ quã deꝰeſt in iuſtis facit Sngula rẽ modũ eſſendi deũ in rebus.OQdare pec catoꝛ a deo ſeparat᷑:qꝛ a deo ſe auertit ꝑ cõ uerſionẽ ad bonũ cõmutabile in qua auer fiõe ſubito e ſimul pᷣuat deꝰ aiam ſua gra. Scom dubiũ fuit vtrũ per vnũ actũ pec cati.ſ.moꝛtalis ꝓꝑdat᷑ charitas dei ⁊ aia p/ uetur gra.t poſſet ꝗs arguẽdo dicere ꝙ nõ. Nã leo papa in ſmone de paſſione al loq̃ns petrũ ait. Vidit in te deus nõ fideʒ victã nõ dilectionẽ auerſã:ſʒ ↄſtantiã fuiſ ſe turbatã abundauit fletꝰ: vbi vᷣo deftcit affectꝰ charitatis lauit vᷣba foꝛmidis.S ʒ petrus negãdo xpᷣ̃m peccanit moꝛtaliter: ergo charitas nõ amittitur per vnũ ſoluz peccatũ moꝛtale. Rũñdet Tho.22.q.24. Qõ vnũ contrariũ per aliud ſu perueniẽs tollit᷑. Quilibʒ aũt actus pcti moꝛtal ↄtra riat᷑ charitati ſʒ ꝓpꝛiã rõnẽ᷑ qͥ ↄſiſtit i hoc ꝙ deus diligat᷑ ſuper oĩa:⁊ ꝙ hõ ei totali⸗ ier ſe ſubiciat oĩa ſua referendo in ipſũ.Et ergo de rõne charitatis vt ſic quis diligat deũ ꝙ in oibus velit ſe ei ſubicere ⁊ pꝛece ptoꝝ eiꝰregulã in oibus ſeꝗ.Quicꝗd enizʒ ↄtrariat᷑ pceptis eius manifeſte ↄtrariatur charitati.vn de ſe habet ꝙ charitatẽ exclu dere poſſit.ſ Inſuper per peccatũ moꝛtale fit hõ dignꝰ moꝛte eterna m illud ad ro/ manos..c.Stipẽdia pcti moꝛs eſt. Per charitatẽ vo hò meret᷑ vita et᷑nã: iuxta.c. Joannis.iꝗ.Sigs diligit me diliget᷑ a pie meo:⁊ ego diligà eũ ⁊ manifeſtabo ei me/ ipᷣm in qua manifeſtatione vita btà ↄſiſtit. vñ Joãnis.i7.Hec eſt vita eterna vt cos⸗ ſcãt te veꝝ deũ ⁊ quẽ miſiſti ieſũ xpᷣm filiuʒ tuũ. Nulius aũt põt eſſe dignꝰvita eterna ⁊à moꝛte etna.Quare/ꝓ vno ſolo pctõ moꝛ tali amittit᷑ charitas ⁊ anima pᷣnat᷑ gr̃a ⁊ a deo bono ſeparat.¶ Ad auẽtẽ Ceonis pa fei pel⸗ 6 / erpo ytdi nch ſtin cau Ulis. pe dicẽdũ. Qðd charitas amittit᷑ dup.vno modo directe per actualẽ ↄtẽptũ.Et h̊ mo do petrꝰ charitatẽ nõ amiſit. Alio modo i ⸗ directe qñ ꝗs cõmittit aliqd ↄtrariũ chari tati ꝓpter aliqᷓ; paſſionẽ ↄcupiſcẽtie vł ni moꝛis.Et hoc modo petrus charitatẽ ami ſit faciẽs ↄtra charitatẽ.Sʒ eã cito penitẽs recuꝑauit.¶ Tertiũ dubiũ fnit vtꝝ ſit ue danũ per peccatũ ſeparari a deo.ꝗ Ad qð dico ꝙ tã graue eſt vt nil ſupꝛa.Gꝛaui us nãqʒ eſt ſeparari a deo qᷓᷓ pati q̃cunqʒ dãna reꝝ:quecũqʒ illata ⁊ erqſita ſuppli/ cia q̃ſcũqʒ inauditas ⁊ hoꝛꝛibiles penas. Hinc Augꝰ.32.q. .c. Ita ne ait. Potius debet ꝗs mala qlibet tolerare qᷓ;ᷓ malo.ſ. culpe ↄſentire. Et idẽ Augꝰ fatet᷑ nõ eſſe peccandũ etiã ꝓ tpali ſalute hoĩuz. ꝛ22. q.ꝛ. in.c.Faciat.Vt ex᷑ de hijs q̃ vi metuſue cau ſa fiũt.in cꝰ Sacris di. Pꝛo nullo metu de bet ꝗs peccatũ moꝛtale ĩcurrere.¶ Idẽ cõ firmat᷑ e de vſuris cꝰ Supꝑ eo.c Oẽ genꝰ cSigꝗs.iſEt ſicut nõ eſt peccatũ moꝛtale cõmittẽdũ ꝓ aliq incõmodo:ita nec ꝓ qͥli/ bet cõmodo vt ide ſequatur qdᷣcũqʒ bonũ Ideo ẽ regula doctoꝛis gẽtiũ ad romanos 3.c. Qò nõ ſũt faciẽda mala vt ide veniãt bona. Et hoc ↄfirmat᷑ in glo.et᷑ de ſimoꝰ. in.c. Ad aphicã.ꝙ ſub pᷣtertu pietatis non eſt ipietas cõmittẽda.¶ Et pᷣa.q.pᷣꝰ.c. Nõ cC.¶ Et. i 4.q. p.c. Foꝛte.⁊.c. Neqʒ. ¶ Et.ʒo. q.ð. c. Moſce. Et. 3ꝛ.q.vlti.c. Nõ ſolũ di. Mõ licet facẽ rapinã ⁊ furtũ vt fiãt elyne. Oimodo cauere qſqʒ ſibi debet a cõmiſ/ ſione pcti.Ad qð euitãdũ ſãcti ⁊ amici dei paſſi ſũt tot laboꝛes:tot pegrinatiões:tot exilia:tot carceres: tot vincula:tot inſuper violẽtiſſimos cruciatꝰvſqʒ ad moꝛtẽ.ſ In ſpiciamus ſuſãnã de qua ſcribit᷑ Danielis i. c.ꝙ a ſenibꝰpꝛauis regꝗſita de turpi cõ ſenſu dũ ꝓponerẽt ꝙ ſi pctõ nõ acqeſceret c falſo criminatã cũ iãminia moꝛi ꝓcura rent. Oà femia ↄſtans. O mulier timẽs de um. Anguſtie ingt mihi ſũt vndiqʒ.Si eni h egero moꝛs mihi eſt. Si aũt nõ egero nõ effugid manꝰvĩas.Sʒ meliꝰeſt mihi icide re in manꝰvias qᷓ; peccare in cõſpectu dei mei.Hõne ⁊ abꝛah inocentẽ filiũ voluit imolare peinareqʒ ſua iocũda ⁊ grata pꝛe ſenna ne deũ ꝑderet qui hoc madabat. vt patz geñ. 22. e. ſ Et. 2ꝛ. q.? S. Qñqʒ. 1 oS eni.vbi ait Ambꝛoꝰin libꝛo de pꝛiarchis. ¶ HNõ eni volebat deus imolari a patre fi⸗ liũ ſuũ nec impleri hoc munꝰ volebat qui ouẽ pꝛo filio imolandã obtulit. Sed tenta bat affectuz ſi dei pꝛecepta pꝛeferret filio. IEt infra ſequitur nbrdr. Nõ imittas manũ iquit in pueꝝ neqʒ facias ei quicq̃ᷓ;. Affroru tuum inquiſiui.Non factũ etegi⸗ Tentaui mentẽ tuam ſi etiã filio tuo dile⸗ etiſſimo non parceris pꝛopter me. ¶ Et de hoc Augꝰ liꝰ pꝛimo de ciuita.dei.c.ꝛo.in⸗ quit.Abꝛahã non ſoluʒ non eſt culpatus crudelitatis crimine:verũetiam laudatus eſt nomine pietatis: ꝙ voluit filium ne⸗ quaqʒ ſcelerate ſed obedienter occidere. hecille.Sunt ⁊ alia innumera ſanctoꝛum exempla qui pꝛeelegere moꝛi pꝛiuſqͥʒ pec⸗ cando dei gratiã amittere que nos pꝛeteri mus.Affirmamus tamen ꝙ talis eſt ma la conditio peccati quo anima ſeparatur a deo. Qð Anſelmus liꝰde ſimilitudinibus dicit. Si hic inferni hoꝛꝛoꝛc ⁊ illic cernereʒ peccati pudoꝛẽ ⁊ vni eoꝝ neceſſario debe⸗ rẽ imergi. Pꝛius in ĩfernũ me mergerem q; in me peccatũ dimitterẽ.dallẽ eni pu rus ⁊ inocẽs gehẽnã itrare qᷓ;ᷓ ſoꝛde pollu tus ⁊ ſoꝛde idutꝰceleſtia regna tenẽ. Henu qᷓ; moꝛtifigata ſũt ⁊ arida facta coꝛda mul toꝝ:qui multiplicibꝰ ⁊ enoꝛmiſſimis pec catis irretiti nõ dãt operã vt ſe emẽdẽt: vi tãqʒ mutent in melius.Si enim quis per didiſſet vel veſtẽ vel pecuniã vel quicquid aliud eſſet ſolicitus diſcurreret interroga ret requireret ſi quo modo rẽ perditã inue nire valeret. Si infirmitatem oculoꝝ auri/ um lingue ⁊ cuiuſcunqʒ minimi membꝛi incurriſſet medicos curaret conſulere: et q;diu duraret infirmitas pauidus dole/⸗ ret ⁊ plangeret.O peccatrixanima qd per didiſti:Cogita quia deum tuũ:quia grati am eius ⁊ cuʒ dauid lachꝛymas funde di cẽs: fuerũt mihi lachꝛyme mee panes die ac nocte duz dicitur mihi quotidie vbi eſt deus tuus.O quot inueniũtur in vtroqʒ ſexuquibus poſſemus dicerꝶg vbi eſt deus tuus.Audi infelix anima vbi eſt deus tu us.Quis eſt iſte deus:onme bonum. Sũ mum bonum: amabile bonumt bonum 44 arct⸗ CL3 vicioſa 2 criminalis. ». ſine q̊ͥ nullũ bonũ:bonuz qð dereligſti. O aia dura. Quis eſt iſte deus:nonne tuus: Zuus qꝛ te creauit.ZLuus qꝛ tot annis bñ ficijs ſuis te ſuſtẽtauit.Tuus qui tibi vitã btãm ꝓmittit.Luus qui filiũ vnigenitum ad te miſit vt te redimeret. Tuus qui te ex pectat te iuitat vt reuertaris ad illuů. Quid agis o ferrea creatura:Deſine ab iniqtate tua:da finẽ vicijs tuis:effunde lachꝛymas ⁊ cũ filio ꝓdigo reuertere dicẽs. Surgã et ibo ad piem meũ:meũ creatoꝛc:quẽ ꝑdidi ꝓpter culpã meã:ſi ad eũ rediero ⁊ dicã ei pꝛ peccaui in celũ ⁊ coꝛã te. Noli differre o aia:noli diutiꝰimoꝛari qꝛ recipiet te blãde ⁊remittet peccata benigne. ¶¶ Qð peccatũ facit hoiem fatuũ:⁊ ꝙ ſtul Ecũdũ nocumẽtũ peccati dĩ iſatua⸗ tio. Facit ꝗqdẽ aiam fatuã adeo vt ꝗ cũqʒ ſit ille qui moꝛtalr peccat ⁊ in petõ pſiſtit merito ſtultus ⁊ fatuꝰ appellari poſſit. Sʒ aduertẽdũ ꝙ trip?Nultia iuenit᷑. B dicitur excuſabilis naturalis. — Tꝛ ſancta ⁊ ſpiritualis. ¶Be ſtulticia naturali. WPuima ſtulticia eſt illa q ꝓuenit ex de/ fectu nature.Et ab hac nulls põt imunis euadere. Quare dĩ Ecchaſtes ſa co. Stulto rũ ifſinitus eſt numerꝰ.¶ Et Señ.ad lucillũ git.Si qñq; fatuo ridere volo:nõ eſt mihi lõge querẽdũ me rideo. ꝗ Nerũtñ aliꝗ ſũt fatui a natiuitate qui nunqᷓ; ſanãtur.Aliq ⁊ ſi nõ a natiuitate: tñ ſuccedente tpe infa tuãtur. Oẽs de cõi lege ſtulti ſũt in ĩfantia ⁊ pueritia:qui ante annos pubertatis cõö⸗/ parãtur furioſis.ff.de acqrẽda poſſeſſione l. pᷣ. De quibꝰdĩ ꝓuerbioꝛũ.22. Stulticia ligata eſt in coꝛde pucri:ſʒ vꝓᷣga diſcipline fugabit illã.Quid nã aliud ſũt pueroꝝ ſal tus:curſus:q̃relanones:motus:geſtꝰ:ver ba vt in pluribꝰ niſi q̃dã ſtulticia. Quidã etidã volũtarie ĩfatudtur in adoleſcẽtia ⁊ in uẽtute.Sicut illi q ſpecie ⁊ foꝛma mulierũ illecti multa faciũt in ↄſpectu hoiuz velut ĩſenſati.Et liet in adoleſcẽtibꝰ ⁊ iunuenibꝰ talis ſtulticia excuſari nõ debeat: tamè in ſenibus dũ volũtaria eſt ſatis apparet ex/ pʒobꝛãda. Vñ ſapiẽs eccliaſtici.5. c. ait. Tres ſpẽs odiuit aia mea ⁊ agrauoꝛ valde aie illoꝝ.pauperẽ ſuperbũ:diuitẽ mẽdacẽ: ſenẽ fatuũ ⁊ iſenſatũ.De hiꝰgenere ſũt ſe⸗ nes illi qui domũ totà infeſtãt:ſamiliã tur bãt:clamãt:blaſfemãt:ↄtẽdũt: litigãt ſine cauſa.Siliter illi qui vacãt libidiniadulte ria colunt:auaritiã ſectãtun inhiãt lucris: laboꝛãt ſine neceſſitate ⁊ abſqʒ charitate: vt theſaurizent.Et oẽs illi ꝗ pedes iã in ſe pulchꝛo tenẽtes arbitrãtur nunq;ᷓ ſe moꝛi turos. Dũ vo taliũ ſtulticia a ſolnatura ꝓcedit:qꝛ habet quãdã ſenectus infantiã vt Hieroꝰ dicit in epiſtola de honoꝛandis parentibus:tunc venia eis erit pꝛebenda. ¶Scða eſt ſtulticia ſancta ⁊ ſpũalis q̃ op ponitur mũdane ſapie.Nã repitur quedã ſapia mundana ⁊ repꝛobata de qua dicit᷑ Jacobi.a.c. Nolite gliari ⁊ mendaces eſſe aduerſus veritatẽ. Hõ eſt eni iſta ſapia de ſurſũ deſcendẽs:ſed terrena aĩalis diaboli ca.Cõtra hãc eſt ſancta ſtulticia eoꝝ.ſ.qui ꝓpter xpᷣm mundũ ↄtemnũt ſeipſos moꝛ⸗ tificãt:pauptatẽ ſectãtur:a voluptatibꝰab ſtinẽt:ↄiugia renuunt:parẽtes relinquũt: ⁊in ſimplicitate ac humilitate xpᷣo famula ri conãtur.Hij ab amatoꝛibus mũdi ſtul/ ti putãtur ⁊ velut fatui irridentur.ſ AUñ de beato frãciſco cãtatur in rñſoꝛio in officio nocturno ſue feſtiuitatis.Sũ pater hunc pſequitur latẽs dat locũ ire conſtaãter poſt agreditur in publicũ ꝓdire. Squalẽti vul tu cernit᷑ putat᷑ inſanire:luto ſaxis ĩpetitur ſed patiens vir nititur vt ſurdus ptrÜſire- Mefert nãqʒ de illo Bona ꝙ in pꝛinci⸗/ pio ſue vocationis poſtq; pecuniã obtule rat pꝛo reparatione ecclie ſancti Hamiani ſentiens ex hoc aduerſũ ſe ↄcitatũ pꝛis fu roꝛẽ vt ire locũ daret diebus aligbꝰ in qua dã occulta ſouea ieiunãs oꝛans ⁊ lachꝛy ⸗ ms latuit.Tãdẽqʒ ſpũali quadaã cõpletꝰ leticia ⁊ virtute mẽtis indutus ex alto exte rius fiducialr ꝓduiit ⁊ ciuitatẽ cõſtanter in tranit. Quem cum iuuenes cernerẽt facie ſqualidũ ⁊ mente mutatũ ac per hoc alie/ natũ putarẽt a ſẽſu:lutoqʒ platearũ velut ſtultũ ipeterẽt:⁊ clamoꝛoſis ei vocibus in ſultarẽt.famulus dei nulla pꝛſus fractus aut mutatus iniuria:vt ſurdus iĩ oibꝰper tranſibat.? Talis fuit ſtulticia beati Jaco — — — — S= — – = =— nalde lach. itſe/ itur ſine olte ns: ale: nſe⸗ non⸗ ura nnii l: . li vi u a win nola ſtul/ ſde ſico⸗ une jvul cüra rer pind/ obene mminni inqus achrf nier n ufe calie / pelut us in us beper i . boni de tuderto:qui etiã ĩ ſuis deuotis car minibus ita canebat.Sẽno mi pare e coꝛ teſia impaʒire per lo bello meſſia.El mi pa re ſi gran ſapere chi per dio vol ipaʒire chi in pariſi nõ ſi vede coñ gran philoſophia. Chi per chꝛiſto va ipazato pare afflicto e tribulato. Ma e maeſtro ↄuẽtato in natu ra e theologia.Chi per chꝛiſto ne va pazʒo ala gẽte pare vn matto. Ma chi nõ ha pꝛo uato el fato:non ſa che ben ſi ſia. Chi vole intrare is queſta ſchola tronara doctrina noua.La paʒzia chi nõ la ꝓua nõ ſa che bẽ ſi ſia. Chi vole intrare in queſta danʒza tro ua amoꝛ di ſmiſurãz a.Cẽto di de ꝓpdonan za a chi te dice villania. ¶ Icirco in die iu dicij vt hẽtur Sapie.ð.c.Stabũt iuſti ĩ ma gna ↄſtãtia aduerſus eos qui ſe anguſtia uerũt ⁊ qui abſtulerunt laboꝛes illoꝝ:vi/⸗ dẽtes aũt turbabũtur timoꝛe hoꝛꝛibili: et mirabũtur in ſubitatione inſperate ſalutis dicẽtes intra ſe:penitentiã agẽtes ⁊ pꝛe an guſtia ſpũs gemẽtes.Hij ſunt quos aliqñ habuimus in deriſũ ⁊ in ſimilitudinẽ ipꝛo perij. Nos inſenſati vitã illoꝝ eſtimabamꝰ inſaniã:⁊ finẽ illoꝝ ſine honoꝛe.Ita enenit tpe pauli:vt xpᷣiani a gẽtilibus ſtulti dice/ rẽtur. vnde Actuũ.26.dũ paulus loqueret coꝛã agrippa de myſterijs xpᷣi de pnia ⁊ re⸗ ſurrectione moꝛtuoꝝ quidã noie feſtus vo ce magna reſpondit. Inſanis paule multe lr̃e te ad inſaniã deduxerũt.Et paulus non inſanio inqt:ſed vitatis ⁊ ſo bꝛietatis ver/ ba ego loquoꝛ. —;]õ que eſt in illis qui moꝛtali peccãt:qᷣni cũ oẽs ſcripture cõminẽtur pctõꝛibus mala: nolũt ipi ſcripture credẽ que plena ẽ oĩ vc/ CTertia ſtulticia eſt vicioſa ⁊ criminalis: ritate. Ande ſapiens ꝓuerbioꝝ p co ait. Sapientiã atqʒ doctrinã ſtulti deſpiciunt. Clamat oĩs ſeriptura peccatũ vitãdũ atq; cõminatur peccatoꝛibꝰincoꝛꝛigibilibꝰma la. Audite abſecro ⁊ intelligite. O moꝛta/⸗ les miſeri pctõꝛuzʒ vinculis colligati.quid ſcriptũ eſt leuitici.xi.c Nolite cõtaminare aias veſtras nec tãgatis immundũ ne im mundi ſitis.¶ Et ad romanos.cd.c. Non re gnet peccatũ i veſtro moꝛtali coꝛpoꝛe.ſ Et Jacobi.4.o Mundate pctõꝛes manꝰ ve⸗ ſtras ⁊ puriſicate coꝛda veſtra. Et Joan⸗ nis. 5. co. et. 8. co. Noli peccare. Subitfertur ratio. Ezechielis.iS.c.ſ¶ Et pᷣ.q.A.c. Jaʒ itaqʒ. ¶ Et.24.q.ʒ.c.HNus ita. Qꝛ aia que peccauerit ipa moꝛietur.¶ Et pſal.ʒi. Mul ta flagella p eccatoꝛis.ſ Et pſałcenteſimo q̃drageſimo nono.Dũs iuſtus ↄcidet cer uices peccatoꝝ.Cum igitur delectatio que habetur in peccatis modica ſit ⁊ bꝛeuis: qudta eſt inſania eoꝛum qui ſeruiunt dia ⸗ bolo:vt tãdem excludãtur a paradiſo ⁊ de deputentur penis eternis. Stultuʒ inquit Gꝛegoꝛius eſt ſeruire diabolo: qui nullo placatur obſequio. Quãtomagis quis ei ſeruierit tãto amplius euʒ ille toꝛquebit. Et Augꝰait. Nulla maioꝛ inſania q; pꝛo delectatione momentanea perdere eter/ na gaudia ⁊ obligare ſe ad et᷑na ſupplicia. ¶ NHõò pecatum cõtriſtat mẽtes petõꝝ dũ ad ſe redeũt:ſicut æcõuerſo vᷣt leuſicat ani ap. zu Ertiũ nocumentum peccati dicitur contriſtatio. Hã lzʒ ſepenunmero le tamẽ dum ad ſe redeũt non poteſt fieri an triſtentur intrinſecus.ſ VUnde Augꝰ liꝰ pᷣ confeſſionũ ait.Juſſiſti domine ⁊ ſic eſt:vt pena ſua ſibi ſit omnis inoꝛdinatus aius. Sicut enim virtus leticiaʒ gignit in mẽte virtuoſi:ſi viciũ triſticiã parit. Dicit ꝗqp⸗ pe Iſidoꝛus in liꝰ ſoliloquioꝝ. HBona vita gaudiũ ſemper habet. Et Seneca ad lu/ cillũ.Sola virtus pꝛeſtat gaudiũ perpetu um.ſ Et Cicero in liꝰde ſenectute. Conſciẽ tentur peccatoꝛes in via ſua mala- tia beneacte vite multoꝛũq; benefactoꝛuzʒ recoꝛdatio iocũdiſſima eſt.ſ Et Ariſtotel· MNemo eſt qui non gaudeat operationibus bonis. Et Anſelmus ſuꝑp pſal.isð. AUnicuiqʒ bono delectabile eſt eſſẽ· in virtutibus etiã ſi nullũ pꝛemiũ inde ex pectarent.vnde quidam Ethnicus ait. Si omnes dij eſſẽt ignoſcituri 1 omnes igno⸗ ratun:tamẽ nollem in peccatis maculari. Hac vo ſententiã ſequitur Tullius qui in 3⁰°de officijs ait. Certe ſi omnes deos ho/ mineſqʒ celare poſſemus nihil tamen in⸗ iuſte:nihil auare:nihil libidinoſe faciendũ eſt. Qua de re diligens omnibus debet eſ ſe cura vt euitent peccata: in quibus ſi ſẽ vt homines fragiles viderint quandoqʒ; .ü - pin gtraſ. 4ℳ* ti ad dñm ieſũ xpᷣm qui ſuã nobis oibꝰdi⸗ gnetur gratiã infundere AmlẽYẽ. ¶Feria pᷣc hebdomade. De friuola ac debili excuſatione peccati. Sermo quintꝰ. bꝛas exterioꝛes. vba ſũt redẽ/ ptoꝛis nfi oꝛiginalr Mathᷣi. . C.q in enãgelio hodierno.Satis exterrere debẽt hoium male viuentiũ mẽtes infalli / bilia vᷣba dñi nr̃i ieſu xpᷣi. Ipſius vocẽ au/ dimus penas eternas còminantẽ petõꝛi/ ſolari falſo conãtur ſe ⁊ ſua facinoꝛa excu⸗ ſntes. Aiũt eniĩ nõ vſq;quaqʒ; hoi iputã da eſſe peccata:ad que quodãmodo ĩuitꝰ ꝓducitur. Iccirco in pñti ſᷣmone de excu⸗ * ℳ putat nõnulii aſſumẽ iexpugnabili. Qui tamẽ eiciendi erut in tenebz as iferni hoꝛꝛi biles 2 timédas. Diſtinguemus aut tripli 6 cem excuſationẽ. . „ (TC 6 elt dei pmittentis Qu ſno⸗t C ſideris influẽtis. Pt C3 nature indlinantis. S, DOoõ nulla eſt excuſatio eoꝝ qui dicũůt de uz eſſe cauſa peccati.Et quareꝓeꝰ pmittit mala fieri: ⁊ an poſſit pcipe mala.Ea.pm. BPiima debilis iniuſta ac idebita ex cuſatio pcti eſt dei ꝑmittẽtis. Aiũt ꝗppe ſeducti a diabolo pctõꝛes:deꝰ permittit fieri pctã qͥ ſi vellet ipedire vtiq; poſſet. Sʒ vt taliũ erroꝛ ꝓcul abiciat᷑: tria ſũt in hac parte dubia declarãda. ¶ Ppmotp deus ſit cauſa peccati. UQ Omytg deus debeat mala pmittere. ¶ HPzuptꝝ deus poſſit ᷣcipe mala culpe. onbiũ ſ Rñdet᷑ m Alex in 2⁰ . ſũüme in tractatu de malo.ſEt MRicar. Et Bonauenturã in 2⁰ di. 37. ¶Et Tho. p 2c q. 79. Qð deus nullomodo eſt cauſa effe/ 2 — recte nec ĩdirecte.Et hoc ꝓbat᷑ firmiſſimis anctoꝛitatiluis 1 rõnibus.Ait eniʒ ſapiẽs Eccliaſtici.i.c. Nemini mandauit deꝰ ipie agere. ¶ Et ecchaſtes.7.c. Solũmodo hoc iueni ꝙ deus fecit hoiem rectũ ⁊ ipe ſe inſi Aus ſut nah pem I. d *☚ imerſos dent operã itla relinqnere reuer bus obſtinatis. Sʒz pleriqʒ ſemetipſos cõ Htione debili peti dicemus: qu pꝛo ſcute ctiua pcti nec ꝑ ſe nec per accidens:nec di la fieri oꝛdiatiſſime. NHã dupꝰ vnꝰin vniuerſo. Alt᷑ in fnẽ ⁊ vtq; exigit ꝙ deꝰ pmittit mala fieri.Oꝛdo ꝗqppei vniuer ſo exigit.qꝛ ad ꝑfectionẽ nign tatis ne⸗ nitis miſent ſtionib. .Et Aug lio. 8z. qonũ. Auctoꝛ mali deus nõ eſt:qꝛ oiuzʒ q̃ ſũt auctoꝛ eſt q̃ inq;tuʒ ſũt tm̃ bona ſunt. (Et idẽ ĩ li ↄtra adamãtiũ manicheũ.Hõ eſt malũ in ciuitate qð deꝰnõ faciat.a⸗ lũ hoc loco nõ peccatũ:ſʒ pena itelligenda é. Sũt ad ꝓbãdũ rõnes efficaciſſime.iEt ᷣꝰ ſumit᷑ ex diuia dilectiõe.Nã illud qð de nus ꝓducit vel facit diligit:iuxta illud Sa⸗ piẽtie. Diligis oĩa q̃ ſunt ⁊ nihil odiſti eoꝝ q̃ feciſti. Sz deus odit peccatũ ſm illð Ec cleſiaſtici.iꝛ. Altiſſimꝰodio habꝰ pctõꝛes: ergo deus nõ eſt cauſa pcti.ꝗ2 rõ ſumitur ex diuina vltione. NHõ eſt deꝰ cauſa illiꝰrei: cuiꝰeſt vltoꝛ.Sed deꝰeſt vltoꝛ peccati ergo noõ eſt cau ſa peccati. Scriptũ eſt eni ad ro/ manos.i2.c. Et ad hebꝛeos.io.c.ſ Et deu tonomij. 32. c. ¶ Et puerbiox. 25. c. ¶ Et. 23. q.p in pᷣnꝰ.in ꝑſona dei. Mihi vindictã ⁊ ego retribuã.ſ¶ Et Exodi.2o.c.Ego ſũ deꝰ ʒelotes viſitãs iniquitatẽ patruz in filios. 3³ rõ ſumit᷑ ex diuina pfectione. Illo eni qð eſt pfectiſſimũ ⁊ in quo nullus põt eſſe defectꝰalicuius mali:nò pot eſſe cauſa pec cati. Sicut nec ſol põt eſſe cauſã obſcurita tis nec ignis cauſa frigiditatis. Seſt deus hiꝰ:ergo nõ ẽ cauſa pcti.Cõſirmat᷑ iſta rã ſic.Ab eodẽ agẽte penitꝰnon diuerſificato in ſe nõ egredit᷑ pꝑfectũ ⁊ iperfectũ.Qð idẽ manẽs:idẽ natũ eſt ſacẽ idẽ.vt dicit Ariſt. in.2de gnãtione. Bonũ dicit pfectionez. Malũ dicit impfectiont.Sʒ de eſt agens pfectiſſimꝰ nõ diuerſiñcatus in ſe: ergo cũ bona ſint ab ipſo:mala culpe nõ erunt ab ipo. ¶ Scoᷣʒz dubiũ fnit vtrů de? debeat p⸗ mittere mala fieri. Et ꝙ ſic patet ex anẽte PBꝛegoꝛij:q ſup illo ᷣbo Job.i2. c. Abun dãt tabernacula pᷣdonũ ait.Oipotẽs deꝰ 8 fieri ꝓhibet iuſtuz eſt vt ſieri ſinat.i Et Angꝰliꝰ.2ꝛ0.de ciui.dei. RNulls hoiuz agit recte niſi diunio adiuuet᷑ auxilio. Nullus de monũ aut hoiuz agit iniqʒ miſi dinino eo⸗ dẽqʒ iuſtiſſimo iudicio pꝑmittat᷑. Scõʒ aũt Bonauẽtur in pᷣ di. 47. Deꝰ pmittit ma ceſſe eſt vlł fuit ſieri creaturã arbitrio libaʒ ₰ AX⸗ at mala prmittere 5 ⸗ . . oꝛdo rex.· —— m— — — —ʒ—U—W . — — — —ß — ———, — ma i niner sne⸗ ſhez peceare potẽtẽ. Sʒ admiſtratio vniner ſi tatis regrit vt deus res q̃s ↄdidit ſic adqmi niſtret vt vnãquàqʒ agẽ ꝓpꝛios motus ſi nat:vt dicit Augꝰ 7liꝰde ciui.dei.Jdeo cũt debuit dare potẽtiã peccãdi ⁊ debuit regẽ: ſaluo oꝛdie ſue ↄditõis ſi voluit peccare de buit ꝑmittẽ:⁊ ſi noluit peccare debuit ↄſer uare.Et ita debet pꝑmittẽ mala. Oꝛdo ad finẽ h exigit. Qꝛ duplicẽ finẽ ↄtigit reꝑire in vniuerſo.vnꝰeſt ſalus electoꝝ.Aliꝰdiui na laus. curat vtꝝ ꝑ cauſã vel ꝑ occaſionẽ glia ele/ ctoꝝ augeat᷑.Ideo deꝰ pmittit recte mala fieri. Ha /ꝓſũt mali bonis eos exercitãdo. T¶ Et ideo dicit Augꝰliꝰde lapſu mũdi.Qdð Eniat de plures eſſe malos:qꝛ ſi pauci eſ Et nõ auderẽt exercere bonos. Diuia etiã laus exigit vt ꝑmittat deꝰ mala fieri:qꝛ oc caſione mali ſùme manifeſtat᷑ mibicoꝛdia ĩ electis ĩ filij vnigeniti donatiõe ꝓ inimicis ſm tpᷣs.Sũme etiã manifeſtat᷑ dei iuſticia in et᷑na punitiõe repꝛoboꝝ.¶ Sʒ ↄtra pᷣdi cta aligꝗs poſſet inſtare.ſſ pᷣ qꝛ glo.ſup illo vᷣbo ad romanos pᷣ. Hõ ſolũ qui faciũt di gni ſũ moꝛte:ſʒ ꝗ ↄſẽtiũt.Cõſentire ingꝗt ẽ macẽ cũ poſſit arguẽ. Sʒ deꝰpoſſet arguẽ ĩ pediẽdo malũ ̊ nõ dʒ malũ pmittẽ.ſꝛ qꝛ Augꝰ.io.liꝰde ci.dei.c.io.ait.Ad inocẽtis offm ꝑptiet nõ ſolũ nemi malũ ĩſerre ſʒ etiã a pctõò cohibẽ. Ergo ſi deꝰnõ cohibʒ cũ poſ ſit nõ eſt inoccẽs. 1. oẽs vᷣtutes nr̃e debẽt hĩe exẽplar ĩ deo.Sʒ in nob eſt vᷣtꝰ zeli er go ⁊ i deo.Sʒ zelus qᷓ;tũ põt obuiat pctõ Ergo ſi deꝰhʒ zelũ qᷓ;tũ põt debet obuiare pctõ.¶ Ad pᷣrũdet/Gona.Qõð pmittẽ malũ põt eẽ dupſ.¶ Aut nõ cohibẽdo ma nũ vel aiuzʒ nec in facto nec ĩ retributiõe et ſic ↄſẽtire eſt.¶ Aut nõ cohibẽdo manũ:ſʒ tñ puniẽdo trãſgreſſoꝛẽ ⁊ arguẽdo ↄtinue Et ſic nõ ↄſẽtit.Et h modo deꝰpmittit ⁊ nõ ↄſẽtit.¶Ad ⁊ nde inocẽte ꝗ debʒ inbibere dẽ ꝓꝙ illud itelligit᷑ de cohibitiõe q̃;tũ ad arguitionẽ ⁊ punitionẽ:nõ aũt q; tũ ad vo lũtatis coactioneʒ. ¶ Ad ʒ'ne zelo dẽ. qꝙ Zelus debz obuiare pctõ ſaluo iure iuſticie ⁊ iuſticia ꝓut ẽ oꝛdo vniuerſi h̊ exigit vt de us pmittat ꝓoieʒ ire ſᷣm iperiũ ſue volũta no. ¶ Ternũ dubiũ fuit vtrũ de poſſit pei D Par vle whe⸗ ,„„ Am̃ ergo ꝑmiſſio maloꝝ reddit ęlectos glioſioꝛes p occaſionẽ. Et deus nõ 14 pere mala culpe. Rñdet Bonara vbi. 3. OQõð h põt dup itelligi.Alut ꝙ deꝰ pcipiat malũ manẽs malũ.Aut itaq; pᷣcipiẽdo fa ciat bonũ.ſ Pꝛimũ ſimplxr eſt ipoſſibile. ¶ Scʒ vo aliqͥ mõ eſt poſſibile lʒ nõ oino Eſt eni aliqð malũ in ſe:⁊ aliqd malũ ſʒ ſe modo põt ſieri bñ. ꝓmmo h̊ itelligẽ ꝙ fiat bñ eſt itelligẽ ꝙ idẽ ſit malu ⁊ bonũ. Põt ergo dici ꝙ deꝰ põt pᷣcipe malũ in ſe: ⁊ nõ malũ ſm ſe:qꝛ nihil pot pcipe cum bonũ ſit poſtq; pᷣceptũ eſt:⁊ illud eſt malũ in ſe: Malũ in ſe põt fieri bñ. Malũ ſʒʒ ſe nullo nõ aũt ᷣʒ ſe. Ideo põt illð pᷣciꝑpe ⁊ nõ aliðö. ¶ Hinc hẽt oꝛtũ illud dicit Bernardus in liꝰde pᷣcepto ⁊ diſpẽſatione. Qð deꝰ põt diſpẽlare in pceptis ſcdᷣe tabule ⁊ nõ pᷣme. qꝛ in pᷣceptis ſcõᷣe tabule q̃tuʒ eſt de rõne pᷣcepti pcipit᷑ oꝛdinatio ad ꝓximũ ⁊ ꝓhibet᷑ deoꝛdinatio ad eundẽ. Deoꝛdiatio aũt re⸗ ſpectu ꝓximi: niſi ſit deoꝛdinatio reſpectu dei malũ eſt in ſe. In pceptis ergo ſcdᷣe ta⸗ bule diſpẽſat deꝰ ⁊ ↄtra illa põt pcipe.Nec ex h̊ ſeqtur ꝙ pcipiat ↄtraria:qꝛ mãdatuʒ ſpale abſoluit a cõi.vñ et᷑ de reſcriptis.c. dẽ. Spale màdatũ derogat gnãli.In pꝛece ptis aũt pᷣmæ tabule nõ pot deꝰ diſpẽſare: 9 eoꝝ oppoſita ſũt mala ſʒ ſe. Ipſa enim pcepta dicunt oꝛdinationẽ ad deuù ſicut i ſi nẽ de ſua rõne ⁊ eoꝝ oppoſita deoꝛdinatio nẽc.Et ideo ſi ↄtrariũ pcipet:pᷣcipet ↄtra ſe. Cõtra ſe aũt nõ põt lcke. E iſta pciꝑet cũ ſint mala ſʒ ſe ita ꝙ nullo modo poſſũt bñ fieri. Aut deus vellet malũ qð eſt incõ ueniẽs.Aut ipune fieret malũ.Aut idẽ eſ-· ſet bonũ ⁊ malũ:quoꝝ vtrũqʒ eſt incoueni ens ſimpliciter.¶ Et ex dictis ↄcludimꝰ pctõꝛes nõ poſſũt excuſare maliciã ſuã ra tione dei iuſte ac ſapiẽter pctã pmittentis. COQð irrõnabilis eſt excuſatio pcti cũ ho minũ culpa reſert ad ifluentiã ſideꝝ q libe ru arbimiũ aſtringere nõ poſſunt neqʒ ad bonũ neq; ad malu. ¶ Cap. ů7A. Ecunda excuſatio peccati eſt ſide⸗ ns influentis. Ad tantã quippe in ——— ſaniã aliqui aſtronomi deuenerunt S vt fateri nõ erubeſcãt vicia hominũ ab in ſluentia planetarũ ⁊ ſiderum diſpoſitione cauſari. C Ad quoꝝ confuſionẽ notãdum ſᷣm Bonauentur in.2. di.iꝗ. Qð moꝛes rainabet W . 2 elertH 1 CN X0-⸗ regis ⁊ filiꝰ ruſtici. Naſcit᷑ homo ⁊ aſinus: — hominũ cauſari a ſideribus poteſt intelli/ Zupleer in neceſſario ⁊ ſuſſicienter. Aut diſpoſtiue ? contingenter. Sipꝛimo modo dicatur ſic non tmeſt falſu immo eſt .— hereticũ a diabolicũ ſigmẽtũ tniplici rõne. ßp qꝛ repugnat rpianereligioni. W2 qꝛ repugnat ſenſui. 3 qꝛ repugnat rationi. ð ¶Pꝛima ratio eitqꝛ repugnat chꝛiſtia⸗ ne religioni dũ eſt cõtra veritatẽ fidei ⁊ ho neſtatẽ moꝝ:veritas eni ſidei in hoc erro⸗ re ſaluari nõ poteſt.Dũ eniz ponit omnia neceſſario a ſideribus euenire tollit meri tum ⁊ per conſequens pꝛemiũ tollit grati am 2 per conſequens gloꝛiã. Honeſtas eti am moꝛũ per hunc erroꝛẽ pꝛeiudiciũ pati⸗ tur:dũ culpa peccãtis in ſidera reſunditur licentia malefaciendi ſine repꝛehenſione conceditur:a hõ ad oꝛãdũ ⁊ colendũ ſide/ ra incuruatur. Et iſte eſt finis huius erro/ ris peſſimi:qꝛ ad idolatriã perducit.¶ Se — cũda ratio eſt qꝛ tenẽ moꝛes hoium neceſ/⸗ ſario euenire ab influentia planetaꝝ repu nat ſenſui. Seſibili eni experientia in ea dẽ conſtellatione conceptos natos vide mus diuerſiſicari in moꝛibus ⁊ exercitijs: g euentibus naturalibus ꝓpꝛietatibus. Et iſtud manifeſte apparet in iacob ⁊ eſau qui ſimul fuerunt cõcepti ⁊ nati:⁊ tamen in oĩbus hijs ſũt diuerſiſicati. Apparet eti am qꝛ in eadẽ cõſtellatione naſc itur filius Naſcitw᷑ femina ⁊ maſculus tñ hñt diſpa⸗ res moꝛes.iſ Ideo Gꝛegoꝰin homel. epi/ phanie ait. Sic fateri mathematici ſolẽt ꝙ aſꝗs ſub ſigno aq̃ru naſcit᷑ in hac vita pi⸗ ſcatoꝛis miſteriũ ſoꝛciat᷑.piſcatoꝛes vt fert᷑ ethulia nõ hẽt. Quis igit᷑ dicat ꝙ nemo ic ſub ſtella aqrij naſcitur vbi piſcatoꝛ oĩ mode nõ habet.dicũt etiã ꝙ qui ſub ſig li bꝛe naſcunt᷑ trapeʒite futuri ſũt.In młtis aũt locis ſub libꝛa multi naſcũtur vbi tra/ peʒite penitꝰ igràtur.¶ Augꝰetiã li..de ci ui. dei. c. é. dicit ſe nouiſſe geminos diuerſi ſexꝰ:qꝛ trapezitas maſculus:alia femina ꝗbꝰ diuerſærãt moꝛes ⁊ ↄ ditiões.Et ſi di ceretur ꝙ vnꝰpoſt aliũ ↄceptꝰfuit:dicit ibi Augꝰ. Tata nature vis eſt vt cũ ↄ cepit fe mina deide alteꝝ ↄciꝑe oino nõ poſſit:vñ dñatur ſuo coꝛpoꝛi maxime neceſſe eſt eadè eſſe in gemis momẽta cò ceptꝰ.¶ Sʒ aſtronomi ĩ Hͥ ↄtradicũt Augꝰ dicẽtes õ fieri põt poſt ĩpꝛegna tiont᷑. NHã Ariſ..de aĩalibꝰdicit.q/ mulier eodẽ die cum viro ⁊ adultero iacuit ⁊ ꝙ ex vtroqʒ ↄcepit:qðᷣ ꝗdẽ per ſigna dicit fuiſſe cõpꝛehenſũ cũ alt᷑ ſiſis viro fuerit. Alłt᷑ rep ſentaret adulteꝝ. Nerũtñ has ↄtẽtiones relinq̃ntes negare nõ poſſumꝰꝗn ⁊ ſepiſſi me tã gemini q; alij eodẽ pucto ↄcipiãtur. ¶Tertia rõ oſtẽdẽs falſã opinionẽ q dicit neceſſario moꝛes hoium a vi ſiceꝑ euemi/ re ẽ qꝛ repugnat roni dũ ſuꝑioꝛibꝰ pponit iferioꝛa ⁊ in ſe iplicat ↄtraria.Eſt eni homo aſtris ⁊ qbuſcuũqʒ celeſtibꝰ coꝛpoꝛibꝰpᷣſtan tioꝛ ⁊ dignioꝛ.ſ¶ Añ ſcriptũ eſt deutonomij 4.c.Solẽ ⁊ lunã ⁊ oĩa aſtra celi creanit dñꝰ deꝰ in miſteriũ cũctis gẽtibꝰq̃ ſub celo ſũt. ¶ Iccirco Gꝛegoꝰ i homeł.ait.Nitã ꝗqppe hoium ſolus qui creauit ↄditoꝛ admiſtrat. Nõ eni ꝓpter ſtellas hõ:ſʒ ꝓpter hominẽ ſtelle ſacte ſt. Hec etiã opinio ponit duo cõ traria.ponit enĩ aſtra venerãda ⁊ obſuan das ↄſtellationes.Tũc aut neceſſe eſt hoĩ euenire ſᷣm ↄſtellatiões aut nõ.Si nõ:tũc aſtra nõ ſũt timẽda. Si ſic:ergo aſtra non ſũt venerãda. Itẽ aut euenit hoĩ ſᷣm ꝙ cõ ſtellatio in ſuo oꝛtu exigit. Aut nõ. Si ſic: ergo fruſtra ſũt ↄſtellationes obbuande in actibꝰcũ pᷣ ſᷣm pᷣmã ↄſtellationẽ neceſſari um ſit ei bona vel mala euenire. Si nõ in pᷣma ↄſtellatiõe.Ergo pari rõne necĩ ſeq̃ͥn tibꝰ.Ergo nulle ſũt obſᷣuãde.ſ Iccirco Au gꝰ.liꝰ. de ciui.c.⁊.ait.O ſingularẽ ſtulti ciã eligit᷑ dies vt ducat᷑ vxoꝛ.Credo ꝓpt᷑ea qꝛ põt in diẽ nõ bonũ niſi eligat᷑ icurri ⁊ in felicit᷑ duci:vbi eſt ergo qð naſcẽti iaʒ ſide. ra decreuerũt.¶ Si aũt dicat᷑ moꝛes hoiuzʒ a diſpoſitione ſideꝝ variari diſpoſitiue ⁊ cõ tingent᷑ ſic põt hie vᷣitatẽ: qꝛ nec rõni nec fidei repugnat. Planũ eſt eni ꝙ diſpoſitio coꝛpoꝛis varia młtũ facit ad variationẽ ef fectuũ ⁊ moꝝ aie:vt plimũ eni aia cõplexio nẽ coꝛpoꝛis imitat᷑.vñ colerici ſũt diſpoſiti ad iracũdiã:ſãgninei ad benignitateʒ: me lãcolici ad liuoꝛc᷑:flegmatici ad pigriciaʒ. Hec aũt non ſunt neceſſaria. Anima eniʒ 1 B q eſt adiuta ꝑ gram. Multos eniʒ videmũs colericos euch Ang⸗ negne mulier iger tfiuſſe leney nones ſepiſſ Nätur. eben/ onit homo Pſtan onjj ton; ſüts pe ra. Qiſacd & Recnt a Prt SEH ohlet o Pte . ſ ſrmp inelmmet bonj. mãſuetos melacolicos benis. Am̃ igi tur virtus coꝛpoꝝ celeſtiũ opat᷑ ad mixtio nẽ ⁊ qualitatẽ cõplexionũ hinc eſt ꝙ ꝑ cõ ſequẽs opatur quodãmodo ad qualitatẽ moꝛũ valde tñ de lõgiquo. Plus eni facit ad q̃litatẽ cõplexionis virtus nature infe rioꝛis qᷓ;ᷓ virtus ſideris. Uñ Augꝰ in ſolu tione cuiuſdã qõnis liꝰ.ꝭ.de ciuita.dei de duobus geminis qui ſimul infirmabãtur ⁊ curabantur:vñ hoc ꝓueniebat. Magis cõmendas rñſionem Ipocratis phiſici qᷓ; aſtronomi. Ipocras eni reſpõdit ꝙ erat ꝓ pter idẽtitatẽ ⁊ ſiſitudinẽ cõplexiõis.aſtro nomi ꝙ erat ꝓpter idẽtitatẽ ↄſtellationis MWelius enĩ rñdit ipocras: qꝛ cauſã dedit magis ꝓpuã ⁊ magis ꝓpinqᷓ;. Quare nõ valẽt ſe excuſare pctõꝛes ex influẽtia celi. IEt vt inqt Tho.in 2°ↄtra gẽtiles.Si ali que ſtelle eſſent cauſa malor ſequeretur ꝙ eſſẽt maleſactrices: qd falſũ eſt. Nã aut eſ ſent tales a nã. Et ſic dñs qui dedit eis ta/ lẽ nãm eſſet malus:qð ipijſſimũ eſt dicere. Aut eſſent male a voluntate:qꝛ haberent malã volũtatẽ:qð ſimilr eſt falſũ cũ nulla agia ſint aiate. V H CQõ nõ valet excuſatio eoꝛũ qni dicunt cauſam peccati foꝛe naãm inclinantẽ cuzʒ ex parte aie ipſa ſemper inclinet ad bonum. Ertia excuſatio peccati eſt nature in AAlinãatis. Dicũt eni nõnulli ꝙ hõ i clinat᷑ ab ipſa natura ⁊ nãliter ab ipſo ap/ petitu ſenſitiuo ad peccãdũ.vñ.iꝛ.q.pꝰ.c. DOis etas ab adoleſcẽtia ꝓna eſt ad malũ ¶ Sed hec excuſatio minima eſt:quoniam beatus Tho.pᷣꝰ ꝛc.q.io.artiꝰ.ʒ.refert.Qð paſſio appetitus ſenſitiui nõ neceſſitat ad peccandum.Cum enim in homie ſint due nature ſcilicet itellectualis ⁊ ſenſitiua quã doqʒ pars ſenſitiua totaliter fubicitur ra⸗ tioni.Sicut contingit in virtuoſis.Quã /⸗/ doq; ecõuerſo ratio totaliter abſoꝛbetur a paſſione. Tamen remanet aliquid ratiõis libeꝝ.Et ſᷣm hoc põt vel totaliter volũtas rationẽ repellere vel ſalti ſe tenere ne paſ/ ſionẽ ſequat᷑.vñ geñ.ʒ.c.dẽ. Subter te erit petitꝰ tuꝰ ⁊ tu dñaberis illius.vbi glo. ub te eritappetitus ſenſitiuꝰtuus:qꝛ li/ beri arbitrij es.Ideo moneo vt peccatum — 15 non dñet᷑ tibi:ſed tu peccato.vñ ſubditur. Et tu dñ aberis illius ideſt dñari debes illi ne ꝓcedas in actũ.ſ Pꝛopterea inqt Se neca ad Incillũ.Erras eniz ſi exiſtimes no biſcũ vicia naſci. Superuenerunt:ingeſta ſunt. Nulli nos vicio natura cõciliat: Nos illa integros ac liberos genuii Qualr x0o vnnſqſqʒ liber eſt ad bene vel male agen⸗ dum ⁊ nullus cogit᷑ ad peccandũ aliq̃ ne mutatione moꝝ ⁊ foꝛtume multis exẽplis Et p̊ ipſe ait. Multũ ais hoium ⁊ ſiducie adijcere ⁊ ſollicitudinis detrahere põt mo rũ ac ſoꝛtune in claris viris recognita mu tatio. Nã cum alioꝝ foꝛtunas ſpectãdo et ex conditione abiecta atqʒ contepta emer iſſe claritatẽ videamus. Quid oberit ꝗqn ⁊ ipſi melioꝛa de nobis ſemper cogitemꝰ. Deinde exẽpla ad hoc ꝓpoſitũ notabiliſſi ma refert:ex quibus aliqua nos explicabi mus. Pꝛimũ eſt de Manlio toꝛquato: qui in iuuẽtute fuit hebetis igenij atqʒ ob tuſi coꝛdis:vt domeſticis ⁊ reipuꝰ vſibus inutilis oiĩno videretur. In ꝓceſſu vo eta⸗ tisad tantaʒ virtutẽ deuenit:vt pꝛĩem ſuũ reuz a ſnia ferenda ⁊ periculo ſubeundo li berauerit. In q̊ credo ſoꝛtune nubilo ado/ leſcentie contẽptu ꝑfſuſum quo ſenectutis decus lucidius eniteſceret. Nã patriam a bello latino pᷣſſam ſpecioſiſſimo triumpho recreauit. 1Scöm exemplũ eſt de ſcipione africano: qui diſſolutiſſime vite fuit in pꝛi mis adoleſcentie annis laſciuie ⁊ furoꝛi de ditus. Sed moꝛibꝰ in melius mutatis de- uicit carthaginẽ ⁊ ↄtinẽtiſſime vixit:queʒ dij imoꝛtales naſci voluerunt vt eſſet in q̊ virtus per oẽs numeros hoibus efficacit᷑ oſtenderetur.¶ Tertiũ exẽplũ eſt de quin ⸗ to ſabio:qui in adoloſcentia fuit ita vicio⸗/ ſus ⁊ ifamis:vt oẽs vitarẽt eius conſoꝛtiũ Sed poſtea in tãtã gram ⁊ vᷣtutẽ deuenit: vt nihil eodẽ ſene oꝛnatiꝰ aut ſpecioſiꝰ illo tpe ciuitas romana habuerit. ¶ Quartuz exemplũ ẽ de valerio flacco ꝗ tꝑe ſcdᷣi belli punici hũit adoleſcẽtiã pditiſſimã in lurvu ria ⁊ alijs vicjs. Paulus aũt lceniꝰvt eũ vicijs dimoueret fecit eũ flaminẽ ideſt ſa⸗/ cerdotẽ vt ſᷣuiret i tẽplo deoꝛũ.Qui floꝛuit tãta religiõe vt q;tũ pᷣus ſuerat exeplũ vi cioꝝ tãtũ poſtea fnuerit modeſtie ⁊ ſanctita tis ſpeculũ.¶ S' exẽplũ eſt de qnto catullo qui in adoleſcẽtia ſua fuit effeminatꝰ ener uis deditus oibus delitijs ⁊ ludis ⁊ oĩ ge ⸗ neri voluptatũ. Sed ꝓcedẽte etate in ma⸗ ximo clariſſimoꝝ viroꝛum ꝓuectu excelſũ gradũ obtinuit:factus ſenatoꝛ ⁊ dux belli maximas victoꝛias habuit.ſ Sunt ⁊ alia ibidẽ exẽpla vt palemonis ⁊ themiſtoclis q̃ nos poſuimus in pᷣ̊ ſᷣmone qdrageſima lis de pnia. Iccirco ſolon pᷣs pꝛudẽtiſſi me dixit neminẽ dũ adhuc viueret dici de⸗ bere miſerũ aut beatũ:qꝛ ad vltimũ vſqʒ fati diẽ ancipiti ſoꝛtune ſubiecti eſſemꝰ: ⸗2 moꝝ aſſidue mutationi. Nulla igit᷑ ẽ ſuffici ens excuſatio pcti qð i p tãtis nr̃e arbitrio eſt ⁊ cõmittere ⁊ de cõmiſſo facere pniam. ¶ Et vt cicero i philippicis dixit. Cuinſuis Hois eſt errare.Sʒ nõ niſi iſipiẽtis in erra to pſeuerare. Inponamꝰ ergo petis ſinẽ: vt ſic vitã mutantes in melius:effugiamꝰ eternas penas. A¶ ꝗbus nos liberet ieſus xfps:qui cũ pie ⁊ ſpu ſincto viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ lmẽ. Tkeria 5hebdomade in. xł?. De excu Utiõe pcti qua ſe tueri ꝗdã putat ex ip̃a co ſuetudine de myſteris conſuetudinis. Sermo ſextus. H Ictuz eſt anti qs diliges ꝓximum tuũ ⁊ odio hobis inimicũ mũ. vᷣba ſut re⸗ dẽptoꝛis nĩi oꝛiginalr Miathi. . co. ⁊ i eua gelio hodierno/ſ Inueteratã antiqruz do ctrinã de inimicis odiẽdis velut impiazʒ ⁊ charitati ↄtrariã dñs ieſus xpᷣs in lectione ecuãgelica repꝛobauit. Hulluz eqdẽ petm̃ excuſare põt diuturna ↄſuetudo. Quiavo fuᷣt nõnulli qui in ſua malicia obſtinati dũ redarguunt᷑ vt coꝛꝛigant᷑ rñdere ſolẽt eoꝝ peccata nõ grauiter ponderãda:q̃ ⁊ peccã tiũ multitudine ⁊ longa peccãdi ↄſuetudi ne excuſabilia videri poſſũt.Adeo in pᷣfenti Hmone de ↄ ſuetudine ipſa peccãdi dicemꝰ oſtẽdemuſ⸗ F ganiter errat hij qui pec- catis veteribꝰaddẽtes noua putat ſe ſcuto 2ſuetudis poſſe defẽdi. Pꝛo qrũ declara/⸗ tione tria myſteria pponimus ↄtẽplanda. H Cpᷣmoĩ agrauationis. Cꝛnrepꝛobationis. Pz mobſeruationis. –☛½/ ouetudo peccidi auget petm nõ excuſat: æ qualr mala ↄſuetudo inducit in aia facilitatẽ ad peccanduz: difficultatẽ ad penitẽdum: ⁊ obligationem ad patiẽdum⸗ Rimũ myſteriũ ↄtẽplandũ de con Mnetudine dicitur agrauatiois. In qͥ ſciẽdum eſt:q ↄſuetudę q̃ eſt con tra legẽ diuinã vel nalẽ nõ minuit peccatũ nec excuſat ſed auget. Sicut haobal. 24: tudi p.c.Sciſma. ¶ Ideo ſcribit᷑ ex de ↄſue ne. c. Cũ tãto. Tãto ſũt grauioꝛa pctã q; to diuti ifelicẽ aiam detinẽt alligatã. ¶ Et ex de 2ſuetudine.c.pᷣ in textu ⁊ glo.ponit᷑:q; ↄſuetudo grauis eccle ⁊ oneroſa eſt extir panda. ¶Et di. S. c. Mala dicit᷑. Mala con ſuetudo nõ minus qᷓ; ꝑnitioſa coꝛꝛuptela vitada c.¶ Et eadẽ di.c Cõſuetudo. Cypa nus ait.Coſuetudo ſine veritate vetuſtas erroꝛis eſt. ¶ Et eadẽ di. 8.c. ſequẽti ſcribit⸗ Neqʒ hois ↄſuetudinẽ ſeq opoꝛtet ſed dei vitatẽ.¶ Et in Auctẽtico vt nulli iudicũ li/ ceat hĩe ᷓpᷣ.collatiõe. .dicit᷑. Male cõſue tudies adinuẽte nullo tpe ↄfirmant᷑.ſCõ firmãtur h̊ oia.ff.de penis.l. Capitaliuʒ g. Solẽt. C.de epali audictia.l.Nemo.iExX de hijs q̃ fiunt a maioꝛi parte capli.c. Euzg ĩcũctis.ſ Ex᷑ de vſu pallij.c.Ex tuax. ¶ Ex de officio archidiaconi.c.Cũ ſatis.Ex de iun ramẽto calũnie. C. Cetep. ¶ Er de vita ⁊ ho neſtate clicoꝝ. c. Cũ decoꝛc᷑. Ex de ſtatu mo — nachox. c. Ea ( .¶ Ex De ↄſecrati ecclie.c. Aqua. ¶Ex de ſimo.c. Intm. Hec tm ree⸗ pꝛobata eſt tanqᷓ; iniq̃ ↄſuetudo q̃ eſt con tra legẽ naturalẽ ⁊ diuinã: ſʒ etià qͥ eſt ↄtra q̃ᷓ; cũqʒ legẽ humanã rõnabilẽ. Ideo ex de ↄſuetudie.c. Ad nr̃am di. Cõſuetudo qͥ canonicis obuiat iſtiutis nulliꝰdebet eſſe momẽti. C Sʒ ↄtra B arguit ex dicto Gꝛe goꝛij di. 4.c. Deniq;.ꝗ loquẽs de crapula quã ↄſueuerũt facere laici in carniſpuiuio: q̃ peccatũ eſt dicit. Hec a tali cõſuetudine amoueri poſſunt.Et ideo cũ venia ſuo ige nio relinqndi ſunt ne ſoꝛte peioꝛes exiſtt ſi a tali ↄſnetudine ꝓhiberẽtuꝑg [Ad B re- ſpondet glo.ibidẽ.Qð relinqnt᷑ cuʒ venia — = — — = + = S. — — S= — 4„. catin llratead nidum ide eon ig n jeſten peccati 1t.: 06 ncr Eef ig erur 1con res s ſrbi⸗ aſeadel Necoſie nt, ſCo taluzſ. . E at Kſtammmo meae⸗ etie/ vickeon ichens ſtenho atſe nenb niſptinio: nſo ie 1scuiſtn Mabn⸗ z de⸗ niſione g. Wauonũ. W Aαι ſ.pene tpalis.Ita ꝙ no vult dieere Bꝛego riꝰ ꝙ ↄſuetudo excuſet illos a peccato:ſed ꝓꝙ no debet tolli talis cõſuetudo ꝑ penas tpales qũ timet᷑ maius inde ſcandalũ ꝓ/ uenire. Notaduʒ tñ ꝙ aliqñ ꝗs peccat ex igrantia vel fragilitate faciens id qð cõ ſueuerunt alij facere circa aliqd ⁊ tũc non excuſat᷑ a moꝛtali ſi id qdᷣ agit ſᷣm cõſuetu dinẽ alioꝝ eſt ↄtra legẽ diuinã vel nalem. Sʒ minuitur grauitas eius:puta ꝗs facit aliquẽ ↄtactũ vſurariũ credẽs eſſe licituʒ qꝛ illud coiter fit pᷣm piie ↄſuetudinẽ.Cer/⸗ tũ eſt ꝙ cõſuetudo illius loci nõ excuſat a moꝛtali:qꝛ contra legẽ dei q; ſicut lex hu⸗ mana tollere nõ põt. Ita nec cõòſuetudo q̃ potiꝰdicẽda eſt abu ſiõ.O qͥ t ſũt hodie in ⸗ ter xpᷣianos ↄſuetudines hiꝰ vicioſe atqʒ coꝛꝛupte.Ex ↄſuetudine naq;ʒ publice blaſ ſemat᷑ deus:ſiũt piuria: iuocat᷑ diabolus: exercent᷑ vſure:vanitates multũ augent᷑ ⁊ põpe: cõmittunt᷑ fraudes in q̃libet arte:⁊ tida vicia luxurie ppetrãtur ſine ruboꝛe. 55 aduertat peccates ex ↄſuetudine ꝙ Htyrannis iniqua tria mala in aia facit. ¶ Gm eſt facilitas ad peccandu.,. Cꝛm vifficultas ad pemtendu. Cz obligatio ad patiendũ. PPaima malũ eit ſacilitas ad peccandũ Per à ad qð peccatũ a pꝛincipio inducit᷑ aia cũ difficultate ad illud ppter ↄſuetudineʒ nõ ſolũ trahit᷑ cũ facilitate ſed etiã cũ dele ctatione:vt poſuimus in q̃drageſimali de pnia in ſmone de pctõ. Rõ eſt qꝛ vſus vᷣti tur in nãm.Et ↄſuetudo nature aſſimilat᷑ eſt altera natura:vt ingt Ariſt.in liꝰde me moꝛia ⁊ reminiſcẽtia.¶ Et i pᷣ ethicox.ſ Et in. 2.ethicoxꝑ.ſ Et idẽ ↄfirmat.ſf.ad mace/⸗ donianũ.l.p. ¶ Et. fl. de libens 2 poſthu/ mis.l.Siꝗs poſthumos in pᷣnꝰ. Et. ff. de eſtias. ¶Et. ff. de acqrẽ Bolnlidor. 52 &. Deſhias. ſ orex dñio.l.Hãlẽ.i¶ Et inſtituta de reꝝ di Hinc Hiero in epla ad cellanti ait. Inſnauẽ ⁊ aſperã fecit no 7 bis tuã vtutũ:longa ↄſuetudo peccãdi: q̃ ſi in partẽ alterã traſſerat᷑ iuenitur ſemita iuſticie leuis. ¶ Scõᷣʒ malũ qð inducit cõ ſuetudo mala eſt difficultas ad penitẽdũ. Nam facit ęccata Ciclin eſtimare parua aut minim.¶ VUñ Augꝰ i encheridiõ ait, Peccata q́;uis magna ⁊ hoꝛꝛida cũ in cõ ſuetudinẽ ꝑpuenerint aut parua aut nuila eſſe credunt᷑ vſqʒ adeo vt nõ ſolũ nõ occul tanda verũetiã pdicâda ⁊ diffamàda vide antur:qm ſicut ſcriptũ eſt laudat᷑ peceatoꝛ in deſiderijs aie ſue.Talis iniꝗtas in ſcri - pturis clamoꝛ vocat᷑ de q dicit᷑. Clamoꝛ ſo domoꝝ ⁊ gomoꝛꝛeoꝝ multiplicatus eſt ni mis:qꝛ nõ ſolũ i apud eos nõ putabãtur eſſe flagitia verũetiam publice velut lege frequẽtabant᷑.ſ Et idẽ limuſice.Tata eſt vis ↄſuetudis vt ea inueterata ſi falſa opi nione eſt genita nihil ſit inimicitiꝰ vitati: hinc peccatoꝛes ceci facti ⁊ pondere graui oppꝛeſſi penitentiã negligũt. ſEx hoe Ju uenalis liꝰ.ʒ. ſatira a ait. Cõſuetudo mali tenet iſanabilę vulnus.¶ Et Martialis co qus. Mens aſſueta malo: firmius heret ei.ꝗ Iſta ↄſuetudo mala ſigurat᷑ in laʒ aro fetido ⁊ quatniduano ſʒ Aluguſtinũ de pe. di. 2. c. Sicut. Quatuoꝛ eni moꝛtuos xpus ſuſcitauit q;uis pꝛimꝰ nõ eſſet plene moꝛ tuus.ſ.ſilius reguli de quo dicitur Joãnis A.c. Incipiebat enĩ moꝛi.per iſtũ ſigniſica tur diabolica ſuggeſtio ⁊ peccati cogitatio cui niſi ↄſentiatur:aĩa nõ per hoc totaliter moꝛitur ſed incipit.ſ Scdᷣa fuit filia archi⸗ ſynagogi:de qua Mathᷣi.9.c.habet᷑ ꝙ in camera ſecrete fuerat moꝛtua:per quã de/⸗ lectatio cũ conſenſu denotatur. Eo eni quo agia peccato cõſentit moꝛtua eſt. Tertius fuit ſilius vidue.Luce.⁊.c.extra poꝛtã na⸗ im:qui ſigniſicat peccatũ iã per opus con ſumatuzʒ.ſ Quartus fuit lazarus quatri duanus in monumẽto. Joannis. xi.c.per quẽ deſignat peccatuʒ conſuetudis.Ideo dicitur ꝙ fetidus erat clamoꝛe magno a chꝛiſto vocatus.Dicit eniz ibi Augꝰ. Dit ſicile ſurgit quem mola male conſuetudi⸗ nis pꝛemit. Ideo ꝗſidoꝛꝰ li.z.de ſummo bono ait. Peccatum admittere eſt in pu⸗ teum cadere.Conſuetudineʒ vo ſacere eſt os putei coãguſtare ne is qui ceciderit va leat exire. ¶ Tertium malum quod facit mala conſuetudo eſt obligatio ad patien⸗ lum. Quanto enim diutius regnẽtur pec catũ ⁊ quãtomagis multiplicantur tanto grauioꝛe pena puniuntur peccatoꝛes. vn/ de nõ immerito Augꝰliꝰ.S.ↄſeſſionũ dice E bat. Ex voluͦtate quidem peruerſa facta eſt kbido. Et dũ ſeruitur libidini facta eſt con/ ſuetudo.Et dũ ↄſuetudini nõ reſiſtit᷑ ſactꝰ eſt interitus. CQõ multe ſunt ↄſuetudines repꝛobate de abus ſit expſſa mẽtio in iure.Sicut pa⸗ tet in ſex oſuetudinibꝰ que hoc loco ponũ tur dinuſſis alus. Eap. a'mJ. . Ecũdũ myſteni de ↄſuetudie ↄtem Hiandi di repꝛobatio.lʒ eni oĩs cõ netudo mala ſit repꝛobata tñ in iu re ſpeciſicantur multe ↄſuetudines reicien de. Ex quibꝰ aliquas explicemus.¶Pꝛi⸗ ma eſt ↄſuetudo de qua habet᷑ in.c. Cũ ve nerabilis.vbi ponit᷑ ꝙ cõſuetudo cuiuſdã loci erat ꝙ abbas qui immediate erat ſub apoſtolica ſede trauſferebat᷑ ad aliã abbati am ſine licentia pape qd fieri non põt.2²½ ↄſuetudo de qua habetur ex de ↄſuetudie c.Qñ.Qõð aliqui ſimplices ſacerdotes ad defectũ epoꝝ criſmabãat in frõte.Tales eni nihil ↄferebãt.ſz3 eſt ↄſuetudo ↄtra obe⸗ dientiã ſupꝛ adicto cCuũ venerabilis.¶4* eſt ↄſuetudo ↄtra libertatẽ ecclie.Er de ele ctione cè Cũ terra.⁊ co Sacroſãcta. ¶ eſt conſuetudo exigẽdi pedagia a gabellas a clericis ⁊ religioſis hec repꝛobat᷑.c. Quan de cenſibus liꝰ.6. Abi eni ſic dicit᷑. Qð ſi vniuerſitas vel ſingularis pſona eccleſi as vl ecchaſticas pſonas cõpelleret ſolue re pedagia vel guidagia vel exactiones ꝓ rebus ſuis quas cauſa negociationis non defrrunt vel pꝛo pſonis ſingulares excom municati ſũt ⁊ vniuerſitas interdicta. Hec ꝓdeſt ↄtraria ↄſuetudo. Et dioceſani qbꝰ ↄoſtat aliqͥs has ſnias incidiſſe illos publi care debent ⁊ illas ſnias facere obſeruari. ¶ Et nota hic pꝛimo ꝙ res clicoꝝ eodẽ pui legio gaudent quo res ecclhiarũ q́;tum ad iſtud.ſ2⁰ ꝙ ille dicitur negociatoꝛ qui reʒ emit vt integrà ⁊ imutatã lucretur vẽden/ do.Sed qui rẽ emit vt materia ſibi ſit ſibi aliqd ide oꝑãdi puta ex ferro clauos ⁊ alia artificiata ille nò ẽ negociatoꝛ..¶ 3°nota ſi clerici deferãt vel deferri faciãt res caula mercimonię hac imunitate non gaudent. Et ſic eſt aꝭtumentũ ↄtra emptoꝛes reddi tuũ clericoꝝ qui volũt in hjs gaudere im munitate illa qua ⁊ clerici vt.ſ.non ſoluat 2⸗ guidagia ⁊ pedagia de emptis a clericis. T Aonota ꝙ illud quod hic dicitur de peda gijs bʒʒz frãciſcũ de zabarellis locũ habet iĩ gabellis ? datijs que leuãtur in ciuitatibꝰ lõbardie:quia ideʒ iuris de iis argn. i4. X q. 3.c. Putant. c. Pleriqʒ. Ex de penis cꝰ Quãto.Et ex hoc videtur ꝙ tota italia eſt interdicta maxime ciuitas floꝛctina.(* eſt conſuetudo exigendi vel paciſcẽdi ali/ quid tpale pꝛo ſpiritualibus:vt pꝛo igreſ⸗/ ſu monaſterij vel ſacramentis. Ex de ſuno nia.c. Quoniã ſimoniaca. C Sed hic oꝛit᷑ vnũ dubiũ vtrũ ſit licitum ſacerdoti recipe re pecuniã pꝛo exequus.Et videtur ꝙ non er ea que notantur extra de ſepulturis.c. bolende. Et extra de ſimonia.c.Non ſa — tis.c. Cum in ecclſie coꝛpoꝛe.i.¶ Et. 13. q. 2.c. In eccliaſtico.¶ Sed glo.in.c.⁊ uò nobis. erxtra de ſimonia dicit. Qð ſi ſcerdos pau per eſt poteſt recipere:vt pᷣꝰ.q.p.c.Judi⸗ ces. ¶ Et tamẽ gratis dicitur celebꝛare.Si cut teſtis qui recipit ſumptꝰ. Et tamẽè gra tis dicitur teſtiſicari.A.q.ʒ.c. Nenturis.Et epᷣus recipit pꝛocurationẽ pꝛo conſecratio ne.Et iudex Farls iudicat tamẽ recipit ſũ ptus.ff.de officio pꝛeſidis.l. Plebiſcita. omni. Hec eſt inconueniens ꝙ clericus lo cet operas ſuas cũ nõ habeat vnde viuat ol. di. c. pᷣ̊ 2. 3. Sed ſacerdos qui ex officio ſuo ad hoc tenetur ⁊ qui habet victũ ſuuʒ ſuis ſumptibus tenetur ſpiritualia miſtra re de con.di. p.c.Sufficiat.Et tamẽ ſi con ſuetudo eſt ꝙ aliquid detur in exeqis moꝛ tuoꝝ ⁊ conſimilibus:lzʒ ſacerdoti nõ detur actio ad h̊ petẽdũ. Tamẽ cogipoteſt popua lus ad obſeruandà honeſtam conſuetudi nẽ. Extra de ſimonia. c. Ald apoſtolicã. Cõ ſuetudo enim attẽditur in recipiẽdis mu⸗ neribus circa ſpiritualia. arg. p. q. 3. c⸗ Queſitũ.6ʒ. di. co Agathoſa. 9. q. 3. O Cõ queſtus. ¶ Et in Auctẽtico de ſanctiſſimis epiſcopis ͤ Paꝛ conſuetudinibus. Con / coꝛdat hijs glo.in caplo Abolende.Extra de ſepulturis. CM cõſuetudorationabilis que nõ eſt contra aliquam legem diuinaz vel huma . — 1Eruũ am obſeruanda eſt tam generalis q; ſpe — —— = — — — = cancs⸗ rdepec habeti iuitand ſtalactt ina 40 ici ali/ oigeſ⸗ de ſino⸗ bicorl nreae enon ong pau ndi! KSi wi ns nſeaano nahtt ſi lhlcta⸗ Cunb cncnslo de vina r ofſco biciüſiz laminrn nmiſic gis ino cem’ ctpopu Nſienci lci. dsm/ , 40 d ls C! ulmm ners dbonm scf 7 un mErtiũ myſteriũ ↄtemplandũ de con t ſfnetudine dĩ obſeruatio.Conſnetu èdno eni que nõ eſt contra aliqᷓ;ᷓ legẽ dininã vel humanã ⁊ habet in ſe aliqᷓ;ᷓ rò /⸗ nẽ boni obpuada eſt. Si gnãlis eſt gnãalit᷑. Si particularis ĩ aliqͥ loco particularit᷑.vñ Augꝰad caſulanũ.xi.di.c. In hijs ait. In a maioꝝ pꝛo lege tenẽda ſũt. Et ſicut puaricatoꝛes legũ diuinaꝑ:ita cõtẽptoꝛes ↄſuetudinũ ecchaſticaꝝ cohercẽdi ſũt.q Et z ddã ius moꝛibꝰinſtitutũ qð pꝛo lege fſu/ ſcipit᷑ cũ deficit lex.vñ virgo beata voluit ſeruare laudabilẽ ↄſuetudinẽ iudeoꝝ:que erat ꝙ in feſtis eoꝝ irẽt ad tẽplũ in hierlimn etiã mulieres.lex ꝗppe hoc mandabat ma ſculis dicẽs in Exodo.Ter in anno appare bit oẽ maſculinũ in ↄſpectu meo.Sʒ tamẽ etiã mulieres ibàt nõ ex lege ſed de moꝛe. deo Luce.u0. c. dĩ. Cuzʒ factus eſſet ieſus annoꝝ duodeci aſcẽdentibꝰillis hierłymã ſ̃m ↄſuetudinẽ diei feſti.ſ NPꝛoptea Augꝰ di. 8.c. Fruſtra ait. DNoc plane veꝝ eſt quia ratio ⁊ veritas ſemp ↄſuetudini pᷣponẽda eſt.Qõð ſi ↄſuetudini ratio ſuffragat᷑ nihil opoꝛtet ſirmiꝰretinere.Eſt de hoc exẽplum iꝛ.di.c.Illa.de matre ſancti Aug.ↄmlente Ambꝛoſiũ de ieiunio ſabbati. Et ad ideʒ facit c ccñ aſticaꝑ.xi.di. Agere igit᷑ ↄtra ↄſuetudinẽ ecclie gnalẽ peccatũ cẽ.ſ AUñ di cit Guilłs. Qò dicẽdo miſſã ante matuti/ nas eſt peccatũ moꝛtale:qꝛ hoc eſt contra ↄſuetudinẽ ecclie gnãleʒ. Nã als per legẽ ſcriptã nõ iuenitur oꝛdinatũ.Ita etiã facẽ ↄtra ↄſuetudinẽ particularẽ alicuiꝰ ecclie eſt peccatũ moꝛantibus in illo loco:vñ qui cõſficeret in aʒimis in ecclia grecoꝝ pecca/ ret moꝛtaliter faciendo cõtra cõſuetudinẽ ecclie oꝛiẽtalis.Et ſimilłr qui in ecclia lati / na conſiceret in fermentato grauiter pecca ret q;uis vterq; conſiceret 'm Tho. in. 4. Sic in italia in ſabbato abſtinetur ab eſu carnium.Et qui tali die ſine cauſa rationa bili comederet carnes peccaret moꝛtaliter In cathalonia vo vbi non eſt talis conſue tudo non peccant in ſabbato comedentes carnes.ſſ Idẽ dicendũ de abſtinentia a la/⸗ cticinijs ⁊ oʒis ⁊ caſeo gali⸗ ieiunijs a q̃ / drageñma ꝙ vnuſquiſq; ſeruare tenet᷑ pa 17 trie conſuetudinẽ᷑. Sic etiã ieiunia que ſũt ex generali ↄſuetudine ecclie obligãt ſicut ea que funt in pcepto ex ſtatuto eccleſie:vt vigilia ſancti Joanis baptiſteę oium ſancto rũ ⁊ beati laurentij 'm Innom. Sic etiam vbi in aliqua ciuitate eſt conſuetudo ſerua re aliquod feſtũ lʒ non ſit ab ecclia ſtatutũ debet ſeruari vt feſtũ. Notãdũ tñ ꝙ ſᷣm Archidiaconũ ſuꝑ ce Conſuetudis. di.xi. OQnñ conſuetudo obuiat omni iuri tunc in diſtincte ſuccumbit conſuetudo. Sed vbi concoꝛdat conſuetudo ſeu toleratur ab ali quo iure lʒ alijs iuribus videatur contra⸗ ria tunc conſuetudo vincit ⁊ tollit legẽ ſcri ptã.Quia multa fieri non debent:facta ta men remanent. Exr de regularibus ce Ad apoſtolicã.¶ Et.ꝛ.q.b.c. Biduum. ¶ Et ᷣʒ hoc cum dicitur ꝙ conſuetudo nõ eſt ratio nabilis ſeu non valet que obuiat canoni/ cis inſtitutis videtur miengenan quãdo obuiat omnibus ſtatutis. Hã fi obuiat ali cui ⁊ per aliud toleratur nõ erit irrationa/ bilis per hoc ſolum.vᷣbi gratia. Statutuzʒ eſt ex de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ.c. Qm. ꝙ bona clericoꝝ debeant venire in cõmu/ ni ⁊ in vna domo debeãt veſci ⁊ doꝛmire ſb hec.i¶ Et de con.di.ꝭ.c. In omnibus. ſ¶¶ Et iꝛ.q.p.c. Neceſſaria. Glo.tamen in dicto cᷣ Qm̃. dicit: ꝙ; derogatur huic iuri ꝑ con trariã conſuetudinẽ q;tum ad clericos ſe / culares q;ᷓ papa ſcit ⁊ tolerat. ſ Itẽ de cõ. di.3.c. Rogationes.a.c. Pꝛonunciãdum mãdatur ſeruari dies rogationũ quo ad ie iuniũ ⁊ quo ad ceſſationẽ ab opibus.Et ta men vbiq; ſit contrariũ. NHec aliquis dicit ꝙ peccent ſideles dies illos nõ ſeruando. Et qꝛ abꝛogatur per contrariã conſuetudi nẽ que pꝛeſcripta eſt.Et etiã videt᷑ rõnabi lis ꝓpter ieiunia multiplicata ab ecclia et ꝓpter feſta ⁊ fideles paꝝ deuotioni ſe dãt i feſto ⁊ vix laboꝛãdo viuẽ poſſũt pauꝑes. Idẽ dicendũ de tota hebdomada paſche que ponit᷑ celebꝛanda in.c. Pꝛonunciãdũ T¶ Idẽ de ieiunio quadrageſime qð fuit ſta tutũ ab ecclia ichoari a clericis pᷣꝰ de Poſ quinquageſimã.di.A.c.Statuimꝰ.ſ Et tñ non obſeruatur a clericis ⁊ hoc quia abꝛo gatum eſt per contrariam conſuetudineʒ. c Quãuis ergo iſta ⁊ ſimilia obuiẽt ſtatutis canonicis aligbus:tamẽ qꝛ nõ oibus ob niant:ſed ab aliqͥ tolerantur vt a decretali exr de 2ſuetudine cvltimo.que vult ꝙ vl/ cat etiã legẽ canonicã cũ eſt rationabilis 2 pſerip da: deo valent ⁊ ſine pꝛeiudicio ſer/ uari poſſunt. Hic tamẽ magna diligentia eſt adhibenda in iudicando vt nõ apiatur de facili via trãſgreſſionis oꝛdinationũ ec cleſiaſticaꝝ. Nec etiã ↄdemnetur ꝗs leui/ ter de moꝛtali in huiuſmodi ↄſfuetudinum obſeruatione.Sicut eſt de feſio innocẽtuzʒ ſancti ſilueſtri ⁊ huiuſmodi:que abierũt in diſſuetudintc᷑:vbi tamẽ ſeruãtur oĩno cuſto dienda ſunt qꝛ ab ecclia inſtituta.ſSimi/ liter de ↄſuetudine que eſt in multis locis ꝙ in Kabbatis ⁊ in vigilijs magnaꝝx ſolem nitatũ homies laboꝛẽt vel vendÄàt vſq; in tertiã hoꝛã noctis:vt barbitonſoꝛes plus faciẽtes exerciti die illa qᷓ; tota hebdoma da.Et videtur poſſe tolerari cũ quaſi in re/⸗ cõpenſationẽ huiꝰnõ laboꝛent in ſero feſti vſq; ad mediã noctẽ.Qõ tamẽ de iure poſ ſent qꝛ de veſpera ad veſperà ideſt ſero mã dat᷑ celebꝛari in co Pꝛonuciandũ. ¶ Sed nullomodo tolerari debent nec excuſantur a pctõ puelle que annos pubertatis atti/ gerunt ſi nõ cõmunicant aut nõ audiunt miſſa ꝓpter malã conſuetudinẽ. Similiter clerici facientes ↄtra decentiã ſtatus cle ricalis.Et religioñ trãſgreſſoꝛes regule et ſtatutoꝝ oꝛdis.Et oẽs alij quoꝝ graàdis eſt numerus qui cõſnetudine putãt poſſe ſua peccata tueri. O ſi mibi facultas detur vt vox mea per oẽm italiã audiri valeret ela marẽ vtiqʒ vhe vhe nobᷣ miſeris· Nos ſu mus in quos fines ſeculoꝝ deueniunt:ita vt oĩa coꝛꝛuptionibus impleta eſſe videa⸗/ mus. MHõ ꝓfuerunt pꝛedicãtiuz tube. Mõ ſanctoꝝ viroꝝ miracula. Non terroꝛes de celo ⁊ flagella dei.Hõ ſeue vbiqʒ peſtilẽtie ad extirpãda peccata blaſſemie: vſurarũ: vanitatũ:partialitatũ:iniuſticie:ſacrilegio rũ:adultenoꝝ:ſodomie:ainbitionis:⁊ pꝛo ſtrationis diuini cultus/ ꝓpter conſuetudi né. Sed adgertant populi ea que dicta ſũt 7 timeant ne perſeuerantes in malicia ſua irritent piem oium deũ. Qui eſt bñdictꝰet landabilis in ſecula Amé.· Sabbato pꝛime hebdomade. Be gra⸗ nitate peccati.Et quomodo vnũ peccatuʒ eſt altero anine ſanon pſone ⁊ obiecti: et nocumẽti. ¶ Sermo ſeptimus. Rat enim vẽ tus contrarius eis. Scribũtur hec vᷣba Marci.c.c. ⁊ in euan gelio hodierno. Sicut vehemẽtia venti im pediebãtur diſcipuli dñi ieſu xpᷣi ge ꝓſpera nauigatione ad poꝛtũ tutũ poſſent attin ⸗ gere.Ita moꝛtales miſeri peccatoꝝ turbie retardàtur ne valeât ad regnũ ꝓperare ce loꝝ.Et Iz pleriq; ꝓpter ea que dicta ſũt in pꝛecedentibus iã acceptent moꝛtalia pec/ cata danoſa ſoꝛe:verũtamen in hoc erroꝛe deuenire ſolent vt oĩia peccata ſtoicoꝛũ mo re:paria eſſe confirment:ſic ⁊ futuras iſer ni penas equales peccantibus oibus pꝛe paratas. Contra quos eſt auctoꝛitas dñi ⁊ ſaluatoꝛis noſtri:qui Joãnis.iꝰ.c.dixit pi lato.Qui me tradidit tibi maius peccatũ habet. In quo verbo vnũ ſupponitur.ſ.ꝙ pilatus peccauit. Et aliud a xpᷣo expᷣmitur ꝙ.ſ.ille qui tradidit maius peccatũ habu it. Nã comparatiuum ſemꝑ pꝛeſupponit poſitiuũ. Peccatũ ergo alioꝝ contra chꝛi/ ſtum grauius fuit peccato pilati. Nam iu das peccauit ex cupiditate. Pꝛincipes ſa cerdotũ peccauerunt ex inuidia. Pilatus vo ex humano timoꝛe quod fuit minꝰpec catis illoꝝ.Hieroꝰetiã.ꝛA.q.pᷣ.c.Nõ affe ramus.ait:Quis dubitat ſceleratius eſſe cõmiſſũ quod grauius eſt punitũ.ſEt.33. q.2.c.Si quod verius dicitur homicidium eſt grauiꝰ qᷓ; adulteriuz.¶ Et.i7:q.A.c.Si cut.dicitur ꝙ ſacrilegiũ eſt grauius qᷓ; foꝛ nicatio.ſEt. 32.q..c.Adulterij malũ po/ nitur grauitas peccatoꝝ eiuſdẽ generis lu xurie.Quẽadmodũ ergo vna iſrmitas eſt grauioꝛ altera ſic ⁊ vnũ peccatũ altero.Cõ paratur nãqʒ peccatũ inſirmitati.vñ i pᷣs. liſerere mei dñc qm̃ infirmꝰſũ. Seneca etiã ⁊ tullius vicia appellant egritudies. ¶ Iccirco vt oĩs falſitas ꝓcul abiciat᷑ a coꝛ dibus hoium in pñn ſermone de peccatoꝝ grauitate dicemus.¶Et q;nis giuerſis re⸗ ſfſpbpectibꝰ ynũ peccatũ alio ſit grauiꝰ. Hos n tamẽ tres eligemus ex multis. Bdi perſone. Cꝛvobiecti. C grauius pecct eods genere pecca ti docti q; idocti:⁊ ſuperioꝛes qᷓ; iſerioꝛes. ilictai quipeccitci magto hsoba vold E tate. . vap. E Rimus reſpectquo vnũ peccatuzʒ dẽ grauius altero eſt ꝑſone peccan tig vna eni perſona põt grauiꝰ pec care qᷓᷓ altera etiã in eodẽ genere mali tri⸗ plici rattone. Cp rõne claritatis. Cꝛorõne dignitatis. GHBP3̈ͦRröne voluntatis. r MWꝛimo vna perſona peccat grauiꝰ qᷓ; altera rõne claritatis. Gꝛauiꝰnãq; peccat do ctꝰqui plura cognoſcit ad ſalutẽ ſpectã/⸗ tia q́;ᷓ indoctus:⁊ lr̃atus qᷓ; idiota. qm̃ vt inꝗt Tho.pᷣx.q.⁊3.pꝛopter maioꝛẽc facili tatẽ qͥ; habet in reſiſtendo põt faciliꝰpecca tũ declinare.Ideo ſaluatoꝛ noſter Luce.iꝛ. c.ait. Seruꝰ ſciens volũtatẽ dñi fni ⁊ nõ ſa ciẽs vapulabit plagis multis. ¶ Abit Cri ſoſtoꝰait.MNõ ſimiliter in oibus oĩa iu dicã tur. Sed maioꝛ cognitio fit maioꝛis pene materia.h̊ ille. Motẽt vᷣba Criſoſtomi vi/ ri docti ⁊ pcipue in ſacris litteris exercitati Scðo vna perſona Begrargram c alia ròne dignitatis.Et huiuſmodi ſũt dni pᷣla ti religioſi ⁊ ſacerdotes.ſ Hinc Hieroꝰſup Ezechiel ingꝗt.Gꝛãdis dignitas ſacerdo⸗ tũ:ſʒ grandis ruina ſi peccant.letamur ad aſcẽſu:ſʒ timeamꝰad lapſũ.Nõ ẽ tãti gau dij excelſa tenuiſſe q̃ti meroꝛis de ſſᷣlimio ribꝰ coꝛꝛuiſſe. Hec eni ꝓ ſolis delictis nr̃is reddere debemus rõnẽ:ſed pꝛo oium qͥruzʒ abutimur donis ⁊ nequaqᷓ; ſumꝰde eoꝛuʒ ſalute ſoliciti. ſEt idẽ ad heliodoꝝ de vita nepotiani. In te oĩum oculi dirigunt᷑. Do mus tua ⁊ ↄuerſatio tua q̃ſi in ſpecula ↄſti tuta magjr̃a diſciplie. Quid feceris id ſibi oẽs faciendũ putãt. Caue ne cõmittas qð aut ꝗ repᷣhẽdẽ vo lũt digne laceraſſe videã tur:aut q imitari cogant᷑ relinq̃re. ¶ Et ex de iureiurãdo cꝰᷣ Cũ ꝗdã.dĩi:ꝙ epᷣi trãſgre⸗ diẽtes iuram ctũ grauiꝰiudicãdi ſũt quãto maioꝛi peminẽt dignitate.. Abi glo. Pa 18 tet ꝙ dignitas delinqntis agrauat petm̃. Sicut etia ꝓbatur.Ao.di.c. Homo xpᷣianꝰ ¶ Et. 0.di.c.Quia tua.i Et.i9.di.c. Nul/⸗ li. ¶ Et. xi.q.ꝭ.c. Pꝛecipue. ſEt. ʒꝛ.q..c. Qni viderit.Ex̃ de hereticis.c.Excoĩcamꝰ ¶ Et᷑ de homicidio.c.Sicui dignũ.O qᷓ; tũ eſt execrãdũ peccatũ maioꝝ in qͥ nõ ſolũ il loꝝ igratitudo rephendit᷑:verüetiã maluzʒ exemplũ quo ceteri iſerioꝛes coꝛꝛũpuntur ↄdemnatur. Ingt eni Ariſt. ̊ ethicoꝛũ. Multi quidẽ oĩno beſtiales vident᷑ eſſe pe cudũ vitã eligẽtes. Adipiſcunt᷑ aut rõneʒ qꝛ multi ex hijs qui ſũt in ptãte ↄſtituti pa tiunt᷑ ſiſia ſardanapallo. Hic ſardanapal lus vt Juſtinꝰrefert liꝰ pᷣ fuit vltimus rex aſſirioꝝ oi muliere coꝛꝛuptioꝛ mollicie coꝛ poꝛis ⁊ laſciuia oculoꝝ oẽs femias antecel lens. Dicit ergo Ariſt. ꝙ multi potẽtes ip ſum ſequunt᷑ quoꝛũ exẽplo ſubditi vicioſi fiũt. Simiſſis aũt antiquoꝝ exẽplis.¶ VUi demus per experientiã ꝙ quales ſũt ſupe rioꝛes tales vt in pluribus ſolent eſſe infe rioꝛes:⁊ pcipue qui eis familiaritate iun⸗ Fanbecren de ipis particularia nõ licet loꝗ ꝗru peccata ipunita vᷣtus vocant᷑.ſ Juxta illud Señ.in tragednis. Pꝛoſpeꝝ ac ſelix ſcelus vᷣtus vocat᷑.¶ Tertio vna perſona peccat grauiꝰq;ᷓ alia rõne volũtatis. Maʒ volũtas cõparat᷑ ad actũ pcti ſiẽ arboꝛ ad fructũ:vt dꝛ ĩ glo.ſaꝑ illo vᷣbo Mathi.⁊. c. Nõ põt arboꝛ bona fructꝰmalos facere. Ideo qͥ to volũtas fuerit ardentioꝛ ad pec cãdũ tãto hõ grauiꝰpeccat.Et ſic grauius peccat qui ſine vlla aut parua tẽtatiõe pee cat q; ille ꝗ ĩpoꝛtunis ⁊ diuerſis tẽtationi bus ſupat᷑. Inſuꝑ q̃to actꝰvoluntatis eſt magis ioꝛdinatus tãto grauiꝰeſt peccatũ. Magis eſt aũtactꝰvolũtatis ioꝛdinatꝰcũ peccatũ oꝑe ꝑpetrat᷑ qᷓ; ſolũ mẽtis ↄſẽſu. ENloride loco ßz. Bonaam Zho. in ꝛodi.A2.Qð cũ volũtas ⁊ opꝰ peti ſunt ſeparata:vtputa ſm aliud ⁊ aliud tpᷣs ſunt diuerſa peccata qꝛ diuerſe auerſiones ⁊ cõ⸗ uerſiões:vt ſigs hñs volũtatẽ deliberata ad ſoꝛnicãdũ ⁊ huiuſmodi diuertit ꝓ tunc ad alia dimittens exequiillã vpluntatez. Inde ad hoꝛam opoꝛtunitate ſe ingerente ſoꝛnicatur opereſic ſunt diuerſa peccata. Sed ſi voluntas ⁊ opus ſint coniuncta: c 2 vt cauſã ⁊ effectus ſic ſũt vnũ peccatũ foꝛ⸗/ maliter ſʒ plura mãliter: qꝛ eſt vna rõ de⸗ oꝛdinandi lz ſint plura deoꝛdinata. Gꝛaui us tamẽ eſt peccatum voluntate ⁊ actu ex terioꝛe cõmiſſum qᷓ ſola voluntate. Nam ipſe actus exterioꝛ cõmuniter adauget vo lũtatẽ in malis operibus ſicut ⁊ in bonis. COQõ culpa tanto eſt grauioꝛ q;to pſona contra quã peccatur eſt dignioꝛ. Et ſic pec „ „ in deü: in pximũu in ſeipſũ.Capᷣ.. Ecundus reſpectus quo vnũ peccea tuz dẽ grauius altero eſt obiecti.Et ſic q;to pſona que in peccato offen ditur eſt dignioꝛ tãto culpa grauioꝛ.¶ Si⸗ cut patet extra de ſnia excoicationis.c.Cũ illoꝝ.in textu ⁊ in glo.Et inſtituta de in/ iurijs S. Atrox.ff.de re militari.l.Oẽ deli ctum g Qui manus. Et.i2. q.2. c. Gloꝛia ¶Et. 22. q.2. c. Mouet.¶ Et. 27. q. P.c. Nu ptiaꝑ. Hoc autẽ modo põt homo peccare tripliciter. Cð in deum. Cꝛeoin ximum⸗ ¶ zcin ſeipſum. Hec aũt diſtinctio peccati ponitw᷑ ab Iſi/ doꝛo in liꝰde ſũmo bono.⁊ a Mngiſtroi2⁰ di. 42. Et notadũ ſᷣm T ho.pᷣꝰ2c.ꝙ iſta diui ho ſumitur ſzD id in quod directe peccatur ⁊ pꝛincipalr:nõ conſequenter. vᷣbi gratia. CLCuũ quis facit homicidiũ ⁊ furtũ ⁊ ſimilia. Iſte pꝛincipaliter peccat in pximum eum ledendo.Ex conſequenti peccat in deũ:qꝛ mandata eius tràſgreditur:a in ſeipſũ qꝛ per peccatũ ledit animã ſuã. Similiter ꝗ peccat in ſeiᷣm vt in gula luxuria ⁊ huiuſ modi directe ⁊ pᷣncipaliter peccat in ſe. Ex conſequenti in deũ contra eius mãdata ſa ciendo.Et ſic qui peccat in deũ ex conſeq̃n ti peccat in ſeipſũ pꝛiuando ſe lumine gfe ⁊ virtutibus ⁊ in ꝓximũ aliqñ per malum exemplũ vel alio modo.¶ Pꝛimo igitur homo peccat in deũ cum de deo male len tit:vt hereticus:vel que dei ſunt vſurpare pꝛeſumit vtendo indigne ſaicramẽtis: vel qñ dei nomẽ piurando vel blaſfemãdo cõ tẽnit.Et h& peccata que ſunt directe cõtra deum ſunt ceteris grauioꝛa quibus hodie plenus eſt mundus.Et qꝛ inueterata ſunt publica ⁊ in maxima multitudine non eſtimatur. Pꝛo quibus dicitur in coer gentis ex de hereticis. Longe grauiꝰ eſt eternã q;ᷓ tpalẽ ledere maieſtatẽ. ¶ Secũ⸗ do peccat quis in ſeipᷣm cum ſibi ſoli nocet non alteri:vt in peccato gule vel mollici ei vel accidie vel inaniſglie ⁊ huiuſmodi. Et lʒ non ſit ita graue ſicut peccare imedia te contra deũ.Zamẽ grauius eſt qᷓ;ᷓ pecca re contra/ꝓximũ.Sicut grauius peccat ꝗ occidit ſeipſum qᷓ; qui occidit aliũ. Naʒ vt ſcribitur eccliaſtici.iꝗ.c.Qui ſihi neq;ᷓ cui bonus erit. ¶Tertio peccat quis in pꝛoxi mũ.Et ſic aliqñ quis peccat contra perſo nã coniunctã.ſ.parentes ſfilios vxoꝛes vi⸗ ros fratres duʒ vel illis iniuriatur vel nõ fubuenit eoꝝ indigentijs: ⁊ hoc graue eſt peccatũ.Naʒ vt ait Augꝰliꝰpᷣ de doctrina xpᷣiana. Cum oibus ſubuenire non poſſis hijs potiſſime conſulendũ eſt qui tibi q̃dã ſoꝛte iungunt᷑. Aliqñ quis peccat ↄtra il los a quibus beneſicia recepit.ſAliquan do ↄtrà ꝑſonas graues.Et vt habetur ex de teſtibus ⁊ atteſtationibus in glo.in cꝰ Licet. Perſone graues nõ appellãtur illi qui ſunt in dignitate conſtituti qꝛ aliud eſt dignitas qᷓ;ᷓ grauitas.ꝗ.q.3ʒ.c.Itẽ in crimi cuntur hi qui non ſunt leues ſed bone fa/ me ⁊ opinionis ⁊ antiqtatis.ſ Aliqñ ꝗs peccat cõtra ꝑſonas dignas clericos ſacer dotes ⁊ religioſos ac pᷣlatos cũ falſis ac te merarijs iudicijs ac detractionibus vene noſis.ſAliqñ quis peccat cõtra ꝓximos miſerabiles afflictos aſfligẽdo:qð ꝓhibe tur ex de clerico egrotante.c.Ex parte.vbi dicit᷑. Afflicto nõ ẽ addẽda afflictio. Ideo ꝓpheta in pᷣs.ait.Tibi derelictꝰ eſt pauꝑ 7 oꝛphano tu eris adiutoꝛ. CQõ vnũ peccatũ eſt alto grauius roõne nocumẽti: qualr nocumétũ ſe põt hie ad peccarũ tribr. .(LCap. 3 . Ertiꝰreſpectꝰq̊ vnũ peccatũ eſt gra t ualtero di nocumęèti.qñ.ſ.ex vno octõ ſegtur maiꝰnocumentũ qᷓ; ex o. s hſᷣm Tho. pᷣꝰc. q. 73. vbi.S. Ho/ cumẽtũ tripłr ſe pot hĩe ad pctm̃.ſQñqʒ eni nocumẽtũ illud eſt puiſũ ⁊ intentũ.Si cut cũ aliꝗs aligd oꝑat᷑ aio ncẽdi. alij vt bomicida vel fur. Et tũc directe qᷓ;titas vo 1 ll ti 0 ſ lik =.: *=E ince granide (Seii ſlnoe almollid eimeci ͦ pecct eccatg Mznt nechai in poxi apenſo⸗ oꝛes ri⸗ ryelno myeeſt nna voſſis idi gail an M R .ne Mämrlli 2aluceſt linaini Taucsd honef⸗ liqngs o ſalr lſisaete s dNe ppnos peihe pmne fbi o. Ne ſt paug nius rone hatſien . nn Nti . la M nii g4 tis, Ho/ Cig CentiS 6di, alin cheimn⸗ lũtatis adauget qͥ titatẽ peti.ſQũuqʒ vᷣo cũ aliꝗs tranſiens p agrũ vt cantiꝰ ⁊ bꝛe/⸗ uius vadat ad ſoꝛnicandũ ifert nocumẽtũ hijs que ſũt ſemiata in agro ſcienter lʒ nõ aio nocẽdi.Et ſic etiaʒ q;titas nocumenti gagrauat peccatũ ſed idirecte inq; tuzʒ.ſ.ex voluntate multũ inclinata ad peccandum ꝓcedit ꝙ aligs nõ pꝛetermittit facere dã⸗ nũ ſibi vł alijs qð ſimpli nõ vellet.¶ Qua doqʒ auz nocumentũ nõ eſtintentũ nec eſt puiſũ. Et tũc ſi ꝑ accidẽs ſe habeat ad pec catũ nõ agrauat peccatũ directe ſed ꝓpter negligentiã ↄſiderãdi nocumenta que ↄſe qui poſſẽt iputant᷑ hoĩ ad penaz mala que veniunt pᷣter eius intentionẽ ſi dabat ope/ raʒ rei illicite.vñ ſiqs ſolaciaret aliqꝗ ludo iculoſo ex quo ſeqtur moꝛs vł mutilatio ;uis illud malũ nõ ſit intentũ.Zñ qꝛ vo⸗ luit illi ludũ vnde nocumentũ fecutũ eſt: ei iputatur ⁊ quo ad peccatũ ⁊ qͥ ad irregu laritatẽ ad penã iudicialẽ. Similtr ſi ce cus ſagittã vel lapidẽ iaceret ei iputaretur qꝛ dat operã rei illicite.vnde ⁊ lamech qñ ſagitta occidit cayn exiſtimans eũ ferã ſil/ ueſtrẽ nõ hoiem qꝛ cecus erat. Sed a pue ro quẽ ſecũ ducebat vt fera iudicatus fuit nõ excuſat᷑ a peccato. Si vo nocumẽtũ per ſe ſeqtur ex actu peccati lzʒ nõ ſit intentuzʒ nec pᷣuiſum directe pectm̃ agrauat.Qꝛ que cũqʒ; p ſe ſequunt᷑ ad peccatũ ptinent quo daãmodo ad ipſã ſpẽm peccati. MPuta ſi ali as publice ſoꝛnicetur ſeꝗtur ſcandalũ plu nimoꝝ qd q;uis ipᷣe nõ itẽdat nec ſoꝛte pᷣui deat directe per hoc agrauat᷑ peccatũ.No⸗ tandũ ꝙ q́;uis nocumentũ agrauat pctĩ nõ tñ ſequitur ꝙ ex ſolo nocumento pctm̃ agrauetur. Quinimo peccatũ ꝑ ſe eſt gra⸗ uius/ꝓpter ioꝛdinationẽ:vñ ipim nocumẽ/ tũ agrauat peccatũ inqͥ tuʒ facit actũ eſſe magis inoꝛdinatũ.Quare nõ ſeqtur ꝙ ſi nocumentũ maxune habeat locũ in pctis qᷓ ſüt ↄtra ꝓximũ ꝙ ipſa peccata ſint gra/ uiſſima:qꝛ multomaioꝛ ĩoꝛdinatio iuenit in peccatis ꝗᷓ ſũt ↄtra deũ ⁊ in gbuſdã eoꝝ q̃ ſunt ↄtra ſeibᷣm.Et tũñ põt dici ꝙ ⁊ ſi deo nullus poſſit nocere q; tum ad eius ſubſtã tiã põt tñ pocumentũ attendi in hijs q̃ dei ſũt:ſicut extirpãdo ſidẽ violãdo ſacra que 19 ſũt peccata grauiſſima. Sibi etiã aliquis qñqʒ ſciẽter ⁊ violenter infert nocumentũ. Sicut patet de hijs qui ſe iterimũt lʒ fina⸗ liter hoc referãt ad aliqd apparẽs bonuz: puta ad hoc ꝙ liberent᷑ ab aliq̃ anguſtia. Sũt igit᷑ pctã diſparia ⁊ vnuz alto grauiꝰ. Nihilominꝰoẽ peccatũ moꝛtale piculoſuʒ eſt dãnoſũ ac foꝛmidabile.Ideo curãdũ vt ⁊ moꝛtalia maioꝛa atqʒ mioꝛa vitent᷑:ſiue ſint pctã opis ſiue oꝛis ſiue etiã cogitatio⸗ nis qᷓ ppetrant᷑ intrinſecus in mẽte.Qui eni peccare deſinit ⁊ bñ operanri ſtudet is ĩ pñnñti diuinã obtinet gr̃am ⁊ tandẽ gloꝛiazʒ ſempiternã. In qua vinit ⁊ regnat deus ꝑ infinita ſecula ſeciloꝝ Amẽ. 1 CSñica pᷣ in.xlł.e ſupbia dñoꝝ ⁊ po⸗ tentum. ermo octauus. — regna mũdi 1 gliaʒ eoꝝ ? dixit ei: hec oia tibi dabo ſi cadens adoꝛaueris me. Scribunt Hvba MWathi 4.co. a in euang hodierno. Puncipes ter re ⁊ tpales dñi vt de xpᷣianis loquar in ma gna parte in tantà ſuperbiã füt elati vt q̃ſi diabolũ imitantes terrenã ptate z deo reli cto ſibi viribuſqʒ pꝛijs aſeribãt. Quo ſit vt vicia ſua ĩcoꝛꝛigibilia eſſe velint que ſui ſamiliares ⁊ domeſtici nedũ vitupare au/ dent.Quinimo adulãtes laudare cogunt Hꝛinc Señ.in tragedia dicit. Pꝛoſperuz ac felix ſcelus.ſ.illoꝝ potentũ ⁊ pꝛincipan/ tiũ virtus vocatur. Sontibꝰparẽt boni:op pꝛimit leges timoꝛ.Iccirco cuʒ de pctis in particulari iã dicendũ occurrat:ſtatui ho/⸗ dierna die de ſupbia dñoꝝ ⁊ potẽtũ dicere. ¶ Et vt verbis vtar Hieronymi in epla ad palmachiũ ⁊ oceanũ.Adulari nõ poſſum ne ⁊ fr̃em decipiã ⁊ me ſermo pcutiat ſalo/ monis qui ait. Aerba adulatoꝝ mollia ſũt hec feriunt interioꝛa ventris. Heqʒ de ſe cretis ⁊ intimis:ſed de illoꝝ patentibus et manifeſtis defectibus cũ ea qua poſſe umꝰ honeſtate atqʒ modeſtia loqᷓ mur. Diſun/ guemus autem conſiderandam ac con/ demnandam eoꝛum ſuperbiam triplici re Cp rõne extimationis. Trvereſpectu eccleſie. C3 reſpectu ꝓximi., CQualr ſuꝑbi dñi contemnunt deũ non reputãdo ipm ſuperioꝛc᷑:a trãſgrediẽdo di ning paccepta ac vei iudicia vilipendedo. PBimo f kradaes atqʒ 2dẽnada fupbia dnoꝝ potẽtũ reſpectu vei. Conténunt ꝗppe deu.⁊ hoc triplici ꝛcrõne ranſgreſſionis. Cz rõne vilipenſionis CPumo ratione extimationis. Nã in ta tã elationẽ aius eoꝝ inſurgit vt ſeipſos de os reputent ⁊ ꝗqeꝗd habent non a deo hĩe ſæ credat.ſimiles nabuchodonoſoꝛ regi ba bylonis. Ille quippe in ſtatua adoꝛari vo lebat vt ſcribit᷑ Danielis.ʒ.c.Et cũ ſidrach miſach ⁊ abdenago iudei timẽtes deũ ſce luſq; hoꝛꝛentes hoc agere nollẽt cũ accuſa ti adducti fuiſſent coꝛaz nabuchodonoſoꝛ dixit eis rex ille ſuperbus poſt multa vba Quis eſt deꝰ ꝗ vos eripiat de manu mea. Sic ⁊ domicianus iperatoꝛ ad hãc/ꝓꝛupit veſaniã vt in pꝛimoꝛdijs lr̃aꝝ ſe deũ ⁊ dñzʒ iuſſerit appellari vt eclot Pauina hoꝛoſi us. Incipiebãt eni ſue lr̃e BDeus ⁊ dñs no ſter domicianus ita mãdat ita iubet.ſ Nõ ſic faciebat eyrus rex perſaꝑ:qui vt ſcribit᷑ pꝛimi heſdre pᷣ.c.dicebat cum humilitate. Dia regna terre tradidit mihi dñs deꝰceli Ab ipſo eni deo rege regũ ⁊ magno ſuper omnes deos eſt omnis potentia dominan di ois pᷣncipatus omne pꝛincipiũ ac finis cuiuſcunqʒ imperij vel regni.Quod ꝓbat᷑ anctoꝛitatibꝰa ſentẽtijs firmiſſimis. Hic Hieroꝰſuper Danielem ait. Nõ miremur ſi qñ cernimus reges regibus ⁊ regnis re gna ſuccedere que dei ⁊ gubernant et mu tãtur ⁊ finiuntur arbitrio cauſaſqʒ ſingulo rũ nouit ille qui conditoꝛ oium eſt: ⁊ ſepe malos reges patitur ſuſcitari vt mali ma/ los puniat. Et Augꝰliꝰ.ꝭ.de ciui.dei.c.2i. Qui dedit perſis ſegetes ſine cultu dee ſe getie quiq; oalia dona terrax ſine cultu tot deoꝝ quos iſti rebus ſingulis ſingulos vł etiã rebus ſingulis plures ppoſuerunt ipᷣe ęgliam regnum dedit hominibus. Qui ma rio ipſe ⁊ gaio ceſari. Qui veſpaſianis vel patri vel filio ſuauiſſimis imperatoꝛibus: ipſe ⁊ crudeliſſimo domiciano. Et ne ꝑ ſin gulos ire neceſſe ſit qui conſtatino chꝛiſtia no ipᷣe ⁊ apoſtate iuliano.ſEt Maulus ad romanos.iʒ.c. Mon eſt poteſtas niſi a deo que vᷣba ponuntur.23.q.h.c. Quid cul/ patur. Pꝛopterea dictuz fnit nabuchodo noſoꝛ vt habetur Danielis.ꝗ.c. Sciãt ho mines quia dominat᷑ altiſſimus in regno hominũ ſcilicet ꝓuidentia ſua:⁊ mncunqʒ voluerit dabit illð ⁊ humillimũ ideſt viliſ⸗ ſimũ conſtituet ſuper illud:cuʒʒ ſcilicet ſibi placuerit.debẽt itaqʒ reges ſeculi firmiter tenere ꝙ omnis pꝛincipatus a deo diſpo /⸗ nitur cui nulla eſt difficultas dũ ſibi placet mutare ⁊ omnino debere. ¶ Sunt tamẽ quidã obicientes nobis ꝙ non omnis po tentia dominãdi ſit a deo.¶ NPꝛimo ex tex tu ſcripture:diciturenim ſee.ð.c.Ipſi re gnauerunt ⁊ non ex me:pꝛincipes extite⸗ runt ⁊ non cognoui. ¶C Secũdo nihil iniu ſtum eſt a deo. Sed multi dominãtur iniu ſte alijs:ergo nõ omne dominiũ eſt a deo. CTertio nihil inoꝛdinatum ẽ a deo. Sed cum ſtultus pꝛeſicitur ſapienti 1 malus bo nis hoc eſt inoꝛdinatuʒz.ergo non videtur eſſe a deo. Quarto nõ eſt auferendũ ali cni illud quod eſt datum a deo:ergo ſi oĩs ſuperioꝛitas a deo eſt nulli eſt auferenda. Igitur nullus ſuperioꝛ quãtumcũq; ma/ lus erit puniendus. Reſpondet Bona uentura in 2⁰ di. vltima. Qõ in potẽtia do minandi duo conſiderantur ſcilicet virtus pꝛeſidendi:⁊ hec a deo eſt.Et modus. ¶ Et tunc quidam pᷣſunt alijs ex iuſticia.ſ Qui dã ex aſtutia. Quidã ex violentia. Pꝛi mo modo potentia dominandi eſt a deo re ſpeetu pꝛeſidentis ⁊ reſpectu ſubiacentis. Secũdo ⁊ tertio modo:talis poteſtas ha bet comparari ad voluntatem pꝛeſidẽtis: ⁊ ad meritum ſubiacentis.In comparatio ne ad meritum ſubiacentis talis pꝛeſiden tia iuſta eſt:quia aut eſt ad bonoꝛum pꝛo/ bationem aut ad maloꝛum punitionem. Si autem comparetur ad voluntatem pꝛe ſidentis iniuſta eſt. Et pꝛimo modo dicitur eſſe a deo faciente ⁊ oꝛdinante.uxta illud Job.24.c. Regnare facit hipocritam pꝛo/ mis l abus: nep in chriſtia lnsad ladeo dal/ chodo litho fegno⸗ aunc; kyii/ ltſibi miter ipo/ lacet mi po lerx ſre Kt Aiwin⸗ Nw adeo⸗ 0 Sd Aebe ſicem diadi vſo ind / liin N tnimns pter peccata populi. Et Oſee. iz. ce. dicitur. BDabo eis regem in furoꝛe meo. Secũdo modo ſcilicet in reſpectu ad voluntatẽ pꝛe ſidentis eſt a deo permiſſiue non appꝛoba tiue.Et ſic excellentia poteſtatis eſt a deo: modus vo non niſi permiſſiue. Quare ſo luta ſũt tria illa in oppoſitũ iducta. C Ad quartum vᷣo quando dicebatur ꝙ ſi potẽ/ tia dominandi eſſet a deo nulli eſſet auferẽ da:. Reſponderi poteſt ꝙ hoc ſequeretur ſi deus talęm potentiam dediſſet malis ſim pliciter. Si autem ad tempus data ſit ſicut deus vult dare. Ita vult per miniſteriũ hu manum auferre. Ham deus dat vitam la troni.Et tamen iudex iuſte aufert illam ab eo. ¶ Sed nunquid tenentur ſubditi obe/ dire tyrannis iniuſte dominantibns ⁊ ſol/ uere eis tributa ⁊ gabellas. Dicunt docto res ꝙ lIz non teneantur bonum tamen eſt obedire in hijs que non funt eontra deum ad vitandum ſcandalum pꝛopꝛium ⁊ alio rum. Ande.xi:q.ʒ.c. Julianus dicitur. In lianus q;uis eſſet apoſtata habebat tamẽ ſub ſe milites chꝛiſtianos quibus cum di cebat pꝛoducite aciem pꝛo defenſione ret/⸗ publice obediebant ei. Cum autem dice/ ret pꝛoducite arma in chꝛiſtianos cogno⸗ ſcebant imperatoꝛem celi.Habẽtibus vᷣo iuſtum dominium quantũcunq; malis te nẽtur ſubditi obedire in licitis ⁊ honeſtis: ⁊2 collectas ⁊ gabellas legitimas ſoluere. Ideo PMetrus pᷣma ſua canonica ait.Ser ui ſubditi eſtote in omni timoꝛe dominis: non tm̃ bonis ⁊ modeſtis:ſed etiam diſceo lis. Et Paulus ad romanos.izʒ.cᷣ. Qui poteſtati refiſtit dei oꝛdinationi reſiſtit: et ipſẽ ſibi damnationem acquirit. Ad idem faciunt auctoꝛitates.xi.q.2.c.Si bonum. c. Imperatoꝛes.c.Qui reſiſtit. C Secun/ do contemnunt deum pꝛincipes ? poten⸗ tes ratione tranſgreſſionis: pꝛopter ſuper biam enim non putant ſe legi dei foꝛe fub iectos.Quare ad vicia cum quadam licẽ⸗ tia ⁊ libertate ſe pꝛecipitant: pꝛecipune ad laſciuiam ⁊ carnalitates. Et nihilominus ſi ſic vicioſe viuendo non ſe coꝛꝛexerint dã nabuntur cum alijs inimicis dei in ignem eternum. Mꝛopterea tales aures debent attentas exhibere Auguſtino dicẽti libꝛo 5 20 quinto de eiuitate dei capitulo.24.¶ Neqʒ enim nos chꝛiſtianos quoſdam imperat- res:ideo felices dicimus quia vel diutius imperarunt: vel imperantes filios moꝛte placida reliquerunt:vel hoſtes reipublice domuerunt: vel inimicos ciues aduerſus ſe inſurgentes ⁊ cauere ⁊ oppꝛimere potue runt. Hec ⁊ alia vite huius erumnoſe vel munera vel ſolacia quidam etiam culto/ res demonum accipere meruerunt qui nõ pertinent ad regnum dei quo pertinẽt iſti. Et hoc ipſius miſericoꝛdia factũ eſt ne ab illo iſta qui in euʒ crederent velut ſumma bona deſiderarent.Sed ſelices eos dicimꝰ qui iuſte imperant ſi inter linguas ſubli/ miter honoꝛantiuzʒz vt obſequia nimis hu militer ſalutantiuz non extolluntur ⁊ ſe bo mines eſſe meminerint.Si ſuam poteſta⸗ tem ad dei cultum maxime dilatandũ ma ieſtati eius famulam faciunt.Si deum ti⸗ ment:diligunt:colunt.Si plus amant il/ lud regnum vbi non timent habere cõſoꝛ tes. Si tardius vindicant facile ignoſcũt. Si eandem vindictam pꝛo neceſſitate re⸗ gende tuendeqʒ reipublice non pꝛo ſaturã dis odijs inimicitiarum exercent.Si ean/ dem veniam non ad impunitatem inique tatis ſed ad ſpem coꝛꝛectionis indulgent. Si luxuria eſt tanto eis caſtigatioꝛ quan⸗ to poſſet eſſe liberioꝛ.Si malunt cupidita tibus pꝛanis qᷓ; quibuſlibet gentibus im perare.Et ſi hec omnia ſaciunt nõ pꝛopter ardoꝛem inanis gloꝛie ſed pꝛopter charita tem felicitatis eterne.Si pꝛo ſuis peccatis humilitatis ⁊ miſerationis ⁊ oꝛationis ſa criſicium deo ſuo vero immolare non ne⸗ gligunt. Tales chꝛiſtianos imperatoꝛes dicimus eſſe felices: interim ſpe poſtea re ipſa futuros cum id quod expectamus ad uenerit.Hec Auguſtinꝰ.que ſuperbi dñi irrident ⁊ contemnunt. ¶ Tertio contem⸗ nunt deum pꝛincipes et potentes ratione vilipenſionis.vilipendunt quippe iudicia dei ⁊ comminationes diuinas non ſolum non foꝛmidant ſed ſpernũt coꝛde oꝛe ⁊ope re.Coꝛde in ſeipſis confidentꝙ: oꝛe de deo ↄtumelioſe loqntes:⁊ ope malis mala pe ioꝛa iungẽtes. Pꝛopterea deꝰ vt Jacobꝰ ingt. 3. c. Superbis reſiſtit. Et de hoc Señ. in tragedijs ait. Sequitur ſupbos victoꝛ a tergo deus:qꝛ ſupbia deo aduerſatur et dine maieſtati ſe opponit. Ideo hãc deus pꝛe ceteris pctis habet exoſa m. vnde ſcri⸗ ptũ eſt Eccliaſtici.io.c.Odibilis eſt coꝛam deo ⁊ hoibus ſupbia. Et Amos.c.c.dicit. Diũs exercituũ deteſtoꝛ ego ſuperbiaʒ. Et Yſaie.ꝛ.c.Dies dñi exercituũ ſup omnem ſuperbũ ⁊ excelſũ ⁊ ſuper oẽm arrogantez ⁊ humiliabit᷑.Et Yſaie.iʒ.c. Regeſcere fa⸗ ciã ſuperbiam infideliũ ⁊ arrogantiã ſoꝛti um humiliabo.Et. 23. c. Oñis exercituũ co gitauit hoc vt detraberet fuperbiã oĩs glo rie ⁊ ad ignominiã deduceret vniuerſos in clitos terre.Et.28.c. Ae coꝛone ſuꝑbie. Et eodẽ.c. Pedibus ↄculcabit᷑ coꝛona ſuper bie. Et Eʒechielis.⁊.c. Quieſcere ſaciazʒ ſu perbiã potentum.Et Hieremie.ð o.c. Ecce ego ad te ſuperbe dicit dũs deus exercitu um:qꝛ venit dies tuus tẽpus viſitationis tue ⁊ cadet ſuperbus ⁊ coꝛꝛuet ⁊ nõ eſt qui ſuſcitet eum. Hec vo oia ipleta ſtimus in hijs qui ceruicẽ eleuarunt ſuperbiẽtes ad uerſus deũ.de quibꝰdixit glioſa virgo Lu ce.2.c.Depoſuit potentes de ſede ⁊ exalta uit humiles. Et iteꝝ.vFecit potentiã in bꝛa chio ſuo diſperſit ſupbos mẽte coꝛdis ſui. Et Eccliaſtici.io.c.ſapiens inqt.Sedes du cum ſuperboꝝ deſtruxit deus ⁊ ſedere fecit mites pꝛo eis. Radices gentiũ ſuperbaꝝ arefecit deus ⁊ plantauit humiles. Sunt de hoc exempla poſita in mone de oĩpotẽ tia dei in q̃drageſimali de pnia.Quia non eſt potentia nõ ſoꝛtitudo nõ cõſiliũ contra deü cui nõ immerito ſubiciẽda eſt omnis creatura. ¶Mõ pꝛincipes ⁊ dñi ſupbi ↄtẽnũt eccle ſiã paruipẽdentes illiꝰ ptatẽ que eſt ſupꝛa oẽm ptãtẽ tpale ? intromittẽetes ſe de ſpiri ecclie pꝛo nibilo ducẽtes. Cap. 2m. Ecuũdo conſiderada eſt atqʒ cõdem nan da ſn bia dnoꝝ ? potentum re ſpectn ecclie. Sicut eni ſupbi pꝛinci pes ↄtemnũt deu ita ⁊ eccliam ſuã ſcãm et bcipue quesum ad tria. Cð quaãtum ad ecchiaſticã poteſtatem. Qqudtu ad eccliaſticã ſpualitatẽ. Cʒꝰquitum ad ecchiaſticaz penalitatem. malibus officijs ⁊ bificijs atq; cenſuram CPꝛimo quãtũ ad ptatez que reſidetin ſummo pontiſice cui tanq; vicario eni † te oẽs cuiuſcũqʒ gradus humilr ac fidelr ſi bici debent ⁊ obedire. ¶ Sed hoc loco tria nobis adueniũt dubia declaranda.ꝗ Pꝛi mũ vtrũ poteſtas pape ſit ſuperioꝛ poteſta te imperatoꝛis.ſ Scom vtruũ poteſtati pa pe ſubdantur oẽs reges ⁊ pꝛincipes chꝛi⸗ ſtiani.¶ Tertiũ vtrũ poteſtas pape ſe extẽ dat ad inſideles Rꝛo declaratione pᷣ mi dubij ſunt plura notãda.C Pꝛimuũ notàa⸗ dum ꝙ monarchia ideſt pꝛincipale dniuzʒ mundi cepit ab aſſirijs ſub Hino rege ni niue:de quo mentionẽ facit Augꝰliꝰ.id.de ciuita.dei.c.iꝛ.Et de aſſirijs traſlatum eſt ad medos ⁊ perſas ſub ciro ⁊ dario. Et de medis ⁊ perſis trãſlatuʒ eſt ad grecos ſub alexãdro magno.Et a grecis traſlatuzʒ eſt ad romanos ibᷣ octauiano. Et vt ſcribitur 28. q. 5²§. Ex hijs virtutibus romani pꝛo meruerũt iperiũ.¶ Scoᷣm eni Augide an chona ĩ liꝰde ptaãte pape.Multa fuerũt in romanis ꝓpter que amplitudinẽ dñij deꝰ illis ↄceſſit.¶ Pꝛimũ fuit magna reueren tia ſacroꝝ etiã ſi errarẽt in cultu falſoꝝ deo rũ:vt diffuſe ponit NHaleriꝰ in pᷣ liꝰ.ſ Scðʒ fuit clemẽtia aioꝝ vt eni dicit Nirgilius et Augꝰliꝰpᷣ de ciui.dei.Amabãat ſibi in lau dibus dici parcere ſubiectis ⁊ debellare ſu perbos. ¶ Unde Augꝰ. c. 5. pfati pᷣmi libꝛi ingt de pietate ⁊ clementia marci marcel/⸗ li. Egregius romani nomis marcꝰ marcel lus qui ſiracuſã vꝛbẽ oꝛnatiſſimã cepit re fertur eã pꝛius fleuiſſe ruiturã ⁊ ante eius ſanguinẽ ſuas illi lachꝛymas effudiſſe.geſ ſit ⁊ curã pudicitie etiã in hoſte ſuãde.Hã pꝛiuſqᷓ; oppidũ victoꝛ iuſſiſſet iuadi ↄſtitu it edicto ne ꝗs coꝛpꝰlibeꝝ violaret.ſ¶ Ter⸗/ tiũ fuit fides ꝓmiſſoꝝ ſicut patet in marco regulo.q Quartũ ſnit iuſticia diſcuſſionuzʒ vnde actuũ.25. c. Feſtus reſpondit. Hõ eſt conſuetudo romanis danare aliquẽ hoĩez pꝛiuſq́; ille qui eſt accuſatus pñtes habe/ at accuſatoꝛes locũqʒ defendendi accipiat ¶Quintuʒ ſuit amoꝛ communis boni cui pꝛeponebant omne pꝛinatum cõmoduʒ. C¶Secundũ notandũ ꝙ imperiũ fuit ſem per in vꝛbe vſq; ad tempoꝛa oonſtantini: qui illud ad grecos trãſtulit biʒãciuʒ que lrſi No 1M: voteſtr nn 3 ⸗ lent en noti dinz ege ni 1cde meſt Er de ſüb t tur lo d in de ncten or deb 90; lins a in har lareſa ilbꝛi arecl/ red cit te eas ſece ei Nitn (La marc nunc eſt conſtantinopolis.ſ A grecis ꝓo traſlatum eſt ad fracos per hunc modum vt ſeribitur in cronica martiniana. Nã an no dñi. Francus rex lombar/ doꝝ rupto pacis federe romanos iquieta/ bat. Sed a zacharia papa repꝛehenſus cũ vxoꝛe ⁊ filios romã venit:vbi monachus factus eſt. Huic arſtulphꝰ frater ſucceſſit iĩ regno tributa poſtulãs a romanis.Qua/⸗ pꝛopter ſtephanus ſcõs romanus ponti/ fex animgduertens ꝙ conſtãtinus ꝗntus conſtãtinopolitanus imperatoꝛ quaſi cun cta perdiderat in partibus meridianis et oꝛientis oppꝛeſſus a ſaracenis quare non poterat iuuare romanos venit in franciaʒ ad pipinũ frãcoꝝ regem qui cũ papa veni ens liberauit romanos ab iniurijs lõbar/⸗ doꝝ.Et pacatis oĩbus in pꝛemium virtuo ſi laboꝛis factus eſt iperatoꝛ. Et reuerſus in frãciã imp erauit annis treſdecim cum pꝛius apud frãcos tenuiſſet regnũ trigin/ tatribus annis. M. adſitq;ʒ imperium apud frãcos annis trigintaquinqʒ ⁊ menſibus nouẽ vſq; ad tempoꝛa ludoici tertij. De⸗ inde tempoꝛe octonis pꝛincipis imperiuʒ trãſlatum eſt ad germanos:eo ꝙ octo iu⸗ uit eccleſiã 1 romanos quos berlẽgarius rex lombardoꝝ infeſtabat. Quare coꝛona tus fuit imperatoꝛ cui ſucceſſit filius octo ſecũdus.Et huic octo tertius filiꝰeius qui iperauerunt per hereditariã ſucceſſioneʒ. Seinde inſtituti fuerunt ab ecclia electo res de quibus dicitur in glo.in.c.Ad apſi ce.de ſnia ⁊ re iudicata.Hij ſunt archiepᷣs magũtinus:Colonienſis: Treuerẽſis. Et qꝗ̃tuoꝛ laici:iReomes reni dux ſaxonie.idar chio bꝛadeburgenſis.Et rex boemie olim dux. Et dicunt quidã ꝙ rex boemie de ne⸗ ceſſitate vocãdus nõ eſt niſi cũ alij diſcoꝛ/ dãat nec iſtud ius habuit ab antiquo. Sed hodie de facto tenet ᷣm Hoſtienſem ex de electione in.c. Nenerabilẽ.ſEx quo nõ ha bet locuz hoc tpe ſnia illa que dicit ꝙ exer citus imperatoꝛẽ facit.93.di c. Legimus. ff. de oꝛigine iuris.l.2 5. Poſtea g. Deide. 7. Mouiſſime. C. de veteri iure enucleãdo. I.pᷣ g Hoc etiã.ſ Nꝛopter dicta ſcribit᷑ in glo. in. c. Nsnerabilem ſuper verbo in ger manos. Regnuz mundi traſlatum eſtad 2l theothonicos. Nam ipſi habent regnũ ro mane eccleſie de cõ.di.S.c.In die.Et ſic pa tet ꝙ imperium nõ eſt apud grecos lʒ lar go nomine appelletur quoniã extra eccleſi am non eſt imperium.24.q.pᷣ S. Sed illð. Quidaã vo ſcire cupiunt.Quare fuerunt iſtituti electoꝛes imperatoꝛis de alemania ¶ Ad quod reſpondet Augꝰ de anchona. Qð triplex poteſt eſſe ratio. pᷣ quia illi pꝛincipes qui liberauerunt eccleſiã de ty⸗ rãnide lombardoꝛũ fuerunt de alemania. ꝛaratio fuit deuotio alemanoꝝ ad eccleſi am que apparet in continua peregrinatio ne eoꝛum ad viſitãda limina apoſtoloꝛum petri ⁊ pauli.qʒratio fuit voluntas pape ſcilicet gregoꝛij qnti:qui fuit theothonicꝰ ⁊ octonis conſanguineus. ¶ Tertium no⸗ tãduz ꝙ imperatoꝛ nunc dicitur rex roma noꝛum:tum ratione deriuationis:quia in de deriuatum eſt imperiũ:tum ratione cõ⸗ firmatiõis: quia a romano põtiſice habet confirmari:tuzʒ ratione coꝛonationis:quia rome habet coꝛonari.ſ¶ Hã vt dicit glo.in clementina Romani pᷣncipes de iureiurã do. Jmperatoꝛ coꝛonatur triplici coꝛona. pᷣs ferrea in aquiſgrauis quaʒ accipit ab archiepiſcopo colonienſi:⁊ ſigniſicat foꝛti tudinem. ſ2 argentea quâ accipit ab ar / chiepiſcopo mediolanẽſi modoetie:lʒ hen ricus acceperit illam mediolani in eccleſia ſancti ambꝛoſij. Et ſigniſicat puritatẽ mũ diciã ⁊ claritatem.ſTertia eſt coꝛona au⸗ rea quã dat ſibi papa in eccleſia ſancti pe/⸗ tri ad altare ſãcti mauricij. Et ſigniſicat ſu perioꝛitatem ⁊ excellentiam ſuper omnes reges ⁊ pꝛincipes ⁊ nationes. Ipſe equi/ dem imperatoꝛ eſt ſuper omnes: vt patet 7. c apibus. Et. xi.q.pᷣꝰ S Hec ſi⸗ quis.Et. ff. ad legem rhodiaʒ. I. Depꝛeca tus. Et. C. de iudeis.l.Judei.Et.6· di. c⸗ Adrianus.Et di.S.c.Quo iure.Et.23.q.S. c.Conuenioꝛ.Ex quibus omnibus colligi tur ꝙ imperatoꝛ eſt pꝛinceps mundi et do minus omnes nationes ⁊ pꝛouincie ſũt ſub eo ⁊ omnia ſunt in poteſtate eius.Et ſi cut ipſe coꝛonatur illa triplicigoꝛona: ſic olim in tribus metallis dabatuůr tributuzʒ romanis vt dicitur in gloſa pꝛefata in cle/ mentina Romani pꝛincipes. C Quarti notandũ ꝙ papa eſt ſup:a imperatoꝛem. Nã iuſta cauſa ⁊ rationabili exiſtente põt papa per ſeipᷣm imperatoꝛẽ eligere aut ꝓ/ pter eligentium negligentiaã vel diſcoꝛdiã aut /ppter electi bonitatẽ ⁊ condecentiam. Aut /ꝓpter populi xpᷣiani ⁊ pacis ꝓuidenti am.Aut ꝓpter cohercendi hereticoꝝ paga noꝝ ⁊ ſciſmaticoꝝ audaciã c potentiã. Et ſicut ab apoſtolica ſede inſtituti ſũt electo res impatoꝛis:ita cũ expediret paci ⁊ vtili tati xpᷣianitatis papa poſſet aliud facere. Nec hoc eſſet leuitati aſcribendum:qm̃ vt ſcribitur heſter.io.c. Pꝛouidendũ eſt paci oium /ꝓuinciaꝝ nec putare debetis ſi diuer ſa iubemus ex animi noſtri venire leuitate ſed pꝛo qualitate ⁊ neceſſttate tempoꝝ vt reipu? poſſit vtilitas ꝓuenire. Que vᷣba funt regis Archaxerſis in epła ſua.ꝗ Pa pa itaqʒ põt imperatoꝛẽ etiã electum non cõfirmare. Hã imperatoꝛ electus debet cõ ſirmari per papà:vt patet in pᷣfato.c. Aene rabilẽ ſuperiꝰ allegato.Et conſirmatus de bet per papã inungi.Ex de Racra vnctione c.Cum veniſſet.Et inunctus per papã de⸗ bet coꝛonari vt in pᷣtacto.c. Aenerabilem. ¶ Poteſt ifup papa imperatoꝛcẽ ↄſirmatũ deponere.ſ Ende ſtat exemplũ de ſnia et re iudicata liꝰ.c.in.c.Ad aplice.De Inno centio.A.qui depoſuit fredericũ imperato rẽ romanoꝝ ⁊ regem ſicilie. Hã requiſiuit eũ vt daret pacẽ eccleſie 1 mundo vniuer⸗: ſo ⁊ ipſe induratꝰ velut pharao noluit obe dire. Quare cum fuiſſet ꝑ iurus ſacrilegꝰ 2 ñde hereſi ſuſpectus ⁊ non ſoluiſſet cenſũ eccleſie pꝛo regno ſicilie papa depoſuit eũ. vbi dicit glo. Papa ꝓpter crimina depo/ nit imperatoꝛc᷑ vt hic.Idẽ cum eſt inutilis i;.q/6. c. Alius. Fuerunt ergo crimina fre derici grauiſſima quibus pꝛinãdus venit Nã vt dicit glo.in dicto.c:Ad aplice. Per iurium eſt crimen grauiſſimũ in qlibet pꝛe ſertim in pꝛelato vel in pꝛincipe cum eoꝛũ facta trahãtur ab alijs in exemplũ:vt nota tur ex᷑ de voto ⁊ voti redẽp?.c.Magne. Et ideo grauiꝰpunit᷑.xi.q.ʒ.c. Pꝛecipue.Tur batio etiã ꝑ acis grauiſſimũ peccatũ eſt in pꝛincipe:qꝛ ipſẽ maxime tenetur ad ſᷣuan dã pacez. 23. q. p. c. Moli. Ẽ᷑ de treuga et pace per totũ.Et qui ↄtra pacẽ ecclie ſunt £● 2 nudari debent dignitate ⁊ cingulo.24 q. p.c. Qui contra pacẽ.ꝗ Hegare etiã cen/ ſum pꝛo regno ſicilie graue crimẽ eſt:qꝛ re gnũ ſicilie eſt ſpeciale piimoniũ beati petri 94. diſt. c. Nalde. xi.q.pᷣ. c. Peruenit. Et io.q.ʒ.c. Relatũ.Quare papa iudicat im peratoꝛc ⁊ oẽs ⁊ nullus ipᷣm.22. di.c. Ocẽs. 9.q.ʒ.c. NHemo.quia papa eſt dñs mundi. 9.q.3.c.Cuncta per mundũ.qIdeo extra de maioꝛitate ⁊ obedientia.c.Solite.Digni/⸗ tas ⁊ ptãs pape aſſimilat᷑ ſoli ⁊ imꝑpatoꝛis lune. C Sed ↄtra dicta inſtat Ipᷣ qꝛ ↄſtantinus imperatoꝛ impoſnit co⸗ ronaã ſilueſtro pape:vt dicitur. 96. di.c.Cõᷣ ſtantinus.¶ Ad hoc reſpondet᷑ ꝙ hoc fecit non ſicut dm ⁊ auctoꝛitatẽ pᷣbẽs:ſed ſicut miniſter obſequẽs.Cuius ſignũ fuit ꝙ te⸗ nens equũ eius dextratoꝛis ſibi officiũ ex hibuit. 2° iſtatur qꝛ vt dicit Innoꝰ. 23. q. A.c.Queſitũ.ꝙ imperatoꝛi ſit gladius a deo datus. ¶ Ad quod reſpondetur qꝛ veꝝ eſt imperatoꝛem gladiũ recipere a deo:qꝛ a papa non recipit niſi vt eſt vicarius dei. Niõ enim papa poteſt ſupꝛa imperatoꝛem vt eſt ſingularis perſona:ſed vt eſt fucceſ⸗ ſoꝛ petri ⁊ vicarius xpᷣi.ꝗʒ?ꝰ iſtatur qꝛ ex ele ctione iperatoꝛ habet ius in iperio ⁊ poteſt admiſtrare ante cõfirmationẽ pape:vt no tat Hoſtieñ.in hdicto ſepe allegato.c. Ne⸗ nerabilc. a confrmatur. ʒ. di.c. Legimꝰ. ¶ Reſpondetur ꝙ ius q habet impatoꝛ eſt quia eligitur ab illis quos ecclia inſti⸗/ tuit electoꝛes.lli eni qui eligũt imperato rẽ a papa habẽt hoc ius eligendi: vt in cle mentina Romani p̃ᷣncipes. ⁊.S. in. c. NHe nerabilẽ. ꝗAinſtatur qꝛ xpᷣs ſoluit tribu/⸗ tũ ſicut patet Mathi. 7. c. Et. 23. q. S.c. Tri butũ.Et.xi.q.pᷣꝰ.c.Si tributum.ſ Rñdet ꝙ illud fecit nõ ex debito ſʒ ne ſcandaliʒa ret. ¶ Sinſtat᷑ qꝛ xpᷣs dixit ꝗoãnis.i. Re⸗ gnũ meũ nõ eſt de hoc mũdo. ¶ Rñdet᷑ ꝙ xpᷣs dixit illa vᷣba añ paſſionẽ. Sʒ poſt re ſurrectionẽ dixit diſcipulis. Data eſt mibi oĩs ptãs in celo a in terra.vñ ↄcludimꝰ fir miter ꝙ ptãs pape eſt ſupꝛa ptãtẽ iperato ris. Scdm dubiũ fuit vtrum ptati pape ſubdantur oès reges 2 pꝛincipes xpᷣiani. Ad quod ita dicit Aug? d ſicut ſummo ſacerdoti leuitici generis Aug? dehnchona Er lon enicen⸗ iſtan canpen wemt icatin cOis, mund. exdade Dig / patoꝛis lupliat. ſutco/ dic C oc fat laſcut 1l/ tauer 34 us 3 arch Nd Vsd⸗ matden ſt ſoeeeſ raicrce wtpor apefl 10 ebe/ Uan tinhe — timpad inn i⸗ . tict tandsliz⸗ i6,66 Kültg iudei obedire tenebantur eniuſcũqʒ ſtatꝰ fuiſſent.Sic omnes xpᷣiani maioꝛes ⁊ mi⸗ noꝛes pape tenenti locum xpᷣi obedire te/⸗ nentur.vnde deuteronomij.ix.ſcriptũ eſt. Qui ſuperbierit nolẽs obedire ſacerdotis eno moꝛietur.ſ HNarrat agiſter in hi ꝛia ſcholaſtica. Qd cum alexander ma/ gnus veniſſet in iudeã cum ꝓpoſito exter minandi eà ex viſione quã habuit obuiãs Joiade ſummo ſacerdoti ad eũ venienti in duto ponaſicalibus de equo deſcendit di/ gniſſimeq; veneratus eſt ⁊ adoꝛauit dicẽs pꝛincipibus ſecum commoꝛantibus ſe nõ im adoꝛaſſe:ſed deum cuius pꝛincipatuzʒ ⁊ viceʒ gerebat in terris.Ideo ex de maio ritate ⁊ obedientia.c. Siquis dicitur. Qui non obedierit pꝛincipi moꝛte moꝛiat᷑. Glo. ideſt pape de con.di.p.c.Coꝛpoꝛa. Sicut econuerſo imperatoꝛ vocatur pontifex.di. io.c.De capitulis. Dñs etiam ieſus xpᷣus LZuce.io.c.ait. Qui vos ſpernit me ſpnit. ¶ E Gꝛegoꝰ.Si.di.cꝰ Siqui funt. Peccatũ paganitatis incurrit quiſquis dũ xpᷣianuzʒ e aſſerit ſedi apoſtolice obedire contẽnit. Qui autem dicunt papã in toto oꝛbe terra rum habere dominiũ ſolum ſuper ſpiritua lia nõ autem ſuper tempoꝛalia ſimiles ſũt conſiliarijs regis ſirie:qui dixerunt vt ha betur tertij Regum.ꝛ0.c. Dij montiũ ſüt dij eoꝛum:⁊ ideo ſuperauerunt nos. Sed pugnemus contra eos in campeſtribus in vallibus in quibus dij eoꝝꝑ dominiũ nõ habent ⁊ obtinebimus cõtra eos. Ad lit teram ſic hodie mali conſiliarij adulatiõe peſtifera ſeducunt reges ⁊ pꝛincipes terre dicentes. Dij montium:puta ſpiritualiuz bonoꝛum ſunt ſummi pontiſices: ſed non ſunt dij vallium:quia tempoꝛaliũ bonoꝝ nullum dominiuz habent. Ideo in campe ſtribus ideſt in potentia bonoꝛum tempo ralium pugnemus contra eos ⁊ obtinebi mus. Sed quid dicat eis diuina ſenten/ tia audiamus. Quia dixerunt ſirij. Deus montiumt deus eoꝛum ⁊ non deus valli/ um dabo omnem hanc multitudinem in manu veſtra ⁊ ſcietis quia ego dominus. Et hoc patet quia multi eccleſiam perſeq̃n tes etiam cheſtiani exterminati ſunt.Si/ eut ſuerunt iulianus apoſtata: mauricius 22 imperatoꝛ perſequens gregoꝛium.Theo/ doꝛicus rex italie qui incarcerauit Joannẽ papã. Fredericus imperatoꝛ ⁊ alij qui nii ſerabiliter ſuos dies finierunt.Auctoꝛitas ergo pape extendit ſe ad quoſcunqʒ dnos chꝛiſtianos.ſ Et ideo de ucgblenca negli gentia pꝛelatoꝛum in .c.Gꝛandi.poni⸗ tur qualiter papa dedit coadiutoꝛem regi poꝛtugallie qui erat negligens in regimie regni ⁊ omnia diſſipabat. ſ Inſuper a ſen tentijs regum ⁊ pꝛincipum omnium adpa pam poteſt appellari per illud quod ſeribi tur.2.q.õ. Ad romanam eccleſiã ab ommi bus ⁊ maxime ab oppꝛeſſis eſt appelladũ ⁊ concurrendũ quaſi ad mr̃eʒ vt eiꝰ vberi bus nutriatur: auctoꝛitate defendãtur: op pꝛeſſionibus releuentur:qꝛ non poteſt nec debet mater filiũ obliuiſci.ſ Idẽ habert.xi. q.pᷣ.c.Quicunq;.Nec obſtat cii Si duo bus.extra de appellationibus.vbi dicit ꝙ non eſt appellandũ a iudice ſeculari ad pa pã niſi in terris ecche:qꝛ hoc itelligitur ꝙ; nõ eſt ſiendũ idifſerenter ⁊ in gbuſcunq;: ſed in negocijs arduis a⁊ neceſſitate vꝛgen te. Spectat enim ad papa coꝛꝛigere oẽs cũ delinquunt ſᷣʒ illud Hieremie bᷣ. c. Ecce cõ ſtitui te ſuper gentes ⁊ regna vt euellas et deſtruas:diſſipes ⁊ diſperdas ſcilicet ſcele ra repᷣhendendo:a edifices ⁊ plãtes.¶ Sic ⁊ in veteri teſtamento pꝛophete qui erant patres ſpirituales in populo iudeoꝛum au ctoꝛitate domini repᷣhendebãt reges delin uẽtes. Quod patet pᷣmi Regũ.is.cᷣ. vbi amuel regẽ ſaulem repꝛehendit de iobedi entia.ſEt ſcdi Regũ.iꝛ.c. Nathan dauid de adulterio.ſ Et tertij Regum.iS.c.Heli as achab regem iſrael de idolatria. Et ſe cundi paralipomenõ. Summus ſacerdos oʒias regem iuda de pꝛeſumptione. ¶Et 2. q. P. c. Scelus. Hicolaus papa regeʒ lo tharium de adulterio. Ideo ad cõſirmatio nem huius veritatis dicit glo.in.c. Nouit Extra de iudicijs. Jura celeſtis imperij et terreni petro commiſſa ſunt a deo. Jdem di. ꝛ22. c. pꝛimo.ꝗpſe enim vtrunqʒ gladiuzʒ habet:vt dicit Lucas.Ecce glad duo hic. ¶ Bemonſtrauit autem hoc deus aliquan do ĩ facto ⁊ pꝛecipue tpe leonis pape. Nã vt recitat Paulus in hiſtoꝛia lombardon et Siccardus: Athila rex hunnoꝛũ occiſo germano ſuo dolo deuaſtataqʒ macedo/ nia achaia? tracia gentibus oĩbus aqui⸗ lonaribꝰiperauit.Et ambitioſus ⁊ auidus regni tentauit italiazx ſubicere ſibi. Et poſt multa per eũ inita bella cuʒ exercitu copio ſiſſimo aquileiã tribꝰannis obſedit.Qua victa ⁊ in pꝛedam data occiſiſqʒ ciuibus ⁊ oĩbus flãma ⁊ ruina conſumptis mox vici nas vꝛbes diſſoluit. Et deinde cepit vincæ tiã veronã bꝛiſſiã mediolanũ. Zãdem fir matis caſtris in eo loco vbi minerius flu/⸗ uius in padũ influit cogitabat ad vꝛbem pꝛoſiciſci. Lunc ſanctiſſimus leo papa per ſonaliter acceſſit ad eũ. Qui nõ ſolumro me ſalutẽ: ſed totiꝰ italie repoꝛtauit. Athi le nãqʒ pꝛecepit vt dicit Ruffinꝰ in annali bus romanoꝝ:a Siccardus in liꝰtempoꝝ vt erga danubiũ pꝛomiſſa pace diſcederet Cui athila ſtati aſſenſit nihilq; niſi qdᷣ leo papa voluit loqui potuit. Poſt cuius di/ ſceſſum interrogatus cur pꝛeter conſuetu dinẽ romano pontifici tanta obedientiã ex hibuiſſet. Reſpõdit athila ſe vidiſſe viruʒ aſtãtez ei ſub ſacerdotali habitu anguſtio re foꝛma canicie venerandũ ſibiqʒ minan tem gladio niſi cuncta que ille poſtulabat ſceret. Sic igitur relicta italia in panoniã athila redut: vbi ducta in vxoꝛe ſoꝛoꝛe va⸗ lentini iperatoꝛis faciens luxurioſa conui uia cũ longe plus ſolito vina bibiſſet ſepiꝰ doꝛmiens eruptione ſanguinis qui de na ribus effluxit ſuffocatus ẽ. Si aũt quis iterrogaret cũ ſit tata ptãs pape quare ta crebꝛo omittit punire dños publice delin / quẽtes.ſAld qð dicimus ꝙ hoc facit vel qꝛ facultatẽ nõ habet cohercẽdi:vel ꝓpter pericula ? ſcãdala que poſſent euenire: vl qꝛ multitudini parcit.Eſt tamen in eo po⸗ teſtas faciendi.¶ Tertium dubiü fuit vty 2 poteſtas pape erxtẽdat ſe ad iſideles.fAd hoc rñdet Augode anchona ſequẽdo Joã nem andree in nouella in. c. Qõ ſuꝑ hbijs. de voto. Innocentiũ ⁊ Hoſtienſẽ ꝙ ſic ⁊ ꝙ oẽs pagani ſubſunt pape. MRõ eſt qꝛ in aduentu Hi oiĩis honoꝛ ⁊ ois pꝛincipatus ⁊ oẽ dñium ⁊ iuriſditio de iure ⁊ ex cauſa iuſta ⁊ per illũ qui ſupꝛemã manuʒ ha bet nec errare põt omni inſideli ſubtracta ſue rit 24 ad fideles traſlata. Qòᷣ hec iuſta cau ſa fuerit ꝓbatur eccliaſtici.io.c.vbi dicitur Regnũ a gente in gentẽ traſſeretur ꝓpter iniuſticias ⁊ iniurie ↄtumelias ⁊ diuerſos dolos. Qõd aũt hoc factũ fuerit ꝓbatur ex de conſtitutionibus. c. Zrãſlato ſacerdotio neceſſe eſt vt legis traſlatio fiat. Trãſlatuzʒz quippe fnit ſacerdotiũ in perſonã xpᷣi qui fuit ſcerdos ⁊ rex:vt dicitur Luce pᷣ.c. Et regni eius nõ erit finis.ꝗpe aũt dixit MWa thei. 2i. Auferetur a vobis regnũ dei? da bitur genti facienti fructus eius. uiꝰ aũt regni ⁊ ſacerdotij pꝛincipatuzʒ perpetuum commiſit dei filius petro ⁊ ſucceſſe oꝛibꝰ? eiꝰ vt patet. Ex de homicidio.c. Pꝛo huma ni. ¶ Ex qui filij ſunt legitimi.c. Per vene rabilẽ g. Rationibus. Einde conſtãter aſ ſerimus ꝙ de iure infideles debẽt ſubici ſi delibus nõ ecõuerſo:vt dicitur ex de iude is.c.ᷣ.c.idultoꝝ.c.Et ſi iudeos S. Inhibe mus. Si igitur papa peſt mundo vice xpᷣi 7 xpᷣs habet plen iuriſditioneʒ ſuper oẽm creaturã:ſequitur ꝙ nullus poteſt ſe ſub⸗ trahere ab obedientia pape de iure: ſicut nullus ſe poteſt ſubtrahere ab obedientia dei. Et q; uis infideles per excõmunicatio nem vel abſolutionẽ in cõſeſſione ſolui vł ligari non poſſint. ZLamen poteſtate claui um ligati ſũt per eccleſiã iudicati dãͤnati. Et ſic ñ vellent ad ſidem reuerti poteſtate clauium abſolui poſſent. Similiter q;uis de eccleſia dici non poſſunt merito ſidei et bone operationis: tamen de eccleſia dici poſſunt iudiciaria poteſtate 2 occaſionali vtilitate. Quare 'm Auguſtinũ de ancho na papa poteſt punire paganos ? barba / ras nationes cum agunt contra legem na turalem in manifeſtis: quia vnuſquiſqʒ poteſt puniri pꝛo tranſgreſſione legis quã recipit ? pꝛoſitetur. Sed lex naturalis eſt ita coꝛdi inſerta ꝙ deponi non poteſt: vt ſi furarẽtur vel committerent vicium ſimo / nie ⁊ huiuſmodi.Sed pꝛo eo quod faciũt contra legem diuinam ſcilicet veteris vel noui teſtamenti. Aut contra legem poſiti uam cũ neutrã recipiunt puniri nõ poſſũt Si tñ pagani ſũt ſubiecti alidbus regibꝰ ⁊ pꝛincipibus xpianis dignũaſt vt viuere debeant legibus ꝗbus viuunt alij ſubditi Uſta en i daa urppte uerſos atur ei rdono fllan; rpi qul Te 4 uit dei1d4 Nuidaut etmum uibee huma rpene ſera hiafi lude hibe ſ! re:ſicut eclenn nicanio liyl e cani dinati⸗ vcn. lachs ſdac en da Aſwal ancho barba/ Agenba nſuſc cgis 8 4 un ſmno fuit cns hd n poſt 6 poſin legl t piuet , ſhn illoꝝ pꝛincipũ ne videantur melioꝛis di/ tionis ꝓpter fuã iſidelitatẽ q xpᷣiani.Et co gi ad hoc ⁊ puniri poſſũt. Puta ꝙ cũ ſta / tutũ generale eſt in aliqua ciuitate vbi ta/ les habitãt ꝙ qui poꝛtat arma icidat in pe nã decẽ floꝛenoꝝ:poterit in tali delicto pu niri paganus ſicut ⁊ xpianus.Et q;uis pa gani puniri non poſſint pena ſpũali excõ / municationis ⁊ huiuſmodi:poſſunt tñ pu niri ab ecclha pena pecuniaria ⁊ a pꝛincipi bus etiã ꝓena coꝛpoꝛali.C Scðᷣo dm tꝑa les multotiens per ſuperbid contemnunt ecchiam qᷓ; tũ ad ſpũalitateʒ dũ.ſ.de ſpũali bus temere ſe ipediunt. MHõ eni licet laicis ipedire ſe de eccleſijs ⁊ eccliaſticis ꝑſonis. Sicut habetur ex⁊᷑ de ↄſtitutionibꝰ.c.Eccle ſia ſancte marie.in tex.⁊ in glo.ſ Et.9c.di. c.Bñ.ſ Et ex de rebus ecclie nõ alienan⸗ dis.c.Cũ laicis.Hoc aũt fit.ſpᷣ cum ipᷣi in gerunt ſe ad conſerenda ecchaſtica benefi cia ⁊ ecchaſticas dignitates. Contra quos ex̃ de iure patronatꝰ in. c. Cura.glo.inqt. Laici conferre eccſas nõ poſſunt.Idẽ ex᷑ de pꝛiuilegijs.c.Cũ ⁊ plãtare.ſ Et.ib.q.vl tima.c. Sigꝗs deinceps.c.Sigꝗs epᷣs.c. Si quis clericus.ſſ In.c.vo Ex tua ex᷑ de fili / is pᷣſbioꝝ non oꝛdinãdis.dicitur ꝙ ſuſpen di debent clerici ⁊ cõomunione pꝛiuari qui recipiunt ecclhias de manibus laicoꝝ ⁊ lai ci ſunt excõmunicãdi:qꝛ tale ius poſſidere nõ poſſunt. ex⁊᷑ de electione.c.Sacroſãcta. c.Maſſana.niſi i capella vbi patronus ha bet tm̃ ius pñtandi.Et vt ſcribitur ex de iu re patronatus.c.Cũ laici.Laici qui habẽt ius patronatus nõ poſſũt ↄcedere clericis ecchas ſine ſcientia ⁊ ↄſenfn epᷣi. Nec poſ/⸗/ ſunt ⁊ debẽt ipſi patroni pñtare indignũ. ¶ Ex quo vt ponitur in glo.in.c.Cũ vos de officio oꝛdinarij. Patronus laicus pꝛeſen tans indignũ lʒ nõ ſit pꝛiuatus nec pꝛiuã dus ptãte pꝛeſentandi tamen dantur ſibi quatuoꝛ mẽſes ad pᷣſentandũ, Sed in col/ legio ⁊ ecchaſtica ꝓſona aliud eſt qꝛ ſi col⸗ legiũ eligat vel pñtet indignũ pꝛiuatur ip ſo iure.Ex de electione.c.Cũ in cũctis.Idẽ creditur de clerico patrono ꝙ pꝛinatus eſt ſi pꝛeſentet indignũ vel ſaltim pꝛiuãdus. ¶ Et hec poæſt eſſe ratio quare laico patro no datur quatuoꝛ menſes a tꝑe vacatiõis * 23 Ex᷑ de iure patronatus.c.Cum ꝓpter. Col legio vo ſiue clerico dantur ſex mẽſes. Ex tra de ↄceſſione pꝛebende.c. Nulla.quia laicus nõ pꝛiuatur ptãte pꝛeſentãdi:lʒ pꝛe ſentet indignũ.Clericus vo ſic. AUnde hic fit quedã compenſatio hincinde.Quia lai ci grauantur in tpe ⁊ releuãtur in alio: qꝛ nõ pꝛiuãtur.Et qꝛ clerici pꝛiuãtur pꝛeſen / tãdo indignũ releuãtur in maioꝛi tẽpoꝛe. Et qꝛ clerici magis debẽt eſſe diſcreti ⁊ ſci ⸗ re iura: ideo puniuntur ſi peccãt in electio nibus ⁊ pꝛeſentationibꝰ.¶ Quidã tamen dicunt ꝙ ad ſuperioꝛem deuoluitur ꝓuiſio ecchie cum laicus patronus pꝛeſentat indi gnuʒz.vt in aucten?de ſanctiſſimis ep̃is S. Sigs oꝛatoꝛij domũ.Tamen iure nf̃o non cauetur hoc expꝛeſſe.Ideo ſtadum eſt ca⸗ noni ⁊ nõ legi. Secundo aliqui dñi tꝑa les patiuntur per ſuos villicos ⁊ ꝓcurato res auferri occupari ⁊ alienari poſſeſſiões ⁊ terras eccliaꝑ quaſi ipſi ſint dñi. Quod tñ falſuʒ eſt qꝛ bona tꝑalia eccleſijs ⁊ pijs locis a bonis dñis ⁊ xpianis ↄceſſa nõò ſũt ipſoꝝ maloꝝ ⁊ raptoꝝ.Si aũt ipſi interro⸗/ gent. Et ꝗs eſt dñs reꝑ eccliaſticaꝝ. Rñde tur ſᷣm glo.iꝛ.q.p.c.Expedit.¶ Qð pᷣmo ſũt dñi pauꝑes qꝛ inde fuſtentãtur.iõ.qʒ. p.c.QAm quicꝗd.aꝛveſt dña ecclia.id.q. 3.c. Inter memoꝛatos.ſ3⁰ eſt deꝰ.iꝛ2.q.2 c.Qui xpᷣi.c.Qui abſtulerit.ſſ ꝗ põt dici: ꝙ dñiuz eſt apud clericos. Sicut dñiuz re rũ vniuerſitatis eſt apud ciues. Inſtituta de reꝝ diuiſione S. Uniuerſitatis.C¶Tertio aliꝗ dñi volunt ſe nimis itromittere de of cijs ⁊ plationibꝰreligioſoꝝ ad tantã qñĩ qGR¶· deuenientes pᷣſũptionẽ vt dicant ꝙ ipſi in ſuo dñio ſunt generales abbates ep̃i ⁊ pa pa. Quarto trahũt aliqñ clericos ad ſu um ſoꝛũ cõtra illud q habetur.xi.q.2. c. ullus.Nõnunqᷓ; etiã clericos delinquẽ tes ad ſua iudicia deducũt:examinãt:⁊ in carcerãt.Et aliqñ poſt oia ipie facta contra eos cũ ſeripturis ⁊ ꝓceſſibus ad epᷣos re⸗ mittunt puniẽdos.Epiſcopi tamen aduer tant quia extra de iudicijs.c.Et ſi clerici di citur.Si clerici coꝛam ſeculari indice con/ uicti fuerint vel ↄfeſſi de crimine non ſunt pꝛopter hoc a ſuo epiſcopo condemnandi aliquatenus.Sicut enim ſententia a non ſuo iudice lata nõ tenet:ita ⁊ ſacta conſeſ⸗ ſio coꝛã ipſo.Qð autezʒ ſententia a nõ ſuo iudice lata non tenet patet ex de ſententia re iudicata.c.Sententia.in textu ⁊ gloſa. ¶Et. C. Si a nõ competenti iudice.l.:.⁊.l. P. Et. 2. q. P. c. In pꝛimis. ſEt. iõ.q. pꝰ c. Frater. In hijs ⁊ ſimilibus ſuperbi dñi modum excedunt. Quos non danamus: dum de rebus ſpiritualibus cum humili/ tate ⁊ reuerentia ſe impediunt ſeruata vni cuiqʒ in ſuo gradu iuriſditiõe ſua. ¶Ter⸗ tio ſuperbi dñi cõtemnunt eccleſiã q;tum ad ſuã penalitatem. In penã quippe icoꝛ/ rigibilium ⁊ nimis rebellium ac indurato rũ in peccatis ⁊ pertinaciter in obedientiũ vtitur eccleſia cenſuris. Et vt ſcribitur ex de verboꝝ ſignif.c. Querenti: Homie cen ſure intelligitur interdictum. Et ſententia ſuſpenſionis ⁊ excommunicationis:vt fre quentius tamẽ excommunicatione punit pertinaces.Cũ autem de ipſis cenſuris et excõmunicatione aliquid ſentiunt ipi dñi ſuperbi cachinando cũcta habẽt in deriſũ Qui audire debent verba Criſoſtomi ſu⸗ per epłam ad hebꝛeos.⁊.Ai.q.3ʒ.c.Nemo. emo inquit contẽnat vincula eccleſiaſti ca. Hon eſt homo qui ligat:ſed xpᷣus qui hac poteſtatẽ dedit ⁊ homies dños fecit t ti honoꝛis.Et in.c. Nihil.xi.q.ʒ. dicitur. Mihil ſic debet foꝛmidare xpᷣianus q; ſepa rari a coꝛpoꝛe chꝛiſti. Ratio eſt quia vt ait Augæꝰin liꝰde verbis apoſtoli.ſ Et.xi.q.ʒ. c.Omnis.O mnis chꝛiſtianꝰ dilectiſſimi qui a ſacerdotibus excõmunicatur ſatha/ ne traditur.vt eni habetur.⁊4.q.3.c. A po ſtolice.Apoſtolice auctoꝛitatis exemplo di dicimus errãtium ⁊ in erroꝛẽ mittentium ſpũs tradẽdos eſſe ſathane vt blaſſemare dediſcant. Paulus eni coꝛinthũ quendã tradidit ſathane. Mali vo chꝛiſtiani ⁊ in⸗ creduli pꝛincipes cum iſta narrant᷑ dicere plerũqʒ ſolent. Quid obeſt excõmunica⸗ tio quando excommunicati comedere poſ ſũt ⁊ bibere.Et alij ſi bdunt Cuſtodiat me deus a ſono tube contra me ſonantis pꝛo tempoꝛali isſticia:quia ſonuʒ campane ſi gniſicantis cenſurã eccleſie paruifacio. O peruerſitas malignaꝝ mentium:io infideli tas pꝛauoꝛum hominu:o deniq; ſuperbia ab ipſo deo ſummo conterenda.Quid re: pꝛehẽſibilius:Quid abominabiliꝰ:Quid deniq; in chꝛiſtiano homie damnabilius: O domini chꝛiſtiani.Et vbi ſides:vbi de⸗ uotio:vbi religio:vbi iuſiurãdum.Cur nõ chꝛiſtum quem ꝓfitemini honoꝛatis coli/: tis ⁊ magniſicatis:Cur ſuã eccleſiam ſan⸗ ctã ſpernitis:Quid iuuat dicere Credo ſã ctã eccleſiam:cum ia illã ſub veſtris pedi⸗ bus conculcetis:Heu heu.Conuenire ho die poteſt multis ex pꝛincipibua chꝛiſtia⸗ nis illa ſententia titiliuij quà de hanibale dixit poſtqᷓ;ᷓ aliquas eius laudabiles con ditiones explicauit.Has inquit viri virtu tes ingentia vicia equabat inhumana cru delitas:perfidia pluſqᷓ punica.nihil veri nihil ſancti:nulliuſq; dei metus: nullum iuſiurãdum:nulla religio.hec ille. , vt dicit marcellus papa.96.di. Bo ni pꝛincipis eſt ac religioſi eccleſias contri tas atqʒ; conſciſſas reſtaurare nouas edi⸗ ficare ⁊ dei ſacerdotes honoꝛare atq; tueri CO pꝛincipes ⁊ ſuperbi domini cõtem Punt mnos hꝛorimos maleamplugeteen bernãdo ſubditos ⁊ granãdo illos idebite atqʒ conuerſando cum nimia continentia Ertio conſid Ei eſt 21 condemnã/⸗ da ſuperbia dominoꝝ 2 pꝛincipum reſpectu ꝓximi.Cõtemnut ꝗppe ipᷣi C ʒ in conn CPꝛimo in gubernatione.Circa regimẽ nãqʒ ſubditoꝝ vtuntur multa negligentia nec curat ſi bene gubernentur vel male. Angde conſtituunt officiales iniquos tyra nos a iniuſtos. Ad quod perducuntur ne in bonis ⁊ pꝛobis officialibus multum ex pendãt. Itaq; omnia diſponũt ad pꝛopꝛi⸗ um còmodum ⁊ de cõmuni bono aut nul la aut ſatis parua eſtillis cura.Contra qͥs eſt ſententia Plutarci Platonis atq; oĩ um doctiſſimoꝛum viroꝛũ qui dicunt pꝛin cipem teneri ſuper omnia ad amoꝛem ſub ditoꝛum ac boni publici tutelam ⁊ pꝛote/ ctionem. Hinc eſt ꝙ miris lausibus effe⸗ runt codrum athenienſiuʒ regem:qui pꝛo nide Aud biluns dbiden urno coli⸗ nſan⸗ lo ſi pedi⸗ re ho iſtia/ nbale co pirtu 4 yen vm ur ei Kl wen Den tergn Gebite nenna pun penn victoꝛia ppli ſui moꝛi non recuſauit.ſ Re citat enim de ipſo Aalerius liꝰ quinto: ꝙ cum haberet difficillimum bellum cuz do renſibus miſit ad apollinẽ deificuzʒ pꝛo cõ ſilio. Cui reſponſum fuit ꝙ ciuitas athena rum eſſet victrix:ſi ipſe codrus moꝛeretur ꝓ patria.At ille mutato regio habitu ſar/ menta colligens caſtra hoſtium ingreſſus aà muliere quam ſalce in iurgio percuſſerat interfectus eſt. ¶ Secundo domini ſuper/ bi contemnunt ſubditos in grauatione. Qñq; enim faciunt artiſices ⁊ agricolas laboꝛare ſine mercede. Quandoqʒ bona ſubditoꝛum ipſis inuitis extoꝛquent etiaʒ per venditionem. Sicut fecit rex achab er ga naboth quem quia noluit vendere ſibi vineam vt de illa faceret viridarium vxoꝛ ſua peſſima ieʒ abel fecit eum falſo accuſa ri de blaſtemia ⁊ lapidari:⁊ ſic ipſam vine am obtinuit.Sed vterqʒ mala moꝛte pe/ rijt ſcilicet achab ⁊ ieʒ abel:vt habetur ter tij regum. 25. c. Quandoq;ʒ inſuper tallijs exactionibus populos ſuos grauant vl tra debitum vel pꝛopter bella iniuſta que ſuſcipiunt:vel pꝛopter exceſſum in põpis ⁊ venationibus.Sed pleriqʒ adhuc teſta⸗ mẽtis ⁊ vltimis volũtatibus ſe imiſcent. Subditos etiam cogunt ſuo modo matri monia contrahere:que tamen vt ſcribitur extra de ſponſalibus cꝰ Requiñuit.debẽt eſſe libera quoniam coactiones difficiles exitus ſolent frequenter habere. ¶ Ter/ tio ſuperbi domini contemnunt ſubditos in conuerſatione. NHolunt multotiens au/ dire illos in neceſſitanbꝰſiuis. Et in omni⸗ bus oſtendunt ſe duros aſperos abſq; af/ fabilitate cum tamen benignitas ⁊ affabi litas dominis ad maximum decoꝛem acce dat. Ideo Caſſiodoꝛus in epiſtolis ait. ꝛnamentum omnium bonoꝛum eſt ſin cera benignitas.ſſEt Seneca ad lucilluzʒ. Sic cum inferioꝛe viuas quemadmoduʒ tecum ſuperioꝛem viuere velles. ¶ Iccirco Aalerius libꝛo quinto cõmendat alexan/ drum magnũ eo ꝙ cum ſemel vidiſſet mi⸗/ litem quendam ſenem nimio frigoꝛe ſtu/ peſetum cũ ipſe ſoꝛet in ſede ſublimi pꝛo pinqua igni cirrexit ⁊ ſuis manibus illuʒ in ſua ſede repoſuit. Et Joannes ſolobꝛi⸗ . 24 enſis ĩ policratone libꝛo quinto: ¶ Marrat ꝙ gratianus optimus imperatoꝛ arguen tibus eum amicis ꝙ in omnes familiaris eſſet nimis ⁊ communis. Reſpondit ſe ta lem velle imperatoꝛẽ eſſe pꝛiuatis quales imperatoꝛes ſibi eſſe pꝛiuatum optaſſet. Nec valet friuola excuſatio illoꝝ domino/ rum qui dicunt ꝙ timoꝛe ſubditi retinent ⁊ regulãtur:quoniã multoſoꝛtius vincun tur beniuolentia ⁊ amoꝛe. P ꝛopterea pe. riander coꝛinthus dicebat vt dñi tuti fiant fulciant ſe beniuolentia ſubditoꝛũ non ar- mis gentium exteraꝝ. Et Cicero liꝰ.ꝛ.de officijs ait.Omniũ rerum nec aptiꝰ ꝗcq̃; ad opes tuendas ac tenẽdas qᷓ;ᷓ diligi nec alicuius q; timeri.Ergo vt ſermonẽ hunc concludamus dicamus cuʒz Seneca in tra gedijs. Nos quibus rectoꝛ maris atq; ter re. Jus dedit magnũ necis atqʒ vite. Po nite inflatos tumtoſ. q; vultus. Quicꝗd a vobis minoꝛ extimeſcit: Maioꝛ hoc vo bis dominus minatur. Quare deponant ſuperbiam domini ⁊ pꝛincipes ſeculi:vt di gnũ pᷣparent habitaculũ diuine gr̃e Amẽ. ¶Eeria ſcdᷣa ſcdᷣe hebdomade.xlẽ.De iu⸗ dicio gnali quo terreri poſſut ? debẽt men tes ſuperbox. ¶Sermo nonus. tur añ eũ oẽs gẽtes.vᷣba ſunt . Vedẽptoꝛis nf̃i oꝛiginalr ma⸗- thei.ꝛS.co.⁊ in euans hodierno.Futuri iu dicij gnalis memoꝛia ſatis ſupqʒ ↄfert ad humiliãdas elatas mẽtes ſupboꝛuũ.Sigs eni ↄſiderare velit que de illo ꝑpſepe dei lili us locutꝰeſt merito expaueſcẽ debet.Celũ eni ⁊ terra traſibũt:vba aũt ſua nunqᷓ; trã ſiẽt. Ipᷣe itaqʒ in pnᷣti lectiõe euãgelica aꝑ tiſſime pᷣnuciauit illiꝰdiei terribilitatẽ quẽ per multa ſecula ante pᷣdicta fuerat.ſ So⸗ phonias eni ꝓpha cꝰ p ſic dixit.Dies illa dies ire dies tribulatiõis ⁊ ãguſtie:dies ca lamitatis ⁊ miſie:dies tenebꝛaꝝ ⁊ caligis: dies nebule ⁊ turbis:dies tube ⁊ clãgoꝛis. ¶ Et Vſias.c.iʒ.ita pꝛophetauit?ꝰ Ecce di⸗ es domini veniet crudelis⁊ indignationis plenus ⁊ ire furoꝛiſqʒ ad ponendam ter⸗/ ram in ſolitudinem ⁊ conterẽdos pctõꝛes de ea. Iccirco vt peccatoꝛibus ⁊ ſupbis ipue detur occaſio timendi in pñti mo/⸗ ne de iudicio gnãli dicturi erimus. De qlz diffuſe ſeripſeri in tribus pmonibus i qua drageſimali de pnia: tñ pꝛeter ea que ibi poſita ſunt occurrũt de ipſo aliqua alia cõ memoꝛanda. Hec vicioſũ erit aut ſupfluüũ commiſcere pꝛo clarioꝛe noticia vetera no uis: vt ſic peccatrices aie renouentur.Con templabimur ergo de ipo tremẽdo iudicio pᷣmpi indicantis excellentia. Cꝛmiudicandoꝝ differentia. Czuindicij ſententnii. ¶ De mira excellenia qui ſedet ad dex⸗ terã piis ⁊ veniet in iudiciũ cũ ſingulari tri umpho lõge pꝛeſtatioꝛ tnũpho romano? quẽ viſuri ſunt oẽs in maieſtate. Capᷣ.p“. Vimũ myſteriũ teplandi di ludi cantis excellentia.Qui enim iudi⸗ J. caturus eſt ommes triplici excellen a decoꝛabitur. Tdr dignitas incommunicabilis. ꝛatriumphus mirabilis. 3 maieſtas viſibilis. Pꝛima excellentia dĩ dignitas incom municabilis.Eſt qdẽ ieſus xpᷣs iudex oiuz dei filius per nãm.Et hoc in ſymbolo 2fite mur cuʒz dicimꝰ. Sedet ad dexterã patris. Inde venturus eſt iudicare viuos ⁊ moꝛ⸗ tuos. ¶ Sed curioſi quidãa ſcire cupiũt vtꝝ ſit conueniens dicere ꝙ xpᷣs ſedeat ad dex terã pꝛis.Et lz hoc poñitũ ſit in ope de lau dibus ſcõꝝ in ſermone de aſcẽſione: tamẽ qꝛ ſoꝛte nõ oẽs illius oꝑis habent copiaʒ volui ⁊ in hoc loco dubiũ iſtud abſoluere. Ad quod pꝛo vitatis conſfirmatione idu/ cimus ea que nobis in ſcripturis ſanctis tradunt᷑.¶ Inqt ergo Paulus ad epheſi/ os pᷣ.c. Conſtituẽs illũ ad dexterd in cele⸗ ſtibus.¶ Et ad coloſcenſes.ʒ.c.Xpᷣus eſt in dextera dei ſedẽs.¶ Et ad hebꝛeos p. c. Se det ad dexterã maieſtatis in excelſis. ¶ Et —e io. c. Sedet in dexterã dei pꝛis.ſEt ad ro⸗ manos.8. c. Eps ieſus eſt ad dexterã dei:ꝗ etiã iterpẽllat pꝛo nobis. ¶ Et Mathi.26. Luce.ꝛ2. Marci.iA. Dixit ipſe ieſus bñdi ctus. Erit filius hois ſedens a dextris vir tutis dei.i Hoc etiã pᷣdixit DHauid in pſał. cmo. 9. Sixit důs dño meo:ſede a dextris meis. Qõ aũt hec vᷣba ad lr̃am intelligũ tur de xpo patet ex ſnia pauli qui ad hebꝛe os pᷣ.c. ait. Ad quẽ auteʒ angeloꝝ dixit ali qñ deus.Sede a dextris meis. [Et Ma⸗/ thei. 22. c. Tus retulit phariſeis. Quõ da uid vocat eũ.ſ.xpᷣm in ſpᷣu dñm dicẽs.Di / xit dñs dño meo ſede a dextris meis. ¶ Et ſi iudei negarẽt teſtimoniũ xpᷣi ⁊ pauli con uinci poſſunt per doctoꝛes illoꝝ. Nã rabbi Jonathan apud iudeos ꝓbatiſem⸗ in ſua trãſla tione caldaica ait. Dixit dñs verbo ſuo. ¶ Et rabbi Joden ſuper illo verbo pᷣs. i7. Dediſti mihi ꝓtectionem ſalutis tue ⁊ dextera tua ſuſcepit me inquit: In futurũ deus ſanctus ⁊ bñdictus conuertere faciet regẽ meſſiã ad dexterã ſuã ſicut ſeriptũ eſt Dixit dñs dño meo: ſede a dextris meis. Iſud etiã confirmat rabbi moyſes.¶. Sz3 ↄtra arguit᷑ ꝙ non ſit bñ dictũ ꝙ xpᷣs ſedet ad dexterã dei patris. pᷣ nullũ coꝛpoꝛale competit deo qꝛ ſpũs eſt deus Joannis.A⸗ c. Sed dextra a ſiniſtra ſunt differẽtie poſi tionũ coꝛpoꝛaliũ ergo non conueniũt deo. ¶ ꝛ ſi filius dei ſedet ad dexterã: ergo pat ad ſinitrã. Sed dextra nobilioꝛ eſt ſiniſtra ergo pater ſedet in parte ignobilioꝛe. 13⁰ ſtare ⁊ ſedere ſunt oppoſita. Sed Actuum .Secne vidit ieſũ ſtantẽ:ergo nõ edet. CAd intelligendà hãc ꝓpoſitionezʒ catholicã qu qͥtidie confitemur.ſ.ꝙ ieſus xps ſedet ad dexterã pĩis tria ſũt documè/ ta notada.C pᷣ documentũ ꝙ hoc nomẽ dextera inuenit᷑ in ſcripturis de deo dictũ. ¶ Añ ſcribitur Exodi.ij.c.Dextera tua do mine magnifſicata eſt in virtute: dexta tua dñe percuſſit inimicũ.ſ Et pᷣs.is. Delecta tiones in dextera tua vſq; in finc.ſ Et pᷣs. 20. Dextera tua iueniat oẽs qui te oderũt. ¶ Et s. 47. Juſticia plena eſt dextera tua. Et p.I7. Dextera dñi fecit virtutẽ: dexte ra dñi exàltauit me.ſEt pᷣs.i36. Saluum me fecit dextera tua.ſ Et Vſaie.Að. Dexte ra mea mẽſa eſt celos.ſ Et Abachuc.2.Cir cũdabit te calix dextere dñi. ¶ Secũdũ do cumentũ ꝙ cum dicimus chꝛiſtum ſedere ad dextera patris non intelligimus ꝑ dex teram aliquid coꝛpoꝛale: ſæd locutio eſt methaphoꝛica. Sicut etiam cum dicimus oculos oculos dei bꝛachiũ dei ⁊ ſimilia p que deſ gnant᷑ ſpales, ppꝛietates ⁊ opationes di uine. Hinc damaſcenꝰiĩ ʒꝰſniaꝑ ait.Non localẽ dexterã patris dicimus qualłr enim qui incircũſcriptibilis eſt localẽ adipiſcere dexterã.¶ Tertiũ documentũ ꝙ noie dex tere intelligunt᷑ tria.ſ.glia diuinitatis: bti tudo:⁊ iudiciaria ptãs.ſ Ex quo ſ̃ʒ Augi lide ſymbolo ⁊ Damaſcenum. Sedere ad dexterà patris nil aliud eſt niſi cũ patre ha bere gliam dininitatis ⁊ beatitudinẽ ⁊ iu/ diciariã p?ãtem ⁊ hoc incõmutabilr et re⸗ galiter.ſ¶ AUnde Damaſcenꝰiquit.Dexte/⸗ rã patris dicimus gliam ⁊ honoꝛeʒ diuini tatis in qua dei filius extitit ante ſecula vt deus ⁊ patri ↄ ſubſtantialis. ¶ Scoõm vdo Tho.ʒ parte.q.ꝰ⁊. Hec pᷣpoſitio ad vel in: ad dexterã vel in dextris ſolã diſtinctionẽ perſonalẽ impoꝛtat ⁊ oꝛiginis oꝛdinẽ non aũt gradũ nature vel dignitatis qui nul/ lus eſt in diuinis pſonis:qꝛ oẽs tres perſo ne coeterne ſibi ſunt ⁊ coequales.¶ Hotã dũ adhuc ſᷣm Alex de ales in 3 ſume. ꝙ; per hanc ppoſitionẽ ad ſignificatur cõueni entia cũ quadã diſtinctione quod põt eſſe tripliciter.ſpᷣ vt ſit ↄueniẽtia in nã:⁊ diſti/ ctio in ꝓꝑſona. Et ſic xpᷣs ſm ꝙ filius dei ſe det ad dexterã patris:qꝛ habet eandẽ na/ turà cũ patre. AUnde glia diuinitatis bea/ titudo ⁊ iudiciaria poteſtas ↄueniũt eſſen tialiter filio ſicut ⁊ patri:a hoc eſt eſſe in eq̃ litate patris. ꝛ põt ĩtelligi ſ̃ᷣm gr̃aʒ vnio nis que impoꝛtat ecõuerſo diſtinctionẽ na ture ⁊ vnitateʒ ſuppoſiti ſiue pſone.Et m hoc xpᷣs ſm ꝙ homo eſt filius dei ⁊ per cõ ſequens ſedet ad dexterã patris ſm equa litatẽ honoꝛis:inq;tum eodẽ honoꝛe vene ramur ipᷣm filiũ dei cũ eadẽ natura aſſum pta.Humanitas quidẽ xpᷣi ĩm conditionẽ ſue nature nõ habet gliam vel honoꝛẽ di⸗ uinitatis quà tñ habet rõne pſone cui vni tur.vñ damaſcenꝰ ait. In gloꝛia diuinita /- tis dei ſiliꝰ exiſtens ante ſecula vt deꝰa pii ↄſubſtantialis ſedet cũ gloꝛiſicata ei carne eius. Adoꝛat᷑ eni vna hipoſtaſis vna ado/ ratione eius cũ carne eius ab oi creatura. Tz ꝓpõt intelligi ᷣm ↄditionẽ nature iquã tũ ſm graii habitualẽ que abundantioꝛ eſt in xpo pꝛe oibus alijs creaturis ipᷣa na 2 5 tura humana in xpᷣo beatioꝛ eſt ⁊ ſup oẽs alias creaturas habens regiam ⁊ idicia ria ptãtem. Et ſic ſedere ad dexterã patris ſcilicet eſſe in eius equalitate nõ pertinet ad ipſam naturã humanã chꝛiſti ſed ſoluz ad perſonã aſſumentẽ.· MNihilominꝰ ſic bᷣm ꝙ homo poteſt dici ꝙ xpᷣs ſedet ad dextaʒ patris ideſt m Augin bonis pinis po/ tioꝛibꝰ pꝛe ceteris creaturis:qꝛ oẽs alias creaturas pꝛecellit in beatitudie ⁊ iudicia ria ptãte. Sciendũ tamè ſᷣm Tho.vbi.ð. ꝙ pleriqʒ ſcire cupiunt. An alijs a xpo con ueniat ſedere ad dexterã pꝛis ex eo ꝙ Au/ guſtinꝰi liꝰde ſymbolo ait. Sedere ad dex terã eſt habitare in eius btitudine.Et Oın thei.25. c.dicit᷑. Statuet oues quidẽ a dex⸗ tris.Et nihilominꝰad hebꝛeos pᷣc. Apls inquit. Cui aliqñ angeloꝝ dixit deus:fſede a dextris meis:q̃ſi dicat nulli. ¶ Nꝛoptea inquit Tho.ꝙ vt pꝛedictum eſt: xpᷣs ſedet ad dexterã patris inqᷓ; tum.ſ.ſᷣm diuinam naturã eſt in equalitate pꝛis. Scõᷣʒ huma nã vo eſt in excellenti poſſeſſione bonoꝛũ diuinoꝝ pꝛe ceteris creaturis qð nulli vel homini vel angelo ↄuenire poteſt. Sedere ergo in dextera non ſigniſicat eſſein beati tudine ſimpliciter. Sed habere beatitudi/ nẽ cum quadã dñatiua poteſtate ⁊ q̃ſi pꝛo pꝛiã ⁊ naturalẽ qdð ſoli xpᷣo conuenit. Po. teſt itaqʒ dici ꝙ oĩs beatus ſit in dertera: ſed non ſedeat ad dexterã dei. Ad pᷣmũ ergo argi pᷣncipio huiꝰdubij pʒ ex dictis ſolutio: qꝛ p dexterã nil coꝛpoꝛale expᷣmit᷑ hic.¶ Ad ꝛm vo dicit Augꝰliꝰde ſymbolo In illa beatitudine oĩa dextra ſũt:qꝛ nul/ la eſt ibi miſeria.Non poteſt tamen dici ꝙ; pater ſedeat ad dexterã filij vel ſpũs ſancti qꝛ ſfilius ⁊ ſpũs ſanctus trahunt oꝛiginẽ a patre non ecõuerſo.Et lʒ ſpũs ſanctus ꝓ⸗ pꝛie poſſit dici ſedere ad dexterã patris vl ſilij ſm ſenſum pꝛedictum. Tamen ſᷣʒʒ quã dam appꝛopꝛiationẽ attribuitur filio eq̃li/ tas. Pꝛopter quod Augꝰait. In patre eſt vnitas:in filio equalitas:in ſpũ ſancto vni tatis equalitatiſqʒ connexio. Ad tertin wvo dicit TCho.ꝙ ſtephanus vislit chꝛiſtum eo modo quo iam erat auxiliuzʒ ſibi pꝛeſta re paratus. Unde Gꝛegoꝛius in home/⸗ lia inquit. Sedere iudicantis eſt: ſtare vo „ pugnantis vel adiuuantis. Stephanꝰ er) go in laboꝛe certaminis poſitus ſtantẽ vi dit quẽ adiutoꝛem habuit. Sed hunc poſt aſcenſionẽ marcus ſedere deſcribit:qꝛ poſt aſcenſionis ſue gliam iudex in fine videbi tur. hec ille. Ipſe itaqʒ dñs ieſus xpᷣs dei ſi lius patri conſubſtãtialis ⁊ equalis iudex erit noſter:de quo Paulus ita concludit ad epheſios pꝛimo capitulo.Conſtituit il/ lum ſuper omnem pꝛincipatum? poteſta tem ⁊ ſupꝛa omne nomen: omne nomen quod nominatur ſiue in hoc ſeculo ſiue in futuro. Secunda excellentia chꝛiſti iudi cantis dicitur triumphus mirabilis. Ad quod intelligendum diſtinguemus tripli⸗ ¶ppdi mundialis. Tioceleſlialis. HAPꝛimus triumphus eſt mundialis: romani duces ⁊ imperatoꝛes exercitus re deuntes de bellis cũ victoꝛia honoꝛari cõ ſueuerunt. Et dicebatur triumphus a tris quod eſt tres ⁊ phanꝰ ſonus quaſi triplex ſonus leticie pꝛo bñ merito ciue:fiebat eni triplex conſultatio pꝛo triumpho. Hã pꝛi/ nmno conſulebatur exercitus.ſcdᷣo ſenatus. ⁊ tertio populus.Quibus concoꝛdantibꝰ triumphabat victoꝛioſus dux. Erat eni tri plex notabilis leticia triumphatis: ſ pq cum ad vꝛbem triumphalis ciuis rediret ei cum effuſa leticia occurrebat popls vni uerſus.i ꝛ leticia erat ꝙ triumphatis cur rum pꝛecedebãt manibus poſt terga liga tis captiui omnes.¶Tertia leticia erat ma xima. Hã triumphans indutus veſte au/ rrea qua erat idutus iperatoꝛ vt ſcribit Lu cius floꝛꝰ libꝛo pᷣ. Currũ aureum triũpha/ lem aſcendebat tractũ a quatuoꝛ equis al bis. Sicq; dux pompaticus pꝛeeũte ſena/ tu in capitolio albos mactabat thauros. Nec licebat niſi in tiumpho ſʒ romanas cerimonias ioui ſacrificare de thauro. Id temperamentum vo huius effuſe leticie: licebat impune oibus iocoſe aduerſũ triũ/ phantem decere quecũq; conuicia. Ha cũ ceſar pꝛimo triuphauit de gallia niulta ſi⸗ bi dicebantur que honeſtatis cauſa dimit nimus.Et de conditionibus multis trium phi ſeribit Nalerius in rubꝛica de iure tri/ umphandi.Juerũt aũt multi qui ſic glo rioſe triumpharunt.Ceſar eni poſt victoꝛi as ⁊ finẽ belloꝝ ciuiliuʒ moꝛtẽqʒ pompeij dum redijt ad vꝛbẽ ſᷣm Suetoniũ vno mẽ ſe ſed interiectis diebus quinquies tnium phauit.ſ Mꝛio de gallia et bꝛictania. ſ2 de egypto. z de farnace ⁊ põto. ſ de iu ba ⁊ africa. Quito ⁊ vltimo de hiſpamia. ¶ Pompeius magnus vt ſcribit Pliniꝰ libꝛo..de naturali hiſtoꝛia cum ocaʒ ma ritimam pꝛedonibus liberaſſet ⁊ imperiũ maris poplo romano reſſtituiſſet.Ex Aſia: Ponto. Armenia. Paflagonia. Capado cia. Cilicia. Syria. Scitis. Judeis. zilba/ nis. Iberia.Inſula.Creta. Baſternis. Et ſuper hoc de regibus mitridate atqʒ tigra ne triumphauit. ¶ Quintus cecilius me/ tellus dictus macedonicus a deuicta ma/ cedonia ſᷣm Plinum de viris illuſtribus Et eutropiũ philippum macedonie regem duxit ad vꝛbem. Et triumphans ante cur rum trabi fecit. C Metellus ſᷣlius eius di ctus creticus vt narrat Hoꝛoſius quia ere tam romano populo ſubiugauit reuerſus romã triumphauit. ¶ Papirius qui luci us papirius curſoꝛ de quo meminit Tituſ liuius quia ſãnitum duriciã pꝛelus ſregit 1 adeo clare cuncta geſſit:q Eutropius ⁊ Hoꝛoſius dicunt ꝙ romani hunc alexan/ dro magno ducem parem eſſe putabant ſi aſia domita in europam arma tentaſſet ro mam rediens poſt debellatos ſamnites triũhpauit. ¶ Scipio africanus vt refert Tituſliuius poſt victum hanibalem domi tamqʒ carthagin em vbi romaʒ attigit tri umpho ominium clariſſimo capitolium ho neſtauit quem ſequebãtur captiui omnes romani: qui circa quatuoꝛmilia erant de mamibus hoſtiuʒz liberati. ¶ Scipio frater eius vt narrat Plinius libꝛo de viris illu ſtribus dictus aſaticus triumphauit. Cu ius triumphus oculoꝛum ſpectaculo ma/ ioꝛ qᷓ; africani fuit. Nam poꝛtauit Conſul triumphans dacẽta vigintiquatuoꝛ ſigna militaria hoſtium. Simulacra captoꝛum hoſtium:oppidoꝛum ⁊ vꝛbium centum tri gintaquatuoꝛ. Aureas coꝛonss ducenta triginta quatuoꝛ. ANaſa aurea T argentea iureht iſtego picoi onpei mno me Imum u.t ddein Pan. Pune 1; m npenü Aſa paco lba/ 9,E ngra ne/ na, usdi nuage nerſis Hiluci Dituſ ſegit lus nan/ antſi Kard wnues ſtleien ndoni ncuni lombo omnes rant de iofote noilu 1,C omas/ vonſul ſigna forum umm cents genten numero infinita. Pꝛincipes vꝛbium ⁊ du ces trigintaduos cum quibus ⁊ adoleſcen tẽ filiũ anthiochi pꝛetulit ante ſe. ¶ Octa uianus victoꝛ ab oꝛiente rediens vt reci/ tat Hoꝛoſius ⁊ Eutropius vꝛbem ingreſ/ ſus triumphauit tunc pꝛimum quia rẽpu blicã auxerat ſalutatꝰ auguſtus. ¶ Pꝛo⸗ bus imperatoꝛ vt ait Ruffinus in annali bus romanoꝛum qui vicit alemanos: ger manos:gothos:⁊ ſarmatas: quinq; die/ bus glo vuoſe triumphauit. Nam inter alia ſpectacula quod nunqᷓ; pꝛius factum fue rat totum currum in ſpeciem ſilue fecit cõ/⸗ ſeri arboꝛibus ac per diuerſos aditus ſtru tiones mille: ceruos mille: apꝛos mille: leones centum. Centumqʒ libicos immi/ ſit loopardos. Et quotquot alias viuas fe ras habere potuit.Et omnia conceſſit diri pienda populo. Omnia tamen illa ⁊ ſimi/ lia vana fuerunt friuola ⁊ tranſitoꝛia: lu⸗ diſq; pueroꝛuz comparanda. De quibus omnibus dicere poſſumus illud pᷣs. Pe/ rijt memoꝛia coꝛum cum ſonitu.. Secun dus trimmpbus dicitur celeſtialis. hic fuit ille domini ieſu chꝛiſti quadrageſima die poſt reſurrectionem ſuam qnando aſcen/⸗ dit in celum. Suxit enim tunc omnes ani mas ſanctas quas libęrauerat de iferno. Durxit ⁊ ſanctos reſuſckatos qui in coꝛpo re ⁊ anima ipſum ſrliciter ſequebantur. Ducebat inſuper animas eoꝛum iuſtoꝛuʒ 2 paruuloꝛum fidcliuz que in hus quadra ginta diebꝰa ꝓpꝛijs coꝛpoꝛibus per moꝛ/ tem diſceſſerant. Eratq; indutus non ve⸗ ſte aurea ſed gloꝛia ſui coꝛpoꝛis admirabi li. Et ferebatur virtute pꝛopꝛia obſequen⸗ te nube miniſterium. Cũ enim perrexiſſet ad montem oliueti vbi conuenerant diſci/ puli ſui ⁊ mater eius benedicta poſt exhoꝛ tationem: poſt multoꝛum declarationem myſterioꝛum:poſt deniq; benedictionem: hoꝛa diei meridiana occurrentibus omni bus angelicis ſpiritibus ſerebatur in celũ videntibus apoſtolis 1 alijs qui ibi ade/ rant. Nec vacat a mnyſterio ꝙ apparuerũt ibi in aere angeli in ſpecie viroꝛum in veſti bus albis:qui⁊ dixerũt viri galilei.Quid aſpicitis ivcelum. hic ieſus dei ⁊ virginis 26 filius.Hic ieſus patribus pꝛomiſſus. Hic ieſus a pꝛophetis pꝛenũciatus. Hic ieſus a iudeis crucifixus. Hic ieſus qui ſurrexit a moꝛtuis. Hic ieſus ita veniet ſicut vidi⸗ ſtis euʒ aſcendentẽ in celuʒ. Neniet vtiqʒ rex gloꝛie ⁊ dominus mundi ad reddendũ vnicuiqʒ; ſᷣm opera ſua. ¶Tertius trium phus dicitur generalis. Quando in gene rali iudicio filius dei ⁊ virginis benedicte ſedebit ſuper ſedem maieſtatis ſue. O ꝗd erit tunc cum innoteſcet vnicuiq; per ex· perientiam ꝙ ille qui in pꝛelepio vagijt ſit dominus celi terre marium angeloꝛum et hominũ:quãdo omnes angeli ſancti atqʒ electi eius vnaninies adoꝛantes eum di⸗ cent. Adoꝛamus te chꝛiſte ⁊ benedicimus tibi:quia per ſanctam crucem tuam rede⸗ miſti mundum. Tu rex gloꝛie chꝛiſte. Zu patris ſempiternus es filius. Zu ad libe randum ſuſcepturus hominem non hoꝛ/ ruiſti virginis vterum. Zu de victo moꝛ⸗ tis aculeo aperuiſti credentibus regna ce⸗/ loꝛum.u ad dexteram dei ſedes in gloꝛia patris. Judex veniſti vt iudices omnes. Tibi gratias agimus nos famli tui quos ꝛecioſo ſanguine redemiſti. C Sed hoc loco queritur: vtrum poteſtas iudiciaria ſit chꝛiſti ̃m humanitatem aut ſm diuini tatẽ.ſ Et reſpõdet Bonauentura in quar to diſt. ꝗ48. Qõ ad hoc ꝙ iudicium ſic fir ⸗ mum concurrit auctoꝛitas ⁊ poteſtas.Au ctoꝛitas in ſententiando.Et poteſtas in re tribuendo pꝛemium vel meritum.Si alte rum hoꝛum deficiat non eſt firmum iudici um. Pec duo pꝛincipaliter ſũt in deo. [Ma in ipſo eſt auctoꝛitas in ſententiando quia eſt dominus omnium ⁊ nos omnes ſerui. ¶Et etiam poteſtas ad retribuendum: qꝛ potentiſſimus eſt. Et nullus poteſt r eſi / ſtere ſibi 'm illud Heſter.iʒ.capitulo. Do mine rex in ditione tua cuncta ſunt poſita:- ⁊ non eſt qui poſſit reſiſtere voluntati tue. Hec duo communicauit ſancta trinitas: chꝛiſto homini auctoꝛitatem dando domi nium. Unde Actuum tertio capitulo dixit Petrus.Certiſſime ſciat omis domus iſrael:qꝛ duim deus fecit hũc ieſũ quẽ vos cruciſxiſtis.Dedit ei etiã ptãteʒ gicea ſi ſubiciendo ſʒ illud Mο.0aathei vltimo. c. Dꝗ ta eſt mihi ois poteſtas in celo ⁊ in terra. Pꝛopterea actuũ.io.c.dicitur. Ipᷣe eſt con ſtitutus a deo iudex viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝛum. Qm̃ ergo poteſtas iudiciaria reſpicit illa duo iã dicta ⁊ illa ſunt in deo per naturaʒ in xpᷣo homie per gram:ideo iudiciaria po teſtas eſt xpᷣi ᷣm diuinitatẽ per naturã.Se cundũ humanitatẽ vo collata per gratiã. vnde ſᷣm vtranq; naturã habet auctoꝛita tem:ſed m diuinitatẽ pꝛincipalẽ ⁊ natura lẽ ⁊ m humanitatẽ commiſſã. VUnde dici tur Joannis ꝗnto.c. Poteſtatẽ dedit ei iu diciũ facere:qꝛ ſilius homis eſt. Cum ergo Porem p maria ſit in deo ſʒ commiſſa in omie xpᷣo latio ſnie ferri debet ab homie xpᷣo.Et ᷣm hoc dicitur Joannis.S.c. Pat᷑ non iudicat quenq̃ʒ ſed omne iudiciuʒ de dit filio. Sed quia xpᷣs eſt deus ⁊ homo ſẽ/ tentia eius nõ erit tanqᷓ;ᷓ iudicis delegati: ſed tanqᷓ; pꝛincipalis.Et ideo ab ea ꝓpter vtrdqʒ ptãtem nullus poterit appellare. ¶Quid ergo facient tunc miſeri pctõꝛes Quid dicẽt pꝛincipes huius ſeculi: Quidꝰ cogitabunt elati phi cum videbitur ab oĩ/ bus chꝛiſtus in tali triumpho:O qᷓ; beati erunt ⁊ qᷓ; iocũdi ſerui ⁊ amici eius. Quid o infelices moꝛtales non pꝛecogitatis diẽ illũ oino venturũ. Contremiſcite ⁊ pauete conſiderantes ꝙ oẽs comparebimus in il lo tremendo ſpectaculo. ¶Zertia excellen tia xpᷣi iundicis omniũ dicitur maieſtas viſi bilis.videbitur quippe ab oĩbꝰ taʒ electis qᷓᷓ repꝛobis iudex ille in maieſtate. ¶ Sʒ notandũ ſpᷣm M.iagiſtrũ ſniaꝝ in. A. di. 48. Aug a Hugoné liꝰde ſacramentis. Qòᷣ pꝛem nullus de repꝛobis videbit in iudi/ cio.ſed omnes ſfiliũ qꝛ filius hois eſt vt ab oibus videri poſſit.vnde nõ apparebit vi ſibilis in ſoꝛma dei.NHerũtamẽ duplex eſt cognitio diuinitatis.vna per ſigna ⁊ effe/ ctus.Alia in ſua foꝛma ⁊ eſſentia. NRepꝛo bi cognoſcent diuinitatẽ per ſigna certiſſi / ma ⁊ effectus manifeſtos:⁊ cognoſcent qꝛ chꝛiſtus eſt dei filius oipotens.In pꝛopꝛia vo ſoꝛma videre nõ poſſũt:quia talis foꝛ ma omnino eſt ipꝛopoꝛtionabilis oculis eccatoꝝ ⁊ ipꝛopoꝛtionabilis oculis omni us qui non ſunt fublimati per gloꝛiã vel per ſuperabundantiã gratie.Et qꝛ repꝛo/ bis nõ dabitur ghia nec ſimpliciter nec ad tempus ideo non videbunt diuinitatem. Ratio aũt quare non dabitur eis virtus que faciat eoꝝ aſpectuʒ idoneũ ad vidẽdã illam lucẽ qꝛ ſi haberent oculũ aptũ habe/ rent ſummã delectationẽ quã impoſſibile eſt eſſe ⁊ indecẽs peccatoꝛibus.Jinpoſſibi le eni eſt ⁊ non intelligibile ꝙ daànati fiant ꝓpoꝛtionabiles non gaudeant. Hon ſic aũt eſt de humanitate xpᷣi gloꝛion ad quã videndã non requiritur lumẽ gloꝛie ⁊ cuiꝰ viſio damnatis poteſt eſſe cum odio ⁊ diſ⸗ plicentia. CQõ cõparebũt diſferẽter in iudicio ele/ ———— cti ⁊ repꝛobi: aæ qualr auincũtur increduli oaduetu xpi vt etiꝗ cedant ſcom. m. pꝛimo adus Ecundũ myſteriuʒ ↄtemplandũ de iudicis dĩ indicandoꝝ diſferẽtia. dir̃ fert nanq; iudiciũ in electis ⁊ repꝛo is in tribus ● 65 in locatione. Cꝛcin maniſeſtatione. Cʒein collocutione. Be loco iudicij ⁊ manifeſtatione ↄſcien tiaꝝ ⁊ peccatoꝝ dictum eſt in drageſima li de penitentia.Be collocutione etiã mul/ ta funt ibi poſita. Nam alloquetur chꝛiſtꝰ electos fuos blande dulciter affabiliter cũ omni manſuetudine ⁊ gratioſitate:repꝛo/ bos vo cũ indignatione terroꝛe expꝛobꝛa tione ⁊ omni aſperitate. ſHic Amos.3.c dicitur. Leo rugiens quis nõ timebit. leo ſ.de tribu iuda qui vicit diaholum xpᷣs qui ⁊ ſi tacuit in pꝛimo aduentu ſuſtinendo cõ uicia ⁊ ipꝛoperia cũ patientia ⁊ humilitate nõ ſilebit in ſecũdo ſed rugiet ſicut leo oſtẽ dens fuã potentiã ⁊ maieſtatẽ ? in iudicẽa do ſeueritatẽ.Sicut eni manifeſtauit ſuaʒ potentiã in creatione reꝝ ⁊ ſapientiã in gu bernatione mundi ⁊ dementiã in incarna tione.Ita in fine ſuã manifeſtabit iuſticiã. Et ꝓpter hoc electis pᷣbebit ſe in cũctis be nignũ. Inigꝗs vo rigidũ ⁊ auſteꝝ.¶ Sʒz in creduli ducunt iſta in deriſũ aſſerentes ꝙ tot anni pꝛeterierunt quibus dicta ſũt hec oĩa a gnätione in gnãtione:⁊ tomẽ nondũ venit iudicij tempus.Et ſlicut nõ venit ita — „ — — — – – = = — Nien ina inl/ C⸗ id hon in ege t,le⸗ vgll litate doſ udic rſuaz inge carn? ſicii⸗ is be S3 1n es g vonci eiti nee veniet.Quos ⁊ ſi conuincere debẽt te ſtimonia ſcripturaruʒ noui ⁊ veteris teſta menti:tamẽ facile eſtipſos confundere cũ) exemplo ⁊ experientia pᷣmi aduẽtus.Haʒ de illo dictum fui t ſucceſſiue poſt lapſum Ade de etate in etatẽ veniet:veniet.xt ex/ actis tandẽ quinqʒ milibus annoꝝ venit: Ex hoc xpᷣs dicebat.Eſtote parati: qꝛ qua hoꝛa nõ putatis filius hois veniet.C uc rũt nihilominus ꝗqdã qui tpᷣs determinare volueruꝶt generalis reſurrectionis ⁊ futu ri iudicij: vt Augꝰrefert liꝰ.iꝭ.de ciui.dei. vt diximus in ſermone de mundo in qua/ drageſimali de pnia. Concludit enĩ Augꝰ ibi oium de hac re calculantium digitos re ſoluit ⁊ quieſcere iubet ille qui ait. MHõ eſt veſtruʒ noſce tpa vel momenta que pater poſuit in ſua ptãte.Et ꝓpter hoc ulli qui ad talia pꝛenuncidãda determinate ſunt moti decepti fuerunt.Et de Abbate Joachi dicit Tho.in quarto ꝙ aliqua vera dixit per cõ iecturas ⁊ in aliquibus deceptꝰ eſt.Quã/ uis autẽ ſimus in vltima etate mundi.Ta men Augꝰliꝰ.S 3.queſtionũ dicit. Etas vl⸗ tima humani generis que incipit a dñi ac uẽtus vſq; in finẽ ſeculi qbus gnãtionibꝰ cõputet᷑ incertũ eſt. ¶ Inuenti etiã ſunt in ſumma tiꝰ.ia.c.xi.parte.A.qui aſſerere vo luerunt tanto tꝑe mundum duraturũ quã tum fluxit ab initio mundi vſqʒ ad aduen tum xpᷣi in carnẽ.Quod fuit quinq; miliũ centum nonagintanouẽ annoꝝ m aliqͥs: vel ad minus quatuoꝛ miliũ annoꝝ bʒ ali os. Fundabant autem iſti opinionẽ ſuam in verbis Abachuc qui eiuſò nſ. qaait. Dñe opus tuum in medio annoꝝ viuiſica illud. Opus eni dei pꝛecipuũ fuit genꝰhu manum quod moꝛtuũ per peccatũ viuin/ catũ fuit in medio annoꝝ.Ad hoc vt ſit in medio dicunt ꝙ opoꝛtet ꝙ tantum ſequat᷑ tempoꝛis poſt aduentũ pᷣmum qᷓ;tum an te pꝛeceſſit.Et ſic eſſet tempus quinqʒ mi/ liũ vel quatuoꝛ milium annoꝝ. Sed iſtud motiuum eſt valde debile:quia mediũ nõ ſolum dicitur quod equaliter diſtat ab ex/ tremis.Sed etiã quodcũq; exiſtens inter extrema ſiue paꝑꝝ ſiue multũ diſtet ab eis. Põot enimoici in medio numeri vndena/⸗ rij non ſoluʒ vnus qui eque diſtat ab vno minꝰ ſtãt hoies vigilantes cauti. 27 quinqnario ⁊ alio:ſed etiã alio modo oẽs numeri qui ſunt inter vnariũ ⁊ vndenariũ Et ſic ſeptenanius eſt in medio ⁊ alij ſequẽ tes numeri:⁊ binarius cum ſequentibus. Quare ſumitur ibi mediũ late non ſtricte nec punctaliter:vel dicitur ibi in medio.ſ. inſra tempus veteris teſtamenti et noui. ¶Alij adhuc petunt ⁊ interrogant:qua hbo ra determinata fiet reſurrectio generalis. Ct reſpondet Magiſter in. A.di. S. Qð H̊ pꝛo certo ſciri non poteſt. Tamen ſatis ꝓ⸗ babile creditur. Qò reſurrectio erit q̃ſi in crepuſculo ſole exiſtente in oꝛiente et luna in occidente.quia in tali diſpoſitione ſol et luna creduntur crcata. Nec obſtat qꝛ dicit᷑ Mathei.25. Media nocte clamoꝛ factꝰ eſt qꝛ illud ponitur ꝓpter incertitudinẽ tpis: non ꝓpt᷑ determinationẽ hoꝛe:qꝛ tũc tpis CMOõð dura erit ? terribilis ſnia xpi cõtra cũ maledictione: R rpellet a ſe cũ maledictione: itgtionẽ ppetuã in igne in CLap. 3 . Ertiũ myſteriu contẽplandum dicit᷑ indicij ſnia.Quis tam ſerreus ⁊ du rus vt non cõpungatur: Quis taʒz qudax ⁊ ſoꝛtis vt non timeat: O indurati petõꝛes.O aie deo magno rebelles.Si ad pniam non reuertimini vobis:vobis dicet a xpᷣo. Diſcedite a me maledicti in ignem eternũ ⁊c. Que ſnia grauiſſima erit dana tis pcipue ꝓpter tria. CEH pPpter expulſionem. : , ppter maledictionẽ. C3 pter deputationeʒ. CPꝛimo ꝓpter expulſionẽ: qꝛ expellẽtur ipſi danati infeliciſſimi ab habitanone ce- li a ſocietate ſcõꝑꝝ ⁊ a beata viſione dei.Sʒ quo ibitis o pctõꝛes:vbi erit habitatio ve ſtra. Nungd ad terrã hanc redibitis hita⸗ bilem. Nuũquid exiliũ illud erit tale quale fuit pꝛimox parentũ poſt lapſum qui a ter reſtri paradiio expulſi permiſſi ſunt colere terrã iſtã z cũ ſudoꝛe vultus ac laboꝛe du⸗ cere vitã.O terribile vxbũ. O ſoꝛmidabi/ lis ſnia.Ite diſcedite ad hitamlũ in iferno Ibi erit aia vꝛa.bi thoꝛꝰ.lle locꝰ paratꝰ eſt pꝛo dãnatis:vbi vmbꝛa moꝛtis ⁊ nul⸗ lus oꝛdo:vbi hoꝛꝛoꝛ: vbi fletꝰ:vbi ſtridoꝛ 5 5 dẽétiũ:vbi toꝛtoꝛes infeſti:vbi penuria:vbi deniq; cũcta meroꝛe plena. ¶ Scdo erit il la mnia grauis ꝓpter maledictioné. Quid eni flebilius cuiqᷓ;ᷓ eſſe pot q́; maledici oꝛe pꝛopꝛio ieſu xpᷣi: aledicti inꝗt qꝛ tot bo na recepiſtis: tot bñficia vobis coicaui:ext· ⸗ mihi ingrati rebelleſqʒ fuiſtis. aledicti qꝛ⁊ dedi vobis trã vt hitaretis ⁊ illa nunqᷓ;ᷓ decetero vos ſuſtinebit. Maledicti qꝛ de/ di vobis fructus terre pꝛo vite ſuſtẽtatiõe q amodo eſurietis ſemꝑp. Maledicti qꝛ de di in vſum veſtrũ aqua ⁊ amodo ſemper ſi tietis: ⁊ gutta negabit᷑ vobis. Maledicti qꝛ dedi vobis lumẽ ſolis ⁊ lune atq; ſtella rũ ⁊ decetero abſcõdet᷑ a vobis claritas eo rũ. Maledicti qꝛ effudi ſanguinẽ meũ pꝛo redẽptione via ⁊ redẽptiõis fructũ nun q; Pcipietis. Maledicta ſit aia via. Maledi/ cta memoꝛia via. Maledicta volũtas via Operationes potẽtiaꝝ viaꝝ vᷣtant᷑ vobis in meſticiã ⁊ doloꝛc. Maledictũ ſit coꝛpus vim cuius oẽs ſenſus ad obiecta triſtabi/ lia ſemper ferant᷑. Hec ⁊ ſimilia iplicite ↄſi ¶ derare poſſumꝰ in illa maledictiõe.¶Ten tio erit illa ſnia grauis ꝓpter deputationẽ q? deputabit̃ danatis ignis eternus: qui paratus eſt diabolo ⁊ angelis eius.Sʒ nũ quid poſt iudiciũ demones pᷣerunt in infer no ad toꝛq̃ndũ pctõꝛes: Et circa ; MO/ giſter ſniaꝝ in.A.di.A2.ponit duplicẽ opi/ nmionẽ. pᷣ q dicit ꝙ nõ.Alia ꝙ ſic vt quos ſibi ſubiecerũt in culpa eis aſſentiẽdo eos hẽant vt dños ad toꝛqndũ i pena.Et lʒ in. certũ ſit q̃ opinio ſit verioꝛ.tñ Tho.magis adheret opiniõi ſcdᷣe.Erũt itaq; demones dãnatoꝝ nõ ſolũ ↄſocij:ſed toꝛtoꝛes neꝗſſi mi. ¶ Igit᷑ vt ait Bernardus. Quis putas tũc meroꝛ erit.Quis luctus. Que triſticia cuz ſeparabunt᷑ ipij a ↄſoꝛtio iuſtoꝝ ⁊ a vi/ ſione dei ⁊ traditi in ptate demonũu ibũt cũ ipᷣis ĩ ignẽ eternũ nunqᷓ; lucẽ viſuri:nunqᷓ; refrigeriũ adepturi:ſʒ ꝑ milia miliũ anno rũ in iferno cruciãdi.ſ Curemus ergo oẽz ſuperbiã deponere ⁊ deũ timere quẽ offen dimus: ſiudeamuſqʒ ad eũ per pniaʒ redi re vt miſersis noſtri liberet nos in die illa a penis dãnatoꝝ pducatq; ad gaudiz pa⸗ radiſi. Cuiꝰnomẽ ſñt in et᷑nũ bñdictũ Amẽ ¶Feria 3 2 hebdomade, De cauſis ex 9 * bus Scribunt᷑ hᷣvba Mathei.ꝛi.cꝰ in eudgelio hodierno. Poſſi dariſeoꝝ ? pꝛincipũ iudeoꝝ coꝛda elata ſupbia:ob quã xpᷣm ⁊ doctrinã eius at miracula ↄtẽnebant.Exultantibus vꝓo turbis ꝓpter mirabilia ⁊ ſigna que vide/ bant illi econuerſo contriſtaba ⁊ xpᷣum arguere pᷣſumebaͤt. Qꝛ vᷣ0 gradis eſt ſuꝑ⸗ boꝝ numerus hodierna die de cauſis ſuꝑ bie aliqᷓ pcurremus qͥ lʒz ſint multe nos tũ ligemus ex illis tres ncipales. col Poi nobilitas generis. = a ſoatitudo coꝛ poꝛis. Tazaſcientia animi. 2 * 5 multi efſiciunt ſupbi ppter nobili/ — tatẽ oꝛigis vel piie cũ tñ vera nobilitas in virtute 2ſiſtit. LCap. Pn. uant᷑ di nobilitas generis. Intume ſcũt eni in coꝛde ſuo ⁊ oꝛe ſe iactãt: t nati ſũt ex nobili parẽtela ⁊ ex ꝓſapia di gna.¶ Sʒ aduertendũ ꝙ nobilitas põt tri pliciter diuidi. V CPpeſt ſanguinis nõ virtutis. Cꝛeeſt virtutis nõ ſanguinis. 3 eſt ſanguinis ⁊ virtutis. Vꝛima eſt nobilitas ſanguis nõ virtn tis:q in illis eſt ꝗ lz parentibꝰclaris exoꝛti int tñ vicioꝝ turpitudine natiuitatẽ ſuã ⁊ ꝓgeniẽ obſcurat. Pꝛo ꝗbꝰ Claudianꝰ ait.Begeneràt hoies vicijs fiũtq; mioꝛes ¶ Et Señ.in tragedijs. Qui genus iactat ſuũ aliena laudat.ſEt apud Saluſtiũ i iu gurtino. Ponunt᷑ vba gaij marij ↄtra no biles qui ſic dicit.Iſti ꝗ ſe falſo nobiles pꝛe dicãt ignaue atqʒ voluptuoſe viuẽtes ſuꝑ be poſtulãt virtutũ pᷣmia.Et cũ facũda oꝛo ne extollüt maioꝛes ſuos ipᷣoꝝ clara facino ra memoꝛãtes ſe extimant clarioꝛes.Sed ↄtra eſt qꝛ q;to fuit vita maioꝝ clarioꝛ tan to magis poſterioꝝ ſecoꝛdia ac flagicia in noteſcũt eo ꝙ maiox glia poſteris lumẽ ẽ. HNon ſũt cõpoſita vᷣba mea.Id paruifacio cũ appareât opa vᷣtuoſa.Illiaso artiſicio opus eſt vt ipoꝝ facta turpia cõpta oĩone NRima cauſa qre m end Zamme Niin ſit ei0 Poci coꝛcde eins us 50 nice/ wnm in ſioſip noo eN ide nuume actit ſuni hotn tegant.ſ Et Cicero in ĩiuectiua ↄtra ſaluſti um ait.Ego maioꝛibꝰmeis vᷣtute mea pᷣlu ſi vt ſi pꝛius noti nõ fuerãt a me accipiant iniciũ memoꝛie ſue.Zu vo tuos qᷓ; turpit offẽdiſti:vt ſi fuerãt egregij ciues in obliui ont᷑ venerint.h̊ ille. Paꝝ eſt cõmemoꝛare maioꝝ nobilitatẽ cũ vicia tãtomagis ab il lis oꝛtũ trahẽtes vitupent.¶ Siliter ple/ riq; gliam nobilitatis cõparare ſtudẽt ꝓ/⸗ pter ſplẽdoꝛẽ ⁊ nobilitatẽ pꝛie: qui ſi crimi noſi ſint wiqʒ magis viles reddunt᷑. Ob qð ſcribit᷑ in cronica de nugis phᷣoꝑ.Qdðᷣ cũ anatharſis ſcita vituparet᷑ ab archito: qm̃ ſcita foꝛet.Mihi inqt dedecꝰ pꝛia eſt. tu vo piie.ſCicero ĩſup in liꝰ de ſenectute refert themiſtoclẽ cuidã ſeriphio in iurgio rñdiſſe.Cũu ille dicẽt nõ eũ ſua ſed pꝛie glia ſplẽdoꝛẽ aſſecutũ. Nec hercle ſi ego ſeriphi us eſſẽ ignobilis:nec tu ſi atheniẽſis eſſes clarꝰvnqʒ fuiſſes. ¶ Scda nobilitas vir tutis ⁊ nõ ſanguis.ſ¶ Et de bac inqt e ANe nerabilis ex de pbẽdis.Nõ generis ſʒ vir tutũ nobilitas gratũ deo faciũt ⁊ idoneum ſᷣuitoꝛc.ſ Et textus di. o.c.Nos. Nos q pᷣſumus nõ ex locoꝝ vel generis dignitate ſʒ moꝝ nobilitate innoteſcere debemꝰ nec vꝛbiũ claritate ſed fidei puritate. Et Caſ ſiodoꝛꝰin eplis. Hec eſt idubitata nobili / tas qᷓ moꝛibus ꝓbat᷑ oꝛnata. Et Hieroꝰ ad cellãtiã: Nunqᷓ; te vlli de generis nobi litate pponas:nec obſcurioꝛes q̃ſlibʒ ⁊ hu mili loco natas te iferioꝛes putes.neſcit re ligio nr̃a pſonas nec ↄditiões hoium: ſed aias inſpicit. Ille apud deũ pᷣeſt potioꝛ nõ quẽ nobilitas generis nec dignitas ſcl: ſʒ quẽ deuotio fidei ⁊ ſct vita cõmẽdat.¶ Et iteꝝ Hieroꝰ ad eãdẽ. Aera nobilitas ẽ cla rũ eẽ virtutibꝰ.Et Señ.ad lucillũ. Aius nobilẽ facit cui ex quacũqʒ cauſa lʒ ſupꝛa ſhꝛtunã ſurgere.i Et idẽ in liꝰde moꝛibus. Nobilitas eſt generoſus aius.ſ¶ Et Ariſt.ĩ A.politice. Ingenuitas eſt vᷣtus ⁊ diuitie antique.Et Elaudianꝰ. Exaltat virtꝰ no bilitãdo genus.ſEt Juuenał. Nobilitas ſola eſt atqʒ vnica virtus.iſ Et licus quezʒ iducit Señ.in tragedijs dicebat. Hõ vet᷑a pꝛie iura poſſideo domus ignauus heres. Hobiles nʒ ſunt mihi aui nec altis ĩclytũ titulis genus:ſed clara virtus.¶ Ex h̊ Ua 23 leriꝰ maximus in rubꝛica.Qui humili lo/ co nati clari euaſerũt.Semoſthenẽ magni ficat pꝛincipẽ oiuʒz oꝛatoꝝ grecie.qui tamẽ habuit humillimos genitoꝛes. Socrates etiã thebanus famoſiſſimus phᷣus matre obſtetrice patre marmoꝛario genitus eſt. ¶ Igit᷑ vt ſcribitur.cd.di.c. Andecũqʒ. Un decũq; homies naſcãtur ſi parentũ vicia nõ imitantur honeſti ⁊ ſalui erunt. ¶ Et in c. NMunq́;. Hunq; de vicijs erubeſcamus parentũ.¶Tertia eſt nobilitas ſanguis et virtutis:⁊ hec nõ ſolũ nõ ſpernenda eſt:ſʒ etiã magnifaciẽda. Hã dñs ieſus xpᷣs ętiã ſm carnẽ nobilẽ oꝛtũ voluit hẽe.vñ M%πa, thei pᷣ.c.dicitur. Liber gnãtionis ieſu xpᷣi filij dauid.Et de benedicta virgine cantat geclia. Kegalt ex ꝓgenie maria exoꝛta re/ fulget. C Et ſi obiciatur ꝙ in.c. Nenerabi lis.ſuperius allegato ponit᷑ dictũ apoſtoli Nõ multos ſᷣm carnẽ nobiles ⁊ potentes elegit ſed pauperes ⁊ ignobiles. C Reſpõ detur ꝙ ibi nõ dãnatur nobilitas ſed aſſi/ gnatur cauſa quare xpᷣs nõ elegit nobiles vt ſcilicet virtus diuina cognoſceret᷑:quia ſi apoſtoli fuiſſent de nobili genere vel do cti vel eloquẽtes m humanã ſapientiam conuerſio gentiũ potuiſſet aſcribi aut fauo ri aut humane doctrine vel eloquẽtie.verũ tamẽ vt dicit glo.in pꝛedicto.c. Ideo dicit᷑ in textu. MNõ multos:qm̃ Paulus ⁊ Bar tholomeus fuerunt nobiles.. Sũt aũt ve re nobilitatis quinqʒ ſigna. Peſt libera litas. Hã a deus qui nobiliſſimus eſt libe raliſſimus ſe exhibet:⁊ ſolẽ ſuũ oꝛiri facit ſuper bonos ⁊ malos.i Pꝛopterea ſcribit᷑ er̃ de donationibus.c. Pꝛudentes.Hanc ſibi quodãmodo nobilitas legeʒ iĩponit vt debere ſe quod ſpõte tribuit exiſtimet. vbi glo. Beatius eſt dare q;ᷓ accipere.Idẽ.id. q.p.c. NPꝛedicatoꝛ. ¶ Et de celebꝛatione miſſaꝝ.c.Cũ marthe. Et in glo.huiꝰ caph inducit᷑ dictũ Martialis ad ſceuolaz. Sce uola tu comedis apud oẽs. NHullus apud te. Alteriꝰ ſiccas pocula:nemo tua. Aut tu redde vices:aut deſine velle vocari.Dede cus eſt ſemp fumere nilqʒ dare.Quidaʒ milites iterrogaueruntſemel alanũ phᷣm: audita fama ſcientie eius.Qne eſſet maxi ma curialitas.i.nobilitas. Rũdit ꝙ dare. Qãõ cũ placuiſſet eis interrogauit ipᷣe eos. Que eſſet maxima ruſticitas.Et cuzʒ ↄferẽ do non ↄcoꝛdarent:rñdit alanus. Ego po ſui vos in via ſoluende qſtionis neſcitis ↄſiderare. Hã ſi curialiſſimũ eſt dare ſequi tur ꝙ ruſticiſſimũ eſt ↄtrariũ eius.ſ.auſer re¶ Scom ſignuʒ vere nobilitatis eſt mã ſuetudo ⁊ miſericoꝛdia. vnde Sapiẽs pꝛo nerbioꝝ.io.c.Mãſuetudo ⁊ veritas cuſto diunt regẽ ⁊ clementia firmatur thꝛonꝰeiꝰ ¶ Et ꝓuerbioꝝ..c. Manſuetis dabit dñs gram.ſEt ꝓnerbioꝝ pᷣ̊.c. Heneplacitum eſt illi.ſ.deo fides ⁊ manſnetudo. ¶ Et ꝗu/⸗ dith..c. Humiliũ ⁊ manſuetoꝝ tibi ſemp placuit depꝛecatio.¶ Et pᷣs.i 9. Exaltabit manſuetos in ſalutem.ſ Et Mathei. . cꝰ. eati mites qm̃ ipſi poſſdebunt terraz. Huius manſuetudinis officiũ eſt pʒ Ge ralduʒ odonis ſuper.ꝗA.ethicoꝝ non iraſci de facili ⁊ abſq; cauſa ⁊ ad defectuzʒ ire ma gis q;ᷓ ad exceſſũ facit declinare iniurias libenter remittit.Hinc Cicero in pᷣ de offi/ cijs ait. Hihil laudabilius:nihil magno ⁊ pclaro viro dignius placabilitate atqʒ ele mentia. Et Quintilianus in declamatio nibus.Hec eſt celebꝛanda virtus:hec ani mi ſuſcipienda moderatio:vincere irã ⁊ in ter ſimultates qqʒ meminiſſe hois.Scri⸗ bunt naturales:ꝙ rex apũ ſolus nõ habʒ uaculeũ cũ oẽs alie apes habeãt.¶Tertiũ ſignũ vere nobilitatis eſt magnanimitas: que ſᷣm Ariſt.in.A.ethicoꝝ tendit oꝛdina te ad honoꝛes ⁊ ad magna.Ait eni: videt magnanimus eſſe qui magnis ſeipſuzʒ di gniſicat magnus exiſtens.Qui eni nõ ſᷣm dignitatẽ id facit inſipiens. Ideo veri nobi les vel dant operam militie vel litteris vel alicui laudabili exercitio quo poſſint cõſe qui honoꝛẽ ⁊ famã:ſemper tamẽ cũ timo/ re dei.Et cauent ſibi a rebus turpibus ⁊ re pꝛehenſione dignis. Pꝛopterea Senead lucillũ inquit.Neminẽ excelſi ingenij virũ humilia delectant ⁊ ſoꝛdida. ſ Notẽt ergo qui ſẽ nobiles appellari gaudent ꝙ nõ eſt de ipſa nobilitate vicioſe viuendo ſuperbi endũ: ſed potius diligens cura illis debet ieſſe vt bene ? virtuoſe vinãt in cũctis deo ſe humiliando. COQð multi efficiuntur ſuꝑbi ꝓpter ſoꝛti tudinẽ coꝛpoꝛis q̃ cõparat hoiez beſtijs: ſupat᷑ a ſoꝛtitudine ai atqʒ in illa ↄſidẽtes exponit periculis. ¶ Lap.2m. yEcũda cauſa quare multi erũpunt in ſuperbiam dicitur ſoꝛtitudo coꝛ/ poꝛis:ob quã nullus fuperbia intu meſcere debet ꝓpter tria. .Bꝓpter comparationt. 20,ppter ſuperationt. 3,ppter periculationem. Pꝛimo/pꝓpter còparationc᷑.qm̃ per coꝛ poꝛis ſoꝛtitudinẽ cõparatur homo beſtijs 7 aialibus bꝛutis. vnde Adetrarcha in liꝰ* de remedus fſoꝛtuitoꝝ. Abunde inquit eſt viriũ taurina laus. Quinimo vt ĩ pluribꝰ homo a beſtijs in foꝛtitudine ſupat᷑.ſMic ⁊ Cato vt Cicero refert in liꝰde ſenectute di cebat. Qne eni vox poteſt eſſe cõ temptioꝛ q́ᷓ3 milonis crothontate:qui cum iaʒ ſenex eſſet athletaſqʒ exercentes in curriculo vi deret aſpexiſſe lacertos ſuos dicit᷑ illachꝛy manſqʒ dixiſſe. At hij quidẽ iã moꝛtui ſũt Et de iſto milone ſic ſeribit Auluſgellius liꝰ.iꝗ.noctiũ atticaꝝ. Milo crothonienſis athleta illuſtris quẽ in eronicis ſeriptũ eſt olympiade pꝛima coꝛonatum eſſe exitũ ha buit vtte miſerandũ ⁊ mirandũ.Cum iam natu grandis artẽ athleticã deſijſſet: ideſt religſſet. Iterqʒ faceret ſoꝛte ſolus in locis italie ſilueſtribus quercũ vidit ꝓxime viä patulis in parte media ramis hiantẽ.Tũc experiri volẽs an vlle ſibi relique vires ad eſſent imiſſis in cauernas arboꝛis digitis deducere ⁊ reſcindere quercũ conatus eſt: ac mediã quidẽ partem diſcidit dinellitqʒ. Quercus aũt in duas deducta partes cuz ille q̃ſi ꝑfecto qð erat cõnixus manꝰ laxaſ ſet ceſſante vi redut in natutã manibuſqʒ eius retentis icluſiſqʒ ſtrictaqʒ denuo ⁊ co heſa dilacerandũ hoieʒ ferijs pbuit. ¶ Se cũdo nõ debet homo ſuꝑbire de ſoꝛtitudie coꝛpoꝛis ꝓpter ſupationex:qꝛ illa ſuperat᷑ a foꝛtitudine ai.ſ ñ uidius li de põto ait. Oiĩia deſiciũt aius tñ oĩa vicit.ſ Et Sa pics ꝓuerbioꝝ.iõ. Melioꝛ eſt vir patiens viro ſoꝛti:⁊ qui dñatur aio ſuo expugnato re vꝛbiũ.ſEt in eplis Quidiꝰ. AUmcæ aios irãqqʒ tuã q cetera vincis.ſEt de hac Am bꝛoñiꝰliꝰpᷣ de officjs.Nõ mediocris ai eſt —,. — — — E Tf f—— — ſdi rihm ton/ ame gios foꝛtitudo que ſola deſendit oꝛnamẽta vir tutũ.¶Tertio nõ debet quis ſuperbire de ſoꝛtitudine coꝛpoꝛis ꝓpter periculationeʒ Hij eni ſoꝛtes coꝛpoꝛe multis piculis ſut expoſiti ⁊ ſepiſſime male finiũt ſicut patet de hercule antheo hectoꝛe achille? ſilibꝰ. ¶ Et pᷣmi regũ.c.i.ſcribit᷑ de golia qdð erat altitudis ſex cubitoꝝ ⁊ palmo ⁊ tñ dauid il lũ interfecit: vt patet eodẽ liꝰ.c.iõ.ſ Reci tat Joannes ſolobꝛiẽſis in policratone:qꝙ hanibal arthaginẽſis occidi fecit romanũ qui mãdato eius ſingulari certamine per/⸗ cuſſerat elephantẽ dicẽs eũ indignuʒ vita qui cogi potuerat cum beſtus dimicare: lʒ verius ſit eũ ex iuidia noluiſſe captiuũ.In auditi triũphi gloꝛia illuſtrari ⁊ infamari beſtias quarum virtute gentibus terroꝛẽ incuſſerat. COõ multi fit ſupbi eſtimãtes plus de bito ſuũ intellectũ ſpernẽdo/ꝓximos ac dei obliuiſcendo. Ertia cauſa quarę multi eleuant᷑ in ſuperbiã dicitur ſcientia ai. Cõſiſtit aũt ſupbia hoium qui ſe doctos ar itrant᷑ maxime in tribus. ¶S in ſui intellectus extimatione. Cꝛoin ꝓximoꝝ deſpectione. Czoin dei obliuione. Pꝛimo in itellect? exrtimatisne de q̃ ita fatue arbitrant᷑ ꝙ oĩa itelligibilia poſſit in telligere p ſe:⁊ ꝙ illud qð ipi ſuꝑbi nõ itel ſit itelligibile:⁊ ꝙ ea qͥ ſunt a deo nobis reuelata vera nõ ſũt:qꝛ ea ipſi cape ligũt nõ neq̃unt. Nolũt eni captiuare itellectũ ĩ ob ſequiũ xp̃ᷣi. Heqʒ debilitatẽ nature adinua ri expoſtulant lumie diuine gre.. Pꝛo g⸗/ bus confutandis notandũ ꝙ triplex itelle ctus inuenitur. ¶PBodi diuinns. 2angelicus. C3 humanus. Scotus.ꝛ.di.pᷣmi libꝛi ꝙ eit infinitꝰ ⁊ cog ſcit quodcũqʒ itelligibile pfectiſſime qᷓ; tũ eſt ĩtelligibile in ſe:⁊ vnico actu itelligendi itelligit ſemetipᷣm ⁊ oĩa.Et vt ait Cõmẽta⸗ toꝛ.iꝛ.methatèe. Intelligere dei eſt ſna ſᷣa patet qꝛ ſᷣa ha eſt ſua actio ⁊ eſt actꝰpu/ rxus ⁊ ſimplex.ſEt ibidẽ Cõmęætatoꝛ dieit: 29 ꝙ ltellectꝰ deo itellectũ ⁊ itellectio idẽ ſũt TEt vt inqt Tho.p par.q.iA. Nihil eſt per fectio itellectꝰdiuini niſi ipa eſſẽtia dei. In tellectui itaqʒ diuio cõparari nõ põt itelle ctꝰangelicus neq; humanꝰ. Ideo nullus hõ vel angelus vidẽs eſſentiã dei põt illã iſinite itelligere ſed ſolus ipᷣe deꝰ. Scõs eſt itellect angelicus:de ꝗ ait Dioꝰ:ꝙ eſt deiſoꝛmis. Et 'm Bonaim in 2°di. 3. Mõ di deiſoꝛmis ex eo ꝙ habet deiſoꝛmitatez quã habet itellectꝰglioſus ꝑ aſſilationẽ qᷓ eſt in ſtatu pfecto. Sed qꝛ ſine ſuſceptione ſpecieꝝ ꝑ illud qd habet in ſe actu codaͤſcit. Ex hoc angelus nãli cognitione diuinaʒ eſſentiã videre nõ põt:qꝛ H cognitio eſt ⸗ miũ meriti q̊ͥ habito creatura qeſcit. Ange lus aũt per näm btũs eſſe nõ põt. Quare itellectꝰangelicus limitatꝰeſt ⁊ nihil qdã⸗ modo dici põt i cõparatiõe itellectꝰ diuini. TLertius itellectus eſt humanꝰ ſatis iferi oꝛ itellectu angelico.qꝛ cogſcit res in tpe ⁊ cũ diſcurſu ratiocinãdo. Eſt aũt ipᷣe itelle ctus potẽtia aĩe ⁊ nõ ipᷣa eſſentia:vt ꝓbat Tho.pᷣ par.q.79.arti pᷣ.Nã tũc ſolũ ime diatũ pᷣncipiu opationis eſt ipᷣa eſſẽtia rei opantis qñ ipᷣa opatio eſt eius eſſe.Sicut eni potẽtia ſe habet ad oꝑationẽ ⁊ ad ſuuʒ actũ.Ita ſe habet eſſẽtia ad eẽ.In ſolo aũt deo idẽ eſt itelligere qᷣ ſuũ eſſe.vñ in ſolo deo itellectus eſt eiꝰeſſentia. In creaturis aũt itellectualibꝰintellectus eſt q̃dã poten tia ĩtelligẽtis. ¶ Sed ſi obiceret᷑ ↄtra. Qꝛ Augꝰdicit liꝰ.xi.de trinitate.Mens ⁊ ſps nõ relatiõe dicunt᷑: ſed eſſentiã demõſtrãt Sʒ ĩtellectus idẽ eſt qʒ mẽs:ergo ĩtellectꝰ eſt ipa eſſentia aie.C Ad h̊ rũdet Tho.qꝙ ſicut ſẽſus aliqñ accipit Ge potẽtia aliqñ vo pꝛo ipᷣa aia ſenſitina. enoiat᷑ eniʒ aia ſenſitiua noie pᷣncipalioꝛis ſue potentie:q eſt ſenſus. Siliter aia itellectiua qũqʒ no⸗ minat᷑ noie itellectus q̃ſi a ᷣncipalioꝛi ſua CPꝛimꝰ eſt intellectus diuinꝰ:de qͥ dicit ¶virtute ſicut dĩ in pᷣn de aia ꝙ intellectus eſt ſuba q̃daã.Et h̊ͥ etii modo Augꝰoicit ꝙ mens eſt ſpuũs vel eſſentia.Et vt itellectus humani pcipiamus paruitateʒ; dicit Iho. ꝙ itellectus diuinꝰ differt ab iellectu crea to:qꝛ itellectus diuinus ad ens vniuerſale ſe habet ſicut actus totiꝰentis eo ꝙ itelle⸗ ctus diuinꝰ eſt dei eſſẽtia in qua oꝛiginal? virtualr totũ ens pexiſtit ſicut in ᷣ eau ſa.Et ideo ĩtellectus diuinus nõ eſt in potẽ tia ſed eſt actus purus. Nullus aũt itelle / ctus creatus põt ſe hĩie vt actꝰ reſpectu to tius entis vniuerſalis: qꝛ ſic opoꝛteret ꝙ eſſet ens ĩſinitũ.vñ ois itellectus creatꝰ p hoc ipᷣm ꝙ eſt nõ eſt actus oium itelligibi liũ.ſed cõpar atur ad ipſa ĩtelligibilia ſicut potẽtia ad actũ.Intellectꝰ vo ãgeli differt ab itellectu hois qꝛ ſemp eſt in actu ſuoꝝ itelligibiliũ ꝓpter ꝓpinqtatẽ ad diuinũ in tellectũ:qui eſt actus purꝰ. Intellectꝰ aũt humanus qui eſtifunus ĩ oꝛdie itellectuũ eſt in potentia reſpectu ſuoꝝ itelligibiliuzʒ. Et in pᷣncipio eſt ſicut tabula raſa ĩ qua ni hil eſt depictũ:vt dicit Ariſt.iĩ ʒde aia.Qð manifeſte apparet ex hoc ꝙ in pᷣnꝰſumus ĩtelligentes in potẽtia ⁊ poſtea efficimur i/ telligẽtes in actu. Notandũ adhuc ꝙ lʒz in oibus hoibus ſit itellectus tñ vnus alio meliꝰa clarius itelligit.qꝛ ᷣm Tho pᷣᷣpar. q.S8S.eſt melioꝛis virtutis in itelligendo. Sicut melius videt rẽ coꝛpoꝛalẽ aliqs qui eſt perfectioꝛis virtutis ⁊ in qͥ virtus viſi⸗ ua eſt pfectioꝛ.Hoc aũt circa itellectũ ↄtin Bit duplicit᷑. Ano ꝗdẽ modo ex parte ipſi us itellectus:qui eſt foꝛtioꝛ. Manifeſtum eſt eni ꝙ q;to coꝛpus eſt melius diſpoſitũ tãto melioꝛẽ ſoꝛtit᷑ aiam:qð manifeſte ap/ paret in hijs q̃ ſunt ſm ſpẽm diuerſã.Cu⸗ ius rõ eſt qꝛ actus ⁊ ſoꝛma recipit᷑ in mate ria ſᷣm materie capacitatẽ. AUnde cũ etiam in hoibus quidã habeãt coꝛpus meliꝰdiſ/ poſituʒ ſoꝛtiunt᷑ aiam maioꝛis virtutis in itelligẽdo.vñ dã i ꝛ2 de aia. Qõ molles car ne bñ aptos mẽte videmꝰ.ſſ Aliomodo cõ tingit hoc ex parte virtutũ infrrioꝝ qbꝰ in tellectus indiget ad ſui opationẽ.Illi eniʒ in ꝗbus virtus imaginatiuna cogitatiua ⁊ memoꝛatiua eſt melius diſpoſita ſũt meliꝰ diſpoſiti ad itelligendũ.Ett ſi obiceretur ꝙ ĩtellectus eſt illud qð eſt ſoꝛmaliſſimuzʒz in hoie.Sʒ differentia foꝛme cauſat dꝛiam ſpeciei.Si ergo vnus homo magis alio in telligit videt᷑ ꝙ nõ ſint eiuſdẽ ſpẽi. C Rñ/ det Tho. OQ& diſferentia ſoꝛme que nõꝓ⸗ nenit niſi ex diſpoſitiõe materie diuerſa nõ facit dinerſitatẽ ſᷣm Peeis ſed ſolũ ſᷣm nu⸗ merũ.Sũt eni diuerſoꝝ indiuiduox diuer⸗ git ſe foꝛme bᷣm mazʒ diuerſiſicate. Ex quibus oibus colligimus q;ᷓ magna eſt fatuitas il loꝝ qui ſe tenent oĩia ſcire ⁊ oĩa intelligere. Pꝛo quibꝰ facit illud qd Lactãtiꝰ ſcribit liꝰde ira dei.Socrates inꝗt cũ eſſet oium phoꝝ doctiſſimus vt ceteroꝛũ argueret in tiam qui ſe aliquid tenere arbitrabãtur e nihil ſcire niſi vnũ ꝙ nihil ſciret. Et Mercurij termegiſti extat illa famoſa ſen tẽtia.ſ. Maxima pars eoꝝ que ſcimus eſt minima pars eoꝝ que ignoꝛamꝰ. Mb qdᷣ Señ.i liꝰde tranꝗllitate animi ait. Puto multos ad ſãapiam peruenire potuiſſe niſi putaſſent ſe perueniſſe.Sequitur ergo ex tali ſuperba extimatione intellectus ceci⸗ tas ⁊ ignoꝛantia diuinaꝝ humanarũqʒ re rũ.¶ Quia vt ingt Bernardus ſupꝑ canti⸗ ca. Superbo oculo veritas nõ videtur. Et Augꝰiiꝰↄſeſſionum. Humiliter ſe accuſat deo de ſuperbia pꝛecedente ⁊ dicit.TLumo⸗ re meo ſeparabar a te:⁊ nimis inflata faci es claudebat oculos meos.¶ Scdᷣo conſi ſtit ſuperbia hoium litteratoꝝ in ꝓximoꝛũ deſpectione. Beſpiciunt enim tales ta do? ctos q́; indoctos. Indoctos aũt aſpernan tur tanqᷓ; viles ⁊ abieetos.Aut nolunt do cere cũ id efflagitant. Aut qñqʒ ex iuidia nõ recte docent.Doctos eti vilipendunt vel illis detrahendo vel docẽtes eos fugiẽ do:videtur eni eis non indigere aliena do ctrina. Cõtra quos ſaciunt illa que poſita ſũt in quadrageſimali de penitẽètia in ᷣmo ne de vᷣbo dei. vbi ſũt pꝛeter auctoꝛitates exẽpla Salomonis:Hieronymi: Juliani. Quibus oibus addẽda eſt ſnia Auguſti. 25. q.A.c.Si habes.qui ait.Senex a pue⸗ ro ⁊ epᷣs tot a moꝝa collega necdũ anniclo 2 paratus ſũ edoceri.¶Tertio ↄſiſtit ſupbia oĩum eruditoxꝝ in dei obliuione dũ ulla q̊ ſciunt nõ cognoſcunt eſſe a deo nec ad dei honoꝛẽ referũt:ſed ad ꝓpꝛiã pompã ſamã 7 tpale luerũ.Sũt ⁊ alia in huiuſmodi ho minibus ſuperbie ſigna/ppter qd multos ex ipſis deuoꝛabit infernus.IJdeo Augꝰvt ſcribitur in legenda ſua cuʒz pontianus ex africa veniens narraſſet vitã ⁊ miracula il lius magni antonij exclamauit inſpiciẽdo alippium ſociũ ſuũ.Quid patiiur.Quid audimus.Surgunt indocti ⁊ celũ raꝑiũt. no⸗ n mo lido eman untdo idia dont ſugi⸗ nado oſd nbwo⸗ itates iani⸗ pue/ micho ubis ila Addei fmd di ho hltos gyyt ulail cido Onid NMos cum doetrinis nr̃is in infernũ demer gimur.Abſtineant ergo viri docti ab am/ bitione:a vanaglia:a iactantia:ab arrogã tia:⁊ alijs vicjs:vt humilitate concurrẽte mereant ſulgere ſicut ſtelle i ppetuas eter/ nitates in regno beatoꝝ cũ dno ieſu xpᷣo: cui eſt honoꝛ ⁊ gloꝛia in ſẽecula ſeculoꝛum Amen. CYeria ꝗ ꝛchebdomade.De ſupbia cu⸗ rioſoꝝ que in tnplici curioſitate pcapue ↄſi ſtit. Sermo vndecimus. Eneratio ma la a adultera ſignũ qrit. verba ſut redẽptoꝛis noſtii oꝛiginałr Mathei.iꝛ.c.⁊ in euang bodierno. Auer terunt coꝛ ſuũ ſcribe ⁊ phaniſei a luce vᷣita tis quã xpᷣs v bo docebat pariter ⁊ exẽplo qm̃ ſupbia iuaſerat ⁊ deuicerat illos Ideo curioſi effecti petebãt a xpᷣo ſignuʒ videre. Quia vo curioſitas ex ſuꝑbia ꝓuenit:ho die de illa erit dicendũ. Pot aũt quis cu⸗ rioſus fieri:aut qꝛ male ac ſuꝑbe vtit᷑ actu intellectus q;tum ad ſcientia:aut qꝛ veri⸗ tatẽ ſpernit du narratur:⁊ ꝓditur ſine elo/ quẽtia: aut qꝛ oculos coꝛpoꝛis dirigit ad vana ſpectacula. Pꝛopterea vt ꝗqlibet ſibi caueat ne cũ iudeis a xpᷣo accuſetur adult᷑ ⁊ malus.Diſtiguemꝰin pñti ſᷣmone tnpli cẽ curioſitatẽ expꝛobꝛandi. Poĩ cognitionis. Cꝛalocutionis. C3 viſionts. ¶Be cunioſitate eoꝝ qui ob ſupꝑbiã q̃rũt ſcire aut a quo nõ decet aut id qð ſciri nõ debet aut nõ ad debitũ ſint᷑. Cap.pᷣn. ‚Niuma cunioſitas di cognitionis. E Pꝛo q̃ ſciendũ ſᷣm Tho.22.q.ib. ꝙ cognitio veritatis cuiuſcunqʒ de ſe bona eſt:⁊ ad hanc inclinat natura iux/ ta ulud Ariſt.pᷣ metha?᷑. Oẽs hoies natu ra ſcire deſiderãt.⁊ de hoc Cicero in p de of ficijs inqt. Oẽs ducimur ⁊ trabimur ad cognitionis ⁊ ſcie cupiditatẽ in qua excelle re pulchꝝ putamus.Et in hoc ↄſiſtit perfe ctio hois vt intellectus eius de potẽtia re/ ducat᷑ in ætũ qð fit ꝑ cognitionẽ vitatis. Tñ Dioꝰ..de diuis noibus ait.Bonũ aĩe humane eſtᷣm rõnẽ᷑ eſſe euius pfectio in cognitione vitatis ↄſiſtit. Tñ ꝑ accidẽs cognitio vitatis põt eẽ mala reſpectu appe tit 5 tit?ioꝛdinati ſtudij idebiti ſiue abuſus ta lis cognitionis.Q& neri pot tripliciter. p ex parte uliꝰa qͥ ꝗs qrit vitatẽ cogſcẽ. ex parte rei quazʒ ꝗs querit cogſcere. ¶ex parte ſinis qre qrit vitatẽ cogſcere CPꝛimo inoꝛdinat᷑ homo cũ qrit adiſce re ab illo a quo nõ debet ſicut cũ perquire ret cognoſcere ſutura que ſunt in dei volũ tate aut aliq̃ occulta a demonibꝰ vel ab il lis qui demonuʒ vtunt᷑ familiaritate atqʒ cõſoꝛtio.Qdð ꝓhibetur.26.q..c.Sigꝗs.c. Qui diuinatiões.c.Nõ liceat. De ꝗbꝰaꝑ tius dicemꝰin ſẽntibus.¶ Sʒ h̊ loco ple riqʒ dubitãt vtrũ demones poſſint docere hoies.Et arguit᷑ ꝙ nõ.ſpᷣ qꝛ ingt Ambꝛ. in glo.ſuꝑ illo vᷣbo pᷣ ad coꝛinth.iꝛ.c. Ne mo põt dicere dñs ieſus niſi in ſpᷣu ſancto. Oẽ vex a qͥcunqʒ dicat᷑ a ſpu ſcõ eſt. Sʒ de mones ſüt ſine ſpu ſcõ ergo nõ poſſunt ali quã vitatẽ docere.ſꝛ obicit᷑ qꝛ docere pꝛo pꝛiũ eſt dei.vñ Sapie pᷣ.c.di. Ois ſapia a dno deo eſt. Et. .c. Ipe dedit mihi hoꝝ q ſũt ſciam verã vt ſciã diſpoſitionẽ oꝛbis tex raꝝ ⁊ virtutes elemẽtoꝝ.Et pᷣmi Regũ.2. c.Deus ſcientiaꝝ dñs eſt. Ergo nec demo nes nec hoies poſſũt aliquẽ docere.CAd pᷣmrñdet Tho.pᷣꝛc.q.ioꝰ. Qð oẽ veruzʒz a ſpᷣu ſãcto eſt ſicut ab iſundente naãle lumen ⁊ mouẽte ad intelligendũ ⁊ loquendũ veri tatẽ.Mõ aũt ſicut inhabitãte per graʒ gra tũfacientẽ vel ſicut largiẽte aliqd habitua le donũ nature ſuperadditũ. Et ideo Au Goretractauit qd dixerat.ſ.ꝙ nullũ rerum eſſet abſqʒ gra cogſcibile.Jnquit eni ſic in pᷣ liꝰretractationũ.Hõ appꝛobo qð in oꝛo ne dixi.Deus qui nõ niſi mundos veꝝ ſci re voluiſti. Rñderi eni põt multos etiã nõ mũdos multa ſcire va.ſ Ex qͥ ſegtur Tho. ꝙ itellectus creatus ad cognitionẽ cuiuſ⸗ cũq; veri idiget auxilio diuino vt itellectꝰ a deo moueat᷑ ad ſuũ actũ. Nõ aũt indiget ad cognoſcendã veritatẽ in oibus noua il luſtratione ſuperaddita nãli eluſtratiõi:ſʒ in ꝗbuſdã que excedũt nalẽ cognitionem. Nemones ergo ſũt pᷣuati nãli cognitione lʒz ſint obtenebꝛati per pꝛiuationẽ luminis gre.Quare lucidi ſunt lumie ĩtellectualis nature vt dicit Tho.pᷣ parte.q.dA.artiꝰ pᷣ in reſponſione ad ꝗntum. . Woſſunt etiä demones cognoſcere aliq́; veritatẽ ſuper/ excedentẽ illoꝝ naturã per reuelationeʒ a ſanctis angelis cum quibus ⁊ ſi non cõue niant ↄ ſoꝛmitate voluntatis:ↄueniunt tñ ſimilirudine intellectualis nature ſm quã poſſunt accipere qʒ ab alijs manifeſtatur Et vt ponit Cho.pᷣparte.q.ioꝰ.articło. A. Per ſãctos angelos multa de diuinis my ſterijs reuelantur demonibus cũ diuina iu ſticia exigit vt per demones aliqua ſiãt vł ad punitionẽ maloꝝ vel ad exercitationeʒ bonoꝝ. Sicut in rebus humanis aſſeſſo / res iudicis renelant toꝛtoꝛibus eius ſentẽ tiam. Huiuſmodi aut reuelatiões ſi ad an gelos reuelantes comparentur illumiatio nes ſunt qui oꝛdinãt eas ad deũ.Ex parte vo demonũ nõ ſunt illuminationes:quia eas in den non oꝛdinat:ſed ad executionẽ ꝓpꝛie iniquitatis.Demones eni ex reue⸗ lationibus hoc modo ſibi factis nõ illumi nantur. Nec ex hijs que docent homies di cuntur homies illuminare. Quia illumia tio/ꝓpꝛie eſt manifeſtatio veritatis vm ꝙ habet oꝛdinem ad deũ. Peruerſitas autẽ demonũ hoc habet ꝙ non intendit aliquẽ oꝛdinare in deũ:ſed magis ab oꝛdine diui no abducere. C Ad ſcõm wo obiectũ dicẽ dũ ſᷣm Tho.pᷣ parte.q.iib. Qõð dei eſt pꝛo ꝛium docere.ſ.pꝛincipaliter qꝛ ipſe dedit bommt lunien intellectus quo poſſet doce ri ⁊ ab homine ⁊ ab angelis. Sed ꝗd te nendũ de arte notoꝛia in qua fiunt quedã ieiunia oiones cũ quibuſdã obſeruatijs vanis ad acqꝗrendãà ſciam. ꝗ¶ Rñdet Zho. 22. q.96. eſt illicita: qꝛ vtit qbuſdã ad ſci entiã acqrendã que nõ hñt m ſe virtuteʒ cauſandi ſciam ſicut iſpectione quarũdã ſi guraꝝ a platiõe qrunda isgtoꝝ vboꝝ ⁊ hu iuſmodi. Scðdᷣo puertit᷑ oꝛdo in adiſccdo æ in vitate cosgſcenda ex parte rei: quà ꝗs q̃rit ſcire.Et ſic ſunt curioſi ꝗq magnalia dei ſubtili iueſtigare querũt ⁊ ſuo igeniolo di uinoꝝ ſecretbe pfunda penetrare nitũtur. Quibus Cato ait. Mitte archana dei ce/ lũqʒ ingꝗrere ꝗd ſit. Et ſapiens Eccliaſtici 3.c. Altioꝛa tẽ ne queſieris:⁊ ſoꝛtioꝛa te ne fueris ꝑſerutatus ⁊ in pluribus opihꝰ eiꝰ ne fueris curioſus. Et Lactantiꝰlꝰpᷣ diui nanꝝ iſtitutionũ. Neritas ⁊ archanuz ſũmi dei qui fecit oia ingenio ac ꝓpꝛijs ſenſibꝰ non põt cõpꝛehendi.Alioꝗn nihil iter de /⸗ um homiemqʒ diſtaret ſi ↄſlia ⁊ diſpoſitio nes illius maieſtatis eterne cogitatio aſſe qret᷑ humana.i Siliter ſunt curioſi qui re trahũt ſe a ſtudio qð ex neceſſitate ipſis in cũbit ꝓpter ſtudiũ minus vtile.Sicut ha/ bẽs curã aĩaꝝ neſciẽs q̃ ſpectàt ad ſuũ offi ciũ ĩſiſtit ſtudio phᷣie vel aſtrologie vł poe/ ſie. Hic Hieroꝰdicebat. .di.c.Sacerdo tes. Sacerdotes dei omiſſis euãgelijs ⁊ p phetijs videmus comedias legere amato ria buccolicoꝝ vſuũ: vᷣba cantare:tenere virgiliuz in manibus.Et qð in pueris eſt cauſa neceſſitatis i ſe crunẽ facere volupta tis.¶ Mꝛoptea ⁊ ipe Hieroꝰab angelo fuit coꝛꝛeptus ⁊ vberatꝰ eo ꝙ nimis vacabat ſtudio platonis ⁊ ciceronis ſuauitate dele ctatus eloquij vt notat᷑. 3.di.c. Legimꝰ. ¶Ex hoc religioſis ⁊ clicis in ſacerdotio vł dignitate ↄſtitutis ꝓhibet᷑ ſub pena excõ/ municatiois ſtudiũ legũ ⁊ phiſice ideſt me dicie: vt magis poſſint vacare ſtudio theo logie ⁊ canonũ.Ex᷑ ne clerici vel monachi. c. Nõ magnope.c. Supꝑ ſpecula.ſ De ali/ is vo lr̃is ſecularibus an liceat illis vti di ximus in tractatu de timoꝛe iudicioꝛũ dei. ↄcludimus aũt nũc cũ Gꝛatiano di.ʒ7. totũ ꝙ ſi id fiat intẽtione bona licitũ eſt vñ Tho.22.q.i⁊.in pqõne ad vltiait.Stu diũ phᷣie ſm ſe licitũ eſt ⁊ laudabile ꝓpter vitatẽ quã ph̊i pceperunt deo illis reuelã te.¶ Ad qð facit dictũ Hiero.⁊ Augu.que poſita ſunt in p illo ſermone de timoꝛe iu/ dicioꝝ dei.Sed qꝛ ph̊i ꝗdã vvitatẽ abutun tur ad fidei ipugnationẽ: ideo Paulus ad coloſcẽſes.2.c.ait. Nidete ne ꝗs vos ſedu cat per phiam ⁊ inaneʒ ſciam ſᷣm traditio nẽ hoium ⁊ nõ ſm xpᷣm. ¶ Tertio puertit᷑ oꝛdo in adiſcendo ex parte finis. Cũ quis ſtudet ad vitatẽ ſciendã vt inde ſuperbiat vel ceteros ſuperet vel per ſas vel neſas pe cunias acquirat. Dũ tamen aliquis ſuuzʒ laboꝛẽ in ſtudendo ad deum oꝛdinat.ſ.ad eius laudem ⁊ pꝛoximi ſalutemolicet pꝛo⸗ pter ſciẽtiam decoꝛani et exaltari ſe credat oiech opd z ſüni ſenſi⸗ litere iſpoftd no aſſe ſiqoine bipſisin icutba/ ſüoff plpoe/ cerd⸗ 164 mato enere is pta ſit bat N nd. Wio ecd/ deſtme ocheo nachi. eali/ Vu d nüden digi⸗ ckpn it ſwel g ſoeng⸗ 4don lnsdd Pſilr do quis wbiat s pe⸗ ſunz tpr geder laudandus eſt ⁊ merito attollendus. NHaʒ noticia artiuzʒ liberaliũ oꝛnamentũ eſt aie Et vt refert quidã ſapiens. Sicut ſeptẽ pla nete celũ exoꝛnant ſic ſeptem liberales ar tes aiam. Sunt autem hee. ¶ Gꝛãmatica. ¶ RNethoꝛica. ſ¶ Gialetica. ꝗ¶ Ariſinetrica. ¶ Heometria. ¶ Muſca.ſſet Aſtrologia. ¶ Septẽ planete ſũt.ꝗ Luna.ſ Mercuriꝰ. ¶ Sol. ¶ Uenꝰ. ¶ Mars. ꝗq Juppit᷑. ¶ 1 Sa turnus. ο1zãmatica lune comparałt: qm̃ ſicut luna ceteris planetis ẽ terre vicinioꝛ. Sic grãmatica pꝛima eſt ⁊ vicinioꝛ intelle ctui rudi ⁊ indocto.¶ Scdõᷣm vo Hugonez in liꝰ Didaſcalon. Gꝛãmatica eſt ſciẽtia recte loquendi ⁊ cauendi incõgruitateʒ in loquẽdo.Et dicitur grãmatica quaſi litte/ ralis ſcientia.¶ Hanc ita cõmendat Quin tilianus li p̊ de inſtitutione oꝛatoꝛia.Nõ ſunt ferendi qui artẽ grãmaticã vt tenuezʒ atqʒ; ieiunã cauillantur que niſi fidelłr fun damenta iecerit quicꝗd ſtruxeris coꝛꝛuit. neceſſaria pueris:iocunda ſenibus:dulcis ſecretoꝝ comes:⁊ q̃ vel ſola omni ſtudioꝛũ genere plus habet oꝑpis minꝰhabet oſten tationis. Gꝛãmatice aũt noticiã debent habere clerici deputati ad diuinũ cultũ ſᷣʒ Durãdũ in ſumma ſua:vt ſalti ſic litteral que legunt intelligat. Rꝛopterea extra de magiſtris.c.Supꝑ ſpecula.⁊.c.Qm̃ ſtatuit vt in qualibet ecclia cathedrali habeãtur magiſtri docẽtes grãmaticaz. Sed vt dicit ibi glo. Nulilus eſt fructus illius ſtatuti et alioꝝ. ¶ Si vo qd obiciat ꝙ. 32. di. c. Tur bat. repᷣhenditur epᷣs qui populo grãmati cã exponebat. Rñdere poſſumus.ꝙ alið eſt grãmaticã ignoꝛare. Alind illã expone re pplo. Hã epᷣs non debet igrare gramati cã.vnde in.c.vltimo de etate ⁊ q̃litate oꝛdi nandoꝝ.habet᷑ ꝙ epᷣs ignoꝛãs grãmaticã amonetur ab executiõe pontiſicalis officij qꝛ vt dicit ibi glo.gnominioſũ eſt epᷣo ab alijs doceri.vt pᷣ.q.pᷣꝰ.c. Viliſſimus.⁊ in Auctẽtico de ſanctiſſimis epis g. Bamus. Et de electione.c.Cũ in cunctis. Sed ille epᷣs de quo dictũ eſt grãmaticã docebat po pulũ vł illã exponebat qꝛ ſoꝛte vt dicit glo ſãa dicebat. Cũ ego dico homo itelligas taʒ de mare qᷓ de ſemina quia communis ge/ 31 neris eſt.ff.de verboꝝ ſigniſicatione.l.Ho minis appellatiõe.Sed melius dic ꝙ grã maticã hic appellat ſcientiã auctoꝝ. Reci tabat eni in eccleſia ſabulas poetarũ ⁊ eas moraliter exponebat in pꝛedicatione ſua. hec glo.CSecũda ſcientia eſt rethoꝛica q̃ mercurio comparat᷑:qui deus eloqntie an tiquitus dicebatur.Hec ſᷣm Jſidoꝛũ liꝰ.2. ethicoꝝ inuenta eſt a grecis:goꝛgia:ariſto tile:ermagoꝛa.Et eſt traſlata in latinum a tullio dicta rethoꝛica grece a copia locutio nis.¶ Tertia ſcientia eſt dialetica. Et hec ſoli comparatur:qm̃ ſicut ſol lumie ſuo te nebꝛas pellit ⁊ nr̃m hemiſperiũ illuminat ſic dialetica eſt veꝝ a falſo diſcernere faci⸗ ens. Non ꝙ detere ſcientie veꝝ a falſo non diſcernant. Sed qꝛ hec ſola methodus eſt atq; via ſcientijs cunctis. Hãc pꝛimitus parmenides adinuenit quaʒ poſtea plato pᷣmo grecis dedit ⁊ ariſtotiles ſuis diſcipu lis ampliauit.¶ Quarta ſciẽtia eſt ariſme trica.Et hec veneri comparatur: qm̃ ſicut venus carnalis cõiunctionis influentiam habet ſic ariſinetrica artẽ de numeris con iungendis ⁊ ppoꝛtionibus tradit.Ait eni Iſidoꝰliꝰ.ʒ.ethicoꝑꝝ.Ariſmetrica eſt diſci⸗ plina numeroꝝ. Gꝛeci eni numex richimõ dicũt. Numeri diſciplinã apud grecos pꝛi muʒ pictagoꝛas ſcripſit:ac deide diffuſius a nicomacho diſpoſita:quaz apud latinos pꝛimus apuleius deinde boecius trãſtule runt.C Quinta ſcientia eſt geometria. Et hec ioui comparatur reperta ſᷣm Iſidoꝛuzʒz ab egyptijs. NHam inundante nilo ⁊ oium poſſeſſionibus limo obductis initiũ diui⸗ dende terre per lineas 1 menſuras nomen arti dedit.vnde geometria de terra ⁊ de mẽ ſura nuncnpata eſt. Terra eni grece ge vo catur:metra mẽſura. ¶Sexta ſcia eſt muſi ca que comparat᷑ marti:tum qꝛ a fabꝛo ad ignẽ ſedente repta eſt:tũ qꝛ inſtrumẽtalis muſica vt ſũt tube ⁊ alia huiuſmodi hoiĩes eq̃ſqʒ ad bellũ excitare ſolẽt. Et vt ait Iſi/ doꝛꝰ vbi.S.Muſica eſt peritia modulatio/ nis ſono cantuqʒ ↄſiſtens ⁊ disit᷑ per deri ⸗ uationem a muſis. Muſe aũt appellate a potumaſo ideſt a querẽdo ꝙ per eas ſicut antiqui voluerunt vis carminum ⁊ vocis modulatio quereretur. Mopſes dicit huiꝰ reptoꝛẽ fuiſſe tubal qui fuit de ſtirpe cain ante diluuiũ.HGꝛeci pictagoꝛã dicunt huiꝰ artis inueniſſe pꝛimoꝛdia ex malleoꝝ ſoni tu ⁊ coꝛdaꝝ extenſione percuſſa. Alij linũ cthebeum ⁊ zethan ⁊ amphionẽ in muſica arte pᷣmos claruiſſe ferunt.¶ De hac muſi ca ita refert Iſidoꝰ concoꝛdas cũ Quinti/v liano liꝰpᷣ de inſtitutoꝛia oꝛone.ſ Erat apð antiqͥs tam turpe muſicã neſcire q́;ᷓ lr̃as. Interponebatur aũt non modo ſacris:ſed 7 oibus ſolẽnibꝰ oibuſq; triſtioꝛibꝰ rebꝰ. At eni in veneratiõe diuia hymni:ita i nu ptijs himenei ⁊ in funeribus treni ⁊ lamẽ ta ad tibias canebantur. In ↄuiuijs wo li⸗ ra vel cithara circũferebatur ⁊ accubanti⸗ bus ſingulis oꝛdinabatur conuiuale genꝰ canticoꝝ.Itaqʒ ſine muſica nulla diſcipli⸗/ na poteſt eſſe pfecta. Hihil eni ſine ipa.nã ipſe mundus quadã armonia ſonoꝑꝝ ſer tur eſſe cõpoſitus:⁊ celũ ipſũ ſub armonie modulatione reuolui. In pᷣlijs inſup tube concentus pugnantes accendit:⁊ q;to ve hementioꝛ fit clãgoꝛ tanto fit ad certamen aius ſoꝛtioꝛ.Siquidẽ ⁊ remiges cantꝰhoꝛ tatur ad tolerãdos qſq; laboꝛes. Muſica aium mulcet ⁊ ſinguloꝝ opeꝝ fatigationeʒ modulatio vocis ſolatur. Ipſaſq; beſtias necnõ ⁊ ſerpẽtes volucres atqʒ delphines ad auditũ ſue modulationis muſica ꝓuo⸗ cat. ¶ Septima ſcientia eſt aſtrologia que ſaturno comparatur.qm̃ ficut ſaturnus ce teris planetis eſt altioꝛ ſic ⁊ ſcientia hec de altioꝛibus q́; cetere ſpeculatur.ſ Scðʒz vᷣo ſidoꝝ vbi.S. Aſtrologiã ⁊ natinitatis ob eruantiã chaldei pꝛimũ docuerunt. Gꝛeci aũt dicũt hanc artẽ ab athlante pꝛius ex⸗ cogitatã. Ideoqʒ dictus eſt ſuſtinuiſſe ce/ lum.ſ Be quo Alugꝰliꝰ.iꝭ.de ciui.dei mul . ta refert.c.S.⁊.c.ʒ 9.eiuſdẽ libꝛi dicit. Eo tẽ poꝛe quo morſes natus eſt fuiſſe reperit athlas ille magnus aſtrologꝰ pꝛomethei fr mẽnus auus mercurij maioꝛis.cuiꝰne⸗ pos fuit mercurius termegiſtꝰ. Sũt ⁊ alie ſciẽtie que hijs adherẽt: vt medicina ⁊ ius ciuile. Eſt Nciẽtiaꝝ regiã theologia cui ſub alternat᷑ ius canonicũ quas ad bonũ finẽ adiſcere laudabile eſt. . ¶Qð curioſi ex ſuꝑbia ſpernunt vitatez dü ſcribit vel narrat abſqʒ lenocinio boꝝ . 2 põt eſſe doctrina ſine eloqntia lʒ eloqᷓn tia cũ doctrina ſit cõmẽdabilis. Cap.2. H Ccũda cunoſitas dĩ locutionis:que eſt in illis qui oẽm vᷣitatẽ ⁊ fidei et bonoꝝ mox ſiue ſcriptã ſiue pꝛedi⸗ catâ contẽénunt du ibi deeſt oꝛnatꝰ ⁊ copia dicendi. Se quibus dixi in pmone p̃ in tra ctatu de timoꝛe iudicioꝝ dei.¶ Sʒ hic no⸗ tandũ ꝙ tripliciter qdã de eloqntia dicũt. CQQäuidã aſſerũt abſqʒ illa nõ vſſe ſtare doctrinã. CQuidã affirmt eloqᷓntiã eſſe ſpernẽdã.¶ Quidã vo eloquentiã doctri ne dicũt aſſociã dã.¶ Pꝛimi ſũut illi de qui bus Lactãtius ait liꝰ..diuinaꝝ inſtitutio nũ. Hec in pꝛimis cauſa eſt ⁊c.vt in illo pᷣ ſermone de timoꝛe iudicioꝝ dei.ſ Sʒ certe ꝙ tales non bñ ſentiant oſtendimꝰ exẽplo varronis. Se quo ſic ſcribit Augꝰliꝰ.6. de ciui.dei.c.ꝛ.Marcus varro tãetſi minꝰſua uis eſt eloquio doctrina tamen atqʒ ſentẽ tijs ita refertus eſt vt in oĩ eruditione quã nos ſecularẽ: illi aũt liberalẽ vocãt ſtudio ſum reꝝ tantũu iſte doceat q; tum cicero de lectat.Et ibi ſequitur AugꝰCicero i libꝛis achademicis varronẽ appellat acutiſſimũ 2 ſine vlla dubitatione doctiſſimum nõ ta men dicit facundiſſimũ.Et iteꝑ ibidẽ ZRlu⸗ guſtinus. In pꝛimo autem libꝛo cicero cũ eiuſdẽ varronis litteraria opa pꝛedicaret. MNos inquit in noſtra vꝛbe pegrinãtes er ranteſqʒ tanqᷓ; hoſpites tui libꝛi quaſi do mũ reduxerunt vt poſſemus aliqũ qui et vbi eſſemus agnoſcere.Zu etatẽ pꝛie.An deſeriptiones tẽpoꝝ. Zu ſacroꝝ iura.Zu ſa cerdotum. Zu domeſticã.Z u publicã diſci plinã. Zu ſedium regionũ locoꝝ.ZTu omni um diuinaꝝ humanarũqʒ; rerum nomina: gnã officia cauſas aperuiſti.hec ibi.Quis igitur varronis doctrinã ſine eloquẽtia de ſeriptà deſpiciet quã tot laudibus cicero E ꝓſecutus.Sed Augꝰadhuc in pꝛefato liꝰ co. 7.ita de varrone ſubdidit. Nir doctiſſi⸗ mus varro tã multa legit vt aliquid ei ſeri bere vacaſſe miremur tã multa ſcripſit qᷓ; mlta vix gnena; legere potuiſſe credamꝰ. Et lʒ ipſe Augꝰſic commendet varronẽ ta men non appꝛobat omnia ſus ſcripta.vn/ de in.4.c.pꝛetacti libʒi dicit. In hijs que van hin diun pen ui ſe 1 4 iniozbe Ahcein 2 nin oms:ave 1 ſda nepꝛei/ t c epnm 3bieno nia dicit⸗ bſſe ſne nnieſe i don lioeqni ſimno ilo N riplo 16,de oſa ſ. Med ſudo cceo de wilbi⸗ niſtni um nod bili/ aco edtchat. nites gn uc it.,1 , l li alli omnni ſoming: diQuis guctude 8 ccent eßhol volſſ nigalſi varro ſeripſit de rebus humanis ſecutꝰent hiſtoꝛiã reꝑx geſtaꝝ. Que aũt de hijs quas diuin as vocant quid niſi opiniones reruʒ vanaꝑ.ſ Diximus iſta de varrone cuiꝰdo ctrinã magniſacit cicero que tamẽ ſine elo quẽtia fuit.Quantomagis nos appꝛoba re acceptare ac venerari debemus doctri / nã ſanctoꝝ qui locuti ſunt ſpiritu ſancto in ſpirati:lʒ non ſemꝑ ſplendeat nitoꝛe eloq̃n tie. ¶ Secũdi contendunt eloquẽtiã oino wꝛe dangnandã: contra quos ſunt verba Quintiliani in illo ſermone pᷣ de timoꝛe iu dicioꝝ dei.¶Tertij aſſerunt doctrinã elo⸗ quentie qñq; aſſociandã:⁊ cum id faciunt bono zelo ad honoꝛem dei ⁊ aiax ſalutem rem vtiqʒ dignã efficiũt.Sicut etiã Augꝰ docet liꝰ.A.de doctrina xpiana.Iccirco Za ctantius liꝰpᷣ diuinax inſtitutionũ inquit. MNunc maioꝛe copia ⁊ facultate dicẽch cau ſam vitatis poꝛemꝰ:que lʒ poſſit ſine elo quentia deſendi vt eſt a multis ſepe deſen ſa. Tamen claritate ac nitoꝛe ſermonis il⸗/ luſtranda ⁊ quodãmodo diſſerenda eſt: vt potẽtius ⁊ aios ifluat ⁊ vi ſua iſtructa ⁊ lu ce oꝛonis oꝛnata. ¶Oð curioſi ex ſupbia coꝛpoꝛeos ſenſus ad vana dirigũt ⁊ illicita beipue in ſpecta culoꝝ inſpectnone. Laß. zin. Ertia curioſitas ẽſt viſionis: quam que conſiſtit in appentu ⁊ ſtudio in inato cognoſcendi per aliquem ſenſuʒ exterioꝛem.Et q;uis iſta curioſitas ſenſiti ua exerceatur per omnes ſenſus tamẽ ex/⸗ pꝛimitur per viſum quia nomine viſus in telligitur omnis ſenſatio: vnde conſueuit dici: vide q́; bonum ſonum habet na a na ideſt audi: vide q; tum bonũ odoꝛeʒ bet iſte fſlos ideſt odoꝛa.Et chꝛiſtꝰdixit Lu ce vltimo. Nidete manus meas ⁊ pedes meos ideſt palpate.Et pᷣs.ʒ ʒ.ſeribit᷑. Gu/ ſtate ⁊ videte quoniã ſuauis eſt dominus. Scom itaqʒ Lho.cognitio ſenſitiua oꝛdi⸗ natur ad duo. Anomodo tã in homibus q; in bꝛutis ad coꝛpoꝛis ſuſtentationeʒ in quantũ ſcilicet per huiuſmodi cognitionẽ homines ⁊ iumenta vitãt nociua ⁊ acqui/ runt ſibi næeſſaria ad ſuſtentationem. Si cut ouis videns lupum ſugit: ⁊ ſic homo 32 4 vigens inimicum. Quod facere nõ poſſet ſi non videret ⁊ videns cibum ſumit illuʒ. Aliomodo cognitio ſenſinua ſpecialiter in homine oꝛdinatur ad cogmtionem pꝛa cticã vel ſpeculatiuã.videns eni herbà me dieinalẽ medicus oꝛdinat eam ad medici⸗ nam:videns exercitia alicuiꝰartis quomo do fiut addiſcit vt 'm ea operetur. Cõſide/ rans per viſum auditum vel per alios ſen ſus pulchꝛitudinem creaturarũ exurgit in de in cogninonem creatoꝛis. Quando igi tur non apponitur ſtudium circa cognoſcẽ da ſenſibilia pꝛedictis modis ⁊ cauſis: ſci licet pꝛopter neceſſitatem ſuſtentande na ture vel pꝛopter ſtudiũ veritatis intelligẽ de curioſitas eſt. Et q;uis luxuria ⁊ gula ſint circa tangibilia ⁊ guſtabilia ⁊ ſic etiaʒ vicium curioſitatis.tamen iita eſt differen tia:quia luxuria querit delectationem in⸗ oꝛdinatam tactus. Sed curioſitas querit delectationem inoꝛdinatam cognitionis: habetur per tactũ de re.Et ſic de alijs enſatis.Et m Petrum de palude. virgi nes tentantur de vicio carnis per modum curioſitatis:ſcilicet vt experiantur qualita tez illius delectationis veneree. Sic ⁊ qui experti ſunt delectationem veneream ali/ quando incitantur ad turpia ex curioſita. te: ſcilicet ad experiendos nouos modos turpitudinis magis q̃ʒ in luxuria. Dicit etiam Beda ꝙ vicium curioſitatis eſt in dignoſcendis carpendiſqʒ vicijs pꝛoximo rum.Quod fit per particularia ſenſibilia. Hoc tamen ſ̃m Tho.aliquando bono ani mo ſit ad vtilitatem ſuam: vt ſcilicet inde pꝛoficiat pꝛouocatus bono exemplo alteri us vel etiã ad vtilitatẽ pꝛoxuni: vt ſcilicet coꝛꝛigatur cum charitate ſeruatis debitis circunſtãtijs. ſ Sed cum quis conſiderat videndo vel audiendo facta alioꝛũ ad de⸗ ſpiciendum vel detrahendum vel ſaltiz in utiliter inquirendum.hoc curioſum eſt et vicioſum. Ideo Sapiens pꝛouerbioꝝ. 24. c.ait. Hon inſidieris nec queras impieta⸗ tem in domo iuſti.Et ad hoc faciunt aucto ritates poſite in ſermone de iialicio teme⸗ rario in quadrageſimali de pnia.¶ Conſi ſtit tandem curioſitas in ſpectaculoꝛuʒ va noꝛũ inſpectione.vbi ſciendu ꝙ aliqua ſũt ſpectacula repfentatiua piax reꝝ vt natiuni tatis:paſſionis:⁊ reſurrectionis ieſu chꝛi⸗ ſti ⁊ ſimilium:⁊ inſpectio taliũ de ſe opoꝛtu na eſt:optima eſt.Quedam vo ſpectacula ſunt repᷣſentatiua turpiũ rerum in quibus qnqʒ recitantur comedie terentij cũ turpi/ bus obſcenis geſtibus Alia inſuper ſi/ unt cũ habitu monachali vel religioſo qðᷣ pꝓhibitum eſt ſᷣm glo.in.c.Cũ decoꝛem.ex de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ. Et in Auctẽ tico de ſanctiſſimis epᷣis Svltimo. Et. C. de epᷣ ali audientia.l. Minime.Et a talibꝰ bñ eſt abſtinere ⁊ pꝛecipue iſta vitent clerici ⁊ religioſi ⁊ maxime dũ celebꝛantur diuina. Nam vt ſcribitur de con.di.pᷣ.c. Qui die ſolemni pꝛetermiſſo ecclie cõuentu ad ſpᷣe ctacula vadit excõmunicetur. Et de con. di. 5. c. Non opoꝛtet miniſtros altaris vel quoſlibet clericos ſpectaculis aliquibꝰ in tereſſe. Et vt bꝛeuius concludamus dicit Tho.22. q.i⁊2. articulo.2. Inſpectio ſpecta culoꝝ cõmuniter redditur vicioſa inq; tuʒ per hec fit homo ꝓnus ad vicia vl laſciuie vel crudelitatis vel vanitatis ⁊ ſimilia ꝓ/ pter ea que in ſpectaculis ſolent fieri. Cau te itaq; incedendũ eſt ne itellectus per ſu/ perbiã curioſitate leuetur aut coꝛpoꝛis ſen ſibus concedatur libertas qua feratur ad obiecta illicita ⁊ idebita. Jtaqʒ cuſtodien/⸗ di ſunt ⁊ rerrenandi vt ſemper humilitas habitet in aia nr̃a que nos dignos efficiat gr̃a xpᷣi:⁊ tandẽ perducat ad gaudia para⸗/ diſi Amen. Veria ꝗnta ꝛ hebdomade.De ſuperbia mulieꝝ ſatis tẽperate ⁊ modeſte recitãdus ne patiantur ille qͥ humiles ſũt ⁊ virtuoſe. Sermo duodecimus. NRE a demonio vexat᷑. Scribunt᷑ h̃ verba Mathei. i. coα in eud gelio bodierno. ¶ Superbie viciũ deteſtan Adjũã ſatio infeſtat muliebꝛe genus. Ipſe ꝗp pe mulieres conimuniter elate ſũt ⁊ fumo ,ſnperbie wplete. Hec mirum qꝛ vt ſapiẽs ait Ecchaſtici.ꝛ c. A muliere ſumpſit ini/ tium omnis perditio:duʒz ſcilicet pᷣma ma ter omniũ appetens ſcire bonum ⁊ maluʒ fuperbe diuinũ contempſit pꝛeceptũ.Non igitur ſola filia chananee vexabatur a dia bolo. Sed tot innumere vt ſic dicã in qua/ rũ coꝛdibus ſuperbia dñatur. Pꝛopterea hodierna die ſuperbià mulieꝝ potenter ex pugnabimus. Quap diſtiguere poterim triplicẽ ſuperbiã. P56*α matrimonialis ↄſuſionis. zavane exoꝛnationis. Trimalis conuerſationis. .85 mulieres ſuperbe nolunt ſubeſſe viris ? ab illis dirigi regulari. Tap.pm. MKimga ſuperbia mulierũ dicit ma/ trimonialis ↄfuſionis. Confundũt tis viribus pꝛeeſſe vinis a ꝗbus regi ⁊ gu bernari maxime dedignantur. Qd autem vxoꝛ ſit regulanda per pꝛudentià viri oſtẽ ditur triplici rõne. ¶Peſt ꝓpter mulieris ſubiectionem. u ppter mulieris ↄditionẽ. ¶ 3 Ppter mulieris decoꝛationem. ¶Pꝛima rõ eſt ꝓpter mulieris ſubiectio nẽ. Mulier eni viro inferioꝛ eſt.vñ inquit Ariſt.pᷣ politice. M aſculus natura femel la pꝛincipalioꝛ eſt.q Et Petrus ſua pma canonica.ʒ.c. Mulieres ſubdite ſint viris. Et Augꝰin queſtionibꝰnumeri. Et. 33. q.S.c.Manieſtũ eſt voluiſſe legẽ feminazʒ fub viro eſſe.Et idẽ. ʒ.q. .c.Eſt oꝛdo na turalis in hoibus vt ſeruiãt femine viris. ¶ Et Ambꝛoꝰin examerõ. Adã per euã de ceptus eſt non eua per adã. Quẽ vocauit ad culpã mulier iuſtum eſt vt eã in guber nationẽ aſſumat ne iteꝝ feminea facilitate labat᷑.¶ Idẽ.ʒʒ.q. .Mulierẽ. Mulierẽ cõ ſtat ſubiectã eſſe dñio viri ⁊ nullã auctoꝛi⸗ tatẽ hĩe.ſ¶ Et.ʒʒ.q.S.c.Cũ caput.Cum ca⸗ put mulieris vir ſit caput aũt viri xpᷣs que cũq; vxoꝛ nõ ſubicitur viro hoc eſt capiti ſuo eiuſdẽ crimis rea eſt cuius ⁊ vir ſi non ſubiciat᷑ xpᷣo.ſ Et Iſidoꝰ.ʒo.q.s.c. Femie. Femie dũ maritant᷑ ideo velant᷑ vt nouerit ſe ſemper viris ſuis ſubditas eſſe debere ⁊ humiles. ¶ Sed mulieres egre iſta feren tes arguũt pᷣ ex ſnia dei qui dixit Geñ.ꝛ.c. Non eſt bonum hominem eſſę ſoluz: facia mus ei adiutoꝛiũ ſimile ſibi nõ dixit facia/ . mus ſubditã eni ille mulieres que ſuꝑbie locum dederũt oꝛdinẽ matrimonij dũ ſatagũt to/⸗ epti or Atur ad cäinquu⸗ doptent otentera poten 9. diakma/ nſundüt lelocum güto/ li ſ ummn nn We h n nquit n ſncl in gmna inviris⸗ iſening Roron nine ns. Nerai Gerocgbt jinghbe⸗ ſaaliute dlienec zuncon Cumd/ nghe ch gnirinen cni novant edebenet ſa ſaren biin luzfi iruße, gſohot Mulier quã dediſti mihi ſociã ⁊c̃. vocans eã ſocià quaſi equalẽ ⁊ nõ inferioꝛc.ſ Ite/ rũ glo.ʒʒ.q..c.Mulierẽ &. Nec illud. ſupꝑ ꝓbo coſta ait.Mõ de pede pꝛmata eſt mu lier ne videretur oino famula:nõ de capite ne oĩno videretur dña:ſed de coſta vt vide retur collateralis. Et Aplłs pᷣ ad coꝛin⸗ thios.⁊.c.ait.Nir nõ habet ptãteʒ ſui coꝛ poꝛis:ſed mulier.⁊ mulier nõ habet ptãtẽ ſui coꝛpoʒjs ſed vir. ¶ Et Hieroꝰ ad ocea/ nũ. 52. q. . c. Apud nos. Qõò nõ licet femi nis eque:nõ licet viris ⁊ eadẽ ſᷣuitus pari ↄditione cenſetur.C Ad bec nos rñdemꝰ ꝙ de viro ⁊ vxoꝛe poſſumus duplr loqui. ¶ Aut q; tum ad ſidẽ matrimonij ⁊ mrimo niale debitũ.Et ſic vir ⁊ vxoꝛ ſũt equales. Ita eni vir tenet᷑ diligere vxoꝛc:ſicut vxoꝛ viꝝ.Et ſic fidẽ ſeruare illi debet ſicut vult ſi bi ſeruari.ſ Aut loqmur q; tuʒ ad regimẽ vite.Et tũc diſtinguendũ: qꝛ aut vir vellet regere vxoꝛẽ ita vt faceret ↄtra pᷣcepta dei ⁊ tunc ei nõ debet obedire. Aut ita ꝙ pꝛeci piat ea que nõ ſunt cõtra deũ ⁊ expediẽtia cõi vtilitati domus ⁊ mutue ↄuerſationis. Et tunc vxoꝛ debet viro ſubici ⁊ obedire. FTBicit tñ Riccardus ĩ.A.di.A⸗.In qõne vtrũ ſeruus poſſit ſacere teſtamentũ in re/ ſponſione ad arguvin oppoſitũ.Qò vxoꝛ ꝓpꝛie loquẽdo non eſt ſerua mariti q;uis vir ſit caput eius in regẽdo ipſã ⁊ ſit admi niſtratoꝛ ⁊ diſpenſatoꝛ bonoꝝ.vñ vir dñat᷑ mulieri politice non deſpotice.IJdeo muli/ er partẽ habet in bonis cõmunibus ſibi 2 marito de qua parte põt ſacere teſtamẽtũ Bonaaaũt ĩ 3½ di.iꝛ.dicit.Qð vir ẽ mulie re excellentioꝛ ꝓpter tria.ſp̊ꝓpter digni⸗ tatẽ in pꝛincipiando:qꝛ oẽs tã viri q; mu⸗ lieres ex vno viro ſũt.In quo eſt expꝛeſſa repꝛeſentatio egreſſus reꝑ ab illo vnico et ſummo pᷣncipio deo vñ Ambꝛoꝰliꝰde pa/ radiſo ait. Anã nãm volens hoium conſti tuere deus ab vno pꝛincipio creature hoc cepit. ¶ꝛvꝰvir eſt excellentioꝛ muliere ꝓpter auctoꝛitatẽ in pſidendo qꝛ vir eſt caput vt dictů eſt nõ mulier.ſ ʒꝰ ꝓpter virtutẽ i agẽ do quia viri eſt agere ⁊ mulieris pati: qm̃ plus habet exus virilis de virtute actiua. vnde Ariſto.liꝰde aialibus dicit ꝙ mulier 33 eſt mas occaſionatus ideſt vir imperfectꝰ. ¶Secũdo vxoꝛ eſt regulanda ſm pꝛuden tiã ⁊ auctoꝛitatẽ viri ꝓpter mulieris condi tiontc᷑. Eſt enim in pluribus mulier leuis in conſtans ⁊ mobilis. Quare Terentius ait Qð mulieres ſerme vt pueri leui ſentẽtia ſunt.Et Lactantiꝰ liꝰ.ʒ.dicit: nunqᷓ aliq̃; mulierem phiam ſciuiſſe niſi Zhemiſtes. Sunt etiã mulieres ad laſciuia ꝓne vt pa tet in vxoꝛe putiſaris pꝛincipis eunuchoꝝ pharaonis que tẽtauit ⁊ inſamauit ioſephj vt dicitur geneſis.ʒ ↄ.c.Eſt nihilominꝰ ꝓ/ pter ſuperbiã vxoꝛ ſepius viro contraria. Quare dicitur de quodã cuius vxoꝛ ſub merſa erat in fluuio ꝙ cum quereret cada uer eius ad educendũu de aqua ibat per flu uiũ contra aquã:⁊ interrogatus cur ſic fa⸗ ceret:rñdit.dulier iſta in vita ſemper fuit ↄtraria dictis ⁊ mandatis meis.Ideo que ro ↄtrario modo ſi foꝛte etiã moꝛtua aquã econtrario petat.ſ¶ Recitat inſuper Hiero nymus cõtra iouinianũ:ꝙ ſocrates habu it duas vxoꝛes quas ingenti patientia ſu/ ſtinens nõ potuit tamen ab eaꝝꝑ contume lijs ⁊ clamoꝛibus liberari.Et cũ quadã die querelantibus ipſis contra eũ domuz ille ſoꝛet egreſſus vt earuz moleſtias euitaret ⁊ ante domum ſederet pꝛoiecere ille aquã ſuper euz. Ille vo imperturbatus ait. Scie bam ꝓꝙ poſt tonitrua pluuie perſequerent᷑ I¶ Narrat etiã Nalerius:ꝙ phoꝛoneus rex grecoꝝ die qua moꝛtuꝰeſt dixit leoncio fra tri ſuo. Ad ſummã felicitatẽ nihil mihi de eſſet ſi vxoꝛ ſemper deſuiſſet.Cui leoncius Et quomodo vxoꝛ obſtat:At ille. Mariti hoc omnes ſciunt.Et Cato vticenſis dice/⸗ bat. Si abſqʒ femina poſſet eſſe mundus ↄuerſatio noſtra nõ eſſet abſqʒ dijs. Au⸗ luſgellius in ſuper liꝰ.pᷣ̊ noctium atticarũ. vᷣba metelli numiditi recitat dicẽs. Mul⸗ tis ⁊ eruditis viris audiẽtibus legebatur oꝛatio metelli numiditi grauis ac diſſerti viri quam in cenſura dixit ad populum de ducendis vxoꝛibus cum euz ad matrimo nia capeſcenda hoꝛtaretur. In ea oꝛatione ita ſcriptum fuit. Si ſine vxoꝛe poſſemus quirites eſſe: oẽs ea moleſtia careremus. Sed quoniam ita natura tradidit: vt nec cum illis ſatis commode nec ſine illis vllo g modo viui poſſit ſaluti ppetue potius q̃; bꝛeui voluptati cõſulendũ.¶Tertio vxoꝛ regulanda eſt m pꝛudẽtià viri ꝓpter mu⸗ lieris decoꝛationẽ.vxoꝛ eniʒ bene moꝛige rata eſt decus oꝛnamentuzʒ domus:glia viri:conſolatio parentele:⁊ coꝛona amico rũ viri atqʒ domeſticoꝝ.HNinc Sapiẽs pꝛo uerbioꝝ.iꝛ.c.ait. Miulier diligens coꝛona eſt viro ſuo. Ideo viro incũbit vxoꝛem ad oẽm honeſtatẽ dirigere illãqʒ gubernare. Sed ſuperbiri facit vt vix vna reꝑpiatur e decẽ vtinã nõ ex centũ vel mille que veruzʒz mbicere non/ꝓcuret. Ille vo mulieres que vanitatibus vacant viros ꝑſepe moleſtat Et vt inquit aureolus Theophꝛaſtus vxoꝛ pompoſa per totas noctes cõquerit᷑ dicẽs Illa oꝛnatioꝛ/ꝓcedit in publicũ.Ego in cõ uentu feminaꝝ miſella deſpicioꝛ. Et vt ait Sapiẽs ꝓuerbioꝝ.i9.c.Tecta iugiter diſtil lantia mulier litigioſa in domo. CMQõ mulieres ſuperbe excedũt modũ 2 regulaã in oznatu ⁊ cultu coꝛpoꝛis acpõpa 2 veſtimentoxy. Q Lap.2. Ecũda ſuperbia mulieꝝ dicit᷑ vane exoꝛnatiois.Excedere quippe ſolet mulieres in oꝛnatu coꝛpoꝛis. Et in Boc magis peccdt ipſe qᷓ; viri. Rõ eſt quia ſicut magnanimus oia iſta tẽpoꝛalia par/ Aua exiſtiat. ita puſillanimis parua mag extimat. Miulier aũt parui animi eſt ⁊ de bilioꝛis cognitionis qᷓ; vir.vnde gliam tẽ poꝛalem magnũ quid arbitratur. Et cum nõ valeat apparẽ vel exaltari imagnis ne gocijs:qꝛ nec in docendo nec negociando æ huiuſmodi ſaltũ in apparentia pulchꝛitu dinis querit gůam. ¶ Refert Auluſgelli us liꝰ p noctiũ atticax. Qd demoſthenes pꝛiuſq; eloquium eius innotuiſſet nitoꝛeʒ cultus dicitur appetiſſe. Sed poſtqᷓ;ᷓ eloq̃n tie famã aſſecutus eſt contẽtus toga dice /⸗ bat potius velle a ſe qᷓ; a nitoꝛe veſtiũ glo riã comparare. Mulieres ergo ob vilitatẽ animi in oꝛnam ſe gloꝛioſas reputant⁊ fe lices. C Sed notandã ꝙ triplex eſt oꝛnatꝰ Bolaudabilis. Peaerayits. 3 vituperabilis. Pꝛimus oꝛnatus eſt laudabilis ⁊ eſt ille quo vtuntur miſtri altaris in diuinis offi / cijs ⁊ pꝛincipes ac alij in dignitatibus cðö⸗ ſtituti qui vtuntur veſtibus pꝛecioſis que de ſe non oꝛdinantur ad ſui gloꝛiã: ſed ad ſignificandũ excellentiã ſui ſtatus ⁊ oſten dendã magniſicentiam diuini cultus. Et ſic multi ſancti vſi ſunt ratione ſui gradus veſtibus delicatis. vnde habetur geneſis 37. c. Qdò Jacob patriarcha ſecit io ſeph tu nicã polimitã ideſt rachamataʒ. Et ſancta cecilia nobilis romana veſtes deauratas ferebat. Et hoc modo dicitur.C de poſtu / lando.l.vltima.Qð aduocatus coꝛã iudi ce debet habere veſtes decentes. Nã talis ille pꝛeſumitur pꝛima facie qualẽ eum in/ dicant veſtes.ff.de iure fiſci.l.Diuus.l.Si acceptoꝛ. Et vt dicitur.20.q.pᷣꝰ.c.vltimo. Aeſuis debet eſſe conueniens ſtatui oꝛdi/⸗ ni ⁊ officio.¶ Et lz dicatur extra de vita et honeſtate clericoꝝ.c.clerici.Oð clerici nõ deferant coꝛꝛigias auri ⁊ argenti nec defẽ rãt anulos niſi quibus competit ex digni tate.¶ Et.ꝛi.q.A.c.Ois.Omnis iactantia oꝛnatura coꝛpoꝛalis aliena eſt a ſacrato oꝛdine.Zamen Glo.in dicto caplło Clerici dicit. Elerici in veſtibus debent ſe conſoꝛ⸗ mare conſuetudini regionis ne videantur hipocrite.vt.30.di.c. Siquis viroꝛuʒ. ¶ Et ne vileſcat dignitas clericalis.dᷣo.di.c.Epi ſcopi.Et.2i.q:ꝗ.c.In ſumma.¶ De epiſco pis etiam querit Glo.iõ.q..cꝰ In noua. vtrũ epiſcopi religioſi debeant deferre ha bitum pꝛofeſſionis ſue.ſ Et reſpondet: monachus factus epiſcopus non abiciet habitum. Sed retento habitu deſuper fe⸗ rat habitum in quo magis conueniat eis inter quos verſatur. Extra de vita 1 hone/ ſtate clericoꝝ.c.HDeus qui. Repꝛehenſibi les itaq; foꝛent qui debitũ oꝛnatũ omitte rent in habitu ⁊ veſtitu vel ex negligentia. ¶ Unde Ariſto.in.ꝛ.ethicoꝛum dicit ꝙ ad molliciem que viciuʒ eſt pertinet ꝙ homo trahat veſtem per terrã ne laboꝛet in reti/ nendo eam vel ſi homo faceret ad oſtenta tionem pꝛopter inanem gloꝛiam ſicut ple riqʒ faciunt deferentes veſtes immundas ſoꝛdidas.ſ Ande Wernardus dicebat. ꝙ in veſtibus paupertas placebat:ſoꝛdes autem nunqͥʒ:quia ſignum euat vel negli gentis animi vel gloꝛam affectantis. Et tbrech⸗ ioſss ae i:ſedal 97 0ſten igrochs geneſis oſephin Etnca uratas cpoſtn/ oi udi Ni talis umin/ 1s.lSi lumo. oꝛch/ ae nno deſ i W aatd Clnd cne/ leantwr. ſEt c eco ſohe⸗ ene ha Ndati diac ſyaſe nat as hone/ henſibi ommite igenna⸗ ge nnen/ oſtenta ſat e nundos icebat⸗ ſoꝛdes Anegt tioſ⸗ di. Ai F. Pꝛerea.MNec aſfectate ſoꝛde s: nec exquiſite delicie laudem pariunt.veruʒ ꝙ dum aliqui verbo ⁊ exemplo habent alios ꝛouocare ad penitentiam decet eos vili/ us indui.Sicut fecerunt quidam ex pꝛo phetis de quibus ad hebꝛeos.xi.c.ſcriptũ eſt. Circuierunt in melotis ideſt ſclauinis: ⁊ in pellibus capꝛinis vt helias. Et gloſa ſuper illo MÆ.1⁰ath. 3. Joannes habebat ve⸗ ſtitum de pilis cameloꝛum. Qui peniten/ tiam pꝛedicat habitũ penitentie oſtendat. ¶ã Secundus oꝛnatus eſt tolerabilis cum ſcilicet mulierem ᷣm moꝛem patrie ⁊ non coꝛꝛupta intentione oꝛnant ſe modeſte et temperate vt ſic placeant viris vel ne peio res ac deterioꝛes alis videãtur.vnde Au guſtinus de doctrina chꝛiſtiana.iſ Et.xi.di. c.Quiſquis. Quid loco ⁊ tempoꝛi ⁊ perſo nis conueniat diligenter attendenduʒ eſt ne temere flagitia repꝛehẽdamus. In hijs enim omnibus non vſus rerum ſed libido in culpa eſt. ¶ Tertius eſt oꝛnatus vitupe rabilis cum ſcilicet pꝛimo fit pꝛopter vana gloꝛiam. vnde Gꝛegoꝛius in homelia in quit.Si cultus pꝛecioſãrum veſtiuzʒ culpa non eſſet:nequaqᷓ;ᷓ ſermo dei tam vigilan ter expꝛimeret. Qð diues qui toꝛqueba/ tur apud iferos purpura ⁊ byſſo indueba tur. Secundo vituperabilis oꝛnatus mu lierum cum ſit cum nimis exceſſiua ſolici tudine.vnde Chꝛiſtus Moaathei. 6. c. dixit. De veſnmento quid ſoliciti eſtis: ſcilicet ſuperflue. ¶ Tertio eſt repꝛehenſibilis oꝛ⸗ natus cum fit exponendo ſupꝛa vires ⁊ cõ decentiam ſtatus:ſicut fit tempoꝛibꝰiſtis. ¶ Quarto dum mulieres oꝛnant ſe vt tra⸗ hant alios ad ſui concupiſcentiam. Ob id Sapiens pꝛouerbioꝛum..de muliere ſic ſe oꝛnante ait.Ecce mulier occurrit illi oꝛ⸗ natu meretricio pꝛeparata ad capiendas animas.ſ Et Hieronymus ad furiam in⸗ quit.Oꝛnatus iſte non domini eſt velamẽ eſt antichꝛiſti. Aut veſtiendum vt loqui/ mur.Aut loquendum vt veſtiti fumus lin gua perſonat caſtitatem: ⁊ totum coꝛpus pꝛerert impudicitiam.i Et idem ad ſacras virgines de cõtinentia virginali. Pꝛophe ticus ille ſermo non pꝛoferatur de vobis ſi lie eoꝛum compoſite ⁊ circũoꝛnate vt ſmi⸗ 34 litudo templi ſimiles ſepulchꝛis dealba/ tis que extra auro relucent:intus wvo ple/ na ſunt oſſibus moꝛtuoꝛum. Hee non fi · lie regis chꝛiſti:ſed regis tiri. Hee ſemper in muneribus vultus impudicitia diuites plebis ⁊ capiuntur ⁊ capiunt. Impudiciſ/ ſimus mulierum affectus ſemper in gem mis:ſemper in lapidibus:ſemper in oꝛna mentis extrinſecis gloꝛiam ponunt. Non ſufficit eis libido innata nature:ſed occa⸗ ſionem querunt explende libidinis. Affe⸗ ctant pꝛoculdubio vt oculi viroꝛum auruʒ contemplantes ⁊ gemmas tandem figan tur in faciem vt facilius incitent ad libidi/ noſum incendium.Quid meretrix gloꝛia ris:Auid exaltaris in pulchꝛitudine pan ni:Quid ad te attinet argentum ⁊ auruzʒ: Nonne omnis caro fenum ⁊ omnis glo/ ria eius quaſi flos feni: Hec ille. Neſcio quid referre debeam de exceſſu oꝛnatus: qui iam infecit totam italiam. ?l tempoꝛe nãq;ʒ illo quo pꝛedicare cepit ſanctus ber nardinus vas electionis ⁊ ab ipſo ⁊ ab ali is pꝛedicatoꝛibus feruentiſſimis dictum eſt ſatis contra vanitates et pompas:æ ni hil actum eſt:cum indies mulieres in hoc deterioꝛes fint facte.Et licet ſint alia pecca ta multa in viris ⁊ mulieribus que deum iam pꝛouocauerunt ad iracundiam.Iſtud tamen vnum eſt ⁊ audeo dicere pꝛincipa⸗ le:tum quia generale eſt:tum quia publi/ cum:tum quia multoꝛum maloꝛum cauſa tiuum:tum quia cum maioꝛe obſtinatio⸗ ne retinetur. Heſcio quid eueniet: quia in ſcrutabilia ſunt iudicia dei. Nidemus ta⸗ men patrias ⁊ pꝛouincias a multis annis dure flagellari. Nunc peſte:nunc penuria rerum:nunc ſtrepitu ⁊terroꝛe guerrarum. O mulieres vane. O mulieres elate.O mulieres dure:pꝛopter vos iratus eſt de/ us:pꝛopter caudas:pꝛopter detecta pecto ra:pꝛopter fucatas facies: pꝛopter ſacro⸗ rum locoꝛum ⁊ tempoꝛum miuriam:pꝛo/⸗ pter obſcenos geſtus. ¶ Hinc eſt qd ꝓYſaie tertio capitulo ſcribitur. ¶ Pꝛ eo ꝙ ele⸗/ uate ſunt filie ſyon ⁊ ambulauerunt exten to collo: et nutibus oculoꝛum ibant: et plaudebant pedibus ſins: et compoſito gradu incedebant. decaluabit dominus £ 2 verticẽ filiaꝝ ſyon? dñs crines earum nu dabit.Hec ibi vtiqʒ tot milia crines diſco⸗ operuerunt plangentes et lamentantes: pꝛopter ea que diebus noſtris euenerunt ¶ Qõ mulieres ſuperbe ſunt in ſua cõuer ſatiõe graues atqʒ alijs moleſte. Capᷣ. ʒm. Ertia muliex ſuꝑbia dicit᷑ ↄuerſatio nis. In ↄuerſatione nanq; ſuperbe mulieres ꝓximis ⁊ vicinis imo ⁊ ſa Ppter tria. pꝓpter ipſar inuidiꝗ. C 2 Ppter ipſaꝝ iracũdiã. C 3 ppter lingnamm. ¶uimo ꝓpter ipſap inuidi.In eis vti pluribus inuidia regnare ſolet. Qð patet etiã in mulieribus ſanctis. ¶ Nides enim q;ta fuit inuidia ſare ad agar poſtqᷓ;ᷓ cõce pit:vt patet Geñ.2i.c.¶ Et q; ta fuit iuidia rachel ad liam qꝛ filios nõ hẽbat:vt ponit᷑ Geſi.ʒo.c. Quanta anne ad fenennã fe⸗ cunda ipſa ſterili exiſtente:vt habet᷑ pꝛimi regũ pᷣ̊.c. Qudta maria ad moyſẽ ꝓpter ethiopiſſam:vnde murmuranit ⁊ detraxit moyſi.vt ſcribit᷑ NHumeri.iꝛ.c. ¶ Martha adhuc magdalene iuidebat:qꝛ ſẽdens ad pedes dñi audiebat ꝓbuʒz illius.Luce.io. c. C Scdo eſt moleſta ↄuerſatio ſuperba rũ mulieꝝ ꝓpter ipſax iracũdiam.Eſt quip pe mulier ipatiens coiter iracũda: æ hoc ꝓpter vilitatẽ animi.Quia vt inqt Oui⸗ dius liꝰde triſtibus. Quo quiſq; eſt maioꝛ magis ẽ placabilis ire.Et de muliere dicit᷑ Eccliaſtici.⁊ .c.Hõ eſt ira ſuper irã mulie/⸗ ris. Pꝛopterea Criſoꝰin qdaʒ ſ̃mone ait Ego eni exiſtimo nullà eſſe in hoc mundo beſtiã comparabilẽ male mulieri.Quid in ter quatrupedia aĩalia leone foꝛtius aut ĩ ſerpentibus dꝛacone atrocius. Sed leo et dꝛaco in malo iferioꝛes ſũt.Danielẽ in la/ xu leones veriti ſunt. DHanielis vltimo.c. Juſtũ naboth crudeliſſima ieʒz abel interſe cit.tertij regum.2ꝛi.Cete ionã in ventre cu⸗ ſtodiuit. Jone.ꝝnc.Dalida ſanſonẽ circũue nit illecebꝛis ⁊ raſo capite deſoꝛmatũ alie/ nigenis tradidit. Judicuz. i4.ij.⁊.ib.capᷣ. Joannẽ baptiſtã in deſerto viuentẽ dꝛaco nes ⁊ aſpides coꝛnute ſubdita feritate ti⸗ aribus domus ſũt ꝑſepe moleſte.Et HB muerũt.Herodias vᷣo eidè caput abſcidit ⁊ tãti viri moꝛtẽ in pꝛeiudiciũ ſaltãtis acce pit. Marci.6.c. ¶ Tertio muliep conuerſa tio grauis eſt ppter ipſaꝝ linguã. Habent quidẽ lingua mptà ad mẽtiendũ. Sicut patet i Bener muliere eua que mentita fu it ſm Hicolaũ de lira qñ dixit geñ.ʒ.c.Ndðᷣ deus pᷣceperat ne comederẽt ⁊ addidit ? ne tangerẽt pomũ vetitũ.Nõ eni pceperat de us ne tangerẽt ſed vt nõ comederẽt. ¶Sa ra mendaciũ dixit angelo.ſ.ſe non riſiſſe. BGeñ.id.c. Obſtetrices hebꝛeoꝝ ſephoꝛa ⁊ fue mẽtite ſunt pharaoni.Exodi pᷣmo.c. ¶ Raab mẽtita eſt ierecõtinis. Joſue.2.c. ¶ Michol mentita eſt ſauli pꝛi ſuo querẽti dauid occidere.pᷣmi Regũ.i9.c. ¶ Saphi ra mentita eſt petro.actuũ.s.c. Secundo habent linguã expeditã ad infamandũ:vt patet in muliere q ifamauit Joſeph.¶ Zer tio habẽt linguã paratã ad litigandũ ⁊ cõ tendendũ.Sicut experientia docet. Pꝛo⸗ pterea dicit Ariſt.ʒ.politice.Qð ſi mulier ſit eloquens non eſt virtuti aſcribendũ ſed loquacitati: quaſi dicat ꝙ de ſui nã muli⸗ er garula eſt ⁊ loquax. Sʒ lʒ que dicta ſũt ad mulieres ſuperbas ptineãt nõ ꝓpterea ↄtẽénendus eſt ſexus femineus. Hec etiaʒ aſſerendũ ꝙ nõ inuẽte ſint ⁊ inueniantur mulieres plurime virtutibus redimite:et moꝛibꝰcõpoſitis oꝛnatiſſime:ſicut ſcripſi ĩ ſmone de mulieribus in tractatu de tino re iudicioꝝ dei. Repꝛehendat᷑ itaqʒ ſuper bia malaꝝ vt tamẽ non fiat iniuria bonis. Erũt ꝗdem in die iudicij tot virgies:tot vi due:tot nupte:tot martyrio coꝛonate:que cũ xpᷣo ꝓficiſcentur ad gliam ſempiternaz. In qua ipe dei filiꝰcũ pꝛe ⁊ ſpu ſcõ viuit et regnat in ſecula ſeculoꝝ Amen. pꝛothoplauſtoꝛũ lapſu humane nature. BSermo tertius decimus. at autẽ ibi ARifirmitate. Scribunt bhec vba Joãnis..cꝰ. dñs ni ieſus xpᷣs dignatus eſt humanũ ge nus redimere nullus q; tũcũqʒ iuſtus ⁊ re C Feria ſexta ꝛchebdomade. De ſuperbia hõ triginta octo annos hũs ĩ 7 in euans hodierno. Miſif g — –— — — — — — — — — — —ð — abld ins ace Connand Habent i,Sit entinn i 13,cCS dicitene antde 1,ſ36 uniſ. ſepbers pmoc. ſue:e⸗ gucrini Schi c lürt Tæ 4 nämuli- icta ſit ppteres Cclizz miammr Amirtt uinhii 1Ne N chſohe uͤbond⸗ o:lotrl elt lemaz, fiuit et nature⸗ ug⸗ bi hüsi etus videre potuiſſet deſiderabilẽ faciẽ dei Omnes ꝗppe eramꝰ filij ire ꝓpter ſuꝑpbiã pꝛimoꝝ parentuʒ qui in terreſtri paradiſo diuinũ contẽpſerunt iperiũ.Sũt tamẽ ple riq;ʒ exiſtimantes puerilia eſſe inania ſiue vulgaria q̃ de lapſu humane nature a ſcri ptura diuina ⁊ doctoꝛibus ſanctis tradunt Iccirco in pñti ſmone de ſuperbia ꝓtho⸗ deſignari põt per iſirmũ illũ de quo loquit᷑ euãgelij textus:qui tã lõgo tpis ſpacio ſa nari nõ potuit donec xps ei dixit vt furgẽe tolleret ſuũ lectum ⸗ ambularet. Declara bimus aũut tria myſteria pꝛincipali. CPndicitur veritatis. Cꝛmgrauitatis. Tz umpoſſibilitatis. DAQualr vera ſut que dicunt᷑ de lapſu hu mane nature ad que cooperatꝰfuit diabo/ lus quẽ recte ꝑmiſit deus hoieʒ ipugnare cabbn Aimü myſteni declarandũ de la/ 6 u humane nature dicitur vitatis n q̃ tria dubia abſoluemꝰ. Cpᷣm vtrũ ſit vex ꝙ humana natura ſit lapſa a ſtatu quo ↄdita fuit. ¶a ytrũ ſit veruz diabolus cooperatus fuerit ad homis la⸗ pſum. z ptrum deus debuit pmittere diabolü impugnare hoiem quẽ ſciebat in llla pugna debere deficere. C Ad pᷣndubi um rñdemus ꝙ ven eſt ꝙ humana natu/ ra ſit lapſa.⁊ hoc ꝓbatur tripliciter. ſſ ex parte dei nãm inſtituentis.ſꝛv ex parte dei nãm aſſumẽtis.ſʒ dex parte dei nãm imu/ tãtis.Et pᷣ pᷣmittẽde ſũt tres vitates.ſſpᷣ; ois creatura ↄſtituta ẽ ⁊ 2ſeruat᷑ in eſſe ab optimo deo.hoc nos confitemur in vtroqʒ ſymbolo cũ dicimus deũ creatoꝛẽ vel facto rẽ celi ⁊ terre viſibiliũ oium ⁊ inuiſibiliuʒ. Et lʒ phi nõ potuerint vi nature ſue ꝓdu/ ctionẽ reꝑ in eſſe intelligere per creationeʒ que eſt ꝓductio omniuz de nihilo vt docet agr̃ in ſcdᷣo:tamẽ cognonerũt deuʒ pꝛi mum motoꝛẽ ⁊ pꝛimã cauſã oium que ſũt in vniuerſo.ſ Einde Lactantiꝰliꝰpᷣ diuina rũ inſtitutionũ inꝗt de oꝛpheo. Oꝛpheus vetuſtiſſinus poetaꝝ deü veꝝ ⁊ magnum bꝛimogenitu appellat eo ꝙ ante ipᷣm nihil plauſtosuz humane nature lapſn merito diſſeremus:qm̃ humanuz genus myſtice D 35 ſit genitũ ⁊ ab ipſõ euneta ſint gnata. qEt Macroobiꝰliꝰpᷣ de ſõno ſcipionis ait. DLe us qui pꝛima cauſa eſt ⁊ vocatur oiuʒ eoꝝ que ſũt:queqʒ vident᷑ eſſe ſons eſt? oꝛigo T Et Plato dixit fabꝛicatoꝛẽ mundi deuzʒ vt refert Joannes ſuꝑ danielẽ. Et Ariſt. 2 methatc. Illud quod eſt maxime ens et ⁊ maxime veꝝ cauſa eſt oĩis entis ⁊ ois ve/ ri.¶ Ex hijs Tho pᷣ parte.q.AA.inducit ta lẽ rõnem.Añcunqʒ; aliqd inuenit᷑ in ali per participationẽ neceſſe eſt ꝙ cauſeturi ipſo ab eo cui eſſentialiter cõuenit. Sicut rꝝ fit ignitũ ab igne. Beus aũt eſt ipſuʒ eſſe per ſe ſubſiſtens:⁊ eſſe ſubſiſtens non poͤt eſſe niſ vnum. Relingtur ergo ꝙ oia alia a deo nõ ſũt ſuũ eſſe ſed participãt eẽ. Quare cauſatur ab vno ente qð ꝑfectiſſi⸗ mũ eſt. Qð aũt deus ſit ſuũ eſſe per ſe ſub ſiſtens ⁊ a nullo dependens nec alio indi⸗ gens:pꝛobatur ex dictis ſcõꝝ ⁊ phoꝛum. TNiã · Hoeciꝰliꝰde tri.ait.Deus eſt eẽ pul cherrimũ ſoꝛtiſſimũq; veꝝ vnũ in qͥ nul/ lus numerus nullũ i eo alið pᷣter q̃ᷓ; id qd eſt.¶ Et Augꝰliꝰ.j.de trinita.c.ʒ.Deus eſt ſuba vel vt melius dicatur eſſentia:cui i ſũ eſſe maxime ac veriſſime competit.ſ Et Algazeles metha?c. Deus eſt oꝛigo ⁊ pᷣn cipiũ eſſendi ⁊ qð eſt a quo eſt quicꝗd eſt. Et Auicena.2.metha?. Omne eſſe eſt ex⸗ uberans ab eiꝰeſſe. Et Plato in thimeo ait. Noſtrũ eſſe in cõparatione diuini eſſe: nõ eſt eſſe. C Secũda veritas eſt ꝙ in oꝛ⸗ dine creaturaꝝ eſſe hois eſt eſſe nobiliſſi / mũ.ſicut patet per ſcõs ⁊ phᷣos.Ingt eniz Ariſto.in ꝛ phy. Sumus quodamodo ſi/ nis oium eoꝝ que ſũt. Bona adi.2. ſecũdi libꝛi declarat hoc ꝙ ſumus ſinis ſub ſine: qꝛ ſinis pᷣncipalis ⁊ vltimus eſt ipe deus⸗ Pꝛopterea Dauid loq̃ns ad deũ dicebat pᷣs. S. Quid eſt homo ꝙ memoꝛ es eiꝰ aut ſilius hois qm̃ viſitas eũ. Minuiſti eum paulominus ab angelis glia 1 honoꝛe co ronaſti eũ:⁊ ↄſtituiſti eũ ſup opa manuuz tuaꝝ.Oia ſubieciſti ſub pedibus eiꝰoues ⁊ boues vniuerſas inſuꝑ ⁊ pecoꝛa campi. ¶ Tertia ꝓpoſitio ꝙ homo multis miſeri is videt᷑ eſſẽ ſubiectus:ꝓpter qð Job.iʒ.c. ſceribitur. Homo natus de muliere bꝛeui viuens tempoꝛe repletur multis miſerijs: * 3 Et lʒ ſint multe funt tñ tres pꝛincipalès. Ip dicitur ꝓnitatis.ſ ꝛ paſſibilitatis.ſ 3 moꝛtalitatis. NPꝛima eſt miſeria ꝓnita⸗ tis.qꝛ de cõi lege homies ſunt ad malum 4 ꝓni:vt ſcribitur geneſis.S.c.Et.iꝛ.q.pᷣꝰ.c. DOis etas. Ex hoc arguit ſic Bona in 2⁰°di. 30. A ſumma bonitate nihil debet p cedere qð ſit magis ꝓnũ ad malum q; ad bonũ.qꝛ ſʒ Dionyſiũ.A ſummo bono nõ egredit᷑ niſi bonũ.Sed /ꝓnitas illa ad ma/⸗ lũ nõ eſt bonũ.ergo nõ eſt a deo optimo in ſtituente nãm ſed a peccato pumi homis nãm coꝛꝛumpentis.ſ Secũda miſeria bu mane nature eſt paſſibilitas.videmus eni genus humanũ paſſionibus ⁊ penalitati bus inumeris ſubiectũ.Tũc ex hoc arguit᷑ ſic. Nulli iuſte ifligitur pena niſi pꝛecedat culpa.vnde extra de ↄſtitutionibꝰ in.c.Co gnoſcentes dicitur. Res q̃ͥ culpa caret in daͤnum vocari nõ ↄuenit.¶ Et glo.ibi.Qð legitime factũ eſt penã non meretur.¶ Ad idẽ facit lex.C.de adulterijs.l. Gꝛaccꝰ.¶ Et nemo pꝛiuatur iure ſuo ſine culpa vt patet S6.di. c. Satis puerſuz. Et.id.q.vltima.c. Inuentũ.Sed tot diuerſe ⁊ multiplices pe ne inflicte ſunt homini:ergo ꝓpter culpã. T Tertia mißia humane nature ẽ ipa moꝛs vtiqʒ ipſa eſt oium terribiliũ vltimũ.Et cũ oẽs moꝛiamur nõ videtur conueniens aſ ſerere ꝙ moꝛs ſit a ſapiẽtiſſimo deo abſqʒ aliqua culpa. ¶ AUnde ingt Anſelmus lꝰ pᷣ cur deꝰhomo.Heq uadq; exiſ imabis cõ nenire deo vt creaturã qua fecit iuſtà:ſine peccato miſeram eſſe cogat.ſ Ideo Pau/ lus ad romanos..c.ait.Sicut per vnum hoiem peccatũ intrauit in mundũ ⁊ ꝑ pec catũ moꝛs ita in omnes hoiĩes moꝛs intra uit:in quo omnes peccauerũt. Et ſapiẽs 2⁰. c. Sapientie. Deus moꝛtẽ nõ frcit: ſed impij manibus ⁊ verbis accerſierunt illã. ¶ Sed cõtra has theologoꝝ rationes nõ nulli ſic arguunt.¶ ꝛimo ᷣm ph̊os ſcdᷣo ethicoꝝ. Hirtus eiſt difficillimoꝝ opatiua. MNec eſt aliqua virtutis laus vbi nulla dir ficultas.Si igitur homo fuit conditus diſ poſitus ad viatutẽ videtur ꝙ a pᷣ ſui cõdi/ tione habuit difficultatẽ faciẽdi bonũ ⁊ vi tãdi malũ.⁊ ita fuiſſet diſpoſitus ꝙ omnis virtus in eo habere potuiſſet ſuũ vſũ ergo 4 videtur ereatus cũ hac ꝓnitate ad maluz. ¶ Secũdo arguunt.Qꝛ dicit ſpũs ſaãnctus per ſcripturã.ꝙ via pueniendi ad beatitu dinẽ᷑ eſt per ignominiã ⁊ humilitatẽ et tri⸗/ bulationes. Ande Actuũ.iꝗ. Naulus di cebat.Opoꝛtet nos per multas tribulatio nes intrare in regnũ celoꝝ.ſEt ponuntur hec vᷣba pᷣ.q.3.c. Saluatoꝛ. Et Jacobus pᷣ.c.ait. Beatus vir qui ſuffert tentationẽ quoni cuʒ pbatus fuerit accipiet coꝛonã vite. Et iterum ibi.Omne gaudi exiſti/ mate fratres cũ in tentationes varias inci deritis. Et Luce.ii.ſaluatoꝛ noſter dixit. In patientia veſtra poſſidebitis aias ve/ ſtras. Si igitur debuit ſic fieri homo ꝙ eſ⸗/ ſet diſpoſitus peruenire ad gliam videtur . humana natura in penalitatibus ⁊ mi/ erijs in quibus nunc eſt fuerit conſtituta. ¶ Tertio arguunt:nõ eſt maioꝛis innocen tie homo qᷓ;ᷓ ſit ouis vel agnus. Sed ouis moꝛtalis ⁊ paſſibilis fuit ꝓducta ⁊ in nul/ lo derogatur ex hoc diuine iuſticie.ergo pa ri ratione videtur ꝙ ſi talẽ ꝓduxiſſet homi nem qualis nunc eſt nõ videretur in aliq derogari eidem. ¶Reſpõdetur ad iſta ſz Bonauenturã 1 Riccardum in 2° di. 36. C Ad pꝛimũ ꝙ quedã eſt difficultas q̃ ve nit ex genere opis. Quedã vo que venit ex defectu operantis.pꝛima eſt de eſſentia virtutis.virtus eniʒ inq; tum virtus circa magna conſiſtit ⁊ ardua.hec aũt difficul⸗ tas in p homie fuit:homo eni ita perfecte deo obediuiſſet ⁊ deo adheſiſſet ſicut perfe ctio virtutis ⁊ obedientie ⁊ amicitie regrit 4 ſic de alijs virtutibus. ſ Secũda difficul tas nõ eſt de eſſentia virtutis: imo accidit virtuti ſᷣm ꝙ virtus eſt. Et ideo ad hoc ꝙ homo eſſet virtuoſus nõ opoꝛtuit hãc dif ficultatẽ reperiri in hoie in pꝛimoꝛdio.Q patet ex hoc qꝛ q́; to aliqs magis ꝓficit in virtute tanto magis opatur cũ minoꝛe dif ficultate ex parte ſui.Si igitur hec difficul tas eſſet de eſſentia virtutis 'm ꝙ homo ꝓſiceret minueretur in eo virtutis excellẽ⸗ tia qdᷣ falſũ eſſe nemo dubitat.¶ Ad ſcðm reſponder ꝙ ſacra ſcriptura tradita eſt ho mini lapſo m ꝙ ſtatui pñti conuenit. Si eni homo nõ peccaſſet nõ cũ aſpsritate ſed cu leuitate perueniſiet ad ſuã glia j.¶ Ad — — — . ems Atin tm/ 1sdi lano ntur dus lone wi nin/ inci ui. pe/ eſ/ r tertiũ o dicendu:qꝙ nõò eſt ſimile de homi ne ⁊ oue vel agno.homo eni qui rationis particeps eſt capax eſt beatitudis et iuſti / cie.Mã eſt animal ciuile ⁊ politicũ:vt dicit᷑ pᷣ politice ab Ariſt. Et ideo interrogatꝰ de mocritus ſicut ſcribit Poecius libꝛo de ar te muſica. Quid inter homines pecoꝛaqʒ diſtaret. Reſpondit ſapienter ſentire etiaʒ per oppoſitũ homo eſt capax culpe ? miſe/ rie. Unge ſicut in homine obliquari culpa eſt:ſic ⁊ pati pena eſt. In oue aũt neutrum contingit reperire. Ideo paſſibilitas ouis nihil facit ad deoꝛdinationẽ diuine iuſticie cuius eſt conſiderare meritoꝝ exigentiam Nõ ſic aũt eſt de paſſione in natura huma na. ſCõcludimus itaqʒ ꝙ ꝓbatur huma⸗/ ne nature lapſus ex parte dei nãm ꝓducẽ tis. ¶Scdᷣo ꝓbat᷑ humane nature lapſus er parte dei nãm humanã aſſumentis.Aſ ſumpſit quippe deus naturã humanaʒz fa ctus homo vt homini lapſo per peccatum ſubueniret.vnde Chꝛiſtus ieſus Mathei i8.c.dixit. ANenit filius hoĩs querere ⁊ ſal/ uum facere quod perierat. ¶ Et Augꝰ ſup illo verbo pᷣs.Inſixus ſũ in limo.ait:Vti⸗ nam maneret homo in eo quod deus fecit Si eni maneret in eo quod fecit deus non in limo inſixus eſſet quẽ deus genuit.ſEt leo papa in ſermone.Si homo ad imagi⸗ nẽ ⁊ ſimilitudinẽ dei factus in ſuo honoꝛe mãſiſſet creatoꝛ mundi creatura nõ ſieret neq;ʒ ſempiternus tẽpoꝛalitatẽ ſubiret aut egqualis deo patri dei filius foꝛmã ſerui aſ/ ſumeret. ¶ Tertio ꝓbat᷑ lapſus humane nature ex parte dei nim immutantis. Im mutauit quippe deus quãdoq; in hoĩibus conditionẽ hãc coꝛꝛupte nature. Sicut pa tet in multis. De moyſe quippe habetur Exodi.2.c.ꝙ in monte ſinai quadraginta diebus ⁊ quadraginta noctibus ieiunanit nihil comedẽs aut bibens. ]¶ De helia ſeri bitur tertij Regũ.io.c.Qð poſtq; come/ dit panẽ ſubcinericiũ ambulanit in ſoꝛtitu dine cibi illius quadraginta diebus ⁊ qua draginta noctibꝰ vſq; ad montẽ dei oꝛeb. De tribus pueris miſſis in foꝛnacẽ chal deoꝑꝝ Hamel.5. c. narrat᷑ ꝙ non leſerit eos ſflama ignis.ſ De Jona habet᷑ Jone. 3. ꝙ fuit tribus diebus ⁊ tribꝰnoctibus in ven 36 tre eeti.ſ Be Joanne euãgeliſta narratur in ſua legenda quałrin vꝛbe ex pᷣcepto do miciani poſitus fuit in doliũ feruentis olei ⁊ cum diutius ibidem coactus perſtiterit: poſt longum ſpacium illeſus inde exiuit. Maria magdalena multis annis hitanꝰ in deſerto nil penitus comedit aut bibit⸗ Simile fuit de maria egyptiaca.Et vt reli⸗ quos pꝛetermittamus:ecce ipſe beatꝰpa/ ter franciſcus in quo virtus diuina digna ta eſt q̃ſi ſtatũ innocẽtie reuocare:dũ crea⸗ ture eũ mul tiplicit᷑ ↄſolabant᷑ ⁊ q̃ de ſui nã alijs noxie inueniunt᷑ ſibi qñqʒ moleſtiaʒ nõ itulerunt. vñ de ipo ita ſeripſit Bona NQuodam nãq;ʒ tpe cũ ↄſilium daret᷑ a me dicis ⁊ inſtãter ſuaderet᷑ a fratribus vt cõ tra ĩfirmitatẽ oculoꝝ pateret᷑ ſibi per coctu re ſubueniri remediũ humiliter vir dei aſ/⸗ ſenſit pꝛo eo ꝙ id nõ ſolũ medicina cõtra egritudinem coꝛpoꝛis verũetiam materia ſpꝛet exercende virtutis. Senſu vo carnis ipſius ad ↄſpectũ inſtrumẽti ferrei iã igne candentis nãli qͥdã hoꝛꝛoꝛe ↄcuſſo vir ſan ctus ignẽ alloqui cepit vt fratrẽ in creato. ris noie ac virtute pᷣcipiẽs vt ſuũ ei tẽpera ret ardoꝛc qᷓ ſuauiter vꝛentẽ ſuſtinere vale ret. Pꝛofundato aũt crepiãte ferro in te⸗ nera carne ⁊ ab aure vſqʒ ad ſupercilium coctura pꝛotracta vir deo plenus exultãs in ſpiritu laudate inquit fratres altiſſimũ quia vt veruzʒ fatear nec ignis ardoꝛ mole ſtiam intulit nec carnis me doloꝛ afflixit. Confitemur ergo ⁊ firmiter aſſerimꝰ oẽs humane nature miſerias a peccato pꝛimo rum parentum exoꝛtas.¶ Secundum du bium fuit vtrum diabolus cooperatus ſit ad hominis lapſum. ¶ Ad quod reſpon⸗ det Bonauentura di.ꝛi. ꝙ ſic ſicut expꝛeſ ſe ſcriptura tradidit Geneſis tertio caplo. vbi expꝛeſſe ponitur illa tentatio qua dia ⸗ bolus induxit hominem ad tranſgreſſio⸗ nem diuini pꝛecepti. Motus vo fuit ille ſerpẽs doloſus ad tentandũ homineʒ pꝛo pter tria. p ꝓppter eius maliciiꝗð. o .◻ Ppter eius inuidiam. 30pter eius ſuperbiam. en ꝑ maliciã.Cũ eni ipe diabolꝰſit obſtiatꝰi malo oẽs vellet i malicia ſua ſibi e 4 aſſimilare:videns ergo hoĩeʒ in ſtatu in q̊ poterat eſſe vel bonus deo obediendo vel malus eius ↄtẽnendo pᷣceptũ conatus fuit aſtutia ſua hoiem ad malũ inducere: ſicut ⁊ fecit. Secũdo motus ſnit diabolus ad tẽtandũ hoiem ꝓpter inuidià.Et de hac ſa pientie.2.c.dicitur. Inuidia diaboli moꝛs introiuit in oꝛbẽ terraꝝ.Et ſi ↄtra hoc obi⸗/ ceretur qꝛ Oꝛegoꝰdicit in moꝛalibus ſu illo vᷣbo Job paruulũ occidit inuidia. 23 ois inuidia eſt reſpectu paris vel ſuperio ris ſalti ſm reputationẽ.ergo videt᷑ ꝙ cum diabolus nõ reputaret hoiem ſuperioꝛem nõ tẽtauerit eũ ex iuidia. Inſuper innidia eſt reſpectu boni qð aliqͥ modo põt acgri. Sed diabolus nõ poterat puenire ad eter nã beatitudinẽ:qꝛ lapſus erat irreparabi/ liter ⁊ hoc ipſe certitudinali ſcit.ergo vide tur ꝙ ꝓpter illius acqſitionẽ nõ iuidebat homini. Reſpondet Bona ꝙ inidia nõ ſolũ eſt reſpectu ſuꝑioꝛis eius.ſ.qui eſt ſu⸗ perioꝛ ſed eius qui põt eẽ ſuꝑioꝛ.Quãuis aũt diabolus in ſtatu illo nõ reputaret ho minẽ ſupioꝛẽ ſe inuidebat tamen ne meri⸗ to obedientie ſublimaret᷑ ad ſtatũ glie ĩ qͥ ſtatu ipᷣm ſuperioꝛẽ ſe nõ dubitaret.Et non ſolũ inuidet aliꝗs reſpectu boni qð põt ob tinere ſed etiã reſpectu eius qð natus eſt hie q;uis nõ poſſit.Sicut truncatus ⁊ ce⸗ cus iuidet alijs viſũ ⁊ pgreſſũ: lʒ aũt dia bolus nõ poſſit ad btitudineʒ puenire:tñ habet ad hoc naturalẽ aptitudinc. C Ter⸗ tio fuit motus diabolus ad tẽtandũ hoiezʒ ꝓpter eius ſuperbiã.vidẽs eni hoiem ĩ ſta au in quo poterat cadere ſub diabolica po teſtate.Ex ſuperbia motus eſt vt ipʒ ſibꝛ ſu biceret ſicut ex inuidia vt ipᷣm ab eterna ſe licitate retraheret.Et ſuꝑbia fuit ſicut mo uens pꝛimũ:inuidia ſicut monẽs ꝓximũ imediatũ.Eſto eni ꝙ nõ poſſet dñiũ ſupe hoĩem acꝗrere adhuc ſtuduiſſet ißm a pa. radiſi gaudijs retrabere.¶Tertiũ dubiuz fuit vtrũ deus debuit pmittere diabolum ipugnare hoiem quẽ ſciebat in illa pugna deſicere. ld qð rñdet Bona di. 23. ci „ 4* TPashe electionis. Pꝛimo rõne admini Cuimo rõne adminiſtrationis. Sic eni decet deũ adminiſtrare res ⁊ eis ꝓuidere vt ſalua ſit lex quã in didit eis a pꝛimaria eaꝝ ↄditione. Sed deus fecit hoiem in ver tibilitate arbitrij ⁊ ſimilr diabolũ. Ergo ſi diabolus voluit hoiem tẽtare ⁊ homo vo? luit ei ↄ ſentire deus nullũ illoꝝ debuit ipe dire. ¶ Scdᷣa rõ dicitur oꝛdinationis. Pu gna equidẽ illa magis de ſe erat gꝛdinata ad victoꝛiã hois q́; diaboli. Facilius erat homini vincere aduerſariũ qᷓ; diabolo vin cere hoiem:qꝛ homo nõ poterat vinci niſi volẽs.Si ergo deus pmittere debet qð di recte ad bonũ hois oꝛdinatur videt᷑ ꝙ a tẽ tatione pᷣmi hois nõ erat arcendus aduer ſarius. ¶ Tertia ratio eſt ꝓp ter electionẽ⸗ Nã ex caſu hois volũtano ⁊ malo eligere debebat deus hoc magnũ bonũ ꝙ ꝑ eius incarnationẽ paſſionẽ ⁊ moꝛtẽ homi lapſo ſubuenire debebat vt ſic voluntariũ pecca tũ hois nõ careret remedio. Ideo ecclia cã tat illud verbũ Oꝛegoꝛij. O felix culpa q̃̊ talẽ ac tantũ meruit hĩe redemptoꝛc.ſ Ac cedit etiã hec ꝑꝓmiſſio ad peccati alleuiatio nẽ.leuius eni fuit peccare alio ſuggerẽte et ipellente qᷓ; voluntate ꝓpꝛia incurudãte:qꝛ foꝛtaſſis homo cecidiſſet etià ſi nunqᷓ; ad / uerſariꝰ peſtifera ſuggeſſiſſet. Si ergo pec cauit homo iputandũ eſt ſibi volũtarie ad peccatũ conſentienti. CAQð peccatũ ade fuit grauius pctis alio rũ hoium ⁊ pctõ mulieris.ſ.eue qð nihilo minus ſupat in grauitate a pctõ diaboli⸗ Ecũdũ mſteriũ declarãdũ de lapſu bumance nature dĩ grauitatis. jn q; de grauitate illiꝰ culpe pᷣme tria ſũt dubia decidenda. Cõ nvtrũ peccatũ ade fuerit grauius cete C: nyvtruũ peccatũ diaboli fuit grauius qᷓ peceatum hominis. Czmou biũ vtruz grauius peccauit vir q;ᷓᷣ m . Acere. 12odet B. .l lier. libꝛi. ꝙ iuſtiſſime id permiſit deus triplici CAd pᷣmoubiũ reſpondemus ꝙ lz multa ratione. Cpᷣ rone adminiſtrationis. Crõne oꝛdinationio.· ſin bereataReuenſi que fils adà æ com miſſerunt ⁊ indies nõ ceſſant cõmittere ta men peccatũ ade grauius reputatur tripli * . „ 8 lopin ciniſ di alt u ni⸗ le ius N Necen dac Ulpr aini int ie nijd mel cisi nbig iuln cbp c aſ o sch pirch mutei 10 ei ratione. 7 — ¶Cp rone ↄtemptibilitatis. Worõne coꝛꝛuptibilitatis⸗ . Re ꝛimo ratione contẽptibilitatis.quia ada magis contẽpſit in peccando diuinuzʒ pꝛeceptũ qᷓ; ceteri peccãtes eo ꝙ maioꝝ lu mine ſapientie extitit decoꝛatus copioſioꝛi buſq; dotatus bñſicijs.Jpe eniʒ a deo fuit imedliate ꝑlaſmatus.Jpᷣe in paradiſũ deli tiaꝝ collocatus.Ipſe Kientia ⁊ cognitione multiplici illuſtratus. Ipᷣe ſuꝑ oĩa alalia 2 volucres celi ⁊ piſces maris pꝛepoſitus 2 pᷣlatus. Ipſẽ oꝛiginali iuſticia pꝛeditꝰ.vbi ergo tãtoꝝ beneſicioꝝ aderat cumulus ibi in tranſgrediendo diuinũ pꝛeceptũ maioꝛ fuit ingratitudo 1 2temptꝰ. C Scdo illud peccatũ fuit grauiſſimũ ratione facilitatis Facilius ꝗppe erat illi oĩ tẽtationi reſiſtere qᷓ; alijs quibuſcũqʒ peccantibus. Ideo ꝓpter hanc rationẽ ⁊ pꝛecedenteʒ ſtat illa Auguſtini ſnia.iꝗA.liꝰde ciuita.dei.c.iꝛ.vbi ait. Mõ debʒ exiſtimare quiſqᷓ; leue ac par uũ illud fuiſſe cõmiſſũ:qꝛ in eſca factũ eſt: „ nõ quidẽ mala nec noxia: niſi qꝛ ꝓhibita. neq; eni quicq; mali in illa tate felicitatis paradiſo deus crearet atqʒ plantaret. Sʒ obedientia cõmendata eit in pcepto.Que virtus in creatura rõnali mater eſt quodã modo oiuʒ cuſtoſq; virtutũ.Hoc itaqʒ de vno cibi genere nõ edẽdo vbi alioꝑ tanta copia ſubiacebat. Mꝛeſerti cũ nõdũ volũ tati cupiditas reſiſtebat qdᷣ de pena tranſ/ greſſionis poſtea ſubſecutũ eſt ta leue pcc. ptũ ad obſeruandũ tã bꝛeue ad memoꝛiã retinendũu tanto maioꝛe iniuſticia violatũ eſt q̃; to facilioꝛe poſſet obſeruantia cuſto/ diri. Et infra cõcludit Augꝰ. Magna fuit in peccando iniꝗtas vbi tanta fuit in non peccando facilitas.¶ Tertio illud peccatũ fuit grauius ceteris peccatis hoium rõne coꝛꝛuptibilitatis. ꝛopt illud nãqʒ coꝛꝛu pta eſt humana natura nõ ſolũ penaliter: ſed etiã culpabiliter m Alex in ꝛ0o ſüme. Potuit eni adã totã nãm humanã coꝛꝛũ⸗ pere ⁊ culpabilem facere ſuo peccato tripli ci conditiose concurrente. ſpquia nõ tiñ erat nature humane indiniduũ ſed totius nature humane pꝛincipiũ.ſ⁊ conditio qʒ 37 non fuit ſibi datũ mandatũ ſicut ſingulari perſone ſed tanq́; ſtipiti totius nature hu mane. 3² qꝛ adã inocentiã 2 imoꝛtalitatẽ ſuſcepat ꝓ ſe ⁊ pꝛo ſua tota poſteritate.vn de ipſe innocens ⁊ imoꝛtalis genuiſſet in⸗ nocentẽ ⁊ immoꝛtalt᷑.Quia igitur ipᷣe erat oĩum pꝛincipium ⁊ amiſit ill iuſticiã ⁊ in nocentiã quã debuerat oibus conſeruare ſuis poſteris. Hinc eſt ꝙ oꝛiginali iuſticia ſumus per ipᷣm pꝛiuati ⁊ in eius infectione ceteri ſunt infecti. CEt ſi obiceretur ꝙ nul lũ naturale eſt culpabile:ſed coꝛꝛuptio oꝛi ginalis eſt naturalis: ergo nõ eſt culpabi⸗ lis. Reſpondetur. Qz quoddã eſt nale quod conſequitur nãm m inſtitutionẽ:et hoc nullo modo eſt culpabile.Quoddã eſt naturale quod ↄſeꝗtur nãm ſᷣm coꝛꝛuptio nẽ ⁊ tale eſt culpabile ⁊ oꝛiginale. Hec aũt coꝛꝛuptio ad illos tm̃ ſe extendit ꝗ ab adã deſcendũt per legẽ ꝓpagationis: qm̃ ſi ali quis homo firet de carne ade pꝛeter legẽ ꝓpagationis nõ ↄtraheret oꝛiginale pec⸗/ catũ m Anſelmũ liꝰde conceptu virgina li.? Augiucontra pelagianos. 2 Bonauẽ turã in ꝛdi.ʒi.in declaratione lr̃e. Scðʒ dubiũ fuit vtrũ peccatũ diaboli fuit graui us q; peccatũ homis. C. Adducd teſbon det Alexãder in ʒ ſumme ꝙ Nairane Cpro Cp rõne liberi arbitrij. Tꝛorõne generis peccati. Czorone circuͦſtantie. Pꝛmo rõne liberi arbitrij. qꝛ lz vterqʒ diabolus ſcilicet ⁊ homo peccauerit ſuo li bero arbitrio:tamẽ ob differentiã liberi ar bitrij magis grauatur in angelo peccatuzʒz q́ᷓᷓ in hoie.Nã cũ libex arbitriũ vm Aug ⁊ Magẽ m.ꝛ4. di. ſcdᷣi libꝛi ſit ſacultas vo: luntatis ⁊ rationis diſfert libex arbitrium angeli a libero arbitrio hois.Ipᷣ qztuzʒ ad voluntatẽ:quia liberũ arbitriũ homis an te electionẽ ⁊ poſt ſẽ habet mutabiliter.li ? berũ arbitriũ angeli ſe habet mutabiliter ante electionẽ:ſed poſt electionẽ immuta/ biliter. ꝛ tum ad rationẽ qffert liberũ arbitriũ angeli ⁊ bominis: quna angelus iudicando errare nõ poteſt homo ſic. Ideo diabolus peccanit cum magis deliberata voluntate ⁊ abiqʒ erroꝛe.¶ Secundaraè tio eſt generis peccati.vterqʒ eni homo et angelus peccauit per ſuperbiã:ſed differẽ ter.homo eni appetijt ſcientiã dei:ſed dia/ bolus oĩpotentiam. Oipotentia vo dei nõ eſt cõmunicabilis creature.Qꝛ ergo ſum/ ma inoꝛdinatio eſt appetere illud ad quod nullo modo creatura eſt oꝛdinata. Homo aũt erat oꝛdinatꝰ ad ſciam quã appetebat Ideo peccat demonis grauiꝰfuit qᷓ; pec⸗ catũ homis. ¶Tertia ratio dicitur circũſtã tie. In adam eni fuit aliqua ignoꝛantia qꝛ peccatũ quod erat moꝛtale credidit venia le ᷣm Aug. AUnde nõ tantũ credidit pec care qᷓ;tum peccauit. Angelus aũt nõ ha buit ignoꝛantiã in peccando. Item homo habuit ppoſitum penitendi ? petendi ve/ niã de peccato qd credebat veniale. Ange lus aũt nõ:a ppter hoc peccauit in ſm fã ctũ homo vo nõ.¶Tertiũ dubiũ fuit vtrũ grauius peccauit vir qᷓ; mulier. Ad quod ita dicit Gonauẽtura ꝙ grauitas iſta põt tripliciter conſiderari. ¶bᷣ reſpectu ingratitudinis. ꝛoreſpectu libidinis. ¶ʒreſbectu coꝛꝛuptionis. Pꝛimo reſpectu ingratitudis grauius peccauit vir:qꝛ copioſioꝛa dona ſuſcepit. Scdᷣo reſpectu libidinis grauius pecca uit mulier:qꝛ cũ magis ipꝛoba voluntate. ¶ Tertio reſpectu coꝛꝛuptionis.a tũc diſti guendũ qꝛ aliquid dicitur coꝛꝛumpere du pliciter. Aut per modũ cauſe. Ant per mo dũ occaſionis. Si pꝛimomodo ſic:qꝛ pec/⸗ catũ viri fuit cauſa tranſfuſionis in poſte/⸗ ros:⁊ ita coꝛꝛupit ſe ⁊ alios maioꝛ ſecuta ẽ ex peccato viri coꝛꝛuptio ⁊ ideo eius culpa fuit grauioꝛ. Si per modũ occaſiõis ſic:qꝛ peccatũ mulieris fuit occaſio peccati viri:⁊ ita per conſequens oiuz alioꝝ. Hoc modo mulier põt dici ceteros coꝛꝛupiſſe non ſolũ poſteros ſed etiam virum ſuũ: vnde nõ ſo lũ peccauit in ſe ſed etia in ꝓximum.Ideo — qᷓ;tum ad hoc peccatũ eius fuit grauiꝰ q̃ᷓ; peccatũ viri. . CAQ huganu genus ↄgrue reparatũ é per vià ſati actionis que cũ nõ ſoꝛet poſſi bilis nec hoi nec angelo facta eſt per xpᷣm deu 2 hoiem. Caß.3. ) m myſtenatemplandd be la 3 di. 20. ꝙ humanum genus ongrue re⸗/ pfu humane nature dicitur ipoſſibilitatis. Impoſſibile quidẽ erat hoi lapſo ſaluari: niſi interueniente ſatiſfactione facta ꝑ dñʒ ieſũ xpᷣm. Sed circa hoc tria occurrunt du bia.¶p uptrũ magis congruũ fuit huma nũ genus reparan per ſatiſſactionẽ q;ᷓ per alin modũ. ꝛzmoubiũ vtrũ angelus potu it ſatiſſacere pꝛo peccato hois lapſi. C 3 ptrũ homo potuit ſatiſſacere pꝛo peccato il dubiũ dicit Gonauentura in Ci ratione. Cð rõne diuine iuſticie. paratum eſt per viam ſatiſſactionis tripli⸗ ꝛcorõne dinine ſapientie⸗ ʒ3orõne diuine honoꝛificentie. CPꝛimo ratione diuine iuſticie. Nã illa via magis cõueniens fuit ad repmatlone humani generis in qua magis ſeruat᷑ oꝛ⸗ do inſticie:qui magis ſeruat᷑ cũ malũ puni tur qͥ; cũ relinquitur ipunitũ.Sed cũ pec⸗ catoꝛ reparatur per ſatiſfactionẽ malũ pu nitur:cũ ſine ſatiſſactione malũ relinꝗtur ipunitũ.Igit᷑ magis ſeruat᷑ oꝛdo diuine iu ſticie in reparatione per ſatiſſactionẽ q; ſi⸗ ne ſatiſfactione. Quare ait Anſelmꝰ in liꝰ cur deus homo. Si peccatũ ĩpunitũ dimit tit᷑ ſiliter ſe habet deꝰ peccãti ⁊ nõ peccãti. Sevo magis congruu fnit reparationẽ pꝛedictã ſeri per ſatiſ mctionẽ rõne diuine ſapie:qꝛ fſic magis ſeruatur oꝛdo diuine ſa pientie. vt eni inꝗt Rugꝰ. OQꝛdo peccatiũ in ſupplicijs ſiue peccati in penã manife⸗ ſtat decoꝛẽ diuine ſapie que nõ patitur vni uerſũ ex aliqua ſui parte deturpari. Sʒ cũ peccatoꝛ releuat᷑ per ſatiſſactionẽ pena ſeꝗ tur ad culpã.Cũ vo ſine atiſfactione cul⸗: pa nõ oꝛdinat᷑ per beng. Jen reparatio hu mani generis per ſatiſfactionẽ magis con uenit diuine ſapie. ¶Tertia ratio eſt diuie honoꝛificẽtie:qꝛ ſic magis ſuat᷑ honoꝛiſicẽ tia diuie maieſtatis.Na dũ hõ peccat ꝑpᷣ⸗ uaricationẽ deũ ihonoꝛat.Si peccatũ ergo dimitteret᷑ ſine ſatiſfactione relinq̃re abſqʒ honoꝛis ablati recõpenſatiõe:cũ aũt ſatiſ/ factio reddit᷑ honoꝛ recõpenſat᷑. Exgo ĩ mo do reparãdi hoiem ꝑ ſatiſſacjonẽ magis ſᷣuat᷑ honoꝛificentia diuie maleſtatis qᷓ;ᷓ aliũ modũ. Sʒ ↄtra iſta arguunt multi. Plte⸗ liun capd, munt N rbum rech be ns pon l.Cn gecenol mmma in rere/ lampi Niil⸗ non Kor! dani N aalu p inqur dibineis Nnichſ/ pnb ti dim hauit rotione Ldiuine Duimeſ petcünil immni nturpn Sz na ſeg one cul/ Narofu Ggis N ckonie hoif enPp ſrabſß itſani/ oin mag ioch⸗ Stnuln TEt pᷣ qꝛ dimittẽ peccata adſq; ſãtiſfactio ne magis oſtẽdit miſicoꝛdiã dei qui eſt be nignus ⁊ mißicoꝛs ⁊ pᷣtabilis ſup malicia T2 dinuiſſio pcti abſqʒ ſãtiſfactiõe facit ad diuinã ſuſficientiã.Ex hoc eni oſtẽderet᷑ emẽdaꝝ nr̃aꝝ ⁊ bonoꝝ nr̃oꝝ deus nõ in iget. z videretur talis dimiſſio magis ſacere ad dei potentiã pꝛo eo ꝙ reparatio hois eſt quedã recreatio. Sed ſicut deꝰſo⸗ lo Yꝓbo fabꝛicauit mundũ:ita ſua potẽtia ſolo vbo hoiem liberare debuiſſet. [4 °Jex dimiſſione abſqʒ ſatiſſactione magis aſtri geret᷑ homo ad laudandũ z amandũ deũ: qꝛ ab ipᷣo plura recepiſſet.i Sꝰex tali dimiſ ſione daret᷑ hoi exemplũ pfectionis ĩ dimiſ ſione iniuriax. ¶ Ad oia pdicta rñdet. OO nauẽtura.ſ Ad pᷣ ꝙ vniuerſẽe vie dñi ſũt miſericoꝛdia ⁊ Sitas:cũ ipſe ſit ſũme iuſtꝰ ⁊ miſicoꝛs.Ideo in reparatiõe generis hu mani que eſt excellen iſſima viaꝝ dei con/ gruũ eſt vt ſimul currat miſᷣicoꝛdia cũ iu/ ſticia.Ex quo decẽs fuit vt deus ab homie ſatiſfactionẽ exigeret pꝛo iniuria ſibi facta. Et ſi hõ nõ poſſet tũc mibicoꝛdia diuia ſub neniret ei dãdo mediatoꝛc qui pꝛo eo ſatiſ ſaceret. ¶ Ad 2 vo dicit Bona a ꝙ ſicut deus exigit a nobis ſuoꝝ mandatox obſer uantiã nõ ꝓpter ſuã indigentiã ſed ꝓpter oꝛdinationẽ nr̃aʒ:qꝛ debemꝰei tanqᷓ; dño obedire.Sic ⁊ pꝛo peccato exigit emendã: nõ ꝓpter hoc ꝙ idigeat ſʒ vt reducat nos ad oꝛdinationeʒz debitaʒ. ¶Ad ʒmnpicit ꝙ q;uis in oĩ oꝑe dñi oſtẽdat᷑ diuina potẽtia In ope tñ reparationis magis manifeſta iur benignitas ⁊ mibicoꝛdia.Et p ↄſeq̃ns ipᷣa iuſticia cũ miſicoꝛdia annexa.Lʒ ergo potuiſſet deus humanuʒz genus ſolo vᷣbo reparare:maluit tñ reparare cũ difficulta/ te ⁊ penalitate:qꝛ magiꝰ opoꝛtuna erat ibi miſicoꝛdia ⁊ iuſticia q;ᷓ potẽtia. Ad ꝗi rñdet᷑ ꝙ nõ poſſet plus aſtringi hõ ad lau dandũ deũ q; aſtringit᷑ ex eo ꝙ deus ſic di lexit hoĩiem vt ſilium ſuũ vnigenitũ daret. Ad vltimũ auteʒ reſpondet. Gona nõ intereſt nr̃a in oibus imitari deũ.Ideo ipſe vindictã exigit. Nos aũt iniurias re⸗ mittere debemus ꝓximis abſq; vindicta. Ipe tñ dei filias ſatiſſaciẽs pꝛo nobis exẽ/ plũ de hoc dedit dũ pꝛo ſuis ꝑſecutoꝛibus exoꝛauit. ¶ Scom dubiũ fuit vtrum ange lus potuit ſatiſſacere pꝛo peccato hois la pſi.Quidaã dixerunt ꝙ ſic arguendo tñ: ſi cut eni homo cecidit per aliũ impellenteʒ: ita videtur ꝙ per illũ eundẽ releuari poſſit Sed homo per angelũ malũ cecidit. Ergo videtur ꝙ per angelũ bonũ potuit releua ri.¶ Ad hoc rñdet Alex in.ʒ.ſũme ꝙ nul/ lus angelus nec oẽs ſimul potuerunt pꝛo peccato hominis ſatiſtacere.Et hoc tnplici LaRHene. Cp rone diuine iuſticie. Worõne ſequele peccati. Horõne reſntutionis. Pꝛimo rõne diuine iuſticie que requi/ rit vt qui peccauit ſatiſfaciat. Sʒe peccauit hõ ergo debet ſatiſſacẽ hõ. ſ Scdo rõne ſe qle pcti.Naʒ reatꝰpcti oꝛiginalis obligat totã humanã nãm ⁊ oẽs illius generis ſeu nature ad dãnationẽ et᷑nã.Sʒ nullus an⸗ gelus põt ſe eq̃re toti humane nature. Et ſicut dicit Anſelmꝰ.Illnd ꝑ qð dʒ fieri ſa/ tiſfactio debet eſſe maiꝰq̃; cõmiſſũ. Ideo opoꝛtet ꝙ ille ꝗ hʒ ſatiſſacẽ pꝛo pctõ oꝛigi nali ſit tantꝰ ꝙ poſſit eq̃ri toti humane na ture ⁊ ꝙ etiã plus valeat.ſ Tertio rõne re ſtitutionis. Hã ſi hõ repararet᷑ opoꝛtet ꝙ reſtituat᷑ ad illã dignitatẽ quã habiturus erat ſi nõ peccaſſet. Si aũt repararet᷑ p an gelos nõ poſſet reſtitui ad illã dignitateʒ: ꝗm ſi nõ peccaſſet eſſet edlis angelis dei. Et idẽ nobis ꝓmittit᷑ poſt reparationẽ cuzʒ dicit᷑ Luce.ꝛo. Et Mathei.22. c. Erũt ſicut angeli dei in celo. Si aũt repararet᷑ per an gelos eſſet homo ſubiectus angelice natu re.vnde Anſelmus ait. Qnecũqʒ alia pſo na hoiĩeʒ a moꝛte redimeret eius uus idẽ homo recte iudicaref. ¶ Ad arg' vo idu/⸗ ctũ rñdet Alex.Qõ idẽ oꝛdo ſᷣuatus eſt ĩ lapſu ⁊ reparatione generis humani. Qꝛ ſicut ibi fuit ↄſenſus mulieris malo ange lo eidẽ ſuggerẽte.Ita in reparatiõe fuit cõ ſenſus vᷣgis bono angelo eidẽ annũciãte. KTertiũ dubiũ fuit vtrũ hõ potuitꝓ pctõ illo ſlatiſmcere.⁊ poſſet argui ꝙ ſic:quia ſʒ Augpiuia iuſticia nõ plus exʒit i penã qᷓ; commiſſuʒ fuit in culpa. Sed in culpa cõmiſſum fuit a pura creatura: ergo pura qestura potuit ⁊ debuit ſatiſſacere.¶ RBe .— bet attendi penes tria.ſ. pᷣ q; tum ad peccantem. pondet Alex ꝙ q́stitas peti ade põt ? de Cꝛ0q; tum ad inoꝛdinationẽ peceati. ʒ3q tum ad illũ in quem peccatur. ¶Et ꝙ qtitas talis peccati debeat ſic cõ ſiderari:patet qm̃ ſiqs offenderet regẽ et militẽ plus offenderet offendendo regem qᷓ; militẽ.Ita diuina iuſticia attẽdit q; tita tẽ peccati ade.Cuius peccatũ lʒ rõne pec/⸗ cantis fuerit ſolius creature tñ peccauit in bonũ infinitũ.ſ.deũ.Inſuper deoꝛdinauit æà reã fecit totã humanã nãm.Ergo ſʒʒ iſtos duos reſpectus peccatũ ade eſt infinitũ et tranſcẽdẽs oẽz human creaturã. Quare ſatiſſactio fieri dz a tali pſona in q̃ ſit ifini tũ bonũ ⁊ a qua ſit oꝛdiatio totiꝰ humane nature.Et cũ nulla pura creatura ſit talis nulla pura creatura potuit ſatiſfacere. At ergo dicit Anſelmus. Diuia ſapia ita ꝓui dit vt ſatiſfactio fieret per xpm:qm̃ ſic ſatiſ ſecit deus qui potuit ⁊ homo qui debuit. Ipſe fuit qui homini lapſo dixit.Surge cu ius meritis aperta fuit nobis ianua celi ⁊ gra piis in humanũ genus diffuſa.Quaʒ nobis ipſe largiat᷑ qui viuit ⁊ regnat ꝑ iſi / nita ſecula ſeculoꝝ Amen:. CSabbato ꝛ hebdomade. BDe ſciſſima humilitate. Sermo quartuſdecimꝰ. Emini dixeri tis viſionẽ. vba ſũt redẽptoꝛis nr̃i uathei.iꝛ.c.⁊ in euãgelio pboꝝ dicere. Hac die de laudibus humili/ tatis ſine qua nec vᷣtus vlla oĩpotenti deo grata eſſe ꝓbatur.Eſt aũt humilitas bz ꝙ; ait Mernardus in liꝰde gradibus humili tatis virtus q̃ hõ veriſſima ſui cognitione ſibiipi vileſcit. Et ideʒ in eplis.humilitas ingt eſt ↄtẽptus ꝓpꝛie excellẽtie. Scoʒ vᷣo Tho.ꝛꝛc.q.ii.Humilitas eſt ſpalis virtꝰ qm̃ circa appetitũ boni ardui ẽ neceſſaria duplex virtꝰ. vna q̃ ſirmet aiuzʒ ↄtra deſpa tionẽ ⁊ ipeſlat ipᷣm ad ꝓſecutionẽ boni ſᷣm rõneʒ rectã:⁊ H̊ facit magnanimitas.Alia q tẽperet ⁊ rerenet aium ne imoderate ten dat in excelſa, ⁊ hoc ꝑtinet ad humilitatẽ. hodierno. Occurrit nobis ad ↄſuſionẽ ſa. Ex quo patet ꝙ humilitas eſt virt nec eſt ↄtraria magnanimitati q;uis repᷣmat ani mũ ne tẽdat in magna:qꝛ hoc nõ ſacit ſim pliciter: ſed in illa magna q̃ ſt ſupꝛa ſe:et per ↄſeq̃ns pᷣter rõnẽ rectã. Magnanimi/ tas aũt ipellit ad magna nõ quecũq; ſed ꝓpoꝛtionata ⁊ per ↄſeqᷓns ſᷣm rõnẽ rectã. Qò aũt humilitas nõ cõnumerat᷑ a phᷣo iter virtutes moꝛales rõ põt eſſe qꝛ ipe in tendebat agere de virtutibus ſᷣm ꝙ oꝛdi/ nant᷑ ad vitã ciuilẽ. In qua ſubięctio vniꝰ homis ad alteꝝ ſm legis oꝛdinè deriuat᷑.⁊ ideo ↄtinet᷑ ſub iuſticia legali. Humilitas aũt ſᷣm ꝙꝙ eſt ſpalis virtꝰ reſpicit ſubiectio nẽ hois ad deũ ꝓpter quẽ etiã alijs humi/ liando ſe ſubicit.Oꝛigenes tñ dicit ſuꝑ il lud Luce.pᷣ.c.Qꝛ reſpexit humilitatẽ ⁊c̃. In ſcripturis vna de virtutibꝰ humilitas pdicat᷑. Sivis aũt huiꝰnomẽ audire vtutis quõ etiã a phᷣis appellet᷑ aſculta eandẽ eẽ humilitatẽ quà reſpicit deꝰ que ab illis dẽ mẽſuratio ſiue moderatio: que manifeſte ptinet ad modeſtiã ⁊ tẽperantiã.¶ De hac iiaqʒ humilitate locuturi tria ꝓp onimus myſteria declaranda. C pmdr acquiſitionis. Cꝛminductionis. Czmregulationis. CT15 voleaBummilittat hie neceſſaria eſt cognitio dei ⁊ ſuiipius ac ꝓximi in qrũ aᷣli Perimia lut derida Tap be . Rimũ myſterium de humilitate de dũ eſt quõ bumilitas acqnit᷑. Et ad ocoimue expedit vnicuiq; bumilita tẽ hĩe volẽti vti triplici cognitione. Peſt cognitio dii. Cꝛeeſt cognitio ſui. CCʒaeſt cognitio ꝓximi. C Vꝛima eſt cognitio dei in q de ipo excel ſo dno ↄſiderare debemꝰtria.ſpᷣ ipſiꝰptã. tẽ.ꝛv ipſiꝰbonitatẽ.i ʒv ipſiꝰ maieſtatem. ¶ Pꝛimo dz g humilis eẽ cupit ↄſiderare dei ptãtẽ q̃ talis ẽ ac tãta vt ipe ſolus ſit oĩ potẽs nec aliq̃ creatura ad hãc oĩpotẽtiaʒ valeat attingere. Audimus de hoc voces ſeripturarũ oium tã diuinaꝑꝝ q; humanaꝝ ¶ Ende Geneſis.i⁊.dixit deꝰad abꝛahaʒ. Ego ſu deꝰoipotens ambula coꝛa me. ¶ Et claradũ di acqſitionis. In qͥ vide Nhe⸗ ſii⸗ dhn S Pne makari Kitſn n ſee nanimn igg ſ nireni⸗ taſb hiein Pri no m giuel milis bieri⸗ bumd le 1.⸗ Ulias luns lie isdi che dehe Wüns na „ . d = d unl ael i ſtntenn ſdan s ſtol Ntina; poces nand; zahoz⸗ eſ geñ.5. c. ad iacob. Ego ſum deus oĩpotẽs creſce ⁊ multiplicare.ſ Et Exodi.ixc. Oi/⸗ potẽs nomẽ eins.ſſ Et Eccliaſtici ̊ caplo. Anus eſt altiſſimus creatoꝛ oĩpotẽs. ſEt hoc habetur.ſ.ꝙ deus ſit oĩpotens di.iiꝛ.c. Nonit.Et di.23. c. Qui eps. ¶ Et di. 32.c. Pꝛeter hec.¶ Et di.So.c. Accedens.c.Cõ ſiderãdũ.iEt di.S⁊ꝛ.c. Pꝛeſhꝛ.¶ Et di. c6. c. Si iperatoꝛ.¶ Et di. 2.c. Uictoð. ¶ Et pᷣꝰ q.pꝰ.c. Quibuſdam.qEt.ꝛ.q.pꝰ.c.Deus oĩpotẽs.¶ Et.S.q.pꝰ.c.In ſcripturis.¶ Et x.q..c. Placuit. ꝗEt. xi.q.3. c. Plerũqʒ ¶ Et.iꝛ.q.pᷣa.c.Cũ deuotiſſimũ. ¶ Et.iA.q. §. c. Scriptũ eſt. Et. ꝛ23. q.A.c. Obtineri. A recta.ſEt et᷑ de ſumma tri.⁊ fi.catho.c. p.ſEt.C.de ep̃is ⁊ clcis.l. NRaptoꝛes.ſEt C. de tranſactionibꝰ.l.Siquis maioꝛ. Et Cde officio pᷣfecti pꝛetoꝛio africe.l.pᷣꝰ. ¶ Et UVirgilius in pᷣ eneidos.At pater oĩpotẽs ſpeluncis adidit atris.¶ Et in 2. Juppiter oĩpotens pcibus ſi flecteris vllis.ſ Et i.xꝰ Tum pater oĩpotens reꝝ cui ſumma pote ſtas. Tanta eniqz eſt iſta potẽtia dei tamqʒ immenſa ꝙ in eins opatione ois potentia hominum ⁊ angeloꝝ nihil poſſit reputari. Poſito eni ⁊ non ↄceſſo ꝙ oẽs hoies mũ di oẽs reges ⁊ pꝛincipes qui regnauerunt ſuper terrà oẽs etiã angeli ⁊ beati ⁊ repꝛo/ bi conuenirent in vnũ vt ꝓducerent de no uo vnum ſolare coꝛpus quale eſt illud qðᷣ quotidie cernimus nos illuminare vł vnã ſtellã ſimilẽ minime que lucet in firmamẽ to:vel vnũ floꝛẽ ſimilẽ roſe aut viole vtiqʒ per inſinita annoꝛũ ſpacia id pficere vnq; poſſent.O infinita.O admiranda. O ſtu penda potentia ſummi dei qui oĩa que in celis que in tevis ⁊ in mari ſunt ⁊ monen tur cũ voluit ꝓduxit e nihilo.Ob quod da uid in p̊s.dicit. Tui ſunt celi ⁊ tna eſt terra oꝛbẽ terre ⁊ plenitudinẽ᷑ eius: tu fundaſti aquilonẽ ⁊ mare tu creaſti. ¶ Secundo in cognitioneę dei debemus conſiderare eius bonitatẽ. At enĩ inquit Woecius in lio de hebdomadibus. Solus deus eſt bonꝰper ſuã eſſentiꝗ. Oia alia ſunt bona per parti cipationt᷑. Nec tm̃ bonus dicitur deus:qn immo vtIſidoꝛꝰ dicit lipᷣ de ſummo bono Summã bonũ deus eſt. ¶ Et Augꝰliꝰpꝛi⸗ 39 mo de trinitate. Trinitas diuinaꝝ perſona rũ eſt ſummũ bonum quod purgatiſſimis mẽtibus cernitur. ¶E&t ſi aliquis obiceret ꝙ ſummũ addit aliquid ſupꝛa bonũ alio/ Ain omni bono cõueniret.Sed omne qðᷣ habet ex additione:ad aliquid eſt cõpo/ ſitum ergo ſummũ bonum eſt compoſitũ. Sed deus eſt ſumme ſimplex:ergo deꝰnõ eſt ſummũ bonuz. Reſpondet Tho. pᷣꝰ par.q:d.Qð ſummũ addit ſupꝛa bonum non rẽ aliq; abſolutã:ſed relationem tm. Relatio aũt qua aliꝗd de deo relatiue di⸗ citur ad creaturas non eſt reali in deo: ſed in creaturis. In deo vᷣo ſ̃m rationt᷑. Et ſic non opoꝛtet ꝙ in ſummo bono ſit aliqus cõpoſitio.Dicit᷑ ergo deus bonus: qꝛ per ſuã eſſentiã bonus: ⁊ ſummũ bonuz qꝛ oẽ= bonũ creature ab ipſo eſt qui bonitate ſua oĩa oꝛdinate ꝓduxit in quo nulla eſt iniq⸗ tas neqʒ defectus ſiue peccatũ. ¶ Tertio’7 cognitione dei conſiderare debemus illiꝰ maieſtatẽ. Eſt eni ipe vt ait pſal.Deus ma gnus dñs ⁊ rex magnus ſuper oẽs deos TEt iteꝑ excelſus ſuper oẽs gentes dñs ⁊ ſuper oẽs celos gloꝛia eius.Ipſñ cũcta obe diunt elementa:⁊ ad eius imperiũ mouen tur ſol ⁊ luna ⁊ omnia ſidera celi. Magnꝰn itaqʒ dñs deus noſter ⁊ magna virtus eiꝰ ⁊ magnitudinis eius nõ eſt ſinis. Quare merito ſub illo humiliari debet oĩs creatu ra:illũqʒ; timere:colere:venerari. ¶ Scoo expedit volẽti humilitatẽ acquirere vti co gnitiõe ſui. ¶ Et de hac iquit PHernardus liꝰde ↄſideratione ad eugeniũ.Noueris lz oĩa myſteria lata terre alta celi ꝓfunda ma ris.Si te neſcieris ſimilis eris ediſicanti ſi ne fundamento ruinã nõ ſtructurà facies. T¶Et idẽ ꝛc.32.ſuper cantica. Scio neminẽ abſqʒ ſui cognitione ſaluari de qua nimiꝝ 2* mater ſalutis humilitas oꝛitur a timoꝛ do mini qui ⁊ ipſe ſicut initiũ ſapientie ita a ſa lutis eſt.ſ¶ Et idẽ ꝛc. ʒp.ſuper cantica. Ne ? mo ſine ſui cognitiõe ſaluatur. ¶Et Angꝰ in ꝓemio quarti libꝛi de trinitate. Landa- bilioꝛ eſt aius cui nota eſt iſirmitas ꝓpꝛia q́ᷓ;ᷓ qui ea nõ reſpecta vias ſiderum funda menta terraruz ⁊ faſtigia celoꝝ ſerutatur. ¶Et Hugo liꝰpꝛimo de anima.Melioꝛ es ſi teipſum cognoſcas qᷓ; ſi te neglecto co⸗ gnoſceres curſus ſidep: vires herbaꝝ: cõ / plexiones hoium:naturas aialium:celeſti um ⁊ terreſtriũ ſciam haberes. Multi eni multa ſciunt ⁊ ſeipſos neſciũt cuʒz tñ ſũma phᷣia ſit cognitio ſui.i Et Señ.in tragedi/ is. Mulla moꝛs grauius incũbit q;ᷓ qui ig tus ſibi oibus notus moꝛit᷑. Et Macro⸗ bius liꝰde ſõno ſcipionis.DBeiſici vox hec fuit oꝛaculi ↄſulenti ad beatitudinẽ:qͥ iti⸗ nere pꝛouenire poſſet: ſi te iquit noueris. CIn hac vo cognitione ſuiipſius tria de bet quilibet conſiderare. CC 5Pppꝛiã paruitaté. C2°, Ppꝛiãâ iniquitatem. C ʒ ꝓpaiã fragilitaté. C Pꝛumo ppꝛi paruitatẽ.qꝛ homo par/⸗ nulus ⁊ minimus eſt in cõparatione excel „— „ — ſe maieſtatis dei.vñ Abꝛahaz vt ſcribitur geñ.ið.dicebat.Loquar ad dñm meũ cuʒ ſim puluis ⁊ cinis. ¶ Et Sapiens homiem ſuperbientẽ rephendit dicens eccleſiaſtici io.c.Quid fuperbis terra ⁊ cinis.¶ Secũ do debet quis conſiderare ꝓpꝛiã iniquita tẽ cui occurrere no põt niſi ipa bonitas dei Conceptus quippe in inigtatibus homo ad diuerſ nunc venialia nunc moꝛtalia la bitur ſcelera.Et ſi aliqñ ab illis retrahitur ex dei gratia non pꝛopꝛia virtute ꝓcedit. Ideo Bernardus ſuper cãtica ſcde.38. git.Quõ non humiliabitur aia in vera co gnitione ſui cum ſe ꝓceperit peccatis one/⸗ ratã mole moꝛtalis coꝛpoꝛis agrauatã ter renis curis circũdatã:carnaliũ deſiderioꝝ fece infectã.Cecã: curuã:inſirma: iplicita: multis erroꝛibus mille periculis expoſitã: mille timoꝛibus trepidã:mille difficultati bus anxiã:mille ſuſpicionibus obnoxiazʒ: mille neceſſitatibus erũnoſã: ꝓcliuam ad vicia ⁊ inualidã ad virtutes.¶ Tertio de⸗ bet quilibet ↄſiderare/ppꝛiã fragilitatẽ q;ᷓ ſ.fragilis ſit humana ↄditio cum vt vide⸗ mus vndiqʒ tot imineant pericula ⁊ fuper oĩa cũ neceſſe ſit ⁊ cito moꝛi.i Ob qð Se neca in tragedijs inꝗt: Parce venturis ti bi moꝛs pazamur. ſis lʒ ſegnis ꝓperamꝰ ipfi. Quis eſt enim qui viuet ⁊ nõ videbit moꝛtẽ: quaſi dicat nullus.HNõ diues:non purpuratus:nõ ſoꝛtis:nõ plłcher:nõ dñs: nõ doctus. Oẽs tandẽ moꝛiemur. C Ter tio qui vult humilitatem acquirere vtatur cognitionẽ pꝛoximi:de quo conſiderare de bemus tria. zʒ inſcrutabilitatem. CVPꝛimo dignitatẽ qua.ſ.deus ita dota/ uit pauperes ſicut diuites:ita ſubditos ſi⸗/ cut dños:dũ oẽs fecit ad imaginẽ ⁊ ſimili⸗ tudinẽ ſuã.Cũuũ eni vt inquit Tho.pᷣꝰ parte q.9 5. Homo ſm intellectualẽ nãm ad ima ginẽ dei eſſe dicatur ſz hoc maxime eſt ad imaginẽ dei ꝙ intellectualis nã deũ maxi me imitari põt.IJmitatur aũt itellectualis natura maxime deũ q; tũ ad hoc ꝙ deꝰ ſe⸗ ipᷣm intelligit ⁊ amat. vñ ſᷣm ꝙ hõ habet aptitudinẽ naturalẽ ad itelligendũ = amã dũ deũ dicitur eſſe ad imaginẽ dei. Et hec aptitudo ↄſiſtit in ipſa natura mentis que eſt cõis oibus homibus. C Secũdo debe mus conſiderare in ꝓximo conſoꝛmitatẽ. ẽs quippe hoies ↄſoꝛmes ſunt in natu ra ab vno pĩe adà deſcẽdẽtes.vnde Boe cius liꝰpᷣ de ↄſolatione ait.Oẽ hominũ ge nus ſimili ſurgit ab oꝛtu vnus reꝝ pat᷑ eſt vnus qui cũcta miſtrat. C Zertio debemꝰ ↄſiderare in ꝓximo inſcrutabilitate. Sut equidẽ ꝓximoꝝ ſecreta coꝛdis inſcrutabi/ lia nobis.Juxta illud Mieremie.i7. Pꝛa⸗ uũ eſt coꝛ homis ⁊ iſcrutabile ⁊ ꝗqs coꝑgſcet illud. Quuis ergo m Tho.a2. vbi. S. in donis que a deo quis accepit nõ debeat vi lioꝛẽ ſe putare hus ꝗ huiuſmodi dona nõ acceperũt.Zñ põt aliquis reputare aliꝗd boni eſſe in ꝓximo qð ipł non habet vel aliꝗd mali eſſe in ipio qd in alio nõ eſt. Et ſic ↄſideraãdo oia ſupꝛadicta dat᷑ nobis oc caſio vt deo nos per humilitatẽ ſubiciamꝰ 2, pximos nõ ↄtemnamus. CQuali inducũt nos ad humilitatẽ exoꝛ tatiões ſcripturaꝑ 1 gra humilitatis atq; lo bumilitatẽ docet. CLap.2 . cundu myſteriuz declarandũ dicit᷑ inductio.Inducuũt ꝗppe nos ad hbu a Militatẽ pꝛecipue tria. PB meſt exhoꝛtatio. ¶ꝛ mgratiſicatio. m C3 exemplatio. exẽpliũ dũi mii ieſu xpi:qui nos vᷣbo ⁊ e exẽplũ dni ni ieſn xpi: qui nos vᷣho 2 exẽ S. – — -ʒ — — — — — lep 2 – = = ui = —☛ 2 = vepum a tadotu⸗ citosſ/ 1ſimil/ bpane ladim ecſtad men aualis de l/ habei amni thec e debe NW Voe minüͤge zpatc Neben⸗ , S utabi/ Pu⸗/ et Wenn Rons No Ardlif haft ock nchoce hoen inee o dl cüticl adh . C Pꝛimũ ꝗð nos iducit ad humilitatè ẽ Eexhoꝛtatio ſacre ſcripture ⁊ ſcoꝛuʒ. ¶ Inat eni Sapiens ecchiaſtici. 3. c. Quaãto maioꝛ es humilia te ĩ oibꝰ⁊ coꝛã deo iuenies gra tiã:qꝛ magna potẽtia dei ſoliꝰ⁊ ab humili bus honoꝛat᷑.ſEt.⁊.c.Humilia valde ſpi ritũ tuũ.ſ Et.iʒ.c. Humiliare deo ⁊ expe⸗ cta manus eius.ſſEt ꝓuerbioꝝ.39. Humi lẽ ſpu ſuſcipiet gloꝛia. Et.xi.c. Abi humi litas ibi ⁊ ſapia.. Et Sauid in ᷣs. Pplin humilẽ ſaluũ facies ⁊ oculos ſuperboꝝ hu miliabis.ſſEt Job.22.c.Qui eni humilia tus fuerit erit in glia:qui inclinauerit ocu los ſuos ipſe ſaluabit᷑.ſ Et Jacobus.ʒ.co. ſue canonice. Deus ſupꝑbis reſiſtit humi⸗/ libus aũt dat graʒ ſuã.ſ Et Petrus pᷣma ſua canonica.c.S.Humiliamini ſub poten ti manu dei vt vos exaltet in tpe tribula/ tionis. ¶ Et dñs ieſus xpᷣus Mathei.25. c. Qui ſe humiliat exaltabit᷑.¶ Et btã virgo Zuce.2. Depoſuit potentes ↄe ſede ⁊ exal tauit humiles. Et PHernardus ĩ liꝰde gra dibꝰ humilitatis. Bona via humilitatis qua vitas ingꝗrit᷑ charitas acꝗrit᷑ ⁊ gnãtio nes ſapie pcipiunt᷑.ſ Et Gꝛegoꝰ.Qui ſine humilitate vtutes ceteras ↄgregat quaſi puluerẽ in ventũ poꝛtat.qEt Bernardus ſup miſſus eſt. Pulchꝛa pmixtio vᷣginita tis ⁊ humilitatis.nec mediocrit᷑ placet deo aĩia illa in qua humilitas cõmendat vᷣgi/ nitatẽ:⁊ vᷣgitas exoꝛnat humilitatẽ.Sine humilitate audeo dicere nec virgitas ma/ rie deo placuiſſet.ſ ¶ Et de pe.di.pᷣ . Taci / turnitas. Sine humilitate nemini põt eſſe Z ſlus. C Scom qðò nos inducit ad humili tatẽ eſt gratiſicatio. Eſt qdẽ humilitas deo valde grata.hoc patet pᷣiqꝛ humiliter oꝛã tes exaudit.ſ AUñ Judith.ↄ.c.Humiliũ et manſuetoꝝ tibi ſemꝑ placuit depꝛecatio. Et Dauid in pᷣs. Reſpexit in oꝛĩonem hbu miliũ ⁊ nõ ſpꝛeuit pꝛeces eoꝝ.¶ Et eccliaſti 3 . Oꝛatio humiliãtis ſe nubes penetrat ¶ Scðo deus iratus humilitate placat᷑.Si cut patet tertij Reguũ.22. c. de achab de q́ dixit deus helie. Nõne vidiſti achab humi liatũ coꝛã me ⁊c.Et ſcdᷣi paralipomenõ.iꝛ. c.ſcribitur. Quia humiliati ſunt filij iſrael auerſa eſt ab eis ira furoꝛis dñi. Niniuite nſuper humiliati iram dñi placauerunt⸗ 4⁰ Jone per totum. Et Bauid humiliatus audiuit nathan dicentẽ ſibi dominus tran ſtulit a te peccatum. Dicebat enim ipſe in cinere ⁊ cilicio. Siſerere mei deus ⁊c.Coꝛ contritũ ⁊ humiliatũ deus non deſpicies. ¶ Lertio deus humilibus ſua reuelat my/⸗ ſteria. IJdeo Chꝛiſtus M.aathi. xi. c. ait. Ab ſcondiſti hec a ſapientibus ⁊ pꝛudentibus et reuelaſti ea paruulis. ¶ AUnde Augꝰ liꝰ de verbis dñi. Quanto humilius ſedebat maria tanto amplius capiebat. Confluit eni aqua ad humilitateʒ vallis de ſuperci lio montis.Et qͥʒ grata ſit humilitas deo. Ipſa virgo humillima in ſuo cãtico docuit dũ ſe humiliter dixit.Quia reſpexit humi/ litatẽ ancille ſue:ecce eni ex hoc beatã me dicẽt omnes generationęs. ¶Tertiuz qʒ̊ inducit nos ad humilitatẽ eſt exemplum chꝛiſti:qui Mathi.xi. c. dixit. Diſcite a me quia mitis ſũ ⁊ humilis coꝛde.vbi Augꝰ libꝛo de virginitate ait. Hon dixit diſcite a me mundum ſabꝛicare aut moꝛtuos ſuſci tare:ſed quia mitis ſum ⁊ humilis coꝛde. O doctrinam ſalutarem. O magiſtrũ do/ minũqʒ moꝛtalium quibus moꝛs poculo ſuperbie pꝛopinata atqʒ tranſfuſa eſt. No luit docere quod ipſe non eſſet:noluit iube re quod ipſe non faceret.Hec ibi. Et in li bꝛo.ia.de ciuita.dei inquit.Nunc in ciuita te dei in hoc ſeculo peregrinãti maxime cõ mendatur humilitas ⁊ in eius rege qui eſt chꝛiſtus maxime pꝛedicatur. Contrariũqʒ huic virtuti elationis viciũ in eius aduer-⸗ ſario qui eſt diabolus maxime domiari ſa⸗ cris litteris cauetur.hec ille.ſ Pꝛopterea Paulus ad philippenſes.2.c. ait. Humi liauit ſemetipᷣm pꝛo nobis ſactus obediẽs vſq; ad moꝛtẽ.Humiliauit ꝓpfecto noſtrazx aſſumendo naturã.Humiliauit matrẽ hu milẽ eligendo.Humiliauit in paruo tugu rio naſcendo.Humiliauit ſacramenta hu/ militatis circũciſionis ſcilz ⁊ baptiſmi ſu ſcipiẽdo.HNumiliauit virgini mr̃i ⁊ ioſeph ſe ſubiciẽdo.HNumiliauit humiles piſcato res ſibi ſociãdo.Humiliauit in pꝛedicatio ne gloꝛiam patris querendo. GQumiliauit mundanos honoꝛes ſpernendo cum fugit quando voluerunt eum facere regem. HGu miliauit conuerſando ⁊ pedes diſcipuloꝛũ unando Bumiliauit deniqʒ contumelias v̈bera ſputa crucẽ ⁊ moꝛtẽ abiectiſſimam patiendo:que oia vt dicit Cypꝛianus. 93. di. c. Dñns. ab eo humiliter ? patiẽter facta ſũt vt nos humilitatis 2 patiẽétie hiemus exrempluũ. Ideo Hieroꝰad antoniũ mona chũ ait. Oñs noſter ieſus xpᷣs diſceptanti bus de dignitate dißlie vnu appꝛehen dit e paruulis dicẽs. Niſi conuerii fueritis à efficiamini ſicut paruuli nõ intrabitis in regnum celoꝝ. Qðò ſe docere tm̃ nec facere videret᷑ docuit exẽplo dũ diſcipuloꝝ pedes lauit.dũ loquit᷑ cũ ſamaritana.dũ tradito/⸗ rẽ oſculo excepit. dũ ad pedes ſibi ſedente maria de celoꝝ diſputat regno. dum reſur/ gẽs pᷣmo mulierculis appareſcit. — CQõ duodecim ſùt regule obſeruàde ab bijs qui humiles eſſe volunt que dici etiã poſſunt duodeciʒ ſigna vere bhumilitatis. * Ertiũ myſteriũ contẽplandũ de hbu/- 1 militate dĩ regulatio. Punt eni duo AWdeci regule qͥ ad humilitatẽ ſpectat quas diligenter ſuare glibet debet. ¶ P di ꝓpꝛia viliſicatio. 2 Einbena breſumgptid. . zalaudabilis verecũdatio: A coꝛpoꝛalis compoſitio. Sacauta occultatio. C pximalis delectatio. CTZaſapiens auditio. C8aaffabilis conuerſatio. ¶9* pmpta ſubiectio. ¶ x debita veneratio. ¶xiꝛaltitudinis declinatio. Ciꝛe vilis exercitatio. ¶Pꝛima regla eſt ꝓpꝛia viliſicatio.Qui eni vere humilis eſſe vult oẽ bonũ deo de / bet attribuere:deſfectus tmimodo ſuos ſi⸗ bimet appꝛopꝛiãs. Quare viri ſci ⁊ amici dei ſe pctöꝛes dicere ſepius iuenti ſũt: Nã paulus vas electionis poſt viſionẽ xpi ſibi apparẽtis in via: poſt raptũ vſqʒ in tertiũ celũ pᷣad thimoteuʒ pᷣ.c.dicebat. Fidelis Hmo ⁊ omni acceptione dignus qꝛ dñs ni ieſns xps venit in hunc mundũ ſaluos fa/⸗ cere petòꝛes:quoꝝ pᷣmꝰego ſũ. ¶ Be btõ mſup pie nr̃o frãciſco ſic ſeribit in ſua legẽ da Bona . Qium virtutũ cuſtos 2 decoꝛ humilitatis copioſã viꝝ dei vbertate reple uerat. In ꝓpꝛia quidezʒ reputatione nihil erat niñ peccatoꝛ cũ in veritate ſpeculũ eẽt 7 ſplẽdoꝛ oimode ſcitatis.iſ I deo ſcribitur xi.q.3.c.Iniuſtũ.Melioꝛ eſt in maleſactis humilis lacta conſeſſio q́; in bonis ſupba gliatio.Et qꝛ in cõmuni lege nemo ſcit cer titudinaliter vtꝝ ſit dignus odio vel amo⸗ re.¶ Jdeo vt ſenibitur di. .c.Ad eius.o naꝝ mentium eſt ibi culpã cognoſcere vbi culpa non eſt. C Secũda regula humilita tis eſt bona pꝛeſumptio bene ſentire ⁊ opi nari de ꝓpximis ſuis. Ma vt ſenbitur in glo ſa ex᷑ de ſcrutinio in oꝛdie faciẽdo.c. Ex par te. Qui lʒ pᷣſumitur dignus niſiꝓbetur in dignus.Et de quolibet pᷣfumendũ eſt ꝙ ſit bonus niſi/ ꝓbetur contrariũ. Ex de pᷣſcni/⸗ ptionibus.c.Oudũu.ff.de manumiſſis te⸗ ſtamẽto.l. Seruos.ff.de/pbationibꝰ.l.Ab ea parte.86. di.c. Sigd . ¶ Et. xi.q.ʒ.c. In cunctis.Et.22. q. A.c. Innocens. Et Glo. in.c. In noſtra pꝛeſentia. extra de ꝓcurato ribus ait.de nemine pꝛeſumendum eſt ꝙ ſit immemoꝛ ſue ſalutis.pᷣ.q.⁊.c.Sanci⸗ mus. ¶Tertia regula dicitur laudabilis verecundatio. SGebent humiles erubeſce⸗ re de ſuis peccatis cũ ad hoium noticiam perueniunt. nſuper vltra timoꝛẽ 1 amoꝛc dei peccata hoꝛꝛere debẽt pꝛopter verecun diam mundi: a in omni ſua conuerſatione verecundos ſe exhibere. Hinc Bernar/ dus ſuper catica ait. Meſcio an quicqᷓ; gra tius verecundia aduerti in moꝛibus homi num queat que eſt omniũ oꝛnatus etatũ. Sed in tenerioꝛi etate amplius pluriuſqʒ eniteſcit. ¶ Et Cicero liꝰ pꝛimo de officijs. Sine verecundia nihil rectum eſſe poteſt: nihil honeſtum. Hec verecundia mulieres a viroꝛuzʒ co nſoꝛtio indebito pꝛohibet.Ju uenes coꝛam maioꝛibus abſiq; rationabili cauſa loqui non ſinit.artinices ſideles con ſocijs facit:reges terre ⁊ pꝛincipes iuſte ſo bꝛie ⁊ pie viuere cogit. Religioſos ⁊ cleri⸗ cos eccleſieqʒ pꝛelatos mundos ⁊ nitidos a ſecularibus vicus ⁊ exercitijs eſſe com⸗ pellit. Sed pꝛoh doloꝛ.Sicut/ppter ſuꝑbi am extinctus eſt generaliter dei timoꝛ:ita abolita verecundia mũdi. & Quarta re gula humilitatis di coꝛpoꝛalis copolno⸗ . — ;= Kempn . ecolüci Knbinr aleücns s ſupha oſait c dand⸗ ns. Do ſchepbi homäta ie co ringo Etper ctur in tgt in/ 9 le⸗ 3b Ge NNN wen Smar Udabile anbece⸗/ nonden tmo Pv—NR wunme Pong! Uche nsh 1s kum onuſ oficjs⸗ holeſt polteres —RR tonbli cles con gilted 1cen/ Ninchos toon/ fſupbi nouis ran hoſith debent eſſe humiles compoſiti in inceſſu: in locutione:in geſtu vultu ⁊ amictu coꝛ/ oꝛis.¶ Nã vt dicit glo.in.c.Cũ in cũctis Ex de electione.Compoſitio coꝛpoꝛis qua litatẽ indicat mentis.xli.di.in fine. Et ſa piens Eccli.9.c.Ex viſu cognoſcitur vir:⁊ ab occurſu faciei cognoſcit ſenſatus. Ami ctus coꝛpoꝛis ⁊ riſus dentiũ ⁊ inceſſus ho minis enunciant de illo.ſ Et Hieroꝰin epi ſtola ad furiam. Speculum mentis eſt fa⸗ cies ⁊ taciti oculi coꝛdis archana fatẽtur. CQuita regcauta occultatio.Debẽt hu miles ꝓpꝛias laudes tacere:niſi aliud ex poſceret aut honoꝛ dei vel vtilitas pꝛoxi mi ſiue neceſſitas ꝓpꝛia.Sexta reg eſt ꝓximalis delectatio. Qui ſunt humiles debent libenter inferre:⁊ ab alijs referen / tibus delectabiliter audire ꝓximi laudes./ CSeptima regſapiẽs auditio.Ad humi litatem ſpectat audire doctrinam ⁊ cõſilia ſapientum. ¶ Octaua regaffabilis con/ uerſatio. Sebent vtiq; humiles conuerſa ri affabiliter ⁊ benigne. C Mona regula pꝛompta ſubiectio.Hec facit deo ⁊ ſupio⸗/ ribꝰ pꝛompte ⁊ abſqʒ murmure obedire. ¶Becima reg debita veneratio. Debent humiles reuerenter cum maioꝛibus ſuis bhabere:⁊ pꝛecipue in diuino cultu:in quo requirunt᷑ etiam coꝛpoꝛis motus:vt genu flexiones ⁊ inclinationes ad oſtendendaʒ interioꝛeʒ reuerentiã ⁊ deuotionẽ coꝛdis. CAUngdecima reg'eſt altitudinis declina tio. Fugiũt humiles dignitates ⁊ magni ſicentias:niſi id ſuaderet charitas dei ⁊ p/ ximi:vel cogeret obedientia:vt in.c. NHiſi cum pᷣdem de renunciatione. C Buodeci ma reg eſt vilis exercitatio.ꝓ dei.ſ.amo/ re officia vilia exercere. HMinc Hieroꝰ ad palmachium ait:quantũcũqʒ te deieceris umilioꝛ chꝛiſto non eris. Eſto vt icedas pedibus:furua tunica veſtiaris: Equerie pauperibus: pauperum cellulas dignan/ ter introeas:cecoꝝ oculus ſis:pes claudo rum:manus debiliũ.Ipſe aquã poꝛtes:li gna concidas:focum extruas: vbi alape: vbi flagella: vbi patibulum: vbi moꝛs. ¶ Pꝛopterea ſeraphicꝰille fraciſcus humi litatis ⁊ charitatis ieſu cruciſixi memoꝛ ef fectus in ſuꝰ conuerſionis ſue: vt recitat Bonauẽtura:lepꝛoſoꝝ obſequia nõ hot ruit.Inquit enizʒ de ipſo ſic. Exinde totius humilitatis amatoꝛ ſe tranſtulit ad lepꝛo ſos.Eratqʒ cum eis diligentiſſime ſerui/ ens omnibus ꝓpter deum:lauabat ipſoꝝ pedes:ligabat vlcera. Educebat plagarũ putredinem:⁊a ſaniem abſtergebat. Oſcu⸗ labatur etiam ex miranda deuotione vlce roſas plagas ipſoꝝ euangelicus medicus mox futurus. ¶ Sunt ⁊ alia ſanctoꝝ exem pla ſimilia:vt ſancte Clare ſaãcte Catherine de ſenis: ſcẽ Heliſabeth a alioꝝ que bꝛeui tas cauſa tranſimus. Curemus ergo hu⸗ miles eſſe ⁊ videbimus xpᷣum non ſolum cũ Petro Jacobo ⁊ Joàne in mõte trãſſi guratum:ſed cum omnibus ſanctis ⁊ bea tis angelis in ſua maieſtate ⁊ gloꝛia diui⸗ nitatis ſicuti eſt ſpecioſiſſimũ in regno ce/ vꝛum. In quo viuit c regnat per infſinita Ecula ſeculoꝝ. Amen. CBñica ſecũda in quadrageſima: De ſu perbia ſuperſtitioſoꝝ.Sermo quintuſdeci mus in oꝛdine. H % — 4 Ingex eſt do minus de hijs oibus doctoꝛis gentiuz vba ſunt iſta Pe. ad theſalonicẽles. A.c. ⁊ in epiſtola hodierna. ¶ Poſtqᷓ;ᷓ diaboli eiecti fuerũt de celo em pireo ꝓpter illoꝝ ſuperbiam:ſemper in vo luntate maligna perdurant:vt homibus pꝛeeſſe velint etiam in hac vita pꝛeſenti. Quod vt facilius aſſequant permittẽte ſie iuſto deo malefſicijs ⁊ artibus magicis ſe immiſcẽt: in quibus ad aliquos effectus naturales ꝓducendos cooperantur. Cum enim ipſi multa ſciãt ⁊ poſſint:que cogni tionem noſtrã ac facultatem excedũt ſcien tia ⁊ vi nature ſue hec inferioꝛa iuuant ad accelerandã ſuam operationẽ. Qua de re pleriqʒ diabolo familiaritate ac quodda, commercio ſe coniungũt:⁊ artibus neſari is impliciti:alios ad hoc inducunt:vt dia bolos venerentur. In oibus enim humſ/ modi maleficijs adoꝛationẽ ſiam diabo⸗ lus vel implicite vel aperte ꝓcurat.ſ ẽn de Augꝰ.xx vi.q.v.c.Nec miruʒ. ait:Ad hoc innectitur diabolnor ſt ade etur q̃ſi dens.Ad tanta nãqʒ elationẽ deuenit:vt etiã cum tentauit xpᷣm de hoc illũ requiſie rit. Qꝛ non multi ſunt etiã hoc tempoꝛe ꝗ diabolo ſe ſubicere in ſuperſtitionibꝰnoxi is ex ſua ſuperbia nõ foꝛmidant.¶ Iccirco in pꝛeſentiſermone de ſuperbia ſupꝑſtitio ſoꝝ dicemus. Opponitur eniz ſuperſtitio religioni que cultũ exhibet vero deo.Et lzʒ multipliciter fiat. LCamẽ nos triplicẽ ſuper ſtitionẽ diſtinguemus m quã cultus dia bolo exhibetur. Cõ oicitur diuinationis. C obſernationililes. ʒ3 confederationis. ¶Oõ ſupſtitioſa eſt diuinatio que ſit vel per ſomnia vel per auguria: vel per indi/ cia aſtrologoꝝ cuni ipſi pꝛefumũt ea que dei ſunt bꝛenuciare. Kap.bmn. ARKima ſupſticio dꝛ diuinatiõis.Eſt p aũt diuinatio pꝛecognitio ⁊ pᷣnũcia tio futuroꝝ contingentiũ ex falſa 2 Vana opinione conſilio vel auxilio demo nis tacite vel expꝛeſſe inuocato ſᷣm Tho. 2 24. q. xcv. Et peccatum eſt moꝛtale: qꝛ eſt contra illud pꝛeceptũ Seuteronomij..is.c. Mõ ſit qui conſulat diuninos. Secundum vᷣo Iſidoꝛũ ethicoꝝ. Diuini dicunt᷑ quaſi deo pleni:qꝛ diuinitate ſe plenos ſimulat. T Ideo dicit Hieroꝰpᷣ.q.pᷣꝰ.c.Indices.qꝙ diuinatio ſemper ſumitur in malã partẽ: qm diuini vſurpãt illud qd eſt ꝓpꝛiũ dei. ¶Ende JIſaye. Al. c. dicit᷑. Annuciate que ventura ſunt in futurũ:a ſciemus quia dij eſtis. Et Mieroꝰ ſuper illo vbo Sanielis 2, c. Sermo quez tu rex queris granis eſt nec reperitur quiſqᷓ;ᷓ qui indicet illũ:exce/⸗ ptis dis:quoꝝ non eſt cũ homibus cõuer Htio. Inquit: Conſitent᷑ magi:confitentur grioli: 1 omnis ſcientia ſecularis lr̃ature: pꝛeſcientiã ſuturoꝝ non eſſe homis:ſʒ dei hec ille. Pꝛenunciatio vo ꝓphetica nõ eſt ſuperſtitio:qꝛ ꝓphete non vſurpãt ſibi qð deo conuenit:ſed dicunt ⁊ pꝛenunciãt qð illis a deo reuelatur. ¶ Sciendũ tamẽ — WBonauenturaz in 2 i. Vij. 7 Tho. vbi ſſpꝛa:q canſe ſcdᷣe in ꝓductiõe ſuoꝝ effectuum ſe hñt tripliciter. ꝗ Nã ali que ꝓducunt effectus ſemper ⁊ de neceſſi tate.Et ex cõſideratione huiuſmodi cauſa 6 rũ ſiquis pꝛenũciat tales effectus etiã per certitudinẽ nõ eſt ſuperſtitioſũ nec illicitũ Sicut pꝛenunciãt Aſtrologi eclipſiz ſolis ⁊ hiꝰ.¶ Alique vo cauſe ꝓducũt ſuos effe ctus:⁊ ſi nõ de neceſſitate ⁊ ſemper tamẽ: vt in pluribus.Et hiꝰeffectus ex conſide- ratione fuaꝝ cauſaꝝ poſſunt pꝛenunciari per cõiecturas ⁊ ſi nõ per certitudinẽ᷑.Si⸗ cut medici ex diſpoſitione iſirmi pꝛedicunt moꝛtẽ vel ſanitatè. Et aſtrologi ſiccitates vel pluuias ex cõſideratione coꝛpox cele/ ſtiũ.ſ Alie cauſe ſunt: que ad vtrũlibet ſe hñt.ſ.ad eſſe ? non eſſe in ꝓducendis effe ctibus.Sicut ſunt potẽtie aie rõnalis que cauſant actus humanos libere:qꝛ põt hõ facere ⁊ nõ facere hoc vel illud q; tum eſt in ſe. Et etiã euentus foꝛtuiti qui non hñt cauſam nãles: Sicut ꝙ quis ſodiẽdo terrq iueniet theſauꝝ.Hiꝰeffectꝰ anteq;; ſint ſci⸗ re eſt ꝓpꝛiũ dei: cui oĩa ſunt pꝛeſentia qᷓ;tũ cunqʒ diſtàtia in futuꝝ. ¶ Ut eni ſcribit᷑ in glo. pꝰ.pe. vltimo.cꝰ. In agnitione diuine veritatis ⁊ pꝛeterita ⁊ pñtia ⁊ futura equa liter pnᷣtia ſunt. Et Augꝰ ſuper Joanneʒ inquit. In veritate que manet pꝛeteritũ ? futuꝝ nõ innenio:ſed ſolũ pñs:a hoc icoꝛ ruptum. Aſſignatur aũtrõ a Bonauenrs in pᷣ di. 39.qꝛ q; to res eſt pñtioꝛ:tanto co⸗ gnitio eſt nobilioꝛ. Sʒ deus oia cognoſcit me cognoſcit. ANerũtamẽ hoc pot intelligi dup.i Ant ita ꝙnotetur pñtialitas a par te cognoſcentis ⁊ ſic eſt veꝝ:qꝛ deus oĩuz igdeas habet pnñtes ⁊ ſimul per qnas cog/ ſcit res futuras ita certitudinaliter ſicut ſi eſſent pñtes.ſ Aut ꝙ notet᷑ pnjñẽtg..alitas a parte cognitoꝝ:⁊ ſic non oĩa coaͤſcit pñter 2 ſimul:qꝛ nõ ois ſimul ſũt in ꝓ pꝛio gene⸗ re ⁊ in ſuo eſſe: velle igit᷑ pꝛecognoſcere q̃ deus ſolus certitudinałr cognoſcit abſqʒ ipſiꝰreuelatione pertinet ad dininationeʒ: vhi iteruenit opatio demonũ.Et q;nis id mliis modis fiat:nos tñ hoc loco triplic? diuinationẽ confutãdà diuidemus. Cbeſt que ſt per ſomnia. Cꝛaque ſit per iuenta mendacia. C 3 que fit per aſtrologoꝝ ingicaa. CPꝛima eſt diuinatio q fit Per ſõnia: de qua dẽ Deut ero.i.c. Et. 26. q. 7. c. Non ob Pe ☛ = necillii lpſiz ls lſioo eſt de ume: reonſice⸗ Nuncian ine Si⸗ nedicunt ſceintes Hopcele/ müberſe ndiscffe glis gwe poͤtho umcſt onbñt bten5 nt ſci⸗ chd Wi Kdine⸗ uraea Foannez eteritü! hoc ioꝛ nanen“ ntoco⸗ groſeit cſennſſi irichii msser deus oinz wanc ſutt inlis4 Süthinn go gan, glng er ab nunonc⸗ znis i Pic C3 a 920 ebſeruetis. Mõ inueniatur in te qui obſer tmipuiciter euenire. Pea natura. Cꝛa diabolo. uet ſõnia. Notandũu iñ ꝙ ſommia poſſunt ¶Pumo a nãa. Et hoc modo aliqñ ſõnia hñt cauſã nãlẽ e᷑ hoiem ſõnmiãtẽ:ſicut eſt iſluentia celi.Cuiꝰ influx?᷑ agit in bomine doꝛmiente ꝑpꝑ quietẽ oiuzʒ ſenſuũ exterioꝝ qua ſit vt qnq; ex influentia planetaꝝ fri⸗ gubrũ ⁊ humubꝝ videatf alicui ꝙ ſit i iti⸗ nere:⁊ aquaꝝ inundatio ſupueniat: vlꝙ ſit in mari aut in flumie ⁊ hiꝰ.Et qñq; ta⸗ lia ſgna Palſi ut ſigniſcare pluuiã ſuturã: que eſt effectus planetax frigidoꝝ ⁊ humi doꝝu.Aliqñ ſõnia hñt cauſã nãleʒ in hoie ſomniãte:vt eſt abundantia diuerſoꝝ hu⸗ moꝝ: ꝓpter qð medici dicũt eſſe intenden dũ ſõnijs infimoꝝ ad cognoſcendũ diſpo ſitionẽ interioꝛẽ infirmi.Nã qñqʒ ex abũ dãtia colere ſõniãt ignẽ rixas ⁊ lites ⁊ hiꝰ Ex abũdantia humoꝛis melancolici ſõni⸗ ant caſũ ex alto:pſecutionẽ inimicoꝛũ:fu/ gã ⁊ ſimilia.Ex abũdãtia flegme ſomniãt aq̃s nauigationes ⁊ hiꝰ.Ex abundãtia ſã guis ſomniãt volatũ in altũ ⁊ ſiſia q̃ ſunt quedã ſigna ad cognoſcẽdas inſirmitates pñtes:⁊ futuras pꝛecauendas. ¶ Recitat BGalienꝰ:ꝙ quidã ſõniauit ſibi in ventrez fundi picẽ ardentẽ ⁊ eſtuari in igne picis: eo ꝙ colerã aduſtã nigrã ⁊ incenſã habu⸗/ it in ventrẽ:⁊ hãc cũ ſurrexit a ſomno emi ſit:⁊ liberatus fuit. ꝗAliud exemplũ po⸗ nit:ꝙ quidã dolens ſplenẽ cogitans quid deberet facere:ſõniauii ꝙ minueret ſe ſu⸗ per manũ inter duos digitos.ſ.auricularẽ ⁊ anularẽ.Ct cũ vigilaret ſic fecit ⁊ cõualu it.¶ Aliqñ ſomnia hñt cauſà volũtariã in hoie ſomniãte:vt cũ aligs cogitatvigilã/ do ſuper aliqua re:poſtea de illa ſomniat. CBSecũdo ſõnia euemiũt a diabolo illudẽ te. HNã põt in ſomnis hoibus apparere: illos illudere multiplłr ſi nõ fuerint cauti. Vm legit᷑ in ſcdᷣa collatione abbatis Moy ſi de quodaʒ qui frequenter illuſus a dia bolo ſub ſpᷣe boni angeli ſibi apparẽte in ſomnis. Tandẽ ex eius mandato ꝓiecit ſe in puteum.Et de quodã alio qui ſimili il / luſione ſeipſum cireuncidit. Et de alio qui ꝓpꝛiũ filiũ moꝛe abꝛahe circũcidere volu it. Ideo caute incedendũ.Qꝛ vt ſeribit æc cleſiaſtes..c.vbi multa ſõnia: ibi multe vanitates. ſ Et Eccliaſtici.ꝭ4.c. Multos errare fecerũt ſoõnia. ¶ Tertio ſõma eueni⸗ unt a veo: qui vult aliq̃ in ſõnis hoibus reuelare.vñ geñ.28.c.vidit Jacob in ſom nis ſcalã.ſ Et geñ.ʒ.c.vidit Joſeph ſom niũ: ¶ Et geñ.ꝗi.c.vidit pharao i ſomnis ſpicas ⁊ vaccas.ſ Et Ganielis 2⁰. c. vidit MNabuchodonoſoꝛ ſtatuã. In quibꝰ viſio nibus reuelata ſũt myſteria dei. ¶ Et thei 2⁰.c. Angelus dñi apparuit in ſõmis Joſeph monens vt fugeret in egyptum. ¶Et eodẽ.c.magi admoniti fuerũt in ſom nis ne redirẽt ad herodẽ.ſ Et Bona in legẽda bti frauciſci: narrat qualiter poſtiᷣʒ ſcũs frãciſcus veſtiuit illũ militẽ nobilem ⁊ pauperẽ: Nocte ſequenti cũ ſe ſopoꝛi de diſſet:palatiũ ſpecioſum ⁊ magnũ cũ mili taribus armis crucis ſignaculo inſigni⸗ tis:is pꝛo cuius amoꝛe militi egeno ſub⸗ uenerat:dignatiua ſibi reuelatione mon: ſtrauit. NMecnon viſa omnia ſua foꝛe mili tumq; ſuo:um:ſi crucis chꝛiſti vexillum ↄſtanter aſſumeret ſub aſſeuerationis cer titudine repꝛomiſit.q De ſancta lucia ſcri⸗ bitur in ſua legenda:ꝙ dum oꝛaret ante ſe pulchꝛum beate Agathe obdoꝛmiuit. Et vidit in ſomnis beatam Agatham in me dio angeloꝛum gemmis oꝛnatam:ſtãtem ⁊ dicẽtem ſibi:Soꝛoꝛ mea lucia virgo deo deuota. Quid a me petis quod ipſa pote/ ris pꝛeſtare continuo mr̃i tue.Nã ⁊ matri tue fides tua ſubuenit:a ecce ſanata eſt.Et ſicut per me ciuitas cathanienſium ſubli: matur a chꝛiſto:ita per te ciuitas ſiracuſa na decoꝛabitur:quia iocunduʒzʒ deo in tua virginitate habitaculuz pꝛeparaſti.ſ Sic conſtantia filia conſtantini vidit in ſom/ nis beatam Agnetem. Et mater ſancti dominici in ſomnis viſionẽ habuit de bea to dominico. Et beatus ſilueſter ſocius beati franciſci anteq; eius ſequeretur ve ſtigia viſionem in ſomnis haduit de dꝛa/ cone ingenti ⁊ immani:quem franciſcus fugabat. . Apud gentiles etiam mul/ ta recitantur reuelata in ſomnis Znde . 2 – Aalerius liꝰ pᷣ. Rubᷣca de Zomnijs con / coꝛdãs cum Suetonio: Harrat ꝙ vxoꝛ ce ſans vidit in ſomnis faſtigium domus la bi:⁊ ceſarẽ in ſinu fuo iacentẽ multis vul / neribus perſoꝛatũ: que ſomnij atrocitate vehemẽter exterrita eum rogare nõ deſti titvt die ꝓxima ſe a curia abſtineret. Qua die poſtea vigintitribus vulneribus con/ ſoſſus occubuit.Anno etatis ſue ſm Sue to'nſexto ⁊ quinquageſimo.ſ Narrat in. ſuper Halerius:q; Simonides poeta per egre vadẽs cum nauis in qua erat appli/ cuiſſet ad littus:⁊ coꝛpus ihumatũ iacẽs vidiſſet ſepulture mandauit. Cuius bene ficio is qui ſepultus fuerat motus nocte ſi bi in ſomnis apparuit:eũqʒ ne ꝓxima die nauigaret monuit. Qui ſomno parẽs in terra remanſit.Illi vo qui inde deceſſerũt nauigantes in eius cõſpectu ꝓcellis ⁊ flu ctibus abſoꝛti ſunt ⁊ ſuffocati:a ipſe letatꝰ eſt qui vitam ſuam ſomno qᷓ; naui crede/ re maliuſſet. C Secũda eſt diuinatio que fit per inuenta mendacia: Finxerũt eni qui dam poſſc cognoſci futura per auguria: duz ex conſideratione motuũ vel vocum auium:vł quoꝛũcunqʒ animaliũ futuros euentus ſoꝛtunij vel inſoꝛtunij pꝛecogno ſci poſſe dixerũt. Pꝛo quibus dicit Tho. 2 2. q. xc v. Qò inſtinctus naturalis vnde mouentur bꝛuta ad ſnas operatiõcs cau ſari põt dupſ.vno modo ex ea cauſa coꝛpo rali:cum enim bꝛuta nõ habeant niñ ani mam ſenſitiu:cuius omnes potentie ſũt actus coꝛpoꝛaliũ oꝛganoꝛũ ſubiacet eoꝛũ anima diſpoſitioni continentiũ coꝛpoꝛũ ⁊ pᷣ moꝛdialiter celeſtiũ.Et ideo nihil pꝛohi bet aliquas eoꝝ operationes eſſe futuroꝝ euentuum ſigna inq; tum confoꝛmantur diſpolitionibꝰ coꝛpoꝝ celeſtiuʒ aeris cõ tinentis:ex quibusꝓueniunt tales futuri euentns.Sed in hoc ſunt duo conſideran da. Pꝛimũ ꝙ huiuſmodi operatiões nõ extendantur nin ad pꝛecognoſcẽda illa fu tura que cauſantur per motus coꝛpoꝛum celeitiũ. Secundũ eſt vt non extendantur niſi ad ea que aliqualiter poſſũt ad huiuſ modli aialia ꝑtinere.Conſequunt eniʒ per ſunt neceſſaria ſicut ſunt imutationes que fiunt per ventos ⁊ pluuias ⁊ huiuſmodi. Alios euentus velle ex motu vel garritu animaliũ pꝛecognoſcere:vt caſus ſoꝛtui⸗ tos ⁊ actus hoium pertinet ad ſuperſtitio nem. Alio modo inſtinctus bꝛutoꝝ cau/⸗ ſatur a cauſa ſpirituali:⁊ hoc vel ex deo vt ſuit in coꝛuo heli paſcente: ⁊ cete ionã de/ glutiente.vel ex demone qui vtitur opera tionibus bꝛutoꝝ ad implicandũ homies vVanis opinionibus. IJdeo deuteronomij 18. c. dicitur. Mõ inueniatur in te qui obſer net auguria.Qò autẽ Joſeph dixit geñ.3ʒ. c.per diſpẽſatoꝛẽ ſuum ꝓꝙ non eſſet ſmilis ei in auguriandi ſcientia m Aug'n ſocn⸗ tus eſt ioco non ſerio.xxvi.q.2.c. Qðdð ait Et ſoꝛte hoc referens ad opinionem vul/ gi qui ſic credebat de eo. Talia itaqʒ au⸗/ guria ſuperſtitioſa repudiãda ſunt. Sicut etiam gentilis ceſar ciebat. Harrat ꝗp pe de illo Joannes ſolobꝛienſis in policra tone liꝰ.2. Qòᷣ nullo augurio nullaue ſup ſtitione a quocũqʒ incepto potuit reuoca/ ri.Contigit autem vt qñqʒ africam ꝓſici⸗ ſcens in egreſſu nauis pꝛolaberetur:verſo itaq; in melius omine.Teneo iquiti te afri ca eamqʒ obtinuit. Idem refert Sueto/ nius ⁊ Frontinus liꝰpᷣ de re militari.ue/⸗ rũt ⁊ alij artiſicioſo ingenio ſoꝛtes compo nentes quoꝛũ vſu ea que vẽtura ſunt pꝛe cognoſci poſſe aſſeuerent ⁊ cognoſci quid agendum ſit.Et dicunt᷑ tales ſoꝛtes diui⸗ natoꝛie vel ex capitulis quibuſda ſeriptis in vna longa charta cuz filis pendentibꝰ ad illa capitula adligatis vel ex quibuſdã cedulis ſcriptis in occulto repoſitis conſi derando quã ꝗs accipiat:vel ex piectione taxilloꝝ ſᷣm ceria puncta capitula deſignã tia ⁊ huiuſmodi:de quibus.xx vi.q.v.c. Soꝛtes.ait Leo papa. Soꝛtes quas ptes damnauerũt nil aliud qͥ́; diuinationes 2 maleficia decernimus.ſEt lʒ quidam di/ cant illas ſoꝛtes quibus vtuntur fuiſſe ab apoſtolis inuentas: falſum tamẽ dicunt: vt patet.xx vi.q:pᷣ.c.p.vbi materia iſta diffuſe tractatur. Ideo nõ curo ſermonem in hoc extendere cum tm̃ intendam diuia celeſtia coꝛpoꝛa cognitionẽ quandã natu toꝛias ſoꝛtes ſupꝑſtitioſas execrari. Ter ralem ⁊ inſtinctum ad ea quecoꝛum vite tia eſt diuinatio que ſit per aſtrologoꝛum iudicia.Ipſi eni qñqʒ ingerũt ſe ad iudicã dũ de effectibus ꝓuenientibus a volũtate dei ⁊ humani liberi arbitrij diſpoſitioneʒ. Et ad hoc deuenerunt quidã moderni dñi vt nec comedere audeant:nec pannos no/ uos iduere:nec cquitare ant queqʒ dome ſtica negocia agere:vel icipere abſqʒ vati cinio aſtronomoꝛũ:qui ſi dixerint ꝓſpera euẽtura que incipe volunt ula incipiunt:ſi vo contrariũ:ab illis deſiſtũt. O ſingula/ rẽ ſtulticiã ducere vitã cum confidẽtia pla ſqʒ conqueri poſſet de ipſo optimo deo: ↄditaq; ab illo tã egregie reꝝ oium natu/ ra. Clamat Ariſtotiles:deus ⁊a nã nõ deſi / ciunt in neceſſarijs. Aſtroꝝ noticia reperi⸗ tur in valde paucis:⁊ qui cauſa ꝓfitent᷑ nõ ſunt vt in pluribus in illa pfecti Sed ſint ſicut ptho lomeus vł Habi ambꝛagel aut albumaſar. Dicãt mihi ſi humana vita re gulanda eſt ſ̃ᷣm curſum aſtroꝛum. Quid ſacient populi:Quid artiſices:Quid agri cole:Quid mercatoꝛes:Quid clici:Quid religioſi:Quid in liberalibꝰ artibꝰ ⁊ theo logia ac iure canonico ⁊ ciuili tot eruditiſ-/ ſimi hoies:qui cõiunctionẽ planetaꝝ ig⸗ rant:qui ſigna adhuc zodiaci neſciũt.Nũ quid in tenebꝛis erũt oia illoꝝ opa:Hun/⸗ quid aſtrologoꝝ ſtudia ſectari debẽt:O pꝑ nitio ſũ erroꝛẽ:ↄtra quẽ Paulus ad colo⸗ ſcenſes/ iij· cait.Omne quodcũqʒ faci tis in vbo aut in opere:in nomie dñi nr̃i ie ſu xp̃ᷣi facite. Ad xpᷣm itaqʒ aſpiciendũ eſt nõ ad aſtra:ad ipᷣm recurrendũ:vt dies ⁊ actus noſtros in ſua pace diſponat:nõ ad aſtrologos.Ipſiꝰdeniqʒ imploꝛãdũ auxi/ lium:vt liberemur a piculis iminentibꝰ. Deus ipſe vitã noſtrã gubernat:qui occi dere põt ⁊ viuiſicare. Ipſe vtiq; non fecit ſperas celoꝝ ⁊ ſtellas vt homini dñarent᷑: ita vt hoies in oibus ſuis motibus ⁊ ope ribus illaꝝ conſiderarent influrus: ſed vt hoiĩum vſibus deſeruirẽt.ſ At enim ingt Tho. p par.q.70. Myſteriũ luminarnium celi explicat᷑ geneſis p̊.c.per tria que con cernunt hois vtilitatẽ. Pꝛimo eni ꝓue/ nit vtilitas ex ipſis q; tum ad viſũ:qui eſt directiuuain oꝑpibus:qꝛ nihil videtur niſi in lumie. yt di in 2 de aia. Et ſic per yiſuz 43 diſcernit᷑ vna res ab alia.Et q;tuz ad hoc dixit deus ſiant lumiaria celi vt luceant in firmamẽto ⁊ illuminẽt terrã.ſ Et ſi argue/ retur ꝙ nihil fit ꝑp vilius ſe:qꝛ finis eſt no bilioꝛ hijs que ſunt ad finẽ.Sed lumiaria celi ſunt nobilioꝛa qᷓ; terra:ergo non ſunt facta vt illuminent terrã.qRñdet Tho. ꝙ in illumiatione terre intelligit᷑ vtilitas hois terrã ipſam inhabitãtis:qui ſᷣm aĩia⸗ pꝛefertur coꝛpoꝛbus luminariũ. Hihil tñ d pPꝓpphibet dici ꝙ dignioꝛ creatura facta eſt p netarum. Si hoc neceſſarium eſſet vnuſ/ pter inferioꝛẽ nõ pᷣm ꝙ in ſe conſideratur: ſed ſᷣm ꝙ oꝛdinat᷑ ad itegritatem vniuer/ ſi. Secũdoꝓnenit vtilitas hoi ex ipſis lu minaribus q; tum ad viciſſitudines tẽpo rũ quibus ⁊ faſtidiũ tollit᷑ ⁊ valitudo con/ ſeruat᷑ ⁊ neceſſaria victui oꝛiunt᷑:que non eſſent ſi ſemp eſſet aut eſtas aut hyeme. Et qᷓ;tum ad hoc dixit deus:⁊a ſint in tꝑa ⁊ ⁊ dies ⁊ annos. Tertio pꝛouenit vtilitas q́ᷓ;tum ad opoꝛtunitatẽ negocioꝝ ⁊ operũ inq́; tum ex luminaribus celi accipit᷑ ſigni ficatio pluuioſi tempoꝛis vel ſereni:q;̃ ſunt apta diuerſis negocijs. Et ſm hoc dicit: ⁊ ſint in ſigna.ſ.coꝛpoꝛaliũ trãſmutationuzʒ nõ aũt eoꝝ que depẽdent ex libo arbitrio. Et lʒz ſint cauſa hiꝰ trã ſmutationũ tñ dicũ tur hic ſigna:vt occaſio idolatrie tollat ab eis qui indifferẽter oĩa vt pꝛedictũ ẽ aſtro rum virtuti ⁊ diſpoſitioni aſcribunt. Ergo iudicent aſtrologi de nãlibus effectibus a cauſa nãli ꝓuenientibus:de eclipſi ſolis ⁊ lune:de ibꝛibus ſiccitatibus vẽtis ⁊ ſimili bus. Illa vo futura que vel a dei vel ab homis voluntate dependent reliquaãt ipſi deo qui cũcta gubernat.Et cuius iudicio iuſto etiã in pꝛeſenti ſeculo bona vel ma⸗ la:ꝓſpera ⁊ aduerſa hominibus accidũt. Dicit enim ſapiens Eccleſiaſtici.xi.c. Ho na ⁊ mala:vita ⁊ moꝛs:paupertas ⁊ hone ſtas:a domino deo ſunt.vidi ego diebus meis iudicia multa aſtrologoꝛum:in qui bus ipſi moꝛtem magnoꝛum viroꝛum de terminabant:⁊ tamen aliter enenit: vt in pluribus:Iʒ quandoqʒ aliquis moꝛtuus fuerit qꝛ moꝛtalis erat ſicut omnes moꝛi emur.ſſ De xiſto quarto põtiſice maximo multa pꝛenunciata ſunt ab aſtrologis fale ſa etiam a pꝛimo anno ſue ſanctiſſ me co/ 3 ronationis. Quidaã vo in aſtroꝝ peritia nõ mediocriter eruditus quintus iam ela pſus eſt annus quo mihi ſecum familiari ter confabulanti affirmatiue referebat an no illo ponuſficẽ ißm moꝛituꝝ.Quid ſecu tum eſt exꝑpientia docet.Stent igitur aſtro logi in terminis nature ⁊ pᷣncipibus ſua / deant vt ad deũ conditoꝛẽ ſtellaꝝ ſempꝑ re currãt. Quia vt dicit ſapiẽs eccliaſtici.2. c. Meſpicite ſilij nationes hoium:quia nul/ lus ſperauit in deo ⁊ cõfuſus eſt. Sigꝗs vo obiceret ꝙ aſtrologi multa vera pꝛedi cunt que alioꝝ cõmunẽ cognitionem exce dunt.ſ Rñdet Augꝰli.S.de ciuita.dei.c. 7.dicens. Nõ immertito creditur cũ aſtro logi mirabilr multa va reſpondẽt occulto inſtinctu fieri ſpirituũ malignoꝝ quoꝝ cu/ ra eſt falſas ⁊ noxias opiniones de aſtrali/⸗ bus factis inſerere humanis mẽtibꝰ atqʒ ſirmare non hoꝛoſtopi inſpecti ⁊ notati ali qua arte que nulla eſt. Hec mirari quiſpiã debet:ꝙ demones futura cõtingentia ali qñ pꝛedicere faciant vel aſtrologis vlma leficis ⁊ diuinis:qm̃ vt ait Bonaaiĩ 2 i. 7. q;uis demones nõ poſſint per ſeipſos futura contingentia ſcire certitudinalr:ta/ men frequẽter vera pꝛedicũt:quia euẽtuzʒz futuroꝛũ aliquomodo pᷣſciunt. Et hoc eſt quatrupliciter ßm Augſupꝛa geneſiʒ ad lIram. Aut enim ſenfus vel ingenij acri/ monia.ſ Aut multa experiẽtia. Aut do loſa cautela. Aut aliena doctrina. ¶ Sen ſus vel ingenij acrimonia:vt qñ vidẽt di/ ligenter ⁊ conſiderãt ad quid inclinet᷑ affe ctio noſtra: vel que ſint inducẽtia vłretra hentia. Experientia tempoꝝ:qꝛ ex talibꝰ viderunt accidere talia.ſ Soloſa cautela: qñ ꝓponunt aliquid facere ⁊ pꝛedicũt qua ſi aliqui ſint facturi.ſ Aliena doctrina:qñ iuſto dei iudicio pmittunt᷑ adicere ab an/ gelis.Quare ipſi demones futura contin gentia poſſunt pꝛeſumere ꝓbabiliter non tamè certitudinaliter ſcire. Sic vt puto re/ pꝛeſentare poſſũt abſentia ⁊ diſtantia que ipſi ab alijs ſpiritibus velociſſime diſcur⸗ rentibus ſceunt:ita vt quis diabolico mi niſterio que in remotis fiunt mẽte cogno ſcat.ſ¶ Sicut factũ fuiſſe recitat Auluſgel lius.lA.liꝰnoctium acticaꝝ.Inquit enim. Quo Cayus ceſar ⁊ Gneus pompeius die cinile bellũ ſignis collatis in cheſſalia cõ⸗ fl xerunt res accidit patauij in trãſpadana italia memoꝛia digna. Coꝛnelius quidaʒ ſacerdos ⁊ loco nobilis ⁊ ſacerdotuj religio nibus venerandus:⸗ caſtitate vite ſanctꝰ repente mota mente conſpicere ſe ꝓcul di⸗ xit pugnã acerrimaʒ pugnari. At deinde alios cedere:alios vꝛgere:cedeʒ fugã tela volantia:inſtaurationẽ pugne impꝛeſſio⸗ nem gemitus per vulnera:perindevt ſe ip ſe in pꝛelio verſaretur coꝛaʒ videre ſeſe vo ciferatus eſt. At poſtea ſubito exclamauit ceſarẽ viciſſe. At coꝛnelii ſacerdotis ariola tio leuis tum quidem viſa eſt ⁊ vecoꝛs ma gne mox admirationi fuit:q nõ modo pu gne que in theſſalia pugnata eſt neqʒ; pꝛe⸗ lij exitus qui erat pꝛedictus idem fuit. Sʒ oẽs quoqʒ pugnandi recipꝛoce vices ⁊ ip ſa exercituũ duoꝝ conflictatio vaticinãtis motu atqʒ vᷣbis repꝛeſentata eſt. Hec Zlu luſgellius.ſ Mon igitur demonũ ſũt que renda conſilia ſiue vt pꝛecognoſcantur fu tura ſiuevt ſciantur diſtantia. Beo iſta ſũt relinquenda:⁊ ab ipſo ſemper vt pꝛedictũ eſt in cunctis exercitijs ⁊ actibus auxiliuʒ expetendum. CO58 ſuperſtitioſa eſt obſeruantia carmi num ⁊ poꝛtationis bꝛemum atq; tempo/ rum. Caß. 2 u. cundetrr Kipercti dicit eruanonie nmran de alique ſuperſtitioſe obſe ende ſunt amouende ne in illis fiat inin/ ria ⁊ irreuerẽtia altiſſimo deo.poſſũt aũt he diuidi in. 3. pᷣncipales. Bi dicitur incantationis. Cꝛ2 bꝛeuium poꝛtationis. Cʒe tempoꝛis determinationis. T. ¶ Mꝛima obſeruantia dicitur incantatio nis.fiunt enim a pleriſq; incantationes 2 carmina ad ſanandas infirmitates 7 vul⸗ nera.ſ Pꝛo quibus dicit ſanctins Z ho.ꝛ2. q.96. Qõð in hijs que fiunt ad aliquos ef/ fectus inducendos conſiderandum eſt ſi il la habent vel putantur habere virtutem naturalem ad pꝛoducenduz tales effectꝰ. Et tunc nõ erit ſuperſtitioſũ nec illicuũ vii talibus cauſis. Puta ſiquis teneat ſupce rnantie:que abici npeinede eſſaliach ſacen Ibien, dturehgi⸗ Mebne⸗ ſpalzi/ Adande ſgitc nntſo/ enſeip neſeſer clumantt 1s nools cosma o pa ie/ l. Sʒ 8 419 mäns D ſi go⸗ mnur in colſaſit thedi Aulu; 4ami lenpo/ io dict Ne ancbe gbeghid rin. ütait 2 noand alionts ul/ ob ./ l irtotem effech, ſtüpn Aſpe Mo ſ iaſpidem pꝛo reſtrietione ſanguinis ⁊ ſi milia. Si aũt non videatur ꝙ ula poſſint naturaliter illos effectus cauſare: ſed per adiunctionẽ auiquoꝝ caracteruʒ vel nomi nũ ignotoꝝ: vel alicuius vane obſeruãtie expectatur:ille effectus erit ſuperſtitioſum ⁊ ulicitũ. Ande Augꝰ.26.q:2ꝛ.c.Illõ ait. Ad genus ſuperſtitionis pertinẽt omnia remedia que medicoꝝ diſciplina condem nat:ſiue in incãtationibus ſiue in quibuſ cũq; ſcripturis quas caracteres vocant. ¶ Et lz experiantur homines multos effe/ ctus in hiꝰ obſeruantijs tñ non licet hijs vti:quia opere demonũ ſiunt: vt dicit Au guſtinus.⁊c.q.⸗.c.NHec miꝑ.Colligere ta men herbã cum ſymbolo vel oꝛatione oñi ca ex deuotione ſine alia ſuperſtitione ⁊ ea vti non repꝛobatur ᷣm Raymundũ. Di cit etiaʒ Hilielmus de incarminatertibꝰ: 2 ſi nil ſuperſtitioſum dicunt vel faciunt: ſed tm̃ vtuntur licitis pꝛecibus ⁊ adiura/ tionibus ſicut per paſſionem ⁊ crucẽ xpi⸗ hiꝰ: non credit ꝙ peccent moꝛtaliter: niſi fecerint hoc poſt pꝛohibition᷑ eccleſie illis factam.t nihilominus ꝓhibendi ſunt vi ri mulieres a talibus:quia multa inuti/⸗ lia ſolent miſceri ⁊ ſuꝑſtitioſa.ſ Sicut ego iſta qñqʒ perquirẽs ⁊ incantatrices aduo cans charitatiue multas fatuitates inue/ ni. ¶ Quedaʒ vetula fulginei ſuccurrebat hoc modo mulieribus quibus lac pꝛo fili is ablactandis deficiebat. In oꝛiu ſolis il las verſus ſolẽ iubebat hec verba dicere. Dio te ſalue ſcto arboꝛe q̃le dalalto mõ/ te venite:al mio pecto lacte adducite quã to baſta nõ quãto poteti.Quedã alia tu derti incipiebat ſuum carmẽ:⁊ll nome ſia de chꝛiſto e de ſancto damiano e de ſan be nedicto che ſo medico de chꝛiſto ⁊c.Alij in cantant percuſſos ferro ⁊ dicunt. Tre bo⸗ ni frati andauan per la via trouaro chꝛi/ ſto con ſancta maria:⁊ ſequitur poſtea ne/ ſcio que verba falſa ⁊ ridiculoſa.Sunt ↄſi milia carmina plena ſtulticijs iĩmo falſita tibus:quibus maioꝛ adhibetur ſides: q̃; oꝛatiom dñice. NHam incantatoꝛes ⁊ incã tatrices lʒ pꝛemittant Pi noſter cũ Aue maria: quia denena non dantur niſi melle circũlita:tamen tenent ⁊ opinantur ꝙ vir 44 tus ſanitatẽ inducens ſit in illis carmini/⸗ bus ſtultis. Quedã vetula incantatrix: occurrebat infirmitatibus aialium bꝛuto rũ equoꝝ.ſ.aſinoꝝ ⁊ ſimiliũ:que poſt Pẽ noſter ⁊ aue mdicebat in aure aialis ſecre te. Si ſani ſani ſi nõ te mangiano li cani. ¶Queda alie incantationes fiũt ad nocu mẽtũ hoiuʒ ⁊ ꝙ aliꝗs paulatiʒ ↄſumatur 2 ꝙ ꝗs nõ poſſit cognoſcere vxoꝛẽ a ſimi lia q̃ dicũtur maleſicia. Et dicit Augꝰ.26. q.ð.c. Nec mirũ ꝙ turbãt mètes hominũ minꝰcõſidẽtiũ in deo. Scda obſeruãtiaꝭ dẽ bꝛeuiũ poꝛtatõis. De ꝗbꝰ dicit Tho. vbi ſupꝛa.Qð circa hiꝰbꝛeuia cauẽdũ eſt ne reꝑpiat᷑ in eis aliꝗd ſuꝑſtitioſũ. Pꝛio vt nõ ſit ibi aliꝗd pertinẽs ad iuocatiõeʒ demonũ.ſ 2⁰ t nõ contineant noia igno ta. ¶ 3 nõ cõtineât aliqðᷣ falſũ:qꝛ ſic eiꝰ effectꝰ nõ poſſet expectari a deo ꝗ nõ ẽ te ſtis falſitatis.ſ ꝗ cauẽdũ ne cũ vᷣbis ſa cris contineantur aliqua vana: puta cara cteres ſcripti ⁊ hiꝰſigna pꝛeter ſignũ cru/ cis.ſſꝰ vt ſpes non ponatur in modo ſcri bẽdi vel ligandi:puta ꝙ ſcribatur in car⸗ ta virginea:vel in oꝛtu ſolis:vl dũ legitur euangeliũ:vel ꝙ ligetur cũ tot filis: vlłap pendat᷑ per v irginẽ: vel ꝙ nullis debeat videre q oia ſuperſtitioſa ſũt.26.q..cꝰᷣ. Nõ licet.ſ Dicit etiam Vilielmus ꝙ illa bꝛeuia in quibus dicit᷑ ꝙ ſiquis ea poꝛta uerit non moꝛietur in igne aut in aqua cc. nõ ſũt poꝛtãda. Nã vt dicit Gꝛegoꝛiꝰ.26. q.S.cꝰ. Siquis ariolos aut incantatoꝛes obbſuauerit aut filaterijs vſus fuerit ana/ thema:ſic filaterie dicuntur cedule ⁊ bꝛe⸗ uia. Be reliquis autem ſanctoꝛum di cit Thomas. ꝙ ſi ex deuotione poꝛten⸗ tur ⁊ cum reuerentia ſine aliqua ſuperſti/ tione licitum c.In huiuſmodi itaqʒ bꝛeui bus ſuperſtitio omnis vitãda eſt:⁊ potiſſi mum quiz in illis vt in pluribus multa mendacia continentur ⁊ vana. Audi. ui ego quoſdam fratres oꝛdinis mei nar rantes ꝙ quidam frater Aincentius ſo/ cius ſancti. Bernardini dum audiſſet cõ/ feſſionem cuiuſdam qui bꝛeue vnum ſu per ſe deſerebat petiuit ab eo quidin il⸗ lo continebatur. Cunq; ille dixiſſet ſe ne ſcire ſed pꝛecio emiſſe illud a guodam 4 4 quo inſtructionem habuit ne bꝛeue illud aut ipſe legeret aut a quocũqʒ alio inſpici ſincret. Ipſe frater vincentius vix obtinu it vt ipᷣm videret.Alpertaqʒ cedula iuenit ibi ſeripta hecverba. Dogliate el capo chi doler ti ſole:dogliate ad ti e achi bẽ ti vole do gliãte li ochi e dogiiati li dẽti:dogliate el coꝛpo inſieme con lo ventre. vanne al mare e fate incantare che centomilia dia/ uoli te poſſano poꝛtare. ¶Tertia obſeruã tia dicitur tempoꝛis determinatiõis:qua obſeruant᷑ deterininati dies ⁊ determina/ ta tempoꝛa. Quod ſi fiat ex cauſa naturali ſicat faciunt medici in dando medicinas: inciſoꝛes arboꝝ nauigantes ac huiuſ⸗ modi vtiqʒ bene eſt.¶ Inquit enim Oui dius li ̊ de remedio amoꝛis: Tempoꝛi/ bus medicina valet data tempoꝛe ꝓſunt Et data non apto tẽpoꝛe vina nocent. Si vo tempus obſeruetur nõ ex aliqua cau⸗ ſa coꝛpoꝛali naturali ſed falſa opimione: vt cum quis putat aliquos dies ſoꝛtunatos 2 aliquos infoꝛtunatos ſuperſtitioſũ eſt 2 friuolũ. Ut ſiquis vtitur herbis collectis in mane aſcenſionis: vel balneat ſe in no⸗ cte ſancti Joãnis baptiſte: vel in kalendis nõ vult aliquid dare ⁊ ſimilia: que omnia vana ſunt. vnde Augꝰ.26.q.⁊.c. Non ob ſeruetis. Hõ obſeruetis dies qui dicuntur egyptiaci aut kalendas ianuarij: in quibꝰ cantilene quedã z commeſſationes ⁊ ad inuicem dona donantur.ſEt Apls ad ga lathas. 4. c. Dies obſeruatis menſes ⁊ annos:tumeo ne ſoꝛte ſine cauſa laboꝛaue rim in vobis.Magjr i hiſtoꝛia ſcholaſtica dicit: ꝙ dies egyptiaci dicuntur: qꝛ in hijs paſſa eſt egyptus: ob quod voluit mater eccleſia illos in alẽdario poni:vt diuina miracula nobis exemplo ſint. MWathema tici vo dicũt ꝙ peritiſſimi egyptioꝝx aſtro logi quaſdã ↄſtellatiões noctuas huma nis actibus in ſingulis menſibus depᷣhẽ derũt: quaꝝ conſtellationũ puncta vulgꝰ ꝓpter imperitiã vitare non poterat: qua pꝛopter cag tũ eſt vt tota dies e hſeruet᷑ ꝓ pter hoꝛã iilius abominabilis lucis ideſt diei. Et hoc obſeruari ꝓhibitũ eſt. ¶Mð multi ſũt diabolo cõſederati reſpõ ſa ab eis in imaginibus querentes vel il los reſtringentes ⁊ nõnulli exp ſſe pfiten / Sunt etiã hodierne die ⁊ viri ?⁊ mu 2federati. Qõð ꝗdem ſieri põt tnpliciter. pᷣ per imaginum ſoꝛmationt. ¶ ꝛper dia boli incluſionem. 3⁰per expꝛeſſã ꝓfeſſionẽ. Pꝛimo per im aginũ ſoꝛmatio nez. vñ eni inquit Joannes ſolobꝛiẽſis in policra tone liꝰ.2. Ad tantã quidã peruenerũt in/ ſaniã vt ex diuerſis ſtellaꝝ poſiiio nibꝰdi⸗ cant imaginẽ ab hoie poſſe ſoꝛmari que ſi per interualla tempoꝝ ⁊ quadãà ratione ꝓ⸗ poſitionũ in conſtellatione ſeruata ſoꝛme tur ſtellaꝝ nutu recipiet ſpiritũ vite. Et cõ ſulentibus occulte veritatis manifeſtabit archana. Sz Tho. vbi ſupꝛa.dicit ꝙtales imagines habent effectum non a coꝛpoꝛi bus celeſtibus:ſed a diabolo ¶ aliq dia bolo confederãtur per illius incluſionẽ dũ illum incluſũ ⁊ reſtrictum detinent in am pullis 7 quibuſdà artibꝰ ab eo reſpõſa ſu ſcipiunt.¶ Sed mirãtur qunidã quõ diabo lus vel detineri vel includi poſſit cũ ſit ſpi ritꝰadmirabilis virtutis m nãm:cui ma teria coꝛpoꝛalis obedit ad motũ localem ſicut ⁊ angelis ſãctis: vt Augꝰdocet liꝰ.3ʒ. de trinitate.Ad quod rñdemꝰ: ꝙ demo nes conſtringi ſic poſſunt ⁊ detineri impio ⁊2 ptãte pᷣncipum tenebꝛau. Nã vt etiam ſcripſi in tractatu de timoꝛe iudicioꝝ dei. Inter demones eſt pꝛelatio: qʒᷣ ꝓbat᷑ per gloſaʒ ſuper.iS.c.pe.ad coꝛinth̊. que dicit Qudãdin mundus durat angeli angelis: hoies hoibus:demones demonibus pꝛe ſunt.Et vt inꝗt Tho.pᷣpar.q.iſo. Demo num quidã naturali oꝛdine ſub alijs cõſti tuunt᷑:vnde ⁊ actiones eoꝝ ſunt ſub actio nibus ſuperioꝝ.Et hoc eſt qdð rationẽ pꝛe lationis facit:vt.ſ.actio ſubditi ſubdatur actioni pꝛelati. Pꝛelatio vo demonũ nõ fundat᷑ ſuper eoꝝ iuſticia:ſed ſuper iuiticia dei cũcta oꝛdinantis.Et cõcoꝛdia qua qui da impert quidã obediũt:nõ ex amicitia quaʒ inter ſe habeant:ſed ex cõi nequitia qua hoies odiunt2 dei inſticie repugnãt Sicut etiã ꝓpꝛium eſt hoium impioꝛũ vt lieres diabolo quadã familiaritate ſepſn mtieni. ntm llintate ne; i npols nerütin⸗ onib'di/ mqveſ lionep/ ſꝛme Ac ſtabit nales der nedo⸗ win m tholnſa t. ö aben ciſti vcim ſocalem Ncttlg, demn ncrlimge⸗ i Mannn dicor ⸗ piins nul ngals: ibus i⸗ dend githi ſobucno ne re bdatun onu no Filliticaͤad gnauu amicit neqviin epugi oouß eis ſe ſubiciant ad ꝓpꝛiã nequiti exeq̃n/ dam:quos potioꝛes viribus ⁊ malitia vi dent. Et ꝙ ſuperioꝛibus inferioꝛes ſubdã tur nõ eſt ad bonũ ſuperioꝝ ſed magis ad malũ eoꝝ:qꝛ cuʒ mala facere maxime ad miſeriã ꝑtineat pꝛeeſſe in malis eſt eẽ ma gis miſerum. Hec Tho. Incluſio ergo de monis vel detentio vel qualiſcũqʒ; cõſtri/ ctio fit diabolica fraude:vt ſic homies cuʒ diabolis conuerſãando ſeparentur a deo: 2 ad malũ aliquod ꝑpetrãdum inducãtur. Tertio aliqui diabolo confederant᷑ per expꝛeſſã ꝓfeſſionẽ:ſicut fecit ille iuuenis: de quo fit mẽtio in legenda ſancti Balilij Et vt noua recitem que ego vidi ⁊ audiui dicã. In ciuitate albenge vltra ianuã ver ſus maſſiliã me pñte vetula vna toꝛqueri fuit iuſſa:que lõgo tꝑis ſpatio nullo vide batur doloꝛe terreri.Suſpẽſa qppe in ecu/ leo bꝛachijs poſt terga vel manibus colli gatis intrepida quaſi deridebat toꝛmẽta. Facta aũt aſperſione aque bñdicte ſuꝑ eã: ⁊ ſtola bñdicta impoſita collo eius vix ad duos digitos eleuata ſuper terrã clamare cepit:heu heu.Suſtinete deponite me in terrã ⁊ dicã veritatẽ de quibus iterrogabi tis.Zũc vicarius epᷣi interrogauit eaà:hẽs ne tu cuʒz diabolo maledicto cõmercium: Que rñdit:vtiq; habeo ⁊ ipſe mecũ erat pauloante:cuius auxilio toꝛmẽta via non me ledebãt. Atvbi res iſte ſacre delate ſũt mox męrelicta diſceſſit. Interrogauit rur ſus eã q̊ modo ſibi diabolũ familarẽ feciſ ſet.At illa:ũ ego in iuuentute mea nu⸗ pſiſſem inueni in domo viri mei fratrem eius ſacerdotẽ mihi moleſtũ ſatis ⁊ in oi⸗ bus ſemper contrariũ.Quadaã vo die dũ verbis ⁊ clamoꝛibus eius remanſiſſẽ affli cta in domo ⁊ ſola conſiſterẽ ducta deſpa⸗ tione clamare cepi. O diabole veni ad me ⁊ fer auxiliũ tuũ:o diabole vbi es. Inter h verba aſtitit ibi in ſpecie iuuenis cũ coꝛnu lã vnÄa:ſi quod illa ſuaſerit facies bene tibi erit. Et hus dictis enanuit. Inde ad modi cũ ſuperuẽnit vetula illa que cruce in ter⸗ rã ſignata ſuaſitvt ſuper illã ponerẽ dextꝝ e. tamẽ in frõte.Dixitqʒ mihi quid vis aut quid queris.Ego vovt mihi ſuccurras re N ſpondi. Ille vo ſubdidit:mittã ad te vetu i 4 ⁵ pedẽ. QAuo ſacto:dicas inquit.Ego ex hae hoꝛa abꝛenũcio ieſu xpᷣo ⁊ ſanctis eius: re nũcioqʒ parti paradiſi quã mihi in baptiſ mo pollicitus fuerat:coꝛpuſqʒ ⁊ aiaʒ meã ſub diaboli ptãte repono.Hec cũ dixiſſeʒ: diabolus ille qui mihi pꝛimo apparuerat affuit.Cõſoꝛtauit me ⁊ mecũ cõcubuit ex parte poſterioꝛe in vaſe tamẽ debito. Re ꝗqſiuitqʒ ꝓmiſſioneʒ meã vt hebdomada qualibet aliquẽ viꝝ aut mulierẽ offẽderẽ: fecitq; mihi dare pulueres cõtritos ex coꝛ dibus ⁊ teſticulis ifantum cum quibꝰha⸗ berẽ tangẽ quoſcunqʒ poſſẽ.Tetigi mul/ tos ⁊ perierunt.Sepe ad luduz nocturno tempoꝛe acceſſi:in quo conſueuit multitu do maxima demonum ⁊ hoium pꝛecipue ⁊ pꝛo maioꝛe parte mulierum conuenire. Tentaui nocere illi ſacerdoti nec potui:qꝛ diuinũ exoluebat officiuʒ. Multis annis cũ diabolo conuerſata ſuz ⁊ peccatũ iſtud nunqʒ volui confiteri.Hec dũ audiſſẽ ego qui aderã exhoꝛꝛui facinus:altera ex par/ te letatus ſum audire tã ſtupenda ſecreta: fidem noſtrã certificantia. ¶ Po ſt illa ad ducta fuit quedã puella que coͤfeſſa eſt ibi publice ꝗq a ꝓpꝛia matre ſeducta eandem quã vetula fecerat ꝓfeſſionẽ. Atrũ auteʒ ad ludũ nocturno tempoꝛe realiter acceſſii ſent aut a diabolo deludebãtur:neſcio qd dicã. Hã fatebãtur ille vere⁊ realiter illis ſpectaculis affuiſſe. Sed Augꝰ videt oia iſta iputare dia bolice illuſioni. Multa ſũt igit que diabolus facit vt ſeducat aias ⁊ ſe in ſuperſtitionibus faciat venerari. Fugia mꝰ eũ adoꝛemuſq; ſemꝑ nomen ſanctiſſi mũ dũñ̃i noſtri ieſu xp̃i:quod laudabile eſt ⁊ gloꝛioſum per infinita ſecula ſeculoꝛum Amen. ¶Feria ꝛ tertie hebdomade. De ſuꝑbia infideliũ idolatrarũ Æοι ahumethanoꝛum ⁊ iudeoꝝ:qui omnes moꝛiunt᷑ eterna moꝛ ¶ Sermo. i6. AM peccato ne ſiro moꝛiemini: Sba ſũt redẽ⸗ ptoꝛis noſtri Joãnis.S.c.⁊ in gelio hodierno. Indurauerũt coꝛ ſu um iudei ꝓpter ſuperbiã eoꝝꝑ: a noluerũt prkale in chꝛiſtũ credere. Qun imo perſecuti ſũt illum in ipetu furoꝛis ſui ⁊ nunqͥʒ quieue runt quouſq; crucis patibulo affixũ occi derũt. Iccirco venit ira dei cõtra poplin illũ ⁊ tẽpoꝛe AUeſpaſiami ⁊ Titi paſſus eſt ſamẽ cedes vulnera ⁊ ciuitatis deſtructio nẽ.Sed pꝛeter illa tẽpoꝛalia mala oẽs iu⸗ dei ⁊ quilibet alij iſideles moꝛiũtur moꝛte gehẽne.Hoc ieſus xpᷣs cõminatus c ipſis cuius verba reſplendent luce vᷣitatis.c⸗ circo in pñti ſermone cõtra ſuperbiam in fidelinz dicemus quos diuina iuſticia pu niet eterna moꝛte.Giſtinguemus autem triplicem inſidelitatẽ. aPꝛma eſt idolatrarum.- 1 Mahumeihanoꝛum. ¶z iundeoꝛum. CDõ idolatre a deo repꝛobati ſũt ꝓprf il loꝛum ſuperbiã:⁊ de oꝛigine ac dilatatiõe igolatrie: 2 de grauitate illius peccati. Capitulum pꝛimum. –NRKima & infidelitas idolatrarũ. bij 1 p ꝓpter eoꝛũ ſuperbiaʒ a deo repꝛo bbati ſunt qui diuinũ honoꝛẽ creatu fis exhibere nõ erubuerunt. At eni ingt B Tho. 22.q. 94. Idolatria eſt cum cultus di uinus exhibetur creature repꝛeſentate ꝑ aliquã ſenſibilẽ foꝛmã ſeu ſiguram que di cit᷑ idolũ.Ad quod plenius intelligẽdum cõſideremus de idolatria tna. Pꝛimo oꝛiginationẽ. C 2° grauationem. C3 dilatationem. Pꝛimo conſideremꝰ de idolatria oꝛi ginationem: vnde.ſ.oꝛtũ habuit hecvene noſa peſtis. Et vt refert TChomas vbi ſu/⸗ pꝛa triplex illius ꝑniciei inuenitur oꝛigo. Prima fuit dei incõſideratto. hominũ extimatio. ¶Oaffectus inoꝛdinatio. = X. ¶ Pꝛima idolatrie oꝛigo fuit dei inconſi deratio. Ham hoies illoꝛũ tẽpoꝛũ conſide rantes magnitudinẽ creaturarũ non aſcẽ debant ad conſiderationẽ creationis illa/⸗ rum ſced ipſis creaturis diuinũ honoꝛem ded erũt.¶ Ende Euſebiuspamphili li . 5ÿ̃ de euan?apꝛeparatione ait: Egyptios fe runt pꝛimos ommũ cuz in celũ oculos ſu ſtuliſſent motũ oꝛdinẽ ⁊ quãtitatẽ celeſti um coꝛpoꝛum admiratos ſolẽ ac lunã ðe os putaſſe.Et Lactantius liꝰ.2⁰, inquit Phi ſtoice diſcipline in ea ſunt opinione vᷣſati vt omnia celeſtia coꝛpoꝛa in deoꝛuʒz num ero habẽda eſſe cenſeant. Quos ta⸗ mẽ ipſe nõ ab re cecos vocat deliros ⁊ ine tos:qm̃ vt ſcribitur ad NRomanos pᷣ ce. nuiſibilia dei a creatura mundi per ea qᷓ facta ſunt intellecta conſpiciũtur ſempiter na quoqʒ virtus eiꝰ ⁊ diuinitas. ꝗ¶Et Sa piẽtie.A.cꝰ. A magnitudie ſpeciei ⁊ erea ture poterit creatoꝛ hoꝛum cognoſci.Hic vir go illa ſanctiſſima Catherina redar/⸗ guens Maxẽétiũ imperatoꝛem dicebat. Quare cõ gregaſti icaſſũ hac multitudinẽ ad colendã ſtulticiã idoloꝛũ. Miraris tẽ plũ hoc manu artiſicũ opatũ: miraris oꝛ namenta pꝛecioſa que velut puluis ante faciẽ̃ venti erũt. Mirare potius celũ ⁊ ter rã ⁊ mare ⁊ oia q̃ in eis ſũt. Mirare oꝛna menta celoꝛum ſolẽ videlicet lunã 2 ſtel las. Mirare famulatũ eoꝛũ quabter a mũ di initio vſqʒ ad finẽ die ⁊ nocte currunt ad occidentẽ ⁊ redeũt ad oꝛiẽtẽ ⁊ nunq̃ᷓʒ fa tigantur.Et cũ h̊ animaduerteris interro gare diſce quis ſit eoꝝ patratoꝛ. Cũ aũt il lũ ipſo donante intellexeris nec illi ſimilẽ inuenire valueris:ipᷣm adoꝛa:ipᷣm gloꝛiſi ca. Ipſe enim eſt deus deoꝝ ⁊ dñs dñanti um. Non ſic fecerũt idolatre illi: ſʒ vt di cit Paulus ad romanos pᷣ cᷣ. mutauerũt gloꝛiã incoꝛꝛuptibilis dei in ſimilitudinẽ imaginis coꝛꝛuptibilis homis? ſerpẽtis quia ad tantà cecitatẽ deuenerunt:ꝙ ba⸗ bylonij adoꝛauerũt dꝛaconẽ pꝛo deo:⁊ egy ptij bouẽ ⁊ hircũ:vt dicit Hicoꝰ de lira ſu per iſto cᷣ. Secũ da idolatrie oꝛigo fuit hoium extimatio. Hã extim qtes hoies il/ li pꝛeſtantià a excellentiã alioꝝ:illos puta uerunt deos quibus moꝛtuis diumos de derunt honoꝛes.¶ De hoc ita ſcripſit Cice ro in lide nã deoꝝ.Suſcepit aũt vita ho⸗ minũ ↄſuetudoq; cõis:vt bñficijs excellẽ tes viros in celũ fama ac voluntate tolle rent.Hinc Caſtoꝛ:hinc NPollux:hinc Eſ⸗ culapius: hinc hercules:hinc lib hᷣ re: que vᷣba ponunt a lactantio liꝰ pᷣ dim.iſtitu'n. Qui ſequit cõmemoꝛãs qualr doluerunt egyptij iſidẽ. Mauri iubam. ¶ Macedo Pet liu bule lli⸗ 4 d m ceh eni ſus we⸗ uni N Inquit inione deorz 00 19/ 6tine 6 c. unp Es d e a hi Uredar/ dicehat⸗ timdne ansſ nso: ante i ler comma 4N aamd Cru nunqi Cuümiil llifni⸗ 1sdieni ießnn taH 1 liwone ins 2 i ec lun ſr Goftit lal 6su nib t U nbo⸗ celle lolle CR que⸗ un, Gunt Neech nes cabiriʒz. ſ Peni vꝛanũ.¶ Latini fau⸗ nũ. ¶ Sabini vxanctũ.ſ Romani quirinũ. ¶ Athenienſes mineruã.ſ Samij iunonẽ ¶ Paſij venerẽ. Lemnij vulcanus. Haxii libeꝝ.ſ Belphici apollinem.Et ſequitur poſt lactãtiꝰillos quos iperiti ⁊ inſipiẽtes tanq́;ᷓ deos 1 nuůcupãt ⁊ adoꝛãt:nemo eſt . tã iconſideratꝰ:qui nõ itelligat fuiſſe moꝛ tales. Quõ ergo aliꝗs inꝗt dij crediti ſũt. MNimiꝝ qꝛ reges maximi ac poentiſſimi merũt ob merita ſuaꝝ virtutũ aut muneꝝ aut a tiuz reptaꝝ cũ cari fuiſſent hijs qui bus iperitauert in memoꝛiã ſunt ↄſecra ti. Qõ ſiqs dubitet res eoꝝ geſtat ⁊ facta ↄſideret:que vniuerſa tã poete qᷓ; hiſtoꝛici veteres ꝓdiderũt:h̊ ille. Augꝰ vo lid.ʒ. de ciui.dei.c.ls.narrat de Romulo quałr ſa huloſa adu latio phibet ullũ in celo receptũ Scriptoꝛes eni quidã rey humanaꝝ aiũt illũ pꝑ ferocitatẽ a ſenatu diſcerptũ ſuboꝛ natũq; neſcio quẽ inliũ pculũ qui euʒz ſibi apparuiſſe diceret eũqʒ per ſe ppło man. daſſe romano vt inter numia coleret eoqʒ modo ppłiim qui cõtra ſenarũ itumeſcere ceperat repꝛeſſũ atqʒ ſedatũ. ¶ Acciderat enĩ ⁊ ſolis defectio quã certa ròne ſui cur/ ſus effectã iperita neſciens muliitudo me ritis romuli tribuebat. Quaſi vo ſi luctꝰ ille ſolis fniſſet: magis ideo credi deberet occiſus ipſũꝗʒ ſcelus auerſione etiã diur/ ni lumis indicatũ. Sicut re vera factũ eſt cũ dñs cruciſixus eſt crudelitate ac ĩpieta te indeox. Qud ſolis obſcurationt᷑ nõ ex canonico ſydeꝝ curſu ſatis oſtendit tüc paſcha erat iudeoꝛum. Mã plena lunna pa ſche ſolẽmtas agit᷑. Regularis aũt ſolis defrctio nõ niſi lune fine contingit. Satis ⁊ Cicero libꝛis de repuꝰ? illã inter deos ro muli receptionem putatam magis ſigniſi cat eſſe qᷓᷓ ſactã.ſ Idẽ dicit Cicero in inue ctiuis. Et in dialogo ad hoꝛtenſiũ romu lum aſſerit interẽptũ. Tertia oꝛigo ido latrie fuit affecius inoꝛdinatio: vt eni dici tur Sapie.IA.c. Acerbo luctu dolẽs pater cito rapti filij fecit imaginẽ ⁊ llũ qui tanq̃; homo moꝛtuus fuerat tanq; deũ colere ce pit. Et lz in quadã cronica legeri ꝓ nem bꝛoth qui ediſicauit turrim babel poſt cõ ſuſionẽ linguaruz tranſiens ad perſas do 46 cuit illos colere ignẽ. Tamè quo ad ſtatua rũ cultũ quidã dicunt Hinus fuerit pꝛt mus inuentoꝛ. Hic ſᷣm iuſtinũ fuit ſiliꝰ be li aſſirioꝝ regis:qui belus dũ rex erat ba⸗ biloms intrauit aſſiridã ſed paꝝ obtinuit in ea.Quo moꝛtuo ninus ulam totd occupa uit regnauitqʒ annis quinquaginta duo⸗ bus.Et vt reſert Augꝰliꝰ.ic.de ciui.dei.c. 17. belus regnauerat annis ſexagita ꝗnq; Et qñ ninus habebat in regno quadra⸗ gintatres annos natus eſt abꝛahã.ſ. poſt diluuiuzʒ exactis annis mille ſeptuaginta duobꝰ: vt ponit Augꝰliꝰ p̃fato.c.io. ¶ An no vo ante conditã romã Mρπ△ dnucenteſi⸗ mo.ſſ Moꝛtuo itaqʒ belo ninus in ſolatiũ doloꝛis fieri fecit imaginẽ᷑ patris cui tanta exhibebat reuerentiã vt ꝓpinde homies re gionis illi diuinos darent honoꝛes. Cuiꝰ exemplo alij ceperunt caris ſuis moꝛtu⸗ is imagines dedicare:qdᷣ cernentes demo nes ceperunt in imaginibus illis dare re/ ſponſa. Inde poſtea quidà per artẽ quãdã nefariã fabꝛicabãt imagines: que virtute demonũ habebant aliquos effecius.ſ.da re reſponſa ⁊ remedia ſanitatũ:pꝛopterqd putabant homies aliquid deitatis eſſe in ipſis:⁊ hec fuit opinio hermetis termegi⸗ ſti vt ponit Augꝰ.S.de ciui.dei.De ima⸗ ginibus vo xpᷣi ⁊ beate virginis ac ſancto ruzʒ ſuo loco dicemus. C conſideremus de idolatria dilatationẽ vſqʒ ad pꝛedica/⸗ tionẽ aploꝝ adeo hec pernicies iualuit ꝙ pene oẽs nationes iuoluit excepta vna gẽ te populi hebꝛeoꝛũ vt ſcribit Augꝰliꝰ. I. de ciui.dei.c.i2.Et omiſſis aliss romanos inſpiciamus:qui tot ſumptuoſa tẽpla dijs ſuis ſabꝛicauerunt:vt ctiam eoꝛũ reliquie in ruinis cõtinue videri poſſint. Quid plu ra vt Ceo papa ſcribit in quodam ſermo/ ne. Cum roma omnibus pene gentibus dominaretur oium ſeruiebat erroꝛibꝰ. Et ad tantam inſaniã deuenerunt: vt ſingu⸗ lis quibuſqʒ rebus ſingulos pꝛeponerẽt deos vt Augꝰrefſert liquinto de ciuitate dei. c. 21. ¶ Et vt idẽ ait liꝰ.ꝗ.c. Colebant deam volupiam a voluptate appellatazʒ: deam libentinam cui nomẽ eſt a libidine: denm vagitanũ qui infantium vagitibus pꝛeſidet:d eam cuninam:que cunas eoꝛũ᷑ — adminiſtrat deã Muſinã que pꝛeeſt ruri. Ded collatinã que eſt dña coluũ . Deam valloniã que dicebatur dea valliũ.Et in c. I2. nomiat dianã deà ſiluarum. Cererezʒ deã frumentoꝝ. Mineruã deã ingenioꝛũ. Lucinã deã parturientiuʒ. Numeriã que doceat numerare. ſ Pꝛopterea liꝰ.2., de ci uitate dei.c.29. ſic exclamat. idoles ro⸗ mana laudabilis. O ꝓpgenies reguloꝝ ſce uolaꝝ ſcipionũ fabꝛicioꝝ.i Et infra. NHo⸗ li deos falſos fallaceſq; requirere. Abice potins atqʒ contẽne in verã emicãs liber taté. Mõ ſunt du: maligni ſunt ſpus: qui/ bus eterna tua felicitas pena eſt. Mõ tam iuno troianis a quibus carnalẽ oꝛiginem ducis arces videtur iuidiſſe romanas: q́; iſti demones quos adhuc deos putas: oĩ 3 . generi hoium ſedes inuidẽt ſempiternas: Hille.poſt pꝛedicationẽ apoſtoloꝝ gentes per ülos edocte ritus idolatrie reliquerũt: ita vt hec labes tam per illos q;ᷓ alios mi niſtros xpᷣi ſequentes penitꝰ ſit deleta. Et in vꝛbe maxima euãgeliũ xpᷣi reſplenduit vbi vſq; in pñs chꝛiſtus deus colitur dei virginis fuius. C Tertio conſideremus idolatrie grauationẽé.Eſt quidẽ peccatum grauiſſimũ: vt inꝗt Tho.vbi ſupꝛa. Maz glo. ſup.IS.c.leuitici.vbi tractatur de im / inundicia muli eris patiẽtis fluxũ ſangui nis dicit. Omne peccatũ eſt immandicia aie:ſed idolatria maximũ.Aſſerit autem Tho.ꝙ grauitas alicuius peccati põt at/⸗ tendi dupliciter. Vnomõ ex parte ipſius peti retulit petm idolatrie eſt grauiſi ſimũ. Sicunt eni in terrena republica grauiſſimũ videt᷑ ꝙ ꝗs honoꝛẽ regiũ alteri qᷓ; vero re⸗ gi tribuat: qꝛ q; tu ʒ in ipſo eſt totũ oꝛdinẽ reipu?e peruertit ⁊ confundit.Ita grauiſſi mũ eſt peccatum cũ quis honoꝛẽ deo de⸗ bitum exhibet creature. (2° poteſt attẽdi grauitas peccati ex parte peccãtis. Sicut grauiuo peccat ille qui peccat ſciẽter q̃ʒ ꝗ peccat ignoꝛanter:ita aliqua peccata poſ/⸗ ſm philoſophum. 8. ethieoꝝ Sed cultus interioꝛ qui conſiſtit in fide ſpe ⁊ charitate eſt melioꝛ qᷓ; cultus exterioꝛ:ergo inſideli tas deſperatio ⁊ odiũ dei que opponuntur cultui interioꝛi ſunt grauioꝛa peccata qʒ idolatria que opponit᷑ cultui exterioꝛi.¶2 tanto aliquod peccatum eſt grauius quã tomagis eſt contra deum. Sed magis eſt contra deum blaſfemia vel impugnatio ſi dei q́; idolatria que cultum dei alij exhi / bet. Ergo grauius peccat blaſfemãs deuzʒ ⁊ fidem eius ipugnãs:q; idolatra.C Ad pꝛimum reſpondet Tho.ꝙ idolatria pꝛe/ ſupponit interioꝛem inſidelitatem: ad/ dit exterius indebitũ cultũ. Si vo ſit exte rioꝛ tm̃ idolatria abſqʒ interioꝛi mmfidelita te additur culpa falſitatis. Ande repꝛo⸗ batur opinio Senece:de quo aſſ. erit Augꝰ lio. .de ciuita.dei eum tenuiſſe latrie cul / tum exterioꝛem idolis exhibendum non tanq; debitum ⁊ per ſe bonum: ſed tanqᷓ; vulgari conſuetudini conſonum. Et hunc erroꝛem ſecuti ſunt quidã heretici putan/ tes ꝙ tempoꝛe perſecutionis licent idola exterius colere fidem in mente ſeruando. Sed hoc eſt falſum:quia ſicut mendaciuzʒ pernitioſum eſt ⁊ moꝛtale cuʒ quis verbo retulit aliꝗd ↄtra veritatẽ fidei. Ita perni tioſa falſitas eſt cum quis cultũ exterioꝛẽ deo debitũ exhibet creature.ſ Ideo Augꝰ? li de vera religione dicit non eſſe religio / nem a philoſophis querẽdam qui eadem ſacra recipiebant cum populis ⁊ de ſuoꝛũ deoꝛum natura ac ſummo bono diuerſas cõtrariaſqʒ ſententias in ſcholis perſona bant. ¶ Ob id Lactãtius liꝰ.2. acriter Ci/ ceronem redarguit: qui veritate cognita il lam nequaq; auſus eſt ſua oꝛatione defẽ/⸗ dere. Cum intellexiſſet inquit Cicero falſa eſſe qne homines adoꝛarẽt multaqʒ dixiſ ſet que ad euerſionẽ religionum valerent ſubdidit illa non eſſe vulgo diſputanda. Et paulo poſt ita Ciceronem aggreditur. ſunt eſſe grauioꝛa ꝓpter maioꝛeʒ contem Siquid tibi cicero virtutis eſt experire po 8 ptũ peccâss. Et ſm hoc nihil ꝓhibet gra pulum facere ſapientem. Digna res eſt dun uius peccare hereticos qui ſcienter coꝛꝛũ vbi omnes eloquentie tue vires execas⸗ punt fidem quã acceperunt: q; idolatri is Mon enim verendum eſt ne in tam bona rater peccantes. C Sed obiciet aligs con cauſã deſiciat oꝛatio: qui ſepè etiam ma/ i tra docã. pᷣ quia peſſimũ optimo opponi las copioſe ac ſoꝛtiter defendiſti ·. Sed 8 cdculne chante mnii onumen ercnnq nonſ nins qui nagiseſt gnutof. an hi misdal; aCNM lamapee/ m: 14d voſitexr nfidelu le repto/ nieAg meall / vinnon Ae. Lwon ipolan ent idol ſuunco⸗ cndaanz is wbo unn crterik oNag ſercigo⸗/ Nnicncen 1de ſnol ocineſis nier / Nginil medeſe/ ceno fll luchdir Valerent Utandn Yedlitun⸗ erireo les e execas⸗ bons i⸗ nimiruʒ ſocratis carcerem times. Ideoqʒ patrocinium veritatis ſuſcipere nõ audes At moꝛtem vt ſapiẽs contemnere debui/ ſti.Et erat multo pulchꝛiꝰ vt ob benedicta qᷓ; ob maledicta moꝛereris. HNec tibi lau⸗ dis plus philippice afferre potuerunt: q; diſcuſſus erroꝛ generis humani:⁊ mẽtes hoĩum ad ſanitatem tua diſputatione re/⸗ uocare:hec ille. Quare inexcuſabiles ſunt ui dicũt ſe etiã ficte idola coluiſſe.CAd an vo obiectum dicit Tho.ꝙ idolatria in cludit magnam blaſfemiam inq;tum deo fubtrahitur honoꝛ debitus:⁊ fides ab ido latra opere impugnatur. Qua de re idola tre cuncti ſuperbia ſua moꝛientur ⁊ nõ vi uent:dũ oẽs tales de numero dãnatoꝝ fo re certiſſime conſtat. CAQð ſaraceni ⁊ quilibet de ſecta Mabu methi moꝛient moꝛte gehenne: ⁊ de illax gentium ſeductione: qualiter a xpᷣianis cũda eſt iſidelitas mahumethano rum que oꝛtuz habuit in ſaracenis: de gbus conſideremus tria. CTp eoꝛum ſeductionem. C2° ecoꝛum actionem. C3 eoꝛum euitationem. CPꝛimo conſideremus ſaracenoꝝ ſedu ctionẽ. Fuerunt nanq; ipſi ſeducti a mahu meth ſuſcipiẽtes legem quà vocant alcho ranum.Circa annos ab incarnatione do mini ſexcentos quindecim: tenente impe rium heraclio:qui crucem dñi tranſlatam de hierlin per Coſdroe gentilem regẽ per ſaꝝ eo deuicto ⁊ occiſo in hierlim dedaxit: a in loco pᷣſtino cum magna gloꝛia repoſu it.Hic heraclius ex deuotiſſimo pᷣncipe la pfus eſt in hereſim monoſtelllraruzeſ⸗ idumei deſcẽdẽtes ab iſmahele filio abꝛa he potiꝰ deberẽt dici Agareni qꝛ ab Agar ancilla Sare deſcenderunt nõ a Sara:vñ Saracenos ſe dicũt. Ex hijs ergo Jdume is natus eſt iſte peſſimꝰmahumeth. Qui pᷣmo pauper fuit ignobilis ⁊ idolatra co/ lens venerẽ pꝛo dea ſicut ⁊ Arabes a alij illius regionts.ſ AUnde in Alchoꝛano ſuo ponit deũ ſibi hec verba dixiſſe.Oꝛphanꝰ du⸗ ctus doctrina piiarche conſtantinopolita ni qui illum ſentiebat. Hij ſaraceni qui ⸗ 47 fuiſti ⁊ ſuſcepi te: In erroꝛe idolatrie diu mãſiſti⁊ ide eduxi te: Pauper eras ⁊ locu pletaui te.Et qꝛ illa patria colebat venerẽ: ſtatuit in lege diem veneris in magnã ſo lemnitatẽ haberi.Hic cum eſſet callidus: aſinarius tamen ⁊ ductoꝛ cameloꝝ:cuidã nobili vidue que pꝛeerat cuidam ꝓuincie arabie poſt occultam ſoꝛnicationẽ cum ea adheſit:⁊ tandẽ duxit vxoꝛem.Qui cũ po tens eſſet ſactus ⁊ diues attentaretqʒ re⸗ gnum Arabie ſubiugare:cũ per violentiã id nõ valeret perſicere per ſimulatã ſancti tatem hoc ꝓcurauit ⁊ obtinuit dicẽs ſe ꝓ phetam a deo miſſum ad coꝛꝛigendas le ges que nimis dure erant:ſcilicet moyſi ⁊ chꝛiſti. Ande habito ↄſilio ⁊ adiutoꝛio cu iuſdã iudei peritiſſimi in lege ⁊ cuiuſdaʒ clerici qui ex eo ꝙ in curia Romana obti nere non potuit dignitatẽ quaʒ ambiebat indignatus acceſſit ad partes illas arabie vt introduceret aliquem erroꝛem ⁊ ſcanda lum in eccleſia:vel vt alij aſſerũt fuit cum hijs quidam monachus nomie Sergius qui expulſus fuerat de monaſterio ſuo:qꝛ hereticus erat:infectus hereſi neſtoꝛiana. Qui condiderunt Alchoꝛanũ commiſcen tes quedam de lege moſaica ⁊ quedaʒ de lege euangelica:addẽtes multa falſa. Nã in alchoꝛano ponitur ꝙ moyſes fuit pꝛo/ pheta magnus dñs. Sed xpCGs maximꝰ ꝓphetaꝝ:cõceptus non virili ſemine:ſed virtute dei natus de virgine maria:ꝗg mul ta miracula fecit.ſed non fuit paſſus:⁊ ille qui fuit paſſus erat quidam ſimilis ſibi. Ande Mπhumethani negant moꝛtẽ 2 ſe pulturam xpᷣi.Circunciſionẽ moꝛe iudeon faciũt:⁊ cum ad oꝛationẽ accedũt frequẽ?: ter ſe lauant. vnum deũ omnipotentẽ ado rant:aſſerentes anteq; celum ⁊ terrã crean ret nomẽ mahumeth in cõſpectu dei aſta re:⁊ niſ mahumeth futurus eſſet nec celũ nec terra facta fuiſſe: nec paradiſum eſſe. ANinum lex pꝛohibet eis bibere:⁊ carnes poꝛcinas edere: ⁊ ieiunium per menſem mandat ſeruare:nil per totam diem come dendo:⁊ per totam noctem com?dendo bi bendo ⁊ luxuriando. Quatuos: vxoꝛes vt legitimas cuilibet permittit accipe: ⁊ ess ad ꝓlacitum repudiare: ⁊ loco repudiate alia ſumere. Empticias vo eminas ca ptiuas quot volunt accipidt ad carnaliter cognoſcendum. Adulter ſm eà legem la/ pidatur. Sibi tamen mahumeth aſſecrit a deo permiſſum:vt ad alioꝛũ vxoꝛes acce⸗ deret vt generaret ex eis ꝓphetas 1 homi nes virtutis.Et tot ſunt in ea lege abuſio nes tot beſtialitates tot imundicie:vt ois mens bene diſpoſita habeat illas deteſta/ ri. Mꝛomittit autem obſeruantibus eam paradiſum delitiax:in quo non habebũt caloꝛem vel frigus vel alias penalitates: veſtes pulcherrimas:fluuios lacuis mel⸗/ lis:⁊ vini aro matici:inuenculas ſpecioſiſ ſimas in coniugiũ:⁊ angelos eis ſeruien tes in vaſis aureis argẽteis. Hon credẽ tibus vo hijs ⁊ non ſeruãtibus legeʒ:pꝛo mittit penã infernalem ſine fine. Hec miꝝ ſi ſecta illa ita dilatata fuit:qꝛ vt dicit Z ho. mn pncipio libꝛi contra gentiles lex mahu mecth tota eſt ſᷣm delectationes carnis: ad uas homines pꝛoni ſunt: vt etiam ponit Auicena qui metha?᷑cait.Lex nr̃a quazʒ dedit M.0⁰humeth?:oſtendit diſpoſitionẽ felicitatis ⁊ miſerie: que ſunt ſᷣm coꝛpus. ¶ Sicut ergo Epicurusoplis gratus fuit: ſic ⁊ mahumeth.¶ Dicit eni Lactantiꝰliꝰ 3 diuinaꝝ iſtitu. Epicuri diſciplina mul/ to celebꝛioꝛ ſemper ſuit qᷓ; ceteroꝝ:non qꝛ Veri aliq uid affert:ſed quia multos ad po pulare nomen voluptatis mnuitat. Nemo eni non in vicia pꝛonus eſt. Pꝛeterea vt ad ſe multitudinẽ contrahat: oppoſita ſin gulis quibuſqʒ moꝛibus loquitur. Deſi⸗ choſum vetat litteras diſcere. Auarũ po⸗ ulari largitione iberat. ꝓgnauum pꝛohi bet accedere ad rẽpublicâ: pigrum exerce: re:timidũ militare.H̊ ile. Lex etiam ma/ humeth violẽtia ⁊ armis quo ad multos introducta eſt ⁊ cõſeruata:atq; nullus au det contra illã pꝛedicare vel diſputare. Ex quo lex illa cõtraria omni legi diuine ⁊ hu mane ac philoſophie nali a diabolo inuen ta:peccatis hoium exigẽtibus dilatata eſt totum quaſi per oꝛbem. Se qua ſic vati cinata eſt Sibilla herietrea. Erit autem be ſtia hoꝛꝛibilis: ſcilz mahumeth ab oꝛiẽte veniens:cinꝰrugitus vſqʒ ad gẽtes puni ccs audietur, Hidemus hàc pꝛopheiiam cuius effectus etid diebus iſtis ſitis aper te mõſtratur. NHã immaniſſimi Teucri ma humethani multas pꝛouincias occupaue runt.Sicut patet de conſtantinopoli:caſa: trapeſunda:ſeruia:boſna:grecia:iheſſalia peloponeſo ⁊ reliqs. Anno vo pꝛeceden ti ſcilzʒ. M. ccccxxx*. venerunt cum po tentiſſima claſſi ad regnũ neapolitanuʒ ⁊ ceperunt ciuitatẽ idrontinã. Quã tamen poſtea recuꝑpauit Alphonſus illuſtriſſimꝰ dux calabꝛie pᷣmogenitus regis ferdinan di:qui incredibilia facta peregit vtiqʒ ad/ mirãda in obſidione 1 expugnanone eiꝰ. BSed pleriqʒ ex tũc aſſerere certitudina liter voluerunt turcos ituros romã aK eam debellaturos cum grauiſſimo dãno chꝛi ? ſtianoꝝ.¶ Et ad hoc moti ſũt mplici rõne. ¶ Pꝛima eſt multiplicatio inigtatũ ⁊ pec catoꝝ:que deum ad iracundiã concitauit. Sed hec ratio non cõcludit:cuz ⁊ alijs fla gellis percuſſerit deus:⁊ in dies percutere non ceſſat duritiã chꝛiſtianoꝝ.Quare ⁊ ſi timendũ ſit ne infideles turci nos pſequã tur nõ tamen ita firmiter aſſerendu.ſ2ra tio iſtoꝝ eſt influentia ⁊ diſpoſitio planeta rum:⁊ h̊ ſatis confutata eſt a nobis in pꝛe cedentibus.ſʒ ratio eſt pꝛenũciatio pꝛo phetarum. Hã ſᷣm iſtos reperiuntur mul te pphetie iſta pꝛedicẽtes.Aliquas eſſe re ferunt ſancte Bꝛigide. Alias abbatis Jꝗo achi:nõnullas Sibille tiburtine vel hen⸗ ctree. Iſtis nos reſpondemꝰ. ¶ Pꝛimo qꝛ? multa conſficta ſunt ⁊ falſo ſanctis viris at tributa: vt ſic ſidem faciant audientibus. Tꝛ quia multi inuẽti ſunt qui humoꝛibꝰ melacolicis abundãtes a diabolo poſtea ſeducti crediderũt ſe ſpiritũ habere ꝓpheti cum:⁊ multa mendacia ꝓtnulerũt: cõſinxe rũtq; fatuitates inumeras. Sicut fuit qui dam frater valentinus de treuiſio. Et aliꝰ frater bartholomeꝰde ſauona.Et vnꝰfra⸗ ter marianus qui moꝛabatur in ſãcta ma ria delle gratie neapoli tempoꝛe regis Al phonſi:quos ego omnes noui ⁊ per ipſos ꝓphetice pᷣnunciata nõ eueniſſe conſpexi Sed iſtis dimiſſis narrabo quid actuʒ ſit annis elapſis.ſ Dũ in ciuitate neapolita na pꝛedicabaã enãgeliuzʒ xpᷣi: Guperuenit ibi quidã ſicerdos nouo modo indutuss. is ine Leucnin oceupane voli:cat lbeſſalin precedan am o uannz: nä tamen uſtnſſim? ferdinan. Vniqg, none e, ruitndins ni 1eam nochii⸗ arone, epec ntauit. lus fig ee Wared aien noplanen bis in pte ulio pꝛo Ntur mul ascſſere Mdans 0 Nbern Prno tis ns dicnubvs, ſpunoud ly poſtu auphbei in cofnne fonce. Ereͦſn , lun gis con enii nagas lacnzſi eapoli longa habens barba:⁊a nudis pedibus in cedens:ſingenſq; ſimulatã auſteritatẽ vi/ te:qui in ſuis pꝛedicationibus affirmabat tanqᷓ; ꝓpheta ꝙ anno illo certiſſime ſeptẽ italie ciuitates erant fubmergende:aliaqʒ de ſtatu eccleſie pꝛediceb at. IJta ꝓꝙniſi ego me ſibi oppoſiuſſem generaſſet ſcandala plurima.Quid plura nihil euenit ex hijs que pꝛedixit:qui pgẽs ſiciliã neſcio q;ob rem fuærit grauiter vulneratus: a eius ocu li totaliter ex vulneribus ⁊ percuſſionibꝰ excecati. ſDe talibus ꝓphetis loquitur Eʒ echiel.c.iʒ.dicẽs:ve /pphetis inſipienti bus:qui ſequunt ſpiritũ ſuũ:⁊a nihil vidẽt loquũtur vana ⁊ docent mendaciũ: dicen tes ait dñs:cũ dominus nõ miſerit eos. CXertio aduertendũ eſt ſᷣm ꝙ etiã in ſũ/ ma ſua ponit frater Antoninus archiepᷣs floꝛentinus vir bonus ⁊ vere ſanctus ac i ſripturis diuinis eruditiſſimus parte 4 tiꝰ vltimo. Qðò etiã veri ⁊ ſancti pꝛophete aliqñ aliqua dicunt putantes ſe ꝓphetice loqui:que poſtea cognouerunt nõ ꝓꝓppheti co ſʒ ꝓpꝛio ſpiritu dixiſſe:vt ponit Gregꝰ in moꝛalibus de Nathan /ꝓpheta qui iter rogatus a Bauid rege ſi deberet templuzʒ dño conſtruere reſpondit ei vt ꝓphetas:ꝙ ſaceret vt deo gratũ ⁊ acceptuz. Sed qᷓ;ᷓ ci tius fuit ſibi a dño renelatũ vt diceret Ha nid contrariũ. Hõ edificabis inquit tu mi hi deus domũ:qꝛ multum ſanguinẽ fudi/ ſti. ſ. in bellis:ſed filius tuus vt ſcribit pᷣmi paralipomenõ. I6. c. Sanctas a deuotiſſi⸗ mas religioſas Pꝛigidã ⁊ Catherinaʒ de ſenis contẽpoꝛaneas ſatis creditur ſpiritu Pꝓphetico claruiſſe:multaſq; reuelationes habniſſe.Et tamẽ vna refert ſibi reuelatũ beatiſſimã virginẽ in oꝛiginali conceptazʒ vt Catherina de ſenis. Alia ſine oꝛiginali Vt Dꝛigida. Et cũ contradictoꝛia ſimul ve ra eſſe nõ poſſint:opoꝛtet dicere ex ſpiritu ꝓpꝛio nõ ꝓphetico vnã eaꝝ fuiſſe locutã. Sed que illa:Minoꝛes aſſerent Catheri/ nam. Pꝛedicatoꝛes Bꝛigidã. Tamẽ nos deo hecrelinquemus:h̊ archiep̃ᷣs.Si ad huc iſti pphete inſtarent ꝙ ꝓphetie oĩino Vvere ſunt αdimplende:poſſumus dicere ꝙiã ſunt adimplete:qꝛ elapſis tempoꝛi/ bus ſraceni intrauerũt italiã: ⁊ ceperunt 4 Romã ⁊ loca ſacra pphananerũt. Sicut patet in cronica Mι ‚artiniana. .Sco cõ ſideremus ſaracenoꝝ 1 mahumethanoꝛũ omniũqʒ infideliũ actionem. Subitatur enim de ipſis: vtrum in actionibus ⁊ ope ribꝰque ſũt de genere bonoꝝ peccẽt. Naʒ ad romanos.IA.c.ſcribit᷑. Oẽ qð nõ eſt ex fide petm̃ eſt.Et ibi glo. ois vita inſideliũ peccatũ eſt.ſ Ex parte vo alia videt᷑ cõtra riũ.Nã Actuũ.ſo.c.Coꝛnelio exiſtẽti in ĩſi delitate dietũ fuit:Elyne tue ⁊ oꝛones tue aſcẽderũt ĩi memoꝛiã in ↄſpectu dñi. ꝗqd h ita rũdet Tho.22.q.x.ꝙ q; uis opa inſi⸗/ deliũ que ſũt de genere bonoꝝ:vt ieiunia elyne ⁊ hiꝰnõ ſint eis meritoꝛia:pꝑ inſide litatẽ que eſt grauiſſimũ pctõꝝ.an qꝛ pec catũ nõ coꝛꝛũpit totũ bonũ nature ex qͥ in infidelibꝰremanet lumẽ nãle.Ideo nõ oĩis actꝰ eoꝝ eſt moꝛtale peccatũ:ſʒ actus ꝓce dẽs ex ipᷣa iſidelitate: vł etiã relatꝰ ad ipſã etiã ſi ſit de genere bonoꝝ:puta ſaracenus ieiunat vt uet legem mahumeth de ieiu nio mãdantẽ. Judeꝰcelebꝛat ſuas feſtiui⸗/ tates ⁊ hiꝰ. In hujs eſt moꝛtale: ⁊ de hijs itelligit᷑ glo.allegata ſupiꝰ.q Et eſt Ang. 28. q. 5* S. 2. Sʒz ieiunãdo ob caſtitatẽ buã da: talia faciẽdo ex dictamine rõnis nãlis nõ peccat.ſQualr vo h̊ opa virtutes di⸗ cant᷑:adhuc in dubiũ vtit᷑. NMã cũ iſideles ſint e charitatẽ nõ videt᷑ ꝙ opa que ſunt de genẽ bonoꝝ ꝑ eos ſcta hie poſſintrõ/ nẽ vtutis.Ingꝗt eniʒ clugꝰ.28. q. p g Ex hHijs vbi deeſt agnitio et᷑ne ⁊ incõmutabi lis vitatis falſa virtꝰẽ etiã in optimis mo ribꝰ.q In ↄtrariũ vo eſt auẽtas ꝓſpi qĩliꝰ ſniaꝝ ait:Ois virtꝰpᷣter charitatẽ põt eſſe cõis bonis ⁊ malis.ſ Et Hieroꝰ.28a.q.pᷣꝰ F. Ex hijs virtutibꝰ romani ꝓmeruerunt ĩperiũ. ¶ Beclarat hãc pplexitatẽ Tho.pᷣꝰ E.q q.lx viij.Et. 229. q. xxiiij. ꝙ virtutes mo rales put ſũt opatiue boni ĩ oꝛdie q;tũ ad finẽ ꝗ nõ excedit facultatẽ nã ẽ hois pñt opa humana acꝗri:⁊ ſic acqſite ſine chari tate eẽ pñt.Sicut fſuerũt in młtis gẽtilibꝰ ⁊ cipue in romanis:vt pʒ i le.maxio. Tituſliuiꝰeti ĩ ꝓemio ita vixit i laudes romanoꝝ. Ceteꝝ aut me amoꝛ negocij ſu⸗ ſcepti fallit:aut nulla vnqᷓ; reſpu᷑ nec ma ioꝛ nec ſcioꝛ:nec bonis exẽplis ditioꝛ fuit: „ — nec vnq́ citaté tã fero auaritia luxuriaqʒ imigrauerũt: nec vbi tatꝰac tãdiu pauꝑta ti ac parſimonie honos fuerit. Scoõm aüt ꝙ virtutes ſunt opatiue boni in oꝛdie ad Vltimum ſinem ſupernaturalem: ſic perſe cte ⁊ vere habent rationẽ virtutis ⁊ nõ poſ ſunt humanis actibus acquiri: ſed a deo infunduntur. Et huiuſmodivirtutes moꝛa les ſine charitate eſſe non poſſũt. Quare Gle virtutes infuſe ſunt perfecte: ⁊ ſimpli citer dicende virtutes:quia bene oꝛdinãt boiĩiem ad finem vltimũ ſimpliciter. Alie vo virtutes acquiſite ſunt m quid virtu tes non aũt ſimpliciter:qꝛ oꝛdinant homi nem ad aliquem finẽ bonũ particularem: nõ oꝛdinatũ ad bonuz vniuerſale. C Sciẽ dũ tamẽ de coꝛnelio ꝙ inſidelis non erat. Alioquin eius operatio deo nõ fuiſſet a EkErtia iſidelitas eſt iudeoꝛũ.Dicunt cgepta:habebat aũt fidem iplicitam nõ dũ manifeſtata euãgelij veritate: vnde vt ple ne in fide iſtrueretur miſſus fuit ad eũ pe trus. ¶Tertio conſideremus ſaracenoꝝ 2 mahumethanoꝝ euitationẽ᷑. Debent chꝛi ſtiani euitare periculoſa illoꝝ cõſoꝛtia: eti am aduertant diligenter ne arma aut alia mercimonia eis deferant: vt enim ſcribit᷑ extra de iudeis ⁊ ſaracenis in.c. Ita qrun dam. 2 in. c. Ad liberandã terram ſanctã. Et in extrauaganti Hicolai quarti que ici pit. Oliz tam in generali. Oẽs qui ſarace nis arma ferrum ⁊? lignamia deferũt gale arum. Illi etiam qui galeas eis vendunt vel naues. Et qui in piraticis ſaracenoꝛũ nauibus curã vel gubernationẽ exercent: Aut machinis:aut quibuſdam alijs ipen dunt eis aliquod conſiliũ auxiliũ in diſpẽ dium terre ſancte:ſi capiuntur efficiuntur ſerui: ⁊ oẽs ſunt ipſo facto excõmunicati. Simili pena pumiuntur deferentes victua lia ⁊ alia quecũqʒ mercimonia: Et non ſo lum deferentes:ſed etiam mittẽtes:vel ðe poꝛtibꝰ extrahẽtes vl ex?̃hi ꝑmittẽtes ⁊ au rxiliũ vł fauoꝛc pᷣſtantes.Et taliũ abſolutio reſeruat᷑ pape:pꝛeterq́ᷓ in moꝛtis articlo: vt patet uextrauagãti clemẽtis qnti que incipit: Multa.Et colligitur ex ipſo ꝓceſſu pape annuali qui fit in curia romana. Ae neti aũt ſuper hoc habẽt licentiã a Mdarti no quinto qͥztuʒ ad mercimonia 1 victua lia:n aũt qno ad arma ? lignamina: jn de non incurrunt pꝛedictam penã.Et ideʒ de alijs qui haberent ſimilem licentiam. ¶ Nota etiam ꝙ accedens ad ſepulchꝛuzʒ dñi cauſa deuotionis ſine licentia pape eſt excõmunicatus:⁊ eius abſolutio pape re. ſeruatur: vel ſummo penitẽtiario:vt poni tur in l penitentiarie ſũmi penitentiarij. Conſiderẽt mercatoꝛes qui hanc ſanctam conſtitutionẽ tranſgrediuntur qᷓᷓ grauiter peccant contra deũ contra fidem ciarn contra eccleſiã ⁊ contra conſciam fuã. Ta les ergo iſideles mahumethani oẽs peri⸗ bunt pꝛopter ſuperbiam infidelitatis ſue. CM iudei oẽs xpᷣm negantes moꝛient in peccatis ſuis:qui tamẽ tolerandi ſunt ⁊ blanditijs ad fidem alliciendi atqʒ cogen di vt ſuent regulas ab eccleſia oꝛdinatas a 4 t Naüt iudei pʒ Naymundũ ⁊ hoſtiẽſè auilegem moſaicã ad lr̃am tenent ſic dicti a nomie pꝛincipalis tribus.ſ.iude qui ⁊ pus dicebantur hebꝛei ab heber cu⸗ ius familia cultum dei tenuit ceteris idola tria ſedatis.ſ Secunduz vo Joſephum ⁊ Augilio.I6.de ciui.dei.c.xi. In diuiſione linguaꝑ lingua adam qua fuerat oium re manſit in domo heber:q̃ ante non hebꝛea ſed humana ſimpliciter dicebatur: vtpote qua oẽs hoĩes còmuniter vtebant.Judei etſi itaqʒ ante aduentum xpi erant in vero dei cultu: a qui ſine peccato moꝛiebant de ducebantur ad limbum expectantes libe/ rari per xpᷣm: quod ⁊ factũ fuit. ZLamẽ poſt aduentum eius qꝛ eum recipere noluerũt oẽs in iudaiſmo decedentes ſũt de nume ro damnatoꝝ. Simiſſis aũt peccatis eoꝛũ que fecerunt ante xpᷣi aduentũ ⁊⸗ quotidie non ceſſant cõmittere: circa fidẽ multipłr errant.¶ Mꝛimo non credũt ieſum xpᷣum fuiſſe meſſiam illis ꝓmiſſũ:ſed expectant venturũ ⁊ pꝛo eo recipient antichꝛiſtum. deo Joannis quinto ſaluatoꝛ noſter dice at eis.Ego veni in nomie patris mei: ⁊ non accepiſtis me. Alius veniet in nomie ſuo ⁊ illum accipietis.ſ ꝛ dicũt ieſum xp̃s purum hominẽ natum ex mdria a ioſeph riüuũ trini ● minden niiig licennan. ſprlchn, upchec, oppee enpont uimnnin;⸗ lnctam ögnuin na mfi. 11 bisen tans ſue noꝛien untt g apen Vinotas Hicunt RN wWen, Gs. ſaue hebera ſcnsidol ſepbum diunifone toium te nbebꝛes P miin . Nichmtn nnolbej mninct . len t 1denune Ciscn ri trinitatis expᷣſſe negãt. ꝗdicũt meſ ſiã quem expectant reddituꝝ eis libertatẽ 2 terrã ꝓmiſſionis.ſ ꝰ negant purgatoꝛi um.ſ in thalmud dicũt deum quotidie flere pꝛo ſeruitutc eoꝝ quia diſperſi ſunt ꝑ ꝛbem ⁊ in illo multas ponunt matuitates ¶ Be uülo thalmud ſit mẽtio in ſpeculo hi⸗ ſtoꝛiali liꝰ. 26. c. L28. quem libꝛũ Innocen tius 8 mandauit cõburii Sed qm̃ inter chꝛiſtianos iudei ↄuiuũt ⁊ hitant tria ſũt de ipſis dubia declaranda. pj'n vtrũ iudei ſint tolerandi. ꝛim vtrũ ſint ad fidẽ muneribꝰ iducẽdi. Cʒn vrrũ ſint regulis ecchie humiliandi. WAd pmoubiũn reſpondet Alexan 2 v lumine ſumme ꝓꝙ indei a xpᷣiamis tolera⸗ ri debent:tum qꝛ ex eoꝝ ſemine natus eſt xps factus ex ſemine dauid pᷣm carneʒ: apoſtoli etiã fuerunt iudei:tũ quia in ſcri⸗ pturis veteris teſtamenti qð ipſi ꝓfitẽtur ꝓhibetur teſtimoniũ de xpᷣo:tum qꝛ in fi ⸗ ne mundi reliquie iſrael ſalue fient:tuzʒ eti am vt in hoc eluceſcat pietas xpᷣiana que fidei inimicos non ꝑſequitur: ſed ſuſtinet patienter. Ideo ex de iudeis.c.Sicut iu/ dei.dicitur ꝙ non ſunt ꝑcutiendi nec vul/ nerandi aut interſiciendi nec eoꝝ bona ſũt diripienda neq; ſepulchꝛa eoꝝ violanda: qꝛ nec in hoc reputant᷑ hoſtes vt dicit glo. in hoc.c. Pꝛopterea quia.ff.de ſepulchꝛo violato habet.l. Sepulchꝛa.ꝙ ſepulchꝛa hoſtiũ religioſa non ſunt:a illa infringens non incidit in edictũ. In feſtiuitatibꝰ vo ſuis ⁊ cerimonijs atq; ritibus nõ ſunt tur bãdi.vnde Gꝛegoꝰ.4ꝭ⸗.di.c.Qui ſincera. ait.Omnes ſeſtiuitates ſuas ſicut hacte⸗ nus ipſi ⁊ patres eoꝝ per longa tpa colen tes tenuerunt liberã habeant obſeruandi celebꝛandiqʒ licentiã. Ratio eſt m Zho. 22.q.io. Quia humanũ regimẽ deriuatur a diuino regimie ⁊ ipᷣm debet imitari.De us aũt q;uis ſit oipotens ⁊ ſumme bonꝰ: ꝓmittit tamẽ aliq̃ mala fieri in vniuerſo q̃ bdolaibere poſſet ne ſublatis illis maioꝛa ona ipedirentur: vel etiam peioꝛa ſeque rentur mala.Si ergo in regimie humano illi qui pꝛefunt recte aliqua mala tolerãt ne aliqua bona ipediantur: vel deterioꝛa malaꝓueniant.vnde Augꝰ ait. Aufer me bus occulte baptiz are paruu 49 retfices de rebus humanis turbabis oia libidinibꝰ. Sic ergo qͥuis inſideles in ſu is rnitibus peccẽèt tolerari poſſũt:vel ꝓpter aliquod bonũ quod ex eis ꝓuenit:vel ꝓ/⸗ pter aliquod malum quod vitaf.ſ Ex hoc aut ꝙ iudei ritus ſuos ſeruant in quibus olim Pdenisuravatur veritas fidei qᷓ; tene mus hoc bonũ ꝓuenit ꝙ teſtimoniũ ſidei noſtre ab hoſtibus habemus:⁊ quaſi in ſi gura nobis repñtatur quod credimꝰ:ideo in ſuis ritibus tolerant.ſ Alioꝝ vo inſi⸗ deliũ ritus qui nihil vtilitatis aut vitatis afferunt non ſunt aliqualiter tolerãdi ni⸗ ſi ſoꝛte ad aliquod malũ vitandũ.ſ.ſcãda lum vel diſſidiũ:quod poſſet ꝓuenire:vel impedimentũ ſalutis eoꝝ qui paulatizz ſic tolerati conuertuntur ad fidem. Pꝛopter hoc etia hereticoꝝ ⁊ paganoꝝ ritus aliqñ tolerauit eccleſia:qñ erat magna infideliũ multitudo.Hec Tho.In ſabbatio etiã ſu is non debent ad indicia trahi nec ipſi ali⸗ os trahant.¶ Similr in alijs eoꝝ feſtis nõ debent turbari.C. de iudeis.l.die ſabbato. CSecundũ dubiũ fuit vtrũ iudei ſint ad ſidẽ muneribus ? pmiſſionibus iducẽdi⸗ ¶ Reſpõdet Maymundus:ꝙ munera nõ ſunt /ꝓpter fidẽ pollicenda infidelibꝰquaſi ex pacto:ſed bene poſſunt induci muneri bus ⁊ blandicijs ad captandã beniuolen tiã ⁊ excludendũ ab eis timoꝛẽ inopie. Et ſi iudei ⁊ alij infideles conuertantur ad fi- dẽ poſſeſſiones ⁊ alia bona mobilia ⁊ im mobilia eoꝝ non debẽt auferri eis niſi ſint vſuraria vel de vſuris empta obnoxia re/ ſtitutioni.vſuraria aũt debẽt reſtitui eis a quibus extoꝛte ſunt vſure vel eoꝝ heredi⸗ bus Qð ſi non inueniũtur poterunt ip̃is ad fidẽ conuerſis per epᷣm tanqᷓ; pauperi/ bus diſpenſari. Et hoc in totũ vel in parteʒ ſim qᷓ;titatẽ ipſoꝝx bonoꝝ ⁊ qualitatẽ ↄuer ſoꝝ plus vel minus indigentiũ.E᷑ de vſu ris.c.Cũ tu.ſ¶ Si aũt inuitis parentibꝰta/⸗ les baptiʒ ati eſſent videtur ꝙ ſint cogẽdi ad ſeruandã fidem receptam in baptiſmo Uilielmus etiã dicit ꝙ non licet nutrici os iudeoꝝ. Sed ſi in articulo moꝛtis hoc facerẽt cre⸗ dit ꝙ non peccarẽt. Hotãdũ adhuc ꝙ ad fidem recipiendam nullus iudeus vel S gentilis debet cogi. ¶ Ratio eſt vʒ Tho. quia credere eſt volũtatis: vnde dicit᷑ di. A.c.de iudeis. Pꝛecipit ſancta ſynodus nemini vim inferri ad credendũ:cui enim vult deus miſeretur: ⁊ quem vult idurat. Mon ergo inuiti ſunt ſaluãdi:ſed volẽtes. Sicut homo pꝛopꝛij arbitrij voluntate ſer penti obediens perijt:ita vocãte ſe gratia dei ꝗſqʒ credens ꝓpꝛia mentis conuerſio ne ſaluatur. Siqui tamen iudei baptizati eſſent infantes vel adulti choacti non cho actione ſimplici ⁊ abſoluta: ſed conditio/ nali ⁊ ad iudaiſmũ redirent ꝓcedendum eſt contra eos ſicut contra hereticos vt pa tet.c. Contra de hereticis liꝰ. 6. CTertiuz dubiũ fuit vtruzʒ iudei ſint regulis eccleſie humiliandi.ſ Ad quod rñdeo ꝙ fieri non põt ſine peccato grauiſſimo: quod hodie in tota quaſi italia cernimꝰ de iudeis. Hã ꝓpter pecunias quibus excecant dñoꝝ ⁊ curialiũ oculos tanta libertate fungũtur: vt ecclie ſtatuta penitus videantur extin/⸗ cta. Pꝛouidit ecclia ſancta dei vt ita tole rentur iudei ne tamẽ ex hiꝰ tolerantia erũ pant in ſuperbiã ⁊ in ſua obſtinatiõe gloꝛi entur. Pꝛopterea pꝛedicande ſunt ⁊ publi ce diuulgãde regule ſancte quas edidit ec cleſia de iudeis. ¶ Pꝛima igit᷑ regula eſt ꝙ iudei nõ poſſunt nouas ſynagogas eri gere:antiquas vo ꝑmittunt᷑ habere.Et ſi coꝛꝛuerint de nouo poſſũt illas reedificare in pᷣſtinum ſtatũ:non tamẽ vt amplioꝛes ſaciant.Ex᷑ de iudeis.c.Judei.c.Cõſuluit. ¶Secũda regula ꝙ iudei debent habiiu diſtingui a xp̃ᷣianis.vnde i.c.In nõnullis. ex de iudeis dicitur. In omni xpᷣianoꝝ pꝛo uincia iudeoꝛũ ⁊ ſaracenoꝛum habitus in vtroqʒ ſexu publice a populis diſtinguã/ tur. Ratio eſt quia contingit interdũ ꝙ ꝑ erro ꝛem xpᷣiani iudeoꝝ ⁊ ſaracenoꝛũ ⁊ iu⸗/ dei ſeu ſaraceni xpᷣianoꝝ mulieribus com miſcentur. ¶ Tertia regula ꝙ in diebus la mentationũu ⁊ dñnice paſſionis non debẽt exire in publicuz nec feneſtras apertas te nere aut oſtia domus.Ex de iudeis.dicto r. In nõnulis. 7.c. Qꝛ ſuꝑ hijs. C Quar ta regula ꝙ nullus indeꝰpoſſit ↄtra chꝛi⸗ ſtianos ferre teſtimoniũ:ſed bene ipſi cogẽ — di ſunt accipere chꝛiſtianos in teſtes con/ tra ſe.Ex de teſtibus.c. Judei.Ex quo iu⸗ dei conueniri poſſunt coꝛam iudicibꝰ no ſtris:ſed non xpᷣiani coꝛam ſenioꝛibus eo rum.Arbitrũ poſſunt etiã eligere iudeuzʒz: cuius ſententiã oꝛdinarius iudex exequa tur.C.de iudeis.l.Judei. Quita regula ꝙ non debent inter xpᷣianos habere publi ca officia ne occaſionẽ habedt in xpᷣianos ſeuiẽdi. A.di.c.Hulla officia.Eti2.q.A⸗ c.Cõſtituit. ¶C Sexta regula ꝙ nulia chꝛi ſtiana debeat ablactare ſilios iudeoꝛum. Ex de iudeis.c.Et ſi iudeos.quia vt dicit ibi: Judei qñq; nobis illã retributionẽ im pẽdũt quã iuxta vulgare ꝓuerbiũ.&οus in pera: ſerpens in gremio: ⁊ ignis in ſi⸗ nu ſuis cõſueuerunt hoſpitibus exhibere. vnde quidaʒz iudei nutrices xpᷣianas que in die reſurrectionis cõmunicãt faciũt per triduum lac effundere in latrind. IJdeo ꝓ/⸗ hibentur vpᷣiane ablactare filios iudeoꝛũ. ¶Septima regula ꝙ non debent xpᷣiani cũ iudeis comedere aut bibere neqʒ adin uicẽ conuiuari:nec debent in eadẽ domo ſimul manere:nec in eadẽ ſtuſa vl balneo lauari:nec in ſuis infirmitatibus iudcos medicos aduocare. 28. q. pein. c. Hullus. 27 c. ſequenti,. ¶ Sed hic oꝛitur dubiũ an ſi⸗/ cut iudeoꝝ ita oium inſideliuʒ conuiuia Vitari debeant. Et reſpondet glo.23. q. A.c⸗ Inſideles.ꝙ non eſt idem iudiciũ de iude is ⁊ ceteris infidelibus.Ideo cii Nullus. cR ſequens. intelligũtur ſpecialiter de iu deis.vnde.xi.q.ʒ.cᷣ. Ad menſam dicitur. Ad menſam paganoꝝ quippe ſi volueris ire ſine vlla phibitione pmittimus. Idez 2. q. P. c. Multi. ¶Sed gloſa. 28. q. P. c. Omnes. videtur aſſerere contrarium: ſci licet ꝙ neqʒ cuz ſaracenis ⁊ gentilibus eſt communicandum in conuiuijs:quia ⁊ ip ſi iam cibos diſcernunt:lz hoc non conti/ neatur verbis edicti.ſ Sed quare non eſt pꝛohibitum loqui cum iudeis ⁊ alijs inſi ⸗/ delibus ſicut comedere cũ eis.ſ Reſpon detur quia maioꝛ familianitas eſt in cibo ſumendo qᷓ; in colloquendo:⁊a facilius ꝗqs decipit᷑ inter epulas.⁊ꝛꝛ.q.A.c. Unuſaſqʒ. ¶ Tho.autem.⁊⁊.q.io:dicit ꝙ elli qui ſunt O eſestn Erqboiu nchahe ubos e, negdenz 1 cregus u rgrl eeb punds g, nola chi ndeoum. 1 dil Unoniin i M nis inſi/ thibent⸗, 1s que iͤt per deop! ae. Keni ch dn de donmd Vlbalnen s ivdo Pullus/ biüan / Conbini ee eüde n Pulle alterden mnaam ſN ns ſeS a mmnonili busct htuth an et lisinſi/ Pehon in abo glins gs uſqſc⸗ qui ſun firmi in fide de quibus nõ timetur ꝙ ſub uertantur:ſed potius ꝙ conuertant infide les poſſunt licite cum illis conuerſari ⁊ cõ municare lʒ hoc caute facere debeant: ne ſcandalizentur alij. C Octaua regula ꝙ; nullus xpianus põt alicui iudeo vel ↄgre gationi eoꝛum ⁊ alioꝛum inſidelium ali/ quid in teſtamento relinquere.Qõ ſi fece/ rit etiam poſt moꝛtem iudicatur anathe/ ma.Ex᷑ de hereticis.c.Siquis epiſcopus. 24. q. 2. c. Sane. ¶ Hona regula ꝙ chꝛiſtia ni non debent eſſe ſerui iudeoꝛum. Extra de iudeis.c. Judei. Quia vt ibi dicitur: neſas eſt quem chꝛiſtus redemit blaſſe/ mum chꝛiſti in ſeruitutis vinculis detine re. Ibi glo.ne cum iudeis chꝛiſtiani moꝛẽ tur. 28. q.pꝰ.c. Sepe maloꝛuz. Sʒ in agro vbi cũ iudeo non moꝛatur bene poteſt ſer uire.In.c. vᷣo ad hoc extra de iudeis dici⸗ tur. Hon ſeruiant chꝛiſtiani iudeis.C No tandum tamẽ de ſeruis iudeoꝝꝑ pᷣm Ray mundũ:ꝙ ſi ſeruus iudei eſt vernaculus: ideſt de illius ancilla natus: ſi vult effici chꝛiſtianus ſtatiʒ eripitur in libertatẽ nul lo pꝛecio dato.C. de epiſcopis ⁊ clericis.l. Beo nobis.ſ Ideʒ ſi ſeruus fuit emptus qui erat chꝛiſtianus vleſſe volebat.di.?4. c.Mancipia.qꝛ tales nõ licet iudeo eme re vel in ſeruos retinere.ſ Idem ſi ſeruus emptus erat paganus a fuit emptus cau ſa ſeruiendi ⁊ nunc vult fieri xpᷣianus./ di. c. Fraternitatem.ſ Idem etiam ſi emit eum cauſa mercimonij ⁊ non exponit eum infra tres menſes venalem:quia pꝛeſumi tur ꝙ emerit eum cauſa ſeruiendi.¶ Si vo expoſuit eum venalem infra tres menſes ⁊ per eum non ſtetit quin vendiderit ⁊ ipe vult effici xpᷣianus infra illud ſpacium vł poſtea liberabitur dato pꝛecio duodecim ſolidoꝛum ab aliquo xpᷣiano. Extra de iu⸗ deis.c.vltimo.ſ Et hoc itellige niſi domi/ nus eum volentem circuncideret vel alte/ rius ſecte ſignaculum impꝛimeret. Tunc enim pꝛopter iniuriam coꝛpoꝛis liberabi/ tur nullo pꝛecio dato.A.di.c. Nulla. ſ Et ſequitur:Raymun.ꝙ talis ſic redemptus non erit pꝛopterea ſeruus redimentis: ſed erit liber: Meſtituet illi pꝛecium ſolutum 50 pꝛ0 eo. Et ſi non habet pꝛecium querat mẽ dicando: vel ſeruiat ei tantum ꝙ ſeruici/ um compenſetur cum pꝛecio:⁊ poſtea eat quo vult.argumentum. 26.q.pꝛima.c. de raptoꝛibus. ſ Et hoc intellige niſi cauſa pietatis redemptus fuerit. Tunc enim nõ tenetur ei reddere aliquid vel ſeruire: qꝛ quod pꝛo pietate datur pꝛohibet ieſus ne repetatux:⁊ ſic dediſſe pꝛeſumitur niũ con trarium fuiſſet pꝛoteſtatus.Cõcoꝛdat Do ſtieñ.⁊ Goff. ꝙ ſi nullus emptoꝛ co mpare at: m Bernardum nihilo minus erit li⸗/ ber ⁊ pꝛecium oſtiatim querat aut operas pꝛeſtet.CAddit Hoſtienſ.ꝙ ſi pꝛohibi⸗ tum eſt ꝙ nullum mancipium chꝛiſtianũ ſeruiat iundeo multo minus liberi chꝛiſtia- ni non debent eis ſeruire niſi extra domũ: vt in laboꝛando vineas ⁊ huiuſmodi non autem intra domum. Hec omnia ſcripta ſunt ad eruditionem noſtram vt ita iude/ os toleremus ne derideant nos ⸗ fidez no ſtram ſanctã. Ham ipſi nos crudeliter odi unt ⁊ ideo non nocent quia vires deficiũt. Refert quippe Aincentius in ſpeculo hi⸗ ſtoꝛiali libꝛo.ʒo.c.25. Qd̊ anno domini mi leſimo cẽteſimo octuageſimo tertio Phi⸗ lippus rex francoꝛum iudeos de toto re/ gno expulit: eo ꝙ iudei qui pariſꝰ mane⸗ bant ſingulis annis chꝛiſtianum vnum in oppꝛobꝛium chꝛiſtiane religionis qua ſi pꝛo ſacriſicio in criptis ⁊ ſoſſis ſubterra neis latẽter in die cene vł in illa ſacra heb domada iugulabãt.Multi pꝛopterea fue runt combuſti. Tunc ſanctus Riccardus cuius coꝛpus in eccleſia ſancti Innocentij pariſius requieſcit a iudeis ſic ſterfectus ⁊ cruci affixus feliciter per martyrium mi/ grauit ad deuʒ: vbi etiam per eius inter. ceſſionem miracula mulia facta ſunt. Se iniquitate indeoꝛum copioſe diximus in tractatu de timoꝛe iudicioꝛum dei.⁊ in ſer mone de innocentia chꝛiſti in opere de lau dibus ſanctoꝛum. Ipſi igitur pꝛopter ſu⸗ perbiam indurauerunt ceruices ſuas qui in ſua obſtinatione condemnabuntur pe/ nis iferni perpetuis:a quibus nos liberet chꝛiſtus dei filius cuius nomen ſit in eter num benedictus Amen. g 2² Feria tertia tertie hebdomade. De ſup bia tranſgreſſoꝛũ legis canonice. Sermo decimus ſeptimus. Mecuq; dixe rint ſeruate ⁊ facite. verba ſũt redẽptoꝛis noſtri Mathei.23. c.⁊ in euãgelio hodierno. Su/⸗ perboꝝ mentes oẽm maioꝝ obedientiam nõ ſolũ refugiunt:quinimo coꝛde inflato ſpernũt bucciſq; inflatis blaſfemãt.AHiũt 25.q.2.c. Siquis.¶ Secundũ quod eſt vi/ dendũ vtrũ omnes xp̃iani obligentur ad eni non eſſe ↄueniens hoĩem rõnalez quẽ deus condidit libeꝝ: vinculis alicuius le/ gis aſtringi. Contra quos diximus in alio quadrageſimali nr̃o in ſermone de obedi entia dei:oſtẽdimuſq; cõgruũ fuiſſe vt ho mini darentur obligatoꝛia mandata. Sed pꝛeter illa que ibi poſita ſunt Tho.pᷣꝰ2.q. 95. addit ꝙ vltra diuinà legem ad pacem hoium ⁊ virtutẽ acquirendã opus fuit vt leges inſtituerentur humane.Quarũ ali/ que canonice:alique ciuiles vocãtur. Qꝛ vᷣo ſupbi has obſeruare recuſat. Ideo ho dierna die de ſuperbia tranſgreſſoꝝ legis canonice dicemꝰ. Pꝛoponemꝰaũut de ipa lege canonica tria myſteria declaranda. ¶ p moicitur obligationis. ꝛmmutationis. ¶zum diſpenſationis. ¶Qð oẽs xpᷣ aniobligantur ad obpuan dã lege canonicaʒ in qua dantur q;plura tria ſunt videnda. ſ Pꝛimũ qꝗd eſt H xppiani obligent ad eius obſeruantiã. Iʒ que ſunt pꝛecepta legis canonice:que obligant ad moꝛtale. ¶Ad pᷣmoico ꝙ lex canonica ẽ lex ecclie. Etr dicitur canon.Canonvo ſᷣm Iſidoꝝ in liethicoꝝ grece:latineregula nuncupat᷑. Wegula aũt dicta eo ꝙ recte ducit nec ali qñ alioꝛſũ trahit.Alij dixerũt regulã dictã ꝙ bene regat vel noꝛmã bene viuẽdi pꝛe/ heat:vel ꝙ diſtoꝛtũ pꝛauũq; coꝛꝛigat.di. 3. c. pᷣ. Et dicit ibi glo. ſummaria ꝙ ↄſtitu tio ecchiaſtica appellatur varijs nomibꝰ. Aliqñ dieitur canon.ꝗ Aliqñ decretum. –Bimu minei declarãdũ de lege p canonica dicitur obkgationis.in q Et aliqñ decretalis epiſtola. Canon di/ citur qdᷣſtatuitur in generali conſilio.De⸗ cretũ qð ſtatuit papa de conſilio fuoꝛũ car dinaliũ ad nullius conſultationẽ. Decre⸗ talis vo epiſtola quã ſtatuit papa vł ex ſe vel cũ conſilio cardinaliũ.Inueniunt etiã alie canonice cõſtitutionis appellationes vt dogma:mandatũ:ſanctio. Dogma eſt in doctrina cõſiſtens fidei xpᷣiane. MCanda tũ in doctrins de moꝛibꝰ.Sãctio vbi pena adijcitur: tamẽ vnũ aliqñ ponitur pꝛo alio obſeruantiã legis canonice. Et ad hoc re ſpondetur ꝙ ſic: vnde ſeribitur ex̃ de cõſti tutiõibus.c.Canonũ.Canonũ ſtatuta ab oĩbus cuſtodiantur. Glo.ſuper vᷣbo ſtatu ta. Non abꝛogata illa eni ſeruanda nõ ſũt 26. di. c. P. 36. q. vltima. c. vltimo. Et iterũ glo.ibi.Statuta ſeruanda ſunt continẽtia pꝛecepta vel ꝓhibitiones. Alias ſi de con ſilio loquerentur non obligarent.lA.q.pᷣꝰ c.Qðòð pꝛecipitur. Pꝛecepta igitur eccleſie obligatoꝛia ft.Sicut etiã ꝓbat᷑ di.2.c.pꝛe ceptis.⁊.c. Nõ decet.Et di.l9.c. In memo riã.c. Nulli fas.ſ Vnde ⁊ dei filius ieſus bñdictus Mο athei. i8. e. dixit. Qui ecchiaz non audierit ſit tihi ſicut ethnicus ⁊ publi canus. ¶ Sed ↄtra arguet aliquis:ꝙ viri iuſti non obligant ad obſerndãtiã legis ca/ nonice. Naʒ vt inquit apoſtolus Pe. ad thimo pᷣ.c.Lex iuſto poſita nõ eſi:ſʒ im pijs. ¶ Ad qð rñ det Tho. pᷣ. 2. q. 96. Q lex de fui ratione habet dno.pᷣm eſt quia ẽ regula humanoꝝ actuũ.:. ꝛ habet vim choactiuã. Dupliciter ergo põt aliquis le gi eſſe ſubiectus.vnomodo ſicut regulatũ regule.Et hoc modo omnes qui ſubdunt᷑ poteſtati ſubduntur legi quam freit ptãs: Qõò aũt aliquis non ſubiciatur poteſtati põt contingere dupłr. vnomodo qꝛ eſt ab ſolutus ſimpliciter ab eius ſubiecnõe:vn de illi qui ſunt de vna eiuitate vel regno nõ ſubduntur legibus pᷣncipis alterius ci uitatis vel regni ſicut nee dñ s eiꝰ. ¶ Alio modo ſz ꝙ regitur alia lege ſupioꝛi:puta ſi aliꝗs ſit ſubiectus ꝓconſuligegulari de bet eius mãdatis.Sed nõ in hijs qͥ diſpen ſant᷑ ab iperatoꝛe.Quããtũ enim ad ula non do⸗ Canond, nſilio e/ ofüor cr ni⸗ Der/ 1a flnt. cniunteni ltons vonach ne Ganc ioſtigea Irtode ogeſtn Nnnni adhocſe kde cola Nta 4b boſtum noſüt titeni wea RN Wr deſe dinche gnnenn fluns itis Qnicl, cnstli menn tälegea⸗ s ſen oclſin tovu berin insl. hiſpint ſfolgel, . nfti Eclib möͤe: n Aregno ins l Alo⸗ orüpons Glari de geihen Aulunm⸗ aſtringitur mandato inferioꝛis cũ ſuperio ri mandato dirigatur. Et pᷣm hoc contin/ git ꝙ aliquis ſimpliciter ſubiectus legi ſʒ aliqua legi non aſtringatur ſᷣm ꝙ regitur aliqua lege ſuperioꝛi.ſEt ad hoc facit qd dicit Augꝰdi.S.c. Que contra moꝛes. Si cut in poteſtatibus humane ſocietatis ad obediendũ maioꝛ minoꝛi recte pꝛeponit᷑. Ita deus omnibus. Aliomodo dicit᷑ ali⸗ quis ſubici legi:ſicut coactum cogenti. Et hoc modo homies virtuoſi non ſubici untur legi:ſed ſoluʒ mali. Qò enim eſt co actum ⁊ violentũ eſt contrariũ voluntati. Joluntas aũt bonoꝛũ conſonat legi a qua Vvolũtas maloꝝ diſcoꝛdat.Et ſic itelligit᷑ di ctum apoſtoli ꝙ iuſto nõ eſt poſita lex per modum coactionis:qꝛ voluntarie obedit. ¶ 0 aliqui obiciunt ꝙ non oẽs obligantur ad obſeruantiam legis. Nam.i9.q.2. c Bue ſunt leges.Et extra de regularibus co Licet.ponitur dictũ apoſtoli: vbi ſpiritꝰ ibi libertas.ſ.ꝙ qui lege pᷣuata ſpũs ſcti ducuntur nulla ratio exigit vt aſtringatur lege publica:ideſt humana. Naʒ lex ſpũs ſancti eſt ſuper oẽm legem humanitus po ſitam. Ex quo videtur ꝙ illi qui ducuntur lege ſpũs ſãncti nõ ſubduntur legi huma ne. ¶ Ad quod rñdemus ꝙ tales non ſub duntur legi humane qᷓ;tum ad ea que ſũt contraria ductioni ſpũs ſancti. Sed tamẽ hoc ipm eſt de ductu ſpũs ſancti ꝙ viri ſpi rituales ſubiciantur legibus humanis ſᷣʒʒ illud petri. Subditi eſtote omni humane creature ꝓpter deũ.Hinc Ambi.xi.q.pᷣ i Magnũ ait. Magnũ quidẽ eſt 2 ſpecia le documentũ ꝙ xpᷣiani viri poteſtatibus ſublimioꝛibus decenter debẽt eſſe ſubditi nequis cõſtitutionẽ terreni regis putet eẽ ſoluendam. Si eni cenſuʒ ſilius dei ſoluit quis tu tantus es qui non putas eſſe ſol/ uendum: C3⁰ arguitur ꝙ non oẽs obligẽ tur ad obſeruantiã legis humane. NHã pa pa ⁊ imperatoꝛ legibus nõ ↄſtringunkt.ff. de legibus. l. Pꝛinceps.9.q.ꝭ.cꝰo Cuncta. CAd boc rũñdetur ꝙ hoc ſic debet intelli gi ꝙ pᷣnceps eſt ſolutus legibus nõ ꝙ nõ ebeat illas ſeruare cum imperatoꝛ 2 pa/ pa/pſfiteantunſe legibus velle viuere.C. de legibus. l. Digna vox. C. de teſtamẽtis.l. Ex imperfecto.ſſEt.2.q.7.cꝰ Nos.Sed eſt intelligendũ ꝙ pᷣnceps non eſt ſubditus q; tum ad vim coactiuazs.nullus eni cogi tur a ſeipſo. Non eni habet lex vim coacti uã niſi ex pᷣncipis ptãte.Et ſic dicitur pꝛin ceps ſolutus lege:qꝛ ſi tranſgredit᷑ nullus poteſt in eum ferre ſniam ↄdemnationis. vñ Hieroꝰoe pe.di.ʒ.cꝰ Totã.ſup illo ver bo Dauid:tibi ſoli peccaui ait. Rex enim erat ⁊ aliũ non timebat.ſ.qui poſſet eũ pu nire de adultio.Et ideo dixit:Tibi ſoli pec caui:quaſi dicat.Tu ſolus habes me pu⸗ nire.Sed in q́;tum lex habet vim directi⸗ uam pᷣnceps eſt fubditus legi ſue ꝓpꝛia.ſ. voluntate ⁊ debet ſeruare.vnde Iſidoꝰdi. io.ait. Juſtũ eſt pᷣncipẽ obtẽperare legibꝰ ſuis.Tunc extimet ſua iura ab alis ſeruã da qñ ipſe pᷣmus reuerẽtiã pꝛebet.Et dñs ieſus redarguit eos qui iponunt alijs one ra grauia ⁊ ipoꝛtabilia:⁊ digito ſuo nolũt ea mouere:vt patet in euangelio hodier/ no.vnde q;tum ad dei iudiciũ pᷣnceps nõ eſt ſolutus legibus:q;tum ad vim directi uam. Sed debet voluntarius nõ coactus ſeruare.Et eni pᷣnceps ſupꝛa legẽ inqtuzʒ cũ expediens fuerit põt eã mutare:a in ea pꝛo loco ⁊ tꝑe diſpẽſare. C Tertiũ qð erat videndũ: Que ſunt pꝛecepta ecclie qᷓ obli gant ad moꝛtale. Et ad hoc ſciendum ꝙ lʒ ſint multa tñ ex illis nos aliqua expli/ cabimus. Pꝛimũ pꝛeceptũ eſt de cele/ bꝛatiõe feſtoꝝ: de quibus agitur de cõ.di. 3. “Pꝛonunciandũ.Et e de ferijs per to tum. pꝛeceptuz eſt de obſeruatione ie iunioꝝ diebus determiatis per eccleſia de quibus ieiunijs habet᷑ de ↄ.di..co Qua⸗ drageſima.Et. 76. di.per totũ. Et extra:de obſeruatione ieiunioꝝ per totũ. z inpꝛece ptum eſt de abſtinentia ab eſu carnip oi ſe xta feria anni de 9.di.ʒ.c Be eſu.niſi cuʒ natiuitas xpᷣi venerit tali die. Ex de obſer uatione ieiunioꝝ c finali.¶ 4'" pꝛeceptuzʒ ẽ de auditiõe miſſe diebꝰ dñnicis ⁊ ſeſtiuis de 2. di. pᷣᷣc Miſſas.E de parrochijs.cꝰ vt dñicis diebꝰ. Iõ pᷣceptũ eſt de ↄfrſſio ne. Ex de pe.⁊ re.c Oẽs. p̃ceptũ de coĩone dicto c Oẽs. ⁊2 pᷣceptũ de ſolu / tione decimaꝝ. Ex de decimis per toiũ.Et ib.q.pᷣ cꝰ Reuertimini.ſ ̊m eſt abſtinẽ 6 3 ab omni actu qu ꝓhibetur ſub pena exco municationis 1 ꝑmaxime late ſnie. Nam contrariũ faciẽdo eſt peccatũ moꝛtale ſiue ſit lata a iure vniuerſali ſiue ſynodali ſiue ab homie:etiã ſi illud de ſe nõ ſit peccatũ. Puta ingredi monaſteriũ monialiũ non mala intentione ſed ad videnduz locũ de ſe nullũ eſt peccatũ.Sed ſi eſt lata ſnia ex cõmunicationis ↄtra ingredientes:ingre-/ diens extra caſuzʒ neceſſitatis peccat moꝛ taliter.Et hoc niſi excuſet cũ ignoꝛantia iu ris illius ⁊ habeat iuſtã cauſà igrantie: et niſi iniuſte ſnia feratur ab homie. Hã ⁊ ſi liget talis ſnia non tamẽ conſciẽtia in con ſpectu dei niſi contemnẽt. xi. q. 3.co. Et ſi dãnaris. Nota tamẽ hic ſᷣm glo.in Re latum. ex᷑ de iure patronatus. Qõ ſigd ꝓ/ hibeatur ſub pena excoicationis ſiue ana thematis lʒ quis faciat contra nõ eſt excõ municatus:ſed debet excoicari. Secus vi detur ſi dicatur ſub intermiatione anathe matis: vel ſi dicatur ſub excoicationis iter poſitione:qꝛ qui cõtra facit eſt excoĩcatus 63. di. Co Salonitane. Ex de locato ⁊ cõdu cto.c.pᷣ.qꝛ per illa verba innuitur ꝙ excõ municationis ſnia lata ſit. Er̃ de ſimoꝰ.c. Sicut.ſNonũ pꝛeceptũ eſt de vita cõi ex cõmunicatoꝝ.xi.q.ʒ.c. Cũ excoicato.Et hᷣ in diuinis officijs. Hã participare cũ excõ municatis excoicatiõe maioꝛe in diumis ſcienter eſt moꝛtale ᷣm Tho.a alios: etiã participando in alijs vt loquela mẽeſa qñ hoc ſieret in cõtemptũ ecclie vel poſt phi/ bitionẽ pꝛelatoꝝ ſpecialr factã fuper hoc. MNMota tamẽ hodie ꝙ decretũ conſtãciẽſe B fuit modificatũ.ſ.ꝙ non tenent᷑ fideles ex coicatos vitare etiã in diuinis:niñ poſtqᷓ; fuerint publice denunciati:vel ꝓpter pu⸗ blieã manuũ iniectionẽ in perſonã ecclia/ ſticã. Zamẽ ex de ſnia excoicationis.c.Cũ non ab hoie. habet in tex.⁊ glo.ꝙ qñ ali gs ſcit aliquẽ foꝛe excoicatum Iʒ ille nõ ſit denüciatus debet eũ vitare.Et ſi ſolus no nit pꝛinatũ tim̃ euitet.c.q.7.c. Tantũ.⁊.c. Placuit.Hecimũ pꝛeceptũ cõcernit cle ricos qurtenentur quotidie dicere ſeptem hoꝛas canonicas. Er de celebꝛatione miſ up. c. Holentes.¶ Undecimũ pꝛeceptũ ꝙ religioſi non dicant aliqua retrahentia ho mines a ſolutione decimax: ꝙ confeſſo⸗ res faciant conſcientiã ↄſitentibus de deci mis ⁊ ꝙpꝛedicatoꝛes pꝛedicẽt de materia decimaꝝ cũ fuerint ſuper hoc a pꝛelatis ee cleſiaꝝ requiſiti in clemẽtina cupientes de penis. Buodecimũ pꝛeceptũ ꝙ volẽtes nubere non ↄtrahant ſi habẽt aliquod im pedimentũ illo ipedimẽto ſtante.Et ꝙ nõ contrahant matrimonia clãdeſtine. Et ꝙ non conſumant matrimoniũ: nec faciant nuptias in tꝑe ꝓhibito ⁊ ſimilia. Sunt et alia pꝛecepta eccleſie que omittimus cau ſa bꝛeuitatis. ONõ lex humana ex ratiõabili cauſa ſm ea que occurrere poſſunt mutatur rationa biliter. aß. 2. Ecundũ myſteriũ declarandũ de le e canonica dicitur mutatio. Dicit Augæin l de libero arbitrio.lex tẽ poꝛalis qᷓ; uis iuſta ſit: mutari tñ per tꝑa iuſte põt.Et de ſnia excoicationis liꝰ. 6. c. Alma. Alma mater ecclia plerũqʒ nõnul la rationabilirer oꝛdinat ⁊ cõſulte que ſua dente ſubiectoꝝ vtilitate poſtmodũ cõſul tius ac rationabilius reuocat in meliuſue cõmutat.ſ Pꝛo cuius declaratione dicit Tho. p ꝛc. q.⁊. articlo pᷣ. Lex humana eſt quoddã dictamẽ rõnis quo dirigunt᷑ actꝰ humani. Et ſʒ hoc dup? poteſt eſſe cau⸗/ ſa ꝙ lex humana iuſte mutetur. vna ꝗqdeʒ ex parte rõnis:alia vo ex parte homimmnuzʒz quoꝝ actus humana lege regulãtur. ¶ Ex parte quidẽ rõnis:qꝛ humane rõni natu/ rale eſſe videtur vt gradati ab iperfecto ad perfectũ veniat. Ande videmus in ſcien/ tijs ſpeculatiuis ꝙ qui pꝛimo philoſopha ti ſunt quedaz imꝑfecta tradiderunt: que poſtmodũ per poſterioꝛes magis ſũt per⸗/ fecta:ita eſt etiã in opabilibus. NHã pꝛimi qui iuenerunt aliquid vtile coitati hoĩuum nõ valentes oia ex ſeipſis ↄſiderare inſti/ tuerũt quedã iperfecta in multis deficien tia que poſterioꝛes mutauerũt iſtiuentes aliqᷓ que in paucionꝛbꝰdeficere poſſẽt a coi vtilitate. ſEx parte vo hoium qrũ actus lege regulant᷑ lex recte mutati põt ꝑ muta tionẽ ↄditiõis hoium:ꝗbus ſᷣm dinerſas eoꝝ ↄditiões diuerſa expedmt. Sicut Au gꝰ ponit exẽplũ in de libo arbitrio.ꝙ ſi ppki⸗ nisdi ſibilia mitre wvohal gloſs i i⸗ onop na der noth muts parti ſeuer tioni⸗ namt humma Ailern huge Poſtac les ad Uaſi O nepe Pi mnop/ ſie nadi tonid ſpie cach ſobe hüo Ny leon diſti nt Pupe conſcſ s de dal ematan relans bientes Y Wlites liquodin . Lg ine, g nechaunt 1. Suntet nmus en cauin Irraniond üdele Bat o.lextie per ipa 5 0l. Noe e quefu nodiͤ dſ in meliuſte none dich nauc aunt act i cal/ vnngee homung; länmr. föninan, patcptl in iehDH lolpbe funt:que Hſütper/ Häpumt nihoium meinſti/ s deſcien ſtunente voſatadt H oenns otpmmo diucſis Zicnt inio pplus ſit moderatꝰ ⁊ grauis coiſqʒ vtilita tis diligẽtiſſimus cuſtos recte lex fert᷑ qua ſibi licaat magr̃atꝰ creare ꝑ qͥs reſpu? ad miſtretur. Moꝛꝛo ſi paulai pplłs depꝛaua tus habeat venale ſuffragiũ ⁊ regimẽ fla gitioſis ſceleratiſqʒ cõmittat recte adimit᷑ tãs tali pplło dãdi honoꝛes ⁊ ad paucoꝝ bonon redit arbitriũ.Et qᷓ;uis lex huma na deriuet᷑ a lege nãli que eſt imutabilis: nõ tñ ſegtur ꝙ ipſa etiã lex humana ſit im mutabilis. MRõ eſt qꝛ lex nãlis eſt quedaʒ participatio legis eterne:ideo ĩmobilis ꝑ ſeuerat qdᷣ habet ex imobilitate diuine ra tionis inſtituentis nãm.ſ Sed rõ huma/ na mutabilis eſt ⁊ imperfecta. Et ideo lex humana ab ea /ꝓcedens eſt mutabilis.Itẽ qꝛ lex nãlis ↄtinet quedã vniuerſalia pꝛece pta que ſemper manent:lex aũt ab homie poſita quedã pꝛecepta particularia ſᷣm di⸗ uerſos caſus qui emergũt.ſ Ex qͥ ſicut iu⸗ ra ciuilia ſiue coĩa ſiue municipalia muta ta ſüt diuerſis tpibus:ita ⁊ iura canonica. Nõ oſtẽdit Oꝛanꝰper exẽplũ circa electio nẽ põtificũ.dicit eni di.ʒ &poſt.c Vota. Pꝛincipibus ⁊ imperatoꝛibꝰelectiões ſũ moꝝ pontificũ atqʒ alioꝝ epoꝝ vt Oᷓꝛego rij ⁊ Ambꝛo ſij referẽdas vſus ⁊ cõſtitutio tradidit pꝛo ſciſmaticoꝝ ⁊ hereticoꝝ diſcẽ tionibus ꝗbus eccleſia dei nõnunqᷓ; ↄcuſ ſ piclitabatur. Repñtabatur ergo electio catholicoꝝ pᷣncipibus vt eoꝝ auctoꝛilate roboꝛata nullus hereticoꝝ vel ſciſmatico/ rũ auderet ↄtraire.Et in S. ſequenti ſubdit veꝝ qꝛ iperatoꝛes aliqñ modũ ſuũ igran tes nõ in numero conſentientiũ ſed pꝛimi diſtribuentiũ imo exterminãtiũ eſſe volue runt.Frequenter etiã in hereticoꝝ pfidiazʒ ꝓlapſi catholice matris eccleſie vnitatem ipugnare conati ſũt:ſcõꝝ patrũ iſtituta cõ tra eos ꝓdierũt vt ſe electioni nõ ingerent Et ꝗſquis eoꝝ ſuffragio eccliam obii nent anathematis vinculo innodaret᷑.¶ Sicut etiã ſcriptura diuia dicit.ꝙ Ezechias poſt q; diſſipauit excelſa vbi.ſ.idola colebãtur 2fregit etia ſpentẽ eneũ quẽ fecerat Moy ſes:qꝛ illũ ſerpenteʒ deus fieri iuſſerat ne ſerpẽtina meꝛte ppls interiret. Ille aũt po plłs ia venerari ⁊ colere ceperat.Iccirco de ſtruxit iſte quod deo volente fecerat ille. 52 Ac ꝑ hoc magna auctoꝛitas eſt in eecleſia hñda:vt ſi nõnulli ex ſᷣdeceſſoꝛibꝰ⁊ maio ribus fecerunt aliq ſtatuta.ſ.que ꝓ ullo tẽ poꝛe fuerũt ſine culpa ⁊ poſtea vtunt in er roꝛc ⁊ ſuꝑſtitionem ſine aliqua tarditate⸗ cũ magna auctoꝛitate deſtruẽda ſũt. Hec Gianus.Et dicit ibi glo. ꝙ ſucceſſoꝛes de bent mutare facta inſtituta anteceſſoꝝ eti am bona ſi viderint eſſe ꝑpnicioſa exẽplo. 12. q. P*. c. Nidentes. 3I. q. . c. . 96. di. c. HBene in ſine er de decimis.c.Suggeſtũ. ¶ Hotandũ tñ ꝙ mutatio legũ fieri nõ de bet ſine cauſa multũ vtilivł neceſſaria.vñ HNicoꝰ papa di.2. Ridiculũ inꝗt ẽ ⁊ ſatis abomiabile dedecus vt traditiões quas a piibus accepimꝰiſfringi patiamur. IJdeo ingt Tho.vbi.S.q; lex humana intãtũ re cte mutat᷑ inq; tum per eius mutationem ꝓuidetur hono cõi. Habet autẽ ipſa legis mutatio q;tum in ſe eſt quoddã detrimen tum cois ſalutis:qꝛ ad obſeruantiã leguzʒ plurimũ valet conſuetudo.vnde qñ muta tur lex vis conſtitutiua legũ minuitur in q;tum tollitur cõſuetudo. Ct ideo nunq̃; debet lex mutari niſi ex alia parte tantũ re compẽſetur cõi bono cõiqʒ ſaluti q;tuzʒ ex iſta parte derogatur. Qð quidẽ ↄtingit ex hoc ꝙ aliqua maxima ⁊ euidentiſſima vti litas ex nouo ſtatuto ꝓuenit vł ex eo ꝙ eſt maxima neceſſitas eo ꝙ lex cõſnituta aut grauamen aut iniquitatẽ continet aut eiꝰ obſeruatio eſt plurimuz nociua. vnde dici tur a iuriſperito:ꝙ in rebus nouis conſti/ tuendis euidens debet eſſe vtilitas vt re/ cedatur ab eo iure quod diu equum viſuz eſt. Et cum leges habeant maximam vir⸗ tutẽ ex conſuetudine vt dicit philoſophus ſecũdo politice. Jdeo nõ ſunt de facili mu tande.Ex hoc in decretis ponuntur multa que a conſilijs vel ſummis pontificibus edita que tamen ſunt immutata ſeu reuo/ cata. Aliqua quippe abꝛogata per contra riam conſuetudinc. Sicut diximus in ſer/ mone de ↄſuetudine.de ieiunio ichoando a clericis.de diebus rogationuʒ ⁊ ſilibus. Item. 22. q. 5. c. Honeſtũ. habetur ꝙ iura- mẽtũ in iudicio ſiat a iciunis. Et in.c.HDe creuit. dicitur ꝙ in quadrage dn aduẽtu in diebꝰoñicis nõ exigant vel exhibeant᷑ inuramenta.ſ. ſolẽnia in iudicio.Et vtrũqʒ eſt abꝛogatũ per contraridã conſuetudinẽ. Multa ctiã edita antiquo iure ſunt imuta ta. Sicut electio ſũmi põtiſicis nõ a cardi nalibꝰtm̃ ſed etiã ab alijs religioſis ⁊ cle⸗ ricis faciẽda auctoꝛitate Hicolai pape.Si cut habetur. 23. di. In noĩe dñi. Ita epᷣo⸗ rũ electio nõ a canonicis tm.ſ.maioꝛis ec cleſie:ſed etiã ab alijs clericis ſacienda ſᷣm oꝛdinationes Innocentij factam in conſiꝰ rome:que habetur di.õʒ.cꝰ Obeuntibus. Sed electio pape hodie fi a cardinalibus vt in eᷣ Ubi periculũ.de electiõe liꝰ.õ.Ele ctio ep̃oꝝ ſm iura coia ſiebat a canonici cathedraliuz ecchiaꝝ: ⁊ confirmabat᷑ a me tropolitanis. Sed hodie ſũmi pontiſices reſeruant ſibi ꝓuiſionẽ ⁊ collationẽ omniũ dignitatũ.ſ.patriarchaꝑ metrapolitanoꝛũ poꝝ: abbatũ pꝛepoſituraꝑ ⁊ plebanatuũ ſen pꝛioꝛatuũ ⁊ eccleſiaꝝ collegiatarum. ¶ Itẽ di. 77. 7. 78. per totũ habetur de eta/ te oꝛdinandoꝝ.ſ.ꝙ ad ſubdiaconatũ non debeat quis oꝛdiari añ annũ.xx. Ad dia conatũ ante.xx vi. Ad pꝛeſb rteratũ ante xxxin. Ibi etiã habetur de certis interſtici / is ſeruandis inter oꝛdinẽ ⁊ oꝛdinẽ. Sedp elementinã de etate ⁊ qualitate oꝛdinãdo rũ hec imutata ſunt:⁊ ibi determinatur ꝙ ſubdiaconus in decimooctauo anno. Dia conus in. xx. Sacerdos in xx v inchoato 4a ſi non cõpleto valeant oꝛdinari.Et non ante ſine diſpenſatione pape. Mec interſti/ cia illa opoꝛtet ſeruari.Sʒ ſi legitima etas exiſtit ad oẽs oꝛdines infra annũ põt qui libet ꝓmoueri.Jmmo intra vnã qdrageſi mã vt.ſ.in pꝛima dñica eius recipiat ocs oꝛdines minoꝛes.In ſequẽti ſabbato ſub diaconatũ. In ſabbato ante dñicaʒ de paſ ſione diaconatũ. In ſabbato ſancto ſacer/ dotiũ:dũmodo als ſit idoneus. Itez in cauſa.ʒ5. que ponunt᷑ in.q.ꝛ. 3. 4. 7. qᷓ ad gradus conſanguinitatis ꝓhibitos ad cõ trahendũ matrimoniũ.ſ.ſex gradns coꝛꝛe eta ſunt ⁊ imutata per decretalezʒ Oꝛegoꝛij noni: que habetur e de cõſanguinitate ⁊ affinuate c* H decet. vt dicit glo. vbi di⸗ minuũtur duo gradus de illis ſex qꝛ diffi cile erat ⁊ mti retinere tot gradus: vnde multi ex ignoꝛantia ↄtrabebãt in gradibꝰ ſitate. ꝓbhibitis.ſ Itẽ.2.q.A.c.Sepe cõtingit.ſta tutũ erat ꝙ cũ furtũ reperitur faciũ in mo naſterio:⁊ ignoꝛatur auctoꝛ debẽt fieri ta ⸗ lis purgatio:vt abbate vel alio ex mona/ chis celebꝛante miſiã oibus detur cõmu/ nio ſub hac foꝛma.Coꝛpus dñ ſit tibi ad ꝓbationẽ hodie.Dicit glo.⁊ bene ꝙ iſtud ſtatutũ eſt abꝛogatũ qꝛ idebite fieret. Sic ⁊2 alia multa ſunt que ſingula recenſere ni mis ſoꝛet ꝓlixum. Qð in lege poſitiua rationabilis eſt diſ penſatio que fit vęl ex vtilitatevel ex neceſ Ertiũ myſteriũ declarandũ di diſpẽ ſatio.vbi ſciendũ ꝙ diſpenſare in le gibus vel eas interpꝛetari ſpectat pꝛelatos ⁊ rectoꝛes qui.ſ.in hiꝰ habẽt ptãtem:niſi ſubita neceſſitas occurrat cui opoꝛteat ſubito obuiare ne ſẽquatur aliqðᷣ inconueniens. Nã tunc ipſa neceſſitas ha bet annexã ipſaz diſpenſationẽ legis a ali bet per ſe põt interpꝛetari legẽ ⁊ diſpẽſare ſecũ ⁊ pꝛecipue cũ nõ põt ad ſuperioꝛẽ ha bere recurſũ:vt patet pᷣ.q.pᷣꝰ.c. Si ergo. Puta cũ quis grauiter inſirmatur tpe ie/⸗ iunij ab ecelia inſtituti per ſeipʒ põt diſpẽ ſare ſecũ in lege ieiunij ⁊ iterpꝛetari ꝙ non obligetur ad ulã. In obſeruatione enim le gũ vel pꝛeceptoꝝ maxime debet attẽdi 2 ſeruari intẽtio ferẽtis legẽ vel pꝛeceptũ:de qua ſi conſtet ⁊ cõtraria ſit ad ſeripturã le⸗ gis vel vbum pꝛecepti eque obedienduzʒz eſt omiſſa lr̃a legis vel pꝛecepti.22. q. .c. Humane. Si aũt dubitat᷑ de intẽtiõe ſtan/ dũ eſt lr̃e m Archi:vel habeatur recur ſus ad ſuperioꝛẽ ſi põt haberi cuius eſt in terpꝛetari ⁊ diſpenſare: vl'ſi nõ põt haberi habeatur conſiliũ peritoꝝ ¶ Poſſũt autẽ ipſi pꝛelati ⁊ debẽt cũ adeſt cauſa rationa/ bilis diſpẽſare:puta alicuius neceſſitatis vel vtilitatis.vnde ex de pꝛebendis.c.Ex poſuiſti.glo.ait:Heceſſitas vłl vtilitas iſta duo frequenter diſpenſationẽ idncũt pᷣ.q. 7. c. Tali.ſ Hinc HMoſtic.ita diffinit diſpẽ/ ſationẽ.Diſpenſatio eſt iuris alleuiatio ſa cta cũ cauſe.ſ.rõnabilis cognitione ab eo qui põr. Si vᷣo pꝛelati abſq; fõnabili can ſa vel ſaltẽ dubia pꝛo ſola voluntate licen tiam tribuunt veniendi contra legem ſᷣm Pen nenon Nron ſito fe habetp ſtinis li Cſi Nectori lo.. ſation mons lis a . phib manit wdeg ſenani teſſtas giſet GBw fot WMad Gnan ſuetn⸗a loͤle nga ibus. Cbonͤ N n 4 8 lrg ſor nnu Neceſ Ein ſeyo⸗ fon llier lieg u leinen u ni pgirſ inm ſeni/ mona; tömu/ nbi ad Piſtud e. Sie ſereni is eſtdif ernecet didiße enle ruat habet zatci falig aede s l dihere cnoꝛebe Siago. rſpe le/ otoipẽ ignon emmle ntedi ceptüde pinnile ediendl; 1,0ℳ ſoeſon⸗ r telv!. gte hicn genin Bernardũ in li de pꝛecepto ⁊ diſpenſatio ne non erunt diſpenſatoꝛes ſed diſſipato⸗ res:⁊ peccabunt ipſi diſpẽſantes cũ diſpen ſatis ſi eis vtũtur. Et qꝛ papa in ecclia dei habet plenitudinẽ ptãtis i oĩibus pure po ſitiuis habet plenitudinẽ ptãtis diſpẽſan/ di.Et ſic dicitur habere oĩia iura in ſcrinio pectoꝛis ſui de ↄſtitutionibus in.c. Licet. lio. 6. q;tum. ſ.ad interpꝛetationẽ ⁊ diſpen ſationẽ..¶ Epi aũt diſpẽſare poſſunt ſᷣm cõ munẽ opinionẽ doctoꝝ in hijs que nõ ſũt eis a iure/ phibita.Ex de ſnia excoĩcatiõis c. Nuper. di. 0. c. Miroꝛ. Que autẽ eis ꝓhibeant᷑ habes in glo.In neceſſitate vᷣo maniteſta in omni lege poſitiua diſpenſat vVnde pꝰ.q.pᷣin.c. Remiſſionẽ.⁊ ex de ob ſeruatione ieiunioꝛum.c.Conſilium. Ne⸗ ceſſitas non habet legem:ſed ipſa ſibi le⸗ gẽ facit.Et de regulis iuris.c.Qð non eſt. OQDõ nõ eſt licitũ in lege neceſſitas licituʒ facit.HNã ⁊ ſabbatũ cuſtodiri pꝛeceptũ eſt: Machabei tamẽ in ſabbato ſine culpa pu gnant.Et ad idẽ facit c Quanto.Ex de cõ ſuetudine.E de ↄ.di.ʒ.ci Meruenit.Et de cõſecratione di..c'" Giſcipulos.Et. S.di. ci Quiſquis.⁊ c“ Belitie.⁊.Slſ.di.ci Cũ oĩbus.⁊ extra de furtis c Siquis.Sed querũt aliqui quare ſiquis furatur ꝓpter neceſſitatẽ ſfamis debzʒ tres hebdomadas penitere:vt dicit pꝛetacto.c.Sigs.¶ Re/ ſpondet glo.quia modica fuit neceſſitas: d ſi magna fuiſſet non iponeretur pnia. Adhuc queritur quare nõ excuſat᷑ muli er a ſoꝛnicatione ꝓpter neceſſitatẽ ſamis. ff. de ritu nuptiax.l. MPalaʒ g. Mõ eſt ſicut excuſatur a furto.ſ Et reſpondet glo.ꝙ per neceſſitatẽ res facta eſt cõis.vt.ꝗꝛ.di &pᷣ. Et. 23. q.3.in.c.Qð aũt.Sed in ſoꝛnicatio ne nõ ẽ ita. Ideo nulla neceſſitate licet foꝛ nicari. D88.di.c. Foꝛnicari. Et potius debet mulier oia mala ſuſtinere q; foꝛnicari.32. q.S.c.Ita ne. Amplius queritur:cur ex cuſatur homo ah homicidio ſi ex neceſſita te ineuitabili ſe deſendẽdo aliquẽ occidit. Ad hoc dicit glo.ꝙ interſiciẽs nõ ipſe in terfieit:ſed potius qui interfeetus eſt ſe in ter fecit quiaggreditur illũ.Ex de homici dio.c. Sicut latoꝛ. Spiritu ſancto igit inſti gante multa a ſanctis patribꝰ edita ſũt ſa 9 §5z luberrima ſtatuta ⁊ ſanctiſſime cõſtitutio nes quibus poſſent fideles ſpũaliter viue re.¶ Sed ho die xpᷣiani ppli aures habent ⁊ non audiũt:qm̃ pauci ſunt qui implere ſtudeant illa pꝛecepta eccleſie que in pᷣma parte explicauimus.Quinimo laudant il la verbis ⁊ appꝛobant tanqᷓ;ᷓ digniſſima: 7 digito ſuo nolunt ea mouere. Dies feſti cõmuniter violantur:nõ ſanctificantur cũ in illis vacent viri ⁊ mulieres vanitatibꝰ 7 diſſolutionibus execrãdis.ſ Jeiunia gu loſis młtis ⁊ voluptuoſis exoſa ſũt.q Miſ ſe ex cõmuni coꝛꝛuptela a puellis nubili⸗ bus non audiuntur:quibus ad choꝛeas ⁊ vana ſpectacula ꝑgere nõ videtur iſamia. Sed viſitare ſacra dei tẽpla ⁊ audire diuia dedecus apparet igminia. Confeſſiões vel omittuntur vel fiũt apparẽter cũ men te lupina:qm̃ cũ ꝓpoſitio aliena detinẽdi rapiendi adulterãdi: peccata pꝛeterita ꝓſequẽdi.ſ Secie aũt in pleriſq; locis nõ cogſcuntur vel ſoluuntur:in alijs cũ luoꝛe mẽtis ⁊ anguſtia coꝛdis.Excõmunicatio nes ⁊ eccleſie cenſure habent in deriſum:⁊ multi ſic excõmunicati eccleſie claues con temnũt.ſ Be clericis nõ pſallentibus ho ras taceo:deꝰiudicet illos.ſ Religioſivo multi ſũt noĩe ⁊ pauciſſimi re:qm̃ etiã ple riq; ex illis ꝗ vident᷑ auſterã ⁊ ſanctaʒ du cere vitã nullã habent reuerentiam ad cle ricos ſeculares:⁊ quaſi pꝛo nihilo ducunt quicquid ab ecclia conſtitutũ eſt pꝛo ↄſer uatione graduũ ⁊ officioꝝ.Dũ cõſeſſiões audiũt detrahũt parrochianis pꝛeſbẽis ⁊ oꝛdiarijs locoꝝ:de decimis ipſi ſciũt quã conſitentibus conſciam faciant. Ingerũt ſe q;tum poſſunt pꝛeſumptuoſe ad cura ʒ aiaꝝ ſub ſpecie charuatis ⁊ zeli.O confu ſio maxima xpᷣiane religionis nolle obedi re traditionibꝰſãctiſſime eccleſie dei.ſ De matrimonijs indebite contractis tum pꝛo pter ipedimẽta:tũ pꝛopt᷑ deceptiões ⁊ frau des clandeſtinas longũ eſſet ſingula enar rare. Non ſic o chꝛiſtiani redempti pꝛecio ſo ſanguine chꝛiſti:non ſic. Que dixerint ſcilicet patres ſancti ⁊ eccleſie rectoꝛes:ſa/ cite ⁊ ſeruate:vt ſic mereamus ſieri partici pes gratie diuine. Quaʒ lar giatur nobis ieſus chꝛiſtus ſilius dei: qui ſit benediciꝰ . cũ patre? ſpiritu ſancto per infinita fecula leculoꝛum Amen. ¶Feria quarta tertie hebdomade. Se ſu perbia tranſgreſſoꝛum legis ciuilis. Sermo decimus octauus. Ilius homi/ nis non venit miſtrari ſed mi/ niſtrare. v ba ſunt redéptoꝛis noſtri oꝛiginaliter Mathei.20.c.⁊ in enan gelio hodierno. He quis hoꝛꝛeret humili tatis regulazʒ: voluit ſaluatoꝛ noſter ieſus chꝛiſtus illam ſuo exemplo cunctis oſtẽde re:quoniã homies vt Lactantiꝰ refert ma gis volũt exempla qᷓ;ᷓ verba:quia loꝗ fa ⸗ cile eſt:pꝛeſtare difficile.vt igitur ſcribitur Actuũ pᷣ.c.Cepit ieſus ſacere ⁊ docere.Fe cit aũt multa.Sed inter illa vnũ illud no/ bis ſe offert conſiderandũ:ꝙ cũ ipſe nõ eſ ſet ſubditus legi voluit ea que erant legis implere:vnde ⁊ circũciſus eſt ⁊ in templo S.die poſt natiuitatem oblatus. Cuʒ vo ret exemplũ ſatis eſt execrãda ſuperbia il⸗ loꝝ qui ſua volũtate ⁊ non legibus volũt omnia facere:ↄtra quos ⁊ ſi dixerimus in ſermone pꝛecedenti adhucremanet aliqd enarrandũ contra eos qui legez humandã ⁊ ciuilẽ abiciunt. ¶ Iccirco in pꝛeſenti ſer/ mone de ſuperbia tranſgreſſoꝝ legis ciui lis erimꝰ tractaturi.¶ Pꝛoponemus aut de ipſa lege tria myſteria cõtẽplanda. Cp dicitur diffinitionis. m obligationis. Wzun abꝛogationis. Quid eſt lex 7 de actibꝰlegis atq;ʒ de il lius neceſſitate. ¶ Lapᷣ.p. RRimuqz myſteriũ dicitur diſfinitio „) nis:In quo videre debemus tria. IPꝛimo legis quidditatem. 20 legis actualitatem. (3 legis neceſſitatẽ. ¶Pꝛimo videamꝰ quid ſit lex in cõmu/⸗ ni. Et ad h̊ dicit beatꝰ Cho. pᷣ 2..q. o.lex eſt oꝛdinatio rationis ad bonũ commune ab eo qii curam habet cõmunitatis pꝛo: mulgata. vbi ponũtur quatuoꝛ ↄditiões legis. B eſt rationis pꝛactice oꝛdinatio. hoc ex humilitate fecerit vt nobis pꝛebe / Cꝛ boni communis ꝓcuratio. ¶ 3 * ppli vel pꝛincipis conſtitutio. A legis ꝓmulgatio. VPꝛima conditio legis eſt rõnis pꝛacti/ ce oꝛdinatio.Oꝛdinat eni rationẽ pꝛacticã ad actiones.ſDicit nanq; Iſidoꝛꝰ.ꝙ lex dicitur a legendo:qꝛ ſcripta eſt:vel dicitur a ligando qꝛ ligat:ideſt obligat pꝛeceptis affirmatiuis ad agendũ negatiuis ad ca uendũ.vel dicitur lex ab eligendo pᷣm Au guſtinũ quia debet quulibet eligere viue⸗ re ſᷣm legẽ.Iſti aũt actus.ſ.eligere legere ligare ſunt actus rationis. Hotãdum tamẽ vt dicit Tho.pᷣ 2c. q.9S. articulo.2. Qò ois lex humanitus poſita intantũ ha bet de legis rõne inqᷓᷓ tuzʒ a lege nature de riuatur ex eo ꝙ rationis pᷣma regula ẽ lex nature.Et lzʒ iuriſperitꝰ dicat.ff.de legibꝰ. Nam ad ea ꝙ de oibus que a maioꝛibus tradita ſunt ratio reddi non põt:hoc dieit᷑ non quia leges oẽs non ꝓcedant a ratiõe ſi iuſte ſunt:ſed quia minus eſſet difficile ,plixũ.Sed vt dicit phᷣus ethicoꝝ. In talibus opoꝛtet attendere exptoꝝ vl ſenio rũ vel pꝛudentiũ in demonſtrabilibꝰenun ciationibꝰ ⁊ opinionibꝰ nõ minꝰqᷓ; demõ ſtrationibus. Secũda ↄditio legis eſt bo ni cõis ꝓcuratio.vnde Iſidoꝛꝰdi.A.c. Erit aũt lex ait.Lex nullo pᷣuato cõmodo ſʒ ꝓ cõi vtilitate ciuiũ debet eſſe ↄſcripta. Rõ qꝛ cũ oĩs pars oꝛdinetur ad totũ ſicut im/ perfectũ ad ꝑfectũ:vnus aũt homo ſit ꝑſo na cõmunitatis perfecte neceſſe eſt ꝙ lex reſpiciat ꝓpꝛie oꝛdinẽ ad cõem felicitateʒ. Quodcũqʒ aũt pꝛeceptũ fiat ad aliquem de aliquo particulari ope itantũ habet ra⸗ tionẽ legis inq; tum oꝛdinatur ad bonum cõe. Tertia conditio legis eſt ppl'i vł pᷣn eiges con ituti⸗ vnde dicit Iſidoꝛꝰ liꝰ * ethicoꝝ.ꝙ lex eſt conſtitutio populi qᷓ ma ioꝛes naiu ſimul cũ biepibpus aligd ſanxe runt.di.2. decretoꝝx. Rõ ſm Tho. eſt qꝛ lex vt dictũ eſt pꝛopꝛie ⁊ pꝛincipalr oꝛdinatur ad bonũ cõe.Oꝛdinare aũt aliquis ad bo nũ cõe eſt pꝛincipis vel totius multitudi/ nis. Ham itentio legiſlatoꝛis eſt vt hoĩes ad virtutes iducat ⁊ a vicijs rerahat.Sʒ perſona pꝛiuata põt ꝗdem inducere moni ione aut ſuaſione bene diſpoſitos. Sʒ effi d3 pꝛacni/ ractici ler 1dicitur ercpns 1g ad a m Au revine/ e legere tächm ichlo.. ntühe turede neler gib?, ubus dit Arande dſffiole cor. d ylſenio bMnun demo Bakto 44. Cit Ndoß, n. Bo ſicutim noſt⸗ ickye lataz. MMen/ balsl unge elis q glnre tqrler linatur adbo titudi/ hoies l.Sj ſemon Siff ceaciter inducere.ſ.per vim coactiuã metu enaꝝ ꝓpteruos ? male diſpoſitos non põt niſi perſona publica ad quã ptinet penas infligere.ſ Quarta conditio legis eſt pꝛo/⸗ mulgatio. vt eni dicit Gꝛatianꝰ di.4. Le/⸗ ges inſtituuntur cum ꝓmulgãtur. Mõ eſt quia ad hoc ꝙ lex obliget opoꝛtet ꝙ in no ticiã deducatur alioꝝ.hoc aũt fit per ꝓmul gationẽ.Et lex quidẽ naturalis ꝓmulga/ ta eſt a deo m ꝙ deus eam mentibus ho minũ inſeruit naturaliter cogſcendam. lex aũt exterioꝛ humana ꝓmulgatur quo ad pꝛeſens vbo ſed in futuꝝ ſcripto: vnde le/ gis ꝓmulgatio que fit verbo in futuꝝ extẽ ditur per ſcripture firmitatẽ que quodam modo legem ſemper ꝓmulgat.Illi aũt co ram quibus lex non ꝓmulgatur obligant᷑ ad legẽ ſeruandã inq; tum ad eoꝝ noticiã deuenit vel deuenire potuit per alios pꝛo/ mulgatione facta. Glo. vo in. c.Cognoſcẽ tes ex de ↄſtitutionibus inꝗt.Ex quo pu⸗ blice pꝓmulgata eſt conſtitutio oẽs tenẽtur ad ipſius obſeruantiã ⁊ oẽs ligat poſt du⸗ os menſes a publicatioms tempoꝛe ela/ pſos. In Auctentico vt facte noue conſtitu tiones circa pꝛincipiũ collatione . Nec eſt neceſſe vt ſinguloꝝ auribus iculcetur. 16. di. c. Quod dicitis. niſi pꝛobaret ꝗs tũc extra ꝓuinciã fuiſſe vel alhlud impedimẽ/ tum.arg expꝛeſſũ ex̃ qui matrimonium accuſare poſſunt.c.Cum in tua.ſ2 videa mus legis actualitatẽ ſᷣm Iſidoꝝ di. 3. de cretoꝝ. Quatruplex eſt enim actus legis. Ois eniʒz lex aut permittit aliquis vt vir ſoꝛtis petat pꝛemiũ.ſ Aut vetat vt ſacraꝝ vᷣginũ nuptias nulli liceat appetẽ. Aut punit vt qui cedẽ fecerit capite plectatur. ¶ Aut pꝛecipit vt diliges dũm deũ tuum. MRatio iſtoꝝ ſᷣm Tho.pᷣꝰ ꝛc.q.o3.qꝛ cũ lex ſit directiua humanoꝝ actuũ.Tres ſt᷑ dĩie actuũ humanoꝝ.Quidam eni ſũt actꝰbo ni ex genere:vt ſunt actus virtutũ:⁊a reſpe ctu hoꝝ ponitur actus legis pꝛecipere pᷣci/ pit eni lex actus virtutũ:vt dicitur quinto ethicoꝝ.Quidã alij actus ſunt mali ex ge nere:ſicut ſunt actus vicio ꝝ:⁊ reſpectu ho rum ponitur actus legis pꝛohihere. Qui dam alij ſunt indifferentes ex genere:⁊ re peciu hoꝛum dicitur lex permittere. Moſ ſunt etiam differentes dici qui parum hæa bent boni vel mali: vt peccata venialia⸗ Opoꝛtet autem ꝙ aliquid ſit per quod in ducat lex ſubditos vt ei obediant. Hoc ai tem eſt timoꝛ pene.Et reſpectu huius dici tur actus legis punitio. Non autem poni tur conſikum actus legis: quia conſulere etiam ſpectat ad pꝛiuatam perſonam cu⸗ ius non eſt condere legem. Quilibet eniz poteſt alteri conſulere. Similiter pꝛemia⸗ re non ponitur actus legis ſicut punire:qꝛ pꝛemiare poteſt quilibet: ſed punire non poteſt niſi perſona publica ⁊ qii eſt mini⸗ ſter legis:cuius auctoꝛitate pena infertur. tem. Fuerunt quippe non ſuperflue ſed ne ceſſarie.vt inquit Tho. 52. q. 95. Leges humane ad retrahendum homines a vi/ cijs ⁊ inducendum ad virtutes. Nam ho mini ineſt naturaliter quidam appetitus ad virtuteʒ. Sed ipſa virtutis perfectio ne CTertio videre debemus legio neceſſito⸗/ ceſſe eſt ꝙ adueniat homini per aliquam diſciplinaʒ. Sicut videmus ꝙ per aliquã induſtriam ſubuenitur homimi in ſuis ne ceſſitatibus:puta in cibo ⁊ veſtitu quoꝛũ initia quedaʒ ſunt a natura ſcilicet a ratio ne ⁊ manu. Non autem eſt a natura come- plementũ ipm. ſAgd hanc autem diſcipli⸗ naʒ non de facili ſibi homo ſufficiens eſt: qꝛ perfectio virtutis cõſiſtit pꝛecipue in re trahendo ſe ab inoꝛdinatis delectationibꝰ ⁊ indebitis:ad quas homies ſunt pꝛoni ? maxime iuuenes quibꝰ magis eſt efficax neceſſaria diſciplina. Et ideo opoꝛtet ꝙ huiuſmodi diſciplinã per quã ad virtuteʒ peruenitur ab alio ſoꝛtiantur. Et q; tũ qui dẽ ad illos iuuenes qui ſunt ꝓni ad virtu tis actus vel ex diſpoſitiõe naturevlłex cõ ſuetudie vel magis ex diuio munerc:ſuffi cit diſeiplina pĩna q̃ eſt per admonitiões. Sʒ qꝛ inueniunt᷑ ꝓterui ⁊ advicia ꝓni qui de facili verbis moueri non poſſunt neceſ ſariũ fuit vt per vim ⁊ metũ cohiberẽtur a malo: vt ſalti ſic a malis deſiſtẽtes ⁊ alijs quietam vitã redderent: a ipſi tandem per huiuſmodi aſſuetudinẽ ad virtutẽ pduce rentur:⁊ voluntarie facerent que meiu pꝛi us implebãt:⁊ ſic efficerent᷑ virtuoſi. Hu iuſmodi aũt diſciplina cogẽs ẽ diſciplina legum: vnde neceſſariũ fuit ad pacẽ hoĩuʒz 2 virtutẽ acgrendam vt leges humane cõ ſtituerentur. Hinc Iſidoꝛꝰ di. A. Facte ſunt ait. Facte ſunt aũt leges vt earuz me tu humana coerceatur audacia:tutaqʒ ſit inter ipꝛobos innocentia:⁊ in ipᷣis ipꝛobis ſoꝛmidato ſupplicio refrenetur audacia ⁊ nocendi facultas.Et in ꝓlogo decretaliuzʒ. Ideo lex ꝓditur vt appetitus noxius ſub iuris regula limitetur per quã genus hu/ manũ vt honeſte vinat alteꝝ no ledat:ius ſuũ vnicuiq; tribuat inſoꝛmat᷑. ¶ Et ſi obi ceretur ꝙ melioꝛ eſt iuſticia lex aiata qͥ; inaiata. Sed iudex eſt iuſticia aĩata. dicit eni Ariſt.S ethicoꝝ ꝙ ad iudicẽ ↄfugiũt hoies ſicut ad iuſticiã aiatam.lex autẽ eſt quaſi iuſticia inaiata.Ergo videt᷑ ꝙ meliꝰ fuiſſet vt executio iuſticie cõmitteretur ar bitrio iudicum qᷓ;ᷓ ꝙ lex aliqua cõderetur. ¶ Rñdet Tho. vbi. S. ꝙ bᷣm Ariſt. in pᷣ re thoꝛicoꝝ:meliꝰẽ oĩa oꝛdiari lege qᷓ;ᷓ dimit ti arbitrio iudicũ:⁊ hoc ꝓpꝑter tria.¶ NPꝛi⸗ mo qꝛ facilius eſt reperire paucos ſapien/ tes qui ſufficiant ad rectas leges conden das: q́;ᷓ multos qui regrerent᷑ ad recte in/ dicandũ de ſingulis.ſ Secũdo qꝛ illi qui leges ponunt multo tpe ↄſiderãt quid le ge ferẽdũ ſit. Sed iudicia de ſingularibꝰfa ctis ſunt ex caſibus ſubito oꝛtis. Facilius aũt ex multis conſideratis põt homo vi/ dere quid rectum ſit qᷓ; ex vno ſolo facto. ¶ Tertio qꝛ legis latoꝛes iudicãt in vniuer ſali 2 de futuris:ſed hoies iudicijs pꝛeſidẽ tes iudicant ad q̃ afficiuntur odio vł amo re aut cupiditate ⁊ ſic eoꝝ depꝛauatur iudi ciũ. Quia ergo iuſticia aĩata iudicis nõ in multis iuenitur ⁊ qꝛ flexibilis eſt:ideo ne mini ſuit in quibuſcũq; eſt poſſibile lege determin are quid iudicandũ ſit: ⁊ pauciſ ſima arbitrio hoium relinquere M5 ciuiles leges iuſte ſunt ſerudde: 2 ꝙ aliqũñ licet facere pᷣter vᷣba legis: ⁊ qua liter melioꝛ eſt ciuitati bonꝰ miniſter ſine lege q; lex ſine miniſtro. Cap.2. y cundũ myſteriũ conteplanduz de lege dĩ obligatiõis. In quo tria ſũt oubia declaranda. CEpm vtrũ obligentur hoies in ſoꝛo ↄſciẽ tie ad obſeruantiã leguz ſeculariũ: Cꝛm vtrũ liceat aliqñ ſubditis legis pᷣter E ꝓba legis agere: z'n vtrũ expedientius ſit ciuitatẽ regi ꝑ bonã legẽ ⁊ malũ miſtrũ: q; per bonũ mi niſtrũ ſine bona lege: CAd pᷣ mnoubiũ rñdet Tho.pᷣꝰꝛt. q. 96. ar ticulo.A.ꝙ ſi leges ſeculares ſunt iuſte ob ſernande ſunt. Ita ꝙ nõ obſeruans peccat vnde Augꝰdi.9.c* Quicũqʒ ait.Qui legi bus imperatoꝝ que pꝛo dei voluntate fe⸗ runtur obtẽperare non vult acgrit grãde ſuppliciũ. Qui aũt legibus iperatoꝝ que contra dei voluntatẽ feruntur obiẽperare nõ vult acꝗrit grande pꝛemiũ.Igitur lex humana ſi non eſt iuſta q;uis large dica⸗ tur lex inq;tum ab aliquo habente aucto ritatẽ ↄſtituitur ſm illud Yſaie.io.cꝰ. AUe qui condunt leges iniquas nõ tamẽ pꝛo⸗ pꝛie eſt lex: quia nõ ligat ideſt nõ obligat ad ſui obſeruantiã. Si aũt iuſta a deo iſpi rante eſt ſʒ illud ꝓuerbioꝝ ð. Per me re ges regnant ⁊ legũ conditoꝛes iuſta decer nunt. Pꝛopterea xpᷣs naſcens ſeruari vo/ luit a matre ſua legẽ hois inſidelis:cuzʒ.ſ. vt ſeribitur Luce.2.c. Exijt editũ a ceſare auguſto vt deſcriberetur vniuerſus oꝛbis ⁊ ipſa iuit in bethlet᷑. ¶ Sciendũ tamẽ ſʒʒ Tho.vbi ſupꝛa:ꝙ leges humanitus poſi te dicuntur. Juſte vel iniuſte ſm quatrupli cẽ cauſam.ſ.finalẽ:efficientẽ: ſoꝛmalem:a materialẽé. ¶ Pꝛimo m cauſa finalẽ ex ſi⸗ ne qũ oꝛdinantur ad bonũ cõe.Iſte eni eſt finis legis: vtilitas cõis boni vt dictũ eſt. Ecõtra eſt lex iniuſta qñ eſt ↄtraria cõmu ni bono. vnde qñ aliꝗs pꝛeſidens iĩponit leges oneroſas ſubditis nõ ꝓpter cõeʒ vti litatẽ: ſed/ ꝓpter pᷣuatam ſuã vt ꝓpter cupi ditatem vel gloꝛiam ſaciens ſtatutum ꝙ qqui facit talẽ defectũ ſoluat tantũ:qð non pPꝓpter aliud facit niſi vt inde lucretur: vel cũ iponit tallias ⁊ gabellas vltra debituʒ vt theſauriʒet ⁊ ſimilia. Secũdo dicũtur leges iuſte ex cauſa efficienti ſeu auctoꝛe. Cauſa efficiens legis eſt ſtatuẽs legez. Si ergo nõ excedit ptãtem ferentis:qꝛ.ſ.eam facit ſubditis ſuis iuſta eſt. Iniuſta aũt ſi fert legem ſuper eos in quibus non ha/ bet poteſtatem. Pauta ſi laicus cuiuſcũq; dignitatis etiam imperialis facit legẽ que B ð 9 — — r eten ſond 1hi n a Crenſt Cüenin goilbe ludis ns:wn infert ppon ſte 0 ſaatt quas⸗ ſuſtob recugj günon Micnie himise lewian Kes. niſſ batie lege ſteer taine ila Godis les n⸗ G ne lni h he ſn/ ſghi & let nieg tleg momni (G ſ C Pen hta oße tiegi. nſteob peccat lulegi mne ſe / tgide op goe ipooe. nur ler edica/ acto , peo/ ligat dihi wee adede N giclz a cſne ooꝛbis mi z s oſ amupti nalem nleckf⸗ ſecnict Piciicſ rucind ion cej ra 1 8 i itu⸗ gcütur coꝛe⸗ S .Cam auͤtſi n hal nſcüch giue extendatur etiã ad clcos:vt ꝙ babeaͤt re ſpondere in ſoꝛo ſuo vel ꝙ ſoluant tallias hiꝰ.nõ enim hñt ptãtem ſuper clerum. Tertio leges dicũutur iuſte ex ſoꝛma:qñ .bm equalitatẽ ꝓpoꝛtionis imponuntur onera ſubditis in oꝛdie ad bonũ cõmune. Cũ enim vnus homo ſit pars multitudis quilibet homo ⁊ qð eſt ⁊ qd habet ẽ mul/ titudis.Sicut quelibet pars eſt qð eſt toti us:vnde natura aliqñ aliquod detrimẽtũ infert parti vt Rluet totũ.Et ſᷣm hoc leges ꝓpoꝛtionabiliter onera iponentes ſunt iu ſte ⁊ obligant in ſoꝛo conſcie:vnde ex cau ſa rationabili rectoꝛes ciuitatũ iponũt ali quas collectas:puta ad defendendũ ſe in iuſto bello:⁊ ſᷣm ꝓpoꝛtioneʒ debitã:qui h recuſaret peccaret. Iniuſte aũt ſunt leges qñ non equalr onera iponuntur ſᷣm rataʒ vnicuiq; cõtingentẽ ⁊ ᷣm ſubᷣam.Sʒ alij nimis grauãtur enoꝛmiter. Alij nimis al leuiant᷑.Ct iſte ſunt violentie magis q;ᷓ le ges.deo non obligant in ſoꝛo coͤſcientie niſi foꝛte ꝓpter vitandũ ſcandalũ vel ptur bationẽ: ꝓpter qᷓ; homo etiã qñqʒ debet cedere iuri ſuo.¶ Quarto leges ſunt iniu ſte ex materia qñ ſunt de rebus illicitis cõ tra ius diuinũ vel naturale:vt ꝙ adoꝛent idola.Sicut fecit nabuchodonoſoꝛ legem ꝙ oẽs adoꝛarent ſtatuã Banielis.ʒ.c. Et tales leges nõ ſunt obſeruande:qꝛ vt ſcri bitur Actuũ..c.Obedire opoꝛtet deo ma gis q́; homibus.Ad idem facit cm qJulia/⸗ nus. xi.q.3. CEt nota ꝙ condentes leges iniquas puta ad iponendũ collectas inde bitas ⁊ grauamia tenẽtur ad reſtitutionẽ ipſi ⁊ heredes eoꝝ oium damnoꝝ que oc/ caſione dictaꝝ legũ aliqui paſſi ſunt. Et il li qui induxerũt conditoꝛẽ ad talẽ legẽ fa/ ciendã quilibet iſolidum. vt ergo iã pꝛedi ctũ eſt iuſte leges ſeuande ſunt nõ contem nẽde.ſ Hinc Gelaſiꝰpapa di.io.ait.Quis aut leges pᷣncipum aut patrũ regulas aut monitiones pinas dicat debere contẽni: niſi qui ipunitũ ſibi extimet trãſire cõmiſ ſũ.Secũdũ dubiũ fuit vtrũ liceat aliqũ ſubditis legis pꝛeter verba legis agere. ¶Ad hoc ðicit Tho.pᷣꝰ⁊c.q.9c.articꝰ.ũ. ꝙ cum ois lex oꝛdinetur ad bonũ cõmune intantũ habet vim ⁊ rationẽ legis inq tũ §S aſpieit id cõe bonũ.Secũdũ o ꝙ ab hoc deficit nõ habet virtutẽ obligãdi:vñ iuris peritus dicit: ꝙ nulla iuris ratio aut equi tatis patitur benignitas vt que ſalubꝛiter pꝛo vtilitate hoium itroducunt᷑ ea nos du rioꝛi interpꝛetatione cõtra pſoꝝ cõmodũ pducamus ad ſeueritatẽ. Et Bernardus liꝰ de pꝛecepto ⁊ diſpenſatione ait.Jniquũ ꝓculdubio ſoꝛet ſi ea que ſũt pꝛo ſola cha ritate inſtituta contra charitatẽ tenerẽtur Contingit aũt ꝙ aliꝗd obſeruari cõi falu⸗ ti eſt vtile vt in plibus quod tamẽ in alig bus caſibus eſt nocumentũ maximũ.Qꝛ igitur legis latoꝛ nõ põt oẽs caſus ſingu⸗ lares intueri ꝓponit legẽ ſᷣm ea que vt in plibus accidũt ferens intẽtionẽ ſuã ad cõ munẽè? vtilitatẽ:vnde ſi emergat caſus in qͥ talis obſeruatio legis ſit dãnoſa nõ ſalutt fera:talis lex nõ eſt ſeruãda.Sicut ſi in ci⸗ uitate obſeſſa ſtatuat᷑ lex ꝙ poꝛte ſtẽt clau ſe hoc eſt vtile cõmuni ſaluti vt in plibꝰ. Si aũt contingit caſus ꝙ hoſtes inſequã tur aliquos ciues per quos ciuitas cõſer⸗ uatur damnoſiſſimũ eſſet ciuitati ſi poꝛte eis non aperiunt᷑.Et ideo in tali caſu poꝛ/ te eſſent eis aperiende cõtra verba legis vt ſeruaretur vtilitas cõmunis quã inten dit legis latoꝛ: MPꝛopterea dicitur i glo. in ꝓlogo decretaliũ. NHouis moꝛbis noua cõuenit antidota pꝛeparari. Ex de iuramẽ to calũnie.c.Ceteꝝ.ſ Et varia experimẽta moꝛboꝝ varia nos cogũt remedia inueni re. o.di.c. Ur conſtitueretur. ¶ Et qd me⸗ dicamẽta moꝛbis exhibẽt hoc iura nego⸗ cijs.¶ Et iteꝝ glo.in ꝓlogo. Quę de nouo emergũt auxilio nouo idigent.ff.de inter rogatoꝛijs actionibus.l.de etate Ex cau ſa.ex de officio iudicis delegati.c Inſinuã te.¶ Sed tamẽ conſiderandũ eſt ꝙ ſi obſer uatio legis ſᷣm verba non habet fubitũ pe riculũ cui opoꝛteat ſtati occurrere:nõ per⸗ tinet ad quẽlibet interpꝛetari quid ſit vti: le:ſed hoc ſolũ pertinet ad pᷣncipes quiꝓ⸗ pter hiꝰcaſus habent auctoꝛitatẽ in legi⸗ bus diſpenſãandi.Si vo ſit ſubitũ periculũ non patiens tantã moꝛã vt ad ſuperioꝛeʒ poſſit recurſus haberi ipſa neceſſitas diſ/⸗ penſationẽ habet anneram. Hec obſtat qðᷣ Augꝰdicit di.A.c. In iſtis.ꝙ non licet alicui iudieare de lege.Sʒ ſigqs pꝛetermit tat vᷣba legis dicẽs ſe intentionẽ legis ſer uare videt᷑ ꝙ iudicet de lege.Ad hoc dicit Tho. Ille qui in caſu neceſſitatis agit pꝛe/ ter vᷣba legis nõ iudicat de lege ſed de ca ſu ſingulari:in quo videt vba legis nõ eſ ſe ſeruanda:vnde dicitur ex de reſcriptis i c.Cauſãã.vba in reſcriptis vel legibus po ſita debemus confoꝛmare equitati etiaʒ ſi Pba non paterent᷑.ſ Itè ſi arguatur quia eius eſt interpꝛetari legem cuius eſt con. dere:vt dẽ.xi.q.pᷣ.c.Sicut enim g. Ex hijs oibus.Sed ſubditoꝝ legis non eſt ↄdere legem:nec ergo eoꝝ eſt interpꝛetari itentio nẽ legis latoꝛis:ſed ſᷣm vᷣba agere. ¶ Re ſpondet Tho.ꝙ ille qui ſequit᷑ intentioneʒ legis latoꝛis non interpꝛetat᷑ legez ſimplr ſed in caſu in quo manifeſtũ eſt per euidẽ tiã nocumenti legis latoꝛẽ aliud intẽdiſſe. Si eni dubiũ ſit debetvlbʒz Yba legis age re vel ſuperioꝛes cõſulere.Cõfirmant᷑ oia ſupꝛadicta ꝑ illud qd ſcribit᷑.22.q.S.c.Hu mane.Qõ verba debent ſeruire intẽtioni non intẽtio verbis.vnde Jlariꝰex̃ de vᷣbo rũ ſignifi.c.Intelligẽtia ait: Intelligẽtia vboꝝ ex cauſis eſt aſſumẽda:qꝛ nõ pᷣmo/⸗ ni res ſed rei ſermo debet eſſe ſubiectꝰ.Ibi dicit glo.vᷣba non ſunt intelligẽda ſtati vt ſonare vident maxime vbi ambigna ſüt. Sed conſideranda eſt intẽtio loquẽtis.ff. de vᷣboꝝ ſignifi.l. Nepos ꝓculo.ff.de re/ gulis iuris.l. Sempꝑ i ſtipulatiõibꝰ.qʒ ſ.q. pin.c. Quõ virgibus. ¶ Et glo.in.c. MPꝛe terea.Ex de vboꝝ ſignifi.inꝗtr. MPeccatoꝛ E mens dicẽtis q́; vox.ff.de ſupellectili le gata.l.Labeo. NHec plus verbũ qᷓ; volun tas inſpici debet. C que res pigri obligari poſſunt.l.vlti.Seqtur Tho.ꝙ q uis ſapi entes nouerint intentionẽ ſuã vᷣbis expli care ⁊ conditoꝛes legum fuerint ſapientes tamẽ nullus ita ſapiẽs eſt vt poſſit oẽs ca ſus excogitare.vnde.ff.de adminiſtratiõe rexꝝ ad ciuitarẽ pertinentiũ.l.2 g. Si eo tꝑe dicitur. Foꝛtuitos caſus nullũ hoium con ſilium pꝛeuidere põt.deo nõ põt ſufficiẽ ter per vba ſua in lege expꝛimere ea qͥ con ueniunt ad finẽ intẽtũ.Et ſi poſſet legis la toꝛ oẽs caſus conſiderare nõ opoꝛteret ꝙ oẽs expꝛimeret ꝓpter confuſionẽ vitãda: ſed legem ferre debet ſᷣm ea que eueniunt vt in pluribus. CTertiũ dubiũ erat vrũ expedientius ſit ciuitatẽ regi per bonaʒ le gem ⁊ malũ miniſteriũ:q; per bonũ mini ſterium ſine lege. Et Geraldus odo. ſu/ persꝰ ethicoꝛũ dicit ꝙ per bonũ miſteriũ. Quia illud regimẽ eſt ciuitati expedienuꝰ qdᷣ ẽ ad finẽ ⁊ felicitatẽ ciuitatis efficatiꝰ. hoc aũt eſt regimen boni viri:quare ipſuʒ expedientius eſt regimie bone legis.NHa⸗ʒ finis ⁊ felicitas ciuitatis eſt eſſe ciues iu⸗ ſtos pꝛudẽtes ⁊ bonos:hoc habito cetera neceſſaria ciuitati faciliter habent᷑. Sʒ ꝙ ad hoc ſit efficatius regimen boni vin ap paret ex tribus:in quibus vir bonus exce dit legem. Nidelz: Potentia: P:ꝛuden/ tia:Juſticia.Qð vir bonus ſit potentioꝛ: patet quia quatuoꝛ ſunt motiua que cõti/ nent totã potentiã faciendi hoies bonos. ſ. Metus:Amoꝛ: Exhoꝛtatio: Exem plũ. ¶ Be metu Ariſt. dicit. io. ethicoꝝ. Mπι ulti obediũt magis neceſſitati qͥʒ ſermoni ia cture quam timent magis qᷓ; bono. ¶ DBe amoꝛe etiã ſequitur ibidem.ꝙ paterni ſer mones ⁊ moꝛes magis habent de ptaãͤte: q́ᷓᷓ legalia ⁊ ciuiles moꝛes,/ppter cognatio nẽ ⁊ beneficia.¶ De exhoꝛtatiõe dicit Hie roꝰad paulinũ:habet neſcio ꝗd latẽtis in tegre viuevocis actꝰa in aures diſciplhi de doctoꝛis oꝛe tranſfuſa ſoꝛtius ſonat. ¶ De exemplo vo Lactantiꝰlłꝰ.A.hoĩes exem pla magis volũt qᷓ; vᷣba.Bonus igit᷑ vir ⁊ bona lex pares ſunt in metu ⁊ timoꝛe qꝛ vterq; habet miſteriũ ⁊ gladium.Sed bo nus vir habet amoꝛẽ:habet exhoꝛtationẽ viuã ⁊ exemplũ bonoꝝ operũ:lex aũt nõ. ¶ Qðõð etià bonus vir ſit pꝛudentioꝛ ꝓbat᷑. OQuia vir pꝛudens ⁊ lex bona 'm pꝛudẽti am datã continẽt noticiã ⁊ artẽ bene viuẽ di.Tamẽ noticia boni viri excedit trip’. ¶ Pꝛimo extẽſiue:qꝛ lex nõ põt extẽdi ad oẽs caſus ꝗ poſſunt euenire eo ꝙ ſingula ria ſũt ifinita.Et deſcendẽtibꝰ ab vniuerſa libus ad particularia: iubet Plato geſce re.Tunc aũt vbi lex deficit recurſus eſt ad arbitriũ boni viri.Et ſic arbitriũ boni viri excedit legẽ extẽſine.ſ20 excedit bonꝰ vir legẽ itenſiue:qꝛ ſᷣmones legiðꝰ ſunt vniuer ſales: ſermones boni viri particulares.Et Nd Ger ingg er uuna ilta Ho.ois noq ſton, Virbo 1VOli gair ges: eotlea lia te ce inn Eibi, gicatio Ullivit N ue⸗ tart uen teft gae ſtedr Ulee ben ho⸗ c lomn leren Pohus ln⸗ ſu tgtone knnrn höͤtpri lunnſ ſegedi ma Panin ſieße Rech ebeniun crat ni bonaz e nümmi odo, ſu⸗/ niſtenfũꝗ. deckenn? efhcan . greipſiz gie. Hez anes in/ to caen t.Sj nep nps exct uuden⸗ ennor ecoti/ onos. wplü⸗ RW Nemai no. dbe. Mtenſe de tüe ognao. dict Me tens in ſaihlde . R ies exem nsige nimote : nSealt orrattohe : utnu⸗ pinciti ne e ItN. . tidlad miuerſi logele geſt a o N laresh vt dicit Ariſt. in ethicoꝛũ ⁊ in 3⁰ politi. Sermones particulares efficatioꝛes ſunt in agibilibus qᷓ;ᷓ vniuerſales.3° bonus vir excedit ꝑfectiõałr:qꝛ vir bonus habet quandã expientiã ſeu experimentalẽ noti ciã ita ꝑfectã ꝙ nulli põt ineſſe niſi hoi bo no.ois aũt legalis noticia põt ineſſe tã bo no qᷓ; malo ¶ Qð adhuc vir bonus ſit iu ſtioꝛ ꝓbat᷑:qꝛ lex bona eſt tm̃ pꝛeceptiua vir bonus eſt pᷣceptiuꝰ:oꝑatiuꝰ: electiuꝰ: ⁊ volitiuus.Sed vbi ſüſt iſtiviri boni:vbi qui recte viuãt:qñ etiam poſt tot ſacras le ges diuinas humanas canonicas ⁊ ciui les:legũ miniſtri deterioꝛes alijs experiẽ / tia teſte videntur. Quos nõ ab re alta vo/ ce inuitare poſſumus dicentes illud quod ſcribitur Sapie pᷣ̊ co. Diligite iuſticiã ꝗ iu dicatis terrã. Si hãc iuſticiã maioꝛes mi/ noꝛibus exhiberẽt:vtiq; reliqua oĩa in ci uili vita bene recteq; fierent. ¶¶ Qð multe ſunt leges ciuiles repꝛobate Z alie auctenticate eE — que non dedignantur ſacros canones imi tari. 9 aß II Ertium myſterium contemplandũ dicitur abꝛogatio. In ſecularibus quidem legibus multa diuerſitas muenitur. Nam quedam ſunt repꝛoba / te.¶ Quedam auctẽticate. Quedã abꝛo gate. Pꝛime ſunt leges quecunqʒ iniu ſte de quibus diximnus. Et in ſpeciali oẽs ille que militant contra eccleſiaſticam li/ bertatem. Ex quo facta eſt illa conſtitutio Honoꝛij tertij extra de ſententia excõmu nicatiõis i.c. Nouerit. In qua dicitur.Ex⸗ cõ municamus omnes qui decetero ſerus ri fecerint ſtatuta edita ⁊ conſuetudines vl potius abuſiones introductas contra ec/⸗ cleſiaſticam libertatẽ niſi ea de capitulari bus ſuis infra duos mẽſes poſt hiꝰ publi cationẽ ſnie fecerint amouere. Excoicamꝰ ſtatutarios ⁊ ſcriptoꝛes ſtatutoꝝ ipᷣoꝝ nec nõ ⁊ ptãtes ⁊ ↄſules rectoꝛes ⁊ ↄſiliarios locoꝝ vbi decetero hiꝰſtatuta ⁊ ↄſuetudi/ nes edite fuerit ⁊ obſuate:necnõ ⁊ illos q ſm ea pᷣſumpſerint iudicare vel in publicã ſpꝛmã ſcribere iudicata:h̊ ibi. Inno.⁊ Ho ſtieñ.dicũt ꝙlibertas cõſiſtit in pᷣuilegis ↄceſſis ſuꝑ ſpalibꝰvel tꝑalibus generalr quedam wo abꝛogate 56 vłſingularit᷑ ſiue a deo ſiue a papa:ſiue ab alijs pᷣncipibus. A deo ↄceſſa ſũt multa: vt ulòᷣ.Quodcũqʒ ligaueris ⁊c. Et h q; tũ ad ꝑſonã pape extenditur ad interpᷣtatio nẽ oium dubioꝝ.Ex qui filij ſunt legitimi c. Per venerabilẽ.A papa pᷣuilegia cõceſ ſa ſunt vt qui inicit manũ violentã in cle⸗ ricuʒ ſit excoĩcatus.Itẽ ꝙ in legatis ad pi as cauſas ſu fficiant duo teſtes: æ multa alia pᷣuilegia que habentur in iure canoni co. Iteʒ ab imperatoꝛibus multa cõceſſa ſunt:vt de imunitate eccliaꝑ ⁊ hiꝰ.ſ Que dam leges ſeculares ſunt auctenticate: vt ille que honeſtatẽ ſapiunt ⁊ moꝛibus bo⸗ nis ac religioni concoꝛdant.vnde ex᷑ de cle rico excõmunicato.c.Super ſpecula dicit. Sancta eccleſia legum ſeculariũ nõ reſpu it ſamulatũ que equitatis ⁊ iuſticie veſti ⸗ gia imitantur. Idem ex̃ de noui operis nũ ciatione.c.pᷣ.Et di.io c.Lege.c.Si in adiu toꝛiũ. CTertio qued leges ſũt abꝛogate eo ꝙ lʒ permittantur a iure ciuili: tamen pꝛohibẽtur a iure canonico.ſ Et in tali ca ſu leges non dedignantur ſacros canones imitari.Extra de iudicijs.c. Clerici. Extra de iuramento calumnie.c. pꝛimo. Extra de noui operis nunciatione.cꝰ. Intellexi⸗ mus.ſ Et in Auctẽtico vt clerici apud pꝛo pꝛios epiſcopos ꝗpenultimo. collatione 6. Et lʒ plures ſunt caſus ciuilis legis qui pꝛohibentur in iure canonico nos tamen aliquos colligemus ex illig. C ꝛimus caſus eſt in matrimonijs. NHam ſm leges ciuiles:filius germani vnius poteſt copu lare matrimonium cum filia alterius ger mani. vt inſtituta de raptoꝛibus . Inter eas.⁊.C. de nuptijs.l. Nemini. Sed ſ̃m ec cleſiam tales debent ſeparari. Extra de cõ ſanguinitate ⁊ affinitate.c. Non debet. ¶ Secũdus caſus eſt de puella rapta que ſm leges non poteſt contrahere matrimo nium cum raptoꝛe ſuo.C. de raptu virgi?: num.l. Anica. Et. 36. q. 2. c. De puellis. c. Sin autem.c. lacuit.Sed ſᷣm legem ca nonicam poteſt.Eᷣ de raptoꝛibus:c.Cuzʒz cauſa.vbi etiam dicit glo.Qualitercunqʒ aliqua ſit rapta poteſt contrahere cum ra ptoꝛe dummodo pꝛioꝛ diſſenſio tranſeat poſtmodum in conſenſuzʒ.6.q.ſecũda.cꝰ. Tua. ¶ Tertius caſus eſt quia ſʒ leges ci uiles licitũ eſt homini ſoluro tenere mulie rẽ ſolurã in concubinã. vt in Auct*. Qui bus modis filij naturales efficiunt legiti/ mig Sigs. Sed m eccliam etiã ſimplex ſoꝛnicatio eſt peccatũ moꝛtale: ⁊ excludit a regno dei m apoſtoluʒ Pe. coꝛinthᷣ..c. ¶ Quartus caſus eſt m leges ciuiles li/ citum etit viro occidere adulteꝝ depꝛehen/ ſuz in adulterio cũ vxoꝛe ſi eſt ꝑſona vilis a cui nõ debet reuerentiã.ff. de adulterijs. l. Marito.Et.l.Si adulteriũ.Et.C de adul terijs. l. GOꝛaccus.Inſup licet patri qui ha bet ſiliã in ptãte occidere adulteruz ſilie in domo ſua ſoꝛnicantẽ: a occidere ſilid.ff.de adulterijs.l. Pater. 2. l. Mon in ea. Sʒ bʒz deũ eccleſiã nihil hoꝝ licet. ¶ Quintus caſus eſt qꝛ ſm leges ciuiles danat᷑ ꝗ de pꝛehenſam in aduiterio tenet vxo:c. Cde adulterijs.l. Crimẽ.⁊.l.Caſtitati.Sed ſᷣm iura canonica põt retinere ſine vlla pena: dũmodo ipſa parata ſit ſe emendare.ʒi.q. Ppᷣ « Obaudit᷑. ¶ Sextus caſus ſm leges mulier que moꝛtuo marito nubitifra tpᷣs luctꝰ.ideſt vnius anni infamis fit ⁊ icurrit multas penas. C. de ſecũdis nuptijs.l.pꝰ. 72. Sed hoc non tenetur ab eccſia. Ex de ſecũdis nuptijs.c.pᷣ.¶ Septimꝰcaſus eſt p̃m leges.ꝗllud quod relinquitur in teſta mento niſi habeat ꝗnqʒ vel ſeptem teſtes nõ valet. C. de teſtamẽtis.l.Si vnꝰ.l. Hac cõſultiſſima. Inſtit de teſtamẽtis S.finali. Sed eccleſia hoc nõ tenet in relictis ad pi as cauſas vbi ſufficiũt tres aut duo teſtes Ex de teſtamẽtis.c.Cũ eſſes.⁊.c. Relatũ. COctauus caſus eſt m leges maleſicia cogitationis regulariter non puniunt᷑. ff. de penis.l.Cogitationis.Sed tamẽ oĩs co gitatio mala a deo punitur: de pe. di. P. c. Dis. ¶ Honus caſus m leges ciuiles lz magi? maleſici puniant᷑:tamẽ qui hoc fa ciunt contra ventos imbꝛes 2⁊ grandines pꝛeueniatur. C.de maleſicis.l.Eoꝝ. CS3 ſm deũ ⁊ eccliam talia facere graniſſimuʒ peccatũ eſt. C Becimus caſus ꝙ; ſiliꝰ ſp rius ex damnato cohitu omni bñ ficio ex/ cluditur. C. de naturalibus liberis.l.Licet aũt. Sed ſm eccliam intereſt ep̃i facere ꝙ vterqʒ parentũ talibus liberis neceſſaria ſubmiſtret ſm ꝙ facultates ſuppetũt. Ex de eo qui duxit in mri quã polluit ꝑ adul teriũ g. Cũ haberet.Sũt ⁊ alij caſus quos repetere nimis ſoꝛet pꝛolixũ:in quibus le ges ſeculares non ſunt ſeruande. Tamen in alijs vt ſepe diximus licitis ⁊ honeſtis colende ſunt:⁊ non ſuperba mente parui/ pendende. Demus igit᷑ operaà oẽm elatio nẽ expellere a coꝛdibꝰ noſtris:⁊ ſ̃m leges ſacras viuentes: dignos reddamus nos gratia xpᷣi. Amen. ¶ Feria Se tertie hebdomade. Se ſuꝑbia hereticoꝝ.Sermo decimus nonus. ◻verba ſunt redemptoꝛis noſtri Luce. I6.c. in euangelio hodierno. Audi entes pleriq; lectionẽ ſancti euãgelij hodi ernam in qua hiſtoꝛia ⁊ res geſta narrat de diuite illo qui damnatus iterijt ⁊ deſcẽ dit in infernũ:nõ ſolũ non expaueſcũt nec cogitant de vita futura. Quinimmo ſicta eſſe falſaq; oia illa ⁊ opinant᷑: dicũt.Aſcẽ dit ꝗppe fumus ſuperbie in coꝛda eoꝑ:ex cecauitqʒ illos vt non aſpiciant veritatẽ. Spernũt ſcripturas ⁊ moyſeʒ ac ꝓphetas abominantur. Mij ſi pertinaciter in talibꝰ verſant᷑ erroꝛibus velud heretici punient ues ⁊ ſepultus eſt in inferno⸗ a iuſto iudice deo. Et qm̃ hereſis vicium periculoſiſſimũ eſt ⁊ abominabile nimis: decreui in 'mone pñ̃ti dicere de ſuperbia hereticoꝝ: ob qð tria myſteria pponimus de hereticis contemplanda. Bnvicitur conditionis. Cʒmnpunitionis. ad hoc vt quis pꝛopaie dicatur bereticus. abuul u⸗ Rumũ myſteriũ de hereticis contẽ plandũ dicitur conditionis. vt eniz ingt Augꝰ. 24. q. 3. c. hereticus.HMe reticus eſt qui falſas opiniones gignit vel ſequitur. ¶ Sʒ vt colligere potui ex dictis doctoꝝ quinq; requirunt᷑ conditiones ad hoc vt aliquis pꝛopꝛie dicatur hereticus. CPuma condiuio eſt vt ſit erroꝛ in eius intellectu Oꝛtuns eſt di intel litan ſecii⸗ on ſihiai ta heris⸗ opinen Cblcen ſeg⸗ foren nepe dein Citur nen. agite hoſſ lutco dacon .lse N buse nece ehin fae lete conc emor ſeſue deee tu⸗ wur me ſe⸗ jee ge⸗ von Hini en petuͦt E uitpacnl ſus quo luibuse Lamen honeſtis leparui/ mn elatio mleges mmasnos Heſupdiu inkmor io noſti ,Audi lihodi warral aW cit net mmofit nicit N ieor yenitati⸗ Pphrin⸗ rin talib⸗ ipunien ſis Nobn plepints: pyoninds piwmte. cenicns⸗ dicscoli nis Nl, nneh ick din ionest ereie inuin/ intellectu. Mam hereſis eſt ſpecies inſide litatis. Sed infidelitas eſt in itellectu ſub iectiue:ſicut fides ſibi contraria factũ:er⸗ go malum ſine erroꝛe non facit hoiem he/ reticũ:vt ſiquis ſoꝛnicatur aut mecchatlzʒz agat cõtra veritatẽ que dicit:HNõ meccha beris.nõ tamẽ eſt hereticus niſi credat vł opinetur ſoꝛnicari eſſe licitũ.¶ Sigs autẽ obiceret ꝙ ſimoniacus dicitur hereticus. P. q. ᷣ. c. Quiſꝗs.⁊ tamẽ non habet er⸗ roꝛẽ in intellectu. Ergo abſq; tali conditio ne põt quis reputari hereticus.ſ Reſpon detur ꝙ ſimoniacus nõ/ꝓpꝛie ſed large di citur hereticus ꝓpter quãdam ſimilimdi/ nem:quia exquo emit vel vendit ſacra:ita agit ac ſi extimaret donum gratie pecunia poſſe poſſideri.Sed nõ hoc eſtimando ſi⸗ cut coiter accidit nõ eſt hereticꝰ.¶ Secun da conditio ad hoc ꝙ fit quis ꝓpꝛie hereti cus eſt ꝙ erroꝛ ſit circa ea que ſũt fidei vel contra veritatem determiationis ecclie in hijs que ꝑtinent ad fidẽ 1 bonos moꝛes ⁊- neceſſaria ad conſecutionẽ vite eterne.Si enim erroꝛ eſſet de hijs que nõ ptinent ad fidez: puta ꝙ ꝗs credat ſolẽ nõ eſſe maio rẽ terra ⁊ hiꝰ:non eſt hereticus. ¶ Tertia conditio que requiritur ad hereſim eſt ꝙ erroꝛ ſit in illo qui catholicã veritatẽ eſt ꝓ feſſus. Nam iudei ⁊ gentiles ac reliꝗ inſ/ deles non/ꝓpꝛie dicuntur heretici. vnde di cit Augꝰꝙ vidẽs diabolus genus huma num a cultura demonũ liberari hereticos monuit:qui ſub vocabulo xpᷣiano doctrine reſiſterent xpᷣiane.¶ Quarta cõditio que requiritur ad hereſim eſt ꝙ ſit in eo qui ſi dem ſuſcepit taliter erroꝛ circa ſidẽ qaliq̃; veritatẽ de xpᷣo conſiteatur ꝑtinentẽ ad di ninitatẽ vel humanitatẽ.Si eni nullã veri tatem penitus de xpᷣo confiteretur magis ꝓpꝛie apoſtata qᷓ; hereticus cenſeret᷑. Hã hereticus aliquà veritatẽ de xpᷣo confitet᷑: Apoſtata vo a fide non ſicut Julianꝰapo ſtata.Et ſic poſſunt diſtingui hereticus et apoſtata:lz aliqñ vnuz ſumatur pꝛo alio. ¶Quinta conditio que requiritur ad he/⸗ reſim eſtvt quis talẽ erroꝛeʒ firmata volũ tate ⁊ obſtinata eligat ⁊ pertinaciter ſequa tur erroꝛes vnde Augꝰ.ꝛ24.q.3ʒ.c.Qui in ecclia git. Qui in ecclia xpᷣi moꝛbidum ali 57 quid pꝛauũqʒ; ſapiunt ſi coꝛꝛectivt reetum ſanũꝗʒ ſapiant reſiſtant ↄtumaciter ſuaqʒ peſtifera ? moꝛbida dogmata emendare noluerint ſed defendere perſiſtunt heretieci ſunt. Qui ergo erraret in materia ſidei pn tans eccliam ſic credere paratus conꝛigi 2 emendari cũ audierit veritatẽ:non cenſet bereticus.ſ Unde abbas Joachi ſᷣm glo. in c Damnamus.de ſuma trini.⁊ ſide ca tho“.qꝛ paratus fuit coꝛꝛigi ſe coꝛꝛexit: non debet dici hereticus lʒz aliqñ erraſſetiĩ fide in libello illo quẽ fecit contra petrũ lõ bardũ.ſ Ad hoc facit dictum Aug.24.q. 3.c* Dixit apłs. Motandũ etiã pm Guilel mum ꝙ cum dicitur ex de hereticis c p̃ᷣ̊. dubius in ſide infidelis eſt ꝙ hoc intelli/ gitur de eo qui ſponte vult dubitare:ſecus de illo qui aliqñ vacillat circa fidẽ ex tenta tione ⁊ cum diſplicẽtia rationis.Cõcoꝛdat COQõ lʒ multe fuerint hereticoꝛũ ſecte ſi dei veritateʒ impugnantes:tamen hodie quinq; ſunt que multos inuoluunt in ita/ lia. Cap. 2m, Ecundũ myſteriũ de hereticis con templandum dicit᷑ ſpeciſicationis. Moulte quippe a pᷣncipio naſcentis ecclie vſq; in pñtem diem inuẽte ſunt he⸗ reticoꝝ ſecte ſidẽ oꝛthodoxam ſuis erroꝛi. bus conãtes euertere. Oẽs tñ faciẽte deo tandẽ delete ſunt paucis illis dũtaxat ex/ ceptis que adhuc diebus nr̃is inuoluunt aliquoꝝ miſerabiles aias. Iſidoꝛꝰ.S8. ethi coꝝ liꝰ.Et.24.q.ʒ.cꝰ vltimo.noiat hereſes quos ꝓfeſſi ſunt infraſcripti:videlicet.Si moniani: M. nandriani: Baſilidiani: NHi colaite: Gnoſtici:Napoꝛtiani:Cherintiani Nazʒ arei: O fite: Nalentiniani: Appelli / te:Arcotiani:damiani:Caymam: Se⸗ thiani:Melchiſedechiani:Angelici:Apo ſtolici:erdoniani:Marcianiſte:Archote rite:Aquarij:Seueriani:Tatiani: Clogij: Cathafrige:Cathoꝛij: Pauliani: Hermo geniani:M anichei: Antropomoꝛſite: He raclite:HNHouatiani:Mõtani:Ebionite:do tiniani: Eunomiani:Oꝛigeniani: Sabel/ liani:Arriani:Macedoniani:Apollinari/ ſte:Colutiani: Iloꝛiani:Donatiſte: HBono ami: rcucellionce: Ruſcüllianiſte: Nue ciferiani: Jouinianiſte:Heluidiani: Pa/ terniani: Arabici:Zertullianiſte: Pelagi gSni: Meſtoꝛiani:Euticiani:Theodoſiani ⁊ alij.Quoꝝ erroꝛes aperte commemoꝛare nõ eſt neceſſariũ.In exuaganti Joan / nis. 22. que incipit. Dudum ad audientiã repꝛobãtur erroꝛes Petri de coꝛbaria oꝛ⸗/ dinis minoꝝ:qui pertinaciter aſſerebat ꝙ petrus apoſtolus non fuit magis caput ec cleſie qᷓ;ᷓ quilibet aploꝝ.Et ꝙ vpᷣs nullum vicarium in eccleſia dereliquit. Et ꝙ papa nõ habet coꝛꝛigere ⁊ punire:iſtituere ⁊ de ſtituere imꝑatoꝛẽ.Contra conſtitutionem clemẽtis in clemẽtina paſtoꝛalis de ſnia ⸗ re iudicata. Iſte petrus de coꝛbaria fuit ſa ctus antipapa tꝑe Joannis.⁊ꝛꝛ. ad oꝛdina tionẽ ludouici imperatoꝛis ſciſmatici ⁊ de poſiti ab impio ⁊ ab eo antipapa coꝛona⸗ tus eſt. Sed poſtea captus dictus petrus ⁊ ductus ad Joannẽ ꝛ: nauinioni confeſ/ ſus erroꝛẽ ſuũ in carcere vitã finiuit. ¶ Cir ca annos dñi milie ducentos quinq̃ginta in lombardia ⁊ floꝛentia repullulauit here ſis Manicheoꝝ. Contra quos ſanctꝰ Pe trus martyr factus inquiſitoꝛ ab Innocen tio.A.a tali hereſi floꝛentiã purgauit ⁊ ali as partes lõbardie. Circa äãnos dñi.. cccc.xx.exoꝛta eſt hereſis vſcitarũ in boe/ mia.cuius inuentoꝛ fuit quidã anglicus Joannes vs noiatus.ſ In clementina ad nr̃m de hereticis ſit mẽtio de hereſi begur doꝝ. Sed hijs oibus alijs pꝛetermiſſis: in italia adhuc inueniunt᷑ quinqʒ; ſpecies hereſũ ſiue hereticoꝝ ſeccte. P eſt valliſtarmm. Cm amodeitarum. 3 neoſitoꝛum. A fraticelloꝛum. Spliniſtoꝛum. ¶ Pꝛima ſpecies hereſis ſeu hereticoꝛuzʒ ſecta eſt valliſtaꝝ. hec lz nõ multos coꝛꝛu perit tñ periculoſiſſima eſt.Hamnat enizʒ vota ⁊ iuramẽta:aſſeritqʒ religioſos voto ſe ad continentiã obligantes vilẽ geſtare mentẽ coꝛqʒ ſatis debile cũ maioꝛis virtu tis ſm euʒ ſit viuere caſie ſine vinculo vo ti q; cum eius obligatione. Nidi ſuꝑ hoc 2 alijs quibuſdã erroꝛibus neapolilibellũ quendã quem vnus pꝛeſatam hereſim ſa piẽs ſemel tm̃ mihi oſtdere voluit. Aſeri bebatur aũt libellus ille laurentio valle: qui noſtro tꝑe vir clarus eſt habitus. Ne/ ſcio an foꝛte aliqui ſic voluerint eiꝰ nomẽ ingloꝛioſum facere.vt ipſi confſigẽtes opꝰ hereticis opinionibus deturpatũ viro illi imputauerint.Si ipſe libellũ talẽ nec con fecit nec docuit in eo contẽto: infamia iſta accedit ſibi ad gliam ⁊ honoꝛez. Si vo vt hõ in hoc errauit nec ſe coꝛꝛexit:curemus nos erroꝛes pernicioſos deteſtari. Zegi ego inuectiuã quandã pogij floꝛentini: ꝗ de laarẽtio valla ſic ait. Oẽs illos pꝛiſcos doctiſſimos viros quoꝝ memoꝛia oibus ſeculis ſumme laudis veneratiõe celebꝛa ta eſt fera quadã immaniq; ꝓteruitate cõ temnit cõpꝛehendit culpat aſpernatur: et tanq́;ᷓ ſoꝛtune rotam in manu tenens ſur ſũ deoꝛſũ voluit ⁊ verſãt oĩa:⁊ ad fuũ ar/⸗ bitriũ trahit.vt vo a gramaticis incipiaz Pꝛiſcianũ in pꝛimis:onatũ: Seruiuzʒz: Pompeiũ feſtũ: Moniũ Marcellũ: Jpᷣm deniqʒ Marcũ varronẽ in grammaticis arguit. In dialecticis ac philoſophia Ari ſtotelẽ ⁊ Boeciũ multis in locis affirmat erraſſe.Ciceronẽ̃ vt eloquẽtie pꝛincipem ⁊ pꝛeceptoꝛẽ artis dicendi inſciuʒ pꝛedicat. Titumliuiũ:Saluſtiũ:ELactãtiũ ceteroſq; egregios latine lingue auctoꝛes neq; ele⸗ gantes fuiſſe ⁊ plurimis in locis ſenſa ver boꝝ nõ recte poſuiſſe teſtatur. Pꝛiſcos iu riſconſultos plurimũ verboꝝ ſigniſicatio nẽ ignoꝛaſſe affirmat.Oẽs damnat pᷣter vnũ quintilianũ quem doctiſſimũ oium qui vnqᷓ; fuerunt ⁊ ipſi Ciceroni eloquen tia ⁊ docendi arte pꝛefert homo fanaticus aſſeuerat. Hon legit non quintilianũ: fed ciceronẽ a beato Hieronymo aureũ flumẽ eloquentie appellari: ꝙ qᷓ; ⁊ Mieronyap pꝛobat aſſcrẽs multa ab eo perperã in ſa cra ſcriptura eſſe ĩ latinũ traducta.Et bea tũ Aug de fato de trinitate ⁊ de diuia ꝓui dentia non recte ſenſiſſe fatetur. Huiuſq; Pogius queʒz puto verba dixiſſe qm̃ ego audiui eũ laurentiuz ſemel in bibliotheca Minerue rome ꝓferentẽ cũ quodam viro docto. Et dũ ille in quodazʒ ſuo ꝓpoſito al legaſſet Auguſtinũ indignanter reſpõdit: ⁊ temerarie Aug non ſuiſſe nec docte nec ſet voſt giol ta honu ſhey oi⸗ Nede tesh guoe obe gui dee ven gia me Sol lon el ſein s! con de n al, foa liſ loe luit Rn ntio al. bitus, he ted nonti gites o ü Wro il Wenec con nfamiite Giio tanmns ſleg oranmmig vopriſec raoibs öecelebu mitatecs natyr:4 eno ſur fuüͦ or/ neipiaz uiuz: n amans Pbin A goffmat apen! predicht eroſq; ſchzele/ ſnader ſosiu gifaio muat i mü oiun dogven fnanias nü:li ifom np p junſ! bes iapo giuſq; mege othech m v oſtocl oͤt clere Keete locutũ. Sed cõtra erroꝛes pꝛetactos noſtra ferre debet intẽtio:pꝛecipue vbi reli gioſa ⁊ pia vota damnare pꝛeſumit. Res eſt apud oẽs theologos pꝛobatiſſima: ꝙ bonũ opus cũ voto factũ perfectius eſt q ſine voto ⁊ deo bñdicto gratius:vt patet i 8.di. 38. Et de hoc plene diximus in ſermo ne de voto in. ꝗ5.de pnia. ¶ Secunda ſpe cies hereticoꝝ ſen ſecta eſt amodeitarũ a quodã amodeo grammatico in partibus lõbardie exoꝛta. Hic docebat errare eos qui dicũt ſancte petre vel ſancte paule ⁊ ſic de alijs:quia deus eſt ſolus ſanctus.Sed vere ignaue inepteqʒ motus eſt ⁊ theolo/⸗ giam ignoꝛans etiã ⁊ philoſophiam cum hſ̃m omnes tã philoſophos qᷓ; theologos Solus eſt deus eſt bonus per eſſentiã ſo⸗ lus iĩmoꝛtalis per eſſentiã. Solus beatus per eſſentiam ⁊ hiꝰ:tamẽ creature ſunt bo ne ĩmoꝛtales per participationẽ. Sic eſt ſo lus ſanctus per ſuã eſſentiam: ſed alij per participationẽ. Et non ſolum nomiamus congrue hoies ⁊ angelos ſanctos:ſed etiã per participationẽ vocamus hoĩes deos. vnde in pᷣs.Ego dixi dij eſtis ⁊c. MPꝛefatꝰ adhuc amodeus ignarus ⁊ iniquus ſuper fluã dicebat confeſſionẽ ſãcramentalẽ ſien dã ſacerdoti:qm̃ de illa apoſtoli nihil reli/ querunt in ſcriptis.Quẽ erroꝛem pleriqʒ ſuſceperunt. Sed aduertantqꝛ in coCum marthe. Ex de celebꝛatione miſſaꝝ ita ſeri bitur. Multa tã de verbis qᷓ;ᷓ de factis do minicis inuenimus in euangeliſtis omiſ⸗/ ſ que apoſtoli vel ſuppleuiſſe vᷣbo vel fa cto expᷣſſiſſe legũtur. Paulus eni in acti⸗ bus aploꝝ cꝰ.2. ait. Memiſſe vos opoꝛtet dũñi ieſu qui dixit. Beatiꝰeſt magis aligd dare qᷓ; accipe.Hoc nullus quatuoꝛ enan geliſtaxꝝ deſcripſit.Nullus etiã eoꝝ expᷣſſit qd paulus de xpᷣo ad coꝛinthios ſcribens dixit: viſus eſt plus qᷓ; quingentis fr̃ibus ſimul:viſus eſt ⁊ Jacobo. Nouiſſime autẽ oium tanq;ᷓ aboꝛtiuo viſus eſt ⁊ mihi. Et ifra.Multa eni ſeruat ecclia que ab aphs non ſunt tradita que tamẽ cũ ſint lõga cõ ſuetudine appꝛobata nõ ſunt minoꝛis au ctoꝛitatis.Quia ergo confeſſio fuit a chꝛi ſto inſtituta ⁊ ab ecclia exercitata: lz aph de ipſa non ſcripſerint hereticũ eſt tenere il Wꝛ2 depoſitionis. 58 la non ſoꝛe de neceſſitate falutis. Tertis eſt hereſis neofitoꝝ ꝗ in pleriſqʒ regni nea politani ciuitatibus cõmoꝛãtur. Hij poſt ſuſceptũ baptiſma iudeoꝝ ſectantur veſti gia. Sabbatũ cuſtodiũt:azima comedũt feſta xpᷣianoꝝ violãt ⁊ alia impie faciunt: ꝓpter que non eſt dubitandũ ꝙ coꝛde oꝛe opere male ſentiunt de fide. Et lʒ contra eos ſoꝛet ꝓcedendũ tanq; cõtra hereticos vt ſcripitur de hereticis.c.Contra in.G. tñ pecunia ſua ſuperant oẽm iuſticiä. CA E hereſis fraticelloꝛuzʒ de opinione qui dice⸗: bant vpᷣm nil habuiſſe cu aplis pꝛopꝛium nec in particulari nec in cõmuni etiaz reꝝ mobiliũ:ſed ſolum nugũ vſum facti eoꝛũ quibus vtebatur ſibi conceſſis per elemo ſynã vel per aliũ modũ.Cõtra iſtã opinio nẽ Joannes.229. locutus eſt in vna extra⸗ uagãti que incipit. Ita quoꝛũdã.⁊ in alia que incipit.Quia inter nõ nullos illi nibi lominus fraticelli q;uis diſcurrant per oꝛ bem tñ non audent in publicũ pꝛodire: ſʒ latenter ⁊ mutato habitu incedentes cum ſuis complicibus laicis conueniũt in anꝗ⸗ tris ⁊ cauernis młta ꝓphana ſub deuotio nis ſpecie exercentes. Anno vo dñi οα* ccecꝰ quadrageſimo nono:tempoꝛe HNico lai quinti. Apud Fabꝛianũ treſdecim ex il lis cõbuſti ſunt ⁊ in puluereʒ redacti.SA eſt hereſis pliniſtax. Quidã eniʒ lectione plinij ⁊ alioꝝ gentiliũ illecti mũdũ ab eter no fuiſſe fatentur aias moꝛtales affirmãt futuram gloꝛiã ⁊ damnatoꝝ penas negãt Sanctoꝝ vita s laude dignas ⁊ miracula irrident:ſeripturas diuinas vilipendunt: atqʒ pꝛedicatoꝛes euãgelij audire recuſãt. Et q;uis publice hec? ſilia docere timedt: vel erubeſcant tamẽ dum illis ſacultas ſe offert inter ſuos conſocios de ſidei myſte/ rijs ⁊ xpᷣiane religionis doctrina ipudẽter ⁊ infideliter fabulantur. COQõ heretici puniũtur gneuplici pena. 2AAIEap. 3 .. Ertiũ myikenu de hereticis cõtem/ plãduũ dꝛ punitionis. m eni Ray mundũ in ſũma ſua heretici puniuũ tur ꝗ̃truplici pena. Sʒ nos addemꝰa qntã Cp pena eſt excoicationnis. b 2 3³ reꝝ ablationis. ¶A occiſionis. ¶ Sa diuine vltionis. „ . „ CPꝛima pena dicitur excoicatiõis. Ois hereticus ſiue occultus ſiue mamifeſtꝰ eſt excoicatus: vt patet ex̃ de ſnia excoicatio⸗ nis.c. Houerint.Siliter omnes credentes receptatoꝛes ⁊ defenſoꝛes hereticoꝝ: ſunt ipſo facto excoicati. Petrus de palude in ſuo quarto dicit: ꝙ credentes hereticoꝛuzʒ ſunt qui lz nulli hereſi expꝛeſſe adhereant credũt tamẽ herecticos eſſe bonos homies habere bonã fidem. Deſenſoꝛes aũt ſũt qui ꝑſonam defendunt:vt aduocati pᷣſtan do patrociniũ vel tabelliones faciendo in ſtrumẽta vel iuuantes in cauſa. Qui autẽ non pſonã ſed hereſim defendit: hereſiar/ cha eſt. 24.q.3.c. Qui alioꝝ. Receptato/ res ſunt qui in domo vel terra ſua eos re⸗ cipiũt ſemel vel pluries publice vel pꝛiua te. Jura tamẽ ciuilia intelligunt eſſe rece/ ptatoꝛẽ qui latenter recipit ⁊ celat ⁊ conſer uat vt manꝰindicis euadat.ff. de recepta⸗ tionibus.l.pꝰ. Fautoꝛes ſunt qui aliqñ ſa cto fauent mittendo alimoniam ⁊ hiꝰ.Ali qñ vbo vt oſtendendo:iſti ſunt boni viri iniuſtũ eſt agere contra eos ⁊ inquiſitoꝛes imponunt eis malig?conficta.Itẽ cõmiſ/⸗ ſione qñ qui poteſtate funguntur in capiẽ do ⁊ ſimilibus:non fauẽt inqſitoꝛibꝰ ſicut debent. Oẽs iſti ſunt excoicati ipſo facto ſicut heretici.Qõ intelligendũ eſt dum ta tmẽ; viciũ ſuũ aliquo actu ꝓdeat exterioꝛi publice vł occulte.tẽ qui in ptãte exiſtẽs omittit facere quod debet:lʒ nihil exteriꝰ agat incurrit:qꝛ ad idem iudiciũ pertinet habitꝰ⁊ pꝛiuatio de hereticis.c. Quicũqʒ ho. 6. Et. 23. q. 3. . Qui põt. Pꝛiuate vo pſone in hoc caſu ſi non capiunt vel ſi pꝛe tereuntes non detinẽt ſautoꝛes dici nõ poſ ſunt.Et de hereticis.e. Vt inquiſitionis.liꝰ 6. habetur ꝙ oẽs poteſtates dñ̃i tpales et rectoꝛes quibuſcũqʒ dignitatibus vel of/ ficijs ⁊ noibus cenſeant ⁊ eoꝝ officiales ⁊ balluij qui a dioceſanis vel ep̃is vel ingſi toꝛibus heretice pꝛauitatis nõ obediũt in hereticoꝝ vel ipoꝝ credentiũ vei defenſoꝝ receptatoꝝ fanutoꝝ inueſtigatione captiõe ⁊ cuſtodia diligenti cũ ab eis fuerint reqſi ti ſůt excoicati.ſ It oẽs pꝛedieti rectoꝛes ſi pꝛedictas ꝑſonas peſtiferas nõ duxerit vel duci fecerint ſine moꝛa poſtqᷓʒ fuerint requiſiti in ptãtem ſeu carcerẽ epoꝝ ſeu in quiſitoꝝ vel ad locũ aliũ aliquẽ de quo ip ſi vel aliqui ex ipſis mandauerint ifra eo⸗ rũ dñoꝝ vel rectoꝝ diſtrictũ: vbi ꝑ viros catholicos a pꝛefatis ep̃is vel inquiſitoꝛi⸗ bus aliquos deputatos ſub arta ⁊ diligen ti cuſtodia teneant᷑ donec eoꝝ negociũ per iudiciũ ecclie ᷑minet᷑:ſint excoicati. Itezʒ ſi pꝛedictos hereticos pꝛo crimine hereſis captos:abſqʒ licentia ep̃oꝝ vel inqſitoꝛũ liberauerint ſunt excoĩcati. Itẽ ſunt excõ municati ſi iudicare pꝛeſumpſerint de he/ reſi cũ iudiciũ ſit mere ecclhiaſticũ. Itez ſi impedierint officiũ inꝗſitoꝛis conſilio vel fauoꝛe ſunt excoicati.¶ Item oẽs ſupꝛadi cti qui incurriſſent ſniam excoicationis et per annũ ſuſtinuerint extunc velud hereti ci condẽénantur.¶Et nota ꝙ ex coꝛpoꝛe iu ris non videtur haberi ꝙ abſolutionẽ ab excoĩcatione ꝓpter h ereſim cõtracta papa ſibi reſeruat.Ex quo argui poſſet ꝙ ab epi ſcopis poſſent abſolui perci Nuper de ſẽ tentia excoicationis.Sed per ꝓceſſũ pape qui fit annuati in curia ſibi reſeruat eoꝛuʒ abſolutionẽ. ¶ Itẽ ſciendũ ꝙ epᷣs non põt ferre ſniam in cauſa hereſis ſine inꝗſitoꝛe heretice pꝛauitatis:vt habetur in clemẽti na pᷣ de hereticis Adhuc aduertenduz ꝙ ſi inquiſitoꝛ ⁊ oꝛdinarius diſcoꝛdant in mandato cõtra hereticos:qꝛ vnus madat puniri per ſe condẽnatũ:alter mandat re⸗ laxari per ſe abſolutũ.videtur ſuperſeden dũ donec conſulatur papa ſᷣm Joannẽ an dree. Excoĩcati ſunt etiã inqſitõ:es excom municatione vape reſeruata ſi odij gre vel amoꝛis lucri ⁊ cõmodi tpalis obtẽtu ↄtra iuſticiã ⁊ ↄſciam ſuã omiſerint ↄtra q̃nq̃ʒ ꝓcedere vt fuerit ꝓcedendu:ſicut habet᷑ in clemẽtina upultoꝝ de hereticis. Bicit tñ Joannes andr.ꝙ ſi timoꝛe,ppter vitandũ ſcandalũ hoc omitterẽt non eſt locꝰ pene. CQuicũqʒ adhuc hẽticos credẽtes rece/ ptatoꝛes vel fantoꝛes eoꝝ ſciẽter pꝛeſum/ pſerit ecchaſtice tradẽ ſepulturevſqʒ ad ſa tiſfactionẽ idoneã excoicatiõis ſnie ſe no nerit ſubiacere:nec abſolutionio bñſiciuz ti kecens nö dorent tißfann Gorſuin loegvoip ntißa o, bipviwo gbiſtori/ idllgen Ngocüͤper and nehentſe lingſioni iſunters nintdehe/ Nezſ nilo rel ſipꝛadi nonis et Abereti R owoni d⸗ mncapeye agobei Aper deſi ceſſüpape mteoinz nonpot ingſice in demen nettencn; ſondontin nusmid min Hperſidn u, 1 vetcom jge yel liutn qnq; babekin Hicit in Vitandi pene⸗ les ete/ preſun er büſß, mereantur̃ niſi ꝓpꝛijs manibus extumn lent publice ⁊ ꝓiciantur hiꝰ coꝛpoꝛa dãna toꝝ ⁊ locus ille perpetuo careat ſepultura Dẽe hereticis c Quicũqʒ liꝰ.d.Et extra de hẽticis in co& Excoĩcamus.dicit᷑.ꝙ oẽs cle rici qui exhibent talibus eccliaſtica ſacra⸗ menta aut elemoſynas vł oblationes reci perent debent pꝛiuari ſuo officio ad quod nunq́; reſtituuntur ſine indulto ſedis apo ſtolice ſpeciali.C Secũda pena qua puni/ untur heretici dicitur depoſitionis. Indi, ſtincte eni ſiue clericus ſiue laicus etiam ſi papa vel imperatoꝛ et quilibet aliꝰ debet deponi ab oi dignitate.di.o.cꝰ Si papa. Et.24.q.p co Qui contra.Et oĩbus offici is ⁊ beneficijs ſpoliari debet:⁊ ſi clericꝰ ſit debet degradari.Sed vaſalli dñoꝝ ſoluti ſunt a debito fidelitatis homagij ⁊ tonus obſequij ⁊ quocũ q; pacto quacũ q; firmi/ tate vallato ſi ipſi dñi incurrunt in hereſiʒ Ex᷑ de hereticis c finali.ſ¶ Itẽ heretici cuʒ fautoꝛibus a defenſoꝛibus ſuis ⁊ recepta/ toꝛibus ⁊ ipſoꝝ filij vſqʒ ad ſecundã gene rationẽ per lineã paternã:per lineã vo ma ternã vſq; ad pꝛimũ gradũ:ad nullũ bene ficium vel officiũ eccliaſticũ admittuntur. Als eſt irritum:de hereticis liꝰ. 6ᷣ. c. Qui cũ qʒ. Et.c.Statutũ.Inſuper oẽs viri eccle ſiaſtici qui ad pꝛeces talium receperint di gnitates ⁊ beneficia eccliaſtica ſunt pꝛiua ti.Et ſi receperint ſcienter non debẽt in po ſteꝝ admitti.dicio.c. Quicunq;.¶ Tertia pena qua puniuntur heretici dicitur rerum ablationis. Oia quippe bona hereticoꝛuzʒ ipſõ iure ſunt conſiſeata.di.S.c. Quo iure. 23. q. 7. c. ̊ ⁊ ſequenti. Sed executio ipius conſiſcationis vel bonoꝝ occupatio nõ de bet fieri per pꝛincipes ſeculares anteqᷓ;ᷓ p iudicẽ ecclhiaſticũ ſnia ſuper eodẽ crimine fuerit pꝛo mulgata:vt patet de hereticis.c. Cuz ſcðᷣ ʒ. liꝰ.õ.Et q;uis ipſi heretici habe rent filios catholicos pꝛiuãtur paterna he reditate in deteſtationẽ crimis.Inſuꝑ ſñi in moꝛte quis declararet᷑ hereticus qui in vi ta non fuit declaratus poſſunt bona eiꝰoc cupari:vt patet in.c. Accuſatus.de hereti cis liꝰ.õ̊. ¶ MNota tamen ꝙ pꝛopter here / ſim maritoꝛum non confiſcãtur dotes vxo rũ niſi participent in hereſi. Si autẽ reuer 59 terentur ad fidẽ non tamè eis reſtituuntur vel filiis bona ipſoꝛũ:ſed omnia ipſo iure ſunt ↄſiſcata. Ex de hereticis.c. Vergẽtis. Qõ ſi aliter fieri nõ põt manu armata ſũt oĩa bona ab eis auferenda.25.q.⁊.c.pᷣ. Et dicit Raymũ.⁊ Goff.ꝙ lʒ eceleſia videa tur dare generalem auctoꝛitatẽ vt omnes expolient hereticos:tamen ſatis videt᷑ tu tum ꝙ nõ fiat niſi ſpeciali edicto vel pꝛin⸗ cipis vel ecclie:ne aliter videatur potiꝰex cupiditate vel vltione qͥz ex iuſticia vl obe dientia pugnare.ꝛ3.q.pᷣ.c.Quid culpat᷑. Auarta pena qua puniũtur heretici eſt occiſionis.Continuo eni poſt depꝛehenſio nẽ erroꝛis niſi hereticus ad ſidẽ reuerti ve lit ⁊ hereſim ſuã abiurare ⁊ ſatiſſactionem exhibere:ſi laicus eſt ſubito debet combu ri.Clericus aũt poſt ſolẽneʒ degradationẽ relinquitur curie ſeculari occidendus.Si aũt reuertatur ad fidẽ detrudi debet in per petuum carcerẽ.et᷑ de hereũcis.c.Excoica mus. Sed hoc eſt de rigoꝛe iuris. Mitius tamẽ agitur cũ eis. Heretici aũt reuerten/ tes ad ſidem debent abiurare ad arbitriũ epᷣi ſui hereſim ſuã:⁊ ꝓmittere per ſcriptu ram ꝙ firmiter tenebunt fidem catholicã: Vt 5², q.7.c. Quotiens. Et de cõ.di. 2². Cs Ego berlengarius. Ex᷑ de hereticis.c.Ad abolendã.¶Motandũ tamen ꝓꝙ heretici puniuntur a ſancta eccleſia cum miſericoꝛ dia ⁊ iuſticia.Et quãtum ad ſpiritualia ſuf fragia ideſt collationẽ ſacramentoꝝ penitẽ tie ⁊ euchariſtie q; tuzʒ eſt ex parte ſua ſem per vtitur miſericoꝛdia:quia quãtũcunqʒ ſint relapſi admittit eos ad penitentiam ⁊ euchariſtiã ſi conuertantur ad fideʒ: vt pa tet in.c. Super eo.de hereticis liꝰ.õ. Qnuã tum aũt ad tpalia vt vitã dignitates offi/ cia ⁊ ſubazʒ eccleſia vtitur miſericoꝛdia an te relapſum in hereſim. Cũ eni meruerunt per ipſũ lapſũ per moꝛtem coꝛpoꝛalem ex cludi de mundo:quia grauius eſt coꝛꝛum pere fidem per quã eſt aie vita: q́; falſare pecuniã per quã vite tempoꝛali ſubuenit. vnde ſi falſarij pecunie per ſeculares pote/ ſtates iuſte moꝛti traduntur: Mο. ulto ma/ gis heretici ſtatim ꝙ de hereſi conuincun tur poſſent iuſte occidi.x magna miſeri/ coꝛdia ſi reuertuntur ad ſinceritatem fidei 3 abiurantes hereſim pꝛimo a lapſu parcit eis.Et aliqñ etiam ſi clerici ſunt diſpenſat᷑ rum eis in officijs plus minus. Aliquã do etiã in pꝛioꝛibus dignitatibus pᷣcipue ad tollendu ſcandalũ.23. q. 4. c* Ipſa pie/ tas. ¶ Sed ſi heretici relabãtur quo ad vi tam ⁊ bona tpalia exercet cõtra eos eccle ſia ſeueram iuſticiaʒ:⁊ hoc m Tho.qꝛ ſic pꝛouidetur bono cõi.Nam ſi heretici rela pſi ſepe reciperentur vel conſeruarentur in vita ⁊ alijs tẽpoꝛalibus bonis poſſet eſſe hoc in pꝛeiudiciũ ſalutis alioꝝ: tum quia ſi relaberentur alios inficerent: tum etiam quia ſi ſine pena euaderent aliʒ ſecurius in hereſim laberentur. Ex relapſu etiã ipſoꝝ pꝛeſumitur de inconſtantia eoꝛum circa ſi dem. Ideo iuſte ſic puniuntur. vnde Hie/ ronymus. 24. q.3. ait. Reſecande ſunt car nes putride. Scabioſa ouis a caulis repel lenda ne tota domus ⁊a maſſa ⁊ coꝛpus et pecoꝛa ardeat coꝛꝛupatur putreſcat intere at.Arrius in alexãdria vna ſcintilla ſuit: Sed quia nõ ſtatim oppꝛeſſus eſt totũ oꝛ bem eius flamma populata eſt. Quim ta pena qua puniuntur heretici dicit᷑ diui ne vltionis. Ham qnqʒ deus ad deteſtan dam hereticoꝝ pꝛauitatẽ etiam in hac vi⸗ ta mucrone ſue iuſticie ſerire voluit. ¶ Et ad hoc ppoſituzʒ duo recitemus exempla. ¶IEͤ Mꝛimum eſt de quo meminit %ο aulus qui ſuppleuit eutropiũ de anaſtaſio ↄſtan tinopolitano auguſto. Hic euticianà here ſim ꝓfitens negabat in chꝛiſto duas natu ras.ſ.diuinitatis ⁊ humanitatis. Ob qðᷣ . bab miſit ad eum Euodiũ epᷣm cum qui buſdã alijs tradens fidem catholicam ſeri ptã monenſqʒ vt rediret ad verà fidem. At iple ſpꝛetis illis ⁊ contumelioſe expulſis poſuit eos in naui fragili mandãs atroci/ ter ne vſpiam per totã greciam ſe verterẽt ad aliquaʒ ciuitatem. Sed vltione dei.25. imperij anno ictu fulminis percuſſus inte rijt. Secundũ exemplũ eſt de Arrio de quo ſcribit Caſſiodoꝛꝰin hiſtoꝛia triparti ta.Et Euſebiꝰin hiſtoꝛia eccleſiaſtica. Hic fuit pꝛeſeꝛ alexandrinus in litteris ſacris eruditiſſimus cupidus gloꝛie 2 hipocrita magnus. Qui videns alexandrũ oꝛdina/ tum epᷣm alexandrinũ quod ipſe cupiebat eidẽ inuidit. Et cum alexander pꝛedicaret filiũ equalem patri ille vt ipſum oppugna ret contrariũ cepit aſſerere:dicebatqʒ filiũ creaturaʒ a ſubſtantia patris ſeparatum. Hoc tẽpoꝛe Silueſter rome erat ⁊ conſtan tinus magnus in cõſtantinopolitana vꝛ⸗ be.Qui conſiliũ oꝛdinari fecit in nicea vꝛ be vbi arrius condẽénatus eſt: ſicut patet iS, di. °Qanones. omnia dicta eius dam nata ⁊ ſequaces eius diſperſi. Moꝛtuo cõ ſtantino conſtantinus filius eius imperiũ oꝛientis tenuit.Qui arnium in gratiã rece pit.Quare ipᷣm cũ ſuis complicibus con/⸗ ſtantinopolim redire fecit.Et cũ iureiuran do arrius fraudulenter imperatoꝛi ſuaſiſ/ ſet ſe catholicũ ⁊ cõſilij decreta ſeruare:cre dens imperatoꝛ eum emendatũ pꝛecepit epᷣo conſtantinopolitane vꝛbis vt arrium in cõmunione recipet.Erat enim tunc ſab batũ ante paſcha dominice reſurrectiõis. Itaqʒ dum arrius egreſſus eſſet impato⸗ ris aulam ⁊ honoꝛaretur obſequijs ſuoꝛũ complicũ ſicq; magniſicus per vꝛbẽ ince derer. Tandem ad locũ venit cui nomẽ eſt foꝛum conſtantini:vbi totus tremefactus eſt. Et ventris ſui ſolutio facta coegit eum ſeceſſum querere.Et non tm ſeces ſed flu xuz ſanguinis cũ inteſtinis emiſit. Splen etiam fluxit ⁊ iecur ⁊ in tam fetido actu vi tam finiuit.i¶ Sed illud a nobis eſt diligen ter commemoꝛandum ꝙ lʒ tot heretici vt eſt pꝛedictum inſurrexerint contra fidem nunq;ᷓ tamen extinguere valuerunt lumẽ eius.Sic etiam nec poterunt in futurum gquoniam deus benedictus veritatem ſue ſancte fidei pꝛotegit ⁊ defendit: ⁊ ſuꝑbos hereticos pꝛoſternit ⁊ humiliat. A quoꝛũ ocietate curet vnuſquiſqʒ abeſſe qui cu/ it regnare cũ chꝛiſto:qui eſt bñdictus in Ecula ſeculoꝛum Amen. Feria tertie hebdomade. Se ſuꝑbia ingratoꝝ tam erga deũ qᷓ;ᷓ erga homines. Sermo vigeſimus. regnũ dei. verba ſunt redemptoꝛis noſtri Mathei 21.co, in euãgelio hodierno oh Par futur litt Nvoſa ſenci Uthor genti lnet lony tituc ime brecdicht voppogn alq li varatun. 1 conſtan liana vr⸗ mnicea ſutpatet eus dam Honno nsinpeni grotiänce aboscon! Uiureinnen loꝛiſuaſt/ ewarede eeni tamium lunc ſib fecnois. impadt us ſudti⸗ Wi ince ninomec ncfacns vegiteum oſed fu ſ.Splen doacuy cſtdüligen baenant nmn fan auntlone 1ftrim zyrem ſu ſiphee quoru qicu/ cs in ſupbia mines⸗ r. 4 ſba ſunt Gathe hodieng Cõſpicimus diebus noſtris impleri quod Panlus pꝛedixit ꝛct ad thimoteuz. 3. c de futura hoium ingratitudine. NHam ingra ti facti ſunt multi ad deum ad parentes ⁊ quoſcũq; beneſfactoꝛes.hoc aũt damnabi le viciũ a ſuperbie radice oꝛitur:que non ſi nit hominẽ cognoſcere ſuam ꝑſepe indi/ gGentidà releuatã obſequio benefactoꝝ. Ic circo in pꝛeſenti ſermone de ſuꝑbia ingra/⸗ toꝝ verba faciemus. In quo de ipſa ingra titudine tria myſteria pꝛoponimus decla CPB dicit᷑ diffinitionis: Wꝛm repꝛehenſionis. Czm damniſñicationis. CAQuid eſt ingratitudo:a de gradibꝰeiꝰ: quomodo nullus ingratus pot ſe excu/ Rimũ myſteriũ declarandũ de in gratitudine dicit᷑ diffinitionis. Dit ufinitur enim ſic pᷣm Tho.2.2.q.cẽte ſima.vi. Ingratitudo eſt viciũ quo beneſi ciatus nõ retribuit bñfactoꝛi quod debet. Pꝛo cuius amplioꝛe intelligẽtia nota⸗/⸗ da ſunt tria.¶ ꝛimũ notandũ eſt ꝙ igra titudo opponit᷑ gre. Et ſumitur hic gratia Out eſt virtus ſpecialis ⁊ pars iuſticie ſᷣm Tho. vbi.S. De hac ita ait Tulliꝰ liꝰ.⁊.re⸗/ thoꝛicoꝝ artis veteris. Hãĩa eſt virtus in q̃ amicitiaꝝ ⁊ officioꝝ alterius memoꝛia et remunerãdi voluntas continet᷑.Eſt autez duplex debitũ. ¶ AUnuz. ſ.legale ad qd ꝗs lege aſtringitur. Et ad hoc reddẽdũ iducit iuſticia virtus cardinalis.ſ Aliud eſt debi tũ moꝛale ad quod ꝗs inducitur ex hone ſtate virtutis.Et hoc reddit gra ſen grati tudo reſpectu beneſicij accepti ab alio:q̃ vt dictũ eſt: eſt virtus ſpecialis 1 pars anne/ xa iuſticie. Cauſa vᷣo debiti pꝛimo ⁊ pꝛinci paliter inuenit᷑ in deo eo ꝙ ipſe pꝛimũ pᷣn cipiũ eſt oium nroꝝ bonoꝝ.Ab ipſo nãqʒ rõnales ↄditi ſumus.Ab ipſo ſuſtentatio nẽ vite recipimus cũ oium creaturaꝑ ob/⸗ ſego. Ab ipſo toleramur in nr̃is malis eq̃ nimiter. Ab ipſo poſt grandia peccata cõ/ miſſa grauiter vocamurvt reuertamur ad ilũ. Ab ipſo venia nobis ꝓmittit᷑: ⁊ ſatis benigne dat dũ ad pniam reuertimur. Ab 1po gre auxiliũ impendit vt pſficiamus in 60 bonũ.Ab ipio deniqʒ regnũ celoꝝ diſponi tur nobis oibus ſi illud nõ recuſauerimꝰ. TIdeo Apls pᷣẽ ad theſſalonicenſes.. cꝰ ait. In oibus gr̃as agite.¶ Et ad coloſcen ſes.3.co. Omne quodcũqʒ ſacitis in vᷣbo aut in oꝑe:in nomine dñi noſtri ieſu chꝛi/⸗ ſti facite:gratias agentes deo ⁊ patri.¶ cauſa debiti inuenit in parentibus inq;tũ ab eis tot beneſicia recepimus.C ʒ cauſa debiti inuenitur in perſona que dignitate pꝛecellit:ex qua cõmunia bñnſicia ꝓcedũt. CAcauſa debiti reperit in quocnqʒ bñũfa ctoꝛe a quo aliqua particularia ⁊ pꝛiuata beneficia pcepimus: pꝛo quibus particu⸗ lariter ei obligamur. . Scðm notdũ ꝙ ;uis in qlibet peccato ſit malis igratitu/ do ad deũ ſᷣm Tho.vbi.S.inq;tum.ſ.facit homo aliquid qð põt ad ingratitudinem ptinere:qui ſummus bñ factoꝛ eſt nobis: ⁊ tũc eſt circũſtantia aggrauãs peccatum. tamẽ ſoꝛmaltr igratitudo eſt qn actualiter beneſiciũ contemnit᷑.Sicut ergo gratitu⸗ do eſt ſpecialis vᷣtus habens diuerſos gra dus. Quoꝝ pꝛimus eſt ꝙ beneſicium re cognoſcat.2 ꝙ gratias ? laudes agat. ¶ 3 ꝙ retribuat pꝛo loco ⁊ tꝑpe ſᷣm ſuaʒ ſa cultatem. Ita ingratitudo que ei opponit yt patet ex ipſo nomine. Haʒ ingratitudo dicitur quaſi nõ gratitudo eſt ſpeciale pec catũ habens diuerſos gradus.Et qꝛ quod eſt vltimũ in generatione eſt pꝛimũ in re⸗ ſolutione ¶ Ideo pꝛimus gradus ingrati tudinis eſt vt homo beneſiciũ nõ retribu/ at pᷣʒ ꝙ recepit. ſ Secũdus eſt ꝙ diſſimu let ideſt nõ laudet nec gratias agat.¶ Ter tiꝰ eſt ꝙ nõ recognoſcat ſiue ꝑ oblinionez ſiue per quẽcunq; aliũ moduz. Et quia in negatione intelligit᷑ affirmatio oppoſita. Ideo ad pꝛimũ gradũ ingratitudis ꝑtineęt ꝙ aligs retribuat mala pꝛo bonis. advn ꝙ bñficiũ vituꝑet.ad ʒin ꝙ q̃ſi maleficiũ reputet in mẽte ſua ipᷣiꝰ bññiciũ.Uñ Señ. in 3 be bñſicijs ait. Ingratus eſt qui acce pit bñ ficiũ ⁊ nõ reddit: ingratioꝛ qui diſſi:⸗ mulat:ingratiſſimus oiuz qui oblitus.Ex quibus inferiꝙ tmiplicit᷑ ꝗs põt eſſe ingta tns ¶¶ Pꝛimo pter interioꝛẽ ↄtẽptũ.ſicut qũ ꝗs piem ſuũ vel mr̃em ↄtẽneret recog ſcere ꝓpter vilitatẽ ↄditionis N deb litate ſenſus vel tenuitatẽ fubſtantie.ſ2° ppter ſubtractionẽ: qñ quis ſubtraheret benefa ctoꝛi qdᷣ ex neceſſitate debetur:vt cũ quis non ſubuenit parentibus in neceſſitate cũ poteſt:vel nõ laudat eos in quibus laudã di ſũt ⁊ ſic de alijs. Tertio aliquis poteſt eſſe ingratus ꝓpter contrariationẽ:qꝛ nõ ſolum pꝛetermittit implere gratitudis de bitũ:ſed etiã contrariũ agit. Puta ſiquis deũ ſummũ oiuz benefactoꝛẽ quaſi odiat ſeu pꝛo nihilo habeat vel contẽnat ꝙ euz fecerit in hunec mundũ venire.Quod ſolet accidere cũ quis eſt in tribulationibꝰ pꝛeſ ſus:vel nõ habet bona que in alijs cernit: Viliſicans beneficia dei ſibi conceſſa:vel il lius vituperans beneficia nomẽ eius bla ſtemet:vel parentes contumelijs afficeret aut verberaret. ¶ Tertiũ notandũ ꝙ nul/ lus põt ſuam ĩgratitudinẽ excuſare ex ipo tentia:qꝛ.ſ.non poteſt recõpenſare benefa ctoꝛi:qm̃ ad debituzʒ gratitudinis redden dum magis attenditur voluntas qᷓ;ᷓ opꝰ. ¶ AUnde Señ.liꝰ de beneſicijs dicit.ꝙ bñſi cium nõ in eo quod ſit aut datur conſiſtit: ſed magis in dantis aut facientis aio. Et ideo ſufficit voluntas recõpenſandi euz de eſt facultas. Hec etiã ſuã ingratitudinem põt quis excuſare allegando obliuionẽ ni ſi illa obliuio ꝓcederet ex naturali defectu qui nõ ſubiacet voluntati. Hã ſiquis igret beneficiũ nõ eſt ingratus ſi beneficiũ non recõpenſet dũmodo ſit paratus recõpenſã re ſi noſceret. vnde ſeribit᷑.C.de inofficioſo teſtamento.l.Siquis.Satis iniquũ eſtvł videtur eũ qui non ſentit ingratũ exiſtima ri. Si vo oblinio ꝓuenit ex negligenna tũc ingratitudo inexenſabilis eſt. Quia vt di eit Seneca in.ʒ.de beneſicijs. Apparet il/ lũ nõ ſepe de reddendo cogitaſſe cui obꝛe pſit obliuio.Hoc modo ingrati fuerunt iu dei.¶ BDe quibus dicitur in pſal.co quin to. Obliti ſunt deũ qui ſaluanit eos qui fe cit magnalia in egypto: mirabilia in terra cham:terribilia in mari rubꝛo. Et dixit yt diſperderet eos. Abi pſalmiſta ponit illoꝝ ingratitudinẽ:quia obliti ſunt deũ. Nõ ſo lum in hoc quia non dilexerunt nec lauda nerunt deũ benefactoꝛẽ ſuum nec aliquid in obſequiũ eius fecerunt.Sed grauiter of ſenderunt adoꝛantes vitulũ aureũ ꝓ deoꝛ conquerenten de deo. a deſcribit bene ſicioꝝ multitudinẽ: quia ſaluauit eos libe rando ab egyptiacha ſeruitute:aperiendo mare per quod trãſierunt debellâdo ama lechitas:paſcendo eos cibo celeſti q̃dra ginta annis in deſerto tot mirabilia facien do.ſ Tertio,.ppheta ſubdidit ingrautudis punitionem cum ſubdidit vt diſperderet eos:voluit quidem delere eos pꝛo illa in/ gratitudine qua adoꝛauerunt vitulũ aure um Exodi.3ʒ2.co. Sed mo yſe oꝛante placa tus dñs ſuſpendit ſniam cum pluries ido latraſſent ⁊ multis modis deũ offendiſſẽt ⁊ poſt aduentũ ieſu xpᷣi obſtinati eum cru ciſigipcuraſſẽt:diſperſit eos deus per vni nerſuz oꝛbẽ deſolata hieruſalẽ a romanis. Et nunc vicijs iſidelitatis ⁊ alijs deditos ad eternã damnationeʒz deducit.ſ¶ Iccirco vt Hieroꝰ refert in ꝓlogo in epiſtolã ad ro manos. Romani iudeos de ingratitudie arguebant.romani ingt ſunt qui ex iude is ⁊ gentibus crediderunt. Hij ſuperba cõ tentione volebãt ſe alterutrũ exaltare. Mã iudei dicebant. Nos ſumus ppls domini quos ab initio ſouit ⁊ dilexit. Nos cirunci ſi ex genere abꝛahã ex ſtirpe ſancta deſcen dimus. Hos de egypto ſignis? virtutibꝰ liberati mare ſicco pertranſiuimus pede: HNos per quadraginta annos expti ſumꝰ in deſerto mirabilia magna dei. Hos ſoli fuimus digni accipere legem dei ⁊ vocem loq̃ntis audire. Hobis pꝛomiſſus eſt chꝛi ſtus ad quos ipſẽ veniſſe teſtatꝰeſt. DLicit enim non ſum miſſus niſi ad oues que pe rierũt domus iſrael cum vos canes qᷓ;ᷓ; ho mines potius appellauerit. Hon eſt ergo equum vt vos hodie idola deſerentes cõ⸗ paremini nobis.Ecõtra gentiles dicebãt Quanto maioꝛa certa vos dei beneficia narraueritis:tanto maioꝛis criminis vos reos eſſe monſtrabitis.Semper eniz hijs omnibus ingrati fuiſtis. Mam ipſis pedi. bus quibus pertranſiſtis aridũ mare po. ſtea ante idola ludebatis. MCanna vobis faſtidiũ fuit:⁊ ſemper in deſerto contra do minum murmuraſtis. Sepe deum adira⸗ cundiã concitaſtis:⁊ ad vltimum chꝛiſtuʒ in lege ⁊ pꝛophetis pꝛomiſſuz occidiſtis. tüpden nbirbene eos lbe pencndo ido ama itäcks liaßen TMunds iſperdent pꝛollain⸗ nmmäanre Antephacs lenes id ffendiſte ſeum an oerpwi omanis deditos Nccnco i adro wrndie crinde eibach lear. Bi domin! ociunci ndelen einuni⸗ ns pece: Pti ſun⸗ osdli 1 Ween 1sſtchi NDd ee 6ho ſt ego les cõ⸗ icebat neficis is vos iz bis 8 pek/ reypo vobis zadin chriſtß Cidine⸗ Nos itaqʒ vobis dignioꝛes ſumus quivt de xpᷣo audiuimus mox in euʒ credidimꝰ. Ideo per pꝛophetà de nobis dommnꝰ aif. Populus quẽ non cognoui ſeruinit mihi in auditu auris obediuit mihi. ꝭ Hieroꝰ. Sed caueant xpᷣiani ne ⁊ ipſi ꝓpter ingra⸗ titudinẽ grauioꝛa patiantur damna quos ex omni parte videmus hoc tempoꝛe dei flagello percuſſos.Saluauit enim eos de us per paſſionẽ vnigeniti filij ſui.Fecit ma gnalia in egypto tenebꝛoſa mundi:qꝛ ma gna documenta doctoꝝ:magna dedit exẽ pla perfecte vite ſanctoꝝ: fecit mirabilia in terra cham: i terra eccleſie mirabilia mira culoꝝ:mirabilia ſacramentoꝝ:terribilia in mari rubꝛo:pꝛoſtrationes diaboli ⁊ tyran⸗ noꝛuz:⁊ in mari rubꝛo ſanguinis effuſi tot martyruz gloꝛioſoꝝ. Ideo timere habent ne diſperdantur etiã tempoꝛaliter ſicut vi/ demus quotidie fieri duzʒ a turcis captiui xpᷣiani ducuntur: ⁊ ſpiritualiter dũ a demo nibus rapientur: qm vt Joannes chꝛiſo?ꝰ ſuper Matheũ inquit.Quãto maioꝛa be neficia ſunt hoibus conſtituta:tãto grauio ra peccantibus indicia. Mð ingratitudo repꝛehendit᷑ ob aucto ritate legũ ciuiliũ ⁊ hiſtoꝛia gẽtiliũ ⁊ exem p lo bꝛutoꝝ aialum. ¶ Cap. ꝛm. 7R. Scundũ myſteriũ declarandũ de in gratitudine dicitur repꝛehẽſio. Eſt vtiqʒ hoc viciũ repꝛehenſibile val/ de non ſolum dũ cõmittitur erga deuz: ſed etiã erga homines ⁊ creaturas ſuas.Qðᷣ nobis declarant maxime tria. pm eſt auctoꝛitas legũ ciuilium: Cꝛz mnpiſtoꝛia gentiliũ. Cz'n exẽpla bꝛutoꝝ aialiũ⸗ W¶ Pꝛimũ eſt auctoꝛitas legum cliuiliuzʒ. MNã ſm ciuilia iura ſeruus liberatus a ſer nuitute pꝛopter ingratitudinẽ commiſſã er ga dominum ſuũ redigitur in ſernitutem. ¶ At patet. C. de obſẽequijs patrono pꝛeſtã dis.l.Si manumiſſoꝛi tuo.¶ Et in aucten/ tico: vt liberti de cetero S Quia etiã.col/ latione.d.ſ¶ Et.i3.q.pᷣꝰ.c Item pꝛecepit. ¶ Et. C. de libertis ⁊ eoꝝ liberis.l.Si manu miſſus.ſEt in auctentico de nuptijs S.in / gratitudinẽ.collatione.ʒ.ſ Et. C. de inoffi⸗ cioſo teſtamẽto.l. Papinianus J. Memi 61 niſſe. Extra de donationibus.c. Pꝛopter. habetur etiam ꝙ donatio reuocatur pꝛo? pter ingratitudint᷑. C Secunduz quod de clarat viciũ ingratitudinis foꝛe repꝛehen ſibile eſt hiſtoꝛia gentiliuz. Ex qua aliqua referamus exempla. Nituꝑpatur ergo pꝛi⸗/ mo ⁊ repꝛehenditur ingratitudo romano/ rum qua vſi ſunt erga Furiũ camillũ.De quo dicit Augꝰ liꝰ.ꝭ.de ciuita.dei.c.ls.q; ingratam patriam ab hoſtibus liberauit⸗ CMecitat de iſto Tituſliuius ꝙ creſcenti bus rome domeſticis ⁊ externis malis p/ pter cõflictus receptos a confederatis ve/ his capanetibus ⁊ faliſcis terroꝛ publicꝰ Marcũ furiũ camillũ tanq;ᷓ medelam ma loꝛum oium creare compulit dictatoꝛẽ᷑. Et cum romanus exercitus per decem conti/ nuos annos male pugnando: vt ſcribit Hoꝛoſius crebꝛas ⁊ magnas clades acce piſſet i caſtris ſtaret pꝛo tempoꝛe animos firm auit. Mox camillus romaʒz rediẽs ex conſcripto nouo exercitu cũ capanetibus ⁊ ſaliſcis maxima cum pꝛoſperitate confli xit.Et victis duobus populis pꝛedam in⸗ ter milites partitus eſt.Deinde vehentiũ ciuitatem obſedit ⁊ cepit. Etvt ponit la lerius in rubꝛica de ominibus. Iſta victo ria fuit cum tanta gloꝛia romanoꝛũ ꝙ di ⸗/ ctatoꝛ ſublatis ad celum manibus pꝛeca⸗ tus eſt:ꝙ ſicui deoꝛuz romana felicitas ni mia videretur eius iuidia ſub aliquo ſuo incom modo ſatiaretur:haſqʒ inter pꝛeces ſubito lapſu decidit. Poſtqᷓ; autẽ ad vꝛ⸗ bem triũphans redijt.Tribuni multiq; ci ues camilli virtutis emuli diffamabant gloꝛiam eius contendentes hoſtilem pꝛe dam non equo iure fuiſſe diuiſam. Et iſta pendente inuidia faliſcoꝛum ciuitatem ro mano ſubegit imperio. Poſt quod a LZu cio apuleyo tribuno plebis accuſatus de iniqua veyentiũ pꝛede diſtributione inter currente illis diebus adoleſcentis ſui filij moꝛte:vt huic publico ⁊ inde pꝛiuato cru ciaretur incommodo in exiliuz pellitur dã natus quindecimmilibus eris. Camillus vo ab vꝛbe diſcedens deos pꝛecatus eſt: vt ſi hoc iniuſte pateretur q̃;pꝛimum ſe ci uibus ⁊ ingrate patrie neceſſariũ fieri vel lent. Q ſecutum eſt: Mam galli ſenones obſeſſa vꝛbem pꝛeter capitoliũ cepe: duce eoꝝ bꝛemio. Quare miſſũ eſt ad camilluzʒ pꝛo auxilio. Erant aũt romani raliter oppᷣſ ſi vix poterant ſe vlterius continere fa⸗ me interueniente. Sed conſueuerunt gal⸗ los decipe:⁊ conſilio iouis piſtoꝛis in mul tis locis hoſtiũ panẽc iactari fecerũt.Et euzʒ non poſſent vlterius diſſimulare ſamem omnis auxilij ſpe ſublata ſe ſalutẽqʒ ſuam auro redimere paciſcunt. Tandẽ aduenit camillus dicitq; pactiont᷑ auri iualidã:qꝛ ſine iuſſu dictatoꝛis ſummiq; magiſtratꝰ facta eſſet:denunciat gallis vt ſe ad bellũ parent. Ciuibus edicit vt ferro nõ auro re/ dimant libertatẽ. Pugnatur ergo itra ſe⸗ miruptã vꝛbem. vbi galli pꝛimo extra vꝛ bem ad octauũ lapidẽ acri moꝛte pellunt᷑. In quo pꝛelio nec pꝛeda nec captiuitas ſʒ tm hoſtiũ ſtrages fuit.Camillus in vꝛbez⸗ redijt appellatus pater pĩie ſecundus ro⸗ mulus: ⁊ alter vꝛbis cõditoꝛ.Quinquies dictaturã habuit:fuitqʒ remediũ oiuzʒ pe riculoꝝ pꝛie.Et 25 anno poſtq; piiam li/ berauit moꝛit᷑ peſtilentiali moꝛbo. HNã vt aſſerit Eutropius per bienniũ hijs tẽpoꝛi bus romũ peſtis afflixit. C Similit᷑ dam natur ingratitudo maxima romanoꝛuz er ga Scipionẽ africanuʒz. De quo Augꝰ liꝰ 3.de ciuita.dei.c.2o.ita ſcripſit. Scipio ille rome italieq; liberatoꝛ belliqʒ punici ſe/ cundi tam hoꝛꝛendi tam exicioñ tam peri cyuloſi pꝛeclarus mirabiliſqʒ confectoꝛ vi/ ctoꝛ anibalis domitoꝛqʒ carthaginis. Cu ius ab adoleſcentia vita deſcribit dijs de⸗ dita templiſqʒ nutrita inimicoꝝ accuſatio nibus ceſſit carenſqʒ; pꝛia quã fua virtute ſaluam 2 liberã reddit. In oppido linter/ nenſi egit reliq́;ᷓ cõpleuitqʒ vitam poſt inſi gnẽ ſuum triumphũ nullo illius vꝛbis ca ptus deſiderio.ꝗIta vt vixiſſe pꝛohibeat: ne ſaltez moꝛtuo ingrata piia funus fieret hec Augꝰ. ¶ Et Auluſgellius liꝰ.A.noctiũ acticaꝝ ita aſſerit.Cuz marcus neuius tri bunus plebis accuſaret ſcipionẽ africanũ ad populuz: diceretqʒ accepiſſe a rege an tiocho pecuniã vt conditiõibus gratioſis ⁊ mollibus pax cuzʒ eo populi romani no mine ſieret.Et quedam item alia crimina daret indigna tali viro.Zum ſcipio pauca pꝛefatꝰ que dignitas vite ſue atq; gloꝛia poſtulabat. Memoꝛia inquit quirites re⸗ peto diem eſſe hodiernũ quo anibalem pe num impio noſtro inimiciſſimum magno pꝛelio vici in terra africa:pacẽq; ⁊ vicioꝛiã vobis pepi inſperabilem. Hon igi᷑ ſimus aduerſus deos ingrati. Sed cenſeo relin/⸗ gquemus nebulonẽ hunc. Eamuſqʒ nunc pꝛotinus ioui optimo maximo gratulatũ. Id cum dixiſſet auertit ⁊ ire in capitoliuz cepit.Zum concio vniuerſa que ad ſenten tia de ſcipione ferendã conuenerat relicto tribuno ſcipionem in capitoliuz comitata atq; inde ad eius edes cum leticia ⁊ gratu latione ſolemni ꝓſecuta eſt. ¶ Et vt ſcribit Quintilianus liꝰ.xi.de inſtitutoꝛia oꝛatio ne. Maluit ſuꝑpioꝛ africanus abvꝛbe cede re q;ᷓ de innocentia ſua contendere cuʒ hu millimo tribuno plebis. Quare ſcipio vꝛ be diſcedẽs ⁊ apud linternum exulas cum moꝛti tandẽ appꝛopinquaſſet in ſuo mo⸗ numento hoc epigrama inſcribi fecit: In⸗ grata patria nec oſſa quidem mea nũc ha bet.pꝛout Aalerius ponit in rubꝛica de in gratis. ¶ Tertinz quod declarat nobis q⸗ ſit repꝛehenſibile ingratitudinis viciuz eſt exemplũ bꝛutoꝛum ammaliũ. Ct lz quoti die videamus animalia queqʒ etiazʒ ſilue ſtria beneficijs mãſueſcere ⁊ ſuos recogno ſcere bñfactoꝛes.De leone tamẽ amma lium irrationabiliũ rege mira pꝛedicant᷑. ¶Scribit Plinius liꝰ.7.de naturali hiſto ria.ꝙ helpis ſamius natione in africaʒ de latus naue ⁊ iuxta littus conſpecto leone hiatu minaci:arboꝛem fuga petijt. At leo pꝛocumbens ad arboꝛem hiatu quo terru erat miſerationem petebat. Os eniz moꝛ ſu auidioꝛe inheſerat dentibus eius: cru⸗ ciabatq; inedia. Quare helpis timoꝛe de poſito deſcendit de arboꝛe ⁊ leonem adiuit liberauitqʒ; euzʒ ab illo impedimento oſſe de ipſius oꝛe euulſo.Traduntqʒ q; diu na uis ea in littoꝛe ſtetit retuliſſe gratiam ve natus agregãdo.ſ Et Auluſgellius libꝛo quinto noctium acticarum quod ſequitur narrat. Appion inquit litteris homo mul tis pꝛcditus narrat ſe rome vidiſſe grati⸗ ope glora lleste/ lenpe nagno lcorid kſimos Win/ n nune fanblati. Ppitolnz zaſnen t relica ommitatt 34gun t ſchbit 10ꝛatio becede z hbu ſpio v sum d wo! Kangn canüchi nudell hobis; tanzch zqvott iaz ſine lecogo Necicnt⸗ * miid 0 Nt ,Nl n. iizna Norl nmcene mallul moſſe dliuns um ve slibio uiun fommi grali am leonis exhibitam Androdo cuidam. Erat ipſe ſeruus viri conſularis qui ad be ſtias damnatꝰ fuit. Inter quas aderat leo vnus terribilis valde.Hic vt androdum vidit pꝛocul repente quaſi admiratus ſte⸗ tit. Ac deinde ſenſim atq; placide tanqͥʒ noſcitabundus ad hominem accedit. Zũ caudam moꝛe atq; ritu adulantium ca/ num clemẽter ⁊ blande mouet hominiſqʒ ſeſe coꝛpoꝛi adiungit. Cruraq; eius ⁊ ma nus pene iam exanimati metu lingua le⸗ niter demulcet. Androdus inter illa blã dimemta amiſſum recuperat animũ: pau latimq; oculos ad contuendum leonem refert.¶ Zuzʒ quaſi mutua recognitione fa cta letos ⁊ gratulabundos videns homi/ nem ⁊ leonem. Que res cum omnes in admirationem traxiſſet eductus Andro/ dus atq; ceſari pꝛeſentatus requiritur cur ſibi leo tam familiarem ſe pꝛebuiſſet: At ille. Cum inquit africam pꝛo conſulari im perio meus dominus obtineret:ego ibi ini quus quotidianis verberibus ad fugam ſum coactus.Et vt mihi a domino terre il lius pꝛeſide tutioꝛes latebꝛe ſoꝛent in cam poꝛum ⁊ arenarum ſolitudines conceſſi. Ac defſiciente cibo conſilium fuit moꝛtem aliquo pacto querere.Zum ſole medio ra pido ⁊ flagranti ſpecuʒ quandam nactus remotam latebꝛoſamq; in eam me pene/ tro ⁊ recondo. Meqʒ multo poſt ad ean⸗/ dem ſpecu m aduenit hic leo debili vno cruẽto pede gemitus edens: 1 murmura doloꝛem cruciatumq; vulneris commiſe/ rantia:atq; illic pꝛimo aſpectu pauere ce⸗ pi. Sed poſtqᷓ; introgreſſus leo mitis et manſuetus acceſſit ⁊ ſublatum pedẽ oſten dere mihi ⁊ poꝛꝛigere quaſi opis petende gratia viſus eſt. ꝗbi ego ſtirpem ingenteʒz veſtigio pedis eius herentem euulſi: con cceptamq;ʒ ſaniem vuulnere intimo expꝛeſ ſi atqʒ; deterſi cruoꝛem.Ille tunc mea ope/ ra ⁊ medela leuatus pede in manibus me is poſito recubuit ⁊ quieuit. Atq; ex eo die triennium totum ego ⁊ leo in eadẽ ſpe cu eodemq; victu viximus. NHam quas venabatur feras 1 mẽébꝛa optimioꝛa mi⸗ — 62 hi ad ſpecum ſuggefebat: que ego ignis copiam non habens ſole meridiano toꝛ/ rens edebam. Sed vbi me vite illius feri ne iam perteſum eſt leone in venatũ pꝛo/ fecco reliqui ſpecum.Et viaʒ fere tridui per menſus a militibus viſus appꝛehenſuſqʒ; ſum.Et ad dominum ex africa romam de ductus. Is me ſtatim rei capitalis dam⸗ nandum aut dandum ad beſtias curauit. Intelligo hunc quoqʒ leonem me tunc ſẽ parato captum gratiam nunc mihi beneſi cij ⁊ medicine referre.Quibus auditis in quit Appion androdus a pena ſolutus et leo libertati donatus fuit. Poſtea videba mus androdum ⁊ leoneʒ loco tenui reuin ctum vꝛbe tota circumtabernas ire. Do/ nari ere androdum:floꝛibus ſpargi leonẽ. Omneſqʒ fere vbiqʒ obuios dicere: Hic eſt leo hoſpes hominis:hic eſt homo me dicus leonis. He delſine adhuc ſtupen/ da leguntur q́ grata belua ſit inuenta be neſactoꝛibus ſuis. Recitat Solinꝰ de mi rabilibus mundi.ꝙ diuo auguſto impe/ rante puer quidam ad littus perueniens comedere dabat delſino piſci pꝛope ter· ram aduenienti.Quare effectum eſt ꝙ pi ſcis ille puero ita ſe tractandum benigne pꝛebuit vt ab ayano littoꝛe ipſuʒ equitan tem ſuper ſe vſqʒ puteolos vehere ſit vi/ ſus. Hoc per annos plurimos tamdiu ge ſtum eſt donec aſſiduo ſpectaculo deſine⸗ ret eſſe miraculuz. Sed vbi puer obiüjt ſub oculis publicis deſiderij meroꝛe delfinus interijt. Si igitur bꝛuta animalia ⁊ pecoꝛa campi benefactoꝛes agnoſcunt: quanto⸗ magis rationalis anima innumeris bene ſicijs pꝛedita ſuo grata dehet eſſe benefa⸗ ctoꝛi.Hinc eſt qð Yſaie pꝛimo capitulo cõ queritur deus dicens de iudaico populo. Et nunc de omnibus ingratis ſilios enu- triui ⁊ exaltaui:ipſi auteʒ ſpꝛeuerunt me. Cognouit bos poſſeſſoꝛem ſuuʒz:⁊ aſinus pꝛeſepe domini ſui: iſrael autem non co⸗ gnouit me. CQ pꝛopter ingrantudinez auferuntur bona 2 oꝛiuntur mala 2 ſubtrabunt᷑ ꝓmiſ E beneſcia. Q¶ Caß. zm, Ertiũ myſteriũ declarandũ de igra · titudine dicit᷑ dãnificatio. Incurrit ℳequidẽ igratus multa dna: qm ex inaratitudine ſequantur tria. p conceſſa bona auferuntur. C20 grauiſſima mala oꝛiuntur. ¶3Ö pmiſſa beneſicia ſubtrabuntur. ¶ HPꝛimo ꝛceſſa bñficia auſeruntur.dicit eni Augꝰ. Qò deus dederat gratis abſtu lit ingratis. vnde ſaluatoꝛ dixit iudeis in parabola vinee de qua fit mentio in hodi erno euangelio iudeis ingratis. Auferet a — vobis regnũ dei.Hec aũt parabola myſti ce ad quẽlibet hoĩez põt referri.vinea eni deſignat aiam que a deo plantatur in crea tiõe in qua ponitur toꝛcular remoꝛſus cõ ſcientie:turris rationis ex qua poſſit vidẽ do diſtinguere amicos ab inimicis. Sepe circundatur. ſ.cuſtodia angelica locatur. Agricolis.ſ.appetitui ſenſitiuo ⁊ itellecti⸗ no. vites in ea ſunt iclinationes ad virtu/ tes vel habitus virtutũ qui infunditur in baptiſmo.Zẽpus fructuuz appꝛopinquat cũ incipit habere vſũ liberi arbitrij quo de bet in honoꝛẽ dei fructus ꝓducere bonox opex.Tunc mittit deus nũcios ſuos ideſt bonas inſpirationes ⁊ inſtinctus mẽtales ad benefaciendũ vel documẽta pꝛedicato rũ ⁊ ſeripturaꝝ.ſ Sed ingratus homo iſta moꝛtiſicat ⁊ contẽnit. Demũ ipſe dei filius in ſacramento altaris venit ad eũ: ſed vel non recipit vel receptũ eicit extra ſe ⁊ cru/⸗ cifigit malis operibus ſuis:ſm illud Apli ad hebꝛeos. Rurſus ſibi metipſis cruciſi/ gentes filiũ dei. De hacvinea.ſ.igrata aĩa conqueritur deus.¶ Vſaie. 5. c dicẽs. Plã tauit vineã electã ⁊ ediſicauit turriʒ in me dio eiꝰ ⁊ toꝛcular calcauit in ea:⁊ expecta⸗ uit vt faceret vuas ſecit aũt lambꝛuſcas. WVue ſunt opa vere virtuoſa:labꝛuſce ſunt opa que hñt apparentiã boni. Et ſequitur textꝰ Yſai. Quid vltra debui facere vinee mee ⁊ nõ feci.Et nũc oſtẽdã ꝗd faciã vinee mee. Auferã ſepẽ ideſt ſubtrahã cuſtodiã an geli:diripiaz mãm ideſt patres ⁊ viros docentes mandata dei. Ponã eã deſertaã ſubtrahendo gram. Non putabitur nec fo diet᷑.Aſcendent ſpine ſuper eam ⁊ nubibꝰ mandabo ne pluaͤt ſuper illã:ideſt verbuz ſubtraham compunctionis a pꝛedicatoꝛi bus.Hinc Hieroꝰin liꝰ Judicuzʒ.xi.q.3.c. Audi inquit.Deus qui videt in abſcondi to ꝓſpiciens mentẽ ⁊ aios:vicijs ⁊ paſſio/⸗ nibus ſeruientes in coꝛde eiꝰſe non diligi: ſed ant auaritiã aut libidinẽ aut iactantiiä diſcedit a mẽte eius.ſ.ſubtrabendo gr̃am relingt domũ eius vacuã.ſ.virtutibus. Exine hoc eſt in pᷣmis parẽtibꝰ qui reple ti donis ſpũalibus ⁊ tpalibus ingrati fue/ runt deo:ob quod tot bonis pꝛiuati ſunt ⁊ a terreſtri paradiſo eiecti.¶ Scðᷣo pꝛopter ingratitudinẽ incurrit quis multa mala 2 ſpualia ⁊ tpalia. Eʒechias rex hieruſalem poſt victoꝛiam maximãa ⁊ liberationeʒ de manibus Sẽnacherib quia nõ egit gras cantando canticũ dño ſᷣm moꝛẽ illius po⸗ puli ꝓpter ſuam ingratitudinẽ egrotauit vt narrat etiã Joſephꝰ.Et habet᷑ Yſaie.38. co.. ¶Timeant homies igrati:qm̃ vt dicit Hugo de ſancto victoꝛe.Quelibet creatu ra trina voce alloquitur hoiem. ¶ Accipe. ¶KRedde. Iuge. Accipe ex me bñ ficiuʒ ad vſum tuũ.Accipit inquit celũ a meil/⸗ luminationẽ ⁊ motũ.Accipe inquit ignis a me caloꝛc. Accipe ab aere reſpirationẽ. Acecipe ab aqua refrigeriũ ⁊ lotionẽ. Acci pe a terra aialia fructus ⁊ alia ad ſuſtenta tionẽ. Secũda vox eſt redde.ſ.obſequiũ tuo beneſfactoꝛi ⁊ meo creatoꝛi: ꝗ ideo me creauit vt tibi ſeruirẽ. ¶ Tertia vox eſt fuge ſ.ſuppliciũ tibi paratũ ꝓpter ingratitudi/ nẽ. ¶ Tertio ꝓpter ingratitudinez ꝓmiſſa bñſicia ſuberahunturels hoc non de ſacili fiat a deo ⁊ imitatoꝛibus eius.vt eni ingt Tho.22. q. co. 7. Circa ingratũ duo ſunt cõ ſideranda.ſ MPꝛimũ quid ipſe ingratꝰ di⸗ gnus ſit pati:⁊ ſic certũ eſt ꝙ meretur bnſi cij ſubtractionẽ. Aliud conſiderandũ ꝗd opoꝛteat ipᷣm beneficiũ ſacere.Et pᷣ quidẽ nõ debet eſſe facilis ad igratitudinẽ vindi candã:ſed debet attẽdere vt beneſiciatuʒ de ingrato faciat gratum. Quod ſi nõ po teſt pꝛimo beneſicio facere:ſoꝛte faciet ſe⸗ cundo.ꝙ ſi benefſicijs multiplicatis ingra titudinez augeat ⁊ peioꝛ fiat:tunc a beneſi cioꝛuz exhibitione ceſſare debet. Sic facit miſericoꝛs ⁊ clemens pater omniũ deus⸗ E Pe tere Vl Gm iti⸗ Goc gberi lae. dpee dlem nold ſiei ad hol ſna. l bene ctio mus: yme ſin dem⸗ cati get lecu ſuie bioe atis incd W e R di kved echcanon⸗ 11,30 bſcondi paſſo/ ndiig uctanii o gian mubos. uiſchie guiſe/ unſont oproptn! a mala! anſien vonez dNe nt gias no po / votauit ie, 39. KN aen Ncchpe⸗ ebüſerz ia nel/ nit ignis imnond⸗ ni. Aci ſuſtenta odſegbii gickone Nreſtf Gunmd/ Gn orſel tcning Pfunch wed membif mdi auh enindi ſciatuz ino 7 ciet ſe⸗ s ingt benef Siche i deb⸗ WVeneficia ſna multiplicat. Biutius patiẽ ter expectat. Peccata tantoꝝ diſſimulat: vyt ſaltem mãſuetudine ſua dulciſſima coꝛ da moꝛtaliũ liquefiant: ⁊ ad ipᷣm redeãt pe nitẽdo. Hinc Hieroꝰ.93.di.c.Diaconi.ait Mogeratio dei ac pietas ſolũ nr̃m reditũ querit:ac nos cupit longa ſua bonitate ſal uare. Ad vos igitur clamito o moꝛtales o peccatrices aie. Cognoſcite deum pairẽ clementiſſimũ.Diligite deũ nobis beni/ uolũ:laudate ⁊ bñdicite deum ſuoꝝ bene ſicioꝝ datoꝛẽ liberaliſſimũ. Reuertimini ad deũ dñm pijſſimũ:qꝛ ipſe eſt dñs deꝰ noſter: qui tribuit nobis ineffabilia dona ſua. ¶ Pꝛo quibus Augꝰ li.7.de ciui.dei c.ʒ l.inquit. Habemus ab iplo deo multa beneſicia pꝛo quibus nequaqᷓ; valemus actioni gr̃aꝝ ſuffieere. Ab eo eni eſt ꝙ ſu/ mus:ꝙ viuimus: ꝙ celũ terrã cõſpicimꝰ: 1 mentẽ atq; rationẽ habemus:quare ip ſum qui hec oĩa condidit inquiramꝰ. Tan dem eni ipſe nos oneratos obꝛutoſqʒ pec catis ⁊ a contẽplatione ſue lucis auerſos: ac tenebꝛaꝝ ideſt iniquitatis delectatione cecatos nõ ideo deſeruit. Miſitqʒ verbuʒ/ ſuũ qui eſt vnicus eius filius.Quoꝓp no⸗ bis aſſumpta carne nato atqʒ paſſo a pec catis oibus mundaremur. Eiuſq; ſpiritu in coꝛdibus noſtris dilectione ꝑfuſa: oibꝰ difficultatibus ſuperatis in eterna requie in contẽplatione eius ineffabilẽ dulcedinẽ inueniremus.Que coꝛda que lingue ad agendas ei gr̃as ſatis eſſe contẽdant.hec ille.Exhibeamus igitur nos gratos deo 2 deinde hoibus nobis benefacientibus:vt ſic regnũ acqramus grrni. zn quo ieſus dei ſilius cuzʒ patre ⁊ ſpiritu ſancto viuit in ſecnunla ſeculoꝝ Amen. Sabbato tertie hebdomade. De ſuper bia ſernẽtiũ ↄſilia ⁊ in ſuo ſẽſu ↄſidentiũ. ESermo vigeſimus pꝛimus Iſſipauit ſub ſtantiã ſuã. vᷣba ſunt redẽpto⸗ ris noſtri oꝛiginaliter Luce.ij. cꝰa in euangelio hodierno. Habet h̊ pꝛo pꝛiũ mens ſuperboꝝ:vt tanti extimet pꝛo 5 9 pꝛiam pꝛudentiã ꝙ oia conſilia ſapientu,ʒ 6; detèſtatur. Tamẽ audire debẽt qð ſcribit᷑ in.c.Canonũ.Ex᷑ de conſtitutionibus.⁊ in c. Ne initaris.Et.S.q.pᷣdin.c. Sciendum. Ne initaris pꝛudentie tue. pꝛudentie ſue inititur qui ea que ſibi agenda vel dicẽda videntur patrũ decretis pꝛeponit.¶ Iccir/ co in hoc ſermone contra ſuperbiã ſpernen tiũ conſilia dicemus:exqua innumera ſo lẽt dãna/ ꝓuenire.Sicut patet in filio ado⸗ leſcente qui patris ſaluberrima monita re fugiens cũ ignominia ⁊ graui dãno conſũ pſit ſubſtantiã ſuã.quod nõ eueniſſet ſi ae quieuiſſet conſilio illius qui tenerrime di ligebat eũ. At igitur coꝛda oium humiliè tur ad conſilia neceſſaria expetenda ꝓpo⸗ nemus de ipſo conſilio tria myſteria decla randa. Hn dicitur exhoꝛtationis. Emdeternmminaftanis- zu conditionis. & Qð cõmendatur cõſiliũ voce oiuʒz ſcri pturaꝝ. Et de ſeptẽ genentbus conſilioꝛũ. Rimũ m yſteriũ de conſilio declarã duũ dicitur exhoꝛtationis.Ois ꝗp⸗ pe ſcriptura diuina ⁊ humana nos boꝛtat vt conſiliũ in rebus gerendis expe tamus:dãnatq; illos ꝗ ſuo ſenſu ducunt᷑. ¶ Ende Sapiens ꝓuerbioꝝ.2. c.ait.Cõſili um cuſtodiat te:⁊ pꝛudẽtia ſᷣuabit te.¶ Et 8.c.Ego ſãpientia habito in ↄſilio. ¶ Et.xi. c.Erit ſalus vbi multa conſilia. ¶ Et.lꝛ.c. Via ſtulti recta in oculis eius.Qui autezʒ ſapiens eſt audit conſiliuzʒ. ¶Et.Izʒ.c. Qui agunt oĩa cũ ↄſilio regunt᷑ ſapientia. ¶ Et I5.c.Diſſipant᷑ cogitationes vbi nõ eſt cõ ſiliũ: vbi vᷣo plures ſunt conſiliari conſir mantur. Et.I9. c. Audi ↄſiliũ ⁊ ſuſcipe di ſciplinã:vt ſis ſapiẽs in nouiſſimis tuis. ¶Et.20.c. Cogitationes ↄſilis roboꝛant. ¶Et.ꝛ4.c.Erit ſalus vbi multa ↄſilia.ſ Et 27. c. Bonis amici ↄaſilijs aia dulcoꝛatur. Et ecchaſtici.32. c. Fili ſine conſilio nihil facias ⁊ poſt f:ctũ nõ penitebis.ſ Et.ꝛ2·c. Añ oẽz actũ pᷣcedat ↄſiliũ ſtabile.. Et Ca ſ ſiodoꝛꝰ li.pᷣ epłaꝝ. PKHmũ laudis hoies moꝛibus ſuis applicant:q̃tiẽs de negocio rũ meritis ambigentes ad peritoꝝ conſi⸗ lia decurrũt. Et Hieronymus ſuper illo ipſe diriget conſiliũ eius. Quicũq; igit N „ verbo Pſaie.ʒ.co Et conſiliarius nõ eſt ti: bi ait. Gꝛeci pocete laudabilis ſapientie di xerunt pꝛimũ eſſe beatũ qui per ſe ſapiat: ſcdᷣm qui ſapientẽ audiat.Qui aũt vtraqʒ caret:hunc inutilem tam eſſe ſibi q́; alus. ¶ Et Cicero in libꝛo de ſenectute.NHon viri bus non velocitatibus aut celeritate coꝛ⸗ poꝛũ res magne gerũtur:ſed conſilio anti quoꝝ ⁊ ſcia. ¶ Et Terentius.QOia pꝛius ex periri conſilio:qᷓ;ᷓ armis ſapientem decet. IEt. ff.de repudijs.l.ʒꝰ.Dubiũ nõ eſt oia que conſilio recte geruntur:iure meritoqʒ eæffectu ⁊ firmitate niti.ſEt.C. de ſacroſan/⸗ ctis eccleſijs.l. Placet.¶Et. C.de inceſtis nuptijs.l. Non dubiũ.Oia que pꝛudentũ conſilio fiunt bono ſine peragũtur. ¶ Et. C. ne filius pꝛo patre in aucten? habita. Sa pientũ conſilio mũdus illuminatur. ¶ Sʒ pꝛo huiꝰpartis delectabili ampiiatiõe:no tare debemus ꝙ ſunt ſeptẽ conſilia. Cp' internale. ꝛmm particulare. Cz n ciuile ⁊ ſeculare. An generale. Cz*pꝛouinciale. Wé&N epiſcopale. Czin monachale. CPꝛimũ eſt conſiliũ internale ꝗð ꝗs fa/ cit in ſemetipſo:cũ videlz aliquid occurrit sgendũ dubium:iueſtigat ratio ſi illud eſt bonũ vel malũ. Et ſi bonũ quibus medijs ſit vtendũ ⁊ ſilia.⁊ in hoc recurrẽdũ eſt ad deũ. vnde Thobie. A.c dicit. Omni tꝑe bñdic deum ⁊ pete ab eo vt vias tuas diri gat ⁊ conſilia tua in ipſo permaneãt. ¶ Et Eccliaſtici.2.9.c In oꝛone cõſitebitur dño vel mr̃imonia cõtrahere vel ingredi reli/ gionẽ intendit vel a pꝛia diſcedere pꝛo qua cũq; honeſta cauſa ꝓponit ad deũ confu⸗/ giat ⁊ ab ipſo conſiliũ expoſtulet. ¶ Legi⸗ mus de beato franciſco ꝙ dũ oꝛabat ante imaginẽ crucifixi in ecclia ſancti samiani dicebat hec vᷣba. O alto e gloꝛioſo dio il / lumina le tenebꝛe del coꝛ mio:donami fe⸗/ de diricta ſperãza certa e charita perfecta: ſenno e cognoſcimento che io facia la tua ſancta volunta. CScð m eſt ↄſiliũ particu lare qð alter exhibet alteri.Eũ eni ꝗs non eſt ſibi ſufficiẽs ad confiliũ capiendũ cires agenda ab alio conſilium accipere debet. Quimimo circa pꝛopꝛiã vitam ⁊ obſcura Ptinentia ad conſcientia ſibi credere nõ de bet: ſed conſiliari cuzʒ peritis ⁊ bonis vel li bꝛis doctoꝝ.vnde Thobie.A.c dicit᷑.Con ſiliũ a ſapiente ſemper require.Dicit᷑ aut quis ſapiẽs dupliciter.vno modo ſᷣm gd. Aliomodo ſimplr. Sapiens ſᷣ̃z ꝗd dicitur qui bene iudicat de fine alicuius artis vel miſterij:⁊ de hijs que ducũt ad illũ ſinem. Et ſic dicitur ſapiẽs medicus qui bene iudi cat ⁊ de ſanitate ⁊ de medicinis cõferẽtibꝰ ad eã.Et ſapiens negociatoꝛ qui bñ iudi⸗ cat de lucro acquirendo ⁊ de medijs ad ip ſũ ⁊ ſic de alijs.Sed ſapiẽs ſimpli dicit ꝗ bene iudicat de vltimo fine vite humane: qui eſt deus ⁊ de perducentibns ad eũ.Et hic eſt verus ſapiẽs ⁊ virtuo ſus.Quia igi tur Thobias dicit a ſapiente ſine alia addi tione pꝛimo ⁊ pꝛincipalr conſiliũ queren / dũ eſt a ſapiente ideſt docto in ſuctis ↄſciẽ tie. Neq; enim a medico querit quis cõſili um de negociatione:ſed a docto negocia/ toꝛe.Nec a negociatoꝛe de medicinalibus ſed a perito medico:⁊ ſic de alis. Multo magis de ꝑtinentibus ad aiam: vbi ſunt maioꝛa dubia ⁊ magis piculoſa nõ debet quis indifferenter conſiliũ querere a ꝗgbuſ cũqʒ:ſed virtuoſis doctis ⁊ pꝛacticis.vn/⸗ de Eccliaſtici.ʒ7.cꝰ dicit᷑. A conſiliario ma lo ſerua aiaʒ tuã ideſt caue tibi.Et qui ſint mali conſiliarij a quibus cauendũ ipſe de clarat cũ ſequitur.Cũ viro irreligioſo tra⸗ cta de ſdctitate ⁊ cũ iniuſto de iuſticia ⁊ cũ muliere de hijs que emulatur. Cũ timido de bello. Cũ negociatoꝛe de traiectiõe. Cũ emptoꝛe de venditione.Cũ viro inuido de gratijs agendis.Cũ ipio de pietate.Cũ in haneſto de honeſtate.Cuz ſeruo pigro de multa operatione. Non attendas hijs in omni cõſilio.Et ex hoc vltimo dicto patet ꝙ pꝛeſfata locutio eſt per ironiã:quaſi dice ret cũ pꝛedictis nõ habeas cõſiliũ.Et ſub dit.Coꝛ boni conſilij ſtatue tibi. Scienduʒ inſuper ꝙ illud quod dicitur pꝛouerbioꝛũ xi. Ibi ſalus vbi multa conſilia.non ſic in⸗ telligendum eſt quo ad incipientes bene ſacere ⁊ ſimplices tanq quis multoꝛum hommi ſliliun clens ſloen 2 (liin Mci bus? ſegicia guodt Nſiſ ſumo quia part men inpo legt ee gger anes fummn Haret doſ ed⸗ pien ſoſe co, eſteo lepan depn Alus Etil Pa 4 ne di. li⸗ n ſfe oph füel aen ter too Uhen hug chan Wn lece dan mai an ge deben, Lobſn nenöde mopelli il Con cikauts dim ga. Aüdicnne anns vl lüfnon⸗ beneind ſinb büincdi⸗ digadip diatg mane: geü Lt Nviaigi laaddi verch! 1s ſei⸗ nis cöfli negocio/ nolbus Holo biſfunt debet tagbut cis. n/ ianioma tabiſin üpled doſomm)/ da mic e. Cu ido de Cũ in gode is n paet ſi dice rſub endu; ſbiom ſicin⸗ ben lown . . —— rS ho minũ ſeu a multis debeat inquirere cõ ſilium de directione vite ſue. Nam hoc ſa ciens audiet diuerſa conſilia ⁊ qñqʒ cõtra ria:vnde in mẽte ſua conſundetur neſciẽs quid magis ſequatur. ¶ Tertiũ eſt conſili um ciuile ⁊ ſeculare quod fit in cõmunita tibus ⁊ vniuerſitatibꝰ. Nec bñ eni poſſũt regi ciuitates ⁊ regna abſqʒ conſilio. vnde quolibet tꝑe pꝛincipes ⁊ rectoꝛes ciuitatũ vſi ſunt conſilijs.Hã ⁊ Salomon ſapiẽtiſ ſimus conſiliarios habuit: quoꝝ conſiliũ quia Roboã filius eius reliquit magnazʒz partẽ regni amiſit.vt habetur.2. paralipo menõ.A.coNBe Romanis auũt ſcribitur in policrato.ꝙ Romulus condita ciuita/ te quã ex ſuo nomie romã vocauit.Centũ ex ſenioꝛibus elegit:quoꝝ conſilio omnia ageret quos ſenatoꝛes pꝛopter ſenectuteʒ patres ob ſimilitudinẽ cure noĩauit.Quo rum nomia aureis litteris conſcripta erãt patreſqʒ conſcripti appellabantur.qꝛ ali⸗ os ſapientia etate ⁊ affectu paterno pꝛece debant.Et heſter pᷣ ceꝰ ſcribitur ꝙ ſeptẽ ſa/ pientes ex moꝛe regio aderant regi aſſue ro ſemper ſcientes leges ac iura maioꝛũ: quoꝝ conſilio cuncta faciebat. Quartũ ſt conſiliũ generale ulud. ſ. quod ſit pꝛeſẽ te papa vel eius legato ad hoc ſpecialiter deputato a papa conuenientibus ep̃is et alijs pꝛelatis plurimis ꝓut ipſe oꝛdinauit Et iſtud non põt celebꝛari niſi auctoꝛitate pape:vt patet di.l⁊.per totũ.Als nullum eſſet ⁊ non conſiliũ ſed conciliabulum ⁊ ſy nagoga ſathane diceretur ⁊ eſſet. ¶ Ande di. i7. Pelagius papa ait. Multis apoſto licis ⁊ canonicis ac eccliaſticis iĩſtruimur regulis nõ debere abſq; ſnia romani pon tiſicis concilia celebꝛari.ſ.generalia.na pꝛopter non conciliũ ſed veſtrũ connẽticu lũ vel conciliaboluzʒ caſſatur:⁊ quicꝗd in eo actum eſt irritũ habetur ⁊ vacuũ.i NMic ⁊ rex Theodoꝛicus cũ vocaſſet plurimos epos de diuerſis pꝛouincijs ad conciliũ ce lebꝛandũ in vꝛbe pꝛopter crimina que im pingebantur ab aduerſarijs contra ſyma chum aduenientes ob reuerentiã regis di xerunt hoc ſieri non poſſe:ſcilicet celebꝛa / re conſilium.ſed ſpectare ad ſymachũ pa pam qui impetebatur.Et perſuadentibus 64 pis Symacho pape vt ipſe conuocaret leu auctoꝛitate eius congregarentur in cõ ſilio aſſenſit eis:⁊ eum immunem ⁊ libe⸗ rum ab illis vicijs pꝛolatis contra euʒ de clarauerunt. Sed ad claram noticiam de hoc conſilio habendam. S nis notan? dum eſt ꝙpꝛiſcis tempoꝛibus in conciiijs aderant imperatoꝛes:vt patet in diſcurſu hiſtoꝛie tripartite. Et. IS. di.c Canones. quia eccleſia tunc male poterat vti pote⸗ ſtate ſua pꝛopter aduerſitates quas patie batur ab hereticis:quibꝰ aliquando faue bant ⁊ adberebant magni pꝛincipes ⁊ re ges.Sed cum potuit eccleſia hoc coꝛꝛexit ⁊ non per pꝛincipes ſed per ſe conſilia con uocauit.Et aliquãdo per imperatoꝛes pꝛe cipiente eccleſia celebꝛata ſunt concilia. Aliquando ipſa rogante ⁊ poſtea auctoꝛi zante.Aliquando Srrarihcanfe: vt pa/ tet di.l⁊?.per totum. ⁊ maxime in g. Binc etiam. Sicunt autem aliqui ꝙ papa ne gligente ⁊ nolente congregare conſilium ad locum idoneum pꝛo aliqua cauſa ho/ neſta ⁊ ardua imminenti poteſtas congre gandi conſilium ſpectat pꝛimo ad omnes cardinales qui poſt papam ſunt maioꝛes clerici omnibus alijs quibuſcunqʒ. arg'n eius quod legitur de maioꝛitate ⁊ obedi/ entia cè pꝛimo per Innocentium. Et quia cenſentur vnum coꝛpus cum eo quaſi ſe⸗ de vacante videtur ad eos ſpectare talis poteſtas. ¶ Secundo ſpectat ad patriar/ chas ⁊ pꝛecipue ad conſtantino politanũ. Cuius ſedes eſt pꝛima poſt romanam:vt patet di.22. De conſtantinopolitanæ. et capitulis ſequentibus.Quod tamẽ intel⸗ ligendum eſt cum catholicus eſt patriar⸗ cha. Tertio ad imperatoꝛem. quarto ad reges. quinto ad alios pꝛincipes. Nam poteſtas vnius deuoluitur gradatim ad alium pꝛopter negligentiam. arg'n pc ele⸗ ctione cꝰ Eum in cunctis. Et de conceſſio ne pꝛebende c 2⁰. ¶ el dicamus ꝙ due partes concilij in aliquo loco congregate poterunt ⁊ alios connocare iuxta notata per Innocentium in cꝰ ſecũdo de noui ope ris nunciatione. ¶ Abi autem papa eſiet hereticus vel de hereſi ſuſpectꝰ:tüc ad eũ non videtur ſpectare poteſtas ↄgregandi conſiliũ: arg di.40.c. Si papa.¶ Scõðo notandũ eſt ꝙ ad hoc cõciliũ generale ſo luz epia ſuperioꝛes ſunt de neceſſitate vo candi.vt notat Innocẽ.⁊ Joannes andre. in. c. Sꝛaue.de pꝛebendis.Et facit ad h di. i8.cin pᷣs.⁊ ci'¶ Pꝛopter.cũ ſequentibꝰ. Et tamẽ in poteſtate pape conuocare etiaʒ abbates ſi vult. 63. di. &Madrianꝰ. vbi fit mentio de abbatibus.Et de Gꝛegoꝛio de⸗ cimo legitur ꝙ ad conciliũ generale quod fecit Lugduni vocauerat beatum Thomã de agno.⁊ hoc ratione ſue eminentis ſcien tie. Imperatoꝛẽ vo vel alios pꝛincipes nõ tenetur conuocare perg Hinc etiazʒ. di. 17. põt tamẽ ſi vult vocare ſi ei videtur expe/⸗ diens ad ſcandala vitanda: vrx di.63 F. Re rum. ¶Tertio notandũ ꝙ ad generale cõ ciliũ vocandi ſunt oẽs ep̃i oꝛbis: ex eo qd habetur di.ié.c.pᷣ.vbi dicitur ꝙ ſancti pa/⸗ tres in conſilio niceno quod fuit ſolẽniſſi/⸗ mum de omni oꝛbe terraꝝ ↄuenerũt. Po teſt tamen numerus relinqui arbitrio pa/ pe. Nec curandũ de numero diminuto pꝛe latoꝝ ppter vᷣbum xpi dicentis Math. i. Abi ſunt duo vel tres congregati in noie meo ibi ſum in medio eoꝝ.pᷣꝰ.q.pᷣ.c. Cũ ſcriptura.¶ Et.24.q.pᷣꝰ.c.Alienꝰ.¶ In con cilijs enim pꝛeteritis in valde differẽti nu mero conuenerunt epᷣi. Aliqñ in maximo numero.Aliqñ fnerut ſexcenti. Aliqñ tre/ centi. Aliqñ ducenti.Aliqũ centũ.Aliqũ quadraginta. Aliqũñ triginta. Aliqñ vigi ri.Aliqũ quindeci epᷣi ⁊ in oibus ſfacti ſũt canones. Aliqũ plures vel paucioꝛes. Ali quãdo papa fuit pñs.Auquado legati ex parte ipſius. In cõcilio niceno interfuit ſa ctus Hicolaus. In quodam carthagineñi interfuit ſanctus Auguſtinus. Sed qñ de ſide agitur ? hereſibus extirpãdis vel ſciſ matibꝰquia cauſa eſt cõis oibus catholi⸗ cis ⁊ oẽs tangit ab oibus epᷣis catholicis tractari 1 terminari debet:⁊ oẽs ep̃ᷣi debẽt ad conciliũ conuocari ſᷣm illam regulam. Quod oẽs tangit debet ab oibus appꝛo/⸗ bari. de re gulis iuris liꝰ. o. Et di. ?6.c. p.Et de hijs que fiunt a maioꝛe parte capſi c. ſi nali.Quarto notandũ ꝙconſiliũ nõ po teſt iudicare papà aut vi pꝛeſigere legem. vnde.9.q.ʒ.dicit᷑. Nemo põt iudicare pꝛi/ maʒ ſedem.ſ.papã:nec Auguſtus:nec po polus: nec electus.Et ibi eſt ci Alioꝛũ ad idẽ ⁊ alia.Ex quo dicit Joannes andre.ꝙ ſnie pape ſtandũ eſt qnñ cõtradicit ſnie to⸗ tius concilij.Et papa põt interpꝛetari ſta⸗ tuta conſilij ⁊ tollere ⁊ limitare:vt habet ve reſcriptis.c.Satutũ.liꝰ.õ̊. Et glo.in cꝰ Abi piculũ de electiõe liꝰ..ait.Qð lʒ nõ ſit licitum ꝙ papa reuocet ſtatuta conſilij poteſt tamen ſi vult.Et bꝛeuiter in omni/ bus papa eſt ſupꝛa conciliuzʒ excepta cau ſa hereſis aut ſciſmatis:i quibus iudicat papa a concilio. de hereſi eſt c' Si papa. Ao. di. De ſciſmate habetur decretum ſa⸗ ctuz in conſilio conſtantienſi celebꝛato an no dſii .5. ccccxvij. .Quinto notan/ dum ꝙ multa oꝛdinauit ⁊ diffiniuit eccle ſia in concilijs celebꝛatis.Et vt ingt Bo nauentura di.xi.pꝛimi libꝛi. In pꝛimitiua cccleſia fuerunt quatuoꝛ conſilia pꝛincipa lia tempoꝛe apoſtoloꝝ:vt etiam dicit que dã glo.ſuper actus.¶ Pꝛimũ fuit ad ele/ ctionẽ MOα athie: de quo ſit mẽtio actuuzʒ pᷣ co. ¶ꝛ fiit ad electionẽ ſeptẽ diaconoꝛũ Actuũ.d.cꝰ. Iʒin ad non imponenda lega lia gentibus Actuũ.is.c. ANad tolerãda legalia ad tempus Actuũ.22. c. Poſtmo dũ vo tẽpoꝛe conſtantini ⁊ ſilueſtri pape: vt refert Iſidoꝛꝰliꝰ.d.ethiloꝝ:ceperũt con ſilia generalia. NHam in pꝛecedentibus tẽ/ poꝛibus per ſecutione feruente docendaꝝ plebiũ minime dabat᷑ facultas.Inde chꝛi/⸗ ſtianitas i diuerſas hereſes ſciſſa eſt:quia non erat epᷣis licentia conceſſa conuenien di in vnuz niſi tꝑe ſupꝛadicti imperatoꝛis Ipſe enim dedit facultatem xpᷣianis libere congregari. Hec obſtat ci lacuit. 13. q. 2. in quo oſtenditur per melchiadẽ papag celebꝛatũ conſiliũ:qui tamẽ pꝛeceſſit ſilue ſtrũ. Nã vt dicit glo.⁊ Archidiaconus con ciliũ illud non fuit ita gnãle:ſed celebꝛatũ cũ paucis. Ex conſilis aũt gnãlibꝰ qua/ tuoꝛ dicuntur ceteris pꝛincipalioꝛa:vt pa⸗ tet di.is.c. Canones.ſ.Nicenũ. Conſtanti nopolitanũ.Epheſinum.⁊ Calcedonenſe. Hec totã pꝛincipaliter complectunt᷑ ſidem quaſi quatuoꝛ euãgelia vel totidẽ paradiſi ſiumia de quibus ait Oꝛegoꝛius di.ij.cꝰ Sicut. Sicut ſci euangelij quatuoꝛ ubꝛos: nseher Alorüel Ancreg itſnieto/ aariſta/ ſt habet Gonc Ghyns tn onſli Wonni leptn dan 6 de Si ane reum cbꝛato ar tonotan/ iuit eecl ngt Bo mitius ninclpe n qoe a! lucz, iaconon endalege tolerich Pohmo n pape: rütN abos ti⸗ hocenc nd chn eſtq onuanin veruons olibeh Ut. 3,0· papa; ſit ſlue us con lebꝛatu qua / Vlpa/ nſtann onenſ nt fiden panul, Dl. big ! ſie quatuoꝛ conſilia ſuſciꝑe ⁊ venerafi me ſateoꝛ:quia in hijs velut in quadrato lapi de ſidei ſtructura conſurgit:⁊ cuius lzʒ vite atq; actionis noꝛma exiſtit.ſ.in conſtitu⸗ tionibus eoꝝHoꝝ conciliũ pꝛimũ trecen toꝝ decẽ ⁊ octo epoꝝ ſub conſtantino ipe/ ratoꝛe pactũ. In quo arriane perſidie blaſ femia condẽnata eſt. Et ibi editũ fuit ſym⸗ bolũ patrũ:in quo declaratũ eſt ſiliuʒ eſſe conſubſtantialẽ patri. Celcbꝛatũ fuit autẽ hoc ↄſiliũ anno dñi.ccco. Secũdũ con ſiliũ generale fuit celebꝛatũ ↄſtan tinopoli ſub iheodoſio iunioꝛe centũ quinquagita patrũ:in quo cõdemnata eſt hereſis MÆα cedonij dicentis ſpiritũ ſanctũ minoꝛẽ pa tre ⁊ fitio. Sed ibi declaratũ eſt ſpiritũ ſan ctuʒ patri conſubſtantialẽ ac filio. ¶ Terti um conciliũ epheſinũ ducentoꝝ patrũ ſub Theodoſio iunioꝛe auguſto.In quo ana⸗ thematizatꝰfuit neſtoꝛius aſſerẽs in chꝛi⸗ ſto duas pſonas diſtinctas hum anaʒ. ſ. diuinam in vna perſona dñi nr̃i ieſu x¶pᷣi. Auarrtũ fuit conciliũ calcedonẽſe ſexcẽ toꝝ triginta epoꝝ ſub martiano pꝛincipe. In quo condẽnatus fuit euticcs abbas cõ ſtantinopolitanus verbi dei ⁊ carnis vnã naturã pnuncians. Et dioſcoꝛus eius de/ fenſoꝛ cum alijs hereticis. Beda etiazʒ in libꝛo de tpibus poſt pꝛedicta conſilia nu/⸗ merat ⁊ alia vigintiquatuoꝛ celebꝛata ſub diuerſis tꝑibꝰa in diuerſis locis. ¶ BDe ali is concilijs celebꝛatis vſq;ʒ ad annũ domi ni mileſimũ non ita patet. ¶Eirca vo an nũ dñi mileſimũ victoꝛ genere alemanus floꝛentie conciliũ celebꝛauit ⁊ multos epi ſcopos ꝓpter ſimoniã ⁊ foꝛnicationẽ depo ſuit. Non multo poſt gregoꝛius ſeptimꝰ conciliũ celebꝛauit: ⁊ henricũ impatoꝛẽ ex cõmunicauit quia ſe ↄtra eccliam erexit ⁊ ſciſma ꝓcurauit aliũ papã faciẽs. [Poſt hunc vꝛbanus ſcõᷣs conſilium celebꝛauit apud claꝑ montẽ. Exide ſub nicolao pa pa ſcdᷣo:qui fuit pꝛius epᷣs floꝛentinꝰ 2 ſe nis electus papa congregatũ eſt conſiliuz cũ centũ tredeci epis rome:in quo berlẽga rius abiurauit hereſim ſuã de ſacramento euchariſtie:de qua ſit mentio de cõ.di.2.c. Ego berlenganus.Anno dñi M cẽte/ ſimo.xxx.ſub innocentio ſecundo celebꝛa 65 tũ fuit cõſiliũ remis ⁊ petrus leonis papa ſciſmaticus repulſus eſt. Ad quod ſeiſma tollendũ multũ laboꝛauit beatus bernar dus. Ille auũt petrus anacletũ ſe fecerat no minari. CAnno dñi M cẽteſimo.lviiij. Moꝛtuo adriano papa electus fuit alexã⸗ der tertius ſenenſis:⁊ tenuit cathedrã an⸗ nis vigintiduobus menſibus vndeci die bus quindeci. Alter per ſciſma creatus ẽ: qui dicebatur octauianus gurus immo et tres alij ⁊ ſic erant quatuoꝛ antipape.ſ.vi ctoꝛ:paſchalis:calixtus ⁊ innocentius.Et durauit illud ſciſma annos ſexdeci ⁊ diſſẽ ſio magna fuit inter alexandrũ papã ⁊ fe- dericũ imꝑatoꝛc. Candem alexander pa⸗ cem fecit cũ imꝑatoꝛe:⁊ quatuoꝛ antipape defecerunt. Hic alexander duo conſilia ce lebꝛauit.vnũ turonis in francia. aliud ro me dictũ lateranẽſe. Lempoꝛe huius mar tyrio coꝛonatus fuit ſanctus Thomas ar⸗ chiepᷣs cãtuarienſis. CAnno dñi Mvcc?ᷣ xv. Innocẽtius tertius ſubiquo ceperunt oꝛdines mendicantiũ celebꝛauit conciliũ lateranẽſe:in quo cõuenere fere mille du/ centi pꝛelati:⁊ multe ſalutiſere decretales ibi edite ſũt. C Anno dñi M ccoqᷓ̃qrage ſimo vel circa.Innocẽtius quartus natio ne ianuenſis celebꝛauit conſiliũ lugduni 2= imꝑatoꝛẽ federicũ excommunicauit: poſt quẽ fuit alexander quartus. & Anno dñi Mcc.lxij. gregoꝛius decimꝰ celebꝛauit conſiliũ lugduni:vbi fuerunt quingẽti ſe / xagita epi:abbates ⁊ alij pꝛelati circa mil le.Et fuit ibi bonauentura cardinalis qui multa bona egit in reductione grecoꝛum ⁊ tartaroꝛum.ſ Poſt hunc fuit honoꝛius quartus ⁊ eſt vltimꝰ in cronica martinia na.Et ſic vſqʒ ad tẽpoꝛa noſtra eccleſia dei ſtatum fidei 1 bonoꝛum moꝛũ cum conſi lijs conſueuit ſtabilire. Quintũ eſt con ſiliũ pꝛouinciale quod celebꝛatur a metro politano cum ſuis ſuffraganeis de quo fit mentio di.is.c. Qm quidem.⁊.c. ſequẽti. ¶Et.2. q.7.c. Si epiſcopus. ¶ Et. 6. q. ʒ. c. Scitote.de quo diſfuſe habes in ſumma domini archiepiſcopi parte.3. titulo. 24. CBextum eſt conſilium epiſcopale qunccd magis conſueuit dici ſynodus ⁊ cõgrega tio quam ſacit epiſcopus clericoꝛuʒ de dio “ ceſñ ſua a poteſt facere etià irrequiſito ſuo metropolitano.¶ Et de hoc habet di.1. p totum.¶ Et di. o.c.pᷣ. ¶ Septimũ conſili um eſt monachale hoc eſt 'm Antonium de butrio ⁊ Joannẽ de imola ſuper.c. Gꝛa ue.extra de pꝛebendis religioſoꝝ.de quo habetur extra de ſtatu monachoꝛuzʒ. c. In ſingulis.⁊.c.Eaqʒ.Sed hiꝰ cõſilia magis conſueuerunt dici capitula generalia vel ꝓuincialia de quibus agitur in cõſtitutio nibus eoꝛũ. Dicta ſunt hec omnia vt oſtẽ damus qᷓ; ta ſit vis conſilioꝛum in quoli/ bet ſtatu dum tamen conſilia recte ſiant ⁊ obſeruentur ea de quibus dicturi erimus in ſequentibus. . De quibus non eſt conſilium exquiren um de quo dantur ſeptem regule negati ue: ⁊ ꝙ conſilium eſt de rebus dubijs ⁊ ar txcundü myſtenum de cõſilio decla randum dicitur determinatio. In quo videndũ eſt de quibus eſt con iliũ determinate petẽdum.Et ad hoc pꝛe mittimus pᷣmo ſeptẽ regulas negatiuas: quas ponit Giraldus odonis fuꝑ 3 ethi/ cox ſm intétionez Ariſtotelis. Pꝛima regula: Hullũ pꝛeteritum eſt cõſiliabile eo ꝙ poſtq; eſt pꝛeteritũ eſt ſic neceſſariũ ꝙ a ſua pꝛeteritione eſt ſimpliciter immuta/ bile. vnde hoc ſolo pꝛiuatur deus ingenita ſfacere que facta ſunt. Ideo Ariſto.ibi dicit MNõ eſt ↄſiliari de hijs que fiũt ex neceſſita te. C Scdᷣa reglła nullus caſuale vl foꝛtui tum eſt conſiliabile.Quia omne caſuale 2 omne ſoꝛtuitũ euenit pꝛeter intentionẽ. Sed omne conſiliabile dependet ex inten tione finis. Ideo Ariſto.ait.Conſiliat᷑ nul lus de ipoſſibilibus aliter ſe habere neqʒ de quibuſcũqʒ; nõ finis aliquis eſt. Ter tia regula: Nullũ determinatũ ab arte eſt conſiiiabile: quia omne tale eſt 'm artem/ certũ ⁊ determinatuz: aliter non eſſet ars. MNullũ autem conſiliabile eſt certũ ⁊ deter minatũ.Tunc eni non eſſet conſiliabile et dubitabile.Quare nullũ cõſiliabile eſt ar tificiale. Ars enim nõ dubitat q;uis circa Artificialia contingat in aliquibus quedã dubia ⁊ illa non ſunt per artẽ determinata 2 talia poſſũt eſſe conſiliabilia.¶ Quarta regula: Hullũ operabile a voluntate alie⸗ na eſt conſiliabile:quia omne conſiliabile eſt in cõſiliatiui poteſtate:Illud vo quod eſt in aliena volũtate non eſt in poteſtate conſiliatiui. Quinta regula: Nullũ vo luntariũ repentinũ eſt cõſiliabile:quia oẽ conſiliabile eſt pꝛeuiſum ⁊ tarduzʒ. Ande Ariſto.dicit. Operari quidez opoꝛtet vee· lociter conſiliata:ↄſiliari aũt tarde.¶ Sex ta regula:HNullum raro contingens eſt cõ ſiliabile: quia tunc ſequeretur ꝙ ex diffi/⸗ nitione ⁊ ſentẽtia ↄſili bonũ raro eueniẽs expectaretur:a per cõſequens qð expecta tio ↄſulta vt in pluribus fraudaretur. Et ꝙ malũ raro eueniẽs timeretur ⁊ cauere. tur: ⁊ per conſequens ꝙ nullus ↄſulte ope raretur:quia in omnibus humanis operi bus aliqua mala contingũt qᷓ;uis in aliꝗ bus raro.Sicut viꝝ doꝛmire cũ vxoꝛe ſua ↄfidẽter aliqñ q̃;uis raro fuit malũ: quia vxoꝛ interfecit viꝝ doꝛmientẽ.Et ſi omnes vellent iſtud cõſulte cauere nullus cũ vxo re doꝛmiret.¶ Septima regula: Nullum certũ eſt conſiliabile:quia ait Ariſto.Con/ ſiliamur de hijs que videntur con tingere vtroqʒ modo ſe habere.Similiter nulluʒ aſſuetũ ⁊ naturali inſtinctu certuzʒ eſt con ſiliabile. Nullus quidem conſiliatur an ꝓ nutrimento cibum debeat ſumere per os: quia id aſſuetum eſt ⁊ certũ a pueritia.Cõ ſilium ergo eſt de rebus magnis ⁊ dubijs indeterminatis:que ad bonù finem bonis cõſilijs perducuntur. ¶ IJdeo Cicero in liꝰ de officijs ait. Conſilium eſt ſententia diffi nitiua de re dubia quid magis eligenduzʒz ſit. ¶ Et Ariſto.in 3⁰ ethicoꝝ. Conſiliuz eſt oculus fururoꝝ ⁊ inquiſitio quedã de rebꝰ dubijs diſponendi. ac ſalubꝛiter. Cap. 3 . Ertiũ myſteriũ declarandũ de conſi t lio dẽ ↄditio.Ad boc eni vt ↄſilia re ptẽ ↄditiones requitrunt᷑. pa di pꝛudentia. ¶ beniuolentia. 3 ³ conſtantia. CA maturitas. C veritas. Be ſeptẽ ↄditionibus aſilij vt recte fiat cte fiãt ⁊ ad bonũ exitũ ꝑducant ſe moea (to⸗ penp lmme heic lunp ſeze⸗ eito Mler fee⸗ Hete 5. ſann ateele ſliabie ogos Nteſtate ulüo gin de .Bode e e⸗ (Se eſt 0 erdſfi cveniis opeen cur. anere: ulteope 9 oai n alig ꝛe ſus quis wes dW Hullon ſto Lon nunger Nollcoz eſt con wr anp per ⸗ ntia adubis anbons gonnt⸗ mnudf lcencn, Coé“ taciturnitgss 2 2 ſtabilitas. Pꝛima ↄditio dicitur pꝛudentia. Qui enim conſulunt ⁊ a quibus conſiliũ eſt re quirendũ pꝛudentia fulgere debent: qua pꝛeteritoꝝ recoꝛdantes ac pꝛemeditantes futura pꝛeſentia recte diſponẽda diffiniãt. Et quia in antiquis eſt ſapientia ⁊ in mul to tempoꝛe pꝛudẽtia vt oicitur Job ca xij. Ideo antiqui ⁊ viri graues ſunt cõſulẽdi vnde Ariſto.in.(.ethicoꝝ ait. Opoꝛtet in coõſilio attendere exꝑtoꝝ ⁊ ſenioꝛũ pꝛuden tiã ꝓpter expientiã.ſEt numeri.xi.c.ã dauit dñs moyſi vt congregaret ſenioꝛes ad cõſiliũ.ſ Et di.ꝛo.c.Dhe quibus cauſis dicit. Senioꝛes ꝓuincie congrega ⁊ eos interroga: facilius nanqʒ inuenit᷑ quod a pluribus ſenioꝛibus querit᷑.ſEt idẽ.xi.q. 3.c. Excellẽtiſſimus. Et.iõ.q.pᷣꝰ vel 2 co Aiſis.ſ Et.p.q.pꝰ.c. Eſtote. Conſilium nanqʒ iuuenum ſolet eſſe rninoſuz. Pꝛo pterea ſapiens eccliaſtici.25.c.ait. Quam ſpecioſa veterani ſapientia ⁊ gloꝛioſus in tellectus ⁊ conſiliũ. Secũda conditio di cit᷑ beniuolentia. hij quippe conſulẽdi ſũt quos veriſimiliter credimꝰnobis foꝛe be⸗ niuolos.ſnñ ernardus in epiſtola ad ſenonẽſes ait.Omnes iuxta pꝛeceptũ dñi etiã inimici diligantur:ſed ad conſiliũ ſoli eligant᷑ amici.ſ Et Oꝛegoꝛius in regiſtro MNullus tibi ſidelioꝛ eſſe poteſt ad conſiliũ qᷓᷓʒ qui nõ tua ſed te diligit. C Tertia cõdi tio dicitur conſtantia:debent conſiliarij cõ ſtantes eſſe vt non vincant aut ſuperent paſſionibus odij amoꝛis timoꝛis ⁊ huiuſ modi.qm̃ vt inqt Sen. Perijt oẽ iudiciũ cum res tranſit in affectum. ¶ Quarta cõ ditio dicitur maturitas vt non cõſulatur pꝛecipitanter ⁊ inconſiderate. ¶ Ande Ca lixtus papa di. o.c. Ponderet. Nos iquit tpe idigemus vt aligd maturius agamꝰ. Mon pꝛecipitemus conſilia ⁊ opa noſtra: neq; oꝛdinẽ eoꝝ coꝛꝛũpamus. Quinta ↄditio dẽ veritas.debẽt ↄſiliarij ᷑ᷣm vitatẽ in ↄſiliũ accidit ſemel ꝙ Papir us parnu ↄſulere ⁊ nõ ad bñplacitũ maioꝝ vl dñoꝝ vt facere ſolẽt adulatoꝛes.ſ NPꝛo quibus ſacit exẽplũ qdð legit᷑ in hiſtoꝛia tripartita. hꝰ.S.Qõ cũ ecclia pateret᷑ pſecunões Cõ ſtantinus pater conſtantini magni ↄceſſic 66 xb̃ianis licẽtid i ſua religione pſiſtere. Jo Pbare volens quoſdã in palatio ſuo xpia nos ſi fideles ⁊ veridici eſſent ſtatuit ꝙ ſi qui venirent ad ſacriſicandũ dijs ſuis: hij eſſẽt cũ eo in palatio.Siqui aũt nollẽt exi rent de palatio.Et cũ aligꝗ eſſent pᷣponẽtes religionẽ xpᷣianaʒ ꝓmiſſis regijs. Alij xo eſſẽt ꝓni ad ſacriſcãdũ dis ſpantes amici tiã regis delibauit ⁊ eis vti cõſiliarijs qui xpᷣo ſideles conſtanteſqʒ fuerãt. Alios ꝓo vyt effeminatos ⁊ fallaces expulit credens eos nunqᷓ;ᷓ ſoꝛe ſibi deuotos atq; veraces qui fuerunt ſic dei ſui tam leuiſſimi ꝓdito res.ſ De xerſe adhuc rege illo potenuſſſi ⸗ mo legit᷑:ꝙ cũ grecis bellũ indicturus cõ ſuleret ſuos vnus dixit greciã nõ vinci ſʒ obꝛui mole exercitus. Alius dixit timen⸗ dũ eſſe ne vꝛbes deſertas ⁊ vacuas inueni rent.Alius dixit vix illi nãm reꝝ ſufficere anguſta eſſe claſſibus maria militibus ca ſtra explicandis copijs equeſtribus cãpe ſtria vix celũ patere ſagittis:dũ ſic adulan do regẽ nimia exultatione concitarẽt. Qui dam noie damarus dixit. Multitudo iſta que tibi placet tibi metuẽda eſt:verum eſt eni quod dicit᷑:non diu poſſe durare qð re gi non põt. Nihil tã magnũ qð perire nõ poſſit.Atq; vt dixit damarnius euenit quia deuictus fuit. Et in exercitu eius equa pe/ perit lepoꝛẽ qð eſt aial fugaciſſimũ vt reci tat ANaleriꝰliꝰ ̊. Gꝛande piculũ eſt aures adulatoꝛibus pᷣbere.ſ Pꝛopterea Sene. ad lucillũ ait:Hoiem blande loquentẽ a ſce tuũ laqueũ eſſe:habet enĩ ſuũ venenũ blanda locutio. Sexta ↄditio dẽ tacitur nitas. Ea eni que tractant in ↄſilijs nõ ſũt aliquo pacto reuelãda illa que ſecreta eſſe debẽt ꝓpter ſcandala multa q̃ poſſẽt eue/ nire.Hic Aaleriꝰliꝰ.2. dicit de romanis ꝙ; adeo magna charitate piie tenebunt᷑ vt ar chana ↄſilia patrũ ↄſcriptoꝝ multis ſecu/ lis nemo ſenatoꝝ nũciauerit.ſ Narrat au tẽ Naleriꝰ ꝙ cũ eſſet de moꝛe romanoꝝvt pĩes poſſẽt filios ſuos paruulos ducẽ ſecũ lus vna cum patre ſuo conſilium intrauit in quo ſtatutũ fuit vt que ibi tunc tracta/⸗ bantur ſecreto tenerentur. Cũqʒ puerulus domum reduſſet a matre requirebatur: 4 2 vt conſilij ſecreta pãderet.Qui vt declina ret matris impoꝛtunitatẽ officioſo menda cio vſus eſt dicẽs ibi fuiſſe tractatũ vt qui libet vir poſſet duas vxoꝛes habere. Qðᷣ illa credens alijs matronis retulit. Qua re diuulgata per vꝛbẽ conueniẽtes mulie res plurime quadã die ad locũ conſilij ac ceſſerũt poſtulantes a ſenatu poſſe ⁊ ißas duos accipere viros:Quod illi admiran tes vñ hoc ꝓceſſerit inquiſierunt. JInuene rũtq; hoc pꝛoceſſiſſe ex aſtutia pueri talia caute referentis. vnde romani ſtatuerunt nullũ de cetero pꝛeter illũ ad conſiliuʒ ad mittendũ:qui ita caute ſciuiſſet occultare ſecretũ. ¶ Septima conditio dicit᷑ ſtabili/ tas.Debent eſſe ſtabilia conſilia vt.ſ.qd in illis rationabiliter determinatur execu⸗/ tioni demandet᷑.Et quia multi ſeruare cõ ſilia nolunt ſepe in graues iacturas deue niunt.vnde pꝛimi machabeoꝝ.ð.c ſcribi tur:qꝙ ioſephus ⁊ azgzarias quia non ſeru⸗ uerunt quod fnerat determinatũ ſcilicet- non exireny in pꝛeliũ contra inimicos de bellati fuerũt:occiſis dnobus milibus de exercitu ſuo.Sic ⁊ romani apud cãnas ce ciderunt in pꝛelio ab anibale victi teme⸗ ritate varronis qui contra alioꝛum ſenten tiazʒ ⁊ pauli emilij college voluit conſerere manus.Sic ⁊ garus flammineus perijt aopud lacum duʒ abſtinere noluit a pugna quod ſibi a ſuis cõſulebatur. Sic ⁊ alij qͥʒ plurimi ſpernentes amicoꝛum conſilia in multa pericula inciderunt. Deponamus ergo ſupbiam ⁊ ſaluberrimis conſilijs ac quieſcamus vt ſic reddamus nos dignos gra dei que dat humilibus:quã nobis cõ cedat ille qui eſt bñdictus ⁊ landabilis in ſecula ſecnloꝝ Amen. CBñica ʒ in quadrageſima. De ſupbia Kiſmaticoꝝ.Sermo vigeſimus ſecũdus. ODneregnuz in ſeipᷣm diuiſũ deſolabit. ver ba ſunt redemptoꝛis noſtri oꝛi ginaliter Mathei.xi.cꝰ.a in euangelio ho dierno. ꝙ Maſſa eſt eccleſia dei pſepe gra⸗ niſſimas perſecutiones ab hereticis ⁊ ſciſ maticis.De hereticis aũt dictũ eſt in pꝛe OO cedentibus. Sed contra ſupbiam ſciſma⸗ ticoꝝ loquemur in pꝛeſenti ſermone. Haʒ hoc genus hominuʒ etiã tempoꝛibus no ſtris vix immo pꝛo nihilo poteſt domari: quandoquidẽ in pleriſqʒ chꝛiſtianoꝝ pꝛo uincijs peſtis iſta truculentiſſima q;mul tos interimat. Hij ſunt deſolati ⁊ pꝛiunati munere dinie gratie. Pꝛo quibus de ſciſ⸗ mate tria myſteria pꝛoponemus declaran 4 3⸗‧ „ ℳ „ „ . CHm dz diffinitionis Wꝛm offenſionis. Czn pꝛinationis. AQuid eſt ſciſma:⁊a in quo differt ab he reſi:⁊ quomodo eſt vna eccleſia vniuerſa⸗ lis:⁊ eccleſa romana eſt caput omniũ ec⸗ cleſiaruzʒ: cui pꝛeeſt papa vicarins chꝛiſti⸗ 2 de multis ſcili matibꝰque fuerunt elapſis tempoꝛibus. ¶ Cap.5 . BVimũ myſſterium declaranduz de ſciſmate dicitur diffinitiõis, ¶ Po teſt eniʒ ſciſma ſic diffiniri. Sciſma eſt vicium quo quis ſub ſummo pontiſice eſſe ⁊ membꝛis eccleſie ei ſubiectis cõmu nicare recuſat. Pꝛo cuius declaratione di cit Zho.22. q.ꝭl.artieulo pᷣ.ꝙ nomen ſciſ⸗ matis ſᷣm Iſidoꝝ liꝰethilõꝝ a ſciſſura ani moꝛum vocatum eſt. Sciſſio autẽ vnitati opponit᷑: vnde peccatum ſciſmatis dicit᷑ quod directe ⁊ per ſe opponit᷑ vnitati.Cha ritas autẽ non ſolum vnaʒ perſonã alteri vnit ſpirituali dilectionis vinculo:ſed etiã totam eccleſiã in vnitate ſpiritus. Et ideo ꝓpꝛie ſciſmatici dicuntur qui ꝓpꝛia ſpon te ⁊ intentione ſe ab vnitate eccleſie ſepa⸗ rant:que eſt vnitas pꝛincipalis. Nam vni tas particularis aliquoꝝ adinuicẽ oꝛdina tur ad vnitatẽ eccleſie. Sicut cõpoſitio ſin guloꝝ membꝛox in coꝛpoꝛe naturali oꝛdi natur ad totius coꝛpoꝛis vnitatem.Eccle⸗ ſie autẽ vnitas in duobus attenditur.ſ.in cõnexione mẽbꝛoꝝ adinuicè ſeu cõmunio ne:⁊ iteꝝ in oꝛdine oium mẽbꝛoꝝ ad vnũ caput.Hoc aũt caput eſt ipſe xpᷣus:cuiꝰvi ceʒ in ecclia gerit ſũmus pontifex.Et ideo ſciſmatiei ſũt ꝗvt dictũ eſt ſubeſſe rennũt ſũmo põtiſici:⁊ mẽbꝛis ecclie ei ſubiectis coicare recuſãt. Hic ⁊ pelagiꝰpapa.ꝛ24.q⸗ p.c. Sciſma.Seiſma ſigdẽ ipʒ qð grecũ lſſe⸗ ec Ultin ſoc⸗ lorpe ü ton⸗ latu⸗ nuce inrel don nſeitne de uibus doman nor po cmnl 1inend 8deſil/ aren ſtebie Miat/ mmun ee ochilt elapſit nduzde Scſe ponnißte ns cöma nntonedi mcn ſl⸗ ſurz ani vnitai iis dicit taniCha näͤ alai loſelani g, Ljidt nünßn cſe ie Vonm ciordin oftofn mlord n,Clk⸗ ur.ein munio ad wi .cuV Ltiden fenui⸗ ,bieats ͦg nomẽ eſt ſciſſurã ſonat.Sedà in vnitate ſeil ſura eſſe non põt. Nõ ergo vnitati cõmu/ nicãt qui ſciſmaticis cõmunicãt. Partes ipſi ſibi fecerunt:⁊ ab eo quod vnnz eſt vt apli iude iã verbis loquar ſemeupſos ſe⸗ Fregauter ſpm̃ non habẽt.Et q;uis eiiaʒ ereſis diuidat hoiem ab vnitate ſidei ca tholice tamẽ ſciſma eſt ſpeciale viciũ diſti ctũ ab ipſa. Nam hereſis opponit᷑ directe ⁊T per ſe fidei. Sciſma oppomitur per ſe ec/ cleſiaſtice charitatis vnitati. Et ideo ſicut fides ⁊ charitas ſũt diuerſe vᷣtutes q;uis quicunqʒ caret fide caret charitate: nõ tñ ecõtrario.Ita hereſis ⁊ ſciſma ſunt diuerſa vicia q;uis hereticus ſi etiã ſciſmaticus. nõ econuerſo. vnde Hieroꝰ.2 4.q.ʒ.c. In/ ter.ait: Inter ſciſma ⁊ hereſiʒ hoc arbitroꝛ intereſſe ꝙ hereſis ꝑpꝑuerſũ dogma habet. ſciſma aũt ab ecclia ſeparat.Et tamẽ ſicut amiſſio charitatis eſt via amittẽdi fidem: ita ſeiſma eſt via ad hereſz. ¶ Pꝛo clario re tamen intelligentia notande ſunt tres catholice veritates.¶ Pꝛima ꝙ yna eſt ec cleſia vniuerſalis.vnde in ſymbolo patrũ dicitur Et vnã ſanctã eccliam ⁊c.Ex de ſũ. tri.⁊ fi.catho. Ana eſt fideliũ vninerſalis ecclia.ſ Et Cypꝛianus.24.q.pᷣꝰ.c. Loquit᷑ Eccleſia inquit vna eſt que in multitudine latius incremento fecunditatis extendit᷑: quomodo multi radij ſunt ſed vnũ lumen habent. ¶ Scdᷣa veritas ꝙ ecclia romana eſt oium ecchiaꝑ caput mater magiſtra. Sicut patet.ꝛi.di.c. In nouo teſtamento. ¶ Et. 22. di.c. Sacro ſacta. Et.qʒ.q.d.c.Su dũ.¶ Et vt ſcribit᷑ di.io.c.Nulli fas. Qui aſſerit contumaciter eccleſiã romanã non eſſe caput aliaꝝꝑ eccliaꝑ ⁊ non poſſe conde re canones ⁊ decreta ⁊ etiaʒ ſibi tanqᷓ;ᷓ ca piti non obediendũ excommunicatus eſt. Scõm doctoꝛes iſtud cioquitur de con temptoꝛibus canonũ ⁊ tranſgreſſoꝛibus. Sʒ dupliciter dicitur quis contẽptoꝛ cano nũ.vnomodo qꝛ aplicam ſedem cõtuma/ citer negat eſſe caput eccleſiarum ⁊ hĩe po teſtatẽ condendi canones decreta ⁊ ſtatu ta eiꝰnon ſoꝛe ſeruanda:⁊ talis eſt ſciſma ticus ⁊ hereticus ⁊ excõmunicatus. Et ſic intelligendo dictũ cneſt canõ late ſnie ſᷣm Joannẽ andree ⁊ Hoſtiẽſẽ. Secũdomodo 67 dicitur quis contẽptoꝛ ⁊ tranſgreſſoꝛ cano num qui ipſa mandata canonũ non ſᷣuat ; uis credat ⁊ dicat eſſe ſeruanda: hic nõ eñ ſciſmaticus ꝓpꝛie nec excõmunicatus. ITena veritas ꝙ papa romanuſqʒ põti fex eſt caput ecclie ſuperatqʒ in dignitate poteſtate quoſcũqʒ reges ⁊ pᷣncipes reli quoſqʒ pꝛelatos. Pꝛopterea in. c. Abi pe riculũ de electione liꝰ.. Papa vocat᷑ vi⸗ carius ieſu chꝛiſti ſuc eſſoꝛ petri rectoꝛ vni uerſaus ecelie: ⁊ gregis onici directoꝛ. Et glo.in ꝓlogo clementine. Papa ideſt ad mirabilis.Et dicitur a pape quod eſt inter iecto admirantis.Et vere admirabilis qꝛ vices dei gerit in terris. Eiymologia vo nomis eſt pater patrũ. Sed nungd papa die poren vicarius petri ſicut ſe dicit vica riũ chꝛiſti.in.c. Pꝛo humani. de homici dio liꝰ. 6. Et ꝙ ſic videtur per illud 45 ha/⸗ betur. 6õʒ.di.c. Ego ludoycus.i¶ Et pꝰ.q.pᷣ c. Non quales.⁊.q..c.Quotiẽs. Sʒ glo ſa in clementina romani pꝛincipes de iure iurãdo dicit.Qõ locutio iſta.ſ.papa eſt vi carius petri impꝛopꝛia eſt vel exponitur: ideſt gerit vicariã quam geſſit petrus: vi/ carius eni non datur vicarij de officio vi/ carij.c.Clericus.Qui igitur nolũt ſubeſſe pontiſici tanq;ᷓ eccleſie capiti ſciſmatici di cuntur. Sed quid cũ plures ſint ſe geren tes pꝛo papa quis eoꝛu ſciſmaticus eſt te nendus cũ ſius ſequacibus.ſſ Ad hoc di/ ctum eſt in.A.liꝰde pnia in ſermone de dif coꝛdia.Et lz iueniatur ſepe ſciſmata in dei eccleſia exoꝛta.ſ Tamen diebus meis an no.ſ.dñi O£ cccc* quadrageſimo ſub Eu genio quarto canonice electo ⁊ a tota xpᷣia nitate acceptato factũ fuit ſciſma. Na con gregatio facta baſilee que aliqñ conſiliuʒ ſiit:quia auctoꝛitate martini quinti cõgre gatum:⁊ poſtea auctoꝛitate eugenij conſir matũ cũ fuerit diſſoluta tranſlato conſilio ferrariã ꝓpt᷑ reductionẽ grecoꝛũ. Et ide flo rentiam,/ppter ſuperuenientẽ ibi peſtẽ effe cta eſt conciliabolũ ⁊ ſynagoga ſathane. MNaã auſu temerario illi de illo cõciliabulo depoſuere eugeniũ ⁊ cearũt amideũ dueẽ ſabaudie dictũ felicẽ.Et pꝛo iuſtiſicãda ſua impietate allegabant ꝙ ipſe eugenius nõ potuit diſſoluere illud conſiliuʒ ſua aucto 1 3 ritate frmatũ et ꝙ conſiliũ eſt fupꝛa papã ꝗa poteſt iudicare de ipſo.Et tertio quia eu genius ſcandaliz abat ecchiam. Sed pꝛi/ mum eſſe falſum conſtat ex dictis in pꝛece denti ſermone. Hã eius eſt deſtituere cuiꝰ eſt conſtituere cum ſint eiuſdẽ poteſtatis actus. Ex de reglis iuris c Omnis. Sicut aũt papa condere poteſt canonẽ generalẽ: ita tollere poteſt 1 mutare: vt patet.25. q. p g Dus ita. Et ſicut ſolus poteſt conciliũ generale inducere ei auctoꝛitatè dare:ita poteſt illud diſſoluere:ſ Secundũ eti pa tet eſſe falſum. NMõ enim papa auctoꝛita. t habet a cõſilijs pꝛincipaliter ſed a xpᷣo. 2i.di.cꝰ Quãuis.Et ipſe papa dat robur ⁊ auctoꝛitatẽ oꝛdinatis in conſilio.Ex de ele tione.c. Significaſti. Et vt dictũ etiã eſt in pꝛecedenti mone.Hemo põt iudicare pa pam: vt patet.9.q.ʒ.c. Nemo.⁊ i quatuoꝛ caplis ſequẽtibus.Sed ibi glo.ponit tres exceptiones.ſ Pꝛima in foꝛo penitentie. Tunc eni iudicabit᷑ a ſuo confeſſoꝛe qui te net locũ dei.¶ Scdᷣa cum ſubmittit ipſe ſe ſua ſponte iudicio ecclie conſilij vel alteri us. Sicut accidit ĩ ſy macho papa ⁊ leone 2. q. :c Auditũ. Et. 2. q. 7. c* Mos, Et. zi. di. co Nunc aũt. ¶ Tertia in crimine hereſis vngde di.Ao.c.Si papa.dicit᷑:A nemie iu/ dicandus eſt niſi depꝛehendat᷑ a fide deui us. vbi dicit glo. hoc veruz ſi ſe non vellet emendare. Nam ſi vellet ſe emẽdare non deponeret᷑.Et hoc perquodda decretuzʒ ſa ctum in conſilio cõſtantienſi.¶ Addita eſt quarta exceptio.ſ.in caſu ſciſmatis quod videt᷑ intelligendũ de ſciſmate dubio.ſ.ſũt duo pontifices creati ⁊ dubitat᷑ quis eoꝛũ ſit verus. Non aũt hoc habet locũ de ma/ nifeſto cũ.ſ.vnus canonice creatus alius poſtea intruſus. Als cum quilibet ep̃us poſſit incedere ab obedientia pape ⁊ ſic ſa cere ſciſma:⁊ ſic habebit papa quotidie iu dicari cũ tamẽ iura contrariũ clamẽt. En de Anacletus papa di. 79. inquit. Eceleſi⸗ am ſummoꝝ pontificũ ſibi dñs reſuauit. Cũ ergo nullus hoꝝ caſuũ fuerit in Euge/ nio:quia nec a fide deuius:nec ſe ſubmiſit conſilij iudicio:nec eſſet tunc aliqð ſciſma qua ratiõe potuerit ↄciliũ imo ↄciliabolũ ludicare de ipſo nõ apparet.CTertiũ ſilr friuoluʒ eſt. Nã glo.illa in.c.Si papa.que dicit ꝙ papa poteſt depom ꝓpter qdᷣcũqʒ peccatũ quod ſcãdaliz aret ecchiam.opina tiue loquit᷑ non aſſertiue. Hec repit᷑ aligs papa depoſitus pꝛeciſe ꝓpter ſcelera ſua: ſed ꝓpter ſciſma tollendũ. Quales autez fuerint ⁊ q;te ſanctitatis ⁊ fame qui depo/ ſuerunt Eugeniũ ſciũt plurimi:quia.ſ.fue runt ifames ⁊ ſcãdala plurima in diuerſis locis egerunt.Et quales electoꝛes antipa pe talis ⁊ ipſe ãbitiofus cupidus doloſus Eugenio ad paupes liberaliſſimo:ad ec/⸗ cleſias ⁊ religiones deuotiſſimo exiſtente. Qõð aũt aliqui dixerint ſe credere eugeniũ veꝝ papà ſed ad vitandũ ſcandalũ ⁊ picu lũ amiſſionis reꝝ ⁊ vite adherebant anti⸗ pape illũ aber̃ noiĩiantes papã ⁊ veneran. tes non vident᷑ magis excuſari a moꝛtali: qᷓ;ᷓ marcellinns papa cũ in veneratiõe ido li poſuit grana incenſi ſuꝑ pꝛunas timoꝛe moꝛtis compulſus.di.2ꝛi.c.Nunc aũt.Aut qᷓᷓ; ſalomon cũ ob amoꝛem mulieꝝ idolis genua flectebat ad complacendũ eis:que tamen coꝛde non adoꝛabat.Eſt eni ibi mẽ daciũ in xpᷣiana religione: ſeu in hijs que ptinent ad fidem quod eſt ꝑnicioſuj men COð ſciſma eſt graue peccatũ:? de cõpa ratione eius ad idolatriã. Capᷣ.-N. cundũ myſteriũ contemplanduz de ſeiſmate dicit offenſioni s. Eſt eni ſciſma peccatũ quo ſciſmaticꝰ offen dit moꝛtaliter. Si eni peccatuʒ quod com mittit᷑ contra charitatem alicuius perſone particularis eſt moꝛtale:vt odiũ particula re contra ꝓximuz: multomagis quod ꝑpe trat᷑ ↄtra charitatẽ totius eccleſiaſtice con gregationis vt ſciſma. Bonuz enim q́to cõmunius tanto diuinius ⁊ per conſeqns melius malum ei oppoſitum deterius. Hinc Augꝰ.24.q.pᷣꝰ.c. Abi.ait Neqʒ ſciſ matici aliquid ſibi ex iuſticie mercede pꝛo mittant:quia vbi charitas non eſt non po teſt eſſe iuſticia. Dilectio eniʒ pꝛoximi ma lum non opat.ſ Et Beda ſup Matheũ. Qu icũq; ab vnitate fidei vel ſocietate pe tri apoſtoli quomodolibet ſemetipſos ſe⸗ gregauerint nec tales a vinculis peccato/ rum abſolui nec ianuaz regni celeſtis poſ uia Pnt alye Pſtes M ſope le lleſie lend neq me: lent. 1 ſin cliſi dathe 1che füc goe⸗ mac boſui Ge caus ſtio⸗ pee Atte tun d lſty nife mmip cukn ſaſte ne Peren lne⸗ Ging lec Rer muo A ipapn lergöcüg enon Wit alge elera ſug: les autez gnidepo/ guis indinenſs es antt 1s dolofas mo:adet/ denſtent. recngenii alüpian bant antt; veneran/ moꝛtali: noe ido timoꝛe t. Aut r Wis acseqre enitbime nnbisce ſiz mn dechhe n horiu; ne.Reni nieffen gvod lon oheſont fpamial vo pe ſuce con ſim qo onſeqns detenus⸗ Neyſef redepe⸗ 1nonpo nimima athe ⸗ etatepe pſos peetan tis funt ingredi.q̃ſtione eàdẽ.ſ Et iteꝝ ibi Cy pꝛianus in:c.Dicimus.Cuncti ſciſmatici quia ſoꝛis ſunt ideſt extra eccliam ſpirituzʒz ſanctum non recipiunt. ¶ Et Augꝰ de ſide ad petrũ.Firmiſſime tene ⁊ nullatenus du bites omnẽ hereticũ vel ſciſmaticuʒ cum diabolo ⁊ angelis eius eterni ignis incen dio participandũ niſi ante finẽ vite catho lice fuerit incoꝛpoꝛatus ⁊ reintegratus ec cleſie. Et extra de hereticis in.c.Ad abo⸗ lendã.Omniũ hominuʒ qui catholice ec leſie non tenet vnitatem neqʒ baptiſmus neq; elemoſyna q;tumlibet copioſa:neqʒ moꝛs pꝛo fide chꝛiſti ſuſcepta pꝛoſicere po terit ad ſaluiem. Sed querunt aliꝗ VtE ſciſma ſit grauius peccatum q;ᷓ idolatria. Et ꝙ ſic videt quia grauius fuit punituzʒ. MNam adoꝛantes vitulũ aureum gladio oc ciſi ſunt.Exodi.33. Sciſma vo facientes.ſ. dathan ⁊ abiron abſoꝛti ſunt. Ipſi equidẽ ⁊ choꝛe fecerunt ſciſma in populo hebꝛeo. fũ cum in deſerto contra moyſem ⁊ aaron querentes ſibi vſurpare ducatũ populi.Et apta eſt terra ⁊ deglutiuit dathan:⁊ opuit ſuper congregationẽ abiron. Numeri.ié. co. Et exarſit ignis in ſynagoga eoꝛũ ⁊ flã/ ma combuſſit eos.ſ.choꝛe cum complici boſnis. Ad hocreſpondet Tho. x. q. 39. Qũõ cum querit᷑ in cõmuni de duobus pec catis quod ſit grauius intelligẽda eſt que ſtio de grauitate que attenditur ſʒ genus peccati. Genus autem peccati ſeu ſpecies attenditur ex obiecto. Et ideo illud pecca/ tum quod maioꝛi bono contrariat᷑ eſt gra uius in genere ſuo.Sicut peccatũ in denz eſt grauius qᷓ; peccatum in ꝓximũ. Ma/ nifeſtũ eſt aũt ꝙ inſidelitas eſt peccatũ cõ tra ipſuim deũ ſ̃m ꝙ in ſe eſt veritas ᷣma cuiiinnitit ſides. Sciſma eſt contra eccle/ ſiaſticam vnitatẽ:que eſt quoddam bonũ participatum ⁊ munus q;ʒ ſit ipſe deus. Ideo iñidelitas ex genere ſuo eſt grauius peccatum ſciſmate.Sed ſi cõſideretur gra ſi dicatur ꝙ charitas cui opponit᷑ ſciſma eſt maioꝛ fide cui opponitur iſidelitas. Et qð opponitur maioꝛi bono maius maluʒ eſt m philoſophum.S.ethicoꝛũ. Nam vt dicit Tho. Charitas habet duo obiecta. vVnum zincipale ſcilicet bonitatem diui/ nam.Aliud ſecundariũ ſcilicet bonuzʒ pꝛo ximi.Sciſma antẽ ⁊ alia peccata que ſũt contra pꝛoximum apponuntur charitati: q́;tum ad ſecundariũ bonũ quod eſt mi⸗/ nus bonum qᷓ; ipſe deus.Et ideo iſta pec/⸗ cata que ſunt contra ꝓximũ ſunt minoꝛa q́ᷓ; inſidelitas.Sed odiũ contra deũ vtiqʒ grauius eſt iſidelitate. ¶ Inter peccata ta men contra pꝛoximũ ſciſma eſt maximũ: quia contra ſpirituale bonum multitudi⸗ nis.ſ Itẽ nõ obſtat dictũ Hieronymi.24. q.pᷣꝰ.c. Non afferamus. Qð grauius eſt punitum ſceleratius eſt commiſſum.Sed ſciſma eſt grauius punitum qᷓ;ᷓ idolatria. ergo videtur ꝙ ſit grauius peccatũ.Nam vt dicit Tho.hoc veꝝ eſt cõmuniter de pe na in hoc mundo.Aliquando tamẽ ſecus eſt ex aliqua cauſa.Et ratio eſt quia cuzʒ pe ne ſint quedam medicine ad arcendũ ho- mines a peccatis. Ideo aliqñ vbi eſt ma⸗ ioꝛ pꝛonitas ad peccanduʒz ſeuerioꝛ debet pena adhiberi.Sicut etiazʒ ab eccleſia ma ioꝛ pena iniungitur vxoꝛicide qᷓ; matrici/ de ex eo ꝙ pꝛonioꝛes ſunt homines ad oc cidendam vxoꝛem qᷓᷓ matrẽ.Et ſic ad pꝛso poſitum. Ille populus erat pꝛonus ad ſcii mata ⁊ rebelliones vt dicit pᷣmi heſ. dre. 4. c.Et ideo illud magis punitum. Et etiam non erat ita notũ populo ꝙ ſemper mop/ ſes deberet eſſe pꝛinceps illius populi ſi/ cut ꝙ deberet ſemper adoꝛare vnum deuz quod habebant per legẽ.Et ideo opoꝛtuit rebelldãtes illius pᷣncipatui pena iconſue/ ta ⁊ hoꝛꝛibili puniri. ¶NQõ ſciſmatici pꝛiuantur poteſtate oꝛdi nmis: iuriſdictioms: a adminiſtrationis. nitas peccati ex circunſtantijs: ſic poſfſet· Ertiũ myſteriũ declardũ de ſciſma cõtingere ꝙ aliquis ſciſmaticus auineſ. . te dĩ pᷣuatiõis. Oẽs ꝗdẽ ſciſmatici beccaret qᷓ; aliquis iſidelis.Et hoc vel pꝛo pter maioꝛem cõtemptum vel pꝛopter ma ius periculum quod inducit: vel pꝛopter aliquid huiuſmodi. ¶ Hec obſtat pᷣdictis 4 pꝛiuati ſumt triplici poteſtate. Cpõᷣ dĩ oꝛdinis ſiue aſecrationis. ꝛa iuriſdictionis. 3 ³ adminiſtrationis. ens = CPꝛimo pꝛiuatur ptãte oꝛdinis ſiue con ſecrationis.Ad quod intelligendum dicit Tho. 22. q. 39. articulo. 3. Q duplex eſt po teſtas ſpiritualis. vna quidem ſacramẽéta lis que confert᷑ ꝑ aliq; conſecranonc:que dicit᷑ poteſtas oꝛdinis ſeu conſecratiõis ⁊ hec indelebilis eſt z auferri non poteſt ſi cut nec caracter ab aia. Omnes enim con ſecrationes ſunt imobiles manẽtere qua conſecrat. Sicut patet etiã in rebus inani matis. Mã altare ſemel conſecratũ non cõ ſecrat᷑ iteꝝv niſi fnerit diſſipatum.Et ideo ta lis poteſtas remanet ſᷣm eſſentiã ſnam in homine qui eã adeptus eſt: ſiue labat᷑ in hereſim ſine in ſciſma vel aliud malũ: qdᷣ patet ex hoc quia talis rediens ad eccliaz non iteꝝ conſecrat᷑. Sed quia poteſtas in/ ferioꝛ non debet mitti in actum mſi ſᷣm ꝙ mouet᷑ a ſupioꝛi poteſtate: vt etiam patet in naturalibus. Inde eſt ꝙ tales vſum po teſtatis amittunt. Ita ꝙ nõ licet hereticis aut ſciſmaticis ſua poteſtate vti.Si tamẽ illa vtant habet effectũ in ſacramẽétalibus quia in hijs homo non opat᷑ niſi vt inſtru mentũ dei. vnde effectus ſaãcramentales non excludunt᷑ ꝓpter q́; cunqʒ culpã con ferentis ſacramentũ. ¶ Secũda poteſtas eſt iuriſdictionis que ex ſimplici hominis auctoꝛitate confert. Et tahs poteſtas non iuiolabilit᷑ adheret. vnde in ſciſmaticis et hereticis non remanet: ſed eccleſia aufert ab eis. vnde nec exco municare poſſũt nec abſoluere:nec indulgentias dare vel hiꝰ. ITCũ ergo dicit᷑ ꝙ ſciſmatici pꝛiuant᷑ pote ſtate ſpuali intelligenduz eſt de poteſtate ſecunda. vel ſi intelligat᷑ de pꝛima.ſ. conſe crationis referendũ eſt hoc nõ ad eſſentä poteſtatis: ſed quo ad legitimũ vſuʒ eiꝰ. ¶Et ſic intelligendũ eſt illud qdᷣ ait Eypꝛia nꝰ de nonatiano ſciſmatico.⁊.q.pᷣꝰ.c. Ho uatianus qui nec vnitatẽ ſpus nec cõiun ctionem pacis ohſeruat:⁊ ſe ab ecclhie vin⸗ elo atqʒ a ſacerdotũ collegio ſeparat neq; epᷣi po teſtateʒ poteſt hie neqʒ honoꝛẽ qui epᷣatus nec vnitatẽ hie voluit nec pacem. IEt. 24. q. ². c. Dicimꝰ?. Dicimꝰ omnes omnino hercticos ⁊ ſciſmaticos nihil hĩe poteſtatis ac iuris.Quicunq; ergo recipi unt ſacramenta ab hereticis ⁊ ſciſmaticis non recipiunt effectũ gre ⁊ ſi caracterẽ quo ad impꝛimentia ipſuzʒz ſᷣm Tho.qmia ficti accedunt cum in hoc faciant contra pꝛece/ ptum ecclie hoc phibentis excepto baptiſ mo in caſu neceſſitatis. ¶ Tertio pꝛiuant᷑ 2· ſeiſmatici poteſtate adminiſtrationis tem peoꝛaliũ ⁊ in dignitanbus conſtituti etiam poſſeſſionibus ſuis.di.S.co Quo iure. Es 24.q. * c* Qui cõtra. Et cꝰ* Be liguribus C¶NHotandũ hoc loco ꝙ cum oꝛdinatis ſes enter a ſciſmaticis ſolus papa diſpenſat. Sed cum oꝛdinatis ignoꝛanter: diſcretus pꝛelatus poteſt diſpenſare lm Hoſtienſẽ. Ex̃ de electione cᷣ Quia diligentia.Et cn⸗s reuertunt᷑ ad cccleſiam recipiendi ſunt hm Naymundũ cuz manus impoſitione ⁊ ſa tiſfactione vt ſpũm ſanctũ accipiant quem extra ecclhiam non habebant. 24. di. cꝰ Dicimus.Nec credit᷑ eis ſi dicunt ſecum diſpenſatum niſi oſtendant diſpenſationẽ. Ex? de ſciſmaticis c.2. ¶ Hodie hoc viciũ ſciſmaticis in grecis oꝛientalibus adhue viget:qui⁊ ſi tẽpoꝛe Eugenij ad ecdleſiaſti cam vnitatẽ viſi ſunt redire tamen reuerſi ſunt vt canes ad vomitum. Et romanam eccleſiã omnẽqʒ ritũ ipſius deteſtant. Ob quod puto indi gnatũ eis deum qui tradi/ dit eos in manus inſideliũ ? ad nihilũ de⸗ duxit omnẽ gloꝛiam coꝛũ.Hholendũ pꝛofe cto eſt de illoꝛũ interitu: qm̃ ab eis multa nobis bona ꝓuenerunt. Inquit eni Cicero in ° de finibus bonoꝝ 1 maloꝝ. A grecis hiloſophiã ⁊ omnes iĩgenuas diſciplinas abemꝰ. Sed hodie deſfecit ab eis omnis ſplendoꝛ eloqnentie:oĩs vis philoſophie⸗ oĩs deniq; coꝛona regni.Et vt pꝛedtxi:irri tauerunt deũ cũ ſciſmatibus ſuis: ad que concurrerunt hereſes plurime:qꝛ vno incõ uenienti dato plura ſequunt᷑.Alie vᷣo na⸗ tiones xpᷣianoꝝ ⁊ ſi in obedientia eccleſie ꝑpſeuerẽt multa nihilominus ppetrant con tra ecclie libertatẽ ⁊ ſũmi pontiſicis ⁊ pᷣla⸗ toꝝ obedientiã ⁊ reuerentiã que tacite ſciſ maticos illos faciunt. Adinua o deꝰ eccle ſiã tuã:ꝓtege tu illã qm̃ xpiani pꝛincipes vel nihil vel ſatis paꝝ eius auctoꝛitatẽ ve nerant᷑.Holo particularia recẽſere. Tm̃ re fero ꝙ veris cath olicis pꝛomitut᷑ regnuz celoꝝ.In quo viuit ⁊regnat deus ꝑ omnis 69 eign ) ſeeula ſeculoꝝ Amen. omittit qui iraſci debet vtiqʒ; peccat. vnde nin ſad C¶ Feria 2 q̃rte hebdomade. Se pctõ ire. in pſal.dicit᷑. Iraſcimiui ⁊ nolite peccare. namree, ¶ Sermo vigeſimus tertius. ſi dicat.Si hoc nõ facins peccatis.¶No pio danl tãdũ tamen pᷣm Tho.ꝛ2.q.co Houi. ꝙ ira mnum . Epleti ſũt oẽs dupliciter poteſt inteligi. nomodo ꝓut eſt ſimplex motus volũtatis quo aliquis lonts kem mncnam in ſynagoga ira. Scribunt hec non ex paſſione ſed ex iudicio rationis in⸗ nime. E vba Luce.4.cꝰ.⁊ in euangelio fligit penã.Et ſic defectus ire abſq; dubio lgundos odierno. Gꝛegoꝛius ille magnus eccle peccatũ eſt.ſEt de hoc ita ſcribit Chꝛiſoꝰ nensſt ſie dei doctoꝛ celeberrimus. I.liꝰ moꝛali/ dißcnit. — um. Ponit irã vnum ex ſeptẽ vicijs capi peccat. Nã talis vicia ſeminat negligenti diſcens talibus de qua ſanctus Tho.22. q.iõS. in / am nunit: ⁊ nõ ſolũ malos ſed etia bonos hoſtient, gquit. Ira ppꝛie lo quendo eſt paſſio appeti innitat ad peccatũ.Jracũdia enim que eſt na Laz tus ſenſitiui a qua vis iraſcibilis nücupa cum cauſa iracũdia nõ eſt. ſ. ꝓpꝛie: ſed iu⸗ ifüntbn tur. Circa paſſiones autem anime dupli dicium. hec ille.Aliomodo acepit᷑ ira pꝛo vnet i citer poteſt maluzʒ inueniri. Inomodo ex motu appetitus ſenſitiui qui eſt cũ paſſio ntquen ipſa ſpecie paſſionis que cõſiderat᷑ ſʒ obie ne ⁊ tranſmutatiõe coꝛpoꝛali.Et hic mo⸗: orb ctum paſſionis ſicut mnuidia ſm ſpeciẽ ſu/ tus ex neceſſitate ſequit᷑ in homie ad ſim/ ſeam am impoꝛtat quoddã malũ. Obiectũ au plicem motũ voluntatis.Quia naturałr anioni. tem cius ideſt materia circa quã eſt triſti / appetitus inferioꝛ ſequit᷑ motum volunta N ii cia de bono alioꝛuz: quod ſm ſe repugnat tis appetitus ſuperioꝛis niſi aliquid repu 8 Re rationi. Et ideo inuidia mox nominata im gnet. Et ideo non poteſt totaliter deficere rdeſu poꝛtat aliquid mali vt dicit Ariſtote in 2²° in apperitu ſenſitiuo motus ire niſi ꝑ ſub zentenan ethicoꝑꝝ.hoc autem non conuenit ire que tractionẽ vel debilitationẽ motus volũta omanan eſt appetitus vindicte ideſt punitiõis. vin rij.Et ideo ex aſequenti defectus paſſiõis unl. Ob dicta enizʒ poteſt bene ⁊ male appeti. Alio ire vicioſus eſt ſicut ⁊ defectus voluntarij vinac / modo inuenit᷑ malum in aliqua paſſione motus ad puniendũ mala ſm iundiciuzʒ ra blioe / ſm quantitatè ipſius: ideſt ſm abundan/ tionis.Eſt aũt paſſio ire vtilis ſicut ⁊ oẽe lüpofe tiã ⁊ defectum.Et ſic poteſt malũ inueniri alij motus appetitus ſenſitiui ad ꝓ mptiꝰ snuin in ira quando quis iraſcit᷑ plus vel minus exequendũ id q ratio dictat. Alioꝗn iru miCce debito pꝛeter rationem rectã.Et lʒ omnes ſtra in homie eſſet appetitus ſenſitiuus cũ Ags ſint inclinati ad iram magis tamèẽ colenici tñ natura nihil fruſtra oꝑet᷑.Si aũt ꝗs nõ inim ratione ignee com plexionis. Et mulieres iraſcit᷑ cõtra vicia ſua ⁊ alioꝝ.vt cũ fami/ e ratione debilitatis ratio nis.¶ VUnde eccle liã pater vel mater vel ſubditos rectoꝛ ſe / b pi ſiaſtici.25.c.dicit᷑. Hon eſt irã ſup iram mu cularis aut eccliaſticus vidẽt vel ſciunt de ten lieris. Hac ira moti ſunt illi qui erãt in ſy/ linquere ⁊ ex remiſſione nõ coꝛigunt nec auc⸗ nagoga ⁊ querebant xpum pꝛecipitare vt puniunt ne ſeipſos ira ꝑturbent vel delin noinc ecitatur in euãgelio.Qui multos habẽt quentes ⁊ amicos eoꝝ coniriſtent tũc de⸗ . a/ imitatoꝛes ad incõuenientia plurima pꝛe fectus ire eſt pctm̃.deo di.o.c. Sigꝗs dia arteie ira ſepe ruẽtes. Ob quod in pꝛeſenti ſmo conns ſeribit᷑.Que ẽ iſta bonitas iuſticie: “ ne de ira dicemus: de qua ꝓponimus iris inimica palpare criminoſmos ⁊ crimia eoꝛũ n⸗ „ myſteria declarãda. dimittere vſqʒ ad diez iudicij ipunita.¶ Et ilſe p di omiſſionis. Ambi. 23. q.4. cEſt iniuſta.au.HDũ vni in eit ⸗ CC: ncq mendatioms. dulget idigno ad ꝓlapſionis ↄtagiũ ꝓpuo eal zm off enſionts. cat vniuerſos:facilitas enĩ venie ĩcentiuũ ninchhe⸗ CAQð peccat ille ꝗ omittit iraſcivbi ;Dsqſ ßpbet delinqndi. Hic ẽ qdᷣ ex de ſimonia nitaliſt deberet iraſci. Cap̃. pm. in cꝰo Licet di.ꝙ Heli ſũmus ſacerdos i ſe e⸗Yfin Rimũ myſteriũ de ira declarandũ bonus tñ qꝛ nõ iratſiut ↄtra vicia ſilioꝛũ n i omiſſionis. Dũ eniʒ quis iraſci in ſe a i ipſis punu ſuit a dño dũ filijs eiꝰ 8, ſuper MOα atheũ. Qui cũ cauſa non iraſcit in bello contra philiſteos pemptis ipᷣe de ſella coꝛꝛuens fractis ceruicibꝰexpirauit. 32. di. c. Legant..ideo Ariſto..ethicoꝝ ait vigdetur inſipientis eſſe nõ iraſci vbi ⁊ qñ opoꝛtet. Gi aũt obiceretur contra dicta: qm̃ deo debemꝰ aſſimilart iuxta poſſe ſᷣm illud Mathei ꝗnto. Eſtote pfecti ſicut ⁊ pa ter veſter celeſtis ꝑfectus eſt. Sed deus cũ tranquillitate iudicat ⁊ punit ſine ira aliqᷓ Mã irs eius de qua dicit᷑.qratus eſt furoꝛe deus ⁊cc.non eſt concitati animi: ſed iuſta fupplicij conſtitutio. de pe.di.pᷣ.c. Sed cõtinuo.Et de hoc Augꝰ.i .de ciui.dei.c. 2). Jra inquit dei non ꝑturbatio animi eiꝰ eſt:ſed iudiciũ quo irrogat pena peccato. Ergo ⁊ nos ſine ira punire debemꝰ. Re ſppondet Tho.ꝙ deo aſſimilari debemus in appetitu boni:ſed in appetẽdo ⁊ modo appetendi aſſimilari non poſſumus:qꝛ in deo nõ eſt appetitus ſenſitiuus ſicut in no bis.¶ Si adhuc obiceretur ꝙ non ſit licitũ iraſci:qm̃ ira eſt appetitus vindicte. vt di cit glo.ſuper illo verbo leniti.iꝰↄ.Ne ode/⸗ ris fratrẽ tuum in coꝛde tuo.Sed appete/ re vindictam non videtur eſſe licitum:qꝛ deo eſt reſeruãda pᷣm illud deuteronomij 32. c. Mea vltio. Et iteꝑx. Mihi vindictã. ergo iraſci nunqʒ eſt licitũ. ¶ Reſpondet Tho.ꝙ appetere vidictã ꝓpter malũ eius qui puniendus eſt illicitum eſt. Sed appe tere vindictam ꝓpter vicioꝝ coꝛꝛectione⸗ 2 bonũ iuſticie cõ ſeruandũ:laudabile eſt. Et in hoc poteſt attendere appetitus ſenñ tiuus inq; tum mouetur a raſione.Et duz vindicta äᷣm oꝛdineʒ iudicij fit a deo fit:cu ius miniſter eſt poteſtas puniens:vt dici/ tur ad romanos.izʒ.c. Mò eſt ergo acceptã da ſtoicoꝛuzʒ opinio:qui ponebant iram ⸗ omnes alias paſſiones eſſe malas nomi⸗/ nantes eas affectus quoſdam pꝛcter oꝛdi nem rationis exiſtẽtes. Sed Augꝰ liꝰ.io. de ciuita.dei magis appꝛobat opinioneʒ pipateticoꝝ qui tenent ꝙ ira ⁊ alie paſſio nes anime dicuntur motus appenius ſen ſitiui ſiue ſint moderate ſᷣm rationem:ſine non.⁊ ſm hoc ira nõ ſemp eſt mala.Quin immo a ratione imperata laudabilis eſt · virtuoſa. Et ſic econuerſo omiſſa vitupe/ randa eſt. Qðᷓ̃ ira que eſt ᷣm rationeʒ que dicitur ira per zelũ eſt cõmendabilis 2 virtuoſa. Ecundũ myſteriũ de ira declarãdũ äicitur commendationis. Sicut eni defectus ire loco ⁊ tempoꝛe vitupe rabilis eſt:ita ira per zeluzʒ a ratione impe rata eſt commẽdabilis. elnde Augꝰ. 6⸗ q.pᷣꝰ G.fi.ait. Iraſcitur iuſtus peccatis pa⸗ leaꝝ ideſt maloꝝ:ſẽd non odit.Et Chꝛiſoꝰ Qui iraſcitur cum cauſa nõ eſt reus. Naʒ ſi ira non fuerit.ſ.per ʒelũ:nec doctrina ꝓſi cit nec iudicia ſtant nec crimina compeſcũ tur.ſ Pꝛopterea pꝛimi machabeoꝛũ.2. c. Inquit Mathathias inſtruens filios ad zelum legis exhoꝛtãs per exempla helias zelando zelum legis receptus eſt in celũ. Quod habetur.A. Regũ.⁊ꝛ.c.gdelũ autem pꝛecipue legis helias oſtendit dũ iratꝰ con tra falſos pꝛophetas qui idolatrare facie⸗ bant populũ quadringentos occidit in toꝛ rente ciſon: vt habetur tertij regum. is. c⸗= Ad hunc aũt zelũ inuitant exempla ſan ctoꝝ.vñ.23.q.A.c.Legi.Hieroꝰad ripari⸗ um ait.Legi Sinoniaſtrẽ ideſt vindictã ſi nees. Auſterfitatẽ helie:⁊ zdelum ſimonis chananei. Petri ſeueritatẽ:⁊ ananiã ⁊ ſa⸗ phirã trucidãtẽ. Pauli conſtann:qui hel miã magũ vijs dñi reſiſtentẽ eterna ſeue- ritate dãnauit. Mõ eſt crudelitas crimina pꝛo deo punire:ſed pietas.vnde in lege di citur. Si frater mus ⁊ amicus tuus ⁊ vxoꝛ tua que in ſinu tuo doꝛmit depꝛauare vo⸗ luerit veritatẽ ſit manus tua ſuper eos et effundes ſanguinè ipſoꝝ. De ſinees ha bet numeri.ꝛꝰ.Qui motus ira per ʒelum vnũ de pᷣncipalioꝛibus tribus iuda qui cõ tra legẽ dñi miſcebat cũ madianita in ipᷣo actu peccati occidit. ¶ Be helia habet᷑. A. Regũ pᷣ̊.e.Qð ſuper duos quinqᷓgenari os fecit ignẽ de celo deſcendere cõburentẽ eos.ſſ BDe zelo ſimonis:pꝛo eodẽ videt᷑ hic ſumi ſimon ⁊ petrus qui binomius erat. Et hiſtoꝛiaʒ de anania ⁊ ſaphira hẽs actu um quinto cꝰ*. Glo. tñ ibi exponit de ſimo ne germano thadei apoſtoli tangendo hi ſtoꝛiam que habetur in legenda eoꝝ.ſ.de ſpentibus per magos pꝛocufatis qͥs apo ſtoli miſerũt ſuper eos ad aſfligendũ eos —— e; ſhe ſa re hello catio lerde ceche nibr nica bon Pit offia ſiaſt/ betal lleſa. mora! wen ſion ſiac ſtici hhe ſece ine⸗ lec (que Mio⸗ ſutp⸗ ſnnt maic. mnd ltonm Ppeti N ng An W Cun Ve Ul tſ⸗ edicin Mirmoc. charidi ſcuten iupe neimpe doge Alis Chei ns. N mnpi mpeſ ori,1,6 lios d Zhelias n cli. tem con fige⸗ mtoꝛ W gaſn Uipan ndaifi mmonns ii1/ ghibel aſe! nimina llegedi 61 o mew/ cos. Nes hi fann gich nuß bel⸗, enmn nunt cthic eral⸗ ac ſimo Go hi s69. ſü ℳ ex zelo dei.ſHac ita per zelũ motus ma⸗ cthathias occidit nunciũ regis anthiochi: ui eum innitabat ex parte regis ad ſacri candum idolis: iudeum qui coꝛam eo ſacriſicabat:vt habetur pꝛimi machabeo rũ.ꝛ.c. Hac ira motus chꝛiſtus expulit fla gello vendentes ⁊ ementes.Joannise.ꝛ.c. ¶ Pꝛopterea extra de ſententia excõmuni cationis.c. Neniens.ponitur caſus de ſa⸗ cerdote celebꝛante officiuzʒ qui extraxit de eccleſia monialẽ que ipſum turbabat ma nibus in eam appoſitis? non eſt excõmn nicatus. Glo.ibi dicit quia pꝛeſumitur ꝙ bono ʒzelo ⁊ non animo iniuriandi ſic fece rit.ſ Ex quo patet ꝙ ſcerdos turbantem officium dininum poteſt expellere de eccle ſia ſine pena excommunicationis: ⁊ quili bet alius ratione offic quod obtinet in ec cleſia.ſ Pꝛopter dicta iquit BGꝛegoꝛiꝰ. S. moꝛalium.Si ſic pꝛoximos vt nos amare pꝛecipimur reſtat vt ſic eoꝛum erroꝛibus ſicut noſtris iraſcamur.Et ſapiens eccle ſiaſtes.7.c. Melioꝛ eſt ira riſu:quia per tri ſticiam vultus coꝛigitur animus delin/ quentis. W25 ira ineꝛdinata peccatum eſt: et de ſpeciebus ⁊ gradibus 7 nocumẽtis eius. EErtium myſterium declaradum de t ira dicitur offenſionis. Eſt enim vi Vcium ira qua offenditur deus cum in ea conturbatur oculus z anima ⁊ intel/ lectus ⁊ voluntas. Nam in ira per zelum que virtus eſt ⁊ ſi turbatur oculus ratio/ nis non tamen anima ideſt volũtas.Sed in ira per vicium turbatur frequenter ideſt ſimul turbatur oculus rationis cum ani / ma ideſt voluntate.Eſt ergo ira peccatum ſm Tho.cum motus eius eſt ioꝛdinatus: contra rationem: vtputa quando quis appetit iniuſtam vindictam ſeu punitio/ nem pꝛoximi notabilr damnoſam: pnta quia appetit eum puniri qui non meruit: vel qui non fecit ſibi iniuriam qᷓ; eſtimat: vel ſi fecit ſibi iniuriam vel alteri: appetit eum plus puniri q̃ᷓ; meruit:vt ſi dixent ei verbuz iniurioſum deſiderat pꝛopter hoc illum occidi:vel vulnerari ⁊ ſimilia.ſ Naã vt ſcribitur extra de ſententia ⁊ re iudica/ ta. e. Cu te in gloſa. Non omnia verba ſſt pꝛo iniuria habẽda:vt ſi ex repentino ani mo aliquid dicatur. 2. q. 3. coSiquis ira/ tus. de pe. di. ̊* g. Hiuoꝛtium. quoniã nec lubꝛicum lingne ad penam facile traben/ dum eſt.ff.ad legem iuliam maieſtatis.l. Famoſi g Sed nec lubꝛicnzʒ. Et inconſul tus caloꝛ calumnie vicio caret.2.q.3 §. Ho tandum. ¶ Similiter eſt inoꝛdinatus ire motus cum quis caloꝛe iracũdie male co gitat vel loquitur de deo.ſ Item cuzʒ quis in coꝛꝛectione fnuoꝛum inferioꝛum excedit menſuram ſiue in verbis ſiue in factis.Ex tra de homicidio.c. MPꝛeſb vterũ.dicit᷑. ꝙ pꝛeſbyter qui puerum percutiens idiſere/ te cauſa diſcipline ex qua percuſſione puer moꝛtuus eſt inde ad paucos dies: ppetuo deponitur ⁊ pꝛiuatur vbi glo.quia exceſſit fines diſcipline.ff.ad legẽ aquiliã.l. PMꝛe ceptoꝛis.Leuis eniʒz caſtigatio magiſtris permittitur. 23. q. S. c. ö̊. Et de ſnia excõmu nicationis. c. Cum voluntate. Sed pꝛo huius partis plenioꝛe noticia tria ſunt vi enda. Cõm quot ſunt ire ſpecies. C quot ſunt ire gradus. zquot ſunt ire nocumenta. D Ad pꝛimũ dicit Ariſt. Rethicoꝝ. ꝙ ira/ cundoꝝ:quidam ſunt acuti:quidam ama ri:quidaʒ graues. Et ſic poteſt dici triplex ſpecies ire:ſcilicet acuta:amara:⸗ granis. Cui concoꝛdat in ſnia Gꝛegoꝰ. Et Hama ſcenus liꝰ.2. dicentes:ꝙ tres ſunt iraſeibi litatis ſpecies.iſ.fellea:quã philoſophꝰ vo cat acutã que leue.ſ.habet pꝛincipiũ a ſu⸗ bitũ motum.Scdða dĩ mania ſeu iſania: quã ph̊s vocat amarã que.ſ.permanet ⁊ in vetuſtatẽ deuenit. ¶ Tertia dicit᷑ furoꝛ: quã ph̊s appellat grauez que.ſ.obſeruat tempus ad ſuppliciũ inferendũ. Hec autẽ differẽtia ſpecieꝝ ire nõ attenditur pᷣncipa liter im circunſtantiã tempoꝛis:ſed ſm ſa cultatẽ homis ad irã: vel ſᷣm diuerſitatem in ira:⁊ ex cauſa diuerſa firmitatis in ipſa. EAnñ Tho.ꝛꝛ.vbi.S.dicit.ꝙ ioꝛdinatio ire poteſt accẽdi ex dnobus.pꝛimo gꝗdẽ ex ipᷣa oꝛigine ire:que ſcilicet habet leuem cau⸗ ſaʒ. Et hec ira ptinet ad acutos qui nimis cito iraſcuntur a ex leui cauſa.contra illud Jacobi p̊. Sit aũt omnis homo velox ad audiendũ: tardus aũt ad loquendũ ⁊? tar⸗ dus ad iram. ¶ Aliomodo põt attendi in oꝛdinatio ire ex ipſa duratione ire que.ſ.ꝑ/⸗ manet ⁊ nimis ꝑſeuerat. ¶ Et hoc põt eſſe dupliciter. ¶ Anomodo quia caula ire ſci⸗ licet iniuria illata ab altero diu manet in memoꝛia. vnde ex hoc diuturndà triſticiaʒ concipit.Et ideo ſibupſi amarus eſt cõtra⸗ illò ad epheſios. 4. c. Omnis amaritudo ira toliatur a vobis.Er leuiti.i9.c. Non eris memoꝛ iniurie ciniũ tuoꝝ. Aliomo do contingit pmanẽtia ire ex parte vindi/ cie quaʒ quis obſtinato aio querit.Et hoc ptinet ad difficiles ſeu graues qui non di mittunt ira niſi puniant. C Secunduz q eſt videndũ quot ſunt ire gradus.Et ieſus bñdictus ponit tres gradus cũ dicit ονιαQa mnis qui iraſcitur fratri ſuo re us erit iudicio. Qui autẽ dixenit fratri ſuo racha reus erit conſilio. Qui aũt dixerit ſa tue reus erit gehenne ignis.Qui gradus ſm Tho. 22. Vbi. S.nõ ꝑtinent ad diuerſas ſecies:ſed accipiuntur 'm pꝛoceſſum hu mani actus.ſ In quo pꝛimo quideʒ coꝛde aliquid concipitur. Et q;tum ad hoc dicit Qui iraſcitur fratri ſuo.ſ Secũdũ eſt cum er aliqua ſigna exterioꝛa ira manifeſtat exterius anteq́; ꝓꝛumpat in effectũ. Et qͥ; tuz ad hoc dicit. Qui aũt dixerit fratri ſuo racha:que dictio m Hieronymũ eſt inter iectio iraſcentis m ydioma hebꝛeũ: ſicut apud nos heu eſt interiectio dolentis ⁊ nil aliud ſigniſica niſi doloꝛẽ in cmuni: ⁊ pa e inteniectio admirantis. Sed quia apud atinos nõ eſt aliq̃ iteriectio iraſcẽtis:ideo dimiſſum fuit iliud racha in ſuo ydiomate hebꝛeo ſigniſicans irã in voce abſq; expᷣſ ſione verbi impoꝛtantis calũniam maledi ctionis 1 hiꝰ. ¶ Tertius gradus eſt ire qñ pducitur ad effectum. Eſi autẽ effectus ire nocumentũ alterius ſub rauonæ vindicte Minimũ aũt nocumentum eſt quod ſit ſo lo verbo.Et ideo q; tuzʒ ad hoc dixit. Qui dixerit fratri ſno ſatue ſub quo verbo com ꝛehenditur ois iniuria que ſit pꝛoximo in cutiõe vel opere ex ira.Et ex modo loq̃n di oſtendit ↄeus grauius peccatũ in 2 gra du qᷓ; in pꝛimo: ⁊ in 3 q; in p̃ 122⁰. Et boc inninitur lz obſcure ex modo loquendi per ſimilitudinẽ pꝛoceſſus iudiciarij. Nam cũ adducitur reus ad iudiciũ pꝛimo de crimi ne iudicatur ideſt examinat᷑ vtrum fecitvł non:⁊ q́;tum ⁊ quomodo fecit. Repꝑto ꝙ maleficiũ perpetrauerit:ſcedo fit conſiliuzʒ ſeu collocutio iudicis cuz ſuis conſiliarijs ſi debeat ſibi ignoſci vel qua pena plecti. Et hoc deliberato:tertio dat᷑ ſentẽtiã cõtra eum vt tali pena puniatur. Sicut ergo in hoc ꝓceſſu minus piculuz eſt reo iudicari ideſt examinari q́; poſt examinauonẽ de pena ſibi debita ꝓpter delictum tractari. Quia dũ examinat᷑ adhuc eſt ei locus de⸗ fenſionis. Et poteſt cõuinci de crimie ⁊ nõ conuinci ⁊ abſolui.Et iteꝑ minus ꝑiculũ ſibi imminet cũ de pena ſibi danda iractat᷑ in conſilio q́; poſtqʒ; eſt lata ſentẽtia:quia cum agitur de pena eius poteſt ſibi igno/ ſci vel alleuiari pena ſibi debita. Sed poſt ſententiã datã non habet expectare aliqðᷣ remediuz: ſed ꝙ executioni mandet᷑. Ita xpᷣs ex ipſo modo loquendi vult oſtẽdere ꝙ minus graue peccatum eſt ⁊ ſi moꝛtale cum quis ſoluz habet irã in coꝛde puta cũ ogio quũ ipſe irã moꝛtaleʒ oſtendit exteri us in facie turbulenta vel clamoꝛe: q;uis nulli faciat iniuridã. Similiter minus gra ue eſt ⁊ ſi moꝛtale irã manifeſtare ab extra ſed in confuſo:q; irã oſtendere ſuam cum nocumento ꝓximi.ſ.ↄtumeliando vel per cutiendo a hiꝰ. ¶ Tertiũ qõ eſt videnduz Quot ſunt ire nocumẽta.Et poſſunt nota ri pꝛecipue tria. ꝗ Pꝛimũ eſt potentiarunz anime ⁊ virtutũ alteratio. ¶ Scom coꝛpo⸗ ris deſoꝛmatio.¶ Tertiũ fraternalis ſepa⸗ ratio. ¶ Pꝛimum eſt potentiarũ anime et ·· virtutũ alteratio: pꝑꝛopter iram omnes vi res ſeu potentie anime alterant Ham pꝛi mo oculus intellectus obtenebꝛat. Quia vt ait Cato.Jra impedit animuʒ ne poſſit cernere verum. AUnde dicit Gꝛegoꝛius.xi. q.3ʒ.c. Illa vel ira.Quod cum rectoꝛ eſt in ira non debet tunc iudicare ſententialiter: quia iudicium rationis eſt obfuſcatum. Reſtringenda eſt inquit ſub ratione pote ſtas. NHec quid agendum: pꝛiuſq́; con/ citata mens ad tranquillitatem redeat. Nã commotionis tempoꝛe iuſtum putat „ 4 gtor Eme Mh Pm fese bꝛol kccle Ets ſloni hiſton lonci Gni⸗ ſitoe pred nam ſius lemn gern⸗ Cent⸗ geſt, Perrate ſatcan khäe Hund Necun nſatyt eptog bnſluz Bflianio 4 lti⸗ nicöre tagou diudri voni de Nactan ocsde/ nie t1 s giall uimnat la:quis ligno/ dpoſt aliq J dlidrt wonttt epon dit eumn e:che nus s ab exina am cu velper ſiener ſuntnete entianm, n copo ls ſn nineel ines n ampu Auia epoſſt lus.xl. reſt in ialiten atumn⸗ heen iz Pi o omne quod fecerit.ſEt.ff.de regls iuris. l.Quicꝗd.Quicꝗd caloꝛe iracundie vel fit vel dicit᷑ non pꝛius ratũ eſt qᷓ;ᷓ ſi pſeue rantia apparuerit iudicium aĩe fuiſſe.¶ Et Caſſiodoꝛus liꝰ de amicitia iquit.Ira pꝛo cul abſit cum qua nihil cõſiderare nihil re cte fieri poteſt. Hinc Nalerius narrat liꝰ 4.de Archita tarẽtino ꝙ duz ſe pictagoꝛe pꝛeceptis metapõti ciuitatis appulie peni tus immergit longo tẽpoꝛe magnoqʒ la⸗ boꝛe ſolidũ opus doctrine cõplexus: poſt q́ᷓᷓ in patriã reuertitur ac rura fua reuiſere ceperit aiaduertit negligentia villici coꝛꝛu pta ⁊ perdita. Intuenſq; malemeritũ.Sũ pſiſſem inquit a te ſuppliciũ niſi iratus eſ ſem. Maluit eni impunitum dimittere q; ꝓpter ira iuſto grauius punire.MHarrat etiã hiſtoꝛia eccleſiaſtica. ꝙ theodoſiꝰipe ratoꝛ xpᷣianus ⁊ deuotus cũ audiſſet quen dam ex militibus ſuis ſibi caꝝ a tumultu populari occiſum apud theſſalonicà quia ꝑmiſit ſe ira fuccendi fecit indifferẽter plu res occidi ꝓpter quod poſtea a beato am bꝛoſio mediolani nõ fuit pmiſſus intrare eccleſiã niſi pꝛius facta publica penitẽtia. ¶ Et de hoc habet᷑.xi.q.3ʒ.c.Cuz apud theſ ſalonicã.Sed diffuſe de hoc ita ſcribitur in hiſtoꝛia tripartita liꝰ. . Cum apud theſſa lonicã ciuitatẽ quidã iudices fuiſſent lapi dati idignatus theodoſius oẽs pariter iuſ ſit occidi: vbi ſeptẽmilia ſunt occiſi nullo pꝛecedente iudicio.Huius aũt cladeʒ pꝑle nam gemitibus audiens beatus ambꝛo/ ſius cum pᷣnceps veniſſet mediolanũ ⁊ ſo lemniter in ſacrũ voluiſſet intrare templũ occurrit ſanctus epᷣs ſoꝛis ad ianuã ⁊ igre dientẽ hijs ſermonibus a ſacri liminis in greſſu/ phibuit. Neſcis miſer iperatoꝛ per/ petrate a te necis 6 ta ſit magnitudo neqʒ poſt cauſam tanti furoꝛis mens tua moleʒ pꝛeſumptionis agnoſcit. Sed ſoꝛte reco/ gnitionẽ peccati pꝛohibet poteſtas imꝑij: decet tamen vt vincat ratio poteſtatẽ.Sci enda quippe natura eſt eiuſq; moꝛtalitas atq; diſſolutio ⁊ puluis pꝛogenitoꝛum ex quo facti ⁊ ad quẽ redigendi ſumus ⁊ non floꝛe purpureo confidentẽ infirmitatẽ oper ti coꝛpoꝛis ignoꝛare.Coequaliũ hominuʒ pꝛinceps es o imperatoꝛ ⁊ conſeruus vnꝰ 71 eſt enim omniũ dominus rex inqᷓ; ⁊ crea⸗ toꝛ.Quibus igitur oculis aſpicies cõmu nis dñi templum:⸗Quibus calcabis pedi bus ſanctũ illius pauimentũ: Quomodo manus extẽdes de quibus adhuc ſaguis ſtilat iniuſtus:Quomodo hijs manibus ſuſcipies ſanctũ domini coꝛpus:Qua pꝛe ſumptione oꝛe tuo poculuz ſanguinis pꝛe cioſi percipies: dum furoꝛe tuo tantus in iuſte ſit ſaguis effuſus: Recede recede igi tur ne ſecũdo peccato pꝛioꝛem nequitiam augere contendas. Suſcipe vinculũ quo nunc dominus omniũ te ligauit.Eſt enim medicina maxima ſanitatis.Hijs ſermo⸗ nibus imperatoꝛ obediens.Erat enim di⸗ uinis eruditionibns enutritus:⁊ apꝑte ſci⸗ ens que ſunt pꝛopꝛia ſacerdotis que reguʒ gemens 2 deflens ad regalia remeauit. Cũq; octo menſium tranſiſſent tempoꝛa pꝛopiquauit natiuitatis ſaluatoꝛis noſtri feſtiuitas. Imperatoꝛ autem lamentatio⸗ nibus aſſiduis in palatio reſidens cõtinu as lachꝛymas inceſſabiliter expandebat. Ingreſſus autem ruffinus tunc magiſter militum ⁊ ſingularem apud pꝛincipem fi/ duciam habens ⁊ videns pꝛincipem in la mentationibus pꝛoſtratum acceſſit vt la⸗/ chꝛymoarum cauſas inquireret.At ille.Tu ruffine ludis ⁊ mea mala non ſentis.Ego gemo calamitatẽ meam:quia dei templũ ingredi nequeo.At ruffinus:curro inquit ſi iubes ⁊ põtiſfici pꝛecibus ſnuadebo vt ſol uat vinculum quo ligauit. Acquieuit im peratoꝛ dictis ruffini. Qui ad ambꝛoſium acceſſit.Mox vt euʒ vidit ambꝛoſius ait. Impudentiam canum imitatus es o ruffi ne tante videlicet necis auctoꝛ exiſtens. Cũqʒ ruffinus pꝛo impatoꝛe ſupplicaret: Ambꝛoſius ei ſeimper dure reſpòdit: affir mans ſe imperatoꝛem in ingreſſu eccleſie pꝛohibiturum. Rediens ruffinus impera toꝛem inuenit qui iam media platea erat vt pergeret ad eccleſiã:retulitqʒ ruffinus illi que ambꝛoꝰdixerat. At imperatoꝛ per go inquit ⁊ iuſtas in facie contumelias ex cipio.Cũq; ad ſacra limina perueniſſet in ſacram quidem baſilicam non pꝛeſumpſit intrare. Sed veniens ad antiſtitem fuppli cabat vt eius vincula reſolueret.Cui am⸗ bꝛoſius. Quam penitentià oſtendiſti poſt tantas iniquitates: Cui theodoſius:tuuzʒ eſt docere meum vo ſuſcipere.Cui ambꝛo ſius iniunxit vt legẽ conderet ne ſentẽtia ferri poſſet aio irato:ſed tranſacto.ʒo.dieꝝ numero.Quod ⁊ fecit.⁊ cũ multa humili tate ex conſenſu ambꝛoſij templũ itrauit. ¶ Secũdo ira turbat voluntatẽ adeo vt ſi totus mundus filo teneretur iratus frãge ret nõ curando de totius mundi deſtruciio ne vt ſatiſfaceret ire ſue.ſ Ideo ꝓuerbioꝝ 27. c. dicitur. Jra non habet mipicoꝛdiam: neqʒ erumpẽs furoꝛ.C Hinc de alexãdro magno ſcribit Juſtinꝰ.Cũ felicitatũ cumu lus ad vota crẽſceret Alexandro in tantã elationem ꝓuectus eſt: ꝙ vellet meritis cũctoꝝ pꝛincipum anteferri.Et cum clitus pꝛedilectiſſimus alexandro: qui pᷣus ſub pie philippo.ſ.militauerat:deĩde ſub ipſo alexandro cuius duo filij alexandro ſᷣuien tes ceciderant in bellis:qui etiã ſemel ale xandrũ liberauit a moꝛte:duʒ in quodam bello denudaſſet caput ⁊ quidã ex hoſtibꝰ euaginato enſe illud percutere tentaſſet: quod feciſſet niſi clitus repercuſſiſſet ictũ interfeciſſetq; ſic volentem ferire. Ale/ xãdro patris ſui philippi geſta pᷣferret ab ipſo alexandro venabulo tranſſoxus eſt. Sesd cogitans alexander qualẽ amicum = cur eũ occiderit moꝛi voluit.pꝛimo clitum occiſum amplectitur: a tanq́; andienti ſuã dementiã confitetur. Raptũqʒ telũ in pꝛe coꝛdia ſi a vᷣnt pfeciſſetq; facinus niſi eũ pꝓpximi tenuiſſent.ſ Ideo Caſſiodoꝛꝰin epi ſtolis ait. Niri furentes iuſta nõ ſtatuunt. Tertio ira turbat vẽtrẽ memoꝛie. Ideo vVenter ſigniſicat memoꝛia:quia ſicut in vẽ tre reponuntur cibi comeſti:ita in memo/ ria retinentur lecta vel audita. Sed cũ ira mentẽ ſupat omne exemplũ manſuetudi/⸗ nis ⁊ panẽtie a memoꝛia expellit:a oĩs be neſicij imemoꝛ fit eins contra quẽ turbat᷑. Sicut patet in ſaul qui ita iratus fuit ↄtra danigd cum audiuit puellas cãtantes ſaul Pcuſſit mille ⁊ dauid deceʒ milia:ꝙ q̃ſiuit pluries eũ occcidere:oblitus multoꝛum 2 magnoꝝ benefſicioꝛum que ſibi ⁊ populo fecerat. Sic habet᷑ pꝛimi regũ.lS.c.ſ Jdeo Seũñ.in ʒꝰ de ira ait.Cetera vicia impellũt animos:ira pꝛecipitat. Secundũ irene cumentũ eſt coꝛpoꝛis defoꝛmatio. Debet eni vnuſquiſq; eſſe compoſitus in geſti⸗ bus coꝛpoꝛis quod ꝑtinet ad modeſtiazʒ. de q̃ dicit Apoſtolus ad philippenſes.4t co. Modeſtia veſtra nota ſit omnibus ho minibus.Sed vt refert Gꝛegoꝰliꝰquinto moꝛaliũ.Ira deuictus faciem accendit:ex aſperat oculos:quid loquat ignoꝛat:ſimi⸗ lis fit arrepticijs. vnde merito figurat per illůũ demoniacum qui veſtimentis ſuis di laceratis nudus incedebat:homines ve/ xabat:in monumentis manebat Matbei 9.c. ¶ Talis inſuper vehemens ira acce le rat moꝛtẽ.ꝓpterea dicitur pꝛouerbioꝝ.ʒo. c. elus iracundia minuunt dies. vnde animalia iracunda vt canis: qui de facili moꝛdet ⁊ latrat ſũt bꝛeuis vite.Et Scilla conſule romanoꝝ fertur ꝙ pꝛe ira cum tur bulentiſſimus eſſet fracta eſt ſibi vena ſan guinis in coꝛpoꝛe vñ moꝛtuus eſt.¶ Ter · tiũ nocumentum ire dicitur fraternalis ſe· paratio.Quilibet enizʒ cauet ſibi habere ſa miliaritatẽ cuʒ iracundis abhoꝛꝛetqʒ cõ/ uerſationẽ eoꝛum. ſ Ande Gꝛegoꝛius liꝰ quinto moꝛalium ait. Per iram gratia vi te ſocialis amittitur:ſicut ſcriptuʒ eſt. No li eſſe aſſiduus cum homine iracundo ne diſcas ſemitas eius: ⁊ ſumas ſcandalum anime tue.Quig qui ſe ex humana ratio/ ne nõ temperat:neceſſe eſtvt beſtialiter ſo lus viuat vt fere ſilueſtres. Immo nec ſe⸗ cum quiete habitare poteſt ſolus:ſed con⸗ tra ſeipſuzʒ iratus frangit aliquando vaſa vel chartas vel ſeipᷣm ꝑcutit.ſ EUnde legi gitur in vitis patrum de quodã iracundo ꝙ cum non poſſet cum alijs conuerſari ob ſuam iram demũ acceſſit ad locũ ſolitariũ vt poſſet ſine ira viuere. Sed cum quadã die pꝛo aqua iuiſſet ad fontem: impleto vaſe ex aqua caſu verſato vaſe aqua effu ſa eſt. Sed iſte iterum impleuit alia aqua ira permotus:⁊ iterum cum poſuiſſetvas plenũ in terra aqua effuſa eſt. At ille vas illud confregit:ſicq; perpendit ꝙ non alij ſed ipſemet cauſa erat ire ſue. C Conuer⸗ ſantur autem cum ralibus iracundis libẽ ter demones. Ideo Apoſtolus ad epheſi / os.A.c.gait.Sol non occidat ſuper iracun/⸗ Aam Oua büͤett tumbi pel ſitaut loled ſiNd adſup Lauer dume alloq ten fuſta bita. fecorcd. latus. Gari r ir nei⸗ ducs C ſept Müien 1. Dhe in geti oceſiz pens 4 inbos ho guinto dner vurſimi⸗ nte ns fusd nines e tGthel iraactete fbiop. ies, vnd idefacli 1Sals cum tur ena ſin Ns Neoreßt meqzt/ gotingl GaN rthn wndo ne andalum matano Külnenh monetc no:ſedlcen undo Ondeleg Srocvunc/ uanoh ſoltoni n u :implet uefi la agu iſſetyes tille vue non?¹ Conic, ndis ih⸗ Achhef/ indt diam veſtram:nolite locuz dare diabolo. Quaſi dicat per iracundiam diabolus ha bitat in vobis.Et hoc cum ſol rationis ſuc cumbit in ira.Quinimmo iracundi viden tur peioꝛes diabolo. Nam diabolus non fuit auſus pꝛecipitare chꝛiſtuʒ de pinnacu lo:ſed dixit mitte te deoꝛſum. Sed phari⸗ ſei vt dicitur in euangelio duxerunt vſqʒ ad ſupercilium montis vt pꝛecipitarẽt eũ. Cauenda igitur ira eſt: ⁊ hoc fieri poteſt ſi dum quis non vult iraſci anteqᷓ; iraſcatur alloquat᷑ ſeipſuʒz: dicatqʒ ſic. Eſto cautus tempoꝛe ire cogita quia que tunc recta 2 iuſta videri poterunt:inique erunt ⁊ inde⸗/ bita.Et ſic dum iracundie caloꝛ aduenerit recoꝛdare quid pꝛecogitaſti duʒ non eras iratus. Inquit enim Seneca liꝰ.2, de ira. Maximum remedium ire moꝛa eſt. Igi/ tur vincat ratio irã ⁊ manſuetudo regnet in oibꝰqui digni effici cupiũt gr̃a ieſu xpᷣi: cui ſit honoꝛ ⁊ glia in ſecula ſeculoꝝ Amẽ. Feria t᷑tia quarte hebdomade.De coꝛ⸗ reptioe fraterna. Sermo vigeſimꝰ qrtus. Ypeccaueriti inter te ⁊ ipſum ſolũ.verba ſũt rẽdem̃ptoꝛis noſtri oꝛiginaliter Æοa6i. 18. cCc. in euangelio hodierno. Si ſuarẽt ho mines documenta ſaluberrima dñi noſtri ieſu chꝛiſti neq; ira ĩ pximos furerẽt: neqʒ inuidie liuoꝛe tabeſcerent:nec alijs paſſio nibus vicioſis obꝛuerentur. Docuit nãqʒ nos ipſe dei filius pꝛecepta charitatis qui bus humanus animus contra queqʒ re/ pꝛehenſibilia poſſet regulari.Inter hec au tem extat mandatuʒz de fraterna coꝛꝛeptio ne: de quo fit mentio in lectione ſancti euã gelij hodierna. Iccirco ad eruditionez no ſtram de ipſa in pꝛeſenti mone dicemus. De qua pꝛoponimus tria myſteria decla/ randa. pmnp obligationis. Cꝛm modifſicationis. Czi denunciationis. Aualiter coꝛꝛipere pꝛoximum peccato rem eſt pꝛeceptũ affirmatiuum quod oẽs obligat etiam ⁊ peccatoꝛes: ⁊2 quomodo te frater tuus vade ⁊ coꝛꝛipe eũ inferioꝛes coꝛꝛigere poſſunt ſuperioꝛes. Cap. pm. citur obligationis. In quo qualit᷑ dubia abſoluenda. CHpnt vtꝝ fraterna coꝛꝛeptio ſit in pᷣcepto C ꝛvtꝑ peccatoꝛ debeat coꝛꝛigẽ pctõꝛc. C z n vtꝝ ſubditus vlł inferioꝛ poſſit coꝛꝛi gere pꝛelatũ vel ſuperioꝛẽc. CAd pꝛimũ dubiũ dixerũt aliqui ꝙ hoc pꝛeceptũ obligat tm̃ pꝛelatos ⁊ ſuꝑioꝛes. ¶ Mã di.Að.c.Sed illud Hieroꝰait.Sacer dotes ſtudeant adimplere illud eudãgelij ſi peccauerit in te frater tuus ⁊c. Sed nomie ſacerdotũ conſueuerunt ſigniſicari pꝛelati qui curã habẽt alioꝝ:ergo ipſi pꝛelati tm̃ ad hoc obligant᷑.ſ Sed Tho.22.q.33. dicit ꝙꝰ Hieroꝰnon intendit dicere ꝙ ſoli ſacer dotes ſeu pᷣlati teneant᷑ ad illud:ſʒ qꝛ ma. is illi q;ᷓ ceteri.ſ Et ꝓpterea ipſe Tho. al erit ꝙ coꝛꝛeptio fraterna oibus eſt in pꝛe cepto.Hã.24.q.3.dicit᷑ in eꝰ Tã ſacerdos. Tã ſacerdos qᷓᷓ reliqui fideles ſummã de bent habere curã de hijs qui pereunt:qua tenus eoꝝ redargutione aut coꝛꝛigant᷑ aut ſi ncon blls appareãt ab ecclia ſeparẽ tur.ſ Et Augꝰliꝰde vᷣbis dñi. Si neglexe ris coꝛꝛigere:peioꝛ factus es eo qui pecca uit. Ratio eſt qꝛ vnuſquiſqʒ tenetur dum põt:⁊ neceſſitas adeſt,/pximi ſui periculis ⁊2 tꝑalibus ⁊ ſpũalibus ac coꝛpoꝛalibꝰ ob uiare.ſ Ideo Sapiens eccliaſtici.i.c.ait. Anicuiqʒ mandauit deus de ꝓximo ſuo. TEt.S.q.pꝰ.c.In ſcripturis dicit᷑.Qui po teſt iuuare ꝓximũ ⁊ nõ iuuat:ↄuincit᷑ ſum mũ nõ amare paſtoꝛc.ſ Ad hoc ꝓpoſituʒ facere videt᷑ qð ait Cicero liꝰ de amicitia. Et monẽdi ingt ſepe amici ſunt ⁊ obiurgã di ſic:tñ vt admonitio acerbitate ⁊ obiur⸗ gatio ↄtumelia careat.ſEt iteꝑ ibidẽ:mo nere ⁊ moneriꝓpꝛiũ eſt vᷣe amicitie ⁊ alteꝝ libere facere:nõ aſpe alteꝝ patiẽter recipe. ſEt Cato.Cũq; mones aliquẽ nec ſe vult ipſe moneri.Si tibi ſit carus noli deſiſtere ceptis. Qõ noſti factũ nõ recte noli tacẽ. Ne videare malos imitarivelle tacendo. Alnera dũ ſanas doloꝛ ẽ medicia doloꝛis RRKimum myſtenium delarandũ di/ obligentur omnes ad fraternà coꝛ reptionẽ aperiẽduʒz eſt.Ob quod tria erũt † . 4* Sub iſtius pꝛecepti obligationem itel lkigamus notanda ſunt tria.b“ z Tho. . ꝙ coꝛꝛeptio delinquentis eſt quoddam re mediũ quod debet adhiberi contra pecca tum alicuius.Illud vo peccatũ poteſt dun pliciter cõſiderari. Ano quidẽ modo inqᷓ; tum eſt nociuuz ei qui peccat. Aliomodo inqᷓ;tuʒ vergit in detrimentũ alioꝝ qui ex eius peccato leduntur vel ſcandaliz antur Et ſic duplex eſt coꝛꝛeptio delinqntis: vna que adhibet remediũ peccato inq;tuʒ eſt quoddã maluʒz ipſius peccãtis.Et iſta eſt ꝓpꝛie fraterna coꝛꝛeptio que oꝛdinatur ad emendationem delinquentis. Remouere aũt malũ alicuius eiuſdẽ rationis eſt ⁊ bo num ꝓcurare. Pꝛocurare aũt fratris bo⸗ num pertinet ad charitatẽ per quam volu mus ⁊ operamur bonũ amico.vnde frater na coꝛꝛeptio eſt actus charitatis:quia per eam repellimus malũ fratris.ſ.peccatuzʒ. Cuius remotio magis pertinet ad charita tem qᷓ; remotio exterioꝛis damni vel coꝛ/ poꝛalis nocumẽti:qᷓ;to contrariũ bonum virtutis eſt magis ꝓpinquũ charitati: q; bonũ coꝛpoꝛis vel exterioꝝ rerũ.vnde coꝛ reptio fraterna magis eſt actus charitatis qᷓᷓ curatio infirmitatis coꝛpoꝛalis vel ſub ẽtio qua excludit᷑ ext᷑ioꝛ egeſtas. ¶ Alia vo coꝛꝛeptio que adhibet remediũ pecca to delinquentis:ſᷣm ꝙ eſt in malum alio/ rũ ⁊ pꝛecipue in nocumentũ cõmunis bo ni eſt actus iuſticie.ſ Et de hac dicit᷑ in glo ſa Mathei.lS.c.ſuper illo verbo.Si pec cauerit ⁊c.frater arguendus eſt ex zelo iu⸗ ſticie. C Secũdũ notandũ ꝙpꝛeceptuʒ de coꝛꝛeptione fraterna eſt affirmatiuuz. Eſt auũt differentia inter pꝛecepta affirmatiua z negatiua. Nam negatiua obligant ſem per ⁊ ad ſemper:quia/ꝓhibent actus vicio rũ qui ſemper ſunt ſm ſe mali nec vllo mo do vel tẽpoꝛe vel loco bene ſieri poſſüt: vt non mecchaberis:non piurabis. Sʒ affir matiua obligant ſemper ſed nõ ad ſemper quia dantur de actibus virtutũ.Actus vᷣo virtutũ non quomodolibet fieri debẽt: ſed ſeruatis debitis circũſtantijs.ſ.qñ debet. vbi debet:quomodo debet:a hiꝰ.Et quia in hijs que ſunt ad finez diſpoſitio eoꝝ at tenditur ſm rationẽ ninis in ipᷣis circuſtan tijs actus virtuoſi pꝛecipue eſt attendẽda ratio finis qui eſt bonũ virtutis. Si ergo fit omiſſio talis circũſtantie circa actũ vir tuoſum que tollat totaliter bonũ virtutis hic contrariatur pꝛecepto.Si aũt ſit defe / ctus alicuius circunſtantie que nõ totali/ ter tollat virtutez lzʒ non perfecte attingat ad bonũ virtutis non eſt contra pꝛeceptũ. ¶ Unde philoſophus ethicoꝛuʒ dicit.ꝙ ſi parum diſcedatur a medio nõ eſt contra virtutẽ.Sed ſi multũ diſcedatur coꝛꝛumpi tur virtus in ſuo actu. Coꝛꝛeptio autẽ fra⸗ terna oꝛdinatur ad fratris emendanioneʒz. Et ideo hoc modo cadit ſub precepto ſᷣm ꝙ eſt neceſſaria ad iſtũ fineʒ: non autẽ ita ꝙ frater delinquens quolibet loco ⁊ tẽpo⸗/ re coꝛꝛipiatur. ¶C Teruũ notandũ ꝙ ꝗqnq; circũſtantie ↄcurrũt ad hoc vt qſobligetur ad coꝛꝛeptionẽ fraternã. ¶ Pꝛima eſt cul/ pa moꝛtalis in ꝓximo. ꝓpterea dixit xpᷣs: ſi peccauerit.ſ.moꝛtaliter. Hã q;uis etiazʒ fraternaliter coꝛꝛigere delinquẽtẽ in venia libus ſit cbaruagai inde ſperat᷑ vtilitas non tamen omittere illud ex negligentia eſt moꝛtale. ¶ Scda circũſtàtia eſt noticia certa.ſ VUnñ Augꝰliꝰ de verbis dñi ait.Ad monet nos dñs noſter non negligere inui cẽ peccata noſtra non querẽdo quid repꝛe hendas:ſed videndo quid coꝛꝛigas.Ideſt non opoꝛtet ꝙ inquiramus curioſe vitazʒ ⁊ ſacta alioꝝ vt iueniamus quid poſſimꝰ repꝛehendere.hoc eni eſſet exploꝛare vitã alterius qð ꝑtinet ad pꝛelatos qui debent diligenter inquircre vita ſubditoꝝ.Ter⸗ tia conditio eſt ſpes veriſimilis emẽdatio- nis ꝙ ſit ſpes de emen ſatione fratris.Ali- ter ſi non pꝛeſumitur einendatio:ſed potiꝰ deterioꝛatio vel odiũ vel ſcandalũ ceſſan dum eſt a coꝛꝛeptione.ſ Inquit eni ſapiẽs ꝓuerbioꝝ.9.cꝰ. Noli arguere deriſoꝛc ne foꝛte oderit te.Et Mieroꝰ ꝓlogo in heſdrä fruſtra niti 2 nihil aliud q; odiũ arguẽdo querere exireme demẽtie eſt. ¶ Quarta cir cũſtantia eſt aptitudo ꝙ.ſ.quis aptius ce teris poſſit coꝛꝛtipiendo fratrẽ emendare. Quinta circũſtantia eſt opoꝛtunitas lo⸗/ ci ⁊ tempoꝛis. Si hec circũſtantie deſunt pꝛeceptũ illud non obligat neqʒ peccat ꝗ coꝛꝛeptionẽ omittit. VUnde Augꝰliꝰ pᷣ de ciuits.⸗ ciuit jurg pant gent⸗ pelad ſnpecd 4 laſool dubiü Peccn Ooe vei raue nuz/ deiue ſbi ca lune gooce guide⸗a m loni rc d tali⸗ cata inch⸗ ture ſitn gitt lat vrelatos er ſliog ſupior de Vred por Nbent Grοα Atendi , Sigg radctün nünmuts zütſtoefe⸗ Cnotali/ teminga 1cchd⸗ lzdict nöckcnn uconummi noanlift ndanoneg ereptofn ſonatiit cotehe⸗ ligan obligenn geſtcnl/ iritris: sez mdon-⸗ at Wlns negigent 1 cſtnoncn. oniat1 giigereinn⸗ guid repn⸗ gns. Z anoſe vn nicpoſin⸗ ounenti 9 goi Neben cor⸗ 1 oninn fmns,A belgpon⸗ hliceſan⸗ cni lapies nſoꝛe he nheſri 1argnic Auartact aptinst wmnilas grie deſon Blec di ciuita. dei. c.x.ait. Mã ſi ꝓpterea quiſq; ob iurgandis vel coꝛꝛipiendis male agẽtibꝰ parcit:qꝛ opoꝛtunius tpᷣs inquirit vel eiſ⸗ dem ipſis metuit ne deterioꝛes efficiantur vel ad bonã ⁊ piam vitã erudiẽdos alios impediant nõ videtur eſſe cupiditatis oc/ caſio:ſed conſiliũ charitatis. C Secundũ dubiũ fuit vtrũ peccatoꝛ debeat coꝛꝛigere peccatoꝛc᷑.¶ Ad ouod ita dicit Tho. vbi. S. Qõð coꝛꝛectio delinquentis pertinet ad ali quẽ inqʒᷓtum viget in eo rectum iudicium rationis. Peccatũ aũt non tollit totũ bo/⸗ nuʒ nature ꝗn remaneat in peccãte aliꝗd de iudicio recto rationis.Et ſᷣm hoc poteſt ſibi cõpetere alterius delictũ arguere.Sʒ tamẽ per peccatũ pꝛecedens impedimẽtũ quoddã coꝛꝛeptioni affert ꝓpter tria.pᷣ quidẽ quia ex peccato pꝛecedenti indignꝰ redditur vt aliũ coꝛꝛigat de minoꝛi pecca: to:ſi ipſe coꝛꝛigens maius cõmiſit.vñ ſuꝑ illud Mnſthei. 7.co Quid vides feſtucam ⁊c̃.dicit Hieroꝰde hijs loquit᷑ qui cuʒ moꝛ tali crimine detinẽtur obnoxij minoꝛa pec cata fratribus non concedunt. *reddik indebita coꝛꝛectio ꝓpter ſcandalũ qð ſeq tur ex coꝛꝛeptione ſi peccatuʒ coꝛꝛipientis ſit manifeſtũ:quia videtur ꝙ ille qui coꝛꝛi git non moueatur ex charitate ſed ad oſtẽ tationẽ᷑.qʒꝰ ꝓpter ſuperbiam coꝛꝛigentis inq;tum.ſ.aliquis ꝓpꝛia peccata paruipẽ dens ſeipſum pꝛefert ꝓximo ſuo: in coꝛde peccata pꝛoximi auſtera ſeueritate diiudi/ cans ac ſi ipſe eſſet iuſtus. ¶ Unde Augꝰ liꝰde ſermone dñi in mõte ait.Accuſare vi cia officiũ eſt bonoꝝ quod cũ mali agunt alienas partes faciunt.¶ Et Iſidoꝛꝰ liꝰ de ſummo bono.Non debet vicia alioꝝ coꝛꝛi gere qui eſt vicijs ſubiectꝰ. ¶ Et Paulus ad romanos.2.c.In quo aliũ iudicas teip ſum condemnas. Dicit ergo Augꝰ liꝰde ſermone dñi in monte.Cogitemus cuʒ ali quẽ repꝛehẽdere nos neceſſitas cogit vtrũ tale ſit viciũ quod nunqᷓ;ᷓ habuimꝰ:⁊ tunc cogitemus nos hoies eſſe ⁊ habere potuiſ ſe vel quod habuimus ⁊ iam nõ habemꝰ: tunc tangat memoꝛiã cõmunis fragili/ tas vt illã coꝛꝛectionẽ non odiũ ſed miſeri coꝛdia pꝛecedat. Si aũt iuenimus nos in eodem vicio eſſe non obiurgemus ſed cõ/⸗ 73 gemiſcamus ⁊ ad penitendũ inuicẽ inite mus.ſ Quare peccatoꝛ ſi cum humilitate coꝛꝛigat delinquentem nõ peccat. Mec ex cuſatur peccatoꝛ ab iſto pꝛecepto qꝛ poteſt conteni de peccato ⁊ penitere ⁊ iaʒ non erit peccatoꝛ:vel humiliter coꝛꝛigere poteſt vt eſt pꝛedictum. ¶Tertiũ dubiũ fuit vtrum ſubditi ⁊ iferioꝛes poſſint coꝛꝛigere pꝛela⸗ tos ⁊ ſuos ſuperioꝛes. Neſpondet Tho. ꝙ coꝛꝛectio que eſt actus iuſticie per infli clionẽ pene nõ competit ſubdito reſpectu pꝛelati.Sed coꝛꝛeptio frat᷑na que eſt actꝰ charitatis pertinet ad vnũquẽqʒ reſpectu cuiuſlibet perſone ad quã chantatẽ debet habere ſi in eo aliquid coꝛꝛigibile inuenia tur.verũ in coꝛꝛectione qua coꝛꝛigunt ſub diti pꝛelatos debet modus congruus ad/ hiberi.ſ.vt nõ cũ ꝓteruia ⁊ duricia:ſed cũ manſuetudie ⁊ reuerẽtia coꝛꝛigant᷑.¶ Añ Apoſtolus pᷣt ad timotheum..c.ait. Se⸗ nioꝛẽ ne icrepaueris ſed obſecra vt patrẽ. ¶ Et ideo Dionvſiꝰredarguit demophiluʒ monachũ quia ſacerdotẽ irreuerenter coꝛ rexit cũ percutiens ⁊ de ecclia eiciẽs.ſ Ad boc facit vt notat Gꝛegoꝰin paſtoꝛali erx plum nathan/ꝓphete cũ coꝛꝛexit dauid de adulterio cõmiſſo occulte.Quia ſub ſimi litudine diuitis qui occiderat ouẽ pauꝑpis vt pꝛepararet cõuiuiũ pauperi hoſpiti ⁊c̃. Super quo dauid iudicauit illuj dignum moꝛte.Ex qua ſnia inde ſumpta occaſione vꝛbane redarguit eũ:⁊ ille ſubito emẽda/ tus eſt vt ſcribitur ſedᷣi Regũ.iꝛ.c.In hu/ iuſmodi etiã figurã dicit᷑ Exodi.i o.c. HBe/⸗ ſtia que tetigerit montẽ lapidabit᷑. Qð fit cum ſubditus beſtialr ſeu ꝓterue coꝛꝛigit pᷣlatũ qui ratione dignitatis:qꝛ altioꝛ cete ris dicitur mõs.ſEt.2. Regũ..c. narrat᷑ ꝙ oʒza pcuſſus fnit a dño qꝛ tetigit archaz dei que ſigniſicat pꝛelatũ. Contactus aũt ozʒe eſt qñ pꝛelatus irreuerenter obiurgat vel ei detrahitur.ſ Sciendũ etiã ſᷣm Tho. vbi. S. Qdò vbi imineret periculũ ſidei etia publice eſſent pᷣlatis a ſubditis arguendi. Et q uis pꝛeſumere ſe eſſe melioꝛẽ ſimplr qw3̊ʒʒ platus ſuus videat᷑ eſſe pᷣfumptuoſe ſu pbie tñ extimare ſe eſſe melioꝛẽ quãtũ ad aligꝗd nõ eſt pꝛeſũptionis:qꝛ nullus eſt in hac vita qui nõ habeat aliquẽ de ccium. ¶ De triplici ↄditione que Fuãda è in coꝛ „ ritatẽ ex foꝛma tradita a xpo in euãgelio. dicitur eni ibi vade ⁊ coꝛꝛipe eũ iter te ⁊ ip ſum ſolum. ¶ Abi notãtur tres conditio/ nes. M ¶By di ſollicitudinis. Wà mãſuetudinis. Cap. 2m. Ecũdum myſteriũ declarãdũ de coꝛ reptiõe fraterna dicitur modificatio ũ eni vt dictum eſt ipſa ſit actus charita s opoꝛtet vt fiat ceũ modo qui eſt ſm cha reptione Aargann fiat debito modo. rS ECza ſolitudins. ¶ VPꝛima cõditio que reqrit᷑ vt coꝛꝛeptio hat debito modo dicitur ſollicitudis: que notat᷑ cuz dicitur vade.ſ.ſollicite q; citius xommode potes.ſ Ande Caſſiodoꝛus in epiſtolis ait.Succurẽdũ eſt ne tractu tẽpo ris ipunita mala cõualeſcãt.M alũ enim cũ perſeuerat augetur ⁊ remediabile bo/⸗ nũ eſt peccato accelerata coꝛꝛectio. ¶ Se cuũda ↄditio dicitur maſuetudis.ij Ideo ſe quitur xpᷣs.Coꝛꝛipe ideſt coꝛ rape vt ſcilʒ blãde ⁊ dulciter arguas delinquẽtẽ.ſ¶ Nã äü c.iquit ſapiẽs lingua placa⸗ ilis lignum vite:que auteʒ immoderata eſt cõteret ſpiritũ.ſ E. 25. c Eingua mollis cöſringit duritiam. Et Paulus ad gala thas.A.co. Wos qui ſpiritales eſtis iſtrui/ te huiuſmodi:in ſpiritu lenitatis ⁊ mãſue tudis.¶ Abi Augꝰait.Quicquid lacera to aio dixeris puniẽtis eſtimpetus nõ cha ritas coꝛꝛigentis:dilige ⁊ dic quicquid vo let. Et Dauid in pſal. Superuenit mãſnue/ tudo ⁊ coꝛꝛipiemur. ¶Tertia cõditio dici tur ſolitudis.vnde ſubdidit xpᷣus iter te ⁊ ipſum ſolũ. Quod ſieri debet.ipᷣ ne pecca toꝛ publice coꝛꝛeptus cũ ſe viderit ifama/⸗ tni deterioꝛ ſiat.ſ2°ne peccato eius publi cato alij ꝓpter malũ exemplum ꝓuocẽtur ad peccãdum.ſ ʒ? ne alij ifamentur.¶ In·/ quit enim Augꝰ ad plebẽ hyponẽſẽ.Cum de hijs qui ſãctum nomẽ ꝓſitẽtur aliquid crimis vel falſi iſonuerit inſtat: ſatagunt: ambiũt:vt de oibus id credatur. Ex hoc trahitur argumẽtũ ꝙ fraterna monitio de bet pꝛecedere denunciationẽ: vt ponit᷑ ex de iudicijs.e.Nonit..¶ Extra de ſic Licet. Ex᷑ de aceulatiõibus.c.2..c.Cnʒ dilecti. Et.2. q.7.c.Accuſatio.c.Siquis.¶ Et.2.q. P. c. Si peccauerit.i Et.iꝛ.q.2.c.Indigne ¶ Et.iõ.q.⁊.c.Oẽs decime. Nec eſt ↄtra quia ioſeph accuſauit fratres ſuos apud patrẽ de crimie peſſimo geñ. 37. c. ⁊ tamẽ nõ legitur ꝙ pꝛemiſerit monitionẽ ſecretã quia ſᷣm Zho.qᷓ;uis nõ ſit ſcriptũ credẽdũ eſt ꝙ pᷣus monuerit.Ael dici põt ꝙ publi cum erat peccatũ iter fratres:vñ dicit ſcri /⸗ ptura publice accuſauit fratres. Qð etiaʒ petrus ananiam ⁊ faphirã occulte defrau dantes pꝛeciũ agri publice denũciauit de tegendo peccatũ ſine pꝛecedenti monitiõe Actuum.ꝭ.c.Hoc fecit vt executoꝛ dei cui oia peccata etiam occulta ſũt nota ⁊ mani feſta.Cuius reuelatione petrus peccatum illud cognouit ⁊ puniuit. Chꝛiſtus etiam cum peccatũ iude ꝓditoꝛis haberet vt pu blicũ inq; tum deus vnde ⁊/ ꝓdere poterat nõ tamẽ publicauit ſed vᷣbis obſcuris de peccato euz admonuit:vt nobis exemplũ pberet.2.q.pᷣ.c. Anus. ¶ Sciẽdum tamẽ ſm Ricardũ in.A.di.i9.Qð triplex poteſt eſſe peccatum in ꝓximo coꝛꝛigibile. ¶p eſt publicum:⁊ hoc nõ idiget ſecreta moni tione:quia vt iquit Iſidoꝰliꝰde ſummo bo no. Manifeſta peccata nõ ſũt occulta coꝛ rectiõe purgãda:palã enim ſũt arguendi qui palã nocẽt.ſam eſt peccatum pernitio ſum quod vergit in mul titudie damnũ vt hereſis pꝛoditio ⁊ ſimilia:que reuelari de/ bẽt ſuperioꝛibus etiã cum damno ſic pec/ cãtis:quia vt ſcribitur.7.q.pᷣꝰ.c. Scias. Generalis vtilitas vtilitati particulari ſẽ per eſt pponẽda.iſ q eſt peccatũ occultuzʒ quod.ſ.cedit in damnũ ſolius peccãtis:et in hoc neceſſe eſt ꝙ fraterna monitio pᷣce⸗ dat denũciationẽ. Facit ad hoc ꝓpoſitum glo. in. c. Contingit. Ex de ſnia excoicatio/ nis que arguit còtra textũ in quo dẽ.ꝙ cle rici nõ deferẽtes habitũ ⁊ tõſuram nõ per dunt pꝛiuilegiũ vſq; ad trinã monitioneʒ vt patet ex̃ de ſnia excoicationis.c. In au diẽtia.⁊ de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ.c.vlti mo.ſEt tñ ↄtrariũ videtur dicere em Per pẽdimus.ex᷑ de ſnia excoĩcatiõis.Et ſoluit hãc dubietatẽ glo.qꝛ cin In audiẽtia.⁊ ci vltim pe vita ⁊ honeſtate clicoꝝ loquit᷑ de * „ Dzdlt Eng cuge gerchon ſus puc 10tlame miſani hüatdici gprbi idatſi, Qcß Ulte defu nüciauit nmontude tordeiai patmani veccaun 1s etiam retvtpu poterat ors de Conp gumtan gerpen iele⸗ geunoni ſunnohe caila algni nſeni dammun wcnde curat᷑ per punitionẽ peccãtiũ vel ad emen dationẽ pſone peccãtis. Quoꝝ ſmũ perti net ad accuſationẽ. Scom itendit in denũ/ hijs qui in modicis excedũt in quibꝰ ha⸗/ bet locũ monitio.Cap vo perpẽdimus: loquitur oe illo qui grauiter ⁊ pernitioſe ac publice deliquit. Ham vt ibi dicit᷑. Qui dã ſãacerdos falſo ſe filiũ regis nomiauit et 3.S1 guͤt p. it in. r us peccãtis cui non ꝓdeſt pᷣcedẽs monitio armis acceptis ſeditionẽ fecit ⁊ guerram. Captus patibulo affixus fuit. Illi tñ qui iĩterfecere eum nõ ſũt ad papã mittẽdi pio abſolutione:quia ille perdiderat pꝛiuilegi um clericale ꝓpter grauitatẽ exceſſus. Et lʒ dicat᷑ in textu ꝙ cõpetẽs illis pnia eſt in iũgẽda.Glo.tñ exponit ꝙ id fieri debʒ ad cautelã.Qñ itaqʒ peccatũ occultum nõ eſt alis damnoſũ vt eſt pꝛedictũ ſeruada eſt ſecreta monitio. Sed quid ſi platus in viſitatione pᷣciperet ſubdito vt ſibi dice ret quod ſciret coꝛꝛigẽdum: ¶ Reſpondet Tho. vbi.S.articulo.⁊.in reſponſione Ad Im. Mz intelligẽdum eſt pᷣceptum ſane ſal uo oꝛdine coꝛꝛeptionis fraterne ſiue pꝛece ptuʒ fiat cõmuniter ad oẽs ſiue ad aliquẽ ſpecialiter. Sed ſi pꝛelatus expᷣſſe pꝛecipe/ ret cõtra hũc oꝛdinem a dño cõſtitutum ⁊ ipſe peccaret pꝛecipiẽs ⁊ ille qui obediret: quia pᷣlatus nõ eſt iudex occultoꝝ:ſed ſo/⸗ lus deus. 2.di.c.Erubeſcãt.vñ non habet poteſtatẽ pᷣcipiendi aliquid ſuper occultis niſi inq; tum per aliqua idicia manifeſtan tur:puta per infamiã vel alias ſuſpitiões: In quibus caſibus põt pꝑꝛelatus pᷣcipere codẽ modo ſicut ⁊ iudex ſecularis vłeccle ſiaſticus põt exigere iuramentũ de verita ¶ MQð eſt diia iter denũciationẽ ⁊ accuſa⸗ tionem: 2 demo fraterne coꝛꝛeptionis. Ertiũ myſteriũ decla rãdũ de frater t na coꝛ: eptione dicitur denũciatiõis Abi ᷣ ſciendũ bm Tho. ꝛ:. q. 68. wꝙ eſt dꝛia iter denũciationẽ ⁊ accuſationẽ: quia in denũciatione attenditur emẽdatio fratris.In accuſatione vᷣo punitio crimis: Pene eni pꝛeſẽtis vite nõ per ſe expetunt᷑ quia nõ eſt hic vltmũ retributionis tem pus:ſed inq;tum ſũt medecinales cõferẽ⸗ tes vel ad bonũ reipublice:cuius quiesꝓ — ciatione.Et ideo ſi crumẽ fuerit tale qd ver⸗ gat in detrimẽtũ reipuꝰ vt eſt dictũ:debet hõ imo tenet᷑ ad accuſationẽ vũmodo ſuffi ciẽter poſſit ꝓbare qð ptinet ad officiũ ac⸗ cuſatoꝛis.Si aũt pctm̃ fuerit in danũ ſoli / dũmodo ſpet᷑ coꝛꝛeptio ⁊ emẽdatio ꝓcedẽ dũ eſt ad denũciationẽ.ꝗꝛv ſciẽdũ ꝙ añ ilꝰ lã denũciationẽ ex doctrina xpᷣi pᷣmittenda eſt teſtiũ inductio.Quod ratiõabilr fit vm Tho.⁊⁊ꝛ.q.33.quia de vno extremo ad ali⸗/ ud extremũ conueniẽter trãſitur per medi⸗ um.In coꝛꝛeptione aũt fraterna dñs volu it ꝙ pꝛincipiũ eſſet occultũ duz frater coꝛꝛi peret fratrẽ iter ſe ⁊ ipʒ ſolũ finẽ aũt voluit eſſe publicum vt.ſ.eccleſie denũciaretur ⁊ ideo cõueniẽter in medio ponit᷑ iductio te/ ſtiũ vt pꝛimo paucis iudicetur peccatũ fra tris qui poſſint ꝓdeſſe⁊ nõ obeſſe vt ſalti ſic ſine multitudinis infamia emendetur. Si aũt ꝓbabiliter eſtimaretur ꝙ per teſti um inductionẽ ꝓximus deterioꝛ fieret tũc ceſſandũ eſt a coꝛꝛeptione. Fit autẽ talis inductio teſtiũ.ſpꝛimo ad oſtẽdẽdum qð ſit peccatuzʒ illud de quo aliquis arguitur ſim Hieronymũ. ꝛvad oſtẽdẽdũ ꝙ frater admonẽts fecit quod in ſe eſt ad emẽdatio nẽ fratris ꝓcurandam ſᷣm Chꝛiſoſtomuʒ. Tertio ſciẽdum ꝙ fama minus bonũ eſt q̃ ſit bona vita fratris pᷣm Nico de lira. Et ideo ſi ſine detrimẽto ſue fame nõ poſ.⸗ ſit ſeruari bona vita fratris tunc ꝓceden dum eſt ad ſãalutẽ bone vite cũ aliquali le ſione fame.Et ideo inducẽdi ſũt pꝛimo te⸗ ſtes vt coꝛam eis arguatur.Et ſi ſe nõ coꝛ rexerit tunc ſimpliciter contemnenda eſt eius fama vt conſeruetur bona vita.Ideo Chꝛiſtus dixit dic eccleſie ideſt pꝛelato.Si autem eccleſiam nõ audierit: ſit tibi ſicut ethnicus ⁊ publicanus.ethnicus ideſt gẽ tilis. Vnde gloſa in.c.Quintauallis. ex tra de iureiurando. Ethnos ideſt genus: Inde Ethnicus ideſt gẽtilis. Separentur ergo incoꝛꝛigibiles ab alijs fidelibus per excõmunicationẽ ⁊ cenſurã eccleſiaſticaʒ. Pꝛelatꝰ enĩ habita ſufficiẽti ꝓbatione de bet illi pꝛecipere vt deſiſtat.Qõ ſi nõ facit ecchiaʒ nõ audit. vñ ꝓpter ↄtumaci excõ municãdus eſt.Et tunc excoicatus nrtibi ſicut Ethnicus. Alias nõ vites eũ ſi nõ exr Vimuͤmyſteriuz dicit diffinitiõis. fne communicetur q́; uis ecchiam non audiat, Biffinitur enim ſcandalũ a beato ſine ideſt non obediat:non ꝓpter hoc opoꝛte Hiero. ſuper Matheũ ſic. Scanda Adpe eum vitare.2.q.pᷣꝰ.c. Multi. Et ꝙ pꝛelati lum eſt dictũ vł factũ minus rectũ pꝛebẽs Cnl excleſie poſſint pꝛecipere ⁊ excõmunicare occaſionẽ ruine.Et dicit᷑ a ſcandalõ grece: (i ſubdidit xbs Amen ideſt fideliter dico vo q nos dicimus offenſã vel ruinã ⁊ impa paerſe bis. HNam amẽ ſigniſcat quod ven eſt. de ctionc᷑. Cõtingit eni ꝗqñqʒ ꝙ alicui exponi Hom cõ.di.2.c. Reuera in fine.⁊ in glo.ibi tur aliꝗd in via eunti coꝛpoꝛali cui rei im/ cidur 35. di. c. Sedulo. Quecũq; ligaueritis ſu/ pingens diſponitur ad ruinã ſiue caſũ: vt nnti⸗ per terrã erũt ligata ⁊ in celo. Mꝛopterea ſi ponatur lignũ vł lapis in quẽ impingat hecc⸗ acriter expꝛobꝛandi funt qui vltra hoc ꝙ vel aliqõ lubꝛicũ ſuper quo pedẽ ponens coꝛꝛigi nolunt dum iuſte a merito excõmu diſponatur ad caſũ.Et talis obex dicit᷑ ſcã gue nicantur cenſurã eccleſie deſpiciunt. Et vt dalum.Simili in ꝓceſſu vie ſpiritualis vt lür⸗ ſermonẽ hunc ↄcludamus.ſit vnuſquiſqʒ inquit Tho.ꝛ2.q.A3. contingit aliqueʒ diſ binn ad/ꝓximũ beniuolus in exhoꝛtatiõe vt ſic poni ad ruinã ſpũalẽ ex alterius dicto vel niſi retrahat᷑ a malo in quo actu fraterne coꝛ facto inq; tum.ſ.aliꝗs ſua ſuaſione vel in den⸗ reptionis reddit ſe vnuſquiſqʒ gratiſſimũ ductione vel exemplo trahit aliquẽ ad pec ere⸗ oĩpotenti deo:cui ſit laus ⁊ honoꝛ ꝑ iſinita candũ.Et hoc ꝓpꝛie dicitur ſcandalũ.vn/ auto ſfecula ſeculoꝝ Amen. de dicitur in pſal.co. 39. Juxta iter. ſ.q́ͥ in lco ¶Feria quarta quarte hebdomade. De cegdebã in via ſpirituali bonoꝝ opeꝝ ſcan/ Mos ſcandalo phariſeoꝛum ⁊ alioꝛum. dalum poſuerunt mihi.ſ.hoĩes mali./ Et EN Sermo vigeſimus quintus. nota quia vt dicit Tho.in pꝛetacta diffin i — 1 „ tieone ponitur dictũ e factũ:nõ aũt cõcu a aα α PO pitum quo etiâ modo cõtingit peccare:qꝛ bol 82 andalizati dictn ⁊2 lacta exterioꝛa ſi unt⸗ allon ſennb⸗ t ſunt. Scribuntur hec verba obiciuntur vnde quis põt induci ad rui/ pit athei.Ij.co.⁊ in euãgelio nam.Sed concupita vel cogitata abintra ſube hodierno. Miyx certe videri ſunt videri non poſſunt nec ſcandaliza/ cnin poſſit his qui reꝑ canſas conſiderare vo/ re ſeu ad ruinã diſponere valẽt. Et dictur E lunt cur deus noſter ieſus xpᷣs phariſeos minus rectũ ideſt non rectũ illud dictũ vł A ſcandaliz ari ſit paſſus qui tributũ ſoluit factũ.Et hoc qꝛ eſt vel ſʒ ſe malũ ſicut pec pun ceſari ne ſcandalizaret: vt habetur ο. catũ: vel qꝛ habet ſpeciẽ mali ſicut cuz ali mn thei.i7. c. Et.xi.q.pᷣꝰ.c.Si tributũ. Et.ꝛ32. quis recumbit in idolo: qᷓ;uis hoc non ſit oſt q.S.c.Tributũ.Sed ꝓfecto cũ non omne peccatũ ſm ſe ſigs hoc nõ ſaciat coꝛꝛupta ſan fccandalũ ſit equale põt eſſe vt qñq; ex de itentione tñůqʒ habet ſpeciẽ ſeu ſimilitudi/⸗ zan fectu ꝓueniat ⁊ malicia eoꝝ qui ſcandali / nẽ veneratiõis idoli põt alteri pꝛebere oc boj zantur. Sic in ꝓpoſito contingit de phari caſionẽ ruine.ꝗ Ideo Apls pᷣ ad theſſalo ſic⸗ ſeis qui cum ceci eſſent 1 cecoꝝ duces xpo nicenſes.S.c.ait.lb oinni ſpecie mali ab⸗ lag inſidiantes que xp̃ᷣs docehat ſancte iuſte ? ſtinete vos. ꝗ Notandum iñ tniplex eſt Ens recte in malaz partẽ vertebant. vt ohoc ſcandalum. ſtie intelligatur expꝛeſſius in hoc ſermone de Cp di actinum. er fſcãdalo dicere ſtatui: de quo tria myſteia Cꝛzm paſſiuum. we erunt declarandoa. zmoccaſionatum. Cpm dĩ diffinitionis. Pꝛimũ eſt ſcandalũ actinuz ſm Tho. 1 Cꝛm omiſſionis. . vbi S. cũ aliqs ſuo dicto vel facto ioꝛdina i dimiſſionis. to intẽdit aliũ trahbere ad aliqᷣ petm. oc N¶AQid eſt ſcandalum: 7 de triplici ſcan r auũt ſemp eſt moꝛtale qꝛ eſt ↄtra charitatẽ 4 Alo ſcilicet actiuo:paſſiuo:⁊ occaſionato. ꝓximi ad quã ptinet impedire ꝓximuʒ a Eab. Bn. peccato qᷓ;tum in eo eſt per coꝛꝛeptionem 6 X £ Mninis a beao Scand i pꝛebis lögece: inimpa nieponi wirain/ necalipt einint lions er dialſi imalen Aliquezdi dicto el one pelin n adpet dalii pn/ * r. qin erſcan/ i. E Gdi d aut co peccareg: lorſeni⸗ ciad mi/ taabintrs undalza/ Lidiatur riciü lüſtanpe ſcut azdi ahocnonft utconbl ſmilimdh necheroe dtheſnto ſemnal s jndn 4o ſraini Pctin 4 chariunn nchinmn fraternã. Et eſt ſpeciale peccatũ ab alijs di ſtinctũ ꝓpter intẽtionẽ inducẽdi ꝓximuʒ ad peccandũ.ſ Sed aduertendũ pᷣm Ri/ cardũ ⁊ Scotũ in. 8. di.ið. Qò inducere ali quẽ ad peccandũ poteſt eſſe dupliciter.ſpᷣ per ſe. (ꝛ per accidẽs ⁊ diſpoſitiue.ſ Pꝛi mo modo nihil põt iducere hoiem ad pec cãdum niſi quod põt mouere potẽtiaʒ.po tentia autẽ moueri poteſt a deo ſed nõ ad peccandũ:quia teſte Augꝰ li. S83. q. Seo auctoꝛe nõ fit homo deterioꝛ.potẽtia ergo que poteſt mouere ad peccandũ eſt ipᷣa vo lũtas.Ex quo vt dicit Augꝰliꝰde libero ar bitrio. Nulla alia re fit mẽs ſerua libidis: niſi ꝓpꝛia volũtate. Scdo modo per acci dens.ſ.⁊ diſpoſitiue poteſt quis aliũ indu cere ad peccãdum:aut obiectũ ꝓponendo aut obiectũ ppoſitũ ꝑſuadẽdo. Et ſic mul ti cõſilijs auxilijs ⁊ exemplis malis pꝛoxi mos icitant ad peccãdum erx ſcãdalo acti / uo.Hoc autẽ peccatum tãto grauius eſt: ;to coꝛꝛumpit potioꝛa bona ꝓximi pec⸗ cãtis que ſũt bona ſpiritualia excellẽtioꝛa bonis coꝛpoꝛalibus ⁊ tpalibus.ſ Ideo.. q.pᷣ.c.Ex merito.dicit᷑: deterioꝛes ſunt ꝗ vitam moꝛeſq; bonoꝝ coꝛꝛumpũt: hijs q ſubſtãtias alioꝝ 5pᷣdiaqʒ diripiũt. Dainna enim moꝝ multũ diſtat a damnis rerum. IJIdẽ, 6. q.pᷣ.c. Sũt plimi.Et de hoc Au⸗ 2 guſtinus de pe.di.pᷣꝰ:c. Noli inquit, Noli putare te nõ eſſe homicidã cum fratri tuo malũ ꝑſuades.Si enim fratri tuo maluz ꝓſuades occidis te ⁊ aliqñ fratrẽ ip̃ᷣm cum ſ.aſſẽſit perſuaſioni male quod eſt ſcãdali zare.ſ Sic ſcãdaliʒauit balaã ariolus fili/ os iſrael cum docuit balaach regẽ mittere voſſet nõ ſit peccatũ. Pꝛimo quia peccata nõ eueniunt de neceſſitate cũ ſint volũtaria⸗ Sed ſcandala veniũt de neceſſitate iuxta ſcãdalum coꝛam filijs iſrael ↄſulẽdo vide licet ꝙ mulieres oꝛnatas moabitas mitte ret ad caſtra filioꝝ iſrael cum idolis earuʒ vt inclinarẽt eos ad ſoꝛnicandũ cum eis: ⁊ per hoc ad idolatrandũ qdð malum ſecu tum eſt ſed acriter punitũ cum illis qui cõ ſuluerunt ⁊ dederunt illud ſcãdaluzʒ vt pa tet Numeri.iꝗ.c. C Scðm eſt ſcãdalum paſſiuũ.Illud eſt ᷣm Tho.cuz ꝗs ex dicto vel facto alterius bono rel malo vel habẽ te ſpeciẽ mali ſcandaliʒ at᷑ ideſt in aliquod peccatũ ruit. Hoc tñ ſcãdalo quis aliquã/ do ſcãdaliʒat᷑ ſine peccato alterius grauit 75 peccãs.Sicut cum quis turbatur vel alh⸗ quod malum agit ex bono opere vl doctri na rationabili alterius.Et ſic phariſei au/ dito verbo chꝛiſti. Non qd intrat in os ⁊cc. ſcãdaliʒati ſũt.Sic etiam apoſtoli ex paſ.⸗ ſione chꝛiſti. NHam vidẽtes eum capi⁊ ita crudeliter tractari amiſerũt ſidem de eius diuinitate quaʒ pꝛius crediderãt per mul ta ꝓbabilia ſigna edocti. Et ſic in ruinã ce ciderunt ſᷣm illud quod pᷣdixerat eis chꝛi/ ſtus Mathei.26. Omnes vos ſcãdalum patiemini in me.Et certuʒ eſt ꝙ in chꝛiſto nullum fuit peccatũ. Nec etiam in apoſto lis poſtea pꝛedicãtibus fidẽ chꝛiſti:qð ta⸗/ mẽ erat iudeis ſcãdalum:vt dicit᷑ pᷣt᷑ ad co rinthios pᷣ.c.Ct ſic ſcãdalum actiuum nõ erat in chꝛiſto:ſed paſſiuũ in ſcãdaliʒatis: quia ipſi ſe ſcãdaliʒ abãt ex indiſpoſitione ſua ſumẽtes ſibi ruinam ex dicto vel f.cto chꝛiſti quod nõ erat de ſe inductiuum ad ruinam ſed ad virtutẽ. Ideo chꝛiſtus Mn thei.xi.c.dixit. eatus eſt qui non fuerit ſcandaliz atus in me:ideſt qui vidẽdo vel audiendo paſſionem meam non inde dedi gnet᷑ ex hoc credere diuinitatẽ meã ꝓpter ignominiam paſſionis.ſ Aduertendũ ta/ men vt refert Tho.ꝙ aliquando eſt ſcãda lum actiuũ ⁊ paſſiuum ſimul:puta cuʒ ad ruditionem vnuus alius peccat.ſ Aliquã do eſt ſcandalum paſſiuuz ſine actiuo: pu ta quia aliquis ſcandalizat᷑ de illo de quo nõ debet. ¶ Aliquando vo eſt ſcandalum actiuum ſine paſſiuo:cum ſcilicet aliquis inducit alium vᷣbo vel facto ad peccãdum ⁊ ille nõ conſentit neq; 4 c peccat. [Sed ali/ quis poſſet arguere ꝙ ſcandalum actiuũ illud Mſÿthei. i8. c. Heceſſe eſt vt veniant ſcandala. Secũdo quia nullũ peccatum ꝓuenit ex pietatis affectu ſᷣm illð Math. 7. Non poteſt arboꝛ bona fructus malos facere.Sed aliquod ſcandalũ eſt ex pieta⸗ tis affectu.dixit enim deus petro Mathei ié.c. Scandalum mihi es.vbi dicit Hiero nymus. Erroꝛ apoſtoli de pietatis affectu veniens nunqᷓ; incentinum videt᷑ eſſe dia boli.CAd pꝛimum reſpodet po. ver⸗ dnm illud intelligendum eſt ꝙ neceſſe eſt eyuenire ſeandala non neceſſitate abſoluta ſed ſᷣm conditionẽ hoium qui ſibi a pecca tis non cauent. Sicut ſi aliquis medicus videns aliquos indebita dieta vtentes di cat: neceſſe eſt tales infirmari: quod intelli gendũ eſt ſub hac conditione ſi dietã non mutent. Et ſimiliter neceſſe eſt euenire ſcã dala ſi hoies conuerſationẽ malã non mu tent.Et /ppterea ſequitur xpᷣs ve aũt homi ni per quẽ ſcãdalum venit. Abi dicit Hico launs de lira ꝙ ve eſt cõminatio pene eter-/ ne illi infligende per quẽ ſcandaluz venit actiue.ſ.ꝓximum ſcadalizando.ſ Añ vᷣo verba iſta dixerat xpᷣo. Qui aut ſcãdaliza Uerit vnum de puſſillis iſtis qui in me cre/⸗ dunt.dicit puſillis ßᷣm Hico n de lira:quia nullus ſcãdaliʒzatur paſſiue niſi inq; tũ pu ſillus ideſt parue virtutis eſt: quia homo perfecte virtutis ex dicto vel facto malo al terius non ruit in peccatum.Et ſequit᷑ ex/ peldit ei vt ſuſpendat᷑ mola aſinaria in col lo eius ⁊ demergatur in ꝓfunduz maris. Scðm Hicolaũ de lira loquitur admodũ terre paleſtinoꝝ in qua condẽnati ad moꝛ tem ligato ſaxo ad collũ pꝛecipitabãtur in mare. Expedit ergo ideſt melius eſſet ho/- mini moꝛi coꝛpoꝛaliter q; ex malo exẽplo ſuo ſacere alium ruere in peccatũ moꝛtale quia ex hoc meretur moꝛtẽ eternã que gra uioꝛ eſt moꝛte coꝛpoꝛali.ve mundo a ſcan dalis ideſt mundanis hoibus qui non cu rant ſcandalizare ꝓximos.Ad 2m argun ’. dicit Tho. Qõ ſcãdalum ponitur ibi large pꝛo quolibet impedimento.volebat enim petrus chꝛiſti paſſionẽ inpedire quodam pietatis affectu. ¶ Tertiũ eſt ſcãdalum oc caſionatum:quod eſt per accidẽs pꝛeter intentionẽ: vt cuʒ quis ſuo dicto vel facto inoꝛdinato non intẽdit dare alteri occaſio nẽé ruine:ſed ſolum ſue ſatiſfacere ſenſuali tati.Et hoc modo ſcandalũ non eſt ſpecia/⸗ le peccatum:qꝛ quod eſt per accidens nõ conſtituit ſpeciè. hoc modo cũ quis habet aliquã familiaritatẽ cũ aliqua muliere ſu ſpecta ⁊ ſentit hoies ſcãdalizari nemria de eis loquẽdo ⁊ iudicãdo nec vult dimittere non curãs ꝙ alij ſcadalizentur cuzʒ non ſit cauſa neceſſaria illius familiaritatis pec/ t. cat moꝛtaliter dãdo occaſionẽ talis ruine. Oꝛnatus etiã mulieꝝ varius inhoneſms 2 exceſſiuus tripudiatus cantus ex qui bus tot ac tanti ſcãdalizãtur quomodo ſie ri poſſũt abſqʒ graui perõ:Quid de malis exemplis oſtẽſis a parẽtibꝰſuisſilus i blaſ femijs maledictionibus ⁊ alus. NHunquid non ſilios ad peccãduz pꝛecipitat ꝗ ſolent eſſe paterni ſceleris mutatoꝛes. Omitta⸗ mus malã vitã rectoꝝ ⁊ pꝛelatoꝝ eccleſie. Auaritiã: ſimoniã:ambitionẽ:pompã ve/ ſtium:exquiſitas epulas:a alia que ſcãda lum ſunt totius populi xpiani.Quibus di ci᷑ M alachie.2. co. Scandaliʒaſtis pluri⸗ mos in lege.ſ.pꝛopter exempla male vite. IEt de hijs Hieroꝰ.24.q.3ʒ.c.Zranſferunt Hij vertuntur in laqueũ toꝛtuoſum ponẽ tes ſcãdalũ in omni loco.Sed vt dicit Gꝛe go:ius.2.q.pᷣꝰ.c.Hotum. Scire debẽt pꝛe lati ſi nunq; delinquunt quia tot moꝛtibꝰ digni ſunt quot exẽpla perditionis ad cete ros tranſmittunt. Hebet ergo quilibet ca uere ne verbo vel facto aliquẽ ſcãdaliʒet: pʒ illud Apoſtoli 2tad coꝛinthios.6. c. NMe mini dãtes vllã offenſionẽ vt nõ vituperet᷑ miniſterium noſtrtum. ¶Quõ ſppuͦalia bona que non ſunt de ne ceſſitate ſalutis aliqũ omittẽda ſũt ꝓpter ſcãdlum. ¶Lap. 2m. Ecundum miſſteriũ declarandũ de ſcãdalo dicitur omiſſionis. In quo queritur:an bona ſpiritualia ſintꝓ pter ſcandaluʒ omittenda. Et quidam di/ C cunt ꝙ nõ.ſ Hã Gꝛegoꝛius ſuꝑp Ezechie lẽ ait.Si de veritate ſcãdalum ſumitur vti lius ſcãdaluz naſci permittitur q;ᷓ veritas relinquatur.ſ Idẽ habet᷑ de regulis iuris in.c.¶ Et.xi.q:3ʒ.c. Nolite timere.¶ Alij Xo arguunt contra.ſ Pꝛimo quia Augꝰ cõtra eputola permeniani docet vt vbi pe riculũ ſciſmatis timetur a coꝛꝛecnone pec catoꝝ ceſſanduʒ eſt. Sed punitio eſt quod dã ſpirituale cum ſit actus iuſticie:ergo bo num ſpirituale eſt pꝛopter ſcandaluzʒz omit tendum.Secundo arguitur: quia ſacra doctrina videtur eſſe ſpiritualis. Sʒ ab ea eſt ceſſandu pꝛopter ſcandaluʒz. vnde chꝛi ſtus Mathei.7.c.dixit.Holite ſanctuʒ da re canibus:neqʒ margaritas ſpargite iter * poc no dißn catum Uimnen Puin ſepeni ſenial lins. tione fop⸗ catu .O boni lunis pece⸗ nullt nope chant pinn goet non In ſun ge nurg letal ninal cratt ſtus⸗ 7 0 pꝛoe hoe tuat lergn mine⸗ one lenre e N . r rõ wen fn n ſ E et pen glismine wboneſne ns er gni omocoſe ldemalis ltsiblar Bunqnid iqolent „‚Ormunta, ſpeccche⸗ pompire⸗ 1gveſicn Qbibusdi Ms plun, male pitt⸗ ranſtennt ſum poni datGꝛe ebitpꝛe moꝛnb⸗ ce dR cidalizet öriupetl ſontde e ſür pped Armdi is. Incdo Valiainta gbidand o Sccht umidr enn nlis iuns CA ia 4g rbi pe⸗ one pee eſtquod ergobe lu; Omm juis ſada GS3; aben vnde cn nanzen ngienn poꝛeos ne conuerſi diſrumpant vos.ſ Ter no arguitur quia vitatio peccati eſt quod dã ſpiritnale bonum:quia quodlibet pec/ catum affert peccãti aliquod ſpirituale de trimentum. Sed videtur ꝙ pꝛo ſcandalo pꝛoximi vitando aliquis quãdoqʒ pecca/ re venialiter deheat: puta cum peccando venialiter impedit peccatum moꝛtale alte rius. Hebet enim homo impedire damna tionem pꝛoximi q; tuzʒ poteſt ſine detrimẽ to pꝛopꝛie ſalutis:que non tollitur ber pec catũ veniale.Reſpondet hijs Tho. vbi 3.Qõ diſtinguendum eſt de ſpiritualibus bonis. Ham quedã ſunt de neceſſitate ſa⸗ lutis: que pꝛetermittere non poſſunt ſine peccato moꝛtali. Manifeſtum eſt auteʒ ꝙ; nullus debet peccare moꝛtaliter vt alteri/ us peccatum impediat:quia ſᷣm oꝛdinem charitatis plus debet homo ſuam ſãalutez ſpiritualeʒx diligere q́;ᷓ alterius.Et ideo ea que ſunt de neceſſitate ſalutis pꝛetermitti non debent pꝛopter ſcandalum vitanduʒz. In hus auteʒ ſpiritn alibus bonis que nõ ſunt de neceſſitate ſalutis videtur diſtin/ guendum quia ſcandaluzʒ quod ex eis oꝛi tur quãdoq; ex malicia pꝛocedit cum ſcili cet aliqui volunt impedire huiuſmodi ſpi ritualia bona ſcandala concitando: ⁊ tale erat ſceandalum phariſeoꝛum quos chꝛi⸗/ ſtus cõtempſit dicẽs.Sinite illos ceci ſunt duces cecoꝛum. Quãdoqʒ ſcandalum pꝛocedit ex infirmitate vel ignoꝛantia. Et hoc eſt puſilloꝛum pꝛopter quod ſunt ſpiri tualia opera vel occultanda vel etiam in/ terdum differenda:vbi periculum non im minet quouſqʒ reddita ratione huiuſmo/ di ſcandalum ceſſct.Si autem reddita ra/ tione huiuſmodi ſcandalum duret iam vi detur eſſe ex malicia. Et ſic pꝛopter ipſum non ſunt huiuſmodi opa omittẽda. Ad pꝛimum ergo argumẽétum dicit Tho. Qdᷣ pene intãtum habent rationem iuſticie:in q; tum per eas peccata cohibentur. Si au tem per inflictionem penarum manifeſtũ ſit plura ⁊ maioꝛa peccata ſequi tunc pena rum inflictio non cõtinebitur ſub iuſticia. Et in hoc caſu loquitur Alugꝰ.quãdo ſcili cet ex excõmunicatione alioꝛum imminet periculum ſciſmatis.Zunc enim excõmu 76 nicationem inferre non pertinet ad verita tatem iuſticie. Ad ſecundum dicit Tho. Q circa doctrinã duo ſunt conſideranda ſcilicet veritas que docetur ⁊ ipſe actus do cendi.Quoꝛum pꝛimum eſt de neceſſitate ſalutis:vt ſcilicet quis contrariũ veritatis non doceat:ſed veritatem ſᷣm congruenti am tempoꝛis ⁊ perſonarum pꝛoponat ille cui incumbit docendi officiuʒ. Et ideo pꝛo pter nullum ſcandalum quod ſequi videa tur debet homo pꝛetermiſſa veritate falñ/ tatem docere.Sed ipſe actus docẽdi inter ſpirituales elemoſynas computat᷑.Et ideo eadem ratio eſt de doctrina ⁊ de alijs ope/ ribus miſericoꝛdie:vt ſcilicet loco ⁊ tempo re diſpenſentur. Ad tertiũ vo reſpondet Tho.Qõò opinio quorundã fuit ꝙ pecca⸗ tum veniale eſſet committendum pꝛopter ſcandalũ vitandum.Sed hoc implicat cõ traria. Si enim faciendum eſt iam non eſt malum neqʒ peccatũ. Hã peccatũ non po teſt eẽ eligibile.Contingit tamẽ aliqd pꝛo pter aliqᷓ; circunſtãtiã non eſſe peccatũ ve niale qd illa circunſtantia ſublata veniale eſſet.Sicut verbũ iocoſum eſt peccatũ ve/ niale quãdo abſqʒ aliqua vtilitate dicitur Si autem ex cauſa rationabili pꝛoferatur non eſt ocioſum neqʒ peccatum. Quãuis autem per peccatum veniale gratia nõ tol latur per quã eſt homini ſalus inq;tum ta mẽ veniale diſponit ad moꝛtale vᷣgit in de trimentũ ſalutis. . ¶AQõð tꝑalia bona ⁊ ſi non ſemper tamẽ £—☛ qnñq; dimittenda ſunt pꝛopter ſcãdalum. Ertiũ myiteriũ declarãdũ de ſcãda lo dicitur dimiſſionis. In quo etiaz queri ſolet. Atruzʒ tpalia ſint ꝓpter ſcãdalũ dimittẽda. ¶ Et ꝙ nõ videt᷑ ex eo ꝙ ſcũs Tho. cãtuariẽſis repetijt res eccle ſie cũ ſcadalo regis anglie.¶ Sʒ qdã argu unt in ↄtrariu.Ibᷣ qꝛ in tpalibꝰ bonis nil eſt magis neceſſariũ q́; cbus.Sʒ cibꝰ eſt dimittẽdus ꝓpter ſcãdalũ ſʒ illud apli ad romanos.iA.c. NHoli cibo tuo ulũ perdere: pꝛo quo xpᷣs moꝛtuus eſt:ergo multoma⸗/ gis oĩa alia tpalia ſunt ꝓpter ſcandalum dimittenda. ꝛ: varguitur. Qꝛ tpalia nullo modo ↄueniẽtioꝛe aut ſuare aut recupare 4 4 poſſumus qᷓ;ᷓ per iundiciũᷣ.Sed ĩ iudicio nõ eſt ppter tpalia bona contẽdendu cũ ſcan dalo ſ̃ᷣm illud Mathei ꝗqnto. c. Qui vult tecũ in iudicio contẽdere ⁊ tunicã tuã tolle re dimitte ei ⁊ palliũ. ¶ Tertio inter oĩa tẽ᷑⸗ poꝛalia minus vident᷑ dimittẽda que ſunt ſpiritualibus annexa. Sed iſta unt ppter emi ſeandalum dimittẽda. Nam paulus ſe nãs ſpiritualia tpalia ſtipẽdia non accepit ne offendiculũ daret euagelio chꝛiſti:vt di citur pᷣ ad coꝛinthios.ↄ.c.Et ex ſimili cau ſa ecclia in aliquibus locis non exigit deci mas,/ꝓpter ſcãdalum vitãdum.Ergo mul tomagis alia ſpiritualia ſunt ꝓpter ſcãda lum dimittenda.¶ Reſpondet Tho. vbi S.Qõ circa tꝑalia bona diſtingnendũ eſt quia aut ſunt noſtra: aut ſũt nobis ad cõ ſeruandũ pꝛo alijs commiſſa.Sicut bona eccleſie cõmittunt᷑ pꝛelatis ⁊ bona cõmu/ nia quibuſcũq; rectoꝛibus reipu?᷑ẽ.Et tali um conſeruatio ſicut ⁊ depoſitoꝛuz iminet hijs quibus ſunt cõmiſſa ex neceſſitate. Et ideo non ſunt ꝓpter ſcãdalum dimittẽ da ſicut nec alia que ſunt de neceſſitate ſa lutis. Tpalia vo quoꝛuʒ nos dñi ſumus: dimittere ea tribuendo ſi penes nos ea ha bemus vel non repetendo ſi penes alios ſunt ꝓpter ſcandalum qñq;ʒ quidem debe mus qñq;ʒ aũt non.Si eni ſcãdalũ ex hoc oꝛiat᷑ ꝓpter ignoꝛãtiam vel infirmitatem alioꝝ quod eſt ſcandalũ puſilloꝝ tunc vel totaliter dimittenda ſunt tpalia vel aliter ſcãdalum ſedãdum.ſ.per aliquã monitio nẽ.Aliqñ vᷣo ſcandalum naſcit᷑ ex malitia quod eſt ſcãdalũ phariſeoꝝ. Et ꝓpter eos qui ſic ſcãdaliʒantur nõ ſunt tpalia dimit tẽda:quia hoc noceret bono cõmuni. Da ret᷑ enim malis rapiendi occaſio ⁊ offende rent᷑ ipſi rapientes:qui retinẽdo aliena in peccato remanerẽt. vnde Gꝛegoꝛiꝰ dicit in moꝛalibus.Quidã cum tpalia nobis ra/ piunt ſolũmodo ſunt tolerãdi.Quidã vᷣo ſeruata equitate ꝓhibẽdi non ſolum cura ne noſtra ſubtrahant:ſed ne rapiẽtes non ſna ſeipſos perdant.¶Ad pꝛimũ ergo ar gumẽtũ rñdet Tho. Qð non eſt de inten⸗ tione apoſtoli monere ꝙ cibus ꝓpter ſcan dalum totaliter dimittatur: quia ſumere cibum eſt de neceſſitate vite. Sed bene ta lis cibus eſſet Ppter ſcandalum dimitten/ ad coꝛinthios. Hon man ducabo carnes in eternũ ne fratr meum ſcandaliz᷑. C Ad ſcdᷣm vo arg dicẽdum dus ſᷣm illud pᷣ hm Aug de ſermone domini in monte. ꝙ illud verbũ domini intelligendum eſt ſᷣm pꝛeparationẽ animi vt ſcilicet homo ſit pa ratus pꝛius pati iniuriam vel fraudeʒ qͥʒ iudicium ſubire ſi hocexpediat: quãdoqʒ tamẽ non expedit vt eſt dictuʒ. ¶ Ad terti um dicit Tho. ꝙ apoſtolus ſeminans ſpiri tualia coꝛinthis pie abſtinuit a recipiẽdo: ſeu petẽdo tempoꝛalia ab eis ne ſcilicet il⸗ li ſcãdaliz arentur:quia ſcãdalum illoꝛum gentilium/ꝓcedebat ex ignoꝛantia qꝛ non conſueuerãt hoc facere.ſ.dare. Et ideo ad tẽpus abſtinẽdum erat vt pꝛius inſtruerẽ tur ⁊ ſcirẽt hoc eſſe debitum. Illi ergo qui ſciẽtes ſoꝛe debitũ dare tẽpoꝛalia hijs qui ſpiritualia ſeminant ⁊ denegant:vel ſi pe⸗ tuntur ⁊ ſcãdalizãtur nõ ſunt immunes a culpa. Hec ideo tẽpoꝛalia neceſſaria non petenda quia tales ſcãdaliʒarent᷑. ¶ Ideo ſcribitur.iõ.q.pᷣ.c. Apoſtolicis.Apoſtoli cis viris ⁊ enãgeliʒzatoꝛibus chꝛiſti in ne ⸗ ceſſarijs vſibus nolle tribuere ſeipſum cõ dẽnare eſt. Sed cũ tot ac tãta dicta ſint de ſcãdalo occurrit adhuc incidẽter dubi/ tatio de verbis chꝛiſti dicentis mMathi. i⸗ co. Si manus tua vel pes tuus ſcãdalizat te abſcide eum ⁊ ꝓice abs te. Bonũ eſt ti bi ad vitã ingredi debilẽ vel claudũ q̃; du as manus vel duos pedes habentẽ mitii in gehẽnã ignis.Et ſi oculus tuus ſcãda? lizat te crue eũ ⁊ pꝛoice abs te.Bonuz ti bi eſt cum vno oculo ad vitã intrare q̃ᷓ; du os oculos habentẽ mitti in gehẽnã ignis Vtrũ ſit mẽbꝛum aliquod ampnutãdũ pꝛo vitatione peccati: Et reſpõdet Hicolaus de lira ſuper iſto paſſu.Qò non licet. mem bꝛa eniʒz coꝛpoꝛis ſunt a deo data. Et ideo non eſt in poteſtate alicuius perſone abſci dere ſibi mẽbꝛum ſicut nec ſe occidere.Sʒ ſemper hoc eſt illicitum ſingulari perſone niſi in caſu quando vnum mẽbꝛum pꝛo⸗ pter ſui coꝛꝛuptionem eſt in periculum to tius coꝛpoꝛis:quia vnicuiqʒ committitur cura ſanitatis ſui coꝛpoꝛis. Ideo tunc lici tum eſt per ſe vel per alium vnum mẽbꝛũ dbaad pier, hui lumnte pergli lonel ſeſt ſdiin ann Dict gnoch adpe opus lellis lalum Kocui/ Helmu tbioce toculä ſusin giam dala QAus fllio⸗ cnla 1düniten Bon nan mi mann rünnn nmontr uncken onpſta ſnde ch tagviog, (Mimi nnans hn rrapäide eKilceti⸗ mikorum tiaqe on Ctidcoad inſtmeri go qni hyjs qui aſipe/ ☛ ſma N mi. aed . Apeſci hriſtinne, kſeipſumd adign in igeterdu/ Gahuld sſcidtiz Benücit dandüchn⸗ benti nn mmus ſicn .. Bonnj nerarechen thini in puticüpi⸗ 1Meolous 1 lclmem 1a. Ciiden ſone abſal gidere., bꝛum pib niculum 16 ommminmn tia interioꝛ:in qua viget peccatum:tuzʒ qꝛ abſcidere ne pereat totũ coꝛpus. Sed pꝛo pter peccatum euitandũ non eſt licituʒ:tũ quia per hoc non excluditur concupiſcen per aliam viã poteſt obuiari peccato ꝑ ra⸗ tionẽ ⁊ libeꝝ arbitrium cohibẽdo mẽbꝛaa peccatoꝛuʒ exercitio.Et ſic Yba chꝛiſti my ſtice ſunt intelligẽda vt dicatur manus ab ſcidi inqᷓ;tum ꝓhibetur ab illicito actu qꝛ manus abſciſſa non poteſt aliquid agere. Bicit itaq; chꝛiſtus.Si manꝰtua ideſt ali quod opus ſcandaliʒ at te:ideſt inducit te ad peccatum:abſcide: ideſt nõ facias tale opus.Et ſi pes tuus ſcãdalizʒ at te:ideſt ac cedis ad talẽ locũ in quo induceris ad pec catum:non vadas ibi ⁊ pedẽ abſcidiſti.Et ſi oculus tuus:ideſt aſpectus alicuius rei vel mulieris vel cuiuſcunq; ſpectaculi dat tibi occaſionẽ peccandi fuge talẽ aſpectuzʒ 7 oculũ ſic eruiſti. Pꝛohibet itaqʒ dñs ie ſus in verbis illis occaſiones maloꝛũ. Fu giamus ergo illas ⁊ curemus vitare ſcan dala:vt ſic gra dei deſcẽdat in coꝛda nr̃a. Quã nobis largiat᷑ ipſe pijſſimꝰpĩ:qui cũ filio ⁊ ſpu ſãcto viuit ⁊ regnat ꝑ inſinita ſe gaoꝛio.ʒi. — cula ſeculoꝝ Amẽ. ¶ Feria quinta quarte hebdomade. De tribus effectibus ire:ſcilicet murmuratio ne:clamo:e:⁊ rira. ¶ Sermo vigeſimus ſextus. Ocrus autez ſimonis tenebatur magnis fe bꝛibus. Scribũtur hec verba Eh. 4. c. ¶Ex fonte irati animi multi de/ riuãtur alioꝝ riuuli peccatoꝝ.Et lʒ a Oꝛe moꝛaliũ aſſignentur plures effe ctus ire qui ⁊ filie illius dicuntur. Nos ta men alijs pꝛetermiſſis in pꝛeſẽti ſermone de tribus dutaxat dicemꝰ: hij ſunt febꝛes ille ardentiſſime quibus eſtuat mẽs iracũ doꝝ. He hijs ergo locuturi eas in tres par tes pꝛincipales diuidemus. Cpᷣ di murmuratio. C22 clamoꝛ. ¶ Be murmuratione que fit ↄtra ſociũ et ſuꝑioꝛes ⁊ deũ:⁊ de grauitate huiꝰpeccati 77 acpunitione. ¶ Cap. om. . Rima pars pᷣncipalis eſt de pᷣmo p effectu ſeu filia ire.ſ.murmuratiõe. de qua dicit Robertus olcot ꝙ eſt Auerela cum ipatientia.Et de hac conſide remus tria.ſ. Cð diſtinctionem. Cꝛ0 grauatiõem. 3° pꝛohibitionem. CPꝛimo conſideremus murmuratiõis diſtinctionẽ.poteſt nãq; triplex murmura ꝛima eſt contra ſocium⸗ ¶ Scda coͤtra ſuperioꝛc. ¶ Tertia cõtra de / um. ¶ Pꝛima eſt cõtra ſociũ.Sic marthbaoa tio diſtingui. ¶ P murmurabat de magdalena duʒz dicebat xpᷣo Luce.io.c. Dñe non eſt tibi cure ꝙ ſo roꝛ mea reliquit me ſolam miniſtrare. Sie etiã murmurauit de illa ⁊ de xpᷣo phariſeꝰ LZuce.⁊.c.dicens.Si hic eſſet pꝛopheta ſci ret que ⁊ qualis eſſet mulier que taãgit eũ. udas inſuper murmurauit de illa ꝓpter ffuſionẽ vnguenti ſuper caput recumben tis ieſu:vt dici᷑ athei.26.c.Et vt inquit Nicolaus de lira ſuper.io.c.Luce.In hijs murmurationibꝰ tripliciter maria erat cõ demnata ⁊ accuſata.ſpᷣ a phariſeo de pꝛe ſũptione ſeu temeritate qꝛ xpᷣm tangebat. 2 a iuda de ꝓdigalitate eo ꝙ pꝛecioſum vnguentum æffudit ſuper caput ieſu.ſ 3 ſoꝛoꝛe de ocioſitate.Et vbiq; maria tacuit ⁊xpᷣs pꝛo ea reſpõdit. Oſtẽditq; phariſeo ꝙ factũ marie non erat pꝛeſũptionis ſʒ de uotionis.Et iude ⁊ alijs diſcipulis ꝙ illa effuſio vnguenti non erat ꝓdigalitatis ſʒ pietatis. Et ſoꝛoꝛi marthe ꝙ ſeſſio marie non erat ocioſa ſed melioꝛibus applicata. ¶ Uñ Augꝰin homełinquit.Sanctũ euã geliũ cũ legeretur audiuimus a femia reli gioſa ſuſceptũ eſſe dñʒ hoſpitio ea q̃ mar⸗ tha vocabatur.Et cum eſſet ipſa occupata in cura miniſtrandi:ſoꝛoꝛ eius maria ſede bat ad pedes dñi ⁊ audiebat verbũ illius: laboꝛabat illa: vacabat iſta.ꝗlla erogabat hec implebatur. verũtamen martha labo rans multum in illa occupatiõe ⁊ negocio miniſtrandi interpellabat dominum: ⁊ de ſoꝛoꝛe ſua conqueſta eſt ꝙ eam laboꝛan⸗ tem non adiuuaret. Dominus autem pꝛo maria reſpondit marthe:⁊ ipᷣe eius ſactus eſtaduocatus qui iuderx fuerat interpella tus. hec ille. ¶ Mμurmurauit maria contra moyſẽ qui erat vir mitiſſimus vt habetur MNumeri.iꝛ.c. Et iratus deus percuſſit ilä lepꝛa.ſ In eccleña etiam pꝛimitina vt ſcri bitur actuuz. 6. c. Exoꝛtus eſt murmur gre coꝛum ſcilicet conuerſoꝛum ad fidem con tra hebꝛeos eo ꝙ deſpicerentur in miniſte rio quotidiano vidue eoꝛum. Dicit hoc lo co Hicolaus de lira:q omnes erant iudei ſed aliqui erat nati in iudea ⁊ illi dicuntur hic hebꝛei.Et aliqui nati in greciã ex iude is ibidem per anthiocum diſperſis ⁊ illi di cuntur hic greci.Et ſimiliter illi qui de gen tilitate conuerſi erant ad iudaiſinum. Et dicebantun vidue ille grauari.ſ Ael quia non ita requirebantur vt hebꝛee quod ſi bi reputabãt ad contemptum.ſ Vel quia nimis grauabãtur in operibus manuuz. T Ael quia nõ ita eis pꝛouidebatur de ne ceſſarijs ſicut alis viduis hebꝛeoꝛũ. Sed apoſtolis oꝛdinantibus ſeptem diacones qui ſuper hoc gerereut curam ſedatus eſt murmur. Iſtud vicium grauiter turbat cõ gregationẽ religioſoꝛũ.Ideo grauiter pu⸗ niendum. vnde dicitur di.9o.c*. Alienus. Alienus ſit a fratrum vnitate qui murmu rauerit.Et opus eius abiciatur qui mur⸗/ murãs extiterit ne penas murmurantiuʒz incurrat.de quibus ait Apoſtolus. Heqʒ inurmuraueritis ſicut quidã eoꝛum mur murauerunt ⁊ perierunt ab exterminato/ re.dicit ibi glo.ſuper verbo opus eius abi riatur. Opus clerici pꝛecipue dicitur oꝛa/ tio:⁊ opus laici eſt oblatio.Et ſic videt᷑ di⸗/ cere ꝙ clericus ꝓpter murmurationẽ de⸗ bet ſuperari ab alus quaſi excõmunicatꝰ ⁊ laici oꝛatio non debet recipi. ¶ Secũda murmuratio eſt contra ſuperioꝛc̃.Conque runtur vt in pluribus murmurantes ſerui de ſuis dominis ſubditi de pꝛelatis ac qui buſcũqʒ ſuperioꝛibus. Ideo Hieronfmꝰ ad mr̃em ⁊ filiã in gallus commoꝛãtẽ ait. Queruluʒz eſt ſeruoꝝ genus ⁊ q;tumcũqʒ eis dederis ſemper nunus eſt:doloꝛcqʒ ſun uunm ſolis qued poſſunt obtrectationibus conſolantur.¶ Sic murmurauit populus ille indaicus contra moyſẽ ducem ſuuz in deſerto ſiti conquerendo de defectu cibuvt ratio de deo. habetur Exodi.ié.c.Et in Maſidin cõque rendo de deſectu aque.Exodi.is.c.¶ Sed aduertant inferioꝛes cum murmurant de ſuis maioꝛibus exiſtimantes illos ignoꝛa re murmurationes ⁊ maledicta eoꝝ: quia ſapiens eccleſiaſtici.io.c.ait. In cogitatio/ ne tua regi ne detrabas:⸗a in ſecreto cubi/ culi tui ne maledixeris diuiti:qꝛ aues celi poꝛtabunt vocem tua. ¶ Zertia murmu:⸗ ratio eſt contra deum.Et de hac inqt Da⸗ uid in pſal.centeſimo quinto contra popu lum illum antiquum. MMοſurmurauerũt in tabernaculis ſuis ⁊ non exaudierunt vocẽ domini.de murmurationibus vo illoꝛum habetur Humeri.iA.c.⁊ in pleriſqʒ alijs. ¶Scdðᷣo cõſideremꝰ murmurationis gra uationt. Quãuis enim graue ſit ⁊ malum murmurare de ſocio ⁊ de ſuperioꝛibus qui buſcũqʒ:graui tñ eſt murmurare de deo. Sed aduertẽdum ꝙ triplix eſt murmu ¶B per pꝛeſumptionem.ö Tꝛ Per admirationem. ¶3 per turbationem. ¶Nꝛia murmuratio de deo eſt ꝑ pᷣſũptio nẽ. Et de hac habet Math. 0. c. in parabo la vinee:vbi narrat᷑ ꝙ illi q venerunt hoꝛa pᷣma ad laboꝛãdũ i vinea cũ nõ accepiſſẽt a pꝛocuratoꝛe niſi vnum denariũ ſicut qui venerunt vndecima hoꝛa murmurabant aduerſum pantẽfamilias dicentes:hij no/ uiſſimi vna hoꝛa fecerũt ⁊ pares illos no/ bis feciſti qui poꝛtauimus pondus diei et eſtus.¶ Abi dicit Gꝛegoꝛius in homelia. Qãò venientes pꝛima hoꝛa ſigniſicant pa tres pꝛimos veteris teſtamenti.⁊ venien tes vndecima ſanctos noui teſtamẽti qui recipiunt denarium ideſt pꝛemiũ ſicut ſan cti antiqui teſtamenti ⁊ pꝛius quia imme diate cũ moꝛiuntur. Illi autem diu in lim bo ſteterũt.Et illa murmuratio nõ eſt pꝛo/ pꝛie aliqua querela contra deum cuʒ quie tiſſimi ſint.ſ Sed per pꝛeſumptioneʒ dici vV R * — tur. Ideſt dato per impoſſibile ꝙ conque ri vellent tunc declaratur aperte ꝙ non fit eis iniuria vel diminutio debite mercedis ſed iuſte vnicuiqʒ; tribuitur. Nicolaus ta/ men de lira ſuper hoc paſſu refert ꝙ genti les conuerſi ad fideʒ ſunt venientes vnde Knn gue ciudea lſoo ſtumen ocon Gcait gentee ncdre (Sed mnantde ignor equia Gitanio⸗ aubi/ Wes cll wunnn ngtn⸗ mapoye mernit in untpoct illorum. Alig. us g! malum us qui edel, unmi ölni parebo unthoꝛa Ceyiſt ſicutgol nuraban ehino⸗ gillos no⸗ nsdai honele iſcnt 4pen men u ſicut hn 17 imme nin lim eſtpio / wz quie nez dia conque nenft nercedis lanstu nglin les eima hoꝛa qui receperunt tãtam gratiam que eſt quoddaʒ pꝛincipium gloue quàtã ⁊ iudei in pꝛincipio conuerſi vt apoſtoli cũ alijs diſcipulis vel etiam ſancti veteris te-/ ſtamenti. Hon enim eſt aliud glia q́; gra⸗ tia conſumata. Ideo Aplus ad romanos d.c.ait. Gꝛatia dei vita eterna:ſcilicet t᷑.vi dentes ergo iudei ꝙ gentiles conuerſi ad fidem recipiebàt gratiaz ſpiritus ſancti in ſigno viſibili ſcilʒ in ſpecie ignis ſicut apo ſtoli. Ende Actuum.io.c.dicitur. Qdð lo quente petro.i.coꝛnelio centurioni ⁊ fami lie ſue cecidit ſpiritus ſanctus ſuꝑ omnes qui audiebant verbum. MHon inteiligẽtes myſterium quaſi murmurabãt reputates gentiles indignos tanta gratia. vnde dici tur ibi. Qð obſtupuerunt qui venerant ex circunciſione dicentes: quia ⁊ gratia ſpiri tus ſancti in nationes ſcilicet gentiliũ ef/ fuſa eſt. Sed reuertente petro ad iudeos: ceperunt conqueri de eo: ꝙ ad coꝛnelium gentilem diuertiſſet. Quibus ſatiſfecit de clarans quomodo ſibi oſtenſum eſt per vi ſionem ſcilicet linthei de celo ſubmiſſi ple- ni animalibus immundis: ⁊ ei dictum ꝙ; mactaret de illis ⁊¶ manducaret. Quia et gẽtes etiã vocande erant a deo ad gratiã ſuſcipiendaʒ. Hec poteſt quis de deo iuſte — conqueri quare det gratiam vni magis q̃;ᷓ alteri:⁊ quare magis vocauerit ad ſidem gentiles q; iudeos:quia in eo non habe/ tur locum acceptio perſonarum cum nulli 2% ſit debitoꝛ. ¶ Secũda murmuratio de deo eſt per admirationem. videntes enim ſan cti malos ſepe exaltari ⁊ bonos depꝛimi conculcani aliquãdo conqueruntur de deo non iraſcendo ſed pie admirando de iudi cijs dei.Sicut Hieremias.i2.capitulo dice bat. Quare via inpioꝛuʒz pꝛoſperatur ⁊c̃. ¶ Tertia murmuratio de deo eſt per tur⸗ bationem. Et hec tripliciter fieri poteſt. ¶ Pꝛimo cuʒ murmurant aliꝗ de nimia ſeueritate. Secundo de nimia benigni / tate. ¶ Tertio de aeris iequalitate.i¶ Pꝛi mo aliqui conqueruntur murmurãates de deo de nimia ſeueritate cum multum affli guntur vel paupertate vel infamia vł per ſecutione vel infſirmitate ⁊ ſimilia: dictes deum eſſe crudelem erga ſe vel alios tribruu latos: 2 plus aduerſitatis eis dare q; pof ſint poꝛtare:a ſe ſoꝛe a deo derelictos ? ab iectos. Sed o q́; magnam ſalſitatem iſti loquuntur:quoniam omnis doctrina cla⸗ mat deum puſſſimum ⁊ clementiſſimum: qui tribulationes infert ex pietate:⁊ tribu latis qui in illum conſfidunt ſemper adeſt: ſm illud pſal.Juxta eſt dominus hijs qui tribulato ſunt coꝛde. ¶ Secũdo aliꝗ mur murant de nimia benignitate dei:quia re cipit magnos peccatoꝛes ad penitentiam ⁊ tolerat male agentes.Sic ſcribe ⁊ phari ſei murmurabant contra ieſum dicentes LZuce.I. c. Quare hic peccatoꝛes recipit ⁊ manducat cum illis: Facit nibilominus deus omnia iſta vt peccatoꝛes ad peniten tiam conuertantur.ſ AVUt enim ait Ouidiꝰ libꝛo de triſtibus. Si quotiens peccat ho/ mines ſua fulmina mittat Jupiter:exiguo tempoꝛe nullus erit. ¶ Tertio alij murmu rant de deo de aeris intempenie:vt cuʒz eſt multa ſiccitas vel nimia inundatio aqua rum:vel cuʒ eſt intenſus caloꝛ:aut frigus ⁊ huiunſmodi quaſi deus non bene diſpo⸗ nat iſta. Sed iniuſte fit hec murmuratio: quia vt ſeribitur ſapientie.S.c. Sapientia dei diſponit omnia ſuauiter. Sed quia nõ agit ſm velle noſtruʒ:ideo murmuramus quaſi eſſemus ſapientioꝛes deo: ⁊ velle⸗ mus eum inſtruere quomodo debeat mũ dum gubernare. Eſt ergo graue peccatum murmurare de deo etiam in quacunqʒ; ad uerſitate. Pꝛopterea laudatur Job qui in tot ſuis aduerſitatibus:vt dicitur eiuſ⸗ dem ſecundo cꝰ.qui in tot ſuis aduerſitati bus non peccauit labijs ſuis:nec ſtultum quidcontra deum locutus eſt. ¶Tertio cõ ſideremus murmurationis punitionem. Pꝛopter hoc equidem peccatum dixit de us Humeri.iꝗ.capitulo.Omnes qui nu/ merati eſtis in deſto a viginti annis et ſu pꝛa ⁊ murmuraſtis contra me:non intra⸗ bitis in terram: ſuper quam leuaui ma/ num meam:vt habitare vos facerem in ea pꝛeter caleph ⁊ ioſue. Et Numeri.id. capitulo ſcribitur: ꝙ quando multitudo murmurabat contra moyſem ⁊ aaron vel letqʒ eos oppꝛimere lapidibus fugerunt ad tabernaculũ ⁊ oꝑuit eos nubes ⁊ appa * ruit gloꝛia domini. ¶ Dicũt aliqui ꝙ non fuit ila que pꝛebebat ducatum populo: ſed quedam parua nubes in qua dũs ſoli tus erat loqui cum moyſe. Alu dicunt ꝙ fuit illa que pꝛebebat ducatũ ſed ſtabat in alto ſuper tabernaculũ.⁊ tũc deſcẽdit ope riẽs ⁊ ambiẽs circũquaq; vt nullus poſſ,- adire.Et egreſſus ignis deuoꝛauit pplm. Fuerũt autẽ percuſſi tredecimilia ⁊ octo/ ginta.Et Numeri.2l.habet᷑ ꝙ quando ve nerunt in ſalmana quia male loquebãtur de deo:miſit dñs in pplin ſerpẽtes ignitos qui ſic dicebantur ſjm Nicolaum de lira ⁊ Magiſtrũ ĩ hiſtoꝛia ſcholaſtica quia mini mi 1 veloces erant admodũ ſcintillarum. ¶ NHel quia volantes per aera emittebant citill as ardẽtes.ſ Vel ex eo ꝙ ꝑ moꝛſus coꝝ caleſiebat caro ac ſi igniretur. Zũc ve nerunt iudei ad moyſẽ dicẽtes peccauimꝰ quia locuti ſumus contra deũ:⁊ tu oꝛa vt tollat nobis ſerpentes. Oꝛauitqʒ morſes ad deuʒ. Cui deus ait. Fac ſerpẽtem eneũ ⁊ pone in pticam eminẽtẽ in medio popu/ li:⁊ quicũq;ʒ percuſſus fuerit a ſerpẽte re/ ſpiciat eum ⁊ viuet.Et factũ eſt ita. Dicit MRabi ſalon ꝙ in ſerpẽte nõ erat virtus ſa nandi. Sed aſpiciẽtes ſerpentẽ cognoſce/ bãt afflictionè illam a deo ſibi iuſte illataʒ petẽdo miſericoꝛdiam ⁊ ipſe deus ſaluauit eos. Rõ autẽ myſtica eſt.qꝛ ſerpẽs ille fi ⸗ gurabat xpCj paſſum in cruce per cuius in tuitum ſide deuotione ſanamur a moꝛſu ſathane.ſ Quare xpᷣus dixit Joannis.ʒ.c. Sicut exaltauit morſes ſerpẽtem in here- mo in ligno:ita exaltari opoꝛtet filium ho minis. Refert Magiſter in hiſtoꝛia ſcho laſtica. Qdð illũ ſerpẽtem eneũ habuerunt ſecum filij iſrael 1 magniſice repoſitus eſt in hieruſalẽ. Tandẽ ob cultum ſuperſtitio nis quem ſibi exhibebat populus commi nuit eũ in puluerẽ rex Eʒechias: ⁊ poſuit in toꝛꝛentem cedron.vt hab etur.4. Re/⸗ Sum. i g. ¶ Be triplici clamoꝛe ſcilicet oꝛantium et hoꝛꝛibiliter peccantium atqʒ; iraſcentium qui turbant domum vxoꝛem et familiam. Ecuda pars palheipalie eſt de ſcðᷣo effectu ire qͥ et clamoʒ. Hic ſʒ Oꝛe goꝛium ⁊ Tho.vbi ſupꝛa cõſiſtit in hoc ꝙ; pfert quis ex ira voces clamoꝛoſas ꝗbus miſceri ſolent cõtumelie ↄtẽtiones.Sed ſciẽdum ꝙ triplex eſt camoꝛ. pᷣꝰ dẽ intenſe affectionis. ¶2² hoꝛꝛcde offenſonis. ¶ 3 ↄfuſe perturbationis. Pꝛimus clamoꝛ eſt cum qui r. . illud pſalł.Clamaui in toto coꝛde meo ex⸗ audi me dñe.vnde ⁊ moyſes cum ſuꝑ ma re rubꝛum cum filijs iſrael maneret ⁊ pha rao eos perſequeret᷑:oꝛanti morſi ſilenter dixit dñs. Quid clamas ad me. vt ponit᷑ Exodi.iꝗ.c.Clamoꝛ eius erat itenſuzʒ deſi deriũ quo oꝛabat.Iſte clamoꝛ intrat in au res dei:itaqʒ meretur exauditionem: ſicut dominus pꝛomittit dicens in pſal.9o.Cla mabit ad me ⁊ ego exaudiam eum. ſEt Hiere.33. Clama ad me ⁊ ego exaudiaʒ te dicit dominus.ſ AUnde de poplo iſrael cũ pꝛopter peccata ſua diuerſis tribulationi/ bus ⁊ captiuitatibus vꝛgeretur dicitur in pſal. Clamauerunt ad dominum cum tri⸗ bularentur:⁊ de neceſſitatibus coꝛuʒz libe rauit eos. Sicut chananea clamãs poſt ieſum fuit exaudita ⁊ ſanata filia eiꝰ. Ma thei.i.caplo.¶ Sic cecus magis ac ma⸗ is clamans: Jeſu fili dauid miſerere mei it iluminatus.Luce.ið.capitulo. Pꝛe dicatoꝛ etiam iſto modo debet clamare in populo:ſcilicet ex intimo affectu? ſic audi tur virtuoſẽe ⁊ fructuoſe.Sed chꝛiſtus cla⸗ mabat in templo non ſolum voce:ſed in⸗ tenſo deſiderio.Siquis ſitit veniat ad me 2 bibat. Joannis.⁊.capitulo. Et Joannis baptiſte dicitur. THox clamantis in deſer / to.Mathei.ʒ.c. C Secundus clamoꝛ eſt hoꝛꝛende offenſionis:de quo vide ſermo/ nẽ de punitione ſodomoꝛuʒ ꝙ in tractatu de timoꝛe iudicioꝛum dei vbi pꝛecipue de ſignantur quatuoꝛ peccata: que pꝛe cete ris clamant. CTertius clamoꝛ eſt confu? ſe perturbatiõis. Et de hoc Apoſtolus ad epheſios. 4. co. ait. Omnis clamoꝛ ira: et indignatio tollatur a vobis.Solẽt ita cla / mare viri iracundi ↄtra vxoꝛes:dñi cõtra famulos:dñe contra ancillas: miſcentes clamoꝛibꝰipꝛoperig ⁊ ↄtumelias ex gbus um quis magno affectu deſiderat vel petit aliqd a deo m O inteio⸗ ptenub⸗ ſcutleot lnos 1op Adlucili mneant, (Benn dello: / 4 at ltapue liunEt tnonein ficeturn Pratas Poblca üpolüra ſoinhn N N Pellen hola tiure düm moch Uale inco glias conſe ſet len cpino⸗ wohn Cenon liaeg ſicie Mnens ſexpo Nllbte nigen dbx Wann Wn chone tinboe ols gbo⸗ ones. del * is nagno. N de meder/ umſu na nerett h ofſifllnne e.tponi tenſuz da ntratinar nem:ſat l.9o.,Cl um. Et ucazte ad Nlanoni 1dicme n momtn/ collz lbe mis oſt 1a?. Ms s4c na/ ſerereme mlo. Pu camaren ſcand hrinsci cciſed i niatadm 1enns ocl/ mo: eſenno / ractatu epue de pꝛe ceit confu/ Kolus40 oria lariach dſi co miſcente⸗ gerge⸗ inferiop aius frangitur indignat᷑. Pꝛo pterea Eccliaſtici. A. c.ſapiẽs ait.Noli eſſe ſicut leo in domo tua euertẽs domeſticos tuos ⁊ oppꝛimens ſubiectos tibi.Et Señ. ad lucillũ ait.Colant te potius ſerui tui qᷓ; timeant. 8 C Be rnixa ?⁊ defenſiõe ſi ac pugnatib in duello: 7 de ciuili bello.¶ Cap. 3 . Ertia pars pꝛincipalis eſt de tertio ffectu ire: qui eſt rixa. SDe hac inqt Tho. 22. q. 4l. articulo.2. ꝙ rixa im tat quandã contradictionẽ vſqʒ ad fa cta puenientẽ dum vnus alteꝝ ledere mo litur. Et ſicut contentio impoꝛtat contradi ction in verbis:ita rixa in factis. Quare videtur rixa quoddã pꝛiuatũ bellũ qð iter pꝛiuatas perſonas agitur non er aliqua publica auctoꝛitate:ſed magis ex ioꝛdina ta volũtate.¶ Sed aduertẽdũ:ꝙ rixa põt fieri tr. ipliciter . =IððMB pÿ röne defenſionis. Cꝛorõne tentationis. Tʒorõne malignationis. CTPꝛimo fit nxa ratione defenſionis cuz ſ.quis ſe defendit ſolo animo iniuriam re pellendi cũ debita moderatione.ſ Naʒ re gula eſt iuris nalis ⁊ poſitiui.ff. de iuſticia ⁊ iure.l.At vim vi. Nim vi repellere licet cũ moderamine inculpate tutele. Et dicit᷑ moderamèẽ inculpate tutele illud qð equi ualet illate violentie in qualitate armoꝛũ in concurſu tpis ⁊ in ipſo actu violẽtie:ne alias excedendo videatur vindicta: ? per conſequens peccatũ. Hec aũt defenſio lici ta eſt vniuerialiter oibus non ſolũ laicis: ſed etiam clericis ⁊ religioſis.t repꝛobat᷑ opinio dicentiũ ꝙ in nulla neceſſitate poſi tus q́; tumcũqʒ ineuitabili etiã ſi alit᷑ eua dere non poſſit niſi occidendo debet quis aliũ occidere: imo potius debet ꝑmittere ſe occidi aliter peccat moꝛtaliter. Cuiꝰotra niü manifeſte dicitur in demẽtina Si furio ſus de homicidio. ANerũ eſt tũ ſᷣm ⁊C ho.q; nullus tenetur ad hoc.Sed maioꝛis perfe ctionis eſſet ſi potius pmitteret ſe interfici qͥʒ ſe defendendo occidere cũ nõ poſſit ali ter euadere.Et hoc intellige ſi eſt in bona diſpoſitione aĩe ſue. Nam als fatue faceret cxponendo ſe moꝛti coꝛpoꝛis ⁊ aie cum ſi 79 bi per moꝛteʒ pꝛecludatur via penitentię. ¶ Itẽ licita eſt pꝛedicta defenſio in omni lo co etiam in ecclia:æ hoc ꝓpter periculũ.ſ. qñ ſequeretur moꝛs hoc non faciẽdo. NHec obſtat ꝙ ecclia pollui põt per ſanguis ef⸗ fuſionẽ:qꝛ magis ponderanda eſt homis conſeruatio cuʒ ſit irreſtaurabilis q; eccle ſia que reconciliari põt.Et foꝛte dici poteſt ꝙ; ad hoc ꝙ ecclia polluatur requirit᷑ effu ſio ſanguinis iniurioſi:vt notat᷑ in o Ano de conſecratione ecclie liꝰ.6õ.ꝗ Inſuper lici ta eſt pꝛefata defẽſio in quocũqʒ officio oc cunpato. Ita ꝙ etiaʒ celebꝛans ſi iuadatur ⁊ aliter non põt euadere licitũ eſt vt ſe deſẽ dat ⁊ occidat.HNa ppter impedimentũ coꝛ poꝛale ſuperueniens ichoatum officiũ di⸗ mittitur iexpletũ.7.q.pꝰ.c.Illud.a.c. Ni hil. Sed hic euenit impedimentũ celebꝛã⸗ ti imo piculũ moꝛtis:ergo licitũ eſt pꝛeter mittere officiũ? ſe de periculo ſibi occurrẽ ti ſi poteſt expedire.Et ſi ſe defendendo oc ciderit põt etiã reaſſũpto officio celebꝛare dumodo affuerint illa que ponunt᷑ in dicta clementina Si furioſus. Naʒ nullũ pecca tum in hoc fecit nec irregularitatẽ icurrit. Idem de baptiʒz antibus oꝛdinantibꝰ cõ firmantibus penitentias iniungentibus ⁊ ſingula ſcramẽta conferentibus ſi inua derentur:qꝛ.ſ.licitũ eſt collationẽ illoꝛũ ſa cramentoꝝ omittere inchoatã ꝓpter ſui tu telã.Dubiũ tamẽ eſt circa ſacramentũ ba ptiſmi in vno caſu: qñ videlicet ſacerdos inuaſus ad moꝛtẽ haberet pᷣmanibus par uulũ baptizandũ qui eſſet in articulo moꝛ tis ita ꝙ ſi ſcerdos diuertat a baptiſmo il lius vt ſe defendat iminet puero periculũ moꝛtis eternalis pᷣſupponendo ꝙ non ſit alius qui baptiʒet eũ.In hoc caſu pꝛeeli⸗ gẽda eſt moꝛs coꝛpoꝛalis ſacerdotis moꝛ/ ti ſpirituali pueri.Et ratio eit qꝛ tũc vnum tm malũ ſequitur ⁊ thale.ſ.moꝛs ſacerdo tis: ſed ſi pꝛeeligat᷑ vita ſacerdotis ſeque⸗ rẽtur duo mala ſpiritualia:ideſt moꝛs eter na pueri. de con.di..c.Firmiſſime.Et ne glectus cure animarum quod eſt moꝛtale ſacerdoti. vt extra de etate ⁊ qualitate.c. Cum ſit. Pꝛeeligendum eſtauteʒ minus malum maioꝛi. di. iʒ. c. Herui.vbi autem ſoꝛet dubium pꝛobabile de moꝛte: vel de vita pueri vſqʒ ad expeditionem periculi æconſtaret de moꝛte pꝛeſbyteri niſi diuer/ teret adhuc crederem pꝛeeligendam moꝛ tem ſacerdotis.Et hec maxime competũt pꝛopꝛio ſacerdoti ⁊ parrochiano.ſ Mec ſu pꝛadicta Joãnis de lignaco. Adbuc ſci endum ꝙ licituz eſt vnicuiq; defendere ſe modo pꝛedicto contra quoſcũqʒ iniuſte in uadentes:vnde ⁊ contra ſuperioꝛem ſuuzʒ quando ↄſtat ꝙ iniuſte inuadit.C. de iure fiſci.l. Pꝛohibitum. ¶ Item contra iudicẽ poteſtatẽ iniuſte innadentẽ vt occidat li⸗ citum eſt ſe defendere.ſſ Item cõtra abba⸗/ tem ⁊ alios pꝛelatos licitum eſt monacho ſe defendere:vtpote ſi abbas monachum inuaderet vt ſubito occideret.¶ Item lici/⸗ ta eſt pꝛefata defenſio non ſolum pꝛo ſe: ſzʒ etiam pꝛo filio:quia vna perſona cenſetur pater ⁊ filius cum ſit pars ſubſtãtie eius. ¶ Item pꝛo vxoꝛe. Nam iniuria vxoꝛis eſt irrogata marito ⁊ iniuriarũ actio ſibi com petit:immo ⁊ pꝛo ſponſa. C Secundo po/⸗ teſt fieri rira ratione tentationis cum ſcili cet pugnant aliqui in duello.Et dicitur du ellum quia fit inter duos. Duellare auteʒ eſt deuzʒ tentare vt dicitur.2.q. .c. Mono machiam.Fit autem hoc duellum aut pꝛo pter odij exaggerationeʒ. Aut pꝛopter glo rie tempoꝛalis conſecutionem vt ſcilz oſtẽ ſis viribus coꝛpoꝛis in publico ex tali bel lo laudẽ conſequatur de foꝛtitudine. Aut pꝛopter iniuncti criminis purgationeʒ cũ ſcilicet imponitur alicui furtum vel pꝛodi tio ⁊ huiuſmodi:⁊ ipſe duello vult oſtende re ſuam innocentiam. Sed tale belluz eſt eccatum moꝛtale ⁊ valde graue: in quo omo exponit ſe moꝛti coʒpoꝛis ⁊ anime. Et eſt pꝛohibitũ pꝛimo in lege diuina vbi dicitur. NHon occides:ſcilicet nec te nec ali um: talis autem exponit ſe occiſioni ſuiip ſius. Item eſt contra illud pꝛeceptũ. Non tentabis dominum deum tuum. Eſt etiaʒ pꝛohibitum duellum lege canonica extra de pugnãtibus in duello per totum. Inſu cte peccant moꝛtaliter offerentes ſcilicet ber pꝛohibetur lege ciuili.C. de gladiatoꝛi bus. Quare Raymundus in ſumma ſua dicit: ꝙ nulla conſuetudo poteſt excuſare duellum a peccato. Et ꝙ omnes indiſtin/ duellum 2 ſuſcipientes ⁊ iudices qui deſe runt ⁊ pꝛeſtãt aucioꝛitatem ⁊ aſſeſſoꝛes in hoc a dantes conſilium auxilium ſauoꝛẽ? ſacerdotes qui dant hijs benedictiones Idem dicunt Hoſfredus Hoſtieñ.⁊ Tho. 22. q. 95. Agd idem facit cin Conſuluiſti.2. q.. Tertio ſit rixa ratione malignatio⸗ nis:puta cum aliqui iniuſte inuadunt ali um vel alios vel cum ſe defendunt cum iu ſte inuaduntur:puta cum miniſtri rectoꝛũ volũt iuſte capere aliquos reos ⁊illi ſe de fendunt ne capiantur. Similiter eſt rira maligna ciuiuz qui partiales dicunt᷑:quo rum ciuilibus bellis ciuitates floꝛentiſſi⸗ me funditus etiam ſunt euerſe. Quid eni potentiam diuitias ? gloꝛiam romanoꝛũ redegit ad nihilum niñ bella ciuilia: Hoe Lucanus.hoc Saluſtius.hoc ceteri reruʒ romanarum ſcriptoꝛes teſtantur vt plene poſui in quadrageſimali noſtro de penitẽ tia in ſermone de diſcoꝛdia. Sed pꝛofecto vt ſapiens dicit. Ab vna ſeintilla au getur ignis.pꝛincipium belloꝛum ciuiliũ exoꝛ⸗ tum fuit in vꝛbe dum gracchi contra nobi les fauere tentabant populo.ſ AUnde inqt Augꝰliꝰ.ʒ.de ciuita.dei.c.23. Initium ciui lium belloꝛum fuit ſeditiones gracchoꝛuʒ agrarijs legibus excitate volebant enim agros popło diuidere quos nobilitas per peram poſſidebat. Sed tam vetuſtam ini quitatem audere conuellere periculoſiſſi/ mum immo vt res ipſa docuit pernitioſiſſt mum fuit. Et liꝰ. 2. de ciuita.dei.c.ii.dicit Vnus gracchoꝛum occiſus fnit a quo ſcri bit ſeditiones graues cepiſſe ſaluſtiꝰ. Qꝛ vo romani deſolationem vꝛbis factã affe rebant quoniam xpᷣm ſuſceperunt eiuſqʒ; cultum in vꝛbe. Auguſtinus pꝛetacto liꝰ 3. c. 28. erroꝛem iſtum confutat. Ait enim ſic. Crudelia bella ciuilia oibus bellis ho ſtilibug auctoꝛibus etiam eoꝛ um ſatenti/ bus amarioꝛa quibus illa reſpublica nec afflicta ſed perdita omnino iudicata eſt lõ ge ante aduentum chꝛiſti exoꝛta ſunt:ſci li cet MWarij 1 Scille Sertoꝛu Catilline Le pidi ? Catulli Põpei ⁊ Ceſaris. [Sed qd de roma contendimus cum etiam diebus noſtris tantas viderimus calamitates oc ciſiones depꝛedationes exilia damna re? umm. mal⸗ Vitati hit mneclo tüſſim Parin G aiue po rne no ndſo deſe nicht wonſe u ſe⸗ loee ebꝛi ſipi cog⸗ hꝛeca ſin⸗ ſaen ſone gidek eſoresn 17 Knon licnones .. Tho. lniſt., dignaro/ duntat mmtanin nradd tlſee ratmm unt orcnüſt Quidani ommnoni lin ho iremz Ptplene penitẽ oſecto WRR W mmanobi Indeinqt ninuman mchon; ant enim binas pe⸗ uſ n cichleſſil oniiſ icinl ngul uſr,A Ecula ſeculoꝝ Amen. yum: altiſſimoꝛum palatioꝛum ruinas et mala innumera vt ſic dicam in tot italie ci uitatibus pꝛopter ciuilia bella ⁊ rixas in/ debitas. Ad quas tamen mitigandas nõ mediocriter pꝛofnerunt pꝛedicatoꝛes do⸗⸗ ctiſſimoꝛum viroꝛuʒ ⁊ pꝛecipue ſancti ber nardini qui multas extin xit diſcoꝛdias et populos conduxit ad pacẽ.deſeratur itaq; huius ignis exurẽtiſſimus ardoꝛ ⁊ ira de poſita inuigilet vnuſquiſq; paciſice viue / ure qui in numero filioꝛum dei eſſe deſide⸗ rat eius gratia ſuauiſſima recreari. Quaʒ nobis ille largiat᷑ qui eſt bñdictus per oia Feria ſexta quarte hebdomade. Se ho Sermo vigeſimus ſeptimus nouus. bere. verba ſunt redempto⸗ ris noſtri oꝛiginaliter Joan mnis. 40. Co. in euagelio ho dierno.Quemadmodũ deſiderat ceruus ud fontes aquarum: ita amoꝛoſus ieſus deſiderat ſaluos facere peccatoꝛes.Sʒ ple riq;ʒ tanto ire ſue impetu pꝛecipitantur vt non ſolum audire recuſent blandam vocẽc eius ad penitentiã eos dulcit᷑ inuitantis: uinimo oculis clauſis ad omne malum eſe faciles reddunt ⁊ expeditos.Et cuʒ ca loꝛe iracundie contra ſuos pꝛoximos in/ ebꝛientur putant ſe obſequiũ pꝛeſtare deo ſi vitam illis auferunt violenter. St quâ doqʒ tales dũ pꝛedicat᷑ euangeliuz chꝛiſti pꝛeſentes quibus bene eſt: vt oſtendatur ſui magnitudo peccati.Hij ſunt qui occi/ dere aliquẽ ſibi exoſum diſpoſuerunt: vel ſi occiderunt in pꝛeterito tentantur vt de: ſperent de miſericoꝛdia dei.Ab hijs exigit chꝛiſtus aquã vel emendationis vel peni tentie. Pꝛopterea vt eis detur occaſio re/ uertendi ad bonam ⁊ quietam vitã in pꝛe ſenti ſermone de homicidio dicere ſtatui. Et dimiſſis illis que poſita ſunt in qua/⸗ drageſimali de penitentia. Adhuc de ipſo tria hodie myſteria pꝛoponemꝰ declaràda By di enndelitatis. Cꝛ'damnabilitatis. A mibi bi/ 80 Cz'n irregularitatis. ¶Q53 crudeles ſunt qui ſe interſciüt aut inocentes aut parentes..Lap.pᷣm, imum myſteriu de homicidio de p clarãdum dicitur crudelitatis. Ad magnam nàqʒ crudelitatẽ ſpectat — cum quis abſq; cauſã rationabili ⁊ iuſta interficit aliqueʒ. Sed maxima eſt crude/ litas cum quis interficit ſeipſum vt ponit Tho.ꝛ2ꝛ.q.bA.Et cõſirmatur.23.q. .c.Si⸗ non licet S. Hon occides. C Põot aũt iſta ſtat in tibus. ꝛo in occiſione inocentis. Cʒe in occiſione parẽtum. . ¶ Eirca occiſionẽ vo ſui occurrũt quinqʒ difficultates. ¶ Pꝛia E: an liceat alicui occi crudelitas adhuc diſtingui ? latius ꝙ ↄſi dere ſeipſũ cauſa melioꝛis vite ſeu ſelicita tis citiꝰ cõ ſequẽ de Bicut fec it Theo b 20 t9 phᷣus:de quo mentionẽ facit Augꝰliꝰ pᷣ de ciui.dei. ¶ Ad hoc reſpõdet Tho.ꝛ2.q:8. ꝙ hoc nõ licet: quia trãſitus hominis de hac vita ad alia felicioꝛem nõ libero arbi trio hominis ſed poteſtate diuine gratie. ¶ Secũda difſicultas eſte An liceat occide re ſeipſũ cauſa euadendi milerias pꝛeſen/ tis vite paupertatis confuſionis iſirmita/ tis ⁊ huiuſmodi. ¶ Sicut fecit achitophel laqueo ſe ſuſpẽdens.vt habetur ſcdi regũ 17. c. ¶ Similiter ſaul vt notatur pᷣmi regũ vltimo.c.victus in bello a philiſteis irruit ſuper gladium ſuum ⁊ nõ plene moꝛtuus rogauit amalechitã ſeruum ſuum vt inter ficeret eum ne illuderetur a philiſteis.qd ⁊ fecit.ſ Et pꝛimi machabeoꝝ.lA.c. Nar/⸗ rat᷑ ꝙ oʒias ne caperetur ⁊ illuderet᷑ a gẽ/ tilibus ſe occidit.qᷓ M. arcus bꝛutꝰ 2 Gayꝰ caſſius vt refert Hoꝛoſiꝰ liꝰ.ũ.in campis philippicis victi ad deſperationem pulſi: bꝛutus latus ſed caſſius caput inuitatis percuſſoꝛibus pꝛebuerunt.ſ Marcus an tonius victus ab octauiano in bello ter⸗/ reſtri ⁊ nauali 'm Hoꝛoſium obſeſſa ab octauiano alexandria in qua ipſe moꝛa/ batur gladio ſe peremit ne veniret ad ma nus octauiani.¶Ad hoc dicit Tho.ꝙ nõ licet alicui ſeipſũ occidẽ vt euadat mibias alias:qꝛ ẽ aſſumere maiꝰ malũ ad vitãdũ eo vera ſoꝛtitudo:ſfed mollicies nõ valẽs gbigdet minus malũ quod eſtↄtra rationẽ. Nam tuncu vltimũ malon vite huius oium terribili mala penalia ſuſtinere. ¶ Secũdo cõſiſtitt aſtn uʒ eſt moꝛs:vt dicit phᷣs ʒ ethicoꝑ.¶ Ter crudeutas homicidu in occiſione innocon mmane tia difficultas. An cauſa puniẽdi peccatũ tis. Sicitur eni Exodi.ꝛ3.c. Innocentem ⁊ aameiia commſiũ liceat alicui occidere ſeſm. Si? iuſtũ non occides.vt enim dicit Zho. Cuzʒz nigf⸗ cut fecit iundas qui penitẽtia ductus ꝓpter occiſio peccatoꝛis intantũ ſit licita inquan glotn pꝛoditionẽ᷑ xpᷣi abiens laqueo ſe ſuſpendit tum oꝛdinatur ad bonũ commune:qꝛ per 1 chmm vt habetur Mathei. 26. c. C Bicẽdum ꝙ ipm coꝛꝛumpitur. Juſtoꝝ aut ſit conſerua “ neqʒ hoc licet qꝛ non põt malefactoꝛ occi nua boni conimunis ⁊ ꝓmotiua qꝛ ipᷣi ſfůt tanis di niſi per iudiciũ publice ptãtis.¶ Quar pꝛincipalioꝛ pars multitudinis qua ceteri A ta difficultas. An liceat mulieri ſe occide/ fſuſtentantur. Ideo non licet occidere eos Ei re cauſa vitande coꝛꝛuptionis. Sicut fecit niſi de ſpeciali mandato dei. NHam cum de Vmuca⸗ quedam coniugata honeſtiſſima pꝛo qua us habeat dñium moꝛtis ⁊ vite. Eius eni 1Nel cuz miſiſſet diocletianus imperatoꝛ vt ea oꝛdinatione omnes moꝛiuntur iuſti ⁊ pec ale⸗ abuteretur ꝓpter pulchꝛitudinẽ dixit ma/ catoꝛes. Ideo qui mandato dei occideret cühab rito. Qui cum reſpondiſſet obuiari nõ poſ innocentẽ non peccaret. Sicut Abꝛahbam W ſeæ illa non acceſſit ſed ſe interfecit.vt habe volebat facere: yt ſcribitur Geñ. ꝛ. c. de q laat tur in hiſtoꝛia ecclaſtica. CAd boc reſpõ ita ait Augꝰliꝰ p de ciui.dei.c.ꝛo. Abꝛabãa ſguint detur ꝙ hoc non eit licitũ:qꝛ non eſt com/ non ſolum non eſt culpatus crudelitatis ktattn mittendũ crimen maximũ quod eſt occide crimine: verũetiã laudatus eſt noie pieta/ natut re ſe vt euitetur minus crimen alienũ. Nõ tis ꝙ voluit filiũ nequaq; ſcelerate ſʒ obe gacet enim eſt crimẽ mulieris per violentiaʒ vio dienter occidere. Ad idé. ꝛ. q. .c. Lex eter Nr late ſi conſenſus non adſt.Sed eſt minus na. Qõ aũt innocens ⁊ iuſtus per moꝛteʒ uaan petm̃ ſoꝛnicatiõis qᷓ; occiſio ſin. ¶ Quin pertingat ad regnũ celeſte huius vite mi/ kaſe ta difficultas. An cauſa fugiende libidis ſerias euadens per accidens eſt opi occi ⸗/ umfe dü. ſ. mulier timet ne cõſentiat in aliquod ſoꝛis.Ex bonitate eni dei hoc ei euenit: et inen peccatũ:puta ne violentata in actu conſẽè/ ſui bona diſpoſitione non ex actu homici⸗ nlateſ⸗ tiat delectationi poſſit licite occidere ſeip / de per ſe. C Zertio conſiſtit crudelitas ho leenti ſm. ¶ Et ad hoc dicimus ꝙ non licet: qꝛ micidij in occiſione parentũ.Et ſm Hoſti. lenhi non ſunt facienda mala vt inde veniãt bo parricida in iudicio conuictus vel confeſ⸗ Niqui na:vel vt euitentur mala pꝛeſertiz minoꝛa ſus punitur nõ pena decapitationis ſicut ini⸗ 2z minus certa.Incertũ eſt eniʒ an aliquis alij. Sed virgis ſanguineis verberatus in Erav in futuꝝ conſentiat in peccatũ. Haʒz potẽés eculeo:in ſacco coꝛij cocti ſuti imiſſus cum tione eſt deus eripere a quacunq; fuperueniẽte cane gallo gallinatio ideſt capone ⁊ ſimia nme tribulatione: ſiue a peccato liberare. QO ⁊ vipera in ꝓfundũ maris iactatur:vel in Sap aũt Sanſon occidit ſeipſuz excuſatur ſiceut fluuium/ꝓximum iuxta ſitum regionis vt Herenn Augꝰponit pᷣ de ciui.dei.Et conſirmat᷑.ꝛʒ. oium elementoꝝ vſu carere incipiat: vel ſi liten q..c.MNon licet.iſ Nicolaus de lira ſimili mare non ſuerit ꝓximũ aut fluuius trada lſſuen ratione videtur excuſare Kaulẽ allegas opi tur heſtijs. C. eodẽ titulo.l.pꝛima. ſuneno nionẽ hebꝛeoꝝ quia:ſ. ſe occidit ne in ipſo Qð grauit peccant interficientes reos Aliait iſlluderetur deus verus hebꝛeoꝝ a philiſte auctoꝛitate pꝛopꝛia: et viri interſicientes 1dnns is. Sed contrariuz ſentit Augꝰ. 26. q. S. c. vxoses: 1 muliereg pꝛocurantes aboꝛſuz· lipͤn⸗ MNec mirũ.Et cõmuniter a doctoꝛibus te/ . Ezap.aNM. nn, netur ꝙ ſaul damnatus ſit repꝛobatus. Ecundum myſteriuʒ de homicidio boerhe ¶ Be oʒia inſuper idem refert Micolaꝰ de declarandũ dicitur damnabilitas. Poniene lira.ſ.ꝙ nõ peccauit ſe occidẽdo.Zho.vo Damnantur in occiſione hominuzʒz Nliße dicit contrariũ.Et lʒ laudetur in libꝛis ma (tria genera.ꝗ Pꝛimi ſunt occidẽtes roeos len chabeoꝝ illud fit ꝓpter quandã ſpeciẽ ſo: pꝛopꝛia auctoꝛitate:quod fieri non poteſt nnien titudinis ſeu apparentiam: ſed non fuit in abſqʒ peccato moꝛtali. ¶ Ratio hᷣm Tho. leetoe quia £ nöͤri⸗ docöſii ne innoon nocenen Taliz Gninqven meepe nſem ugtii ſit qnaten adatts amande Cins gi iuſtitpe ocadert lbꝛahan 22,c,deg Abꝛahi elitatis ebicla⸗ e aRNN anon ns item ſtopi ocal icnent:. nhoma/ jelias ho vconleſ/ enigfll aberamon mniſscn ponetſini Z gregions 41 ius d na. ntes /s erfentes aborſu⸗ hommicidi nabiltng ehominn Aetes lo⸗ non . 10 m quia oecidere malefaetoꝛem licitũ eſt inq̊ tum oꝛdinatur ad ſalutẽ totius cõmunita tis. Ideo ad illũ ſolũ pertinet cui committi tur cura cõmunitatis conſeruande. Sicut ad medicũ pertinet pꝛecidere membꝛũ pu tridũ qñ ei cõmiſſa fuerit cura totius coꝛ/⸗ poꝛis ⁊ non ad aliũ medicũ.Cura autẽ bo ni communis cõmiſſa eſt pꝛinapibꝰ ⁊ ali/ is habentibus publicã auctoꝛitatẽ:⁊ ideo eis ſolis licet occidere malefactoꝛes nõ ali is.Quãuis eni facere aligd ad cõmunem vtilitatẽ quod nulli nocet ſit licitũ cuilibet pꝛiuate perſone.Hon tamẽ illud qdð alicui nocet licet ſacere ⁊ ſi vtile alijs niſi ſᷣm iudi ciũ habentis publicã ptãtem.vnde Augꝰ 23. q. finali. c. vltimo ait. Qui ſine aliq̊ pu⸗ blica adminiſtratione maleficũ:furẽ:ſacri⸗ legũ:adulteꝝ piuꝝ ⁊ quẽlibet crimiĩioſũ iter ſecerit aut membꝛis debilitauerit velut ho micida iudicabitur. Sed nunquid licet occidere eũ qui rebellis eſt ciuitau ſue ⁊ no xiuns repertus ex terminos iuriſditionis il nus ciuitatis ſi ipſa ciuitas edictũ publicũ feciſſet.ꝙ ſigs eum vbicũq; occidat pꝛemi um recipiat pecunie vel alterius rei.Et vi/ deretur ꝙ ſic qꝛ hoc non agit ꝓpꝛia aucto ritate ſed publica ex quo ciuitas dedit talẽ licentiã. Sed contrariũ tenetur cõmuni/⸗ ter. Mã ciuitas non habet iuriſditionẽ vel aliquã poteſtatẽ extra ſuum territoꝛiũ. Et ad iniuriaʒ ſibi reputaret vna ciuitas ſi al tera vellet punire ſubditũ ſuum ſeu in ſua eiuitate exiſtentẽ. Hoc eſt eni mittere falcẽ in meſſem alienã quod ꝓhtbetur..q.ʒ.c. Scriptum.vnde ſi occidẽs ex tali licẽtia ca peretur in cinitate illa aliena vbi illum oc⸗/ cidit ⁊ ipſe vt homicida iuſte puniret᷑. In ⸗ iuſta eſt ergo talis lex ⁊ moꝛtalr peccat eã ſtatuens:quia allicit hoĩes ad peccandũ. Abi aũt qui noxius eſt multũ cõmunitati ⁊ dignus moꝛte ꝓpter potentiã ⁊ ſequelaxʒ ſuã nõ poſſet capi vel oꝛdinario iure condẽ nan.Si dominus pꝛincipalis vł iudex ha beret abſolutã poteſtatemn quomodocũqʒ puniendi ſi pꝛetermiſſo oꝛdine iudiciario occidi ſaceret nõ videtur peccare nec homi cida cenſeri ex quo ille meretur moꝛtẽ ⁊ pu niri non põt aliter. Sed nunquid furem licet occeidere. Reſpõdetur ꝙ ſi ſur noctur nius diſcerni non poterat ꝙ ad furanduzʒ 2 non ad occidendũ veniſſet nec alias pote⸗ rat depꝛehendi potuit occidi. Alias non. Eðx de furtis.c.Si perſodiens.ff.de furtis⸗ l. Furem.JFurem vo diurnũ non licet occi⸗ dere niñ ſe telo tunc defendat:qꝛ tũc plus eſt fur. Latron etiam inidiantem in iti neribꝰm leges cuilibet licet occidere.vn/ de Glo.in.c. Inter alia. e de immunitate eccleſiarum dicit. Publicos latrones licet vnicuiq; impune occidere ſine peccato.2. q.S.c.Cum homo.Et capii in furcis ſuſpẽ/ duntur.ff.de penis.l.Capitaliũ S. Zamoſi⸗ ¶ Poteſt etiaʒ aliquis occidere nocturnũ depopulatoꝛẽ agroꝝ.C. eodẽ.l.pᷣꝰ ⁊2³. Nul lum ergo licet occidere ꝓpꝛia auctoꝛitate: nec infidelem iudeũ paganũ vel hereticũ. Secundi qui damnantur de homicidio ſunt mariti iterſicientes vxo:es pꝛopꝛias in adulterio depꝛehẽſas quod nullomodo licet extra iudiciũ. Scom Riccardũ Tho. ⁊ alios in.A.di.37.⁊ peccatuʒ eſt moꝛtale. Et q;uis lex ciuilis hoc ꝓꝑmittat.ff. de adul terijs.l.Quod ait lex. Tamen lex hoc facit non vt licitũ concedens:ſed qꝛ nõ infligit penã pꝛopter maximũ incitamentum ma riti vel patris.Illa tamen lex hodie coꝛꝛe⸗ cta eſt per auctentica nouo iure.vbi dicit᷑: ꝙ adultera debet intrudi in monaſteriuʒ: Et ſic non eſt rea moꝛtis. Sed in hoc ſtan⸗ dum eſt legi eccleſie 'm quam interfectoꝛi bus coniuguʒ ſemper coniugium denega tur. 33. q. 2. c. Interfectoꝛes. ¶ Sed q́;uis nullomodo liceat vxoꝛẽc occidere auctoꝛita te pꝛopꝛia.Lamen queritur vtrum laicus inueniens clericum cũ vxoꝛe matre ſoꝛoꝛe yel ſilia pꝛopꝛia turpiter agentẽ ſi percuti⸗ at ülum incidat in canonem: C Ad quod reſpondet ci Si ꝓo. Extra de ſententia ex cõmunicationis.ꝙ talis non eſt compellẽ dus ad ſedem apoſtolicã accedere.Et glo. ibi dicit.Huic enim parcit canon quia taʒ iuſtum doloꝛem compeſcere non poſſet.C. ad legem iuliam de adulterijs.l.Gꝛaccus Siquis tamen inuenit clericum turpiter agentem non ita pꝛoxima conſanguinita/⸗ tis linea incidit in canonem quia nihil tũc intereſt eius. Immo culpa eſt immiſcere ſe rei ad eum non pertinenti.ff. de regulis iu 2 ris.l.Culpa.CTertij qui dnantur de ho micidio ſunt mulieres adultere ⁊ ſoꝛnica/ rie que timentes ſcandalum filios occidũt in vtero diuerſis medicinis.Sed he nõ ex cuſantur a moꝛtali grauiſſimo. Non tamẽ reputatur homicidiũ cum in vtero eſt niſi fuerit puerperiũ animatũ anima rationali 32.9. 2. c. Qö vo. Dicitur autem foꝛmani malculus ſpacio.Ao.dierum:a femina ſpa cio.So. Nota ꝙ non licet matrẽ ex infi/⸗ Mitate non valentẽ euadere moꝛtẽ:citius ad moꝛtẽ accelerare vt pꝛoles in vtero nõ mMoꝛiatur. Hec pꝛolem nondũ natã occide re vt mater ſaluetur:a omnes qui cooperã tur ad huiuſmodi opera cõſulendo vel au xiliando:vt medici:aromatarij ⁊ alij ſunt hHhomicide. 2.q.pᷣ c Motũ. Sed hoc loco incidit dubium vnum. Atrũ ſcilicet mulie ri liceat occidere volentez ſe oppꝛimere nõ valéti aliter euadere manus eius. ¶ Re ſpondet Raymũ.in ſumma: ꝙ duplex eſt circa hoc opinio a neutra pꝛefertur alteri. Tamen videtur dicendum:ꝙ non licet in tendere aliquo modo occiſionez volentis oppꝛimere. Sicut nec etiam inuadẽtis ad do ne violetur contingat illũ occidi ſibi im putetur.Et ſi dicatur ꝙ occidendo eſt cau/⸗ un moꝛtis illius coꝛpoꝛis ⁊ aie cum in actu voluntatis peccandi moꝛiat᷑. Reſpondeo Hwv iße eſt cauſa ſibi qui alteri iniuriat᷑. Illa autem vtitur iure ſuo naturali quo licʒ vizʒ vi repellere:⁊ magis tenetur ſaluti ſue pꝛo uidere qᷓ; alterius. NHam exponit ſe pericu lo conſentiendi actui peccati permittendo ſeæ oppꝛimi,/ꝓpter difficultatẽ renitentie vo luntatis dum nõ facit quod poteſt ad eua dendũ.Sed ſi ſe tueat᷑ q;tum poteſt ſaluo xo vnde moꝛs oppꝛimenti põt ſequi:reni/ tendo mente peccato ipſa nõ peccaret. Si cut ⁊ ſiquis inuaſus ne ſe defendendo con tingat occidere ꝑmitteret ſe occidi nõ pec/ caret ſed maioꝛis virtutis eſſet.q Si auteʒ mulier poſſet aliter euadere vt clamando fugiendo huiuſmodi non excuſaretur a moꝛtali occidendo. CBSe irregularitate que contrahitur pꝛo pter homicidium 2 duodecim documentis circa buiuſmodi imegulantatẽ. Capᷣ.3. homicidio dicitur irregulanitatis. Eſt autem irregularitas 'm Specu latoꝛem nota ſeu impedimentum canoni/ cum:qua quis ꝓhibetur ad eccleſiaſticos oꝛdines ꝓmoueri ⁊ in eiſdẽ miſtrare. Hec autem contrahitur pꝛopter homicidiũ vel egnie myſterium declaranduz de mutilationem membꝛoꝛũ¶ Pꝛo cuius de claratione plenioꝛe notãda ſunt aliqua do cumenta. Pꝛimum documentum ꝙ ſi homicidium ſiat ſolum mente nunq; idu cit irregularitatem.qꝛ lex pꝛomotonis ſa ctum requirit.is.q.pᷣꝰ.c.fi. Immo ⁊ ſiquis vibꝛet gladium animo occidendi ⁊ tamen non ſequitur effectus moꝛtis vel mutila / tionis:non incurrit irregularitatem etiam ſi vulneraret ⁊ certum ſit ꝙ non eſt moꝛs ſecuta vel amiſſio membꝛi. Neqʒ directe vel indirecte.Quod pꝛopterea dico:quia ſi vulnus intuliſſet nõ de ſe moꝛtale. Et vul neratus yvel pꝛopter imperitiam medici vł pꝛopter defectum cuſtodie:ſcilicet quia nõ cauet ſibi a noxijs moꝛtuus eſt vulnerãs non eſt irregularis m Merrum de ancha Irano. Sʒ vide melius extra de homicidio moꝛteʒz pꝛo ſui defenſione.Sed ſi defendẽ c. Petrus. ¶ Secundum documentuz ꝙ illi qui interſunt vindicte ſanguis ſeu moꝛ ti ⁊ non pꝛeſtant conſilium vel auctoꝛitatẽ non ſunt irregulares ᷣm Innocentium et Buillin etiam ſi appeterent illius moꝛtẽ. ¶ Tertium documentũ:ꝙ ꝗ videt aliqueʒ occidi ⁊ delectatur: ⁊ poſſet etiam ſine ſui periculo liberare ſi vellet q́;uis peſſime ſa ciat non tamen eſt irregularis. Sicut nec medicus qui dimittit inſfirmum moꝛi no/ lens mederi:a diues qui dimittit pauperẽ fame moꝛi.is.q.pꝛima.c. Siquis iratus. ¶Quartum documentum:ꝙ ſiquis mã dat occidi aliquem vel mutilari ⁊ ſequitur effectus eſt irregularis.Si tamen reuocaſ ſet mandatum ⁊ expꝛeſſe ⁊ ſine vlla fictio⸗ ne pꝛohibuit ⁊ anteqᷓ;ᷓ ſequeretur effectus non eſt irregularis ſin Innocentiuʒz extra de ſimonia.c.Sicut tuis. ¶ Quintum do cumentuʒz:ꝙ ſiquis mandat aliquem ver berari inhibens expꝛeſſe ne occidatur aut mutiletur. Et verberatoꝛ nihilominus oc/ cidit vel mutilat eſt irregularis mandatoꝛ ſicut executoꝛ:quis mãdando in culpa ſije ſt Etra CSn gliuspe pounld⸗ guiandi llhoͤtet⸗ ilticii⸗ tſpecia ſeurpe ſueper ſone de munc ſetur ſPo tialrſt ſuaci⸗ opro Cenar öw wen ine⸗ fius ſenb ror lanes tien fiäye mocd ſupe gen mie Plerh gnuna 904 Relati ſinm Uſi chind fe Cormnane Vulauntans, 6n Snen mumconi lcleſiaſfico⸗ rure her owiadüüfe Procais de ntangd, nenmmg enmrizidr moronisſt mo ſans ditunan d muni/ temcnen neſt mon oirece rguis ſ ,„Erul ſecicyl Cad⸗ Vcris ndeancht thotmicdt mentuz sum uctoꝛitati ndunn s mone⸗ Get alcee ium fneſl ,Hiautne ,moriN ioupan is ats, ſrisma ſegvitu enreuoch la ſctiol it. Extra de homicidio.c.Js qui.liꝰ ſẽxto⸗ CSextum documentuz:ꝙ epiſcopus vel alius pꝛelatus qui habet iuriſditionẽ tem poꝛalẽ debet conſtituere iudicẽ ſecularem qui audiat cauſas pꝛecipue ſanguinis. Et illi põt ⁊ debet pꝛecipere ꝙ faciat vnicuiqʒ iuſticiã.Si autem talis iudex iterroget eũ in ſpeciali.Quid agendũ in tali qui.ſ.me/ retur penã ſanguinis:põt reſpondere con ſule peritos.Et caueat᷑ ne ꝓpter ſuã reſpõ ſionem directã vel indirectã ille intelligat ꝙ debeat eum ſanguine punire 'm Ray/ mundũ.Si ex hac reſponſione reus occide retur vel mutilaretur eſſet ille irregularis Poteſt etiã pꝛelatus delegare alicui ſpe ciałr ſuꝑ aliqͥ maleficio ⁊ hiꝰ in iuriſditiõe ſua cõmiſſo:vt ingſita veritate iuſticiã exe q̃tur.Et ſi cui cõmitit᷑ ſic exequet᷑⁊ occidat nõ pꝛopterea ille pꝛelatus eſt irregularis. Extra ne clerici vłmonachi.c.Epᷣs. ¶ Se ptimum documentum:ꝙ non ſoluz iudex in cauſã ſanguinis vbi ſequitur effectꝰ eſt irregularis. Sed etià aſſeſſoꝛ teſtis. Mota rius ſcribens vel pꝛoferens ſententiaʒ vel ſcribens atteſtationes vel legens dum pu blicantur vel ſcribens vel dictans litteras pꝛo vindicta ſanguinis omnes hij irregu⸗/ lares ſunt qꝛ cooperãtur in mãdato ſentẽ tie.ᷣm MRaymũ.di.So.Siquis.Ex ne cle⸗ rici vel monachi.c.Sniazʒ.Sed ſi in huiuſ modi ſẽtentia nõ eſſet ſecutus effectus.ſʒ BGuillin q;uis ſint irregulares epᷣs poteſt ſuper hoc diſpenſare. Pꝛinceps aũᷣt qui le gem condidit cuius legis auctoꝛitate ho⸗ mines ſunt traditi moꝛti non efficitur pꝛo pter hoc irregularis qꝛ incertà perſonã nõ animaduertit: vt notat Archidiaconꝰ.23. q.5.c. Officia. Octauũ documentũ:Si pꝛelati vel alij clerici ad defſenſionẽ rerum ſuarum ponunt querelam de malefactoꝛi bus ſuis ſiue qui eos damniſicauerunt pe nes iudicem ſecularem ⁊ emendã ſibi pe⸗ tant fieri ⁊ pꝛouideri ne talia pꝛeſumantur xontra eos ſi huiuſmodi querelis iudex in ferat moꝛtem exigente iuſticia non ſunt ir regulares dicti clerici ſi pꝛoteſtati ſunt ex / pꝛeſſe ꝙ penam ſanguinis non intendunt Extra de homicidio.c. Pꝛelatis.libꝛo.d. CNonum documentum: ꝓ ſiquis inter! 82 rogaret᷑ ab aliquo. An liceat occidere ma lefactoꝛem: ſi reſpondeat ꝙ licet perpen⸗ dens pꝛobabikłr ipſe reſpondens ꝙ inter⸗ rogans velit facere ſᷣm conſilium eius irre gularis eſt. Secus autem de reſponſione generali cognitionis vel opinionis ex qua non credit aliquem inde iudicandum vel occidendum:ſᷣm Raymundum.C Beci⸗ mum documentum: ꝙ ſiquis ſuadet ali⸗ cui ꝙ indubitanter exponat ſe moꝛti pꝛo chꝛiſto ⁊ eccleſia ⁊ ille moꝛitur tali conſilio non eſt irregularis ſᷣm Innocentiũ et HhHo ſtienſem. ¶ AUndecimum documentum: ꝙ ſiquis committit homicidium veneno ſiue gladio ſiue quomodocunqʒ ſpõtanea voluntate eſt irregularis ⁊ non poteſt pꝛo moueri ⁊ pꝛomotus debet in perpetuũ de poni.Extra de homicidio.c.Sicut dignuz. Et cum tali nunqᷓ;ᷓ diſpenſatur in oꝛdie vel officio di.So.c: Miroꝛ.Etiam ſi ſit occultus miniſtrare in oꝛdine ſuo nõ poteſt de tem poꝛibus oꝛdi.c.fi. Moterit tamen diſpẽ⸗ ſari cum tali in beneſicio. NMec excuſatur ſeu euitat irregularitatem ſi hoc facit ex pꝛecepto iudicis q;uis non peccet obedi/⸗ endo ſi iuſta ſententia eſt.23. q. . capitulo Cum miles. C Guodecimum documentũ ꝙ qui aſſociant homicidam vt ſi opoꝛtet defendant q́;uis nil aliud faciant ſunt irre gulares ſi ſequitur moꝛs vł mutilatio.Eti am ſi diſſuaſerunt pꝛius illi homicide: vt non faceret ⁊ tamen volentem omnino fa cere aſſociarunt. Similiter omnes qui de familia rectoꝛis aſſociant malefactoꝛem: cum ducitur ad moꝛtem ſiue equeſtres ſi ⸗ ue pedeſtres:cuncti funt irregulares.Qui etiam trahunt ad choꝛdam vel aliam toꝛ/ turam reum vt confiteatur maleficium.et ille fatetur ⁊ occiditur eſt irregularis. Qui etiam acuit vel poꝛtat materiam cũ quis eſt decapitãdus vel mutuat vel poꝛtat ſca las vel funes pꝛo aliquo ſuſpendendo:eſt irregularis. Sed pone caſum ꝙ cleri/ cus animo irato vadit ad occidendum ali quem ⁊ reperiens ipſum moꝛtuum ab ali is vt ſatiſſaciat animo ſuo amputat cada⸗ ueri caput:vtrum talis ſit irregularis: Et communiter dicunt doctoꝛes ꝙ non:quia homo moꝛtuus nõ eſt homo m Archin * ¶ Nota tamen ꝙ hec irregularitas homi/ cidi quomodocũqʒ ⁊ quotienſcũqʒ ſit con tracta onte baptiſmũ per baptiſmũ delet᷑. di. Fi. c. Siquis poſt baptiſmũ.ſᷣʒʒ Goffre. ⁊ Guillin. Sed poſt baptiſmmum per ſoluz papam diſpenſatur quod etiam non facile Hacit.Gꝛauiſſimũ itaqʒ peccatuʒ eſt homi cidium quod ex omni parte inuenitur pu/ niri cum ſit contra magnum homis bonũ deſiderabilius ceteris alijs bonis tempo/ ralibus quod eſt ipſa vita.Hinc Cicero liꝰ pᷣ de officis ait. Pꝛincipio generi animã/ tium omni eſt a natura tributũ vt ſe vitaz coꝛpuſq; ſuum tueatur declinetq; ea que nocitura videantur omnia que ſint ad vi nendũ neceſſaria iquirat ⁊ paret vt paſtũ ⁊ latibula vt alia eiuſmodi generis.Heeil le. Abſtinendũ itaqʒ ab illo crudeli pecca to vt ſic bibamus aquam gratie ieſu xpᷣi: Aui eſt benedictus in eternũ ⁊ in ſecula ſe⸗ truloꝝ Amen. WSBSabbato quarte hebdomade.He luxu ria Hᷣꝛnicatoꝝ ſiue de ſoꝛnicatiõe ſimplici. * (Sermo vigeſimus octauus. Scribuntur bec verba Joannis 8. co. a in euang hodierno. Heſcio an te/ merarius cenſeri debeam ſi dixero talẽ eſſe hoc tempoꝛe hominũ conditionẽ vel pau/ lominus inſerioꝛem qualis fuit dum inun dauit in diebus noe diluuiũ fſuper terram: cũ vix reperiatur vnus e mille qui non tur itudini inquinamẽto luxurie ſuccũbat. lee ſiquidem peſtis truculentiſnima oẽs cuiuſcunq; ſtatus fere contaminauit. Et vbiqʒ peccata carnis miſeros moꝛtales in ſiciunt.Quãobꝛem appꝛime puto ſoꝛe ne ceſſarium vt contra luxurià in ſequẽtibus viſputemus. Et lʒ matenia ſit de ſe turpis ingrata tamẽ ea honeſtate verboꝛuz ne Bocium hoc pꝛoſequemur qua nullus niſi volens erubeſcat. Hec omittẽda eſt obiur gatio tam fetidi vicij ex eo pauci quidazʒ ſine ratione ſcandalizantur: cum potius omnes qui ſe mundos puros ⁊ nitidos ca ſitate putant letani debeant cum gndiunt Daducũteimn lierẽ in adulterio depꝛehenſaz. vituperationem hominũ carnaliuʒ ⁊ luxu rie deditoꝛum. Et quoniaz de luxuria in ge nerali ⁊ de adulterio ſcripſimus in quadra geſimali de pnia. Hodie de luxuria foꝛmi⸗ catonꝝ dutaxat dicemus: de qua mia myſte ria ꝓponimus declaranda- ¶¶ Poẽ acceptionis. 2 obiectionis. ¶ u ꝓhbationis. ¶¶AQð ſoꝛnicano aliqñ dĩ idolatria:aliqũᷣ oẽ peccatũ moꝛtale: aliqñ imundicia luxua rie 2 ſtricte concubitus ſoluti cum ſoluta. . Rimũ myſteri declarandũ de ſoꝛ nacatione dicitur acceptionis. Acci ðpitur nãqʒ ſoꝛnicatio in ſeripturis multipliciter. Pꝛimo dicitur ſoꝛnicatio idolatria vel iſidelitas ex eo ꝙ aia recedat per intellectũ a deo adherens falſitati ⁊ er roꝛi.Et de hac ſepe rephenditur ppls anti⸗/ quus iudeoꝛum quia ſepius idolatrabat. ¶ AUnde dicitur O ſee. 4.cͤ. Foꝛnicati ſũt a deo ſuo. ſEt pan paralipomenõ.. c. Foꝛ nicati ſũt poſt deos populoꝝ. Et Judicuzʒ B.c. Foꝛnicati ſunt cum baalim quod erat idolũ gentiliũ.ſ Et Sapientie.ia.c.Initiũ ſpꝛnicationis exquiſitio idoloꝝ.ſEt. 28. q. pꝰ. c. Idolatria.Augꝰait: Idolatria 2 que libet noxia ſuperſtitio ſoꝛnicatio eſt. ¶ Se cundo foꝛnicatio dicit᷑ quecũq; culpa moꝛ talis qztum per eam qui recedit ⁊ ſi non ſide tñ affectu a deo legitimo ſpõſo anime vnde Augꝰdicto.c Jdolatria. Auaritia et quelibet culpa qua aia aberrat a lege dei: mꝛnicatio dici põt. Et de hac dñs Hiere mie.ʒ.c. dicit. Lu foꝛnicata es cum amato ribus multis tamẽ reuertere ad me ⁊ ego ſuſcipidã te. Anima cuz tot ſoꝛnicatur ama ſoꝛibus quot qeaturas ioꝛdinate 2 ſupꝛa deũu diligit. ¶ Tertio ſoꝛnicatio dicitur ois getus luxurie: bᷣm illud Iſidoꝛi.32. q. . c. Mon ſolum omnis immunda pollutio foꝛ nicatio dicitur q;uis quiſqʒ diuerſa turpi⸗ tudinis voluptate pꝛoſtituatur. Sed pꝛo/ pꝛie dicitur ſoꝛnicatio actus venereus iter ſolutum ⁊ ſolutam que dicitur foꝛnicatio ſimplex ad diſtinctionem foꝛnicationis lar E. ſumpte. Hec vo ſoꝛnicatio ſunplex eſt becies luxuri ̃m Zho. 22. q. i? 4. vt etiam ſoſorni Otum ſin ſimpti cuone deus! lepece liturei ſenhp: nͦego nco Cntran Cnan direce wohN W. wae ine camm coꝛui linge eſpſe harn liztn Vumunng Sinbah ng ßen/ une 1 qaeé a. CS. ha m Araſinen 0 mine Auanmua alege e is ho m aman me 100 rNR / ſupꝛs diur ois q, 7,. lnnofn Kwrpil Hedie! crensad Drnicind nhlut icin ponitur. 36.:q. p g Cuůͦ ergo. CQõ triplici obiectione conant᷑ foꝛnica toꝛes ꝓbare ſoꝛnicationẽ ſimplicẽ nõ eſſe peccatũ:⁊ de ſolutione pᷣdictaꝑ obiectionũ undũ myſteriũ declarandũ de lu xuria ſoꝛnicatoꝛuʒz dicitur obiectio nis. Contendunt nãqʒ ſepenume⸗ ro ſoꝛnicatoꝛes deſfendere ⁊ excuſare pecca tum ſuum tentantq; ꝓbare foꝛnicationez ſimplicem non eſſe peccatum triplici obie ctione.C Pꝛima eoꝛum obiectio eſt quia deus non pꝛecipit aliquid quod ſit moꝛta le peccatum.Sed deus pꝛecepit oſee vt di citur eiuſdẽ pᷣ.c.ꝙ ſumeret vxoꝛem mulie rem ſoꝛnicariam ⁊ faceret filios ſoꝛnicatio nũ.ergo foꝛnicatio nõ eſt peccatum. ¶ Se cunda obiectio. Omne peccatuʒ moꝛtale contrariatur charitati.Sed foꝛnicatio nõ contrai iatur charitati nec dei cum non ſit directe contra deũ nec ꝓximi:quia per hoc nulli homini fit iniuria:ergo non eſt pecca tum.ſſ Ande ambꝛoſius dicit. Omnis ſũ ma chꝛiſtiane diſcipline ĩ miſicoꝛdia ⁊ pie tate conſiſtit quam qui habet ⁊ ſi lubꝛicũ carnis patiatur vapulabit ſed nõ peribit. ¶Tertia ſoꝛnicatoꝝ obiectio eſt quia Iſi⸗ doꝛus dicit di.3 4. Chꝛiſtiano non dicã plu rimas ſed nec duas habere ſimul licitum eſt:ſed vnã tm̃:aut vxoꝛem:aut ſi coniunx deeſt loco eius concubinã. Sed in cõcubi natu eſt foꝛnicatio ſimplex:ergo nõ ẽ pec catum. C Ad pꝛimam obiectionẽ reſpon/ det Tho.vbi.S.ſ Anomodo ſᷣm Hierony mũ videlicet ꝙ oſeas meretricem ⁊ foꝛni/ cariam quandã accepit in vxoꝛem ⁊ de im pudica fecit caſtam.Et in hoc nullo modo poteſt argui.Sicut nec hodie ſiquis mere tricem duceret in vxoꝛem volentẽ honeſte viuere:vt patet.ʒꝛ.q.pꝰ.c.Non eſt culpã⸗ dus.vnde extra de ſponſalibus.c.Int᷑ ope ra.laudantur illi qui mulieres meretrices extrahentes de lupanari ducũt in vxoꝛes. MNã vt ibi dicitur. Inter opa charitatis nõ minimũ eſt erranteʒ ab erroꝛis ſui ſemita reuocare.Et vt dicit ibi gloſa. Meretrices dicuntur que multoꝝ libidini patent.3 4. di.c. Nidua.vel quarũ publice venalis eſt turpitudo.ʒ2.q.A.c Meretrices. ¶ Nicoꝰ – 33 Fo de lira dicit ꝙ vxoꝛ quã aecepit oſẽas dẽ mulier ſoꝛnicaria qꝛ erat gentilis ⁊ hãc accepit Oſeas vxoꝛẽ ex diſpenſatione dei⸗ ¶ Aed põt conuenientiſſime dici ꝙ ſoꝛni⸗ nicatio dicitur eſſe peccatũ inqͥtum eſt cõ tra rationẽ rectã. Ratio aũt hois recta eſt ſm ꝙ regulatur voluntate diuina que eſt pꝛima ⁊ ſumma ratio.Et ideo quod ꝗs ſa cit ex voluntate dei eius pꝛecepto obẽdiẽs non eſt contra rationem rectam ⁊ ſi videa tur contra cõem oꝛdis rationẽ.Sicut nec eſt contra nãm qð fit per miraculuz q;uis ſit contra cõem curſuʒ nature.Et ideo oſẽ as non peccauit foꝛnicando ex dei pᷣcepto Nec /ppꝛie talis concubitus debet dici foꝛ nicatio niſi referendo ad curſum cõmunẽ. CAld ſecũdaʒ obiectionẽ reſpondet Tho. ꝙ ſoꝛnicatio ſimplex contrariatur charita tiꝓximi q;tum ad hoc ꝙ repugnat bono pꝛolis naſciture vt oſtendemus in ſequen ti myſterio. DHictum vo Ambꝛoſu non eſt intelligendũ ꝙ ſoꝛnicatoꝛ moꝛiens nõ dã netur ppter opera miſericoꝛdie exhibita: ſed quia per illa diſponitur ad gratiã ⁊ ad penitentiam vnde veniã in pꝛeſenti conſẽ quetur. Ad tertiam obiectionẽ reſpon/ det Oꝛatianus di.34. Qð ibi concubina ſumitur ipꝛopꝛie videlicet pꝛo ea que du⸗/ cta eſt vere in vxoꝛem:ſed ſine ſolemnitate legali:puta ſine inſtrumento dotibus ⁊ te ſtibus ⁊ huiuſmodi. hanc coniugem fſacit affectus.Sed concubinam nominat lex. Et ſic etiaʒ ſumitur concubina di.34· c. Js qui non habert. Qð pꝛobari poteſt ſoꝛnicationem eſſe Saumn Eageke⸗ exemplo. — 4P.3 * . Ertium myſteriuz declarandum de t fpoꝛnicatiõe dĩ pꝛobatio.Ad ↄfirma tionẽ vitatis ꝓbabimus ſimplicez ſo: nicationẽ eſſe peccatũ moꝛtale triplicit⸗ Cp auctoꝛitate. Cꝛoratione. Woexemplo. . ¶Vꝛimo pꝛobamus ſoꝛnicationem eſſe peccatum auctoꝛitate. Inquit enim Apo/ ſtolus ad hebꝛeos.iʒ.c. Foꝛnicatoꝛes et adulteros iudicabit deus ſcilicet ad moꝛ⸗ tem eternam:Et pꝛime ad theſſ. onlceſes 3 7 4. e. Hee eſt volũtas dei vt abſticatis vos a ſꝛnicatione.Et pꝛime ad coꝛinthios.io. c. Heqʒ ſoꝛnicemur. Sicut quidam eoꝛuzʒ ſpꝛnicati ſunt ⁊ ceciderũt in vna die.xxiij. milia quãdo ſcilicet filij iſrael ſoꝛnicati ſũt cum ſfiliabus moab: vt ſcribitur Numerxi . A. Et ad galathas quinto cᷣ. Manife ſta funt opera carnis que ſunt ſoꝛnicatio: adulterium:immundicia:impudicitia:lu/ xuria: idoloꝛum ſeruitus:veneficia:inimi citie:contentiones:emulationes:ire: rixe: diſſentiones:ſecte:iuidie:homicidia:ebꝛie tates:commeſſationes ⁊ hijs ſimilia:que vobis ſicut pꝛedixi quoniã qui talia agũt regnum dei non conſequentur.Et Thobi/ as.A.c.Attẽde tibi ideſt caue ab omni ſoꝛ nicatione ⁊ pꝛeter vxoꝛem tuam nunq̃ʒ pa tiaris crimen ſcire. Scõöm Alexandruzʒ de ales in ꝛ ſumme.Crimẽ pꝛopꝛie impoꝛtat peccatum moꝛtale.Et Augꝰdi.ʒ 4.c. Au⸗ dite. Non licet vobis ſoꝛnicari.Sufficiant vobis vxoꝛes. Non licet habere concubi/ nas etiaʒz ſi vxoꝛes non habetis.Ct Iſido rus.32.q.S.c. Non mechaberis. Nec ꝗſq̃ᷓ; pꝛeter matrimonij federa alijs feminis mi freeatur ad explendam libidinem. C Secũ do pꝛobamus ſoꝛnicationem eſſe pecca⸗ tum ratione.Eſt quippe ſoꝛnicatio contra legem naturalem:vt enim inquit Zho.22. vbi.S.⁊ in z contra gentiles. Ratio natu ralis dictat homini ꝙ filij debeant nutriri a parentibus vſq; ad tempus debitũ.Ad hoc autem nutrimentum pertinet non ſo / lum cibus coꝛpoꝛalis ſed etiazʒ intellectua lis:ſcilicet doctrine moꝛuzʒz ⁊ diſcipline quo non eſt capax puer ante vſum rationis. Et cum poſtea fit capax non poteſt vna die cũ cta adiſcere ſed paulatim. Et ad nutrimen tum coꝛpoꝛale non ſufficit pater in pueri/ tia.Ad nutrimentum anime per coꝛꝛectio nem non ſufficit mater. Naturaliter enim homo eſt pꝛonus ad malum ab adoleſcen tia ſua ⁊ in tali etate parum timet matreʒ. Sed opoꝛtet ꝙ baculus timoꝛis patruʒ ſit ſuper eum.ſ NPꝛopterea dicit Oloſa in c.Ex litteris.Extra de conuerſione infideli um. Qõ ſilius minoꝛ triennio apud ma⸗ trem debet ali. Maioꝛ triennio apud pa/ trem. C.de patria poteſtate.l. Hec filium⸗ C.de infantibꝰ expo ſitis.l.ſẽeunda.Opoꝛ tet ergo ſi pꝛoles debet duci ad perfectio/⸗ nem ſtatus ſui ſᷣm animam et coꝛpus ad quod natura inſtigat ꝙ parẽtes ſimul ſtet per magnum tempus.Sed ſoꝛnicarij cuʒz non ſint aſtricti aliqua lege ad commanen dum ſed poſſint ad placitum ſeparari im/ mo ⁊ debent ſeparani ⁊ pꝛopter periculum palee iuxta ignem ⁊ pꝛopter ſcandalũ alio rum amouendum.?deo ex tali ſeparatio/ ne ſequitur damnum pꝛolis.Contra ratio nem igitur naturalem eſt ꝙ quis ſoꝛnice/ tur: quia opoꝛtet ꝙ concubitus ſit maris ad feminam cum qua permaneat non per modicum tempus ſed diu vel etiam per to tam vitam: Inde eſt ꝙ maribus in ſpecie humana magna ſolicitudo de certitudine pꝛolis ineſt quibus imminet educatio pꝛo lis.Sed ad hanc certitudinem facit deter/ minatio maris ad feminam per matrimo/. nium per quod indiſſolubile ad inuicem li gantur. Hinc eſt qð in.c.pꝛimo extra de cõ iugio lepꝛoſoꝛum dicit Gloſa. Non debẽt coniuges diutius eſſe alter ſine altero.ʒʒ. q/⁊.c. Siquis neceſſitate.ʒ2.q..c.Siquis vxoꝛem.Et in hoc verbo diutius nõ deter. minatur quantuz extendatuy.Et ideo in arbitrio boni viri exiſtit.Extra de officio le gati.c.De cauſis. Permittũtur tamẽ ma riti quandoq; ab vxoꝛibus recedere ⁊ ab/ eſſe per multa tempoꝛa in fauoꝛẽ terre ſan cte.Extra de vo.c.Ad multa.Diutius eti/ am quandoqʒ extenditur vſq; ad bienni⸗ um. ff.locati.l.Cum domini hoꝛꝛeoꝝ.Co habitatio itaqʒ viri ⁊ vxoꝛis conducit vtili tati pꝛolis.Nec obſtat ſi aliquis foꝛnican do ſufficienter pꝛouideat pꝛoli de educatio ne: quia illud quod cadit ſub determiatio ne legis iudicatur ſᷣm id quod communi?⸗ ter accidit:⁊ non ſm id quod in aliquo ca/ ſu contingit.ff.de legibus l. Nam ad ea. ¶ Pꝛoles inſuper ex ſoꝛnicatiõe ſuſcepta leditur quia pꝛiuatur omni dignitate tem poꝛali ⁊ eccleſiaſtica oꝛdinationum et pꝛe laturarum niſi legitimetur ac etiam here/ ditate paterna. ¶ Sed in hoc ſatis hoꝛtan di ſunt illi nobiles: qui per plures annos foꝛnicarias detinuerunt ⁊ genuerunt fili⸗ os ⁊ ſilias nec illas deſerere volunt vt ma ſein/ s d nulſt maz nanen nim/ Nlm ialo ano / ranio nice / nanis nper perio pece de pꝛo ter / no⸗ nli 600 che 533. gris ler⸗ oin ole mg / ſn ci mni/ ſlo ptli 19 nio it 4/9 ea! eytu ſen 10re ere / tan nos fli⸗ trimonio illis copulentur euz a peceato ſic ambo liberari poſſint: ⁊ filijs ſubueniant per legitimationem. Haʒ vt ſcribitur in.c. Tanta. Extra qui filij ſunt legitimi.Zanta eſt vis matrimonij vt qui antea ſunt ge/ niti poſt contractum matrimonium legiti mi habeantur.ſ Idem inſtitu.de nuptijs. Fvltimo. Et. C.de naturalibus liberis.l. Cum quis.Et vt dicit Gloſa in pꝛeſato.c. Tãta.Tales legitimi ſunt quo ad oꝛdines q honoꝛes.quia matrimoniuzʒ omnia pur at pꝛecedentia.Ex pꝛedictis Baten quare ꝛicatio ſit peccatuz. vnde Auguſtinus 32. q. 5. c. Weretrices. ait. Meretrices eſſe ⁊ ad meretrices accedere pꝛohibet domi⸗ nus ſcilicet deuteronomij.25.c.vbi dicitur Mon erit meretrix de ſiliabus iſrael. C Zer tio pꝛobamus ſoꝛnicationem eſſe peccatũ exemplo. Nam vt habetur Actuum.is. c. Ex determinatione facta per apoſtolos in conſilio hierlys mandatum fuit conuerſis ad fidem pꝛecipue gẽtilibus vt abſtinerèet a foꝛnicatiõe.Et hoc ideo quia pagani pu tabãt ſibi hoc licere.Sciat ergo vnuſqſq; vas ſuum poſſidere:vt inquit Apoſtolus pꝛime ad theſſalonicenſes.A.c.In ſanctiſi catione ⁊ honoꝛe non in paſſione deſiderij ſicut ⁊ gẽtes que ignoꝛant deũ. Ipſe quip pe cõditoꝛ omnium mundos nos ec cupit vt ſic digni ſua gratia inueniamur. Quaxʒ nobis ipſe largiatur qui viuit per infinita ſecula ſeculoꝝ Amen. CBominica quarta in q̃drageſima: D luxuria ſodomitarum. Sermo vigeſimus nonus. valde neceſſarius ſed modeſte re citandus. . multitudo magna: Scribun/ tur hec verba Joannis.c.c. et in euangelio pꝛeſentis dominice. Maxi⸗ ma pꝛofecto ẽ multitudo chꝛiſtianoꝛũ qui ieſum chꝛiſtuz ducem electoꝛum ſequi no lunt pꝛopter laſciuiam et carnales delecta tiones. Ita enim inebꝛiatur venenoſa dul cedine voluptatis:vt ſalutis ſue immemo res facti que de chꝛiſto veriſſime pꝛedican tur ducant pꝛo nihilo. Excecauit quidem 1 Eãbatur euz 84 illos malicia eoꝛum.⁊ ſna hoꝛꝛenda pecca ta minima eſſe putant.Et lz omnis luxu/⸗ rie actus abominabilis ſit ⁊ deteſtandus: verumtamen ille eſt qui alios excedit:qui animam ledit: qui ſummo patri diſplicete qui ſit cõtra naturam. Denominatur au⸗: tem cõmuni vocabulo a ſodoma igne ſub uerſa vicium ſodomiticum. Hoc eſt illud quod pꝛoh doloꝛ tempoꝛibus iſtis mul/ tos habet cultoꝛes.Hoc eſt illud quo indi gnatus deus perſepe populos italie peſti lentijs exterminat.Hoc deniq; eſt illud cõ tra quod exclamare pꝛedicatoꝛ quilibzʒ de bet. Inquit enim dominus per Yſaiam il⸗ lud quod etiaponimr. a,l.c. Fit rectoꝛ. Clama ne ceſſes quaſi tuba exalta vocem tuam ⁊ annuncia populo meo ſcelera eo⸗ ruz. Et q;uis in tractatu de timoꝛe iudicio rum dei aliqua de punitione ſcripſerim ſo⸗ domoꝛum. Tamen vt grauitas tanti ſcele ris cunctis fiat nota ſtatui in pꝛeſenti mo ne de peccato illo aliqua ꝑneceſſaria enar rare. He quo ꝓponemus tria myſteria de caranuga. M Cpmno? nominationis. C: cõ ditionis. Cz npunitionis. COõ decẽ ſunt nomia vicij ſodomitici ex quibus depᷣhendi põt grauitas ⁊ enoꝛmi⸗ Rimum myſterium declarandum de peccato ſodomie dicit᷑ nomiatio. Ex nominatiõe quippe illiꝰ peccati ſunt eius nomina. Ch crimẽ peſſimum. Cꝛmnefandum crimẽ. Cʒ mmeſanda libido. C An ediſſima nequitia: C micium cõtra naturam. CZmpaſſio ignominie. ESmturpituldo. Cbominatio. xpeſtialitas inexcuſabilis ¶Pꝛimuʒ nomen vicij ſodomitici eſt eni men peſſimum. vnde Geneſis.iʒ. co. dici tur homies ſodomite erant peſſimi pecca⸗ toꝛes coʒam deo, Et Geneſis. ʒ I dcl de yoſtenditur eius magnitudo. Nam decem * Joſeph accuſauit fratres ſuos apud patrẽ de crimine peſſimo. Scᷣm nomẽ eſt ne ſandum crimen. Et de hoc.32.q.S.c. In eo CZertiũ nomẽ neſfanda libido.de quo In ſtituta de publicis iudicijs & Itẽ lex iulia. MNQuartũ nomen fediſſima nequitia. Et de iſto. C. de adult᷑ijs.l.Fediſſimã.C¶ Quin tum nomẽ vicium contra nãʒ. Et de iſto in auctentico vt non luxurientur contra natu rã.¶ Sextum nomen ſtupꝛũ.de quo.ff.de officio pꝛeſidis.l.finali.ff.de poſtulando.l. p. Remouet. ff. qdᷣ metus cauſa.l. Iſti ꝗ dem.ff. de adulterijs.l.Mariti lenociniũ. Sfinali.ff. de extraoꝛdinarijs criminibus. l.pᷣᷣ. CSeptimũ nomen eſt paſſio ignomi nie.Hoc expᷣſſit Apoſtolus ad romanos pᷣ e.Tradidit inquit illos deus in paſſiones ignominie.¶ Octauũ nomen turpitudo. de q̃ ibidez ſic locutus eſt Apoſtolus. Ma ſeuli relicto naturali vſu femine exarſerũt in deſiderus ſuis: in iuicem maſculi in ma ſeulos turpitudinem operantes. CMonũ nomen eſt abominatio.Be iſto fit mentio leuitici.isð.c.Cum maſculo ne commiſcea⸗ ris cohitu femineo: quia abominatio eſt. CBecimum nomen ſcilicet beſtialitas in excuſabilis ponitur ab Ariſto.in.ꝛ.ethico rum.Et vere pluſqᷓ;ᷓ beſtialitas dici poſſet: quia vicium illud excedit beſtialem condi tioneʒ:quia nulla beſtia reperitur hoc age re.Ita ꝙ per alia vicia homo efficitur ſimi lis beſtijs:per iſtud autem iferioꝛ omni be ſtia cum nulla tantam turpitudineʒ agat. CEt ſi obiceretur ꝙ non videtur eſſe hoc beccatum grauius ceteris vicijs carnali/ dus: tum quia non eſt contra deuʒz ſicut ſa crilegium:nec contra pꝛoximuʒz ſicut adul terium. ¶ Reſpondet Tho.ꝙ hoc pecca/ tum ideo grauiſſimum eſt quia in ipſo vio latur oꝛdo nature qui eſt a deo.ꝗdeo ſeribi tur. 32. q. 7.c. Flagitia. Diuina lex non ſic ſfecit homines vt ſe vterentur modo cõtra naturã: violatur quippe illa ſocietas que cum deo nobis eſſe debet cum eadem na/ tura cuius ipſẽ eſt auctoꝛ libidinis peruer ſitate polluitur.Hec ibi.Dedit enim natu ra legem non ſolum hominibus ſed etiam bꝛutis quam ipſa bꝛuta ſeruant ⁊ ſodomi v tranſgrediuntur. Hec eſt vt per maſeu⸗ lum ⁊ feminam ſiat generatio ⁊ conſerua⸗ tio indiuiduoꝛum in qualibet ſpecie.vnde philoſophus in pᷣ politice ait. Neceſſariuz eſt hominẽ ⁊ feminã commiſceri nõ ex ele: ctione ſed a natura:quia.ſ.eſt cõmune oĩ⸗ bus animalibus.Et in 2 de aĩia. Oia viuẽ tia naturaliter appetunt continuationem ſui in eſſe que non eſt ſine cõmixtione acti ui ⁊ paſſiui.Idem habetur ſcilʒ q natura inſtituit maſculum ⁊ feminã ad generatio nẽ ⁊ ꝓcreationẽ filioꝝ.ff. de iuſticia ⁊ iure.l. pꝰ S. Jus naturale. ſEt in auctẽtico. Qui bus modis naturales efficiütur legitimi: F. Liceat. Collone.d.ſ Et.C.de idicta vidui tate tollẽda.l.finali.ſ Et.C. de legitimis he redibus.l.Lege.ſEt inſtitu.de exhereda/ tione liberoꝝ ¶ Et hoc.i Et in auctẽtico de triente ⁊ ſemiſſe pᷣ.Collone.ʒ. ¶ Laboꝛã tes ergo vicio ſodomitico homicide ſũt:et ſi nõ gladio tamẽ facto.Et crudelioꝛes ſũt omni beſtia. Ham leones ⁊ leopardi ſᷣpen tes ⁊ dꝛacones ⁊ alie fere laboꝛant ad ge⸗ nerationem ⁊ conſeruationem ſue ſpeciei. Sodomite autem laboꝛant ad deſtructio / nem generis humani. Pꝛoinde tantũ hu mana ratio hoc ſcelus abhoꝛꝛet.quia quã tum in ſe eſt genus humanuz penmere ni titur. Maz ſi omnes eſſent hoc neſando vi cio maculati quis homo generari poſſet: pꝛofecto nõ maſculus neqʒ femina. Ideo ſcelerati ſodomite peioꝛes ſunt pharaone ⁊ egyptijs:qm̃ illi ſicut ſcriptũ eſt Exodi pᷣ c.interſiciebant tm̃ maſculos hebꝛeoꝛum feminas autem reſeruabant. Hij vo omni bus ſceleratioꝛes maſculos ⁊ feminas oc/ cidunt. C Pꝛopterea omnes doctoꝛes af firmant peccatũ ſodomie excedere ⁊ ſupe/⸗ rare quãcunqʒ ſpeciem peccati luxurie.Si cut patet.ʒ2.q.⁊.c.Offerebat.c. Aſus.c. Adulterij.E de pe.di.pᷣꝰ.c.Qui puero. Et de exceſſionibus pᷣlatoꝝ.c.Clerici. Be ſeptem conditionibus ſodomitarũ quibus coꝛꝛeſpondeẽt ſepte que fuerunt in punitione illoꝝ. ap. 20., Ecundum myſterium declaranduz de peccato ſodomie dicitur conditio vt enim dicit Nincentius in ſpecu⸗ hiſtoꝛiali liꝰ.2. In punitione ſodomoꝛũ Anue notatur geneſis.i9,/cſeptem continẽ: —— — — R——— = Sr E ſie din — cohſenn Ncie pnde creſſmni; noͤercle/ moneoi/ Oiavinẽ nationen tioneen Mut lgenano wutnel a legum ictanevi lümsbe thercch/ ncode aboꝛi ſütet es ſit ſen ſedei ſrucio/ ntübe nunui mereni ndovi hoſſen 1, i harvore ewa; breoum toomni ſinas Rõ lie / mie. Si ſus.c⸗ ro. Et nitani rontn m rand oncini ſhean/ lonan enn tur in quibus ſignificantur ſeptem condi/ tiones ſodomitarum. C Pꝛima conditio eſt coꝛꝛuptio nature: ⁊ hec oſtẽditur in cla/ moꝛe.dixit enim deus:clamoꝛ ſodomoꝛuʒ 2à gomoꝛꝛeoꝛum multiplicatus eſt nimis. Bene.is.c. Sicut enim mulier que deflo/⸗ ratur clamat vt liberetur a coꝛꝛuptiõe.ꝗta natura clamat ⁊ cõqueritur de ſodomitis. Et ideo in penam huius peccati ⁊ deteſta⸗ tionem iuſto dei iudicio locus ille ſodomi/ tarum factus eſt innaturalis. Haʒ verſus eſt in mare ſalſum quod dicitur mare moꝛ tuum:quia contra naturam alioꝛũ ibi nec piſces viununt ⁊ aues deſuper volantes ſu bito moꝛtue cadunt.¶ Secunda conditio ſodomitarum erat impudẽtia peccati. Ita enim libere impudenter abſqʒ verecun⸗/ dia hoc faciebant maluʒ ac ſi eſſet opus li citum. vnde a maioꝛe vſqʒ; ad minoꝛem ir ruerunt in domum loth vt abuterẽtur pu blice illis duobꝰ angelis hoſpitio receptis a loth quos homines putabant.Et in pe/ naz percuſſi ſunt cecitate. Sicut hodie ſũt aliqui ita ceci ꝙ non ſolũ non erubeſcunt: ſed gloꝛiãtur de huiuſmodi vicio vel ſe ex cuſant de aſſuefactione. ¶ Tertia conditio fuit ſterilitas commixtionis. Hã ex illa cõ mixtiõe vili nihil poterat generari. Sic in penã locus ille nihil gignit vtilitatis. Sic 1 iſto vicio perditi vt eſt pꝛedictum pꝛiuan tur generatione filioꝛũ.vnde putiphar qui emit ioſeph dicitur fuiſſe eunuchꝰ ideſt in/⸗ eptus ad generandum. Et hoc quia vt di/ cit Nicoꝰde lira ⁊ Glo.pᷣꝰ.q.pᷣꝰ.c.Sicut eu nuchus. Dñs exiccauerat genitalia eius eo ꝙ ad turpem vſum eius emerat ioſeph Ideo deus impediuit eum. Pꝛopter t vicium poteſt vxoꝛ negare debitum.32. 2. c. Omnes.in gloſa.¶ Quarta conditio ſodomitarum erat ardoꝛ deſiderij. Plus enim deſiderabant illi in viros qᷓ;ᷓ in mulie res.Cui coꝛꝛeſpondet in penam ignis ar / doꝛ qui combuſſit eos ⁊ poma nata in ar/⸗ boꝛibus circumpoſitis illi lacui que vſq; ad maturitatem ſunt coloꝛis viridis. Mda tura vo ſi incidant᷑ fauille exeunt in ſignũ ignis eterni qui ſemper vꝛit peſſimos ſodo mitas. Non eſt pꝛedicandum populis qdᷣ narro.Quidã frater carceratus ſuit eo ꝙ 85 aſſociauerat alium ⁊ ambo doꝛmierat cuzʒ quibuſdam monialibus in monaſterio et cum ſepe hoc facinus commiſiſſent res cũ ſcandalo populi patefacta eſt⁊ detecta.dũ wo ego perquiſiuiſſeʒ a fratre pꝛefato qua re ſic graue ſacrilegium commiſiſſet. Re⸗ ſpondit ſe nunqͥ; monialem aliquam teti⸗/ giſſe: quoniam in maſculos tm ardebat concupiſcentiam eius.O vicium execran dum. O peccatum abhoꝛꝛendum. Oà de⸗ niq; irrationabile ⁊ pluſq; beſtiale maluz quo extinguitur amoꝛ ad mulieres ⁊ icen ditur ardoꝛ contra omne debitum ad vi/ ros ⁊ maſculos.¶ Quinta conditio ſodo mitarum fuit inſenſibilitas.Iſtud vicium fecit ſodomitas inſenſibiles vt nihil ſenti ⸗ rent de deo. In cuius figuram vxoꝛ loth que reſpexit retro verſa eſt in ſtatuam ſãa⸗ lis.¶ Sexta conditio fuit tenacitas volu⸗ ptatis: que illos inueteratos in hoc vicio ad penitentiam non ſinebat redire. Huic tenacitati coꝛꝛeſpondet gleba bituminis quam locus ille multifarie vomit:bitumẽ autem eſt quedam terra ſicut colla adbe/ rens. C Septima conditio fuit contagio: quia hoc vicio infecta erat tota ſocietas ta lium.Cui coꝛꝛeſpondet in penam quia to. ta regio cum vꝛbe infecta ſimul ſubuerſa eſt. Et pꝛopter hoc etiam combuſſit domi/ nus paruulos ⁊ innocentes:quia ſi vixiſ⸗ ſent pꝛopter contagiũ imitati fuiſſent ope ra turpia alioꝛuzʒz. vnde in hoc miſertus eſt eis deus:vt habetur pᷣꝰ.q.A.caplo Par⸗ uulos. gomitas. ¶ D3 omnes ge uneagannme⸗ Ertium myſterium declarandug de 4 A vicio ſodomie dicitur punitio. Pu⸗ — nitur enim hoc peccatum multipli citer in omni lege.ſ Pꝛimo in lege diuina Scribitur enim leuiti.ꝛo.c.Qui doꝛmierit cuʒ maſculo cohitu femineo vterqʒ opera tus eſt nefas moꝛte moꝛiatur. ¶ Secundo punitur in lege eccleſiaſtica. Nam vbi pꝛo alijs peccatis moꝛtalibus imponitur com muniter penitentia ſeptennis pꝛo hoc in⸗ dicitur penitentia maioꝛ.ʒ3.q.2.c.Hoc ip/ ſum S.ſequenti.Clerici autem conuicti de hoc vicio debent officio ⁊ beneſicio pꝛiuari Extra de exceſſibus pꝛelatoꝛum..ec.Clerici.⸗ ¶ LZertio punitur hoc viciuzʒ in lege impe riali m quam ſodomita debet decapitari qui cõmodat domum ⁊ qui mediatoꝛ eſt C.de extraoꝛdinarijs criminibus.l. Qui puero.ſ Secũdum vo legem municipaleʒ in aliquibus locis tales debent comburi. ¶ Sunt etiam ſᷣm leges omnes ſodomite inſames.Et aduocare ⁊ pꝛocurare non poſ ſunt ſcilicet ſi eſſent conuicti.ff. de poſtulã do S Infames. Sed ſuper oiĩa illa eſt quo/ tidiana ⁊ frequens dei punitio quam vide mus quoniaʒz a triginta ante actis annis vſq; in pꝛeſentem diem tot peſtilentijs et frequentibus italia vexata eſt vt iam ciui - tates vacue ſint populis:⁊ ob nullam cau ſam puto hec euenire niſi pꝛopter abomi⸗ nationem ſodomitarum.Sint ergo ſoliciti ciuitatum rectoꝛes ad talia facinoꝛa exti guenda: ſint ⁊ parentes erga filios dili/ gẽtes vt coꝛꝛecti ⁊ bene inſtructi atq; diſci plinati tantam turpitudinem vitent. Sic ſaciendo mitigabitur ira dei.A qua nos li beret ieſus xpᷣs filius eius cuiꝰ nomẽ ſit in eternũ benedictũ Amen. Feria ſecunda quinte hebdomade. De luxuria inceſtuoſoꝛ òM verba Joaãnis.2. co. ⁊ in euã gelio hodierno.Coꝛꝛupti ſunt ⁊ abomina biles facti pleriqʒ ĩ ſtudijs ſuisqm̃ nõ ple ne credũt que docuit chꝛiſtus de regno ce/⸗ loꝛuz. Quapꝛopter carnales effecti omnẽ? libidinem pꝛo ſolatio coꝛpoꝛis ſtudent ex plere.Et lz ĩ vicio carnis atq; luxurie mul tipliciter errent tamen hodie dicere nobis occurrit de peccato inceſtus.Eſt quippe pe riculoſum ⁊ graue in quod multi ex igno⸗ rantia: quidam vo ex malicia labuntur. Eſt autem inceſtus altera luxurie ſpecies que conſiſtit in commixtione carnali cum coniuncta conſanguinitate vel affinitate vel ſpirituali parentela. vnde Iſidoꝛ .25. ſeripture ⁊ ſermoni quem di xit ieſus. Scribuntur hec q.ʒ:c.Hon eam. Inceſtus inquit eſt cõſan guiearum vel affinium abuſus. Idez. 36 q.pꝰ.c.Lex illa. Et vt dẽ.32. q.⁊.c. Adul⸗ terij malum. Inceſtus grauius peccatum eſt q; adulterium.vt igitur huius peccati noticia ab omnibus poſſit haberi in pꝛe/⸗ ctuni tria ꝓponemus myſteria declaranda de inceſtu. Cpᷣ moẽ commiſſionis. Cꝛmm pꝓhibitionis. Czmnpunitionis. — Quomodo committitur inceſtus in cõ⸗ ſanguinitate:in anrs, cõpaternitate. Cap P'n⸗ Rimüũ myſtenuz declarandum de nceſtu dicitur commiſſionis. Com mittitur nanqʒ hoc peccatum in tribus. ¶ p in conſanguinitate. Cꝛoin affinitate. ʒvin ſpuali paternitate. . CPꝛimo cõ mittitur in conſanguinitate.. Eſt autem conſanguinitas vinculum per / ſonarum ab eodem ſtipite deſcendentium carnali pꝛopagatione contractum:ſʒ Pe trum de palude in quarto di.ꝗo.Et nõ qꝛ dicit ab eodem ſupite intelligendũ eſt pꝛo pinquo.Alias omnes homines eſſent cõ ſanguinei:quia ex vno ſcilicet Adam fecit deus genus hominum:vt dicitur Actuuzʒ i7.co. Et dicitur ↄſanguinitas a communi tate ſanguinis vel a cõueniendo in ſangui ne magis qᷓ; in carne: quia ſanguis ma⸗ gis eſt materia ſeminis. Nam ſperma ſᷣim medicos eſt ſanguis puriſſimus.Et quod dictum eſt carnali pꝛopagatione excludit euam a conſanguinitate ade:quia pꝛodu/ cta fuit ſpirituali pꝛopagatione. Sed non excludit xpᷣʒ a cognatione conſanguineoꝝ beate vginis ꝗa fuit naturalis pꝛopaga⸗/ tio ex parte matris lʒz nõ ex parte patris. ¶ In hac vo conſanguinitate ſunt tres li⸗ nee pſᷣm triplicem habitudinem quam ha/⸗ bent conſanguinei ad inuicem. ¶ Ana eſt pꝛincipiati ad pꝛincipium vt filij ad patrẽ auum pꝛoauum ⁊ ſupꝛa.Et ſᷣm hanc acci pitur linea aſcendentiũ. ¶ Secunda eſt ha — . — bitudo tribac LCtimh gbenon Alterace tompute nlſenoꝛi Neptic tbabi lhio ſi marre. Wus banc⸗ luidi enin npat end ſepos: leligan hopun re⸗ Wy s tren lebt⸗ yrꝛ lum. halite teſſt 1 pnc hon ſoꝛoꝛ loreſa lmmite nin lgom hnuge ans. den ſſcen lin ſtchi⸗ Acul caum petcati npe/ Dumdi Unc ginch 7 tate⸗ n 14 bitudo pꝛincipij ad pꝛincipiatum: vt pa⸗ tris ad filiũ.nepotem pꝛonepotem ⁊ infra. Et ſᷣm hanc accipitur linea deſcendentiuzʒ que non eſt alia a linea aſcendentium ſed aliter accepta ᷣm alium ⁊ alium modum tomputandi quia pm vnaʒ ſit acceptio ab inferioꝛi aſcendendo. Secũdum aliam fit acceptio a ſuperioꝛi deſcendendo.¶ Tertia eſt habitudo eoꝛum qui ſunt ab vno pꝛin- cipio ſicut fratruʒ qui ſunt ex vno patre ⁊ matre.Et nepotuʒz qui ſunt ex duobus fra tribus vel ſoꝛoꝛibus ⁊ ſic deinceps.Et ſᷣm hanc accipitur linea tranſuerſalis que ſub diuiditur in eam que eſt collateralis aſcen dentium.in qua ſunt auunculus:materte ra ⁊ patruus. Et eam que eſt collateralis deſcendentium:in qua ſunt frater: ſoꝛoꝛ: nepos:⁊ neptis ex ſilio vel ex filia. At in telligatur igitur qualis inceſtus commit titur. Sciendum ꝙ poſtq;ᷓ gloꝛioſus de/ us pꝛimos parentes creauit voluit exclu / dere a coniugio vnum gradum conſangui nitatis dicendo per adam Geneſis.2. capi tulo. Relinquet homo patrez ſuum ⁊ ma trem ⁊ adherebit vxoꝛi ſue.Ideſt nunqᷓᷓ li cebit vllo tempoꝛe patri ſumere filiam in vxoꝛem vel matri ſumere filium in mari/⸗ tum.Et multominus extra coniugium car naliter cognoſcere: quia maximum eſſet ſcelus inceſtus.In pꝛimo etiam gradu cõ ſanguinitatis in linea collaterali fuit con/ ceſſum cõtrahere matrimonium filis ade pꝛopter neceſſitatem:quia alij non erant. vnde opoꝛtuit ad multiplicandum genus humanum ꝙ filij ade ſumerent in vxoꝛes ſoꝛoꝛes carnales.Sed ſublata hac neceſſi tate ſemper fuit pꝛohibitum matrimoni / um iter fratres ⁊ ſoꝛoꝛes germanos:quia maximus iceſtus ⁊ multomagis extra cõ iugium talis commixtio.ſſ In lege autem antiqua fuerunt aliqui gradus conſangui nitatis expꝛeſſi in quibus non poterat cõ/ trahi matrimonium.In noua autem lege per determinationem eccleſie ſunt declara ti eſſe quatuoꝛ gradus conſanguinitatis ⁊ affinitatis in quibus non poteſt contra/ hi matrimonium:vt patet extra de conſan 86 Suinitate ? affinitate.e.Siqui a ſtipite.et c.Non debet.ſ Eſt autem pꝛimus gradus in linea collateraliuʒ germani ſeu ſoꝛoꝛes carnales ſeu frater ⁊ ſoꝛoꝛ germani.q Se/ cundus gradus filij duoꝛum germanoꝛuʒ qui dicuntur conſobꝛini. ¶ CTertius gra⸗ dus filij conſobꝛinoꝛum. ſ Quartus filij pꝛedictoꝛum.In nullo ergo hoꝛum gradu um poteſt contrabi matrimonium. Quod ſiquis faceret ſine diſpenſatione pape ma/ trimonium nullum eſſet:ſed continuus in ceſtus ⁊ excommunicati eſſent ſciẽter hoc agendo:⁊ filij illegitimi eſſent.Similiter ſi quis cognoſcat aliquam conſanguineam carnaliter in quocunqʒ pꝛedictoꝛum gra/⸗ duum inceſtuʒ committeret vterqʒ ⁊ enoꝛ me peccatuʒz. ¶ Secundo committitur in ceſtus in affinitate. Eſt autem affinitas ſᷣʒ MRaymundum pꝛoximitas perſonarum: ex carnali copula pꝛoueniens omni carẽs parentela.ſ Abi pꝛimo notandum ꝙ con trahitur affinitas non ſolum per copulam coniugalem ſed etiam per ſoꝛnicariam:vt pꝛobatur.ʒ.q.ʒ.capitulo.Nec eam.Et ex tra de eo qui cognouit conſanguineaʒ vxo ris ſue.c.Diſcretionem. Ita tamen ꝙ vir intret clauſtra pudoꝛis ⁊ perueniat ad con ſumationem operis. Alias non contrabhe retur affinitas: vt patet.3.q.ʒ.capitulo Extraoꝛdinaria.Et extra de eo qui cogno⸗ uit conſanguineam vxoꝛis ſue.c. Fraterni tatis. Secundo notandum: ꝙ affinitas hoc operatur ꝙ omnes conſanguinei vxo ris petri ſunt ſibi affines in eodem gradu in quo ſunt conſanguinei vxoꝛis.Simili⸗ ter omnes conſanguinei petri ſunt affines vxoꝛis ſue in eodem gradu in quo ſunt ſi⸗ bi conſanguinei.Et quod dicitur de vxoꝛe idem intellige de quacunq; muliere carna liten cognita modo pꝛedicto.Sed conſan⸗ guinei petri nullo modo ſunt affines con ſanguineis vxoꝛis ſue:nec inter eos pꝛo⸗ hibetur matrimonium. Extra de conſan⸗/ guinitate ⁊ affinitate.capitulo Suꝑ hijs. vnde germani poſſunt contrahere cũ dua bus ſoꝛoꝛibꝰgermanis.Et pꝛ ⁊ filiꝰ poſſũt ↄtrahẽ cũ mr̃e et filia.Et relicta viri ꝗ fuit germanus vxoꝛis mee vxoꝛe mea moꝛtua poteſt eſſe mihi vxoꝛ. Extra de conſangni/ nitate ⁊ affinitate.c.Qð ſuper hijs.¶ Ter tio notandum ꝙ moꝛtua perſona qua me diante fuit contracta affinitas vtputa ma rito vel vxoꝛe:concubitoꝛe vel concubina remanet affinitas nibhilominus que erat ad conſanguineos eius.vnde affinitas ha bet quatuoꝛ gradus infra quos nõ poteſt contrabi matrimonium:⁊ hij fundatur in gradibus cõſanguinitatis. Quare qui eti am fſoꝛnicatus eſt cum aliqua nõ poteſt cõ trahere cum conſanguineis ſoꝛnicarie: et ecõuerſo vſq; ad quartum gradũ. Et qui ſic contraherent eſſent excõmunicati vt in clementina Eos.¶ Nota etiã m Petruz de palude ꝙ qui cognouit conſanguineaʒ vxoꝛis ſue adhuc ſponſe ſoluta ſunt ſpõſa lia nec poteſt illam ſponſã habere vxoꝛem obſtante ſibi affinitate cõtracta.Hec econ uerſo illã quã foꝛnicarie cognouit obſtãte ſibi publice honeſtatis iuſticia.Et hoc niſi papa diſpenſante. Qui autem cognouit cõ ſanguineam vxoꝛis ſue cum qua cõtraxit per verba de pꝛeſenti ſed nondũ conſuma uit matrimoniũ cum non poſſet debitum negare niſi intrando religionem: videtur ꝙ ad hoc teneatur ne inceſtum committat cognoſcendo affinem:a cum hoc valeat ſa cere quia nonduz conſumauit.Qõ ſi vult remanere in ſeculo neceſſaria eſt ſibi diſpẽ ſatio ad reddẽdũ debitum ſi hoc vult ſine peccato facere:⁊ poteſt epiſcopus diſi penſa re. Qui autem cognouit conſanguineam vxoꝛis ⁊ conſumauit matrimonium tene/ tur quidem debitũ reddere ſed petere non poteſt abſqʒ diſpenſatione epiſcopi. Sigs igitur in his quatuoꝛ gradibus affinita? tis contraberet:matrimonium nullũ eſſet ſed continuus inceſtus:vt in dicta clemen tina Eos. Qui etiam per copulam ſoꝛnica riam hanc affinitatem contraxiſſet nõ poſ ſet contrahere cum cõſanguineis illius cũ qua foꝛnicatus eſt ſed bene cumilla. ¶Mo ta etiam diligenter:ꝙ ſiquis cognonit car naliter mulierem cuius matrem vel filiam vel ſoꝛoꝛem germanam vel conſobꝛinam habet vxoꝛem ſi cognouit carnaliter illaz anteq́; contraxiſſet per verba de pꝛeſenti eum ea quam duxit in vxoꝛem matrimoni um nullum eſt ⁊ dirimi debet pꝛopter im/ pedimentum affinitatis pꝛecedens. Sed ſi carnaliter cognouit illam poſtqᷓ; contra xit per verba de pꝛeſenti cum pꝛedicta ſcili cet muliere vel filia vel ſoꝛoꝛe vel alia con- ſanguinea vel affine matrimoniũ quidem tenet. Sed perdit ius petendi debitum ab vxoꝛe reddere tamẽ tenetur ſed exigere nõ poteſt abſq; peccato moꝛtali.Ex de eo qui cognouit conſanguineaʒ vxoꝛis ſue.c. Di ſeretionem. Et.27.q.2.c. Qui doꝛmierit.Et 32. q.7.c. Qui doꝛmierit.cum pluribus ca pitulis. ¶Tertio committitur inceſtus in ſpirituali paternitate ⁊ cõpaternitate que dicitur cognatio ſpiritualis que contrahi tur in collatione quoꝛum ſacramẽtoꝝx ſcilz baptiſmi confirmationis. Et habet tres gradus. C Mꝛimus dicitur cõpaternitas contrahitur inter patrem ⁊ matrem eius qui tenetur ad baptiſmum vel cõſirmatio nem ⁊ eum qui tenet ad baptiſmũ vel con firmationẽ ac etiã vxoꝛem eius vel etiam qui baptizat vel cõfirmat.¶ Secũdus di citur paternitas ⁊ cõ trahitur inter eũ qui tenet ad baptiſmũ vel conſirmationẽ aut etiã qui illa ſacramenta cõfert qui dicitur pater ſpũalis ⁊ eũ vel eã qui tenetur qui di citur filius eius ſpũalis vł filia ſpiritualis. Tertius dicitur fr̃nitatis:⁊ ↄtrahitur in ter illũ qui tenetur vel eã ad baptiſmũ vel conſirmationez filios eius qui tenet.Si ergo in hoꝝ graduũ qui ad vltra non extẽ duntur aliquis ↄtraxerit: matrimoniũ nul lũ eſt ſed dirimendũ.Et ſimiliter ſiꝗqs com miſit opus carnale cũ aliquo vel aliqua in aliquo gradu huius cognationis ſpũalis inceſtũ committi.ʒo.q.ʒ.c.pᷣ. Ex̃ de cogna tione ſpũali.c. Martinus.Et vt dicitur. 35. q.S.c. Inceſtuoſi duz in ipſo deteſtando atqʒ nefando ſcelere manent nõ inter fide les chꝛiſtianos ſed inter gentiles ? cathe/ cuminos habeantur. . Nota tamẽ hoc lo co aliq̃ documenta.C Pꝛimũ ꝙ excepto ſacramento baptiſmi ? cò firmationis per collationẽ alioꝝ ſacramentoꝝ non ↄtrabit cognatio ſpũalis:vt patet de cognatiõe ſpi rituali liꝰ.o. Scoᷣm documẽtũ ꝙ põt ali quis ↄtrahere cum ſoꝛoꝛe filij ſui ſpualis⸗ nmN terim, 6,Sel conma uſali acon⸗ iden mumcb igarns xcei et di nint bos ſno n nte le nvi ſal; tres a0 einus aſio us di dü gri no aut Natur guidi gals. urin mürel nels von e Müütol gs lclun hün⸗ ta , ndo ſide be / hoclo e is he trcht nbeßi otal inſe 38. q. 3. e. Alud. CTertiũ documentuz q⸗ pater poteſt contrahere cum illa quam ſili us eius tenuit ad baptiſmũ dicto.c.Illud. qᷓ;uis filius non poſſit contrahere cumil⸗ la quã tenuit pater ad baptiſmũ.¶ Quar tum documentũ ꝙ ex eo ꝙ cognatio ſpiri⸗ tualis non habet gradus q;uis filius na turalis petri non poſſit contrahere cum ſi lia ſpirituali ipſius petri quaʒ ſcilicet tenu it ad baptiſmũ vel confirmationem: poſſet tamẽ contrahere cum filia filie ſpiritualis ipſius petri. ʒo.q.3.c.pᷣ.¶ Quintuzʒ docu mentum ꝙ filij duoꝝ compatrum ſiue ſint geniti ante compaternitatẽ ſiue poſtea poſ funt contrabere ad inuicem excepta illa ſo la perſona per quã compaternitas eſt con tracta que nun ;ᷓ poterit copulari alicui ſi lioꝝ fui patris ſpãalis.ʒ0.q.ʒ.c. Suꝑ qui bus. ¶ Bextuz documentũ ꝙ ſiquis puta petrus contra voluntatẽ vxoꝛis: puta ma rie tenet vel leuat de ſacro ſonte filium alte rius: puta ioannẽ filium martini cõtra vo luntatẽ ipſius martini:Fᷣm Joannẽ neapo litanum in ſuis quolibetis vtiq; cõtrabhit᷑ inter eos vera cognatio ſpũalis non obſtã te contradictione voluntatis illoꝛũ. Ita ꝙ petrus eſt vere compater martini ⁊ maria eſt vere cõmater ioannis velit nolit. Quia quod eſt ex ſtatuto eccleſie non depẽdet ex volũtate ſubiectoꝝ ſtatuto ⁊ ſtatuẽtis.Sʒ ex ſtatuto eccleſie eſt ꝙ cognatio ſpiritua/ lis tranſeat ab vno coniugũ in alterũ con ſumato matrimonio.Et ꝙ compaternitas acquiratur patri carnali per hoc: ꝙ aliꝗs filiũ eius leuat de ſacro ſonte. ¶ Septimũ documentum ꝙ per ꝓcuratoꝛẽ non poteſt contrabi compaternitas q;tum ad cogna tionẽ ſpiritualẽ:vt ponit Archidiaconꝰ per legẽ poſt moꝛtẽé.ff.de adoptiõibꝰ.¶ Octa unum documentum ꝙ ſi plures ſint tenen/ des ad baptiſmũ poſſunt nihilominus illi inuicem contrahere:vt notat Innocẽtius. Nonum documentum ꝙ laicus qui ba ptiʒ auit aliquã ſiue ĩ caſu neceſſitatis ſiue extra non poteſt contrahere cuʒz illa.Extra de cognatione ſpũali.c. Ne dü. l. 6. Be cimum documẽtum ſᷣm Tho.in.A.di. 42. ꝙ ſi mulier vł vir baptizet vel tenet ad ba ptiſmũ ſiliũ pꝛopꝛiũ ſi hoc facit in articulo res.Sed ſi petrus c 87 neceſſitatis ſiue per erroꝛem non impedi᷑ exigere vel reddere debitum.Ex eodem.c⸗ Si vo.Si autẽ facit per fraudem impedit᷑ exigere ſed tenetur reddere. Qõð ſi vterqʒ; fecit in fraudẽ neuter põt exigere ⁊ vterqʒ tenetur exactus reddere pᷣm Hoſtienſem. Et addit ꝙ melius eſſetſi continerẽt.Eodẽ etiam modo ſi vir tenet aliquẽ filiũ vxoꝛis ſue:vel vxoꝛ mariti fui ex malicia nõ igno rantia non poteſt exigere debitum.Credit᷑ tamen ꝙ ſuper hoc poſſit epᷣus diſpenſare ſcilicet quo ad exactionem debiti m Pe trum de palude. C Andecimum documẽ tum ꝙ ſi vxoꝛ petri puta ioanna tenuit ad baptiſmũ ſilium berte anteq;ᷓ commiſcerẽ tur vel ↄtrahberet matrimonium cũ ipᷣo pe/ tro. Ipſa moꝛtua poterit petrus habere in vxoꝛem ipſã bertã.Et fic ſucceſſiue iſto mo do poteſt quis hie duas cõmatres in vxo ouit ioãnã anteq;ʒ teneret ad baptiſmũ ſilium berte non pote rit vnq;ᷓ poſtea habere bertam in vxoꝛeʒ⸗ CBuodecimũ documẽtũ ꝙ ſᷣm opinionẽ aliquoꝑ.Cõpaternitas trſit a viro in mu lierẽ quãcunq; carnaliter cognitaz:q;uis non ſit vxoꝛ. Hanc opintonẽ ponit Tho.in 4·:di. 42. Jdem ſentit Olo.ſuper c Sigs ex coniugio.vbi additur ratio quia vna ca ro efficiuntur ſoꝛnicarius cum ſoꝛnicaria. Idẽ tenet Joanes andre. Riccardus aũt in. 4.di.ꝗdicit.ꝙ ſi aliqui efficiãtur vna caro per ſꝛnicationẽ non ꝓpter hoc trãſit compaternitas ab vno in aliũ qꝛ per rem pure carnalẽ con contrahitur cognatio ſpi ritualis.Idem tenet Metrus de palude in 4. dicens ꝙ cognatio ſpũalis dicitur quia a ſpiritualibus cauſatur.vnde verius vide tur ꝙ non ſic ſoꝛnicarij communicent ſibi actiones ſicut coniuges.Quia in mᷣꝛnica⸗ carijs nõ eſt niſi vinculũ carnale ad tẽpus In coniugatis vo ſpirituale ⁊ carnale: vn de ſunt magis vnũ in carne vna. vnde in computatione graduũ pater mater vna perſona computantur. Quduis auteʒ eſie duos in carne vna equaliter ſit in ſoꝛnica⸗ tione ⁊ coniugio.Tamẽ hic vbi querit᷑ de cognatione ſpuali aliquid debet facere vin culum ſpuale. ¶ Antonius de butrio ſuper c arunus s de cognatione ſpirituali⸗ 5₰ refert vtrãqʒ opinionẽ. Sed hane vltimã dicit tenere Hugonẽ ⁊ Archidiaconum 2 Joãnẽ andree in nouella. HNec vt ipᷣi dicũt obſtat ꝙ copula ſoꝛnicaria ĩducit affinita te:qꝛ ulha in affinitate coꝛpoꝛali que etiã per illicitã copulã ⁊ vinculũ coꝛpoꝛale acꝗ ri poteſt. Secus in ſpirituali vt eſt compa⸗ ternitas que eſt vinculum ſpũale.vnde ab ſonum eſt dicere ꝙ per copulam ſoꝛnicari am contrahatur. Innoꝰ vtranqʒ opinionè ponit ⁊ neutraʒ alteri pꝛefert.vnde ſiquis inueniret tale matrimonium iam contra/⸗ ctum de pꝛeſenti vel conſumatum ex quo aliqui dicunt illud tenere tuta via eſſet vt peteretur diſpenſatio vel declaratio a dño apa.Qõ ſi haberi non poſſit ᷣm regulas Hoſtienſis qui dicit.ꝙ vbi reperiuntur cõ contrarie opiniones de matrimonio vtruzʒ tene at vel non adherendum eſt illi que in dicat matrimoniũ tenere niſi cõtraria opi nio fulciretur canonica auctoꝛitate expꝛeſ ſa. Scom igitur eum potius debent dimit ti in ſuo coniugio qᷓ;ᷓ ſeparari.vbi autez ta les nondum contraxiſſent conſulendum ſer eis ꝙ abſtinerent a contractu huiuſ⸗ COQð inceſtus ꝓhibetur tum vt ſeruetur honoꝛ parentibus: tum vt extinguat᷑ occa ſio peccati:tũ etiã vt ↄtrahat᷑ mrimoniũ ⁊ amicitia cũ extraneis. Eabp.2m. cEEcuũdũ myſteriũ declarddũu de iceſtu dicitur ꝓhibitionis. Pꝛohibetur ſi gquidem cõmixtio conſanguineoꝛũ vel affiniũ m Tho.22, q.i? 4. multiplici ra tione..¶ ꝛima ratio eſt quia naturaliter homo debet quandam honoꝛiſicentiazʒ pa rentibus per conſequens alijs conſangui neis qui ex eiſdem parẽtibus de ꝓpinquo trahunt oꝛigint. Intentũ ꝙ apud antiqͥs vt ANaleriꝰrefert nõ erat fas fiiũ ſimul cũ patre balneari ne ſeipſos inuicẽ nudos cõ ſpicerent. Maniſeſtũ eſt aũt ꝙ in actibus venereis maxime conſiſtit quedã turpitu/ do honoꝛificentie contraria. vnde de hijs homines verecundantur.Et ideo incõgru um eſt ꝙ coniunctio venerea fiat taliũ per ſonarum ad inuicem. ¶ Secunda ratio eſt Ead perſonas coniunctas ſangnine neceſ eſt ad inuicem ſimul conuerſani.vnde ſi Eere S. ⸗ homines tales ſcilicet qui ſunt conſangui nei vel affines non arcerentur a cõmixtio ne venerea nimia opoꝛtunitas daretur ho minibus veneree cõmixtionist⁊ ſic animi eoꝝ nimis molleſcerent per luxuriã. ¶ Ter tia ratio eſt quia per hoc impediretur mul tiplicatio amicoꝝ. Dum enim quis vxoꝛc extraneã accipit iunguntur ſibi quadã ſpe ciali amicitia omnes cõſanguinei v xoꝛis ac ſi eſſent conſanguinei ſui.ſQuarta ra⸗ tio quia cum naturaliter homo conſangui neas diligat ſi adderetur amoꝛ qui eſt ex commixtione venerea ſieret nimius ardoꝛ amoꝛis ⁊ libidinis incentiuum quod caſti tati repugnat.Et q;uis inceſtus dicat᷑ qua ſi nõ caſtus ⁊ quelibet ſpecies luxurie coꝛ rumpat caſtitatem tamẽ Anthonomaſice dicitur de iceſtu quaſi coꝛꝛuptio caſtitatis quia abuſus maxime coniunctaꝝ perſona rum inducit coꝛꝛuptelã caſtitatis ex freq̃n ti conuerſatione ⁊ cohabitatione domeſti/ ca. Pꝛopterea periculoſum eſt vt fratres cuzʒ ſoꝛoꝛibus doꝛmiant ⁊ ſimilibus.Aut compatres cũ cõmatribus nimis familia riter conuerſentur. CQualr punitus eſt inceſtus vt patet in muliis exeéplis. ¶Cap. 3J. Ertiũ myſteriu declarandũ de ince/ ceſtũ quidẽ paulus excoicauit quẽ dã coꝛinthũ qui abutebatur nouerca ſua. Et traditus fuit ꝓpter hoc in ptãteʒ ſatha ne vt habetur pᷣ ad coꝛinthios.ꝭ.c.vt in coꝛpoꝛe vexaretur a diabolo ſicut vexabat᷑ in aia. Ruben quia cognouit carnalr vxo rem patris ſui iacob diminutus fuit in pꝛi mogenitura.vñ dixit ei pi. Ruben pꝛimo genitus meus maioꝛ in donis.ſ.eſſe debui ſti.ſ. ꝓpter pꝛimogeniturã.Minoꝛ in ipe/ rio.ſ.es effectꝰ.ſ.pter inceſtũ tuũ qꝛ aſcẽ diſti cubile patris tui ? maculaſti thoꝝ eiꝰ Deñ.penultio.c.Sed in liꝰ de bñdictione piiarchax legit᷑.ꝙ ruben infirmatꝰ ad moꝛ tez ꝓpter hoc inſirmitatẽ iliachã incurrit. Amon qui violauit ſoꝛoꝛc᷑ ſuã iterfectꝰ fuit ab abſalõ:vt ſcribit᷑ ſcdᷣi Regũ.iʒ.c.Et glo rioſus baptiſta ita exhoꝛꝛuit hoc facinus: ꝙ cũ ꝑcepit herodẽ regẽ illud icurriſſe cuʒ herodiade cognata ſusa egreſſus eſt deſtũ t A ſu dicimir punitionis. Pꝛopter in öͤne Uepon imoi ca pwien Mehen Mollar mem gaor fnu N füen⸗ or mnn hone öͤmiri eeturhe canin ,ſTa uremol aiße ywrs anun/ nengul uicha 6ade odca ntqa nece maſic ians ſona eqn eſti/ WN aA famä ð neqʒ ꝓpter penitentià deſeruerat vt in xreparet tantũ nefas.Et cum ſceleribꝰ plu rimis ille eſſet deditus ſolum de hoc publi ce arguit eum dicẽs. NHon licet tibi habere vxoꝛem fratris tui. Marci.6õ.c. Ob quam repꝛehenſionẽ ioannes incarceratus fuit ⁊ decollatus. Quis igitur enumeret qͥt ſunt viri ⁊ mulieres in iceſtu deperditi:quot cõ iugatoxꝝ ꝓpter inceſtum peccata: Nolo ad articularia deſcendere tĩ cõfeſſoꝛes ex⸗ oꝛtoꝛ vt caute interrogent penitẽtes qͥs ſi iuenerint laq̃is inceſtus irretitos nõ ab/ EPoluant ita de facili. Sed dent operã vt ani maꝝ ſaluti ꝓut expedit conſulatur ⁊ deus honoꝛetur Amen. ¶ Yeria ttia ꝗnte hebdᷣe. De petõ accidie. Sermo vigeſimus pꝛimus. Scendit ieſus in templũ ⁊ docebat.Scribunt᷑ hberc verba Joannis. 7. co. et in uansg hodierno. Qui ſe arbitrãtur abſqʒ laboꝛe aſſequi poſſe pꝛemium eterne vite vtiqʒ decipiuntur.quia vt Gꝛegoꝰ inquit in homeł.Ad magna pꝛemia pueniri non poteſt niſi per magnos laboꝛes.Et de hoc Hieroꝰad paulinũ ait. Nihil ſine magno laboꝛe dedit hec vita moꝛtalibꝰ. Pꝛopte rea dux electoꝝ dñs ieſus xpᷣus vt nobis exemplũ daret in omni ſua vita qua fuit ĩ hoc mundo ſtuduit laboꝛare vigilãdo: pe regrinando:oꝛando:pꝛedicãdo ⁊ patiẽdo. Sunt tamen pleriq; accidie vicio detenti: qui ad quecunqʒ opera bona nedũ ex ſuo genere difficilia ſed etiam minima duros aà tardos ſe reddunt.Contra quos hodiere na die dicemus locutun de ißo vili 2 picu/⸗ loſo tñ accidie pctõ.De qͥ miaponemus myſteria declaranda. Cꝛz moꝛiginationis. C 3 remediationis. ¶ LQ5 accidia eſt triſticia ? tedium bene operãdi. Et de triplici tedio. Capᷣ.pn. Vimũ myſteriũ declarandũ de acci dia dr diffinitionis. In quo quid ſit it Damaſcenꝰ. Accidia eſt tnſicca agra⸗ accidia videamus.Et ad hoc ita di 38 uans ideſt que ita depᷣmit aium homis vt nil boni ei agere libeat. Et geehbteren dicit Riccardus de ſcõ victoꝛe.Accidia eſt toꝛ⸗ poꝛ mẽtis negligẽtis bona ichoare.vbi ꝓ ĩtelligẽtia plenioꝛe tria ſũt notàda.C Pꝛi mũ notandũ ſᷣm Tho.22.q.35. articulo p̊. NQõ triſticia de ſe non nomiat aliquid lau dabile vel vituperabile:quia paſſio eſt:et paſſionibus nõ laudamur neqʒ vitupera mur. Sed ſᷣm ꝙ hõ applicat paſſiões ſu as ad malũ vel ad bonũ põt bene vł male facere.Sicut ẽ triſticia de vero malo vt de peccatis ſi ſt moderata eſt bona ptinens ad pniam. Ita ⁊ triſticia ſi ſit de vero bono vt de bonis ſiendis opibus vel de malo ſʒ imoderata eſt peccat ꝑtinens ad accidiã. Eſt igitur triſticia accidie ſemꝑ mala.Et q̊ dupliciter.¶ Anomodo ſᷣm ſeipſã qn.ſ.eſt de eo qð eſt apparens malũ ⁊ vere bonuʒz⸗ qꝛ ſpuᷣale bonũ eſt vere bonũ lʒ appareat malũ ſenſitiue ꝓpter laboꝛẽ qui eſt in eo. Ideo qñ quis triſtatur de aliqᷓ ope ad qð tenetur ſemꝑ eſt peccatũ. Sicut ecõtra de lectatio eſt mala ⁊ peccatum qñ eſt de vere malo ſʒ apparẽti bono:vt delectatio foꝛni cationis ⁊ huiuſmodi. Scdo mo do triſti cia accidie eſt mala ⁊ peccatũ ſᷣm effectum ſuũ qñ.ſ.eſt de vere malo vt de peccato vł moꝛte alicuius ſi ſic agrauat mentẽ vt eaz totaliter a bono retrahat. C Scdᷣm notan dũ ꝙ accidia vt refet Tho.vbi.S. et Alexi in ꝛ eefumme ex eo ꝙ ipoꝛtat tediũ bñ ope⸗ rãdi dicitur quaſi acida ab accedie.Acida aũt ſeu acetoſa funt frigida:frigus vo idu cit difficultatẽ ⁊ tarditatem in motu.vide⸗ mus enim ꝙ aqua cũ ꝓpter frigus eſt cõ gelata immobilis manet que ex ſe flueret. Et ſenes quia frigidi ſunt ⁊ graues ſunt et tardi ad ambulandum. Sicut econtra ado leſcentes in quibus viget caloꝛ naturalis ſunt feſtini ad ambulandũ ⁊ diſcurrenduʒ Accidia ergo ẽ q̃dã frigiditas ſpũalis ſeu defectus amoꝛis ſpuᷣalis ⁊ ſeruoꝛis diuini ex quo aia nõ mouetr᷑ vł cũ difficultate mo uetur ad bñ opandũ. Ideo Bernardus iĩ quadã epla ait.Accidia eſt animi ꝗdã lan guoꝛ:cũ legere nõ libet:oꝛare nõ delectat: meditatiões ſolicite nõ ſetiunt᷑. ¶ Tertiuʒ notandũ ꝙ triplex eſt tediũ.ſ. Coͤmpfitis vſte. 4 Crmeribulationis 4 anguſtie. ¶Uꝛmactionis virtuoſe. CPrimu eſt tediuz pñtis vite.Et de hoe dicebat Job.io.c.Zedet animaʒ meã vite mee.hoc tediũ eſt quedam triſticia de vita pꝛeſenti in qua quis nollet eſſe.Et ſi hocp cedit ex deſiderio celeſtis patrie ⁊ dei amo re ↄſiderando q; dulce ſit:q̃ᷓ; ſuaue:qͥʒ vti le videre deuz: eo frui:ſcõꝝ angeloꝝ agmi nibus intereſſe.ad quod obtinendũ factꝰ eſt homo.Et q;ta hic ſit obſcuritas mẽtis ex ignoꝛantia de deo:quãta pericula:quã ta impuritas:quanta inſtabilitas coꝛdis: bona eſt talis triſticia. Sed habere tediuzʒ de vita pꝛeſenti quia non habet quis illa,ʒ pꝛoſperitatẽ quã vellet illos honoꝛes diui tias ⁊ voluptates quas cupit cum videt ? audit alios ꝓſperari honoꝛari ditari:et ex hoc ita contriſtatur ꝙ vellet non viuere vi lipendens conditionẽ ſuam.Et cũ ita deici tur mente vt ratione deliberata nõ eſſe in mundo appeteret:vel non fuiſſe natũ:vel vt animal bꝛutum affectãs moꝛi quacũqʒ moꝛte etiazʒ in malo ſtatu aie eſſet:iſtud te dium accidia moꝛtalis. ¶ Secũdũ eſt tedi um tribulatiõis ⁊ anguſtie ex triſticia qua quis anguſtiatur ex magnitudie vel mul/ tiplicitate aduerſitatis ſue vel alioꝝ.Et ſi⸗ quidem ſi triſticia ⁊ anxietas ſit ſolum ᷣm pꝛimum motum ſeu ſenſualitatẽ:humana tentatio eſt ⁊ veniale peccatũ vel nullum. Et perfecti vini aliqũ hoc tedium patiũtur vnde Apoſtolus ꝛc ad coꝛinthios pᷣ̊.c. Su pꝛa modũ grauati ſumus.ſ.ex tribulatio nibus ita vt nobis tederet viuere.Sʒ ſi tri ſticia ſit tanta vt abſoꝛbeatur ratio: ita ꝙ ꝓpterea dimittantur neceſſaria bona cuʒ ꝓpoſito nunc bñfaciendi accidia eſt moꝛ talis:de qua Apłs pᷣ ad coꝛinthios.?.c. Triſticia huius ſeculi moꝛtem operat᷑:ſcili cet anime. ¶Ternum eſt tediũ actiõis vir moſe:cum quis triſtatur ſeu anxiatur pꝛo aliquo bono opere quod opoꝛteat eũ ſace re:quia ibi habet laboꝛare:puta in dicẽdo officium: oꝛando:ieiunando:in faciẽdo ali quã obedientiã ⁊ huiuſmodi. Hoc icurrit Pabnlus hebꝛeoꝝ in deſerto:vt enim dicit᷑ Numeri. ꝛi. Cepit pplłs tedere,ppter labo⸗ „ pem itineris. DHum ergo ituł per deſertum penitentie ſeu religionis ſeu vite pꝛeſẽtis ſtatum ex laboꝛibus operum bonoꝛuʒ fre quenter incurritur tedium ⁊ anxietas. Et pꝛecipue hoc euenit in oĩone. Sed vt Hie ronymus dicit de con.di..c. Non medio/ criter. Melioꝛ eſt trium pſalmoꝝ decanta⸗ tio cum coꝛdis puritate ⁊ iocũditate q; to tius pſalterij modulatio cũ anxietate atqʒ ¶Qõ accidia aliqũ oꝛit᷑ ex cõplexiõe coꝛ bor“ lordlnaelone cibi ⁊ iſtiganone dia Ecundũ myſteriũ declarandũ de ac cidia dicit᷑ñ oꝛiginationis.habet eni aoꝛigint᷑ hoc viciũ in mibus. Cp er coꝛpoꝛis complexione· Cꝛvex cibi inoꝛdinatione. Cʒvex diaboli inſtigatione. CPꝛimo ex coꝛpoꝛis complexione. NHaʒ : melancolici inclinantur ad triſticiaʒ ex bu moꝛe melancolico qui ſuperabundat ĩi eis Et partim flegmatici.vnde aliquando ſtu dioſe opoꝛtet eos querere aliqua ſubleua/ tiua triſticie ne nimietate abſoꝛbeantur et inducantur ad deſperationẽ vel tranſſeran tur ad delectabilia mundi. Naʒ vt dicitur ꝓuerbioꝛum.i7.c.Spiritus triſtis exiccat oſſa.vnde Joꝰcaſſianus aſſimilat accidiã vermi qui dicitur tarlus:qui.ſ.generat᷑ in ligno intimo ⁊ rodit paulatim medullazʒ a vigoꝛem ligni:quo coꝛꝛoſo ⁊ euacuato oẽ pondus vel ventus vel percuſſio frangit li gnum immo ex ſe frangitur ⁊ ruit ediſiciũ deſuper. Sic accidia naſcitur ex itimis ani me et paulatim conſumit vigoꝛem ſpũs et feruoꝛem quo ſubtracto etiam abſq; vẽto tentationis per ſe ruit in aliquod magnuzʒ malum. Secũdo accidia habet oꝛtũ ex · cibi inoꝛdinatione cum ſcilicet quis plus debito comedit aut nimis excedit in abſti nentia. pᷣm enim Tho.ꝛ2. q..articulo pᷣ. Paſſiones appetitus ſenſitiui vt triſticie ⁊ alie in ſe poſſunt eſſe peccata venialia et inclinant animam ad moꝛtale.Et quia ap petitus ſenſitiuus habet oꝛganum coꝛpo rale ſequitur ꝙ per aliquam coꝛpoꝛ alẽ in digentiam homo ſit habilioꝛ ad aliquod peccatum. Et ideo poteſt contingere ꝙ ſs gliquas Nign hond mage looef ie cpiun ſsn Caſſe degu dehitn preſens oꝛuz ſt etas. E lythie hmcdio/ Nann/ eq n meng bet ex diaboli inſtigatione. Inſtigat diabo noned dide bet an aliquas mutationes coꝛpoꝛales certis tẽ/ poꝛibus pꝛouenientes aliqua vicia nos magis impugnent.Omnis autẽ coꝛpoꝛa lis defectus de ſe ad triſticiam diſponit. Et ideo ieiunantes circa meridiẽ quando in⸗ cipiunt ſentire defectũ cibi ⁊ vꝛgeri ab eſtu ſolis magis ab accidia impugnãtur.vnde Caſſiaꝰdicit. Ecce demonium meridianuzʒz de quo loquitur ꝓpheta.MHõ timebis a de monio meridiano:quia.ſ.in meridie ieiu/ nantes tentat. ¶ Tertio accidia oꝛtum ha lus ⁊ tentat de hoc vicio ⁊ pꝛecipue dũ ni/ mie quieti videt homines deditos:vt eniʒ inquit Cato. Nam diuturna quies vicijs alimenta miniſtrat. vnde in tertio liꝰ Re/⸗ gum legitur:ꝙ ſalomon dum ſtructure tẽ⸗ pli ⁊ ediſicioꝝ iactauit in ſtatu gratie fuit. Sed cum ſe dedit quieti ſeductus a mulie ribus luxurie vacans templum idolis fa/ bꝛicauit.ſ Similiter Dauid vt habetur ſe cundi Regum. xi.⁊.i2.c. cum remanſit in hierłin in gete cõmiſit adulteriũ cũ berſa- bee.Ideo Hieroꝰad ruſticũ monachũ ait. In deſiderijs eſt omnis ocioſus.Egyptio/⸗ rũ monaſteria hunc moꝛẽ tenent vt nullũ abſq; laboꝛe ⁊ opere ſuſcipiant: non tam pꝛopter vite neceſſaria q́; ꝓpter anime ſa lutem:ne vagetur mens pernicioſis cogi⸗ tationibus:⁊ inſtar foꝛnicantis hieruſaleʒ omni tranſeunti diuaricet pedes ſuos. Et beatus franciſcus in regula fratruʒ mino rum dicit.Fratres illi quibus gratiã dedit dñs laboꝛandi laboꝛent fideliter ⁊ deuote ita ꝙ excluſo ocio anime inimico ſãcte oꝛa tionis ⁊ deuotionis ſpirituz nõ extinguãt. Et Hieroꝰde con.di.ꝰ.c.Nunqʒ.facito ali quid operis vt ſemper diabolus te inueni at occupatum.Et extra de renunciatiõe.c. Niſi cum pꝛidem g. Aerũ.Ocioſitas ⁊ vo luptas ſunt arma hoſtis antiqui ad miſe ⸗ ras capiendas animas. Et Joannes caſ ſianꝰin collatiöibus patrü.Apud egyptũ ab antiquis patribꝰfacta eſt ſentẽtia ope/⸗ rantem monachum vno demone pullari: ocioſum vo innumeris ſpiritibus deuaſta ri.¶ Et lʒ ocioſitas ſilia ſit accidie tamẽ dia bolus ocioſum in accidia confirmat ⁊ inſti Sat vt eius tedium ad omne opus bonuʒ 39 augeat᷑.Legitur in vitis patruzʒ ꝙ cũ bea tus antonius tẽtatione accidie vexaretur cepit clamare ad dñm dicens:dñe volo ſal uus fieri ſed non permittunt me cogitatio nes mee.Et ſubito vidit iuuenem pulcher rimum qui angelus erat ponentem ſe ad ſedendum ⁊ ad laboꝛandum ſpoꝛtas ⁊ ide ad modicum ſurgere ad oꝛandum.Et iteꝝ poſt parum reponentem ſe ad operanduzʒ 7 poſtea ſurgentem ad oꝛandum. Cunqʒ pluries alternatis vicibus ad vtrũqʒ ſe po ſuiſſet demũ dixit angelus:ſic ſac ⁊ ſaluus eris. CODõ homo poteſt fugere accidiam per oꝛationem ⁊ meditationem ac frequẽtatio nem ſacfi. P. 3. Ertium myſtenum declaranduz de t accidia dicit᷑ remediatio. Et lʒ mul hꝛo nunc ſufficit ponere tria. Cp meſt deuota oꝛatio. Cmdiligens meditatio. Czu ſacramentoꝝ frequentatio. Pꝛimum remedium eſt deuota oꝛatio. hoc docuit xpᷣs diſcipulos doꝛmientes pꝛo triſticia.vt dicit᷑ athei.26.c. Vigilate et oꝛate ne intretis in tentationt.quaſi dicẽt oꝛatio vos iuuabit ne ſuccumbatis tenta tioni accidie que ſubintrat mentes vias. Idem etia ̊ ait loquens de tribulationibꝰ in fine mundi. Oꝛate ne fiat fuga veſtra hieme vel ſabbato. Mathei.2 4.c. Hiems eſt frigida ? in ſabbato eſt ociũ ⁊ requies. vult ergo dicẽ:oꝛate ne fugiatis ideſt opꝰ bonum deſeratis ex accidia que ꝓuenit ex frigiditate diuini amoꝛis ⁊ ocio ſeu quiete coꝛpoꝛali.Multum enim valet non ſoluʒ contra accidiam ſed contra quecũq; pecca ta ⁊ q̃ſlibet tentationes ſidelis humiliſqʒ oꝛatio.Ideo Hieroꝰad euſtochiũ ait.Nec cibus ante ſumatur niſi oꝛatiõe pꝛemiſſa: nec recedatur a menſa niſi gratie referant᷑ creatoꝛi. Hoctibus bis terqʒ ſurgendum reuoluenduʒ de ſeripturis quod memoꝛia teneamus.Egredientes hoſpitium armet oꝛatio. Redeuntibus de platea occurrat oꝛatio anteòqʒ ſeſſio nec pꝛius coꝛpuſculuzʒ requieſcat qᷓ; aia paſcatur.Hec ille. ¶ Se m ta ſint contra accidiam remedia tñ * — cundum remedium contra accidiam eſt di ligẽs meditatio pꝛecipue vite ⁊ paſſionis chaiſti.vnde ad hebꝛeos.iꝛ.c. Paulus ait MRecogitate eũ qui talem ſuſtinuit aduer ſus ſemetipᷣm contradictionẽ.ſ.xpᷣm vt nõ ſatigemini ais veſiris deſicientes.ſ.pꝛe te dio. Hoc faciebat deuotus Bernardus qui dixit.Quaãdin vixero memoꝛ ero labo rum quos chꝛiſtus fuſtinuit in pꝛedicãdo fatigationũ:in diſcurrendo tentationũ: in ieiunando vigiliaꝑ:in oꝛando lachꝛymaꝝ ĩ cõpatiẽdo. Recoꝛdaboꝛ etia doloꝝ cõui cioꝝ ſputoꝝ colaphoꝝ ſubſannationũ ⁊ cla uoꝝ hoꝛũq; ſimilium. Alioquin require/ tur a me ſanguis iuſtus qui effuſus eſt ſu per terram. Meditatio etiã ſupplicij futu/ ri et pꝛemij fuperni multum reuocat aiam ab accidia ⁊ tedio.Quis eſt enim tà ihers vel delicatus qui non libenter laboꝛet qũ inde ſciret acquirere maximum lucrum et permanſurum a euadere ſupplicium eter num. Legitur in vitis patrum. Cum qui dam interrogaſſet beatum achillem dicẽs Cur ſedens in cella mea accidiam patioꝛ. Reſpondit ei ſenex:quia nõdum vidifti re quiem quam ſperamus:nec toꝛmentũ qð timemus.Si eniz ea inſpiceres diligenter ſilicet per meditationem ⁊ vermibus ple na eſſet cella tua vſq; ad collum etiam in ipſis pmanẽs ſine accidia iaceres. ¶ Ter tium remedium contra accidiam eſt ſacra/ mentoꝛum frequentatio ⁊ pꝛecipue ſacra/ menti euchariſtie. bm Samaſcenum. Sa cramentum iſtud eſt carbo ignitus qui ex cutit omnẽ toꝛpoꝛem mentis ⁊ gaudere et delectari facit in dño.vnde in figuram dici tur tertij Regum.io.c. Qð cum eſſet heli as feſſus ex tedio ꝓꝑſecutionis ieʒabel vxo ris achab regis iſrael obdoꝛmiuit ſubter vnaz iuniperum:cui apparuit angelus do mini excitans eum a ſomno qui cõſurgẽs vidit ad caput ſuum panem ſubcinericiuʒ adeo ſibi miraculoſe paratum ⁊ vas aque comedit ⁊ bibit.Et cum iterum obdoꝛmil⸗ ſet angelus ſecundo excitauit eum dicens Surge comede grandis eni reſtat tibi via Qui ſurgens iteruʒz comedit ambulauit in ſoꝛtitudine cibi illius vſq; ad mõteʒ dei Helias deſignat dei ſeruum qui ex tribula / tionibus ⁊ vexationibus carnis attedia tus aliquando laboꝛibus ⁊ tẽtationibus obdoꝛmit vt nihil ei libeat facere. Sed iſti gatione angeli boni mens excitatur vt ſu mat ſacramentuz euchariſtie figuratũ per panem ſubcinericium. Hoc ergo ſumpto foꝛtificatur ⁊ confirmatur contra accidiaʒ vt incedat viriliter per deſertum hinꝰmun di vſqʒ ad vitam eternam. Ad quam nos perducat iefns filius dei qui eſt bñdictus in eternum Amen. ¶ Fena quarta qninte hebdomade. De negligentia pꝛelatoꝛum ⁊ epiſcopoꝛum. (Sernde trigeſimus ſecundus. rari opa eius qui miſit ine.ver ba ſunt redemptoꝛis nf̃i oꝛigi aliter Joannis. 9. c. ⁊ in euagelio hodier no.¶ Conſtituti funt in eccleſia dei pꝛelati: quibus cura animaruʒz commiſſa eſt vt la boꝛent ⁊ vigilent ſuper gregem. Sicut do cuit eos xpᷣs exemplo qui tam feruentiſſi⸗ me laboꝛauit pꝛo lalute hominum vt etiã moꝛi non recuſauerit. Ipſe fuit ille paſtoꝛ bonus qui poſuit pꝛo ouibus animam ſu am. Pꝛopterea damnabilis eſt ⁊ piculoſa valde in pꝛelatis negligentia.Quibus di citur illud pꝛimi paralipomenon.29.c. No lite negligere:vos enim clegi deus vt ſte tis coꝛam eo.ſ.pꝛo ſalute pploꝝ.Hinc Au guſtinꝰad valeriuʒ di.Ao.c. Ante oĩa.ait N hil in hac vita ſacilius leuius ⁊ accepta bilius hoibus epᷣi pꝛeſbyteri aut diaconi officio.Sed ſi perfunctoꝛie ideſt negligen ter atq; adulatoꝛie res agat᷑ nihil apud de uʒ miſerius triſtiꝰ atq; danabilius. Quia vo hec negligentia oꝛit᷑ ex accidia de qua diximus in pcedẽti pᷣmone.Iccirco hodier na die de illa rractabimꝰ que in nõnullis vtinã nõ multis platis reperi᷑. Be quibꝰ diſtinguemus triplicẽ negligentid. CP oicitur pꝛouiſionis. C inquiſitionis. E ʒ coꝝectionis. Mualir epi negligẽtes nõ miſtrãt vt de bẽt ſubditis ſacta ⁊ doctrinã ac tpalia bo⸗ Rima negligẽtia platoꝛũ vel epoꝝ Eopoꝛtetope tini . Seli tamryptſt Cuntüe onpn nnaude, lenuon. unnd bicins Clg, e Me.pe org hocher ꝛelan: yth⸗ NN M Neni leaſo mman ſi gichloß nibusdi 9c s Hirdn ſe cn 1A In diren nſin lepll 1s, Qu ae lule. ls egeih 4 * it ntoe liabo/ dicitur ꝓuiſionis. Hec eſt cũ non ꝓuident ſubditis ſi cut debent. Hã tenentur epſi mi niſtrare ſubditis pcipue tria.ſ. CSacramenta. ECBocumenta. ¶ Teinpoꝛalia bona. CPꝛimo tenent miſtrare ſacramenta.Et quia pꝛeter ſacrm oꝛdinis ⁊ ↄfirmationis alia ſacr̃a miniſtrari poſſũt per alios ſacer dotes inſerioꝛes:vigilare debet epᷣs vt ta les idonei ſint ⁊ ſufficientes.i Circa ſacr̃ʒ vo oꝛdinis.pᷣ debet eᷣus ꝓuidere vt dili/ genter examinent᷑ oꝛdinandi.Et ſi de moꝛe illius dioceſis eſt vt per archipᷣſᷣim vel ar chidiaconũ vel pᷣpoſitum examinent᷑: hoc non obſtante debet ip fe alios cum pᷣdictis aſſumere examinatoꝛes ſacerdotes timo⸗/ ratos ⁊ pꝛudentes viros gnaros diuine le gis ⁊ exercitatos in eccleſiaſticis ſanctioni bus qui pꝛomouendos examinẽt:vt dicit᷑ 24. di. c. Qñ. Et pcipue debent examiari de etate legitima.Sufficienti l̃atura ⁊ moꝛũ honeſtate.Hec reqruntur in pᷣſiciẽdis qui bus.ſ.iniungit᷑ cura aĩaꝝ.Ex᷑ de electione. c.Cũ in cunctis.Et vt notat glo.in dicto.c. Eñ examiatio fienda eſt ante diẽ oꝛdiatio nis. De etate aũt credere debet pñtanti oꝛ dinandũ niſi ipe manifeſte ſciat contrariũ vel per ſẽ vel per aliũ:vel hẽat aſpectũ ni/⸗ mis puerilẽ ꝓpter qdᷣ merito poſſet dubita ri.Et tunc reqratur aliqð teſtimoniũ vici / noꝝ vel ↄfinguineoꝝ.Be diſpẽſatione au tẽ habita fuꝑ hoc a papa nõ habet crede/ re niſi hoc oſtẽdat. NPõt tñ credere ſi perſo na eſt multũ fide digna. Quãtũ aũt ad oꝛ/ dines minoꝛes nõ regꝗrit᷑ determiata etas dũmodo exoꝛdat iſantiã.Hã vt dĩ de tpi/ bus oꝛdinationũ liꝰ.Gc. Nullus.in gloſa. Septẽnij põt ↄferri tõfura.28.di.c.De hi is.70.di.c. In ſingulis. Minoꝛi vo nõ po teſt niſi vellet intrare religionẽ.q De lr̃atu ra aũt q;ta eſſe debeat nõ eſt bñ clarũ.Et qᷓ;tum ad ſubdiaconatũ ⁊ diaconatũ opoꝛ tet ꝙ ſltẽ ſciat bene ⁊ expedite leęgere: ne faciat cõfuſionẽ coꝛam populo. Et ꝙ ſciat bene inuenire ⁊ dicere officium cuzʒ ad hoc teneatur. Alias ſi nõ habet modum adi/ ſcendi ipſum vel quia non habet cõmodi/ iatẽ bꝛeuiarij vel quia neſcit per ſe vel cum 90 alio nullomodo debet oꝛdinari. Alias talẽ ſcientem admittens vel oꝛdinans videtur peccare moꝛtaliter cum det illi occaſioneʒ quotidie delinquendi ꝓpter omiſſionem officij.Et vt dicit glo.in.c.Cuʒ ſit.extra de etate ⁊ qualitate ⁊ oꝛdine pꝛeſiciendoꝛuʒ. Eoipſo ꝙ oꝛdinatus apparet indignus et oꝛdinans ſimiliter.Si.di.c. Tantis.in fine: Quantũ ad ſacerdotium videtur neceſſari um ꝙ ſalti feiat grãmaticã ⁊ pꝛecipue ſi eſt ſacerdos fecularis quia tales exponuntur cõmuniter ad curã animaꝝ que male põt exerceri abſq; lectione libꝛoꝝ.i¶ Quantuzʒ autem ad bonitatẽ vite niñ ſit manifeſtus peccatoꝛ dignus eſtreputãdus:vt.c.ni⸗/ co. Ex de ſcrutinio in oꝛdine faciẽdo.debet tamen epᷣs admonere oẽs oꝛdinandos vt confiteantur ante oꝛdinis ſuſceptionem. gItem debet interrogare ſi legitimꝰ:quia ſi illegitimꝰnõ poteſt ꝓmoueri ad aliqueʒ oꝛdinẽ ſine diſpẽ Rtione vel ep̃i quo ad mi noꝛes vel bane quo ad ſuperioꝛes. Miſi eſ ſet religioms qui rõne religionis in huiuſ modi nõ indiget diſpenſatione. Alias oꝛdi nans talẽ illegitimũ ſcientem peccat moꝛ taliter ⁊ oꝛdinatus eſt fuſpenfus. ¶ Itẽ ad ſubdiaconatũ ⁊ ſupꝛa non debet aliquem clericum ſecularem oꝛdinare ſine titulo ali cuius vel b jj vel altaris vel faltiz pa trimonij alias ipſe oꝛdinatoꝛ haberet fibi ꝓuidere.Extra de pꝛebẽdis.c.MNon liceat. c.Epᷣs.Et lʒ exẽpti habeant cõmuniter pꝛi uilegia ꝙ nõ debeãt examinari ꝓpter qdᷣ ſuperſicialiter poteſt traſiri in examinatio ne ipſoꝛum. Zamen quia frequenter ab/ utũtur pꝛeſentantes ineptos puta haben tes defectum etatis vel nimis ignoꝛantes ideo non incongruum eſt ſi in huiuſmodi examinentur.argꝰ.xuq.3.c. Pꝛiuilegiũ. Becu dlo debet pꝛouidere epiſcopus vt icnt ipſe abſtinet ab omni vicio ſimonie: vel quod habet ſpeciem vel ſerupulũ eius ita ⁊K faciant examinatoꝛes ⁊ notarios ab huiuſmo di abſtinere. Et pꝛecipue ab illa coꝛꝛuptela qua ſolent notarij anteq ſeri⸗ bant oꝛdinandum ſeu pꝛeſentandum epi ſcopo petere certam pecuniam. Quod ex/ pꝛeſſe pꝛohibetur p.q.ꝛ. capło Sicut epi ſcopum.Extra de ſimonia capło pꝛimo.t qᷓ;ᷓ uis poſt oꝛdinationẽè factam pꝛo littera teſtimoniali oꝛdinis recepti poſſet notariꝰ moderatum quid a coꝛpoꝛe ab oꝛdinato pꝛo ſuo laboꝛe quando non eſt ſalariatus ab epiſcopo m glo. dicti capli. Sicut ep[ʒ. Tamẽ tutius eſſet abſtinere vt ceſſaret oẽ ſcrupulum ⁊ pꝛecipue cum multum accipi unt ⁊ oꝛdinatoꝛ vel examinatoꝛes partici pant de lucro. Toꝛcia vo vel cerei ſponte oblati recipi poſſunt.Et qui nolũt dare nõ ſunt cogẽdi. ¶ Tertio epiſcopus faciẽs oꝛ dinationes in pꝛincipio ante omnia faci at generalem admonitionem exhoꝛtatio nem ad oꝛdinandos:vt deuote ſuſcipiant oꝛdines cum per huiuſmodi applicent᷑ ad diuina myſteria ſicut angeli.Et ideo conen tur vitam tenere angelicã pꝛecipue vt ca: ſte viuant ⁊ frequentent confeſſionẽ ⁊ pꝛe cipue cum habent exercere actus oꝛdinuzʒ fuoꝝ.Et ꝙ non omittant officium diuinuz huiuſmodi.Deinde ad cautelam abſol/ nat a vinculo excommunicationis ſuſpen ſionis ⁊ interdicti a quibus poteſt oꝛdinã dos. Quarto epiſcopus oꝛdinans cõſe rat oꝛdines illis qui ſunt de ſua dioceſi vel glijs de licentia ſui ep̃i. NHaz vt ſeribitur in c. Eos, de tempoꝛibus oꝛdinationũ liꝰ.6. Epiſcopi qui ſcienter oꝛdinant clericũ alie num per annum a collatione oꝛdinũ ſunt ſuſpenſi.Et poſtqᷓ; ſuſpenſio fuerit manife ſta poterunt ſubditi ſine ipſoꝝ licentia a vi cinis epiſcopis oꝛdinari. ¶ Attendat etiã diligenter epiſcopus vt nõ faciat defectuzʒ in expꝛeſſione foꝛmaꝝ vel collatione iſtru mentoꝝ ipſoꝛum oꝛdinum.Et pꝛecipue ſit cautus in oꝛdine ſacerdotij: ꝙ in calice ſit vinum cum aqua ⁊ ſuper patenam hoſtia Et ꝙ oꝛdinandi lacerdotes tangant calicẽ ⁊ patenam.Et ꝙ imponat manũ ſuper ca pita eoꝛum. Et vt dicit gloſa in.c. ꝛzeſbꝛ. Ex de ſacramentia non iterandis. Sacer/ dotibus ⁊a diaconibus manus imponitur 23. di. c. Quoꝛũdam.Et eoꝛũ conſecratio ſi milis eſt. io.q.pᷣ g. Ecce enidẽter. Sed dif ſerentia eſt quia epiſcopus ⁊ omnes pᷣſbꝛi qui ibi ſunt ſuper caput ipſius pꝛeſbꝛi oꝛ⸗ dinandi manus iponunt. 23. di. c. Pꝛeſby ter. Biaconus vo ſolus epᷣs:eadeʒ diſtin ctione.c.Diaconus.Iſta aũt oꝛdinatione facta dicat ſecretas moꝛoſe ⁊ ſoꝛtit᷑ vt oꝛdi nati ad ſacerdotium poſſint cum eo dicere cum habeant concelebꝛare cum eo non ta men ꝙ iſtud ſit de ſubſtantia oꝛdinatiõis vel ꝙ opoꝛteat ſupplere illud ſi nõ dicerẽt cum eo.ſ hBemũ in fine miſſe ad bene eſſe ſolent epiſcopi ſẽ recomendare oꝛdinatis ⁊iniungere quaſdam miſſas ſacerdotibꝰ. lijs alias oꝛationes pꝛo eccleſia dei pꝛo ſummo pontiſice:pꝛo ipſo ⁊ pꝛo bono ſta: tu ciuitatis.Hec dicta ſunt quoniã pleriq; omittunt ex negligentia ſeruare que a pa tribus tradita ſunt in admiſtratione ſacra menti oꝛdinis. C Secũdo tenentur epiſo pi miniſtrare ſuis populis documẽta. NHo tent ipſi quid ſcriptuʒz eſt in.c. Inter cetera de officio oꝛdinarij. ⁊ audiant apoſtolos. quoꝝ vices gerunt dicentes Actuum.õ.c. on eſt equum nos relinquere verbũ dei ⁊ miniſtrare menſis.Et dñs ieſus apoſto/ lis dixit Marci vltimo. Pꝛedicate euãge lium omni creature.Sed dimittamus iſta conſcientijs pꝛelatoꝝ videant ipſi quomo do clamãdũ ſit ab eis cõtra lupos. C Ter tio tenentur epiſcopi miniſtrare ſuis ſubdi tis tempoꝛalia cũ poſſunt ⁊ abundãt. Se quibus dicetur in ſermone de auaritia cle ricoꝑ.ſ Sed aduertant ne vtantur negli/ gentia obſeruandi eccleſie ſtatuta.ſ Et pꝛi mo ne conferant beneficia indignis quod ꝓhibetur.i.di.c.In ſacerdotibꝰ. ¶ Secũ do nõ plura vni ſʒ ſingula ſingulis di.7o. c. Sãctoꝝ.Extra de pꝛebendis.c.Quia in tantum.Et q;uis ſolus papa diſpenſet vt gs habere poſſit plures eccleſias curatas vel plures dignitates vt i.c. De multa.ex de pꝛebendis.Et in beneſicijs ſimplicibus pluribus habendis e⸗ valeat diſpenſare vt dicit glo.in dicto.c.Lamen ſine cauſa ra tionabili diſpenſando non eſt ſinæ peccato dum vnus clericus exuriat alius autẽ ebꝛi us ſit. Poteſt autẽ epiſcopus eccleſias cu ratas duas vnire ex cauſa ratiõabili puta pꝛopter exiguitatẽ:quia vna nõ ſufficeret ad ſuſtentationẽ vel ꝓpter raritatẽ clerico rum ⁊ huiuſmodi accedente tamen cõſen ſu patronoꝝ ſi habẽt patronos.Et hoc vel ſimpliciter vel ad vitam ſacerdotis eas ha bẽtis. Et ſic poterit abſq; aliqua pape diſ Hent Ftyn tonfn onat ont 166 ltgeo. lgtene uride bendi Plici deßt tpta eo dicae connn crit beneeſe Ainatis nhonb' 1de i onoſg igleig glezn Gnelin rehid n R ercend ſolos, eel, bij dei oto/ Nie NeW Gomo .CLa is ſihdi dit De ntac urnegh/ 1 fLpi nis got . Gcl Cauun Hmnan 8rans nulua. plabus enlire zuſ 13 eccatd ncebꝛl ſias lipott fficget clen⸗ α hoert s en penſãatione quis habere duas chratas:qꝛ vt vna reputatur. ¶ Tertio attẽdat vt nõ conſeratregimẽ parrochialis eccleſie ei q non attigit annuzʒz. xxviij.quod ſi fiat col latio non valet.:vt patet extra de electione liꝰ.6õ. In.c.Licet.⁊ in.c. Nemo. Nam vt di cit glo.in.c.Ex ratione.Ev᷑ de etate ⁊ quali tate ⁊ oꝛdie pſiciendoꝝ. Pueri nõ reputã tur idonei ad bñſicia curata.Extra de pꝛe/ bendis.c. Super. Sed ad beneficia ſim⸗ plicia ſic.77. di.c. In ſingulis. CQAuali ep̃i ⁊ plati negligẽtes nõ ingrũt defectus ſubditoꝝ.Et de viſitatione ſiẽda per ipſos. £ ab.2t. — Ecunda negligentia epoꝝ ? alioꝛuʒ pꝛelatoꝝ dicitur iquiſitionis. Mul ti enim negligentes ſunt ad inqui / rendã vitã ſubditoꝝ. Nam vt dicit glo.in c.Quotiens.exẽ᷑ de ſimonia. Pꝛelatoꝝ eſt inquirere de exceſſibus ſubditox.extra de officio oꝛdinarij.c.pᷣ.xi.q.ʒ.c. Mꝛecipue. vnde dixit dñs Ezechieli in perſona pꝛela toꝛum. Eʒzechielis.3ʒ.c. Fili hominis ſpe⸗ culatoꝛem dedi te domui iſrael ideſt plebi tibi commiſſe ad intuendum facta eoꝛum. vnde ſi dicente me ad impium ait dominꝰ Moꝛte moꝛieris tu non annüciaueris vt reuertatur ab iniquitate ſua ipſe in iniqui tate ſua moꝛietur:ſanguinẽ vo ſuum ideſt moꝛtẽ de manu tua requiram. Qñ.ſ.ex ne gligentia tue inquiſitionis ⁊ admonitiõis non eſtreuerſus ad pniam. Sicit autẽ de us ad impium moꝛte moꝛieris qñ peccat moꝛtaliter. Hoc enim ipſe dicit per ſcriptu ras.Et ideo debet pꝛelatus iquirere de vi/ ta ſubditoꝝ:vt qñ poteſt percipe aliquod criminale in eis admoneat. vnde dicitur: diligenter cognoſcas vultum pecoꝛis tui: ideſt conuerſationẽ ſubditi interioꝛem ⁊ ex terioꝛem. Hã vt dicit regula iuris.Nõ po/ teſt eſſe iuſta excuſatio paſtoꝛis ſi lupus co medit oues extra de regulis iuris.c. Quã uis.ſ Et ꝓpterea oꝛdinatum eſt vt epᷣs vi ſitet plebeʒ ſibi commiſſã ad minus ſemel in anno vel pluries ſi opus fuerit.io.q. pᷣ c. Decernimus.⁊.c. Epʒ. ⁊.c. Placuit.⁊ cꝰ NRegenda. Et. is.q.2. c. Non ſemel. Ex de hereticis. c. Ad abolendam. Iſta tamen vi ſitatio fienda eſt cum charitate non tyran — Y1 nide:vt dicitur.io.q.3.e. Cauendum.neqʒ; cum onere multarum expenſaꝝꝑ:vt dicitur in.c.Cum apoſtolus extra de cenſibus.Et quia nonnulli viſitant cauſa lucri ideo in c. Romana. extra de cenſibus liꝰ.o. pꝛeci pitur ſub detminatione maledictiõis eter ne vt epiſcopi viſitantes nihil recipiãt pꝛe ter pꝛocurationem victus cum familia ſua ab eccleſijs quas viſitant:⁊ non viſitãtes nihil percipiant.ſ¶ Niſitat nanqʒ medicus egrum ad curandum. Amicus ſocium tri⸗ bulatum ad conſolandũ. Sicut tres amici iob. Viſitat paſtoꝛ gregem ad congregan dum ⁊ defenſanduʒz. Sic pꝛelati debẽt ſub ditos viſitare ad curdas inſirmitates vi/- cioꝛum:ad ſubleuandas neceſſitates miſẽ roꝛum:ad vniendum ⁊ regulandum actio nes ſubditox:⁊ ſic vtiliter viſitẽt.vnde pᷣs q.pᷣꝰ.c. Placuit dicitur. Placuit per ſin/ gulas ecclias epiſcopi per dioceſes ambu lantes pꝛimũ diſcutiant clericos quõ oꝛdi nem baptiſmi teneant vel miſſaꝑ ⁊ qual quecunq; officia in eccleſia peragant.Et ſi recte quidem inueniant deo gr̃as referãt. Sin aũt minime:docere debent ignaros ⁊ hoc modis oibus pᷣcipere:ſicut antiqui ca nones iubent. ¶ Auali pꝛelati ⁊ epi negligentes nõ coꝛ rigunt exceſſus deliquentium qui coꝛꝛigi debent aliquado blande: aliquado ſeuere. Ertia negligentia pꝛelatoꝝ ⁊ epoꝛũ dẽ coꝛꝛectionis.dũ nõnulli nõ coꝛꝛi gunt defectus qͥs reperiunt in viſi/ tatione.Sciendũ tũ ꝙ in huiuſmodi coꝛ/ rectione debet pꝛelatus aliqñ miſereri de/ linquentibus:ſed nõ oibus. Nã recosſcẽ tibus defectũ ſuũ ſine accuſatione ⁊ ſe hu miliantibus miſerendũ. vñ Hieroꝰde pe. di.pꝰ.c. Impoꝛtuna.ait.Abi peccatoꝛ itel ligens vulnus ſuũ tradit medico ſe curan dũ illi non eſt virga neceſſaria ſed ſpũs le/⸗ nitatis.Et ſiliter illa q̃ͥ cõmittunt᷑ ex fragi⸗/ litate nõ ex hituata malicia nec ſũt ſcãda loſa poſſũt ⁊ debent miſericoꝛdit᷑ puniri vt habet᷑ di.So:c.Tua.Contumacibꝰ vo ⁊ ex ſuꝑbia peccãtibꝰ nõ eſt miſerẽdũ.vñ Gꝛe goꝛiꝰ.2. q; ꝗ.c.Quãto.ait.In ↄtumacia ꝑ. ſiſtentibꝰ ſeueros eſſe nos ↄuenit ſm illud m 3 Virgilij. Paxcere ſubiectis ⁊ debellare ſu perbos. Similiter non eſt miſerendũ hijs qui operant᷑ inigtatem poſt plures admo nitiones.vñ Siriciꝰpapa ait.D2. c. Pluri mos. Ferro neceſſe eſt vt abſcindatur vul nera que fomentoꝝ non ſumpſerint medi cinã.ꝗdẽ.iõ.q.p.c. In canõibus.⁊ de ele ctione.c. Cum in cunctis.Et ꝓpterea in.c. Sicut.ex de cohabitatione clericoꝝ ⁊ mu lierum dicitur. Subdiaconi diaconi ſb yteri ↄcubinas retinentes poſt monitio nẽ ſuſpendi debent ab eccleſiaſticis bñſici is ⁊ ſi ſuſpẽſi nõ ſe coꝛꝛexerint ppetuo ſũt pꝛiuandi. Ibi glo.aſſignat rationẽ: qꝛ cre Cente contumacia creſcere debet pena.Ex vt lite non ↄteſtata.c.Qm.Et.ff.de penis l. Relegati.Et iteꝝ ex̃ de cohabitatiõe cle ricoꝛum ⁊c̃.in.c.Si aũt ſeribitur.Si clerici foꝛnicarias detinent ſiue in minoꝛibꝰ ſiue in maioꝛibꝰ oꝛdinibus poſt trinã monitio nem ſpoliẽtnur beneſicijs ⁊ fructibus eccle ſiaſticis. Et in.c. Si quiſq;ᷓ adhuc ita dicit᷑ Siquis ſacerdotum ſuſpectus de ſoꝛnica/ tione cũ aliqua poſt trinã monitionẽ inue nitur fabulari cum ea ⁊ ali̊ modo conuer ſri excõmunicetur ⁊ mulier canonice iudi cetur. Glo. Nomine ſacerdotum intelligũ tfur etiã inferioꝛes:qꝛ inferioꝛa intelligunt᷑ in ſuꝑpioꝛibus.93. di. c. Legimus.iA.q.pᷣꝰ c. Penale.Et ſuper vbo iudicetur ait glo. ideſt in monaſterio ponatur.33. di.c. Fr̃ ni tatis.vel excõmunicetur ſi hoc publicũ eſt vt ex de ſnia excoicationis.c. Si ↄcubine Similiter non eſt miſerendũ hijs qui ope rantur iniquitatẽ infectiuã alioꝝ vt ſũt he retici de quibus diximus in ſermone de ſu erbia hereticoꝝ. t igit᷑ dicit textus i.c. rrefragabili.ex de officio oꝛdiarij. Pꝛe lati debent intendere coꝛꝛectioni ⁊ emẽda tioni ſubditoꝝ:alias requiritur ſãguis eo ruin de manibus ſuis.vbi glo. Durũ ver / bum eſt iſtud pꝛo pꝛelatis negligentibus. Sed vt dicit glo.in.d.c.Irrefragabili.Cũ epᷣs eſt negligens in coꝛꝛectione ſubditoꝝ vis coꝛꝛigendi vel puniendi deuoluitur ad archiepᷣm. 9.q.ʒ.c.Cum ſimus. Operent᷑ itaqʒ pꝛelati opera chꝛiſti: qui eos poſuit vt eſſent lux mundi per debitam diſpenſa⸗/ tionem oium ſupꝛadictoꝝ.Qð ſi fecerinta gfam — n xpi conſequentur. Qua nobis oĩb⸗ largiatur Amen. ¶ Feria quinta quinte hebdomade. De negligentia clericoꝛum. Sermo trigeſimus tertius. deü. Scribũtur hec verba Lu⸗ ce. 7. co. in euâgelio hodierno Spectat pcipue ad clericos deputatos cul tui diuino magniſicare deũ.Ipſi equidẽ ſu ſceperunt officiũ in terris qð angeli⁊ bea ti exercent in celis.Et ꝓpter coꝛonã clerica l ad grãdẽ dignitatẽ ſunt ſublimati. Qui bus dicitur illud Petri pᷣt᷑ ſue canonice.c. 2. Nos eſtis genus electũ regale ſacerdoti um gens ſancta pplłs acqſitionis. Nerũta men q; plures ingrati deo q̃ ad ipſoꝝ offi/ ciũ ꝑtinet pluſq; negligenter ſi dici poteſt exoluũt.Quapꝛopter in pñti ſᷣmone de ne gligẽtia clicoꝝ tractandu cẽſui qui nõ ma gniſicant deũ ſicut decet. Diſtinguemꝰ aũt triplicẽ illoꝝ negligentiam. CPadicitur laudationis. Cꝛdeuotionis. ʒ contractationis. – ¶ Vð clerici negligẽtes nõ laudãt deũ in 7. hoꝛis canonicis qui laudadus eſt oꝛe et vocalłr: ⁊ de cantu officij ac de omiſſione. anm Aie GBima negligetia clericop di lauda tionis.hec eſt dũ recuſant dicere ca nonicas hoꝛas ad q̃̊s tenẽtur. De gbus dẽ illud pᷣs.Septies ĩ die laudẽ dixi tibi.Has hoꝛas iſtituit eccleſia vt dicant᷑ a clicis ad laudandũ deũ pꝛo bñficijs ſuis. Int q̃ maxima ſũt bñficiũ creationis ſeptẽ dieb?expletũ: vt pzʒ Geñ.pᷣ.c.Et bñficiu re dẽptiõis ſeptẽ qdãmõ hoꝛis pactũ.Ma/ tutinali videlz pᷣma ⁊c̃. Sicut in officio cru cis cõmemoꝛat᷑. Glo.wo in.c. Pꝛeſbꝛ.Ex— de celebꝛatione miſſaꝝ dicit ꝙ ſeptẽ ſũt bo re canonice:ſicut ſeptẽ ſũt dona ſpũs ſci:⁊ ſeptẽ dies ſeculi:a ſeptẽ etates mũdi.Et.ꝛ. petitiões i oĩone dñica. Pꝛima hoꝛa ẽ ma tutinũ:25ma: 3 ftia: 4ſexta: *nona: 6* veſpe:7cõpleioꝛiũ.De his ita tradũt do . ctotes ꝙ oẽs oꝛdiati in Rcris.ſ.in ſubdia £☛⸗ ui tonat houus Balt umin dicita perale Coned nes 3 miſſa dune ſi nore pibu bon fent. gis ſigne ſn ſerp obisc nce, d Nt L odiene nsal egideſa ütbe⸗ näͤcena OQ lonncet⸗ icertoti, Aeni xofſi⸗ potent dene NNNA ren ditteii miſien zdihri ice ad ur, de. Ndt Nicunis s ſuis⸗ ſisſehi⸗ hſfcuüͤre i. a fficoc eſb:. leſüͤtbe ci)⸗ uinn nona:A nadir n ſ —— tonatu ? ſupꝛa tenent ex pcepto dicere oke hoꝛas:vt pʒ ex᷑ de celebꝛatione miſſaꝑ i.c. Dolẽtes. Quilibet etiã clici bñficiati etiã in minoꝛibus ad id tenent᷑. Et q;uis aliq dicãt ꝙ tales poſſint ꝑ alios officiare ſeu per alios dicere hoꝛas ⁊ pꝛecipue ſi cauſa ſtudij vel alia iuſta cauſa ſint abſentes ⁊ p idoneũ ſubſtitutũ officiẽt ecclaam. Zñ Jod nes andree ſup.c. Pꝛeſbᷣꝛ.de celebꝛatiõöe miſſaꝝ.dicit theologos tenẽ ꝙ cũ iſtud ſit onus pſonale videt᷑ ꝙ p alios ſolui nõ poſ ſit.Et idẽ in nouella ait libẽter viderẽ ꝙ fa uoꝛe ſtudij ſtatuerit ecclia:ꝙ clici in mino ribus beneficiati ſaltẽ nõ curati occupati bono ʒzelo ad ſtudiũ tenẽtes vicariũ excuſa rent᷑ ab hoꝛis dicẽdis dicẽdo officiũ beate *. vgis.Tenent᷑ etiã ad hoꝛas religioſi ꝓfeſ ſi quoꝝ religio ad actus vite ↄtẽeplatiue E iſtituta ⁊ per ecchiaz ↄfirmata.Et hoc rõne ſue ꝓfeſſionis.Qꝛ non ſolũ ſũt iſtitute hiꝰ religiones ad oꝛãdũ particularit pꝛo ſe: ſxʒ etiã ad oꝛãdũ pꝛo ſalute vniuerſali fideliũ. Ad hiꝰaũt oꝛont᷑.ſ.ſiendã in pſona totius pphᷣ xpᷣani pꝛo vtilitate oĩuʒ ſũt iſtitute ſpe cialr hoꝛe canonice. Ex q; dicit Petrus de palude quẽlibet religioſũ ꝓfeſſũ teneri ad hoꝛas. Idẽ dicit Tugꝰde anchona i liꝰ de eccliaſtica ptãte.Addẽs ꝙ etiã ↄuerſi tenẽ tur ad hoꝛas:qꝛ eoipᷣo qͥ applicati ſũt tota lit᷑ ad dei cultũ hñt bñficiũ iterpᷣtatiue.ſ.vi uẽdi ex elynis vel de redditibꝰ monaſterij vel de q̃ſtibus qui eis ↄcedunt᷑ ab eccleſia rõne applicationis ad cultũ diuinũ. Sʒ ꝓ ſpũali exercitio bonaꝝ mẽtiũ tria ſũt ĩ hac parte dubia declaranda. ¶ Bm ytrũ deus ſit oꝛe laudandus. Cꝛmytꝝ catus ĩ offõ diuio ſit mẽdãdus znyty g omiſit offm̃ debeat illð ſupplẽ Pumũ dubiũ eſt. An deus ſit oꝛe lau/ dãdus. Et argui poſſet ꝙ nõ.ꝗpᷣ qꝛ Ariſt. dicit in p ethicoꝝ.Optimoꝝ nõ eſt laus:ſʒ maiꝰaliqd ⁊ melius.Sed deus eſt ſuꝑ oiĩa optima.Ergo deo nõ debet᷑ laus ſẽd aligäů maius laude.q? qꝛ deꝰ mẽte colit᷑ magis q́;ᷓ oꝛe.vñ Maathei.i. Epᷣs allegauit dictũ PYſaie. P plus hic labijs me honoꝛat:coꝛ aũt eoꝝ lõge ẽ a me.Ergo laus dei magis ↄſiſtit in coꝛde qᷓ in oꝛe.. 30 ad hoc hoĩes oꝛe laudant᷑ vt ad melioꝛa ꝓuocent.ſᷣm il — 92 lud OQuidij in liꝰ de triſtibus. Deniqʒ nõ paruas aio dat glia vires Et fecunda facit ectoꝛa laudis amoꝛ. Sed deus per Yba oium nõ/ꝓuocat᷑ ad melioꝛa:tũ qꝛ imuta bilis:tũ qꝛ optimus eſt. Ergo deus nõö eſt laudãdus oꝛe. Mñdet Tho.22.q.9i. vyerbis alia röe vtimur ad deũ ⁊ alia rõne vtimur ad hoĩez. ¶C Ad hoiĩem vtimur ver bis vt ↄceptũ nr̃i coꝛdis expꝛimamus. Et ideo laude oꝛis ad hoiem vtimur:vt vel ei vel alis inoteſcat ꝙ bonã opinionẽ de lau dato habemus:vt per hoc etiã ipʒ qui lau datur ad melioꝛa ꝓuocemus ⁊ alios apud q̃s laudat᷑ in bonã opinionẽ ⁊ reuerentiaz ⁊ imitation?᷑ ipius iducamus.Sʒ ad deuʒ vtimur vbis nõ quidẽ vt ei qui iſpectoꝛ eſt coꝛdiũ nr̃os ↄceptus manifeſtemus: ſʒ vt noſipos ⁊ alios audientes ad eius reuer tiã inducamus.Et ideo neceſſaria eſtlaus oꝛis nõ quidẽ ꝓpter deũ ſed ꝓpter ipᷣʒ lau d antẽ cuius affectus excitatur ad deuʒ ex laude ipſius ⁊ inqᷓ;tum homo per diuinaz laudẽ affectu aſcendit in deũ. Zntersenam per hoc retrabit᷑ ab hijs que ſunt cõtra de um. MPꝛoſicit etiã laus oꝛis ad hoc ꝙ alio rũ affectus ꝓuocatur in deũ.vnde dicit᷑ in pᷣs. Benedicam dñm in omni tꝑe ſemper laus eius in oꝛe meo. In dño laudabitur aia mea.⁊ poſtea ſubdidit:audiãt manſue ti ⁊ letent᷑. Ad pᷣm ergo argn dicit Tho. ꝙ de deo poſſumus duplicit loqui.ſ Ano modo qᷓ;ᷓ tum ad eius eſſentiã.Et ſic eſt in ⸗ cõpꝛehenſibilis ⁊ ieffabilis ⁊¶ maioꝛ omni laude.Debentur aũt ei ᷣm hanc operatio nẽ reuerentia ⁊ latrie honoꝛ. ¶ Aliomodo poſſumus loqui de deo ſ̃m effectus ipᷣius qui in nr̃am vtilitatẽ oꝛdinantur:⁊ ſʒ hoc debet᷑ deo laus. CAd ꝛm argin dicit Tho. ꝙ lz deus ſit coꝛde laudãdus: tamẽ valet exterioꝛ laus oꝛis ad excitandũ interioꝛeʒ affectum laudantis ad ꝓuocandũ alios ad dei laudem vt eſt dictum.ſEt ſic etiam ſoluitur tertiũ quia deũ nõ laudamus ꝓ⸗ pter vtilitatẽ ſuã ſed ꝓpter noſtrã.¶ Se⸗⸗ cundũ dubiũ fuit vtrũ cantus in officio di uino ſit cmendandus.Et quidã dicũt non. Ham hieronymus di. 9:.c. Cantan- tis dicit.Deo non voce ſed coꝛde cantaãdũ nec in tragedoꝛum modũ guttur ⁊ fauces m 4 medicamine liniẽde ſunt:vt in eccha thaa C Notandũ inſuper ſm Guillim. ꝙ ſi di ½ don trales moduli audiantur ⁊ cãtica. Et Gꝛe cens officiũ aliqua verba pꝛetermittit non ffa goꝛiꝰpꝛefata.92. di.c. In ſancta plerumqʒ opoꝛtet ꝙ ꝓpter hoc a capite reſumat di / O”ͦ́ͦJ́”G vt dum blanda vox queritur ↄgrua vi ⸗ ſturbando totum officiũ. JImmo ſi dicẽdo ta negligatur ⁊ cantoꝛ miniſter dñi moꝛi ⸗/ in choꝛo cum alijs ex aliqua neceſſitate in Cn bus ſtumulat cum pplin vocibus delectat termiñt pſalmũ vel lectionẽ ⁊ huiuſmodi: ((S TAlu dicunt ꝙ cantus aſſumendus ſit in ⁊ nõ aliter poteſt omiſſũ ſupplere niñ ſub Pof diuina laude. Nam Ambꝛoſiꝰcantũ inſti trahendo vocem ab adiutoꝛio choꝛi meliꝰs (ſfan tuit in ecclia mediolanenſi vt refert Augꝰ eſt pertranſire qᷓ; officium choꝛi minuere. er 9.2feſſionũ.Dicit ergo Tho.ꝙ cantus il · Poteſt tamẽ aliquid ꝓpter hoc poſt offici Ant le qui ſit ad fineʒ vanitatis ⁊ vano modo um ſupplere.Et q;uis omnia pꝛedicta de conſ ad officiũ diuinũ non eſt aſſumendus.Szʒ negligentia diuine laudis ad eptẽ canoni expe cum cantus oꝛdinatur ad dei laudẽ licitus cas hoꝛas ſint relata. Tamen dubitant ali ⸗ piza eſt:qm̃ ſᷣm diuerſas melodias ſonoꝝ ani / qui. An peccet ſacerdos ꝗ ſine cauſa omit laba⸗ mi hominũ diuerſimode diſponunt᷑:vt pa tit quotidie celebꝛare.ſEt opinio quoꝛun dicer tet per Philoſophũ.S.politice. ⁊ Poeciũ dam fuit ꝙ moꝛtalr peccat qui ex negligẽ bant in ꝓlogo muſice.Et ſic per cantũ aius pꝛo tia dimittit quotidie celebꝛare. S ͤ opinio ffj nocatur ad deuotionẽ.vnde Augꝰ dicit in iſta nimis eit dura:ideo non tenet᷑. [Alij1 inmil io.ↄfeſſionum.Adducoꝛ cantandi conſue dicunt ꝙ non peccat qui dimittit celebꝛa/ wini⸗ tudinẽ appꝛobare ĩ eccleſia vt per oblecta tionẽ niñ pplin habeat ſibi commiſſũ: vel ſunen menta aurium:inſirmoꝝ aĩus in affectus ex obedientia teneatur celebꝛare. Sed con w pietatis aſſurgat.Et de ſeipᷣo dicit.9.libꝛo tra iſtà opinionẽ dicit Tho.in.A.di.iꝛe⁊ in W ↄfeſſionum.Fleui in hymnis ⁊ canticis tu tertia parte.qꝗ.So.ꝙ cum ſacerdoti data ſit N is:ſuaue ſonantis eccleſie tue vocibus cõ ptãs nobiliſſima reus negligentie erit niſi tt motus. ¶ Tertiu dubiũ fuit vtrũ qui omi/ illa vtatur ad honoꝛẽ dei ⁊ ſalutẽ animarũ g „ ſit officium teneatur illud ſupplere. ¶ Fid xiuoꝝ ⁊ defunctoꝝ niſi ſoꝛte gliquis ex fa / lit hoc rñdet Tho.in qͥlibetis.ꝙ ſicut in offi / miliari cõſoꝛtio ſpũs ſancti dimitteret. Se nno cijs diuinis exoluendis obſeruanda eſt cõ cus eſt de alijs actibus oꝛdinis qui perti⸗ die gruitas loci:ita etiã congruitas tpis:que nent ad coꝛpus xpi myſticũ vt ligare ſolue can obſeruari non poſſet ſi opoꝛteret iniũůgere re baptizare ⁊ docere. Nã qui nõ tenetur i ( omittẽti ꝙ hoꝛas diceret quas omiſit. Foꝛ alijs platione vel ſubiectione põt ab illis in⸗ te eni in completoꝛio diceret. J lucis oꝛto actibus ceſſare.Celebꝛare aũt tenetur vt ſidere.Et in tꝑe paſchali officiũ dñice paſ deo ſacriſicium reddat etiã ſi nulli hominũ ſionis: quod videtur abſurduz. Et ideo nõ teneatur. Quare videt᷑ ꝙ ſalti teneat᷑ quili videtur eſſe iniungendũ ꝙ eaſdẽ hoꝛas re bet ſãcerdos celebꝛare in pcipuis feſtiuita u petat ſed aliquid ad laudẽ diuinam perti tibꝰ: ¶ Albertꝰdicit ꝙ mediũ tenere beatũ eg nens.hoc ẽ eni cõmune in oiĩ officio diuio eſt.ſ.aliqñ celebꝛare aliqñ dimittere niſi of dor⸗ laus dei ⁊ ſuffragiũ ſidelium.puta ꝙ dicat ficium exigat vt oi die dñico celebꝛet.Sed ayl pſalmos penitentiales vel vnuʒ pſalteriñ beatiꝰeſt qͥtidie deuote celebꝛare cũ ꝑ bhoc lii⸗ plus ⁊ minus m delicti qualitateʒ q; uis ſibi ⁊ multis valde ꝓſit.vñ Ambi.de cõ. ſe⸗ enim eſſet debitoꝛ officij qꝛ tpe debito offi di. 2. c. Si qtiẽs.Ego ꝗ ui qtidie becco qᷣti / M. cij pꝛetereunte iam eſt impotens ad ſoluẽ die debeo acciꝑe medicinã.ſ Et idẽ accipe ſüi dum tpꝑe debito.ꝗdeo eſt ei alia penitentia quotidie qð tibi ꝓſit. Sed ſic viue vt quo/ iniungenda. Quare ſiquis per annũ dimi tidie poſſis accipe.Hec ille.que iĩtellige de ſerit officiuũ non obligatur ꝙ totum dupli ↄſilio nõ de pꝛecepto. . . . cet. Sed in aliud põt commutari quia ma CQualj aliꝗ clerici ex negligẽtia circa di mn gis placebit deo ⁊ minus tediũ eſſet peni/ uina ſut indeuoti coꝛde oꝛe ⁊ coꝛpoꝛali ge ſ tenti.Archidiaconꝰetiam in roſario di.9i.⸗ ſtu. Caß... de pniam huiuſmodi dicit eſſe arbitrariam. Ecũda negligentia clicoꝝ dĩ deuo * Pſd uthon lut dij/ dicido tatein ſ ſub imel? inuere. Rofi lica de cnni lantali 0 1 Lonmt orun cglot pinio Nj Na/ pel Cn 4 m ninni zimand eh/ ret e ipenn/ reſole ſenem 4b is cur vonnind iui Mutta beutu lſiof Sed hoc 4 6b. qn/ ccipe quo/ igede nandl ali ge — ₰ unt ⁊ indeuotionẽt.¶ Secũda deuotio que tionis. Hec eſt dũ idenote celebꝛãt dinina officia. In ꝗbus triplex deuotio requiritur BPaeſt verbalis. Pa coꝛpoꝛalis. Cz mentalis. . C Pꝛima deuotio que requiritur dũ diui na officia celebꝛant᷑ dẽ vᷣbalis. Debet eni officium dici diſtincte ⁊ aperte cũ timoꝛe ⁊ reuerentia dei. Contra quod aliqui offen/ dunt dũ dicunt verba nimis feſtinanter et confuſe:ita ꝙ ſi ſint duo vel plures vnꝰnõ expectat alium. Nõnulli vo dicunt ſinco⸗/ piz ando dimittẽdo verba vel vᷣſus vel ſyl labas:vt audiui aliquos: qui dum vellẽt dicere:deus in adiutoꝛiũ meũ intẽde. dice bant:deus immidintende.Et in iuitatoꝛio officij beate virginis. Aue maria ſtecũ.Et in miſſa. Scũs ſcũs ſeũs ſabaoth: Pleni minicelſis. Et inofficio moꝛtuoꝝ exiſtente funere in eccleſia cantoꝛ icipiebat. Pater noſter. Et ſtati.Et ne nos inducas in tenta tionẽ. Nota tamẽ ᷣm Henricuzʒ de gauda no in qudlibetis ꝙ dum vnus choꝛus di/ cit vnuʒz verſũ alius aliũ:eſtimandũ eſt ſin Mum coꝛpus xpi. gulos totũ dixiſſe: quia eccleſia ſic oꝛdina ⸗ us EP uit. Ex quo dicto ſerupuloſe ⁊ irratiõabilif t mouentun illi qꝛ faciunt ſibi cõſcientiã nõ dicendi quod inchoatur ab officiatoꝛe vel cantoꝛe vel ab alijs quibus cõmittit᷑ ver/⸗ ſus inuitatoꝛiunz ⁊ huiuſmodi.¶ Pleriq;ʒ iſuꝑ ĩ officio vana ⁊ exnea itermiſcẽt. Alij vo ſunt qui dum cantatur officiũ vlulant vt canes trahunt caudas cũ longo flatu ⁊ alia ſimilia faciunt que irreuerentiaʒ ſapi reꝗritur dũ celebꝛantur diuina dicitur coꝛ poꝛalis. NHaz vt Hamaꝰ inquit. Quia ex duplici natura cõpoſiti ſumꝰ coꝛpoꝛali vi delicʒ ⁊ icoꝛpoꝛali.Ouplicẽ deo honoꝛẽ re ferre debemus ſpũalẽ.ſ.⁊ coꝛpoꝛalẽ.vnde Tho.ꝛ2. q. S88.dicit.Qð deũ ⁊ ſi nõ ratiõe ſui ratione noſtri etiã coꝛpoꝛaliter reuere⸗/ ri debemus:tũ vt honoꝛemꝰeũ ſᷣm vtrãqʒ noſtrã naturã:tum vt per coꝛpoꝛales mo/ tus mentẽ noſtrã excitemus ⁊ inflamme/ mus. Et ppterea ſtatutũ eſt vt dũ nomiat᷑ ieſus vnuſꝗq; caput iclinet:vt in.c.Dhecet de iĩmunitate eccle liꝰ. 6ö. Similiᷣ cõſueuit ↄſeruari vt dũ dicitur Glia pii ⁊c. Incurue tur choꝛꝰ in ſignũ hun tatis ⁊ ſubiectio nis. Et dum eleuat᷑ coꝛpus dñi ni ieſu xpᷣi oẽs flectant genua.Sed multi clerici ?⁊ re⸗ ligioſi in hijs deſiciunt:qm aliqñ ſtant cũ vno pede in terra altero ad choꝝ eleuato dũ dicitur Glia patri vel oꝛationes ipᷣi im mobiles fiunt. Quida etiã dũ eleuatur coꝛ pus dñicũ vix vno genu ad terrã poſito il lud adoꝛant.¶ Tertia deuotio que requi⸗ ritur dũ celebꝛant᷑ diuina dicitur mẽtalis. debet mens q; tuz fieri poteſt vniri deo vl attendendo ad ipſum vel ad verba vel ad ſenſum verboꝑ. Sed multi mentẽ ⁊ cogi⸗ tationes ſuas ad vanitates dirigunt ⁊ iſa nias falſas. Sicut euenit tꝑe meo cuidã ſa cerdoti quẽ noui:dum ille celebꝛaret cum ad eũ locuz attigit quo ſe ad pplin voluit vt diceret oꝛate fratres:taz vehemẽter ani mũ ad quandã mulierẽ conuerterat:vt qſi ex cogitatione illius ebꝛius factus dixit in aduertenter ⁊ ſoꝛtiter. O dio q́; to ſi bella. us xbi. Cap. 3. Ertia negligẽtia clericoꝝ dĩ ↄtracta tionis. Oebẽt quidẽ ↄtractare cũ re ℳ uerentia maxime tria. Sacra templa. SBSacras res. ”Mcs Sacratiſſimuz coꝛpus dñi nr̃i ieſu xp̃i⸗ ¶ Pꝛimo debent cõtrectare clerici cũ re/ uerentia ſacra tẽpla:qm̃ decet domuz dni ſanctitudo.Sed ex negligentia vident᷑ iaz in multis locis eccleſie imũde ⁊ in ipis re ponuntur vegetes frumenta blada ⁊ ſilia Aliqui vo die noctuqʒ apertas eccclias retinẽt quas itrant canes illas deturpan/ tes ⁊ hoĩes de rebus ſecularibus ↄfabul tes cũ tñ talia in eccleſijs fieri nõ liceat:qꝛ vt Augꝰait.Aꝛ2.di.c.In oꝛatoꝛio.In oꝛato rio pꝛeter oꝛandi pſallẽdiqʒ cultum nihil penitus agatur.vt noi huic opa ingit im ¶ AQualx clerici negligẽtes tractt irreu renter ſacra templa ⁊ ſacras res a ſacrauiſſi SHeHs 6 ₰ penſã ↄcoꝛdent.Et textus in.c.Cũ ecclemſia Ex de ĩmunitate ecchaꝑꝝ.Ecclia dei ʒ euã gelicã vitatẽ domus oĩonis eſſe debet nõ ſpelũca latronũ. He reparatiõe vᷣo gd di cã cũ iſpiciamus ⁊ ſepe ↄfractas eccliaruzʒ poꝛtas: ſtillãtia tecta:ruẽtes muros ⁊ hu/ iuſmodi:tñ ꝗ illas reparare tenent ad nil “ aliud vigilant niſi v pꝛ0 ſe pcipiant eccle ſiaꝝ fructus. Aduertant tamen oès clerici beneficiati ⁊ minoꝛes ⁊ maioꝛes:⁊ ſubdi⸗ ti ⁊ pꝛelati.qꝛ ſcribitur in.c.pᷣ de eccleſijs edificandis.Quicũq; eccleſiaſticũ beneſ/ cium habent oino adiuuent ad tecta eccle ſie vel reparationem.vbi glo. Naz vbi eſt eevmolumentum ibi debet eſſe onus. C Se cundo debent clerici ↄtractare cum reuerẽ tia ſacras res:que ſunt tobalee altariũ ca⸗ lices: coꝛpoꝛalia: Indumenta quibus ipſi vtuntur ad diuinũ cultũ ⁊ ſimilia.Sed cõ ſiderentur altaria in multis eccleſijs ⁊ ine nient᷑ ibi tobalee ſoꝛdidiſſime pulueribus ⁊ ſtercoꝛibus vel auium vel muriũ plene. Coꝛpoꝛalia vo nigra ⁊ fetulenta: indumẽ taqʒ ſacerdotalia lacerata ⁊ cũcta vt ſic di cam deturpata:que oia ex nequiſſima ne gligentia ꝓdeunt.Maioꝛ eni cura eſt aliq bus clericis de coma ſua ⁊ ſotularibus qᷓ; de rebus ſacris. Menſam in qua deuoꝛÜat albis tobaleis oꝛnatã eſſe volunt:⁊ de ve ſtimentis eccleſiaſtico vſui ⁊ diuino depu tatis nec minimã faciũt eſtimationẽ. Zu⸗ dite o clerici:qꝛ ex᷑ de cuſtodia euchariſtie in.c. Relinqui.in tex.⁊ glo. Et de con.di. p.c. Neſtimenta.ſeribitur. Neſtimenta ec debent clerici tractare cum reuerẽtia ſacra tiſſimũ coꝛpus dñi nr̃i ieſu xpi: vt.ſ.repoſi tum in eccleſuis cuſtodiatur caute a ſub cla uibus in loco decẽti:vt ponit᷑ in.c.Statui/ mus.Extra de cuſtodia euchariſtie.Quan ta vo ſit in hoc clericoꝝ multoꝝ negligẽtia experientia manifeſtat.Ideo dent operaʒ oss vt diuinũ cultũ exerceant diligenter 2 ſeculoꝝ Amen. Feria &gnte hebdᷣe. Be deſperatione. Sermo trigeſimus quarus. ☛ r. 5 . Omine iam fe tet quatriduanus eſt. ꝓba ſũt Awarthe de reſurrectione laza ri deſperantis oꝛiginalr Joanis. xi. co. ⁊ in euaãgelio hodierno. Diffidebat martha de reſurrectione fratris ſui laz ari:qꝛ conſide/ rabat ſetoꝛem exanimati cadaueris ⁊ xpᷣi cleſie honeſta ⁊ mũda eſſe debẽt. ¶ Tertio magnificent deũ:qui eſt bñdictus in ſecla dei incarnati potentia non penſabat. Jdeo xpᷣs incredulitatẽ eius modeſte redarguit ’U’ dixitq; illi.Si credideris videbis gloꝛiam zu dei.Sic ⁊ nõnulli peccatoꝛes cum iſpiciũt fetidam aiam ſuã obꝛutãq; mole magno/ * rum criminum deſperant ad ſalutẽ ⁊ vitazʒ ſte amplius poſſe redire.Et ad hoc iuigilat il i le pᷣpẽs antiquus hoſtis humani generis ug vt poſt peccata grauiſſima ipſo cooperãte rvi cõmiſſa infelices pctõꝛes deſperẽt. ¶ Jcci co in pñti ſermone de peccato deſperatiõis i dicemus.Eſt eni deſperatio filia accidie y Bꝛeg Tho. 22. q. 20. De q̃ tria myſteria nobis occurrunt declarana. ¶ Pmor varietatis. Ve Cimgrauitatis. D z uremiſcibilitatis. m De triplici deſperatione.ſ.paſſionatox: 3 dãnatoxꝝ:⁊ pctõꝝ.in ꝗbus etiã triplex alia deſperatio ponitur. ¶ Cap. půB. C RKimũ myſteriuʒ declarandũ de de C ſperatiõe dĩ varietatis. Inuenitur eni triplex varia deſperatio. Cp eſt paſſionatox. Cꝛdamnatoꝛũ. zupeccatoꝝ. ¶ Pꝛima eſt deſperatio paſſionatox:hec. eſt quedã paſſio cõtraria ſpei. Sicut enim 4 ſpes impoꝛtat quendaʒ acceſſũ. Tẽdit eni ſperans in obiectũ ideſt rem ſperatã que ẽ D bonũ arduum qðdð habet rationẽ᷑ attractiui cum poſſibilitate adipiſcendi.Sic deſpera tio impoꝛtat quendã receſſũ. Nam deſpe/⸗ rans diſccdit a bono arduo:non qꝛ nõ de ſideret:ſed qꝛ conſiderat illud cum ipoſſi / bilitate obtinendi.Et ideo habet rationeʒ retractiui ſm Tho.pᷣꝰꝛc. Sigs ergo deſpe⸗ ” raret de eo quod nõ eſt natus adipiſci vel 22 de eo qð non eſt debitũ adipiſci:deſperatio 1 talis de ſe non eſſet peccatũ.vnde ſi medi⸗ d cus deſperaret de curatione alicuius infir t mi: vel ſiquis agricola deſparet ſe fieri poſ di ſe iperatoꝛẽ aut ſimplex clericus papã nõ 6 peccant ꝓpter ipoſſibilitatẽ conſequẽdi ta lia.Et ſic de alijs.¶ Secũda eſt deſperatio daͤngatoꝝ. Mẽs eni dãnati tà demones q hoies deſperati ſunt ſcientes certitudinalr ꝙ nunq́; euadent penas inferni. vt dicit beatus Tho. 23.q.ið.vbi oſtendit ꝙ in di — —.i,,—p— bar n Frdangut gonan ihiai⸗ nagro/ ltpiaz iglail Noherite gn eranös cacdkeß nin mor: ralia dede Nun wrbe autenin Lidhtei niqpet Ummacni cdeßa ndehe/ no d nipoſit luoni eße/ li rel eratio⸗ mei⸗ infi⸗ gipof i nd hii 9 eral nes ⸗ hdinal ytdien . int hnatis non eſt ſpes. Hec obſtat ꝙ in demo nibus ſit fides lz coacta:quia inter fideʒ ⁊ ſpem eſt differẽtia:quia fides eſt de rebus bonis ⁊ malis ⁊ ppteritis pꝛeſentibus ⁊ fu⸗ turis:⁊ ſuis ⁊ alienis.Sed ſpes nõ eſt niſi de rebus bonis futuris ad ſe pertinentibꝰ Ideo magis poteſt eſſe fides infoꝛmis in dãnatis q;ᷓ ſpes:quia bona diuina nõ ſũt eis futura poſſibilia:ſed ſunt eis abſentia deſperati.ſunt igitur dãnati de venia pec/ catoꝝ ſuoꝝ ⁊ de ſalute conſequenda. Iſta tamẽ deſperatio ſᷣm Tho.⁊⁊.q.⁊ꝛo.non im/ putatur eis ad culpam:qꝛ ſunt in ſtatu de ſperãdi ꝓpter impoſſibilitatẽ redditus ad beatitudinez. Ideo eſt eis pars damnatio nis. ¶ Tertia eſt deſperatio peccatoꝛũ que triplex eſſe potefft.. CBemiſerie euadende. ꝛvenie ↄſequende. felicitatis conſequende. ¶ Pꝛima deſperatio eſt miſerie euadẽde. Cũ eni vident peccatoꝛes miſerias ⁊ cala mitates maloꝝ que incurrunt ꝓpter pecca ta eoꝝ deſperant de deo ꝙ velit ipſos libe / rare cũ tamẽ legamus niniuitas ad peni tentiam conuerſos ſubuerſionis interituʒ euaſiſſe.Et vꝛbeʒ tꝑpe gregoꝛij a peſtis cru delitate liberatã ꝓpter deuotionẽ popli et oꝛĩones humiles in ꝓceſſionibus replica / tas.Et ſi non ſemꝑ deus clamãdãtes liberet ab aduerſitatibus vite pꝛeſentis: tamẽ ſa ciat homo quod in ſe eſt oꝛando:ieiunãdo pia vota emittendo ⁊ ſimilia:⁊ conſidat in deo ac ſe illi committat.Innumeri vt ſic di cam peccatoꝛes a grauiſſimis ꝑiculis ifir mitatibus ? tribulationibus liberati ſũt: qꝛ dei ⁊ beate virginis alioꝛũqʒ ſanctoꝛuʒ iploꝛauerunt pidium. ¶ Secũda eſt deſpe ratio venie conſequẽde.In hanc incidunt multi dicẽtes cum cayn geñ.iꝗ.c. M. aioꝛ eſt iniquitas mea q̃ᷓᷓ vt veniã merear.Cõ/ ſiderant eni tales peccatoꝝ ſuoꝝꝑ magnitu dinẽ multitudinẽ ⁊ viciſſitudinẽ.ſ.qᷓ;ᷓ grã⸗ dia ſint illoꝛũ peccata qᷓ; multa q; tiſue vi cibus reiterata ⁊ ſtati aio deficiunt ⁊ de pi iſſimo deo male ſentiunt.ſ.qꝙ vel nolit vel non poſſit peccata remittere. ſContra q̊s clamat omnis ſcriptura que deum miſeri coꝛdem ⁊ benignum fatetur quibuſcunq; 2 peccàtoꝛibus ? qũcunqʒ ad deuntibus. Et lʒ multas auctoꝛitates po ſuerim in ſᷣmone de miſ̃icoꝛdia dei in qua drageſimali de pnia:tamen hoc loco illas repetere ⁊ alias ſuperaddere pneceſſariuzʒ cẽſeo vt ſic terreatur diabolus ⁊ abſcedat a coꝛdibus peccatoꝝ quos in deſperatio⸗ nẽ innititur retinere. Audite igitur ⁊ auri⸗/ bus percipite feliciſſimum ſaluberrimum iocundiſſimũqʒ nouum.O peccatoꝛes de patre noſtro quẽ offendimus: quẽ deſerui mus:queʒ per tempoꝛa longiſſima ſpꝛeui mus. Miſericoꝛs eſt:miſericoꝛdiam offert conuertentibus ad ſe.De quo ſic ſeribitur Exodi.ʒ 4.c.Dominatoꝛ dne deus miſeri⸗ coꝛs ⁊ clemens patiens ⁊ multe miſatio⸗ nis.ſEt deutonomij.A.c. Reuerteris ad dnm deum tuum ⁊ audies vocem eius:qꝛ deus miſericoꝛs deus deus tuus eſt. ¶Et Eccleſiaſtici:ꝛ.c. Pius eſt dominus ⁊ mi⸗ ſericoꝛs ⁊ remittet in die tribulationis pec cata.i¶ Et.i7.c.Quã magna eſt miſericoꝛ⸗ dia dei:⁊ pꝛopiciatio illius conuertentibꝰ ad ſe.ſ Et.ið.c. Quis adiciet enarrare mi ſericoꝛdiam domini. Et.i.c.Letetur ani ma veſtra in miſericoꝛdia eius. Et Sapi entie.i.c. TLZu aũt domine ſuauis ⁊ verus es ⁊ in miſericoꝛdia diſponẽs omnia.Et Dauid in pᷣs Soo. qdiſerere mei deus ſʒz magnam miſericoꝛdiam tuã.¶ Et pᷣs.83. Miſericoꝛdiam ⁊ veritatem diligit deus. (¶ Et pᷣs.8S.Zu auteʒ domine ſuauis ⁊ mi tis ⁊ multe miſericoꝛdie omnibus inuocã tibus te.ſ Et pᷣs. S.Miſericoꝛdias domi ni in eternum cantabo.ſſEt pᷣs.99. Lau⸗ date nomẽ eius quoniam ſuauis eſt domi nus in eternuzʒ miſericoꝛdia eius. ¶Et pᷣs Io7. Magna eſt ſuper celos miſericoꝛdia tua.ſ¶ Et pᷣs.lID8.Miſericoꝛdia dñi plena ẽ terra.Et pᷣs.iꝛ9.Apud dñʒ miſericoꝛdia eſt ⁊ copioſa apud euz redemptio.ſ Et Yſa ias.ʒo.c.ait.Expectat deus vt miſereatur ¶ Et.S.c.Derelinquet impius viã ſuam ⁊ vir iniquus cogitationes ſuas ⁊ reuertat᷑ ad dñm ⁊ miſerebitur eius.ſſEt Joel.ꝛo.c. Conuertimini ad dñm deum veſtruz quia benignus ⁊ miſericoꝛs eſt ⁊ pꝛeſtabilis ſu per maliciaʒ.ſ Et Haniel..capitlo. Pꝛo ſternimus pꝛeces in miſerationibus tuis nInnltis. Et M thei. 9. t. Chꝛiſtus dixit. zMiſericoꝛdiã volo.ſEt Paulus ad ephe ſios.2. c. Deus diues eſt in miſericoꝛdia. ¶ Et de hac ſunt textus ⁊ ſnie dulciſſime in decretis.So.di.c.Quia tua.c. Siquis.Et P.q.⁊.c.Siquis. ¶ Et.2.q.p.cꝰ. Multi. ¶ Et. 7.q.pᷣ.c.Qui negant.i¶ Et.22. q.A.c. Anuſquiſqʒ.c.Jncõmutabilis.c.HNõ ſem per.c.Omne.¶ Et.23.q.A.c.Hec aũt vita. c Ipſa pietas.c Si illic.cꝰ Duo iſta. Et 23. q. 5.c. Si non licet.c. Ad fidem. c. Rele gentes.ſ¶ Et. 26. q. 6. c. JIs qui.c. Agnoui/ *½ mus.Et.ʒ2.q.p.c.Apud. ¶ Et.ʒʒ.q.2. c. Admonere.ſ Et de pe.di.pᷣᷣ.c. Libenter. ¶ Et.c. Multiplex.c.Jmpoꝛtuna.c.Nouit c. Quãobꝛeʒz.c. Quia diuinitatis natura. c. Pꝛedixerat.c.Medicina.c. Queʒz peni tet.¶ Et de pe.di.ʒ.c. NHiniuite.c.Ille rex.c. Talis.c.Adhuc inſtat᷑. Sũt in ꝓmptu exẽ pla tot peccatoꝝ qui ad dñzʒ redeuntes be nigne recepti ſunt ⁊ veniã acceperunt: vt patet in ſermone illo noſtro de miſicoꝛdia dei. ¶ Tertia deſperatio ẽ felicitatis adipi ſcende.Oeſperant peccatoꝛes q; ſepe adi/ piſci regnum celoꝑ:qm̃ illud non datur ſi ne meritis.⁊ vt inquit Heda.ſine meritis aliquid ſperare nõ ſpes ſed pꝛeſumptio di ci debet.Quibus reſpondet. GOona in 3 di. 26. in declaratione littere. Qð aligꝗ ſunt qui non habent meritũ nec in ꝓpoſito nec in effectuihij ſunt qui maleſaciendo nullũ bonum agunt: ꝓponentes firmiter in ſua diſſoluta vita pſeuerare aſſerẽteſq;.Si de derit mihi deus paradiſuz faciat qð vult. Si dimiſerit me in infernũ quid mihi.Ego vitam mutare nolo.Tales vtiqʒ pꝛeſum/ ptuoſi eſſent ſi ſperarẽt illo modo poſſe ſal uari.¶ Alij vo ſunt qui habent merituʒ in ꝓpoſito ⁊ in effectu.Hui ſunt viri perfecti quales fuerũt ſancti ⁊ amici dei virtutibꝰ heroicis fulgentes qui peccata oĩa euitan tes bonis opibus vacauerũt die noctuqʒ ſeruientes dñio in humilitate ⁊ deuotione. QAänidã aũt hñt meritũ in ꝓpoſito ⁊ ſi nõ in effectu. Iſti ſunt hoies imperfecti qui 2 ſi humana fragilitate ſepius in peccata la bantur tamẽ deo ſe cõmendant vt illis ſpa cium tribuat penitentie:frequentat eccleſi as:largiütur pauperibus elemoſynas:cu ſtodiunt ſanetos dies feſtoꝛũ ⁊ exercèt alia opera bona clamãtes ſemper in coꝛde ſuo cum publicano. Deus ꝓpitius eſto mihi peccatoꝛi:hij ſperare poſſunt non pꝛeſum ꝓtuoſe:quia ad numex deueniẽt electoꝛũ. Et ſiꝗs obiceret ꝙ nullus põt mereri vitã eternã qꝛ illa eſt bonũ infinitũ ⁊ meritum nr̃m ẽ meritũ finitũ ⁊ finiti ad iſinitũ nulla eſt ppoꝛtio. Reſponderi põt per ea q̃ dicta ſunt in ſermone pᷣ q̃drageſimalis de peni ⸗ tẽtia.c.3ʒ. Qð deſperatio grauiſſimuʒ eſt pctm̃ ex eo ꝙ pꝑ illa hoĩes retrahuntur ab operibꝰ bonis ⁊ labunt᷑ in effrenata vicia.Capᷣ.2 Ecũdũ myſteriũ declarãdũ de deſpe 4 ratione dicitur grauitatis.Eſt ꝗppe deſperatio graue peccatuz. ¶ nde Nieroꝰad ruſticuʒz monachũ ait. Hihil ſic offendit deũ ſicut coꝛ impenitens. Solum deſperationis crimen eſt quod veniã conſe qui non poteſt. ¶ Et Leo papa de pe.di.ʒ. c.Sceleratioꝛ.ſic iudã alloquitur.Scelera tioꝛ oibus o iuda ⁊ infelicioꝛ extitiſti queʒ penitentia non reuocauit ad dñm:ſed deſ⸗ peratio traxit ad laqueum. Quaſi dicat ꝙ grauius fuit peccatum deſperationis in iu da q́; peccata iudeoꝛuz ⁊ alia peccata per illum commiſſa.ſ Et gloſa ſuper illud Nu meri.24.c. Si deſperaueris lapſus in die anguſtie minuetur foꝛtitudo tua dicit. Ni hil eſt execrabilius deſperatione quaʒ qui habet ⁊ in generabilibus huiꝰvite laboꝛi bus ⁊ quod peius eſt in fidei certamine cõ ſtantiam perdit.ſEt Iſidoꝛus libꝛo de ſũ mo bono. Perpetrare flagitiuʒ moꝛs ani me eſt:ſed deſperare eſt deſcendere in infer num. C Sed pꝛopter iſta querunt ſcire nõ nulli vtrum deſperatio ſit maximum pec/ catoꝛuz. Et ex auctoꝛitatibus pꝛedictis vi detur ꝙ ſic. Pꝛeterea peccatum inſanabi le videtur eſſe grauiſſimum ſᷣm illud Hie remie.ʒo. c. Inſanabilis fractura peſſima plaga tua. Sed peccatum deſperationis eſt inſanabile.vnde Hieremie.is.capitulo Plaga noſtra deſperabilis renuit curari. ¶ Sed contrarium oſtendi poteſt.ſ Pꝛi⸗ mo qꝛ illud peccatuzʒ videtur eẽ altero gra uius quo peccanti maius nocumentuʒz in fertur. Sed ex infidelitate que opponitur — — — nenal ncordeſi⸗ seſtomn N preſun lcccoꝛi. en piti menum iünulla naidic depeni/ ſtpane cbend C idedeſte Lighe ſEnce Nibilſe volum conſe 1l,⸗ Gers acd Kaden⸗ jdicntg nis ini la per lud Ru gin die ian bi azcui telaboni mmineih boo Nſ moronl tſerend umnpee/ lcns inabi d Hie eſſima tionis piio curan. Nuy terog cni; 6 ponin ſidei inſertur maius nocumentũ quia per inſidelitatem deſtruitur fundamentum ſpi ritualis ediſicij qͥ; ex deſperatione que op ponitur ſpei:ergo inſidelitatis peccatũ gra nius eſt peccato deſperationis. ¶ Secũdo arguitur ex ſentẽtia Ariſto.qui ait.S.ethi/ coꝑ. Maioꝛi bono maius malum opponi tur. Sʒ charitas eſt maioꝛ ſpe: quia vt ait Apoſtolus pᷣẽ ad coꝛinthios.iʒ.c. Nũc au tem manent ſides ſpes charitas tria hec. d aioꝛ autem hoꝛum eſt charitas. Ergo odium dei oppoſitum charitati eſt grauiꝰ deſperatione oppoſita ſpei. ¶ Reſpondet Tho.ꝛ2.q.20. ꝙ peccata que opponuntur virtutibus theologicis ſunt ſᷣm ſuum ge⸗ nus alijs peccatis grauioꝛa. Cum eni vir tutes theologice habeant deũ pꝛo obiecto peccata eis oppoſita impoꝛtant directe et pꝛincipalr auerſionem a deo. Si enim eſſe poſſet conuerſio ad bonum commutabile ſine auerſione a deo q;uis eſſet ĩoꝛdinata non eſſet peccatum moꝛtale.Et ideo illud quod pꝛimo ⁊ per ſe habetauerſionẽ a deo eſt grauiſſimũ inter peccata moꝛtalia. AUir tutibus autem theologicis opponunkt᷑ in fi delitas deſperatio ⁊ odium dei. Inter que odium ⁊ inſidelitas ſi deſperationi compa rentur inuenientur ſᷣm ſe quidem ideſt ſʒ rationẽ ꝓpꝛie ſpeciei grauioꝛa.Inſidelitas enim pꝛouenit ex hoc ꝙ voluntas homi/ nis ipſi diuine bonitati contrariatur.De/⸗ ſperatio autez ex hoc ꝙ homo non ſperat ſe bonitatem dei participare.Ex quo patet ꝙ infidelitas ⁊ odium dei ſunt contra de⸗ um bᷣm in ſe eſt. Deſperatio autem ſᷣm ꝙ eius bonuʒz participatur a nobis. vnde maius peccatum eſt pᷣm ſe loquendo nõ ce dere dei veritatem vel odire deum q́ᷓ; non ſperare conſequi gloꝛiam ⁊ gratiã ab ipᷣo. Sed ſi comparetur deſperatio ad iſta duo peccata ex parte noſtra ſic deſperatio eſt pe riculoſioꝛ quia per ſpem reuocamur a ma/ lis ⁊ introducimur in bona pꝛoſequenda. Et ideo ſublata ſpe in effrenata homies la buntur vicia ⁊ a bonis opibus retrabunt᷑ ⁊ ſic ſoluuntur obiecta. Quod deſperatio peccatum eſt grane: tamen ſi de illa bomo peniteat remittitur deo. ¶ Cab. z. 95 Ertium myſterium declaranduz de deſperatione dicitur remiſcibilitas. In quo exquirere libet.An peccatũ deſperatiõis ſit remiſcibile.Et ꝗbuſdazʒ vi detur ꝙ non eo ꝙ eſt peccatum in ſpirituzʒz ſanctum:vt docet Magiſter in.2.di.43. Et peccatum in ſpiritum ſanctuz eſt irremiſſi bile.Sz quia de hac materia diffuſe tracta uimꝰ in ſᷣmone de miſericoꝛdia dei in qua drageſimali de pnia.Ideo pꝛo nunc tãtuzʒ notabimus illð quod ponit Tho.22. q.iꝗ·. Qõ de peccato in ſpiritum ſanctuʒ triplici ter doctoꝛes loquuntur. Pꝛimi doctoꝛes antiqui vt Athanaſius Hilariꝰ Ambꝛoſiꝰ Hieroꝰ ⁊ Criſoꝰ:dicunt peccatum in ſpiri⸗ tum ſanctum eſſe quãdo ad lr̃am aliquid blaſfemũ dicitur contra ſpm̃ ſanctum ſiue ſpũs ſanctus accipiatur ᷣm ꝙ eſt nomen eſſentiale conueniens toti trinitati.Cuius q̃libet perſona ⁊ ſpũs eſt ⁊ ſaãctus ſiue ꝓut eſt nomen perſonale vnius in trinitate per ſone. Et ſᷣm hoc diſtinguitur Mοathei.i2. c. blaſfemia contra ſpiritum ſanctuʒ ⁊ blaſfe mia contra filium hois. Nã chꝛiſtus ope/ rabatur quedam humanitus comedendo bibendo ⁊ ſimilia.Quedã diuinitus mi/ racula faciendo ⁊ per operationeʒ ſpiritus ſancti quo m humanitatem erat repletꝰ. Judei autem pꝛimo quidẽ dixerãt blaſfe/ miã in filium hominis cum dicebãt eũ vo racem potatoꝛem vini ⁊ publicanoꝝ ama toꝛem. Poſtmodũ autem blaſfemauerũt in ſpiritum ſanctum:dum opera que ipſe opabatur vᷣtute ꝓpꝛie diuinitatis ⁊ ꝑ ope rationẽ ſpiritus ſancti attribuebant pꝛinci pi demonioꝝ ⁊ ꝓpter hoc dicuntur in ſpiri tum ſanctum blaſremaſſe. Augꝰ autem liꝰ de verbis dñi blaſſemiã vel peccatũ in ſpi ritum ſanctum dicit eſſe finalem impenitẽ tiam quando ſcilicet auquis perſeuerat in peccato moꝛtali vſqʒ ad moꝛtẽ.Quod qui dem non ſolum verbo oꝛis ſit ſed etiã ver/ bo coꝛdis ⁊ operis. Hoc aũt verbum ſic ac ceptum dicitur eſſe contra ſpiritum ſanctũ quia eſt contra remiſſionẽ peccatoꝛuʒ que fit per ſpiritum ſanctũ qui eſt charitas pa- tris ⁊ filij. Nec hoc deus dixit iudeis quaſi ipſi peccarent in ſpiritum ſ. anctuz. Nondũ eni erãt ſinaliter impenitẽtes.Sed admo⸗ nnit eos ne taliter loquentes ad hoc per⸗ uenirent ꝙ in ſpiritum ſanctuʒz peccarent. Alij vo dicunt peccatum in ſpiritum ſan⸗ ctum eſt quando aliquis peccat contra ap pꝛopꝛiatum bonum iritui ſancto:cui ap pꝛopꝛiatur bonitas ſicut patri appꝛopꝛia tur potentia ⁊ filio lpientia. vnde pecca⸗ tum in patre dicunt eſſe peccatum ex inſir mitate:⁊ peccatum in filium quando pec/ catur ex ignoꝛantia.Et peccatum quando peccatur ex certa malicia.Et nota quia nõ dicit ex malicia ſed ex certa malicia. Mam vt refert Bonauẽtura in ſcdo di.ꝗ3. ꝙ ⁊ ſi malicia cõcurrere poſſit ad omne peccatũ nõ tñ ſemper facit peccatũ in ſpũm ſanctũ. vnde ſi aliquis ſenex qui nõ habet appeti tum foꝛnicãdi excitaret carnẽ ſuã vt ſoꝛni caretur nõ diceretur in illa ſoꝛnicatiõe pec care in ſpũm ſanctũ q;uis illud peccatũ cõ mitteret ex iduſtria ⁊ quadã malicia. Pec care ergo ex certa malicia eſt cum ↄtẽnunt᷑ ⁊ abiciuntur illa que electionẽ peccati poſ ſunt ipedireſicut ſpeo per deſperationẽ:et mnoꝛ⸗ per pᷣſumptionẽ:que.ſ.timoꝛ et ſpes ſunt eſfectus ſpũs ſancti in nobis. Deſpe ratio ergo eſt peccatũ in ſpũm ſãanctũ quia repugnat ſpei ⁊ ↄtemnit miſicoꝛdiã et bo nitatẽ dei.Ad ꝓpoſitũ pᷣncipale redeũtes dicimus vt etiã poſni in illo ptacto ᷣmone de miſericoꝛdia dei:q põt homo q; diu in hac vita de deſperatione penitere ⁊ penitẽ ti nunqᷓ;ᷓ venia denegatur. Ibi oia expꝛeſ⸗ ſa ſunt que nolo ſcribendo iterũ replicare. Sed pꝛo ↄſoꝛtatione deſperatoꝝ vt nunqᷓ; ſi ſe coꝛꝛigere volut ⁊ ad pniam reuerti dif fidant de bonitate dei. Inducã exemplum notabile qdð recitatur in legẽda ſKncti baſi lij:vir quidã venerabilis noie heraclius ſi liã vnicã habebat quã dño ↄſecrare decre uerat. Sed diabolus humani generis ini micus hoc aduertens vnũ de ſeruis pꝛedi cti heracli in amoꝛẽ puelle plurimũ inflã/⸗ mauit.verũ cũ impoſſibile cerneret vt ipſe qui pᷣuus erat in amplexꝰ tq nobilis puel lẽ accedere poſſet.Ad quendã maleſicũ ac ceſſit pecuniã ꝓmittens vt ſibi ferret opẽ. Cui maleſicus dixit.Si uis mittã te ad dia bolum meũ dñm. Et ſi feceris q̃ ipſe iniun ge t tũ deſideriũ obtinebis. Rñdit inue⸗ * nis faciam vt dicis. Ille igitur epinolam ad diabolum miſit: ⁊ eam per pꝛedictum iuuenem in hec verba deſtinauit.Quoni⸗ am quidem mi domine opoꝛtet me feſtinã ter ⁊ ſolicite quoſqʒ a chꝛiſtianoꝛum reli/ gione abſtrahere ⁊ tue adducere volunta⸗ ti vt pars tua quotidie multiplicetur miſi hunc iuuenem amoꝛe captũ ardentiſſimo talis puelle:poſtulo vt fuũ deſideriũ aſſeq̃ᷓ tur vt i iſto gloꝛier ⁊ alios tibi decetero va leã agregare.Et dãs ei epiſtolã dixit:vade ⁊ tali hoꝛa noctis ſta ſuper monumentum gentilis.Et ibidẽ demones aduoca ⁊ hãc chartã in aera exalta ⁊ ſtati aderunt tibi. Qui vadens demones inuocabat ⁊ chare tã per aera eiciebat.Et ecce adeſt pꝛinceps tenebꝛaꝝ multitudine demonioꝝ vallatus Qui cũ eplłam plegiſſet ait ad iuuenẽ:cre dis ne ꝙ tibi poſſiz ꝓdeſſe vt tuã cõpleas voluntatẽ:QAui ait.Credo dñe.Cui diabo lus. Abnegas xpᷣm tuum:Qui ait:abne/ go. Dicit ei diabolus. Perſidi eſtis vos chꝛiſtiani qꝛ qm̃ me opus habetis ad me venitis:qñ aũt deſideriũ veſtrũ conſecuti eſtis ſtati me negatis ⁊ ad xpᷣum veſtrũ ac ceditis.Ille aũt qꝛ clemẽs eſt ſuſcipit vos Sed ſi vis vttuã cõpleã voluntatẽ ſfac mi hi manu tua ſcriptũ in quo ↄfitearis te ab renunciaſſe chꝛiſto ⁊ baptiſmo ⁊ chꝛiſtia⸗ ne/ꝓfeſſioni ⁊ meus ſis ſeruus ⁊ mecũ i in dicio condemnandus.Qui ſtatim manu pꝛopꝛia ſcriptum fecit.Continuo ergo dia bolus accerſiuit ſpũs qui erant ſuper ſoꝛ⸗ nicationẽ iubẽs eis vt ad pꝛedictaà puellaʒ accederent ⁊ coꝛ eius in amoꝛẽ iuuenis in flammarét. Qui accedẽtes coꝛ eius adeo fſuccenderunt vt puella ſẽ in terraz ꝓiceret ad piem lamentabiliter exclamaret. Mi ſerere mihi pater qꝛ dire toꝛqueoꝛ pꝛopter amoꝛ talis pueri aut illi vxoꝛc me trade: aut poſt modicũ moꝛtuã me videbis ⁊ pꝛo me in die iudicij rationẽ reddes. Qð dolẽ ter audiens pater tandẽ eã vxoꝛẽ illi dedit Ac vniuerſà ſubſtantiã tribuit dicens:va de filia vere miſa.Cũ ergo illa cũ viro ma neret percepit ⁊ alioꝛuʒ relatu cognonit ꝙ iuuenis ille eccleſiã nõ introibat nec ſe cru ce ſign abat.Cuz vo hec viro fuo ſuſpirꝗs 7 dolens narraſſet illeq; negare nõ poſſet gitnln uechaon Qun ekſni uun ſeli/ polonta⸗ ur müi nntſino Mütſ Aad ininfate mmcnun t bi unt tbi. tiche⸗ uineepe Allans nuge pleas iaho wet 8 8RN onkani peſtrüa pit pos nis leab chriſta meciiin in mann ah S enis ns d gicnt a Ci nopter nce ig1e o dl llidedi enoift Viro m Ouilg t ſohin hoacl nos ad te.Et dixit ſanctus. Holi timere ſie aperuit ſibi per oꝛdinè cuneta que fecerat. nod illa audiens vehementer ingemu/ it ⁊ ad beatum baſilium pꝛoperauit: eiqʒ oĩa que viro ⁊ ſibi acciderant retulit.Baſi lius autem iuuenem vocans dixit:vis fili reuerti ad dominũ:Cui ait:Atiqʒ domine ſed non valeo quia diabolo ſum ꝓfeſſus ⸗ cbꝛiſtum abnegaui ⁊ de hoc ſcriptũ manu ꝓpꝛia feci ⁊ diabolo ipſum dedi.Cui baſili us.Non ſit tibi cure. Benignus eſt deus reuertentibus ad ſe. Et continuo appꝛehẽ dens puerũ ſignum crucis in eius frõte ſe cit ⁊ ipſum per tres dies recluſit. Poſtea eum viſitauit ⁊ dixit. Quomodo habes ſi li:Qui aiti In magna ſum vexatione. Nã clamantes diaboli ⁊ terrentes me ſcriptuʒ oſtendũt ⁊ dicunt.ZTu veniſti ad nos:no li tantůmodo crede.Et dans ei modicam eſcam ⁊ ſignans ⁊ claudens oſtiuʒ abijt et pꝛo eo oꝛauit. Poſt aliquos dies iterum viſitauit ⁊ ait. Quomo do habes fili: Qui ait:a longe clamoꝛes eoꝛum ⁊ minas au⸗ dio:ſed eos non video.Et dans ei iterum eſcam facienſq; ſignum crucis iteruʒ eum recluſit ⁊ pꝛo eo oꝛauit.Et quadrageſimo die rediẽs dixit.Quomodo habes ſili: Re ſpondit bene habeo ſancte dei:vidi te ho⸗ die in viſu pugnantem pꝛo me⁊ diaboluzʒ vincentẽ. Poſt hec eum educens omnem clerum ⁊ religioſos ⁊ populũ conuocauit: ⁊ omnes pꝛo eo oꝛare admonuit tenenſqʒ manum iuuenis ducebat eum ad eccleſia. Et ecce diabolus cum multitudine demo/ num ad eum venit ⁊ viſibiliter appꝛehen dens iuuenem conabatur eum trahere de manu baſilij.Et cepit clamare ille. Sacte dei adiuua me.Et tanta eum impꝛobus in ſtantia agreſſus eſt vt etiam ſanctum im/ pelleret. Qui ait ad eum impꝛobiſſime. Mon ſufficit tibi pꝛoditio tua niſ ⁊ dei mei tentes plaſma.Diabolus dixit ad eũ mul tis audientibus. Pꝛeiudicas mihi o baſi li.Tunc omnes exclamauerũt: Eyrieleiſõ Dixitq; ad eum baſilius.Increpet te do ⸗/ minus diabole.Qui ait.Non abij ego ad ipſum ſed ipſe venit ad me.Ecce ſeriptui eius in manu mea habeo.Et oꝛante baſi/ lo ⁊ tendente in celum manus. Ecce char 96 ta per aerem delata 2 ab omnibus viſã ve nit ⁊ impoſita eſt in manibꝰbaſilij.Quam ille ſuſcipiẽs dixit iuueni. Cognoſcis has litteras frater:Et ille.Etiaʒ domine.Et frã gens baſilius ſeriptum? bene inſtruẽs il lum ⁊ regulam ſibi dans reddidit euʒ vxo ri ſue. ¶ Ecce quanta eſt bonitas ſummi dei qui neminem vult perire. Speremus ergo in illum ⁊ non confundemur ſed ha/ bebimus eius gratiam quã nobis largia rur Amen. CSabbato ante dominicam de paſſione. De iuſticia contra negligentiam miniſtro V lier Joannis. 8. capitulo. 7 menangelio hodierno. Quia doꝛ mit iuſti cia in terra multiplicantur vbiqʒ iniquita tes maloꝛum. Perpetrant quidem ipſi abſq; timoꝛe peccata. Sed fieri non po/ teſt abſq; culpa rectoꝛũ reipublice ac quo rumcunqʒ maioꝛum iuſticie intermiſſio. Nam deum imitari debent cuius miniſtri ſunt vt contra publice delinquentes dum opus eſt potentie bꝛachiuʒz extendant.Et cum ſepe in hoc deficiant ex animi remiſ/ ſione ⁊ puſillanimitate. Iccirco in pꝛeſen⸗ ti ſermone de negligentia miniſtroꝛum iu ſticie dicemus. Pꝛo qua confutanda de iuſticia tria pꝛoponemus myſtenia decla/ randa. ”M Cbdi commendationis. ¶2. partitionis. z mncontrariationis. Anid ſit iuſticia. Et quomodo cõmen datur in omnibe ſeripturis diuinis et hu manis. Et de tri ng, Actepnone. S NVimum fyſterium declarandum In quo pꝛius videamus.Quid ſit iuſticia. deinde quomodo ab omnibus commendatur ſcripturis. Cicero igitur in epiſtola de caſu Reipublice: ſic diffinit um verum eſt verba ſunt redemptoꝛis noſtri oꝛigina de inſticia dicitur commẽdationis S 144810 14 . * “ Sõ 7 1 5 7 iuſticiã. Juſticia eſt cõſtans ⁊ perpetua vo luntas ius ſuum vnicuiq; tribuens.Que verba ponuntur inſtituta de iuſticia ⁊ iure Et. ff.de iuſticia ⁊ iure.l.Juſticia. Pꝛo qua diffinitione plenius intelligenda. NHotan/ dum bᷣm Riccardum in 3dbi. 33. Et Tho. 22.. 58. Et P2. q. iiz. Q&ò iuſticia ſumitur tripliciter. Mꝛimo cõmuniſſime ꝓ qua libet rectitudine animi.Et hoc modo queli bet virtus eſt iuſticia.quedam quia queli bet virtꝰ eſt aliqua animi rectitudo. Et de hac dicit Anſelmus in liꝰde veritate.Juſti cia eſt rectitudo voluntatis. Et ſic iuſticia eſt facere bonũ ⁊ declinare a malo 'm Au guſtinum.Et de hac chꝛiſtus dixit Mathi 6. c. Pꝛimũ querite regnum dei? iuſticiã eius. Hoc etiaʒ modo iuſticia impoꝛtat re ctitudinem oꝛdinantem actum homis in comparatione ad bonum pꝛopꝛium cũ ſci licet homo oꝛdinatur per virtutem que bo num facit habentem. Et hac Ariſt. . ethi / coꝛum appellat iuſticiam methaphoꝛicã. C¶Secũdo ſumitur iuſticia cõmuniter/put impoꝛtat rectitudinem oꝛdinãtem actum hominis in comparatione ad honũ cõmu ne multitudinis.Et ſic dicitur iuſticia lega lis.C Tertio mõ ſumit᷑ iuſtia ꝓpꝛie pꝛout poꝛtat rectitudinẽ oꝛdinantem actum ho/ minis in comparatione ad aliũ ſingulareʒ hominem. Et ſic eſt iuſticia particularis et eſt virtus cardinalis.¶ Quomodocunqʒ itaq; ſimatur iuſticia multa laude extolli tur in ſeripturis diuinis ⁊ humanis. vnde Dauid ita ait pᷣs.q 3ʒ.Oculi dñi ſuꝑ iuſtos I¶ Et pᷣs. 56. Juſti autem hereditabunt ter/ ram. Et pᷣs.oi.Juſtus vt palma floꝛebit Et pᷣs.III. In memoꝛia eterna erit iuſtus. ¶ Et Sapiens ꝓuerbioꝝ.io.c. Benedictio dñi ſuper caput iuſti. ¶ Et. c.iꝛ: In ſemita iuſticie vita. Et. c.iA. Juſticia eleuat gentẽ miſeros facit populos peccatuzë. ſ Et. c. i. Qui ſequitur iuſticiã diligetur a deo.ſ Et ib. c. Initiũ vie bone facere iuſticiam. Et Ecdeſiaſtici.A.c. Pꝛo iuſticia agoniz are pꝛo aia tua ⁊ vſq; ad moꝛtem certa pꝛo iu ſticia 1 deus expugnabit ꝓ te inimicos tu os.¶ Et.ꝛo.c.Qui operatur iuſticiã ipe ex altabitur. ¶ Et Paulus ad epheſios.õ.c. Induti loꝛica iuſticie,. ¶ Et ad philippẽſes pᷣ.c. Mepleti fruetu iuſticie. ¶ Et pᷣ fad Ti/ motheuz. 6. c. Sectare iuſticiã.¶ Et Caſſio doꝛus in eplis.Acquieſcite iuſticie q̃ mun dus letatur. Et Anſelmus in liꝰcur deus homo.Juſticia eſt animi libertas tribuẽs vnicuiqʒ ſᷣm pꝛopꝛiã dignitateʒ maioꝛi re uerẽtiam:pari cõcoꝛdiam: minoꝛi diſcipli nam:deo obedientiam: ſibi ſanctimoniã: inimico patientiam:egeno operoſã miſeri coꝛdiã.ſ¶ Et textus.iꝛ.q⁊.c.Cum deuotiſſi mam.Summuz in rebus bonum eſt iuſti ciam colere atqʒ ſua cuiqʒ iura ſeruare.Et Augeler4de ciuitate dei. Amota iuſticia quid aliud ſunt regna niſi latrocinia. ¶ Et Macrobius liꝰpᷣ de ſomno ſcipionis.Si⸗ nec iuſticia non ſolum reſpublica: ſed nec exiguus hominum cetus nec quidẽ parua domus conſtabit.ſ Et Cicero liꝰ p̊ de offi⸗ cijs. Juſticie virtutis ſplendoꝛ eſt maximꝰ ex quo boni viri nominantur.Et Saluſti us ĩ catilinario. Laboꝛe ac iuſticia reſpu⸗ blica excreſcit.Et Ariſto..ethicoꝝ. ꝛe⸗/ clariſſima virtutum videtur eſſe iuſticia ? neq; heſperꝰneqʒ lucifer ita admirabilis. Et in politice. Sicut perfectum oiuʒ ani maliũ eſt homo:ita a lege ⁊ iuſticia ſepara tum peſſimum omniũ.Et Señ.in libꝛo de quatuoꝛ virtutibus. Juſticia diuina lex eſt vinculum ſocietatis humane.¶ Et Cypᷣa nus in liꝰde duodecim abuſionibus.Juſti cia eſt pax populoꝝ:tutamen patrie:imu/⸗ nitas plebis:munimentũ gentis:cura lan guoꝛum:gaudium hominũ:temperies ae ris ⁊c.¶ Et vt concludamus laudes iuſti cie adeſt ſaluatoꝛ noſter qui Mathei.J.c. dixit. HBeati qui eſuriunt ⁊ ſitiunt iuſticiã: quoniã ipſi ſaturabuntur.Sed quidã pꝛe conia iuſticie audientes arguere conatur ꝓbantes ꝙ inſticia nõ poſſit eſſe in homi nibus ſed in ſolo deo. Ham vt dictũ eſt in pꝛincipio huius capłli. Juſticia eſt conſtãs 7 perpetua voluntas. Sed in ſolo deo eſt volũtas perpetua:ergo in ſolo deo erit iu⸗ ſticia. C Ad hod reſpondet Tho. ꝛ2. q. 58. Q volũtas põt dici perpetua dupliciter. vnomodo ex parte ipſius actus qui perpe tuo durat.Et ſic ſolius dei voluntas ẽ per petua. Aliomodo ex parte obiecti:quia ſci licet aliquis vult perpetuo facere aliaui 1d Caſ⸗ jmen deus lbues vorie icpli onla: wiri votiſi ſtiuſt re luſtict 1 ſtt 6,Si edne⸗ na , nn? luſti Hu/ H uca Whls j n ſepann hꝛode lereſt Cba i erimnu aaben ciies es hah iuſts gip Nnit homi eſt in nſtas eoc ritin/ liciten ipape 6, gruſ lpi SN Ecũudũ myſtenũ declarãduz de iuſti cia dicit᷑ partitionis.Et lʒ a Macro Et hoc regritur ad rationẽ iuſticie.ſ.ꝙ ho/ mo habeat voluntatẽ ppetuo ⁊ in oibꝰiu/ ſticiam conſeruãdi.virtus ergo iuſncie ex colenda eſt:quia in auctẽtico vt oẽs obedi ant iudici ꝓuincie in pᷣncipio collone. .vo catur virtus perfectiſſima i ſuꝑplatiuo gra/ du qui oẽs excedit ⁊ nullus eum.ff.de ver boꝝ obligationibus.l.Abi aũt circa pꝛin cipium. Ratio eſt qꝛ cetere virtutes ꝓſũt hñnti.Juſticia vo oibus. Be innocentia: ſidelitate: ⁊ ſeueritate: que ſunt tres partes inſticie. Cap.2n bio ⁊ a Tullio diuerſe aſſignent᷑ par tes iuſticie ac plures. Nos tamen de tribꝰ tm̃ dicemus. Bor innocentia. Cꝛfidelitas. ſeueritas. ¶ Pꝛima pars iuſticie dicitur innocentia de hac Lactantius lio.3. ait. Inter ſũmas homis virtutes innocentia numeratur.Et vt inquit Tullius in qõnibus tuſculanis. Innocentia eſt affectio talis animi q̃ nemi ni noceat. ſEt Ambꝛoſiꝰ.22. q.A.c. JInno cens ait. Hoc eſt innocentẽ eſſe igrare ꝗd noceat.Oe hac adhuc dicit Señ.in liꝰ.de clementia. Peſtifera vis eſt valere ad no cendũ.ſ¶ Ad hanc innocentiã ſpectat odio habere peccata.vnde.86:. di. c. Culpã dicit᷑ Pꝛimus gradus innocentie eſt odiſſe ne fãda.Ideo Dauid qui dixerat. Judica me ſm innocentiã meam ipſe dicit. Iniquita/ tem odio habui ⁊ abominatus ſũ. Ad ino centiam adhuc pertinet deſendere loco et ore bonos ⁊ cohibere malos. ¶ Ande m bꝛoꝰliꝰ.2. de officijs ait. Juſtus vt ſis nõ ſolum non nocebis: ſed innocentẽ pꝛo hibebig. Pꝛopterea non fuit innocens pi latus q;uis dixerit innocens ego ſum a ſã guine iuſti huius.Mathei.2.c.quia po/ tuit iudeos cohibere a malicia eoꝝ 2 nõ fe cit. P lacet aũt deo iſta innocenna qui di⸗ cit in pᷣs. Innocentes ⁊ recti adheſerũt mi hi. C Secunda pars iuſticie dicitur fideli / tas. Se hac Tullius in pᷣ de officijs ait. Fu damentum iuſticie eſt ſides ideſt conuẽto rum conſtantia ⁊ veritas. Ideo Sapiens 97 ꝓuerbioꝝ.28. c. ait. NHir fidelis multũ lau dabitur. Et Tullius liꝰ. 2. de officijs. Nul / la res vehementius rẽpublicã continet 65 fides. Hec vtiq; neceſſaria eſt inter virum ⁊ vxoꝛc.Inter mercatoꝛes: inter artiſices. inter ciues ⁊ inter omnes.Be ſidelitate cõ mendatur a Valerio li.d.in rubꝛica de iu ſticia. Craſſus romanus ciuis qui carbo/ nis nomen infeſto animo vtpote inimiciſſi mum ſibi detulerat. Sed tamẽ ſeriniũ eiꝰ a ſeruo carbonis allatum ad ſe a plura con/ tinẽs quibus facile oppꝛimi poſſet vt erat ſignatum cum ſeruo cathenato ad eum re miſit. ¶ Tertia pars iuſticie dicitur ſeueri tas. Hec eſt virtus debito ſupplicio coher cens iniuriam.Et dicitur a ſeuitia ⁊ verita te.vnde ſeuerus quaſi ſeuus ⁊ verus: ſjm Jſidoꝝ. Notandũ tamen ꝓꝙ ſeueritas ali⸗ qñ accipitur in malam partez.ſ. pꝛo crude litate.Et ſic accipit᷑ cũ dicitur ꝙ pius clau/ dius i ſenatu de pirri captiuis ſeueniſſimã dixit ſententiam ideſt crudeliſſimã:vt ſeri bitur.ff.de poſtulando.l.pᷣꝰ g Caſuz. ſ Ali qñ ſeueritas accipitur in bonam parteʒ.ſ. pꝛo debita punitione delictox.i Et ſic acci pitur. C.de veteri iure enucleãdo.l.2 g. Se ptinariꝰ.ſEt.C.de ſepulchꝛo violato.l.Se pulchꝛa. Hec ſeueritas requiritur in hijs ad quos ſpectat ex debito officij ⁊ ſuperio ritatis punire peccata:qm̃ ꝓpter quatuoꝛ rationes peccata ſunt punida. ¶ ꝛima ratio eſt ꝓpter bonoꝝ auxiliationt᷑:vt per punitionem maloꝝx pꝛebeatur auxiliuʒ be ne viuentibus.Ideo ad publicam vtilita⸗ tem ſpectat ne crimina remaneãt impuni/ ta:vt ponitur.ff.ad legẽ aquiliã.l.Ita vul neratus.Et. C. de penis.l.Si operis.Et.ff. de penis.l.Capitaliũ g. Famoſos.vnde in ꝓlogo decretaliũ dicitur. Ideo lex ꝓditur vt appetitus noxius ſub iuris regula limi tetur per quam genus humanũ vt hone⸗ ſte viuat alterum non ledat. Jus ſuuz vni cuiq; tribuat reſoꝛmatur.Et di.A.c.Facte. Facte ſunt aũt leges v t earuʒ metu huma na coherceatur audacia:tutaqʒ ſit iter im pꝛobos innocẽtia:⁊ in ipſis impꝛobis ſoꝛ midato ſupplicio refrenetur audacia no cendi ſacultas.ſ Secũda ratio quare pec/ ata ſunt punienda ꝓpter maloꝝ refrena⸗ tionẽ ne ipſi deterioꝛes ſiãt.Ideo ſeribitur 23. q. P. c. Maratus. Mihil eſt infellciꝰfeli citate peccantiũ qua penalis nutritur ipu nitas 1 mala voluntas velut interioꝛ ho/ ſtis roboꝛatur.¶ Tertia ratio quare pecca ta ſunt punienda ꝓpter alioꝝ exemplatio nem qꝛ pena vnius eſt metus alterius vt dicitur. Cad legem iuliam repetundap.l. pP. ff. de penis.l. Bona fides. ¶ Quarta ratio eſt pꝛopter maioꝝ obligationẽ᷑: quia tantoꝝ maloꝝ rei ſunt quot peccata ꝓpter illoꝝ negligentiam cõmittuntur.Sicut pa tet. 83. di. c. Erroꝛ. c. Cõſentire.c. Quid eni ꝓdeſt.S4.di.c. Peruenit. D86.di. c. Facien tis.2. q. 7. c. Megligere. .i7.q.2. c. Siqs.23. q.3. c. Qui poteſt. extra de homicidio.c.Si cut dignum. Puniendi ergo ſunt delinqn tes vt iuſticia locũ habeat.naz vt dicit glo ſa in.c.pᷣ de officio oꝛdinarij. Pꝛeſes pꝛo/ uincie debet purgare ꝓuinciam malis ho minibus. Idẽ.ff.de officio pꝛeſidis.l. Pꝛe ſes pꝛouincie. Et. 6. q. 3. c. Placuit Cõmẽ dantur antiqui illi romani:qui nec/ꝓpꝛijs ſilijs ꝑꝛo iuſticia conſeruanda noluerũt in dulgẽ. Sicut de bꝛuto recitat Augꝰliꝰ. 5. de ciuita.dei.c.is.qui filios occidit qꝛ con ſpirabant contra piiam. vñ 2 poeta lauda toꝛ ait. Natoſqʒ pater noua bella mouen/ tes ad penam pulchꝛa pꝛo libertate voca bat. Sed verſu ſequenti conſalatus eſt in felicezs. Nincet amoꝛ patrie laudũqʒ; inen ſa cupido.ſ Similiter narrat Auguſtinus de manlio toꝛquato ꝗ filiũ occidi fecit non quia exierat contra patrià ſed quia contra id quod impauerat pater.ſ.vt nullus ini⸗ ret bellum cuzʒ hoſtibus ſub pena capitis abſq; licentia eius. Ille aũt ab vno ex ho ſtibus pꝛouocatus iuuenili ardoꝛe oret ſus ſingulare certamẽ illũ interfecit ſpo/ liauit.At pater ne plus mali eſſet in exem plo imperij contẽpti qᷓ; boni in gloꝛia ho/ ſtis occiſi filiũ victoꝛem ꝓpter inobedienti am interimi iuſſit. Sed ſciendũ pᷣm Ale xandrũ de ales in tertio ſumme qui indu cit Auguſtinũ contra fauſtum. Qð ſeueri tas aliquando remittitur ppter multitudi nem peccantium quando puniri non po/ teſt ſine ſcandalo. Ideo dicit Auguſtinus Qð aliquando delinquẽtium multitudo diu per patientiaʒ eſt expectanda.Aliquã do in paucis eſt punienda vt eoꝛum exem plo ceteri terreatur. ꝛopterea dicitur.9. q.ʒ.c.Oꝛdinationes.vbi multoꝛum ſtra⸗ ges iacet ſubtrabendum eſt aliquid ſeueri tati.Idem confirmatur. o.di.c. At conſti tueretur. Et.xi.q.ʒ.c. Plerunqʒ. Et extra de tranſactionibus.c.hnali.Et.ff.de penis l. Aut facta.in gloſa oꝛdinaria.Et.23.q.pꝰ c. Moli in fine. Cõ amicitia ⁊ auaritiꝗ ac ꝓp:ꝛiꝰ amoꝛ trariantur iuſtici. ¶Cap.3 . rErtium myſterniü de iaſticia declarã dum dicitur contrariatio. Sũt enizʒ iuſticie multa contraria: ſed pꝛeci⸗ äs Chmamicitia. Cꝛmauaritia. Cʒmamo ꝓpꝛius. ¶ Pꝛimum quod eſt contrarium iuſticie amicitia e reos defendunt excuſant: immo quantuzʒ poſſunt exaltant.Sed hij audire debent 2 obſeruare ſentẽtiã Ciceronis qui libꝛo.ʒ. de officijs ait. Neq; cõtra rẽpublicã:neq; contra iuſiurandũ ac ſidem amici ſui cau/ ſa vir bonu s faciet. Nam ſi omnia faciẽda ſunt que amici velint non amicitie tales: ſʒ cõiuratiões puta de ſunt.Hec ille.Et de Pac materia videre potes ſermonẽ de ami citia in opere noſtro de laudibus ſanctoꝝ. 4 nan ia: 7 de hoc diffuſe habemus in ſer⸗/ mone de auaritia iudicum. ¶Tertium eſt amoꝛ ꝓpꝛius.dumi.ſ.qui reipnblice pᷣſunt ſeipſos diligunt ? ſua querũt cõmoda pꝛo pꝛia.¶ Jdeo hijs intimanda eſt ſententia il la grauiſſima Ciceronis in pᷣ officioꝛum li bꝛo. Omnino inquit qui reipublice pᷣſunt duo pꝛecepta platonis teneant. ANnum vt vtilitatem ciuium ſic tueantur vt quicꝗd agant ad eam referant obliti cõmodoꝛum ſuoꝛum. Alterum vt totum choꝛus reipu blice curent nedum partem aliquam tueã tur reliquas deſerant. At enim tutela ſic pꝛocuratio reipublice ad eoꝛum vtilitateʒ qui commiſſi ſunt non ad eoꝛum quibus commiſſa eſt gerenda eſt. Hec ille.Ad iu⸗ ſticiam itaq; ſuendam ac manutenendã ¶Secũdum quod cõtrariatur iuſticie eſt ſt. Multi equidẽ ꝓpter amicitid ℳ Aet nexen imng. nſtra/ ſeueni conſti texna enis bane üͤteni, lprca/ ſuo. omnes inuigilare debẽt. Pꝛ0 qua vt pꝛe⸗ diximus in pꝛecedenti caplo gentiles nec ſilijs nec ſibipſis pepercerunt. Sicut etiaʒ Aalerius ponit libꝛo.o.exemplum ʒzalẽti. Zalentus inquit vꝛbe locrentium a ſe ſalu berrimis ⁊ vtiliſſimis legibus munita cũ filius eius adulterij crimine damnatus ſʒ ius ab ipſo conſtitutum vtroq; oculo care re deberet ⁊ tota ciuitas in honoꝛem pa⸗ tris neceſſitateʒ pene adoleſcentulo remit teret aliquãdiu repugnauit.Ad vltimum populi pꝛecibus euictus ſuo pꝛius deinde fili oculo eruto vſum videndi vtriq; reli⸗ quit.Ita debitũ ſupplicij modum legi red dit equitas admirabili temperamento ſe inter miſericoꝛdem patrem ⁊ iuſtum legis latoꝛẽ partitus.Hec ille. Atiq; ſi ſic vbiqʒ ſeruaretur iuſticia bene eſſet omnibus po pulis in quolibet ſtatu. Sed quia hec vir⸗ tus pene extincta eſt excreuerunt iniquita tes pꝛopter quas indignatus deus ſepiſ⸗ ſime Hercatit populos duriſſimo flagello æl quo nos miſericoꝛditer liberet:do⸗ netqʒ gratiam et inde gloꝛiaʒ beatã Amẽ Dſiica de paſſione.De peceato lingue. Senno trigeſimus ſextus. 5 7 . gelio hodierno. Magna vis in lingua ho minis ſita eſt:que lz membꝛum ſit exigu/ um multa tamẽ loqui poteſt ⁊ bona ⁊ ma la. Pꝛopterea Jacobus tertio.c.ait. Ecce naues cuz magne ſint ⁊ a ventis validis minentur:circunferuntur autem a modi/⸗ co gubernaculo vbi impetus dirigẽtis vo luerit.Ita ⁊ lingua modicum quidem mẽ bꝛum eſt ⁊ magna exaltat:Ecce quãtulus ignis q; magnam ſiluam incendit.Et lin gua ignis eſt vniuerſitas iniquitatis lin/ gua conſtruitur in mẽbꝛis veſtris que ma culat totum coꝛpus.Hec ille. Que verba veriſicari videntur in iudeis: qui linguis ſuis moꝛdacibus chꝛiſto innocenti macu lazʒ dabant nunc dicendo eum vini potato rem:nunc ſeductoꝛem populoꝛum: nunc angeli loquuntur. Emoniũ hẽs udeoꝛuz blaſfemantiũ chꝛi um verba ſunt iſta oꝛigina/ 98 demoniacum a ſamaritanum. Et tandem linguis ſuis illum cruciſigi pꝛocurarunt. Cum vo multos conſpiciamus iudeoꝛuʒ imitatoꝛes qui lingue omnem licentiaʒ de derunt ad indebite inoꝛdinateqʒ loquẽdũ Iccireo in pꝛeſenti ſermone de peccato lin gue verba ſfaciemus. Pꝛoponemus autẽ ſolito moꝛe tria myſteria de ipſa lingua de clarangda. Cp mdicitur naturalis conditionis. C: mpvirtuoſe regulationis. z nmultiplicis offenſionis. CMQõ̊ ſoli hoi ↄceſſa eſt ligua ad loq̃ndũ: de ↄditionibꝰhumane lingue:⁊ qualiter ¶ KXap̃. m. . — du dicitur naturalis conditionis. mini datas. Por locutionis. Cꝛafoꝛmationis. C collocationis. Pꝛima cõditio humane lingue dicitur locutionis.Sola eni humana lingua na⸗ turaliter loqui poteſt. Ad quod meliꝰintel ligenduzʒ triplicem adhuc linguam diſtin guemus.ſpᷣeſt angeloꝛum.ſꝛ bꝛutoꝛũ. ¶ 3 vo hoium. C P iʒ.c.Si linguis hominũ loquar ⁊ angelo/⸗ rũ.Hee lingue angeloꝛum methaphoꝛice accipiuntur ad expꝛimendam eoꝛum itel⸗ ligibilem ⁊ ſpiritualem locutionez: quia ſi cut homo loquitur lingua coꝛpoꝛis:ita an geli lingua mentis. Nam vt inquit Tho. pꝛima parte.q.centeſima ſeptima.In an/⸗ gelis eſt aliqua locutio:⁊ vnus alij loqui/ tur. Quod ſic poteſt intelligi: voluntas enim mouet intellectum ad ſuam opera/ tionem. Intelligibile autem eſt in intelle/ ctu tripliciter. Rzimo quidem habituali ter vel m memoꝛiaz:vt Augꝰ dicit. Secũ Rimũ myſteriũ de lingua declaraã Habzʒz equidẽ humana lingua tres naturales conditiones quas ↄſiderare de bet vnuſqſqʒ a ſũmo opiſice non ab re ho Pꝛima eſt lingua ange loꝛuʒ:de qua Apoſtolus pᷣ ad coꝛinthios P EE “ S do autem vt actu conſideratum vel conce ptum. Terxtio vt ad aliud relatum. Mani⸗ feſtuz eſt antem ꝙ de pᷣ gradu in ſcdᷣo traãſ fertur intelligibile per imperiuʒ volũtatis vnde in diffinitione habitus dĩ quo quis „ vtitur dů voluerit.ſ Similr auᷣt 2 de ſecun do gradu peruenitur in tertiũ per volunta tem. Ham per voluntatẽ conceptus men/ nis oꝛdinatur ad alteꝝ:puta vel ad agẽdũ galiquid vel manifeſtandũ alteri. Qñ autẽ mens conuertit ſe ad actũ conſideranduʒ quod habet in habitu loquitur aliꝗs ſibi ipſi. Nam ipſe conceptus mentis interioꝛ verbum vocatur.Ex hoc vo ꝙ conceptus mentis angelice oꝛdinatur ad manifeſtan dum alteri voluntatẽ ipſius angeli:conce ptus mentis vnius angeli innoteſcit alij: L ſic vnus loquitur ali. Nihil eni aliud eſt loqui ad alteꝑ q́; conceptum mentis alte ri manifeſtare.vnde q; cito angelus vult manifeſtare ſuum conceptum alij ſtati ali us cognoſcit. Hobis aũt locutio exterioꝛ que ſit per voceʒ eſt neceſſaria/ ꝓpter obſta xulum coꝛpoꝛis.C Aduertendum tamen rirca locutionẽ angeloꝝ.ſpᷣ ꝙ angeli infe rioꝛes loquuntur ſuperioꝛibus ſᷣʒ Diony ſiũ in.⁊.c.celeſtis ierarchie:⁊ tamẽ in hac locutione inferioꝛes nõ illuminant ſupio/⸗ res:qꝛ omnis illuminatio eſt locutio in an gelis:ſed non omnis locutio eſt illumina⸗ tio.Illuminatio enim eſt manifeſtauo eo vuz que dependẽt a voluntate diuina que fit per fuperioꝛes ipſis infrrioꝛibꝰ ⁊ hec il luminatio eſt ⁊ locutio.locutio vo ⁊ non il luminatio eſt manifeſtatio eoꝝ que pꝛoue niunt a voluntate ꝓpꝛia ⁊ ſic ioquũtur an geli inferioꝛes ſuperioꝛibus.2⁰ ſcienduʒ 3 angeli loquuntur deo ſʒ illud Zacharie p. c. Reſpondui angelus dñi ⁊ dixit: domi ne exercituũ vſq; quo non miſereberis hie ruſalem. Iſta tamẽ locutio nõ fit ad aliqd manifeſtandum deo qui eſt omnis verita tis ⁊ omnis voluntatis pꝛincipium ⁊ con ditoꝛ. Sed fit vel ad conſultandã diuinam voluntatem de agendis. NHam locutio nõ ſemper eſt ad manifeſtandum alteri. Sed qñqʒ; ad hoc oꝛdinatur finaliter vt loquẽti aliquid manifeſtetur. Sicut cum diſcipls querit aliquid a magiſtro vel fit locutio an geloꝝ ad deum ad ipſum cum admiratio/ ne laudandum:vt dicit Gꝛegoꝛius in 2 liꝰ moꝛalium. Locutione vᷣo qua angeli lo/ gquuntur de deo laudantes ipſum ⁊ admi/ rantes ſemper angeli de deo loquuntur. Sed locutione qua eius ſãpientiam conſu lunt ſuper agendis tunc ei loquuntur quã do aliquod nouum per eos agendum oc/ currit ſuper quo illumiari deſiderant. ¶3 notandum ꝙ ſicut diſtantiam localis non impedit quin vnus angelus aliuʒ videre poſſit ita etiã non ipedit quin vnꝰ alti loꝗ poſſit ⁊ ſuum manieſtare conceptum. In tellectualis enim operatio angeli omnino abſtracta eſt a ioco ⁊ tempoꝛe. In eo autezʒ quod eſt abſtractum a loco ⁊ tempoꝛe ni⸗ hil operatur neqʒ tẽpoꝛis diuerſitas neq; loci diſtantia. ¶ Et ſi obiceretur ꝙ clamoꝛ loquentis fit ꝓpter diſtantiam audientis Sed Yſaie.cd.c.dicitur de ſeraphin ꝙ cla⸗ mabat alter ad alterum:ergo videtur ꝙ lo calis diſtantia impediat locutionem ange loꝛum. ¶ Reſpondet Tho. vbi. S. ꝙ cla/ moꝛ ille non eſt vocis coꝛpoꝛee qui fit pꝛo pter diſtantiam loci:ſed ſigniſcat magni/ tudinem rei que dicebatur vel magnitudi nem affectus ᷣm ꝙ dicit Gꝛegoꝛius ſecũ do li moꝛalium. Zanto quiſq; minus cla mat q;to minus deſiderat. Quarto ſciẽ dum ꝙ dum angelus vult loqui vni ſoli: non omnes cognoſcunt locutionem eius: quia poteſt angelus oꝛdinare aliquod ad vnuʒ ⁊ non ad alios.t ideo poteſt cogno ſci conceptus vmius ab vno ⁊ non ab ali/ is.Concoꝛdat Honauẽtura in ſcdᷣo di.io. Secunda lingua eſt bꝛutoꝛum. nima lia enim bꝛuta linguam habent ſed nõ lo quuntur.ſ¶ Et ſi dicatur ꝙ locuta eſt aſina balaam:vt dicitur Numeri.22. c.Dum ad viſionem angeli cecidiſſet ⁊ balaam percu tiebat eam.æt aſina dicebat:quid frci tibi Cur percutis me.CAd hoc reſpondetur: ꝙ illud fuit per ſpeciale miraculum: non per naturam. Ideo dicit textus. Aperuit dominus os aſine ⁊ locuta eſt.ſ.Quedam tamen gloſa ſuper hoc paſſu dicit. Sicut diabolus locutus eſt per ſerpentem ⁊ non ſerpens locutus eſt. Sic angelus per aſi / nam locutus eſt non aſ̃na.Non enim po tentiam loquendi habuit aſina.vnde nul lum miracnlum fuit ibi ſicut nec in ſerpen te ſeducente euam. Tamen dicunt quidaʒ ꝙ aſina ad tempus habuit potentiam lo⸗ quendi:⁊ locuta eſt pꝛopꝛie ⁊ miraculoſe. no do d oſi hl: us: d ad ogno d diio⸗ Apima drob an unal npah n dbi ,o eruit dam ict non r aſ/ m po e nul ſnpen vict, mlo/ — 5§ Hec illa gloſa. ¶ Tertia lingua eſt hoium Ipii per naturaʒ loqui poſſunt. Ideo Zul lius in p rethoꝛice ait.Cum hoies multis in rebus humilioꝛes ⁊ infirmioꝛes ſint be ſtijs in hac re maxime beſtas pꝛeſtare vi/ dentur ꝙ loqui poſſunt.vt enim ingt Mπ giſter in ſcdo di. ibõ. Homo q;tum ad coꝛpꝰ ſuperatur a lince in viſu. A cane ⁊ vulture in odoꝛe.A poꝛco in auditu.A ſimia ĩ gu⸗ ſtu. ⁊ ab aranea in tactu. Hec Mα agr. Sed in lingua ſuꝑat homo volucres celi ⁊ oia pecoꝛa campi.Ex quo igitur ſibi lingua lo quax conceſſa eſt rationabilr ea vti deb et non beitialiter. Secũda conditio huma ne lingue dicitur foꝛmationis. in qua cõſi deranda ſunt tria. ſp̊ quis foꝛmauit. ſ2* ad qutd amauit. i zoqualiterillaʒ foꝛma uit. ¶ Pꝛimo conſiderandum eſt quis ſoꝛ mauit linguam.&t reipondemus: ꝙ deus qui condidit omnia. vnde Auicẽna in pᷣꝰ fen p̃ᷣmi libꝛi canonis doctrina tertia. c.2. de complexionibus membꝛoꝛum ait. De us cuiqʒ animali ⁊ cuiq; mẽbꝛo donauit ex complexione quod magis meretur. Si cut itaqʒ linguam deus bonus ſoꝛmauit: ita debet eſſe bona vt bona loquatur iux/⸗ ta illud Mιathei. i2. c. Bonus homo de bo no theſauro coꝛdis ſui ꝓfert bona.ſ Secũ do conſiderandũ eſt ad quod deus ſoꝛma uit linguam.Et dicimus ꝙ ad expꝛimen/ dum conceptum mentis. vnde Ariſt. in pᷣ pierminoꝛum.Aoces ſunt earum que ſũt in anima paſſionuʒ note ideſt ſigna. Ideo id loquẽduʒz eſt quod eſt in coꝛde:⁊ omnis 4* ter deus ſoꝛmauit lingua duplicitas fugienda omnẽq; mendacium deteſtaãdũ. ¶ Tertio derane eſt quali eam cuũ triplici conditione.C Pꝛima con/ ditio Jnid fecit vnam in quolibet non plu Tes. cit duas aures:duos oculos:duos pedes:duas manus:a linguam tm̃ vnaʒ. In quo innuitur ꝙ homo debet loqui par ce ⁊ temperate.ſ Ende vt ſcribit Laerciꝰ xenocrates philoſophus diſcipulus plato nis fertur dixiſſe cuidã loquaci. Audi mul tum loquere pauca.Os enim vnum ⁊ au res duas a natura accepimus. ¶ Idem cũ æſſet cum quibuſdam detractoꝛibus ⁊ ta⸗ ceret:querente vno cur ſolus taceret. Qꝛ — dixiſſe me inquit aliquando penituit:ta⸗ cuiſſe nunqᷓ;.ſ Recitat etiam Laerciꝰ de ſolone philoſopho:qꝙ cum in loco quodaʒ multis loquentibus non loqueretur. In⸗ terrogatus a periandro vtruʒ pꝛopter ver boꝛum inopiam:an quia ſtultus eſſet tace ret. Reſpondit:nemo ſtultus tacere poteſt Ideo Sapiens pꝛouerbioꝛum.io.c.ait.In multiloquio peccatuʒ non deerit.Qui au tem moderatur labia ſua pꝛudentiſſimus eſt.q¶ Et.iʒ.c.Qui cuſtodit os ſuum cuſto⸗ dit animam ſuam. Et.ix.c.Qui modera tur ſermones ſuos doctus ⁊ pꝛudens eſt. ¶ Et eodem.c.Stultus quoqʒ ſi tacuerit ſa piens reputabitur:⁊ ſi compꝛeſſerit labia ſua intelligens.i Et.29.c.CLotum ſpiritum ſuum pꝛofert ſtultus.ſ Et Eccleſiaſtici.i⸗. capitulo. Qui odit loquacitateʒ extinguit maliciam.ſſEt.20.c.Odibilis eſt qui pꝛo/ cax eſt ad loquendum.Et.ꝛi.co. Lacitus ſenſatus honoꝛabitur.¶ Et Iſidoꝛus liꝰ ſecundo ſoliloquioꝛum. Multiloquiũ nõ effugiet culpam.iſ Et Caſſiodoꝛus in epi/ ſtolis.Hec eſt regalis pꝛoculdubio virtus celerius neceſſaria ſentire ⁊ tardius in ver ba pꝛoꝛumpere.ſEt Jacobus pꝛima cano nica.c.pꝛimo.Sit autem omnis homo ve lox ad audiendũ:tardus autem ad loquẽ dum.ſEt Seneca ad lucillum. Tardilo⸗ quiũ te eſſe iubeo.ſEt ideʒ in libꝛo de mo ribus.In hoc incumbe vt libentius audi⸗ as qᷓ; loquaris.ſ Et Quintilianꝰ in libꝛo declamationũ. Pꝛomptiſſimo pᷣmone de⸗ linquimus facile. ¶ Secunda conditio lin gue quia deus fecit eam rubicundam ad inſinuandum ꝙ loqui debeat cum chari? tate.¶Tertia conditio quia fecit eaam mol lem ductilem ⁊ volubilem ad oſtendendũ „ te, SGeren ꝙ homo non debet eſſe pertinax in ſenten tijs male pꝛolatis.vnde Augꝰ.22. q. A. c? Magne. Magne ſapientie eſt hominez re uocare quod male locutus eſt. Inſuper ſi⸗ cut lingua eſt mollis:ita ⁊ locutio debet eſ ſe blanda ⁊ affabilis.vnde Cicero in pᷣmo de officus ait.Difficile dictu eſt quãtope⸗ re conciliet animos comitas affabilitaſqʒ ſermonis. ¶ Tertia conditio pꝛincipalis humane lingue dicitur collocationis.col⸗ locata quippe eſt in oꝛe vhi ſunt labia den 53 – tes ⁊ ſaliua: vt per labia 1 dentes quibus clauditur velut duplici muro refrenet᷑ ne xreuelet ſecreta 1 omnia dicat que non ſunt dicenda.Ex hoc refert Laercius ꝙ inter rogatus plato M eſt inter bomines ſoꝛ tio: reſpondit. Qui poteſt pꝛopꝛiam iracũ diam vincere. Interrogatus quis eſt inter homines debilioꝛ ait:qui fuuʒ non poteſt celare ſecretum. Eſt etiam in oꝛe vbi ligua collocata eſt ſaliua ad ſigniſicanduzʒ ꝙ ſer mo debet eſie ſale cõditus:et vnuſquiſqʒ ſfuos ſermones ponderare debet vt dĩ. 0. di. c. Ponderet. S= A rirmale regmtand eſt lingua duz Ecundum myſtenum de lingua de clarandum dicitur virtuoſe regula/ tionis. Ocbet nanqʒ vnuſquiq; re Bulare linguã dũ loquitur m quinqʒ cir/ cunſtantias. Cꝛybi. Cʒz tempuo. A nid. Rmogdi. ¶ Pꝛima circunſtantia dicitur cui:vt vi⸗ deat loquens cui loquitur: videlicet ſi eſt pꝛelatus ſocius vel ſubditus. Nam pꝛela tis ⁊ maioꝛibus loquendum eſt cum reue rentia.Socijs cuʒ benignitate. Subditis vo ſᷣm ꝙ exigit conditio eoꝛum ⁊ interdũ qualitas criminum que committunt.Fa/ tuis autem ⁊ inſipientibus niſi ex cauſa lo quendum non eſt. Nam dieit ſapiens pꝛo nerbioꝛum. 23. c. In auribus inſipientiuzʒ ne loquerios:quia deſpicient doctrinaʒ elo quij tui.ſ Et Eccleſiaſtici.22.c.Cum doꝛmi ente loquitur qui narrat ſtulto ſapientiaʒ. IEt qui publice loquitur populo vtatur popularibus verbis.i Inquit enim Cice ro in pumo de officis. Popularibus ver bis agendum eſt ⁊ vſitatis cuʒ loquimur de opimione populari. ¶ Secũda circũſtã tia in locutione ſeruanda dicitur vbi. Naʒ in eccleſia que eſt locus oꝛationis non liv cet loqui de rebus mundanis: vt notatur extra de immunitate eccleſie libꝛo..in.c. Becct. ¶ Tertia circunſtantia eſt tempus nit enim dicit ſapiẽs Ccecleſiaſtes. 3. c. Lem agdoleſcente. ¶BDe viginti peccatis pꝛouenientibus a ln⸗ quot ſunt ir̃e alppabeti vſqʒ ad.x· eluſiue . s e pus tacendi tempus loquendi. C Quqr ta circunſtantia eſt finis vt conſideret lo⸗ quens fint᷑ quare loquitur. Quinta cir cunſtantia dicitur modus:vt ſcilicet ſerue tur modus in bꝛeuitate et pꝛolixitate i ge ſtu ⁊ ſimilibus. Sunt eni aliqui ꝗ volunt dicere da mihi pane.Et narrant hiſtoꝛias 2 filateria longa-Aliqui adhuc confidunt in oꝛnatu verboꝛũ ⁊ multa verba pingen tes tedio auditoꝛes afficiunt. Pꝛo ꝗbus dicit Cicero in libꝛo de oꝛatoꝛe. Quid eſt tam furioſum qᷓ;ᷓ verboꝛum vel optimoꝛũ vel oꝛnatiſſimoꝛum ſonitus inamis nulla ſubiecta ſententia.Que verba etiam reci/ tat Auluſgellius in pꝛimo liꝰnoctium atti carum.ſ Honnulli infuper dum latine lo qui volunt exquirunt vocabula incogni⸗ ta ⁊ inuſitata vt ſic videantur ſingulares. Pꝛo quibus dicit Auluſgellius libꝛo.io. noctium atticarum. Nerbis vti nouis ⁊ in cognitis durius eſt q; verbis ſoꝛdentibꝰ. Rome quidam celebꝛatus homo in cau⸗ ſis cum apud pꝛefectum vꝛbis verba face ret et dicere vellet inopem quendam miſe ro victu viuere ⁊ furfureum edere panem: vinumqʒ fetidum potare.Hic iquit eques romanus apludã edit ⁊ floces bibit. Que verba cunctoꝛum aſtantium animos pꝛo uocarũt ad riſum. Ille enim legerat aplu⸗ dam veteres ruſticos frumenti furfurem dixiſſe. Item floces audierat pꝛiſca voce ſi gnifſicare vini fecem e vinaceis expꝛeſſam Pꝛimum verbum legerat in plato.ſecun dum apud cicilium in polimenis que ſibi ad oꝛnamẽta oꝛationũ ſeruauerat.ſ Qui⸗ dam inſuper dum loquuntur videntur fu gere dum trahentes ⁊ emittentes flatum rotant velociſſime verba ſua nulla graui⸗/ tate ſeruata. Sed audiant iſti Ciceronem: qui in pꝛimo de officijs ait. Magna eſt ad miratio copioſe ſapienterq; dicentis queʒ qui audiũt intelligere etiã ⁊ ſapere pluſq; ceteros arbitrantur. Si vo ineſt in oꝛatio ne mixta modeſtie grauitas nihil admira bilius fieri poteſt eoqʒ magis ſi ea ſunt in 3 ns⸗ Qg tlo⸗/ 1 ar ſane elge unt Nins un ngen gbos idc nulls e ⸗ atni neb⸗ ogni gres⸗ io⸗ is t moc inckl haſe nmi men gue u nio hla⸗ ron oeſi Aſam ſean ne ſbi ur ſ un ul/ dem: tad ez nſc; ꝛanio mus ntin ne4 3rfH lingua dicitur multiplicis offenſio nis. Miulta enim ſunt peccata que — . . H . 1 Ertium myſteriuz declarandum de lingua committuũtur. Ideo vt refert Laer cius. Interrogatꝰ anaxarcus philoſophꝰ quid eſſet in homine bonum vel malum. reſpondit lingua.Ex ipſa nanqʒ tot pꝛoue niunt peccata quot ſunt littere alphabeti vſqʒ ad. H. ¶ Pꝛima enim littera alpha/ beti eſt.A.⁊ hec eſt pꝛima in omnibus lin guis:vt patet.ʒ S.di.c.Ab exoꝛdio.Et pꝛi/ mum peccatum lingue eſt adulatio.quaʒ ſic difñnit Alexander in ſecũdo.Adulatio eſt peccatum ex ſermone vane laudis pꝛo neniens alicui facte intentione placendi. Et de hac dixi in quadrageſimali de peni⸗ tentia. Hoc vicio permaxime laboꝛt exi/ ſtentes in curijs regum ⁊ pꝛincipuʒ in qui bus rariſſimi ſunt qui loqui velint verita ⸗ tem. C Secunda littera alphabeti eſt. B. Et ſecundũ peccatuz lingue eſt blaſfemia dei ⁊ ſanctoꝛum ⁊ creaturarum. ¶ Tertia littera eſt.C.Et tertium peccatum lingue eſt contentio:que m Ambꝛoſiũ eſt contẽ tio veritatis eum conſidentia clamoꝛis de qua etiam ſcripſi in quadrageſimali de pe nitentia. MQuarta littera eſt. D.Et quar tum peccatum lingue eſt detractio:que eſt aliene ſame per occulta verba denigratio. Quinta littera eſt:E. Et quintum pecca tum lingue eſt excuſatio peccati.de qua cõ queritur deus dicens per Hieremiaʒz.S8.c. Nemo eſt qui agat penitentiam ſuper pec cato ſuo dicens:quid frci.Omnes conuer ſi ſunt ad curſum ſuum quaſi equus in im petu vadens ad pꝛeliuʒ Moc autem ma⸗ xime periculoſum eſt dum excuſt peccatũ ſuum ille qui confitetur ſacerdoti. Sex⸗ ta littera eſt. S. Et ſextum peccatuz lingue ſallax locutio.⁊ de hac dicemus in ſermo/ ne de mẽdacio. ¶ Septima littera eſt. G. Et ſeptimum peccatũ lingue eſt gloꝛiatio: cum.ſ.quis gloꝛiam indebite appetẽs de ſe iactater loquitur. ¶ Octaua littera.Sh. Et octauũ peccatum lingue homicidij per petratio.ſ.pꝛecepto:conhlio:ſuaſione ⁊ hu iuſmodi. Ideo inꝗt de talibꝰ pſal. Lingua op gladius acutus. Solon vo atbeniẽſis vt còmemoꝛat Aalerius interrogatus ꝗd 100 aeutius gladio reſpondit. Pꝛaui hois lin gua. ¶ Hona littera alphabeti c. J. Et no num peccatum lingue eſt irriſio:cum.ſ.ali auis irridet aliuʒ ad imiuriam:ſicut facere olent illi qui vulgo dicuntur mutegiatoꝛi pꝛoferentes alia verba coloꝛata ⁊ fucata: quibus pꝛoximus illuſus ſcandalizetur: ⁊ ſi conqueratur dicunt nõ nominaſſe illũ ⁊ ſimilia qui tamen grauiter peccant:qm̃ vt ait Sapiẽs ꝓuerbioꝝ.ʒ.c.Abominatio eſt deo ois illuſoꝛ. Et quarti Regum.2. c. ſcribitur ꝙ. Aꝛ2.pueri qui irridebant heliſe um vocantes caluum occiſi ſunt ab vꝛſts. Becima littera eſt.K. Et decimũ pecca tum lingue eſt cantus vanus in quo ama toꝛia ꝓferuntur ⁊ dei nomen in vanũ aſſu mitur. C AUndecima lr̃a eſt. L. Et vndeci⸗ mũ peccatũ lingue laſeiua ꝓnunciatio.iſ.ꝑ lenociniũ vel ſcurilitatẽ que eſt de verbis turpibus:loqui eni laſciua etiã ludẽdo nõ licet:qꝛ coꝛꝛũpunt bonos moꝛes colloꝗa mala:vt inꝗt Apls pᷣ ad coꝛinthios.is.c. Et Ariſto.in:2⁊.rethoꝛicoꝝ ait.Ex dicere de ſacili quodcũq; turpinʒz ſit ⁊ ipſum facere. TCSuogecima lr̃a eſt.d.duodecimũ pec catum lingue eſt maledictio creaturaꝝ:qdᷣ nõ licet:qꝛ vt ingt Paulus pᷣad coꝛinth. 6.c. Maledici regnũ dei non poſſidebunt. XTertiadecima lr̃a. H. tertiüdecimũ pec catũ nugatio incantationis cũ dicũtur car mina pꝛo ſanitate ⁊ hiꝰ.Dicit enim Augꝰ 26.. 3. c. Igit. O ẽs huiuſmodi artes nu⸗ gatoꝛie ⁊ noxie ſuꝑſtitionis fugiẽde ſunt a xp̃iano. ¶ Quartadecima lr̃a eſt.O.Et q̃r tũdecimũ pctm̃ lingue oĩo ĩdebita videlzʒ ſine attẽtione iterruptione acceleratione⸗ ¶ Quintadecia lr̃a ẽ. P.Et qntũdecimũ peccatũ lingue eſt ꝑiuriũ.⁊ hoc iã plena ẽ tra. ¶ Sextadecima lr̃a eſt.Q.Et iõ pec catũ lingue eſt qͥrelatio cũ.ſ. murmuratur de deo de parẽtibus ⁊ de alijs. ¶ Becima ſeptima lr̃a eſt. R.Et decimũſeptimũ pec catũ eſt reuelatio ſecretoꝝ vel ↄſeſſionis vł alioꝝ in ſecreto cõmiſſoꝝ qdð ſieri nõ debʒ. ¶ Becimaoctaua lr̃a eſt.S. Ct.is . pecca tum eſt fuſurratio que ponit diſcoꝛdiã in/ ter amicos. C Becimanona lfa eſt. T. Et decimumnonuz E lingue eſt teme raria affumatio.Afſfirmare temere maluʒ n 4 de ſuis pꝛoximis ex leuibus ſuſpitionibꝰ. ¶¶Uigeſima littera eſt. A.⁊ vigeſimũ pec catum eſt verbum ocioſum.de quo Chꝛi⸗ ſtus M0aathi.iꝛ. c. ait. De omni verbo ocio ſo quod locuti fuerint homies reddent ra/⸗/ tionem in die iudicij.Et dicitur verbũ ocio ſum ſᷣm Gꝛegoꝛium quod caret neceſſita/ Le vel debita vtilitate. Cum igitur tot ſint peccata lingue beatus vir vt ait Jacobus pꝛimo,c.qui nõ eſt lapſus in verbo.ꝗdeo cum pſalmiſta oꝛandus deus. Pone ingt domine cuſtodiam oꝛi meo ⁊ oſtium circũ ſtantie labijs meis. At ſic linguam cuſto/ diendo digni efficiamur gr̃a chꝛiſti.quam nobis ipſẽ largiat᷑.qui viuit ⁊ regnat in ſe cula ſeculoꝝ Amen. S C Feria ſecunda poſt dominicam de paſ/ hone. He peccato gule. 7 Sermo trigeſimus ſeptimus. Igs ſitit ne / rniat ad me ⁊ bibat.verba ſũt redemptoꝛis noſtri Joannis 2.co. 1 in euãgelio hodierno. Solicite pꝛouidendum eſt vt mens noſtra reſocilletur cibo fpirituali diuine gratie: quo conſoꝛtati perueniamus ad illud re⸗ gnum in quo plena eſt ⁊ vera bonoꝝ omni um plenitudo. Non enim conditi ſumus vt oblectemur coꝛpoꝛalibus delitus: ſed vt perfruamur gaudijs paradiſi. Herũta⸗ men carnales homines ad nil iuigilant ni ſi ad explendas coꝛpoꝛis voluptates. Hij terrena dumtaxat ſitiunt:⁊ deus eoꝛuʒ vẽ ter eſt. Oant omnem operam ad ſatiſſaciẽ dum gutturi ſuo: ⁊ vicium gule colunt ac venerãtur. Iccirco in pꝛeſenti ſermone cõ/ tra guloſos loqui decreui.pꝛo qmibus de ipſa gula tria pꝛoponemus miyſteria de/ vlaranda. CPB di materie. Cꝛmmodi. SðèMMU ¶M3 materia gule eſt eſca 1⁊ potus non w ſint de ſe mala ſed pꝛopter inoꝛdinatuzʒ WMeiltumuct de PWeinane ciboꝛum. Rimum myſtenium declarandum de gula dicitur materie. vbi pꝛimo viden⸗ duʒzʒ eſt: quid eſt gula.Et ad hoc dicit Tho. 22. q. i48. Bula eſt inoꝛdinatus appetitus cibi ⁊ potus.Dicitur autem appetitus in oꝛdinatus in eo ꝙ recedit ab oꝛdine ratio nis in quo conſiſtit bonum virtutis moꝛa lis.Et quia ex hoc aliquid dicitur eſſe pec catum:quia virtuti contrariatur. Ideo gu la eſt peccatum. Sed ſciendum ꝙ duplex eſt appetitus.vnus quideʒ naturalis qui pertinet ad vires potentie vegetabilis.in quibus non poteſt eſſe virius aut vicium eo ꝙ non poſſunt ſubici rationi. AUnde et vis appetitiua diuiditur in nutritiuam:di geſtiuam:⁊ expulſiuam:que pertinent ad vegetatiuam vt partes eius.Et ad talem appetitum ſcilicet naturalem huius vege tatiue pertinet eſuries ⁊ ſitis: vbi non eſt peccatum.vnde Gꝛegoꝛius di. .c. Ad eiꝰ Sepe ſine culps agitur quod venit ex cul/ pa:vnde ⁊ ſine culpa cum eſurimus come dimus quod tamen ex culpa pꝛimi paren tis eſt ſactum vt eſuriamus. Alius eſt ap petitus ſenſitiuus in cuius còcupiſcentia vicium gule conſiſtit.vnde ⁊ pꝛtimus mo⸗ tus gule impoꝛtat inoꝛdinationem in ap⸗ petitu ſenſitiuo:que non eſt ſine peccato: quod videtur eſſe cum quis appetit cihũ vel potum non pꝛopter ſuſtentationeʒ ſed pꝛopter delectationem. vnde excedens in quantitate cibi vel potus non pꝛopter con cupiſcentiam cibi et potus: ſed per erro⸗ rem eſtimans eo indigere non pertinet ad gulam. Igitur vt declaremus hanc parteʒ materia gule eſt eſca ⁊ potus.vbi ſciẽdum ꝙ eſca in ſe quecunqʒ non eſt mala ſed bo na: quia creatura dei.vnde Apoſtolus pᷣ* ad timotheum. 4. c. ait. Omnis creatura dei bona ⁊ nihil reiciendum quod cuʒz gra tiarum actione percipitur. Et ſaluatoꝛ no⸗ ſter Mathei.is.cꝰ. Non quod intrat in os coinquinat hominem:ideſt cibus ⁊ potus ſim ſuam ſubſtantiam ⁊ naturam nõ ma⸗/ culat hominem ſpiritualiter. In quo redar gutus eſt erroꝛ quoꝛũdam iudeoꝝ eſtima tium quoſdam cibos vt qui ſunt veteri le ge ꝓhibiti ex ſui natura malos ⁊ macula/ re aiam eoꝝ eſum. Sed beatus Tho. in 3⁰ contra gentiles hoc repꝛobat triplici rõne N genof fnetns cpanc nedom ſithe lus Na 13 oꝛ no⸗/ tinos polus ma/ orece cſtuni eteni naal, hom; lciſ I5ᷣ ſ:quod fit ſᷣm rationem non eſt pecea tum:fit aũt vnũquodqʒ ſᷣm rationẽ quan do oꝛdinatur ſm ꝙ congruit debito fini.ſi nis aũt debitus ſumptionis ciboꝝ eſt con ſeruatio coꝛpoꝛis per nutrimentum. Qui cũq; aũt cibus hoc facere põt.Ergo abſqʒ peccato poteſt ſumi.Nullius ergo cibi ſũ⸗ ptio m ſẽ eſt peccatum.ſa ſic vti rebꝰ ad quod ſunt oꝛdinate non eſt ſᷣm ſe malum. Sunt aũt plante ꝓpter animalia.Anima lium vo quedã ꝓpter alia ⁊ oia ꝓpter ho⸗ minem. vti ergo plantis vel aialium car⸗ nibus ad eſum vel ad quicquid aliud ho- mini ſunt vtilia non eſt m ſe peccatũ.ſ30 ſic:defectus peccati ab anima deriuat᷑ ad coꝛpus ⁊ non ecõuerſo.Cibi aũt immedia te ad coꝛpus pertinent non ad aiam. Non ergo ciboꝛuz ſumptio m ſe poteſt eſſe pec catum niſi quatenus repugnat rectitudi⸗ ni voluntatis.Quod cõtingit fieri aut pꝛo pter repugnantiam ad ꝓpꝛium finez cibo rum. Sicut cum aliquis ꝓpter delectatio/ nem que eſt in cibis vtitur cibis contrariã tibus ſaluti coꝛpoꝛis:vel ſm ſpeciem:vt ſi iſirmus comedat herbas fructus ⁊ huiuſ⸗ modi que nocent communiter illi: vel vᷣm qᷓ;titatem:vt cum quis nimis comedit vt dicetur in ſe’quentibus. Aut ſumptio cibo rum repugnat rectitudini voluntatis vᷣm ꝙꝙ cibi ſunt aliqua lege pꝛohibiti. In lege eccleſie phibetur eſus camium ſexta frria per totum annum ⁊ in ieiunijs ⁊c. In aliꝗ bus religionibus ꝓhibetur efus carnium per regulam vel cõſtitutiones ad refrenã dam concupiſcentiaʒ. vt dicitur de con.di. 5. c. Carnem. In lege vo veteri fuerüt pꝛo hibiti aliqui cibi: ſicut patet leuitici.xi.c. Et hoc ſm Tho.pᷣ ⁊c, q.ioꝛ.factum fuit tri plici ratione.ſ. ¶ Pꝛopter ſolicitudinis excluſionẽ. ¶Pꝛopter naturalem ↄditionẽ. ¶ Pꝛopter ſpuᷣalem ſigniſicationem. ¶Pꝛimo ꝓpter ſolicitudinis excluſion? ad tollendam. ſ. nimiam ſolicitudinẽ circa cibos. vnde illa conceduntur que de facili in ꝓmptu poſſunt haberi. Et iſta etiam ra tione nõ ita ꝓhibita ſunt aliqua terre na/ ſcentia. Nã talia magis pertinent ad quà dam ſimplicitatem victus ⁊ de ſacili habẽ tur cum modico cultu terre. Animalia au tẽ cũ multo ſtudio nutrire vel capere opoꝛ tet. Et vſus olerum ante diluuium ſolus erat non animalium. C Secũda ratio qus re ꝓphibebantur aliqui cibi ppter naturalẽ conditionem. Nam quedà animalia quã⸗ dam immunditiam coꝛpoꝛalem coꝛꝛuptio nis habent. vel quia ex rebus immundis nutriuntur vt poꝛcus:vel quia immunde conuerſantur vt ſub terra ſicut mus ⁊ tal⸗ pa ⁊ hniuſmodi:velquia eoꝛum carmes ſu pfluos ⁊ malos humoꝛes generant in coꝛ poꝛibus comedentium ꝓpter nimiam ſic citatem vel bumiditatẽ. vnde pꝛopter. hoc animalia non habentia vngulam ſciſſam vel habentia multas ſoleas in pedibꝰ vel figuras ſunt/ꝓphibita pꝛopter eoꝛum terre ſtreitatẽ ⁊ quia ſunt nimis colerica ⁊ adu ſta. Et aues rapaces pꝛopter nimiam ſicci tatem. Et aues aquatice 7 piſces non ha/ bẽtes ſquamas vt anguille pꝛopter nimi am humiditatem. Animalia Yo habentia vngulam ſciſſam ⁊ ruminantia ſunt con⸗ ceſſa quia habẽt humoꝛes bene digeſtos ⁊ bene cõplexionata ſunt.Et piſces haben tes ſquamas ⁊ pennulas vt ſiccioꝛes per.⸗ miſſi funt. In auibus etiam conceſſa ſunt que ſunt magis temperata:vt gallina per dix aæ huiuſmodi.Eſus ſãguinis vniuerſa le erat pꝛohibitus ad vitandum crudelita tem vt hoꝛꝛerent humanum ſanguineʒ fũ dere ⁊ eadem ratione animalium ſtrangu latoꝛum ⁊ ſuffocatoꝛuz. Adipis eſus erat pꝛohibitus ad tollendam occaſionem gu loſitatis. Erat etiam ſanguinis ⁊ adipis eſus pꝛohibitus quia non generant bonũ nutrimentum pꝛout dicit Rabi moyſes. Tertia ratio quare in veteri lege pꝛohi/ bebantur aliqui cibi eſt pꝛopter ſpiritua⸗/ lem ſigniſicationem. N populus ille erat figuratiuus populi chꝛiſtiani. Et vita eo⸗ rum ſ̃m cerimonias legis erat quedã pꝛo phetia deſignatiua per figuram vite ⁊ con uerſationis quã ſeruare deberet populus chꝛiſtianus. Illa igitur animalia pꝛohibi⸗ ta ne comederentur vt immunda figurãt diuerſa vicia que immundam animam fa ciunt.Eſus ergo illoꝛum ſigniſicat opera⸗ tionem illoꝛum que comeita incoꝛpoꝛant᷑ ð, ⁊æ conuertuntur in naturam a ex operibus malis genecrantur habitus mali vicioꝛum qui conuertuntur quaſi in naturam pꝛo⸗ pter aſſuemmctionem. Debent ergo ſideles abſtinere a vicijs que deſignantur per illa Et animalia quidem que non habent vn. gulam ſciſſam vel non ruminant deſignãt homines non habentes diſcretionem ne⸗ ſcientes diſtinguere ⁊ conſiderare circun/⸗ ſtantias rerum:vel non ruminantes ideſt meditantes ſcripturas ſacras:hij ergo im mũdi ſunt peccato indiſcretionis vł igno rantie:⁊ tales moꝛes debẽt euitari. Al di niſio vngule deſignat ſidem duarum na⸗ turarum in chꝛiſto.Et ruminatio ſanus in tellectus ſcripturarum: et vnrunqʒ iudei tanſgrediuntur. Et vicium ſuperbie pꝛo/ hibetur in eſu aquile que alte volat fuper tum non eſſet. Ad erroꝛem igitur pertinet manicheoꝛum eſtimare eſcam aliquam eſ ſe de ſe malam.ſ Unde Apoſtolus pꝛime ad remotbeuz:4.: c.nit⸗Nn nouiſſimis tem poꝛibus recedent quidam a fide attenden tes ſpiritibus erroꝛis ⁊ doctrinis demonio rum pꝛobibentium nubere ⁊ a cibis abſti nere ſcilicet quibuſdam tanqᷓ; de ſe malis Eſca igitur non eſt victum gule:ſed mate⸗ a circa quam exercetur ex concupiſcẽtia £ quibns peccant homines vicio gule. —,2 Lap ... Ecundum miyſterium de gula decla randum dicitur modi Quinq; cni Hlẽt aſſignari modi ſeu ſpecies gu le.¶ Pꝛimus modus eſt comedere nimis omnes aues. VHicium hipocriſis pꝛobibe ſeu bibere. Sicut dicitur de iudeis in deſer tur in eſu ſtructionis. Nam ſtructio babet alas ſed pꝛe grauedine non poteſt volare circa terram ambulat. Sic hipocrita per opera exterioꝛa de genere bonoꝛum vola/ re videtur. Sed circa terrena eſt ſemper ecũ mente. In griffone deſignatur crudelitas potentum. Quia griffo eſt refeſtus homi nibus equeſtribus armatis. Niciuʒ ina niſgloꝛie deſignatur in Sn que auis eſt coloꝛis candidiſſimi.Sed cibum trabit ex pꝛofundo terre vel aque.Sic vanagloꝛio / ſi omnia opera ſua que candida videntur faciunt vt videantur ab hominibus. Ni⸗ cium rapine pꝛohibetur in eſn omniũ aui um rapacium. Aultur qui ſequitur exerci tum expectans comedere cadauera moꝛ⸗ tuoꝛum ſignificat eos qui moꝛtes et ſedi⸗ tiones ⁊ guerras pꝛocurant vt inde lucrẽ tur. Upupa que nidificat in ſtercoꝛibus et paſcitur fimo ⁊ gemitum in cantu ſimilat: ſignificat accidiam. O mnes aues coꝛuini generis que crocitando quaſi cras ſonant ſigniſicant pꝛocraſtinationem ⁊ tarditateʒ beneoperandi. Poꝛcus ſigniſicat luxurio Hs.Et ſic de alijs. Pꝛohibitum etiaʒ fuit gentilibus ad fidem conuerſis per apoſto los veſci idoloticis pꝛopter ſpeciem mali vitandam:ne ſcilicet aliqui crederent hoc illos ſacere in veneratione idoli: quod ad idolatriam peruineret. Allias de ſe pecca⸗ to peregrinantibus. Manducauerunt et ſaturati ſunt nimis. Et perpetrari poteſt iſtud vicium ita circa viliſſimos cibos ſi⸗ cut circa delicatos. ¶Oe quantitate autẽ cibi ⁊ potus non poteſt darivna certa regu la omnibus ᷣm eandem menſuram. Sed plus ⁊ minus exigitur ſᷣm varietatem cõ⸗ plexionum ⁊ fatigationum:vnus etiam et idem plus indiget vno tempoꝛe qᷓ; alio ſᷣʒ diſpoñtionẽ ſui coꝛpoꝛis.vnde narrat phi loſophus in libꝛis ethicoꝛum de milone vi ro foꝛtiſſimo ꝙ comedebat aliquando ſo / lus vnum bouem nec erat grauatus ſto⸗ machus eius.Et alius quia debilis etiam de paucis bucellis panis grauabatur.Taã tum ergo poteſt ⁊ debet quis comedere et bibere quantum credit ſe indigere ad ſu⸗ ſtentationem ⁊ executioneʒ eoꝛum que ſi⸗ bi incumbunt agenda.Ita vt nõ vſqʒ ad nauſeam ſumat:ſed cũ aliquali adbuc ap etitu finem faciat.ſ Vnde Auguſtinus li bꝛo confeſſionũ ait.Juſſiſti domine vt ad alimenta ſicut ad medicamenta acceda⸗ mus.Sicut eniʒ ſumitur medicina nõ ad delectationem ſed pꝛopter neceſſitateʒ ſci licet ad pꝛeſeruandum coꝛpus a moꝛte:et cum timoꝛe ſumitur ne ledat.Ita cibus de bet ſumi ad ſuſtentandum coꝛpus ne deſ ciat ⁊ cum timoꝛe ne offendatur ex nimia complacentia.¶ Secũdus modus ſeu ſpe uod quinqʒ ſunt modi ſiue ſpecies: . —— s eo⸗ nos eies gule eſt comedere cibos nimis delica tos pꝛopter delectationem:vt capones:fa Enos:pernices: lampꝛedas:ſturiones:vi na electa ⁊ huiuſmodi. Huic erat deditus llle diues qui poſtea ſepultus eſt in infer/⸗ no.Luce.idõ.c.Hoc peccato peccauerũt iu dei dum non contenti manna appetierunt carnes et dommus dedit eis coturnices. MNumeri.xi.c.Siquis tamen vtatur cibari is delicatis pꝛopter infirmitatem hos exi gentem aut pꝛopter generis nobilitatem: vt pꝛincipes:aut pꝛopter tempoꝛis ↄgrui tatẽ:vt in nuptijs ⁊ conuiuijs diſcretis po teſt hoc eſſe abſqʒ peccato.vñ Auguſtinꝰ Ai.di.c.Quiſquis ait.Fieri enim poteſt vt ſine aliquo vicio cupiditatis vel voꝛacita tis pꝛecioſiſſimo cibo ſapiens vtatur.Inſi piens autem frtidiſſima gule flamma in viliſſimum inardeſcat.Et ſanius maluerit quis moꝛe domini piſce veſci qᷓ;ᷓ lenticula moꝛe eſau nepotis abꝛahe:aut oꝛdeo mo/ re iumentoꝛum. Et eadem di.c.Non co/ gantur. Non cogantur diuites cibis pau perum veſci vtantur conſuetudine innir/ mitatis ſue:ſed doleant ſe aliter abſtinere non poſſe.Si enim conſuetudinem ſuam mutant egrotant:vtantur ſuperfluis dẽt pauperibus neceſſaria:vtantur pꝛecioſis ⁊ dent pauperibus vilia.Hec ille. Quare laudabile eſſet a pueritia etiã filios nobili um aſſueſcere cibis groſſioꝛibus. Quod fecit mater beati bernardini erga ſuos fſili os nobiles ⁊ diuites.vnde ligurgus ethni cus in ſuis legibus oꝛdinauit adoleſcentu los ruri nutriendos cibis vilibus. Sum/ me autem repꝛehenſibile eſt iuuẽculos ad tabernas accedere:pignolatas: conſectio nes ⁊ alia guloſa comedere. maluatica et greca bibere. Communia auteʒ facere vbi communiter lauta pꝛeparantur cũ ex ami citia vel alia cauſa honeſta ſiunt de ſe non ſunt repꝛehenſibilia. Nam ⁊ iob permitte bat filus ſuis conuiuia ſacere inuiceʒ Job pꝛimo.c.Et ioſeph pꝛeparauit fratribus ſuis conuiuium.Et abꝛaham angelis ho ſpitibus ſuis. Geneſis.is.c. Et pꝛecipue cũ in conuiuus adſunt circũſtantie quas po nit BGꝛegoꝛius.ꝗA.di.c. Conuiuia.Scien vum inquit ꝓꝙ conuiuia tunc ex cdantate veraciter pꝛodeunt᷑ eum in eis abſentium nullus vitam moꝛdet. Nullus cx irnnione rep:ehenditur. Hec inanes ſecularium ne gocioꝝ fabule:ſed verba ſacre lectionis le guntur ⁊ audiuntur:cum non pluſq́; ne⸗ ceſſe eſt coꝛpoꝛi deſeruitur.Et quia raro eſt quin in conuiuijs multa vana et irriſoꝛia miſceantur et vltra debitum comedatur. Ideo refert Auguſtinus documentum ſi: bi ab ambꝛoſio Faditum vt vitaret conui uia quibus terminus temperantie excedi tur. Tertius modus ⁊ tertia ſpecies gule eſt ponere nimis de tempoꝛe ad pꝛeparan dum cibos vt magis delectent. Puta yt ſint variati:aſſani:uxi: cum aromatibus: cum ſapoꝛibus ⁊ huiuſmodi. Hoc vicio vt ſcribitur pꝛimi Regum.2.c.laboꝛauerunt fulij heli ſacerdotis.Nam cum populus ac cederet ad offerendum ſacriſicia animali/ um ad altare ſᷣm mandatum legis venie. bat puer qui ſcilicet erat miniſter ſacer⸗ dotis et dicebat offerenti:da mihi carnes ideſt partem animalis occiſi vt coquam ſacerdoti.Non enim accipiam coctam ſed crudaʒ. Quod ſaciebat vt accuratius poſ ſet ſuo ſacerdoti pꝛeparare.Et offerens re ſpondebat. Incẽdatur pꝛius ſm moꝛem adeps ⁊ poſtea accipies.Et ille ſcilicet mi niſter:nequaq;. Si non dabis accipiã vi. In ollis quoqʒ vbi coquebantur carnes mittebat tridentem ⁊? trahebat cruduʒ de lebete.Sic faciunt hodie multi pꝛelati ec/ cleſie. Quare dicit Alanus in lidde cõplan ctu nature.Hodie gule vicium ꝓfundius ſe poꝛꝛigit ĩ dños pꝛelatos qui ſulmones: lucios:ceteroſq; piſces equipollenti gene roſitate inſignes varijs decoctionnz cruci ant martyrijs balneàtes officio ſacri pipe ris ſonte baptizant:vt multiſpꝛmẽ ſapo⸗ ris gratiaʒ conſequantur. Alius miniſtro rum contundit:colat alius ⁊ conficit ſub ſtantiam vertit in accidens:naturam mu tat in artem:vt ſaturitas tranſeat in eſu/⸗ riem. Hec ille.¶ Sciendum etiam ꝙ ſu: mere cibos immunde et ſine congruenti pꝛeparatione vbi commode pꝛouideri po teſt vicioſum eſt pertinens ad vicium ne/ gligẽtie vel iſenſibilitatis.vñ Hicroꝰ HNec affectate ſoꝛdes nec exꝗſite delitie laudeʒ — pariunt:quod inducit Sꝛ atianne. Ai. di. capitulo ericus S. Ideſt de cibis ſicut de veſtibus. Qõd autem aliquos ſanctos ci⸗ bdies cineres legimus miſcuiſſe: vt beatus Bermanus iſopue altiſiodoꝛenſis: et beatꝰ franciſcus. Dicit Al.hoc fuiſſe lau⸗ dabile ⁊ virtuoſum ex opere operante non er opere operato ideſt ex intentione operã tium vt ſtilicet ſubtrahentes ſe ab omni delectatiõe coꝛpoꝛali redderẽtur magis ca paces c apti delectatiõibus ſpiritualibus: ⁊ affectu ad diuina a deo ad hoc inſpirati. Sed illud opus in ſe non erat laudabile: vnge nec imitabile niſi quis ſimilit a deo inſpiratus eſſet. C Quartus modus gule ſiue quarta ſpecies eſt nimis ardenter ſen nimia auiditate cibum vel potum ſumere Ald quod pertinere videtur comedere ni/ mis rapaciter 2 feſtinanter. Et lʒ quidam habeant a naturali conditione vel aſſuefa ctioni.Zamen ⁊ coꝛpoꝛi nocet quia nõ ita bene poteſt cibus digeri quaſ integer de/ glutitus et minus bene ediſficat. Et cum pꝛocedit ex inoꝛdinato appetitu delecta// tionis gule peccatum eſt. Hoc vicio fupe/ ratus pꝛopter vnam eſcam ſcilicet lentis eqdulium vendidit eſau pꝛimogenita ſua: vyt dicit Apoſtolus ad hebꝛeos.iʒ.c.Nam vt narratur Geneſis.⁊.c. Cum reuertere tur eſau de agro feſſus ad domum inueni/ ens ꝙ germanus eius iacob coctum lenti unm ferculum comederet penuit ab eo vt ſi bpi de illo ferculo daret. Cui iacob dixit ven de mibi pꝛimogenita tua. Quod fecit ex nimia auiditate illius edulu paruipendẽs ea pꝛo tam vili pꝛecio vendere.vnde gra⸗ uiter peccauit ſimoniaʒ committens quia ius pꝛimogeniture tunc ſcilicet in lege na ture erat ſpirituale. Naʒ pꝛimogenitus te nebat locum ⁊ officium ſacerdotis.Jacob autem emendo dicitur non peccaſſe: quia potius redemit qᷓ; emit vexationem ſuazʒ. Et ĩ hac ſpecie gule ita peccatur viliſſimis cibis ſicut pꝛecioſis:immo in hoc frequen ter offendunt homines non facientes ſibi conſcientiam pꝛopter vilitateʒ cibi.nõ ad uertentes ꝙ pꝛimi parentes peccauerunt in eſu pomi.Ideo dicit Alugꝰ. In onmib⸗ ð hijs rebus non vſus rerum: ſed libido in culpa eſt. Et idem. Ai.di.c.Delitie.viles ci bi appetenter accepti impediunt pꝛouen⸗ tum abſtinentie. Dauid autem aquam cõ cupitam effudit. Hiſtoꝛia habetur ſecũdi KRegum.c.ꝛʒ̊.vbi dicitur:ꝙ cum quadaʒ die dauid appeteret bibere de aqua ciſter ne bethleez dicens: O quis mihi daret de aqua ciſterne que eſt in bethleem. ſubito tres ſocij eius ſoꝛtiſſimi a ſeipſis iuerunt ⁊ per medium caſtroꝛum inimicoꝛum phi liſtiim qui tunc habebant ſtationẽ in bethł leem tranſeuntes hauſerunt aquam et ſi bi appoꝛtauerunt. Sed dauid noluit bi/ bere dicens. Abſit vt Leneulumn animarũ boꝛum ego bibam:ſed libauit eam domi/ no. Infirmi itaqʒ vel ſani qui ſciunt vel ex perti ſunt aliquid eibi vel potus nocere ip ſis 1 tamen ſumunt pꝛopter auiditatem: vtiqʒ; peccant plus minus ſm exceſſum queʒ faciunt. Narrat Gꝛegoꝛius in tertio dialogoꝛũ de quadam ſanctimoniali:que quãdam lactucaʒ in hoꝛto viſam colligẽs cum nimia auiditate comedit. Pꝛopter quod a diabolo arrepta eſt. Sed a quodã ſancto viro equitio liberata eſt. C Quin/ tus modus ſeu quinta ſpecies gule eſt an ticipare hoꝛam ſeu exire hoꝛam ſtatutam 3 E vel conſuetam ſine cauſa vꝛgente vel ra⸗ tionabili. Naz ſi exigit inſirmitas vel alia cauſa rationabilis omnis hoꝛa eſt idonea Cum non eſt ieiuniũ cõis modus xpᷣiano/ rum eſt bina commeſtio ſcilicet pꝛandium ⁊ cena:⁊ per hoc ſanius viuitur.Qui eniʒ comedunt pluries in die vt animalia bꝛu ta ſunt:nec ſane viuere poſſunt: cum po⸗ nant indigeſtum ſuper indigeſtum. vnde mali humoꝛes generantur ⁊ caput etiam fumoſitatibus grauatur.Et hoc repꝛehen ſibile eſt niſi laboꝛ excuſet aut aliqua cau⸗: ſa iuſta.Et ſic excuſantur agricole: viato/ res ⁊ huiuſmodi: a pueri dum ſunt in aug mento. Qui autem de mane ſurgentes de lecto ſubito volunt comedere ⁊ bibere: et pꝛecipue in diebus feſtiuis anteqͥ; vadãt ad eccleſiam nimis indeuoti ſunt: contra quos dicitur Eccleſiaſtes decimo capi/ tulo. Ne tibi terra: cuius rex puer eſt:et lbicbi kpiles proven gamc⸗ r Kaici eʒ naſter ede ſbi⸗ Uaun mmpbi enben⸗ maſ itbi niman dom⸗ pela reip lem: ſum ꝛincipes mane comedunt. Terra eſt ho/ mo:puer eſt ſenſualitas que appetit ſenſi bilia vt puer:pꝛincipes eius ſunt ſenſus: ve auteʒ illi qui regitur a ſenſualitate ⁊ cu ius ſenſus vacãt commeſſationibus tem/ peſtiue: qnia guloſus eſt. Ideo Yſaias ꝗn to.c.ait. Ae qui ſurgitis mane ad ebꝛieta tem ſectandam. SDe hoꝛa comedendi die/ bus ieiunioꝝ dictũ eſt ĩ prmone de ieiunio in q̃drageſimali de pnia. . CAQ guloſ puniũtur pena coꝛpoꝛ ali ſpi rituali CKap.3WN. 1 Ertium myſteriũ declarandũ de gu 02 Bebennail. SJ ¶Pꝛmo punitur gula pena coꝛpoꝛali. vnge ſcriptum eſt Eccleſiaſtici.37. c. Pꝛ0 pter crapulam multi perierunt. Et Criſo/ ſtomus de con. di.. c. Nihil.Exceſſus ci⸗ boꝛum conſumit ⁊ computreſcere facit coꝛ pus humanum ⁊ macerat egritudine diu turna:⁊ tunc eum moꝛte crudeli conſumit Et Hieronymus.Ipocras inquit docet in amſoꝛiſmis craſſa et obeſa coꝛpoꝛa opi⸗ mis que creſcẽdi menſuram impleuerunt niſi cito ablatione ſanguinis minuantur in paralipſim ⁊ peſſima moꝛboꝛum gene⸗ ra erumpere ſcilicet eſt neceſſe.Et Galienꝰ doctiſſimus hipocratis interpᷣs.Athletas quoꝛum vita ⁊ ars ſagina eiſt dicit in exoꝛ ta tione medicine nec viuere poſſe diu nec ſanos eſſe que verba ponũtur de con.di.. c. HNe tales. Et Eccleſiaſtici.ʒ7. ſapiẽs ait. In multis eſcis erit inſirmitas.t Seneca ad lucilluz. Multos moꝛbos multa fercu la fecerunt. Secũda pena qua punitur gula eſt ſpiritualis. Quia videlicet amittũ tur per eam et deſtruuntur omnes virtu/ tes que ſperant omnia tempoꝛalia bona. In huius figuraʒ legitur:i nabuzardan pꝛinceps coquoꝛum deſtruxit muros hie/ ruſalem ad deſignandum quia venter cui multitudo coquoꝛum deſeruit ppter viciũ ſcilicet gule:ediſicia virtutum ad ſolum re digit.vt ait Gꝛatianꝰ.4.di . pꝛimo.Qð ſides ruinam patiatur patet in illo populo la dĩ pene. Punit᷑ equideʒ peccatũ hebꝛeoꝛuʒz de quo Apoſtolus ait pᷣt ad eo rin thios.io.c.Sedit populus manducare ⁊ bibere ⁊ ſurrexerunt ludere ideſt feſtina re in venerationem vituli aurei declinan⸗ tes ad idolatriam. Quã ſpem habere poſ ſunt de deo vel de beatitudine quoꝑ deus venter eſt: vt dicit Apoſtolus ad philippẽ ſes.ʒ.c.Et gloꝛia in confuſione eoꝛum qui terrena ſapiunt:verus enim dei cultoꝛ cuʒ ſurgit mance cogitat pꝛimo de deo ſe ei recõ mendãs.Sed guloſus cogitat quid debe gt comedere:quod magis delectet. De co quina templũ facit.De menſa altare. Ibi ponit victimas varia cibaria. Miſtri funt ſerui menſe:oꝛationes ⁊ lectiones ſunt lo/ cutiones de vino ⁊ cibarijs.Charitatẽ etid guloſi non habent:quia pauperibus ſuꝑ flua tribuere nolunt.vt autẽ ait Joannes pᷣſua canonica c.ʒ. Qui habuerit ſubſtã tiam huius mundi ⁊ viderit fratrem ſuuʒz egere ⁊ nõ dederit quomodo charitas dei eſt in illo. Pꝛudentiam ꝓſternit gula: qꝛ vt ait Hieroꝰ. A.di S. ſinali. NPinguis vẽ ter ideſt gule deditus craſſum ſenſũ gene rat. Hoc patet in herode qui in cõuiuio ne ſeiuit diſcernere ſe non obligari ad ꝓmiſſa iniuſte:ſed impꝛudenter ⁊ crudeliterad pe titionem puelie iuſſit amputari caput Jo/ annis baptiſte. Juſticia etiam a gula ſub mergitur. vnde Ambꝛ0?. 47. di. Co. Sicut hu.Quis tã iniuſtus tam auarus qᷓ; qui multoꝛum alimenta non ſuum vſum Red abundantiam ⁊ delitias facit. Quod facit guloſus ita comedens pcioſa ꝙ multi pau peres poſſẽt ex illo ſumptu viuere. Quot irriſiones:detractiones: ꝓditiones: homi cidia fiunt in conuiuis.Mõne abſalon fra trem ſuum occidit in ↄuiuio:vt habet᷑ ſcdᷣi Regũ.iʒ.c.Foꝛtitudo adhuc per gulã iſir matur.vnde ⁊a qui certat in agone ab oibꝰ ſe abſtinet:vt dicitur pᷣ ad coꝛithios.9.c. ſ.grauamine ciboꝝ ⁊ potuum vt ſit ſoꝛtis ad bellãdũ. oꝛtiſſimus holofernes come dendo ⁊ bibendo nimis ita fuit debilitatꝰ ꝙ vna mlier decapitauit eũ. Judich.is. co. Tẽperãtiã aũt gula fugat ex toto ſicut vnũ ↄtrariũ expellit aliud. ¶ Sed ⁊ ſeptẽ dona ſps ſci ex gula rnũt.Qõð ſiguratũ fuit Job bᷣ.c.Añ ſeptẽ ſiijs eius ↄuiuatibꝰi domo „ pꝛimogeniti domus peuſſa a vento ruens oppꝛeſſit omnes.Septẽ filij iob hm Gꝛe/⸗ goꝛiuʒ figurant ſeptem dona ſpũs ſancti. ¶ Tertio punit᷑ gula pena gehẽenali.Ideo ſaluatoꝛ noſter Luce.ꝛi.c.ait. Attẽdite ne grauentur coꝛda veſtra crapula ⁊ ebꝛieta/ te ⁊ ſuperueniat in vos repentina dies illa ſ.iudicij vos condemnans.Apoſtolus vᷣo ad romanos.iʒ.co. ponit ommeſſationes ⁊ ebꝛietates inter opera tenebꝛaruzʒz:quia ducüt ad tenebꝛas eternas. A quibꝰ nos liberet ieſus filius dei:qui cum patre ⁊ ſpi ritu ſancto viuit per omnia ſecula ſeculoꝝ Amen. Feria tertia poſt dñicã de paſſione. Se petõ execrãdo vſure ⁊ auaritia vſurarioꝝ. Sermo trigeſimus octauus. Eſtimoniun ꝑhibeo de mundo:qꝛ oꝑa ei⸗ mala ſunt. vba ſunt redẽpto ris noſtri oꝛiginalr Joannis 7. Co. in euangelio hodierno. Inter mala xpᷣianoꝝ opera illud eſt ſatis abominabile quo pene totum genus humanũ piclitaf. Illud equideʒ auaritia eſt oium ſcelerum mater ⁊ cauſa.dicitur eni in Glo.in ꝓlogo decretalium. Et. 47.di.c. Bonoꝝ.Et in au ctentico vt iudices ſine quoqʒ ſuffragio ꝗ. Cogitatio.collatiõe ſcdᷣa.Cupiditas eſtra dix oium maloꝝ. Pꝛopterea deus omni? potens comminatur miſeris moꝛtalibus dicens Hieremie.õ.c.Extendã manũ meã ſuper habitantes terram. A maioꝛe ꝗppe vſq; ad minoꝛc omnes ſtudent auaritie:⁊ a ꝓpheta vſq; ad ſacerdotẽ cuncti faciunt dolum. Cu vo in hoc peccato multipliciter homies errent tamẽ hodierna die ad aua ritiam vſurarioꝑ expugnandam elaboꝛa bimus.Ad hunc enim pleriq; deuenerut erroꝛem vt vſurariam pꝛauitatem exerce⸗ re libere ⁊ inuerecunde ac publice non re tardentur. vbiq; iam talis peſtis erudeliſ ſima viget que tanto periculoſioꝛ eſt q;to vſurarij turpitudinem ſuam agnoſcere no lunt.Quinimo obduratũ coꝛ habẽtes pu tant ſe offerre ſacriſiciuz deo acceptabile ſi ſuis pꝛoximis mutuantes lucrum quod/ cunqʒ ex mutuo ipſo percipiant. Nam be nefacere ſe aiunt cum pximoꝛum ⁊ ſuiip ſius ex vſura conſulat᷑ neceſſitati. Ob qðᷣ vt eis vᷣitas clarius eluceſcat qua poſſint ſuũ grande malũ agnoſcere in pñti ſermo ne de ipſa vſura tria ꝓponemus miſſteria declaranda. PBnoꝛ diffinitionis. Ca mrepꝛobationis. zunparticipationis. QAuid eſt vſura que graue eſt peccatũ: Et ꝙ qui ex neceſſitate accipit ad vſaram ab eo qui eſt paratus non peccat: z àt mo dis vſura cõmittitur. ¶ Cap. pm. vſura dicitur diffinitionis.ᷣm eniz Boffreduʒ in ſumma ſua vſura ſic diffinitur. Aſura eſt quicquid ſoꝛti accedit pꝛecedente intentione vel pacto vt ſi mu⸗ tuo tibi centũ floꝛenos hac intentione pᷣn cipaliter vt aliquid plus vltra centum reci piam vel Ri mutuo tibi certas mẽſuras fru menti vini olei ⁊ huiuſmodi que vſn con/ ſumuntur.Et plus ex hoc exquiro q;ᷓ ipᷣm capitale in valoꝛe vſuram committo:vt dẽ iA.q.3.c.vſura.¶ Pꝛo intelligẽtia tamẽ plenioꝛe huius partis tria ſunt dubia de/⸗ cidenaa. fdud 2zmvtx liceat accipe ad vſur- z qt modis committitur vſura: CPꝛo pꝛimo dubio arguunt vſurarij cõ⸗ tra veritatem dicentes vſurã non eſſe pec catum.Omne eni peccatum eſt contra ali quã legẽ:ſed vſura non eſt ↄtra aliq; legẽ nec diuinalẽ nec nãlẽ nec humanalẽ.ergo vſura nõ ẽ peccatũ.Hã in lege diuinali di xit deus deuteronomij.23. c. Hõ fenerabis ffi tuo pecuniã ad vſuram nec fruges nec q;libet aliam rem:ſʒ alieno.Ex qua aucto ritate videtur ꝙ ⁊ ſi nõ fratribus ſalti alie nigenis ⁊ extraneis poſſit fenerari ⁊ inſide libus.Quantũ vo ad legem naturalẽ de iure nature eſt vt homo aliquid recõpẽſet ei qui ſibi bñſicium contulit. Ille aut qui mutuat:aliquod bñſficium ↄfert ſubuenit eni neceſſitati idigẽtis.Ergo ſi pꝛo hoc be neficio aliq certo pacto obliget euz cui mu mat ad hoc ꝙ aliquid ſibi retribuat nõ vi Rimũ myſteriuz declarandum de getun niles ſis llouun ſio E. geapit ebt Piec ut (Eir au inſu Nnd mtſuh 1b 4 Mnt inleno⸗ Ujtan ecl S ncn öͤmn ertd ume iade/ detur eſſe pactum illicitum. Leges vo ci/ uiles vſuras permittũt:vt patet.C.de vſu ris.l.Eos. In contrariuz eſt auctoꝛitas ſã ctoꝛum.vnde Ambꝛoꝰin lide bono moꝛ tis.Et.iꝗ.q.A.c.Siquis. Siquis vſuram accipit rapinam facit:vita nõ viuit.ſ.gra⸗ tie.Et Dauid in pᷣs loquens ad deum ait. PBñe quis habitabit in tabernaculo tuo: aut quis requieſcet in monte ſancto tuo. ¶ Et reſpondet.Qui ingreditur ſine macu la ⁊ operatur iuſticiaʒꝝ ⁊c.Et infra.Qui pe cuniã ſuam non dedit ad vſuram. Eccleſia inſuper ſtatuit.ꝙ ſiquis ꝑtinaciter aſſe/⸗ reret vſuram nõ eſſe peccatum ⁊ graue he reticus hĩetur:⁊ contra ipᷣm ſicut ↄtra ali/ os hereticos ꝓcedatur:vt patet in clemen tina ex graui de vſuris. Scm autẽ Tho. 22.q. 78. vſura eſt contra equalitateʒ iuſti cie ex eo videlʒ quia vſurarius vẽdit quod non eſt. ¶ Nam reꝝ que in vſum noſtrũ ve niunt. Quedã ſunt quaꝝ vſus ipſaꝝ con/ ſumptio eſt vt frumentum vinũ oleũ ⁊ hu iuſmodi quibus homo vtitur comedendo bibẽdo ⁊ ſic ex toto conſumẽdo.Quedã res ſunt quaꝝ vſus ⁊ ſi non ſit ipſaꝝ conſũ ptio in ſe eſt tamen eaꝑ diſtractio:vt pecu nia numerata que pꝛincipaliter inuẽta eſt ad cõmutationes ciẽdas: vt dicit Ariſt. in p politice.Et ſic vtendo diſtrahitur cuzʒ ,in cõmutationes expẽditur. Quedã res ſunt quaꝝ vſus non eſt ipſaꝝ conſumptio vel diſtractio. Sicut domus:ager iumẽtũ: vaſa argentea ⁊ aurea ⁊ huiuſmodi:vſus enim domus eſt inhabitatio non conſum ptio.Sic cultus agri eſt cultiuatio ad fru / etiſicandum non ad diſſipanduʒz. Et ſic de alijs.Ct ex iſto tertio genere reruzʒ vſus ip ſius rei poteſt computari ſeoꝛſum ab ipſa re ⁊ vnum concedi ſine altero. Poteſt eni alicui tradi dominium domus vel agri vl ſerui:vel iumenti retẽto ſibi vſu vel fructu ipſius ad vitaʒ vel ad aliquod tempus vt fit aliquando in donationibus.Et ecõuer ſo poteſt concedi vſus talium rerum reten to ſibi dominio vt fit in locatione afficto: pẽſione domus ⁊ huiuſmodi. Et ideo ĩ hu iuſmodi licite recipitur ſi certum pꝛecium ſeu lucrum pꝛo vſu dato ipſius rei reten / to ſibi dominio.Et inde ad certuʒ tempus io 4 reh abita ipſã re ex integro. Sed in rebus pꝛimi ⁊ ſecundi generis: quarum ſcilicet vſus eſt ipſaruʒz conſumptio vel diſtractio non poteſt computari ſeoꝛſum vſus tali/ um rerum ab ipſis rebus:quia inſepara/⸗ bilis eſt.Et cuicunqʒ conceditur vſus tali um rerum ex hoc ipſo concæeditur ⁊ res.Et ꝓpter hoc in talibus per mutuum trãſter tur dominium. Sicut ergo ſiquis ſeoꝛſum vellet vendere vinum ⁊ ſeoꝛſum vſum vi⸗ ni venderet eandem rem bis vnde ⁊ ven⸗ deret quod non eſt:pꝛopter quod manife ſte eſt contra equalitatem iuſticie. Simili ratione qui mutuat vinum: frumentum: oleum:pecuniam numeratam:⁊ huiuſmo di:⁊ vltra ſuum capitale mutuatũ aliquid exigit vel pꝛincipaliter intendit habere qðᷣ pꝛecio poteſt extimari contra equalitatem iuſticie agit:quia petit ſibi duas recompẽ ſationes fieri.vnam ſcilicet reſtitutionem equalem rei mutuate. Aliam vvo vt pꝛeci um vſus quod dicitur vſura. Ad illud ve ro quod obiciebatur de iudeis reſpondet Tho.⁊ Nicolaus de lira:ꝙ illud dictũ deu teronomij.23. c. allegatum ſane eſt intelli/ gendũ. Per alienũ enim aut intelligũtur illi qui erant finitimi eoꝝ quoꝝ terras eis dominus cõceſſerat vt chananei.Et ab il / lis licite recipiebant vſuras nõ vt vſuras ſed vt recuperationem iuris ſui. Sicut eti am licitum eſt chꝛiſtianis mutuare hoſti/ bus ad vſuram ita tamen ꝙ illud quod re cipitur vltra ſoꝛtem non recipiatur ratio/ ne mutui.Sed iure dominij quod habet in illos ⁊ vt recuperet rem ſuam quam nõ poteſt ab iniuſto poſſeſſoꝛe niſi mediante mutuo recuperare.Et ſic intelligitur illud capitulũ Ab illo.iꝗ.q.ꝗA. Ad hec faciunt notata per Archidiaconum.23. q.2. c. Do minus. Si enim permittitur a iure ſpolia/ re inimicum immo occidere in bello iuſto: multomagis per hanc viam ſuũ accipere. Et ſic vt pꝛedictũ eſt licitũ fuit iudeis acci pere vel mutuare ad vſurã ab illis tm̃ fini timis nationibus qui occupauerãt terrã ſuam datam eis a domino tanq́ᷓʒ ab hoſti bus. Nunc aũt ipſi iudei non poſſunt ſine moꝛtali facẽ vſuras xpᷣianis nec ecõuerſo. NMNã nõ ſũt inimici nr̃i in ciuili ↄuerſatiõe. 1 ¶Quo autem ad alios infideles ſi verum eſt ꝙ ſunt inimici noſiri etiam illis arma inſerre poſſumus tanqͥ; occupatoꝛibus re rum noſtraruzs. De quo.23. q.7. c. Si de re bus. ⁊. c. Diſpar. Et per Innocentiũ ⁊ Ho ſtienſẽ extra de voto.c.Adð ſuper hijs. Re ſtat lõgeſoꝛtius xpᷣianum ab eis licite poſ ſe vltra ſoꝛtem accipere:quia ſuum eſt qð recipit.Qð autem contra ſaracenos et ali os infideles dominia ⁊ terras poſſidentes licitum ſit bellum vltra alias rationes fa⸗ cit quia ad defenſam ? recuperationẽ fit de tractoꝝ. Ergo licitum. Nam vt dicit Inno centiꝰdicto.c.Qð ſuper hijs vbi terra fuit aliquo tempoꝛe chꝛiſtianoꝝ bellum eſt lici tum. Inſideles autem pꝛedicti abſtulerũt a chꝛiſtianis quicquid tenent. Naʒ vbiq; terrarum fuit laudatum nomen chꝛiſti.vn de in ps dicitur. In omnem terrã æc. Sed hijs dimiſſis dicimus ꝙ vſura nullo ex il/ lis verbis iudeis fuit permiſſa minus con ceſſa. NHam lʒ quidam dixerint vſuram fo re conceſſam in quibuſdam caſibus. Ta/ men ꝓpꝛie loquendo in nullo caſu conce/ ditur. Sed quia in illis caſibꝰ quos illi po nunt aliquid recipitur vltra ſoꝛtem. Ideo pꝓpter aliquam ſimilitudinem large ⁊ im/ pꝛopꝛie ſumendo dicitur vſura ibi pmiſſa ſed non eſt ibi vſura.Et ſic in ꝓpoſito vel per alienum in verbis deuteronomij intel ligitur quilibet qui non erat de genere iu/ deoꝛum. Et tunc dicetur ꝙ illa fuit compa ratiua permiſſio qua permittitur minꝰma ium ne maius malum fiat. Sicut etiã per miſſum fuit eis dare libellum repudij ⁊ re udiare vxoꝛem ad repudianduʒ homici ium ſiue vxoꝛicidiuzʒ. Sic? vſura fuit eis ermiſſa erga alienigenas ne ſi fuiſſet pꝛo ibita maioꝛi crudelitate craſſarentur in ſuos vt ſue cupiditati ſatiſiacerent.Excuſa buntur ergo a pena tempoꝛali legis:ſʒ nõ a pena gehennali ſicut nec a culpa moꝛta li.vnde dicit Criſoſtoꝰ.ʒi.q.pᷣꝰ.Hac ratio⸗ ne in ſine. Quod enim permittimus nolẽ tes pꝛecipimus ideſt permittimus ſᷣm glo Rm:quia malas hominuʒ voluntates ad plenuz ꝓhibere non poſſumus. Et tamen deus declarauit per ꝓphetas vſuram ſibi diſplicere: vt patet de dauid.¶ Sed ſigs ra tione dicte permiſſionis vellet eos excuſa re pꝛo illo tempoꝛe que tamen excuſatio a doctoꝛibus non admittitur pꝛo nunc tem poꝛe gratie reuelate non excuſarentur. zi. q.pᷣ S. Sed obicitur. Adillud vo quod vſurarij dicebant ꝙ vſura nõ eſt contra le gem nature.dicendũ ꝙ ratio dictat vt qs mutuet/pvimo indigenti ſi poteſt: ſed gra tis ſine ſpe lucri.Et ſic ꝙ gratus ſit recipi⸗ ens mutuum erga mutuanteʒs: puta in re cognoſcendo beneficium ⁊ cum poteſt eũ adiuuare quando indiget vel viceuerſa re munerando ſibi vel per alia obſequia ſed gratis nõ ex pactione. Haʒ ⁊ ſi ei teneatur ad antidota naturaliter ideſt recompenſã dum benefſficium:hoc eſt ex debito honeſta tis non autem neceſſitatis ſcilicet quo poſ ſet cogi in iudicio.Et ideo ſʒ Tho.⁊ alios ſiquis mutuaret alicui cum hoc pacto ꝙ ei teneretur remutuare vſuram committe ret quia vltra capitale ſuum aliquid exigit quo poteſt pꝛecio extimari illa ſcilicet obli gatio qua poteſt eum conuenire in iudicio Et ſi vſurariꝰ diceret ꝙ ille qui accepit pe cuniam mutuo lucratur cum illa ⁊ locuple tatur cum damno mutuantis.. Reſpoõde tur ꝙ ille locupletatur ſeu lucratur pꝛinci paliter per induſtriaʒ ſuam:quia pecunia ex ſe nihil lucratur:vt patet tenendo in ca pſa. Pecunia etiam illa non eſt mutuan⸗ tis ſed eius qui accepit mutuum: quia in eum tranſlatum eſt dñium.Et ſi perijt vel perdidit in negociando vel aliud agendo perit periculo ſuo non mutuantis. Dam/ num autem non ſuſtinet mutuans niſi qꝛ ceſſat ex hoc ſibi lucrum. Sed idem dam/ num habuiſſet ſi pecunia in archa ſeruaſ/ ſet:qꝛ ibi non fructificat.Et ſic cum ea ne⸗ gociatus fuiſſet potuiſſet ꝑdere ſicut ⁊ lu⸗ crari. Subſtabat enim tũc periculo vbi in mutuo non ſubſtat. Aerum ſi ex carentia pecunie mutuate paſſus fuiſſet damnum puta quia opoꝛtuiſſet eum recipere ad vſu ram vel vendere res ſuas minus iuſto pꝛe cio vel aliquod ſimile.Tũc qui accepit mu tuum deberet ei ſatiſſacere de damno ſecu to ꝓpter mutuum ſᷣm conſcientiam etiam ſi de hoc non feciſſet pactum. Kon autem de induſtria ſua lucrum factum tenetur cõ municare ſir h cra⸗ nbdog ne ton tur., . quoc nra le vigs ſege ecii/ mnte oteſt ah wern gniat cneann npenſi oneſ opol alios og mitte nigtt dd hue locupte choͤce puini pecunun o inc gutuan! goia n pantr genh .Dun ſonig ndan ui mn cael utel rbiin rentia imnum advir uſtoput epitmn mno ſun mmeinn nali, Cenne unicht D municare ceffante damno. Ad illud au tem quod vſurarij opponebant dicentes per legem ciuilem vſuras concedi. ſ Dicèẽ dum ꝙ leges ciuiles dantur populis qui ſunt pꝛo maioꝛi parte mali vel imperſecn: æ intendunt vt pacifice ciues conuiuãt ad inuicem: vnde ſolum ꝓhibent expꝛeſſe vi cia que ſunt magis perturbatiua ciuilita tis ⁊ quietis tempoꝛalis puniẽdo traſgreſ ſoꝛes ⁊ penis ab illis cobercendo:vt adul teria furta ⁊ huiuſmodi.Alia vo ꝑmittunt non vt licita concedentes: ſed non vt alia vicia pꝛedicta punientes.Et hoc ne peio⸗ ra contingant. Sed lex diuina ꝓbhibet oẽ peccatum oſtendens puniri in diuino iudi cio.Cum ergo lex diuina ⁊ naturalis ſit ſu pꝛa omnem legem bhumanazʒ:vt patet di. 8.per totum.Et canonica ſit etiam pꝛeiu/ dicans ciuili in hijs que ſpectãt ad conciẽ tiam.Ideo in hoc leges ciuiles cedunt le/ gi canonice.quia ſi leges ille ſũt iuſte quo ad ciuilitatem vite pꝛeſentis non tamẽ iu ſte ſunt quo ad ciuilitatem ſupernaʒ adipi ſcendam ad quod opoꝛtet ab omni pecca/ to eſſe immunẽ.Quare non dedignantur leges ſacros canones imitari. ¶ Secũdũ dubium pꝛincipale fuit vtrum ſit licitum recipere mutuo ſub vfura.ſ Rũdet Tho. 22.4.78. Q non licet inducere aliquem mutuare ſub vſura lz tamen ab eo qui pa ratꝰ eſt facere ⁊ qui exercet vſuras mutuo accipere ꝓpter aliquod bonũ vt eſt ſubuẽ tio fue neceſſitatis vel alterius. Nam in⸗ ducere homineʒ ad peccandum nullo mo do lieet:vti tamen peccato alterius ad bo num ꝓpꝛium licitum eſt quia deus vtitur omnibus peccatis ad aliquod bonum.Ex quolibet enim malo elicit aliquod bonum vt dicit Auguſtinus in encheridion. n de idem Augꝰ Publicole querenti vtruʒ liceret vti iuramẽto eius qui per falſos de os iurat in quo manifeſte peccat eis reue/ rentiam diuinam exhibẽs. Reſpondet ꝙ; qui vtitur fide illius qui per falſos deos iu rat non ad malum ſed ad bonum non pec cato illius ſe ſociat quo per demonia iura uit ſed pacto bono cius quo ſideʒ ſeruauit ſi tamen induceret eum ad iurandum per ſalſos deos peccaret, Ita eſt in pꝛopoſito. 10 S Sie etiã licet ei ꝗ incidit in latrones mani feſtare bona q̃ habet q̃ͥ latrones diripiẽdo peccant ad hoc ꝙ nõ occidat᷑. Sed ceſſãte neceſſitate cum petitur ſub vſuris ad ludẽ dum vel ſcoꝛtandũ ⁊ huiuſmodi tunc moꝛ tale eſſet peccatum. ¶ Tertium dubiũ fuit quot modis committitur vſura.Ct ad hoc reſpondeo ꝙ cum vſura committat᷑ ex eo ꝙ aliquid recapitur vltra ſoꝛteʒ hoc poteſt ſieri tripliciter. p̃ recipiendo munus a mann. ZPerecbied munus ab obſequio. sorecipiendo munus a lingua. Pꝛimo committitur vſura recipbiendo munꝰ a manu: ſiue ſint denarij ſiue qgeqd aliud pꝛecio extimari Pareſht dicitur. i4. q.3. c. Putãt.⁊.c. Pleriq;.vnde Ambꝛ. ait.Eſca vſura eſt ⁊ veſtis vſura eſt.Et ꝗc/ quid ſoꝛti accedit vſura eſt.Et quod velis nomen ei imponas vſura eſt. Hoc modo multi reperiuntur vſurarum voꝛagini im merſi. ſEt pᷣmi ſunt multi nobiles qui no lũt laboꝛare:et ne pecunia eis deſiciat pau latim conſumendo tradunt eam mercato/ ribus vel alijs intendẽtes aliquid annua tim recipere ad diſcretionẽ eoꝛum ſaluo ta men capitali.Et q; uis ipſi vocent hoc de / poſitum tamen vſura eſt: vt patet.iꝗ.q.3ʒ. c.Si feneraueris.Hec vere depoſitum eſt nec ſapit naturam eius. Sunt alij mutu antes pecunias diuerſis perſonis accipiẽ/ tes in pignus domum vel agrnʒ vel vine am ſub nomine ſecuritatis.Sed fructũ in terim dicti pignoꝛis volunt habere quo⸗/ uſq; reſtituatur eis pecunia non computã do in ſoꝛtẽ ⁊ vſura eſt vt patet extra de vſu ris.c.pᷣ.Excuſatur tamẽ in hoc caſu gener qui cum ſuſtineat onera matrimonij ⁊ nõ dum habuit dotes recipit a ſocero vłalis dotantibus mulierem poſſeſſionem aliqᷓ; in pignus quouſq; recipiat dotem:hic lici te ⁊ ſine vſura macit fructus illius pignoꝛis ſuos:nec tenetur computare in ſoꝛteʒ. Ex tra de vſuris.c.Salubꝛiter.¶ Secũdo cõ mittunt vſuram venditoꝛes rerum qui vẽ dunt aliquid ad aliquem terminum tem⸗ poꝛis et ratione termini petunt plus iuſto pꝛecio niſi intenderent illud non vendere tunc ſed ſeruare vſqʒ ad tempus quo de⸗ 0% rfiſimiliter credit᷑ res illas valituras quan aum tunc vendit:⁊ ſi nunc non tantũ valẽt Puta cum quis tempoꝛe eſtiuo vẽdit bla dum ad pꝛeces ſeu inſtantiaʒ alicuius qðᷣ intẽdebat ſeruare vſqʒ ad tempus hiema le quando cõmuniter plus valet. Pꝛopt᷑ quod venditur pluri pꝛecio qᷓ;ᷓ nunc vale⸗ at. Extra de vſuris.c.In ciuitate. Simili/ ter ſiquis emit merces vłl victualia minꝰ iuſto pꝛecio eo ꝙ anticipat tempus in ſol uendo pꝛeciũ anteq; recipiat merces vł vi ctualia per aliquos menſes:puta dat pꝛe cium tempoꝛe veris ⁊ recipit bladum tem poꝛe eſtatis.Et hoc niſi ſubſtaret periculũ vt quia bladum vel aliud poteſt ꝓbabili⸗ ter plus vel minus valere dicto pꝛecio qðᷣ ſoluit.Extra de vſuris.c.in ciuitate.¶ Ter tio faciunt vſurazʒ qui emunt poſſeſſiones vel domos multo minoꝛe pꝛecio q; valeãt cum pacto ꝙ infra certum tempus ille v· ditoꝛ poſſit reemere quod vſura reputatur ſeu fraus vſure palliate ſub titulo emptio nis. C Quarto faciunt vſu raʒ qui faciunt ſpocietatem circa pecoꝛa vel aialia volẽtes Kluum eſſe capitale quo ad pecuniã vel ca pita animaliũ. Quod vſur a eſt ⁊ non vera ſocietas:vt patet.iꝗ.q.ʒ.c. Pleriqʒ. cum gloſa. ¶ Quinto faciunt vſuraz mulieres alique vidue que ne cõſumentur dotes ea rum vel deponunt eas mercatoꝛibus ad diſcretionẽ ⁊ vſura eſt vel recipiunt ab he/ redibus con iugis ſui defuncti poſeſſionẽ vſuſructuandã quouſqʒ reddantur ei do⸗ tes ⁊ vſura eſſet ſm Hoſtien. Innocentiũ alio s. Sexto cõmittũt vſurã cãpſoꝛes ꝗ faciũt cãbia qͥ vocant᷑ càbia ſicca.¶ Se timo cõmittunt vſuram qui mutuat gra Bun vel bladum antiquũ ad renouanduzʒ vt nouuz accipia nt.Et ſi hoc faciunt ne ſu um ſibi pereat ⁊ recipienti gratiam faciant non eſt vſura. Secus ſi faciunt vt meliꝰ re cipiant ⁊ vtile intendant ex mutuo. Extra “ de vſuris.c.Cõſuluit.Et ſic tenẽt Raymũ dus Goff.⁊ Hoſtieñ.in ſummis. ¶ Secũ do commuititur vſura recipiendo munus ab obſequio.Et ſic illi qui mutuant paupe ribus hac intentione vel pacto vt ſeruiant eis in operibus agri vinee? ſimilibus vł in operibus boum ⁊ equoꝛum vel alio ſer uicio eoꝛpoꝛali vfuraʒ committunt. Ex᷑ de vſuris.c.Conſului.C Tertio committitur vſura recipiendo munus a lingna: vt cu,ʒ quis mutuat alicui vt poꝛꝛigat pꝛo ſe pꝛe. ces pꝛo aliquo officio vel beneſicio tempo rali obtinendo.Et ſiquis ſic obtineat offici um aliquod ſ̃m quoſdà non impꝛobabili ter debet pauperibus erogare quod inde emolumenti perceperit deductis tamẽ ex⸗ penſis ſui laboꝛis ad arbitrium boni viri. Pꝛopter iam dicta notandum ſz Tho. ꝙ ſiquis mutuat pꝛincipaliter ꝓpter deuzs vel amicitiam nõ intendens tempoꝛale cõ modum.xt is qui mutuum accepit ex libe ralitate ſua vt gratus non pꝛincipaliter ꝓ pter mutuum donat ei aliquid hoc ei decla rans ꝙ ei libere donat vſura non eſt:quia illud lucrum mutuans non intendit.argi P. q. 2. c. Sicut. Hon enim debet eſſe factꝰ deterioꝛis cõditionis ſed melioꝛis pꝛop ter obſequium pꝛo ipſo factum in mutuando vt ſeilicet donum ei gratis ſacium recipe/ re non poſſit qui puus ſᷣm oẽs potuiſſet. CDõ omnis ſcriptura diuina et huma/ na r etiam lex canonica repꝛobat vſuraz. Ecundum myſtenum de vſura de/ ciarandum dicitur repꝛ obatio. Eſt enim vſura vicium repꝛobatuz. Si patere poteſt in ſcriptura diuina ⁊ iure canonico ac dictis gentilium. vnde Cxodi 22.c. ſeribitur. Si pecuniam mutuo dede/ ris populo meo pauperi qui habitat tecũ non vꝛgebis eum quaſi exactoꝛ nec vſu⸗/ ris oppꝛimes.ſ Et Leuitici.2ꝭ.c. Si atte⸗ nuatus fuerit frater tuus ⁊ infirmus ma⸗ nu ⁊ ſuſceperis eum quaſi aduenam ⁊ pe regrinum ⁊ vixerit tecum ne accipias vſu ras ab eo nec amplius qͥʒ dediſti.TZime do minum deum tuum vt viuere poſſit apud te frater tuus. Pecuniaz non dabis ei ad vſuram ⁊ frugum ſuperabundantiaʒ non exiges.ſEt ſecundi heſdre quinto.c.Cuzʒ maioꝛes iudeoꝛum oppꝛimerent minoꝛes vſuris grauiſſimis heſdras audito clamo re populi increpauit oꝑtimates et magi/ ſtratus dicens vſuras a fratribus veſtris non exigatis. Non eſt bona res quaʒ vos ſacitis. Quare non in timoꝛe domini dei ,Eid mittiar3 pt a; oſetan ſempo Ntoffiei obabili da me meer/ ninnn⸗ ſ; Do terdaz alech terlbbe alitenp eidech ſteghia aſgn ſic opfer nco ahe! wcha. ia de/ o, Eſt aaiure erodi o dele, inat leen nee l Siane nusna! an 4. ias Zimedo mud 9 ei4 3 non ,c.Cu; linoꝛes camd mag/ nt᷑i ambulatis? Meddite eis hodie agros ſuos ⁊ vineas ſuas:oliueta ſua:et domos ſuas. Quin potius pecuniam quam exi/ gere ſoletis ab eis et date illis.Et dixerunt Reddemus ⁊ ab eis nihil q̃rimus.Sicqʒ ſfaciemus vt loqueris.Et excuſſit ſinum ſu um Heſdras dicens. Sic excutiat deus omnem virum qui compleuerit verbum poc. Se domo ſua et de laboꝛibus ſuis fic excutiatur ⁊ vacuus fiat. Et dixit vniuer/ uñ multitudo Am en. (¶Et in decretis.4c. di.c. Seditionarios. Pꝛohibentur vſura rij ad ſacros oꝛdines pꝛomoueri. ꝗ Et ex/⸗ tra de vſuris.c.Quoniam.dicitur. Non ſo lum viris eccleſiaſticis ſed etiam quibuſſi bet alijs periculoſum eſt vſurarum lucris intendere. Et extra eodem in. c. Quia.et in.c.Super eo ſcribitur.vſura condemna cur vtriuſq; teſtamenti pagina. ¶ Et Leo papa. 46. di. c. Sicut. inquit. Sicut nõ ſuo nomine: ita nec alieno licet ſenus exerce re.Et Auguſtinus.iꝗA.q.A.c. Quid di⸗/ cam. An crudelioꝛ eſt qui ſubtrahit aligd vel eripit diuiti:qͥ; qui trucidat inopem ſe noꝛe.¶ Et Ambꝛoſius.iA.q.A.c.ib illo. Sine ſerro dimicat: qui vſuras flagitat. I¶ Et extra de vſuris in pꝛeallegato.c“. ꝛ: ſtatutuz eſt pꝛimo vt vſurari maniſeſti nõ admittantur ad communionem altaris. Hoſtienſis dicit ꝙ canon eſt ferende ſentẽ tie non late. Idem dicit Joannes andree in nouella. Becungo ſtatutum eſt vt nõ recipiantur eoꝛum oblationes.Et ſi ſacer⸗ dos recipit reddere tenetur compellitur. hm Hoſtienſem debet dari epiſcopo et ſm pꝛouidentiaʒ eius vel reſtituatur ei a quo extoꝛta eſt vſura vel detur pauperibus.Et qui recipit oblationem a talibus debet ab executione ſui officij manere ſuſpenſus do nec ad arbitrium ſui epiſcopi ſatiſſaciat. ¶Tertio ſtatutum eſt ꝙ vſurarij non reci Paantin ad eccleſiaſticam ſepulturam ſi in oc peccato deceſſerint.Et vt inquit Me/ trus de palude in quarto.Si tales vſura- rij poſſunt reſtituere per ſẽ ⁊ non reſtituũt lʒz mandent reſtitui non ſunt abſoluendi: nec valẽt eoꝛuz teſtamenta in quibus nul ioo MQuanq;ʒ. de vſuris libꝛo.é. tum quia ad ſtatim tenentur:tum quia non vident᷑ ha bere perſecte bonam voluntatẽ:quia do/⸗ natio ⁊ legata cauſa moꝛtis facta poſſunt reuocari.vnde ſi vſurarius nõ cauet ꝑ ta- lem cautionẽ qua non poſſit penitere non eſt vere penitens.Et ſᷣm Hoſtieñ. dicũtur vſurarij manifeſti vel per euidentiam facti puta quia menſam tenent parataʒ ad vſu ras:vel ſi de hoc ſunt in iure cõſeſſi aut cõ uicti. Joãnes vᷣo andree ⁊ Archidiaconꝰ dicunt ꝙ ſatis poteſt dici vſurarius mani feſtus qui coꝛaʒ ſacerdote ⁊ teſtibus publi ce fatetur ſe vſurariũ ⁊ vſuras reſtitui mã/ dat foꝛte libꝛos rationuʒ tradens. ſ Et ex tra de vſuris.c.Super eo.ponitur ꝙ ꝑ pa paʒ diſpenſari non poteſt vt vſura exercea tur ſine peccato. Poſſet autem diſpenſare in exactis quo ad incertoꝛũ reſtitutionem que tamen ſi fiat ſine ratiõe quo ad conſci entiam non puto ꝙ valeat.ſ¶ Apud genti les etiam damnatur vſura. Nam vt in / quit Cicero libꝛo tertio de officijs.Detra⸗ here aliquid alteri ⁊ homineʒ hominis in cõmodo ſuum agere cõmodum magis eſt contra naturam q;ᷓ; moꝛs.Et idem in ſecũ do de officijs. Interrogatus Cato. Quid fenerari. Tum cato: quid homines occi⸗ dere.MNarrat Halerius libꝛo quarto Ru/ bꝛica de libertate.ꝙ cum ciuitas romana furoꝛe catiline oppꝛimeretur ⁊ cogerentur ciues vendere poſſeſſiones ⁊ domos ſuas pꝛopter tumultum creditoꝛum longe mi⸗ noꝛe pꝛecio qᷓ; valebant. Tunc Quintus conſcidius conceſſit trecentas ſeptuagin⸗/ taquinq; libꝛas auri vt illi ſatiſſacerẽt cre ditoꝛibus ſuis qui neqʒ; de ſoꝛte neqʒ de vſura quenqᷓ;ᷓ debitoꝛum ſuoꝛum graua uit.Sed quantum in ipſo fuit amaritudi/⸗ nem publice confuſionis pꝛiuata tranquil litate mitigauit ſcilicet debitoꝛes ſuos ex/ pectando ne ciuilis ſanguinis feneratoꝛ vi deretur. Sed dimiſſis multis grauiſſimo/ rum viroꝛum ſententijs quibus vſura cõ demnatur:Chꝛiſtum deum et dominum noſtrum audiamus. Ipſe vtiq; ait Tu/ un U ce. 6*,. capitulo. Mutuum date nihil inde lus debet eſſe teſtis:vt habetur in caplo ſperantes.In quibus verbis continenturx 002 due particule:pꝛima eſt mutuũ date. Qð quantum ad eos qui cõmode poſſunt mu tuare ſine notabili detrimento ſui ſtatꝰer⸗ ga eos qui ſunt in magnis neceſſitatibus conſtituti ⁊ quaſi extremum videt᷑ eſſe pᷣce ptum.Quia ſi hoc dicimus de elemoſyna: aſoꝛtioꝛe etiaʒ in mutuo.arg di. c.c. In ſingulis. In alijs vo eſt conſilium.ſ Secũ da particula eſt nihil inde ſperãtes.Et hoc eſt in pꝛecepto:ita tamen ꝙ intelligat᷑ de ſpe bonoꝛu tempoꝛaliũ que pꝛecio eſtima ri poſſunt. Nam bene poteſt ⁊ debet ſpera ri pᷣmiũ eternũ exinde ſi ſiat mutuũ ex cha ritate vel beniuolentia. OQð multi et pꝛecipue ſeptem genera perſonarum participant in crimine vſura m licet ipſi vſur non faciant. Capj.. Ertium myſteriuʒ declarandum de vſura dicitur participatio. Sũut eni multi participantes in crimine vſu rarum qui quandoq; ſe peccare nõ putat eo ꝙ non ſunt ipſi pꝛincipaliter exercẽtes vſuras.¶ Mꝛimi ſunt notaruij qui ſcienter fuper vſuras conficiunt inſtrumenta. Hij ſm Hoſtienſem periuri ſunt quia cõmuni ter ſolent iurare ꝙ talia non faciant. Et ſic per conſequens ſunt inſames nec decetero poſſunt teſtiſcari nec inſtrumenta conſice re. Extra de teſtibus.c.Licet. Si tamen ob hoc recipiunt pecuniam non tenentur re⸗/ ſtituere quia receperunt eam pꝛo oꝑe ſuo qᷓ; uis illicito videtur tñ ꝙ debeant paupe ribus erogare. Sed vtruʒ tales notarij te neantur ad reſtitutionem vſurarũ de qui⸗ bus confecerunt inſtrumenta. Super hoc doctoꝛes diſtinguunt quia ſi ſcienter faci⸗ unt inſtrumẽta vel chartas de debito vſu rarum ac ſi eſſet legitimum debitum. Pu ta quia facit inſtrumentũ ꝙ martinus mu tuauerit petro centum hinc ad annum re ſtituendos cum ſciat mutuaſſe octoginta vel nonaginta:quia ſoꝛte⁊ ſi pꝛimo centu dedit poſtea in occulto viginti vel deceʒ re habuit a petro vt mutuum ſit de illis octo ginta vel nonaginta.tm̃ tenetur inſoliduzʒ ſi ipſi vſurarij non reſtituant.Et hoc niſi ſa cerent in fauoꝛem recipientis mutuuzʒ:pu ta quia ille nolebat aliter mutuare ⁊ peirꝰ multũ indigebat nec poterat aliter ſibi ꝓ⸗ — uidere. Tunc enim nõ teneretur notarius Peccaret tamen moꝛtaliter ſciẽter hoc ſa ciens:quia periurium incurreret faciẽs in ſtrumentum falſum ⁊ in fraudem vſurax. MRatio pꝛimi eſt quia efficaciter cooperat᷑ vſure accipiende. Ratio ſecundi eſt quia itendit pꝛincipalr pꝛoximo idigẽti ſubueni re.Si autẽ in iſtrumento eſt facta expꝛeſſa mentio de vſura tunc non tenetur ad vſu/ ram renſtitnendam. Et ratio quia non effi⸗ caciter cooperatur ad illud. Na poteſt qui mutuum accepit ad vſuraʒ in iudicio ſe iu uare vt non ſoluat vſuram. ¶ Rotandum autem hoc loco qꝛ vt dicit Hoſtienſis ⁊ Jo annes andree in nouella ſup.c. Sicut.E ne clerici vł monachi. Q tabellio ſiue no tarius conſueuit iurare ſex. Ipᷣ ꝙ de hijs que videbit ⁊ audiet ac requiſitus fuernit ſi ne diminutione veritatis ⁊ cõmixtione fal ſitatis conſiciet inſtrumentum.vnde ſolet requiri tabellio ſub pena officij ſui ꝙ con ficiet inſtrumentum requirenti quod ſi nõ fecerit periurus videbitur a ſic ſuis inſtru mentis poſtea non credetur. Extra de te⸗ ſtibus.c.Teſtimonium.Et hanc requiſitio nem quiſq; de populo facere poteſt. Extra de teſtamentis.c. Relatum.⸗ pꝛo tanto di citur ſeruus publicus publica perſona. Iꝛciurat ꝙ ſecreta ſibi iniũcta celabit.ſ3 ꝙ de omnibus inſtrumentis que conficiet pꝛotocolla tenebit.¶4* ꝙ fidelis erit illi a quo conſtituitur ⁊ ſi ſeiret damnum ſuum tractani per ſe vel per nuncium reuelabit. ¶ Sꝙ illud officium ſic ſibi iniunctum cu piditate:timoꝛe:odio:⁊ amoꝛe remotis:et omnia ſm bonam conſcientiam exequat᷑. ¶ & ſuper contractu vſurario vel in frau dem vſurarum inito non cõſiciet inſtrumẽ tum ſcienter. ¶ Secũdi participantes vſu ras ſunt viri ⁊ vxoꝛes qui recipiunt dotes de vſuris. Mam viri non poſſunt recipere. tales dotes ⁊ ſi receperint tenentur ad re⸗ ſtitutionem illis quibus ſocer erat obliga tus ex quo omnia illius erant obnoxia re ſtitutiõi.Et ipa mulier ſoluto matrimonio tenetur ad reſtitutionem ſi vir non reſtitu it m Raymundũ ⁊ alios. ¶ Tertij parti cipantes vſuras ſunt pupilli.Cum eni tu/ oꝛes vel pꝛocuratoꝛes eoꝝ pecunias po⸗/ Otanis hoeſ cis in funar. operat qnis übueni tneſ adpſa⸗ noneffi oteſtent lcofn nndhn ſiot icntEi fneno dehis ientli nne fil ſolet n Knd Wwrn dele/ niſti⸗ Ern ntodi gona. iſ onſcciet mitili mſoon mm a nisr —M Aluftn nſtum. es i tone⸗ peret lre⸗ blige hria t monid fatn tüpan enit⸗/ iusſer nicati vt patet liꝰ.6. de vſuris.c. Aſuraruʒ ferunt ad diſeretionem vbi vfura eſt: ᷣm pꝛedicta tenentur ad reſtitutionem q; uis non fecerint ipſi tales contractus: tamen quia lucrum tale ipſi perceperunt.Et ſi nõ diſponunt ſe ad remitutionem cum habẽt adminiſtrationem ſuoꝛum bonoꝛum iam ſunt in ſtatu damnationis. Sed ipſi tuto⸗ res ⁊ curatoꝛes moꝛtaliter peccant facien- do tales contractꝰ ⁊ tenentur ad reſututio nem q uis vtilitatem non ſint inde aſſecu ti in caſu quo ipſi pupilli non vellent vel non poſſent ſatiſtacere vt notat Archidi/ aconus.46.di.c.Sicut non ſuo.Idem di/ cendũ de quolibet factoꝛe vel pꝛocuratoꝛe qui exerceret negocia alioꝛum faciente hu iuſiodi contractus. Quarti participäà/ tes in cnimine vſurarum ſunt aduocati pa trocinantes eis in huiuſmnodi ↄtractibus. mnęæs enim tales digni ſunt moꝛte eter na:quia conſentiunt vſure coopcrando ei. 2. q. . c. Hotum. ¶Quinti participãtes in crimine vſurarum ſunt fadentes ſtatu⸗ ta ſuper vſuris ⁊ iudicantes hm ea vt capi tanei rectoꝛes ⁊ huiuſmodi.Et pꝛebentes conſilia ad huiuſmodi ſtatuta peccat moꝛ taliter ⁊ ſunt excõmunicati:vt patet in cle mentina Ex graui de vſuris.Domini etiã tempoꝛales qui permittunt vſuras ꝓpter vnam certam quotam quam recipiunt in de in eadẽ ſunt damnatione. ¶ Sexti par ticipates ſunt pꝛoſonere ſeu cenʒales qui ſi pꝛocurant pꝛo illis qui mutuo indigent ⁊ ab illis qui parati ſunt dare non peccãt. Si autem hoc faciunt pꝛincipaliter pꝛo lu cro vſurarij ⁊ pꝛo parte ſua iſti non ſolum peccant moꝛtaliter pꝛopter cooperationeʒ ad vſuram:ſed etiam reſtituere obligãtur inſoliduʒ ſi ita cooperati ſunt ꝙ abſqʒ ope re illo pꝛeſtatio illa vſuraria minime facta fuiſſet. Cuius ratio eſt quia ſᷣm philoſo/ phbum ſecũdo ethicoꝝ mediuʒ comparatũ extremis ſapit naturam extremoꝛũ. . Se ptimi participantes vſurarum crimẽ ſunt clerici locates domos ſciæter vſuraris ma nifeſus ad fenerandum: hij ſunt excõmu/ voꝛaginem. Confeſſoꝛes auteʒ vſura abſqʒ emendatione abſoluentes inci ₰△ yvfſurarijs decipiuntur qui aut veritatẽ ſui peccatii negant expꝛeſſe aut caliditate mul ta occultant:quoniam peccatum illud vſu re ita excecat mentes vſurarioꝛum vt ſe ſe a iuſticia deſicere nolint credere. Quos de us bencdictus deiciet in ignem eternum. A quo nos liberet ieſus ſilius dei ꝗ eſt bñ dictus cũ pꝛe ⁊ ſpu ſancto per oia ſecula ſe culoꝝ Amen. ¶Feria quarta poſt dominicam de paſſis ne.Hę auaritia furum:a de ipſo furto. Bermo trigeimus nonus. Aes mee no 2. euãgelio hodierno. SBeſcendent auari icoꝛ ptoꝛis noſtri oꝛiginaliter Joãnis. .io. co. 2 rigibiles in obſcura inferni loca qm nolũt audire vocẽ dñi noſtri ieſu xpᷣi. Ipſe vtiqʒ dixit M ρ athei..i9.c. Faciliꝰ eſt camelũ intra re per ſoꝛamen acus qᷓ; diuitẽ intrare in re gnum celox. Et Luce.6.c, Ae vobis diui⸗ tibus qui habetis hic conſolationẽ vꝛaz. Et Mathei.d.c.docuit non eſſe theſauriʒã dum in terra ſed querendos theſauros in celo.Que oia auribus auaroꝝ ſurda ſunt cum ipſi ad hoc elaboꝛent vt per fas ⁊ ne⸗ ſas rapiant aliena.Et licet dictum ſit in ſer mone pꝛecedenti de vſura peſſima:tamen podierna die occurrit tractare de auanitia furatoꝛum vt ſic loquar ideſt per furta ac⸗ quirẽtium hec tpalia bona. M20 quibus obiurgandis tna de furto myſteria eſſe de claranda. dẽ diffinitio. Czmcommiſſio. Auid eſt furtu: 2 qᷓ differẽtia ĩter furtũ e rapina: de ppꝛietate reꝑ: ⁊ de piculis ra⸗ pine:⁊ comparatione rapine ⁊ ſurti: atqʒ qᷓ; graue peccatũ eſt furtũ.¶ Cap. pᷣm. Kimum myſteriũ de furto declarã ctis Alexadri in ʒᷣſũme.Et ex.l.pᷣꝰ de furtis. JFurtũ eſt ↄtrectatio rei aliene iti nt mobilis ⁊ coꝛpoꝛalis frauduloſa iuito dño In laqueum diaboli.Sed ſepenumero ab lucrifaciẽdi gratia:ſiue ipᷣius rei ſiue vſus 0° 3 vitã eternã. verba ſunt redem duʒ dr diffinitio.Et vt colligit᷑ ex di 5 5 poſſeſſionis vere.Contrectatio ponit᷑ in pꝛedicta diffimtione qꝛ ſine ea non eſt fur/ tum etiam ſi interueniat voluntas vel ver bum. Tñ per ſolam voluntatem erit quis tranſgreſſoꝛ illius pꝛecepti. Mõ ↄcupiſces rem pꝛoximi tui. Rei aliene ponitur qꝛ in re ꝓpꝛia non committitur furtum intelli/ ge niſi alius haberet in re illa aliquod ius puta quia res erat cõmodata vel pignoꝛa ta quam dñs frauduloſe capiendo furtuz committeret.ff. de furtis.l. Si res g Si is. Idem dicit Tho.22.q.bʒ.ſ Mobilis ⁊ coꝛ poꝛalis dicitur quia in rebus imobilibus vt ĩ agro vł i incoꝛpoꝛabilibꝰvt ſunt actio nes ⁊ ſeruitutes non committit᷑ furtum eo g talia non poſſũt contrectari. Fraudulo à dicitur quia cuz aliquis credebat rẽ eſſe ſuam que non erat vel ſi non erat ſua cre/⸗ debat ꝙ etiam ab eo qui habebat ibi ius poſſet accipere non commiſit furtuʒz lʒz als ad reſtitutionẽ teneat᷑. Inſtituta vi bonoꝝ raptoꝛum. g. Quia tamen.ſ Inuito dño di citur quia ſi credit dñũm permiſſuꝝ ? ſubeſt iuſta canſa credendi non tenetur.Secus ſi non ſubeſt. Si autẽ putat facere inuito do mino ⁊ tamen dñs vult furtum quidẽ fa⸗ cit q;tum ad intentionem:ſed non tenetur ad reſtitutionẽ. NHec dñs poteſt petere ob⸗ ſtante ſibi ſua voluntate.ff.de furtis.l.In ter oẽs S. penultimo.¶ Lucrifaciẽdi gratia dicitur quia ſiquis alienã ancillam rapue rit non cauſa lucri ſed libidinis nõ cõmit/ tit furtum.ff. eodem.l. ANeꝝ. Siue ipſiꝰ rei ſiue vſus poſſeſſionis vere dicitur qꝛ non ſolum committit furtum qui rei dominiũ vult luc ari:ſed etiam qui vult in re ipſa lu crari vſũ ⁊ poſſeſſiont᷑.di.is.c. Qui ſacruʒ ff.de furtis.l.Qui inuenta. Pꝛo plenioꝛe tamẽ intelligentia ſunt quinqʒ notanda. CNumo notandũ eſtm ZTho.22. q. 66. æ Joãnẽ de ripa oꝛdis minoꝝ.ꝙ cõis vſus oiuz que ſunt in hoc mũdo oibus hoibus eſſe debuit:vt dicitur.iꝛ.q.pꝰ.c.DNilectiſſi⸗/ mis.Sic eni deus inſtituit natura buma / nà dans ei dñium oium cũ dixit geñ.pᷣ.c. Dñamini volatilibus celi piſcibꝰmaris 2 beſtijs terre. Quod dñium oẽs habuiſſẽt ꝛ ita erat ratio bene regulata ⁊ oꝛdinata ꝓ nulla re vſi fuiſſent niſi ad neceſſitatem vel rationabilem vtilitatem 2 ſic nulla iter eos fuiſſet diſcoꝛdia.Et ſic ponitur eſſe de iure nature.ſ.pꝛimitus inſtitute cõis oiuʒ poſſeſſio vt patet di.pᷣ.c.Jus nãle. Sed ĩ natura viciata etiam de iure nature eſt in caſu neceſſitatis oia eſſe communia.Et ſic intelligitur illud Ambꝛoſij.ai.di.c. Sicut hij. Nemo pꝛopꝛium dicat quod cõmune eſt. Poſt naturam vo lapſam iuſte pꝛoui ſum eſt iure humano vt extra caſus extre me neceſſitatis poſſideantur iſta tempoꝛa lia diuerſã a diuerſis vt pꝛopia.AUnde Au guſtinꝰ di.S.c.Quo iure.Quo iure vnuſ⸗ quiſqʒ poſſidet quod poſſidet. Nõne iure humano: Ham iure diuino dñi eſt terra et plenitudo eius:pauperes ⁊ diuites dñs de vno limo fecit. Paupꝑes ⁊ diuites vna ter ra ſuppoꝛtat.Jure aut humano dĩ hec vil la mea:hec domus mea:hic ſeruus meus. ¶ Et aüt iſta poſſeſſio pꝛopꝛia conueniens pꝛopter tria. p̃ quia magis ſolicitus eſt vnuſquiſqʒ ad ꝓcurandum aliquid gu? bernandum quod ſibi ſoli competit qᷓ; id quod eſt cõmune oium vel multoꝛũ quia vnuſquiſqʒ laboꝛem fugiens relinquit al teri quicꝗd pertinet ad bonuz commune. duia ſi omnia eſſent ſic communia via audibus aperiretur ⁊ illi qui magis ſũt malicioſi defraud arent ſimplices ⁊ puros ⁊ acciperent ſibi melioꝛem partẽ. 3 poſ⸗ ſeſſio illa pꝛopꝛia facit ad pacificum conui ctum hoium:qm ſi omnia eſſent cõmunia cum multi perſepe eadem re indigerẽt ad rixas venirent contentiones dum vnuſ⸗ quiſqʒ vellet rem illa hie.Ex quibus oibꝰ ſequeretur qꝙ terre in ſolitudinem verterẽ tur. Agri remanerent inculti bonis eſſʒ pe ius ꝗ nollent recipere niſi neceſſaria. M.a lis eſſet melius quia agregarent multa ſu perflua ⁊ litigia multa ac ſcandala eueni/ rent.Hinc Ariſt.in 2⁰ politice rep ꝛobat po liciciam platonis qꝛ ponebat oia commu nia. Cõcoꝛdat hijs Henricus de gandauo in ſuis quolibetis.Cum igitur iſta tpalia vt/ppꝛia licite poſſideantur nullus debʒ ſi ne beneplacito ⁊ voluntate dñi ipſarum re rũ aliquid auferre.Alioquin furtum facit. CScðᷣo notãdũ ꝙ furtũ vt dicit Alex in 20 ſume pot ſumi triplicitttter 2 . — — – = — 72W =– E lullite reſſe d is di; . Zedl rͤeſt in 1Etſie tSicnt cömane ſe ori ſus ant tonpon ahe ernu’ öne un kienae oofo dt pna ſe hec ri⸗ meys, nlens us eſt en nchi u que geit mone⸗ nis pid gis ſüt puros N ncohui comoni eisl umpnd vo ond geze ria nuluſ ueni / batpo omm ndauo lpali⸗ debzſt n mßn N Cp communiſſime.⸗ Teocommuniter. 3 pꝛopꝛie. CT Wimo ſumitur cõmuniſſime pꝛo oi il licita vſurpatione ⁊ ſic vſurpatio pꝛeſiden tie furtũ dicitur. Ideo Joannis.io.c.pᷣus dixit.Qui aſcendit aliunde q̃;.ſ.per oſtiuʒ fur ⁊ latro eſt. Oſtiũ per quod aſcẽdit᷑ per dignitatem vel regimèẽ ad ouile eccleſie eſt xpᷣs ieſus ſeu modus taditus per oꝛdina tionem eccleſie.vnde p̃us ait.Ego ſũ oſti um:per me ſiquis introierit ſaluabitur.In trat ergo per oſtiũ qui ſuſcipit regimen ani maꝝꝑ ꝓpter xpᷣm non ꝓpter mundi ſauſtũ: ⁊ auaritiã:imitans ipᷣm vt paratus ſit ani mam ponere pꝛo ouibus ſuis.non lanam tm querens ⁊ lac tempoꝛaliũ recipiens cu ram pᷣm canonicas ſanctiones.Qui nõ ſie ꝓmouetur ille fur eſt ⁊ latro. Occulte eni ſubtrahit animas ſubditoꝝ deo non habẽ do curam de eis debitam. ¶ Secũdo ſumi tur furtum communiter pꝛo quacũq; illici ta poſſeſſione vel vſurpanie rei aliene.vn de.iꝗ.q. .c. Penale.dicit Augꝰ.Furti no mine intelligitur omnis illicita vſurpatio rei aliene ſiue per fraudes ſiue per vſuras ſiue per violentiaʒ ⁊ huiuſmodi.¶Tertio ſumitur furtum ꝓpꝛie cum occulte aufert᷑ aliena ſubſtantia. Zicut de iuda dicit᷑ Joã nis.iꝛ.Qõ fur erat ⁊ loculos habens ⁊ ea que mittebãtur in loculis ideſt in ſcarpſel la poꝛtabat ideſt aſpoꝛtabat.Et de hoc eſt textus.iꝛ.q.p.c.Exemplũ.⁊.c.Habebat. CTertio notandum ſᷣm Ariſtotelẽ..ethi coꝛum.ꝙ diſferentia eſt inter furtum ⁊ ra⸗ pinam. Ham in furto auferũtur aliena bo na occulte ⁊ fraudulenter. In rapina auſe runtur aliena bona publice ⁊ violenter et ſic ſunt diuerſe ſpecies auaritie.Scienduʒ tamen ꝙ rapina adhbuc ſumitur tripliciter 1Anomodo largiſſime v impꝛopꝛiepao 1 vſurpatione indebita ſiue rei tempoꝛalis: ſiue rei ſpiritualis.Et ſic ſumitur ad philip penſes.2. c. Mon rapinam arbitratus eſi: ſcilicet chꝛiſtus ieſus eſſe ſe equalem deo. Sed hoc fecerunt pꝛimi parentes: qui vt dicit Auguſtinus: voluerunt rapere diui/ nitatem ⁊ perdiderunt felicitateʒ. Sed hin iuſmodi rapine chꝛiſtus ſoluit penam. Si ios cut in pſona eius dicit pſalmiſta.Que nõ rapui tunc exoluebam.Secũdo ſumitur rapina minus large pꝛo vſurpatione ⁊ ac⸗ quiſitione vel retentione illicita rei tempo ralis quecunqʒ ſiue manifeſta ſiue occulta Et ſic conuenire poteſt etiã cum furto pꝛoeꝛ pꝛie ſumpto.Et ſic dicit Ambꝛoſiꝰ.iꝗ.q.A. Qui vſuram accipit rapinam facit.Et ibi⸗ dem Augꝰ. Siquid inueniſti 1 non reddi diſti rapuiſti. Et Hieroꝰ di.ꝗ2 . ᷣ. Aliena rapere conuincitur qui vltra neceſſaria ſi⸗ bi retinere ꝓbatur. ¶ Tertio ſumitur rapi na ꝓpꝛie ⁊ ſtricte.ſ.pꝛo vſurpatione rerusʒ violenta.Et de hac M.0athei. 23. c. dixit Ze⸗ ſus phariſeis. Pleni eſtis rapina. C Ad uertendũ tamẽ ꝙ eſt differentia iter raptũ ⁊rapinam. Nam ſiquis rapiat mulierem ad concubitum non ad lucrũ raptum com mittit vt diximꝰ ĩ diffinitiõe furti ⁊ eſt ſp? luxurie nõ autẽ rapinã q̃ eſt ſpẽs anaritie. Auarto notandũ ꝙ rapina cõmittitur tribus modis. ſp in vſurpatis domins ꝛoin iniuſtis bellis.ſ3°in manitfeſtis la⸗ trocinijs. ¶ Pꝛimo in vſurpatis domini⸗ is cũ ſcilicet aliquis dñs vel communitas accipit vel detinet ciuitatẽ vel caſtrũ eccle/ ſie vel unperij vel alicuius dñi non iuſto ti tulo.Et in hoc caſu omne lucruʒ ⁊ cenſum quod inde percepit ⁊ ſalarium quod perci piunt officiales eius ⁊ rectoꝛes rapina eſt Sic fuit raptoꝛ alexãder magnus dictus macedo.De quo dicitur pꝛimi machabeo rum pᷣ.c.Qð poſtqᷓ;ᷓ percuſſit darium re⸗ gem perſarum ⁊ medoꝛuʒz conſtituit pꝛelia multa ⁊ omnium obtinuit munitiones ſci licet per rapinã ⁊ iterfecit reges terre ⁊ per tranſijt vſqʒ ad fines terre:⁊ accepit ſpolia multitudinis gentium ⁊ obtinuit regiões gentium ⁊ trrannos ⁊ facti ſunt ei in tribu tuz. Committitur ſecundo rapina in bel lis iniuſſis. Qui enim iniuſtum bellum agunt in omnibus que auferunt ab eis cõö tra quos pꝛeliantur rapinam faciunt: m Tho. 22. q. ?6. Qui autem iuſte bellantur ſi ab hoſtibus laicis accipiant non com2ꝰ mittunt rapinam. Sed capientes ab alus non ſunt immunes a rapina. Puta ſi a perſonis eccleſiaſticis moꝛantibus in ciui iatibus a locis alijs hoſtiũ niſi illis bonis vt victualibus hoſtes fouerentur vel loca illoꝛum eſſent incaſtellata etiam eccleſie: Hm BGuillin ſeu ſi a viatoꝛibus ſeu a ſuis victualia ⁊ alia rapiant vt communiter ſii pendiarij faciunt.vnde Zuce.3.c. Jodanes baptiſta dixit militibus.Eſtote cõtenti ſti pendijs veſtris.docens inquit Ambꝛoſi⸗/ us ſuper Lucam:iccirco ſtipendia conſtitu ta eſſe militibus ne dum ſumptus queri⸗ tur pꝛedo craſſetur.di. D6.cꝰ. In ſingulis. Et vt dicit Auguſtinus.23.q.pꝰ.c. Milita re. Militare non eſt peccatum ſed pꝛopter pꝛedaʒ militare peccatum eſt. C CLommit titur tertio rapina in latrocinijs apertis. Tales erant qui deſcendentem a hieruſa⸗ lem in hierico expoliauerunt ⁊ plagis im/ poſitis abierunt ſemiuiuo relicto:vt habe tur Luce.io.c.Et latrones quidem mariti mi qui dicuntur pirate per mare pꝛedãtes quoſcunq; excommunicati ſunt ⁊ abſolui non poſſunt niſi a ſede apoſtolica. Simili⸗ ter latrocinantes per terram qui expoliãt romipetas eccleſias ⁊ loca ſancta viſitanti bus: aut etiam eos qui pꝛo ſuis negocijs vadunt ad curiam romanam vbicunqʒ ſit vel inde redeuntes ad pꝛopꝛia.Aut poꝛtã tes ad curiam victualia ſimili modo excõ municati ſunt.Alij vo latrones qui alios pꝛedantur ac etiam nauigantes expoliant in naufragijs debent excommunicari: vt extra de raptoꝛibus.c. Excommunicatio: ni.Et cum alios ſceleratos vt homicidas: adulteros pꝛoditoꝛes ⁊ huiuſmodi confu⸗ gientes ad eccleſiaʒ ratione immunitatis eccleſiaſtice debeat eccleſia deſendere ⁊ nõ ꝑmittere ibi capivt patet extra de immu/ nitate eccleſiarum.c.Cum eccleſia. Et.i⁊. q.A.c.Diffiniunt.c.Metuentes.C de hijs qui ad eccleſiam confugiunt.l. MPꝛeſenti. Iſtos tamen publicos latrones tueri non debet:vt extra de imunitate eccleſie.c. In ter alia. Et hij quidem etiam in vita pꝛeſẽ ti cõomuniter male finiunt. Sicut duo pꝛin cipes latronum rechab ⁊ baana qui poꝛ/ tantes caput iſboſeth occiñ ab eis fecit da uid eos occidi.Et pꝛeciſis eoꝛuʒ manibus pedes fecit ſuſpendi:vt habetur ſecundi Regum. A.c. Similiter committitur rapi na in pedagijs 1 gabellis indebitis ⁊ iniu ſtis talljs ⁊ damnis. ¶Quinto notandũ ꝙ ſiquis emit de rapina vel ſurto ſcienter aut hoc pꝛobabiliter credens incurrit mul ta mala ⁊ incomoda m Raymundum et Tho.¶ Pꝛimo peccat moꝛtaliter quia fuxr tum commiſit rem alienam contrectando inuito domino.ff.de furtis.l.pᷣ. ¶ Secũdo tenetur ad reſtitutionem rei ſi habet eam vel valoꝛis eius ſi non habet. Tertio te⸗ netur reſtituere omnem vtilitatem quam habuit vel habere potuit ⁊ etiam incõmo da que ſuſtinet ille cuius eſt res m Guil lelmum deductis tamen expenſis quas fe ciſſet vtiliter circa rem ipſaz.¶ Quarto nõ liberatur alienando alteri vel ſi res periret moꝛte vel quocũq; caſu vel ſi auferatur ei ignoꝛanter vel violenter.Et hoc niſi rezʒ i⸗ ſam emptam de rapina vel furto obtuliſ/ ſet domino ipſius rei tempoꝛe ⁊ loco con/ gruo ⁊ ille recipere noluiſſet..¶ Quinto re⸗ ſtituendo rem quam emit patrono non po teſt ab eo exigere pꝛeciũ:vt patet.C.de fur tis.l.In ciuilem.¶ Sexto ſi reſtituit reʒ de terioꝛem quã cum ad ipſum peruenit non liberatur. ¶ Septimo non poteſt agere cõ/ tra venditoꝛem de pꝛecio ſibi dato:obſtat enim ſibi turpitudo ſua.Et hoc niſi expꝛeſ ſe cauerit.io.q.2.c.Hoc ius in fine.ſ¶ Dicit tamen Alexander de ales in quarto.ꝙ ta lis poteſt rem emptaʒ reſtituere vendenti vt recipiat quod de illa dedit. Magis eniz poteſt ſibi pꝛouidere q;ᷓ alij.Debet tamen inducere furem vel raptoꝛem ad reſtituen dum rem illam domino ſuo.In ſoꝛo etiaʒ conſcientie tenetur vẽditoꝛ rei qui ſciebat rem furatam eſſe reddere ementi bona ſi⸗ de.¶ Sed hoc loco ſcire pleriqʒ cupiunt- An rapina ſit grauius peccatuũ furto. ¶ Et reſpondet Zho.ꝛ2.q.6dcë. ꝙ rapina eſt gra⸗ uius.pꝰ ratio eſt quia furtum ? rapinazʒz habent rationẽ peccati pꝛopter inuolũtari um quod eſt ex parte eiꝰ cui aufertur res: quia.ſ.contra voluntatez eius aufertur il lud cuius eſt dñs:vbi ergo magnus repe ritur de inuoluntario ibi maius peccatuz. Sed maioꝛ ratio inuoluntarij inuenitur in rapina qᷓ;ᷓ in furto.quia violentia que ſit i rapina directius opponitur voluntati q; ignoꝛãtia que reperitur in furto.ergo grs lont Cooe otandi Cienter mtmul dumet nia fur gando cico egm gnote⸗ nban incöno n Bull nasſ nanons Spenit umrd innn btuliſu cn/ lore/ onpo den e de cnirnon⸗ garech,/ robſtun ſewpꝛel (Biat og ta gsen; alamen nefinen bꝛo eil niſichn ibonufl vpiunt⸗ no 0 pmnaz olütart ur res: ſcrwur i ns ſeſi eccang eniturnn gbeſ mtati, N. uius peccatum eſt rapina q̊ furtum. 1*½ ratio eſt quia rapinam non ſolum ifer tur damnum ſe ſone cum hoc vergat in quandamignomi niam ipſius perſone.Et hec iniuria perſo/⸗ nalis pꝛepõderat fraudi vel dolo que per/ tinent ad furtum.iʒꝰ ratio ſumitur ex pe/ na a legibꝰvtriq; peccato impoſita ſᷣm qᷓ s grauius punitur rapina qᷓ; furtum. Et vt ait Hieronymus.24.q.pꝰ.c.HNõ afferamꝰ Quis dubitat ſceleratius eſſe commiſſuʒ quod grauius eſt punitum. ſ Secundum enim leges ciuiles cum quis rapit res alie nas ſi agatur infra annum ciuiliter:puni/⸗ tur in quatruplum computata ſcilicet ipſã re.Si autem poſt annum punitur in ſim/ plum. ff.de vi bonoꝛum raptoꝛum.l.pᷣ et ſecunda.Si vo agatur criminaliter puni/ tur pꝛopter vim ſine armis in tertia parte bonoꝛum ⁊ eſt infamis.ff.de vi ⁊ vi arma ta.l.pᷣ.Si autem cum armis punitur de/⸗ poꝛtatione:quia ſcilicet depoꝛtatur in inſu lam ⁊ perdit omnia ſua bona.ff.de publi/ cis iudicijs.l.3. G. Itẽ lex iulia. Secundũ vo canones multipliciter raptoꝛ punitur. Et pꝛima pena quia excommunicatur ra⸗ ptoꝛ ab illo epiſcopo in cuiꝰ epiſcopatu fe cit rapinam. Extra de raptoꝛibus.c.pꝛimo Et. b.q.ʒ.c. Placuit.Iteʒ denegatur ei pe nitentia niſi reſtituat ablata:vel ſecuritatẽ plenaz fſaciat de reddendo ſi hbabeat vnde poſſit. Si Yo non haberet vnde poſſit ⁊ di ſtulit accipere penitentiam vſq; ad moꝛtẽ a ſic non poteſt ſatiſmſacere ſi petat peniten tiam dabitur ei ⁊ etiam viaticum.Si autẽ decedat impenitens tunc ⁊ viaticum ⁊ ſe pultura negabitur. Extra de raptoꝛibꝰ. co. Super eo.c. In litteris. Qð ſi non habet vnde reddat nec hẽdes nec pꝛopinqui vo lunt ſatiſracere.Ipſẽ tamẽ contritus facit quod poteſtlʒz tarde non pꝛiuabitur peni⸗ tentia ⁊ viatico:ſed tamen ſepultura ei ne gabitur. Quod ſtatutum eſt ad terroꝛem alioꝛum. Pꝛeſbyteri ᷣo qui contra pꝛedi cta fecerint ſepeliendo ipſum ⁊ huiuſmo/⸗ di debent deponi ab officio ⁊ beneficio:vt in dicto. c. Super eo. Sʒ de raptoꝛibus oc cultis non debet iſte rigoꝛ ſeruari ᷣm JIn⸗ nocentium.extra eodem in.c.In litterio. d etiaz infertur iniuria per 109 EtIz rapina ſit grauius peccatum furto: tamen ſᷣm Tho. ꝛ2ꝛ.q.cb.furtum ex ſuo ge nere peccatum eſt moꝛtale:tuz quia eſt cõ tra charitatem pꝛoximi:tum quia eſt con/ tra iuſticiam que reddit vnicuiqʒ quod ſu um eſt ⁊ furtum accipit quod alterius eſt tum quia eſt contra pᷣceptum domini:qui ait Exodi.ꝛo.c Non furtum facies.Ob q̊ ſim leges furta etiam grauiter puniuntur Et ſᷣm legem diuinam puniebantur furta pena damni. Nam vt ſcribitur Exodi.ꝛ2. c⸗ Qui furabatur vnam ouẽ reddebat qua⸗/ tuoꝛi ⁊ qui vnum bouẽ reddebat quinq;. vt enim inquit Tho.pᷣꝰ æc.q.ioꝰ. In pena furti conſiderabatur ſᷣm legeʒ id quod fre quenter axcidere poterat.Et ideo pꝛo fur⸗ to aliarum reruz que de facli cuſtodiri poſ ſunt a furibus non reddebat fur niſi du⸗ plum: Oues autem non de facili cuſtodi/ ri poſſunt a furto quia paſcuntur in agris Ideo frequẽtius contingebat ꝙ oues fur to ſubtraherentur. Ideo lex maioꝛem pe/ nam appoſuit vt ſcilicet quatuoꝛ oues pꝛo vna oue redderentur. Adhuc autem bo⸗ ues difficilius cuſtodiuntur qui habentur in agris ⁊ non ita paſcuntur gregatim ſi/ cut oues.Et ideo adhuc hic maioꝛ pena ẽ appoſita vt ſcilicet quinq; boues pꝛo vno boue redderentur. Et hoc dico niſi ſoꝛte idem animal iumentuʒ fuerit viuẽs apud eum qui tunc ſolum duplum reſtituebat: ſicut in ceteris furtis: poterit enim hii pꝛe ſumptio ꝓꝙ cogitaret reſtituere ex qͥ vnum ſeruaſſet. ” aA½=5 qnq; rönibus poſſũt alig excuſari Ecundum myſteriuz de furto decla randum dicitur excuſatio. Excuſan tur ſiquidem a furto aliqui quintu⸗ blici ratione. EBaoicitur diuine pꝛeceptionis⸗ Caurecuperationis. C3 auxiliationis. A paucitatis. Sneceſſitatis. Pꝛima ratio dẽ diuine pꝛeceptionis.t ſic vt ſcribit᷑ Exodi.xi.c.vFilij iſrael accipien tes ab egyptijs mutuo vaſa aurea ⁊ argen tea aſpoꝛtauerunt ea ſecum ſibi illa retin? tes. Neqʒ furtum ſibi imputatur: quia vt inquit Augꝰ.iA.q. .c. Dixit dũs.Nõ hic quiſq; exemplum ſumendũ putare debet ad expoliandum iſto modo ꝓximum ſnũ. Hoc eni deus iuſſit qui nouerat quid quẽ qᷓᷓ pati opoꝛteat. MNec iſraelite arlumſes . runt:ſed deo iubenti miniſterium pꝛebue/ runt.Cum eni dñi ſint omnia nobis quo⸗/ dammodo accõmodata: ſicut dñs alicuiꝰ rei cõmodate alian in accipiendo ab ipſo: ⁊ cõmodando alteri non illi facit iniuriam nec iſte ſecundus diceretur furari accipient do illud de voluntate dñi.Ita in pꝛopoſito Rechlentes illa vaſãa ex pꝛecepto dei nõ cõ⸗ milerunt furtum. Hoc autem deus iuſtiſſi me diſpoſuit pꝛopter oppꝛeſſiones ⁊ iniuri as quas hebꝛeis fecerat egyptij ⁊ vſurpa- tiones mercedis laboꝛis eoꝛuzʒ quaſi in re compenſationem illoꝛum damnoꝝ. C Se eundo excuſantur aliqui a furto ratione re cuperationis:duʒ ſcilicet aliquid accipiũt ab illo qui ſua bona iniuſte detinet ⁊ non vult reſtituere. Secũduʒ vo Tho.ꝛ⁊.q.cce et Henricum de gandauo diſtinguendum eſt quis aut tales poſſũt recuperare bona ſua per viam iudicij.Et ſic nõ licet ipſis ac cipere:quia nemo debet eſſe iudex in pꝛo⸗ pꝛia cauſa C. nequis in pꝛopꝛia cauſa.l.pᷣꝰ Aut tales non poſſunt res ſuas recupera⸗ re.vel quia non habent pꝛobationes ſuffi/ cientes vel quia omnino illis deneget᷑ iuſti cia. Lunc accipiendo eomodo quo poſſũt nec peccant nec ad reſtitutionem tenẽtur. Hoc tamen in duobus caſibus eſt intelli: gendum ſᷣm aliquos. Pꝛimus qñ quis inueniret res perditas illius qui detinet ſu as.¶ Secũdus qñ adminiſtraret bona illi us.lliter furari non licet.qp/ ꝓpter pericu lum alioꝛum quibus poſſet furrum impu tari. Nemo enim cum alterius iactura de⸗ bet locupletari.de regulis iuris in.o. ¶2 ꝓpter periculum ꝓpꝛie fame:puta quia ſi ſciret᷑ vt fur diffamabitur cũ nõ poſſet pio bare illum eſſe dehitoꝛem cni abſtulit.iꝛ. ꝗ.pᷣ.c. Nolo.Qui ſidens cõſcientie ſama negligit crudelis eſt. ꝗ3 ,ppter periculum pꝛopꝛie perſone.quia ſi conuinceretur accæ piſſe rẽ alterius puniretur tanq; fur. 4* pꝛopter periculum conſcientie: puta quia non credit ſibi licere ſed furtum reputat vł quia exponit ſe periculo periurij: paratus periurare cum peteretur potius q;ᷓ dicere veritatem. Quare peccat ſic ſibi ſatiſfaci: ens. Reſtituere vᷣo non tenetur niſi plus debito accepiſſet.vel niſi non ſatiſſaciendo ⁊2 reſtituendo vnum de pꝛedictis periculio eueniret cui tamen obuiaret reſtituendo. argextra de noui operis nunciatione.c. Cum ex iniuncto g Super eo.Et ratio eſti quia ſic retinens contra ſe vel contra pꝛo⸗ ximum peruerteret iuſticiam naturalem. Tertio excuſantur aliqui a furto ratiõe auxiliationis cuz quis auferret aliquid a te pꝛo auxilio eius:puta quia re aliqᷓ̊ male vteretur.Sicut non peccaret aliquis auſe rendo occulte fucum mulieri:gladium fu/ rioſo: pecuniam vel pannos luſoꝛi ⁊ hu-¶Jù iuſmodi.Sic rachel furata eſt idola pattis ſui laban ⁊ ex hoc non repꝛehẽditur:quia fecit vt auferret occaſionem idolatrãdi.Et hoc itelligitur niſi ex ipſo facto ſequeretur graue ſcandalum alicuius.Siquis auteʒ auferret a diuite auaro vel vſurario vt ide daret pauperibus nõ per hoc excuſaretur a furto vt expꝛeſſe oſtendit Auguſtinus ĩ quadaʒ homelia.Et ponitur.iA.q. .c.?YO te. Foꝛte aliquis cogitat ⁊ dicit. Multi ſũt chꝛiſtiani auari ⁊ cupidi:non habeo pecca tum ſi illis abſtulero ⁊ pauperibus dede/ ro.vnde illi nil boni agunt mercedem ha⸗/ bere potero.Sed huiuſmodi cogitatio dia boli caliditate ſuggeritur. ¶ Quarto excu lſnłt aliqui a furto ratione paucitatis quà do qnis acciperet quid minimum vt fru/⸗ ctus hoꝛtoꝛũ ⁊ herbas in paruo valoꝛe ꝓ huiuſmodi:niſi illud modicum abſtuliſſet intentione notabiliter accipiendi vel dam niſicandi ſi potuiſſet:quia tunc eſt moꝛta? le ſᷣm Tho.vnde Hieronymus.iꝗ.q.c.c. finali. ur non ſolum in maioꝛibus ſed eti am in minoꝛibus iudicatur. Non eniʒ qd furatum eſt ſed mens furantis attẽdiur. Quin to excuſantur aliqui a furto ratio E ne neceſſitatis. Sicut enim diximus in ſer mone.i7.huius operis.Qui furatur extre ma neceſſitate compulſus non peccat:ſed vtitw᷑ iure ſuo.deę con.q..c. Niſcipulos.vn de poteſt occulte ſubtrahere vt dicit Tho⸗ committere ſolent. non tantuz pꝛd ſe ſed etiam pꝛ alio. In ta li eni caſu omnia ſunt cömunia. Sed hoc intelligendum eſt cum aliter ſibi pꝛouide/ re non poteſt. Nam ſi ab amicis vel etiam elemoſynaliter petendo inueniret ex ve/ recundia non peteret nõ excuſaretur a fur to accipiendo ab alijs.Qõ ſi no fuit extre ma neceſſitatis peccat quidem ſed alleuia tur peccatuz. Et in tali caſu intelligitur pe nitentia que imponitur.Extra de furtis.c. Siquis per neceſſitatem.ꝙ ſcilicet penite at hebdomadas tres.qꝛ vt dicit glo⸗ modi ca fnit neceſſitas. . ¶AOQõ ganqʒ ſunt R ian aut furtũ Ertium myſterium de furto decla/ randum dicitur commiſſio. Solent enim committere furtũ quinq; ge/ nera hominum. ¶ Pꝛimi qui committũt furtum ſunt filifamilias. Qui ſi auferunt de bonis parentum contra voluntatem il loꝛum furtum committunt. Et ſi eſt quid notabile moꝛtaliter peccãt.Et ſi filiuſfami lias ſic furàs coheredes haberet poſt moꝛ tem parentum videtur obligari illis ꝓ par te que tangebat illos de ſic ablatis ſi ſunt in notabili q;titate niſi obtinuiſſet remiſ⸗ ſionẽ ſuꝑ ie ab ipſis parẽtibus pʒ Ray ecũdi qui committunt furtũ mundũ.¶ Seci ſunt vxoꝛes.Si vxoꝛ occulte ⁊ contra vo/ luntatẽ viri dedit de eius pecunijs vel ali / is rebus in notabili qᷓ;titate. Notabili di⸗ co ſᷣm ſe vel etiam ᷣm ꝓpoꝛtionẽ ſubſtan/⸗ tie viri furtum commiſit ſiue dederit cõſan guineis ſiue expẽderit in ſuis vanitatibꝰ: ſiue etiam inde fecerit elemoſynã cõtra vo luntatem viri. Nota tamẽ ꝙ vxoꝛ poteſt in extrema neceſſitate ſubnenire indigẽti ætiam contra voluntatẽ viri dum tamẽ ex hoc ipſẽe non incurrat notabile detrimẽtuʒ ſui ſtatus.D86.di.c. Non ſatis. Si etiã mu lier vltra gubernationeʒ domus exerceret artẽ aliq;ᷓ lucroſam tunc de ſuo lucro poſ/ ſet notabiliter dare pꝛo pijs cauſis haben te eius familia vnde conuenienter aliũde ſuſtẽtetur. De pane aũt ⁊ de vino ⁊ huiuſ modi que cõmunit᷑ conſueuerunt viri da⸗ re poteſtatẽ familie erogandi eoipſo ꝙ nõ pꝛohibuerunt conceſſiſſe vident᷑ dummo 0 do moderate fiat. Quinimmo ſi aliquãdò pꝛohibuiſſet pie poſſunt interpꝛetari ſcili/ cet ꝙ intendant pꝛohibere a nimio non a toto:ſᷣm Guillim.Si tamẽ conſcientia ſua eis dictaret ꝙ nullo modo contentarẽtur non debent dare contra conſcientiã. ¶ De parafrenalibus autem poſſunt vxoꝛes di ſponere ſicut volunt niſi obſtet cõſuetudo vel aliquod ius municipale. Parafrena⸗ lia dicant᷑ que habet vxoꝛ pꝛeter dotes vt ſucceſſiones hereditarie legata ei facta vel donata ⁊ huiuſmodi.ſſ Altra pᷣdictos tres caſus ſcilicet extreme neceſſitatis in pau⸗ pere vel cum mulier eſt lucroſa vel habet parafrenalia.ſ Petrus de palude in qrto ponit etiã alios caſus in quibus vxoꝛ põt dare elemoſynã ⁊ alienare ſine licentia vie ri.¶ Pꝛimus eſt ad vitandũ damnũ. Si/ cut ſecit abigail pꝛimi Regum.25.c.quia mulier habet ꝓpꝛietatem in bonis cõmu/ nibus ſicut ⁊ vir.vnde ſi per negligentiaz vel maliciam viri videat ſibi imminere pe riculum poteſt ipſa obuiare. Secundus caſus eſt ſi vir ſit fatuus.TZunc enim diſpẽ ſatio domus ptinet ad vxoꝛem niſi per ſu perioꝛem aliter oꝛdinatum fuerit. ¶ Terti us eſt ſi vir abſens non poſuit alium diſ/⸗ penſatoꝛem domus ſue loco ſui. Quar/ tus eſt ſi vir peregrinans taxatas expen/ ſas dedit vxoꝛi ſi ipſa vult ſibi ſubtrahere poteſt pauꝑibus erogare.¶ Sed quid de muliere ſupponente alienum partum que alienum filium nutrit ad expenſas viri vł filium de adulterio conceptum perſuadet xiro ſoꝛe ſuum. Dicẽdum ꝙ quicquid ex/ pendet pꝛo nutritione ⁊ gubernatione illi us filij. Et ad illud in quo ſuccedet pattri putatiuo tenetur totum ad reſtituendum: quia furtum commiſit quantum poſſibile eſt. ¶ Bicit tamen Raymundus ꝙ talis mulier debet laboꝛare quibuſcũqʒ modis boten vt legitimi heredes nõ fraudentur ereditate paterna caute tamen. Reue lare enim ſimpliciter marito vel ſpurio vel ſuppoſito non expedit abſolute ⁊ ſine di⸗ ſtinctione:tum quia foꝛte inde pꝛoueni/ rent homicidia ⁊ adulteria:tum quia ſoꝛte maritus dimitteret eam. Et non valentes ſoꝛſitan continere vterq; adulterareturs tnm ſoꝛte quia non crederent ſibi. Ideo ſm Guillin vel Raymundum ⁊ Hoſtieñ. Si hoc ſecretũ reuelari põt ſine piculo ſpu rio vel marito ſiue ipſis ſiue medlante ali/ quo bono viro tunc reuelandũ eſt vt vl ita ſi maritus contentus ſit mulier abſoluat᷑ ab obligatione ſatiſfactionis vel filius il/ le ingrediatur religionem aut pergat in re gionem longinqͥʒ ita vt non percipiat bo⸗ na heredũ ad ſe non ſpectantia.Et ſi dicta reuelatio fieri non poteſt aut mulieri non credat᷑ faciat mulier id quod poteſt ad ſatiſ ſaciendum dolens de peccato ſuo. Et ſi nõ poteſt plene ſatiſſacere ꝓponat ſirmiter in animo ꝙ ſatiſmaciet q; cito potit.Et ſic erit in bono ſtatu.22. q.S.c. Hoc videtur.Et de pe.⁊ re.c.O fficij. Abi ponitur talis caſus Filius aũt ſpurius vel ſuppoſitus non te· netur de leui matri credere cum ſint multe fallacie mulieruʒz niſi eſſet tanta honeſtas femine 1 pꝛobabiles circunſtantie ꝙ cre/⸗ dere deberet. ¶ Tertij qui furtum commit tunt ſunt deceptoꝛes ⁊ fraudantes. Et ſic diſcipulus cuiuſcunq; artiſicis ſi abſtulit vel de pecunijs vel de ipſis tebus venali/⸗ bus ſui magiſtri vel ſi emẽs aliquid ꝓ ſuo magiſtro dixit plus expendiſſe q; fecerit accipiens ſibi reſiduum pecunie furtuz cõ miſit. Item quilibet gerens negocia alteri us vt tutoꝛ curatoꝛ/ꝓcuratoꝛ ⁊ huiuſmodi lingentes ſe plus expendiſſe in emẽdo vł minus recepiſſe q́; receperint in vendẽdo vel alias doloſe damniſicans fur eſt. Item qui habet ſocietatem cum altero de lucro alicuius negocu ſi fufficiẽter ſm pacta ini ta ⁊ iuſticiam ſibi non reſpondit de parte il li contingente: ſed ulla ſibi reninendo fur/⸗ tum committit. Sic eti am agricola partio nalis fur eſt ſi non fideliter ⁊ integre reſpõ det ſuo patrono.Stipẽdiarius inſuper eti am in bello iuſto ſi pullos vel alia comeſti bilia abſtulit ab bominibus pꝛo quibus pugnat vel blada collegit pꝛo equis paſcẽ dis vel aliter damniſicauit tenetur ad reſti utionem nec excuſatur ſi hoc faciat ex pꝛe cepto domini ſui.Serui ⁊ ancille accipien/ tes de bonis dominoꝛũ ſuoꝛũ ſine ſcitu eo rum furtuʒ committunt.Sartoꝛes adhuc pannũ occulte capientes fures ſunt ⁊ moꝛ 2 =èð taliter peceant ? tenentur ad reſtitutioneʒ ¶Quarti qui furtum cõmittunt ſunt vtẽ tes re cõmodata ad aliquem certum vſuʒ ad alinm vſum contra voluntatẽ domini. Puta quia equus cõmodatus eſt vt iret in villam ⁊ ipſe duxit in bellum. Talis fur tum committit niſi foꝛte ratione amicitie poneret ſpem in ratihabitione.Et tenetur talis ad ſatiſfactionem ſi res perijt vł dete rioꝛatur.ff. cõmodati.l.Si vt certo.¶ Se·: cundum vo Hoſtienſem cõmodatum eſt alicuius rei ad aliquem ſpecialem vſũ gra tuita facta cõceſſio. Similiter commititur furtum in depoſito. Cum enim quis depo ſito ſibi facto vſus eſt vel retinuit ſibi vel conceſſit ad vſum furtum cõnmuſit niſi hoc egerit cuʒ voluntate deponentis. Siquis etiaʒ vſus eſt pignoꝛe accepto vnde habu it emolumentuz tempoꝛale ſi hoc eget cõ tra voluntatem pignoꝛdtis commiſit fur/ tum.Si ex voluntate eius commiſit vſu⸗ ram niſi ſoꝛte eſſet talis res cuius vſus ſi/ ne pꝛecio concedi ſolet inter amicos ſicut commodatio libꝛi.Et in vtroqʒ caſu tene⸗ tur ad reſtitutionem vel reſtituendum pꝛe cium illius vſus ſᷣm ho.ꝛ2.q.73. ¶ Qui ti qui furtum committunt ſunt qui res in⸗ uentas ſibi retinent quas retinere nõ poſ ſunt.vnde Hieronymus.iꝗ.q. .c. Multi. Sciant hoc vicium ſimile eſſe rapine: ſi⸗ quis inuenta non reddiderit.Et luguſti/⸗ nus eadem cauſa ⁊ queſtione.cꝰ. Siquid. Siquid inueniſti ⁊ non reddidiſti rapuiſti Ad ideʒ ſacit.ff.de furtis lex falſus.¶ Ad uertendum tamen ſᷣm Riccardũ in quar to ⁊ Zho.QDõ res inuente aut de pꝛopin⸗ quo fuerunt in bonis alicuius nec haben tur pꝛo derelictis. Aut nunqᷓ; vel non de pꝛopinquo:ſed ab antiquo vt theſauri.Si pꝛimo modo qui res inuentas accepit ⁊ ſi biipſi retinet moꝛtaliter peccat ſi eſt quid notabilis valoꝛis ⁊ tenetur ad reſtitutio⸗ nem ei cuius efl:ꝙ ſi neſcit cuius ſit faciat publice denũciari in eccleſia.Et ſi nec iſto. modo reperiretur cuius eſſent debent pau peribus erogari niſi ipſe inuentoꝛ eẽt mul tum pauper quia tunc poſſet cum licentia epᷣi vel ↄſeſſoꝛis ſui ſibi retinc qñ nõ iueni ret᷑ pꝛonꝰ.Sʒ ſi res iuẽta nõ fuiſſet i bonis * ione mptl 1pſa; mni. tlret is fur niatie merur aldee ſsen wun ch pſüget miäwt b deyo ſbi al ii hoe gvis habu t fur/ ſu goſi ſon Uicnen unpre (Au es in⸗ ͤpof ne: ſit guſt/ Sigbi, apuili inqoak zopin! n nonde zuni nitel quic tutio⸗ faciat ec iſto⸗ nt Pon itnul licenti höͦan tibons alicuius aliquando ſicut lapilli ?⁊ gemme que inueniuntur in littoꝛe maris ⁊ non do meſtice aues ⁊ piſces talia occupanti cõce duntur. Inſtituta de rerum diuiſione . e reS. Et quidem.Et eadem ratio eſt de the/ ſauris antiquo tempoꝛe ſub terra occulta tis quoꝛum nõ eſt aliquis poſſeſſoꝛ niſi ꝙ m leges ciuiles tenetur qui inuenit dare medietatem domino agri ſi in alieno agro inuenerit. In agro vo ſuo eſt inuentoꝛis. Sed de conſuetudine vbicunqʒ inuentus eſt pꝛincipis ſm Petrum de palude in 4* Hoſtienſis autem in ſumma dicit:ꝙ ſi the ſaurus inuenitur in alieno agro data ope ra eſt inuentoꝛis.Sed ſi non data opera: medietas debetur domino fundi.Inſtitn/⸗ ta de rerum diuiſiõe. S. Item ea. F. Theſau rus.⁊ F. Item lapilli.⁊?. C. de theſauris.l.pᷣꝰ NRes autem que iaciuntur in mari ad alle uiandum nauim ꝓpter periculum vite nõ habẽtur pꝛo derelictis vnde reſtitui debẽt ſi ſcitur patronus vel pauperibus erogari ſi neſcitur. Quibuſcuꝝqʒ modis igitur fur tum com mittitur graue eſt peccatum ipe/ diens iter ſuperne vite.Ad quã nos pdu/ cat ieſus dei ſilius:qui viuit ⁊ regnat in ſe cula ſeculoꝝ Amen. CSFeria quinta poſt dominicam de paſſio ne e auaritia iudicum. . Sermo quadrageſimus. Ecte indicaſti verba ſunt redemptoꝛis noſtri ꝛiginaliter Luce. 7. co. zi euã gelio hodierno. Sitientes au/ m iudiees auari iuſticiam ſuppeditant falſiſqʒ iudicijs inferũt ſuis pꝛoximis cru deliſſima damna. Poſſumus iam dicere illud Hieremie.. c. Circuite vias hierłʒ et aſpicite ⁊ ↄſiderate ⁊ querite in plateis eiꝰ an inueniatis virum ſacientem iudicium ⁊ querentem fidem. Rariſſimi quippe ſũt qui in iudicando pꝛopter pecuniam nõ de ficiãt.Et quis apud vulgares iudices di cantur doctoꝛes iuris:tñ pꝛopꝛie loquẽdo tales dici debent iuris periti.Sed indices ſunt quicunqʒ habẽt in aliqua materia iu dicare ciuili vel criminali ſiue ſint oꝛdiariʒ — 22* ſiue ſubdelegati ſiue arbitri ſiue dicantur domini ſiue poteſtates ⁊ capitanei ſiue pᷣo res ſiue officiales ſiue confules alicuiꝰar/ tis:ſiue rectoꝛes vniuerſitatis ⁊ huiuſmo di. Unde.23.q.2.c. Juſtum. Iſidoꝛꝰait.Ju dex dicit᷑ quia ius dictat poplo ſiue ꝙ iure diſceptet. Jure aũt diſceptare eſt iuſte iudi care. Unde dominus deuteronomij.i. c. dixit. Judices ⁊ magiſtros conſtitues in oĩ bus poꝛtis tuis vt iudicent populuʒz iuſto iudicio. Non ſit autem ſic:quia vt Iſido⸗ rus ait.xi.q.3ʒ.c. Pauper. Nauper dũ nõ habet quid offerat non ſolum audiri con⸗ emnitur:ſed repꝛobatur. Cito violatur au ro inſticia: nullaq; reus pertimeſcit culpa gquam nũmis redimere exiſnimat. Pꝛo⸗ pterea in pꝛeſenti ſermone de auanitia iudi cum dicemus. In q̃ de ipſis iudicibus tria myſteria ꝓponimus declaranda. Cpmor congruitatis. zuculpabilitatis. Dð congrue homo iudicat hominẽ eti/ am ſuperioꝛ malus: ⁊ ꝙ iudex non poteſt ſimul eẽ iudex accuſatoꝛ ⁊ teſtis. Capᷣ.pᷣm. NRimũ myſteriũ dicit᷑ cõgruitatis. In quo tria dubia erunt ſoluenda. pmytrũ ſit conueniens ꝙ homo it iuder hominis. Cꝛznptrum ſit conueni ens ꝙ ſuperioꝛ malus iudicet.znytruz ſit conueniens ꝙ iudex ſit ſimul accuſatoꝛ ⁊ teſtis.¶ Ad pꝛimũ dubium dicũt quidã ꝙ; non eſt cõueniens ꝙ homo ſit iudex ho minis. Nam pᷣead coꝛinthios.ꝗ.c. Apłs ait. Nolite ante tempus iudicare quoad/ uſq; veniat dñs.Et ad romanos.ia.c. Tu quis es qui iudicas alienũ ſeruũ.Et a thei.7.c.Nolite iudicare ⁊ non iudicabi ⸗ mini. ¶ Sed tamen contrarium inuenitur in ſcriptura ſacra. Haʒ deuteronomij pᷣ̊.c. dixit filijs iſrael moyſes ex volũtate dei de hijs quos pᷣfecerat iudices. Audite illos: ⁊ quod iuſtum eſt iudicate.¶ Et Yſaie pƷᷣ.c. ſcribitur.Querite iudiciũ ſubnenite oppij ſo:iudicate pupillo defendite viduazʒ. ¶ Et ad romanos.iʒ.c.dicit᷑ de iudice.Non ſine cauſãa gladium poꝛtat:miniſter eni dei eſt. VBeſponget ergo Alexander in ʒ ſũme allegando Auguſtinum in li de penitẽtia Et Gloſam in epła pꝛima ad coꝛinthios. ꝙ duplex eſt iudicium. Pꝛimum particu lare inoꝛdinatum ⁊ vſurpatum ac temera rium de quo diximus in quadrageſimali de penitentia.Et de hoc loquuntur aucto ritates pꝛimo allegate.Secũdum eſt iudi cium oꝛdinatum ? publicuʒ inſtitutuʒ ab ipſo deo ad punitionem iniquoꝛum et ad declarationem dubioꝛum pꝛo paciſfico con uictu hominum. Et de hoc deuteronomij p.c.uldoyſes dixit. Conſtitui ex tribubus veſtris pꝛincipes ⁊ tribunos ⁊ centuriões qui populũ iudicarent.Eſt tamẽ ſepe hoc iudicium publicum iniquum. Sum laici prꝛeſumunt clericum iudicare ? pꝛelatꝰ nõ fubditum ſuum. vnde in figurã dñs pꝛece pit ꝙ trãſiens per alienum agrum nõ mit teret falcem in meſſem alienam ſcilicet fal cem iudicij in nõ ſubditos vt exponit Gꝛe gaoꝛius.é.q.ʒ.c. Scriptum. C Secũdum dubium fuit vtrum ſit conueniens ꝙ ſupe rioꝛ malus iudicet.Et poſſet argui ꝙ non. Maʒz Apoſtolus ad romanos: 2.c. In quo alium iudicas teipſum condemnas:i deſt condem nabilem oſtendis.Et Ambꝛ0?².3. q.⁊7.c. Judicet.Judicet ille de alterius erro re qui non habet quod in ſeipſo condẽnet Judicet ille qui nõ agit eadem que in alio nouerit punienda ne cuʒ de alio iudicat in ſe ferat ſententiam. Et Oꝛegoꝛiꝰ.ʒ.q.⁊ꝛ.c. Qui ſine peccato.dicit de iudicibus. Re/ uocentur ad conſcientiam vt pꝛius ꝓpꝛia coꝛꝛigant ⁊ tunc aliena repꝛehendant.Ad idem facit c' Poſtulatus. cnIn graui/ bus.ſupꝛadicta cauſa ⁊ queſtione.¶ Sed in contrariũ ſunt exempla maniſeſta. Hazg ſaul cum eſſet a domino rep:obatus popu lum iudicabat ⁊ eius iudicium vniuerſus populus expetebat. Hec dauid voluit euzʒ occidere in ſpelunca dicens:pꝛopitiꝰ ſit mi hi dominus vt non extendam manuz me am in chꝛiſtum domini.pꝛimi Regũuũ.24. c. Sauid vo cum eſſet adulter 1 homicida interrogatus a ꝓpheta ſententiam in diui tem dedit qui ouez pauperis rapuit dicẽs Judicium moꝛtis eſt viro huic.Ouez red det in quatruplum. Inſuper ſalomon cuʒ idola coleret amoꝛe mulierum infatuatuo tamen vniuerſus iſrael ad eius iudicium confluebat. Pꝛobaͤtur iſta. S. q. P. e. Au dacter.Et.2.q. 7.c. Sic de hijs.¶ Reſpon det itaqʒ Alexander vbi. S. Q ò eſt iudica re de officio ptãtis ⁊ hoc modo mali poſ⸗ ſunt iudicare ſubditos. Et eſt iudicare de merito poteſtatis.Et hoc modo iudicãt bo ni.Duʒ ergo mali ab eccleſia toleratur eo rum iudicium ſubterſugere non eſt licituʒ obtemperare ſt pꝛoſicuũ. Judex autem qui malus eſt pꝛecipue notoꝛius alios ſcã daliz at. Non tamen debet crimina dimit/ tere impunita:ſᷣm Tho.22.q.33. ſed pꝛopo nere emendationem in ſe ⁊ cum humilita te condemnare ⁊ nõ peccabit. ¶ Tertium dubium fuit vtrum ſit conueniẽs ꝙ iudex 2„7 ſimul ſit accuſa toꝛ ⁊ teſtis.Et videretur ꝓ ſic. Nam Danielis.iʒ.c.habetur:ꝙ dani⸗ el fuit accuſatoꝛ iniquitatis ſenioꝛum et iu dex eoꝛũdem.Et Hieremie.29. c. ODñũs ait⸗ Ego ſum iudex ⁊ teſtis.¶ Sed in contrari um eſt textus.aA.q.A.c. Nullus. vbi dicit᷑: Nullus vnqᷓ;ᷓ pꝛeſumat accuſatoꝛ ſimul eſ ſe iudex ⁊ taſtio: duekiam in omni iudicio quatuoꝛ ſemper peronas eſſe neceſſe eſt. Ideſt iudices electos:accuſatoꝛes idone⸗ os:ac defenſoꝛes congruos:⁊ teſtes legiti mos.Judices autem debent vti equitate: teſtes veritate:accuſatoꝛes intentione ad amplificandum cauſãam:defenſoꝛes ad mi nuendam cauſm. Reſpondet Alexan der.ꝙ iudex eſt perſona media inter accu ſlatoꝛem vel reum ⁊ deſenſoꝛem:⁊ in nullã partem debet declinare.Similiter nec per nam teſtis poteſt aſſumere ne habeatur ſuſpectus de impoſitione culpe:cum ad ip illud quod obiciebatur de daniele: dicẽdũ ꝙ in illo facto gerebat perſonam diuinam ſum pertineat ſnia inferende pene. CAd humanam. Pꝛimam in accuſãdo.vnde ibi dicitur: 1, ſuſcitauit deus ſpiritum pue ri iunioꝛis. Humanam vo perſonam gere bat in iudicando quia conuicit eos daniel ex oꝛe ipſoꝛũ ſalſum dixiſſe teſtimonium. Ideo que iſpiratione dei facta ſunt nõ ſũt irabenda in conſequentiã. C Ad aliudvo quod inducebatur de deo.Dicit alexãder ꝙ deus indicans non poteſt a iuſticia de⸗ clinare:homo autem ſic.Ideo alia ratio ẽ de iudicio dei et alia de iudicio hominis: A ptiud clore M⸗ nſie⸗ tAnd Ccsne weni Hui ous crcad maen tra ali lionis: lioorch Qualin letheli⸗ ſoguip lnpon lunune. lonpor ſuon cuam er moca o ali Uitpen deben taliten Cnd ſean ,5. inbe ☚ deqt lhroe lagt lereog ecunri ſahlunn ſtane Kn n N eßen Uh ipol/ nede itbo r eo tamz zutem oſe nit/ huche milts mum lder dani⸗ jetin aiti wani ict N Ndic cſeck iconel slyii gine: ne Nd Ami leng na noli nece⸗ beauk mat ninam oynde npe ngere anicl Hinn⸗ iudi cride cade fanoe inis ¶ AQuia ergo oꝛdinatum iudiciuz ad hoe vt iudex recte iudicet requirit vltra ipſum actoꝛem ſiue accuſatoꝛem reum et teſtes. Ideo de hijs aliqua ſunt videnda. Et pꝛi mo ſciendum eſt de accuſatoꝛe:quia vt di/ eit Ambꝛoſiꝰ.ꝛ.q.p.c. De maniteſta.Ju/⸗ dicis non eſt ſine accuſatoꝛe damnare. Et hoc niſi crimen ſit notoꝛium. Cuidẽtia eni patrati ſceleris clamoꝛe non indiget accu atoꝛis:vt dicitur i pdicto cꝰ Manitfeſta.Et extra de accuſãtionibus in cꝰuidentia.ſa ma enim publica frequens camoſa con tra aliquem ſubditum obtinet vim accuſa tionis:vt dicitur in glo.in.c.pꝛimo de offi cio oꝛdinarij. Extra de accuſationibus.c. Qualiter ⁊ quãdo.Extra de ſimonia.c. LZi cet heli.Et.xi.q.ʒ.c. Pꝛecipue.ſ Sʒ quia is qui vocat aliquem ad iudicium quere⸗ lam ponit aliquãdo de cauſa criminali ſeu crimine.Aliquando de ciuili ſeu de rebus tempoꝛalibus.In criminali dicitur accu/⸗ ſatoꝛ.In ciuili cõſueuit dici actoꝛ quãuis ctiam in criminali dicatur actoꝛ.¶ Triplici ter autem contingit talem peccare. ¶ Pꝛi mo calumnioſe agendo ſcilicet imponèdo alicui falſum crimen ex malicia vel peten do aliqua bona tanq; ſibi debita que no/ uit per ſe vel ex conſilio peritoꝛum ſibi nõ deberi. Et talis in vtroqʒ caſu peccat moꝛ taliter agens contra charitatem ꝓximi et contra iuſticiam. Et de omni damno inde ſecuto tenetur leſo modo ſibi poſſibili.iꝗ. q.S.c. Non ſane in fine. Quia ſi danificat in bonis tempoꝛalibus debet illa reſtitue re.Si in fama vel perſona quia accuſãtus de crimine iniuſte ⁊ conuictus falſo ifama tur de facto ⁊ occiditur vel mutilatur: vel alias leditur in perſona debet ſibi ſatiſfa/ cere ad arbitriuʒ boni viri. Hon tamen te netur ſe manifeſtare poſt factum ſi ide pe riculum vite immineret.Sed ſi eſt in ꝓceſ ſi cauſe debet dimittere et non pꝛoſequi. ¶ Secundo peccat actoꝛ inoꝛdinate deſiſtẽ do a pꝛoſecutione cauſe inchoate ſcilʒ pꝛe uaricando ideſt aliam partem videlicet ac cuſatum adiuuando colludendo cum eo: vel non inducendo legitimas pꝛobatiões quas habet contra eum ⁊ acceptando fal has excuſationes rei.Quod habet locum i2 in eriminibus.Aut etiam ex toto deſiſtit a debita pꝛoſecutione cauſe ſine debito oꝛdi ne iuris:quod dicitur tergiuerſari. Et hoc facit coꝛꝛuptus pecunia a reo ⁊ amicis eiꝰ Aut pꝛecibus eoꝛum inductus.Et tũc pec cat moꝛtaliter quia facit contra rempubli cam cuius bonum pꝛocuratur per punitio. nem criminũ quod ille ipedit ſm Zho.21. q.6S. In cauſa autem ciuili ſeu vbi agitur de tempoꝛalibus quia ibi non intendit᷑ ni ſi indemnitas acioꝛis. Et quilibet renun ciare poteſt iuri ſuo.⁊.q.pᷣꝰ.c. Quamperi culoſũ.Ideo abſqʒ peccato poteſt deſiſtere a pꝛoſecutione cauſe ſue ſiue cõcoꝛdando cum reo ſiue ad vitandum expenſas gra uamina litigioꝛũ. ¶ Tertio actoꝛ offendit reum etiam ſi habeat iuſtam cauſam ciui/ lem vel criminalem cum per indebita me dia cauſam pꝛoſequitur vtẽdo mendacijs in iudicio vel falũs inſtrumentis et teſui/ bus ⁊ pꝛobationibus aluis ne amittat iu/ ſtam cauſam quod etiam moꝛtale eſt m Tho, 22. q. 7 8. vnde nullo modo licz. 22. q. 2.c. Faciat. NHerum ſi inde obtinet victoꝛi/ am cauſe ex quo certus eſt de ſua iuſticia non tenetur ad ſatiſfactionem alteni par/⸗ ti nec etiam in expenſis placiti cum ille in iuſte vexauerit euz. Si autem actoꝛ in cau ſa ciuili extimat ſe ius habere: quia et ſic ſibi dicitur ab aduocatis ⁊ peritis vel eti⸗ am dubitat de iure ſuo nec in pꝛoceſſu cau ſe cognoſcit contrarium etiam ſi cauſam habet iniuſtã nõ peccat placetando q;uis melius faceret concoꝛdando vel dimitten do.Et ſi obtinet victoꝛiam cauſe non tene tur ſatiſtacere dum hoc ignoꝛat:quia pꝛo/ babilis ignoꝛantia excuſat eum. di.37 g. ſi nali.Sʒz ſi poſtea certiſicatur de erroꝛe ſuo tunc tenetur ad reſtitutione m bonoꝛum il loꝛum ⁊ hoc niſi iaʒ bona ſfide pꝛeſcripſerit Extra de pꝛeſcriptionibus per totum. In cauſa autem criminali niſ ſit pene certus de crimine ⁊ poſſet legitime pꝛobare non excuſaretur a peccato moꝛtali accuſando quia exponit ſe periculo magno ſui vl pꝛo ximi ſine cauſa ſufſficienti.ſ Item nota m Antomium de butrio ſuper capitulũ. Qd pleriqʒ. De immunitate eccleſie. Quod cum quis: ſiue actoꝛ: ſiue reus: aliqua . tenet ex iuſta fententia data pꝛo eo a indi⸗/ ce q;uis lex poſitiua ei aſſiſtat. Lamen qꝛ lex naturalis reſiſtit quia non debet ꝗs lo cupletari cum alterius iactura vel damno vt in.c. Locupletari de regulis iuris in.õ. Ideo tenetur talis reſtituere ſic habita:eti am ſi non ꝓcuratione illius obtinentis:ſʒ ſola iudicis ignoꝛantia obtinuiſſet ⁊ ille ꝗ ſuccubuit non appellaſſet quaſi videatur ille acquieuiſſe ex quo a ſententia non 35 pellauit leſus.quia talis non eſt verus ſʒ pꝛeſumptus conſenſus:vt notatur de ſen/ tentia ⁊ re iudicata:quod non ſufficit in fo ro conſcientic.Quod intelligendum vide tur quando talis ſufficienter nouit ſenten tiam iniuſtam fuiſſe datam pꝛo ſe ſiue tũc ſiue poſtea.¶ Secundo ſciendũ de reo qui ſcilicet accuſatur ſeu impetitur ſuper aliqᷓ re ſiue iuſte ſiue iniuſte ꝙ põt peccare moꝛ taliter:⁊ hoc tripliciter.ſ pᷣ dicendo falſita tem vel tacendo veritatem:vt cũ iudex ex quirit ab eo veritatem ſᷣm oꝛdinem iuris: ſiue in cauſa ciuili vt cum iterrogatur ſi pe cuniam mutuo accepit ab actoꝛe vel ſi nõ reſtituit mutuatam ſciens ſe recepiſſe hoc negat vel reſtitutam aſſerit.Siue in cauſa criminali cum accuſatur ⁊ ſunt ſemipꝛoba tiones vel cum infamia exoꝛta erga aliqᷓ; fit inqſitio ſuper hoc etiam in caſu moꝛtis negat ſe commiſiſſe maleficiũ perpetratũ peccat moꝛtalr talis. Ratio ?ʒ Tho.22. q. 69.quia facit cõtra debitũ iuſticie ad quã pertinet vt gꝗs obediat ſuo ſuꝑioꝛi in hijs ad que ius ſue ſuperioꝛitatis ſe extendit. Superioꝛ autem eſt iudex reſpectu eiꝰqui iudicatur.Et ideo ex debito tenetur accuſa tus iudici exponere veritateʒ quam ab eo ſim ſoꝛmam iuris exigit.Si autem non eſ ſet legitimus iudex:puta quia habʒ domi nium vſurpatum cum non ſit ſuperioꝛ eiꝰ non videtur facere contra iuſticiam ſi non obediat ei in dicendo veritatem: peccat tñ dicendo mendacium ⁊ moꝛtaliter ſi periu/ rat vel inde nocumentum notabile pꝛoxi/ mo infert.Similiter etiam ſi eſſet legitimꝰ iudex ⁊ non inquireret ſᷣm ſoꝛmam iuris: Puta ipetitus de debito pecunie ſine ali⸗ qua infamia exoꝛta vel accuſatione inqui ritur de homicidio vel furto.Tunc non te 1. netur reſpondere:ſed poteſt per appellatio nem vel aliter ſubterfugere iudicium eius non tamen debet mendacium dicere. Ac⸗ cuſatus autem vel inquinitus iuridice de vno maleficio 1 conuictus poteſt inquiri ⸗= de alijs ⁊ tenetur veritatem dicere ᷑m Pe trum de palude in.A.¶z reus poteſt pecca re moꝛtaliter calũnioſe ſe der᷑ ndendo. NHã iſto modo etiam ſi haberet iuſtam cauſam peccaret.Sed vt inquit ho.22.q.d. Ali ud eſt veritatem tacere.Aluud falſitatẽ pꝛo ponere. Pꝛimum in aliquo caſu licet.Hõ eænim quis tenetur omnem veritatem dice re:ſed illam quam ab eo poteſt ⁊ debet iu/ dex exigere ſm iuris oꝛdinem:puta cũ pꝛe ceſſit infamia fuper aliquo cnimine vel ali qua indicia appornerunt vel cum pꝛeceſ/ ſit pꝛobatio ſemiplena:Scdðm aũt ſcilz fal ſitatem ꝓponere nullo modo licet. Ad id autem quod licitum eſt poteſt quis ꝓcede re vel per vias licitas ⁊ ꝓpoſito fini cõgru as quod pertinet ad pꝛudentiam: vel per vias illicita s:⁊/ppoſito fini congruas:qd pertinet ad aſtutiam que fit per fraudeʒ et dolum. Et pumũ quidem laudabile: ſcõᷣm vo vicioſuz. Neo igitur licet ſe deſendere occultando veritatem quam confiteri non tenetur per aliquos conueniẽtes modos: puta ꝙ non reſpondeat ad que reſponde/ re non tenetur:⁊ hoc non eſt calumnioſe ſe defendere ſed pꝛudẽter euadere. Non aũt licet vel falſitatem dicere vl veritatẽ tacere quã dicere tenetur nec aliquam fraudẽ ad hibere quia fraus ⁊ dolus vim habẽt men dacij quod eſt calumnioſe ſe defendẽ peccat reus per appellationẽ iniuſtaʒ vide licet cum quis appellat a ſentẽti a cauſa af ferende moꝛe ne contra eum iuſta ſentẽtia feratur. Talis enim peccat quia agit con. tra iuſticiaʒ quia offcium iudicis impedit aduerſarium ſuum ledit:vt enim dicitur in gloſa in.c.Ad noſtram.Ex᷑ de appella⸗ tionibus.Appellatio non eſt inuẽta vt ſit iniquitatis vinculum ſed oppꝛeſſoꝛum le/ namẽ. Idem extra eodẽ.c.Cum ſpecialig. Poꝛꝛ0. Quare iniuſte appellans tenetur ad ſatiſfaciẽdum de damnis ⁊ expenſis:ſe cus ſi credit ſe habere iuſtam cauſam.Itẽ ſm Tho.cõdemnato ad moꝛtẽ ſi iuſte ho c ——RM — Pcllni⸗ mmane re N chcede guin: inſe tpecca Ghi cdnan iN. OH endie cberi/ cüne pel al receſ lißſi id cee le e ee nſcn inden ninon Ndos: nde/ ioſeſ⸗ n di inot Udiad ſte ho⸗ ſe hic tripliciter põt peccare.ſpᷣ dicendo ſal fit non licet ſe deſendere per violentia non tamen tenetur facere vnde ſequat᷑ ei moꝛs puta manere in loco carceris ſi innenit aꝑp tum vel non comedere condẽnato ad moꝛ tem per famẽ ſi cibus ei occulte offeratur. Sed condemnato iniuſte ad moꝛtem licet reſiſtere condemnanti iudici ſicut ⁊ latro. nibus ⁊ ſe defendere niſi ſoꝛte ꝓpter ſcãda lum vitandum cum ex hoc aliqua grauis turbatio timeretur. Hec Tho. ¶ Tertio ſci endum de teſte qui concurrit in iudicio: ſitatem ſcienter ⁊ talis peccat moꝛtalr pᷣm Tho.ꝛ2.q.ꝛo.tum quia facit contra pꝛoxi mum.vnde Exodi.io.c.dicitur. Nõ loque ris contra ꝓximum falſum teſtimonium: tum quia periurat.NHam nõ creditur teſti niſi iuret.Extra de iureiurando.c. Nuper. Et iurare debet m RKaymundũ ⁊ Hoſtiẽ ſem ꝙ dicet totam veritatem quam nonit de re illa.ʒ.q.9.c.Hoꝛtamur.Et ꝙ non ad miſceat aliquod falſum nec aliquid de ſuo adiciet.ʒ.q. ↄ.c. Pura.Quare teſtificãdo falſum tenetur ad reſtitutionem dãni que ex inde ꝓximus incurrit ꝓpter eius teſti⸗/ monium. q2 peccat teſtis cuzʒ id quod eſt ſibi dubium aſſerit ſibi certum:quia expo nit ſe periculo peccati ⁊ damnificationis ꝓ ximi cum poſſit eſſe cõtrarium eius quod ipſe dicit ⁊ etiam periurat cum iuret ſe ſci/ re illud quod neſcit. Nam non admitteret eius teſtimonium niſi diceret ſe ſcire. Qui immo ſolent teſtes interrogari quomodo ⁊2 vnde ſciant.Et ſi interrogati non dicant de cauſa ſcientie non valet teſtimoniuʒ. 4. q.AS. Sola.Et in auẽ.de teſtibus. Et licet debet ergo teſtis certum pꝛo certo aſſerere ⁊ dubium pꝛo dubio referre.i3peccat te/ ſtis cum pecuniam accipit pꝛo teſtimonio veritatis. Non enim licet teſti vendere ve rum teſtimoniũ.ia.q..c. Non ſane. Oul tomagis peccat teſtis cum accepit pecuni am ad falũtatem dicendam:vel occultan/ dam veritatem. Poteſt tñ teſtis accipere expenſas tm̃ ab eo qui enz ꝓducit:puta ſi ex teſtimonio ferẽdo dietã facit vłetiã ope ram ſuam ⁊ lucrum dimittit.4.q.s.cꝰ. Nẽ turis. Accipiendo autem pecuniam pꝛo te ſtimonio reſtituat ei a quo accepit niñ ille iiz dediſſet ad coꝛꝛumpendum teſtem. Mam tunc debet ei dari in cuius iniuriam acce/⸗ pit vel paupibus erogari. M MQ index debet eſſe idonens 2 grauis in ferendis ſententijs ac vitatis deſenſoꝛ. Eab. e S Ecundum myſierium declaranduz de iudicibus dicitur qualitatis.Se cundũ enim Alexandrũ vbi.S. tres pꝛecipue conditiones requiruntur in iudi ¶ Poã idoneitas. Cagrauitas. Pꝛima cõdlitio dicitur idoneitas:vt ſoai licet iudex ſit ad indicandũ idoneus. NHaz quedam perſone nõ ſunt idonee ad habẽ dam auctoꝛitatẽ iudiciariam. Aut ratione ſexus vt mulier. Aut ratione conditionis ſoꝛtune vt ſeruus.Aut pꝛopter impedimẽ tum permanens vt ſurdus ⁊ mutus.Aut pꝛopter impedimentum permanens ⁊ cõ tingẽs vt perpetuo furioſus. Aut pꝛopter impedimentum tranſiens vt minoꝛ etate. Aut pꝛopter crimen erroꝛis vt hereticus Aut ꝓpter ſcandalum cõuerſationis vt in ſames.Aut pꝛopter contagium cõmunio nis vt excommunicati.¶ Sed aliqui obi ciunt.ſſhᷣ̊ ꝙ minoꝛ etate poſſit eſſe iudex. am Hieremias adhuc puer conſtitutus ẽ iudex.vnde dicitur Hieremie pᷣ.c. Poſt qʒ dixit. Puer ego ſum.vt in.c.Niſi cum cum pꝛidem.Extra de renun.ꝙ deus dixit ei. Conſtitui te ſup gentes ⁊ regna vt euel las ⁊ deſtruas. Inſuper in aliquibus pue ris malicia ſupplet etatem. Eadem ratiõe in aliquibus ſcientia pꝛeuenit etatem. Si ergo non eſt cauſa quare minoꝛ etate non debeat eſſe iudex niñ defectus ſciẽtie in iu dicando: ergo huiuſmodi minoꝛes etate poſſunt eſſe iudices.i ⁊ꝛ arguitur mulie res poſſunt eſſe iudices. Nam iudicum.. c.legitur ꝙ delboꝛa iudicauit populũ eti⸗ am poſt legem dataʒ a deo.ergo mulieres poſſunt iudicare.nſuper multe mulieres leguntur pꝛedite ſpiritu ꝓphetico:vt &α ria ſoꝛoꝛ aaron ⁊ mo pſi.Exodi.iꝰ.c.⸗ ſibil le. Si ergo mulieres per ſpiritum pꝛophe tie aſſumpte ſunt ad annunciandum iudi cia diuina multomagis poſſũt aſſumi ad enunciandum iudicia humana. C Reſpõ det Alexander ad pꝛimum ꝙ illud Hiere mie fuit ex pꝛiuilegio ſpeciali. Ideo nõ eſt trabendum in conſequentiazʒ. Et ꝙ in pue ris qñqʒ malitia vel ſcientia ſupplet etatẽ illud eſt particulare non generale neqʒ vt eapiun ae. r rtere⸗ pueri non poſſũt eſſe iudices.vnde dixit dñs moyſi Nume/ ri.xi.c. Cõgrega ſenes populi quos tu no ſti ꝙ ſenes ſint vt ſuſtentent tecum onus q nõ tu ſolus graueris. HNine Chꝛiſtus iu dex omnium ad actus pꝛelationis nõ pꝛo ceſſit niſi in etate perfecta triginta annoꝛũ vt habetur Lnce.A.c.¶ Ad illud quod in ducitur de delboꝛa dicendum cum Ariſt. pᷣ ethicoꝝ.qꝙ vna hirũdo nõ facit ver. Ad ali ud vo de ſpiritu pꝛophetandi dicenduz ꝙ; gratia pꝛophetandi non dat auctoꝛitatem mulieri ſuper virum nec mutat legẽ ſubie ctionis qua iure diuino tenetur mlier eſſe ſub viro. Sed auctoꝛitas iudicij daret dñi um mulieri ſuper viruz quod repugnat di nine inſtitutioni.Et vt dicitur in gloſa Ju/ dicum.A.c. ꝙ mulieres aſſumpte ſint ad ꝓphetandum pꝛeſtatur in hoc conſolatio mulieri ne per inſirmitatez deſperet. ¶ Se cunda conditio que requinitur in iudicibꝰ dicitur grauitas. Debet quideʒ iudex gra uis ⁊ maturus eſſe vt non ita repente ma xime in rebus arduis pꝛoferat ſententias NQõ nos docuit ipe deus qui facta ſodomi tarum noſcebat ⁊ tamen dixit deſcendam ꝗ videbo ⁊c. Geneſis.ið.c.Et.2.q.pᷣꝰ.c.De us omnipotẽs.Et de hoc Gꝛegoꝰ.xi.q.ʒ. c. Summopere.ait. Summopere cauẽduz eſt vt rectoꝛes eccleſie ⁊ qui publica iudi/⸗ cia exercent in dictandis ſententijs nulla leuitate vel furoꝛe ducti ſint pꝛecipites.Et ita moyſes querelas populi tabernacu⸗ lum ingreſſus ad dominũu referebat vt ̃ᷣm eius imperium iudicaret. Que verba etiã onuntur. c. pᷣ de ſententia ⁊ re iudicata li bꝛo. o. Sed contra iſta videtur eſſe textus extra de ſententia ⁊ re iudicata.c. Jurgan tium. vbi dicitur. Jurgantium controuerſi as celeri ſententia terminare ⁊ equitati cõ uenit ⁊ rigoꝛi.Conſirmatur hoc.2.q.p.c. Sicut.Extra de dolo ⁊ contumatia.c. Ne/⸗ — nerabilis. Sed gloſa in dicto.c.Jurganti⸗ um.hoc ſoluit.ꝙ lʒ non ſit ferenda ſenten tia anteqͥ; iudex poſſit eſſe inſtructus cum nimia feſtinatione quia ipſum opoꝛtet cũ cta rimari.ʒo.q.vltima.c.vltimo. Tamen poſt cauſe liquidam cognitionem non eſt ſententia pꝛotrahen da in ciuilibus.In cri minalibus vo ſecus potiſſimum vbi agit᷑ de morꝛte alicuius rei.xi.q.ʒ.c.Cum apud. ¶ Tertia conditio que requiritur in iudici bus dicitur veritas. Semper enim iudex veritati fauere debet.ꝗ Sed circa hoc que ritur vtrum iudex poſſit ⁊ debeat iudicare contra veritatem ſibi notaʒ ſequendo pʒo poſita ⁊ allegata.¶ Et quidam dicũt ꝙ ſic vt Alexander in 3⁰.7 Tho. 22. q. 67. articu lo.ꝛ. Roboꝛatur autem iſta opinio.ſ Pꝛi mo quia iudex debet iudicare ſᷣm illaʒ no ticiam quam habet vt iudex:non ſᷣm eam quam habet vt perſona pꝛiuata: nec ſᷣm eam quam habet in alio ſoꝛo.Extra de of ficio iudicis oꝛdinarij.c.Si ſacerdos. Sed iudex habet vt iudex noticiam ſibi factam per pꝛopoſita ⁊ pꝛobata non illam quã ha bet vt perſona pᷣuata quare licet ei immo tenetur iudicare ſm pꝛopoſita ⁊ pꝛobata. vñ Ambꝛoſius.3.q.⁊.c. Judicet.Ponus iudex ſicut audit ita iudicat.¶ Secundo fir matur illa opinio quia iudex nõ debet mu tare iudicium pꝛopter illam noticiam pꝛo pter quam non debet vitare in communio ne facramentali excommunicatum. Sed pꝛopter noticiam quam habet vt pꝛiuata perſona non debet vitare exoommunicatũ 6. q. 2. co. Si tm̃.c. Placuit. Et. 2. q. p. cꝰ⸗ Multi igitur ⁊c̃.ſ Zertio hoc licitum eſt iu dici quod eſt lege cautum. Sed in lege de terminatum eſt condemnari ad moꝛteʒ vi rum innocentem ſi conuictus fuerit teſti / monio duoꝛum vel trium teſtium:vt patet deuteronomij.i7. co. Quare iudex qui eſt lex animata poterit taliter conuictum ad moꝛtem condemnare.ſ Quarto ſicut bo⸗ num commune pfertur particulari tanqᷓ; melius ⁊ diuinius:vt patet pꝛimo ethico⸗ rum.Sic pꝛobatio communis que ſit in ſoꝛma iudicij: pꝛeferenda erit pꝛobationi particulari quam habet iudex vt perſona pꝛiuata. CAlij vo contraniam opinione ℳ9. 5 deni knen nsan nlet c Lamen von eſt gnai agit poc. nndid niodee⸗ we re Nchce con igſe arna (Pi 3 no lam ſm S tenent. Nam vt ſcribitur de regulis iuris in ſexto. Ntilius ſcandalum naſcei permit/ titur qᷓ; veritas relinquatur. Magis ergo inherendum eſt veritati q;ᷓ legali iuſticie. Ideo Exodi.is.ec.dixit MCopſi ietro cogna tus ſuus. Pꝛouide de omni plebe viros potentes timentes deum.In quibus ſit veritas.Et Exodi.28.c.dixit deus moyſi. Pones autem in rationali iudicij doctri/ nam ⁊ veritatem.vide Nicolaum de lira. Et tertij Heſdre..caplo.dixit zoꝛobabel. Omnis terra veritatem inuocat celuʒ eti am ipᷣa benedicit. At Giraldus odonis ſuper vethicoꝛũ dicit.ꝙ eſt noticia multi⸗/ plex:ſcilicet pꝛobabilis opinionis:pꝛeſum ptionis vel ſuſpicionis.Et eſt noticia certi tudinalis:puta cum vidit factum ⁊ audi/⸗ uit dictum de quo queritur.ſm hoc dicen/ da ſunt duo. Pꝛimum ꝓꝙ iudex poteſt debet iudicare contra illud quod ipſe ſuſpi catur pꝛeſumit ⁊ oꝛdinatur ſᷣm pꝛopoſita ⁊ allegata.ſ Secundum eſt ꝙ iudici non licet in aliquo caſu iudicare contra verita tem certitudinaliter ſibi notam quantum cunq; oppoſitum ſit pꝛobatum.ſ Pꝛimũ pꝛobatur quia nemo in actionibus ⁊ iudi cijs vti debet ſuo ſenſu:vt eẽ᷑ de cõſtitutio nibus.c.pꝛimo. In ſuſpicionibus auteʒ ⁊ pꝛeſumptionibus quilibet vtitur ſuo ſen/ ſu. Secundum pꝛobaturſcilicet ꝙ iudex non debeat iudicare contra veritatezʒ certi tudinaliter ſibi notam. pꝛimo auctoꝛitate omnipotentis dei:qui expꝛeſſe hanc que/ ſtionem determinare videtur Exodi. 23. c. dicens. Non ſequaris turbam ad facien/ dum malum:nec plurimoꝛum acquieſces ſcientie in iudicio:vt a veritate deuies. Cõ ſtat enim ꝙ iudex acquieſceret plurimo / rum ſententie ſi ad multoꝛum falſoꝛum te ſtium ſententiã contra veritatem ſibi no/ tam iudicaret.Et cum hoc a veritate quazʒz nouit contra diuinum imperium deuiaret quare ſimpliciter eſt illicitum. ¶ Secundo pꝛobatur:quia illa que confeſtim nomina ta conuoluta ſunt cum malicia:⁊ que ſᷣm ſe ſunt mala: nullomodo contingit bene ſieri vel recte dirigi.Sed in illis neceſſe eſt ſemp peccare a nunq;ᷓ recte agere ſᷣm phi loſophum ſecundo ethicoꝛum. c. 6,7 Au⸗ ii4 guſtinum libꝛo de mendacio.Sed innocè tem ⁊ iuſtum ſcienter condemnare eſt ſᷣm ſe malum ⁊ cum malicia conuolutum qua re nullomodo poteſt beneſieri qualiſcũqʒ pꝛobatio intercedat.Qõd autẽ iſtud ſit pᷣm ſe malum pꝛobatur:tum quia eſt opus im pium dicente domino Exodi. 23. c. Innocẽ tem ⁊ iuſtum non occides: quia aduerſoꝛ impium.Quaſi dicat ꝙ qui facit iſtud eſt impius.⁊ ideo aduerſoꝛ ipſum qui talia ſa cit:tuzʒ quia eſt opus veritati ⁊ equitati na turali contrarium. Zertio ſi licet iudici cõ demnare innocentem conuictum per ſfal/ ſos teſtes vel hoc licet amoꝛe dei vel amo re fui vel amoꝛe pꝛoximi. Non amoꝛe dei quia vt ait Beda.xi.q.ʒ.c. Abijt. Qui veritatis ⁊ charitatis iuſſa ſpernunt deuz vtiq; qui veritas ⁊ charitas eſt pꝛodunt: maxime cum non infirmitate vel ignoꝛan tia peccant. Hoc autem modo eſt in caſu pꝛopoſito. Jtem non amoꝛe ſui:quia vt di citur.xi.q.ʒ.c. Nemo.Melius eſt pꝛo veri tate pati fupplicium q;ᷓ pꝛo adulatione ha bere beneſcium.Item nec amoꝛe pꝛoximi quia vnus damnifſcatur tempoꝛaliter al ter ſpiritualiter ſcilicet teſtis falſus.Qua⸗ re iudici ex nullo bono amoꝛe ſcienter licet condemnare iuſtum ⁊ innocẽtem.ſQnuar io confirmatur hec pꝛopoſitio: quia nul⸗ lũ ante iuſtam veramq; pꝛobationez iudi care aut damnare debemus.86. di. co. Si quis.xi.q.ʒ.c.Eoꝛum.Sed iudex cõtra ve ritatem ſibi notam nullam pꝛobationem veram habere potuit vt conſtat ſibi:quia nullum verum eſt contra verum cum oia yera vero conſonẽt:ergo contra veritatẽ ſi bi notam iudex iudicare aut damnare nõ debet. ¶ Bicit ergo Giraldus odonis:q; dandum eſt conſilium ſuppoſito ꝙ iudex iudicare non debeat cõtra veritatẽ ſibi no taz in pꝛimis ꝙ cauſã tali inſtitutã nec cõ mittat nec deleget alti.Cuius ratio eſt: qꝛ oẽ opus malum ſicut eſt illicitum homini facere per ſe: ita eſſet facere per alterum. quia vt ſcribitur de regulis iuris in ſexto. Qui per aliuʒ facit ꝑ ſeipſum facere vide tur. Debet ergo iudex ſi habet ſuperioꝛeʒ remittere cauſam ſuperioꝛi cum relatione pꝛopꝛie ſciẽtie ⁊ pꝛobationis oppoſite.Et à2 ſi nõ admittatur remiſſio ſed ipſẽ cogatur ſerre ſententiam ſentẽtiet pꝛo veritate.Si vo non habet ſuperioꝛem ſimpliciter pꝛo veritate pꝛonunciet ⁊ grauiter puniat fal ſos teſtes. Nam ſi pꝛo veritate ſententiet facit contra oꝛdinem iuſticie.Si contra ve ritatem facit contra rẽ iuſticie quod eſt ma ius inconueniens.Sicut maius eſt pecca⸗ tum ex genere qᷓ;ᷓ peccatum ex circunſtan tia. Ad confirmationem dictoꝛum facit lex que dicit.ff de penis.l. Abſentem. Sa tius eſt impunitum relinquere facinus no centis qᷓ; innocentem condemnare. Pꝛin ceps etiam qui non habet ſuperioꝛem de bet ſimpliciter iudicare pꝛo veritate certi⸗ tudinaliter ſibi nota:quoniam ille qui eſt quaſi deus in terris debet q;tum poteſt ſi cut deus iudicare in terris. Deus aũt ſem per iudicat in veritate ⁊/ veritate.C Ad argumenta ⁊ rationes pꝛime opinionis di cendum ad pꝛimum. Qõ iudex debetiudi care ſᷣm allegata ⁊ pꝛobata ſi verum con. cludant.Ad illud quod obicitur de exc ò municato dicit Giraldus odonis.ꝙ aliud eſt cxcommunicatũ non vitare ⁊ aliud ino centem condemnare:quia illud eſt contra ius poſitiuum:iſtud autem contra ius na turale.Et ideo per ius poſitiuum ſancituʒ eſt in illo caſu excommunicatos non vita ri. Sed per nullum ius ſancitum eſt in ali quo caſu innocentem damnare.Et ſimili⸗ ter reſponderi poteſt ad alia obiecta.Et cũ dicebatur ꝙ damnatio innocẽtis pꝛopter allegata ⁊ pꝛobata per falſos teſtes eſt bo num commune negandum eſt expᷣſſe. Im mo eſt malum commune conſiſtens in im pijſſima falſitate quod nõ eſt pferendũ bo no ↄſiſtenti in veriſſima pietate. CQ. periculoſa ſunt iudicibus mune/ ra qui tenentur reſtituere que iniuſte reci⸗/ piunt: ⁊ quis grauius peccat. An coꝛꝛum pẽs iudicẽ: aut iudex coꝛꝛuptus. Cap. 3u. Ertium myſterium declaranduz de iudicibns dicitur culpabilitas. So Wlent quippe iudices auaritie culpa t à iniuſtas ſnias pꝛoferunt. Ad quod ple/ temus. perſepe ſuffocari: qm coꝛꝛupti auro iniq̃s nius intelligendu tria adhuc dubia diſpu iniuſte recipiunt. —— Czʒivtrũ iudex ferẽs iniuſtam ſniam coꝛ ruptus pecunia grauius peccat qᷓ; pſona coꝛꝛupens. CAd pꝛimum dubium reſpondet ſcriptu ra 1 damnat munerum ſuſceptionem. vn⸗/ de deuteronomij.iõ.c.dicitur. Munera ex cecant oculos ſapientum ⁊ mutant verba iuſtoꝛum. Et Eccleſiaſtici.ꝛo.c.Enxenia ⁊ dona excecant oculos iudicum.ſEt biimi MNegum.S.c. Acceperunt munera ſcilicet filij ſamuelis:a peruerterunt iudiciuz.ſ Et Iſidoꝛus pᷣ li ſoliloquioꝛum ait. Pꝛemia 7 dona legibus vires tulerunt vbiqʒ pecu nia vincit vbiq; venale eſt iudicium. ¶ Et Clandianus. Merent captiue polluto iu/ dice leges.ſ Et Ouidiꝰtertio de arte amã di. Munera crede mihi capiunt homieſqʒ deoſqʒ. Placatur donis iupiter ipᷣe datis. Idem libꝛo de faſtis. Sepe iouem vidi cum iam ſua mittere vellet Fulmina:thu. Cð mvtrum iudex poſſit accipe munera. Tꝛmyvtꝝ teneantur iudices reſtituere que a re dato ſuſtinuiſſe manum. Ex quibꝰ ap paret ꝙ munera ſunt periculoſa. Ratio quia vt dicit gloſa in.c.Et ſi queſtiões. Exx tra de fimonia. Qui donat alium ſibi na/ turaliter obligat.ff.de petitione heredita/⸗ tis.l. SLonſuluit.Et ille cui donatur reuerẽtiam exhibere compellitur donatoꝛi.8S.q.ꝛ.c.IAllud.ſſ Oicit ergo Ho ſtienſis 1 Raymun.ꝙ nullus iudex debz accipere pecuniam pꝛo iudicando.CLamen alij ſunt iudices oꝛdinarij:⁊ alij delegati. Pꝛimi cum habeant ſufficientes redditꝰ ſibi aſſignatos nihil debent recipere.Qui bus dicitur Luce.ʒ.c.Eſtote contenti ſtipẽ dijs veſtris. Judices vo delegati poſſunt petere expenſas moderatas ⁊ nihil vltra a partibus.Dicunt tamẽ aliqui ꝙ enxenia moderata ſpõte oblata poſſunt iudices re cipere:vt patet di.is.c.de eulogijs.vbi di/ cit gloſa.Eulogie dicuntur munera que de ferunt ſubditi ſuis pꝛelatis ⁊ ſuperioꝛibꝰ. CSecundum dubium fuit vtruʒ iudices teneantur reſtituere que iniuſte recipiunt Ad quod reſpondet Allexander ꝙ ſic. Sʒ diſtinguendum eſt quia aut accepit vt iu dicaret iniqʒ. Aut vt iudicaret iuſte.Si pi 1 4 mo modo non tenetur reddere ei qui dedit cum turpiter dederit:ſed ei in cuius iniuri am recepit. Sicut etiam tenetur reſtituere et plene ſatiſſacere ei qui leſus eſt per ini/ quã ſententiam.Si vo accepit vt iudica⸗/ ret iuſte diſtinguendum:quia aut dans de dit bona intentione ſcilicet vt ſibi ſeruaret ius. Aut vt animũ iudicis ſibi inclinaret. ⁊ ita indirecte ipſum coꝛꝛumpere intende bat.pmo modo tenetur reſtituere ei qui de dit.ſcdᷣo modo non ſed pauperibus iuxta arbitrium eccleſie. ¶ Tertium dubiuz ſnit vtrum iudex ferens iniuſtam ſentẽtia coꝛ/ ruptus pecunia grauius peccet q́; ꝑſona coꝛꝛumpens. Reſpondet Giraldus odo/ nis ſuper. ꝰ.ethicoꝛum.Qõ circa hoc pꝛe mittenda ſunt duo.pᷣ tiꝙ humanũ iudiciũ peruertitur quatuoꝛ modis:vt dicit Gꝛe⸗/ goꝛiꝰ.xi.q.ʒ.c. Quatuoꝛ.ſcilicet:timoꝛe: cupiditate:odio:⁊ amoꝛe.In pᷣmis duobꝰ modis dicitur iudex coꝛꝛumpi a parte vel que comminatur aliquid terribile vel dat ſeu ꝓmittit aliquod concupiſcibile. In ali is duobus modis iudex non dicitur coꝛꝛũ pi ab alio ſed a ſeipſo.Et ideo queſtio iſta recipit᷑ in pꝛimis duobus modis.ſꝛtpꝛe/ mittendum eſt ꝙ iudex cupiditate coꝛꝛu⸗ ptus grauius peccat qᷓ; coꝛuptus metu. Et hoc ꝓbatur. Pꝛimo quia duoꝛum pec catoꝛum eiuſdẽ generis illud quod eſt ma gis voluntarium eſt deterius.Sed pecca⸗ tum cupiditatis eſt magis voluntariũ qᷓ; beccatum ⁊ opus timoꝛis:ergo deterius. ¶ Scdᷣo /ꝓbatur quia peccatum ex iduſtria grauius eſt qᷓ;ᷓ peccatum ex infirmitate vt ait Iſidoꝛus liꝰ.2.de ſummo bono.Sʒ pec catum ex metu fit ex inſirmitate:peccatum vo cupiditatis fit ex induſtria:quare gra⸗ uius ⁊ deterius.ſ Nũc ergo dicendũ pᷣmo ꝙ iuder timoꝛe coꝛꝛuptus minus peccat qᷓ; perſona ex timoꝛis incuſſione coꝛꝛum/ pẽs. Scðdᷣo ꝙ iudex cupiditate coꝛꝛuptꝰ plus peccat q; perſona dono vel pꝛomiſ/⸗ ſione coꝛꝛumpens.ſpᷣ pꝛobatur qꝛ duo rum ad idem opus malum concurrentiuzʒ idem plus peccat cuius volũtas pꝛeualet ⁊ cuius voluntatem alter ſequitur.Sed in iſto caſu voluntas partis timoꝛem inferen tis pꝛeualet.Et iudex territus voluntateʒ partis ſeqnitur non ſuam:qm̃ operatio in dicis mixta eſt ex voluntario inuolunta rio. Quare iudex minꝰpeccat q;ᷓ pars coꝛ rumpens.ſ Scòdo pꝛobatur:quia qui pec cando tenet modum per quem peccatum moꝛtale interdum fit veniale minus pec/⸗ cat qᷓ; ille qui tenet modum per queʒ ſem per agrauatur peccatum. Sed iudex timo re coꝛꝛꝛuptus tenet modum.ſ.timoꝛis ca dentis in conſtantem viruzʒ per quẽ pecca tum moꝛtale interdũ ſit veniale. Modus autem partis timoꝛem incutientis ſemper peccatum agrauat.quia talis modus eſt quidam modus violentie.Et ideo quaſi ſẽ per pꝛebet alteri violentum ſcandalum in via iuſticie. Quare pars illa grauius pec cat qᷓ iudex.Et hec eſt ſententia Auguſti- ni reddentis rationeʒ quare maius pecca tuʒz habuit qui xpᷣm pilato tradidit q;ᷓ qui ſibi traditum cruciſixit:vt dicitur Joanis i9. c. ¶ Secundum.ſ.ꝙ plus peccat iudex cupiditate coꝛꝛuptus q́; pars coꝛiumpẽs pꝛobatur.Quia duoꝛum ad idem pecca/⸗ tum concurrentiuz ille qui ſua voluntate res humanas moꝛes et leges poteſt ſub/ uertere plus peccat qᷓ; ille qui nõ põt quã tũcunq; velit. Sed iudex ſua mala volun tate poteſt hec oĩa euertere cum ibe huma naꝝ reꝝ moꝝ ? legum ⁊ vniuerſalr ois iu/ ris ⁊ iuſti ſit cuſtos.Quare iudex ↄtra tot bona tot iura tot iuſta ſibi credita veniẽs pꝛo pecunia plus peccat qᷓᷓ pars ipᷣm coꝛ⸗ rumpẽs.qꝛ ſibi ſunt oia ad cuſtodienduzʒz tradita nõ parti. Aduertant ergo iudices ⁊ conentur agerc recte audientes ſcriptu/⸗ raruʒz monita ſaluberrima. Seribit᷑ nãqʒ Leuitici.i9.c. Non facies quod iniquũ eſt nec iniuſte iudicabis.ſ Et deutonomij.27. c. Maledictus qui peruertit iudiciũ adue ne pupilli ⁊ vidue:⁊ dicet oĩs ppł's Amẽ. Et Yſaie.ʒ.e. Vhe qui iuſtiſicatis ipium pꝛo muneribus.Sed tꝑa mala ſũt in ꝗbꝰ iudices vt in pluribus peſſimi. Clamant nãqʒ ⁊ dolent oꝛphani pꝛopter inigtatem iudicũ puerſoꝝ.Merent vidue deſſent pu pilli ⁊ ↄqueruntur innocẽtes oppᷣſſi.O iu/⸗ dices auari. O iudices crudeles: Nidete mala que facitis ⁊ timete terribile iudiciũ dei. Gauius equidem ipſe vos puniet q̃; p 3 cambiſes iudicem illum neq;ᷓ de quòo Na lerius reſfert ho. 6. Rubꝛica de ſeueritate. Cambiſes mali cuiuſdam iudicis e coꝛpo re pellem detractam ſelle intendi.In eaqʒ ſiliũ eius iudicaturim cõſidere iuſſit. Ce/ terum ⁊rex ⁊ barbarus atroci ac noua pe na iudicis ne quis poſtea coꝛꝛumpi iudex poſſet ꝓuidit.At benedictus deus malos iudices damnabit eternis cruciatibus ge henne. Al quibus nos liberet ieſus chꝛiſtꝰ ſilius dei viui:qui viuit ⁊ regnat per inſini ta ſecula ſeculoꝛum Amen. ¶ Feria ſexta poſt dominicam de paſſio/ ne. DOe auaritia aduocatoꝛum. Sermo quadrageſimꝰpᷣmus. Enient roma Scribuntur becvba Joannis xi.c.⁊ in euangelio hodierno.Tato ardo/ re auaritie eſtuauit mens pontiſicũ ⁊ pha riſeoꝝ vt pꝛeter hoc ꝙ xpᷣo inuidebãt odie bantq; illum quia arguebat mala opera illoꝝ adhuc timentes perdere lucra que ip ſis obueniebant in templo dei conſilio con gregato diffinierunt eũ moꝛti tradere.Oẽ quippe maluʒ facile videtur auaris vt ſue poſſint auaritie ſatiſfacere.vnde ſtat illa ſẽ tentia Nirgilij.Quid non moꝛtalia pecto ra cogis auri ſacra fames.Et lzʒ in pꝛecedẽ ti ſermone multa dicta ſint de auaritia iu/⸗ dicum:tñ opus eſt vt expꝛobꝛemus auari tiam aduocatoꝛum. Multi equidem exip ſis in ſua malitia conſidentes vt ſue cupi⸗/ ditati imo inſatiabili voꝛacitati occurrant multa in iudicijs ↄtra deũ ⁊ iuſticià turpia ⁊2 indebita exercere non foꝛmidant. Iccir/ co in pñti ſermone contra aduocatos aua ros locuturi erimꝰ: de ꝗbus tria myſteria ꝓponemus declaranda. Cpᷣmpi exceptionis. Cmconditionis. z3 moffenſionis. ¶Q53 ꝓhibent᷑ aduocare manifeſte ma li ac inſames ⁊ religio ⁊ ſacerdotes ⁊ iudi⸗ ces vel aſſeſſoꝛes. a 2 2 — – ni 1 tollent locũ nr̃m 1 gentezZ. Rimü myſterin declarandũ de ad Alexn in dᷣſũme excipiunt᷑ aliq ab aduo cationis officio maxime ꝓpter ¶Pꝓpter deſectum bonitatis. 20 Ppter perfectioné ſtatus. 3 °Ppter gradum. C4 ꝓppter diſtinctionen. ¶Mꝛimo excipiũtur aliqui ab officio ad uocandiꝓpter deſectum bonitatis. Et ſic ſim Raymũu.aduocati eſſe non poſſunt he retici:pagani ⁊ excommunicati.A.q.pᷣꝰ.c. ſ● * bᷣ. Et de pe. di. P.c. Nemo.vbi habetur ꝙ peccat iudex ⁊ puniri debet: qui admittit tales ſciẽter. Similiter.ʒ.q.⁊.c. Infamis. dicitur infamis perſona nec ꝓcuratoꝛ eſſe poteſt nec cognitoꝛ.¶ Secũdo excipiũtur aliqui ꝓpter perfectionez ſtatus.Et ſic nõ poſſunt aduocare monachi. vnde ſcriptuz eſt.ib.q.pᷣ.c. Placuit. Placuit noſtro cõ muni conſilio vt nullus monachoꝝ pꝛo lu cro terreno neſandiſſimo auſu de monaſte rio exire pꝛeſumat:neqʒ ſe nogocijs qui/ bu ſcunq; implicare.Sit clauſtro ſuo con/ tẽtus:quia ſicut piſcis ſine aqua caret vi ta:ita monachus ſine monaſterio. Sedeat itaq; ſolitarius ⁊ taceat:quia mundo moꝛ tuus eſt deo aũt viuit.Cognoſcat nomẽ ſu um. Monos eni grece latine vnꝰ. Achos grece latine triſtis dicitur. vnde dicit᷑ mo⸗ nachus ideſt vnus triſtis. Sedeat ergo tri ſtis ⁊ officio ſuo vacet.Dicunt tamẽ docto res: ꝙ monachi poſſunt eſſe aduocati in cauſa ſui mon aſterij.Et hoc abbate iperan te:vt patet.i.q.pᷣ.c.Mon achi. Et extra de poſtulando.c.pᷣ. ¶ Tertio excipiunt᷑ ali qui ab aduocando pꝛopter gradum.Et ſic ſacerdotes ⁊ clerici in ſacris oꝛdinibus cõ ſtituti.Et etiam in minoꝛibus beneſiciati aduocati eſſe non poſſunt.Et hoc coꝛaʒ iu dice ſeculari:vt dicit conſilium lateranẽſe niſi ꝓpꝛiam cauſam vel ſue eccleſie fuerit pꝛoſecuti aut pꝛo miſerabilibus perſonis Ex de poſtulando.c.lerici.⁊a.e. Cũ ſacer/⸗ dotes.Et. 8SS8. di.cꝰ. Decreuit. Et.iS.q.S.c. Deniq;.¶ Quarto excipiunt᷑ aliq ab ad/ uocatione ꝓpter diſtinctionẽ officij.Et ſic ĩ eadẽ cauſa non poſſunt aduocare iudices ⁊ aſſeſſoꝛes.A.q.A.c.pᷣ.⁊.⁊ꝛ.Sunt ⁊ alie ꝑ⸗ ſone que aduocare nõ poſſunt.vt ſurdus: mutus:cecus:furioſus:impubes vſqʒ ad quatuoꝛ. g Ratbr. Gagn ſt zmenti Cnſali hocatt ſaden⸗ mone obes dun ciniu ſec⸗ güae pelſil vtloen betha ree (a run am gerj nent ſnor Din heit⸗ bu tene hln de eo quod poteſt. is annum. vir paſſus muliebꝛia.ſ. cõtra naturam ⁊ ali:de quibus.7.q.3ʒ.co. Tua. Nota hic tamẽ ꝙ index tenet᷑ dare quã doqʒ aduocatum vt illis qui habere non poſſunt vel ꝓpter paupertatem vel ꝓpter potentiam aduerſe partis.ſff.de officio pꝛo conſulis.l.Ne quicunqʒ.Si autem iudex hoc alicui aduocato pcipiat ⁊ ille ſine cau ſa deneget poteſt per iudicem perpetuo re moueri ab officio aduocationis C. eodem l. Mouidendum. Debet ergo aduocatus obedire ſi competens ſalarium conſtituat᷑ ei. ¶ Be ſalarijs autẽ aduocatoꝛum ſciẽ dum ꝙ licet aduocato vendere ſuũ patro cinium ⁊ iuriſcõ ſulto iuſtũ conſiliuz.i4ꝗ.q. ʒ.c. Non ſane.Quod videtur intelligendũ qñ credit iuſtam eſſe cauſam quã defẽdit. vel ſaltim dubitat non eſſe iniuſtam. Et ſi vt lucretur clientulo dicit iuſtaʒ eſſe nil de bet habere. Mꝛo iuſto patrocinio:ergo li⸗ cet recipere ſalarium.Et q́;3uis quidam di cant ꝙ cum hoc facit aduocatus ſeu iuriſ/ conſultus abſqʒ laboꝛe ⁊ reuolutiõe libꝛo rum:puta quia habet in pꝛomptu materi am vel de ꝓpinquo vidit:ꝙ non põt tunc accipere. Tamen Guills ⁊ Hoſtienſis te⸗ nent contrarium.ſ.ꝙ poteſt accipere:quia ſi non laboꝛauit tũc laboꝛauit in pꝛeteritũ Alias deterioꝛis conditionis eſſet magis peritus q́; minus peritus.ſ Scienduz ad huc ſᷣm Tho. 22. q.⁊i.ꝙ in cauſla pauperũ tenetur aduocatus gratis pꝛeſtare patroci nium eo modo quo tenent᷑ omnes ad ope ra pietatis. Nullus eniʒ ſufficit ommibus indigentibus opera miſericoꝛdie impẽde/ re.Hõ ergo tenetur quis per mundũ que rere indigentes vel etiam futuris hominũ indigentijs pꝛouidere.Sed ſufficit ꝙ ſub ueniat hijs qui ſibi occurrũt ⁊ in pꝛeſenti tpe ⁊ in caſu quo non apparet in pꝛomptu quõ poſſet ei aliter ſubueniri.Et tũc tenet᷑ ¶Qð in aduocatis debet eſſe ſcia:diligẽ⸗ tia: maturitas: 2 fidelitas. Cap. 2., ECccundũ myſteriũ declarandũ de ad uocatis dẽ ↄditio.Debẽt eni aduo/ cati quatuoꝛ ↄditiones hĩe. P dicitur ſcientia. Ci diligentia. Czamaturitas. CAſidelitas. EPꝛima conditio aduocatoꝝ dicitur ſciẽ tia.Debet ſcire defendere cauſam quã ſu/ ſcipit defendendam. NMam ſpᷣm BGuillin ſi amittit iuſtam cauſam quã fouet pꝛopter ſuam ignoꝛantiam cum:ſ. iactabat ſe ſciẽ tem ⁊ non erat ad ſufficientiam:vltra pec catum tenetur ad ſatiſſactionẽ leſis. ¶ Se cunda conditio dicitur diligẽtia. debet ad uocatus eſſe diligens ⁊ ſolicitus. Nam ſᷣʒ NRaymundũ ſi ꝓpter negligentiaz amiſit iuſtam cauſam tenetur ad reſtitutionẽ ⁊ ſa tiſfactionẽ. Scdᷣm enim Guillin debet ad nocatus diligenter examinare cauſã quaz ſuſcipit.Et cũ dubitat debet ſcripturas et alios peritos ↄſulere:qꝛ quod a pluribus queritur facilius inuenit᷑.di.2ꝛ.c.HDe libel/ lis.Et qꝛ ſepe reuelatur minoꝛi qd maioꝛ ignoꝛat.di.ꝭð.c.Eſto.Et veritas exagitata ſepius magis ſplẽdeſcit.35. q.9.c. Gꝛ anc. ¶ Tertia conditio dicit᷑ maturitas. Debet aduocatus eſſe maturus in vultu:geſtu:⁊ voce. In vultu vt habeat vultum affabi⸗ lẽ ⁊ iocundũ abſqʒ riſu tamẽ indiſcreto.In geſtu vt aſſiſtat iudici cum reuerẽtia ⁊ non moueat indebite caput pedes vel manus ita vt ſua pꝛonunciatio ſit ᷣm Ciceronis doctrinã vocis vultus geſtus moderatio cũ venuſtate.Quidam eni reperiũtur qui dum loqui volunt geſtibus quibuſdã vtũ tur ridendis.Aut abſtergũt faciẽ.Aut cri⸗ nes poſt aures reſoꝛmãt.Alij oculos trãſ celũ leuàt:nũc caput remittũt a ſika. Qui dã inſup ↄtumelijs certant cũ aduerſario: non legibus nec audire volũt eũ:ſʒ ſemꝑ loqui ⁊ huiuſmodi.Quarta ↄditio aduoe- catoꝛum dicitur fidelitas. Debet aduoca- tus eſſe fidelis vt nõ inducat falſos teſtes vel alleget falſas leges aut quaſcũqʒ pꝛo bationes.Heq; decipiat clientulũ ſicut ſa cere pleriq; ſolent dum occulte adinuant aduerſariuʒz:qui dicuntur pꝛeuaricatoꝛes pditoꝛes ⁊ ſunt inſames.2.q.ʒ3 G. Motan dum.Et tales tenentur vltra peccatum in iuſticie ⁊ ꝓditionis ad omne damnum et intereſſe leſo.Dicit antẽ Z ho.ꝛ2.q.⁊ꝛi.arti culo tertio. Qðdð aduocato defendenti iuſtã cauſam licitum eſt pꝑ ꝛudenter occultare ea b 4 quibus poſſet impediri ꝓceſſus eius.Mõ autem licet ei vti aliqua falſitate. Sed ad uertãt ſimplices ne ab his domeſticis lu pis deuoꝛẽtur:de quibus Eſopus ait.Hij regnant qualibet vꝛbe lupi.Qui pꝛopꝛia cõmoda ſectantes in iudicio fingunt mul ta pꝛo deſenſione clientuloꝝ cum tamẽ ſe/ crete mutuam habeant intelligẽtiã pꝛocu rantes cauſarum dilationem vt ſic magis lucrari poſſint.Et de lucro inter ſe multo/ tiens confabulantes gloꝛiantur. ¶ Sicut de demoſthene ⁊ ariſtodemo narrat:vt eni recitat Auluſgellius in liꝰnoctium attica/ rum. Cũ legati mileti veniſſent athenas auxiliũ petituri locutus eſt contra eos de moſthenes. Et pꝛo illa vice inexpedita cau ſa acceſſerũt legati ad demoſtheneʒ rogan tes ne contra vota eoꝛuʒz diceret. Pecuni amq;ʒ dederunt.Zertio die poſt cuʒ res ite rum ageretur venit demoſthenes cuʒ mul ta lana poſita collum ⁊ tanqᷓ; moꝛbo ipedi tus dixit ſe ſinachem pati.ꝗ deoqʒ contra mileſios loqui non poſſe.Sed ipſe demo/ ſthenes poſtea veritate aperuit ratus ad gloꝛiazx eius accedere.Interrogauitq; ari ſtodemum auctoꝛem fabulaꝑ q;tum mer cedis vt taceret accepiſſet.Cui talentuʒ ac cepiſſe reſpõdit.At ego demoſthenes ait: plus accepi.Laudo igitur vt cum fieri po teſt euitentur litigia ⁊ partes viris bonis interuenientibus ſecuʒ concoꝛdẽt:qm̃ nõ eſt vitas in filiss hoium ⁊ aduocati coiter que ſua ſunt q̃runt. ¶ Qõ aduocati peccãt dũ ſuſcipiunt cau ſas iniuſtas vel illas ꝓſequunt᷑ vel ꝓpter mupfluas dilationes cauſ copoſinões 82 LCab.AuJl Ertium Anerins de aduocatis de clarandu dicitur offeſionis. Pꝛopt auaritiã naãq; ↄſueuerũt aduocati offédere ꝓximos quatrupliciter. Cp iniuſtas cauſas ſuſcipiendo. Cꝛviniuſtas cauſas ꝓſequẽdo. C ʒ cauſas dilatando⸗ . Acauſas componẽdo. ¶ Pꝛimo offendunt aduocati auari cau⸗ As iniuſtas ſuſcipiendo.Scoᷣm eni Tho. 2. q. i. articulo. 3. Si aduocatus aſſumit ſeu defendit cauſam iniuſtam peccat gra⸗ uiter tenetur ad reſtitutionem damni qð contra iuſticiam altera pars per eius auxi lium incurrit.Similiter ſi ſuceumbat ſuſci piendo cauſam iniuſtam decipiendo clien tulum tenetur ei fatiſſacere.ſ Pꝛopterea dicit Guills in ſpeculo ꝙ aduocatus quã do ad ipſum pꝛimo venit clientulus debet eum ſic alloqui.Chariſſime tres ſũt perſo ne quibus omnimoda veritas eſt aperien da ⁊ nil eis celandũ.Confeſſoꝛ quo ad pec cata commiſſa. M. edicus quo ad iſirmita tes.Et aduocatus quo ad ea que ptinent ad cauſam qua petit conſilium ⁊ auxiliuz defenſionis.Dicas ergo mihi omnimodã veritatem negocij.Exempluʒz da mihi ſcri ptum vt congruum dare tibi poſſim conſi liũ atqʒ reſponſum.Expedit eni aduocato hie ſcripturam ſuper narratione facti quã clientulus ꝓponit,/ppter periculum piurij cum hodie habeat iurare vt ſine ruboꝛe ⸗ verecundia poſſit cum aliter inuenitur eã deſerere. Inquirat etiaz quas ꝓbationes habeat clientulus.Et ſi videat habere ſuf ficientes dicat.Secure te defendas.Si au tem videat euʒ deficere in pꝛobationibus dicat ei. Amice noli inanibus ſũptibus te vexare. HNon debet ergo aduocatus cauſã iniuſtã ſouere vel ſuis allegationibus co⸗ loꝛare. C Scdðo offẽdũt aduocati iniuſtas cauſas ꝓſequẽdo. Si eni aduocatus ſuſce pit cauſaz quã ctedebat eſſe iuſtã ⁊ in pꝛo ceſſu apparet iniuſta debet cauſam deſere re vel lum cuius cauſã agit ad cedenduʒz inducere.Hec TCho. Qudãdiu aũt cauſa re manet dubia bene põt aduocatus patroci nari ᷣm Buillm.¶Tertio peccãt aduoca ti cauſas dilatando.Cũ.ſ.poſſent illas cel⸗ rius expedire ⁊ tñ vt magis lucrentꝓtra⸗ hunt in longũ appellationes indebitas in terponendo.3.q.⁊.c.Tria.Sed in hoc de⸗ bent iudices aduertere qm̃ vt dicit glo.in c.Supꝑ eo.ex᷑ de appellationibus ⁊ textus ibidem in.c. At debitus. Appellatio cau⸗ ſa ꝓbabili non expᷣſſa non admittitur. Et ĩ c.Cõſuluit. Glo.ait.Appellatio que fit cõ tra leges vel canones nõ eſt aliquatenus admittenda. ¶ Quarto peccant aduocati cauſas iuſtas cõponendo dũ.ſ.cognita ve ritate facti doloſe parti veritatẽ occultado enſ Gore Puug rnupea Moce llentn del henda gocati 1a tonſ ſeno eauſas componũt:vtputs ſi due partes liti garent ſuper hereditate vel poſſeſſione et huiuſmodi.Et iam veritas lucida eſſet pꝛo vna parte pꝛo qua ſerri deberet ſnia.Zunc aduocatus eius a parte aduerſa coꝛꝛuptꝰ clientulum ſuuz inducit aſſerens ſuã rem vel deſperatam vel difficilem. ideo compo nendam. In quo ? ſimilibus tenentur ad uocati ſatiſfacẽ ⁊ reſtituere parti leſe. Sũt q alia multa in quibus aduocati peccare conſueuerunt que ipſi ſeiunt ꝓpter que ſi ſe non coꝛꝛexerint pꝛiuabũtur eterna vita Ad quam nos perducat ſaluatoꝛ noſter ꝗ eſt bñdictus in eternum Amen. Sabbato ante dominicam oliuarum. De auaritia clericoꝛum ⁊ epiſcopoꝛum. ℳ* Vi S 5 ꝛiginaliter Joanis, i2. co. z in euangelio hodierno. Nil debent clerici de/ dicati deo querere amplius niſi videre ie/ ſum ſicut dicebant illi gentiles philippo: de quibus ſit mentio in euangelica lectiõe Pꝛopterea auaritia in ipſis ſonge grauiꝰ q́ in laicis eſt repꝛehenſibilis. HNinc LZeo papa di. 47. c. Nirum.ait.Aiꝝ catholicuʒ ⁊ pꝛecipue dñi ſacerdotẽ ſicut nullo erroꝛe ſic nulla cupiditate implicari opoꝛtet.Qꝛ vo vt experientia docet furoꝛ auaritie ma ximaʒz partẽ cleri ducit ad inferna.ideo ho dierna die contra auaritiam clericoꝝ Yꝓba faciemus. Siſtinguemus aũt tria in ꝗbꝰ illoꝝ auaritia conſiſtit. C pᷣ meſt bonoꝝ eccleſiaſticoꝝ detẽtio. 2ꝛmſimonie cõmiſſio. z'unegocioꝝ /ꝓhibitoꝛuʒ exercitatio. Qõ clerici ⁊ epi peipue de hijs q̃ ſuꝑpflu unt de redditibus eccliarũ debẽt pauꝑibꝰ ſubuenire. Caßp̃.P. Rimũ in quo conſiſtit auaritia cle ſ ricoꝛum eſt bonoꝛuʒ eccleſiaſticoꝝꝛ detentio. Detinẽt quippe auari cle ¼—7ici bona eccleſiaſtica tanqᷓ ſua ⁊ pꝛopꝛia 7 dum abundant nolunt pauperibus ſub uenire.ſ¶ Bona enim eccleſiarum vt dixi⸗ mus ſermone.ð.huius operis ſunt bona — idere. Scribuntur hec verba li⸗7 pauperum vt dicitur in glo.in.c.Nihil.ex ira de pꝛeſcriptionibus. Et.is.q.pᷣᷣ.cꝰ. Si cupis.Et.23.q.⁊ꝛ.c.Quod aũt. Et.2.q.S. c.Conuenioꝛ.Et.iꝛ.q.2.c.Auruz. Et lʒ oẽs clerici ſic auari repꝛehenſibiles ſint tñ epi in hoc delinquentes ſunt maxime cõdem nandi. Inquit eni Hieroꝰ.iꝛ.q.2.in.c. Glo ria. Gloꝛia epᷣi eſt pauperum opibus ꝓui⸗ dere.IJgnominia ſacerdotis/ꝓpꝛijs ſtude⸗ re diuitijs. Ad clarioꝛẽ tamen intelligen tiam notanda ſunt hoc loco de ep̃is tria: ¶ Pꝛimuʒz notandũ eſt ꝙ res eccleſie da te ſunt in ptãtem epᷣi non vt illarũ ſit dñs: ſed diſpenſatoꝛ fidelis.vnde.iꝛ.q.ꝰ.c.Ex pedit.dicitur.Epi ⁊ eccleſiaꝝ pꝛepoſiti bo⸗ noꝝ ⁊ rerum ipſax diſpenſatoꝛes efficiunt᷑ Et in c. Pꝛecipimus. Pꝛecipimus vt in ptãte ſua res eccleſie eßus habeat. Si eni anime hominũ pꝛecioſioꝛes illi ſunt credi te multomagis opoꝛtet eum curã de pecu nijs hĩe.ſ Nec talis cura derogat pfectiõi ⁊ euangelice paupertatis ſicut ignari qui dam temere affirmare pꝛeſumunt. Uñ in pꝛefato.c.Expedit.dicitur de ſancro pauli no. Sanctus paulinus ingentia pꝛedia qᷓ ſuerunt ſua vendita paupibus erogauit. Sed cũ factus eſſet epᷣs nõ ↄtempſit eccle ſie facultates ſʒ fideliſſime diſpẽſauit. ¶ Et iteꝝ ibi ſequitur textus. Sãctus hilarius oĩa ſua aut parẽtibus reliquit ant vẽdita paupꝑibꝰerogauit. Is tñ cu merito ſue per fectionis fieret eceleſie arelatẽſis eps que illa tunc habebat eccllia nõ ſolũ poſſedit: ſed etiã acceptis fideliũ numeroſis heredi tatibus ampliauit.ſEx hoc damnatur in epᷣis negligentia qua diſſipari ⁊ dilapidari ſinunt bona tꝑalia eccliaꝝꝑ.vñ vt habetur di. 39 C. vltimo. Quidam petrus nomie ele ctus in ep[ʒʒ neapolitanũ repellitur a grego rio papa pꝛopter ſimplicitatẽ ne eius occa ſione res ecclie dilapidarent᷑.vbi dicit glo. ꝙ ſumitur hic ſimplicitas pꝛo negligẽtia yel ſtulticia. Hec eni negligẽtia qñ eſtno⸗/ tabilis ipedit ꝓmouẽdũ vt hic. Et.di.74. c.Epoꝝ.Sed nõ deicit ꝓmotũ ſʒ dat᷑ ei co adiutoꝛ.vt.7.q.pꝰ.c.Qꝛ frater.ſ Sʒ vtrũ epᷣs pꝛincipalius debeat intẽdere cure ſtoꝛali q; multiplicationi tpaliuzʒ. Rñdet Hoſtien.in ſũma.Et Tho.in q̃libetis. Et * 22. q. i8 . articulo. S. Qd̊ ſolicitudo pꝛelati ꝓpꝛia ⁊ pꝛecipua debet eẽ circa gregis cu ſtodiam. 0%O ando pꝛedicando ſacraméta miniſtrãdo. Multiplicatio autem tẽpoꝛa/ lium poteſt exerceri opoꝛtunitate ſe offerẽ te ſine ſpũalium notabili damno.Et ſic pi⸗ um eſt multiplicare ea ad eccleſie vtilitatẽ ſi opoꝛtunitas non ſe offerat nullatenꝰ licet ei diſtractionibus ſe ingerere ⁊ ſecula ribus occupare cum impedimento notabi li. C Secũdum notandũ ꝙ epᷣs conueniẽ ter pꝛouidet ſibi de bonis eccleſie ſm gra⸗ dus ſui decentiam. vnde ſcribitur.iꝛ.q.pᷣꝰ c.Ex hijs.Ex hijs quibus epᷣus indiget ſi tamen indiget fuas neceſſitates ⁊ peregri noꝛum fratrum vſus ⁊ ipſe percipiat vt ni hil ei poſſit omnino deeſſe lex enim dei pꝛe cipit vt qui altario deſeruiunt paſcãtur ex ipſo. Idem in.c. Epus.Sint nibilominus epᷣi cauti vt caueant a ſuperfluis obſeruã o illud quod habetur. Ai.di.ex cõſilio car thaginenſi. Epiſcopus vilem ſupellectilez menſam ac victum pauperum habeat et dignitatis ſue auctoꝛitateʒ ſidei ⁊ vite me ritis querat, ¶ Tertium notandũ vt poni tur.i2.q.2. c. Epus.⁊ capitulis ſequentibꝰ. Qũõ epiſcopi ⁊ alij rectoꝛes eccleſiarum de bẽt habere ? tenere res eccleſie diſtinctas a rebus ꝓꝛopꝛijs ne ſub pꝛetextu rerũ pꝛo pꝛiarum auferãtur bona eccleſie. Et de bo nis quidem eccleſie mobilibus vel immo bilibus.ſicut etiam alij clerici non poſſunt teſtari.Sed de rebus patrimonialibus vł ſibi donatis aut legatis aut acquiſitis per induſtriam poſſunt teſtari ⁊ cõſanguineis licite legare ⁊ donare.Et ab iteſtato in hu iuſmodi ſuccedunt cõſanguinei. Epiſcopi aũt ex religionibus aſſumpti non poſſunt de aliq teſtari niſi de licentia pape ſᷣʒʒ Cho. 22.q.iéS. articulo.S8. Et ſimiliter religioſi aſ ſumpti ad eccleſias curatas. Sed quicꝗd acquirunt tales epᷣi vel alias curati ecclie ſne acquirunt etiam per ſucceſſionẽ adue nientia. Bona ergo eccleſie per epos ſide/ liter ſunt conſeruanda ⁊ debite diſpenſan/ da.Antiquitus aũt fiebant quatuo: par⸗ tes de redditibus eccleſie.¶ Ana erat epi. TAlia clericoꝝ deſeruiẽtium eccleſie.Zer tia ſeruabatur pꝛo fabꝛica ſeu reparatione eccleſie. Et quarta dabatur pauperibus: vt habetur. i2. q. 2. ². e redditibus. c* Quatuoꝛ. ⁊ alijs caplis. Cñ dicunt docto res ꝙ aut iſta bona diſtincta ſunt:aut nõ. Si diſtincta ſunt bona que debent in vſuz ehi cedere ab hijs que debent expẽdi i vſũ clericoꝝ ⁊ pauperum ac fabꝛice:⁊ epᷣus reti net ſibi aliquid ex hijs que ſunt deputata miniſtris eccleſie pauperibus vel fabꝛice: agit contra ſidem diſpenſationis ⁊ moꝛta/ liter peccat ⁊ tenetur ad reſtitutionem. Si vo non ſunt pꝛedicta bona diſtincta eoꝛũ diſtributio fidei ſue committit᷑. Et ſiquidez in modico deſiciat vel ſuperabũdet poteſt hoc ſieri abſq; bone fidei detrimẽto: quia non poteſt in talibus puuctaliter accipere quid ſieri opoꝛteat.Si vo ſit multus exceſ ſus non poteſt latere.vnde videtur bone ſi dei repugnare.Et ideo non eſt abſqʒ moꝛ⸗ tali.Et addit Tho.ꝛ2.q.iðs.articulo.7.qꝙ; ſiquis clericus vel pꝛelatus neceſſitate nõ imminẽ᷑te/ ꝓuidendi pauperibus de hijs q̃ᷓ ſuperfluunt de ꝓuentibus eccleſie poſſeſ/ ſiones emat vel in theſauro reponat in fu/ tuꝝ pꝛo pauperibus pꝛo ſutura laudabilr facit.Si aũt neceſſitas imineat pauꝑibus erogandi ſuꝑflua cura eſt ⁊ inoꝛdinata vt aliquis tunc in futuꝝ conſeruet quod dñs ꝓhibet dicens. NHolite ſoliciti eſſe in craſti nũ. Scoᷣm vo Archiepᷣm floꝛentinũ in ſũ ma ſua ʒ parte titulo.ꝛi. HNotẽt epi ꝙ lega ta que hnt exequi ſiue pꝛo incertis ſacta ſi ue pꝛo alijs cauſis qñ per teſtatoꝛẽ nõ eſt expᷣſſus locus vel modus erogationis nõ ꝓpterea põt vel debet eps ſibi iburſare: ſʒ pauꝑibus erogare tenet᷑.Et idẽ de alijs in certis que pueniunt ad manus eius rõne vſure vel ludi ⁊ hniuſmodi. ¶OQ clerici auari cõmmittũt ſimoni cir ca ſpũalia ꝑ eſſentiã:⁊ ſpualia per cauſã:⁊ ſpualia per effectů. ¶ Cap.ꝛm. Ecundũ in quo cõſiſtit auaritia ele ricoꝝ eſt ſimonie cõmiſſio.Eſt eniʒ hoc peccatũ grauiſſimũ: de quo dẽ ex de ſimonia in cꝰo. Sicut. Simoniaca pe⸗ ſtis ſui magnitudine alios moꝛbos vincit Et in.c.Zanta.Tanta eſt labes huius cri⸗/ minis ꝙ etiã ſerui apud dños ⁊ ꝗlibet cri minoſi admittunt᷑ ad acculationẽ etiam et weret gecul lattei Hoſun ſnoni⸗a Hüatiü mnone hitenti C Nibre 8, docto utno. lyſuz iyſü 1sren putana buice: nortu/ en. 6 ci guicd; poteſt iaei apare creef ef * meretrix que in aljs non admittit᷑ vel ad accuſationẽ vel ad teſtimoniũ ꝓpter vtili/ tatẽ eius. Niles nanqʒ pſone accuſare nõ poſſunt:vt patet ex᷑ de accuſationibus.c. p. Sed bene poſſũt in caſu ſimonie. Et qꝛ ſimonia conſiſtit in emptione ⁊ vẽditione Pũaliũ vel ſpũalibus annexoꝝ vt diximꝰi Fmone de ſimonia in q̃drageſimali de pe/ nitentia. Sciendũ p. Aliqua ſunt ſpũalia per eſſentiã. ¶Aliqua per cauſaz. Aliqua per eſſectum. ſᷣm Durandũ in quarto ſuo.Spũᷣalia per eſſentiã ſunt gra ⁊ virtutes infuſe que nec emi nec vẽdi poſ ſunt nec de iure nec de facto qᷓ;tuʒ.ſ.ad ef ficatiam tranſferendi ⁊ acquirẽdi ea:quia non eſt homis ea tranſſerre vel dare:ſʒ dei videtur tamẽ ꝙ de facto poſſint vẽdi ⁊ emi q́;tum ad ſimoniam ↄtrahendam.vt dicit Petrus de palude in 4. Quia ſimon ma gus voluit ſimoniace emere gr̃am illã apo ſtoloꝝ que erat caracter epᷣalis ⁊ gratia mi raculoꝝ.ſ.ꝙ ſpũs ſanctus vſibiliter deſcen debat.Similiter ſciẽtia ⁊ virtutes acquiſi te que dicũtur ſpũalia per eſſentiã p reſpe ctũ ad ſpm̃ humanũ nec emi nec vẽdi pñt. CSpinitualia per cauſam ſunt ſacramẽta que ſunt cauſa gratie.Et iſta quidem ſpiri tualia de facto vendi poſſunt ⁊ emi.nunqͥ;ᷓ autem de iure et licite ſine vicio ſimonie. LIn matrimonio autem quod eſt vnuz de ſacramẽtis licite datur ⁊ accipitur pecunia noie dotis abſq; vicio ſimonie:non ex eo quidem ꝙ ex tali ſacro conferatur gratia vt notat glo.pᷣꝰ.q.pᷣꝰcꝰ Quicquid.hoc eni falſum eſt. Sed ppterea qꝛ matrimonium non ſolũ eſt ſacrm ſed etiã nature officiũ. Et ſm hoc datur pecunia pꝛo matrimonio ad ſubleuandũu onera eius ⁊ nõ inqᷓ tũ eſt eecleſie ſacr̃m:vt dicit Tho.ꝛ⁊ꝛ.vñ ⁊ pꝛo be nedictione nuptiaꝑ ꝓhibitum eſt aliquid exigere:lʒ ſponte oblatũ recipi poſſit:vt ex de ſimonia.c.Cũ in ecclhia.ſ Bicit tñ Guil lelmus ꝙ ſi ſacerdos aliquis puta ad quẽ ſpectat bñdictio nuptiaꝑ non vul dare licẽ tiam alteri ſacerdoti ꝙ benedicat nuptias niſi pꝛo pecunia. Siquidẽ non intẽdat vẽ dere licẽtiam benedictionis ſed pꝛouidere ſibi de poꝛtione oblationum eum contin/ nð gente non eſt ſimonia. Si tamen er certa ſcientia maioꝛẽ exigat ſummam q; debet pꝛeſumi poteſt ꝙ ipſã licentiã vendere vo luit. C Pꝛo baptiſmo aũt ꝙ non ſit dãda vel exigenda pecunia expieſſe habes pᷣ q.pᷣ. c. Baptizãdis.vnde ſi ſacerdos nõ vellet baptiz are niſi pꝛo pecunia nõ eſt ei danda. Ham ſi baptizandus eſt adultus ſufficit ei ad ſalutem baptiſmus flaminis ſi tunc moꝛiatur.Si eſt parulus in tali ca ſu ipſe offerens vel quicunqʒ alius poteſt ipᷣm baptiʒz are ⁊ debet ſi eſſet puer in peri/ culo moꝛtis.Sed ſi non ſciret vel non poſ ſet alius baptiz are niſi talis ſacerdos de/ bet potius dimittere puerũ ſine baptiſmo moꝛi qᷓ;ᷓ; pecuniã ſimoniace dare ſacerdoti per regulã illã. Non ſunt faciẽda mala vt ide veniãt bona.ad romanos.ʒ.c. Hec eſt opinio Tho. Petri de tarantaſia ⁊ Metri de palude in 4⁰. Et Riccardi et Gloſe. pᷣ q.p. dicto.c.Se baptizãdis. Addit tamẽ MRiccardus.Aliqui dicunt ꝙ in caſu nihi lominus poſſet dari pecunia. Ita tamẽ ꝙ dans non intenderet eã dare pꝛo ſacramẽ to ſed pꝛo vitanda damnatione pueri ⁊ ad remouẽdam iſaniã ſacerdotis.Secus aũt de alijs ſacramẽtis que ſine periculo dam nationis ex cauſa deferri poſſunt. Poſſet etiam a ſacerdote emi aqua qua eſſet puer baptiʒzandus ſi aqua ipſa eſſet purum ele mentum. Secus autem ſi eſſet iam conſe crata vt eſt aqua fontis baptiſmalis. Züc enim ſimonia eſſet.pᷣꝰ.q.p.c. Dictum. Eodem modo nec per confirmationem: nec pꝛo criſmate:nec pꝛo extrema vnctio ne licet exigere.Sed ſponte oblata licite re cipiuntur.pᷣ.q.⁊ꝛ.c.Sicut epiſcopum.Et ſi in hijs vel alijs quibuſcũq; ſpiritualibus aliqua conſuetudine exigatur quaſi pꝛeci/ um rei ſpiritualis cum intentione venden di vel emendi maniſeſta eſt ſimonia pꝛeci⸗/ pue ſi ab inuito exigantur.Sed ſi accipiã tur quaſi quedam ſtipendia per conſuetue. dinem appꝛobatam non eſt ſimonia:ſi ta men non ſit eius intentio emendi vel ven dendi.Sed intentio referatur ad ſolam cõ ſuetudinis obſeruantiaʒ a pꝛecipue quan do quis voluntane ſoluit. In hijs tamẽ ſo licite eſt cauendũ ab eo qð habet ſpeciem ſimonie vł cupiditatis:vt dicitur in.c.Cũᷣ ab omni ſpecie. Extra de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ.¶ Item pꝛo enchariſtie collatione non licet exigere vel ex pacto ſeu q̃ſi pꝛeci um aliqdò dare. p. q. p. c. Oictuz. ¶ Wꝛ celebꝛatione aũt miſſe tanq; pciuʒ nunq; licitum eſt accipere vel dare. Sed ſ̃ʒ Ray mundũ.Si ſacerdos teneatur celebꝛare: puta qꝛ habens eccleſiam vel bnſicium et officiare tenetur tunc exigere eſt ſimonia. p.q.2. c. Nendentes. Si wo non tenetur 2 deficit ei ſumptus poteſt accipere.p.q.p c. Judices. Ham a operas ſuas locare põt ſiue ad diem ſiue ad annũ.Qõ ſi ſumptus habet ? ad hoc non tenetur aut debet face re gratis aut ceſſare:als videtur facere ex auaritia. Item nec pꝛo audienda cõfeſſio ne debet aliꝗd exigi.pᷣ.q.pᷣꝰ.e. Quicqd. ¶ MNotandum tamẽ ſemper ꝙ modica res bona intentione data ⁊ accepta non indu cit ſimoniam.ſicut patet extra de ſimonia. c.Et ſi queſtiones.ſ Sed ↄtra qꝛ in.cꝰ. Ex cue fraternitatis litteris.extra de ſimonia ſcribitur. Qð archidiaconꝰ qui noluit pꝛe ſentare oꝛdinandũ in ſacerdotio niſi ſolu⸗ tis ei ſex ſolidis ſinoniacus iudicat᷑. ¶ Itẽ arguit᷑ a ſimili:qꝛ pꝛo modica re dat᷑ actio furti.is.q.vltima.c.finali.Et pꝛo vna galli na cõmitit᷑ furtũ. Inſtituta de reꝝ diuiſiõe F Gallinaꝑ. ¶ Rñn det glo.i dicto.c.Ex tue in talibus affectio intentio cõmittẽtis ↄſideratur qm̃ q;titas muneris diuerſita tẽ iuris nõ iducit.ia.q.vltia.c.vltimo. In ſuper nec pꝛo ſacramẽtalibus licitũ eſt ali quid recipere vt pꝛo bñdictiõe abbatũ vł abbatiſſaꝑ ⁊ ginü ⁊ huiuſmodi.Et lʒ ex pacto nihil ſit accipidũ tñ ſi gratis aliꝗd offertur ſi accipiat᷑ nõ eſt ſimonia.ſ Be cõ ſecratione vo eccdleſie ſcribitur in.c. Cũ ſit romana. Ex de ſimonia. Qõð eps nihil de⸗ bet exigere pꝛo conſecratione eccleſie pᷣter pꝛocurationẽ. Et iſta ꝓcuratio pꝛeſtari de bet bʒz facultates eccleſie ſicut ⁊ alie.Extra de eenſibus.c.Cũ nuper. Iinmo ſi eccleſia ꝓcurare non poſſet epus ipᷣe ſuis fumpti⸗ bus conſecrabit eam.io.q. ꝭ.c. Cauendũ. P. q. 2. c. MPlacuit. In auctentico de man datis pꝛincipum . Sic tibi. Quedaz ſpi nitualia dicuntur 'm effectum ex eo videli cet hm Micar. in. 4. quia — ex ſpi⸗ rituali gratia ⁊ ad eam diſponunt vt pꝛedi care pꝛophetare ingreſſus religionis ⁊ hu iuſmodi.vel quia ſunt de actibus vel ne⸗ gocijs ſpiritualibus vt docere: iudicare:te ſtificari ⁊ huiuſmodi. ꝛzο actu pꝛophetã di ⁊ pꝛo pꝛedicatione non licet accipere pe cuniam quaſi pꝛecium.lli ꝓo qui pꝛedi/ cant pꝛincipaliter hac intentione vt recipi ant pecuniam vel laudem ſ᷑moni menta £ lem committunt.p. q. 3. c. Mon ſolũ. Sed ſi ſuper hoc paciſcuntur ſimonia eſt. que etiam per eccleſiam pnniri poteſt. In oibꝰ hijs pacta vitanda ſunt quibus dei gratia vendi videtur ⁊ emi:victũ vo querere pꝛ⸗ laboꝛe vnicuiqʒ; licet:⁊ quod gratis offert abſq; pacto nãm emptionis ⁊ vẽditiõis non ſapitt. OQð clerici anari exercent negocia pꝛo/ hibita que exercere nò debent Laß:⸗zu: Ertium in quo conſiſtit anaritia cle ricoꝛum dicitur negocioꝛum pꝛohi bitoꝛum exercitatio.Exercent quip pe pleriqʒ negocia pꝛohibita. ¶ Et pꝛimo pꝛohibita eſt clericis negociatio. Extra de vita z honeſtate clericoꝛum.c.Clerici.Ex⸗ tra ne clerici vel monachi.co. Multa ſunt negocia. Et. S88. di. c. oꝛnicari.⁊.c. Eiciẽs. quia vt inquit Apoſtolus ſecũde ad timo theum.ꝛ.c. Nemo militans deo implicat ſe negocijs ſecularibus.ſ Hinc Hierony/⸗ mus ad nepotianum ait. Negociatoꝛem clericum ex inope diuitem ex ignobili glo⸗ rioſum quaſi quaſdam peſtes euita. ſ Et vt doctoꝛes dicunt: ſi negocientur clerici pꝛopter lucrum non excuſantur a moꝛtali Si autem pꝛopter neceſſitatem victus ex euſantur. Extra ne clerici vel monachi.c?. Secundum. erx textu et gloſa.vbi dicitur. lerici et monachi non debent negociari cauſa lucri ſecus cauſa neceſſitatis. ¶ Se cundo pꝛopibita eſt clericis adminiſtratio bonoꝛum laicoꝛuz. Extra ne clerici vel mo nachi.c. Sacerdotibus.Si vo contrariuzʒ fecerint in adminiſtratione fraudatoꝛes inuenti fuerint non ſubuenitur ipſis ab ec cleſia. Ibi dicit Gloſa. Sarris dei ſacerdo tes vacare opoꝛtet aſſidue.ʒi.diſti.capitu lo. Sacerdotibus. ff. de Arbitris.l. Mon terß tei 19 4 pel ne/ carerſe opbeti haepe imreci/ 1 n inens i ct e Moih⸗ igrn epeo ofſet linös eo/ ude Konin ipeme aN hiat on/ inoren düigoe⸗ inſ Nr den hnori ians e chie. Niatu⸗ goaan ſſrand valme trarigz Aatores ſis abet iun c dintinguemus §3. Ex iſta deeretali ſumuũt quidam arg ꝙ laicus poſſit clericum oc caſione male adminiſtrationis capere ceſ ſante pꝛiuilegio clericali quod eſt falſuʒ ex eo quia ꝓhibiti ſũt laici remouere clericos a diuinis officijs.ꝛi.q. 3.c. Cypꝛianus.ð8. di. c. vltimo. vnde ſi contrafecerint non de bent ex delicto ꝓpꝛio cõmodum repoꝛta/ re.¶ Dicendum ergo tali clerico nõ ſub uenit᷑ ab eccleſia poſtqͥʒ legitime monitus eſt vel melius ⁊ verius eſt tali clerico ab ec auxilio cũ alias eccleſia teneatur clericos defendere ab oppꝛeſſionibꝰlaicoꝛũ. tio pꝛohibitum eſt clericis officium ꝓcura di aduocandi in queſtionibus ſeculari/ bus ſi ſunt in ſacris vel etiam in minoꝛibꝰ ſi ſunt beneficiati.Excepto ſi hoc ſacerent pꝛo ſẽ vel pꝛo miſerabilibus perſonis.Ex tra de poſtulando.c.pᷣ.vel niũ ſnã aut ſuo rum iniuriam ꝓſequantur. Quarto pꝛo hibitum eſt clericis officium hiſtrionatus vt patet lio.S. de vita ⁊ honeſtate clericoꝛũ c. Nno.Abi dicitur ꝙ clerici per annuʒ io culatoꝛes vel per bꝛeuius tempus tertio admoniti perdunt pꝛiuilegium clericale. Quinto interdicitur clericis officiũ ma cellarioꝛum ⁊ tabernarioꝛum vt patet i cle mentina pᷣde vita ⁊ honeſtate clericoꝛuʒ. Et hoc dicitur tam de clericis coniugatis q́;ᷓ alijs.Et vt dicit ibi glo. Taberna dicik domus in qua panis ⁊ vinum ⁊ carnes co cte venduntur quas nec tenere nec ingre/⸗ di debent clerici vt habetur.A4.di.c.Cleri ci. Sexto inhibitum eſt clericis exercitiũ venationis clamoſe que fit cuʒ canibus et clamoꝛibꝰ ⁊ tumultu.vt patet extra de cle rico venatoꝛe.c.Omnibus.Et vt dicit glo ſ.8D6. di.c. Qui venatoꝛibus.Etiazʒ ꝓpter paupertatem non eſt licita venatio qꝛ ali/ unde debet querere ſibi victum ⁊ per ali⸗/ ud exercitium vt per agriculturam. 9i.di. c.Clericus. Nenatio autem que ſfit ſine cla moꝛe ⁊ canibus vt ponere laqueum ⁊ re⸗ the ⁊ huiuſmodi bene eſt licita clericis: de con.di. .c.Nunqᷓᷓ.ſ In capitulo vo pᷣmo Extra ne clerici vel monachi dicitur ꝙ epi ſopi ⁊ alij derici non debent tenere canes 2 ancipitres ad venandum. Idem dicitur cleſa non ſubueniri nec pecunia nec alio iig⸗ 34. di. c. Quoꝛũdam. 86. di. c. An putatis Extra de cenſibus.c.Cum apoſtolus. Ex/⸗ tra Yo de clerico venatoꝛe.c.Omnibus.di citur. Omnibus ſeruis dei interdicitur ve natio. Sloſa ideſt clericis qui dicuntur ſer ui dei quia aſſumpti ſunt ad dei obſequiſᷣ Extra de pꝛebendis.c.Cuʒ ſerui.Et.ꝛi.di. c.Cleros. ¶ Septimo nõ debẽt clerici exer cere officiũ tabellionatus ſiue notariatus Extra ne clerici vel monachi.c.Sicut.Et Ĩm RKaymundum dum ſiillud habebant ſunt compellèdi ad dimittendum per ſub/ tractionem beneficij appellatione poſtpo⸗ ſita. Et dicit Innocentius ꝙ conſtituti in ſacris ſi inſtrumenta conficerẽt anteqᷓ; eis interdiceretur valerent quidem. alias nõ Sed Hoſtienſis intelligit ꝙ non valerent in negocijs ſecularibus:ſʒ in eccleſiaſticis valerent. Et ᷣm Hoſtienſem epiſcopus po teſt conſtituere clericum tabellionem ꝑ to tam ſuam dioceſim cui cura omniũ vel oui um eſt commiſſa.io.q.p. c. Regenda.Et iꝛ.q.pᷣ.c.Epiſcopus.Et ſi ſic fecerit pote ⸗/ rit ilum vocari ad ſcribendum acta ecce-· ſiaſtici mꝛi. Et ſic intelligo ꝙ clerici poſſũt eſſe notarij pape.s.q.p.c.Quidam.Sed notarius conſtitutus a papa poteſt confi⸗ vere inſtrumenta vbiqʒ locoꝛum.Sed con ſtitus ab epiſcopo non niſi in dioceſi illius epiſcopi qui eum inſtituit.ꝗItem nota ꝙ ta bellio eccleſiaſticus non debet conſicere in ſtrumenta in ſecularibus rebus nec ſecu / laris in rebus pure eccleſiaſticis: quia ho rum conuerſatio non debet eſſe permixta. 2.q. 7.c.Laicos.vnde notarij clerici in cu⸗ rijs pꝛincipum pꝛohibẽtur eſſe ſcriptoꝛes Extra ne clerici vel monachi.c.Sentẽtiaz. nſuper religioſus non poteſt exercere of cium tabellionatus niſi contra bereticos non autem in alijs im Joannem andree Extra de hereticis.c.vt officium libꝛo.ꝰ. Seienaum tamen ꝙ exercitiuz honeſtũ eu artiſicium poteſt clericus exercere etiã ſi non indiget.oↄi.di.per totum. dum tamẽ per hoc non omittat diuina officia. Et ſm Guilłin poteſt recipere poſſeſſiones exco- lendas ad partem En quartam vel quin tam ⁊ huiuſmodi.ſeu conducere eas ⁊ hoc ad ſuſtentationem ſuam ⁊ fuoꝛum.Cõcoꝝ dat Hoſtieñ. Poteſt etiam locare anima/ lia vt oues ⁊ boues ad certum fructuz per contractum tamen licitum. Itẽ poteſt eme re rem vt eam melioꝛatam carius vendat vtputa pullum vel equum vel etià ſi tabu lam emat vt faciat imaginẽ quia iſta non eſt negociatio ſed artificium.iS.q.A.c. Ca nonum.xtra ne clerici vel monachi.c. pᷣ. Deponant ergo clerici omnẽ auaritiam ſi qua regnat deus per inſinita ſecula ſeculo Dñica oliuap. De auaritia artiſcum 2 mercatox ¶. Sermo quadrageſimꝰ ſcs- Igens cinita tem fleuit ſuper illam. Scribũ tur hec vᷣba Luce.io.c. Nidit dñs noſter ieſus obdurationem populi iu daici pꝛopter quam delenda erat iuſto dei iudicio ciuitas ſacerdotalis ⁊ regia hiero / ſolymitana.Et dum exultantibus turbis ciuitatem illam ingredi vellet pietate ſoli/ ta permotus lachꝛymis oꝛa cõpleuit.Sed diebus iſtis lugenda eſt ruina populi chꝛi ſtiani quem vt experimur varijs flagellis peſtilentiarum guerrarum ⁊ ſamis conte/ rit manus omnipotentis dei. Et nihilomi nus aliquid peius ſoꝛmidandum eſt pꝛo/⸗ pter duriciam coꝛdis ⁊ perſeuerantiam in tot iniquitatibus.vt autem ceteras pꝛete reamus ſilentio. Quis non agnoſcit quan ta eſt malignitas hominum auaroꝛuz. Et Iz in pꝛecedentibus multa dicta ſint:nihil ominus obiurgandi ſunt illi qui pꝛopt᷑ cu piditatis ardoꝛem pꝛoximos circunuenire decipere fraudare ⁊ ſupplantare non eru⸗ beſcunt. Hij ſunt communiter artiſices mercatoꝛes. Pꝛo quibus dicere poſſumꝰ illud Hieremie. 9.c. Anuſquiſq; a pꝛoxi / mo ſuo ſe cuſtodiat:⁊ ĩ omni fratre ſuo nõ habeat fiduciã:quia omnis frater ſupplã tans ſupplantabitur:⁊ omnis amicꝰ frau dulenter incedit. Iccirco hodierna die con tra auaritiam artiſicuʒ ⁊ mercatoꝛum dice mus: pꝛopter quoꝛum perfidiam indigna tus deus infert populis damna grauioꝛa. MNotabimus vo tria in quibus mercato⸗ ieſum videre cupiunt in illa beata vita:in res ⁊ artifices graniter peccare eonſueues CHhmeſt ſolicitudo inoꝛdinata. ꝛmeſt voluntas depꝛauata. zmeſt fraudulẽtia repꝛobata. . ¶Qð mercatoꝛes ⁊ artiſices auari pee/ cant per immoderatam ſolicitudinem. Rimum in quo peccare ſolent mer Ncatoꝛes ⁊ artifices eſt ſolicitudo in oꝛdinata. Ad quod intelligendum diſtinguemus ᷣm Alex in 30ſũme tripli cẽ ſolicitudin. h eſt laudabilis. Cas tolerabilis. FPatuperabilia. ¶VPꝛima eſt ſolicitudo laudabilis.⁊ hee . . eſt multiplex. Pꝛima eſt ſolicitudo regẽédi que ſpectat ad pꝛelatos.Er de hac Apoſto lus ad romanos.i2. c.ait. Solicitudine nõ pigri.Et ꝛtc ad coꝛithios.xi.c. Inſtãtia mea quotidiana ſolicitudo omnium eccleſiarũ Scdᷣa eſt ſolicitudo obediendi que conue nit ſubditis.Et de hac dicitur Joſue xx iij co. Eſtote ſoliciti vt cuſtodiatis cuncta que ſcripta ſunt in volumine legis morſi ⁊ nõ declinetis ab eis nec ad dextrã nec ad ſini ſtram. Tertia eſt ſolicitudo pacifice vinuẽdi quantũ ad pares.Et de hac inquit Apłs ad epheſios.A.c.Soliciti ſernare vnitatẽ ſpũs in vinculo pacis.Quarta eſt ſolicitu do recogitandi diunina mandata.Et de hae ſeribit᷑ deuteronomij.A.c.Cuſtodi temetip ſum ⁊ aiam tuam ſolicite. Ne obliuiſcaris verboꝝ que viderũt oculi tui:⁊ ne excidãt de coꝛde tuo cunctis diebꝰ vite tue.Quin ta eſt ſolicitudo feruoꝛis faciẽdi bonuz. Et de hac Apłs ad romanos.iꝛ.c.ait.Solici⸗ tudine non pigri ſpᷣu frruẽtes dño ſeruien⸗ tes. ¶ Secũda eſt ſolicitudo tolerabilis. Sicut eſt ſolicitudo dilectionis naturalis. Et de hac ſcribitur Thobie.io.c. Cum mo ram faceret thobias cauſa nuptiaꝝ ſolicitꝰ erat pater eius thobias dicẽs. Puta qus re moꝛatur filius meus.Similłr eſt tolera bilis ſolicitudo cure rei familiaris. Et de hac pᷣmi regũ.ↄ.c.dixit ſamuel ad ſanlez. De aſinis quas ꝑdidiſti nudiuſtertius ne ſolicitus ſis qꝛ inuẽte ſunt. ¶ ZColerabilis hin n pee Unem. lenene laimdoin locnnn ine nml thet 712 , 8 enilt lpolto inens awes r tnas ſne yf mnaaget orf nd eadfni idi ⸗ vmita an Abdehe⸗ Citonenp hluiiens necretti e Qun honngt it⸗ So lai ſemin/ uuralis⸗ Lumm ſolict dutaqe eſt tol⸗ ſis,Es 1 un erune R gabllis, J7 eſt etiam ſolicitudo infirmitatis humane. De qua pᷣ ad coꝛinthios.ꝛ.co. Qui cum vxoꝛe eſt ſolicitus eſt que ſunt mũdi ⁊ quo 2 modo placeat vxoꝛi.¶ Tertia eſt ſolicitu / do vituꝑabilis.ſ.tempoꝛalium bonoꝛuz. Sed hec ſi ſit regulata expedit humane vi te. NHam ⁊ chꝛiſtꝰ loculos habuit:vt patet Joannis.i2.c.Et.iꝛ.q.ᷣ.cꝰ. HN abebat.Et elemoſynas pꝛo neceſſitatibus conſerua/ bat.Et Actuum.xi.c.Laudatur ſolicitudo diſcipuloꝝ qñ agabus ſigniſicabat per ſpi ritum ſanctum famem magnam futuram que facta eſt ſub claudio. Et ipſi diſcipuli ꝓut quiſq; habebat pꝛopoſuerunt ſingu li in miniſterium mittere habitantibus in iudea fratribus.Quod ⁊ fecerunt mitten tes ad ſenioꝛes per manus barnabe ⁊ ſau li.Et beatus franciſcus pꝛecipuus terreno rum contẽptoꝛ ⁊ paupertatis amatoꝛ in re gula dixit. Pꝛo neceſſitatibus inſirmoꝛũ a fratribus induendis miniſtri tm ⁊ cuſto des ſolicitam curam gerant. Cum vo tem poꝛalium ſolicitudo a ratione recta deficit pꝛohibita eſt ⁊ peccatũ.Et de hac Xpᷣus di xit Adathei. 6õ.c. Nolite ſoliciti eſſe dicẽtes quid mãducabimus aut quid bibemꝰaut quo opiemur. ¶ Põt aũt ioꝛdinata eẽ ſo licitudo tpalium triplici ratione. p rone timoꝛoſitalis. Cꝛorõne cupiditatis. 3orõne contrarietatis. Pꝛimo eſt inoꝛdinata ſolicitudo rõne * timoꝛoſitatis:qñn.ſ.aliqs diffidens de deo timet ne ſi non apponat omne ſuum ſtudi um ⁊pluſq́; opoꝛtet operetur neceſſaria vite ſibi deſiciant.Sed timoꝛẽ talẽ xpᷣs tri pliciter excludit.ſpᷣ ꝓpter maioꝛa bñſicia homimi pꝛeſtita diuinitus pꝛeter ſuam ſoli citudinem ſcilicet coꝛpus ⁊ aiam. deo di/⸗ cit. Nonne aia pluſq; eſca ⁊ coꝛpꝰ pluſqᷓ; veſtimẽtum.Ideſt ſi deus ꝓuidit dado coꝛ pus ⁊ aiam ꝓuidebit de cibis ⁊ veſtimẽtis faciendo qð in nobis eſt.ꝛ·:, ppter ſubuẽ tioonẽ qua deꝰ alijs creaturis ꝓuidet abſqʒ opere humano ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ nature ſue. Pꝛopter ea dicit. Reſpicite volatilia celi: m nõ ſerũt neq; metunt neqʒ ↄgregant i hoꝛꝛea ⁊ pi veſter celeſis paſcit illa.MNõ ne vos magis pluris eſtis illis.(3 ppter 120 diuinã ꝓuidentiã ꝓpter cuius igrantiã gẽ tiles circa tpalia bona qrenda pꝛincipali / bꝰ ſolicitant᷑ falſo opinàtes tꝑalia iſta bo⸗ na a deo non ꝓuenire. Pꝛopterea ↄcluſit Xpᷣs. Pꝛimũ querite regnũ dei ⁊ iuſticiaʒ eius ⁊ hec oia adicientur vobis. Bebet er go quilibet ita ſolicitus eẽ circa tpalia bo na vt tamen illa a deo ſperet ⁊ credat poſſe obtinere.iꝛ:eſt inoꝛdinata ſolicitudo tpa liũ ratione cupiditatis:vt eni ſcribit᷑ in cõ/ pendio theologie liꝰ.ʒ. c.iꝰ.tripliciter põt quis laboꝛare pꝛo bonis tpalibus acꝗren dis ↄſeruandis vel augmetandis. ſp ra⸗/ tione neceſſitatis.dicitur eni in ᷣs. Labo res manuũ tuaꝝ qꝛ manducabis btũs es bñ tibi erit.ſ⁊ ratione ꝓximalis vtilita tis.Cũ.ſ.quis laboꝛat nõ ꝓpter ſuam aut ſuoꝝ neceſſitatẽ: puta qꝛ tpalibus bonis abundat:ſed vt ꝓximis indigentibus ſub ueniat ⁊ vt habeat vnde tribuat neceſſita tẽ patiẽti.ſ ʒorõne auaritie abſqʒ omni in tentione/puidendi ſue neceſſitati vel alie / ne. Et ſic ſepenumero euenire ſolet ꝙ iplet᷑ illud dictũ Oèꝛatij. Jupiter extremos mer eatoꝛ currit ad idos. Per mare pauperiẽ fugiens per ſaxa per ignes.Et vt ſcribitur Eccleſiaſtes.A.c. Anus eſt ⁊ ſecũdũ nõ ha bet:nõ fratrẽ:nõ filiũ:⁊ tñ laboꝛare nõ ceſ ſat nec recogitat dicens.Cui laboꝛo ⁊ frau do aiam meà bonis.¶Tertio eſt ioꝛdina⸗ ta ſolicitudo tꝑaliũ ratiõe ↄtrarietatis qñ ſ.artiſices ⁊ mercatoꝛes abiq; euidenti ne ceſſitate contrariant᷑ pꝛecepto dei ⁊ ecche de celebꝛatione feſtoꝝ:dũ freq̃ntiſſime die bus feſti ad nũdinas/ꝓperdt ibiq; vẽdũt ⁊ emũt poſtpoſitis diuinis officijs.ſ Arti fices ĩſuꝑ vt ſũt ſartoꝛes ⁊ cerdones ꝑ to⸗ tas q̃ſi noctes feſtiuas opant᷑ ⁊ ſuos mini ſtros opani faciunt ⁊ de mane feſtoꝝ acce/ dũt ad domos ad iduẽdũ viros ⁊ mlieres nec curãt audire miſſã. Barbitõſoꝛes aũt pleriqʒ diebꝰ feſtiuis ſine aliq̃ neceſſitate radũt aliquos qui politi ⁊ pulchꝛi ob ſuaʒ vanitatẽ videri volunt.In q caſu vterqʒ ⁊ barbitõſoꝛ ⁊ ille quẽ radit vident᷑ peccare moꝛtalr:qꝛ feſtũ violãt. Poſſumꝰ etiã di⸗ cere ꝙ ioꝛdinata ſit ſolicitudo in opibꝰ illi citis ⁊ ꝓhibitis:vt ſũt oꝑa meretricia vſis raria taxillatoꝛia ⁊ huiuſmodi. O ¶ Æο58 mercatoꝛes a artiſices peccàt dũů in vẽdendo ⁊ emenꝗo excedunt valoꝛ em rei. egene Cab. amn. 44 Ecundum in quo artiſices ⁊ merca toꝛes ſolent peccare eſt volũtas de/ pꝛauata dum ſemper res vendere polunt pluſq; valent quod iniquum eſt 2 iniuſtum.vt enim inquit Tho.22.q . 77. ar ticulo pꝛimo. Emptio ⁊ venditio videntur itroducta pꝛo communi vtilitate vtriuſqʒ dum ſcilicet vnus indiget re alterius ⁊ ecõ uerſo ſicut patet per philoſophum pꝛimo politice. Quod autem pꝛo communi vtili tate introductuz eſt non debet eſſe magis vnius q́; alterius. Et ideo debet inter eos ſm equalitatem contractus inſtitui.quan titas autem rerum que in vſum hominuʒ veninnt menſuratur ſᷣm pᷣcium datum ad quod eſt inuentum nummi vt dicit Ariſt. Et ideo ſi pꝛecium excedit quantita tẽ valoꝛis rei vel ecõuerſõo res excedat pꝛe cium tollitur iuſticie equalitas. Hinc ẽ ꝙ io.q.2. c. Hoc ius.dicitur:ꝙ ſi in venditio ne rei eccleſiaſtice plus offeratur q́;ᷓ res va leat eccleſia recipere non debet ſed tm̃ iu⸗ ſtum. Matio eſt m Archidiaconum in di cto.c.quia eccleſia non debet dolum facere in contractibus ſuis.Extra de donationi/ bus.c. Per tuas.Sic igitur res non poſ/⸗ ſunt licite vẽdi pluſq̊; valeant nec minus emi pẽſato earù valoꝛe in reſpectu ad vſũ noſtrum ⁊ p pꝛobabile iudicium humane eſtimationis mẽſurantis valoꝛez rei infra limites latitudinis competẽtis. Sed pꝛo maioꝛe declaratione tris ſunt hic vidẽda⸗ Cpᷣnvnde accipiendus ſit debitus valo⸗ ꝛm qᷓ ſit latitudo nperen valoꝛis rei. Cʒ quid iuris quando ſit exceſſus valo ris reis. ¶ Ad pᷣm tria ſunt conſideranda. ¶ Pꝛi/ mum ſm Scotum in quarto di.i?. Qd du lex eſt valoꝛ rerũ. Pꝛimus eſt valoꝛ na ⸗ turalis. Secũdus eſt valoꝛ vſualis.valoꝛ naturalis rei eſt pʒ bonitatẽ nature in re a deo creata.Et hoc modo mus vel pulex vł ſmoꝛmica plus valẽt i; panis quia illa ha⸗ bẽt vitam animam ſiue ſenſum non a⸗ nis vł etiam lapis pꝛecioſus. Secunduo valoꝛ dicitur vſualis ſʒ ꝙ aſmmitur in re ſpectu ad vſum noſtrü.Et hoc modo quan to aliqua ſunt vſibus noſtris vtilioꝛa tan to plus valẽt: ⁊ m hoc plus valet panis q́ᷓ;ᷓ mus.Quia igitur actus emẽdi ⁊ vẽdẽ di ad vſus humane vite merito oꝛdinãtur Ideo rerum que ſunt ad vſum humane vi te venalium valoꝛ ſumẽdus eſt ſecũdo mo do non pꝛimo. ¶ Secundum conſideran dum circa valoꝛem rei ꝙ ipſe valoꝛ reꝝ ſe⸗ cũdo modo acceptꝰideſt ſᷣm ꝙ ſũt ad vſu noſtrum in re venali tripliciter pẽſatur.ſiᷣ ex eius virtuoſitate. ? ex eius raritate. ¶ 3³² ex eius cõplacibilitate. Pꝛimo mo do virtuoſitas rei attenditur ſm ꝙ res ex ſuis realibus virtutibus eſt noſtris vtilita tibus virtuoſioꝛ ⁊ efficacioꝛ.Et hoc modo bonus panis triticeus plus valet ad vſus noſtruʒ qᷓ;ᷓ oꝛdeaceus.Et ſoꝛtis equus ad vecturam plus valet q; aſinus.ſ Secũdo pẽſatur valoꝛ rei venalis ex eius raritate: ideſt 'm ꝙ res ex ſue inuẽtionis raritate 2 difficultate magis neceſſarie ſunt pꝛo quã to videlicet ex earum penuria maioꝛẽ ipſa rum indigẽtiam ⁊ minoꝛẽ ſacultatẽ habẽ/ di ⁊ vtẽdi habemus. vnde Hieronymus 93.di. c. Legimus. Omne rarum carum. Et ſic bladuzʒ plus valet tẽpoꝛe famis ⁊ ca riſtie q; tempoꝛe abundantie. Sic quatu oꝛ elemeta ignis aer aqua ⁊ terra vilioꝛis bcij apud oẽs eſumantur pꝛopter eoꝛuzʒ co piam q́; balſamus vel aurum: q; uis illa de ſe ſint magis neceſſaria ⁊ vtilia vite no ſtre. Tertio pẽſatur in re venali eius com placibilitas ideſt 'm ꝙ magis vl minus bene placet voluntati noſtre habere taleʒ rẽ ⁊ vti eam.vti enim pꝛout hic ſumitur ẽ rem in facultate voluntatis aſſumere vel habere.Et ideo non modica pars valoꝛis venalium rerum ex bñplacito voluntatis pẽſatur ſiue plus ſiue minus complacẽtie in vſu huius rei ᷣm ꝙ vnus equus gran / oꝛ eſt vni ⁊ alter alteri.Et vnum oꝛnamen tum vni ⁊ aliud alteri.Et hoc modo vnus rem alteri vilem multum appꝛeciatur ⁊ ſi bi reputat pꝛecioſam ⁊ caram ⁊ econuerſo ¶ Tertium conſiderandum circa valoꝛem reꝝ eſt ꝙ valoꝛ reꝝ venaliũ vix aut nunqᷓ; poteſt a nobis determinari niſi per conie cturalem et Wſ wrſn loc nen Wr fimrinn Ndoguen lorn t letpans pidt ainät maeyl didomo ſderan nſaſ⸗ uuſſi, inr anae uimo n tese s llis oc moc 40 pſi; lo a tic intatet fane api mriii⸗ nibabi⸗ vnnmus U. nmis 704 cuatn wus eoz ihuell Lapiene lcuston muns bere ti ſumimt mmereſ pals lundatis plcii sgan mamen lo vnNe aturt conhen valenm utnung mnn eturalèm et pꝛobabilẽ opinionem. Et hoe non punctaliter ſub indiuiſibiliratiõe aut menſura in plus ⁊ minus:ſed ſub aliqua latitudine competenti reſpectu tempoꝛuʒ locoꝛum ⁊ perſonarum:circa quam latitu dinem diuer ĩ homines eſtimando differre pꝛobantur. Et hoc etiam dicit Tho. in 4⁰. ꝙ ſcilicet valoꝛ rerum non conſiſtit in pun cto indiuiſibili vnde aliquantulum plus: aliquantulum minus emere vel vendere non tollit equalitatem vel iuſticiaʒ. Se cundum quod erat videndum. Que ſit la nunttudo competens valoꝛis rei infra cuius limites pꝛecium poſſit extendi. Et ad hoc dicendum ꝙ hoc tipliciter innoteſcere po teſt.p̊ ex iure.ſꝛdex conſuetudine.ſ ʒ ex diſcretione. ¶ Et pꝛimo ex iure quia ſi pꝛe cium quo venditur res excedat medietatẽ iuſti pꝛecij ſeu pꝛecium quo emitur defſici / at a medietate iuſti pꝛecij. Puta valet res decem floꝛenis pꝛout communiter eſtima tur ⁊ tamen venditoꝛ petit vel recepit ſex/ decim: vel cuzʒz valet decẽ emptoꝛ emit pꝛo quatuoꝛ cum dimidio tunc ſᷣm iura cõtra ctus eſt nullus. Extra de emptione ⁊ vẽdi tione.c.Cum dilecti.per iudicem irritãdus vel facere ſupplere defẽctum commiſſum. Aerũetiam ſi eſſet minoꝛ exceſſus q̃; me dietas iuſti pꝛecij ſi ſit notabilis vtiqʒ pᷣm Tho. ꝛ2.q.77.⁊ Scotũ in quarto di.is.eſt ibi iniuſticia ⁊ per cõſequens peccatũ moꝛ tale ⁊ reſtitutio facienda ab eo per queʒ fit deceptio aduertenter in pꝛecio multum ex ceſſiuo vel defectiuo. Sed ſi fiat deceptio ignoꝛanter:quia ſcilicet emptoꝛ vel vendi toꝛ eſtimat rem tantum valere tunc nõ eſt ibi moꝛtale.Ex quo ipſe decipitur per erro rem. Sed tñ cum dechencdit vel ſibi oſten ditur tenetur ad ſatiſfactionem. Alias tũc peccaret moꝛtaliter ſi non vellet ſatiſſacere uod totum intellige quando defrauda tur iuſto pꝛecio emptoꝛ vel venditoꝛ ex er roꝛe ſeu ignoꝛantia. MNazʒ ſi ſciens ⁊ aduer tes q;titatem exceſſus vel defectus libere conſenſit in tale pꝛecium ⁊ contractum in nullo tenetur alter cum eo contrabens cũ ſciat illum aduertere de exceſſu vel defectu peaci. Mantio eſt quia ſcienti ⁊ conſentiẽti non ſit iniuria neq; dolus:vt patet oe re/ aꝛi gulis iuris liꝰ.. Sicut enim poteſt rem fu am abſq; omni pꝛecio dare et donare: ita etiam poteſt pꝛo centeſima parte iuſti pꝛe cij rem ſuam vendere ad ſuum beneplaci/ tum ⁊ alteri pꝛo quinta arte ⁊ alteri ꝓ iu ſto pᷣcio tm̃. Nec in hoc fit iniuſticia ex par te alterius niñ cogeretur venditoꝛ ad ven dendum aliqua magna neceſſitate ad hoc inducente cum non poſſet aliter ſibi pꝛoui dere vellet tamen iuſtum pꝛecium ſed iue nire non poteſt vel etiam magna leuitate ad hoc mouẽte vt ꝓdigus ⁊ leuis tũc ſecꝰ eſſet dicendum. ¶ Secundo ipſã latitudo hzeci poteſt innoteſcere ex conſuetudine. Ham vt dicit Scotus. Experiẽtia ſatis pa tet ꝙ conſuetudinarie relinquitur ipᷣis per mutantibus vt penſãta mutua neceſſitate reputent ſẽ mutuo dare equiualens ⁊ hine inde accipere.Durum quippe videtur in/ ter homines cõtractus eſſe in quibus cõ⸗ trahentes non intendant aliquid de rigo/ re iudiciali qui eſt vt tantum res emat᷑ vel vendatur quantum valet ſibi mutuo rela xare vt ſic communem contractum cõmit tetur aliqua datio vera.Et hic modus cõ⸗ mutantium fundatur quaſi ſuper lege na ture dicente:ſac alteri quod tibi vis fieri. Satis ergo eſt pꝛobabile ꝙ quãdo contra hentes mutuo ſunt contenti mutuo ſibi re mittunt aliquomodo dum tamen nõ enoꝛ miter deficiant a perfrcta iuſticia. ¶Ter/ tio inoteſcit latitudo pꝛecij rerum ex diſcre tione.Bictat eni diſcretio ꝙ cum res in ſe valet decem tamen habenti eſt cara ⁊ vti⸗ lis vt duodecim. Si volo eaʒ habere dem ſibi non tm̃ decem ſed quãtum ſibi valet ex quo ipſẽ retinere volebat:quia vtilis vt duodecim.vnde beatus Tho.vbi.S.dicit. ꝙ vendere rem pluſq́; valeat eſt iniuſtum niſi in detrimentum cederet venditoꝛis ſci licet vendere quantum valet. Puta quia multum ſibi eſt vtilis illa res vel neceſſa!? ria. Lunc enim vendere poterit pluſq;ᷓ res in ſe valeat quantum ſcilicet valet ipſi vẽ/ ditoꝛi. Sed q;uis emptoꝛ multuʒ iuuetur ex re quã vult emere ſi vẽditoꝛ inde nõ dã niſicatur ex carentia ipſius rei non pꝛopte rea plus poteſt vendere rem q;ʒ valet in ſe quia vtilitas q̃ ſuꝑuenit emptoꝛi nõ eſt ex 9 còditione vendentis nec ex conditione rei in ſe ſed ex conditione ementis. vnde non debet vendere illi quod non eſt ſuum. Si tamen ſua liberalitate emptoꝛ vult aligd plus dare q; valeat res quia inde multuʒ iuuatur poteſt recipi. CTertiuz quod erat vigdendum quãdo ſit exceſſus in pꝛecio ꝗd iuris.Ad hoc dicẽdum ꝙ tripliciter poteſt ſieri exceſſus in pꝛecio rerum venaliuz vel defeclus. ¶ Pꝛimo quidem vltra dimidiũ iuſti pꝛecij.Et ſic contractum poteſt reſcin dere deceptus vel reſtaurationem dãni ſui petere. Nec obſtat ſi dicatur vnuſquiſq; in re ſua eſt moderatoꝛ ⁊ iudex ſz iura. Ergo rei mee poſſum imponere pꝛecium quod volo. Nec aliquis poteſt me cogere ad pꝛe taxatum pꝛecium ſicut nec etiam ad vẽdẽ dum ſicut etià emptoꝛ non cogitur ad emẽ dum niſi pꝛecio ſibi beneplacito. Sicut er Go contractus emptionis ⁊ vẽditionis eſt mere voluntatis. Sic etiam taxatio pꝛe⸗ cij rerum venalium debet eſſe voluntaria Gm voluntatem vendentis ⁊ ementis iux ta illud vulgare. Res tantum valet quan tum vendi poteſt. Ad hoc reſpõdetur ꝙ; qᷓ;uis quis non cogatur ad vendendũ reʒ ſuam tamen in actu ex contractu vendẽdi ſi vendere vult ſomam iuris ⁊ regulaʒ iu ſticie ⁊ equitatis ſeruare debet.Et ideo in acta vendendi non licet ſibi rei ſue ſtatue/ re iniuſtum pꝛecium ⁊ accipere quia tunc non imponit rei vt ſimpliciter ſue pꝛeciũ: ſed vt in alterum commutande. huiuſmo di impoſitio cõmutatiue includit acceptio nem pꝛecij pꝛeualentis. Accipere autẽ pꝛe ualens pꝛecij eſt iniuſtum ⁊ contra equita tem.ſ Inſuper m Hoſtienſem q;uis non poſſit quis cogi ab initio vendere rem ſu/⸗ am vel alienare:vt patet. C.de contraben/⸗ da emptione ⁊ venditione.l.Dudum. Si tamen expoſnerit venalem ⁊ pꝛecium offe ratur ſi pꝛo iuſto pꝛecio vendere non vult cogi poteſt per iudicem ꝙ iuſto pꝛecio ven dat.ff.de officio pꝛeſidis.l.pᷣᷣ. ¶ Secundo fit exceſſus in pꝛecio notabilis non tamen pertingens ad medietatem iuſti pꝛecij. Et tunc aliqui dicunt licitum eſſe nec ad reſti tutionem teneri quia iura hoc permittunt vt.co.pꝛeallegato Cum dilecti de empti.et venditi. Sed hanc opinionem impꝛobat Tho.⁊ Scotus vbi ſupꝛa.dicentes ꝙ talis ſcienter decipiens iniuſticiã facit ⁊ per con ſequens moꝛtaliter peccat ⁊ tenetur ad re ſtitutioneʒ eius in quo decepit.ſ Ad ratio nem iüllam que dicit ꝙ iura hoc permittũt dicit Tho.ꝙ lex datur populo in quo ſunt multi deſicientes a virtute.vnde ſoluʒ pꝛo hibet ea mala que habẽt deſtruere huma num conuictum paciſicum ea puniendo: vt furta:adulteria:notabiles deceptiones in contractibus vt deceptio vltra dimidiũ iuſti pꝛecij:⁊ hoc cum punire poteſt abſqʒ maioꝛe ſcand alo.Allias etiam illa tolerat: c.Ipſã pietas.Et di.So.c.At conſtituere/⸗ tur. Alia autem permittit non quia licita ſed inquantum non punit ea ⁊ hoc ne pu⸗ niendo ſequantur maioꝛa mala. Sed lex diuina que datur omnibus nil dimittit im punitum in hac vita. vel aliquid quod fit virtuti contrarium.vnde ſ̃ᷣm diuinam le/ gem illicitum reputatur ſi in contractibus equalitas non ſeruatur. Quod fit plus rẽ vendendo qᷓ; valuerit vel minus emendo cum fit pꝛecipue notabilis exceſſus.Con/ coꝛdat hijs Joannes de lignaco ⁊ Joaànes calderini ⁊ plures canoniſte dicentes illas decretalem habere locum:iure ſoꝛi non iu re poli.Et hoc ad vitãda multa litigia que de leui poſſent quotidie fieri. Tertio fit ex ceſſus in pꝛecio quando fit parum damni: vt quia paulo plus venditur res vel paulo minus emit᷑ iuſto pꝛecio.Et tũc q;uis qui⸗ dam dicant indiſtincte non committi pec⸗ catum nec teneri ad reſtitutioneʒ eo ꝙ pꝛe cia rerum von conſiſtant in puncto indiui/ ſibili:ſed habeant quandam latitudinem in plus vel minus.verius tamen videtur dicendum: ꝙ quia latitudo illa deb et eſſe competens ⁊ ſic habet limites ſuos qui ta mẽ difficulter ſciri poſſunt.Ideo ſiquis in emendo vel vendendo excedat aliquantu lum limites non agens contra conſcienti/ am quia ſcilicet credit illud eſſe ſatis iuſtũ pꝛecium ⁊ ſi rigidum non peccat nec tene⸗ tur ad reſtitutionem q̃;uis aliquantulum excedat limites iuſti pꝛecij.Et tunc habet locum illud quod illi dicunt ſcilicet omneʒ int i⸗ ſo ſe N — —. — — niendo: Pnones dumiti ſtabſe⸗ tolerar. timere/ lat nepu/ A lex litim ocſit naV das Pusri cmendo 1,Con/ goines les ili; unoni igue mofta ndam. chut⸗ nise itipee cogye indi Vdinen pidemt barcfe tontractum concoͤmitari aliquaʒ donatio nem ⁊ ſibi inuicem partes remittere modi cuz plus vel minus iuſto pꝛecio. Sed ſigꝗs rontra conſcientiam vendat plus vłemat minus iuſto pꝛecio:ideſt credens excedere ſummum graduz latitudinis pꝛecij:⁊ ſi in modico non poteſt excuſari a peccato ſal/ tem veniali: cum omnis deceptio ⁊ fraus ſit peccatum ⁊ etiazʒ teneatur ad ſatiſfactio nem.Sed ex quo minutie tales ſint innu. mere ⁊ paꝝ ide etiam leditur ꝓximus dent illud ſic iniuſte acquiſitũ pauꝑibus.ia.q. S.c. Qui habetis. 5 Oð artifices æ mercatoꝛes auari pec/ cant in fraudulẽtia ꝓximoꝝ multipliciter. Kres CLaßp̃. 3 Ertium in quo artiſices ⁊ mercato/ t res peccare ſolent eſt fraudulentia repꝛobata. Pꝛo declaratione tamẽ huius partis notanda ſunt tria. Cpᷣno/ „D tandum ſm Tho.22. q.?4. ꝙ licet aſtutia fraus et dolus poſſint in actibus alioꝛum peccatoꝛum reperiri communius tamẽ in vicio auaritie circa acquiſitionem tempo/ ralium conſueuerunt exerceri.Aſtutia au tem ꝓpꝛie eſt cum quis ad conſequenduʒ aliquem finem bonum vel malum vtitur non veris vijs ſeu medijs:ſed ſimulatis ⁊ apparentibus. Hoc autem eſt peccatum: quia contra rationem rectaz vnde ⁊ cõtra pꝛudẽtiam. Neq; etiam ad bonum finem opoꝛtet falſis vijs ⁊ ſimulatis puenire ſed veris ⁊ realibus quod facit pꝛudentia. Et quia ſimilitudinem habet cum ea in eo ſci licet ꝙ vtitur ad perueniendum ad finem intentum illis medijs que conducunt ad ipſum. Sed pꝛudentia iuſtis ⁊ debitis me dijs vtitur ad bonum finem. Aſtutia debi tis medijs ad malum finez. Ideo ipᷣa aſtu tia aliquando dicitur pꝛudentia pꝛopter dictam ſimilitudinem:ſed impꝛopꝛie. Sic ergo aſtutia cõſiſtit in excogitatione dicta rum viarum ſimulatarum ad aliquem ſi⸗ nẽ conſequẽdum. Puta in ꝓpoſito ad de cipiendum pꝛoximum in tempoꝛalibus: ¶ ꝛnotãduz ꝙ dolus eſt executio aſtutie b m Zho.vnde conſiſtit in executione dicta rum viarũ ſalſarum que excogitantur per i22 aſtutiam ⁊ pꝛincipaliter ſit per verba ad de cipiendum q́;uis etiam ad malitias coꝛ/ dis excogitatas ad decipiendum extenda tur etiaʒ dolus.Juxta illud Eccleſiaſtici pᷣ c.Coꝛ tuuzʒ plenum eſt dolo. ⁊ ad opera de ceptoꝛia ſᷣm illud Hieremie.õ.Cũcti faci⸗ unt doluz.fit ergo dolus per verba ⁊ facta deceptoꝛia. Fraus auteʒ pꝛopꝛie per facta Et ſic habes differentiam inter fraudem ⸗ dolum. Et ſic dicitur fraus ⁊ dolus nemini debent patrocinari. Extra de reſcriptis.c. Ex tenoꝛe.vt fraus inferatur ad facta de⸗ ceptoꝛia dolus ad verba.C ʒnotandum ꝓ fraudulentia ad pꝛoximum decipiendũ fieri poteſt multipliciter. Cß in rei quidditate. Moin ſui qtitate. Czoin eins qualitate⸗ ¶ Ain ſoluẽdi tarditate. CSSoin Pacri mutabilitate. CPꝛimo fit fraudulentia in rei quiddita te ſiue fubſtantia: vt ſi vendatur aurical/ cum pꝛo auro: vnus lapis pꝛecioſus pꝛo altero:vinum limphatũ pꝛo vino puro:et huiuſmodi. Secundũ enim Tho.22.q.⁊7. articulo.2.Illicitum eſt vendere aurum ⸗ argentum alchimiatuz: quia non eſt adeo puruʒz ſicut verum nec babet illas pꝛopꝛie tates ⁊ virtutes. Puta quia non letificat coꝛ nec valet contra aliquas infirmitates ⁊ huiuſinodi.Zamen ſi per alchimiam ſie ret verum aurum non eſſet illicitum ven dere pꝛo vero:quia nihil pꝛohibet artem vti aliquibus naturalibus cauſis ad pꝛo⸗ ducendos veros effectus a naturales: ſi?⸗ cut Auguſtinus docet in libꝛo de trinita/ te de hijs que fiunt opere demonum.Ad uertendum tamen: ꝙ in hijs qui vacant huiuſmodi exercitio alchimie communi: ter veriſicatur illud Apoſtoli in ſecunda ad timotheum.3⁰. capitulo. Semper adi⸗ ſcentes et nunqᷓ; ad ſcientiam veritatis peruenientes.Experientias multas foci/ unt ⁊ quaſi nunqᷓ;ᷓ ad perfectum effectum deueniunt. Munlta conſumunt in huiuſ/ modi ⁊ tempus ⁊ pecunias ⁊ laboꝛemet famam:a ſemper in pauper:ate viuũt.A u rifices quoqʒ fraudem committunt qñ in vaſis argenteis que vendunt non repitur a 2 argentum in tot ligis in quot eſſe deberet Aromataru etiam in hoc deſiciunt permi ſcẽtes in cera in ſiruppis ⁊ medicinis mul ta ſophiſuca.ſ Nõnulli adhuc vel ſalſant monetas vel radunt in circuitu. Pꝛo qui us dicit Gloſa in.c.Quanto.Extra de iu yeiurando. Qui fallat monetam pꝛincipis exuritur.C. de falſa moneta.l.2. Qui falſat monetam ciuitatis capite punitur.C. eodẽ l.pᷣ. Sed ille qui nummos radit vlłl cingit ſi liber eſt datur ad beſtias ſi ßᷣuus vltimo ſupplicio punitur.ff. ad legem coꝛneliam de falſis.l.quicunqʒ .Item punitur ille in cuius domo ſalſa moneta cuditur:lzʒ illud ignoꝛet.C de falſa moneta.l.pᷣꝰ.C Secun/ do ſit fraudulentia ad decipiendum pꝛoxi mum in rei quantitate in pondere nume/⸗ ro ⁊ menſura. Quod ꝓhibetur deuterono mij.25. c. vbi dicitur. Hon habebis in ſac/ culo tuo diuerſa pondera maius 1 minus. Et leuitici.io.c. Holite facere iniquum ali quid ĩ iudicio in regula in põdere ⁊ in mẽ⸗: ſura. In pondere quidem fraus eſt cũ dat quis vndecim vncias pꝛo duodecim velp vna libꝛa carnium aromatum piſciũ lane lini ⁊ aliarum rerum ponderabilium. In menſura fit fraus cum datur de panno li⸗ neo vel laneo minus debito: ⁊ ſic de alijs que menſurantur.In numero vt cuʒ quis debet aliquas res i certo numero dare nu merum diminutuz tribuit. Omnes tales ſic fraudantes peccant ? tenentur ad reſti tutionem vel damniſicatis vel pauperibꝰ ſi parum eſt vel incertum damnum. Jura etiam ciuilia puniunt huiuſmodi falſarios Mam.ff.de extraoꝛdinarijs criminibus.l. Annonam. Adrianus imperatoꝛ enz qui Elſas habuit menſuras in inſulam relega nit. Idem. ff. ad legem coꝛneliam de falſis l.penultima. ¶Tertio ſit fraudulentia in rerum qualitate cum ſcilicet vendũtur car nes infecte pꝛo ſanis. Aromata antiqua/ ta pꝛo recentibus.Coꝛium fragile pꝛo du/⸗ rabili. Animal inſirmum pꝛo ſano. ſ Sed queritur an vẽditoꝛ teneatur ſemper dice re deſectum rei quam exponit venalem. Reſpondet Zho. 22. q. 77. ꝙ aut eſt oceul aus aut maniſeſtus. Si occultus tunc aut lis defectus reddit vſum iüllius rei vena lis impeditum vel noxium aut nõ. Si ſie puta cum quis vendit equum claudican⸗ tem pꝛo veloci: vel domum minoſam pꝛo firma:vel cibum coꝛꝛuptum pꝛo ſano pee cat grauiter iniuſticiã committẽdo in frau dulenta venditione 1 ꝓximum ex hoc dã⸗ nificando. Tenetur ergo maniſeſtare viciũ rei.ff.de actionibus empti ⁊ venditi.l.pᷣꝰ. Uẽditoꝛum.vbi dicitur ꝙ ſi vẽditoꝛ ſcit eruitutẽ deberi a pꝛedio vendito emptoꝛe hoc ignoꝛante tenetur emptoꝛi ad itereſſe Et. ff.de edilitio edicto.lłl.pᷣ g. Nunc.⁊ 5 Si itelligit᷑. di. Qui mancipium vendit debet certioꝛare emptoꝛem de moꝛibus et vicijs eius.Et.ff.de actionibus empti ⁊ venditi. l. Julianus. habetur ꝙ deceptus a ſalſo vẽ ditoꝛe ſciente defectum habet actionez cõ tra eum quoniam in tradẽdo deliquit. TZa men poteſt perdere ius petendi remediuz nimis diun expectando:ſi videlicet tranſit annus vtilis a tẽpoꝛe vẽditionis ⁊ moꝛbi cogniti.ff.de edilitio edicto.l. Sciendum. 2. l. Cum ſex. Si autem defectus rei nõ im pedit totaliter vſum eius nec reddit noxi am ſed minus reddit rem vtilem ſi dimi⸗ nuat de pꝛecio quanum impoꝛtat ille de / fectus celando defectum non peccat dum tamen non dicat mendaciuzʒ. Hec tenetur maniteſtare vicium rei ſi tũc nec iuſtũ pꝛe/ cium inneniret vel etiam emptoꝛem. Po teſt enim adhuc talis res eſie vtilis ad plu ra ⁊ ſi nõ ad omnia ad que valeret exiſtẽs ſine defectu. Multo magis ſi defectus ſit manifeſtus. Puta quia equus eit mono culus nõ tenetur manifeſtare:ſed tenetur pꝛecium diminuere pꝛo illo defectu quem emptoꝛ: ignoꝛat niſi vſus eius eſſet pericu loſus vel noxius.Tunc enim tenetur em/⸗ ptoꝛi dicere illud ignoꝛanti. Inmo non deberet exponere venditioni pꝛecipue ſi ex timet emptoꝛem ex leuitate ⁊ pꝛeſumptio ne non curare ſe periculo perſone expone⸗ re vel alium in vendendo rem defectuoſã decepturum. HNec ex hoc ꝙ aliquis fuit de ceptus in emendo rem deſectuoſãʒ credẽs bonam poteſt ipſe ſimiliter alium decipe⸗ re vendendo pꝛecio iniuſto ac ſi nullum de fectum haberet poſtqᷓ;ᷓ defectum nouit.Si cut non licet furari alteri vył ledere:puta ꝑe Ro ſof ſeet ly Cunn uar lim poꝛe mmar vſa lſſe t. (cd um ua vis bus n Nr den indeo ſo pee nffan ceda⸗ eviah ilß, lſi mptoe ſiareſe 441 tdebet Ancs ndin. lon e; 1,24 lliz anſtt Ne. on. mndin dunon ſiami lede / t dum tro eo ꝙ martinꝰfuratus eſt ſibi. C Quar to fit fraudulentia in ſolutionis diminutio ne ⁊ tarditate quando nõ ſoluitur laboꝛa/ ti pꝛo opere ſuo termino debito. Quod ſfa ciunt multi non tam ex impotentia qᷓ; ex auaritia:quia cum illa pecunia debita ſol ui mercẽnarijs vel alijs volũt aliquo tem poꝛe negociari ⁊ lucrari.Sed hoc eſt cõtra mandatum dñi Leuitici.io.dicentis. Hõ moꝛabitur opus mercennarij tui apud te vſq; mane.vnde dominus vinee cuʒz ſero eſſet factum vt ſcribitur Mathei.20.c.di⸗ xit ꝓcuratoꝛi: voca oparios ⁊ da illis mer cedem ſ̃ᷣm conuentionẽ factam. Aliqũñ eti am pleriq; dant eis ſalſam monetam. Ali quando ſubtrahũüt de debito ſub diuerſis vijs. Sed quid de depoſitarijs ⁊ officiali / bus communitatum habentibus dare pe cunias nomine communitatis qui retinẽt ſoluẽdo hijs qui debent recipere aliquo denarios. Reſpõdetur quia aut tales ſi ſalariati a communitate ſufficienter ml boꝛem officij ⁊ qualitatem:aut nõ. In p mo caſu non poſſunt exigere nec reciper £△ non obſtante cõſuetudine:que potius coꝛ ruptela eſt. In ſecundo caſu videt᷑ eos poſ ſe exigere ⁊ conſuetudinem eos excuſare: que rationabilis eſt cum ſeruiat illis pſo/ nis.Et nemo cogatur de ſuo nacere benefſi cium.iʒ.q.pᷣ . bᷣ. CQuinto ſit fraudulen tia in pecunia ad res mutabilitate ex quo diminuitur debitum pꝛecium pꝛomiſſum: quia non indigentes aliquãdo talibus re bus conducti in aliquo opere cũ vendunt minus pꝛecium accipiunt qᷓ;ᷓ conſtitit eis. Cötra tales loquitur Jacobus.s.c.dicẽs. Ecce merces operarioꝛum qui meſſuerũt regiones veſtras que fraudata ẽ a vobis clamat contra vos. Hec immerito qꝛ gra ue peccatum eſt hoc modo pauperes labo rantes defraudare. Ham cum pacta hone ſta debeant ſeruari.ex̃ de pactis.c. pᷣmo. Et. 20. q. p. co. Puelle. Et. ff. de pactis.l. Jure gentium. Ideo cum quis conducitur ad aliquod opus ſi ꝓmittit ſibi dare pecu/ miam non debet illi dare victualia vel pa num vel alias res niſi inquãtum velit ipſe conductus ſua ſpõte vel niſi alio modo nõ poſſet ſibi ſoluere ex defectu pecunie. Sũt 1) 13 2 alie decipiendi artes fictiones ⁊ diaboli ce inuẽtiones quas melius noſcũt illi qui talia agunt q; nos qui ea merito repꝛoba mus. Hon eſt hodie veritas nõ rectitudo: non charitas:non pietas:nõ deniq; dei ti moꝛ in filijs hominum cũ omnes currant poſt denarium ⁊ vt theſaurizẽt diabolo po tius q̃ʒ deo ſeruire conantur. Hij auaritie veneno dulci inebꝛiati regnuz celoꝛum vi ribus totis effugiunt. Ad quod nos pdu/ cat ieſus chꝛiſtus filius dei benedicti.Cui ſit laus ⁊ gloꝛia per infinita ſecula ſeculo/⸗ rum Amen. l C Feria ſecunda poſt dominicam oliua⸗ rum Se auaritia luſoꝛum. “ Sermo qdrageſimus tertius. . Scribũ — E E ba Joan nis. iz. co. 2 in euätgelio hodier no. Perijt iudas pꝛopter aua itiam que ad reliqua per illum commiſſa icinoꝛa impulit. Ob illaz quippe furaba tur elemoſynas oblatas chꝛiſto ⁊ ſibi com miſſas. Ob illaz de magdalena vngente caput ieſu murmurabat.Ob illaz deniqʒ pijſſimum ieſum vendidit triginta denari is. Sed non ipſe ſolus hoc vicio perditus fuit cum quaſi innumeros habeat conſoꝛ tes vel imitatoꝛes ſicut patet in pꝛecedẽti bus:vbi diximus de auaritia multoꝛum. Pꝛeter illos vo inueniuntur ⁊ alij qui cu piditate pecunie ludendo rapere ſatagunt aliena. Iccirco in pꝛeſenti ſermone de aua ritia luſoꝛum verba faciemus. In quo de inſo ludo ma myſteria pꝛoponimus de/ claranda. HM SZ Chp noĩ diſtinctionis. Cnmalignationis. uireſtitutionis. H ¶Be multiplici ludo.ſ.qui ſit ex deuotio ne vel ex recreatione: vł cupiditate mala intentione. Cap. pm. Rimũ myſteriũ de ludo declarãdũ di diſtinctionis. In quo notanduʒ ꝙ eſt triplex luluus. ¶Precreationis. C?oflenſionis. a 3 Pꝛimus eſt ludus deuotiõis. Ad hũc inuitat pſa ł.dicens. Oẽs gentes plaudite manibus iubilate deo in voce exultatiõis Hüic luduʒ Dauid exemplo ſuo facere do cebat cum luderet ipſe ⁊ omnis iſrael co⸗ ram archa domini vt habetur pꝛimi pa/ ralipomenon.iʒ. c. Saltans nudus 2 pfal lens ob deuotionem ⁊ affectum eximium ad xpᷣm quem intellexit figurari in archa illa in qua erant virga manna ? tabule le gis moſaice:que dengnabant tria.ſ.deita tem xpᷣi potentiſſimam:carnem puriſſimã et animam xpᷣi ſapientiſſinam. ¶ De hac archa ſic ſcribit Nugꝰ.io.li.de ci. dei.c.iꝛ. Lex dei quam moyſes accepit i archa erat poſita:que archa teſtimonij nũcupata eſt. Erat ipſa lex in tabulis cõſcripta lapideis ⁊ in archa poſita.Hanc tempoꝛe peregri/⸗ nationis in heremo cum tabernaculo qðð ſimilr appellatum eſt tabernaculum teſti - monij cum debita ſacerdotes veneratione oꝛtabant. Signũqʒ erat ꝙ per diem nu/ es apparebat que ſicut ignis nocte fulge bat que nubes cum moueretur caſtra mo uebantur ⁊ vbi ſtaret caſtra ponebantur. Neddita ſunt aũt illi legi magni miraculi teſtimonia. Et infra ſequitur Augꝰ. In in troitu terre ꝓmiſſionis ioꝛdane archa trã ſeunte fluuius conuerſus eſt retroꝛſũ ⁊ po pulus be⸗ ſiccũ tranſut.HDeinde ciuitas q̃ᷓ pꝛima hoſtilis occurrit moꝛe gentium de⸗ os plurimos colens ſepties eadem archa circũacta muri repẽte ceciderũt nulla ma/ nu oppugnati nullo ariete percuſſi. Poſt hoc cum in terra pꝛomiſſionis eſſent ⁊ ea/ dẽ archa/ꝓpter eoꝛuzʒ peccata fuiſſet ab ho ſtibus capta:hij qui eam ceperant in tem plo dei ſui quem pꝛe ceteris colebant ho/ noꝛiſice collocauerunt abeunteſqʒ clauſe runt. Apertoq; poſtera die:ſimulacruz cui ſupplicabant inuenerunt collapſuʒ deſoꝛ miterq; confractum. Quã archam ipſi po pulo iudeoꝛũ reddiderunt.ꝗ mpoſuerũtq; eam plauſtro:eiqʒ iuuencas a quibus vi⸗ tulos ſuggẽtes abſtraxerant ſubiunxerũt 2 eas quo vellent ire dimiſerunt. At ille ſi ne homine ðuce atqʒ rectoꝛe ad hebꝛeos gradientes nec reuocate mugitibus eſuri entium ſiliozum repoꝛtauerunt.Hec Au/ guſtinus. Hum ꝓvo dauid luderet coꝛam iſta archa michol vxoꝛ eius eum deſpexit: que ſigniſficat ſynagogam olim dei ſponſã deſpicientem chꝛiſti humilitatem ⁊ venta tem myſterioꝛuz eius.Bixit aũt dauid ad michol:ludam ⁊ vilioꝛ fſiam pluſq; factus ſuʒ ⁊ humilis ero in oculis meis:vt habe tur ſecundi Regũ.o.c.vnde ⁊ ipſa michol multuʒz dilecta a dauid punita eſt a deo fa cta ſterilis bonis operibus.ſ.ipſa ſynago⸗ ga vſqʒ ad finem mundi.¶ Similes ſut lu do dauid ludi repꝛeſẽtationis natiuitatis reſurrectionis ieſu chꝛiſti ⁊ huiuſmodi: dum tamen deuote fiant vt ponitur a do/ ctoꝛibus extra de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ c.Cum decoꝛem. ¶ Secundus ludus eſt ludus recreationis cũ quis vtitur aliqui⸗: bus verbis vel factis ſolatioſis ob recrea/ tionem ſui ⁊ alioꝝ.Ita tamen ꝙ nil turpe ibi miſceatur vel deo aut pꝛoximo iniurio ſum nec grauitas animi totaliter reſoluat᷑ Et talis ludus ſᷣm Tho.ꝛ2.q.ið. pertinet ad virtutẽ eutrapelie:vt dicit Ariſto.in.A. ethicoꝝ.Et dicit᷑ aliquis eutrapelius a bo na conuerſione:quia ſcilicet bene conuer⸗ tit aliqua dicta vel facta in ſolatium. Et in q̃; tum per hanc virtutẽ homo refrenatur ab imoderantia ludoꝝ ſub modeſtia conti netur. Sicut eni homo idiget coꝛpoꝛali ge te ad coꝛpoꝛis reſocillationẽ quia non pot continue laboꝛare ex eo ꝙ habet finitã vir tutem que determinatis laboꝛibus/ppoꝛ/⸗ cionatur. Ita etiam ex parte aie cuius vir tus eſt finita ad determinatas operatiões ꝓpoꝛtionata eſt. Ideo qñ vltra modũ ſuũ in aliquas operationes ſe extẽdit laboꝛat ex hoc fatigat᷑ pᷣſertim quia in opationi⸗ bus ale ſimul laboꝛat coꝛpus inq;; tum.ſ. aia intellectiua vtitur viribus per oꝛgana coꝛpoꝛea opantibus.Sũt aũt bona ſenſi bilia ↄnaturalia hoi. Et ideo qñ aia ſupꝛa ſenſibiuia eleuatur operibus rationis intẽ ta naſcit᷑ exinde quedã ſatigatio animalis ſiue homo intẽdat operibus rõnis pꝛacti ce ſiue ſpeculatiue.Et magis ſi opibus cõ templationis intẽdat:qꝛ per hoc magis a ſenſibꝰ eleuat᷑ q;uis foꝛte in aligbus ope ribus exterioꝛibꝰrõnis pꝛactice maioꝛ la⸗ boꝛ coꝛpoꝛis ↄſiſtat. Sicut ergo ſatigatio Ac deſpeni eiſponſi epent unidat bowe bebe Mamice cſaden afmnupe, iesſäch muriun huunfnodr Niunt N uecn 8 dnec inraloni! b/ Me onuno abet .pome ntonn ins a ecver/ um EN fan. taconai ndli znonpe fwitirt uepe⸗/ Cins e pannic nodüſi itaborn panon/ Gumt. Ra ſni 1 ſupa is inle hnimals 6 pꝛach ibus ⸗ magoͦ bos ope maiorh Ggeni coꝛpoꝛalis ſoluitur ꝑ coꝛpoꝛis quietẽ:ita etiaʒ opoꝛtet ꝙ fatigatio aialis ſoluatur ꝑ anime quietẽ.Quies autem anime eſt de lectatio. vnde opoꝛtet remediuz contra fa tigationẽ animalẽ adhibere per aliquã de lectationem intermiſſa intentione ad inſi ſtendum ſtudio rationis. Hinc Auguſtinꝰ in ſecũdo muſice ait. Nolo tandeʒ tibi par cas. Nam ſapientem decet interduz remit tere aciem rebus agẽdis intentã.Et Ariſt. in quarto ethicoꝝ.In huius vite conuerſa tione quedam requies cum ludo attendẽ da eſt.Ex hoc legit᷑ de beato Joanne euan geliſta ꝙ cum quidam ſcndalizaret᷑ eo ꝙ cũ auicula luderet mãdauit ei vt arcũ quẽ gerebat traheret nec ſagittam emitteret ſʒ tractum ſic retineret. Quod cum ille feciſ⸗ ſet ⁊ aliquando pꝛe laboꝛe remiſiſſet:queſi uit vtrum ſic tractum arcum detinere con tinue poſſet.Qui reſpondit quia ſi ſic ſace ret ⁊ ipſe laboꝛe deficeret ⁊ arcus confrige retur. Unde beatus Joannes ſubintulit. Similiter animus hominis frangeretur: ſi nunqᷓʒ a ſua intẽtione relaxaretur. Sʒ in huiuſmodi ludis tria ſunt attendenda. IB'n ꝙ non queratur delectatio in aliqui bus operationibus vel verbis turpibus: vt ſuperius dictum eſt.vnde Zullius in pᷣ de officijs ait.Eſt vnum genus iocandi illi berale petulans flagitioſum obſcenum. ¶2° attendendum eſtne totalis grauitas anime reſoluatur.vnde Cicero libꝛo pꝛefa to ait. Neq; enim a natura ita generati ſu mus vt ad ludũ ⁊ iocum fcti eſſe videa, mur:ſed ad ſeueritatem potius ⁊ ad que⸗ dam ſtudia grauioꝛa ait maioꝛa ludo aũt 124 clericis eſt pꝛohibitus. Tamen ad tollen⸗ dum ſcandalum laicoꝛum non debent cle rici coꝛam laicis ludere vbi ſcandalũ eſſet. Hiſtrionatus honeſtus inuentus eſt pꝛo dominis pꝛecipue tempoꝛalibus: ⁊ ſic de alijs. ¶C Tertius eſt ludus offenſionis:hic eſt cum in eo offenditur deus.Sicut fit in turpibus repꝛeſentationibus ⁊ periculo ⸗ ſis ac nociuis exercitijs:in in toꝛneamen⸗ tis paleſira ⁊ pꝛecipue i ludo alee ⁊ bniuſ/⸗ modi.Et qa hec plena ſunt peccatis.Ideo Auguſtinus de pe.di.d.dicit de penitente cohibeat ſe a ludis.Et ſancti viri tales lu⸗ dos euitauerunt.vnde Thobie.3. dixit ſa- ra.Cum ludentibus non me miſcui: nec cum hijs qui ambulant in leuitate. De lu do auteʒ alee nullus dubitare debet ꝙ ſit peceatum cum pꝛohibeatur per legem ca/ nonicam ⁊ eiuilem vt patet.ff.de aleatoꝛi bus per totum.Et in auctentico de ſanctiſ ſimis epiſcopis S. Interdicimus.Et extra de vita ⁊ honeſtate clericoꝛum.c. Clerici. Et di. 35. c. .Et ſm Guillim ludus alee in telligitur omnis ludus qui innititur ſfoꝛtu ne:vt ludus taxilloꝛũ chartarum naiboꝝ q;uis in ludo chartarum ⁊ naiboꝛũ ſit ali quid induſtrie huiuſmodi ludus poteſt eẽ moꝛtale peccatuz ſi fiat ex cupiditate non recreatione. OQò quatuoꝛdecim ſunt malignitates que inueniuntur in ludo ex quibus huius vicij grauitas apparere poteet. Ecundũ myſtenum declaranduz de ludo dicitur malignationis/In lu⸗ do quippe alee multe malignitates ⁊ ioco vti quidem licet ſed ſicut ſomno et ẽ? feperiuntur oſtendentes huius vicij gra⸗ quietibus ceteris tum cum grauibus ſeri iſq; rebus ſatiſſecerimus.Et ITmbꝛoſius liꝰ de officijs.Caueamus caueamus dum relaxare animum volumus ne ſoluamus omnem armoniam quaſi cõcentum quen dam bonoꝛum operum.ʒꝰ attendenduʒ eſt vt ludus conueniat perſone tempoꝛi lo co ⁊ ſ̃m circunſtantias debite oꝛdinetur: dum ſic fit ludus conueniens eſt. vnde ali qui ludi inuenti ſunt:vt pꝛo pueris ludus pile:pꝛo iuuenibus iactus pali:curſitatio. pꝛo viris ludus ſcaccoꝛum qui nec etiam uitatem. ¶ Pꝛima malignitas eſt ifamia hoc enim vicio laboꝛantes inſames red. duntur:ita vt quilibet viri graues abhoꝛ/ rant eoꝛum ſocietatem effugiantqʒ paren telas. C Secunda malignitas eſt amiſſio tpis.Nam ipſi luſoꝛes ips male ↄſumunt ⁊ ad idem inducũt alios aſpiciẽtes.¶ Ier tia malignitas ẽ blaſſe mia.In hoc vitupe rabili exercitio pluſq; i ceteris blaſſrmat᷑ deus 1 tota celeſtis curia. ¶ Quarta ma/ lignitas eſt ↄtumelia.Luſoꝛes eni ſepe ſii- bi iuicẽ ↄtumelias ⁊ vba iniurioſa dicũt.· Quinta malignitas eſt diſſipatio ſube tempoꝛalis. Frequenter ſiquidẽ videmus hoc euenire ꝙ ampliſſime facultates cõſu muntur per ludum. ¶ Sexta malignitas eſt furtum. Nam qui ſunt dediti ludo cum non habent ad ludendum furantur vel a parentibus occulte accipiẽdo ⁊ furtum eſt vel ab vxoꝛibus vel a vicinis vel a magi/⸗ ſtris ſi ſunt in exercitio artium mechanica rum.¶Septima malignitas eſt gula:qui enim vincunt in ludo ſicut male acquiſie/ runt pecuniã ita male expẽdunt:quia va dunt ad tabernas vel faciunt conuiuia et in vicio gule ac crapule multa exponunt. COctaua malignitas eſt homicidiũ. Jpᷣi ęquidẽ luſoꝛes aliqñ de verbis veniũt ad verbera ⁊ de verberibus ad vulnera ⁊ ho/ micidia. ¶MHona malignitas eſt negligen tia. Sunt luſoꝛes negligẽtes ad res diui/ nas nõ curant audire miſſas diebus ſeſti / nies nec pꝛedicationes ⁊ ſpiritualia cuncta poſtponũt. ¶ Becima malignitas eſt odi um. Ham odium eos qui vincunt aliqũ ſe ipſos ⁊ quod peius eſt deum qui non facit cos vincere.Et in tantũ odium inſurgunt qñq; vt quod non poſſunt ipſi ſceleſti ho/ mines facere in pſona dei ? ſanctoꝝ faciãt in picturis ⁊ imaginibus de quibus mira culoſe aliquando exiuit ſanguis. Et aliqñ tales a demonio arrepti ſut ⁊ vexati. Odi unt etiam homines repꝛehẽdentes eos de tanto ſcelere. ¶ Undecima malignitas eſt iracundia. Redeunt qñq; luſoꝛes domuʒ poſtq;ᷓ perdiderunt pecuniã iracũdi impa tiẽtes turbantqʒ vxoꝛẽ ⁊ familiam totam. CBuogecima malignitas etſt triſticia et accidia. NHam ille qui perdit multa vexat᷑ anguſtia ⁊ qñqʒ aliqui ad tantam deſpera tionẽ venerũt vt ſeipſos occiderint. ¶ Ter tiadecima malignitas eſt participatio ſce leris.Ham qui dant pecuniam luſoꝛibus ad ludendũ pꝛo parte lucri moꝛtaliter pec cat. Qui mutudt taxillos vel domos ad lu dẽdũ participes ſũt tãti ſceeleris. ¶Quar tadecima malignitas eſt peſſima ſodomia Adoleſcentuli eni miſeri vt habeant ad lu dendũu aſſentiunt omni turpitudini danti/ b as eis pecunias pꝛo ludo. Pꝛoprea hec oia cõminatur deus luloꝛibus dicẽs YVſaie sS. e. Qui ponitis foꝛtune menſam ⁊ liba tis ſuꝑ eã numerabo vos in gladio. Po/⸗ nunt mẽſam foꝛtune qui ludunt exponen tes ſe ſoꝛtune.Et iſti feriuntur gladio diui ne vltionis ſiue in pñti per tpalia flagella ſiue in futuro per eternas penas.¶ Sʒ cir ca hoc q̃ritur quid iuris cũ altercantibus duobus:puta petro ⁊ martino ſuꝑ aliquo rei euentu pꝛeterito vel futuro. Puta moꝛ te alicuius dñi vel aduentu alicuius pꝛin/ cipis vnus vt petrus aſſerit moꝛtuũ taleʒ dñm vel vẽturum talẽ pꝛincipẽ ad talẽ ci / nitatẽ infra certũ tempus. Quod ſi ſecus fuerit obligat ſe martino daturum centuz vel ſimile. Ita tamẽ ꝙ ſi ita non eſt vt aſſe ruit martinus qui tenebat contrariũ verſa vice teneatur dare petro centum vel ſimile ſim conuentionẽ adinuicem factam:vtruzʒz tale lucrum ſit licitũ: Reſpõdent dectoꝛes ꝙ non:ſed eſt turpe lucrum ꝓcedẽs ex aua ritia ⁊ nulli deſeruiens vtilitati: ſed vanita ti. Mon tñ reſtituere opoꝛtet de neceſſitate ſed pauperibus eſt erogandum: hoc ma gis ex conſilio qᷓ; ex pcepto.Et videtur ha — — bere ſimilitudinẽ aliq̃ᷓ; ad ludũ q;tum ad futuꝝ euentum. Mulla eni lex mãdat reſti tutionẽ in huiuſmodi:et ſi lex diuina ⁊ na⸗ turalis ꝓhibeat oẽm actũ auaritie ⁊ illici te acquiſitiõis vt meretricij ⁊ toꝛneamẽti. Be varijs opinionibꝰan ſint reſtitnéda ſita per ludos ꝓhibitos 1Cap. 3. Ertium myſteriuz declarandum de ludo dicitur reſtitutionis.Scðʒ eni ſiis reſtituere quod acquiſiuit per luduzʒ de iure diuino:ita ꝙ non debet pauꝑibus erogari ſed reſtitui niſi cum neſcirentur vł non inuenirentur pſone:ſicut accidit in ali is reſtitutionibus.¶ Pꝛimus caſus eſt cũ acquirit quis ab hijs qui alienare nõ poſ⸗ ſunt ſm Maymundu vt ſunt furioſi ꝓdigi minoꝛes.xx.annis ⁊ maxime pnpilli ⁊ mẽ tecapti ſurdi muti ceci ⁊ qui perpetuo mo⸗ bo laboꝛant. Qꝛ eni tales rei ſue pꝛonidẽ non poſſunt dandi ſunt eis tutoꝛes vel cu ratoꝛ es. Inſtituta de curatoꝛibus g. Furio — ſi. Et quod dictum eſt de pꝛodigis videtur intelligendum de hijs quibus ratione pꝛo digalitatis dati ſunt curatoꝛes a iudice et Tho. 22. In tribus caſibus tenetur ul Po, wonen io ui ſagels Szar nubos Alao mmer npn nün Aillian liſas 1cnz; ytaſe ürenß elſimie nytmʒ cloꝛes graa ganids Gme woca leuur ha um Gut ſi natna/ 1 lici emmit. cünide . ncund 1s cnem e lch panpb⸗ Grcnurn midimmndl non de alije. Serui etiam eum quicꝗd ha bent ſit dominoꝛũ.Et quicquid ſeruus vti lis acꝗrit dño ſuo acquirit.C.per quas per ſonas nobis acquiritur.l.pꝰ.ff.de tempo ribus publicis.l. Pecuniazʒ.quare ipᷣi ſer ui alienare nõ poſſũt. Sed religioſi ſiqua haberent ad vſum ſuum vel per admini/ ſtrationem illa tamẽ donare vel alienare nõ poſſũt illicite vt in ludis:vnde qui eis vincerent etiam pꝛelatis ad reſtitutionem tenentur vel monaſterijs vel pꝛelatis. Cle rici q;tum ad res eccleſie alienare nõ poſ- ſunt in ludis:fſilijfamilias qui emancipati non ſunt a patre alienare non poſſunt per ludum vel alios modos.Similiter vxoꝛes ſi non habent parafrenalia.Qui itaqʒ ac⸗ quirit ab hijs per ludum tenetur reſtitue/ re tutoꝛibus vel curatoꝛibus vel pꝛelatis aut dominis eox:niſi foꝛte ſit quid modi/ cum de quo pꝛeſumi poſſet ꝙ curatoꝛes ⁊ alij pꝛenominati non curarẽt. ¶ Secũdus caſus eſt cum acquirit quis per fraudes: puta vtẽdo falſis taxillis vel aliomodo de cipiendo. Nam hoc reſtituenduʒ eſt ei qui amiſit vel hñti curã eius. Reputatur eni hoc vt furtum. Tertius caſus eſt cũ quis attraxit aliquem ad ludum per vim vel ni miam impoꝛtunitateʒ ſiue in pꝛincipio lu di ſiue in medio cuz alius vellet dimittere ludum ⁊ alius non ſinit.Cum auteʒ quis lucrat᷑ in ludo cũ volũtario valente aliena re ⁊ ſine fraude:an reſtituere teneatur. Ali qui dicunt ꝙ debet illud pauperibus ero/ gare ⁊ de neceſſitate ⁊ non poſſe ſibi retine re.Alij vo dicunt hoc de honeſtate conſilij non de neceſſitate pꝛecepti fiendũ.Et quã uis pꝛima opinio ſit ſecurioꝛ ⁊ ideo potius conſulenda non tamen de neceſſitate ipo/ nenda. Mam Tho. ⁊? Riccardus in quar/ to nil dicunt de erogatione pauperibus ſiẽ da quo ad eos qui nõ ſunt aſtricti legibus imperialibus. Joannes andree ⁊ Joânes calderini ſuper c Clerici de vita ⁊ honeſta te clericoꝛum.dicunt tutum eſſe talia pau/ peribus erogare nõ tamen dicunt ſoꝛe ne ceſſarium. Franciſcus de z abarellis dicit: poſſe deſendi talem opinionem ſcilicet ꝙ non debeãt omnino talia pauperibus ero gari: quia conſuetudo potuit vominiũ per uS dentis in vincentem tranſferre Joãnes de imola iſta allegat ⁊ nõ repꝛobat. Raymũ dus etiam in ſumma ſua dicit ꝙ lz multi ſapiẽtes dixerint acquiſita per ludos alee non reſtituenda ſed pauperibus erogãda. Tamen modo ſic ſeruatur ꝙ nec ad erogã dum pauperibus ſint cogendi. Sed ſieri põt de huiuſmodi elemoſyna ſicutde me⸗ retricio quod vtiqʒ conſulitur non impera tur. Pætrus de palude dicit in quarto ali quos tenere ꝙ qui non eſt locupletioꝛ am plius non tenetur qui ſcilicet perdidit qðᷣ ben ludũ fuerat lucratus lege humana ꝓ⸗ ibitum.quia talis nonerat obligatꝰpau peribus ratione alicuius recepti ab eis vł commiſſi in eos.Igitur ne detur via ludis ⁊ turpibus lucris conſulendum eſt ⁊ pſua dendum ad eroganduz pauperibus ? pꝛe cipue q;tum ad illud quod remanet in lu cro vltra perdita in eo ⁊ alia ſaltim paula⸗ tim a per interualla tempoꝛuzʒ. Non tamẽ vt eſt dictum quis eſt ad hoc cogẽdus.Sʒ diſcrete ſi fieri poteſt inducẽdus. Coꝛꝛigãt ſe itaqʒ luſoꝛes ⁊ reuertãtur ad dñm quia ipſe dabit illis gratiã ⁊ tandẽ gloꝛiaʒ ſem piternam Amen. ¶ Feria tertia poſt dominicam oliuarum⸗ Se peccato odil. Sermo ädrageſimus quartus. Derũt megra tis. Scribunt᷑ hec verba pᷣs.ʒ4. MBuffocauit mentes phariſeoꝛũ ardens odium quod ad chꝛiſtum pꝛopter ſuam iniquitatem habebant.Illo eniʒ ex cecati omnem iuſticiaz peruerterunt oĩſq; h'umanitatis obliti moꝛtem crudeliſſimaã innocentis ieſu pꝛocurare conati ſunt. Si miles autem illis efficiuntur pleriqʒ chꝛi/ ſtiani qui odio pꝛoximoꝛum detenti nec cõ fiteri neq; communicare volũt. Inuetera ta quippe odia ⁊ inimicitias retinentes: diabolo potius placere ſtudent q; chꝛiſto. Mon mouentur ſtimulo conſcientieę: non pꝛeceptis eccleſie:non amicoꝛuzʒ ſuaſione: non doctrina pꝛedicatoꝛum: non deniqʒ memoꝛia chꝛiſti ieſn pꝛo nobis cruciſixi- Iccirco in pꝛeſenti ſᷣmone decreui de odio in generali loqui de quo redemptoꝛ noſter dicit verba pꝛopoſita: affirmans ꝙ iudei oderunt eũ gratis ideſt ſine cauſa.iſtin⸗ guemns autẽ triplex odium. Ib meſt odium dei. Tꝛi eſt odium ſui. ¶Qzeſt odiuz ꝓximi. WBe odio dei qualiter.ſ.⁊ ex qua cauſã põt haberi odio:⁊ ꝙ odiũ dei eſt grauiſſi⸗/ mum peccatox. Rimum eſtodium dei ſumme fugi deremus tnia. ſ. Poſſibilitatem. HCaulſalit atem. C¶Bꝛauitatem. ¶Pꝛimo conſideremns de odio dei poſſi bilitatem. Quomodo videlicet poſſit de/ us haberi odio. Quod ſic declarat Tho. 22.4.34. Odium inquit eſt quidam mo/ t us appetitiue potentie que non mouetur niſi ab aliquo appꝛehenſo. Deus autem dupliciter appꝛehendi ſiue cognoſci po ⸗ teſt ab homine. Anomodo ſ̃ᷣm ſeipſum: puta cum per eſſentiam videtur.Aliomo/ do per effectus ſuos cum ſcilicet inuiſibi / lia dei per ea que facta ſunt intellecta con/⸗ ſpiciuntur. Deus autem per eſſentiam fu am eſt ipſa bonitas quam nullus odio ha bere poteſt quia de ratione boni eſt quod ametur. Et tdeo impoſſibile eſt ꝙ aliquis videns deum per eſſentiam illum odio ha beat. AUnde Bionyſius libꝛo de diui.nomi nibus.c.A.ait.Omnibus amabile? dili /⸗ gibile eſt pꝛimum bonum ⁊ pulchꝛuʒ. Eſt autem ipſẽ deus ipſa bonitas ⁊ pulchꝛitu do. Inquantum autem deus cognoſeitur per effectus ſuos ſciendum ꝙ aliqui effe ⸗ ctus dei ſunt qui non poſſunt vllo modo contrariari voluntati humane vt eſſe viue re ⁊ intelligere.Quodlibet autem hoꝛum eſt appetibile ⁊ amabile omnibus. vnde ſᷣm ꝙ deus appꝛehenditur vt actoꝛ hoꝛũ effectuum videlicet inquantuʒz eſt creatoꝛ benefactoꝛ veritas ⁊ huiuſmodi non po/ taſt odio haberi.Jdeo Dion yſius ait ꝙ de us omnia conuertit ad ſeipſum inquantũ ſcilicet eſt omnibus pꝛincipium eſſendi qꝛ omnia inquantum ſunt tendunt in dei ſi⸗ endũ ad deteſtandum de quo conſi militudinem qui eſt ipſum eſſe. ¶ Secun do conſideremus de odio dei cauſalitatez. NHNam ſunt quidam efectus dei qui ex ma licia hominum ſunt ipſis cauſa vt deũ odi ant:quia repugnant inoꝛdinate humane voluntati.Hij ſunt pꝛohibitio peccatoꝛũ. Inflictio aduerſoꝛuzʒ. Et denegatio deſide ratoꝛum.Ex hoc enim ꝙ deus pꝛohibet aliqua mala que aliqui vellent facere. Sʒ conſcientia remoꝛdet ⁊a non ſinit ita libere agere ſine ſtimulo remoꝛdente: vel etiam quia alij nõ aſſentiunt male voluntati eo rum ex pꝛohibitione dei.IJdeo odiunt deũ qui talia pꝛohibuit.Aliqui vᷣo odiunt de/ um pꝛopter aduerſa que ſuſtinent a deo:ꝛ:- numero iſtoꝛuz ſũt damnati de quibus in PS.dicitur. Superbia eoꝛuz qui te oderũt aſcendit ſemper. Non tamen omnis qui odit penas odit deum. NHam multi tolerãt patiẽter penas ex reuerentia diuina.Sed pꝛoꝛumpere in odium ipſius dei puniẽtis tanq; iniuſte puniat quod faciunt damna ti:hoc eſt odire diuinam iuſticiam. Alij o odiunt deum cum non implet illoꝛum de / ſideria quod ſepe facit pꝛo ipſoꝛum beneſi cio quibus dicere poteſt. Heſcitis quid pe tatis. ¶ Tertio conſideremus de odio dei grauitatem.Eſt quippe peccatũ iſtud gra/ uiſſimum:⁊ vt inquit Z ho.Omnium pec catoꝛum peſſimum quia opponitur dile/ ctioni dei que eſt optimũ hominis. Et ſᷣm philoſophũ.S.ethicoꝛum. optimo opponi tur peſſimuz. Inſuper deſectus peccati cõ ſiſtit in auerſione a deo que auerſio ratio/ nem peccati non haberet niſi voluntaria eſſet. vnde peccatum conſiſlit in volunta/ ria auerſione a deo. Sed hec voluntaria auerſio per ſe impoꝛtat᷑ in odio dei.In ali⸗ is vo peccatis participatiue ⁊ quañ ꝑ ali ud. Si cut enim voluntas per ſe inheret ei quod amat ita ⁊ ꝑ ſe refugit id quod odit: vnde quando aliquis odit deuʒ auertitur ab eo m ſe voluntas eius.Sʒ in alijs pec catis pnta cuzʒ foꝛnicatur non auertitur a deo m ſe ſed ſᷣm aliud inq; tum.ſ.appetit inoꝛdinatã delectanonez que habet anne xam auerſionem a deo. Semp antẽ id qðᷣ eſt per ſẽ eſt potius eo quod eſt per aliud. CBDeodio ſuipſius: et quomodo vnuſ⸗ W G (Sean lrn, Mierm Nüodd humane antori. deſe nobiet e; ia lbar Ndlanm Untanes nt des tuntde⸗ tadeo ubooin odenit logui lerit Sed lins mna vnde! jbeneh ilpe to da Agra⸗ n pee ur de/ Luim opponi ecnnic orano/ luntund olunt/ Gntana Sdli oa erete lodit: mive s pee⸗ itura ppenit anne d alic⸗ gſqʒ tenetur ex charitate diligere ſe coꝛ pus ꝓpꝛiũ 1c peccato:es non ſe diligüt. ab. 2.. Ecundũ eſt odins miipſiins cũ quis odit ſemetipſum. Sed vt clariꝰ hoc intelligatur tria hoc loco dubia ſũt Cpmytrũ homo teneatur diligere ſemet/ ipſum ex charitate. Camnvtrũ coꝛpoꝛa noſtra ſint ex charitate diligenda. vytrũ peccatoꝛes diligt ſeipſos. ¶Ad pᷣm dubiü reſpondet Tho. 22. q. 25. cum charitas ſit amicitia quedã dupli/ citer poſſumꝰ loqui de charitate. Anomo do ſub communi ratione amicitie. Et ᷣm hoc dicendum eſt ꝙ amicitia pꝛopꝛie non habetur ad ſeipſum ſed aliqd maius ami citia quia amicitia vnionem quandaz im poꝛtat. Dicit enim Dionyſius ꝙ amoꝛ eſt virtus vnitiua vnicuiqʒ autẽ ad ſeipſum eſt vnitas que eſt potioꝛ vnione. vnde ſi/⸗ cut vnitas eſt pꝛincipiũ vnionis ita amoꝛ quo quis diligit ſeipſum eſt foꝛma ⁊ radix amicitie.In hoc enim amicitiam habemꝰ ad alios ꝙ ad eos nos habemus ſicut ad noſipſos. Oicitur enim.ↄ.ethicoꝝ.q; ami cabilia que ſunt ad alterum venerunt ex hijs que ſunt ad ſeipſum. Sicut autem de pꝛincipijs non habetur ſcientia ſed aliꝗd maius ſcilicet intellectus. Aliomodo poſ ſumus loqui de charitate ſᷣm pꝛopꝛiam ra tionem ipſius ꝓut.ſ.eſt amicitia hominis ad deum pꝛincipaliter ⁊ ex conſequenti ad ea que ſunt dei inter que eſt etiam ipſẽ ho mo qui charitatem habet ſicut ⁊ inter cete ra que er charitate diligit. Quare homo diligit ſeipſum ex charitate ſm pꝛopꝛiam rationem charitatis non ſm cõmunt᷑:ſᷣm quam dicit Gꝛegoꝛiꝰin homelia.inus ꝙ̃; inter duos charitas haberi non poteſt. Secundũ dubium fuit vtrũ coꝛpoꝛa no ſtra ſint ex charitate diligenda. Et quidaʒ dicunt ꝙ non. pᷣ quia Joannis.iꝛ2. c. ſeribi tur. Qui amat animam ſuam perdet eam conſtat ꝙ anima non ſtat ibi niſi pꝛo vita carnali ergo coꝛpoꝛa non ſunt diligenda. Secundo nihil eſt ex charitate diligenduzʒ gquod impedit hominem ad aſſecutionem 7 12⁶ beatitudinis.Sed caro coꝛpoꝛis noſtri eſt huiuſmodi.Ergo ⁊c.Ait enim Aplus ad alathas. S. c. Caro concupiſcit aduerſus ſpiritum ⁊ ſpiritus aduerſus carneʒ. Et ad romanos..c.Inuenio aliam legẽ in mẽ/ bꝛis meis repugnantem legi mentis mee ZLertio ratio imaginis ſiue expꝛeſſa aſſimi latio ad deum eſt illud quod facit creatu⸗ ram diligi ex charitate.Sed in coꝛpoꝛe cõ municamus cum bꝛutis nec perfectio ima ginis repitur in nobis ex parte coꝛpoꝛis quare ⁊c. Sed contrariũ oſtenditur ꝑ ſcri⸗ pturas. Nam Alugꝰliꝰp de trinitate ponit quatuoꝛ ex charitate diligenda inter que enumerat coꝛpus. Et Aplus ad epheſios 5.c.ait.viri diligere debent vxoꝛes ſuas ſi cut coꝛpoꝛa pꝛopꝛia. Reſpõdetur ergo ſʒ Bonauenturã in 3 i.28. ꝙ cuz charitas ſit pondus inclinans ad ſummũ bonuʒz et perſectam beatitudinem omne illud facit diligere quod eſt beatũ vel btincabile. Cõö⸗ tingit autem aliquid eſſe beatũ triplicit᷑.ſ. per eſſentiã: ⁊ per pꝛimã influentia: 2 per quandã redundantiã. Hinc eſt ꝙ oĩa iſta ſũt ex charitate diligenda ſᷣm pꝛius ⁊ po⸗ ſterius:ſm magis ⁊ minus.beatũ aũt per eſſentiam eſt ſolus deus.beatũ per pꝛimã influentiam eſt ſpũs rationalis. heatũ de niqʒ per quandà redundantiã eſt coꝛpus humanuz in quod gaudiũ gloꝛie reduùdat per coniunctionẽ ſui ad animã beatã. Hic eſt ꝙ charitas facit nos diligere deũ 2 ra⸗ tionalẽ ſpm̃ ⁊ ctidtcoꝛpus noſtꝑ.ſ Zd pᷣm in contrariũ adductũ eſt dicendũ:ꝙ in coꝛ poꝛe noſtro eſt vicioſitas concupiſcentie 2 bonitas nature.Et quia vicioſitas cõcupi ſcentie inclinat ad malum ideo eſt odien/ da ⁊ ſiquis eam diligit odit animã ſuam. Quia vo bonitas nature oꝛdinata eſt ad ſummũ bonum quodàmodo cõparticipã dum: ideo eſt diligẽda.Cũ ergo deus hoꝛ tatur ad odiendà aiam nr̃am ſiuc carnalẽ vitã ex hoc non ↄcludit᷑ ꝙ coꝛpoꝛa nr̃a nõ ſint ex charitate diligẽda ſimplicit᷑ ſʒ ꝙ nõ ſũt diligenda qᷓ tũ ad vicioſitatẽ concupi⸗ ſcentie.& hox patet reſponſio ad ſecundũ obiectum ꝙ caro non repugnat ſpiritui: nec impedit ad aſſequendam beatitudinẽ pꝓppter bonitatẽ nature ſʒ ꝓpter vicioſitatẽ M .· pimre⸗ ie . –— concupiſcentie contracte. ꝗ Ad tertiuz vo dicit Bonauẽtura ꝙ Ilzʒz coꝛpꝰ humanum non ſit ad imaginem dei per ſe tamen vni tum eſt anime que eſt ad dei imagineʒ vni tum inq; in vnitate nature.Et ratione illiꝰ eſt btitudinis cõparticipabile. Ideo eſt ex charitate diligendum. Tertium dubiuz fuit vtrum peccatoꝛes diligant ſeipſos.Et ꝙ non videtur ex verbis DHauid in pᷣs di/ centis.Qui diligit iniquitatẽ odit animã ſuam. Sed contra arguit᷑.ꝗpᷣ qꝛ illud qðᷣ eſt pꝛincipiuz peccati maxime in petõꝛibꝰ reperitur.Sed amoꝛ ſui eſt pꝛincipiũ pec/⸗ cati:ergo maxime in pctõꝛibus reperitur. MNã vt dicit Augꝰlio.iA.de ciuitate.¶moꝛ ſui facit ciuitatẽ bebylonis.ſ2° arguit᷑:qꝛ peccatũ non tollit nãm. Sed hoc vnicuiqʒ conuenit ex ſui natura ꝙ diligat ſeipßm. vn de etiã creature irrationales appetunt pꝛo pꝛium bonum:puta ↄ ſeruationẽ fui eſſe⁊ alia huiuſmodi. Ergo peccatoꝛes diligunt ſeipſos.ſʒ arguitur:quia ſm Bionyli⸗ de diuinis nominibus. Oibus eſt diligibi le bonum:ſed multi peccatoꝛes reputant ſe bonos. Ergo multi peccatoꝛes diligunt ſeipſos. Reſpondet hijs Tho. 22. q. 25. Qõ amare ſeipſum vnomodo commune eſt oibus.Aliomodo pꝛopꝛium eſt bonoꝝ Tertiomodo pꝛopꝛium eſt maloꝝ.Qð eni aliquis amet id qð ſeipſuʒ eſſe exiſtimat: poc commune eſt oibus. Homo aũut dicit eſſe aliquad duplicit᷑.¶ Anomodo ſᷣm ſub ſtantiam ſuam ⁊ naturã ⁊ m hoc omnes eſtimant m bonum commune ſe eſſe id quod ſunt ſcilicet ex anima ⁊ coꝛpoꝛe com poſitos ⁊ ſic omnes homines boni⁊ mali „ diligunt ſeipſos inq; tum diligunt ſui ipſo rum conſeruationẽ quod naturale eſt vn/ de nec vicium.ſ Ideo Cicero in p de offici is ait. Mꝛincipio generi animantiũ omni eſt a natura tributum vt ſe vitã coꝛpuſqʒ ſnum tueatur declinetqʒ ea que nocitura quid eſſe ſʒ pꝛincipalitatẽ. Sicut pᷣnceps ciuitatis dicitur eſſe ciuitas.vnde qð pꝛin videantur.ſ Aliomodo dicitur homo ali⸗ cipes faciunt dicitur facere ciuitas. Sic au tẽ non oẽs eſtimant ſe eſſe qd ſunt. Pꝛin/ cipale eni in hoie eſt mens rationalis. Se cudariũ eſt natura ſenſitiua ⁊ coꝛpoꝛalis. Quoꝝ pꝛimum apoſtolus nominat iterio rem hominẽ:ꝛm vo hominem exterioꝛem ad coꝛinthios:A.c.dicens.Lʒ is qui no ſter eſt homo exterioꝛ coꝛꝛumpatur.ſ.coꝛ⸗ pus:tamẽ is qui noſter eſt homo interioꝛ renouatur de die in diẽ:ideſt mẽs rationa. lis. Mali igitur eſtimãt pꝛincipale eſſe in eis naturam ſenſitiuam vt coꝛpus. vnde non recte cognoſcẽtes non vere diligüt ſe ipſos:quia nõ ſᷣm id quod vere eſt pꝛinci/ pale in eis. Honi vo cognoſcẽtes vere ſe ipſos:vere ſeipſos diligunt:quia ſm id qð vere eſt pꝛincipale in eis ideſt hm mentem rationalem.Et hoc ꝓbat philoſophus.9. ethicoꝝ per quinq; que ſunt amicitie pꝛo pꝛia.vnuſquiſq; eniĩ amicꝰi qpᷣ quidẽ vult ſuum amicum eſſe ⁊ viuere.ſ⁊vult ei bo na.ſꝭ operatur bona ad ipſum. ſ 4* con uiuit ei delectabiliter. ꝰconcoꝛdat cũ ip ſo in eiſdem contriſtatus ? delectatus. Et ſm hoc boni diligunt ſeipſos qͥ;tum ad in terioꝛem hominem quia volunt ipſuʒ ſer uari in ſua integritate ⁊ optant ei bona q̃ ſunt bona ſpiritualia.Et operantur diligẽ ter ſpiritualia bona.Et delectabile ad coꝛ pꝛopꝛium redeunt quia ibi inueniunt bo nas cogitationes in pꝛeſenti ⁊ memoꝛiazʒ bonoꝛum pꝛeteritoꝛum ⁊ ſpem future bea titudinis ex quibus delectatio cauſatur. Similiter etiam non patiunt᷑ in ſeipſis vo luntatis diſcenſionem quia tota anima eo rum tendit in vnum. Econtrario autẽ ma/ li non volunt conſeruari integritatem inte rioꝛis hominis neqʒ appetunt ſpiritualia eius bona neq;ʒ ad hec operantur neqʒ de lectabile eſt eis ſecum conuiuere redeun⸗ do ad coꝛ quia inueniunt ibi mala ⁊ pꝛeſẽ tia ⁊ futura que ⁊ pꝛeterita que abhoꝛꝛent neq;ʒ etiam ſibupſis concoꝛdant pꝛopter conſcientiam remoꝛdentem.Et ſic conclu⸗ dendo reſpondet Tho.ad pꝛimuʒ arg ꝙ mali amant ſemetipſos amoꝛe illo pꝛopᷣo qui eſt ipſoꝛum maloꝛuʒ perueniens vſqʒ ad contemptum dei:quia ſic inclinãtur ad exterioꝛa bona ꝙ ſpiritualia contemnunt. ¶Ad ſecundũ autẽ arg“ dicit Cho.ꝙ na turalis amoꝛ nõ tollit᷑ a malis ſed puertit᷑ mõ iã dicto.¶Ad ʒm vᷣo arg“ dicendũ ꝙ mali ꝗ ſe reputant bonos decipiũt ſeipos it4 niame anine auns oan munco Inue ſcala ſektli kodoot ſcngn eſt.⸗ che lo di⸗ lun ins bio penit ten wem lig w aor Mn lex tin giita amoꝛ eoꝛum ad ſẽ eſt apparens quo⸗/ Iniquòs odio habui legem tuam dilexi a niam qui faciunt iniquitatem hoſtes ſunt nſuper peccatoꝛidus exoptabat mala in RMh anime ſue. Rꝛopterea Chꝛiſtus dixit Jo quiena. Conuertantur peccatoꝛes in iſer — ntne annis.iꝛ. c. Qui amat animam ſuam per/ num. Tertio pꝛobatur ꝙ odiuzʒ pꝛoxim ming det eam. Et qui odit animam ſuam in hoc non ſemper ſit peccatum. Omne eniz pee Lacre mundo in vitam eternam cuſtodit eaam. catum repugnat nature ſed odire inimicũ kcſen Amare animam in hoc mũdo eſt hec tem eſt naturale:ergo ⁊ꝛc. Reſpondet Tho. . nr poꝛalia bona cum peccato velle 1 acquire 22. q. 25.2.q.24· ꝙ duo poſſunt in homine gite. re. Et licet hoc videatur ex amoꝛe pꝛocede conſiderari. Natura ſcilicet ⁊ culpa.ſᷣm na nrin re odio tamen magis eſtimputandum:qiꝛ turam quꝗ a deo habẽt capaces ſunt bea/ Enctt ſic acqritur eterna perditio. titudinis ſuper cuius communicatiõe fun fmitch CO odium pꝛoximi eſt graue peccatnʒ daturchanias: ⁊ m hoc omnes homies ennen 7 de oꝛiginalibus eius cauſis atq; tribus diligendi ſunt boni ? mali⁊ nullus odien Nhng peſſimis fructibus ab odio ꝓcedentibus. dus. Scom culpam vo qua aduerſantur aneh⸗ —a LCap̃. 3 N. deo peccatoꝛes ſunt odiendi etiam pater dipul t Srtium eſt odiũ pꝛoximi.de quo cõ mater2 pꝛopꝛinqui.DHebemus eni in pec bo uüſiceremus tria videlz. catoꝛibus odire ꝙ peccatoꝛes ſunt: ſed di c pᷣ eius offenſionem. ligere ꝙ homies ſunt.vnde Leo papa di. ai · C“ eius oꝛiginationem. 86. c. Oè dio. Odio inquit habeantur pec ,Et P veius fructiſicationem. cata ⁊ non homines.Et ſic ſoluuntur obie adin eim eongdcren de odio pꝛoximi cta. Nam parentes q;tum ad naturam ⁊ offenſionem. Eſt enim peccatum odiũ pꝛo affinitatem qua nobis coniungunturſᷣm Nnai ximi ab alijs diſtinctum ⁊ moꝛtale quudo pꝛeceptum dei ⁊ nature diligendi ſũt ⁊ ho n diigi eſt ſm deliberationem rationis. Qð pꝛo / noꝛandi.Odiendi autem ſunt q́;tum ad cad batur. Ham Joannes pᷣ ſua canonica.c. hoc ꝙ impedimentum pꝛeſtant nobis ten int bo 2. ait. Qui odit fratrem ſuum in tenebꝛis dendi ad perſectionem diuine iuſticie. Sic mie; eſt. Et. 3. c. Qui odit fratrem ſuum homici dauid odio habebat peccatoꝛes quia odie eben da eſt ſcilicet anime ſue. Et de pe.di.pꝰ.c. bat illoꝛum iniquitatem. Similiter inimi morr. lloomicidioꝝ. Nam qui occidit et qui odit ci habendi ſunt odio non q́;tum ad natu⸗ ihſisre 2 qui detrabit pariter homicida eſt. SGSz ram ⁊ bona que habent a deo:ſed quantũ mimne⸗ poſſet quis obicere ꝙ non omne odiũ pꝛo ad eoꝛum culpam: ſm quã ſunt nobis ini ina/ imi ſit peccatuz. Et p̊ pꝛobatur: quia nul mici. C Secundo conſiderem de odio pꝛo Nomint um peccatum inuenitur in pꝛeceptis vel ximi oꝛiginationem.S coᷣm eni Durandũ ninnl in conſiljs diuine legis ſim illud pꝛouer/ ordinis minox in ſũma ſua ex triplici can rnechd bioꝛum. 8. c. Recti ſunt omnes ſermones ſa oꝛitur oduum. edent mei vnde non eſtin eis pꝛauuʒ quid neq; pᷣ eſt di plicentia veritatis. e ⸗ peruerſum. Sed Luceæ.ið.dicitur. Siquis C ꝛ2aeſt diſplicentia bonitatis- oncn venit ad me ⁊ non odit patrem ſuum ⁊ ma Cʒediſplicentia recepte penalitatis. nrcpla⸗ trem vxoꝛem ⁊ ſilios adhuc autem aniNi C Pꝛima eſt diſplicentia venitatis. Alig cle⸗ mam ſuam:non poteſt meus eſſe diſcipu, enim ſunt ita peruerſi ꝙ odio habent dili⸗ ren lus.Secundo /ꝓbatur ꝙ odium pꝛoximi gentes ſe ⁊ amant odientes ſe ideſt qui ve pioße non ſemper ſit peccatum. Nam odire pec/ re nocent ſibi inducentes ad mala ⁊ econ/ novſ⸗ catoꝛes non eſt peccatuzʒ. Sed peccato:es rra retrahentes a malis per admonitionẽ iiurnt ſunt pꝛoximi noſtri:quia vt dicit Augꝰ in odiunt: ⁊ hoc pꝛopter di licentiam verita mmnnt pꝛimo de doctrina chꝛiſtiana.Cum dicitur tis.vnde Terentius ait. Aeritas odiuʒ da og diliges pꝛoximum tuum omnẽ hominem rit.De numero hoꝛum fuit achab rex iſra gun noueris pꝛoximum eſſe putandnm. ergo el qui dicebat de Michea pꝛopheta. Ego hci ac᷑. Qð autem peccatoꝛes odio ſint haben odi eum quia non pꝛophetat mihi bonum ſed tm malum:vt ſcribitur tertij Regum iſſe di patet ex verbo Oauid ſancti: qui dixit. 22. . Quia enim dicebat ſibi veritatem re/ pꝛehendens eum⁊ pꝛenuncians que icur reret cum populo ꝓpter peccata ſua ⁊ nõ adulabatur regi:vt pſeudo pꝛophete qui pꝛenunciabant ſibi ꝓſpera: ideo ipſũ mi⸗/ cheam odiebat. ¶ Secunda cauſa ex qua naſcitur odium eſt diſplicentia bonitatis. uſd ali enim eoipſo ꝙ mali ſunt bonos vi dere vel bona de eis audire non poſſunt. Quod ꝓcedit ex iuidia vel quia virtus bo noꝛum confundit ⁊ obſcurat malitiam ini uoꝛum.Sicut geneſis.ʒ7.c.dicitur de io eph.ꝙ oderant eum fratres ſui nec pote/ rant ei quicqᷓ;ᷓ pacifice loqui.quod erat p⸗ pter ſingularez bonitatem eius.vnuſqſqʒ eni ait Hieroꝰ moꝛibus ſuis fauet. Sicut enim onis delectabilr conuerſatur cuʒ oue 2 lupus cum lupo:ita malus delectatur æ amat malos ſimiles ſibi:⁊ bonos contra rios moꝛibus ſuis odit. ¶ Tertia cauſa ex qua oꝛitur odiuz eſt diſplicentia concepta ex aliq̃ iniuria recepta.Sicut abſalõ odie/ bat amon fratrem ſuuzʒ pꝛopter oppꝛeſſio nez ſoꝛoꝛis ſue thamar ſimulanitqʒ diſpli centiam quouſqʒ vindicaret iniuriam fra tre occiſo.vi ſeribitur ſecundi Megum.iʒ. c. Sic eſau oderat fratrẽ ſuum iacob ⁊ mi nabatur occidere quia abſtulerat ius pꝛi⸗ mogeniture ⁊ paternam benedictionẽ: vt patet geneſis.27.c.quod tamen iacob iu/ ſte fecerat.Eſt autem peccatum iſtud mul tum generale? ſatis multiplicatum. Naʒ vix ho mines odium ſemel conceptum no lunt dimittere quaſi licitum eis videatur. Nec aduertunt ꝙ dum in odio manẽt nõ tm̃ vnum peccatum moꝛtale committunt ſed totiens quotiens iniuriam receptã ad memoꝛiam reuocantes actualiter illis op tant mala quos odiunt. Qõð autem dictũ eſt antiquis.Odio habebis inimicum tu um. Mathei..c. Non erat illa ſententia in lege dei:ſẽd ſalſa gloſa quam faciebant legis doctoꝛes ſuper illud Leuitici.ié.cꝰ. Diliges amicum tuum ſicut teipſum. Ex hoc arguebant a contrario ſenſu dicentes Ex quo amicus diligi pꝛecipitur:ergo per contrariũ inimicus odiri mandatur. Sed tale argumẽtum eſt validum quando con Karium non habetur in lege.Sed expꝛeſ/ — ſe mandabat deus contrarium in ipſa le⸗ ge ſtatuens ꝙ ſiquis tranſiens per viam videret iumentum inimici ſub ſarcina in terram lapſum non pertranſiret ſed iuua ret ad leuandum ipſum. Ideo chꝛiſtus ta lem falſam expoſitionẽ repꝛobãs ait. Ego aüt dico vobis diligite inimicos veſtros. ¶ Tertio ↄſideremus de odio ꝓximi fm⸗ ctiſicationez. Pꝛoducit eni tres peſſimos fructus. Cpꝰeſt coꝛdis obduratio. Q¶ꝛ crudelitatis actio. Cʒꝰdaniſicationis malignatio. Odiuz enim inter cerera peccata indurat coꝛ terribiliter vt merito poſſit de odiente veriſicari illud qðᷣ dicitur Job. Ai. Co: eiꝰ⸗ indurabitur quaſi lapis.Conditiones au tem duri coꝛdis ponit Bernardus in liꝰ de conſolatione ad eugenium dicens. Coꝛ durum eſt quod nec compunctione ſcindi tur:pietate non molitur:pꝛecibus non fle ctitur:minis non cedit:flagellis obdurat᷑ Coꝛ durum ait ſapiẽs male habebit in no uiſſimo. Hec oĩa impleri videntur in odiẽ te. Ham coꝛ eius non poteſt habere contri tionem.vnde nec in conſeſſione abſolutio nem nec veniaz nec communionẽ᷑. Expꝛeſ ſe enim dicitur de pe. di..c.Falſas.ꝙ ta/ lis qui odium tenet in coꝛde admitti nõ de bet ad penitẽtiam:ſcilicet ꝙ abſoluatur a confeſſoꝛe:⁊ q́;tomagis permanet in odio tantomagis induratur. Pietate non mo⸗ litur talis quia ⁊ ſi videat inimicum in ad uerſitate nõ compatitur ſed appetit ei ma ioꝛa mala vſqʒ ad cõſumptionẽ.Sic iudei odientes chꝛiſtum non fuerunt moti pieta te ad ip̃m cum viderẽt eum t erribiliter fla gellatum quod fecerat pilatus ad flecten/ dum eos ad pietatem erga eum ſed volue runt eũ oĩno crucifigi vt ſatiarent᷑ de penis acerbiſſimis eiꝰ ⁊ obpꝛobꝛijs. NHNec flectit᷑ pᷣcibus odiẽs. Nã ſi amici vicini ⁊ religio- ſi ⁊ plati depᷣcentur tales vt odia dimittÄt inimicitias non acquieſcunt. Hon cedit minis odics:qꝛ ⁊ ſi fiant ei cõminationes a pꝛedicatoꝛibus multoꝝ maloꝛũ que deꝰ pꝛo odio ſuo inſerret ⁊ pᷣcipue damnatiois eterne non videtur curare.Flagellis obdu CVPꝛimus fructus eſt coꝛdis obduratio fa les! nm Ghan heſi croc fag lgnt Coe n bal⸗ per pinn meina i ſediunn iſtnsn al Eg peſhos⸗ eſnen Obdureth Aimdun L ocene ,Cr nes 4 1s in no Coꝛ ſcndi Ne reat . chitin ⸗ ur n odi ronm hol bnie⸗ ſg gittino at natinoc lenonn jamnnt gameini Stiti nonien ilicr i⸗ Sſcuen- rolue e penis feci religeo⸗ dimmitti goncelt nanone cnue mnande ratur. Nam incurrit in damna ? infirmita tes moꝛtẽ familie ſentit ⁊ tamẽ odium te/⸗ net.vnde ⁊ in nouiſſimo male habebit qꝛ in moꝛte cum odio tranſiẽs a demonibus cruciandus ad inſerna deſcendet. C Scdᷣs peſſimus fructus odu eſt cudelita s.Cayn ex odio ita crudelis factus eſt vt nõ parce ret germano abel innocẽti. Geneſis.A.cꝰ. Egyptij qui oderant hebꝛeos: vt habetur Cxodi pᷣ.c.affligebant eos multis modis vſq; ad fubuerſionem paruuloꝝ naſcẽtiuʒ in flumine.¶ Tertius fructus odij eſt dã⸗ nificatio. Ham odiens querit in exoſo ſe⸗ ptem genera damnox vel ſimul vl ſepara tim ⁊ in quolibet committit᷑ moꝛtale.ſ pᷣ damnum in ſubſtantia appetẽs ꝙ ipſam amittat vel diminuat ⁊ ad hoc operatur ſi poteſt per ſe vel per alios.zmnum in ſama quia detrahit ſibi 1 bona audita de exoſo peruertit.ſʒ damnum in patria qꝛ querit quomodo expellatur de ciuitate v ſaltem hoc deſiderat.ſꝗdamnũ in fami/ lia quia appetit inſirmitatem vel moꝛtẽ fi lioꝛũ vel damnationẽ ⁊ iniurias eius. in damnum in libertate quia appetit ꝙ icar ceretur ꝓpter debita ⁊ ſimilia.ſmdamnũ in coꝛpoꝛe quia cupit illum iſirmari vłmo ri vnde ⁊ ſi ipſe non occidat deſiderat ꝙ de us vel alius id ſaciat. 2 damnum eſt in anima quia vellet animam eius ad iferna⸗ deſcẽdere.Sed econuerſo deponẽtibꝰodia ꝓpter chꝛiſtum ⁊ inimicis veniam petẽti⸗ bus ob eius amoꝛem indulgẽtibus abu dantiſſime gratia eius infunditur. Gꝛa dis ẽ vtiqʒ hec elemoſyna coꝛdis ⁊ deo be nedicto acceptiſſima miꝑ in modum. Hi/ xit eni dñs ieſus xpᷣs Mathei.o.c. Si enĩ dimibitis hoibus peccata eoꝝ dimittet vo B bis pater veſter celeſtis peccata via. Et vt nos moneret exẽplo: exiſtẽs in cruce:poſt vincula:poſt flagella:poſt ſputa:poſt liuo res:poſt coꝛonà ſpineã:pẽdẽs in medio la tonũ pꝛo ſuis ꝑſecutoꝛibus oꝛauit dicẽs. Piꝛ igſce illis qꝛ neſciũt ꝗd ſaciũt. O piũ verbü. O ardẽs depᷣcatio.O deniq; inau dita maſuetudo. Non ↄquerit᷑ benignꝰ ie ſus.Nõ impcat᷑ malũ iudeis crudeliſſmiꝰ ſed veniã quã tñ non meruerũt.J ccirco gꝗ ſuo amoʒꝛe odia deſerunt ſibi admodũ cõ⸗ ¶ Feria ma 2³ placèt ipſiſq; lEſe quodãmodo reddit obłᷣ gatũ.ꝗ¶ Uñ extat exemplũ de ſancto Joan ne gualberto. Bic cũ miles ſoꝛet ⁊ inimici tias hẽet moꝛtales cum quodam qui eius auunculũ interſecerat:vna dieꝝ cũ eſſet ar mis accinctus ⁊ iueniſſet ininicũ ſuuz ſo lum ⁊ iermẽ aggreſſus eſt eũ vt iterficeret. At ille ꝓſtratꝰ in terrã rogauit eũ ob amo rẽ illius qui tali die pꝛo nobis oĩbꝰpaſſus ſuerat vt ſibi ignoſceret.Erat eni ſexta ſe⸗ ria. Ad cuius pꝛeces ſubito emollitum eſt coꝛ eius.Et odio depoſito dixit.Ob amo⸗ rẽ cruciſixi non poſſum tibi nõ indulgere: cũ ipſe pꝛo nobis inimicis ſuis moꝛtẽ gu⸗ ſtauerit iſta die: vade igitur ſecurus ⁊ bñ ſac quia ego tibi omnẽ iniuriam remitto. Poſt quod cũ acceſſiſſet ad eccleſiã ſancti miniatis pꝛope floꝛentiam in monticulo vbi nunc moꝛantur monachi montis oli⸗ uagrum oꝛanti ipſi ante imaginem cruciſixi ip ſa imago inclinauit ſibi caput quaſi gra tias agens de iniuria remiſſa inimico pꝛo pter eum.Et adhuc oſtẽditur ibi talis ima go. Et ita conuerſus eſt ille Joannes gual bertus ad deũ ꝙ dimiſſo ſeculo oꝛdinẽ iſti tuit ſpecialẽ.ſ.vallis vmbꝛoſe ⁊ miraculis multis claruit canoniʒatus ab ecclia. De ponantur ergo odia ⁊ ceſſent diſcoꝛdie: vt ic digne ſuſcipiẽtes viuiſicũ ſacr̃ʒ dignos os faciamus gr̃a xpᷣi qui eſt benedictus in ſecula ſeculoꝛum Amen. A poſt dñicam oliuarum. De mi uerſione latronis pẽdẽtis in cruce Sermo quadrageſimus quintus. hede meenz in baracliſh. Piſſſimi ieſu ad latronẽ loq̃n is vBa ſt iſta oꝛiginalt Zuce.23. co. in euangelio hodierno. Sũ pẽdebat in cruce ieſus xpᷣs filius dei pꝛo ſalute hoibus affe rẽda exhibuit miſericoꝛdiã ſuã latroni qui cruciſixꝰ erat a dextris eius. In illo ꝗppe fiducia dat᷑ oibus peccatoꝛibꝰꝗ ad pniam redire diſponũt vt ſecuri currãt ad pedes ſaluatoꝛis mũdi ꝗ neminẽ abicit ad ſe ↄfu giẽtẽ. Et vt inꝗt deuotꝰ. Hernardus hoieʒ alloq̃ns pctõ:c.Caput habet xpᷣs iclinatia — ad te falutandinn. Os claufum acte oſcu landum:pedes cruciſixos ad tecuz perma nendum:bꝛachia aperta ad te amplexan dum:latus apertuʒz ad te diligendum:⁊ to tum coꝛpus in cruce extenſum ad ſe totuʒ tibi largienduz. Pꝛopterea vt ardẽs cha ritas filij dei ad laronem conuerſũ ⁊ quoſ libet humiliatos pctõꝛes noſcat᷑:in pꝛeſẽti lermone de illo latrone tria myſteria decla rare ſtudebimus: p merit de ipſius merito. Tꝛ npe ipfius pꝛemio. C z'nde ipſius pꝛiuilegio. ¶. Be ſeptẽ virtutibus latronis a ſpᷣu ſcõ ſibi ifuſis in gbus apparet amplitudo me riti eius. Ea vm. Rinmum myſterium declarandum » Rent de illins latronis merito. Nazʒ Pleriq; mirã tur: quomodo ille qui Po ſuis ſceleribus publico ſupplicio con/ Ademnatus ſuit in extremo vite ſue que ſi⸗ vpi auferebatur violentia paſſionis mereri potuit vitam eternam. Quibus reſponde mus ꝙ peccata pꝛeterita etiam grauia et enoꝛmiſſima adhuc in extremo deleri poſ. funt per penitentiam vnde ⁊ ſic penitẽs fit dignus eterna requie.HNinc Hieronymus ad damaſum papam. ¶ Et de pe. di. P. co. Impoꝛtuna.ait.Chꝛiſtus de cruce in para diſum latronem tulit:⁊ ne quis aliquãdo ſeram ronuerſionem putaret fecit homici dij penam martrriũ. Et. 26. q. 6. c. Si pre ei 10 vi bat omni ſalute pꝛiuatum. ¶ Tertia virt? ib yter.ſcribitur. Nera confeſſio in vltimo tempoꝛe poteſt eſſe quia dominus non ſo lum tempoꝛis:ſed etiam coꝛdis inſpectoꝛ eſt ſicut latro vnius momenti tempoꝛe me ruit eſſe in paradiſum in hoꝛa vltime con feſſionis.ſ Et eadem cauſa ⁊ queſtione.c. Agnonimus. Celeſtinus dixit. Perdidiſ ſet latro in cruce pꝛemium ad chꝛiſti dexte ram pendens ſi illum boꝛe vnius peniten tia non muuiſſet. Cum eſſet in pena penitu it ⁊ pꝛo vnius confeſſione ſermonis habi/ taculum paradiſi eo penitẽte ꝓmeruit ve ra ad deum conuerſio in vltimis poſitoꝛũ mente ponꝰeſt extimanda q; ſme pꝛophe ga hoc taliter aſſerente:cum conuerſus in mueris tunc ſaluus eris. Et eadem ad huc canſã a queſtione.c.Hijs qui.eo po pa ſic a ſſerit. Miſericoꝛdie domini nee mẽ ſuras poſſumus ponere nec tempoꝛa diffi nire:apud quẽ nullas patitur venire mo⸗ ras conuerſio dicẽte ſpiritu dei per pꝛophe tam. Cum conuerſus ingemueris ſaluus eris.¶ Penituit ergo latronem illum pꝛe terite ſue vite male acte ⁊ penitẽtiam ſuaʒ ſeptem virtutibus decoꝛauit: tribus ſcilzʒ deologicis: fide: ſpe: ⁊ charitate. Et quatu oꝛ cardinalibus videlicet: pꝛudentia: iuſti cia:ſoꝛtitudine:⁊ temperantia.que virtu⸗ tes infuſe ſibi ſnerũt a diuina gra.C Pꝛi ma latronis virtus fuit fides vtiqʒ admi/⸗ rabilis. Cum chꝛiſto eniʒ nunq; fuerat cõ uerſatus nec ſoꝛte ante nouerat eum. Hõ fuerat ſecutus doctrinam eius nec etiam vitam ſed in operibus impietatis ſe exer⸗ cens iuſte patiebatur exitiuʒ moꝛtis:vide bat autem chꝛiſtum deriſum ab omnibus derelictum: publice cõdemnatum:afflictũ inſirmum: obpꝛobꝛijs 1 contumelijs ſatu ratum:⁊a iaʒ moꝛti vicinum ⁊ ipſe vicinus moꝛti a nemine doctus:a nullo pꝛemoni /⸗ tus dei filiũs credidit.Et illi qui eiꝰ doctri⸗/ naʒ audierant miracula viderant ⁊ paulo ante de manibus ſuis ſanctiſſimis in cibũ coꝛpus illius ſumpſerant fugiendo nega⸗ bant. Iſte ſolus cum tacẽte virgine ipſum vere dei filiũ indubitata fide in animo ſuo credebat. ¶ Secunda latronis virtus fuit ſpes:que tanta in illo fuit ꝙ ab illoſpera⸗ bat ſalutem queʒ in coꝛpoꝛe pꝛopꝛio vide fuit charitas. Nam totum quod habuit ip ſi ieſu in amoꝛis perfecti ſignum iĩmolauit Manibus enim ? pedibus cruciſixvus nõ valuit ſeruire ſibi niſi tmñ cum duobus mẽ bꝛis.qpᷣ coꝛde.ꝗꝛvꝰlingua.¶ NPꝛimo eniʒ coꝛde ſibi timiama perfecti odoꝛis ardẽti charitate ſacrauit.ſ Secundo vo lingua ſi bi obtulit veriſcatũ illud quod dicit᷑ Ca⸗ thei.iꝛ.co, Bonꝰ homo de bono theſauro coꝛdis ſui pꝛofert bona. Pꝛoinde quatu oꝛ amoꝛes ardẽtiſſimos lingua ſus de coꝛ pꝰfuit amoꝛ confeſſionis. Ccompaſſionis. coꝛꝛectionss. APperſectionis. CIn quibus õ 129 hiſeen CIn quibus quidem amoꝛibus aperte ab illo qui ab omni mundo eicitur ſperat udi monſtranit quia in quatuoꝛ dimenſioni / celeſte regnum. Tertio pondera in quan Mem bus crucis chꝛiſto per amoꝛem cruciſiryuus ta exceſſiua charitate locatur qui ſola dile fhophe erat in cruce.C Pꝛimus ergo ſuit amoꝛ cti ieſu memoꝛia eſt contentus. ¶ Quar/ blnne confeſſionis qui fuit ſue crucis pꝛofundũ: ta virtus huius latronis fuit pꝛudentia: lun pe dum ſua pꝛopꝛia ac totius bumani gene/ quia nulla poſtulauit caduca. C Quinta lunſin; ris ſcelera confeſſus eſt aſſerẽs nos pena/ virtus fuit ſoꝛtitudo que fecit euzʒ ſuperſer bnaſtl libus anguſtijs digne plecti cũ ait.Et nos ri ſuper omnia ſcelera ſua. ¶ Sexta vᷣtus Eun quidem iuſte ſcilicet patimur. Naʒ digna fuit temperantia que in ſola volùtate dei anruſt factis recipimus.In magnis quidem co ⁊a ſaluatoꝛis ieſu chꝛiſti pꝛemij menſuram geſmn gnitiõibus ferebatur qui ſe iuſte digneqʒ reliquit.Septima virtus fuit iuſticia ſʒ nln pati pꝛofitebatur. Magna pars eſt venie quam reddidit ſibi confeſſionem pꝛecedẽ⸗ can apud deum hec cognoſcere ſimiliter ⁊ fate tis culpe pꝛoximo coꝛꝛectionem et chꝛiſto ſnd ri. CSecundus fuit amoꝛ compaſſionis: honoꝛem laundem compaſſionem ⁊ totalẽ ann. E qui extitit latitudo crucis ſue dum angu⸗ ſue voluntatis immolationem. Quare nõ er eim ſtias ieſu chꝛiſti pie excuſabat aſſerens il / ſine cauſa chꝛiſtum ita ſibi pꝛopꝛitium in/ sſeem las ſine culpa pꝛopꝛia ſuſtinere. Et lʒ chꝛi uenit. rns:pice ſtus a pilato iudice oꝛdinario accdamante Be ſeptem dulcoꝛibus ſeu cõditionibꝰ mybus HSõ fuiſſet condemnatus ad moꝛtem. pꝛomiſſionis chʒiſti facte latroni cõuerſo. affliam Dic taméẽ latro ſubdidit. Hic vo ma⸗ J Cap. 2m. is ſitu li fecit. Cognouit equidez innocentiã chꝛi Ecundum yſterium declaranduʒ wönes ſti qui peccatum non fecit nec dolus inuen de latrone ſancto dicitur pꝛemij. Fu nonni tus eſt in oꝛe illius:⁊ hoc ipſo illuminante it enim a chꝛiſto ſibi largiflua chari o doe quem latro publice fatebatur innocenteʒ. tate pꝛomiſſum pꝛemium dum ſibi dixit. nttpach Tertius fuit amoꝛ coꝛꝛectionis:qui exti Amen dico tibi quia hodie mecum eris in nonnabi tit longitudo ſue crucis dum blaſſemantẽ paradiſo.Lʒ vtiq; huius pꝛomiſſionis tã onena latronem impium charitatiua reſponſiõöe admirande de quolibet verbo perquirere neipſun compeſcuit dicens.Heq; tu times deum: ſenſum ⁊ tam ample gratie ⁊ amoꝛis inue numd ſoo vide feruoꝛẽ huius latronis qui ligno coꝛ ſtigare dulcoꝛes ſeu dulcedines Septem öirmsfil poꝛe pendens coꝛpoꝛalium penarum obli nẽépe dulcedies huic latroni xpᷣs ampla mi ßen tus ſodalem arguere ⁊ inſtruere non vere ſericoꝛdia diſpenſauit. chroſt tur. Neq; inquit tu times deum qui in ea CB dicitur iuramenti veritas. Zeniunit deʒ dãnatione es ſcilicet moꝛtis. C Quar Cꝛaannũciata pietas. Ertbwn⸗ tus fuit amoꝛ perfectionis qui extitit a· Celectiua charitas. ninor, titudo ſue crucis dum toto mentis affectu CA;tpis bꝛeuitas. R atq; benigno lingue affatu cum inexpliea Cdiuina ſocietas. —K bili coꝛdis humilitate ⁊ contritione nenõöõ Ceterna ſtabilitas. im cum tota mentis deuotione ⁊ q;tum per / C⁊'glioſa iocunditas. .— — is mi miſit acerbitas ipſa ſupplitij cum conuer/⸗ CPꝛima dulcedo ſeu cõditio pꝛomiſſio glignul ſione faciei benigna ad dominũ iefum ſtu nis facte latroni de pꝛemio dicitur iuramẽę iat pende admirationis bꝛeuem oꝛationez ef ti veritas que notatur in hoc verbo. Amẽ beuun fudit dicens. Domine memento mei dum que dictio ſigniſicat ꝙ verum eſt:vt patet guan veneris in regnum tuum. In qua omnis de con. di. 2.c. Renera. in fine textus et i iadech conſumata perſectio mirabiłr continetur: o f Et. 38. Di. c. Sedulo. E e i. co. He d6 Mae ſi deuota mens nouerit explicare.Sed vt ijs.Et extra de filijs pꝛeſbyteroꝛum non id aliqualiter patefiat.¶ Pꝛimo cõſidera in quÄta ſide ille latro fundatur qui in mo nente credit vitam eternam.¶ Secũdo vi de quãta ſpe firma ad eterna erigitur qui oꝛdinandis.c. Pꝛopoſuit.Et in rationali diuinoꝛum officioꝛum liꝰ quarto: Quod enim chꝛiſtus pꝛomiſit in veritate pꝛomi⸗ ſit. Et yt ipſẽ dixit Luce.ꝛi.c.Celum ⁊ terra r tranſibunt verba autem ſua non pꝛeteri/ bunt. Quaſi dicat m Micolauz de lira ſu per Maatheũ.2u. ce ꝙ Izʒ tranſire debeat ce⸗ lum ⁊ terra non quia coꝛꝛumpentur quan tum ad ſubſtantiã:ſed quia ceſſabit motꝰ celi ⁊ ſiet tranſmnutatio in elementis tamẽ non pꝛeteribit verbum chꝛiſti quod eſt ip ſo mundo ſtabilius.C Secunda dulcedo Een cõditio pꝛomiſſionis pꝛemij facte ni dicitur annunciata pietas. Ille eniz qui ex pietate venerat ſaluos facere pctõꝛes la troni dicebat. Dico ſcilicet ego ieſus dei ſi lius qui veni ſaluum facere quod perierat qui veni vocare peccatoꝛes ad penitentiã qui veni perquirere oueʒ perditam vt illã imponens humeros meos reducaʒ ad pa ſcua vbertatis in regno celoꝛum. Ego in⸗ qᷓᷓ qui ſanguie pꝛopꝛio redimere volui ge nus humanum. CTertia dulcedo ſiue cõ ditio pꝛomiſſionis facte latroni dicitur ele ctiua charitas que expꝛimitur cum chꝛiſt⸗ ſubdit.Tibi quaſi dicat ꝙ non obſtantibꝰ ſceleribus pꝛecedentibus a te commiſſis: tamen pꝛopter penitentiam ⁊ conuerſionẽ tuam ego te elegi vt ſis in numero electo/ rum meoꝛum. Habet nãqʒ penitentia tan tam efficatiam vt ex impio homine faciat iuſtum. Ego dico tibi iam iuſtificato ⁊ recõ ciliato patri meo ac numero electoꝛũ aſcri pto.Quarta dulcedo ſiue conditio illiꝰ pꝛomiſſionis dicitur tempoꝛis hꝛeuitas: quia ſubiunxit chꝛiſtus hodie.O felix ver bum retroactis tempoꝛibꝰ amicis dei pꝛo phetis ⁊ patriarchis clauſum qui per tot annoꝛum curricula a paradiſi gaudijs exu lare compulſi funt.vᷣleuit adaʒ pꝛopter in obedientiam commiſſam:deſiderauit chꝛi ſtum illũq; coluit ac dilexit venturuʒ: ⁊ ta men cum vixiſſet annis nongentis trigin ta vt dicitur Heneſis. hn extremo vite chꝛiſtuz inuocans nõ audiuit. Hodie eris in paradiſo:ſed poſt exactos annos ꝗnq; milia. MNoe iuſtus inuentus eſt in conſpe/ ctu domini qui diluuij tẽpoꝛe in archa ſal/⸗ uatus eſt nibilominus in vltimo vite cõſti tutus non audiuit: Nodie eris in paradi ſo. Quinimo ad limbum deſcendens ibi ſedit in tenebꝛis vſq; ad completam paſ/ Ronem chꝛiſti.Sic abꝛaham:ſic rſaac: ſic iacob:ſic pꝛophete:ſic deniq; iuſti omnes. latroni vo dictum eſt: hodie ideſt ſtati poſt animea coꝛpoꝛe tuo ſeparationem eris in paradiſo. Hic autem latro exemplũ eſt ma nifeſtum ꝙ illi qui nihil habent purgabile decedẽtes in charitate ſtati euolant. ¶ Si aũt aliquis qreret quis poteſt eẽ adeo mũ dus vt moꝛiens nihil purgabile retineat. Ad quod reſpondemus hoc ſoꝛe poſſibile quinq; rationibus. EP martyrij tolerationis. baptiſmalis purificationis. intenſe compunctionis. A virtualis perfectionis. * lenarie remiſſionis. zima ratio quare poteſt quis abſq; aliqͥ purgabili ex hac vita diſcedere 2 ſtati euolare dicitur martyrij tolerationis. Qui enim martyriũ patitur purgatur ab omni labe ⁊ mox regnum celoꝛũ ingreditur. vn de Cypꝛianus in quodam ſermone ait.O delicata paſſio ⁊ gloꝛioſa confeſſio.Abſol⸗ uitur per martyrium anima a vinculo car nis ⁊ in celo cum triumpho eleuat᷑ ab an⸗ gelis.Et extra de celebꝛatione miſſaruz. c. Cum marthe.dicitur ꝙ iniuriaʒ facit mar tyri qui oꝛat pꝛo martyre.quia videlicet in dubitãter creditur ad celũ euolaſſe. ¶ Se cunda ratio dicitur baptiſmalis puriſica⸗ tionis.In baptiſmo debite ſuſcepto mũda tur anima.Et mox baptizatꝰ moꝛiens euo lat:vt patet extra de baptiſmo.c. Dhebitũ. Et ad hoc oſtendendum baptiz ato chꝛiſto aperti ſunt celi. Mathei.3.c. ¶Tertia ra⸗ tio dicitur intenſe compunctionis . Dum enim contritio feruida eſt ⁊ intẽſa ſatis au fert omnem culpam ⁊ debitam penam. Et de huiuſmodi intenſa compunctione intel ligitur dictum Auguſtini.ꝙ vera peniten tia ad puritatez baptiſmi conatur adduce re penitentem. ¶ Quarta ratio eſt virtuo ſe perfectionis.Sum enim aliqui perfecte viuunt floꝛentes virtutibus heroicis ſicut fecerunt benedictus dominicus frãciſeus ⁊alij moꝛientes ſtatim euolant.vnde Gꝛe goꝛius liꝰ..dialogoꝛum ait.Juſtoꝛũ ani me mox vt huius carnis clauſtra exeunt: in celeſtibus ſedibus recipiuntur. ¶ Qui ta ratio eſt plenarie remiſſionis.Scom do — tomnes, ſatidoſt nenis in feſtma goble reuncat. 22 hoſtbae abſ 4 ſtall OQui omni n pn 1, W Wwan lmz.0 t mar alcetin Unſca/ omud iens eid Debiti⸗ rochit Lanan 9, eN Kusa nunt ine int min Alc umo arſecte loſcot iciſens ſdebu ori and cunt le Sand ctoꝛes Raymundũ Hoſtienſem et alios. HBoni chꝛiſtiani qui lucrantur indulgenti as plenarias ab omnibus peccatis purgã tur ⁊ moꝛientes ſtati euolant.Que omnia ſtis credibilia facit exemplum latronis. ¶OQuinta dulcedo ſiue cõditio pꝛomiſſio nis facte latroni dicit diuina ſocietas.Hec notiſicatur in illo verbo mecum. S exta conditio eterna ſtabilitas. Ideo ſubditur Eris.ſcilicet in eternũ permanebis. Quic quid enim eſt in illa ſanctoꝛum beatitudie eternum erit ⁊ ſemper permanebit.Eterna pax:eterna requies:eterne diuitie:eterna deniqʒ vita. Hoc ieſus benedictus ſepiſſi me reſerauit. Nam Joannis.3.c. ait. Si c deus dilexit mundum vt filium ſuum vni genitum daret vt omnis qui credit in illuʒ non pereat ſed habeat vitam eternam. Et io.c.Oues mee vocem meam audiunt et ego do eis vitam eternam.Et Mathei. 25. c. Ibunt hij in ignem eternum. Juſti auteʒz in vitam eternam. ¶ Beptima conditio il lius pꝛomiſſionis dicit᷑ gloꝛioſa iocũditas que expꝛimitur cum dixit chꝛiſtus. In pa radiſo. Scᷣm MNicolauzʒ de lira non accipi tur hic paradiſus pꝛo oꝛto voluptatis nec pꝛo celo empireo:ſed pꝛo fruitione beata: quã habuerũt ſancti patres in moꝛte chꝛi ſti qui erant in limbo detenti. Statim cuzʒz eius aĩa deſcendit ad eos ⁊ eadeʒ die illuc deſcendit aĩa illiꝰlatronis facta particeps beate fruitionis. ¶De quiqʒ ſingulariſſimis tronis ad xpᷣm conuerſi. ¶ Cap̃.3. Ertium myſteriuzʒ declarandum de ſancto latrone eſt de ipſiꝰ pꝛiuilegio Fuerunt quippe in eo quinqʒ pꝛiui legia ſingulariſſima. ¶¶Pmnoẽ aſſimilationis. Mꝛmaſſociationis. z'npꝛedicationis. ¶Armpetitionis. CSmmngurationis. ¶Pumũ ſuit pꝛinilegium aſſimilatiõis. olus enim ipſe inter membꝛa chꝛiſti aſſi milabatur chꝛiſto in crucifixione ⁊ crucifi⸗ xus crucifixo aſſimilatus eſt. Hec obſtat ꝙ crucifixus fuit pꝛo ſceleribus ſuis:quia poſt conuerſionem fuit legitimum mem⸗ * zuilegijs la⸗ izo bꝛum chꝛiſti ⁊ ex tunc pena ſua conſigura ta fnit ſimilitudini moꝛtis eius. C Secun dum pꝛiuilegiuz fuit aſſociationis. Solus ipſe virginem matrem aſſociauit in lamẽ⸗ tatione doloꝛoſa moꝛiẽtis ſilij dei. Factus eſt enim ſocius ei in fide atqʒ doloꝛe.Nule la autem alia creatura pꝛeſentis vite ma ⸗ trem aſſociauit in iſtis:lz enim Joannes · magdalena amare deflerent moꝛientem ieſum non tamen vt deum pꝛo redemptio ne humani generis moꝛientem.vnde eo⸗ rum lamenta multum fuerunt infoꝛmita te inſipida. Solius iſtius latronis ſimuł cum maternis fuerunt accepta lamenta: quia deum credidit deſuper ifulã fide quẽ cum incredibili doloꝛe hominem ante ſu⸗ os oculos moꝛientẽ vidit.¶ Tertium fuit pꝛiuilegium pꝛedicationis. Nam ieſu con demnato a iudeis impijs tanq;ᷓ reo latro iſte publice pꝛedicauit ſaluatoꝛem ſuum a armis quibus potuit tanq;ᷓ ſuus collate⸗ ralis miles ſtrenue defenſauit. Non fuit iſte tanq́; ſuus fugitiunus qui dimittit do minum ſuum in bello moꝛi ⁊ fugit ⁊ debet capite puniri.ff.de re militari.l. Deſtoꝛcẽ. — Sed fuit tanq; ſeruus fidelis obſequens domino ſuo vt potuit vſq; ad moꝛtem. Et pꝛobabiliter credi poteſt ꝙ latro iſte inere pauerit pꝛoteruos iudeos ac phariſeos et ſcribas qui ſic impie exultabant pꝛo moꝛ ente ieſu. ¶ Quartum pꝛiuilegiuʒ ſuit pe titionis.Iſte latro ſolus poſtulauit ſalutez quando ſaluatoꝛ mundi eam pꝛo omnibꝰ faciebat.vnde ⁊ abundanter eam recipere debuit ſicut fecit. Tuintum fuit pꝛini legium figurationis. Ham ipſe figuram teo nuit et quaſi vicem omnium electoꝛum. At eni inquit Leo papa in ſᷣmone de ꝑpaſ/ ſione.HDOuo latrones vnus ad dexteram = alius ad ſiniſtram cum chꝛiſto crucifiun tur:vt in ipſa patibuli ſpecie demonſtrare⸗ tur illa que in iudicio illius omniuz homi num eſt facienda diſeretio. Ipſa enim crux tribunal fuit in medio cuius iudice conſti/ tuto vnus qui credidit liberatꝰ. Alter qui inſultauit damnatus eſt. Per illum ergo latronez figurantur oẽs electi qui in die iu dicij ſtabunt a dextris xpi quibus dicetur. Aenite bñdicti pꝛis mei poſſidete paratũ r 2 * 5 2 vobis regnum. Ad quod nos ipſẽ perdu/ latio agni paſchalis.Et ideo poſt illꝰ agni cat:qui viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoum eſum chꝛiſtus inſtituit hoc ſacramentum. —–Amen. Poſtea rationabiliter ſtatuit eccleſia in re „ ) CCSFeria quinta in cena domini.De myſte uerentiam tanti ſacramenti ꝙ non ſuma⸗/ dn rijs ſacri euchariſtie ↄtẽtis ĩ epła huiꝰdiei. tur niſi a ieiunis.Jeiunio nature quod ſol in Sermo quadrageſimus ſextus. uitur per omne illud qð ſumitur per modi x „ = 1 cum cibi ⁊ potus. Dies auteʒ incipit a me 4 KRobet gutez dia nocte.Et ideo qui poſt mediam nocteʒ eEr Eenn—) aliquid ſumpſerit dicto modo redditur in ſeipſuzs homo ⁊ ſic de pane illo habilis ad ſumendum hoc ſacramentum edat ⁊ de calice bibat. Socto / excuſantur tamen infirmi. Idem dicit Ri 1 is Fenium verba ſunt iſta pꝛime ad co / cardus in quarto. di. S. Dicit ergo Apoſto rinthios. xi. co. ⁊ in epiſtola hodierna.Cun lus.Conuenientibus vobis in vnum ſcili 4 ctoꝛum fidelium deuotio iflammari debet cet ad participandum euchariſtie ſacramẽ hoc tempoꝛe maxime ad ſacratiſſimuz coꝛ tum iam non eſt ideſt non licet vobis do de pus domini nf̃i ieſu chꝛiſti. Statuit nãqʒ minicam cenam mãducare.Et ſubdit cau ſancta mater eccleſia vt in ſancto paſcha / ſam cus dicit vnuſquiſq; enim ſuam ceniä in⸗ te ad minꝰ omnes vtriuſq; ſexus qui per pꝛeſumit ad manducandum. Ante enim 1 uenerunt iam ad annos diſcretionis reue ſumptionem ſacramenti pꝛeparabant ſibi 1 renter ſuſcipiant euchariſtie ſacramẽtum. ſua cibaria ⁊ poꝛtabant ad eccleſiaʒ come bs Veruntamen quia multi ſunt imitatoꝛes dentes anteq; ſumerent ſacramentum et llo roꝛinthioꝛum qui irreuerenter ⁊ impudice ſicdiuites laute comedebant ⁊ bibebant: ie frequentare pꝛeſumunt dominicam men / pauperes autem eſuriebant. Ideo ſequi / ſam. Ideo in pꝛeſenti ſermone ſ̃ᷣm ea que tur Apoſtolus.Et alius quidem eſurit:ali h in epiſtola recitantur de ipſo altiſſimo ſa / nus autem ebꝛius eſt. ¶ NHotãdum vo hoc f cramẽto verba faciemus.In quo tria mp loco ſᷣm Petrum de tarantaſia ſuper epi ſteria ab Apoſtolo tradita declarabimus. ſtolas pauli.ꝙ duplex eſtcena ſcilicet bo ¶pmeſt de ſacrfi euchariſtie irreuerẽétis. na et mala. Cena bona quatruplex eſt. 66 2 noe illius excellentia. ¶Quedaʒ coꝛpoꝛalis in qua pauperes re un Cz de eius frequentia. Y ficiunt᷑.de qua Luce.iꝗ.c.Cuʒ facis pꝛan n ¶ DQualiter Apoſtolus repꝛehendit co r dium aut cenazʒ voca pauperes.Alia eſt “”””M rinthios: quia irreuerenter ſe habebant cena ſpiritualis in qua donis dei anime ſa 4 ad ſicramentum cuchariſtie Cap B tiantur. Et de hac dicitur apocalypſis.3.c. n ß Rimum myſterium declarandum in perſona dei. Ego ſto ad oſtium et pulſo: 1 bP eſt de ſacramenti euchariſtie irreue ſiquis mihi aperuerit itrabo ⁊ cenabo cuz NVrentia. Wepꝛehẽſibiles quippe ſũt illo ⁊ ille mecum. ¶ Tertia cena bona eſt ſa nxrnon parum illi qui irreuerenter ſe habẽt cramentalis qua fideles in altari paſcun/ n ad iſtud ineffabile ſacramentũ:quod Apo tur. Et de hac dicitur Luce Jeiliſ⸗Monno ns ſtolus oſtendit in pꝛima parte epiſtole: vt quidam fecit cenam magnam. uarta dir enim inquit Hicolaus de lira Apoſtolus cena bona eſt celeſtis qua beati fruuntur. urt arguit coꝛinthios de hoc ꝙ male ſe habe· CEt de iſta dicitur apocalypſis.i9.c. Heati nn bant circa ſacramentum euchariſtie quã,/ qui ad cenam nuptiarum agni vocati ſüt. ſie tum ad cibum:quia aliqui eoꝛum ſumpto Cena vo mala quatruplex eſt. Pꝛima ſi cibo recipiebant coꝛpus chꝛiſti ſumentes eſt voluptatis in qua hoies inebꝛiãtur.Et don argumentum ex hoc ꝙ chꝛiſtus poſt cenã de iſta Judith.iꝛ.cꝰ.ſcribit᷑. Holophernes hoc ſacramentum inſtituit ⁊ diſcipulis de fecit cenam ſeruis ſuis et inebꝛiatus eſt. . dit.Quod tüc fuit rationabile quia ibi de Secunda cena eſt crudelitatis in qua iu puit inchoari veritas vbi ceſſauit ſigura. ſti oppꝛimuntur. Sicut fuit cena herodis. Huius autem ſacramenti figura ſnit ima SDe quo dẽ Marci.d.c.Cũ dies opoꝛtunꝰ Abeagi jentun. ſainn iſuma⸗ noc ſol amocdi hitame nno diunn menuun dicl hi Apoſr nunſali ſami obis d. Ndit an mn cni e enim nt ſibi conne um R Gand dſcri⸗ nali n ſobee ſpen gi liabo/ nlret asn (ucl aminel lpisg napuha mabo honuctl iaiun Mono DZuma ontur „Bean Pum inun pbeme, ius ⸗ n qbuin hende yotn accidiſſet herodes natalis ſui cenam fecit ⁊ in ea ioannem occidit. ¶ Tertia eſt cena ambitionis in qua ſuperbi extolluntur.Et de hace dicit᷑ Mathei.23. c. Amat pꝛimos accubitus in cenis.. Quarta eſt cena ſuꝑ ſtitionis ⁊ erroꝛis ſicut eſt cena idolatrarũ de qua pᷣᷣad coꝛinthios.io.c. Siquis inſi delium vocat vos ad cenam et vultis ire: omne quod vobis apponitur manducate nihil interrogantes pꝛopter conſcientiaʒ. In quibus verbis concedit Apoſtolus li centiam comedendi cum inſidelibus hijs qui inſidelibus pꝛodeſſe poſſunt. Segꝗtur Apoſtolus loquens coꝛinthijs. Nunquid domos non habetis ap manducandum 2 bibendum ideſt domos non conſecratas: in quibus debent exerceri talia conuiuia. Aut eccleſiam dei contemnitis ⁊ confundi tis eos qui non habent. Quid dicam vo⸗ bis:laudo vos:In hoc nõ laudo immo ſci licet vitupero.Et minus dicẽdo plus ſigni ſicat.Sʒ hodie xpᷣiani multograuius errãt qᷓᷓ coꝛinthi circa ſacrʒ iſtud venerabile.Et hoc triplici rõne. p̃ rõne incredulitatis. ꝛorone culpabilitatis. ¶orõne tepiditatis. CPꝛimo aliqui errant ratione increduli tatis quia nolunt credere realem exiſtenti am coꝛpoꝛis chꝛiſti in ſcramenco altaris vellent enim altitudinem tanti ſacramẽti attingere vi nature ⁊ ingenij pꝛopꝛij. Sʒ in hoc nihil eſt inueſtigandum ſᷣm nature regulas cum omnia que veraciſſime pꝛe/⸗ dicantur de hoc ſacr̃o referẽda ſint ad oipo tentiam dei.De quo Cicero in libꝰ de na/ tura deoꝛum refert. HNulli eſt nature ſubie ctus aut obediens deus. Omnem ergo re git ipſe naturam.Credere itaq;ʒ debemus pure ⁊ ſimpliciter audientes doctrinaz ſan ctoꝛuzʒ ⁊ eccleſie conſeſſionẽ ac verba chꝛi ſti. Quoꝛum ſententias diſtincte poſitas videre poteris in quadrageſimali de peni tentia in ſermone de veritate ſacramenti. ¶Secundo errant cum irreuerentia circa ſacramẽtũ alij ⁊ quidem multi ratione cul pabilitatis qui pꝛeſumunt in moꝛtali cul/ pa ſuſcipere coꝛpus chꝛiſti. ¶ Tertio errãt pleriq; ratione tepiditatis:quia abſq; fer uoꝛe deuotionis compunctionis medita tionis ad altare ſanctum accedunt qui no tare debent ea que ſcripſimus in quadra/⸗ geſimali de penitentia in ſermone de com munione. CQð ſacramentũ euchariſtie eſt excellen tiſſimũ qd declarat eiuns nomé᷑:⁊ qꝛ ſupat alia:⁊ qm̃ ſuit a xpo ſolẽniter inſtitutum. Lcundu miyſterium declaranduz eſt de ſacramenti euchariſtie excellẽtia Hanc explicat Apoſtolus cum ait Ego enim accepi a dno quod ⁊ tradidi vo bis ⁊c̃.qꝛ videlicet que ſcripſerunt de hoc euangeliſte ipſe accepit a dño reuelate:qꝛ dñs ieſus hoc memoꝛiale ſact᷑ʒ iſtituit ſub duplici ſpecie in memoꝛiam ſue paſſionis 2 moꝛtis. Quanta vo ſit huius ſacr̃i excel lentia colligere poſſumus pꝛincipaliter ex tribus H Cp ex nominatione. Cꝛuvex ſuperatione. Cztex inſtitutione. G VPꝛimo colligitur huius ſacr̃i excellen/ tia ex nominatione. Ham ſm franciſcũ de ma yronis in ſuo.a.di.SD.Quatuoꝛ ſũt hu/ ius ſacr̃i nomia.ſpᷣ nomẽ eſt euchariſtia vt pᷣ.q.p.c. Multi ſeculariũ.Et de con. di. 2. c. Quotidie.Ex de pe.⁊ re.c.Ois.ſim vo Dionyſiuz liꝰ de angelica ierarchia eu chariſtia dicitur ab eu qð eſt bonum ⁊ cha ris gratia quaſi bona gratia:qꝛ ibi eſt bo⸗ na gratia non inherens ſed ſubſiſtens:vt dicit Landulphꝰin ꝗdi. 8. ſꝛ mnomen eſt viaticum:vt.2.q.2.c.Siqui s in ĩfirmitatẽ qꝛ eſt viatoꝝ cibus ⁊ ſolidatio. ʒ nomẽ eſt hoſtia:vt de con.di.A.c.Sact̃m.⁊.c.Se mel.Et dicitur hoſtia qꝛ paſſionẽ xpᷣi ſigni ſicat quã patri obtulit.q ꝗ nomẽ eſt ſina ſis grece ᷣm Diony noe angeꝰ ierarchia: ⁊ latine idem eſt ꝙ cõmunio:qꝛ eſt oium ſfi deliũ cois vnio.dẽ etiã ſacr̃ʒ altaris:de cõ. di. pꝰ.c. Sacr̃a. Scðo colligitur excellen tia ſacr̃i euchariſtie ex ſuperatione.Suꝑat eni nobilitatẽ oium alioꝝ ſacr̃oꝝ.vñ Hie⸗ ronymꝰpᷣ.q.pᷣa.c. Multi.ait.Quid enim melius coꝛpoꝛe ⁊ ſanguine dei nf̃fi.Quaſi dicat nihil.Et de con.di.2.cꝰo. Nihil. Nihil in ſacriſcijs maius eſſe poteſt q; coꝛpus r 3 ⁊ Einguis chꝛiſti nec vlla oblatio hac poti ſact᷑ʒ feria.s.que quatruplici myſterio fuit oꝛ ſed hec omnes pꝛecellit. NHotandum ta conſecrata. pᷣ piſcium creatione in mari et men ſᷣm Landulphũ in. A.di.pᷣ.ꝙ vnuzʒ auiuʒz in aere:vt patet Geneſis pᷣ̊.c.Ad de P P ſRicramentũ poteſt dici nobilius alio multi ſignandũ ꝙ duo genera hominum ad ſũ⸗ pliciter.ſpᷣ effectu.Et ſic baptiſmus eſt ce ptionẽ huius ſacramenti ſunt apta ſcilicet teris nobilius.di.24.c. Nerum.2° miſtri actiui qui in amaritudine penitentie com⸗ dignitate vt cõfirmatio.de con.di..c. He moꝛantur ſicut piſces in mari:⁊ cont ẽpla hijs.ſ z vt re cõtenta ſicut euchariſtia.di. tiui qui deſignantur per aues. 2⁰ dies iſta 25.c. Ecce. ꝗAſigniſicatione vt matrimoni fuit conſecrata myſterio dominice oblatio um. 27. q. 2. C. Societas. gradus digni nis. Ham beata virgo feria..obtulit filiũ tate vt oꝛdo: ſtatus neceſſitate: vt pnia ⁊ ſuum in templũ:vbi datur intelligi ꝙ ſu/ extrema vnctio.ꝗ Nobilitas etiã in ſaccis ſcipientes.S.euchariſtie pleni debent eſſe poteſt aechipencs ſtatus eccleſie:baptiſ/ hyumilitate ſicut fuit beata vᷣgo.ʒꝰdies iſta mus eni eſt ſaccẽ̃m intrantiũ.di.22. c. Pꝛe fuit conſecrata myſterio dominice aſcẽſio/ ter.ſ Cõſfirmatio pugnàtiũ. ¶ Euchariſtia nis.Ex quo datur intelligi ꝙ volentes cõ ꝓgredientiũ:vnde ⁊ viaticum dicitur.26. municare debent habere menteʒ eleuatã q.d.c.Qui recedunt.⁊.c.De hijs. Peni ad celos.¶Tertia circunſtantia conſide/⸗ tentia eſt errantium ⁊ deſicientium.ſ Ma rada dicitur modi. Expꝛimitur eniʒ pᷣmus trimoniũ incontinentiũ.ſ Extrema vnctio modus in canone beati Petri:vbi dicitur exeuntium. 26.q.7. c. Ab infirmis. Sacra Eleuatis in celum oculis.vnde ſumit᷑ do⸗ mentũ ergo euchariſtie ſuperexcellit reliid cumentum ꝓꝙ illi qui ſumunt hoc ſacramẽ q;tum ad rem contentam que eſt coꝛpus tum debent habere oculos mentis eleua/ chꝛiſti veꝝ.de con.di.2ꝛ.c. Reuera.c.Oia. tos ad deũ ⁊ nõ ad inferioꝛa depꝛeſſos: te ¶Xertio colligitur excellentia ſacri eucha ſte ꝓpheta ꝗ ait.Oculi mei ſemꝑ ad dñm. riſtie ex inſtitutione quia inſtitutuz fnuit ab Secũdus modus fuit gratiaruʒ actio. Et ipo redemptoꝛe noſtro dño ieſu chꝛiſto. In de hoc dicit Aplus.Accepit panem et gra qua inſtitutione cõſiderande ſunt tres cir tias agens. AUnde trabitur argumentum cunſtantie. ꝙ illud ſacramentũ ſumentes debent eſſe ¶Bloci. deo grati.⁊ pꝛecipue de tam mirabili bene 2diei. ficio. Tertius modus fuit benedictio quia C3 modi. benedixit ⁊ nos etiam debemus deum be Pꝛima circunſtantia eſt loci. Inſtituit nedicere.Quartus modus fuit diuiſio qꝛ nanqʒ chꝛiſtus hoc ſacr̃m in hieruſalẽ vpbpi fregit: inſinuans ꝙ ſumẽtes chꝛiſti coꝛpꝰ ſuerunt inſtituta q̃tuoꝛ ſacramenta.ſpᷣ debent pꝛoximis qũ poſſunt elemoſynas penitentie quando xpᷣs poſt reſurrectionẽ dare. iuxta illud Yſaie.Frange eſuriẽti pa apparens diſcipulis inſufflauit ⁊ dixit eis nem tuum. ccipite ſpiritum ſanctum. Quoꝑ remiſe C,Qualir monet Apoſtolus fid eles vt cũ ritis peccata remittuntur eis. Jodnis.20. deuotione ſuſcipiãt ſacramẽtũ euchariſtie ( fuit ſicramentum bapuſmi.quado oſtendens punition illor qui atranũ fece Marci vltimo.c.dixit.Euntes in munduz runt. Lap. 3 . vniuerſum: pꝛedicate euangelium omni ⸗ Ertium myſteniuʒ declarandum eſt creature baptiʒz antes in nomine patris:ett de ſacramẽéti euchariſtie frequẽtia. ſili:⁊ ſpiritus ſancii.q ʒ mfuit ſacramentuʒ Frequentandũ quippe eſt hoc ſacra oꝛdinis qñ dixit apoſtolis Luce.ꝛ⁊.c.Hoc tum in memoꝛiã paſſionis chꝛiſti. vn ſacite in meam commemoꝛationẽ.Tũc eni de apoſtolus refert verba chꝛiſti qui dixit. vt dicit Ricardus in. q.oꝛdinauit xps apo Mic calix nouum teſtamentũ eſt in meo ſa ſtolos ſacerdotes. ꝗſifuit ſacramentũ eu guine.Que vba ſic exponit Hicolaus de chariſtie. Secũda circuſtantia conſide / lira.Hic calix ideſt contentum in hoc cali⸗ randa dicitur dien NHam inſtitutũ fuit boc ce nouum teſtamentum eſt:vetus enim tis — — — — — =— - – = = — — — B — on um N enoktit man e .Adde ad ſü/ ſalicet ecom⸗ mipla des iſe oblano wi Sh/ enteſe dies iſti aſciſ/ ntes e dleuati nſicke/ mus Natur kdo / rimé ua/ de döm. cio. n agt nenc enteſe libene io gas Numbe unſo. iſi c moſfnus mnin hnti mnüſid net uella⸗ eſs iſti. vn idirit, meo!⸗ aus de occal/ Gint ſtamentum ꝓmittebat bona tempoꝛalia. Nouum autem ꝓmittit bona ſpiritualia: vt dicitur in.c.Cum marthe.xtra de cele bꝛatione miſſarum.Et glo.in.c.Tranſlato ſacerdotio.Extra de conſt tutionibꝰ. Et vt dicitur in dicto.c.Cum marthe. Non ſolũ ſcriptura ſed etiam pꝛomiſſio dicitur teſta mentum.Aetus autem teſtamentum fuit confirmatum per aſperſionẽ ſanguinis vi ctime bꝛutalis:vt habetur Exodi.ꝛA. No uum vo teſtamentuz ſanguinis chꝛiſti ef fuſione:vt dicitur ad hebꝛeos.a.c.Subdi dit chꝛiſtus:hoc facite quotienſcũq; bibi/ tis in meam commemoꝛationem. Quoti/ enſcunqʒ enim manducabitis panẽ hunc ⁊ calicem bibetis moꝛtem domini annun ciabitis donec veniat:ſcilicet ad iudicium. Per quod datur itelligi ꝙ celebꝛatio hu/ ius ſacramenti nõ deſiciet in eccleſia vſqʒ ad finem mundi. Sed Apoſtolus oſtendit periculum indigne ſumentiũ cum ſequit᷑. Itaq; quicunqʒ manducauerit panẽ ideſt coꝛpus chꝛiſti ſub ſpecie panis vel biberit calicem dñi indigne reus erit coꝛpoꝛis ⁊ ſã guinis dni.¶ Abi glo.punietur ac ſi chꝛi: ſtum occiderit.Quod non eſt intelligendũ ſm equalitatem:ſed ᷣm quandam ſimili/ tudineʒ.Et ideo ſequitur textus. Pꝛobet autem ſeipſum homo:ſcilicet pꝛopꝛiaz cõ ſcientiam diligenter examinando ⁊ emun dãdo.Et ſic de pane illo edat ⁊ de calice bi bat.Et fu mẽtio hic de duplici ſpecie:quia in pꝛimitiua eccleſia ſic dabatur fidelibus Sed pꝛopter periculum effuſionis ſangui nis modo datur tm ſub ſpecie panis.Sa⸗/ cerdos tamen celebꝛans debet accipe ſub vtraqʒ ſpecie.Qui enim mãducat ⁊ bibit indigne iudicium ſibi manducat ⁊ bibit: ideſt ad ſuam damnationem ſumit Non diiudicans coꝛpus domini:ideſt nõ diſcer nens ab alijs cibis ſumens eodem modo ſicut alios cibos. C Sed contra boc argui tur quia chꝛiſtus dixit Jo. ODQui manducat me ipſe viuit pꝛopter me.Re ſpondenduz V hoc intelligitur de mandu cante digne.Sequitur Apoſtolus loquẽs coꝛinthijs.Ideo inter vos multi infirmi imbecilles ⁊ doꝛmiunt multi. NPꝛo quo rum verboꝛum declaratione dicit Nicolaꝰ de lira:ꝙ lz deus multa reſeruet puniẽda vltimo iudicio tamen in pꝛeſenti aliq̃ pu⸗/ nit maxime circa pꝛincipiuzʒ legiſlationis: vt ex terroꝛe alij inducantur ad obſeruan⸗ tiam legis.Sicut Exodi.ʒ2.c.dicitur. Nðᷣ Ppoſt legiſlationeʒ immediate multa milis ominum occiſa fuerunt in vituli confla⸗ tilis adoꝛatione.Et ſimiliter in pꝛimitius eccleſia. Poſt lationẽ legis noue per chꝛĩ ſtum ananias ⁊ ſaphira puniti fuerunt ſu bitanea moꝛte pꝛo peccato furti ⁊ menda cij:vt ex terroꝛe alij a ſimilibus cauerent. lctuum quinto. c. Similiter in pꝛimitiua eccleſia multi puniti fuerunt pꝛopter indi gnã ſuſceptionem ſacr̃i. vñ Aplus dicit. Ideo ideſt ꝓpter indignã euchariſtie ſum ptionem.Inter vos multi infirmi ideſt pu niti diuinitus inſirmitate coꝛpoꝛali.Et im becilles longa valitudine laboꝛantes. Et doꝛmiunt multi ſomno moꝛtis coꝛpoꝛa/ lis a deo ſubito interfecti. Qð ſi noſmetip ſos diiudicaremus cõſcientias.ſ. noſtras bene purgãdo nõ vtiq; iudicaremur ideſt puniremur a dño per talẽ modum. Notan dũ ꝙ Apls in hoc iungit ſe alis nõ quia eſſet culpabilis ſed oſtendens ſẽe iunctum eſſe cum eis charitate.HDuz iudicamur au tem a dño ideſt punimur dicto modo coꝛꝛi pimur quia talis pena ad coꝛꝛeptioneʒ in ducitur:vt non cum hoc mundo ideſt cum hoibꝰ mũdane viuentibꝰdãnemur.Dicta ſũt oia hec vt pparent ſe fideles ad ſacram cõmunionẽ: ob quà digni efficiant᷑ gr̃a xpi qui eſt bñdictus in ſecula ſeculoꝝ Amen. ¶ CEagdem die ſcilicet in cena domini. De ſacramento confirmationis. Sermo quadrageſimus ſeptimus. Ui lotus eſt non indiget niſi vt pedes la⸗ uet eſt mundus totus. ba ſũt redeptoꝛis nr̃i Joanis.iʒ. co. a in enãgelio hodierno. Poiſt ſuſceptũ ſacr̃ʒ baptuũmi opus eſt ꝓficere de viriute in virtutẽ.ſ Vñ Hieroꝰin pᷣ ad palmachi um ⁊ oceanũ ait.Ibũt devtute in vᷣtutẽ de bonis ſcriptũ ẽ xpianis. Heſcio qualr pla ceãt parenbꝰiſantes illi ꝗ ſũt annox.S.vł 1 4 peceʒz ſi in ea qua nati ſunt modicitate per durent. Pꝛopterea dñs ieſus chꝛiſtus in ſtituit alia ſacramenta quibus humane in digẽtie poſſet ſubeniri. Inter que eſt ſacra mentuʒz conſirmationis: quod dĩ chꝛiſma ratione materie: conſfirmatio ratione effe ctus:⁊ manus impoſitio ex modo dandi. Quia ꝓo a plaic- hoc ſacramentũ contẽ nitur ideo in pñti ſermone de ipſo dicturi erimus:qmillud reuerẽter ſuſcipiẽtes con ſirmantur ⁊ roboꝛantur vt xpᷣ̊ publicæcõ ſiteri non erubeſcant. Nideamꝰ itaq; de il lo tria mxſteria pᷣncipalia. mor inſtitutionis. ꝛmobligationis. Cz regulationis. ¶Qõ ſacrm conſirmatiomis fuit imedia te a chꝛiſto inſtitutuʒ. In quo datur robur ad confitendum publice chꝛiſtum quod ec cleſia pſicit ex determinata materia 2 foꝛ/ Rimuz myſterin videndũ de ſct̃o ↄfirmationis di inſtitutionis.Et in poc declaranda ſunt trii. Vpma quo iſtud ſacrm fuit inſtitutũ. Cꝛ nquare fuit inſtitutũ. Cznqualiter conſumatur. . Pꝛimũ quod eſt declarandũ a ꝗᷓ ſacra mentũ confirmationis fuit inſtitutũ.Et ad hoc intelligendũ dicit Ricardus in 4 i.2. Qò aliqui dixerunt quedà ſacramẽta ſniſſe a chꝛiſto immediate inſtituta. Que/ daz mediantibus aplis ſicut confirmatio ꝗ extrema vnctio.ſAlij dicũt omnia a xpᷣo immediate omnia inſtituta fuiſſe: qꝛ cum ex ſua inſtitutione habeant virtutem cõne niens fuit ea inſtitui ab illo ſolo immedia te a quo habent ſanctiſicandi virtutẽ que cis dare non potuit ab aliquo homine pn ro.ſ Thomas vo dicit: ꝙ chꝛiſtus omnia Scramenta iſtituit ſed quedam magis ne ceſſaria ⁊ explicite:quedam alia figurati⸗ ne ⁊ implicite ꝓmulgationem ⁊ expᷣſſionẽ maioꝛeʒz relinquens apoſtolis. ¶ Petrus etiam de palude ideʒ dicit:aſſerens ꝙ oia Ecramenta a xpᷣo immediate fuerunt inſti tuta lʒ non/ ꝓmulgata niſi que erant neceſ ſitatis vt baptiſmus.de quo dixit Joãnis Miſi quis renatus ſuerit ex aqua et ſpu ſãaneto non poteſt introire in regnum dei. Et penitentia cum dixit iſdathei.ʒ. Peni tentiam agite.vel cum dixit lepꝛoſis. Ite oſtẽdite vos ſacerdotibus.Et euchariſtia cum dixit Joannis.d.c. Niſi manducaue ritis carnẽ filij hominis ⁊᷑.¶ Inſtituit chꝛi ſtus extremam vnctionem cum miſit apo ſtolos pꝛedicare 2 oleo vngere infirmos. Conſirmationem quãdo benedicebat pue ros eis manus imponens.Oꝛdines in ce na vltima.Matrimoniũ quãdo nuptias miraculo vini conſecrauit.Sed conſeſſio⸗ nem a extremam vnctionez pꝛomulgauit expꝛeſſe per Jacobum..c.Cetera per do/ ctrinam apoſtoloꝛum. ¶ Sacramentum er go confirmationis a chꝛiſto fuit inſtitutuʒ bᷣm Petrum de palude lʒ non ſit ſcriptũ: quoniam vt etiam in pꝛecedentibus dixi⸗ mus videlicet in 'mone de ſuperbia here ticoꝛum. Multa tã de verbis q́; de factis dominicis inuenimus in euãgeliſtis omiſ ſa que apoſtoli vel ſuppleuiſe verbo vłfa cto expꝛeſſiſſe leguntur:vt dicitur extra de celebꝛatione miſſaꝝ.c.Cum marthe.Apo ſtoli autem chꝛiſmati fuerunt die penteco ſtes ſine chꝛiſmate. vt eni dicit Magiſter ſententiaꝝ in 4⁰. Deus non alligauit po⸗ tentiam ſuam ſacramẽtis:quin ⁊ per mo⸗ dos alios ſibi placitos poſſet conferre gra tiam. Quod ergo alus confert gratia m legem communem per ſacramentũ conſir mationis hoc apoſtolis cõtulit ſine eo ple nitudo ſpiritus ſci fecit tamen apparẽ ſuꝑ eos aliqd coꝛꝛeſpondens materie chꝛiſina tis ſcilicet linguas igneas. ¶ Apoſtoli etiã chꝛiſmabant per impoſitionẽ manuumet deſcendebat viſibiliter ſpũs ſäctus: vt ſeri bitur actuum. S8. c. Scᷣz quod eſt decla randum quare ſacramentũ conſirmatiõis fuit inſtitutum Et dicũt doctoꝛes in ꝗ di. 7. ꝙ fuit inſtitutũ ad hoc vt ꝑ gratid ope⸗ rantẽ roboꝛetur ⁊ foꝛtiſicetur aia ad co tendum cum fiducia fidẽ chꝛiſti. Hotan dum tñ ꝙ poteſt quis tnpliciter robo: ani p per iuriũ fimationé. Cꝛper armoꝝ additione. zʒoper membꝛoꝑꝝ vigoꝛationẽt. ¶Pꝛimo roboꝛatur 2 conſirmatur quis ii ape ümos. chatpoe nesinc nuptus nſtſſo nulgam perde⸗ nun ſuun; nyti⸗ s in / here ſicns onit N nde he e penteco agle utpo / o nege m tücnft enn t n touin oſolic muonel no:plſen ſkoeclt nuns 1, üope, cnk Don oboꝛan cur per iurium firmationem. Cum enim quis eligitur ad aliq́; dignitatem acquiritur ei ius ad rem illam:ſed cum a fuperioꝛe con ſirmatur firmatur ſibi magis illud ius vt non ita de facili poſſit ſibi auferri. Sicut di citur de ſalomone rege ꝙ eo conſirmato in regno regnum ei adheſit ſoꝛtius. Sic ad pꝛopoſitum per baptiſmũ aſſumitur quis ſpiritualiter ad dignitatem regiam ⁊ acꝗ/ ritur ei ius ad omnia ſãcramẽta vt admit tatur ad ea:ſed per cõfirmationis ſacramẽ tum magis firmatur ſibi illud ius. Se⸗ cundo confirmatur quis per armoꝛum ap poſitionem. Quduis enim quis ſit ſoꝛtis coꝛpoꝛe ſi cum hoc addantur ſibi arma ſi⸗ cut ſit militi cum accedit ad bellum: inde confirmatur ⁊ magis roboꝛatur. Per ba/ ptiſmum autem recipit quis gratiazʒ vigo rantem eum ad bene agendum. Sed per chꝛiſmationem recipit maius robur ſpiri / tuale ad pugnandum pꝛo ſide vt non ter/⸗ retur nec erubeſcat publice fidem chꝛiſti confiteri.vnde Petrus apoſtolus qui ad vocem vnius ancille ita timuit ꝙ chꝛiſtuʒ negauit.Et ipſe cum alijs apoſtolis q;uis gratiam haberent⁊ eſſent baptiʒ ati:vt di cit Augꝰtamen ſtabãt clauſi in domo pꝛo pter metum iudeoꝛum.Sed poſtqᷓ;ᷓ fuerũt conſirmati in die pentecoſtes ita fuerũt ro boꝛati ꝙ exeuntes domuʒ ceperunt publi ce pꝛedicare magnalia dei ⁊ ſine aliquo ti moꝛe ſidem chꝛiſti.Et quãtũcunq; fierent eis mine ⁊ flagellarentur non dimittebãt: quin publice pꝛedicarent. Unde chꝛiſtus dirxerat eis Luce vltimo.c. Sedete in ciui/ tate qͥuſqʒ induamini virtute ex alto ideſt armis foꝛtitudinis. Armantur ergo illi qui chꝛiſmãtur ſigno crucis per epiſcopũ in fronte ⁊ inunguntur ſicut ⁊ pugiles an tiquitus inũgebantur ad hoc vt tanqᷓ ſoꝛ tes milites chꝛiſti facti non timeãt nec eru beſcant publice chꝛiſtum fateri.¶ In huiꝰ ſiguram dauid vnctus a ſamuele pꝛeliãs cum golia terribili gigante pꝛeualuit con tra eum ⁊ in funda ⁊ lapide occidit.pꝛimi rregum. io. c, ¶ Hinc Melchiades papa de con.di.s.c.Spiritus ſanctus.ait.Quia in mundo tota etate victuris inter viſibiles boſtes ⁊ pericula nobis gradiendum eſt⸗ 133 In baptiſmo regeneramur ad vita. Poſt baptiſmum confirmamur ad pugnazʒ. In baptiſmo abluimur:poſt baptiſmuʒ robo ramur. Et qᷓ;uis continuo tranſituris ſuffi ciat regenerationis baptiſma:victuris ta men ſunt neceſſaria confirmationis inſi/ gnia. Regeneratio ſaluat mox i pace bea ti ſecul. ræcipiendos.ſ Conſirmatio armat ⁊ inſtruit ad agones mundi. ¶ Tertio con firmatur quis ⁊ roboꝛatur per membꝛoꝛũ foꝛtiſicationem. Cum puer naſcitur viuit vtiqʒ ſed multum eſt debilis nec ad opera aptus adultoꝛum.Ex ſenſibilibus autem coꝛpoꝛalibus deuenire poſſumus in no ticiam ſpiritualium per ſimilitudines eo⸗ rum. Naſcitur enim homo in eſſe ſpiritua li per baptiſmum ⁊ vinit vtiq; vita gratie ſed adhuc eſt quaſi debilis in vita ſpiritua li. Unde apoſtolus Petrus in pꝛima ſua canonica.c.2. baptiz atis ait.Quaſi modo geniti infantes lac concupiſcite vt in ſalu/ tem creſcatis.Sed per conſirmationem vł chꝛiſmationem confirmatur homo quaſi perueniens per hoc ad etatem robuſtam: vt poſſit bellare ⁊ ſoꝛtia agere. ¶ Tertiuzʒ quod eſt declarandum qualiter hoc ſacra: mentuʒ conſumatur:ideſt que ſit materia eius ⁊ que ſoꝛma Et quantum ad materi am dicit Ricardus ꝙ materia huius ſa⸗ cramenti determinata eſt chꝛiſma conſe⸗ cratum ab epiſcopo:quod componitur ex oleo oliuarum quod deſignat nitoꝛem con ſcientie ⁊ balſãamo quod deſignat odoꝛem bone fame:vt patet extra de ſacra vnctio⸗ ne.c. VUno.Nec obſtat quia chꝛiſtus non fuit vſus iſta materia:quia credenduʒ eſt ꝙ ipſe hanc materiam determinauit inſpi ratione vel pꝛecepto. vnde Hamaſcenus libꝛo. A.c.A.ait. Multos ritus ſeruat nũe eccleſia qui lʒ in ſcriptura non inueniatur expꝛeſſe inſtituti:tamen per ſanctos ſpiritꝰ ſanctus inſtituit ⁊ reuelauit. Sicit tamẽ Landulphus ꝙ chꝛiſma conſecratum ab epiſcopo eſt materia remota. S. confirma tionis: ſed vnctio eſt materia pꝛopinqua Foꝛma vo huius ſacramenti eſt Cõſigne te ſigno ſigno crucis ⁊ cõſirmo te chꝛiſma te ſalutis. In nomine patris: ⁊ filij: ⁊ ſpũs ſancti Amen. Hanc ſoꝛmam vt inꝗt Me: trus de palude non habemus ab euange liſtis ſed a traditione romane eccleſie que æam accepit ab apoſtolis qui eam a chꝛi/ ſto acceperunt.Et ſi apoſtoli non fuerunt vſi hac ſoꝛma diſpen ſatiue factum eſt ſicut tunc ſoꝛma baptiſmi. Magis tamèẽ vſi cre duntur lz non legatur quia occultabt foꝛ mas ſacramentoꝛũ pꝛopter irriſiones gen tilium ⁊ quia in ſigno crucis omnia ſacra⸗ menta perſiciuntur de con.di..cꝰ. Nun/⸗ quid. ¶Qõ omnes ſic ofirmationẽ ab e loco ⁊ tpe. 2 6 . is ex pcepto eccleſie pꝛo a. 20 9 obligatio.vbi queritur. An ſideles obligẽtur ad iſtud.S. de neceſſitate. Et ad hoc reſpondet Micar.in. 4. Petrus de palude.Qõ hoc ſacramentum non eſt ſim pliciter neceſſariuzʒ nec ex inſtitutione pꝛo pter effectum eius qui eſt robur ſpirituale quia de facto ⁊ meritoꝛie poteſt homo con fiteri ſidem tempoꝛe perſecutionis per ſoꝛ titudinem charitatem que datur in ba/ ptiſmo cum minima charitas ſufficiat ad reſiſtendum cuiqʒ tentationi.ſ Item non eſt neceſſarium ex inſtitutione chꝛiſti quia chꝛiſtus nõ pꝛomulgauit hoc ſub commi/ natione damnationis:vt baptiſmuz ⁊ pe nitentiam. MNec pꝛecepit illud ſicut eucha riſtiam: pꝛopter quod iſta tria dicuntur ne ceſſitatis.Sed videtur boc eſſe neceſſariũ ex oꝛdinatione eccleſie: que ſtatuit vt oĩs fidelis ſemel in vita confirmetur ſi poteſt: vt patet de cõ.di.ꝭ.c. Omnes fideles.vbi dicitur ꝙ omnes per impoſitionẽ manus epiſcopoꝛum recipere debẽt ſpiritũ ſanctũ poſt baptiſmuʒ vt pleni chꝛiſtiani inueniã tur. ¶ Et de con.di.S.c. Spiritus ſanctus. dicitur. Nicturis neceſſana ſunt confirma tionis auxilia.¶ Et in. c. At ieiuni.dicitur. MNunq;ᷓᷓ erit chꝛiſtianus ſcilicet plenarie ꝗ non fuerit epiſcopali confirmatione chꝛiſ⸗ matus.Et Rabanꝰ de con.di.ʒ.ait. No niſſime a ſummo ſacerdote ideſt epiſcopo per manus impoſitionem paraclitus da⸗ tur baptizato vt roboꝛetur per ſpiritũ ſaãn Rum.ſEt Hugo libꝛo.2. de ſacramentis. leles obligantur ſuſcipe „ d Ecundum myſterium videnduz de ſcramento conſirmationis dicitur Timendum eſt hijs qui per negligentiam omittunt epiſcopi pꝛeſentiam ⁊ non ſuſci/ piunt manus impoſitionem ne ſoꝛte ꝓpte rea damnentur.¶ Quãuis ergo paruulus poſt baptiſmum moꝛiens vadat ad gloꝛiã etiam non chꝛiſmatus: tamen non habet illam plenitudinem ſen augmentum gra tie.vnde nec gloꝛie ſicut confumatus. Et adultus qui contemneret hoc ſacramentũ ſuſcipere ſaluari non poſſet. ¶ Sed hoc lo co queritur vtrum ſoli epiſcopi poſſint con firmari.Et ꝙ ſic ꝓbatur. Nam ſcribitur ex tra de ſacra vnctione.c. Anico.Cum cete⸗ ras vnctiones ſimplex ſacerdos vel pᷣſby ter valeat exhibere hanc non niſi ſummꝰ ſacerdos ideſt epiſcopus debet conferre. ¶ Item de cõ.di.a.pꝛeſb yteri baptiʒatos infantes ſignare in frontibus ſacro chꝛiſe mate non pꝛeſumant.Et idem hẽtur de cõ ſecratiõe di..c.anus.a.c.De hijs. Et 68. di. c. Quduis. C Sed contra arguunt aliqui:quia vt recitat agiſter ſententia rum in.A.⁊ habetur.9).di.c. NPeruenit. Gꝛegoꝛiꝰ ſcripſit ianuario epiſcopo in gre cia ꝙ ſacerdotes poſſent inungere in fron te chꝛiſmate ſicut antea faciebant. Pꝛohi buerat enim eos cõſirmare. Sed quia po pulus fuit de hoc ſcandaliz atus conceſſit 4 poſſent confirmare ſicut ante. ¶ Reſpõ et Tandulphus in ſuo.A.qꝙ circa hoc va rie diuerſi dicunt.¶ Alij enim tenẽt ꝙ Gꝛe goꝛius cõceſſit vngere in fronte oleo ⁊ nõ chꝛiſmate ad ſedandum ſcandalum popu li.Sed contra hoc obicit glo.quia tunc il⸗ lum pplin decepiſſet ⁊ ita vno ſacramèto defraudaſſet quod non eſt pꝛeſumendum de ſancto gregoꝛio.ſQuidã vvo tenent ꝙ Tagorius fecit illos ſacerdotes qui erant b ianuario epiſcopo quo ad actum cõfir mandi cos ia ꝙ quilibet eoꝝ in oꝛdine epatus ſibi in hac pt te collata ↄfirmabat ¶ Kicar. vo dic ꝙ lz ſoli ei ↄſirmare poſ ſint ex oꝛdiaria ptate tñ ſimplex ſacerdos ↄfirmare poſſet ex cõmiſſiõe pape.vñ glo. i.c. Qñ. extra de còſuetudine ait. Papa poteſt delegare auctoꝛitatem chꝛiſmandi ſimplici ſacerdoti ⁊ non laico. Epᷣi Yo licet ipſi poſſint chꝛiſmare non poſſunt tamen alijs inferioꝛibus demandare qui ex offi· ——— — igentim on ſuſci nleppte amunlus dgoori nbabet mn g nanms, E gamennt Sedhoch oſinm Cnbbimra Cum cert ral ſe i fumm conſen. pnzanos vo chal trdech his. Et gaunt mtenda one . dhonge ein fon Prohi ſgau ho⸗ Conceſſt (beh abocpe eckeoti lumponn un wſel ſanmin ſuncncun olenont ui Gugt lift Morcne ſmmabat narepol cerdos vi go⸗ . Pan ꝛiſnan ol t unh iarff tio hoe facere non poſſunt. Sed alij epi vł archiepiſcopi poſſunt hoc facere in dioceſi alterius ep̃i de licentia ipſius epiſcopi.Epᷣi enim ea que ſunt iuriſditionis vt iudicare excõmunicare ⁊ ſimilia committere poſſũt etiam alijs non habentibus iuriſditioneʒ. Ea vo que ſunt oꝛdis ⁊ epiſcopalis aucto/ ritatis nõ poſſunt demandare aut delega re alijs qui ſunt inferioꝛis gradus. Et de conſecratione eccleſie vel altaris.c. Aqua. dicit textꝰ.Licet epᷣs cõmittere valeat que iuriſditionis exiſtunt que oꝛdinis tamen epiſcopalis ſunt non poſſunt iferioꝛis gra dus clericis demandare.i Abi glo.iuriſdi tionis:puta iudicare cognoſcere de cauſis beneficia conferre ⁊ omnia alia que aſſecu tus eſt epiſcopus in conſecratione:hec oia committere poteſt ⁊ delegare vnicuiqʒ ma ioꝛi vel minoꝛi. Sed ea que ſunt oꝛdinis ſcilicet clericos oꝛdinare:virgines cõ ſecra re:chꝛiſma conſicere ⁊ ſimilia non poteſt. Ergo vt redeamus ad noſtra obligãtur fi/ deles ad ſacramentum cõfirmationis qdᷣ epᷣi conferunt.Et vt fideles eccleſña alliciat ad deuotionem tanti ſacramẽti ſtatuit iter cetera ꝙ lzʒ quandoq;ʒ ciuitas ſit ſfuppoſi⸗ ta excommunicationi et interdicto: poteſt epᷣs conuocare populum cũ ſibi videbitur expedire apud aliqᷓ; eccleſſam ⁊ pꝛedicare inſuper ⁊ chꝛiſmare:vt patet ex᷑ de ſnia ex cõmunicationis.c. Reſponſo. ce regulis que obſeruari debent circa 12firmationis. G Cap. zm. Ertium myſterium videndum de ſa cramento conſirmationis dicitur re gulationis. In quo notade ſunt ali que regule circa vſum eius. ¶ Pꝛima re gula ſᷣm doctoꝛes in ꝗ.ꝙ hoc ſacramen tum debet dari omnibus ſidelibus bapti zatis non autem non baptiʒzatis ⁊ mulie/ ribus ſicut ⁊ viris:quia etiam mulieres ꝓ chꝛiſto dimicauerũt.vnde Cniſoꝰ in home lia ſuꝑ MC aheũ ait. In mundanis agoni bus etatis ⁊ ſoꝛme generiſqʒ dignitas re/ quirit᷑:⁊ ideo ſeruis ac mulieribꝰ:ſenibus ac pueris ad eos aditus denegatur. In ce leſtibus aũt oĩ perſone ⁊ etati ⁊ ſexui indiſ creta facultate ſtadiũ patet.Et in homelia de militia ſpuali dicit. Apud deũ femieus etiam militat ſexus. Multe nanqʒ femĩe animo virili ſpiritualem militiã geſſerunt quedã enim interioꝛis hois virtute viros equauerunt in agonibus martyri:quedã etiam ſoꝛtioꝛes viris extiterunt. Secun da regula ꝙ paruuli etiam poſſunt confir inari quia ſi non tunc tamen poſtea habe bunt foꝛte cõfiteri chꝛiſtũ æ1 minus habẽt de fictione.Tñ quia hoc ſacramentũ itera ri non debet ⁊ non ſic pꝛeſumitur de cõuer ſato inter chꝛiſtianos ꝙ ſit chꝛiſmatus ſi⸗ cut ꝙ ſit baptizatus.Ideo non expedit ꝙ paruuli confirmentur ante ſeptennium vt poſſint melius recoꝛdari poſtea ↄfirmati:. ꝗbꝰetiã ꝓpter hoc ſolet dari alapa.Saluã tur tamen paruuli baptizʒati etiã ſine ↄfir/ matione.¶Tertia regula ꝙ ille ꝗq chꝛiſma tur debet teneri ab aliqͥ 'm Tho.ʒ par.q 72. Nec tñ iſta tẽtio eſt de neceſſitate ſacra mẽti quia ⁊ ſine ipſa daretur:ſed eſt ex pie cepto eccleſie ſi adſit facultas.Cõgruit au tem tentio huic ſacramento quia ↄfirman dus vt debilis confirmari petit ⁊ ideo ab alio vt a baculo ſuſtentatur quaſi infirmꝰ ⁊ mulier etiã tenere põt.¶ Quarta regla ꝙ non confimatus non debet tenere ↄfir mandũ.arg'de conſe.di.a.c. In baptizã te.Item nec vir vxoꝛem nec vxoꝛ rirum. Alioquin iure petendi debitum carebunt ſi ſcienter ſacerent:ſecus ſi ignoꝛanter. 30. c Be hujs.Item conſanguinei vł af n es non debent ſe mutuo tenere quia ſuf ficit vinculũ carnale vel naturale. Qui ta regula ꝙ in confirmatione contrahitur cognatio ſpiritualis non ſolum impediẽs matrimonium contrahendũu ſed etiam di rimens contractum.Et hec cognatio con/ trahitur inter ↄſirmatum ⁊ eum vel eos ꝗ tenent ad confirmationem. Inter ipᷣm con ſirmatum ⁊ filios naturales ⁊ inter alios de quibus diximus in ſermone de luxuria inceſtuoſoꝝ.¶Sexta regula ꝙ adulti mo nendi ſunt pꝛemittere confeſſionem ante conſirmationem.vt de con.di..c. At ieiu ni.Et hoc in omni ſuſceptione ſacramenti poſt baptiſmum obſeruandũ eſt ab eo qui poſt baptiſmũ peccauit moꝛtaliter. Sex ta regula ꝙ ſacramentũ cõſirmationis ie iunis ⁊ a ieiunis dari debet vt patet de cõ. Di. S. e. At ieiuni.Et.c.ſẽquenti:.quod ⁊ de omni ſacramento intelligendum eſt. vnde debet:puta ſi epᷣs non poteſt mane cõmo⸗ ſine cauſa poſt pꝛandium miniſtrari non de chꝛiſmare. C Septima regula ꝙ in oĩ loco dum tamen decenti honeſto poteſt epiſcopus confirmare ſine peccato non ſo lum in eccleſia ſed extra:lz chꝛiſma ſolum im eccleſia conſici debeat:⁊a hoc intellige in dioceſi ſua ſubditos ſuos niſi ex commiſ/⸗ qone vel licentia conſirmaret alios. Et no ta ꝙ ſi epiſcopus confirmaret non ſubdi/ tos abſqʒ ſui fuperioꝛis epiſcopi licentia: vere pꝛeſtaret ſacramentuʒ lz peccaret. Et non efficeretur irregularis neq;ʒ ſuſpẽſus. ¶¶Octaua regula ꝙ vnctio chꝛiſmatis ſa cienda eſt in fronte.Extra de ſacra vnctiõ x. Uno.quia vt magis audacter ⁊ ſine ru / boꝛe homo conſiteatur chꝛiſtum datur ſirmatio:⁊ ideo potius in fronte fieri debet vbi magis apparẽt huiuſmodi paſſiones. Cõfirmat iſta Tho.in tertia parte aſſerẽs ꝙ iſta cõſignatio fit in fronte pꝛopter duo ¶ Pꝛimo quidem quia chꝛiſmatus iſigni tur ſigno crucis ſicut miles ſigno ducis: quod quidem debet eſſe euidens ⁊ maniſe ſtum. Inter omnia autẽ loca coꝛpoꝛis hu mani maxime maniſeſtꝰeſt frons qui qua ſi nunq; obtegitur.Et ideo linit᷑ chꝛiſma/ tus chꝛiſmate in fronte vt in maniſeſto de monſtret ſe eſſe chꝛiſtianum ſicut ⁊ apoſto li poſt receptum ſpiritum ſanctuzʒ ſe mani feſtauerunt qui pꝛius in cenaculo latebãt. ¶ Secundo quia aliquis impeditur a libe ra confeſſione chꝛiſti pꝛopter duo. ſcil icet ſed ꝙ pꝛopter timoꝛem ⁊ pꝛopter verecundiam: vtriuſq; autem hoꝛum ſignũ maxime ma nifeſtatur in fronte pꝛopter pꝛopinquitatẽ imaginationis.Et pꝛopter hoc ſpiritus a coꝛde directe ad frontem aſcendunt.vnde verecundati erubeſcũt timentes autẽ pal leſeunt:vr dicitur in ꝗethicoꝛum. Et ideo in fronte ſignaturchꝛiſmate vt neqʒ/ꝓpter timoꝛem neqʒ pꝛopter erubeſcentiam no/⸗ men chꝛiſti cõſiteri pꝛetermittat.Nona regula ꝙ debet frons ligari quouſq; chꝛiſ ma deſiccetur. Non opoꝛtet autem ꝙ pan nus lbtem diebus ligato capite poꝛtetur eptem diebus caput a lotione ſerue tur: ⁊ hoc pꝛopter reuerentiam chꝛiſmatis ⁊ pꝛopter ſeptem dona ſpiritus ſancti.Sit ergo chꝛiſtiani diligentes vt confirmatio/ nis ſacramentum cum deuotione ac reue rentia ſuſcipiant:vt ſic foꝛtificati ieſũ xpᷣm dominũ ⁊ ſaluatoꝛem ſeculi confiteantur. cui ſit laus ⁊ gloꝛia per infinita ſecula ſecu loꝝ Amen. ¶ Feria ſexta magna de flebili moꝛte ſal⸗ uatoꝛis noſtri ieſu chꝛiſti. Sermo quadrageſimus octauus. Miclinato ca pite tradidit ſpirituʒ. Scribũ tur hͥ verba Joannis.i9. co. 4 V in euangelio hodierno. (Si m noſtrum oculi fierent fõtes aque viue vt lachꝛyme pꝛofluentes ex illis ſupꝑ/ excederent abundantiam fluminũ ſtagno⸗ rum lacuum a maris oceani non ſufficerẽt ad ſatiſfaciendũ pietati quam debemꝰpij ⸗ ſimo redemptoꝛi noſtro dño ieſu chꝛiſto. NMihil enim excogitari poteſt aut enarrari flebilius ⁊ commiſeratione dignius qᷓ; eiꝰ acerba paſſio ⁊ moꝛs crudelis ab eo ꝓ no bis vermiculis tolerata.ſ Sed pleriqʒ aſ⸗/ ſerunt non conuenire grautati viroꝛuz ſa pientum vt ſe ad lamenta inclinent et la/⸗ chꝛymas.Quos nos facile conuincimus exẽplo eoꝝ qui pꝛopter planctum ſuoꝑ ca roꝛum de benignitate laudantur. ¶ Sicut ioſeph qui fleuit ⁊ deoſculatus eſt fſaciẽ pa tris ſui defuncti vt dicitur Geneſis.o.cꝰ. IEt Dauid qui planxit ſuper ſaul ⁊ iona tha interfectos in pꝛelio:vt ſcribitur ſecun di regũ pᷣ.c. Et ſuper tumulum abner in terſectꝰa ioab ⁊ abiſai:vt habetur ſecundi regũ.3ʒ.c.ac pꝛo amon filio qnem interfecit abſalon:vt patet ſecundi regũ.iʒ.c.et de⸗ niq; nunciata moꝛte abſalon flebat dicẽs Abſalon fili mi:ſili mi abſalon.⁊ verſa fuit victoꝛia illius viri in luctum omni populo vt patet ſecũdi regũ.is.c. De alexandro inſup qui magnus cogminatus eſt refert Quitus curtiꝰ ꝙ audita moꝛte vxoꝛis da rij fudit lachꝛ vmas.Sic? alij plurimi q̃s omitttere libet.ſ Cur igit᷑ nõ debeat vnuſ⸗ qſq; faciẽ lachꝛymis madeſacẽ cũ narrat:᷑ hriimnate menS ſmato e ac ehe reſi jn eantur. la ſen norteſl, (aus⸗ 0l Sarbi gigee no. ſo ſes age lis ſip⸗ ſtagno⸗ ſficenit croped⸗ d. tananmn insh beo p ligzaſ⸗/ iwnzſ⸗ tal/ nincmes n ſor u,Sat ſul tie biurln nabn urſunl ninigft N hatdict vefſafui ipoplh leumn eſt ifn nrorion rimickdd denn ciM. Currite igitur gentes vndiq; ⁊ venite ho moꝛs illius qui fuit a patribus deſidera/⸗ tus:a pꝛophetis pꝛenunciatus:a deceʒ ſi billis vaticinatus:ab angelo annunciatꝰ: a virgine matre conceptus:ab heliſabeth benedictus:a multitudine angeloꝛuʒ lau datus:a paſtoꝛibus inuẽtus:a ſtella mon ſtratus:a magis adoꝛatus: a ſymeone iu ſto ⁊ ſene in bꝛachijs ſuſceptus.Ipᷣe vtiq; dei eſt ⁊ virginis filius. Ipſe de ſpiritu ſan cto conceptus.Ipſe omni gratia ⁊ veritate repletus.Ipſẽ qui peccatum non fecit nec dolus inuentus eſt in oꝛe eius.Ipſe ſpecio ſus foꝛma pꝛe filus hominum:in queʒ de ſiderãt angeli pꝛoſpicere. Ipſe deniqʒ qui dilexit ⁊ lauit nos a peccatis ſanguie ſuo. die ad locum caluarie ⁊ dum in cruce poſt dira toꝛmenta moꝛtuum inſpicitis aucto/ rem vite flebilibus vocibus aera comple te. Plangite ⁊ vlulate ſuper ieſu in cruce pꝛo nobis extincto. Plangite o virgines virginem de virgine natum. Plangite o nupte ⁊ coniugati matrimonij pꝛecipu⸗ um cultoꝛem: qui vt illud extolleret aquã in vinum conuertit in nuptijs. Plangi/ te o vidue ieſum qui viduas honoꝛauit: a adoleſcentem filiuʒ qui moꝛtuus erat ſu ſcitatum reſtituit vidue matri. Plangite viri docti ſummum doctoꝛem lumẽ mun⸗/ di qui ſemper docuit veritatem. Plangi/⸗ te turbe ⁊ populi omnes chꝛiſtum qui tur bas bis miracło panũ reſocillauit. Plan gite o matres filium virginis innocentem decoꝛum affabilez trigintatres annos ha bentem etatis quem iudei peſſimi hodie crucifixerunt:hodie vulnerauerunt:hodie illuſerunt:hodie deniq; occiderunt.Sʒ cũ ad hoc non ſufficiat ibecillitas noſtra men te ad deum eſt recurrendum oꝛandunqʒ: vt gratiam largiatur qua mediante recoꝛ dari tante rei cum coꝛdis teneritudine va leamus.Quare ⁊ vos aſtantes genuflexi in ſilencio dicite pater noſter. Ego vᷣo voce publica referam oꝛationem quam ſacit ec cleſia. Reſpice queſumus domine ſuper hanc mamiliam tuazʒ pꝛo qua dominus no ſter ieſus chꝛiſtus nõ dubitauit manibus tradi nocentium ⁊ crucis ſubire toꝛmentũ Amẽ.Imploꝛato iam ex ſuperis pꝛeſidio: omnes ingenij vires excitabimus ad con templandam moꝛtem vnigeniti filij dei: quã tulit vt nos viuiſicaret ac recõciliaret eterno pꝛi.¶ Se ipſa itaq; moꝛte ieſu chꝛi ſti locuturi tria myſteria pꝛoponimus con templandgda. Pmdĩ veritatis. pietatis. 4. — C3 modus liberandi genus bumanũ per paſſionem chꝛiſti fuit conueniens. Et ꝙ xpᷣs occiſus fuit a iudeis ac vere moꝛtu us. Cap̃. “. Rimum myſterium contemplan⸗ dum de moꝛte chꝛiſti dicitur verita tis. In quo tria dubia pijſſima de/ Cp mytrum fuit conueniens modus libe rationis hbumane per paſſionem ⁊ moꝛteʒ Cꝛmytrũ xpᷣs fuit ab alio occiſus. Czmvtrũ xpe fuit vere moꝛtuus. Pꝛo pꝛimi dubij declaratione audien da eſt ſentẽtia Auguſtini qui liꝰ.iꝗ.de tr i nitate ait. Sanande noſtre miſerie nullus alius modus cõuenientioꝛ fuit q;ᷓ per paſ ſionẽ chꝛiſti. Ratio eſt ᷑ᷣm Tho.tertia par te.q.Ab.quia tanto aliquis modus conue nientioꝛ eſt ad aſſequendum ſinem quãto per ipſum plura concurrunt expedientia ſini. Per hoc autẽ ꝙ homo per chꝛiſti paſ ſionem eſt liberatus multa occurrunt ad ſalutẽ hoĩs ꝑtinẽtia pᷣter liberationẽ a pec cato que ſũt pꝛecipue tria. Cp meſt cognitio diuine charitatis. Camerempluz virtuoſitatis. Te ſeruatio puritatis. Pꝛimuʒz eſt cognitio diuine charitatis Per hoc enim homo cognoſcit quantum a deo diligatur. Ideo Joannis.3.co. Chꝛi ſtus dixit. Sic deus dilexit mundum vt fi lium ſuum vnigenitum daret.Et Eccleſia dicit illud verbum Gᷓ egoꝛi O inextima bilis dilectio charitatis vt ſeruum redime res filiũ tradidiſti.Et Hieronymus i epi ſtola ad damaſum papã inquit. Que ma ioꝛ poteſt eſſe clementia q; vt dei filius fili us hominis putaretur decem menſium ſfa ſtidia ſuſtineret partus: erpectaret aduen tus:per ſingulas adoleſceret etates: poſt contumelias vocum alapas ⁊ flagella cru ciſqʒ pꝛo nobis ſieret maledictum vt nos a maledicto legis abſolueret. ¶ Et Wau⸗ lus ad romanos.S. c.ait. Pꝛopᷣo filio ſuo non pepercit deus ſed pꝛo nobis omnibꝰ tradidit illum. C Si autem aliquis obice ret quia magna iniquitas eſt innocentem paſſioni ⁊ moꝛti tradere.Sed ſicut dicitur deut eronomij.32. Deus ſidelis eſt ⁊ abſqʒ vlla iniquitate.Ergo filium innocentẽ nõ debuit tradere paſſioni ⁊ moꝛti. C Reſpõ det Tho.tertia parte.q.A⁊7.qꝙ deus pater tradidit chꝛiſtum paſſioni. Ino quidem modo ſ̃m ꝙ ſua eterna voluntate pꝛeoꝛdi nauit paſſionẽ chꝛiſti ad humani generis liberationem ſᷣm illud quod dicitur Yſaie S3. co. Dominus pofuit in eo iniquitatem omnium noſtrum.ſ Secũdo inqᷓ; tum in⸗ ſPpirauit ei voluntatem patiendi pꝛo nobis infundendo ei charitatẽ.¶ Zertio non pꝛo tegendo eum a paſſione ſed exponẽdo per ſequentibus.vnde vt dicitur Mathei.27. clamauit in cruce.Deus meus cur me de reliquiſti.quia ſcilicet ßᷣm Auguſtinũ po/ teſtati perſequentium eum expoſuit ⁊ ſub traxit pꝛotectionem non tamẽ ſoluit vnio nem.ſQuod pꝛedixerat Bauid in ps il/ lo.20.loquẽs in perſona chꝛiſti.Deus de⸗ us meꝰ quare me dereliquiſti ⁊c. cuius ex poſitionem ſcripſimus in ſermone de paſ ſione in alio quadrageſimali. Et ꝙ de chꝛi ſto Hauid loquebatur oſtendit Lactantiꝰ libꝛo.a.ex hoc quia in illo pᷣs dicitur.?vFo/ derunt manus meas ⁊ pedes meos. Abi ſic ipſe ſequitur.Que vtiqʒ pꝛopheta non de ſeẽ locutus eſt fuit enim rex ⁊ nunqʒ illa berbeſn⸗ eſt. Spiritus dei per illũ loque/ atur qui fuerat illa paſſurus poſt annos mille ⁊ quinquaginta.Zot enim colligun tur anni a dauid vſqʒ ad crucẽ chꝛiſti.h ec ille. Dicimus ergo ꝙ iniquum eſt ⁊ cru⸗ dele hominem innocentem moꝛti tradere contra eius voluntatem. Sed deus pater non ſic tradidit filium qui obediẽs in ſua oꝛatione paterne ſe fubdidit voluntati ter tio replicans: Pater mi ſi poſſibile eſt traſ ſer a me calicem: verũtamen non ſicut ego volo ſed ſicut tu fiat volũtas tua.iEt nota – „ de hoe poſſibili m Tho.3 parte. q. 46, ar ticulo.2.Qõðõ aliꝗd poteit dici poſſibile vel impoſſibile dupliciter.ſ nomodo ſimpli citer ⁊ abſolute.¶ Aliomodo ex ſuppoſitio ne. Simpliciter ? abſolute loquendo poſſi bile fuit deo aliomodo hominẽ liberare q́; per paſſionem filij. Quia non eſt impoſſi⸗/ bile apud deũ omne verbum.Sed ex aliqͥ ſuppoſitione facta fit impoſſibile:quia eni impoſnbile eſt dei pꝛeſcientiaz falli ⁊ eius voluntatem ſiue diſpoſitionem caſſari ſup poſita pꝛeſcientia ⁊ oꝛdinatione dei de paſ ſione chꝛiſti non erat ſimul poſſibile chꝛi⸗ ſtum non pati ⁊ hominẽ aliomodo qᷓ;ᷓ per eius paſſionem liberari. Et ſi rurſus ali⸗ quis quereret:an ſi deus liberaſſet hoĩem abſq; omni ſatiſſactione feciſſet contra in ſticiam. ¶ Reſpondet Tho.ꝙ non. Quia ille iudex non poteſt ſalua iuſticia culpa ſi ne pena dimittere qui habet punire culpã in alium commiſſam.puta vel in aliuʒ ho minem vel in totam rempublicam ſiue in ſuperioꝛem pꝛincipem. Sed dens non ha bet aliquem ſuperioꝛc̃.Sed ipſe eſt ſupꝛe⸗ mum ⁊ commune bonum totius vniuerſi Et ideo ſi dimittat peccatum quod habet rationẽ culpe ex eo ꝙ contra ipſum cõmit titur nulli facit iniuriam. Sicut quicunqʒ homo remittit offenſaãm in ſe commiſſam abſqʒ; ſatiſſactione miſericoꝛditer ⁊ non in iuſte agit. Tamen hoc non obſtante no⸗ luit peccatum ſine pena dimittere.Et cum hoc ſufficienter ſatiſſacere non poſſet per aliquam penam quaʒ pateretur ei ſatiſſa ctoꝛem dedit charitatẽqʒ ſuam generi hu mano exhibuit. CSecũdum quod occur/ rit pertinens ad ſalutẽ hominis eſt exem: plum virtuoſitatis. In hoc enim ꝙ xpus moꝛiendo redemit humanum genus exẽ/ plum dedit hominibus obedientie:humi/ litatis:conſtantie:iuſticie ac ceteraꝝ vixrtu tum in paſſione chꝛiſti oſtenſirum que ſũt neceſſarie ad humana ſalutez. Ideo d pᷣꝰ Petri.2. c.Chꝛiſtus paſſus eſt ſne. nobis vobis relinquens exemhin vt leqmini ve ſtigia eius. ¶ Tertiũ qð facit ad ſalutẽ bo minis eſt conſeruatio puritans. Ex eo aũt ꝙ xpᷣs paſſus eſt pꝛo nobis idicitur nobis neceſſ.tas ſeruandi nos a peccato imunes Hine npn liſcat Pueerg mnorco⸗ lgente ſelcitt bibiſti ſochr auer ſis gbſti ptpe iſe ͤde he ltöt niiſ go gel (. hoe⸗ gola abal lign lata ſeti dit itin fuite auu⸗ eg 4e oſſbiie nocoſimi kſappofti anto o lbenrech Kimpoſſi/ Seickalij lecgucn ſlt cus caſtniſ kdei enen lbile chi oie mus al/ ſethoien vnne i 1, Quis culoif rclo⸗ iN ſwe in non i aſtſant 9 pniuat d hobel n cömit guicunh nmiſian naon ſunteno, e Kan poſe abe genenn vodo/ ctnn ingni envoi⸗ ni Hetu naeſi deodiß 10 nobéS äminin ſeluni Cruon urnos ſ1o ona⸗ Hinc Paulus pᷣ ad coꝛinthios.é. cꝰ. ait. Empti enim eſtis pꝛecio magno valde:glo riſicate ⁊ poꝛtate deũ in coꝛpoꝛe vꝛo.Et ſic patet ꝙ paſſio chꝛiſti pᷣ attrahbit ⁊ inflam mat coꝛ humanũ ad dilectionẽ dei nos di ligentis.vnde Bernardus ait. Super oĩa reddit te mihi amabilẽ bone ieſu calix quẽ bibiſti opus redemptionis noſtre.ſꝛ paſ ſio chꝛiſti dat exempluz virtutũ potiſſimũ atientie ⁊ humilitatis:vt dicitur.93.di.c. ns.ſ ʒinducit homines vt a peccatis abſtineant cum tãte ſit anima nobilitatis vt pꝛo ea redimenda ſanguinẽ xpᷣs effude rit.¶ Ende HMugo in liꝰde arra ſponſe ait. Amplius mihi vilis eſſe non debeo que tã tũ deo placui vt moꝛi dignaretur pꝛo me: ne perderet me.ſEt Bernardus in medi tatiõibus.Sublime eſt aĩe pꝛeciũ que nõ niſi ſanguine chꝛiſti redimi potuit.Quam ergo cõmutationeʒ pꝛo aia tua dabis qui pꝛo nihilo das illã.¶Scðᷣʒ dubiũ declaraã 2 dũ vtꝑ xpᷣs fuit ab alio occiſus.Et ꝙ ſic pʒ quia ipſe pꝛedixerat Luce.isð. Poſtq; fla gellauerint occident eum.ſ Sed cõtra ar/⸗ guunt pleriq;.p quia xpᷣs dixit Joãnis.io. c. Nemo a me tollit aiam meaʒ ſed ego po no eam.Ille aũt dicitur aliquem occidere qui aiaʒ eius tollit. Non eſt ergo chꝛiſtus ab alus occiſus ſʒ a ſeipſo.ꝛ arguũt qꝛ il li qui ab alijs occiduntur paulatim debili tata natura deſiciunt ⁊ maxime hoc appa ret in cruciſixis. In xpᷣo autẽ hoc non acci⸗ dit. Nam clamans voce magna emiſit ſpi ritum:vt dicitur Mathei.27/c.Non ergo fuit chꝛiſtus ab alijs occiſus ſed a ſeipſo. ¶ Ad ſolutionem hoꝛum obiectoꝛum dicit Tho. 3² barte. .42. ꝙ aliquid poteſt eſſe cauſa alicuius effectus dupliciter. Nno modo directe ad illud agendũ. E&t hoc mo directe ſcilicet quia non impedit cum ipe dire poſſit. Et hoc modo ipſe chꝛiſtus fuit do perſecutoꝛes chꝛiſti eum occiderunt:qꝛ ſufficientem ei cauſam intulerunt cum in/⸗ tentione occidendi eum ⁊ effectu ſubſeq̃n te quia ſcilicet ex illa cauſa eſt moꝛs ſubſe cuta.ſ¶ Aliomodo di aligꝗd cauſa alicuiꝰin ipe / cauſa paſſionis ⁊ moꝛtis ſue. Poterat eni ſuam paſſionem ⁊ moꝛtem impedire. ſIpᷣ quidem aduerſarios repꝛimendo vt eum 136 aut non vellent aut non poſſent ĩterficere. T2 quia ſpiritus eius habebat poteſtatez conſeruandi naturam carnis ſue ne a quo cũqʒ; leſiuo inflicto oppꝛimeretur qd qui/ dem habuit anima chꝛiſti.quia erat vnita verbo dei in vnitate perſone:vt docet Au guſtinus in.A.de trinitate.Quia ergo ani ma chꝛiſti nõ repulit a pꝛopꝛio coꝛpoꝛe no cumentum illatũ:ſed voluit ꝙ natura coꝛ poꝛis illi nocumento ſuccumberet dicitur ſuam aiam poſuiſſe vel voluntarie moꝛtu us fuiſſe.Et ſic intelligitur illud qdð induce batur pᷣ. Nemo tollet a me aiam meaz ſci licet me iuito.ſ Ad 21 vo arg'ndicit Tho. ꝙ vox illa magna a chꝛiſto emiſſa nõ fuit naturalis ſed miraculoſa:æ iter alia mira cula moꝛtis xpᷣi computatur. Quãdiu eni xpᷣs voluit natura coꝛpoꝛalis eius conſer uata eſt in ſuo vigoꝛe etiam in extremis. Sic ⁊ qñ voluit fubito ceſſit illato nocumẽ to. CTertiũ dubiũ declarãdũ vtꝝ xps fuit· dulos triplici via: Pdꝛ ꝓphetice pꝛenunciationis. Cꝛauctentice teſtiſcationis. Weindaice ꝓcurationis. —R ꝛima via dicitur ꝓphetice pꝛenũcia/⸗ tionis. Pꝛenunciata quippe fuit expꝛeſſe moꝛs xpᷣi per multa ſecula anteacta.ſ An de Jacob patriarcha geneſis.49. cᷣ. dixit. Symeõ ⁊ leui fratres vaſa inigꝗtatis bellã tia.In conſilio eoꝝ non veniat aia mea:et in cetu illoꝛum non ſit gloꝛia mea:quia in furoꝛe ſuo occiderunt virũ ⁊ in voluntate ſua ſuffoderunt murũ. Maledictus furoꝛ eoꝛum quia pertinax ⁊ indignatio eoꝛum quia dura.Hicolaus de lira ſuper.iꝛ.c.Jo annis aſſerit ꝙ pontifices indeoꝛuʒz de tri bu leui ⁊ phariſei pꝛo magna parte fuerũt vere moꝛtuus. Et ꝙ ſic pbdũ eſt ↄtra icre de tribu ſymeon: Adco ppherico ſpiritu il/ luſtratus iacob dixit verba pꝛedicta.ſ Sʒ iudei hoc negant referẽtes ꝙ iacobita lo/ cutus eſt de ſymeone ⁊ leui pꝛopter belluzʒ quod fecerunt contra ſichimitas pꝛopter raptum dine ſoꝛoꝛis eoꝛum de quo fit mẽ tio Geneſis.34.c. Quos nos conuincimꝰ pꝛimo quia bellum illud iam pꝛeteritum erat. Et Jacob filis annunciabat futura. Ideo vt patet Geneſis.A9.caplo. dixit. Congregamini vt annunciem que futura ſunt vobis in diebus nouiſſimis cõgrega mini ⁊ audite.¶ Secundo bellum illud cõ tra ſichimitas fuit bellum iuſtum: quare non debebat dici Maledictus furoꝛ eoꝝ. Ergo Jacob pꝛophetice annunciauit moꝛ tem chꝛiſti pꝛocurandam per pontiſices ⁊ phariſeos. Et Sibilla de qua mentioneʒ facit Lactantiꝰlibꝛo quarto ita locuta eſt. Inierunt conſilium deteſtandum vt pꝛiua rent eum vita qui vt iuſtificaret eos vene rat.i Et Salomon pꝛeuidens paſſionem chꝛiſti Sapientie.2.c.ait. Sixerunt impi cogitantes apud ſe non recte. Circũuenia mus iuſtum quoniam inutilis eſt nobis ⁊ contrarius eſt operibus noſtris ⁊ impꝛo/ pat nobis peccata legis ⁊ diffamat ĩ nos peccata diſcipline noſire. Pꝛomittit ſe ſci entiam dei habere ⁊ filium dei ſe nomiat. Factus eſt nobis in traductionem cogita/ tionum noſtrarum. Oꝛauis eſt nobis etiã ad videndum quoniam diſſimilis eſt alijs vita illius ⁊ imutate ſunt vie eius. Zanq̃ᷓ nugaces ideſt nullius veritatis homines eſtimati ſumus ab illo ⁊ abſtinet ſe a vijs noſtris tanqᷓ; ab immunditijs:et pꝛefert nouiſſima iuſtoꝛum:ideſt bona a iuſtis ex pectata pꝛefert omnibus bonis vite pꝛeſẽ tis. Et gloꝛiatur patrem ſe habere deum. MHideamus ergo ſi ſᷣmones illius veri ſũt 2 tentemus que ventura ſunt illi ⁊ ſciemꝰ que erunt nouiſſima illius.Si enim eſt ve rus filius dei ſuſcipiet illum ⁊ liberabit il lum de manibus contrarioꝛum. Cõtume lia ⁊ toꝛmento interrogemus eum vt ſcia⸗ mus reuerentiam eius ⁊ pꝛobemus patiẽ tiam illius. Moꝛte turpiſſima condemne mus eum. Hec ille.¶ Et Yſaias. 3ʒ.c. Tra didit in moꝛtem animam ſuam ⁊ cum ſce leratis reputatus eſt:⁊ ipſẽ peccata multo rum tulit ⁊ pꝛo tranſgreſſoꝛibus rogauit. ¶ Et Haniel.9.c. Poſt hebdomadas ſexa gintaduas occidetur chꝛiſtus: et non erit eius populus qui eum negaturus eſt:ſcili cet iudei coꝛam pilato ipſum negabunt di centes. Non habemus regem niſi ceſarẽ. Et ciuitatem ⁊ ſanctuarium ideſt templuzʒ diſſipabit populus ſcilicet exercitus roma nus cum duce venturo ideſt tito.Et ſinis * eius ſcilicet hieruſalem vaſtitas quia ſcili cet fuit vaſtata ꝑ romanos. ¶ Et cayphas cum eſſet pontifex anni illius ita pꝛophe/ tauit de chꝛiſto vt ſcribitur Ioannis.xi.c. Expedit vobis vt vnus moꝛiatur homo/p populo ⁊ non tota gens pereat.Et ipe dũõs ieſus ſepe diſcipulis pꝛedixit moꝛiturum. ¶ Ange ſcribit᷑ Mathei.id.c. Cepit ieſus oſtendere diſcipulis ſuis quia opoꝛtet euʒ ire hieroſoõlymã ⁊ multa pati a ſenioꝛibus 2 ſcribis ⁊ pꝛincipibus ſacerdotum ⁊ occi di ⁊ tertia die reſurgere.¶ Et Mathei.iꝛ. c.poſt tranſfſigurationem dixit illis tribus quos admiſerat ad tam ſtupendum ſpe/ ctaculum. Nemini dixeritis viſionem do⸗ nec filius hominis a moꝛtuis reſurgat.Et Mathei.io.c.Dum iret hieroſolymam di xit ſecreto duodecim diſcipulis.Ecce aſcen dimus hieroſolymaz ⁊ filius hominis tra detur pꝛincipibus ſacerdotum ⁊ ſcribis et condemnabunt eum moꝛte. C Secundo pꝛobandum eſt ꝙ chꝛiſtus vere fuit moꝛ⸗ tuus per auctenticam teſtiſicationẽ/¶ Cã tat quippe ſic de chꝛiſto mater eccleſia.Ip ſe enim verus eſt agnus qui abſtulit pec / cata mundi qui moꝛtem noſtram moꝛien do deſtruxit ⁊ vitaz reſurgendo reparauit. ¶ Et in vtroqʒ ſymbolo apoſtoloꝛum ſcili cet MPatrem chꝛiſtum paſſum ⁊ moꝛtuuz ↄfitetur. Idem habetur in ſymbolo Atha naſij.¶ Et de ſumma trinitate ⁊ fide catho lica.c.pᷣ¶ Et Joannes in euangelio.c.io⸗ ait. Ad ieſum autem cum veniſſent vt vi derunt iam moꝛtuũ non fregerũt eius cru ra.¶ Et Paulus ad romanos.S. c. Pꝛo impijs moꝛtuus eſt iuſtꝰpꝛo iniuſtis.¶ Et iterum ibi. Cum adhuc peccatoꝛes eſſemꝰ chꝛiſtus pꝛo nobis moꝛtuus eſt. ¶ Et eodẽ co. MReconciliati ſumus deo per moꝛtem ſi lij eius ¶ Et.S.c. Chꝛiſtus moꝛtuus eſtet reſurrexit qui eſt ad dexteram dei.¶ Et.iꝗ. c.Chꝛiſtus moꝛtuꝰeſt ⁊ reſurrexit vt ⁊ vi⸗ uoꝛum ⁊ moꝛtuoꝛum dominetur.¶ Et pꝛi me ad choꝛinthios.iꝰ.c.Chꝛiſtus moꝛtuꝰ eſt pꝛo peccatis noſtris ſʒ ſcripturas.Et ſecũde ad coꝛinthios..c. MPꝛo omnibus moꝛtuus eſt chꝛiſtus¶ Et pᷣad theſialoni cenſes.A.c.Credimus ꝙ ieſus moꝛtuus eſt ⁊ reſurrexit. ¶ Et Petrus pᷣma cano* 3.c. Chꝛiſtus gei Ltaapphn propte⸗ oanni, i urono⸗ Cedi mriuum. Cottieſis kin a; ſeniorus Num tocd llis mbus cun he⸗ nen do ſungat lmamdi ralen inis n nibiset nd EN GR ad ſoltper/ m onn Dnenmule⸗ unkli wr, Pbeor 1Gane iſin un zitalec „ nuscſn Licn normi us a yt 4r/ morth hnnch eſale 3.c. Chꝛiſtus ſẽmel pꝛo peccatis nẽ̃is moꝛ tuus eſt iuſtꝰpꝛo iniuſtis. Et Ambꝛoſius ſuper epiſtolam ad romanos.Tantum fu/ it peccatum noſtrum vt ſaluari non poſſe mus niſi vnigenitus dei ſilius moꝛeretur pꝛo nobis debitoꝛibus moꝛtis. Et Au/⸗ guſtinus liꝰ.A.de trinitate.Ana moꝛs no ſtri ſaluatoꝛis duabꝰ moꝛtibꝰnoſtris ⁊ ani me ⁊ coꝛpoꝛis ſaluti fuit. ¶ Et de con.di.2. c. tevatuiv⸗ Semper chꝛiſti moꝛs per ſe culi vitazg poſteris eſt nuncianda vt diſcãt qua charitate dilexit ſuos qui pꝛo eis mo ri dignatus eſt: quia ad hoc pꝛioꝛ dilexit nos cum eſſemus gehenne filij vt eum di ligeremus a moꝛte iam liberati. ¶ Tertio pꝛobandum eſt ꝙ chꝛiſtus fuit vere moꝛ tuus ex iudaica pꝛocuratione. Judei nem pe impij ſoliciniſime pꝛocurarunt vt chꝛi⸗ ſtus moꝛeretur. Nam vt dicitur Joãnis xi.Cogitauerunt vt interficerent euz. ¶ Et Mathei.26. Cõgregati ſunt pꝛincipes ſa cerdotum ⁊ ſenioꝛes populi in atrium pᷣn cipis ſacerdotum qui dicebatur cayphas: ⁊ conſilium fecerunt vt ieſum dolo tenerẽt æ occiderent.Et coꝛam pilato clamabant. Nos legem habemus et ſᷣm legem debet moꝛi.Et tandem cum vidiſſent euzʒ in cru ce moꝛtuum ⁊ poſtea ſepultum adierũt pi latum dicẽtes.homine recoꝛdati ſumus quia ſeductoꝛ ille dixit adhuc viuens poſt tres dies reſurgam.Jube ergo cuſtodiri ſe pulchꝛum vſq; in diem tertiuz ne ſoꝛte ve niant diſcipuli eius furentur eum ⁊ dicãt plebi ſurrexit a moꝛtuis ⁊ erit nouiſſimus erroꝛ peioꝛ pꝛioꝛe. Ait illis pilatus:habe-/ tis cuſtodiam: ite cuſtodite ſicut ſcitis. Il li autem abeuntes munierunt ſepulchꝛuʒ ſignantes lapidem cuz cuſtodibus. Qua re nullus ambigere debet chꝛiſtum paſſũ ⁊ moꝛtuum pꝛo ſalute mundi. ¶ Et vt in · at Tho.ʒ par.q. o.ↄueniẽs fuit x-pᷣm mo ri.pᷣ quidem ad ſatiſfaciendũ pꝛo huma no genere quod erat moꝛti adiudicatum. Tꝛvt nos a timoꝛe moꝛtis liberaret. ſ3 vt a moꝛtuis reſurgendo virtutem ſuam oſtenderet qua moꝛtẽ ſuperauit:et nobis ſpem reſurgẽdi pꝛeberet. Quis igitur nõ videt quanta ſit hominum ad chꝛiſtũ obli Gatio cum ipſe qui via veritas eſt ⁊ vitaꝓ 137 ipſis moꝛi dignatus ſit. NMec ſolum moꝛ/⸗ tem tulit ſed ad illam vt in ſequenti myſte rio patebit tãtis cruciatibus doloꝛibuſqʒ CMOQð moꝛs xp̃i fuit penoſa valde ex eo paſſio eius fuit diuturna ⁊ gnälis ⁊ ismi/⸗ nion. (Cap. 2. Ecundum myſterium contemplan dum de moꝛte chꝛiſti dicitur penali tatis.Fuit quippe moꝛs illa pẽoſa doloꝛoſa valde maximie pꝛopter tria. CWp ꝓpter paſſionis diuturnitatem. 1 ꝓpter paſſionis gnãlitatem. C3°0 ppter paſſionis qualitatem. CPꝛimo fuit moꝛs chꝛiſti grauis ⁊ dolo roſa pꝛopter paſſionis diuturnitatem. Nã lIz omnibus diebus penalem duxerit vi / tam: peregrinando:oꝛando: ieiunãdo:pꝛe dicando:⁊ futuram paſſionem pie pꝛeme ditando:ob quod vt inquit Tentulus iu/ dee pꝛeſes in epiſtola ad tiberium: nunqᷓ;ᷓ ridere viſus eſt flere autez ſic. TLamẽ quis explicet quãta chꝛiſtus paſſus fuerit quã/ toq; meroꝛe anima eius confecta quando colendam illam carãqʒ genitricem relin⸗ quens diſceſſit a bethania pꝛofectuſq; eſt hieruſalem vt cenaret ibi cuz diſcipulis ſu is.Que ⁊ quanta in illa cena peracta ſüũt: vtiq; non ſine laboꝛe ibi chꝛiſtus pꝛodito rem caute admonuit vt ſe coꝛꝛigeret. Ibi diſcipuloꝛum pedes ⁊ pꝛoditoꝛis iude hu militer lauit.Ibi ſacramentum ſui coꝛpo⸗ ris ⁊ ſanguinis in memoꝛiam ſue moꝛtis inſtituit.IJbi ſermonem ad diſcipulos ha buit quem Joannes ſcripſit.co. iʒ.iꝗ.is. ⁊.iõ. MPoſt cenam vo non ad quieſcendun ſed ad oꝛãdum ſe contulit.Et pꝛiuſq;ᷓ oꝛaſ ſet aſſumptis petro iacobo ⁊ ioanne cum ſuſpirijs ⁊ vultu meſto animam ſuam tri⸗ ſtem vſqʒ ad moꝛtem dixit. Poſtea vo cũ ter oꝛaſſet ad patreʒ longo ſpatio in tertia oꝛatione factus in agonia ſudoꝛem emiſit ſanguineʒ.Excitatis ex poſt diſcipulis tur be militum ⁊ miniſtris iudeoꝛum occurrit a quibus vbera ⁊ percuſſiones paſſus tã dem ⁊ vinctus ductus eſt ad domuz anne vbi in faciem alapa percuſſus eſt.Inde ve nit vt latro detentus ad domum cayphe: vbi examinatur iudicaturq; reus moꝛtis 6 apoſtea miniſtris viliſſimis traditus deri ſus eſt ab eis:⁊ colaphis ceſus contume/⸗ lijs affectus vſqʒ mane.Nec doꝛmiuit nec quieuit nocte illa tantum iquieta atqʒ mo leſta. Hoꝛa vo pꝛima ductus eſt ad pilatũ Accuſatur a pꝛincipibus ſacerdotum exa minatur a pilato:mittitur ad herodeʒz qui eum ad pilatum redire fecit: flagellat ad xolumnam ⁊ ſpinea coꝛona coꝛonatus eſt. Et tandem ſententia in eum data ad mon tem caluarie cuʒ latronibus pꝛoperare cõ pellitur:vbi crucifixus eſt ⁊ ſelle ⁊ aceto po tatus. Poſt que omnia hoꝛa nona tradi⸗ dit ſpiritum. Secundo moꝛs chꝛiſti fuit doloꝛoſa nimis ꝓpter paſſionis generali/ tatem.veriſicatum quip pe ſiit in eo illud YRie pᷣ.c.A planta pedis vſq; ad verticẽ non eſt in eo lanitas.¶ Caput eni eius ſan ctiſſimum gazophilatium ſapientie dei.et vt iquit Bernardus:angelicis ſpiritibus tremebundum denſitate ſpinarum pun/ ctum ⁊ perſoꝛatũ fuit.¶ Oculi pijſſimi fue runt afflicti inundãtia lachꝛymarum. ¶ Ja cies eius decoꝛa deturpata eſt ſputis ⁊ ſan guine ita vt videretur lepꝛoſus: ſm illud Yiaie.ʒ.c. Nos vidimus euʒ quaſi lepꝛo ſum. Gene eius candide ac rubicunde ala pis percuſſe ſunt. ¶ Aures ille ſãctiſſime replete ſunt blaſſemijs clamoꝛibus odio / ſis ⁊ contumelijs atqʒ conuicijs. Nares eius fatigate ſunt fetoꝛibus ſputoꝛuʒ ⁊ ca dauerum caluarie loci.Capulli eius capi tis ⁊ barbe violentia tracti et euulſi ſunt. ¶ Os eius quod tam ſanam tam ſapidiſſi mam tam vtiliſſimam ⁊ veriſſimaʒ doctri nam pꝛotulerat percuſſum eſt. ¶ Collum eius ſuauiſſimum colaphis attritum eſt 2 fune tractum ¶ Manus eius que ſuo ta/⸗ ctu viuiñco ſanabant infirmos clauis du/ riſſimis cruci affixe ſunt.¶ Pedes eiꝰquo rum terra ſcabellum eſt quiq; diſcurren/ tes per ciuitates villas ⁊ caſtra tantum la boꝛauerunt pꝛo hommum ſalute in cruce extenſi ſunt.¶ Cotum coꝛpus illud dulciſ ſimum flagellis multis ⁊ diris ceſum dil eer atum ⁊ ſanguine cruentatum fuitſlin/ gua eius aceto ⁊ felle amaricata eſt. vnde 2 eo moꝛtuo latus eius lancea apertũ eſt. Itaqʒ paſſus eſt in omnibus membꝛis et in omnibus ſenſibus delicati ſui coꝛpoꝛis ¶Tertio fuit paſſio chꝛiſti doloꝛoſa ꝓpter paſſionis qualitatem. Paſſus quideʒ eſt ignominioſe.pᷣmo ratione populi.ſ.iudai ci cui tot mirãda ↄtulerat beneficia.¶ AUn de eccleſia cantat lamentando iia die ĩ per ſona chꝛiſti illud Michee.b.c. Pople me us quid feci tibi aut in quo moleſtus fui: reſpõde mihi.Quaſi dicat:patres tuos ia cob cum ſilijs in egypto per ioſeph enutri ui ſamis tempoꝛe ne perires.Et poſt tem/ poꝛa multiplicatos ſupꝛa numerum de du ra ſeruitute egyptioꝛum te eduxi.A flagel lis quibus egyptum totam percuſſi te li: berum feci.i¶ Mare rubꝛum tibi aperui vt per eum ſicco veſtigio tranſires. ¶ Pha⸗ raonem autem cum exercitu ſuo ſubmerſi ¶ Per quadraginta annis te paui manna de celo pꝛeſtito.¶ Aquaʒ tibi de petra edu xi.¶ Inſurgentes contra te hoſtes pꝛoſtra ui.¶ Terram fluentem lac ⁊ mel patribus tuis a me pꝛomiſſaʒ exterminatis inde tri ginta regibus et plurimfnationibus tibi largitus ſum. Et pꝛius in montem ſynai legem ſeruandam tibi tradidi. A captiui tate ſeptuaginta annoꝛum pꝛopter ſcelera tua in babrlone te liberãs ad pꝛopꝛia ſub heſdra neemia ⁊ zorobabel reduxi. Ecce quid feci tibi. Reſponde ergo mihi ſi tãta beneficia a me tibi collata hanc tales retri butionem meruerint vt me cruciſigeres. Ego ex genere tuo carnem ſumens deſcen di de celo vt tibi fr̃ eſſẽ. Ego ſemper docui in ſynagoga ⁊ in templo ea que te ſaluum facere poſſent.Ego cecos tuos illuminaui lepꝛoſos mundaui. Claudos erexi:obſeſ/ ſos a demonibus liberaui:ſurdis audituʒ reſtitui:mutis loquelam: infirmis varijs ſanitatem: moꝛtuis vitã. Nunquid in hus moleſtꝰ fui. Pꝛecepta declaraui: erroꝛes confutaui:vicia repꝛehẽdi.Quid vltra ſa⸗ cere potui ⁊ non feci. 4 Secundo paſſus oſe eſt chꝛiſtus ignominioſe ratione tempoꝛis Erat enim tunc ſolemnitas paſche ſeu aʒi moꝛuʒz que erat pꝛecipua ſuper omnes ali nüͤet bris a Nporis ppter dez eſt ſiudai (n Neiper pleme 1s i wos cnumn ſtten, 138 as.In qua tenebantur ex lege iudei veni⸗ — ((Laß. zm. D re de quibuſcunqʒ ciuitatibus et locis in hieruſalem ad templuʒz ad ſacrificium offe⸗ rendum niſi legitimum haberent impedi/ mentum.Et quia per varias captiuitates eoꝛum erant ſatis diſperſi per oꝛbem et in italia ⁊ in aſia ⁊ in africa vt patet actuum 2.c. de omni natione conuenerant in hieru ſalem ad illud feſtum. Quanto autẽ quio condemnatur ad moꝛtem pꝛopter malefi- cium concurrente multitudine populi tan to maioꝛ ei inſurgit pena cõfuſionis ⁊ eru beſcentie.Conſiderat enim ꝙ quilibet vi: dens narrat alis ⁊ ſi peregrinus eſt reuer ſus in patriam ſuam refert ⁊ diuulgat ciui tati ſue de illo malefactoꝛe ⁊ ignominioſa punitiõe ⁊ ſic vbiq; ifamia diuulgat᷑. Pꝛo pterea inſcriptus fuit titulus ſuper crucẽ. Jeſus naz arenus rex iudeoꝛum. Litteris grecis hebꝛaicis latinis.Quaſi dicat hec eſt cauſ paſſionis huius quia vſurpauit ſibi regnum iudeoꝛum faciendo ſe regem ⁊ pꝛohibendo tributa dari ceſari. ¶ Tertio paſſus eſt chꝛiſtus ignominioſẽ ratione lo ci:quia cruciſixus eſt in loco viliſſimo ſcili cet in mõte caluarie qui ſic nominatus eſt quia ibi erant oſſa moꝛtuoꝛum ⁊ caluarie alia cadauera ⁊ ibi occidebantur viliſſi / mi homies ⁊ malefactoꝛes.Et vt dicit Ni⸗ colaus de lira. Non eſt nominatus locus ille caluarie a caluaria Ade ibi ſepulti vt dicunt quidam: quia adam fuit ſepultus in hebꝛon:vt habetur Joſue.iʒ.c.pꝛopter quod hebꝛon dicebatur antiquitus caria thanbꝛer ideſt ciuitas quatuoꝛ:quia qua⸗/ tuoꝛ magni patriarche fuerunt ibi ſepulti cum vxoꝛibus. Adam ⁊ eua. Abꝛabham et ſara/Jſaac ⁊ rebeca. Jacob ⁊ lia. Quar to chꝛiſtus paſſus eſt ignominioſe ratio⸗ ne conſoꝛeij:quia cum latronibus ⁊ ſcele/ ratis.¶ Quito paſſus eſt ignominioſe ra tione ſupplicij:quia crux ſuppliciũ erat la tronum:vt Criſoſtomus dicit: AQð omnes creature inducunt animos hoium ad flendũ ꝓ moꝛte xpᷣi necnon ⁊ pie Mulieres atqʒ ipſe ieſus cruciſixus. t rtium myiterium c ontemplddum de moꝛte Chꝛiſti dicitur pietatis. Multa equidem ſunt hodie que humana coꝛda ⁊ coꝛpoꝛeos oculos ad pietatem et ſletum inducunt. Id ſacit ſancta mater eccleſia in officijs diuinis: in cerimonijs: in altarium nudatione:tabularum percuſ ſione:⁊ ſimilibus.Sed pꝛeter hoc tria ſũt que emollire debent mentes quaſcunq; 198. durgs. Cp meſt inſenſibilium creaturarum com⸗ monio. Cꝛzmmulierum lamentatio. chꝛiſti ieſn dulcis inuitatio. Pꝛimum eſt inſenſbilium creatura⸗ rum commotio. Obſcuritas quidem ſo⸗ lis ⁊ deſectio ſupernaturalis quaſi quidaʒ fletus fuit:quia in cruce obſcuratus eſt ſol iuſticie: ſic et terremotus ille de quo dicit Matheus ꝙ terra mota eſt. Idem ⁊ petra rum ſciſſio que per ſẽ ſciſſe ſunt: de qui⸗ bus omnibus dixi in ſermone de paſſione in quadrageſimali de penitentia. ¶ Secũ dum quod emollire poteſt mentes duras ad fletum pꝛo moꝛte chꝛiſti eſt mulierum lamentatio.Fleuerunt quippe hodie mu⸗ lieres. Nam vt dicit Lucas. Sequebatur illum multa turba populi ⁊ mulierum que plangebant lamentabantur eum. Et vt ſcribitur Joannis.io.c. Stabat iuxta cru⸗ cem ieſu mater eius et ſoꝛoꝛ matris eius maria cleophe ⁊ maria magdalene. Ma⸗ theus autem ait. Erant autem mulieres multe a lõge.ſ.pꝛiuſq;ᷓ virgo mater ⁊ que pꝛedicte ſunt appꝛopinquaſſent iuxta cru cem que ſecute erant ieſum a galilea mi / niſtrantes ei. Inter quas erat maria mag dalena ⁊ maria iacobi ⁊ ioſeph mater. Et mater filioꝛum zebedei.O dquis poſſet ſi-⸗ ne lachꝛrmis harum mulierum audire lamenta. Dum ſoꝛte vna dicebat. O ieſu ſKanctiſſime ſons omnis bonitatis: tanqᷓ reus cuz ſceleratis es cruciſixus. Alia ſub debat.O ſpecioſe ſoꝛma pꝛe ſilis hoiuz 2 vbi eſt pulchꝛitudo iua:vbi elegãtia vultꝰ tui.Factus iã es defoꝛmis tanq;ᷓ lepꝛoſus ¶Altera clamabat ſuſpirando 2 eiulando O care mi nepos filij ſoꝛoꝛis mee pꝛedile xtiſſime qui filios meos iacobum ⁊ ioan/⸗ nem vnice dilexiſti cuius verba in auribꝰ meis dulcioꝛa ſemper fuerunt ſuper mel ⁊ mauum:heu me cur ad hoc deueni vt te vi⸗ deam vulneribus liuidum moꝛientem in cruce.ſ At ⁊ diſcipula illa cara magdale/ na quid referebat:quid referendo clama⸗ bat: Mie contemplari poſſumus ꝙ ieſum inſpiciens manus ↄſtringebat inde pecto ra contundebat. Heu inquiens perdo ma giſtrum meum dominum meum qui mihi peccata remiſit:qui a phariſeo me defẽdit qui me ad pedes eius ſedentem tam beni gne docebat.O me miſeram. O me dolen tem nimium. O magiſter benigne.Zu in nocens. Zu ſanctus.Tu impollutus⸗ZTu ſegregatus ab omni ſoꝛde ſine culpa pen/ des in cruce. AVirgo autem mater vultu ſqualida:ſparſo crine voce qua poterat flẽ do dicebat.Heu qᷓ; amara 2 flebilis eſt di es iſta mihi miſere:video filium meuz vni cum inter latrones pendentẽ. O ſili mi ſa cte. Ofili mi lumẽ oculoꝝ meoꝝ.O fili mi ſpes vnica vite mee. Et vbi ſunt gaudia que tot annis ſuſcepit coꝛ meuz. vbi ange lus gabꝛiel qui me ſalutauit:vbi paſtoꝛes qui te natum mox in pꝛeſepio venerunt fe ſtinantes viſuri: vbi magi cum muneri⸗ bus ducatu ſtelle ad nos ꝑducti: vbi vox tua illa que trigitatribus annis vſqʒ nũc auribus meis inſonuit dum matrem reue renter me nominabas:vbi dulcia colloꝗa tua:vbi miracła tua:vbi pulchꝛitudo tua: vbi ſplẽdida ſama tua:vbi familiares tui. Omnes te reliquerunt. Ego hijs paucis cõmitata mulieribus ⁊ ioanne non te de/ ſerui fili mi.Oamãtiſſime iuuenis. Ocoꝛ de coꝛde meo. Quid faciam:quo me ver/ tam:video te moꝛientem quem nouẽ men ſibus vtero meo ſine laboꝛe poꝛtaui:queʒ peperi ſine doloꝛe:quem ablactaui vbere de celo pleno. Plangite mecũ angeli mo/ do veſtro ⁊ omnes beati ſpiritus. Plangi te celi ⁊ cuncta celeſtia coꝛpoꝛa. Plangi⸗ te elementa ⁊ omnia que fecit deus: plãgi te petre dure. Plangite iuuenes plangite Enes. Plangite viri pariter ⁊ mulieres: .“”äs plangite o matres mecum et non ſinatis me ſolam plangere.o fili mi ieſu hodie pꝛo ſãalute mundi in cruce moꝛi dignatus es. Hijs aut ſimilibus querelationibus defle bat virgo filium. ¶ Tertium quod emolli re poteſt mentes duras ad fletuʒ pꝛo moꝛ te chꝛiſti dicitur ipſius ieſu dułis initatio. vt eniʒz deuotus ait Bernardus. Clamat de cruce chꝛiſtus dicens: Aide homo q̃ ꝓ te patioꝛ: ad te clamo quia pꝛo te moꝛioꝛ: vide penas quibus afficioꝛ: vide clauos quibus conſodioꝛ.MNõ eſt doloꝛ ſicut quo crucioꝛ.Cum ſit tantus doloꝛ exterioꝛ in / tus tñ doloꝛ ẽ grauioꝛ tam igratum dum te experioꝛ. Nide o anima quia non ꝓpter mea ſed tua peccata patioꝛ: ita vt dicere poſſim. O quantus eſt doloꝛ capitis mei puncti ⁊ perſoꝛati ſpinaruʒz aculeis:o quã tus eſt doloꝛ faciei mei:o quãtus doloꝛ col li mei:o quantus doloꝛ oculoꝛum meoꝛũ: o quantus doloꝛ perſoꝛatarum manuum mearum:o quantus doloꝛ bꝛachioꝝ meo rum:o quantus doloꝛ totius coꝛpoꝛis mei i ꝗ nõ eſt ſanitas:o quãtus doloꝛ oꝛis mei felle ⁊ aceto amaricati:o quãtus doloꝛ coꝛ dis mei pꝛopter voces ⁊ lamenta matris mee. O vos omnes qui tranſitis per viã attendite ⁊ videte ſi eſt doloꝛ ſimilis ſicut doloꝛ meus:verũtamẽ o dura mens:o fer reum pectus vꝛgentioꝛe doloꝛe anguſtioꝛ dum te hominem tam ingratum reperio: fleui ego pꝛo te vagiens in cuna:fleui ego pꝛo te ſepius in oꝛatione: fleui ego pꝛo te totiens a pꝛima hoꝛa noctis vſqʒ nunc in hoꝛam nonam:fleui dum fui captus:fleui dum fui alapa percuſſus:fleui dum fui ce ſus ⁊ deriſus:fleui dum fui flagellatus ad columnam:fleui dum fui cruciſxus: fleui pꝛopter doloꝛeʒ:fleui pꝛopter peccata tua. Et tu non vis flere. Plange anima:plan/ ge o homo me tuum dominum: me tuum benefactoꝛem:me tuum redemptoꝛez: me qui te tantum dilexi vt ⁊ moꝛi non recuſa uerim. Si pie ſic fleueris faciam te partici pẽ gr̃e mee:⁊ tandem ad vità ſempiternaʒ te reducã Amen. ¶ Sabbato ſancto. Be conſcientia. Sermo quadrageſimus nonue⸗ 8 Cn N vpeln con ſmnatie cie di⸗ ls es: odeſte enoli omo iano⸗ mat noqp morion clanos n ne non / nDuIm nppte dicere 8 mei i l vrii: Ccepto coꝛ⸗ poꝛe inuoluit illud in ſyndo/ VVerba Mathei. 24. c. Biligit immopere dominus leſus chꝛiſtus mun ditiam ⁊ nitoꝛem conſcientie noſtre quod myſtice deſignat᷑ in ſepultura eius quãdo ſuum pꝛecioſum coꝛpus munda ſyndone inuolutum recondi voluit in monumento nouo.Et lʒ vnuſqſq; conari debeat omni tempoꝛe ſue vite nitidam ⁊ purã retinere conſcientiam.Id nibhlominus permaxime requiritur dum coꝛpus chꝛiſti ſumendum eſt in ſacramento altaris.Tunc pꝛobet ſe⸗ ipſum homo: ſic de pane illo edat ⁊ de ca lice bibat. ¶ Quia vero pleriqʒ conſcien⸗ tiam pꝛeſumptuoſam habentes cum pec/ cato moꝛtali communicare non erubeſcũt Alij vo conſcientia ſcrupuloſa vexati faci entes quod in ſe eſt. Illic trepidauerunt ti moꝛe vbi non erat timoꝛ ⁊ ſic communica re omittũt.Iccirco in pꝛeſenti ſermone de conſciẽtia dicemus.De qua tria myſteria pꝛoponimus declaranda. Cpmnoẽ ligationis. Cꝛ: mcognitionis. zuremediationis. L „ —* ☚ Aualiter coſcientia obligat ad facidũ vel non ſaciendũ: ⁊ de ſeptẽ cauſis erroꝛis conſcientie. ap̃. Pm. MRimum myſterium declarandum de conſcientia dicitur ligationis. onſcientia liget vtrum videlicet liget ad omne quod dictat.Et ad hoc intelligendũ notanda ſunt tria. ¶ Pꝛimum notanduʒ ſim Tho.in ſecundo ſententiarum.ꝙ con/ ſcientia habet oꝛtuzʒ ex narurali iudicio ra tionis quod dicitur lex intellectus ⁊ ab eo eſt deducta ⁊ deriuata vt quedam conclu⸗ ſio:verbi gratia fit in anima vel in mente hominis quaſi quidam ſillogiſnus. Cu/ ius maioꝛem pꝛemittit ſindereñis dicens. O mne malum eſſe vitandum. Minoꝛem huius ſillogiſmi aſſumit ratio ſuperioꝛ di cens adulterium eſſe malum quia pꝛohi/ bitum eſt a deo. Ratio vo inferioꝛ dicit ne munda. Scribuntur hec 139 adulterium eſſe malum:quia vel eſt iniu⸗ ſtum vel quia eſt inhoneſtuʒz. Conſcientia vo infert concluſionem dicens ⁊ conclu⸗ dens ex ſupꝛadictis. Ergo adulteriũ eſt vi tandum. Pꝛopterea dicitur conſcientia: quaſi concludens ſcientia eo ꝙ conſciẽtia ratione ſupꝛadictoꝛum ſcilicet ſindereſis rationis ſuperioꝛis ⁊ rationis iſrrioꝛis cõ cluſionem infert. vnde Hugo libꝛo.2⁰. de anima ait.Conſcientia eſt coꝛdis ſcientia. vnde dicitur conſcientia quaſi cum alio ſci entia.Secundum notandum ꝙ triplex eſt actus conſcientie.ſ Pꝛimus eſt teſtiſi cari in pꝛeterito inquantum cõſcientia pꝛo hibet teſtimoniuʒz ſicut illud in quo eſt ſcri ptum aliquid illud teſtiſicatur ſiue bonux ſit vel malum.vnde Apoſtolus ad roma: nos.ꝛ.c. Teſtimonium reddente illis con/ ſcientia eoꝛuz. Et Auguſtinus.xi.q..c. Cuſtodi.Quando deus iuderx erit ahus te ſtis q̃; conſcientia tua non ent inter iuſtũ iudicem ⁊ conſcientiam tuam noli timere niſi cauſam tuam. Secundus actus con ſcientie eſt accuſare ⁊ excuſare:repꝛehende re ⁊ remoꝛdere de malo commiſſo ⁊ bono omiſſo.vnde Auguſtinns.xi.q.3. In cun⸗ ctis.Quem conſciẽtia defendit liber eſt in ter accuſationes.Et liber ſine accuſatione eſſe non poteſt ſi ſola conſcientia intus ac cuſet.Iſte actus poteſt eici examinatio in quantum conſcientia examinat que iaʒ ſa cta ſunt an ſint recta vel non recta.an be/ nefacta vel malefacta.Et quando per exa/ minationem inuenitur id quod ſactum eſt diſcoꝛdare a conſcientia a qua examina ⸗ tur dicitur conſcientia remoꝛdere vel accu ſare. Quando inuenitur id quod ſactum eſt pꝛoceſſiſſe ᷣm ſuꝛmam conſcientie dici tur conſcientia defendere ⁊ excuſare.ſ¶ Zer tius actus conſcientie eſt ligare vel ſolue⸗ re. Nam conſcientia obligat ad peccatum quia omne quod ſit contra conſcientiam etiam ſi ſit bonum peccatum eſt. ¶ Unde Apoſtolus ad romanos.iꝗ.cᷣ. Omne qð̊ non eſt ex ſide peccatuʒ eſt. Super quo ver bo Ambꝛoſius in Oloſa. Omne quod ſfit etiam ſi in ſe ⁊ de ſe ſit bonum ⁊ tamẽ non ſit ex fide ideſt contra conſcientiam vt ſcili cet credamus eſſe malum: peccatum eſt. 5 3 4 ꝓEt. 23. q. P². c. Omnes Sſequenti dicitur O mne quod contra conſcientiam eſt edi’ſ cat ad gehennam. vbi dicit Gloſa contra conſcientiam ſcilicet pꝛecepti vel pꝛohibi tionis hoc eſt pꝛopꝛie facere contra conſci entiam ideſt ſacere contra illud quod con/ fientia dictat eſſe in pꝛecepto vel pꝛohibi tione.Tertium notandum m Bona/ uenturam di.39. ſecundi. Qd conſcientia aliquando dictat aliquid quod eſt ſᷣm le⸗ gem dei. Aliquando aliquid quod eſt pꝛe ter legezʒ dei. Aliquando aliquid quod eſt contra legem dei. Et loquimur hic de dicta mine per modũ pᷣceptionis vel pꝛohibitio nis non per modum conſilij ſiue perſuaſio nis.In pꝛimis quidem conſcientia fimpli citer ligat ⁊ vniuerſaliter pꝛo eo ꝙ ad illa homo ligatus eſt per legem diuinam ⁊ cõ fſcientia que illi concoꝛdat higatum oſten/ dit.In ſecundis vvo conſciẽtia ligat qᷓ; diu manet. vn de vel tenetur homo conſcienti/ am deponere: vel tenetur id quod dictat conſcientia adimplere: vtpote ſi dictat ne ceſſarium eſt ad ſalutem feſtucam de ter/ ra leuare.In tertijs vo conſcientia non li/ gat ad faciendum vel non faciendum: ſed ligat ad ſe deponendum pꝛo eo ꝙ cum ta lis cõſcientia ſit erronea erroꝛe repugnan te legi diuine neceſſario q;diu manet po⸗ nit hominem extra ſtatum ſalutis: et ideo neceſſe eſt ipſam deponere:Quia ſiue ho⸗ mo faciat quod dictat ſiue eius oppoſituzʒ moꝛtaliter peccat. Si enim homo faciat quod conſcientia dictat ⁊ illud eſt cõtra le gem dei ⁊ facere contra legem dei ſit moꝛ/ tale peccatum abſq; dubio moꝛtaliter pec cat.Si vvᷣo faciat oppoſituz eius quod con ſcientia dictat ip ſa manente adhuc peccat moꝛtaliter non ratione operis quod facit: ſed quia malomodo facit.Facit enim in cõ temptum dei dum credit dictante ſibi con ſcientia hoc deo diſplicere q;uis deo pla/ ceat. Nam non tm̃ attendit deus quid ho mo ſaciat:ſed quo animo faciat.Et iſte qui facit quod deus iubet credens facere con⸗ tra dei voluntatem non ſacit bono animo ſed malo ⁊ ideo peccat moꝛtaliter.Et ſic pa tet ꝙ omnis conſcientia aut ligat ad faciẽ dum quod dictat:aut ligat ad ſe deponen/ dum. Non tamen omnis conſcientia ligat ad faciendum quod dictat ſicut illa quę di ctat non eſſe faciendum illud ad quod ho mo alias tenetur:ſed talis conſcientia di/ citur erronea. ¶ Sciendum tamen ꝙ con ſcientia errat duobus modis:ſcilicet ex fal ſa aſſumptione ⁊ ex falſa applicatiõe.¶ Et pꝛimo ex falſa aſſumptione:puta quando aliquis aſſumit aliquod malum tanqᷓ; bo num vel falſum tanqͥ; verum. Sicut hijs qui occidebant apoſtolos dictabat conſci entia ꝙ ex hoc placerent deo.vnde Joan⸗ nis.io.c.dixit Chꝛiſtus.venit hoꝛa in qua omnis qui interficit vos arbitretur obſe⸗ quium ſe pꝛeſtare deo.ſſ Secundẽo errat cõ ſcientia ex falſa applicatione. Sicut cum ex aliquibus veris aliqua conſcientia er⸗ ronea foꝛmatur:verbi gratia vt ex hoc ꝙ deus eſt ſuper omnia diligendus aliquis ſoꝛmat ſibi hanc conſcientiam: ſcilicet ꝙ; nihil poteſt ſimul diligi cum eo.Et ſic eſt er ronea conſcientia.circa obligationez voto rum. MNam per hoc ꝙ dicitur vouete ⁊ red dite domino deo veſtro.aliqui erroneam ſi bi ſoꝛmant conſcientiam tenentes vota ſo re indiſpenſabilia.Et cum multa vota que de facto non tenent aut quia ſtulta ⁊ irra⸗ tionabilia. Aut quia ad implẽdum impoſ ſibilia dicunt ſoꝛe de neceſſitate ſeruanda. Similiter habent conſcientiam erroneam illi qui infirmi aut atis debiles volunt ie/ iunare diebus illis quibus eccleſia aut ali qua regula pꝛecipit ieiunia ⁊ ſimilia. ¶ Et vt inquit Tho.in queſtionibus de veritate q.i.Quedam concluſiones ſunt in qui⸗ bus ita relucent pꝛima pꝛincipia operan⸗ doꝛum ꝙ circa ea conſcientia errare nõ po teſt. Sicut deum non eſſe diligendum:ma lum ſcienter eſſe faciendum ⁊ huiuſmodi. Et quedam alia funt circa que errare po⸗ teſt ⁊ errat:vt ex dictis patet. Exemplum etiam poteſt poni de eo qui facit id quod habet ſpeciem mali licet non ſit maluzʒ exi ſtimans ſibi ſufficere intentionem bonam quam habet non curans de ſcandalo pꝛo 1„. d ſit eponen/ mmalge lgredi gvod ho cnnia di/ ngen cterſll noe ſt guanch unchbo icuthis 1 conſ egomn/ in robe/ nm t om 9 er/ e gvis ag (Ka vo tedred neamſ volaſy Naque 1ina/ zimpol mnanct⸗ nonemm oontie⸗ nantai renin in gui/ opermn/ reno nnm ſmoch⸗ ne po⸗ nplum qno loz en bonan glo ximi.Sicut faciebant quidam in eccleſia pꝛimitiua fideles qui comedebant idolati ca licet non in venerationem idoli tamen coꝛam ſimplicibus qui inde ſcandaliza/ bantur illos imitantes:ſed in veneratio/ nem idoli quod eſtimabant alios facere. Quos repꝛehendit Apoſtolus ad roma/⸗ nos.ia.c.CAd clarioꝛem adhuc intelli/⸗ gentiam nota ſᷣm Tho.in ſecundo ſenten tiaruz di.39. Qð conſcientia non obligat in virtute pꝛopꝛia: ſed in virtute pꝛecepti diuini. Quod patet quia non dictat ali/ quid eſſe faciendum vel non faciendum hac ratione quia ſibi videtur vel non vide tur:ſed fub hac ratione quia eſt a deo pꝛe ceptum vel pꝛohibitum. Nullus autem li gatur per pꝛeceptum aliquod niſi median te ſcientia illius pꝛecepti. Et ideo ille qui non eſt capax noticie pꝛecepti non ligatu pꝛecepto. Hec aliquis ignoꝛans pꝛeceptũ dei ligatur ad pꝛeceptum faciendum: niſi quatenus tenetur ſcire pꝛeceptum. Si au tem non tenetur ſcire nec ſcit nullomodo ex pꝛecepto ligatur. ZLenetur autem quili bet habens v ſum rationis ſcire pꝛecepta dei. Hec excuſatur non faciendo illud ex ignoꝛantia. Ad maioꝛem euidentiam pꝛedictoꝛum:ſciendum ꝙ erroꝛ conſcien⸗ tie cauſatur ex ſeptez cauſis.¶ Pꝛima eſt ignoꝛantia.ſ Secunda negligentia.ꝗ Ter n tia inoꝛdinata affectio. ſMuarta puſilla/ nimitas. Quinta ſuperbia.¶ Sexta per plexitas. Septima humilitas. Pꝛimo cauſatur erroꝛ conſcientie ex ignoꝛantia: ſcilicet cum ratio appꝛehendit malum ſub ratione boni vt eſt pꝛedictum:et bonũ ſub ratione mali.Et ſi ignoꝛantia illa ſit iuris naturalis aut diuini nullum excuſat habẽ tem vſum rationis. ¶ Secundo erroꝛ con/ ſcientie cauſatur ex negligentia cum quis eſt negligens adiſcere cum poteſt ea que pertinent ad refoꝛmationem anime. En/ de Auguſtinus.37. di. cꝰ. finali dicit. Illis omnino ignoſci non poterit qui habentes a quo diſcerent operaz non dederũt.ſTer o cquſatur erroꝛ conſcientie ex inoꝛdina ca trabem:i 140 ta affectione.ecum enim quis inoꝛdinate⁊ ſatis ardenter afficitur ad huius ſeculi bo na ⁊ ſatiſfacere cupit paſſionibus ſenſuali tatis pꝛecipitat conſcientiam ? ſic falſo et cum erroꝛe iudicat peccata non eſſe pecea ta:aut non ſatis grauia.Sicut ſaciunt vſu rarij:ſuperbe ⁊ pompatice mulieres: adul teri ⁊ reliqui ſimiles. Pꝛo quibus Sene ca in pꝛouerbijs ait. Perijt omne iudici⸗ um cum res tranſit in affectum. Conſcien tia quippe nimis diligentium tempoꝛalia iſta eſt nimis larga. Quarto erroꝛ conſci entie cauſatur ex coꝛdis puſillanimitate: qua quis timet non timenda ſ̃ᷣm rectum iudicium rationis ⁊ talis conſcientia eſt ni mis ſtricta berieuloc. Nom facit de feſlſu ideſt de leui peccato graue:ge⸗/ nerat deſperationem:damnat ſalunanduʒz⸗ Quinto cauſatur erroꝛ conſcientie ex ſu perbia ſcilicet quando quis non humili:⸗ at intellectum ſuum vt velit melioꝛibus: pꝛudentioꝛibus et ſuperioꝛibus credere. Mam conſcientiam in indifferentibus te⸗ netur ſᷣm diſcretionem pꝛelati foꝛmare. Quanuis enim in hijs que ſunt pꝛecepta vel pꝛohibita a deo conſcientia recta pluus obliget q; pꝛeceptuzʒ ſuperioꝛis eo ꝙ obli gat virtute pꝛecepti diuini: quod eſt ma⸗ ius pꝛecepto pꝛelati.vnde in talibus con⸗ ſcientia recta eſt iudex immediate ſub deo T In indifferentibus tamen pꝛeceptum pꝛelati plus obligat qᷓ; conſcientia.Et ſic conſcientia ſubditi in huiuſmodi non ſo⸗ lum deum ſed etiam pꝛelatum habet ſu⸗ pꝛa ſe.Et ideo ſᷣm diſcretionem pꝛelati foꝛ mari debet. Nam ſubditus non habet iu dicare de pꝛecepto pꝛelati ſed de impletio⸗ ne pꝛecepti que ad ipſũ ſpectant ᷑m Tho. in queſtionibus de veritate.vnde ſecula res ſequi debent ſententiam pꝛelatoꝛum in hijs que ad cathedram ſpectant. Juxta illud Mathei.ꝛ3. Quecunqʒ dixerint vo⸗ bis facite ⁊ ſeruate. Religioſi tenẽtur ſeꝗ ſniam pᷣlatoꝝ vel mãdatoꝝ eoꝝ i hijs q̃ nõ ſũt ↄtra deũ vłↄtra regulã aut ↄſuimtiões vel ↄtra oꝛiginatiões capli gnãlis.Cauere tñ debent pꝛelati ne indiſcrete pꝛecipiant pꝛopter periculum conſcientiarũ fſubdito⸗ rum. Còcoꝛdat hijs Alexàder in ꝛ ° ſũme. ¶ Sexto cauſatur erroꝛ conſcientie ex per plexitate ideſt ex quadã dubietate ex qua quicquid ſiat ſequitur ieuitabilitas vel ne ceſſitas peccandi. Puta cum videt quis inter duo operabilia ſe poſitum quoꝛuʒ al terum opoꝛtet agere ⁊ quodcunq; fecit im poſſibile eſt non peccare.Super quo dici/ tur ex cõcilio toletano di.iʒ.c.pꝛimo. Duo mala licet cautiſſime ſint pꝛecauenda ta⸗ men ſi periculi neceſſitas vnuʒ ex hijs per petrare compulerit id debemus reſoluere perfectionem tendat.Et ideo in culpam re utatur non ſolum ſi deſicit a communi iun icia quod vere eſt culpa ſed euã ſi deſiciat a berkkrrione iuſticie quod quadoqʒ culp non eit-. Qõð circa cognitionem conſcientie pꝛo Cap̃. 2n. pꝛie leptez differ.ietto ul inueniunt᷑. Ecundum myſterium declaranduz de conſcientia dicitur cognitionis. In quo queritur. quod minoꝛi nexu noſcitur obligare. Sed entiam lumine ſcilicet gratie illuſtratam. hec perplexitas quantum ad rem nihil eſt Ad quod reſpondet Alexander de ales vt dicit ibi Gloſa ſummaria.dð enim ali quis poſſit eſſe perplexus inter duo mala pꝛocedere poteſt ex ſtulta opinione illius ⁊ erronea conſcientia vel ex pꝛeſumptione alicuius in quo vult manere firmus. Pu ta iurauit aliquis occidere hominem. Foꝛ mat ſibi conſcientiam licet erroneam ꝙ ſi nõ occidit periurat: ſi occidit homicida eſt Et ſic eſt perplexus ex fatua extimatione. Nam ⁊ non occidendo periurus non eſt. Et ᷣm hanc perplexitatem dicitur in illo c.ꝙ minus malum eligendum eſt. Item tenetur quilibet communicare in paſcha/ te.Aliquis habens odiuzʒz non vult dimit tere ⁊ hoc pꝛeſuppoſito eſt perplexus:quia ſi communicat cum odio peccat moꝛtali/ ter:⁊ ſi non communicat ſimiliter.Sed di / mittere poteſt ⁊ debet odium ? ſic non eſt perplexus ſimpliciter. Septimo cauſa/ tur erroꝛ conſcientie ex humilitate et coꝛ/ dis puritate.vnde Gꝛegoꝛius di.S. c. Ad eius bonarum mentium eſt ibi culpam cognoſcere vbi culpa non eſt. vbi Gloſa. Agnoſcere ideſt tunere. Non auteʒ debet quis ſe culpabilem dicere: vbi non eſt m ſui eſtimationem quia hoc pertinet ad mẽ dacium ⁊ ironiam. In pꝛimis ſex modis erroꝛ conſcientie ſemper eſt repꝛehenſibi/ lis ⁊ voluntas ſequens conſcientiam errã tem ſemper mala.Septimo autem modo eſt laudabilis.Cuiꝰ ratio eſt quia ad boni tatem mentis pertinet vt homo ad iuſticie in ſecundo ſumme.qꝙ ſeptem ſunt differen tie hominum circa huiuſmodi attenden. de.¶ Aliqui enim putant ſe habere bonazʒ conſcientiam ⁊ gratiam ſeu charitatem et nentrum habent.¶ Alu ſciunt ꝙ illam nõ habent. Alij dubitant de hoc.ſ Alij opi⸗ nantur ꝙ habeant gratiam ⁊ bonam con ſcientiam. Alij experiuntur ſed non ha/ bent de hoc ſcientiam.¶ Alij hoc ſciunt tm̃ per reuelationẽ. ¶ Septimi hoc ſciunt per cauſam ⁊ certam viſionem ¶ Pꝛimi ergo ſunt infideles ⁊ heretici immo etiam chꝛi/ ſtiani quidam tepidi: qui non luſtrantes conſcientiam ſuam ex ignoꝛantia craſſa moꝛtalia crimina non credunt moꝛtalia eſ ſe.In tali cecitate fuit aliguando paulus: vt ipſe teſtatur. Nam vt ſcribitur Actuum 23.c. Captus a romana militia hieroſoly/ mis iudeos ad quoꝛum petitioneʒ captus fuerat ſic alloquitur.Ego omni conſcientia bona conuerſatus ſum ante deum vſqʒ in hodiernuz diem. Et tamen perſecutus fue rat eccleſiam putans bene ſacere.Secun di ſunt qui ſciunt ſe non hahere bonam cõ ſclentiam:vt hij qui ſciunt ſe eſſe in moꝛ tali peccato actu vel pꝛopoſito non peni⸗ tentes.¶ Tertij ſunt qui dubitant ſe habe re bonaʒz conſcientiam qui ſcilicet habent rationes eque ſoꝛtes ad hoc ꝙ ſint in gra tia putant cum vident ſe eſſe tepidos in amando deum non habendo affectum ad oꝛationem ⁊ ad alia ſpiritualia.Et ex oppo IIn quo queritur. An poſſit quis cognoſcere ⁊ ſcire ſe habere rectam conſci latip lgle. ſbe linee Uloco lepite Nlood n chſ⸗ Mn hen e nlbpamte nmuniis ſideſct Gahe Mie o genunt⸗ unn ninonss, ſirels n conc matam, de ale⸗ ifer ncen/⸗ onaz m et nno⸗ 3 m on ba tunttmm unt per i a mchr/ rantes caſ Nualine Paulis Aarun icl zlhn nſcienda zwſn Utus ſit Seanh bonam in mo⸗ eni ⸗ abe habent in dos in ums ero ſito conſiderant nullam voluntatem ſe ha bere peccandi moꝛtaliter: ſed pꝛopoſitum abſtinendi: deteſtari peccata commiſſa. Quarti opinantur ſe habere bonaʒ con ſcientiam ⁊ ſe eſſe in gratia etiam pꝛobabi liter:cum ſoꝛmidine tamen aliqua de op⸗ poſito. Sicut illi qui vident ſe feruentes — 4 —w in amoꝛe dei ⁊ pꝛoximi ⁊ amare lugere of⸗ fenſas dei paratos ad ſufferendum aduer ſa:ſentiunt tamen aliquando rebellioneʒ carnis ad ſpiritum ⁊ fragilitatem.ſ Quin ti experiuntur ſẽ habere bonam conſcien⸗ tiam ſicut illi qui ſentiunt dulcedinem di⸗ uine bonitatis i oꝛatione ⁊ guſtant qᷓ; ſua nis eſt dominus abhoꝛꝛentes omnem de lectationem mundi. Sexti ſciunt ſe ha⸗ bere bonam conſcientiam per reuelatio/ nem dei.Sicut Abꝛahbam. Cni dixi deus per angelum Geneſis.22. caplo. Nunc co gnoui ꝙ timeas deum ſcilicet timoꝛe filia li: qui ſine gratia ⁊ conſcientia bona eſſe non poteſt. Septimi funt qui ſciunt per cauſam rei vel ratione rei:vt hij qui clare viderunt diuinam eſſentiam in vita pꝛeſẽ ti ſicut moyſes in veteri teſtamento ⁊ pau lus in nouo. CHe ſcrupulo ↄſcientie quid ſit vñ cau ſat᷑ ⁊ de ſeptẽ regulis quibus põt deponi. . „ I — . agp. 3 9 Ertium myſterium declarandum de conſcientia dicitur remediatio. Sũt eni pleriq; conſcientiã haben cati venialis eſtimantes eſſe peccatũ moꝛ tale. ¶ Pꝛo quibus tria ſunt notanda. ¶ Pꝛimuʒ ꝙ ſcrupulus eſt vacillatio que dam conſurgens cum ſoꝛmidine ex aliqui bus coniecturis debilibus ⁊ incertis.vn⸗ de videtur eſſe ſcrupulus id quod apud alios dicitur puſillanimitas que eſt tedio ſeu timoꝛe rerum aduerſarum inbers ec in conſiderata tracti animi deiectio: Et ſic vtrunq; tam ſcrupulus qᷓ; puſillanimitas impoꝛtat inoꝛdinatum timoꝛem. AUnde ip ſe ſcrupulus a quibuſdam vocatur erro/ nea conſcientia.Ab alijs timoꝛ conſcien / tes ſerupuloſam omnem leuem actum pec tie. Et ab alijs puſillanimitas. Sciendum autem ſᷣm Albertum in libꝛo de quatuoꝛ coeuis.ꝙ differentia eſt inter ſcientiam:ſi dem: opinionem:dubitationem ⁊ ſcrupu lum ſeu ſuſpitionem. Nam ſcientia pꝛopᷣe eſt eoꝛum que cognoſcuntur per cauſam: ⁊ quia impoſſibile eſt aliter ſe habere.Fi / des autem eſt perfecta ꝑſuaſio vnius par tis ſeu concluſionis per multa pꝛobabilia vel auctoꝛitatem dicentem. Et hoc etiam appellatur credulitas ⁊ conſcientia. Opi nio autem eſt acceptio vnius partis cum ſoꝛmidine alterius. Ita tamen ꝙ adillam que ſoꝛmidatur non habetur ratio expꝛeſ ſa.fſoꝛmidatur tamen pꝛopter debilitatem rationis alterius partis. Dubitatio vero eſt indeterminatus motus rationis ſuper vtranqʒ partem contraditionis per equa lia media. ita ꝙ nõ magis pẽdet ad vnaʒ partem qᷓ;ᷓ ad aliam:a hec etiaʒ dicitur am biguitas. Demum ſcrupulus ex leuibus coniecturis ſeu inedijs æ multum debili/ bus mouetur ad vnam partium.Et hic eti am dicitur ſuſpitio ⁊ puſillanimitas ſpiri⸗ tus que repellenda eſt:vt dicitur. .q.pᷣꝰ. c.QOues.Hazʒ talis ſcrupulus inducit ani mam ad quoddam tedium ? triſticiã agra uantem vt nil boni ei agere libeat:⁊ ſic ve lud tempeſtas que deſcendit in egyptum conſumpſit omne quod reperit viride: ſic triſticia pꝛocedens ex ſcrupulo conſumit vigoꝛem ⁊ robur animi. ¶ Inducit etiam deſperationem: a qua liberari ſe petebat pfalmiſta dicens. Non me demergat tem/ eſtas ſcilicet deſperationis.Quantuʒ vo ec ſcrupuloſa conſciẽtia noceat Patel gii mi machabeoꝛum.2.c.vbi narratur. Qdðᷣ quidam ſcrupuloſi ex pcietate machabeo rum quia noluerunt ſe defendere contra hoſtes bellantes aduerſus eos in die ſab / bati timentes ne pꝛopter hoc violarẽt ſab batum occiſi ſunt ab eis. C Zecunduz no tandum ꝙ ſcrupuloſitas conſcientie cau⸗/ ſatur quandoqʒ ex complexione ad timo⸗/ rem idonea vt eſt complexio frigida: puta in feminis vetulis ⁊ melancolicis. Limoꝛ enim naturaliter m Hamaſcenum coꝛ conſtringit ſicut: ⁊ frigida conſtriungunt ? congelationem faciunt. Ad quem motum cõtractionis imaginatio mouetur a timo⸗ ris diſpoſitione ita vt concipiat quis aliqðᷣ eſſe futurum malum ⁊ per conſequens ſu giendum. Quandoq;ʒ ca uſatur puſilla/ nimitas ⁊ ſcrupulus ex egritudine mani. ca vel melancolica que eſt infirmitas capi tis per quam leditur imaginatio et quan/ doqʒ ratio.vnde Galienus ⁊ Auicẽna di cunt ꝙ mania eſt infectio anterioꝛis cellu le ca pitis cum diminutione imaginatio⸗ nis. Melancolia vo eſt infectio medie cel lule capitis cum diminutione rationis. ¶ Quandoq; infuper cauſatur ſcrupulus ex tentatione diabolica. Poteſt enim dia⸗ bolus deo permittente mouere bumoꝛes melancolicos in homine per quos imagi/ natio vel errare poteſt aut turbari ad timo rem inoꝛdinatum.Aliquando adhuc pꝛo cedit ſcrupulus conſcientie ⁊ puſillanimi/ tas ex regiminis coꝛpoꝛalis negligentia: ſcilicet per nimiam abſtinentiam ⁊ vigili⸗ 298. vnde Hieronymus ad nepotianum di cit ꝙ tales immoderatis ieiunijs vertun/ tur in melancoliam: et magis hipocratis ſomentis: qᷓ; noſtris indigent monitis. Et de con.di.S.c. Non mediocriter. Idem Hieronymus aſſerit ꝙ tales indiſcrete ie iunantes ⁊ oꝛantes incurrunt notam me/ lancolie.ſ Multotiens vo cauſantur ſcru puli ex ſocietate timidoꝛum: vnus enim ſcrupuloſus facit aliũ ſtrupuloſum.¶ Ter tium notandũ ꝙ ſeptem ſunt regule quaꝝ adminiculo cõſcientia ſcrupuloſa ſeu erro nea poteſt depein. Cpregula debita ad gratiam dei pꝛepa/ ratio. = ¶Secunda ſolicita ſcripture ſancte inda⸗ ¶ Tertia oꝛationis deuota continuatio. Sexta Scrupuloꝛum animoſi obie⸗/ ¶ Septima pꝛeceptoꝛũ diſcreta epicheza * * r mandata dei:de peccatis perpetratis do⸗ Quarta opinionis alicuius tuta ele/ Auinta Obedientie humilis imita/⸗ tio:ideſt interpꝛetatio. Pꝛimsa regula eſt vt quis ſe pꝛeparet ad gratiam dei quantum poteſt ſeruando lendo ⁊ confitendo. Nam quicunqʒ facit quod in ſe eſt deus ĩfſallibiliter ifundit gra-⸗ tiam ⁊ lumen doni ſapientie ⁊ conſilij et in tellectuʒ tribuit: quibus iuuari poteſt ad depoſitionem erronee conſcientie.vnde ip ſe dicit per hieremiam.c.3. Conuertimini filij reuertentes ſcilicet quantum in vobis eſt ⁊ ego ſaluabo auerſiòes veſtras.¶ Se cunda regula eſt ſacre ſcripture indagatio vt enim mquit pſalmiſta. Declaratio ſer⸗ monum tuoꝛum illuminat: ⁊ intellectum dat paruulis ideſt humilibus. ¶ Tertia re gula oꝛationis continuatio. vnde Jacobi pꝛimo.c.dicitur.Siquis veſtrum indiget ſapientia poſtulet a deo ⁊ dabitur ſibi af⸗ fiuenter. ¶ Et Sapientie.⁊.c. Jnuocaui et venit in me ſpiritus ſapientie. C Quar/⸗ ta regula eſt opinionis alicuius tuta ele/ ctio. Sunt enim aliquando de aliquibus materijs moꝛalibus doctoꝛes opinionuʒz contrariarum.Et tunc ſcrupuloſi dubitant quam partem poſſunt cum bona conſcien tia eligere. Quibus dicimus ꝙ cum bona conſcientia poteſt quis tenere vnam opi⸗ nionem ⁊ ſᷣm eam operari: excluſo ſaltim ſcandalo que ſcilicet pars vel opinio habe at pꝛo ſe nobiles doctoꝛes dummodo ta⸗ lis opinio non ſit contra auctoꝛitatem ex/ pꝛeſſam ſacre ſcripture.Nec contra deter⸗ minationem eccleſie catholice.Et ꝙ etiam ex contrarietate talium opinionum non in ducatur ad dubitandum: ſed bonam ſibi conſcientiam ⁊ credulitatem foꝛmet de eo quod credit tanq; de pꝛobabilioꝛe parte: pꝛecipue quando quis adhibet diligenti am inquirendo an liceat. Hec inuenit ali⸗ quid quod eum ſufficiẽter moueat ad hoc ꝙ ſit illictum. Qõð ſint doctoꝛes varij in multis opinionibus patet de reſurrectio⸗ ne moꝛtuoꝛum: de quibus dicit Mathe / us.27. c. Multa coꝛpoꝛa ⁊cc. Ham aliqui tenent ꝙ ſurrexerũt ante chꝛiſtum iterum mo:ituri.Alij ꝙ poſt chꝛiſtum non iterum — ð hann wand mans do⸗ ung hat ctgn⸗ niletin Pteſt d endei Genummni iin vobis ncagan nio ſr/ cleeum Larnane cobi nchget bif/ ui et nar/ n Wdos miona; ubitan Conſcen m bons m opi/ Klin niobabe noco u tatene adee igin umnong mamtſbi etde e nn tallgen utali d hoe varhin recio / Hathe/ liqu itenn gitond moꝛituri. Similiter de diſpenſatione in voto eõtinentie aliqui tenẽt ꝙ in illo diſpẽ ſari non poteſt.Aliqui ꝙ poteſt. Inmo ſã ctus Tho.in. 4. tenet vnam opinionem. Et in ſumma dicit contrarium. ſQð au ⸗ tem dicit beatus Tho. in quolibeto.ʒ.q. A. articulo ſecundo. Qò quando due ſunt opiniones contrarie de eodem opoꝛtet al/ teram eſſe veram ⁊ alteram falſam: intelli endum eſt de hijs vbi manifeſte patet ex criptura vel eccleſie determinatione ꝙ ſit contra legem dei. Hoſtienſis vero dicit ſu per.c.Si vir.Extra de cognatione ſpiritua li.Qð vbi ſunt diuerſe opiniones ⁊ diuer ſa iura ſemper humanio: eſt pꝛeferenda 2 equioꝛ.Et ad idem facit quod ait Auguſti nus di.o.c. Sana.ſ Solæt autem mouere ſcrupuloſos ⁊ detinere illud dictum Au/ guſtini de pe.di.7.co. Nullus.c. Siquis. Tene certum ⁊ dimitte incertum. Sed vbi in eadem materia moꝛali ſunt contrarie opiniones doctoꝛũ illa videtur tutioꝛ que eſt rigidioꝛ:⁊ ſic potius amplectenda.Sʒ ad hoc reſpondetur ꝙ Auguſtinus loqui tur in dicto caſu pꝛopꝛie de eo qui differt penitentiam vſqʒ ad extremum vite: cu/ ius ſaluatio dubia eſt ? incerta: non quia vera penitentia nõ poſſit eſſe in extremis: Sed quia incertum eſt vtrum talis peni⸗/ tens vere peniteat. ¶ Quinta regula con tra conſcientiam ſcrupuloſam eſt obedien nie humilis imitatio:vt ſcilicet ſcrupulo/⸗ ſus captiuet intellectum ſuum dictis ſapi entum ⁊ obedientie ſuperioꝛuʒ quantum cunqʒ ſcrupuloſus dictet ſibi aliud. vnde pꝛouerbioꝛum. 3. Sapiens ait. He inita⸗/ ris pꝛudentie tue.¶ Sexta regula eſt ani moſaã pugnatio ſcrupuloꝛum. vnde Ylſaie 35. c. dicitur. Confoꝛtamini puſillanimes: conſoꝛtamini et nolite timere. Ecce enim deus veſter ſcilicet adiuuans et illuſtrans Et cancellarius pariſienſis in quodam tra ctatu de regulis moꝛalibus ait.Conſiliuzʒz ſalubꝛe eſt frequenter agere contra ſcrupu los leues ⁊ trepidos vitando eos ad alio/⸗ rum iudicium quatenus ex conſuetudine hſat:homo robuſtus: ſolidus: et tranquil 142 lus in exercitio ſpirituali. Sicut etiam ſi⸗ quis vellet ligamentum diſtoꝛtumad re⸗ ctitudinem ducere opoꝛteret ꝙ retoꝛque/ ret ipſum ex parte oppoſita curuando: et ſic reduci poſſet ad rectitudinem. ¶ No-⸗ tandum etiam pᷣm eundem Cancellarium in quodam ſuo tractatu: ꝙ aliqui docto⸗ res tenent quibus aſſentit: aliquando non tam meritoꝛium eſſe credere ſicut vel le credere. Nec dolere ſenſualiter de pecca tis ſicut velle dolere ⁊ non poſſe. Sunt au tem alique auctoꝛitates non bene intelle cte ex quibus ſcrupuli oꝛiũtur.Sicut illa que habetur extra de ſponſalibus. In du bijs tutioꝛ via eſt eligenda pꝛopter quod ſcrupuloſus eligit viam rigidioꝛem. Sed ad hoc reſpondetur ꝙ eligere viam tutio/ rem conſilij eſt non pꝛecepti.Alias opoꝛte ret multos ingredi religionem in qua tu⸗ tius viuitur q;ᷓ in ſeculo. Non ergo de ne ceſſitate opoꝛtet viam tutioꝛem eligere: quando etiam alia via poteſt eligi tuta. BSeptima regula pꝛo ſcrupuloꝛum de⸗ poſitione eſt pꝛeceptoꝛum diſcreta epiche ʒatio ideſt intenpᷣtatio vel declaratio.Equi tas enim quaʒ philoſophus nominat epi cheyam pꝛeponderat iuris rigoꝛi ſᷣm iuriſ peritos. Eſt autem equitas iuſticia penſa tis omnibus circunſtantijs particulari⸗ bus dulcoꝛe miſericoꝛdie temperata. Et Sapiens ait.Noli eſſe nimis iuſtus.Naʒ nimis iuſtus eſt qui perit in iuſticia ſua. Pertinet autem ad virtutem epichere cõ ſiderare non nudum pꝛeceptum de ſe:ſed circunſtãtias omnes particulariter ipſum concernentes.vnde Philoſophus quin/ to ethicoꝛum dicit.Epicheyra interpꝛetati⸗ ua legum eſt melioꝛ q́; iuſticia legalis.Et ſm hanc virtuteʒ epicheve poſſumus pꝛe cepta dei et eccleſie pꝛelatoꝛum ſeu iudi/ cum benigne interpꝛetari. ¶ Et ᷣm Joan/ nem de amberto triplex regula per virtu/⸗ tem Pibere dari poteſt conſcientie ſcru / puloſe. ¶ Pꝛima ꝙ nec deus nec eccleſia per ſua pꝛecepta intendit obligare ad vix poſſibile alicui.Cum enim ſᷣm regulam iu ris ad impoſſibile nemo poſſit obligari: 2 de regulis iuris in. 6². Non ſolum dicitur impoſſibile quod abſolute non eſt poſſibi le:ſed etiam videtur interpꝛetandum ſᷣm virtutem epichye in lege noua eſſe impoſſi dile quod vix eſt poſſibile ideſt habens ni miam difficultatem. ¶ Secunda regula eſt ꝙ nec deus nec eccleſia intendit ſnis pꝛe⸗ ceptis aliquem obligare ad hoc ꝙ ſit fatu us.Ideſt talia pꝛecepta loco ⁊ tempoꝛe nõ obligant quibus eoꝛuʒ obſeruantia fieret ridiculoſa. Sicut patet de obſeruantia vo/⸗ toꝛum ſtultoꝛum que nullus obligatur im plere lʒ dicatur vouete ⁊c. Tertia regula eſt ꝙ in hijs que ſolum ſunt mala qꝛ pꝛo⸗ hibita: vt communiter poſitiua pꝛecept multum excuſat vel in toto vel in tanto cõ ſuetudo ſi ſit pꝛeſcripta vt dictum eſt in ſer mone de conſuetudine. Etiam neceſſitas abſoluit ab obligatione pꝛeceptoꝛum poſi tiuoꝛum vt tactum eſt in pꝛecedentibus. ¶ Pꝛoponat igitur vnuſquiſqʒ velle ſal⸗/ uari ⁊ deo ſuam voluntatem commendet faciatqʒ bonum quod ferre poteſt huma⸗/ na fragilitas cui auxilium exhibet deus: doleatq; ſe peccatoꝛem ⁊ defectuoſum iue nire ⁊ ſic in domino confidens confeſſione pꝛemiſſa ſumat cibum ſuauiſſimuʒ eucha riſtie:per cuius aſſumptionem deuotaʒ ac quiritur ſalus eterna:ad quã nos pducat ieſus dei filius bñdictus per oĩa ſe cula ſe/ culoꝝ Amen. ¶ Dominica reſurrectionis.Sermo de ip ſ mirabili reſurrectione iefu chꝛiſti:quin/ quageſimus in oꝛdine. Arrexit. i nitatis. Summa cum gratu/ latone audienda ſunt a nobis 1 comme / moꝛanda ea que de reſurrectione ieſu chꝛi ſſti donuni noſhi ab euangeliſtis —–— tur. Quid en m dulcius: quid ſuauius: quid deniq; delectabilius excogitari po/ teſt q; chꝛiſtꝰ a moꝛtuis ſuſcitatus tertia die. In hoc equideʒ ſpes noſtra erigitur vt de futura vita ⁊ reſurrectione generali ven tura nullatenus dubitemus.Ecce iaʒ dux 5 5 S . 1† Warci vltimo. c“. 2 in euäge lio huius iocundiſſime ſolem electoꝛum qui moꝛte deſtrueta gloꝛiofus reſurgens exemplum pꝛefulgidum nobis pꝛebet reſurrectionis noſtre ſiende. QOua de re in pᷣſenti ſermone de ipſa reſurrectio/ ne chꝛiſti miranda dicere ſtatui. In quo tria myſria pꝛoponimus contemplãda. Bmdi tempoꝛalitatis. Cꝛinperitatis. Czqualitalis. Be tempoꝛe reſurrectionis chꝛiſti:ſcſli cet de die menſe ⁊ anno. – palitatis. In quo ↄſideremus tpᷣs reſurrectionis xpᷣi tripliciter. pᷣ reſpectu menſis. 1ꝛ oreſpectu diei. creſpectu anni. Pꝛimo conſideremus tempus reſurre ctionis chꝛiſti reſpectu menſis quo ſcilicet mẽſe chꝛiſtus reſurrexerit.Et dicitur ꝙ de menſe marcij.vt enim inquit Auguſtinus liꝰ.i8.de ciuita.dei.c.. Moꝛtuus eſt chꝛi ſtus octauo calendas apꝛilis duobus ge⸗ minis conſulibus.⁊ vt patet in calendario in. S. cals apꝛilis eſt dies.25.marcij.Et ſᷣm Auguſtinum eadeʒ die chꝛiſtus fuit annũ ciatus ⁊ paſſus.Ex quo die.27. marcij ſur rexit.HNic autem menſis ſatis conuenit re/ ſurrectiõi chꝛiſti. NPꝛimo quia iſte eſt pꝛi mus mẽſis anni de quo dixit dominus ad movſen Exodi.iꝛ.c. Menſis iſte vobis pᷣn cipium menſium pꝛimus erit in menſibus anni. Ande iudei incipiunt annum ſuum in marcio aſſerentes mundum fuiſſe factũ in marcio:quod tenet Rabbi ioſue: licet Rabbi heliſeoꝛ et ſui ſequaces dicãt ꝙ in menſe ſeptembꝛis: quando fructus ſunt maturi quod etiam affirmant arabes et egyptij qui incipiunt annum in calendis ſeptembꝛis.Sed pꝛima opinio cõmunioꝛ eſt. ¶ Sicut ergo in menſe marcij fuit mun dus pꝛimo creatus.Sic hoc mẽſẽ chꝛiſtus reſurrexit vt oſtenderet ſe eſſe pꝛimogeni tum moꝛtuoꝛum quia nullus ante eum re ſurrexit ſemper victurus. In iſto etià mẽ ſe marcij fuit egyptus expoliata ab he⸗/ bꝛeis qui aſpoꝛtauerunt vaſa pꝛecioſa eis KRimum myſterium contemplan dum de reſurrectione chꝛiſti dicitur tonno ſite 1 mente hunce⸗ oco thriſti nicad berar epte Nlonoſge um nobes de, Qu ſinenn hnar lidt. tenple. ſtidain Nrci ſur nenitte⸗ ſecſpn ninus! pobisn menibrs un ſuon iſehei huerla bicitg us ſunt rabes e alendis munmo: nit mun chuſtus mogen eeum etäß⸗ ab be/ nolc⸗ geneſis. Sicut ergo illa fuit pꝛima dies ve teris teſtamenti:ita fuit pꝛima in nouo te cõmodata m dei pꝛeceptuʒ. Sic ⁊ in chꝛi ſti reſurrectione fuit infernus expoliatus zparadiſus reſtauratus. Inſuper in iſto men ſe fuit celebꝛatum paſcha agni: ſicut nunc celebꝛatur paſcha chꝛiſti.¶ Secun/⸗ do conſideremus tempus reſurrectionis chꝛiſti reſpectu diei. Nam reſurrexit domi nica die vt ait Joannes damaꝰ. ⁊ idem ha betur de con. di. 3.c. Sabbato. 7. 75. di. eꝰ. Qð die dominico. Ita autem dies habet ſeptem pꝛinilegia quibus coꝛeſpondent ſeptem mijſteria reſurrectiõis chꝛiſti. pn quia dominica dies eſt pꝛima dieꝝ ommiũ ſicut eccleſia cantat ⁊ colligitur ex pꝛimo ſtamento. ¶ iuilegium diei dominic quia in ipſa fuit creata lux coꝛpoꝛalis.Sic· in die reſurrectionis chꝛiſti pꝛoducta fuit lux ſpiritualis que eſt fides illuminans in tellectum in mentibus apoſtoloꝛum.ꝗ⸗ pꝛiuilegium diei dominice quia in ipſa fu it creata angelica natura. Sic in die reſur/ rectionis plurimum letificata ex victoꝛia chꝛiſti reſurgentis.ꝗpꝛiuilegium quia in ipſa die fuit creata materia pᷣma bz Be dam. Sic in die reſurrectionis materia coꝛ poꝛis chꝛiſti fuit ſingulariter ſublimata ꝑ reunionem anime a gloꝛioſãm conditionẽ coꝛpoꝛis.ſ¶ Iͥn pꝛiuilegium illius diei do/ minice quia in illa fuit creatuʒ tempus na ture ſic in die reſurrectiõis chꝛiſti fuit crea tum tempus gratie.ſUpꝛiuilegiuʒ quia tunc fuit celum empireum de nouo pꝛodu ttum.Ita in die reſurrectionis fuit nouiter dedicatuʒz in diſpoſitione pꝛopinqua quia ipſum eſt locus ſpirituum ⁊ coꝛpoꝛuzʒ glo riſicatoꝛum. Nunc autem chꝛiſti coꝛpus prꝛimo fuit gloꝛificatum. (¶ 1 pꝛiuilegiuzʒ quia in illa die deus oſtendit magnitudi/ nem ſue potentie in creando:ita nuncĩ re ſurgendo: quia ſicut in moꝛte patientiaʒ: ita in reſurrectione potentiam declarauit. ¶ Tertio cõſideremus reſurrectionẽ chꝛi/ ſti reſpectu anni quo videlicet anno etatis ſue reſurrexerit. Ad quod ſcienduzʒ ꝙ chꝛi ſtus quãdo fuit baptizatus erat quaſi an noꝛum triginta:vt dicitur Luce.ʒ.c.Et po ſtea triennio docuit. Ita ꝙ fuit moꝛtuus ⁊ 4; reſuſcitatus in etate trigintatrium anno⸗ rum ⁊ pauloplus:quam etatem dicit Au guſtinus liꝰ.22. de ciuitate dei perfectiſſi/ mam eſſe quia vſq; ad iſtam etatem natu ra humana pꝛoficit ⁊ exinde incipit deſice re. In hac autem etate ⁊ nos reſurgemus ſm illud apoſtoli ad epheſios.A.c.Sonee occurramus omnes in virum perfectum: in menſuram etatis plenitudinis chꝛiſti. ¶ Qõð ex teſtimonio angeloꝛum ⁊ apoſto loꝛuzʒ ⁊ alioꝛum qui viderunt xpᷣum poſt reſurrectionem pꝛobatur ꝙ vere ſurrexit. ECap. 20. Ecundum myſtenium contemplan dum de reſurrectione chꝛiſti dicitux veritatis. Surrexit nãqʒ dominus vere. Que vitas pꝛobatur triplici teſtim nid ſcilicet. CAngeloꝛum. Apoſtoloꝛum. Ciſionum. Pꝛimo pꝛobat᷑ veritas reſur ectionis chꝛiſti teſtimonio angeloꝛum: Quatuoꝛ enim angeli in die reſurrectionis chꝛiſtum ſurrexiſſe teſtificati ſunt.ſ NMꝛimus fuit ꝗ apparuit extra ſepulchꝛum de quo ſic dicit Matheus vltimo.c.Ecce terremotus fa⸗ ctus eſt magnus angelus autem domini deſcendit de celo ⁊ accedens reuoluit lapi dem ⁊ ſedebat ſuper euʒ. Erat autem aſpe ctus eius ſicut fulgur:veſtimenta autẽ eiꝰ ſicut nix. Pꝛe timoꝛe autem eius exterriti ſunt cuſtodes ⁊ facti ſũt velut moꝛtui. Re ſpondens autem angelus dixit mulieribꝰ Nolite timere ſcio enim ꝙ ieſum qui cru⸗ cifixus eſt queritis.Nõ eſt hic:ſurrexit eni ſicut dixit:venite ⁊ videte locum vbi poſi tus erat dominus. Et cito euntes dicite di ſcipulis eius quia ſurrexit. Ecce pꝛecedet vos in galileaz.i In quibus verbis deſerni buntur quatuoꝛ iſtius angeli conditiones inſignes.¶ Mꝛima eſt ꝙ ipſe fuit virtuo/ ſus in deſcẽſu quia terremotus ſactus eſt magnus dum deſcendit. ¶ Secũda quia fuit gloꝛioſus ĩ ſuo aſpectu eo ꝙ erat aſpe ctus eius ſicut fulgur ⁊c. Tertia quia fu it terribilis in ſno effectu. Naʒ pꝛe timoꝛe eius exterriti ſunt cuſtodes. Quarta qꝛ? fuit delectabilis in ſuo affatu.Naʒ ſermo ne blando dixit mulieribus. Nolite time⸗/ re ⁊c. ¶ Secundus angelus apparuit ea- dem hoꝛa intra ſepulchꝛum. de quo dicit Marcus vltimo.c. Qð mulieres introeũ tes in monumentum viderunt iuueneʒ ſe dentem in dextris coopertum ſtola candi/ da ⁊ obſtupuerunt. Qui dixit illis.Nolite expaueſcere.Jeſum queritis nazarenum crucifſixum.Surrexit:nõ eſt hic. ¶ Tertius 2 quartus angelus fuerunt illi duo quos vidit maria magdalena intra monumen⸗/ tum ſola:quoꝛum vnus erat ad caput :ali us ad pedes ſepulchꝛi:vt dicitur Joannis ⁊o.c.Qui dixerunt. ꝰulier quid ploꝛas:⸗ Cum ergo iſti angeli ſoꝛent in gratia cõſñir mati non potuerunt peccare venialr neqʒ moꝛtaliter ⁊ per conſequens nec potuerũt mentiri. ¶Secũdo ꝓbatur veritas reſur⸗ rectionis chꝛiſti teſtimonio apoſtoloꝛum: de quibus dicitur actuum iiiſ/ co. Nirtu te magna reddebant apoſtoli teſtimoniuzʒ reſurrectionis ieſu chꝛiſti.¶ Nam ipſ die reſurrectionis apparuit diſcipulis congre gatis in vnũ abſente Thoma:vt dicit᷑ Jo⸗ annis.ꝛo.c.ſ Eadem die apparuit diſcipu lis euntibus in emaus:vt ſcribitur Luce 24.c. ¶ Apparuit etiam ſimoni. ¶ Octaua vo die apparuit diſciplis pꝛeſente thoma. ¶ Poſtea apparuit diſcipulis piſcantibus vt dicitur Joannis vltimo.c.Item appa⸗ ruit eis in monte thaboꝛ Mathei vltimo c.¶ Tandẽ in die aſcenſionis apparuit eis in cenaculo ⁊ expꝛobꝛauit incredulitatem illoꝛũ ⁊ duritiam coꝛdio Marci vltimo,c. ¶ Deinde apparuit eis in monte oliueti et tunc videntibus illis aſcendit in celuz:vt patet Luce vltimo.c.⁊ actuum pᷣ̊.c.CCer tio pꝛobatur venitas reſurrectionis chꝛiſti teſtimonio viſionum. viſus nãqʒ fuit chꝛi ſtus multipliciter a multis quibꝰſfides ad hibenda eſt. Elidit eum ſtephanus ſtan/ tem a dextris dei:vt ſcribitur actuum.õ.c⸗ qua viſione confoꝛtatus pꝛo lapidãtibus exoꝛauit:⁊ lapides toꝛꝛctis illi dulces fue runt atqʒ vt chꝛiſtus fuum ſpiritum acci⸗/ peret poſtulauit.¶ Nidit illũ ν9arcus euã geliſta poſtq; vulneratus repoſitus fuit in carceribus.Ibi enim dominus ieſus viſi⸗/ tauit eum dicena. Pax tibi marce euãge liſta meus.Moli timere quia ego tecuʒ ſũ. ¶Eidit illum paulus qui euʒ in ſuis diſci pulis atrociter gſequebatur quare vt ſcri⸗ bitur actuum.26. c.dum loquebatur cum agrippa dixit: ego quidem exiſtimaueraʒ me aduerſus nomen ieſu naz areni debere multa contraria agere.Quod ⁊ feci hiero ſolymis ⁊ multos lanctoꝛum ego in carce ribus incluſi a pꝛincipibus ſacerdotuzʒ po teſtate accepta.Et cum occiderentur detuli ſententiam. Et per omnes ſynagogas fre quenter puniens eos compellebam blaſſe mare nomen eius.Et amplius inſaãniens in eos perſequebar vſq; in exteras ciuita tes.Et dum irem damaſcum cum poteſta⸗ te ⁊ permiſſu pꝛincipum ſacerdotũ die me⸗ dia vidi rex de celo ſupꝛa ſplendoꝛem ſolis circunfulſiſſe me lumen ⁊ eos qui mecum erant.Omneſq; nos cuʒ cecidiſſemus in terram audiui vocem dicentẽ mihbi hebꝛai ca lingua.Saule ſaule quid me perſeque ris.Durum eſt tibi contra ſtimulum calci trare.Ego autem dixi: Quis es domine. Dominus autem dixit. Ego ſum ieſus na zsarenus quem tn perſequeris. Sed exur⸗ ge ⁊ ſta ſuper pedes tuos.Ad hoc enizʒz ap parui tibi vt conſntuam te miniſtrum ⁊ te ſtem eoꝛum que vidiſti.Et in epiſtola pꝛi⸗ ma ad coꝛinthios.c.is.ait. Tradidi enim vobis in pꝛimis quod ⁊ accepi: quoniam chꝛiſtus moꝛtuus eſt ꝑꝛo peccatis noſtris ſm ſenipturas et quia ſepultus eſt et quia reſurrexit tertia die 'ᷣm ſcripturas: ⁊ quia viſus eſt cephe ? poſt hoc vndecim. Dein de viſus eſt pluſq; quingentis fratribus ſimul ex quibus multi manẽt vſq; adhuc Quidam autem doꝛmierunt.Deinde vxi⸗ ſus eſt iacob:deinde apoſtolis ommibus. Nouiſſime autem omnium tanqᷓ;ᷓ aboꝛti/ uo viſus eſt ⁊ mihi.Gloſa in.c*. Cum mar the.extra de celebꝛatione miſſarum dicit. Paulus appellat ſeipſum aboꝛtinum qꝛ ſicut fetus aboꝛtiuus cum laboꝛe ⁊ angu⸗ ſtia ad lucem trahitur:ita paulus cum at⸗ tractione venit ad ſidem.⁊3. q.A.c. diſpli ⸗ 2 eteS ute 0ſti; nniche Hominis ſhierut ſipone riſto ſuit. ilmo dieba⸗ ſaſan ſibilia goibui Gibus deett⸗ ſignea fäſene ſoncen Perhee Inbus fimis AW dar ieſiopii nee nige Plecnz i lſuis dit Weptien⸗ vanur am imauen, mideher zKabien o in an rnze Ntrdeni Pgas e mblaſt nliniens 1s duits poleſts/ deme/ nls cum no in R hone amn cdd dornine⸗ jeſns 1 dur/ ceniz ap numak wapel Lidienin ponunn is noſre au snlclit in. Den man h afi nnbb⸗ Fobth/ ummer m dicit inum ange e get.c. Quis voos.ſ Oꝛande eſt teſtimoni⸗ um pauli⁊ in nullo ſuſpectum quippe qui poſtq;ᷓ vidit chꝛiſtum factus eſt defenſoꝛ validiſſimus ⁊ pꝛedicatoꝛ ardentiſſimus nominis eius: immo qui clamabat. Ego in hieruſalem paratus ſum alligari ⁊ mo/ ri pꝛo nomine eius ⁊ tandem in vꝛbe pꝛo chꝛiſto moꝛi truncatione capitis non recu ſauit.i Sed reuera ſingulare ⁊ pꝛecellen/ tiſſimum teſtimonium chꝛiſti ſuſcitati fuit diebus nouiſſimis conſignatio miraculo/ ſa ſancti franciſci.biennio quippe ſigna vi ſibilia ⁊ miraculoſa tulit in ſuo coꝛpoꝛe:de gquibus plene diximus in opere de lau⸗ dibus ſanctoꝛum. Quis nam dubitare poteſt de chꝛiſto: cum videat franciſcum ſtigmatibus illis ſacris ita decoꝛatũ. Ob id ſanctus Gonauentura in legenda ſic ſanctum franciſcum alloquitur. Jam vo per hec ſigna certiſſima non duobus aut tribus teſtibus ad ſufficientia ʒ:ſed q;plu rimis ad ſuperabundantiam compꝛoba/ ta teſtimonia dei in te ⁊ per te credibilia fa cta nimis omne inſidelibus auferunt ex/ cuſationis velamen.i Et vt ide, Bonauẽ tura refert. Deſcendit angelicus vir fran⸗ ciſcus de monte ſecum ferens cruciſixi effi giem nõ in tabulis lapideis ⁊ ligneis ma nu figurataʒ artiſicis:ſed in carneis mem bꝛis deſcriptam digito dei viui. Reſonat ergo ex omini parte veritas reſurrectionis chꝛiſti quam pꝛedicauerunt apoſtoli: defẽ derunt pꝛopꝛio ſanguine martyres: expu gnare ⁊ extinguere tentauerunt imperato res ⁊ reges ⁊ non valuerunt: eo ꝙ ipſẽ eſt rex regum ⁊ dominus dominantiũ. CQAualiter chꝛiſtus reſurrexit cum qua/ tmuplici actu bendius Ertium myſterium contemplan⸗ dum de reſurrectione chꝛiſti dicitur qualitatis. In quo videndum erit qualiter chꝛ iſtus reſurrexit. Ad quod dici mus ꝙ ſicut fuit ad modum agni immola tus: ita fuit ad modum leonis reſuſcita/ 144 tus.Et hoe pꝛopter quatrupliem ſoꝛtitudi nis actũ. Pꝛimus fuit quia fregit clau⸗ ſtra inferni. Ad quem acceſſit non vt ad locum penalem ſed ad conſolationem pa trum ibidem exiſtentiũ. Secũdus actus fuit quia ſubuertit potentiam diaboli: et amputauit manum eius attrahbenteʒz que attrahebat etiam iuſtos ad limbum: vt di cit dominus Bonauentura in tertio.di. 22. ¶ Tertius actus fuit quia inde ideſt de inferno iuſtos omnes eripuit et eduxit. ¶ QAnartus actus quia ſemetipſum pꝛo/ pꝛia virtute ſuſcitauit. Intelligendaʒ ta men ꝙ chꝛiſti reſurrectio fuit qualificata quatruplici diſpoſitione diuina. ¶ Pꝛi/ ina fuit quia caro eius ſanctiſſima non vi dit coꝛꝛuptionem per triduum diuina vir tute pꝛeſeruata.¶ Secun da fuit quia caro illa fuit reparata. Cum enim ibi fuerint li/ uoꝛes ⁊ vulnera ac plage tumentes ex fla gellis: omnia iſta fuerunt virtute diuina ſanata abſqʒ medicamine remanentibus cicatricibus ad decoꝛem. ¶ Tertia diſpoſi tio quia chꝛiſti caro fuit gloꝛiſicata. Nam habuit pꝛimo dotem impaſſibilitatis. qꝛ dicit Apoſtolus ad romanos.o. co. Chꝛi/ ſtus reſurgens ex moꝛtuis iam non moꝛi tur moꝛs illi vltra non dominabitur.ſ Se cundo habuit dotem ſubtilitatis per qua exiuit de ſepulchꝛo clauſo. Zertio habu/ it dotem agilitatis per quam euanuit ab oculis eoꝛum.Luce.⁊A.c.ſ Quarto habu it dotem claritatis quam tamen occulta/ uit diſcipulis manifeſtandam electis et in die iudicij etiam repꝛobis. Reſurrexit igi tur triumphatoꝛ moꝛtis:expoliatoꝛ infer/ ni: et mundi redemptoꝛ:qui numero ele/ ctoꝛum completo reſurgere faciet amico⸗ rum ſuoꝛum coꝛpoꝛa ſuis pꝛopꝛijs anima bus vnita:vt ſic percipiãt eternaliter gau dia eterne vite.Ad quã nos perducat ipſe dei filius qui eſt benedictus per omnia ſe cula ſeculoꝛum Amen. CFeria ſecunda poſt dominicam reſurre ctionis.De ſanctiſſima fide. ¶ Sermo quinquageſimus pꝛimuo. WRã . Stulti tardi coꝛde ad credenduz. verba ſũt er recdemptoꝛis noſtri oꝛiginali/ eter Luce.24. co. a in euangelio hodierno. „ Conatur hoſtis animarum noſtraruz mil/ le ſuis nocendi modis moꝛtalium coꝛda a ſide ieſu chꝛiſti retrabere:quoniam cum il loꝛũ excecauerit intellectum ſacile ad que cunq; ſcelera eos pꝛecipitare poteſt. Sub lata nanq; ſide relique virtutes fundamẽ tum non habent. vnde Gꝛegoꝛius pᷣ. q. P.c. Cum paulus.ait. Cum paulus dicat fundamentum aliud nemo poteſt ponere pꝛeter id quod poſitum eſt quod eſt chꝛi⸗ ſtus ieſus ideſt fides chꝛiſti:conſequenter pꝛobatur quia vbi chꝛiſtus non eſt funda mentum nullum boni operis eſt ſuper ed ſicium. Fides nanq; eſt que mundum vi cit. vnde Joãnes pꝛima canonica.c.S. ait. Hec eſt victoꝛia que vincit munduʒ fſides noſtra ideſt que vincere facit q̃ ſunt in mũ do videlicet ſuperbiam:auaritiam ⁊ luxu/ riam.i¶ Apſa diaboli tentationes extermi⸗ nat.¶ Ende Apoſtolus ad epheſios.õ.c. inquit. In omnibus ſumentes ſcutum fi. dei in q̃ͥ poſſitis omnia tela inimici ignea extinguere.ſ Ipſa hominem iuſtificat.vn de Geneſis.iꝭ.c.ſeribitur. Credidit Abꝛa ham deo ⁊ reputatum eſt ei ad iuſticiam. ¶ Ipſa credentes filios dei efficit:ideo ꝗo/ annis pꝛimo.c.dicitur.Dedit eis poteſta⸗ tem filios dei fieri hijs qui credunt in no⸗ mine eius.i¶ Ipſa a periculis liberat. Naʒ per fidem abꝛaham exiuit de vꝛ: ideſt de igne caldeoꝛum illeſus.Cum enim nõ vel let ignem adoꝛare quem caldei deum dice bant vt experiretur virtutem dei ſui miſe / runt ipſum in ignem:ſed non recepit leſio nem. Aram vo germanus eius pater ſa re ⁊ loth illuc miſſus quia in fide deſrcit cõ buſtus eſt. Ananias ⁊ ſocij in ſfoꝛnacẽ miſ ſi laudabãt ⁊ bñdicebant deum nec ignis nocebat eis.Quare Paulus ad hebꝛe os.xi.cꝰ.dicit. Sancti per fidem vicerunt regna berari ſunt iuſticiaʒ adepti ſunt re pꝛomiſſiones:obturauerunt oꝛa leonum: extinxerunt impetum ignis.Et ne ſingula repetamus ſides coꝛpoꝛis ⁊ anime ſilutez operatur. Ob quod ieſus dei filius Luce 7.c.dixit magdalene. Et Luce.iS.c.ceco. Fide⸗ tua te ſaluuzʒ fecit. Qua de re in pꝛe enti ſermone de ſide dicere ſtatui: quam perdiderant diſcipuli euntes in emaus: quos Chꝛiſtus dure redarguit. Se ipſa ¶ Bmoꝛ virtuoſitatis. Cmneceſſitatis. E nqualitatis. Be multipli modo diffinitur. Et qualiter eſt vᷣtus theo logica ex eo ꝙ eſt a deo terminat᷑ ad ijm N Rimum myſterium de ſide decla⸗ randum dicitur virtuoſitatis. pꝛo cuiꝰintelligentia tria erunt vidẽda Tpmquot modis capitur ſides. Cꝛmquid eſt ſides. ʒ3 vtrũ ſides ſit virtus. CPꝛimo videndum eſt quot modis ca/⸗ pitur fides. Et ex dictis Alexãdri in tertio ſumme. Et Bonauenture in 30⁰. di. 23. 7 ex gloſa in.cip̊ de ſumma trini.⁊ ſi.catho. ha betur ꝙ fides ſumitur duodecim modis. CPꝛimo ſumitur pꝛo ſpõſione.vnde pᷣ ad timotheum.S.c.dicitur. Pꝛimam fidẽ irritam ſecerunt. Gloſa ideſt ſponſionem. Sic ſumitur ab Auguſtino.23.q.pꝰ.c.No li. Moli inquit ſidem fallere quoniam gra ue eſt. Et iterum ibi.Yides quandoꝓmit⸗ tit᷑ etiam hoſti ſeruanda eſt. Hoc modo eti am dicit Iſidoꝛus.ꝛ.q.4. In malis pꝛo⸗ miſſis reſcinde fidem. ¶ Secũdo ſumitur fides pꝛo ſidelitate vt cum quis retinet fia deliter ⁊ reſtituit ſibi commiſſa ⁊ ſimilia. Et de hac Hieremie.õ.c.dicitur. Merit ſi des.Et pꝛouerbioꝛum.ꝛo.c. Nirum fide/ leʒ quis inueniet.¶ Tertio ſumitur fides pꝛo conſcientia. Juxta illud ad romanos i4.c.Omne quod non eſt ex fide peccatuz eſt. Gloſa. 28.q.p.c. Omnes.ideſt omne quod eſt contra conſcientiam. ¶ Quarto ſumitur fides pꝛo innocentia:vt.ꝛ⁊ꝛ.q.A.cè Innocens. ¶ Quinto ſumitur ſides ꝓ ca ſtitate thoꝛi.vt.?.q.2.c.Coniuges.Et.cꝰ. Coniunx. ¶ Sexto ſumitur ſides pꝛo cre/ dulitate ideſt 8* itaq; ſide tria myſteria pꝛoponemus de⸗ acceptione fidei. Et quo/ meiletg ins Uie lcdceen efeingt egpan enans: deipl s / 1Ete ißn dech/ 19, Hr⸗ vigeca ! in teni⸗ dina tho hu nols mnie⸗ ſan fide nſonen mung Nopni⸗ ench ngle Pima enngfil dulitate ideſt pꝛo quodam habitu quo ꝗs firmiter aſſentit ſine ſoꝛmidine de oppoſi⸗/ to hus que clare non videt quecunqʒ ſint illa. Puta cum quis credit talem eſſe ſuũ patrem vel matrem. Et de hac Gꝛegoꝛius in. 4.dialogoꝛum inquit. Audenter dico: quia ſine ſide nec infidelis viuit.Nã ſi eun dem inſidelem percunctari voluero quem patrem vel quam matrem habuit:reſpon Qebit pꝛotinus illum atq; illam. Septi mo ſumitur fides pꝛo ſacramento baptiſ⸗ mi.vnde Auguſtinꝰ ad bonifaciuʒ. Quid eſt aliud paruuluz habere fidem niſi fidei ſacramentum.Et.45.di.c. Be iudeis.dici⸗ tur.Opoꝛtet vt fidem quam vi vel neceſſi tate ſuſceperunt neceſſario tenere cogant᷑ COctauo ſumitur ſides pꝛo acceptione concluſionis ex ratione pꝛobabili ſᷣm ꝙ lo gici dicunt.Argumentum eſt ratio rei du/ bie faciens ſidez. Nono dicitur fides co gnitio que eſt in patria.Et de hac ad roma ncos pᷣ.Juſticia dei reuelatur ex ſide in fidẽ Gloſa ex nde ſpei in fidem rei. ¶ Decimo capitur fides pꝛo articulis ſidei pꝛopoſitis ad credendũ.Et ſic ſumit Athanaſius cuzʒz dicit. Hec eſt ſides catholica quã niſi qſq; ſidełr firmiterqʒ; crediderit ſaluus eſſe non poterit. ¶ Endecimo ſumit᷑ fides pꝛo ha/ bitu inſoꝛmi:de qua pꝛime ad coꝛinthios iʒ.c.dicitur. Si habuero omnem ſideʒ ⁊c. Buogecimo accipitur ſides pꝛo habitu ſoꝛmato.Et de hac ad Romanos p. c. Ju ſtus ex fide viuit.Hec eſt virtus theologi⸗ ca ſiue ſit inmꝛmis ſiue foꝛmata. De qua Apoſtolus ait pꝛime ad coꝛinthios.iʒ.cꝰ. Nunc autem manent ſides ſpes charitas tria zec Secnndo videndum eſt: mid eſt ſides. Et ſm Bonauenturã quia: multipliciter conſideratur ita etiam notiſi catur. Quandoqʒ enim conſideratur quã tum ad bioprinm genus.Et tunc deſcnibi tur ſic ab Auguſtino ſuper Joannem. Fi / des eſt virtus qua creduntur que non vi/ dentur.Et non eſt de omnibus que non vi dentur:vt dicit M agiſter in littera:ſed de hijs que neceſſaria ſunt ad ſalutem. ¶ Se cundo cõſideratur ſides quantum ad obie ctum ſiue ad pꝛincipium motiuum. Et ſic dicit Auguſtinus ad creſcẽtium. Fides eſt 145 pꝛima illuminatio mentis ad pꝛimam ve ritatem. ſ Tertio conſideratur ſides quan tum ad actum pꝛopꝛium.Et ſic dicit Ha⸗ maſcen?ꝰliꝰ. 4. Fides eſt non inquiſitus cõ ſenſus circa pꝛimaʒ veritatem. ¶ Quarto conſideratur fides quantum ad habitum diſperatum.Et hoc modo inquit Hugo liꝰ de ſacramentis.Fides eſt certitudo quedã animi de rebus abſentibus ſupꝛa opinio⸗ nem ⁊ infra ſcientiam conſtituta. Opinio enim fides a ſciennia ſunt habitus diſperas ii.¶ Quinto conſideratur fides quantum ad ſuum ſinem. Et ſic deſcribitur ab Apo/ ſtolo ad hebꝛeos.xi.c. Fides eſt ſubſtantia rerum ſperandarum ar non apparentiũ. Nam fides habet tria.ip̃ aſpicit.ꝗ ꝛveffi⸗ cit.ſ ʒDꝰreſicit.¶ Aſpicit pꝛimam veritatem non habitam ſed ſperandaʒ. Jdeo dicitur ſperandarum rerum.¶ Secndo efficit ideſt caula eſt faciens res ſperandas eſſe in no/ bis.vnde dicitur ſubſtantia quia ſicut ſub ſtantia eſt cauſa ſuoꝛum accidentium: ita ſides eſt cauſa conſequendi bona ſperata. Tertio ſides reſicit ſeu allicit. vnde dicit᷑ armideſt certitudo aſſentiẽdo hijs que nõ apparent:⁊ hoc eſt meritum ⁊ laus Rdei ſi certe ⁊ indubitanter creditur quod non vi detur. Beatus vo Tho. 22. q. 8. volẽs ver ba Apoſtoli reducere ad ſoꝛmaʒ diffinitio nis claram ſic dicit. Fides eſt habitus mẽ tis qua inchoatur vita eterna in nobis ſa ciens intellectum aſſentire non apparenti bus. C Pꝛo clarioꝛe autem intelligentia pꝛetacte diffinitiõis apoſtoli.ſ ꝛimo no tandum eſt ꝙ per pꝛedictam difſinitionez des diſtinguitur ab omnibus que perti/ nent ad intellectuʒ. Et pꝛimo ab opinione ſuſpitione ⁊ dubitatione per hoc ꝙ dicitun argumentum. Hã per hec tria intellectus non firmiter inheret alicui. Per dubitatio nem non magis tendit ad vnam partem q́;ᷓ ad aliam. Per opinionem ⁊ ſi declinet ſoꝛtiter ad vnam partem tamen cuʒ ſoꝛmi dine de opponto. Rer ſuſpitionem leuiter declinat ad vnam partem. Sed per ſidem ſirmiter inheret credendis ſine heſitatiõe. ¶ Secundo ex hoc ꝙ dicitur non apparen tiuz ſides diſtinguitur ab itellectu qui eſt de pꝛincipijs per ſe notis ⁊ ſcientia que eſt de concluſionibus per demonſtrationem acquiſitis per que aliquid itellectui appa/ renter fit cuiuſmodi non eſt fides.¶ Tertio per hoc ꝙ dicitur ſubſtantia rerum ſperan darum diſtinguitur a ſide communiter ſũ pta: ſcilicet credulitate que eſt etiam de hu inanis:ſicut cum quis firmiter credit parẽ tes ſuos eſſe talem ⁊ talem. ¶ Secũdo no tandum ꝙ fides dicitur ſubſtantia rerum ſperandarum potius qᷓᷓ; diligendarum ex eo ꝙ dilectio poteſt eſſe pꝛeſentium ⁊ abſẽ tium viſoꝛum ⁊ non viſoꝛuʒ.Sed ſpes eſt im de abſentibus ? non viſis: de quibus etiam eſt fides:quia ⁊ ſi videantur ea que ſunt ſidei aliquo modo ſcilicet vt crededa non tamen oculo coꝛpoꝛali vel intellectua li demonſtratiue. ¶Tertio notandum:ꝙ; arg'picitur multipliciter. pᷣ bꝛeuis enar ratio ſubſequentium:vel bꝛeuis collectio materie ſimul ſumpte totius libꝛi.Et ſic ſu mitur in biblia vbi pꝛologi libꝛoꝛum ali/ quando dicuntur argumenta. ꝛ arg di citur oſtenno vel manifeſtatio ſᷣm illud ꝗo annis.ʒ. Omnis qui male agit odit luceʒ a non venit ad lucem vt non arguant᷑ ope ra eius.¶ ʒ dicitur argumentum ratio rei dubie faciens fidem: ⁊ hoc modo ſumitur in logicis:ſed in theologicis econtra ſides mcit argumentum ſeu rationem. A dici / tur arg'icertitudo ex qua animus moue/ tur in aliquid ⁊ ſic fides dicitur argumẽtũ ¶ Tertio videndum eſt vtruz ſides ſit vir tus.Et ꝙ ſic patet ᷑ᷣm Bonauentura.23. di.tertij libꝛi.tum quia ipſa eſt pꝛincipium noſtre ſalutis:tum quia eſt oppoſita vicio inſidelitatis: tum etiam quia in illa conſi/ ſtit rectitudo vite ſᷣm regulam iuſticie que eſt vt hõ ſimpliciter credat hijs quę nobis ſunt a deo reuelata. Nec obſtat ꝙ Ariſt. et ſui ſequaces ceteriqʒ philoſophi nõ poſne runt niſi virtutes. Aut moꝛales:vt pꝛudẽ tiam:iuſticiam:ſoꝛtitudinem ⁊ temperan/ tiaz. vel intellectuales: vt ſunt intellectus ſcientia:ſapientia: pꝛudentia ⁊ ars.de qui bus loquitur Ariit.in.õ.ethicoꝛum.quo niam vᷣm Tho.pꝛt.q.ꝛ.pꝛeter ſupꝛadi/ ctas virtutes neceſſariuʒ fuit eſſe virtutes theologicas. Nam per virtutem perſicitur homo ad actus quibus in beatitudinem oꝛdinatur.Eſt autem duplex hominis bea titudo. Una ꝓpoꝛtionata nature ad quã puenire põt per pꝛincipia ſue nature.Alia excedens hominis naturam ad quam ho mo ſola virtute diuina attingere poteſt ſz quandam diuinitatis participationeʒ. Et quia huiuſmodi beatitudo pꝛopoꝛtionem humane nature excedit: pꝛincipia natura lia hominis ex quibus pꝛocedit ad bene agendum ſ̃ᷣm ſuam pꝛopoꝛtionem nõ ſuf ficiunt ad oꝛdinandum hominem in bea⸗ titudinem pꝛedictam.vnde opoꝛtet ꝙ ſu/ peraddatur homini diuinitus aliqua pꝛin cipia per que ita oꝛdinetur ad beatitudinẽ ſupernaturalem ſicut per pꝛincipia natu/⸗ ralia oꝛdinatur ad finem connaturalẽ non tamen abſqʒ adiutoꝛio diuino.Et hec pᷣn/ cipia dicuntur virtutes theologice:tuʒ qꝛ habent deum pꝛo obiecto inquantuʒ per eas recte oꝛdinamur in deũ:tũ quia a ſolo deo nobis infunduntur:tuz quia ſola diui na reuelatione in ſacra ſcriptura nobis tra dunt᷑. Franciſcus vo de maronis in quo dam tractatu de virtutibus ait. ꝙ virtus theologica ſᷣm nominis ſignifſcationeʒ di citur virtus diuina a theos ꝙ eſt deus.vn de dionyſius in liꝰde diuinis nominibus omnia ad deuʒz pertinentia ſiue ad diuini tatem vocat theologica.Sed aliquid di citur diuinuʒʒ tripliciter.ſ Aut quia in deo ſoꝛmaliter reperitur:vt eternitas bonitas immenſitas ⁊ huiuſmodi que dicũtur per ſfectiones diuine. ¶ Aut quia deo aſſimi/ latur. Sicut Dionyfſius li minibus vocat ſanctum hierotheum virũ diuinum quia deo ſimilis erat per partici pationem virtutum.ſ Aut quia ad deum terminatur ſicut ad obiectum. Sicut theo logia dicitur ſcriptura diuina qꝛ de deo log tur. Sicuntur ergo virtutes theologice di uine:non pᷣ nec ſedo ſed tertiomodo:qꝛ :ſ. ſunt a deo ⁊ ad ipſuz terminantur ſicut ad ꝓpꝛiũ obiectũ.ſ Sigꝗs vo obiceret ꝙ me⸗ thaphiſica non ponit᷑ virtus theologica et tamen negociatur circa deum ⁊ ſubſtanti as ſeparatas.¶ Rñ det fraciſcus ꝙ metha phiſica eſt de deo ſub rõne cõi que eſt nãali ter nota.virtus vo theologica ſub ratione pꝓpꝛia que eſt credita.Multa eſt xpianoꝛu de diuinis no/ lblg lce lin nna yen tonib ¶( leden ſoſä⸗ ſione Ci hlane CA ſmb⸗ meee hinisben gvi e A am bo oteſt ; nez. E nonem. Unuuur ad bene nno ſf ninbes/ agſ/ apun nncni Inamm/ llinon erpᷣn, z e per. ſoo diui 6WA dd pirnas nezdi eus. n inibus ldininl grid d linder bonunas ir e 9 aſin/ inis h/ cunin – obligatio ad benigniſſimum deũ qui tata luce vitatis coꝛda nt̃a reſperſit vt fide me dia magis ibuta ſit vna vetula de diuinis q́; gentiles phᷣi qui euanuerunt in cogita tionibus ſuis. CMDõ ſides eſt neceſſaria ad ſalutẽ ⁊ etiã credenda ſunt aliq̃ que ratione nali ꝓbari poſſut aliqus etiam explicite. Cap.2. ſide dꝛ neceſſitatis.vbi ſunt tria du bia decidenn. . C pᷣmvtrum ſides ſit ad ſalutẽ neceſſaria. m myſterium declaraãdũ de CτE—†ν[wſit neceſſariũ credere aliqᷓ que ra tione nali poſſent de deo inueſtigari. Czmytrum ſit neceſſariũ credere aligꝗd ex Pucc. ¶Ad pᷣmoubiũ reſpõdet Athanaſius in ſymbolo dicẽs. Auicũqʒ vult ſaluus eſſe ante oia opus eſt vt teneat catholicã fidẽ. Quũ niſi quiſqʒ integrã inuiolatãqʒ Fᷣua uerit ſaluus eſſe non poterit.Rõ aũt qua re fides eſt neceſſaria qꝛ ipſa illuminat in/ tellectũ ad neceſſaria cognitioneʒ dei. In oĩ enim via ⁊ in oi operatione eſt pᷣ᷑ neceſſa ria cognitio finis ipſ̃us operatiois vel vie Quia ſinis eſt cauſa cauſaꝝ ex ° metha?? ⁊ finis mouet agentẽ ⁊ eſt pᷣncipiũ omniũ operationũ nr̃aꝝ ex 2⁰ ethicoꝛũ.Et lʒ finis ſit vltimus in executionæ:tñ eſt pᷣmus ĩ in tẽtiõe ⁊ mouet agẽtẽ.Sicut ergo ſe habẽt pꝛincipia in demonſtrabilia in ſpeculabili bus ſic ſe habet finis in operabilibus.Cũ vo in hoc mũdo oẽs ſimus viatoꝛes: nõ habeamus hic ciuitatẽ manentẽ vt dẽ ad hebꝛeos vltimo.c.Finis ad quez oꝛdinati ſumus ⁊ ad quẽ debemus tendere eit deꝰ. vñ Magj ſniaruʒ di.pᷣſcdi libꝛi ait.Fecit deus rõnalẽ creaturã vt ſummũ bonũ itel ligeret:intelligendo amaret: amãdo poſſi deret:⁊ poſſidẽdo frueretur. Et Augꝰ in p ↄfeſſi. Feciſti nos dñe ad te ⁊ iquietũ eſt coꝛ nr̃m donec quieſccat in te. Sicut itaqʒ deus eſt cauſa efficiens oium per potẽtiazʒ ſuã ⁊ cauſa exemplaris per ſuam ſãapiam: ſic eſt ⁊ finalis per ſuã bonitatem. Quare apocalypſis pᷣ̊.c.dixit.Ego ſum alpha ⁊ o: pncipiuʒ ⁊ ſini s.Cũ ergo ipſẽ deꝰ ſit finis nr̃ ſequit᷑ ꝙ nos debemus ipſuz ſcire ⁊ co gnoſcere. Jmmo vt ꝓbat Tho. in 3⁰ cõtra 4 gentiles. Intelligere deũ eſt finis oĩs ſtelłe ctualis ſub ſtantie.Et in pᷣ contra genules inducit Ariſtotelem qui in.io.ethicoꝛũ re⸗ pꝛehendit ſimonidem quendã qui perſua debat hominibus vt pꝛetermitterẽt diui⸗ nam cognitionem ⁊ humanis rebus inge nium applicarẽt. Opoꝛtere inquiebat ho minem humana ſapere et moꝛtalia moꝛta lem. Contra quem ſimonideʒ dicit Philo ſophus ꝙ homo ſe debet ad immoꝛtalia ⁊z diuina trahere quàtũ poteſt. Quare vide tur ꝙ neceſſaria ſit cognitio de diuinis ad quam habendam pꝛo ſtatu iſto ↄueniens medium eſt ſides.Et ad hocclarius intelli gendũ:nota ſᷣm Tho.in.A.cõtra gentiles ꝙ homo de diuinis triplicẽ cognitionẽ ha bere poteſt. ſ pᷣeſt cognitio nature: ⁊ hec habet᷑ per naturalẽ rationez. eſt cogni tio gratie:⁊ hec habetur per diuinalẽ reue lationez. ¶ ʒP eſt cognitio glie:⁊ hec habet᷑ per ſupnaturalẽ illuminationẽ.ſ pᷣᷣ cogni tio bona.:ſꝛ melioꝛ. ꝗ ʒ optima. VUltima cognitio hii nõ põt abſqʒ ſcdᷣa qua homo cogſcit que iueſtigari nõ poſſũt rõne nãli ex reuelatione dei.Cognitio ergo ſidei illu minat intellectum ad cognoſcendum de/ um trinum ⁊ vnum creatoꝛem celi ⁊ terre: ⁊ reliqua in articulis fidei ꝓpoſita.¶ Se. cundum dubiũ fuit vtrũ ſit neceſſariuz cre dere aliqᷓ que etiã de deo ratione naturali poſſent inueſtigari: vt ꝙ deus eſt: ⁊1 ꝙ de⸗ eſt vnus ⁊ ſilia.Ad q reſpondet Zho. 22. .2. 2 in pꝛimo contra gentiles ꝙ ſic mul tiplici ratione. ¶ B qꝛ cognitio ſidei eſt certioꝛ. C2qꝛ: velocioꝛ. Cz qꝛ communioꝛ. C4,ꝛ amplioꝛ. qꝛ vtili. CPꝛimsa ratio eſt quia cognitio fidei eſt certioꝛ. Hã cõnaturalis eſt multů deſicics a cognitione diuinoꝝ. Cuius ſignũ eſt:qꝛ p hi perſcrutãtes diuina naturali ingenio in multis errauerunt ⁊ ſibiipſis contradi xerunt:vt apparet in eoꝛum dictis atqʒ ſẽ tentijs:qnia homo ſalli poteſt: deus au- tem falli non poteſt. Mam ſi humana ra⸗ tio non poteſt pertingere ad perfectam co gnitionem rerum creatax ſenſibiliũ: q;to rr 2 magis in rebꝰdiuinis que nullo ſenſu per cipi poſſunt quia vt inquit Ariſt.in pꝛolo go methaphiſice.Geus eſt remotiſſimus a ſenſu:vt igitur eſſet apud homies idubi tata ⁊ certa cognitio de deo opoꝛtuit ꝙ di⸗ nins eis per modum fidei traderentur qua K a deo dicta qui mentiri non põt. ꝗqHinc Lactantius liꝰ pꝛimo diuinarum iſtitutio nuʒ inquit.Omiſſis terrenis huiuſce phi loſophie auctoꝛibus nil certe afferẽtibus agrediamur viam rectam quos equidem ſi putareʒ ſatis idoneos ad bene viuendũ duces eſſe ⁊ ipſe ſequerer ⁊ alios vt ſeque rentur hoꝛtarer. Sed cum magna inter ſe concertatione diſſideant ſecumq; ipſi ple/ rũq; diſcoꝛdent apparet eoꝛuʒ iter nequa q;ᷓ eſſe directum.Siquidem ſibi quiqʒ vt eſt libituʒ pꝛopꝛias vias impꝛeſſerunt:cõ fuſionemq; maximam inquirentibus ve/⸗ ritatem reliquerunt. Nobis autem qui ſa cramentum religionis accepimus cum ſit vitas reuelata diuinitus omnes vtriuſq; ſexus ſine vllo diſcrimine ad celeſte pabu lum cõuocamus. Hec ille.Certioꝛ ergo eſt cognitio que habetur per ſidem qᷓ;ᷓ que ha betur per ſcientiazʒ ex parte cauſe certitudi nis:quia fides inititur veritati diuine que eſt eius obiectuz. Scientia vᷣo innititur ra tioni humane vt reſert Tho.ꝛ2.q.A.articu lo vltimo. Hic Apoſtolus ad epheſios. 4. c.ait. Non amplius ambuletis ſicut ⁊ gen tes ambulant in vanitate ſenſus ſni tene/⸗ bꝛis obſcuratum habentes intellectum. ¶ Secundo cognitio ſidei eſt velocioꝛ qͥ; illa que habetur per rationem naturalem Scientia nanqʒ ad quam pertinet pꝛoba re deum eſſe ⁊ eſſe vnuʒ ⁊ eſſe nobiliſſimũ potentiſſimum ⁊c̃.vltimo hominibus adi ſcenda pꝛoponitur ſuppoſitis multis alijs cientijs.Et ſic non niſ poſt magnum tem pus cognoſcerentur iſta de deo. Nam me thaphiſica que circa diuina verſatur inter philoſophie partes vltima remanet adi⸗ ſcenda. C¶Tertio cognitio fidei eſt commu nioꝛ. Multi enim in ſtudio ſcientie pꝛoſice re non poſſunt pꝛopter multa impedimen ta. ¶ Mam aliqui impediuntur a ſtudioſe inquiſitionis fructu qui eſt inuentio veri⸗ tatis pꝛopter indiſpoſitionem complexio/ nis:ex qua multi naturaliter ſunt indiſpo/ ſiti ad ſcientiam.ſ Aliqui impediuntur ne ceſſitate rei familiaris. Opoꝛtet enim in/ ter homines eſſe aliquos qui tẽpoꝛalibus adminiſtrandis inſiſtant qui tantum tem pus in ocio contẽplatiue cognitionis non poſſent expendere vt ad ſummum Sd um humane inquiſitionis pertingerẽt ſci licet dei cognitionem. Quidam inſuper retrahuntur voluntaria pigricia. Iſti ergo tales omnino a dei cognitione fraudaren/⸗ tur ⁊ conſẽquenter a felicitate perfecta.Fu it ergo neceſſarium vt diuina per modum ſidei credenda pꝛoponerentur. Cuius co: gnitio cõmunis eſt omnibus vt ſic omnio caro ſaluari poſſit. Quia ſicut dicit᷑ ad co/ locenſes.ʒ.c. In chꝛiſto ieſu non eſt maſeu lus ⁊ femina: non eſt ſeruus neq; liber. ¶ Quarto cognitio fidei eſt amplioꝛ quia ad plura extenditur q;ᷓ; cognitio que habe tur per rationem naturalem. Nam per ra tionem naturalem non poſſumus cogno⸗ ſcere deo niſi ꝙ eſt ⁊ ꝙ eſt vnus ⁊ ſumilia. Sed nõ ꝓꝙ ſit trinus in perſonis nec ꝙ vir go poſſit parere ⁊ huiuſmodi.Ideo Apo⸗ ſtolus pꝛime ad coꝛinthios.2.c.ait.Loqui mur dei lapientiam in miniſterio quam ne mo pꝛincipum ideſt philoſõphoꝛum huiꝰ ſeculi nouit.O daurea ſecula noſtra luce ve ritatis per ieſum chꝛiſtum dominũ noſtrũ illuſtrata adeo vt in cognitione rerum al⸗ tiſſimarum dei multomagis pꝛoſiciat vna vetula chꝛiſtiana qᷓ; omnis ſchola gẽtiliũ philoſophoꝛum.Impletum quippe eſt di ctum Yſie.xi.c. Repleta eſt terra ſcientia dñi ſicut aque maris operientis.¶ Quin to cognitio ſidei eſt vtilioꝛ. Nam aſſentire hijs que naturaliter cognoſci poſſunt nul lius eſt meriti ſicut credere ꝙ ſol mouetur ſimilia. Sed aſſentire hijs que a deo ſũt reuelata maximi eſt meriti. Pꝛimo ratio ne reuerentie quam exhibet homo deo qꝛ credit ei etiam ea que non capit. NHaʒ quã do aliquis credit ſunplici verbo alicuius de hijs que alias ignoꝛat exhibet ſibi ho / noꝛem. vnde Nalerius maximus liꝰ. S. c. ib.inquit. Pictagoꝛe tanta auctoꝛitas ab auditoꝛibus fuit tributa vt que ab eo acce perant in diſputationem ducere neſas eſſi tindige unurne cnim in/ Nalibe lum ten onis non um füſtig ngerit ninſper Nienge daren, figa ſ nocvm lus o/ vomni⸗ 1 / maſen lbo⸗ 4li⸗ abe ara t eg vi le Zogvi lamne n bos lnceye önoſti numal/ int uginli pect 8 ſcenns (Lun enmir in ul oemt o ſüt fati⸗ deoq: 3 gu⸗ icnibs tiho/ 1o.50 insah cogel 9ℳ 1 marent.Qui etiaʒ interpellati ad redden dum cauſam hoc reſpondebant ipſum di/⸗ xiſſe. Quantomagis homo debet credere deo qui reuelauit nobis myſteria fidei per dilectum ſuum filium vnigenitum pꝛo no bis incarnatum ⁊ per pꝛophetas ⁊ apoſto los ac ſanetos ſuos.ſ2ꝛ credere eſt maxi / mi meriti quia homo humiliat intellectuʒ ſuum ad credendum ea que intellectu nõ poteſt percipere dicendo cum Hilario: qꝛ plura poteſt deus facere qᷓ;ᷓ intellectus in telligere. Qð antem ſic credere ſit meritoꝛi um pꝛobatur a ſancto Tho.22.q.2. Quia omnis actus qui ſubicitur libero arbitrio moto a deo per gratiam ⁊ relatus in deuz eſt meritoꝛius.Sed credere eſt actus intel lectus aſſentientis veritati diuine ex impe rio voluntatis mote a deo per gratiam:et ſic ſubiacet libero arbitrio in oꝛdine ad de um: ergo actus fidei eſt meritoꝛius. Inſu per omnis actus virtutis eſt laudabilis et meritoꝛius.Sʒ credere eſt actus fidei que eſt vꝓᷣtus:ergo meritoꝛius. Pꝛopterea Au guſtinus ſuper Joannem ait.Sicut in ra/ dice arboꝛis nulla pꝛoꝛſus apparet pul/ chꝛitudo et tamen quicquid eſt in arboꝛe pulchꝛitudinis vel fructus ex illa pꝛocedit Dic ex ſidei humilitate ꝗcquid meriti quic quid beatitudinis anima ſuſceptura eſt ex ſidei fundamento pꝛocedit.C¶ Tertium du bium ſnit vtrum ſit neceſſariuz credere ali quid explicite.ſ Ad quod reſpondet Tho. 22. q. 2. Qd ſemper fuit neceſſarium crede re aliquid explicite.Et in veteri teſtamẽto ⁊ apud omnes nationes ſufficiebat crede re illa duo que ponit Apoſtolus ad hebꝛe os.xi.c. Accedentiũ ad deum opoꝛtet cre dere quia eſt:⁊ ꝙ inquirẽtium ſe eſt remu neratoꝛ.Et in diuino eſſe includunt᷑ omnia que credimus ĩ deo eternaliter exiſtere:vt trinitatem ⁊ perfectiones omnes in qui⸗ bus noſtra beatitudo conſiſtit. In fide au tem pꝛouidentie que ibi notatur cum dici tur ꝙ inquirentium ſe eſt remuneratoꝛ in cluduntur omnia que a deo tempoꝛaliter diſpeſantur ad hominem que ſunt via per neniendi in beatitudinẽ vt redemptio fa/ cta per chꝛiſtum in qua implicite continen tur:incarnatio:reſurrectio:paſſio: ⁊ huiuſ 147 modi. Mdinoꝛes ergo credendo illa dno ex pꝛeſſe eredebat implicite omnes articulos ſidei ⁊ hoc ſufficiebat eis. Maioꝛes aũt vt pꝛophete ⁊ alij habuerunt de quibuſdam articulis fidem explicitam. In nouo autez teſtamento poſt tèpus gratie reuelate non ſufficit illa duo credere explicite. Sed opo:ꝛ tet ꝙ omnes tam maioꝛes qͥʒ minoꝛes ha beant explicitam fidem de myſterijs chꝛi/ ſti:vt incarnationis:paſſionis:reſurrectio nis:aſcenſionis ⁊ huin ſmodi pꝛecipue de hijs que communiter ſolemniʒz at eccleſia. ⁊ que publice pꝛoponuntur. Aut etiam de myſterio trinitatis q;tum ad numerum et diſtinctionem perſonarum:quia hoc expꝛi mitur in myſterio incarnationis.hoc enim per ſe eſt obiectũ fſidei.Quia illud pꝛopꝛie ⁊ per ſẽ pertinet ad obiectũ fidei per quod homo conſequitur beatitudinem et quod eſt via hominibus veniendi ad beatitudi nem. Hoc eſt myſterium icarnationis:paſ ſionis ⁊ huiuſmodi.Quia vt dicit᷑ de con. di. S.c. Firmiſſime. Ab ira dei quam incur rimus pꝛopter oꝛiginale peccatuʒ nullus liberatur niſi per ſfidem mediatoꝛis homi nis ieſu chꝛiſti:ſed vt dictum eſt in veteri teſtamento implicitam:nunc explicitaʒ in nouo teſtamento quo ad adultos.per acci dens autem ⁊ ſecũdario pertinent ad obie ctum fidei omnia que in ſcriptura ſacra di uinitus tradita cõtinentur. Sicut ꝙ abꝛa ham habuit duos filios:ꝙ dauid fnit filiꝰ yſai ⁊ huiuſmodi.Et q;tum ad iſta que ſe⸗ cundario ptinent nõ tenetur homo expli/ cite credere:ſed ſoluʒ implicite:⁊ in pꝛepa ratione animi inq; tum paratus eſt crede re quiꝗd in ſacra ſcriptura continetur. Sʒ tunc tenetur hoc explicite credere quan- do hoc ei conſtiterit in doctrina ſidei conti neri. ¶Os fides debet eſſe integra ſimplex et operoſa ap. 3 ., Ertiũ myſteriũ declarãdũ de fide dẽ qlitatis. In quo ſciendum ꝙ ad ſi/⸗ dei perſectionẽ reqruntur tres con Cõ oĩ integritatis. Cꝛuſimplicitatis. 3 operoſitatis. ¶ Pꝛima fidei ↄditio ẽ itegritas. Sebet enim quilibet credere oĩa que credẽda ſũt Qui eniʒ ita crederet omnes articulos vt vnum pertinaeiter negaret ſaluari non po teſt. JImmo vt dicit Tho.22. q. . In hereti cis qui errant in vno articulo licet in alus nõ errent non eſt fides nec ſoꝛmata nec in ſoꝛmis. Ratio eſt quia fublata ſoꝛmali ra tione obiecti fidei fides remanere non po teſt ſicut in alijs habitibus:vt etiaʒ remo ta luce viſio eſſe non poteſt.Obiectum au tem fidei ſoꝛmale eſt veritas pꝛima ᷣm ꝙ maniſeſtatur i ſacris ſcripturis ⁊ doctrina eccleſie. vnde quicunq; non inheret inſal libili 2 diuine regule ⁊ doctrine ecclie que pꝛocedit ex veritate ſᷣma in ſacris ſcriptu ris maniſeſtata ille non habet habitum ſi dei.Sed ea que ſunt fidei aliomodo tenet ; pPer fidem. Manifeſtum eſt autem ꝙ& il le qui inheret doctrine eccleſie ſicut inſalli bili regule omnibus aſſentit que eccleſia docet.Alioquin ſi de hijs que eccleſia do/⸗ cet que vult tenet ⁊ que vult non tenet:nõ iam inheret doctrine eccleſie ſicut infallibi li regule ſed pꝛopꝛie voluntati.Et ſic mani feſtum eſt ꝙ hereticus qui pertinaciter diſ credit vnum articulum ſidei non eſt para⸗/ tus in omnibus ſequi doctrinam eccleſie. Si enim non pertinaciter diſcrederet vnuʒ articulum iam non eſt hereticus ſed ſoluzʒ errans. Hereticus ergo qui de vno articu lo ſidem non habet de alijs etiazʒ articulis fidem non habet ſed opinionem quandaʒ ſim pꝛopꝛiam voluntatem. ¶ Secũda cõ —-eee ditio fidei eſt ſimplicitas. Ssebet vnuſaſq; ſimpliciter conſiteri fidem chꝛiſti ab ſq; ra tionum auxilio:vt patet de ſumma trinita te ⁊ fide catholica.c.pᷣ.Et GOꝛegoꝛius dicit in homelia. Fides non habet meritum cui humana ratio pꝛebet experimentũ.ſ Sed contra poteſt quis arguere. Namin gloſa in. c. Siquando.de reſcriptis.dicitur ꝙ de omnibus eſt ratio reddenda. Et pꝛelatus paratus debet eſſe reddere rationeʒ omni poſcenti:vt dicit etrus pꝛima ſua cano nica.c. .Et ad idẽ facit quod notatur.3ʒ 6. di . Ecce. Et.ff. de religioſis ⁊ ſũptibus fu nerum.l. Siquis &. Sed interdum. Inſuꝑ teſtes examinan di debent reddere ratio⸗ nem ſui dicti:Alias dictum eoꝛum non va 4 — let.2.q.p.c. In pꝛimis.Et.A.q.3 S. Ites in criminali.vſi.Item ſola. Et.24.q. 3.c. Si hẽs. Et. S.di.c.Coꝛ epiſcopi. Ad hoc re ſpondet gloſa pꝛedicta in.c. Siquando.q; de omnibus ratio reddi debet ſi poteſt red di.Sed quandoqʒ per impotentiam aliter cõtingit: aut quia non intereſt noſtra qua liſcunqʒ ſit illa ratio. Pꝛo clarioꝛe ta⸗ men huius partis noticia notãda ſunt ali qua documenta. ¶ Pꝛimum eſt m Tho⸗ 22. Qρ°0 ratio humana ad ea que ſunt fidei poteſt ſe habere ad voluntatem credentis dupliciter. ¶ Inomodo antecedẽter: puta cum quis non vult credere vel non habet pꝛomptam voluntatem ad credendum ni ſi ratione humana induceretur.Et tunc ra tio humana diminuit meritum. SCecũdo modo ratio humana ſe habet ad volunta tem credentis conſequenter. puta cum ho mo habet pꝛomptam voluntatem ad cre/⸗ dendum etiam ſine ratione.Et ex hoc ꝙ di ligit veritatem creditas ſuper ea cogitat et amplectitur ſiquas rationes ad hoc inue nire poteſt. Tunc humana ratio non dimi nuit meritum ſidei ſed eſt ſignuz maioꝛis meriti.¶ Sanctus vo Bonauẽtura in pꝛso logo ſuo pꝛ imo ſententiarum dicit.Qð ra tiones inducte pꝛo fide valent.Ad conſoꝛ tandum debiles ⁊ infirmos in ſide. Ad de lectandum ſoꝛtes:⁊ ad conuincenduamad uerſarios.vnde Auguſtinus libꝛo pᷣ de tri nitate inquit. Aduerſus hereticos garula toꝛes elatioꝛes potius qᷓ capatioꝛes ratio nibus catholicis eſt vtendum.¶ Secũduzʒz documentuz ꝙ ea que ſunt ſidei ⁊ ſi ſupꝛa rationem ſint non tamen contra rationem vt dicit Hugo de ſcõ victoꝛe.Et ideo que⸗ rere ea que ſunt ſupꝛa rationem non eſt vi tuperabile ſed laudabile dum tamẽ quis iſta q̃rat moderate ⁊ cũ humilitate.ſZTex⸗ tiuz documentũ ꝙ ratio naturalis in hijs que ſunt fidei poteſt induci vel cum fide vł contra fidem. Et illa quidem ratio que ſᷣm fidem inducitur poteſt augere meritum in quantum facit voluntatem magis pꝛom⸗ ptam ad credendum. Ratio autem indu/ cta contra fidem manente eadem volunta te credendi auget meritum. agis enim meretur ille qui credit illud ad quod videt multas rationes in contrariuʒz q; qui eas — Ho a⸗ lipol ſ Huin ſbit ſin⸗ lis. fati tas ſun tiunx lloꝛ mate mina Nperc neo re, arar 6 dam S n lle ni ſNezin 13,0 i ndo, in malter racra ent/ imnt gl mn Do⸗ nt ſiel tdenns r:puts habet umni nca cico Munta mbo ge / ydi KR e 1dni naioris inpro Qon cont̃: Aa de hnmad Pdenn gunl otano erchi iſiht onen hoogpe onctft qu k in hij⸗ ſceyl beßn mmin om/ ind/ lunta 9 cnim Arite lien⸗ non videt.Sicut qui tentatur vebementi us de luxuria vel alio vicio ſi reſiſtat equa li voluntate magis meretur. Hec Tho. in 3. Kartum vocumentum 'm Tho. in pꝛimo contra gentiles. Qõ credere alicui ſubito ſine deliberatione ſine inſpiratione ⁊ſine motione ſufficienti eſt leuitas men/ tis. Credere vᷣo cum deliberatione vel iſpi ratione vel motiuo ſufficienti non eſt leui tas coꝛdis.Sicut ſacit ille qui credit ea q̃ ſunt ſidei.Talis enim habet ſufficiẽs mo tiuum ad credendum. Inducitur enim au ctoꝛitate diuine doctrine miraculis conſir mate ⁊ amplius interioꝛi inſtinctu dei illu minantis. ¶ Tertia conditio ſidei dicitur operoſitatis.Qui enim credunt debẽt be ne operari ⁊ operibus virtutum intende/⸗ re.Ad hoc eni nos excitant voces ſcriptu rarum ſanctarũ. ¶ Ende in deuteronomij 6. c.ſeribitur.Yac quod bonum eſt ⁊ placi tum in conſpectu dei dni tui vt bene ſit tibi ¶ Et Thobie. ꝗ.D co. Wulta bona habebi: mus ſi timuerimus deum ⁊ receſſerimus ab omni peccato ⁊ fecerimꝰ bene. ¶ Et Ec cleſiaſtes.3.c.Cognoui ꝙ nõ eſſet melius niſi letari ⁊ facere bona ĩ vita ſua. ¶Et 8 33. Beclina a malo a« fac bonum. Et pᷣs 36⸗Spera in dño ⁊ fac bonitatem.Et Yſa ie p̊.c.Quieſcite agere peruerſe diſcite be neſacere.ꝗ Et.⁊.c. Honas facite vias ve⸗ ſtras ⁊ ſtudia veſtra ⁊ habitabo vobiſcuz. ¶ Et Amos.ꝭ.c. Querite bonum ⁊ nõ ma lum vt viuatis ⁊ erit dñs deus vobiſcuzʒ. Et Paulus ad romanos.2.c. ait. GHa autem ⁊ honoꝛ ⁊ pax omni operãti bonũ. ¶Et.i2.c. Mꝛouidẽtes bona.q¶ Et.iʒ.c. Nis non timere ſac bonum ⁊ habebis laudem ex illo. Et ad galathas.d.c.Bonum ſaci entes non deſiciamus.¶ Et iteruʒ ibi.HPũ tempus habemus operemur bonuz⸗¶Et Joannis pᷣma canonica.c.ʒ.Qui benefa⸗ cit ex deo eſt.Et Augꝰ. 38. di.cꝰ. Hullus. Qui recuſat bona agere masgis diaboli qͥ; xpi membꝛum eſſe oſtenditur ⁊ potius iſ delis q́; fidelis eſſe mõſtratur.ꝗ Et Salua toꝛ noſter Mathei.ꝭ.c.Sic luceat lux ve⸗ ſtra coꝛam hoibus vt videt opera veſira bona. Sed quantum ad opera videt᷑ qua ſi vbiq; ſides extincta duz illi qui chꝛiſia no cẽſentur nomine pꝛo maioꝛi parte oẽs declinauerunt ⁊ inutiles facti ſunt:nec eſt qui faciat bonum vix vſq; ad vnũ.Adau/ cta quippe eſt diaboli malitia ⁊ multoplu res ſequuntur opera tenebꝛaruz q;ᷓ lucis. Quod verum eſſe per experientiaz cogno ſci poteſt dũ xpᷣiani diebus iſtis cõtra chꝛi ſtum eiuſq; doctrinã vitam ſuã ducant in quolibet genere vicioꝛum. Non ſic nõ ſie decet chꝛiſtianos viuere:ſed iuſte ſobꝛie ? bie expectantes beatam ſpem aduentuz glie magni dei. Ad quã nos pducat ille q bñdictꝰet laudabilis i ſecłla ſeclox Amẽé. ¶ Feria tertia poſt dñicam reſurrectionis Sermo quinquageſmus ſecũdus. Yxlt eis pax vobis. Scribunt h vba Eu Ee. 24. C.7 in euãgelio hodier „ no. Rẽ pgratiſſimà efficiunt eterno pii pdicatoꝛes vbi dei qui pplis an nũcidt alta pconia pacis.Ingt eni Yſaias 2.c. Quãpulchꝛi ſup mõtes pedes annũ ciãtis ⁊ pᷣdicantis pacẽ. Per illã ꝗꝓppe ho mies filij dei vocari merent.vñ xpᷣus icſus Mathei..c.dicebat.Bti pacifici qi filij dei vocabunt᷑. Hãc antiquꝰhoſtis vehemẽ ter exhoꝛꝛet quã a pᷣncipio ſue ↄditiõis ex pugnare conatꝰeſt. In celo qppe empireo angeli tenebꝛaꝝ ad pᷣliũ cũ angelis bonis atq; exide btis:totis ſuis viribꝰↄtẽderũt. Et qꝛ recuſauerũt eẽ paciſci a deo repꝛoba ti ſũt⁊ de celo expulſi atqʒ ſupplicio ſẽpit᷑e no adiudicati.¶ NMꝛoprea ſiles illis ft ꝗ iurgia qrũt:lites ſectant᷑:odia fouẽt:rixas exercẽt:bellaqʒ volũt iniuſta.ZLales vtiqʒ xpᷣiano noĩe idigni cẽſẽdi ſũt:ꝗ cũ xpᷣo par tẽ hĩe nõ pñt.Iccirco ĩ pñti ſᷣmoue de lau dibꝰpacis dicere ſtatui quã xpᷣus poſtq̃ͥʒ a moꝛtuis ſurrexit diſciplis blado ſmõe an nũciauit.¶ Beclarabimꝰitaqʒ de ipa pace ¶Pmdr diſtinctionis. 2mcõmendationis. V Cuchficationis. Be mliiplici pace.ſ.ſimulata:inqnata: 7 oꝛdiata q̃ adhuc miłtip duſtiguit. Ca.pᷣ Rimum myſtenium declarandum de pace dicitur diſtinctionis. Poſ ſumus enim diſtinguere triplicem Poi inquinata. ſimulata-⸗ 3 owꝛdinata. Pꝛima eſt pax inquinata ⁊ vicioſa illo rum videlicet qui ſunt in malo concoꝛdes Talis pax etiam inter demones reperitur pꝛo quibus Chꝛiſtus dicebat Zuce.xi.et Mathei.iꝛ. Omne regnum in ſeipſum di uiſum deſolabitur. Si ſathan in ſeipſuz di uiſus eſt quomodo ſtabit regnum eius.vt enim inquit Tho. pꝛima parte.q.centeſi⸗ ma decima. Inter demones eſt pꝛ elatio: quia demonum quidam naturali oꝛdine ſub alijs conſtituuntur vnde actiones eo rum ſunt ſub actionibus ſuperioꝛum: et hoc eſt quod rationem pꝛelationis facit vt ſcilicet actio fubditi ſubdatur actioni pꝛe/ lati.¶ Quare illi qui naturaliter ſunt ſapi entioꝛes ⁊ potentioꝛes alis imperant mi noꝛibus illis ⁊ illi obediunt.Et concoꝛdia eoꝛum non eſt ex amicitia quà inter ſe ha beant:ſed ex communi nequitia qua ho⸗ mines odiunt? dei iuſticie repugnant.Eſt enim etiam hominum impioꝛum vt cis ſe adiungant ⁊ ſubiciant ad pꝛopꝛiaʒ nequi tiam exequendam quos potioꝛes viribus vidẽt. Neqʒ in demonibus accedit ad bo/ num ſuperioꝛum ꝙ eis inferioꝛes ſubdan tur:ſed magis ad malum eoꝛum quia cuzʒ mala facere maxime ad miſeriam pertine at pꝛeeſſe in malis eſt eſſe magis miſeruzʒ Hec Tho. Sicut ergo pax demonu repꝛo bata eſt:ita ⁊ pax atqʒ concoꝛdia maloꝛuzʒ hominum:adulteroꝛum:latronum: luſo⸗ rum:guloſoꝛum ⁊ ſimiliuʒ. Ideo ieſus be nedictus Mathei.io.c.dixit.MNolite puta⸗/ re ꝙ venerim pacem mittere in terrã. Nõ enim veni pacem mittere ſed gladiuz. NUe ni enim ſeparare hominem aduerſus ho/ minem filium aduerſus patrem ſuum ⁊ ſi liam aduerſus matrem ſunam:⁊ nurum ad uerſus ſocrum ſuam. Que omnia intelli/⸗ genda ſunt de ſeparatione rationabili cuʒ ſcilicet quis diſcoꝛdat ⁊ ſeparatur ab ali/ quo quia ipſe vult dei voluntatem imple/ re. Ille vᷣo querit ⁊ ſtudet vacare vicijs qͥ caſu licet filio timẽti deum diſcoꝛdare a pa tre ſectãte veſtigia diaboli ⁊ ſimilia.¶ Se cunda pax eſt ſimulata.Hec eſt illoꝛũ qui in coꝛde odium abſcondentes lingua ſe di cant beniuolos ⁊ amicos. De quibus ait Dauid in ᷣs. Loquuntur pacem cuʒ pꝛo ximo ſuo:mala autem in coꝛdibus eoꝛũ. ¶ Zalis fuit pax carthaginenſium quam ſi mulate petebant a romanis. Ut eni nar rat Tituſliuius. Poſtqᷓ; in africam ſe con tulit ſcipio africanus exiſtente hanibale iĩ italia victis iam ſepe carthaginenſibus: carthago varis terroꝛibus agitata ad ha nibalem legatos miſit vt celeriter ſuccur/⸗ reret patrie periture.onſequenter trigin ta pꝛincipes ſenioꝛum quod ſanctiſſimuzʒ in illa vꝛbe conſilium erat pꝛo petenda pa ce mittuntur ad ſcipionem qui iam extru cta caſtra ſua in conſpectu carthaginis lo cauerat. Fiebãt autem hec non pura fide: ſed vt per verba pacis tempus efflueret: quo ciues anxij reſpirarent donec hanibal remearet legati:vbi in caſtra romana ⁊ in ꝛetoꝛium venerunt moꝛe adulantiuz an te pedes ducis pꝛoſtrati ꝓcubuerũt.Quo rum ſententia hec fuit. MNolle ſe crimen vel excuſare vel negare ſed illis tribuere quo rum eſſet:hoc eſt non populo ciuitatis ſed hanibali ſuiſqʒ complicibus.quibus tu/⸗ multuari furere ex bellis bella ſerere ſẽ per magnificum viſum eſt. Igitur populo innocenti vꝛbi veniam petunt concludẽ tes ſe ſacere quecunqʒ iuſſerit.TLunc ſcipio leges pacis dixit. ¶ Pꝛima fnit ꝙ omnes tranſfugas 2 fugitiuos reſtituant. ¶ Secũ da ꝙ exercitus omnes ab italia deducant 7 hiſpania ſicilia ⁊ ſardinia. Tertia ꝙ oĩ/⸗ bus inter italiam ⁊ africam inſulis perpe tuo abſtineãt. Qauarta ꝙ naues omnes longas tradant pꝛeter viginti in vſus pa ciſicos reſeruatas. Et ꝙ pararent certam quantitatem frumenti? oꝛdei ⁊ ꝙ ſolue⸗ rent adhuc aliqua talenta auri ⁊ argenti. Cum hijs conditionibus inquit ſcipio.Si pax placetinfra triduum reſpondete. NHaʒ ſirmabimus inducias ? legati romam ad ſenatum mittentur. Carthaginenſes ifra terminum pacis conditiones appꝛobant — enicſs arape iu se orü gei aſedi nbus dit lcz ⸗ ns ch. iguumf cni ur mnſe con Imibalel nſbus: gad ba ſicnr/ nigin inuz lope lo ſae: aen anal na dn tinz an 1Quo nenpel ge gd zus ſed bus t/ t popol⸗ Rerl neſehi⸗ omncs cdvcR nagoi hae omncs us s ertam ſolue/ ſgenn, io le. M naml ſes in ncbin Buplex ergo legatio vna ad ſcipionem in ducias firmatura. Altera ad ſenatum pa/ cem petitura decernitur. Et cuʒ legatis ad ſcipionem captiui ⁊ tranſmuge aliqui remit tuntur vt res bona ſide credatur geri. Et romam legati penoꝛum iuuenes miſſi ſũt vt etas fraudem tegeret ⁊ ignoꝛantiam ex cuſaret. endente autem pacis negocio durantibus treugis captis multis naui bus romanoꝛum carthaginenſes frege / runt induciarum fidem. Heq; tamen tot offenſis conſtantiam ſcipionis inuida car thago fregit. Quin legatis hoſtium cum ſuis ab vꝛbe redeuntibus ius gentiuʒ ſal uum vellet cauens hoſtiles moꝛes quos oderat emulari.Quibus ad ſe perductis: Ite iquit ſecuri multoq; benigniꝰapud ro manos in bello qᷓ; romani apud vos inter inducias habiti. Ecce ꝙ carthaginenſes cum pace ſimulata damniſicauerunt ro/ manos. Qui tamen poſtea hanibale a ſci pione deuicto facti ſunt ⁊ ipſi voluerint no luerint tributarij romanoꝛuzʒ. Caute ergo ſemper agendum quia vt Regetius libꝛo ſecundo de re militari ait. Frequentius cõ uentionum paciſq; ſimulatio credulis ma gis nocuere qᷓ; arma. Sed vhe illis qui conſidentes in malicia ſua pꝛoditionibus querunt alios ſubicere ſibi:quia deus vl/⸗ toꝛ eſt iniquitatis illoꝛum.Diligit eniʒ ve ritatem diligit ⁊ fidem. Ob quod Augu/ ſtinus.ꝛ3.q. Pꝰ.c. Noli inquit.Fides quã do pꝛomittitur etiam hoſti ſeruanda eſt. Sed hoc loco incidenter queritur: an in bellis licitum ſit vti inſidijs: cum inſidie fraudes quedam videantur eſſe ⁊ per con ſequens ad iniuſticiam pertinere. ] Ad quod reſpondet Auguſtinus dicens.Cuʒ iuſtum bellum ſuſcipitur vtrum aperte pu gnet aliꝗs an ex iſidijs nihil ad iuſticiam intereſt.Eſt de hoc exempluʒz ioſue cui mã dauit deus vt inſidias poneret contra ha bitatoꝛes ciuitatis hay:vt ſcribitur Joſue B.c. ¶ Sed notandum vt dicit Tho. 22. q. Ao.ꝙ inſidie oꝛdinantur ad fallendum ho ſtes. Supliciter autein poteſt quis falli ex facto vel dicto alterius. AUnomodo ex eo ꝙ ei dicitur falſum vel non ſeruare pꝛo miſſum ⁊ iſtud ſemper eſt illicitum.Et hoc 149 modo nullus debet hoſtes fallere. Sunt enim quedam iura belloꝛum et federa eti am inter ipſos hoſtes ſeruanda: vt Am⸗ bꝛoſius ponit libꝛo de officijs. ¶ Aliomo/ do poteſt quis falli: quia ei pꝛopoſitum aut intellectum non aperimus.hoc auteʒ facere ſemper non tenemur.vnde inter ce tera documẽta rei militaris hoc pꝛecipue ponitur de occultandis conſilijs ne ad ho ſtes perueniant.Et talis occultatio perti/⸗ net ad rationem inſidiarum quibus lici⸗ tum eſt vti in bellis iuſtis. Nec pꝛopꝛie hu iuſmodi inſidie vocantur fraudes nec iu⸗ ſticie repugnant nec oꝛdinate voluntati. Eſſet enim inoꝛdinata voluntas ſi aliquis vellet nihil ſibi ab alijs occultari.Aliud er go eſt vti inſidijs modo dicto. Aliud ſub coloꝛe pacis frangere fidem. Tertia pax dicitur oꝛdinata que multiplex adhuc eſt. I¶ Pꝛima eſt pax hominis ⁊ dei:de qua in quit Auguſtinus libꝛo.iꝰ.de ciuitate dei. ꝙ eſt oꝛdinata obediẽtia in fide ⁊ lege eter na hominis ad deum. Hanc franciſcus de maronis in quodam ſermone de natiui⸗ tate ieſu chꝛiſti vocat pacem thearticam: qua pꝛiuati ſunt omnes in peccato moꝛta li commoꝛantes qui in ſcripturis vocan/ tur inimici dei:vt diximus in ſermone de amoꝛe dei ad animam in quadrageſima li de penitentia. Secunda eſt pax ierar/ chica hominum ſcilicet ⁊ angeloꝛum dum videlicet homines ſtudent moꝛem gerere angelis cuſtodiẽtibus. NPꝛopterea Ber nardus ait. In quo vis angulo: in quo vis diuerſoꝛio reuerentiam exbibe ange⸗ lo tuo.ſ Tertia eſt pax iconomica habitan tiuʒz ſcilicet in vna domo. Et de hac dixit Sapiens eccleſiaſtici.ꝛ.c.In tribus bene placitum eſt ſpiritui meo: que ſunt grata coꝛam deo hominibus. Amoꝛ fratrum: concoꝛdia pꝛoximoꝛum: vir ⁊ vxoꝛ ſibi be ne conſentientes. Quarta eſt pax mono ſtica vnius ad ſeipſum: dum ſcilicet ratio imperat viribus inferioꝛibus ⁊ vires inſe rioꝛes ſubiciuntur rationi. ¶ Quinta eſt pax politica eoꝛuʒ qui habitant in vno re gno vel in vna ciuitate.ſſEſt enim politi⸗ cia ſᷣm Ariſtotelem in ſecundo politice oꝛ do quidam inhabitantium ciuitatem. Ci uitas autem eſt ciuium quedam multitu/ do.ſ Ad patrem igitur ciuitatis multum facit oꝛdo:dum ſcilicet minoꝛes reuerentur maioꝛes ⁊ maioꝛes adiuuant minoꝛes:et equales eqlibus iura ſua reddũt.ſPꝛo⸗/ pterea inquit Sapiens pꝛouerbioꝛum.xi. c. In benedictione iuſtoꝛum exaltabitur ci uitas: et oꝛe impioꝛum ſubuertetur. ¶ Et 29. c. Omnes peſtilẽtes diſſipant ciuitatez cum ſcilicet nolunt oꝛdinate nec ſᷣm leges viuere. Ham vt Ariſtoteles in quinto poli tice ait. Abiq; ꝓpter inequale ſeditio eſt. COQõð pax commendatur ex eo ꝙ grata eſt deo ⁊ chꝛiſtus ſilius eius illam dilexit: que etiam a ſanctis pꝛedicatur. ab. 2m. Ecundum myſterium declaranduz CBdicitur dei gratiſicatio. QCꝛaſilij dei dilectio. zeſanctoꝛum pꝛedicatio. ¶VPꝛima commendatio pacis dicitur dei gratiſicatio.Eſt quidem ipſi omnipotenti deo grata ⁊ acceptiſſima. ꝗdeo per Hiere-/ miam.c.29. ait.Ego cogito cogitatiões pa cis ⁊ non afflictiomis.ſ Et pꝛime ad coꝛin thios.iA.c.Apoſtolus ait.Mon eſt diſſen tionis deus ſed pacis. ¶ Sed cur inquiẽs deus bella ſinit perſepe inter homines ſie ri ſi pacem amat.Ad qð reſpondet Alu/⸗ guſtinus libꝛo.S.de ciuitate.c.22. ꝙ id fa⸗ cit vt puniantur noſtra peccata. Inquit enim ſic.Sic etiam tempoꝛa ipſãa belloꝛuzʒ ſicut in eius arbitrio eſt ⁊ miſericoꝛdia vel atterere vel conſolari genus hominum vt alia citius alia tardius finiantur. ¶ Secũ da commendatio pacis dicitur filu vei dile ctio.ſ SBe iplo qu:ippe incarnari dixit Yſa⸗ ias.9.c. NHocabitur pꝛinceps pacis. ¶ Et de eo Paulus ad epheſios.c.2. inquit. Ip ſe eſt pax noſtra qui fecit vtraq; vnũ. ſEt Auguſtinꝰ.23. q. p. c. Miſi bella.ait. Chꝛi ſtus vt pacem doceret venit in mundum. Pꝛopterea naſci voluit tẽpoꝛe pacis quo Octanianus auguſtus paciñce vniuerſo imperabat owbi. Sedatis nãqʒ omnibus bellis oꝛbem totum ſuo ſubegit imperio: cunctis inimicis 2 turbatotibus romano de pace dicitur commendationis. triplex enim eſt pacis cõmendatio. rum deuictis.ſ Ande Solinus in libꝛo de mirabilibus mundi ait. Lempus auguſti ſolum repertum eſt quo plurimum arma ceſſauerunt et floꝛuerunt ingenia. ¶ Illo nanq; tempoꝛe fuerunt oꝛatius: virgiliꝰ: ouidius:macer:catullus veronenſis:pꝛo⸗ percius: terencius:varro: marcus tulliꝰ cicero:apollodoꝛus:valerius meſalla:va⸗ lerius maximus:ſaluſtius ⁊ alij. ¶ Et pm Euſebium in libꝛo de tempoꝛibus. Tẽpo⸗ ribus octauiani factus eſt rome cenſus et inuenta ſunt in vꝛbe tricenta ⁊ ſeptuagin tamilium ciuium romanoꝛum. Pacifico igitur tempoꝛe chꝛiſtus voluit in terra viſi biliter apparere. In natiuitate eius vero fecit angelos cantare.Et in terra pax ho⸗/ minibus bone voluntatis:vt ſcribitur u ce.2.c.ad inſinuandum quantum ſibi pax ſoꝛet dilecta.ſHMinc eſt ꝙ ſeribitur in pꝛo⸗ logo decretalium. Rex paciſicus pia miſe ratione diſpoſuit ſibi ſubditos ſoꝛe pacifi/ cos.Et dum miſit diſcipulos in omnem ci uitatem in qua erat ipſe venturus vt dici/ tur Luce.io.c.monuit eos dicens. Jn quö cunqʒ ciuitatem intraueritis pꝛimum dici te. Pax huic ciuitati.Et in qucunqʒ do / muʒ intraueritis dicite. Pax huic domui. Et in ſermone quem fecit in vltima cena: vt ſcribitur Joannis.iꝗ.c.quaſi pꝛo pꝛecio ſiſſimo theſauro pacem apoſtolis reliquit. Pacem inquit meam do vobis pacem re linquo vobis.ꝗ Poſt reſurrectionem vo ſepius apparens:vt patet Luce.24.Et Jo annis.ꝛo.apoſtolos ſalutabat dicẽs. Pax vobis.& Tertia commendatio pacis dici tur ſanctoꝛum pꝛedicatio.hanc enim ſan. cti pdicauerunt.¶ Ende Oauid in pᷣs.23. Ingquire pacèé. ¶Æt Paulus ad romanos F. c. Juſſiſicati per ſidem pacem habcamꝰ Er ad romanos.iꝛ.c.Si ſeri poteſt quod ex vobis eſt cum omnibus hominibus pa cem habentes. Et ſecunde ad coꝛinthios iʒ.c. Macẽ habete ⁊ deus pacis ⁊ dilectio nis erit vobiſcum.ſEt ad epheſios.ꝗ.cꝰ. Soliciti ſernare vnitatez ſpiritus in vincu lo pacis.ſEt ad philippenſes.A.cꝰ. Pax dei que exuperat omnem ſenſum cuſtodi/ at coꝛda veſtra et intelligentias veſtras. ¶Et ad colocenſes.ʒ.c. Pax chꝛiſti exul⸗ teti i ſney But gton Bin Plat go⸗ ſudiu fonge inl vos cif als, loci lbꝛe pere gon V rt nu ſie tan mnin lum mini nnot ſnpae beg nninen ſedon leſte och Be R ſike nl nlbbrode augoſi m arm 1 Ao virgi: nis:dd, ns wul eſällarpg/ .Lifn 16. Dh ecnſis ſmmgn Pacfe ntmmns tausren 1arbon mhin nibizur Wüp,/ ahucß md nendal Nri numoie o/ domdi⸗ 4cna: oprecio rcigu. Paeimt onem 4 .P 1s e nin in nps omanos beam⸗ gnol bus nthios dilectio 6: 40. nvinc ,Pa nſoi peſtras⸗ fien tet in eoꝛdibꝰ veſtris. Et ad habꝛeos. i?. c. Pacem ſequimini cum omnibus. Et in epiſtolis ſuis in pꝛincipio pꝛemittebat. Gꝛatia vobis ⁊ pax.Idem facit Petrus. Iterum Joannes in apocalypſi ſic incipit⸗ Bia vobis 7 pax. CQõ ex pace pꝛoueniunt omnia bona: tempoꝛ alia: coꝛ poꝛ alia: et ſpiritualia. dum dicitur fructiſicationis. Mꝛ0 uenit quippe ex pace tnplex fructꝰ. Bmtpalis. ꝛvcoꝛpoꝛalis. ſpiritualis. Pꝛumus fructus qui ex pace oꝛitur di citur tempoꝛalis.Ipſa enim ciuitates am pliat:diuitias auget:edificia multiplicat: agros ſeminat:pomeria colit:ſcientiarum ſtudia nutrit:armenta paſcit:matrimonia iungit:⁊ in terra ac in mari ſecurum pꝛe/ bet omnibus iter.ꝗ Pꝛopterea Ouidius in libꝛo de faſtis ait. Pace ceres leta eſt ⁊ vos locate coloni Perpetuam pacem pa cificunqʒ ducem.ſEt Zullius in philippi cis.Dulce nomen pacis.res vo ipſa tum iocunda tum ſalutaris. ¶ Et Caſſiodoꝛus libꝛo pꝛimo epiſtolarum ait. Omni quip pe regno deſiderabilis eſſe debet pacis trã quillitas in qua populi pꝛoſiciunt ⁊ genti um vtilitas cuſtoditur.Hec eſt bonarum artium decoꝛa mater.Hec moꝛtalium ge nus reparabili ſucceſſione multiplicans ſacultates pꝛotendit moꝛes extollit:⁊ tan tarum rerum ignenue agnoſcitur qui eaʒ minime queſiſſe ſẽentitur.Hec ille. Nec ſo lum in pace tempoꝛalia bona quibus ho mini ſubuenitur multiplicantur. Quinun mo ⁊ omnia celeſtia atq; terrena coꝛpoꝛa in pace conſeruantur in ſuo eſſe. ¶ AUnde Gꝛegoꝛius naʒanzenus in libꝛo de regi/ mine monachoꝛum ait. Celum terra ⁊ ma re donec inter ſe in pace ſunt ⁊ quiete natu re ſue terminos ſeruant.Stat mundus in pulchꝛitudie ſua ac decoꝛe pꝛefulget. Et Boetius libꝛo 3⁰ de conſolatione. Moſti ne omne quod eſt tãdiu manere atqʒ ſub/ ſiſteræ quandiu ſit vnum ſcilicet per paceʒ ynitum. Sed interire atq; diſſolui pariter rtium my erium de pace declara 550 quando vnum eſſe deſierit. IJdeo Zulli/ us in libꝛo de amicicia ait. Que domus tam ſtabilis:que ciuitas taʒ firma eſt que non odijs ⁊ diſſidijs funditus poſſit euer/ ti.¶Et Beda in homelia exponens illud: Omune regnum in ſeipſum diuiſum delo⸗/ labitur inquit.Homus enim et ciuitas ſi fuerit diuiſa velociter diſſipatur ⁊ etiam re Funn quo nihil eſt validius.ſConcoꝛdat ijs omnibus illud Saluſtij in ingurtino Concoꝛdia parue res creſcunt: diſcoꝛdia maxime dilabuntur. Sicut ergo euerſio⸗ nes ciuitatum ⁊ deſtructio regnoꝛum atqʒ diuitiarum ⁊ gloꝛie copia deficiũt pꝛopter bella pꝛopter lites ⁊ diſſentiones:ita pꝛo⸗ pter pacẽ hec omnia augmentãtur. ¶ Se cundus fructus pacis dicitur coꝛpoꝛalis. homo enim paciſice viuens comedit dele/ ctabiliter:doꝛmit ꝗete:ambulatqʒ vbiqʒ ſecurus.Qui autem inimicitias ſectatur ſemper eſt ſuſpectus ſemper pauidus: et omnia ſunt ſibi amara.Ex pace inſuper fit conſeruatio gentium et populoꝛum:et moꝛs violenta neſcitur. Sed ex guerris quis enumeret quot ſtrages quot cedes hominum ſequantur. Res eſt hoꝛꝛen/ da nimis commemoꝛare que ſcripta ſunt ab hiſtoꝛicis de hominibus qui perierunt in bellis:de quibus aliqua nos enarrabi mus.ſſ Reſert Paulus hoꝛoſius libꝛo ſe cundo:ꝙ ſub tribus regibus perſarum ci ro videlicet qui gangen fluuium in qua⸗/ dringentos ſexaginta alueos comminuit Et ciro a tamiri ſuperato.Et xerſe ex popu lis perſicis decies nonies cẽtenamilia * minum bella rapuerunt. Narrat Eutro/ pius:ꝙ marcus attilius regulus miſſus a romanis in africam contra tres cartbha⸗ ginenſium duces dimicàãs victoꝛ fuit.De cem ⁊ octomilia occiditiquinq; milia cepit Iterum pugnans regulus contra cartha ginenſes qui a lacedemonijs auxilium pe tierunt eo ꝙ pacẽ a romanis obtinere nõ potuerunt victus eſt ? captus trigintami lia hominum occiſa ſunt.ſ Idem Eutropi us. Metellus afroꝛum duceʒ ſuperauit vi gintimilia hoſtium occidit. In bello con⸗/ tra fauliſcos quinto luctacio ẽ manlio ↄſuli bus decemmilia hoſtium ceſa ſunt.ſZu⸗ — aio eoꝛnelio lentulo ⁊ ſuluio flacco conſu/⸗ libus pugnatum eſt cum inſubꝛibus et li⸗ guribus:quoꝛum interfecta ſunt viginti tria milia:capta quinqʒ. Emilio conſule ingentes galloꝛum copie alpes trãſierunt quoꝛum quadringentamilia capta ſunt 2 interfecta. Hanibal apud lacum traſime num flamineuʒz interemit vigintimilia ro manoꝛum ceſã ſunt.ſQuingẽteſimo qua drageſimo anno ab vꝛbe condita: lucius emilius:paulus:⁊a terrentius varro cõtra hanibaleʒ mittuntur. Et apud cannas ha nibal vicit eos:⁊ quadragintaqtuoꝛ milia romanox cecidere afroꝛum triamilia. Jn terea in hiſpania haſdrubal frater haniba lis a romanis vincitur: vigintiquinqʒ mi/ lia de ſuis occiduntur: capiũtur decemmi lia. Coꝛnelio ſcipione fratre africani qui poſtea dictus eſt aſiaticus conſule anthio chus pꝛelio fuſus eſt. Cuius parte ꝗnqua ginta milia peditum triamilia equitum ce ſa ſunt. Quintus cecilius metellus phi/ lippum in macedonia cum vigintiquinqʒ milibꝰoccidit ⁊ macedoniã recepit.i An/⸗ no ſexcẽteſimo ſeptimo ab vꝛbe ↄdita gal li tranſalpini iuxta rhodanum a romanis victi ſunt perierũtq; partim in pꝛelio par tim in flumine centum quinquagintami lia.¶ Marius iugurtam ⁊ bochum mauri tanie regem qui in auxilium iugurte vene rat ſuperauit centum decemmilibus hoſti um occiſis.ſ Marius poſt victoꝛiam iu/ gurtinam ſecundo conſul eſt factus cõtra cimbꝛos theuthonas in duobus pꝛelijs ducentamilia hoſtium occidit: octoginta milia cepit. Scilla contra mitridatem cõ ful in bello cum archelao:quem mitrida / tes aduerſum eum miſerat apud pyreum non longe ab athenis:ita eum vicit vt de centum vigintimilibus vix decem arche⸗ lao ſupereſſent. Ex ſcille exercitu treſde/ cim tin homines interfecti ſunt. Hac pu gna cognita mitridates ſeptuagintamilia ęlectiſſima ex aſia archelao miſit. Contra quem ſcilla iterum conſlixit. Pꝛimo pꝛe⸗ lio quindecim milia hoſtium ceſa ſunt ⁊ fi lius archelai diogenes.Secundo omnes mitridatis copie extincte ſunt:Archelaus triduo in paludibus latuit.ſ Bellum ita licum ⁊ ciuile conſumpſerunt vltra cẽtum quinquagintamilia hominuz. Ana hie me ⁊ eſtate a lucullo miſſo contra mitrida tem ad centum fere milia hoſtium ceſa ſũt ¶ Pompeius contra mitradatem miſſus in armenia minoꝛe quadragintamilia ho ſtiuʒz occidit:viginti tamen de exercitu ſuo perdidit. Julius ceſar in bello contra bꝛi tanos peremit quadraginta ſeptemmilia Item ſueſones cum quinquagintamili⸗ bus interemit. Poſt hec germanos qui renum tranſierant ⁊ totas gallias ſibi ſu/ bicere parabant occidit qui feruntur ſuiſ⸗ ſe quadringentamilia. Sed quid antiqua recitamus exempla cum ⁊ diebus noſtris innumerabilem ſciamus multitudinez in bellis peremptam. Si enim antiqua ⁊ no uiſſima colligemus vtiqʒ ex hominibus interſectis in bellis montes excelſi con/ ſtrui poſſent ⁊ ex illoꝛum ſanguine largiſſi ma flumina ex remotiſſimis locis ad ma/ re currentia. O pax benedicta. O pax ſã⸗ ctiſſuna.O pax quietiſſima:que talia tan taqʒ mala debellat deiecit ⁊ ꝓſternit: que ciuitates ampliſſimas condidit: condi⸗ taſq; ſeruauit hominumqʒ vitam diu per ſiſtere fecit ⁊ facit. GFTern fructno pacis dicitur ſpiritualis. Homo equidem paciſi cus eccleſie obedit frequentat eccleſias:et rebus ſpiritualibus deuote intendit.Sed duz dãnato odio pꝛoximi ⁊ diſcoꝛdie quis detinetur:ſalutezʒ anime negligit omneſqʒ vias ad vindictã ⁊ offenſionẽ ꝓximi adhi bet. ¶ Iccirco Auguſtinus liꝰde verbis do mini ⁊.io.de ciuitate deiait. Pax eſt ſere nitas mentis:tranquilitas animi: ſimpli citas coꝛdis:vinculum amoꝛis: conſoꝛti/ um charitatis. Hec eſt que ſimultates tol lit iras compꝛimit bella compeſcit ſuper/ bos calcat humiles amat.Hanc qui acce pit teneat:qui dedit repetat:qui amiſit re quirat:quoniam qui ſine ea fuerit inuen tus abdicatur a patre:execratur a filio: et a ſpiritu ſancto efficitur alienus. Hec ille. Auare ſi volumus ad pacem ſupernam pertingere ſiudeamus cum pꝛoximis no⸗ ſtris pacẽ hĩe:cũ qua ſimul obtinere vale bimus dei gratiam Amen. Explicit quadrageſimale. i dnn nabe 4mimd mehſü⸗ m midhe unilig ho aiufuo wnn bi temmii mtamllif nos goi 1oſiſi/ uur fu lantiqe hoſtns nezin nat no ubus cn/ R Ima/ ſi⸗ an wcde⸗ condi! ndiu per aſues n paaf leias:et nSel Miegus tomnech perbisd cki ni:innt cobn; leits dl ſitſipen gui cce milt te nt muen flio:et hec lle⸗ mmis no/ neteſat de ſancto bonauẽétura. Mmemoꝛia eterna erit iuſtus. Scribũtur hec verba oꝛiginaliter in ᷣs centeſimo vndecimo pꝛecla⸗ riſſi erita domini et beati bonauen / ture.Sixtum quartum pontiſicem maxi/ mum induxerunt vt hoc felici tempoꝛe il⸗ lũů cathalago ſanctoꝛum aſcriberet:res eſt vtiq; grandis ⁊ digna valde que dei gloꝛi am pãdit: eccleſiam ſanctam exoꝛnat. Re ligionem chꝛiſtianam letiflcat:ſacrũꝗʒ oꝛ dinem minoꝛuʒ ſubleuat extollit. Quid enim pꝛeſtantius excogitari poteſt q; moꝛ talem hominem poſt deuictum rinnnha tu mq; mundum ad celeſtia regna deduci ibiqʒ depelne immoꝛtalitate gaudere cũ chꝛiſto.Quis de beata gloꝛia dubitare va let ad quam dei amicos iaʒ pꝛoperaſſe cer tiſſimum eſt. Ibi chꝛiſtum rex gloꝛie. Ibi virgo regina celoꝛum. Ibi patriarche ⁊ ſã cti pꝛophete.Ibi apoſtoli:martyres:cõſeſ ſoꝛes ⁊ virgies:omneſqʒ electi dei. JIbi de niq; beatiſſimus pater bonauentura.Qꝛ ergo nouiſſime eſt cathalago ſanctoꝝ aſtri ptus equum eſt ⁊ rationabile vt eius ſan ctitas omnibꝰnota ſiat. Qua de re ſtatui i pꝛeſenti ſermone laudibus eius incübere qui enit in eterna memoꝛia ꝓpter tripliceʒ eius excellentiam. ¶PB dẽ vite.· ꝛdoctrine. z refulgentie. C memoꝛia ſancti bonauenture erit eterna pꝛopter n remn vite illius. ab. P .e. Rima ercellentia ſancti bonauen ture quare memoꝛia eius erit eter na dicit vite:ſcilicet virtuoſe ⁊2 mun de. Hec permaxime attendenda eſt in illo qui canoniʒani debet. Sanctitas ergo vi⸗ te domini bonauenture pꝛobari poteſt tri 2 plici via. Cpdi teſtiſicationis. W 2 pfeſſionis. Czaaſſumptionis. . Vuima via dicit teſtiſcationio. ¶ SZuͦt izi nanqʒ inter cetera tria de illa teſtimonis. ¶ Pꝛimum teſtimoniu eſt Hanthis poete vulgaris ꝗ in tertia comedia iducit bona/ uenturã ſic loquentẽ. Jo ſon la vita di bo⸗ nauẽtura Ba bagno regi che ne gradi of ficij Sẽpꝛe poſtpoñ la ſiniſtra cura. Se cundum teſtimoniũ eſt Alexandri de ales doctoꝛis pariſienſis fratris minoꝛis 2 na tione anglici viri doctiſſimi. Cuius opus quod ſcnipſit in theologia appꝛobatum fᷣ it ab Alexandro quarto ⁊ ſexaginta magi ſtris pariſienſibus:vt apparet in bulla di⸗ cti põtificis.. Ipſẽ itaqʒ alexãder de ales vt ſcribitur in cronicis cuiꝰauditoꝛ fuit bo nauentura videns in eum moꝛum elegan tiam:coꝛpoꝛis pulchꝛitudinem ⁊ compoſi tionem dicere ſolebat:ꝙ non videbat᷑ adã peccaſſe in bonauentura. De Alexandro vo ipſe Bonauentura in ſecundo ſuo.di. 32. in queſtione vtrum adam deum cogno uit in ſtatu innocentie eo genere cognitio nis quo expectamus eum cognoſcere in ſtatu gloꝛie in fine. Inquit cõtra illos qui dicunt ꝙ diuina eſſentia in ſe nec ab homi ne nec ab angelo videbitur. Nic eſt vnus de decem articulis repꝛobatis ab vniuerſi tate magiſtroꝛum pariſienſium: tempoꝛe epiſcopi Guillelmi ⁊ Odonis cancellarije ⁊ fratris Alexandri de ales.iꝛ ꝗo.in octa⸗ ua epiphanie.¶ Tertium teſtimoniuʒ eſt ſancti Thome de aquino. Sum eniʒ domi nus bonauentura pariſius legendam ſeri beret beati franciſci ſemel acceſſit ſinctus Thomas qui ſibi chariſſimus erat ⁊ fami liaris valde ad eum viſitandũ.Sciebatqʒ ipſum inſiſtere compilationi illius legẽde Cũq; aperuiſſet oſtium cellule in qua ma nebat bonauentura vidit illum pennaʒz in manu tenentem:ſed raptum extra ſe ⁊ con templationi intentiſſimum. Quare ad ſo/ cium conuerſus dixit. Recedamus ⁊ ſins mus ſanctum qui laboꝛat pꝛo ſancto.ſ Af firmauit inſuper Rinctitatem bonauẽture dominus Petrus cardinalis epiſcopus Hoſtienſis qui fuit de oꝛdine pꝛedicatoꝝ. Hic ſe rmonem habuit in funere ſuſcepto themate.Doleo ſuꝑ te frater mi ionatha. In quo inter alia retulit.ꝙ quicũq; bona uenturam videbat ipſius amoꝛe capiebat᷑ eiuſq; pijſſima monita obedienter recipie bat. C Secunda via qua pꝛobatur ſancti tas vite bonauenture dicitur ꝓfeſſionis. Pꝛofeſſus quidem fuit regulam ſanctam beati franciſci que illam obſernantes ad chꝛiſti ⁊ angeloꝝ atq; ſcõꝝ ſocietatẽ ꝑdu⸗ cit. Hec autẽ regula ſanctiſſima eſt cenſen da pꝛopter tria. Cpᷣ aꝛ a ſpiritu ſancto inſpirata: 1qꝛ ſuper euangelio fundata. Cʒvqꝛ ſuꝑ naturalibus ſignis ↄfirmata⸗ ¶Be qua ſic ſcribit Nicolaus tertius in extrauaganti libꝛi ſexti decretaliuz. Hij.ſ. fratres minoꝛes ſunt illius ſancte regule pꝛoſeſſoꝛes que euangelico fundatur elo/ quio vite chuiſti roboꝛatur exemplo ⁊ fun datoꝛum militantis eccleſie apoſtoloꝛum eius ſermonibus actibuſq; firmatur. Hec eſt apud deum ⁊ patrem munda ⁊ imma⸗ culata religio que deſcendẽs a patre lumi num per eius fuium exemplariter ⁊ verba liter apoſtolis tradita: deinde per ſpiritum ſanctum beato franciſco ⁊ eum ſequenti⸗ bus inſpirata totius in ſe continet teſtimo niuz trinitatis.Hec eſt cui atteſtãte Nau lo nemo decetero debet eſſe moleſius quã chꝛiſtus ſtigmatibus ſue paſſionis conſu mauit volens inſtitutoꝛem ipſius paſſio⸗ nis ſue ſignis notabiliter iſigniri.Hec ibi hanc regulam bonauentura dilexit hãc et diligenter ſeruauit.¶ Natus enim in bal⸗ neo regio ex parentibus honeſtiſſimis pa tre ioanne fidanza:matre vo ritella.dum puerulus eſſet laboꝛaretqʒ pꝛope ad moꝛ tem voto per matrem ad beatum franci/ ſcum emiſſo a moꝛtis ſaucibus extitit libe ratus. Hoc ipſe ita narrat in legenda bea ti franciſei. ¶ Innumera quoqʒ per ipſum ſ.beatum franciſcum in diuerũs partibus oꝛbis exuberare non ceſſant beneſicia dei ſicut ⁊ egoipſe qui ſuperioꝛa deſcripſi ex⸗ perientia teſte in meipſoꝓꝓbaui. oto eni pꝛo me languente grauiſſime ad beatum batren franciſcum emiſſo:a matre cuzʒ ad . uc eſſem puerulus ab ipſis ſum moꝛtis Hucibus erutus ⁊ in robur vite icolumis reſtitutus.QDuod cuz viua memoꝛia tene am vera nunc conſeſſione pꝛoſiteoꝛ ne tan tuzʒ beneſicium reticès ſceleris arguar vt ingratus. Hec ibi. Creſcens autem ipſẽ bonauentura de virtute in virtutem in an no etatis ſue.vigeſimoſcdo religionẽ igreſ ſus eſt. In qua tantuz pꝛoſecit in omni de uotione ⁊ ſtudio litterarum ꝙ ſeptimo an no poſt ingreſſum religionis legit ſenten · tias pariſius ⁊ decimo anno ſcilicet etatis ſue trigeſimo ſcdᷣo ſuſcepit cathedraz ma/ giſtralem. Qualiter autẽ religioſi poſſunt eſſe magiſtri diximus in quadrageſimali denienei in ſermone de ambitione. Il lud tamen non eſt pꝛeterundum ſilẽtio ꝙ religio benedicta minoꝛum fructus vber/ rimos attulit eccleſie dei pꝛopter ſtudia lit terarum ⁊ doctoꝛum viroꝛum copiam qui pꝛeter illa que docuerunt viua voce multa opera ediderunt ? redegerunt in ſcriptis: ex quibus immenſa lux veritatis oꝛit᷑ po/ pulis chꝛiſtianis.Sicut patet de alexãdro de ales:bonauentura: riccardo de media villa:ſcoto: franciſco de maronis: nicolao de lira:ioanne gualenſe:petro aureoli: gi⸗ raldo odonis reliquis.¶Tertia via qua pꝛobatur ſanctitas vite domini bonauẽtu re dicitur aſſumptionis. Ob ingentes ap . . . . pe virtutes eius 2 ſplendidiſſimam ſamaʒ aſſumptus fuit ad tniplicem dignitatem: ſciliett. . CBeneralatus. ¶ Archiepiſcopatus⸗ CCardinalatus. E Muꝛimo fuit aſſumptus ad dignitatem generalatus. vt enim ſcribitur in cronicis oꝛdinis beati franciſci. Ipſe fuit octauus generalis oꝛdinis. Pꝛimus fuit beatus franciſcus. Secundus frater ioannes de floꝛentia dictus parens. ¶ Lertius frater helias de affiſio.ꝗ Quartus frater alber⸗ tus de piſis.ꝗ Quintus frater haymo an glicus. ¶ Sextus frater creſcẽtius de eſio. Septimus frater Joannes de parma. TOctauus frater bonauentura. Hic in ca pitulo generali rome celebꝛato Alexãdro papa quarto pꝛeſente.Anno ab incarna⸗ tione domini. M.. cclvi. In ſeſto puriſica⸗ tionis beate marie in generalem fuit ele⸗ ctus. Anno videlicet tertiodecimo poſt re — lcion ccooꝛ guten rpot gicen ſconci dbituin liune feratt ſeaden ſſcera bosten Uisho⸗a Mociy gaq doben leo luloen cumo xanit Mun Gos fa⸗ fiſi pe/ lant leſſi tub uar en ie nnn neigeſ mni de mo an nmn/ 1dds Na hoſſunt eümnall ne inog pber/ diall mqvi multa pno: po/ 1 s d ͤ iagas Munitn les Ema; iunn Gonics ocluuus Ibeans nncsde s ftact alber mo 4 e cſo. annna⸗ ici lerich⸗ gcannal punfi ſitce opoin ligionis ingreſſum. Annis autem decez octo oꝛdinẽ lauda biliter rexit. ¶ Tempoꝛe autem ſui generalatus facta fuit trãſlatio coꝛpoꝛis ſancti Antonij de padua ad pꝛe grãdem illam eccleſiam in qua nunc eſt reconditũ trigeſimoſecundo anno ab cius obitu in octaua dominice reſurrectionis:. Et tunc lingua eius que tandiu ſub terra fuerat reperta eſt ita recẽs ⁊ rubicunda q̃ᷓ ſi eadem hoꝛa ſanctus ille gloꝛioſus deceſ ſiſſet quam deuotus bonauẽtura in mani bus reuerẽter accipiens irrigatus pꝛoſtu uijs lachꝛymarum coꝛam oibus huiuſce modi verbis affari cepit. O lingua bene dicta que ſemper benedixiſti dominũ ⁊ ali os benedicere feciſti. Nũc manifeſte appa ret quãti exiſtis meriti apud deũ. In capi tulo etiam generali Narbone celebꝛato ꝑ eum oꝛdinem in ꝓuincias ⁊ cuſtodias ta xauit expoſuitqʒ regulam. Secundo aſſumptus fuit ad dignitatem archiepi/ ſcopatus. Nam dominus Clemẽs papa quartus contulit ei Archiepiſcopatũ Ebo racenſem pinguiſſimum.Sed ipſc de Pa riſius vbi tũc erat ad pedes domini Pa pe ſe conferẽs tam humiliter ⁊ efficaciter tanto gradui ceſſit ꝙ dominus papa eius ceſſi onem acceptauit. Et ne quis audeat titubare qꝛ ſuperius dixi ꝙ Alexãdro q̃r to pꝛeſente factus fuit Generalis:⁊ nunc ꝙ Clemens quartus dederit Archiepᷣatũ Sciendum ꝓꝙ poſt Alexandruʒz creatus fuit Arbanus quartus.Et poſt Arbanũ Clemens quartus:⁊ tandem Gꝛegoꝛius decimus. ¶ De quo refert Bartholome⸗/ us de Piſis in libꝛo cõfoꝛmitatum ꝙ no minauit eum põtiſicem Bonauentura: dum erat generalis. Nam defuncto Cle/ mente cum per plures menſes in electiõe pontificis cardinales concoꝛdare non poſ ſent tante opinionis apud eos erat Bo/⸗/ nauentura ꝙ omnes in eum vota ſua cõ/ pꝛomiſerunt vt ſi ſc vel ali in papam no⸗ minaret illuz ipſi eligerẽt. Ipſe vero noia uit dominũ Theobaldũ Archidiaconum leodonieſem ſciſſimum virũ qui fuit Gꝛe goꝛius decimus ⁊ multis coꝛuſcat mira/ culis.Et iacet Aretij in eccleſia maioꝛi ca 1⁵2 noniʒatꝰ in dioceſi Aretina. ¶Tertio fu⸗ it Sanctus Bonauentura aſſumptus ad —— dignitatẽ cardinalatus.hec dignitas am pliſſima eſt in eccleſia dei.qꝛ vt dieit lo⸗ ſa in capꝰ. Miniſterium. extra de officio Archipꝛeſ byteri.Cardinales dicuntur qꝛ per eos regitur vniuerſalis eccleſia. ſicut in cardine regitur hoſtium: vt ponit᷑.lxxi. di. cabᷣ. Fraternitatem.ſ Et vt ſcribit Au⸗ guſtinus de Anchona in libꝛo de poteſta⸗ te eccleſiaſtica. Cardinales aſſiſtũt pape ſicut apoſtoli chꝛiſto. Apoſtoli enim ſunt nũcupati chꝛiſti fratres ⁊ pꝛincipes mun di. Sed papa cum facit aliquos cardina⸗ les inſignit eos iſta duplici dignitate di⸗ cens eis. Eſtote fratres mei ⁊ pꝛincipes mundi. Ipſe autem papa Leritherſonam chꝛiſti.Et quauis etiã Epiſcopi ſuccedant loco apoſtoloꝛum:alio tamẽ modo qᷓ;ᷓ car dinales. ¶ Apoſtoli eniʒ duplicimodo ſe habuerunt ad chꝛiſtum. Anomodo vt ei pꝛeſentialiter aſſiſtẽtes ſicut fuit ante paſ ſionem ? aſcenſionem. ¶ Secundomodo vt miſſi ex pꝛecepto eius per oꝛbem quod fuit poſt aduentum ſpiritus ſancti quan/⸗ do diſperſi per oꝛbem dimiſerunt ſe ac/⸗ cipiendo vnuſquiſqʒ pꝛouinciam vel re- gnum in ſoꝛtem ſue pꝛedicationis. Cardi nales ergo repꝛeſentant perſonas apoſto loꝛum vt chꝛiſto aſſiſtentes quia ipſi aſſi⸗/ ſtunt pape pꝛeſentialiter vel vicario chꝛi⸗/ ſti. ¶ Secundomodo repꝛeſentant perſo/ nas apoſtoloꝛum Epiſcopi qui in partem ſolicitudinis vocati ſunt regentes diuer⸗ ſas ciuitates vel pꝛouincias:vt Archiepi ſe woert iſtud eſt ſatis conueniens vt ſicut in gerarchia celeſti.Aliqui angeli ſunt aſ⸗ ſiſtentes. Aliqui miniſtrantes miſſi fre/ uenter ad nos.Ita in noſtra eccleſiaſtica Zerarchia decet aliquos aſſiſtere: vt cardi nales. Alios mitti vt epiſcopos.Et quã/ uis hoc ſit de communi lege ⁊ m com/ munem ſtatum:Tamen ſuboꝛta cauſa nõ tollitur quin cardinales aliquando mit⸗ tantur vt legati. Et epiſcopi etiam aliqui vocati a papa ſunt ei aſſiſtentes. Sicut eti am angeli aſſiſtẽtes aliqñ mittunt᷑ ſʒ ali quos:vnde dicitur YVſaie.bꝙ volauit ad ctoꝛibus eum vnus de ſeraphin qui purgauit labia ſua. Seraphin autem eſt de oꝛdine aſſiſten tium. Et quia etiã apoſtoli nõ ſemper aſti terunt chꝛiſto vt epiſcopi ſed vt miniſtran tes in alijs actibus. Nam in vltima cena vel poſt reſurrectionem quando dixit acci pite ſpiritum ſanctum fecit eos epiſcopos. Ideo non eſt indecens ꝙ non omnes car⸗ inales ſint epiſcopi:ſed aliqui pꝛeſbyteri aliqui diaconi.¶ Accipiunt autem pilleuʒ rubeum a papa in ſignum ardentis chari tatis quam debent habere. Ita vt ſint pa rati ſanguinem ſuum fundere et moꝛi pꝛo bono ⁊ defenſione eccleſie. Añ in.c.Fun damenta de electione libꝛo.õ. Dicũtur car dinales: fratres: coadiutoꝛes:ↄſiliarij:⁊ aſ ſiſtentes domini pape.Igitur vt ad ſanctũ bonauenturam redeamus: ipſe pariſius exiſtens vocatus fuit lugduni a gregoꝛio papa qui ipſum recipere cardinalatum et epiſcopatum albanenſem coegit: Impoſu itqʒ vt conſilij negocia ipſe dirigeret ⁊ per nactaret. Illo nanqʒ tempoꝛe frater hiero nymus dẽ eſculo oꝛdinis minoꝛum qui fu it poſtea generalis. Oeinde eardinalis epi ſcopus peneſtrinus.Et tandem papa nico laus quartus redijt ex partibus oꝛientali bus ad quas miſſus fuerat cum ſolemni/ prvus nuncijs grecoꝛum et tartaroꝛum. Et ipſo bonauétura ſuggerente greci ad vni tatem eccleſie redierũt ⁊ tartari baptiz ati funt. ODO—U CQ memoria ſancti bonauenture erit eterna pꝛopter eius doctrinam deuotiſſi/ mam et copioſam atqʒ nmapus wnleff-- Lap. 2 VLrecunda excellennia ſincti bonauen doctoꝛ eccleſie ſincte.Quod nec mi imum putari debet cum dicatur in. c.Cũ ex iniuncto.extra de hereticis.Doctoꝛum oꝛdo preciputte eſt in eccleſia dei.Et de do criptum eſt DHanielis.iꝛ.c. Qui adq iuſticiam erudiunt plurimos fulgebũt quaſi ſtelle in perpetuas eternitates. Et aureola pꝛomittitur doctoꝛibus: virgini/ bus ⁊ martyribꝰ vt docet Albertus in cõ pendio theologie. Doctrina vo bonaus ture triplici ↄditione pꝛefulget. ture dicitur doctrine. vFuit enim ipe Cõ deuotionis. Cꝛcopioſitaus. C3 vtilitatis. CPꝛima conditio eſt deuotionis.SDidi/ cit enim illam bonauẽtura ⁊ acquiſiuit cũ humilitate ⁊ timoꝛe dei.Nam in cronicis ita dicitur de illo. Siquidem omnem veri tatem quam percipiebat intelleciu ad ſoꝛ mam oꝛationis ⁊ laudationis diuine redu cens continuo ruminabat affectu.Nec tã tum ipſe guſtauit que didicit queqʒ alios docuit. Sed pꝛofecto quicũq; eius ſcripta legit inuenit ibi ſemper ſpiritualem quen dam ſapoꝛem quo ſi velit reſci poteſt ⁊ de uotione pꝛecipua ad res diuinas intendi. CSecunda conditio doctrine bonauentu re dicitur copioſitatis.Scripſit eniʒ copio ſe de rebus diuinis. Nam contemplatiõe regis francie ludoici officium crucis com poſuit. Scripſit legendam beati franciſci maioꝛem ſcilicet ⁊ minoꝛem ⁊ officiũ eius pꝛo maioꝛi parte.Iteʒ libellum de ſex alis ſeraphin. Et libꝛum apologie contra giral dum de abbatis villa qui religioſos dam nabat ⁊ lepꝛoſus moꝛtuus eſt. Apologia autem eſt ſermo excuſatoꝛius vel deſfenſo rius. 76. di. c. Hanc naturam. Scripſit re gulam nouicioꝛum.Et ſuper geneſim opꝰ quod intitulatur de ſeptem viſionibus.Et ſuper quatuoꝛ libꝛos ſententiarum. Et ſu per euangelia.Et ſermones dominicales per anni circuluʒ. Et arboꝛem crucis ⁊ bꝛe uiloquium.Et alia opnſcula mire deuotio nis ⁊ guſtus ſpiritualis.CTertia cõditio doctrine bonauẽcture dicitur vtilitatis.Eſt quidem vtilis valde tam ſpeculationibus diſputationum vacantibus q́ᷓ;ᷓ pꝛedicanti bus populis verbum dei q; etiam ipᷣis au ditoꝛibus.Habet enim cum pꝛofunditate ſenſus tantã facilitatẽ ⁊ luciditatẽ vt oibꝰ merito ꝓdeſſe poſſit. CQõ memoꝛia ſancti bonauenture erit eterna pꝛopter ſplendoꝛem miraculoꝛum et canonizationis ⁊ gloꝛie beate.Cap.3. Ertia excellentia ſancti bonauentu re dicitur refulgentie pꝛopter quam erit in memoꝛia eterna.Fecit enim deus hunc gloꝛioſum ſanctum fulgere tni Cömꝰ dẽ Bidi, linit monicis an pen madſ mnereh Hecti P alo ſenpr gen ſſtede nendi entu copi⸗ anöe con dai pmꝰ dẽ miraculoſẽ coꝛuſcationis: Cꝛv eccliaſtice canonizationis. ¶ 3? ſuperne gloꝛiſicationis. CPꝛimus ſplendoꝛ miraculoſe coꝛuſca tionis. NHam in vita ⁊ poſt miraculis eum deus coꝛuſcare fecit.Dum enim ex humi/ litate aliquibus diebus abſtinuiſſet a cele bꝛatione miſſe dum genuflexus quodam die miſſam audiret attente facta diuiſione hoſtie a ſacerdote particula vna per ſemet ipſam ad os bonauẽture pꝛoperauit quaʒz reuerẽter ⁊ cũ lacbꝛymis ſuſcepit. ¶ Apud lugdunum cum quedã mulier ſimona no mine filium moꝛtuum peperiſſet illum ad ſancti bonauẽture pedes detulit qui facto ſigno crucis ſuper eum viuum matri reſti tuit.Cum vo plurimum laboꝛaſſet mun/ dum ſe ſeruans ⁊ deo gratum in quolibet ſtatu lugduni ſanctiſſime vitam finiuit an no etatis ſue quinquageſimo tertio hoꝛa matutina diei dominice.iʒ.die mẽſis iulij. Eadem vo die ſepultum coꝛpus in eccle/ ſia fratrum minoꝛum.Ad ſacruzʒ cuius tu mulum ⁊ inuocationem pꝛeſidij ſui multa fuere miracula ſubſecuta: ex quibus ali/ qua decurramus.ſſ Mulier quedaʒ de ca ſtro villano octo diebus laboꝛauerat i par tu eratqʒ in maximo periculo conſtituta. Emiſſo vo voto ꝙ ſepulchꝛum ſancti bo/⸗ nauenture viſitaret: mox libera peperit. TBux oꝛlienz carceratus a magne bꝛita/ nie rege detinebatur.Incurritqʒ quarta/ nam cum doloꝛe capitis ⁊ renum. Jnuoca to vo cum intenſa deuotione bonauẽtura T a carceribus ⁊ infirmitate liberatus eſt: ⁊ in gallias rediens ſepulchꝛum bonauen ture perſonaliter viſitauit. ¶ Petrus filiꝰ Joannis calʒolarij lugdunenſis claudus dextera tibia ita vt ſine baculo ambulare non poſſet voto emiſſo ad ſanctum bona/ uenturam liberatus eſt. ¶ Axoꝛ magiſtri ioannis garbotti regij ſecretarijʒ idropica ⁊ a medicis de ſanitate iam deſperata acce dente pꝛo ea viro ſuo ad ſepulchꝛuz bona uenture ſanata eſt:ita ꝙ rediens vir ſanaʒ illam inuenit.ſ Et ne ſingula miracula re/ feramus illud tm̃ eſtrecen ſendum. Qõð in tranſlatione coꝛpoꝛis dicti ſancti de eccle⸗ ſis antiqua ad nouam lugdunenſeʒ coꝛꝛo 1§3 ſi reliqua parte coꝛpoꝛis caput inuentum eſt integrum capillaturam habens ac la⸗ bia ⁊ dentes. Inuẽtaqʒ eſt eius lingua co loꝛata ⁊ integra ac ſi eſſet hominis viui. TQuedaʒ mulier vebꝛuetana lacidomia nomine filias multas feminas pariens vi ro ſuo franciſco ingrata erat. Tandem ſua ſu cuiuſdã magiſtri franciſci de oꝛdine mi noꝛum emiſſo voto ad bonauenturam in de ad paucos dies concepit filium voca⸗ uitq; bonauenturam. ¶ Secundus ſplen doꝛ quo deus fulgere fecit bonauenturas dicitur canonizationis Sanctiſſimus eni Sixtus illum ſolemniter canonizauit pꝛe miſſis ſolemnitatibus conſuetis. At eni ſeribitur in glo.in.c. Gloꝛioſus deus de re liquijs ⁊ veneratione ſanctoꝛum libꝛo.6. Papa ſolus habet canoniʒare ſanctos. Tp quia canonizʒ atio eſt vna de maximis cauſis ſidei. Ideo ad papam referenda ex tra de baptiſmo.c. Maioꝛes.ꝛvquia pa?: pa habet iudicare de miraclis ſidei.:A.q. p.c. Quotiens.ſſʒ?quia ad papam ſpe⸗ ctat declarare dubia ſcripturarum multo⸗ ſoꝛtiꝰdubia ſanctitatis. Extra qui filij ſũt legitimi.c. Per venerabilem. ſ ꝗ ne per multoꝛum epiſcopoꝛum ſimplicitatem cõ tingat populum decipi. Secundum vo Auguſtinum de anchona in libꝛo de pote ſtate eccleſiaſtica. Sanctum aliqueʒ cano niz are non eſ aliud q; ſanctitatem alicu/ ius venerandam ⁊ appꝛobandam mani⸗ feſtare. Et vt Hoſtienſis dicit de reliqui⸗ is ⁊ veneratione ſanctoꝛum.In canoniʒza tione ſanctoꝛum ſᷣm moꝛem quem nunc te net eccleſia duodecim ſunt ſeruanda. ¶ B'neſt frequens denunciatio: vt non ſo lum ſemel ſed pluries pape denunciet᷑ qui pꝛo ſancto debeat venerari vt ſic multipli catis interceſſoꝛibus largiatur quod pe/⸗ titur. Cꝛmeſt cõmiſſio.ſ.examinationis fiende. Zm eſt cõmiſſionis inꝗſitio.ſ.per teſtes iuratos ⁊ fideles. Ca mneſt inqſitionis facte relatio. Smeſt relationis diligẽs examinatio. Cſt examinationis facte per conciſto rium diſcuſſio. “ ⁊ neſt ſecreta diffinitio ⁊ terminatio. v Q öm eſt manifeſta publicatio. omeſt diei canonizationis aſſignatio. Cr'meſt ipſius pape a aſſiſtẽtium genuſle xio a oꝛonis deuotio ne deꝰ ꝑmittat eccle⸗ ſiã ſuam decipi ⁊ errare. T ri neſt ſermocinatio et miraculoꝛum ac operum miſericoꝛdie recitatio necnon ip/ ſius ſancti in cathalago ſanctoꝛuz conſcri Htio. Tinnen miſſe in honoꝛem ſancti celebꝛa to. In pmitiua aut eccleſia nõ ſeruabant iſta pꝛopter duo.pᷣ qꝛ ibi ſacti vt in pluri bus erant martyres in qvusnõ reꝗrebat᷑ talis examinanio ſicut in cõfeſſoꝛibꝰ.2 gquia ex feruoꝛe fidei ⁊ ex meritis chꝛiſti et apoſtoloꝛuʒ miracula ⁊ alia opera ſic erãt euidentia ꝙ nõ poterãt tergiueriatione ce lari.¶ Si aut queratur vtrum in canoniʒza tione requiramir conſenſus cardinaliuz et conſilium eoꝛum. Meſpondet Auguſti/ nꝰde anchona vbi.S.ꝙ de neceſſitate non requiritur quia poteſtate pape non limita tur in aliquo nec dependet a collegio: fed potius econuerſo.NHon enim collegiuʒ al ſiſtit pape per modum limitationis ſeu de terminationis poteſtatis eius ſed magis per modum miniſterij ⁊ conſilij: vt debito modo huiuſiodi poteſtatem exequatur. ¶ Ande extra de ſententia ⁊ re iudicata.c. Ad apoſtolice. Gloſa ait. Papa dicit pꝛe/ ſente ſacro conſilio ad memouaʒ ſempiter nam hoc potius eſt ad honeſtatem qᷓ;ᷓ ad neceſſitatem. Nam fſine ſententia conſilij ſententia pape ſufficeret contra imperato rem ⁊ quẽcunqʒ alium.is.q.d. Alius ipſẽ enim habet plenitudinem poteſtatis vt.2. q.c.c. Decetero. Papa enim non ſubici⸗ cur canonibus nec ab eis auctoꝛitatez ha bet ſed econtra.extra de electione.c.Signi ſicaſti.Hec ibi. Sic etiam in canoniz andis ſanctis plenitudinẽ habet poteſtatis.ꝗ Ta men de congruo requtrit collegium in tali cauſa magis qᷓ; in aliqua alia etiam et vo ta omnium pꝛelatoꝛuʒ curie vt cautiꝰ aga tur ⁊ auferatur omnis ſuſpicio falſitatis. Mꝛemiſſis itaq; huiuſcemodi ſolemni⸗ tatibus requiſitis factaqʒ diligentiſſima examinatione ſuper vita ⁊ miraculis bo⸗ nauenture. Inſtantibuſqʒ pꝛo canoniʒza/ tione eius frèderico ĩperatoꝛe ludoico fran coꝛum rege:ferdinando rege ſicilie citraſa rum: mathia rege vngarie:duce venetia⸗ rum:duce calabꝛie:duce ſabaudie: duciſſa calabꝛie:floꝛentinis:peruſinis:balneore⸗ gianis: ac reuerendiſſimo cardinali ioan/ ne de aragonia:ſanctiſſimus papa ſixtus bonauenturam ſolemniter canonizauit ro me.Anno domini MMρν cccclxxxi*. menſe apꝛilis.¶ Gaudeo quia eram tunc in vꝛbe pꝛedicans regnum dei: fuiqʒ cum ceteris pꝛelatis dum vota omnium exquiſita fue re.ſui dum ſolénis oꝛatio habita eſt de lau dibus huius ſancti in publico conciſtoꝛio: fui etiam dum pontifex in eccleſia ſacti pe tri miſſam cantauit ⁊ ſua diuina voce dice re cepit. Sancte bonauentura oꝛa pꝛo no bis. ¶ Gaudeat igitur mater eccleſia in hu ius fancti canoniz atione:letentur ⁊ cuncti ſideles qnibus nouus ad ieſum chꝛiſtum datus eſt interceſſoꝛ.ſ Exultet ſãcra mino rum religio in huius ſancti nomine nõ me diocriter ſublimata.Sed ⁊ tu reuerendiſſi me generalis minoꝛuz gratias referas im moꝛtali deo ⁊ ſuo vicario põtiſici maximo atqʒ reuerendiſſimis dominis cardinali / bus cõmiſſarijs in cauſa tam letabũde ca noniʒzationis videlicet Juliano tt᷑.ſãcti pe tri ad vincula:Stephano mediolanẽſi nũ cupato:⁊ Franciſco de gonzaga mantua⸗ no:quia compleuerunt ardentiſſimum de ſiderium tuum. Zu franciſcus ſanſon dice ris duplici virtutis vocabulo nücupatus. Zu hac etate noſtra vir eruditiſſimus hu/⸗ manarum diuinarumq; rerum omnem a te pompam elationem effugaſti imitatꝰ franciſci patris veſtigia.Zu in laboꝛibus regiminis oꝛdinis robuſtus ⁊ validus vt alter ſanſon es viſus. Sed pꝛo canoniza/ tione ſancti bonauenture ſanſonis ſoꝛtitu dinem ſuperaſti.ſ Quiſnam explicet quã to laboꝛe qua ſolicitudine quibus vigilus quantiſue ad deuz oꝛationibus canoniza tionem hãc pꝛocuraſti. Nidi te ego diſcur/ rentem per vꝛbem nunc ad pedes pontifi cis nunc ad reuerendiſſimos dominos eõ miſſarios ⁊ alios cardinales:nunc ad ali⸗ os pꝛ elatos ⁊ curiales ſemper ⁊ indefeſſe hanc canonizationem expoſtulando: vidi — loel lum⸗ tomn puta gere as! pec mire lus nem / nulo deniq; ſotſi⸗ Cen nene Wd un dichfn e aas venenia! duaiſa lneore, Aioan/ Arms Pauitro . nenſe cinpbe ncecens niſin ſre deha aſtorio: ſicni he ce dice 10 no lainbo t ulunm 1no nome acſ a narine clnaiif ice aa ſanpe niänu anns mumde ſonde mus nnon! iinit lboures idlsſ mnong unun gu lis noniz diſceut, onnf nos e leſſſ ni te madefactum q ſẽpe ſudoꝛe:vidi te men te anxium ⁊ quandoqʒ pꝛo rei tarditati lu gentem:nihilominus nunqᷓ; ceſſaſti labo rare quouſq; ſanctum hoc negocium de⸗ ductum eſt ad perfectum. benedicamus/ ergo omnes patrem ⁊ filium ⁊ ſpirituʒ ſan ctum:⁊ bonauenturam pꝛecipuo iam ve/ neremur affectu. ¶ Tertius ſplendoꝛ bo/ nauenture dicitur ſuperne gloꝛificationis Sicut in eccleſia militanti deus magnum fecit illum:ita incomparabiliter exaltauit eum in ecceleſia triumphãte. Depꝛecemur itaqʒ ieſum chꝛiſtuzʒ caput electoꝝ vt ꝑ hu ius ſancti merita nos ꝑducat ad celeſtem patriam Amen. Be ſancto bernardino pꝛedicatoꝛũ no „» Sermo quinquageſimus quartus. Ilectus deo 2 bominibus: cuius memo/ ria in benedictione eſt.Sapi/ ſtri tempoꝛis pꝛincipe. liter Eccleſiaſtici.A.c.⁊ in epiſtola hodi⸗ erne feſtiuitatis. ANellem hoc tempoꝛe tan to eloquentie ſplendoꝛe fulgere vt non ſo lum alterum demoſthenem pꝛincipezʒ oꝛa toꝛum grecie:aut Ciceronem latinum me putarent omnes aſtanſtes:ſed angelũ cre derent de celo miſſuz vt fari poſſem eximi as laudes illius ſancti bernardini qui ſua pꝛedicatione nomen gloꝛioſum ieſu chꝛiſti mirabiliter exaltauit. Ipſe ꝗqppe alter pau lus ⁊ vas electionis chꝛiſtianam religio⸗/ nem ſua doctrina reſoꝛmauit. Ipe italie po pulos per abꝛupta vicioꝛuzʒ deutantes ad ſemitam virtutum x iuſticie reduxit. Ipſe deniq; religionem ſacram minoꝛuz nume ro ⁊ ſactitate adauxit.Merito itaqʒ in eiꝰ ſolemnitate pꝛeconia pꝛedicationis eius enarrare debemus. Ob illam nanq; deo hominibus dilectus eſt memoꝛia eius benedicta in ſempiternum manebit. Be qua in pñ̃ti ſermone tres excellentias pꝛo ponimus declarandas- Cp di commendationio. Ca conditionis. ¶ 3 honoꝛationis⸗ entis verba ſunt iſta oꝛigina 184 CQõ cõmendatur pꝛedicatio ſci bernar/ ritaté 27 patiẽtiã. dini ppter humilitatẽ cha ¶ Cap̃. pm. ¶p ppter humilitatem. C2 Pppter charitatem. 30 p pter patientiam. Pꝛimo cõmendatur pᷣdicatio ſãcti ber nardini ꝓpter humiltatẽ. Ho enim p̃dica uit pᷣſumptuoſe aut ſuꝑbe ſe ingerẽs: ſed miſſus.i eſt angeloꝝ:qꝛ ſicut angeli annũciant diui :ita ⁊ pdicatoꝛes de ꝗqbus Dauid in pᷣs ait. Annunciauerunt opa dei. Angeli aũt non ex ſe veniunt:ſed vt dicit Apłs ad he bꝛeos.2.c. In miniſteriũ miſſi ſunt. Sic et pꝛedicatoꝛes.Quõ pꝛedicabunt ait Apłs ad romanos decimo niſi mittant᷑. Qð aũt Yſaias non vocatus ſẽ obtulit ad pꝛedicã dũ cũ dixit.Ecce ego mitte me. “Vſaie.ꝛ.c. Et cõtra cuʒ Bieremias mitteret᷑ a deo ſe excuſauit dicens.A a a dñe deus.Ecce ne ſcio loqui.Hieremie pᷣ.c.Et ſi diuerſa vox extra pꝛodijt: non tamen a diuerſo fonte dilectionis emanauit. Duo quippe ſunt pꝛecepta charitatis vt ait Gꝛegoꝰ. Amoꝛ ſcilicet dei ⁊ pꝛoximi. Per actiunam vitam pꝛodeſſe pꝛoximis cupiens yſaiam offici⸗ um pꝛedicationis appetijt. Per contem/⸗ plationem vꝓo Bieremias ſedule amoꝛi cõ ditoꝛis inherẽ deſiderans ne mitti ad pꝛe dicandum debeat contradicit. Quod lau dabiliter vnus appetijt: hoc laudabiliter alter expauit.Iſte ne tacitecontemplatioe⸗ nis lucruz loquendo perderet.Ille ne dã na ſtudioſi operis tacẽdo ſentiret. Sʒ hoc in vtriſq; eſt ſubtiliter ituendũ qꝛ ⁊ is qui recuſauit plene non reſiſtit: ⁊ is qui mitti voluit ante ſe per altaris calculũ purgatũ vidit.Et paulo ſupꝛa ᷓꝛegoꝰdicit. Sicut toto deſiderio occupationẽ fugere debemꝰ ita ſi deſit qui pᷣdicet occupationis onusli benti neceſſe eſt aio ſubire. Hec omnia. : q.pꝰ.capitulo In ſcripturis. Et quia diffi cile eſt ⁊ earum videre ſe purgatuʒz. Quia nemo ſcit vtrum odio vel amoꝛe dignus vy 2 NRima excellẽtia pꝛedicationis ſan Sua ꝗppe pꝛedicatio ſatis eſt conꝰ mendaãda. Et maxime ꝓpter tia. fficiũ nãqʒ pꝛedicatoꝝ officium ſit vt dicitur Eccleſiaſtes.9.c.Ideo nullus debet pꝛeſumere ex ſe ire ad pꝛedicanduzʒz. Sed expectare debet vt mittatur vel a deo vel ab eccleſia.vnde de Joane baptiſta di cxitur Joannis pꝛimo.c.Fuit homo miſſus a deo. Hõ tamen creditur alicui dicenti ſe miſſum a deo qui ab eccleſia non eſt miſ/⸗ ſus niſi pꝛobet per miraculum ſicut αια 0ρ ſes extra de hereticis.c.Cum ex iniuncto. Et argi de cõ.di.2.c. Revera.Sic fuit miſ ſus Equicius cui apparuit in ſomnis an gelus ⁊ eum ad pꝛedicandum miſit.ib.q. pP S. Hoc idem.ſ Ab eccleſia autem mitti tur quis vel oꝛdinarie vt quilibet curatus ſaltim quo ad ſubditos.Ad rectoꝛes eniz eccleſie maxime pertinet pꝛedicare per ſe vel per alium ſubditis ſuis.vnde pꝛimis rectoꝛibus dixit Chꝛiſtus CMarci vltimo c.Euntes in mundum vniuerſum pꝛedica te euangelium omni creature.ſ Et Gꝛego rius dicit in paſtoꝛali.A3. di.co. Sit rectoꝛ. Officium pꝛedicationis ſuſcipit quiſquis ad ſãcerdotium accedit vt ante aduentum iudicis qui terribiliter ſeqnitur ipſe ſcilicet clamando gradiatur ideſt pꝛedicando. Et loquitur Gꝛegoꝛius de curatis.Qui etiã figuram inducit Exodi.28.c.vbi dicitur.ꝙ ſacerdos ingrediens tabernaculum tintin nabulis ambiatur vt audiatur ſonitꝰ quã do ingreditur ⁊ non moꝛiatur.Quia vt ex ponit Oꝛegoꝛius dicto.c.Sic rectoꝛ. Jraʒ contra ſe occulti iudicis exigit ſi ſine pꝛedi cationis ſonitu incedit.Et ſic moꝛitur ſpiri tualiter.vnde dominus Eʒzechieli pꝛophe ce.i S.c. Fili hominis ſpeculatoꝛem dedi te domui iſrael.Si dicente me ad impiũ moꝛ ie moꝛieris tu non annunciaueris ipſe in iniquitate ſua moꝛietur. Sanguinem vᷣo eius de manu tua requiram. ¶ Confirmat idem MHicolaus papa. 43. di. Diſpenſatio inquit celeſtis ſeminis nobis iniuncta eſt ve ſi nõ ſparſerimus:veſi tacuerimꝰ.q Alł ab eccleſia mittitur quis ad pꝛedicandum ex pꝛiuilegio vt pꝛedicatoꝛes et minoꝛes: Au guſtinenſes carmelite:⁊ ſeruite ſaltim in eccleſijs ſuis. In alijs eccleſus non niſi vocati.Et hij etiam debent mitti a pꝛela⸗ tis ſuis.De quibus ſit mentio in clementi na dudum de ſepulturis. Qui autem voca tus ſeu miſſus ad hoe pertinaciter recuſat ab eccleſia ⁊ deo contemnitur. Quod ſigu ratum fuit in eo qui nolebat ducere vxoꝛ᷑ fratris moꝛtui ⁊ pꝛopterea diſcalciabatur vno pede vt exponit Auguſtinus.S.q.pᷣꝰ c.Olim. Nunc inquit euãgelij quiſqʒ pꝛe dicatoꝛ ita debet in eccleſia pꝛedicare ſiue laboꝛare vt defuncto fratri ideſt chꝛiſto ſu ſcitet ſanctum qui pꝛo nobis moꝛtuus eſt. Et quod ſuſcitatum fuerit eius nomen ac cipiat.ſ At igitur ad ſanctum bernardinũ conuertamus ſermonem.pſẽ ſicut experi entia facti manifeſtauit a deo electus et a pꝛelatis oꝛdinis per obedientiam aſtrictꝰ officium pꝛedicandi ſuſcepit. Natus enim in ciuitate maſſa pꝛouincie thuſcie ex ho/ neſtiſſimis parentibus patre videlicet tol lo ⁊ matre niera nobilibus ſenenſibus an te completum ſeptennium vtroq; parente oꝛbatus remanſit ſub cura ⁊ regimine cu inuſdam venerabilis domine ſoꝛoꝛis ma⸗ tris eius cui nomen erat diana:que pueru lum induxit ad virginis gloꝛioſe pꝛecipuã deuotioneʒ. Et operam dedit vt litteris va caret ac moꝛibus bonis.Creuit autem de virtute in virtutem honeſtus affabilis ct pauperibus liberaliſſimus. Zantaqʒ fuit in eo aptitudo ingenij ⁊ ſubtilitas intelle⸗ ctus ꝙ ante completum annum quintum decimum in grammatica logica ⁊ moꝛali philoſophia ſatis mediocriter fuit inſtru/ ctus. Indeqʒ cepit lectionem iuris canoni ci frequentare.Eratqʒ vita eius ita mun/⸗ da vt omnibus alijs cederet in exempluz. ¶ Nam vt retulit mihi quidam vir fidedi⸗/ gnus cancellarius dominij ſenenſis nomi ne leonardus qui conſocius eius fuerat in ſcholis in etate illa adoleſcentie ad maluʒ pꝛona. NHullus audebat coꝛam bernardi⸗ no verbum turpe aut laſciuum pꝛoferre. Quinimmo ſi quandoqʒ alij adoleſcentu li ⁊ ſcholares abſente bernardino aliqua inter ſe verba ocioſa reſerrent ſi vidiſſent ex poſt bernardinum aduenientem mox alter alteri loquebatur. Taceamus inquit quia bernardinus venit. Quid plura.An no etatis ſue decimo octauo.Oum vpeſtis truculentiſſima ſeuiret quaſi in tota italia In hoſpitali magno ſenenſi iacebat multi tnde lion nai wn nipe lue us nibu xlliu llan ſeen tas ſis diun tur. ſlic kauct proꝛt danr 4* De eſie ſtofu nseſt n Ndni get3 ſnicc⸗ cnim rho⸗ 1 to 340 nte lu 4/ Hi 1 n de lis a fuit cle / nmum nordli nſtn/ coi mnun/ idech/ oni erutin mal, ari, ſene, en iqua ſſent mor nqnit eſtis ui muli tudo egrotantium ex peſte ⁊ vix erat quiil lis miniſtraret. Nam ⁊ ſamuli omnes pꝛo maioꝛi parte et aromatarij ⁊ illo hoſpitali commoꝛantes ⁊ capellani atqʒ alij pluri/ mi peſte percuſſi obieràãt.Erat illis tempo ribus rectoꝛ hoſpitalis quidam vir deuo/ tus ⁊ pꝛobus dominus ioãnes de gẽnaro nibus qui vidẽs ſibi humanum deeſſe au xilium ad virginem pijſſimam ſe cõuertit illam depꝛecans vt tam extreme infirmo⸗ rum neceſſitati ſuccurreret. O felix adole ſcentia bernardini. à ardentiſſima chari tas coꝛdis eius.O pietas omnibus poſte ris pꝛedicanda.Mox vt bernardinus au diuit que de inſirmis patientibus dicebã/ tur monuit qᷓ;plures iuuenes ⁊ vna cum tllis ad hoſpitale ſe ↄtulit. Nec timuit mo ri.Hec hoꝛꝛuit peſtem. Neqʒ laboꝛes re⸗ fugit.Manſit ibi quatuoꝛ mẽſibus die no ctuqʒ miniſtrans egrotis pꝛopter deuᷣ. Ex inde cum peſus ceſſaſſet repetijt domum quatuoꝛ menſibus egrotans quaſi ſem per in lectulo iacuit.Adepta vo bona vali tudine ſenſit ꝙ quedaʒ domina bartholo mea ſoꝛoꝛ patris eius ceca ⁊ ſurda ⁊ in le⸗ ctulo valitudinaria neminẽ habebat qui illam iuuaret.Mox ad illam ſe ↄtulit eiqʒ per plures menſes vſqʒ ad moꝛtem obſe: quioſiſſime miniſtrauit:nulla fractus nau ſea nulloqʒ laboꝛe turbatus.Moꝛtua illa a deo inſpiratus relicto ſeculo ⁊ omnibus ſuis bonis pauperibus erogatis habituzʒ religionis minoꝛuz deuotus accepit in die natinitatis virginis gloꝛioſe qua etiaʒ die natꝰ fuerat ex vtero matris. Anno etatis ſue.xx.ante altare maius ſancti fraciſci de ſenis.Quem habitum ſibi dedit frater io annes riſtoꝛij vir ſanctus et in dei ſeruitio pꝛobatus.Inde ad locum de columbaria de voluntate pꝛelatoꝛum ſe contulit vbi in omni deuotione ⁊ perfectione ac obſeruan tia regule ſuum nouiciatum expleuit.Fa⸗ cta vo pꝛoſeſſione in die ſcilicet natiuita/⸗ tis virginis oꝛationi ⁊ ſtudio litterarum ſe dedit.Et cum ſactus eſſet ſacerdos pꝛimã miſſam in die natiuitatis virginis celebꝛa uit.Qua etiam die mandato accepto a ge nerali miniſtro de penitentia pꝛedicanda pꝛimum ſermonem ad populum habuit. i55 CSecundo commendatur pꝛedicatio ſã/ cti bernardini pꝛopter charitatem. Mꝛedi cauit enim ad honoꝛem dei ⁊ ſalutem ani marum.Iſte enim debet eſſe finis pꝛedica toꝛum verbi dei.HNam qui pꝛopter cupidi tatem pꝛedicant vel vanitatem gloꝛam mundi ſigurdtur per balaam. De quibus dicit Petrus in 2 epiſtola.Secuti ſunt vi am balaaʒz ex boſoꝛ qui mercedem iniqui tatis amauit:coꝛꝛectionem vo habuit ſue veſanie ſubiugale mutum. Super qui⸗ bus verbis dicit DOeda. 2.q.. co. Secuti. ꝙ multi catholicoꝛum intãtum amãt mer cedem iniquitatis vt etiam docti ab indo ctis clici a laicis meritoredarguant᷑. Qui iure comparantur pꝛophete qui verbis aſi ne contra naturam loquentis coꝛꝛipitur: nec tamen a pꝛopoſito pꝛim operis retar⸗ datur.Hec ille.¶ Quãuis tamen pꝛedica toꝛes non debeant pꝛedicare pꝛincipaliter pꝛopter tempoꝛalia habẽda.Alias tanqᷓ; venditoꝛes boum de templo eiciuntur. Bebet tamen populus ſubminiſtrare eis neceſſaria iuxta illud pꝛime ad coꝛinthios 9.c. NMon alligabis os bouis triturantis. ¶Ande Hieronymus.id.q.pᷣꝰ.c penulti/ mo ait. Apoſtolicis viris ⁊ euangeliʒ anti⸗ bus in neceſſarijs vſibus nolle tribuere ſẽ ipſum condemnare eſt. ¶ Et Auguſtinus in libꝛo de baptiſmo paruuloꝛum. Mõ eſt venale euangelium vt hao tempoꝛalbus pꝛedicetur.Qui enim ſic vendũt magnaʒ rem vili vendunt.Accipiant ergo pꝛedica toꝛes ſuſtentationem neceſſitatis a popu lo mercedem diſpenſationis a deo. MNHon enĩ a pplo reddi quaſi merces illis qui ſi bi in charitate euangelij ſeruiũt:ſed tanqʒ ſtipendium datur quo vt poſſint laboꝛare paſcantur.Hec ille.¶ Et aulus pꝛime ad coꝛinthios.ↄ.c.Quis militat ſuis ſtipẽ dijs vnqᷓ;. ¶Et iterum. Si nos vobis ſpiri tualia ſeminamus nõ magnum eſt ſi nos carnalia veſtra metamus.ſEt iteruz. Do minus oꝛdinauit hijs qui euangelium an nunciant de euangelio viuere. Bixi hec omnia pꝛopter indiſcretionem quoꝛüdam populoꝛum qui vellent pꝛedicatoꝛes viue re de aere vel vento. Nolo tamen excuſare pꝛedicatoꝛes cupidos ⁊ auaros ambitio⸗ ſos honoꝛum ⁊ dignitatum. Qui imitari debent ſanctum bernardinum rerum tem poꝛalium contemptoꝛem. Nam ⁊ ter voca tus ad epiſcopalez dignitatem minime ac quieuit.Diuitias non congregauit dicẽs cum Paulo actuum. 20. c. Argentuz aut aurum aut veſtem nullius veſtrum concu piui.Et licet in omni vita ſua verus fuerit paupertatis amatoꝛ diſcipuluſqʒ et filius beati franciſci. Zamen illud eſt de ipſo no tabile inter cetera quod mediolani oſten/ dit exemplum charitatis necnon ⁊ contem beus pecunie.Dum enim ibi populo die/ us pluribus pꝛedicaſſet:illuſtriſſimꝰ dux eiuſdem vꝛbis philippus eidem per fide/ lem nuncium multam auri copiam in ele⸗ moſynam miſit. Nuncius itaqʒ auri põde re reuerenter aſſumpto ad conuentum fra truzʒ feſtinanter acceſſit.Et pergens ad cel lam ſancti bernardini aurum ſibi ex parte domini ducis benigne ⁊ reuerẽtiſſime pꝛe ſentauit. Ipſe vo vir dei hilari vultu gra⸗ tulantiq; animo pꝛedictum aureum mu⸗ nus ⁊ ſi in pꝛopꝛios vſus accipere recuſa/⸗ ret:charitatis tamen zelo in redemptioneʒ captiuoꝛum ⁊ pauperum vſus miſericoꝛdi ter exhibere deereuit. Accerſito igitur quo dam pꝛobo venerandoqʒ ciue ſocioq; vo/ cato ſumptaqʒ ab ipᷣo ciue pecunia ad car ceres clam a incunctanter acceſſit ⁊ q;plu rimos inde captiuos redemit reliquanqʒ artem pauperibus cuʒ magna animi hi famrate diſtribuit. Sciens autem illuſtriſſi mus ille dux que facta fuerant ſanctũ ber nardinuz mirabiliter cõmendauit. C Zer tio commendatur pꝛedicatio ſancti bernar dini pꝛopter patientiam.fuit enim patien/ eiſſimus in laboꝛibus in inſirmitatibus et in per ſecutionibus.Et vt de perſecutioni/ bus loquar:accuſatus ſnit tanqͥ; hereticꝰ ab emulis quibuſdam martino quinto. Qui eum ad ſe venire pꝛecepit. Ante vo i; ſe ↄtuliſſet ad vꝛbem ſonabant vndiq; ſalſi rumoꝛes de ſancto bernardino. Dice bant enim populi:veniet veniet ille hereti cus.Alij comburetur ille hereticus ⁊ ſimi lia.DHum vo vꝛbem intrauit oſtendebatur digito ⁊ vnus alteri cachinando dicebat: bic hic eſt ille. Ipſe Ho hec omnia pꝛo dei amoꝛe equanimiter tolerabat.Et tandem veritate inſpecta ⁊ comperto clariſſime ꝙ non ſolum catholicus ſoꝛet ſed etiam fidei catholice digniſſimus pꝛeco a põtiſice gra tioſe viſus eſt ⁊ auditus ⁊ cum eius bene dictione pꝛedicare cepit in vꝛbe. Zantam vo gratiam deus oꝛi eius ⁊ verbis infudit vt omnis populus conflueret ad eum au/ dienduz ac ſi fuiſſet angelus dei ⁊ quanto pꝛius nomen eius videbatur omnibꝰodio ſum: tanto poſtea cunctis vtriuſqʒ ſexus factum eſt venerabile. Pꝛedicauii ſic mul to tempo:e cum incredibili animarum fru ctu: qui etiam perdurat vſq; ad tempoꝛa noſtra. Paſſus eſt ⁊ alias perſẽcutiones: eo ꝙ ſemper virtutes perſequitur inuidia. A nonnullis emulis dicebatur litterarum ignarus cum tamen in ſcripturis diuinis foꝛet eruditiſſimus.Alij vo quadraginta ſermones duntuxat eum ſcire aſſeuerabãt Pleriq; vo curioſi ⁊ vana eloquentia tu midi ignauum ineptum ⁊ impolitum ſate bantur. Qui tamen in hoc dicendi genere ⁊ in hijs que pꝛedicari debent pꝛo ſalute populoꝛum irrepꝛehenſibilis erat. Sʒ hoc non videri debet mirum ꝙ ſibi homines flagitioñ detraherent: cum ſemper fuerit hominum maloꝛum conſuetudo ſanaʒ do ctrinam ſpernere ⁊ deteſtari. ¶ Inde La/⸗ ctantius libꝛo.S.diuinarum inſtitutionuʒ de cypꝛiano ſic refert. Anus pꝛecipuus et clarus eſtitit cypꝛianus:qui magnam ſibi gloꝛiam ex artis oꝛatoꝛie pꝛoſeſſione que ſierat ⁊ admoduzʒ multa conſcripſit in ſuo genere miranda.Erat enim ingenio facili copioſo ſuaui ⁊ que ſermonis maxima eſt virtus aperto:vt diſcernere nequeas vtrũ ve oꝛnatioꝛ in loquendo an facilioꝛ in ex/ plicando an potentioꝛ in perſuadẽdo quiſ qᷓ; fuerit.Hic tamẽ placere vltra verba ſa⸗ cramentum ignoꝛantibus non poteſt quo niam myſtica ſunt que locutus eſt ⁊ ad id pꝛeparata vt a ſolis fidelibus audiantur. Deniqʒ a doctis huius ſeculi quibus ſoꝛ te ſcripta eius innotuerunt derideri ſolet. Audiui ego quendam hominem diſſertuʒ ſane qui eum immutata vna littera copꝛia num vocaret quaſi qui elegans ingeni/ um ⁊ melio:ibus rebus aptum ad aniles Pbela fonrn Nai nls hotann ſmmam troli diem! tlem. gwid quan ciem und dun ſis lſe C C 6 enimm lomi bm? ſtian Bn ſocit dei⸗ bile⸗ ßinn lispti lutfhit. men. Urgeat 8 Uinis be⸗ tanden ſimeg umfie ſicege E bene Cantam infic uma/ qano ibeodh⸗ Ens lſcnnul umf enpon nones: nmidia. arum iuinis Gnta nbit 1 fne de e Szbo omines rfuent inazd. eU gtione uu nan ſo Ne e in ſi⸗ ofo umd s in e/ 1o l baß Ntquo ad id us n ſole⸗ ſſern copn ingen ani Habulas cõtuliſſet. Hec ille.Be beato hie ronymo quid referemus qui lumen ſylen didiſſimum eccleſie fuit: et tamen dentes malignoꝛum non euaſit.Et vt ipſe ad ne⸗ potianum ſcribit. Per infamiam ⁊ bonaʒz famam chꝛiſti miles graditur. Nec laude extollitur:nec vituꝑatiõe frangitur. Per diem ſol non vꝛit eum neq; luna per no⸗ ctem. Impleuit iſta ſanctus bernardinus qui dum falſo ſibi multa obicerentur: et quandoq; contumelioſe dicerentur in fa⸗ ciem nunq;ᷓ vultus hilaritatem mutauit: nunqᷓ;ᷓ verbum pꝛotulit iracundie.Sed in omnibus benedicebat deum. Sicut acce/ pti ab hijs qui ſecum familiariter cõuerſã ti ſunt. e uſſcientia ⁊2 pꝛudẽtia atq; ſtupẽda ef Erafis iechcdt ins aſedi bernardini. Ecunda excellentia pꝛedicationis ſancti bernardini dicitur conditiõis Habuit quidem ſua pᷣdicatio tres ulares 2ditiones. CBdi ſufſicientia. pꝛudentia. 3 eſficatia. CPꝛima conditio fuit ſufficientia. Tria enim requiruntur in pꝛedicante:vt popu/ lum inducat ad bene beateqʒ viuendum: Hᷣm Auguſtinũ qrto libꝛo de doctrina chꝛi ſtiana.¶ pͥm eſt vt doceat.ſꝛ vt delectet. 3 yt flectat ⁊ moueat.Et cum quis iſta ſacit induſtria artis rhetoꝛice ad honoꝛem dei ⁊ ſalutem animarum bene eſt ⁊ lauda bile m eundem Auguſtinum. Sed cum ſpiritus ſanctus vtitur lingua pꝛedicato/ ris vt inſtrumento ad iſta efficiendum ſi⸗/ cut fuit in apoſtolis qui imperiti erãt. Tũc opus illud eſt gratia gratiſdata que dici⸗ tur gratia ſermonis ⁊ lingua angeloꝛum. Et ſermo ſapientie dicitur in locutione de diuinis.Sermo ſcientie de humanis:vt de moꝛibus ⁊ vicijs ⁊ virtutibus ⁊ huiuſmo di.ſᷣim Tho.22.q.i7 3. Perfectius autem iſta operatur gratia q́ᷓ; natura vel ars. Sʒ aliquando aptitudine naturali in pꝛedica toꝛe exiſtente ⁊ arte rhetoꝛice adiuncta.ali quando etiam ſpiritus ſanctus operatur . 4 4 146 plenius iſtud ſcilicet inductionem audito rum ad faciendum que pꝛedicat. Homi⸗ nis ergo eſt ſe pꝛeparare ſcilicet vt benedi cat. Heum autem dirigere linguam. Er vt dicit Auguſtinus in pꝛefato libꝛo de do ctrina chꝛiſtiana. Sapientia ſine eloquen tia parum pꝛoſuit quo ad populos . Elo/ quentia ſine ſapientia multum nocuit.Eſt enim vt gladius in manu furioſi. Sapien tia cum eloquentia multum iuuat et ope⸗/ ratur. Sanctus bernardinus pꝛedicando docebat quia ipſe vere doctus erat:vt eti. am patet in ſermonibus quos compila⸗ uit.Delectabat etiam auditoꝛes: adeo vt vniuerſaliter omnes verbis ſuis reſocilla rentur tanqʒ ſi ſumerent ſapidiſſimum ci bum. Flectebat inſuper 1 mouebat homi/ num affectus:vt oſtendemus in tertia con ditione. Quare ipſe fufficientiſſime docus it ⁊ pꝛedicauit.¶ Secunda conditio pꝛedi cationis ſancti bernardini dicitur pꝛuden tia. Tuit enim pꝛudentiſſimus ad euitan⸗ dum omnia illa: a quibus pꝛedicatoꝛes verbi diuini debent abſtinere.que ſunt. CZldtas. CAdulatio. BScandalum⸗ LContentio. EFZuperflnitae. EZeuitas. CIndiſcretio. o abſtinere debent pꝛedicatoꝛes Mri a falſitate. Hon enim ſunt aſſumenda ali qua falſa pꝛo quacunq; vnlitate que poſ⸗ ſet inde ſequi:quia ſic veritas fidei redde. retur ſuſpecta. argumentum.di.9.c.Si ad ſcripturas. Ideo Auguſtinus ait.22. q.. c. Pꝛimum. Ad ſalutem non debet quis peruenire opitulante mendacio. Et idem pertractans illud Apoſtoli pꝛime ad coꝛin thios.is.c*. Inuenimur falſi teſtes. Per⸗ hoꝛꝛendum inquit eſt aliquid falſe de deo dicere: etiam ſi ad laudem eius pertinere videatur. Non enim minoꝛe ſed maioꝛe foꝛtaſſis ſcelere in deo laudatur falſitas: q; vituperetur veritas. Et idem in li/ bꝛo de mendacio.endacium maxime v 4 pernicioſum eſt quod fit in hijs que ad reli gionem chꝛiſtianaz pertinent. Ideo docto res tenent ꝙ ſiquis nõ ex lapſu lingue ſʒ ex induſtria diceret mendaciũ in pꝛedican do moꝛtalr peccaret nec excuſaretur ſi hoc faceret caula conuertendi animas ad deũ: quia vt ait Apoſtolus.Deus non eget no ſtro mendatio. ZLempoꝛe meo inuenti ſunt aliqui fingentes ⁊ pꝛedicantes miracula falſa: viſiones excogitatas. Pꝛophetias determinatas ᷣm fuum ſenſum? alia hu iuſmodi qui tamen euanuerunt in cogita tionibus ſuis. Nonnulli vo vt ignoꝛanti / bus ſapientes apparerent falſas allegatio nes ad ſuum pꝛopoſitum induxerunt.vn/⸗ de dum quidam amicus meus pꝛedicaret neapoli:inducere voluit ad robur ⁊ conſir mationem cuiuſdam ſui dicti ſententiã cõ mentatoꝛis qui tamen foꝛte nec in aliquo cõmento dictum illud tangebat ⁊ dum fal ſo allegaſſet cõmentatoꝛeʒz p̊ de anima 3 de anima.aꝛdphiſicoꝛum.qʒmethaphiſice ⁊ huiuſmodi.Tandez multiplicando verba dixit. Et hoc idez confirmat cõmentatoꝛ p ethicoꝛum.qʒꝰethicoꝛum.⁊.ethicoꝛuʒ.qui tamen de ethicis non ſe intromiſit.Ille idẽ fecerat ſibi quandam cathenam doctoꝛuʒ a ſalſo illos inducebat dicẽs. Et hoc refert Auguſtinus liꝰ.⁊.de ciuitate dei.⁊.3̊.de tri nitate.⁊ in Encheridion ⁊ huinſmodi. Ita ꝙ apud imperitos videbatur homo mira bilis:ſed apud doctos ignarus ⁊ mendaci is plenus.¶ Secundo pꝛedicatoꝛes abſti nere debent ab adulatioe ne ſcilicet laudet populuz in quibus repꝛehenſibilis eſt qðᷣ eſt peſſimum. Ael etiam de tempoꝛalibus magniñicentijs niſi ſoꝛte hoc ſeòzſiat tẽpe rate vt melius ferant coꝛꝛectionem duram immediate ſequendam. Adulari eniz pec catoꝛibus eſt graue peccatũ:vt patet.Ac di. c. Sunt nonnulli.Et clericus adulatiõi ſeruiens degradari debet eadem di.c. Cle ricus.Et nihil eſt miſerius eo qui adulatio nibus delectatur:vt dicitur.ðʒ.di.c. Nihil illo paſtoꝛ.Et vtilius eſt peccantem ſeuere coꝛ:igere q; adulando palpare.S.q..cꝰ. MNõ omnis.Et vtilius eſt ⁊ melius pꝛo ve/ niate pati ſupplicium: qᷓ; pꝛo adulatione beneficiũ.xi.q.ʒ.c. Nemo.Et adulatio ꝓbi betur.C. Siquis aliquem teſtari pꝛohibue rit.Et eſt adulatio ſermo pꝛolatus vt place at. ¶C Tertio debẽt pꝛedicatoꝛes cauere a iactantia. Sunt enim quidam qui ſemper de ſe bene dicunt ⁊ alios contẽnunt:de qui bus Gꝛegoꝛius ait.46. di.c.pᷣ.habet hoc pꝛopꝛium doctrina arrogantium vt neſci /⸗ ant humiliter docere quod ſciũt. C Quar to debent pꝛedicatoꝛes cauere a ſcandalis pꝛelatoꝛum ⁊ alioꝛum maioꝛum vt non di cantur irrationabiliter eoꝛum vicia. vnde ſequitur ꝙ nec illi emendantur nec populi pꝛopter edificantur aut melioꝛes fiunt. Et pꝛecipue caute agendum cum loquuntur ꝛedicatoꝛes de clericis:quia vt ſcribit᷑ ex tra de imunitate eccleſiaꝝ.c.Clericis.Cle/⸗ ricis laicos infeſtos oppido ideſt valde.ſᷣʒ gloſam tradit antiquitas.Idem.2. q. 7. cꝰ⸗ Laicos.a.c. Laici.¶ Quinto debent pꝛe dicatoꝛes pꝛudentes cauere a contentioni bus cum alijs pꝛedicatoꝛibus. vnde Apo ſtolus pᷣme ad timotheuz. 3.c. ait. Moli cõ tendere verbis ad nil enim vtile eſt niſi ad ſubuerſionem audientium. Hec ex hoc † alius habeat maioꝛem concurſum qui ſit etiam minus ſciens pꝛedicatoꝛ idignatio nem oſtendat. Maz ⁊ chꝛiſtus indignatus non fuit ꝙ aliquãdo ioannes baptiſta ſue rit in maioꝛi opinione poplſi q; ipſe. Si au tem audit alium pꝛedicatoꝛem diceę aliqᷓ que non funt repꝛobata nec contra ſidem vel bonos moꝛes ſed dubia qᷓᷓuis ipſe nõ ſit illius opiniõis ſufficit ſibi dicere opinio nem ſuam cum ſuis rationibus ⁊ non ipu gnet alium odioſẽe quia hoc eſt intrare con tentiones ⁊ ſcandalizare populos.Si eti / am audit pꝛedicatoꝛem alium dixiſſe con tra fidem ⁊ bonos moꝛes vel determinata per eccleſiam non credat faciliter niſi audi at a ſidedignis.Et tunc coꝛꝛigat euzʒ frater naliter vt retractet. Quod ſi ille noluerit ſa cere tunc publice pꝛedicandum contra ip ſum. Si auteʒ pꝛedicatoꝛ ipſe admonitus errauit debet patienter audire ⁊ ſe coꝛꝛige re dictaqʒ ſua erronea emẽdare. Sexto pꝛedicatoꝛes pꝛudentes debent abſtinere a ſuperfluitate ⁊ nimia pꝛolixitate:quia vi pꝛouerbio.dicitur. Gaudent bꝛeuitate mo derni.ff.qðᷣ metus cauſal.pꝰ. Et. C. de ap — peli⸗ ſoiis⸗ is itAir ſumunk gicator ſeſb hheoo⸗ busy dhuis odl J N⸗ We koſd ina Gopie heuit fude ſro o. eſt leſine W⸗ ar Pani nen drobibre optple canee niſemper mnedegi habet har nytntdi, ,(Aur e Lytnond En D bfung ogvonen ſabita as,le/ aldabz rc⸗ l pee ntoni Ao Kniiad ahoe nabiſt ignan ignans iz ſe. ziun iccxeali ga iinn ͤhtni gechind noniyt narech .Sichl iriſen minun — zffater eniß ntra ih vonitns conig SoN bſünce un itatenmn ℳ0 pellationibus.l.Amplioꝛem . In reſuta⸗ toꝛijs. Et. C. de pꝛecibus imperatoꝛi offerẽ dis.l.Simili.vnde Gꝛegoꝛius in homelia ait. Alimẽta que minus ſufficiunt auidiꝰ ſumunt᷑. Septimo abſtinere debent pꝛe dicatoꝛes a leuitate ne dicant verba ocio⸗ ſa 1 fabulas ad pꝛouocandum riſum.Et ſi aliquando opus eſt facere populuz atten tum cum aliqua modeſta facecia tempera te fiat ⁊ raro. Non ſit etiam leuis pꝛedica/ toꝛ ad ferendaz ſententiã de quoubet actu ꝙ ſit peccatũ moꝛtale.Et in omnibus vta tur grauitate ſicut bos lapſus qui ſoꝛtiter figit pedem. & Octauo abſtinere debent pꝛedicatoꝛes ab indiſcretione.MNam qui/ dam inter mulierculas de ſubtilitatibus theologie pꝛedicant.Alij doctis ⁊ ſapienti bus viris fabulas narrãt. Hõnulli in pꝛe cipuis ⁊ maximis ieſu chꝛiſti ⁊ virgis ma/ tris alioꝛumqʒ ſanctoꝛum ſolemnitatibus de ludo alee de blaſfemia de vſura ⁊ ſimi⸗ libus pꝛedicant. Nihil de copioſa materia feſtiuitatum occurrente tangentes. Heu non poſſum non accuſare quendaʒ qui in die natiuitatis ieſu chꝛiſti in ciuitate neri/ tonenſi de ſodomia totum ſermonem con texuit: cum tamen miranda occurrant de natiuitate chꝛiſti iocunda. Pleriqʒ etiam dum contra vicia inuehunt omni honeſta te demiſſa talia loquuntur ⁊ dicunt qualia etiam in oꝛe lenonum turpiſſima videren tur. Hij nolunt audire verba ſancti franci ſci qui ſic in regula fratrum minoꝛum ſan ctiſſime retulit. neo quoqʒ ⁊ exhoꝛtoꝛ eoſdem fratres meos in domino ieſu chꝛi ſto vt in pꝛedicatione quam faciũt ſint exa minata ⁊ caſta eoꝛum eloquia ad vtilita⸗ tem ⁊ ediſicationem populi. Annuncian⸗ do vicia ⁊ virtutes:penam ⁊ gloꝛiam cum bꝛeuitate bmonis.In omnibus pꝛedictis pꝛudentiſſimus fuit pꝛe ceteris pꝛedicato ribus hoꝛum tempoꝛum dux ille verbi ſã ctus Bernardinus. Nam ſemper recte in ceſſit pꝛedicauitq; veritatem ſine falſita⸗ te ſine fictionibus ſine adulatione:cuʒ ho noꝛe ⁊ reuerentia pꝛelatoꝛum ⁊ totius cle⸗ i: cum humilitate in verbis ⁊ factis: cum patientia ad contentiones vitandas:cum menſura ⁊ modo:cum grauitate ⁊ diſcre⸗ 157 tione multa adeo ꝙ exceptis emulis eius ſermo gratus dulcis ⁊ delectabilis fuit oi⸗ bus doctis pariter indoctis viris ⁊ mu⸗ lieribus cunctiſq; generibus hominum: pꝛout omnis italia clare firmiterqʒ teſta⸗ tur. C Tertia conditio pꝛedicationis ſan4 cti bernardini dicitur efficatia. ꝛedica⸗ uit enim cum admirabili animarum fru/⸗ ctu adeo ꝙ omnes italie ciuitates et maio res ⁊ mediocres ⁊ minoꝛes ꝓ maioꝛe par te ſua doctrina reduxit ad chꝛiſtum. Ipſe peccatoꝛes conuertit.Ipſe vſuras extinxit Joc multos habitum religionis induit. pſe fratrum de obſeruantia loca ⁊ mona ſteria conſtrui feci Jpſ diſcoꝛdantes ad pacem reduxit. Ipſe ad feſta colẽda popu los traxit.Ipſe deniq; cunctos mares ae mulieres vt deum timerent amarent alle⸗ xit.Teſtantur hec omnia pꝛeclariſſime in⸗ cliteqʒ italie vꝛbes. Roma:ſena:peruſia: floꝛẽtia:bononia:ferraria:venetia:padua verona:vincentia:bꝛixia:mediolanum:ia nua:a alie q;plures.In quibus ita effica⸗ citer ſeminauit verba vite vt vſqʒ in pꝛeſẽ tem diem adhuc guſtentur fructus pꝛedi / cationum ſuaruz. Quinimmo ⁊ ſiqui poſt ipſum in officio pꝛedicandi clari ſunt habi ti vt fratres Joannes de capiſtrano:Jaco bus de marchia: Matheus de ſicilia: An/ tonius de botonto: Andreas de ſancto ge minio:Jodãnes de pꝛato:Jacobus de don⸗ zellis de bononia:Hereulanus de peruſio Franciſeus de treuio: Silueſter de ſenise Antonius de arimino: Michael de medio lano: Bartholomeus de arano: Antoniꝰ de vercellis: Seraphinꝰ de gaieta:Cheru binꝰde ſpoleto: Frãciſcꝰ de ſpoleto:Hiero nymꝰde floꝛẽtia.Oñicꝰde goneſſa: aco⸗ bus de gallio:ꝛomnes fratres minoꝛes in hoc genere dicendi famoſiſſimi ⁊ quicũq; alij etiam de alijs oꝛdinibus mendicanti/ um pꝛo maioꝛi parte conati ſunt imitari modum ⁊ regulaz atqʒ ſtilum ipſius ſan cti bernardini.Adhuc ⁊ multi ex hijs ſer mones illius populis pꝛonunciarunt qui fructus vberrimos pꝛoduxerunt.Ego eti tiam qui de bernardino et ſi incompoſite tamen non ſine deuotione pꝛecipua iſta re ferro omnem italiam luſtraui pꝛedicauiqʒ; 7 quadraginta annis euangelium ieſu chꝛi ſti bernardinum habui in ſtilo pꝛonunciã di necnon ⁊ ſcribendi patrem ⁊ pꝛecepto⸗/ rem.Et licet illum non viderim legi tamen ſermones ameniſſimos quos compilauit. Pꝛedicaui ⁊ illos quandoq; licet poſtmo dum alias ego confecerim. Quod vtiqʒ; non ex pꝛeſumptione ſed charitate ac ne⸗ ceſſitate tempoꝛum volui tentare. Nam ⸗ pꝛopter ſtudia humanitatis quibus iam completa eſt omnis italia ⁊ pꝛopter viro / rum doctiſſimoꝛum in qualibet ſacultate copiam ac etiam pꝛopter ſubtilitatem po puloꝛum qui quodammodo pꝛopter mul tarum pꝛedicationum frequentiam effecti ſunt curioſi conſulte viſum eſt mibi agere vt ſermones illos contexerem. Quare vt partem iſtam expediam concludo ꝙ ſan⸗ ctus Pernardinus fructuoſiſſime pꝛedi/ cauit. AQualiter deus honoꝛauit ſanctum ber nardinum in miraculis in canoniz atione: 7 in gloꝛia beata. ¶ apᷣ. 3, Ertia excellentia pꝛedicationis ſan voluit enim deus honoꝛare illu tri⸗ ici honoꝛe. p mꝰdẽ miraculoſe rutilationis. Cꝛſolẽnis canonizationis. Czʒꝰſuperne gloꝛiſicationis. Pꝛimus honoꝛ fuit miraculoꝛum ruti lantium. M n ͤlta equidem miracula viſa funt de ſancto iſto. Mam eo moꝛtuo in vi⸗ gilia aſcenſionis ieſu chꝛiſti: dum fratres eius ſocij in aquilano còuentu coꝛpoꝛe in rellula cum luminaribus ſolo dimiſſo ince derent vt capſa celeriter fieret in qua coꝛ⸗ pus illud reconditum ſenas trangpottalrtt NQuidam adoleſcẽs paſqualis nomie per multos annos claudus qui nec rectus in cedere poterat fed manibus reptãdo ibat: cuius genua carnoſa dura erant ⁊ tumida a ſpiritu ſancto inſt ratn ſic reptando vt potuit ad coꝛpus ſancti bernardini perue/ nit ⁊ deuotione inflammatus tetigit faci⸗ em eius:⁊a inde genus ſua cum fide infuſa mirabili cõmendans ſe ſancto viro.Mox in pedes ſurrexit ſãnus a liber ⁊ currendo cum lachꝛymis ⁊ clamoꝛibus exultatiõis t cti bemardini dicitur honoꝛatiõis. ad eccleſiam pꝛoperauit. Sentiũt omnes voces:vident liberum quem viderant vſu ambulandi pꝛiuatum. avirantfur:grati⸗ as referunt omnipotenti deo ⁊ ſancto ber nardino.Commouetur ciuitas tota et fit concurſus viroꝛum ac mulierum. Ciues vo coꝛpus ad eccleſiaʒ cum hymnis ⁊ lau dibus ⁊ armatoꝛum cuſtodia deferri faci⸗ unteſocijs atqʒ ſancti referunt ne theſau⸗ rum ipſis a deo datum inde amouere pꝛe⸗ ſumant.Nidi ego illum paſqualem et ſe⸗ cũ locutus ſum qui retulit omnia que nar rata ſunt. Eodem die iuuencula quedam nomine partia que menſibus pluribus in lecto iacuerat nec per ſeipſam poterat am bulare:patiebatur etiam vulnera quedaz que fiſtule dicuntur a medicis:audiens ſa natum paſqualem ſuppliciter expoſtula⸗/ uit ad coꝛ pus ſancti deſferri. Quo cum per ueniſſet oꝛationeqʒ facta incolumis redijt domum non ſoluz reſtituta viribus coꝛpo ris ſed etiam eodem inſtanti a fiſtulis per fecte ſanata. Hanc ego allocutus ſuʒ ⁊ pa rentes ac vicinos eius qui omnes affirma runt ſic eſſe vt expoſituʒz eſt. Sicilia de ſpo leto vxoꝛ nobilis viri franciſci non valens ſe monere de lecto cum ſic per plures an/ nos moleſtata fuiſſet: deducta ad coꝛpus ſancti bernardini reſtituta eſt optime ſani tati.Et hec omnia retulerunt multi ſpole: tini etiam ⁊ ipſa que pꝛima erat in eccleſia maioꝛe dum ibi vna quadrageſima pꝛedi caui.Alia mulier de populo que annis tri gintaſeptem omni vſu ambulandi pꝛiua/ ta extiterat ducta ad coꝛpus ſancti bernar dini mox ſanitatem adepta eſt. Hanc ego vidi ſanam ⁊ robuſtam ac ſi nullum antea malum paſſa fuiſſet.Sunt ⁊ alia iſtius ſã cti miracula multa vſq; in hodiernum di⸗ em. Ad ſacrum cuius tumulum frequen⸗ ter membꝛa languentum modo ſanitati: quolibet fuerint grauata reſtituunt᷑.¶ Se cundus honoꝛ quo deus honoꝛauit ſan/ ctum bernardinum dicitur ſolemnis cano nizationis. Fuit equidem canonizatus cum multa ſolemnitate ⁊ magniſicẽtia pꝛe ceteris quos vidimus canonizari. Nam tempoꝛe meo eugenius quartus canoni ⸗/ zauit ſanctum nicolaum de tolentino. a zatiot nque acmun hono⸗ auun patmna aureola unus ſormon cß Gge llüte d ghod. Hiawe nenon eren ment Gum conn lüidi⸗ d. mnes ntpſa grati llo ber aetſt Ciues is 4lan miſfaß ſbebu) gepte/ me k⸗ guener edam iusin TNt em edez ns 6 ſmla/ nper ccit po⸗ 8N z4 firne deß ralens s en/ ipos Ne ſi iſoe ceceſs upreti nnisn lpins/ ibenoce. mnec nont us ſi umndi/ guen/ mnuan (804 iiſan/ is . Nizems inupu ⸗En non/ ba Eucep lixtus tertius ſanctum vincentium ⁊ ſan ctum oſimundum. Pius ſecũdus ſanctà catherinam de ſenis.Sixtus quartus ſan ctum bonauenturam. Et nicolaus ꝗntus ſanctum bernardinum. Sed in canoniza/⸗ tione iſtius multa cõcurrerunt faciẽtia ad gloꝛiã eius:videlicet annus iubileus quo ex omnibus chꝛiſtianoꝛum partibus mul titudo maxima conſiuebat ad vꝛbem. Et dies pentecoſtes feſtum vtiqʒ ſolemniſſi/ mum.Et generale capitulum fratrum mi noꝛum in quo conuenerunt vltra quinqʒ milia fratrum.Et ego de ipſo poſt canoni⸗ sationem ſermonem ad populum habui in quo concurrerunt multa milia viroꝛum ac mulierum. ¶Tertius honoꝛ quo deus honoꝛare voluit ſanctum bernardinuzʒ di citur ſuperne glincationis. In celeſti nãqʒ; patria vltra eſſentiale pꝛemiuʒ coꝛonatur aureola que debetur doctoꝛibus de qua di ximus in opere de laudibus ſanctoꝛum in ſermone de ſancto petro martyre. Sicere itaq; poſſumus illud pſalmiſte. Magna eſt gloꝛia eius:magna vtiq;ʒ in eccleſia mi litãte: malg in eccleſia triumphãte.Qua/ re conuenienter de ipſo reſerre poſſumus quod de paulo pꝛimo heremita in ſua vita Hieronymus ſcribit. Si mihi inquit lectio nem optione dominus dignaretur conce/ dere magis eligerem tunicam pauli cum meritis eius:ita ⁊ ſancti bernardidi qᷓ; re.⸗ gum purpuras cum gemmis ſuis.Depꝛe cemur ergo deuz celi vt per merita tã ti ſã eti dignos efficiat nos ſua gra.Et tandem ad vitam perducat eternam Amen. ſeſto annũciationis virginis glioſe. ermo quinquageſimus quintus. Mgreſſus an gelus ad eam dixit. Aue gra/ tia plena dominus tecuz bene mulieribꝰ. Scribuntur hec ver ꝛimo. c. ⁊ in euangelio preſẽtis ſolẽnitatis.Cogimur hodierna die ex gra titudinis debito piſſimam virginem geni tricem dei quibus poſſumus extollere lau dibus.Ipſa nanqʒ pacem attulit mundo quam perdiderat inobediẽtia pꝛothoplau 1538 ſtoꝛum humanumqʒ genus ſuo reconci/ liauit actoꝛi. In vtero etenim ſuo ſacratiſſi mo virginali deus pꝛo nobis factus ho/⸗ mo noſtram aſſimendo naturam:inucete/ ratam per tot annoꝛum milia iram depo/ ſuit.Et vt inquit Auguſtinus in ſermone qui legitur in vigilia epiphanie.Sola hec virgo ſingularem gratiam ſumme diuini tatis accepit.Soli donatum eſt vt in illa ⁊æ de illa rerum omnium creatoꝛ miſericoꝛdi ter crearetur. Inſtitutoꝛ feminarum ſine ſemine conciperetur ⁊ deus ſine initio na/ tus initialiter naſceretur. Hec ille.Cum er go tot inaudita miracula in annunciatio⸗ ne eius ſint celebꝛata cuius feſtum colitur hodie a cunctis fidelibus equum eſſe ar⸗ bitratus ſum in pꝛeſenti ſermone de ipſa virginis gloꝛioſe annunciatione aliqua di cere.He qua tria myſteria ꝓponimus con templanda. CBy di angelice miſſionis. Cꝛm angelice apparitionis. C3 angelice ſalutationis. Auare a 5 miſſu 7 quo tempoꝛe ⁊ ad quem locũ. Et in quo actu erat tunc beatiſſima virgo:ſcilz actio nis vel contemplationis. Cap. Ppm. Rumum mrſterium contemplan/ dum de annũciatione virginis bñ dicte dicitur angelce mſſonis zn quo de miſſione illa quatuoꝛ ſunt conſide randa. CBiueſt congruitas. Cꝛmtempozalitas. Czmlocalitas. Cαactualitas. Eerimum quoh eſt conſiderandum dici tur congruitas.vbi queritur. An congrue fuit angelus ad virginez miſſus. Et dimiſ ſis rationibus illis quas enarrauimus in ſermone de annunciatione in opere de lau dibus ſanctoꝛum: adhuc ſuperaddemus tres alias quas ponit Albertus magnus in opere quod compoſuit ſuper miſſus eſt Birati dicitur regſitionis. Cnaugmeétationis. C 3 illuminationis. VP:ima ranio quare congrue ad vir⸗ d virgineʒ miſſus eſt angelus KM ginem miſſus eſt angelus dicitur requiſi/ tionis: vt ſcilicet requireretur eius conſen fus. Maz in myſterio incarnationis quod dam matrimoniuʒz ſpirituale factum eſt in ter deum 7 bumanam naturam. Einde Hꝛegoꝛius in Homelia exponẽs illud qᷣ Chꝛiſtus dixit Mathei. 22. c. Simile eſt re gnum celoꝛuz homini regi qni fecit nupti as ſilio ſuo ait. Deus pater filio ſuo tũc nu ptias fecit quando ipſum nature humane coniunxit. Hec ille.ꝗ Hec autẽ natura erat a virgine aſſumenda. Ideo in iſto ſummo matrimonio cõſenſus virginis tanqᷓ;ᷓ ſpõ ſe fiende requirendus erat.ſ Nam vt ſcri bitur extra de ſponſalibus in c: Tua nos. Sine conſenſu cetera nequeunt fedus per ſicere coniugale.Et ideo decuit mitti ꝗ hoc annunciaret ac requireret conſenſuʒ virgi nis. ¶ AUnde in figuram huius ſcribit᷑ DOe⸗ neſis.24. ꝙ pꝛocuratoꝛ abꝛahaʒ heliezer miſſus ab abꝛabam qui interpꝛetatur pa ter multarum gentium de terra pꝛomiſſio nis ad pꝛocurandam vxoꝛem ſeu deſpon/ ſandam fſilio ſuo in aram rebeccaʒ pulcher rimam virgineʒ ⁊ incognitã viro ad aqua rum ſontem repertam ſubito eam in ſpon ſam yſaac diſpoſuit aſſumere. Pꝛius ta⸗ men q; hoc faceret queſitus eſt aſſenſus eius quem expꝛimens clare facta ſponſa. Iſte pꝛocuratoꝛ fuit archangelus gabꝛi 2 tos paueret affatus: quod in ea operandũ erat a ſpiritu ſancto:colloquio diſcit angeli el miſſus a deo patre de terra pꝛomiſſiõis ſcilicet celeſti patria.i¶ At enim dicitur in glo.in.c. Mꝛocuratoꝛ. de pꝛocuratoꝛibus ho. 6. M.atrimoniũ còtrahi poteſt per pꝛo curatoꝛem.vt patet.32.q.ꝛ.c.HNonoꝛãtur. TExtra de conuerſione coniugatoꝛum,cꝰ. Ex parte.ſ Extra qui clerici vel vouentes c. Neniens.ff.de ſponſalibus.l.Sufficit.⁊ Lvltima.Et.ff.de ritu nuptiarum.l. Mορ , lierem. ¶ Omnes enim contractus qui cõ ſenſu contrahuntur inter abſentes cõtra/ huntur.ff. de contrabenda emptione.l.pᷣꝰ GS. Eſt autem.¶ Et ſi obiceretur quia in ma trimonio contrahbendo debet eſſe ↄſenſus coꝛdis ⁊ oꝛis:vt/pbat᷑ in.c.pᷣ.extra de ſpon ſa.duoꝛuz.ſ Reſpondetur ꝙ ſatis dicitur oꝛe conſentire qui per pꝛocuratoꝛem con⸗ ſentit. De regulis iuris.c. Qui per alium. . de regulis iuris.l.Quod iuſſu alterius. Aeniẽs ergo angelus in mũdũ iuenit pꝛe ceteris virginem pulcherrimam mente et coꝛpoꝛe ad ſontem aquarum viuentiũ gra tiarum ⁊ diuinoꝛum eloquioꝛum que etiã ſua liberalitate ipſi angelo nuncio deſpon ſationis ſitienti ſalutem humanaʒ ⁊ came lis eius ideſt hominibꝰ qui ab angelis di · rigebantur ⁊ cuſtodiebantur potum dedit ſatiſſaciens deſiderio angeli cum nunciaſ⸗ ſet aduentus ſui cauſam ⁊ miſſionis:vt ſci licet eam deſponſaret filio dei cum conſẽſit dicens. Ecce ancilla domini ⁊c̃.Et tunc cõ tractum eſt matrimonium.Et verbũ caro factum eſt. ¶ Secũda ratio quare cõgrue ad virginem miſſus eſt angelus dicit᷑ aug mentationis:vt ſcilicet eius meritum aug mentaretur: 2 hoc in credendo nũcio.Cuzʒ enim aliquid nunciatur credendum quan to illud eſt magis arduum ⁊ longe ab hu⸗ mana operatione vel ab vſu nature tanto magis quis meretur aſſentiendo ad credẽ dum.Et quia maxime arduum ⁊ inuſitatũ erat virginem concipere ⁊ deum hominez fieri. Jdeo aſſentiens huic rei ſibi nũciate augebatur ⁊ meritum. ¶ Pꝛopterea ingt Leo papa in ſermone de natiuitate chꝛiſti Virgo regia dauitice ſtirpis eligitur que ſacro grauidanda fetu diuinã humanãqʒ pꝛolem pꝛius conciperet mente qͥ; coꝛpo⸗ re. Et ne ſuperni ignara conſilij ad inuſita co. Hec ille.ſꝛ ꝛugmentatuʒ eſt virginis meritum in aſſentiendo nuncio cuʒz ait. Fi at mihi ſᷣm verbum tuum.Stabat tota ce leſtis curia expectans reſponſum ſuũ.Cla mabãdãt omnes patres in lymbo illud Vſa⸗ ie. S. Roꝛate celi deſuper ⁊ nubes pluat iuſtum. Aperiatur terra ⁊ germinet ſalua⸗ toꝛem.Aperiatur ſcilicet terra virginalis in coꝛde per conſenſum in coꝛpoꝛe per vo⸗ cale verbum dicens.SFiat mihi ſ̃m verbuz tuum:a germinabit ſaluatoꝛem chꝛiſtum. ¶3augmentatum eſt meritũ virginis deo ſe tota humiliãdo cũ dixit. Ecce ancilla dñi non mater vel ſilia aut ſponſa ſed ancilla. CTertia ratio quare congrue ad virginez miſſus eſt angelus di illumiatiõis vt itus ex illuminaretur. Fuit eniz illuminata in potenti ſionen paſoutt Oſtendita mmtmun ſcumm pmnitura eretvte ſſedli 6. Jl ſclliccti quas m lorumi 6obonn gitatior ſeruida litenob aotem lectum: nooper rarar bertas inuen⸗ intelli, ſump toꝛipn mißte⸗ fitue ſa modun⸗ hoc ad adeo. cunde lo.A je (cre⸗ (oreſ⸗ (pun fomune letpen ntſe . Mllipe Nunten unn uſcen N nſore honin lend ibente nmente a gentüge nque ei dodeßon 1cane mngclodi⸗ Mumdedt nnunoh oniszptſt mconſeſt Ettoncch abüͤ an co Nicl ag imnang iao C; moven abhu/ elano lardi ütaru wie; cate Nea ingt nechiti itur goe maniq; Pco/ Ainoſin Nhermtl ſcitangil twrons potentijs ſenſitiuis per allocutionem ⁊ vi ſionem angeli.Si enim angelus apparẽs paſtoꝛibus cum magna claritate ſe illis oſtendit ad annunciandum chꝛiſtum na/ tum: multomagis credendũ eſt apparuiſ ſe cum magno ſplendoꝛe virgini que eum paritura erat. RNon luce qua oculos offen deret vt offenditur aſpiciens in ſperam ſo lis:ſed luce reſiciente viſum ⁊ omnes ſeẽn/⸗ ſus. Illuminata eſt in potentijs medijs: ſcilicct imaginatiuis ⁊ cogitatiuis: circa quas multum operatur miniſteriuzʒ ange loꝛum in purgando fantaſmata ⁊ ſuggerẽ do bonas imaginationes.Quas auteʒ co gitationes ſanctiſſimas q;altiſſimas: q; ſruidas erga diuina haberet ipſa ſola no uit:nobis autem incognita ſunt.Quantũ autem ad vltimas potentias ſcilicet intel lectum ⁊ voluntatem per inſpiratione, de us operabatur qui ſolus in voluntate ope ratur ⁊ anime illabitur. ¶ Unde dicit Al/ bertus. Beus eſt in hac miſſione negocij inuentoꝛ per ſeipſuz ſalutationis dictatoꝛ intelligentie inſpiratoꝛ ⁊ mentis ad conſẽ ſum pꝛouocatoꝛ modi executionis expoſi/ toꝛ:vnde angelus requiſitꝰde modo tranſ miſit eam ad ſpirituʒ ſanctum dicẽs. Spi ritus ſanctus ſuperueniet in te qui ſeilicet modum docebit ⁊ ſeruabit: vnde nihil in hoc ab angelo illuminationis accepit ſed a deo. ¶ Secundum quod eſt conſideran dum de miſſione angeli dicitur tempoꝛali tas. Quo.ſ. tempoꝛe facta fuit milſſio illa. Et hoc triplici reſpectu. ᷣ reſpectu anni. Cꝛureſpectu menſis. zoreſpectu diei. CPꝛimo videndũ eſt quoto anno ab ini tio mundi miſſus ſnit ad virginem ange⸗ lus ⁊ verbum caro factum eſt.Et m HBe dam ⁊ ſeptuaginta interpꝛetes. Ab initio mundi vſqʒ; ad incarnationem chꝛiſti flu / xerunt anni quinqʒmiliq nonagintanouẽ Ita ꝙ in ſexto millenario incarnatus eſt chꝛiſtus:vt ſicut die ſexta in creatione mũ di ſoꝛmatus fuit homo qui lapſus eſt: ita in ſexto millenario ſoꝛmaretur homo qui hominem lapſum releuaret. C Secundo videndum eit: quo menſe angelus venit S59 ad virginem.Et ſancta tenet eccleſia ꝙ de menſe marcij qui erat ſextus menſis a cõ ceptione ioannis baptiſte:vt dicitur Luce 1.c.Et apte in ſexto menſe a ioannis con/⸗ ceptu dicitur miſſus angelus ad nuncian dum chꝛiſti incarnationem. Quia lex ⁊ p-⸗ phete ideſt vetus teſtamentum vſq; ad io annem continent quinq; mundi etates. ¶ Pꝛim ab adam vſqʒ noe.ſ Secundaʒ a noe vſq; ad abꝛaham. Tertiã ab abꝛa ham vſqʒ; ad dauid. ¶ Quartam a dauid vſqʒ ad traſmigrationẽ babylonis.ſQui taz a tranſmigratione babylonis vſq; ad chꝛiſtum in quo inchoatur ſexta etas:cu⸗ ius finem deus nouit. Eſt autez ſenarius numerus perſectus ſigniſicans perfectio/ nem gratie quam chꝛiſtus adduxit.iden ſis autem marcij eſt tempus veris quo ter ra ſicca ⁊ indecoꝛa pꝛopter frigus reuiui: ſcit in herbis floꝛet in arboꝛibus letat᷑ aui um concentu abundat in humoꝛibus. Et quia per incarnationem chꝛiſti renouatio fienda erat in humano genere quod olim pꝛopter frigus peccati erat aridum gratia indecoꝛum quia ſine virtutibus: reuiguit in bonis cogitatiõibus:refloꝛuit in ſãctis affectionibus:augmentatum eſt in ſãctis doctrinis:letatũ ex pꝛemijs:ideo apte hoc menſe angelus miſſus eſt. ¶CTertio vidẽ/ dum eſt de die qua angelus miſſus eſt.Et communiter tenetur ꝙ fuerit.2. dies mar cij ⁊ feria ſexta. In qua ſᷣm Franciſcum de maronis in ſermone de annũciatione mul ta referuntur ſolemnia facta.ſEt pꝛimum quia adã fnit de limo terre ſoꝛmatus.ꝛm quia eua fuit de eius coſta educta. ſ ʒ qꝛ ꝛimus martyr ⁊ virgo abel fuit coꝛona⸗/ tus ſm Auguſtinuʒ quia tali die fult a fra tre perẽptus.ꝗ ꝗquia melchiſedech pa/ nem ⁊ vinum obtulit in ſacrinciuzʒ in ſigu ra domini noſtri ieſu chꝛiſti qui ſactus eſt ſacerdos in eternum pᷣm oꝛdinem melchi⸗ ſedech.nquia abꝛabam voluit immo/ lare filium ſuum pꝛopter diuinum pꝛece⸗ ptum perficiẽdum.ſꝙquia beatus ioan nes baptiſta iſta die ſuit natus vt patet qꝛ ſemper currit eadem die eius natinitas et virginis annũciatio.ſ ⁊ quia tali die bea tus petrus fuit a vinculis abſolutus.⁊8* quia beatus iacobus fuit ab herode inter fectus. n quia chꝛiſtus fnit paſſus pꝛo redemptione humani generis. x quia fuit a magis in pꝛeſepio adoꝛatus. xi quia latro ad miſericoꝛdiaʒ fuit receptus. qnm ꝗquia angelus ad virginem miſſus. ¶ Be hoꝛa vo n angelus ad virginem miſſus eſt licet ſit nobis incerta:tamẽ ſᷣm Albertum conuenientioꝛ videtur fuiſſe in oꝛtu ſolis.Dicit enim ꝙ circunſtantie nũ ciantis debent expꝛimere pꝛopꝛietatẽ nun ciati pm Dionyſiũ.cũ annunciet angelus iſte ipſam incarnationem cum pꝛopꝛietati bus ſuis. Ala autem ſic oꝛtus veri ſolis ſu per terram illuminantis omnem hominẽ venientem in hunc mundum:quod tẽpus ſcilicet manæ eſt initium diei ſine pꝛeiudi/ cio credi poteſt ꝙ hec annunciatio ſit ſacta in oꝛtu diei. Ad qdð facit quia opus crea tionis cepit a luce:vt dicitur geneſis pᷣmo cum dixit deus:fiat lux.quod videtur fuiſ/ ſe in pꝛincipio diei artificialis.Ergo multo foꝛtius opus recreationis quod eſt nobili us. In incarnatione enim incipit dies gra tie. Omnis autem dies artificialis incipit a luce qui ſcilicet eſt ab oꝛtn ſolis vſqʒ ad occaſum ſuper noſtrum emiſperium. Bi/⸗/ es etiam naturalis qui eſt vigintiquatuoꝛ hoꝛarum compꝛebendens noctem in vete ri teſtamẽto inchoabatur a luce ſcilicet in mane.Et ideo decens fuit ꝙ recreatio que eſt per gratiaʒ inchoaret a luce. C QMuod autem dicitur Sapientie.is.c.DHum medi um ſilentium tenerent omuia ? nox in fuo curſu medium iter haberet omnipotẽs fer mo tuus domine ideſt filius a regalibus ſedibus venit.ergo videtur ꝙ annuncia⸗ Lio iſta ſacta fuerit media nocte. Reſpon det Albertus ꝙ non intendit fapiens ibi notare tempus ſeu hoꝛam incarnationis: ſed ſtatum eoꝛũ quibus venit qui omnes vna cathena tenebꝛarum erroꝛum ⁊ vicio rum erant compediti. Angelus autem ma gis debuit nunciare ⁊ ex hoꝛa nunciatio⸗ nis deſignare pꝛopꝛietatem ⁊ effectum in carnationis ſcilicet initium ſeu oꝛtum ve⸗/ ri ſolis potius qᷓ; ſtatuʒ eoꝛum quibus oꝛ tus eſt. Mec etiam in veſpere ideſt ſero de⸗ buit nunciare ſigniſicãs ſinem ſeculi ideſt 5 ſextam etatem in qua incarnatus eſt quia tempus non nunciabat incarnationis. JS enim illud fuerat nunciatum per gabꝛie/ lem danieli ſcilicet ipſam tunc ſfendam in⸗ carnationem. ¶Si autem diceretur coõ uenientioꝛ videtur hoꝛa in meridie: ex ꝙ abꝛahe ſtanti in oſtio tabernaculi in fer noꝛe diei ideſt in meridie apparuerunt an/ geli nunciantes conceptum iſaac qui fuit figura chꝛiſti.Illa etiam hoꝛa ſcilicet nona chꝛiſtus expirauit in cruce per cuius mo? tem redempti ⁊ illuminati fumus. In me ridie etiam ſole exiſtente in altiſſimo poli maximum caloꝛem generat fuper terram. Maximum autem caloꝛem ſue dilectiõis oſtendit deus mittendo filiuʒ ſuum in mũ dum. Ergo illa debuit potius nunciari. ¶NReſpondet Albertus ꝙ abꝛabam de ſignat feruentem affectum patrum anti⸗/ quoꝛum quem babebant ad iſtam incar/ nationem fiendam. Sed angelus non ad hoc miſſus fuerat nunciare ideſt deſideri um patrum ſed impletionem ? initium i: luminationis.Qd autem hoꝛa paſſionis fuerit meridies ſacit ad pꝛopoſitum videli cet:quia ſicut ſole mundi materiali ad oc⸗ caſum tendente congruebat verum ſolem chꝛiſtum mundum relinquere quo ad vſũ vite humane.Ita congruebat ꝙ ſole ma: teri ali oꝛiente ſcilicet in pᷣncipio diei ſimul oꝛiretur ab intra verus ſol inſticie chꝛiſtus deus noſter per incarnationem. Et licet in opere redemptionis charitas monſnare⸗ tur in ſummo.Opus tamen incarnatiõis ſine paſſione non fuit opus redemptiõis. vnde lʒ incarnatio magis in ſe eſſet q́; paſ ſio:tamen magis monſtrata eſt charitas in paſſione.Ergo non fuit ſummum quod recepit augmentũ. vnde charitati oſtenſẽ in incarnatione facta eſt additio 'm demõ ſtrationẽ exterioꝛem in paſſione per quazʒ charitas vltima eſt in oſtenſionis ꝑfectiõe Et ideo in meridie paſſio magis q;ᷓ icarna tio ↄgruit fieri.Hec Albertus. Sʒ Frãci ſcus de maronis in ſermone de annũciatio ne virgis opinãdo dicit.ꝙ angelus appa ruit virgini hoꝛa cõpletoꝛij colloqns cũ es vſq; ad mediã noctẽ qꝛ in fine vᷣboꝝ eius virgo pꝛebuit aſſenſum:ob quod illa hos Hirgoe⸗ ſigno4 ſtmnſſta medun/ ſtaſde tilltus. thorte (b Cnq⸗ Cc ditill ter ſi tum? nem dñs reain annti eibh. ilud lſttera gentian monv kamre ingal ctis ii ſuntan ingelie lasgn nunic tnseſ. tium. temin fBa hanſn batſin göem lat ina taoſal itſign Nepota rüſnig in ut uimei lgeſtqn nonis Fi 1 gabree/ mdamin, urg li:ereo gallinſer uennten⸗ gegni ſii licaront Cuins e ns, Pne üino wl rtenan. edllecnös uminmi nuncian. ban de n ann/ nincar/ non ad deſideri omü aſtonis umnici gladoc/ n ſölen oad pi lema dafimul cchriſus Llicatin nonirue, ammanos ſaiiſt nchaniung vro omn 4 uaz virgo conſueuit pulſntibus eâpanis pꝛo ſigno a fidelibus ſalutari que hoꝛa cõgru it myſterio incarnationis ſecretiſſimo quia media nocte omnia ſilent. Tertium qð̊ eſt ↄſiderandũ de miſſione angeli dicit lo/⸗ calitas.ad quẽ.ſ.locũ angelus miſſus eſt. 4 hoc tripliciter. q tum ad ꝓuinciam. 2 oqtum ad ciuttatem. TBumn ad habitaculũ. Piꝛimo q́;tum ad ꝓuineiam Zucas di cit illam fuiſſe galileam. In qua conuenic ter facta eſt annunciatio chꝛiſti pᷣm Alber tum ⁊ ꝓpter ſactum quod fiebat ⁊ ꝓpter fi nem per quem fiebat. Incarnatus eni fuit dñs vt iudeos ⁊ gẽtiles ſaluaret. Mꝛopte rea in regione que ab vtriſqʒ habitabatur annunciari ⁊ concipi voluit.Qò aũt in ga lilea habitarent gentiles ⁊ indei patet per illud Yſaie.9.c. Pꝛimo tempoꝛe alleuiata eſt terra ʒabulon ⁊cc.trãſioꝛdanem galilee gentium.vbi dicit Nicoꝰ de lira ꝙ rex ſalo mon vt ſcribitur tertij regũ.o.c.dedit havy ram regi tyri qui erat gentilis.xx. oppida in galilea. ¶ Albertus vero dicit: ꝙ du/ etis iudeis in captiuitatẽ in niniuem miſſi ſunt a rege multi gentiles ad habitanduʒ in galilea ⁊ ſic mixti erant gentiles cum iu deis qui remanſerant.Et ſic in regione cõ muni concipi voluit qui pꝛo omnibus na tus eſt. Non enim iudeoꝝ deus tm̃ ſed gẽ tilium.¶ Itẽ regio illa ſuo nomine ꝓpꝛieta tem incarnationis pꝛopꝛijſſime expꝛeſſit. Galilea enim interpᷣtatur reuelatio ſeu tranſmigratio. In hac aũt nũciatione ſie⸗ bat ſumma ſecretoꝝ reuelatio qñ verbum qd erat in pᷣncipio apud deum ⁊ lucẽ habi tat inacceſſibilẽ caro factũ eſt.Et vidit oĩs caro ſalutare dei nr̃i:qui libꝛũ aperuit ⁊ ſol uit ſignacula oĩia ⁊ quecũqʒ; audiuit a pa⸗ tre nota fecit nobis.ſ Similx᷑ ⁊ hic fiebat trãſmigratio maxima:qꝛ de igrantia in ſci entiam:de culpa ad gram:de vmbꝛa in ve ritatẽ:de auſteritate in benignitatẽ: de ſer uitute in libertatem:de timoꝛe in amoꝛeʒz: de grauitate in leuitatẽ.Et diuinitas tranſ migrauit in humanitatem que maxia trãſ migratio fuit:qꝛ in ea pᷣmũ ad vltimũ trãſ migrauit in vnã perſonã.Nec obſtat ſi di/ 160 catur ꝙ iudeis chꝛiſtus ꝓmiſſus eſt.Ergo ibi in iudea concipi debuit.ſalſum eni hoc eſt quia ⁊ gentibus vt patet per ꝓphetas pꝛecipue Yſaiam. Sed bene ꝓmiſium eſt ꝙ de eoꝝ ſemine chꝛiſtus naſceretur quod eis ſolutuʒ eſt.Et ſic ſalus ex iudeis eſt oꝛi ginaliter: ſed non ꝓpter eos. C Secundo q; tum ad ciuitatem clan eſt quia nuncia tus eſt in ciuitate nazareth quod etiã non vacat a myſterio:quia interpꝛetatur flos. Sicut aũt diuine generationi ita ⁊ huma/ ne aſſimilat᷑ generatio floꝛis de floꝛe.Flos enim pullulat de vno ⁊ in decoꝛe eſt cum ſpe vtilitatis in fructu. Similiter ſᷣm diui/ Ram generationem pꝛocedit filius de vno ſ.patre qui eſt in celis ſine matre.Et ſᷣʒ ge nerationem humanam de vna.ſ.matre in terris ſine patre.vnde ipſe ſpõſus eccleſie ait in canticis.Ego flos cãpi. Bene ergo in naz areth conceptus fuit qui ſicut flos de floꝛe ſine mixtione de vna matre ſaluo virginitatis decoꝛe ⁊ matris vtilitate pꝛo ceſſit. ¶Tertio q;tum ad habitaculũ iniſ ſus fuit angelus ad domũ vbi habitabat beata maria.dicit eni Lucas. Ingreſſus angelus ad eã.ſ.in oſtiũ domꝰ ſue.¶ Sed videtur ꝙ iſta annũciatio potiꝰ debnit fie ri in tẽplo.Qꝛ dignioꝛ opatio fieri debet in dignioꝛe loco. vñ oꝛo que eſt opus valde dignũ qꝛ cũ oꝛamus loquimur cũ deo fſit coiĩter in tẽplo:vnde ⁊ Chꝛiſtus dixit ada thei.ꝛi.Scriptũ eſt:domus mea domꝰoꝛo nis vocabit᷑. Sed iſta annunciatio ⁊ conce ptio xpᷣi fuit digniſſima operatio. Ergo fie ri debuit in tẽplo.ſ Conceptio etiã Joãnis baptiſte fuit nunciata in templo: vt patet Luce pᷣ̊.c. Ergo multomagis iſta que fuit ſine comparatione dignioꝛ.C Ad hec re⸗ ſpondet Albertus ꝙ locus non ſanctiſicat hominẽ ſed homo locũ:vt dicit Criſoꝰ di. Ao.c. Multi.Dignioꝛ ergo locus eſt ĩ quo habitat maioꝛis dignitatis et ſanctitatis perſona ⁊ in quo exercetur perfectioꝛ ope ratio.Erat ergo digniſſima habitatio i ter ra illa in qua habitabat digniſſima ⁊ ſan⸗ ctiſſima creaturarum: quam ipſe ſanctus ſanctoꝛum ſemper inhabitauit nunquam ſola reliquit: quam multitudo angelo: rum frequentauit. Exercebatur etiam ibi in nobiliſſima operatione ſcilicet eontem/ plationis oꝛationis deuotionis vt dicemꝰ Dignius ergo oꝛatoꝛium iſtud qᷓ; illud iu daicum in quo fiebat thauroꝛum vitulo/ rũ mactatio thuris icenſatio.Fiebat itaqʒ iſta annũciatio ⁊ incarnatio in loco digniſ ſimo in tẽplo ſcilicet ſacratiſſimo vteri vir⸗ ginalis.vnde canit de ea eccleſia.Zemplũ domini ſacrarium ſpiritus ſancti.ſ Et bea tus Bernardus ait. Hon fuit locus digni oꝛ vtero virginali.Et quia dicit ingreſſus ad eam inquit Albertus. Credimus ange lũ clauſis ianuis domꝰ ad eã itraſſe et hoc potuiſſe pꝛopter nature ſue ſubtilitatem ⁊ aſſumpti etherei coꝛpoꝛis qualitateʒ. confirmat Bernardus ſuper Miſſus eſt dicens. Non fuit difficile angelo per clau⸗ ſum hoſtium intrare penetrare ad abdita virginis qui vtiqʒ ex ſubtilitate ſubſtãtie fue hoc habet in natura ꝙ nec ferreis ſe⸗ ris eius arceatur ingreſſus quocunq; ſu/⸗ us eum ferat impetus. Angelicis eniz ſpi ritibus parietes non obſiſtunt ſed cuncta illis viſibilia cedunt ⁊ ſolida ⁊ ſpiſſa pene trabilia ſunt eis ⁊ peruia.ſ Suſpicandu igitur non eſt ꝙ apertum hoſtium ange lus inuenerit virginis cui nimirum in pꝛ poſito erat frequentias hominum fugere: vitare colloquia ne vel oꝛanus ſilentium pꝓturbaret.Clauſerat inqᷓ; ſuper ſe illa ho ra habitaculum ſuum pꝛudentiſſima vir/ go ſed hominibus non angelis.Et ſic po/⸗ tuit ad eam intrare angelus ſed nulli ho/ minum facilis patebat acceſſus. Hec bea tus Bernardus. ¶ Quartum conſiderã dum de miſſione angeli ad virginem dici/⸗ tur actualitas. In quo ſcilʒ actu erat bea/ ta virgo quando ad eam miſſus eſt ange⸗ lus.Et reſpondet Albertus ꝙ erat in actu contemplanionis. Nam ad contemplatio nem pertinet quod dicitur in ternis. Sede bit ſolitarius a tacebit ⁊ leuabit ſe ſupꝑ ſe. Dicit enim philoſophus ꝙ anima ſeden/ do ⁊ quieſcendo fit pꝛudens ideſt ſapiens. Sed beatiſſima virgo in concipiendo dele bat fieri virgo pꝛudentiſſima ⁊ mater ſapi entie. Ergo congruebat ei ſedere mente et quieſcere quod fit per contemplationem. Cum etiam dominus appꝛopinquaret in illo myſterio beatiſſime virgini deſcenden do ⁊ ipſa debuit obuiare ei aſcendendo:ſ licet eleuando ſe ſuper ſe per cõtemplatio nem ſᷣ̃m illud Amos.A.c. Pꝛeparare in occurſum deo tuo. Nam nobiliſſima ope/ ratio fuit cõceptio filij dei.Ideo debuit ſie ri in nobiliſſimo ſtatu qui eſt ſtatus con⸗ templationis. ¶ Erat ergo beatiſſima vir⸗ go in iꝑſa annunciatione ⁊ conceptione in ſummo contemplationis aſſenſu tota per dilectionem in deum tranſfoꝛmata. ¶ Et HBeda ſuper illud Zuce.xi.c. Beati ꝗ au⸗ diunt verbum dei dicit. Hoc in loco beate dei genitricis excellentia commendatur: quia in tanta ſpeculationis cuſtodia domi no famulabatur ꝙ ipſius humilitati ⁊ ſan ctitati nullus ſanctoꝝ cõparatur. AQualiter angelus apparuit virgini in aſſumpto coꝛpoꝛe in ſoꝛma humana ⁊ eta te iuuenili ⁊ veſte clara et locutus eſt voce ſenſibili. ¶Lap̃. 2m. Ecundum myſterium contemplan dum de annunciatione virginis di citur angelice apparitionis. Circa q conſideremus angeli apparétis qtuo⸗ 2ditiones. Cretatis. ʒeclaritatis. CAllocutionis. Pꝛima conditio conſideranda dicitur ſoꝛme.Apparuit enim angelus virgini in ſpecie coꝛpoꝛali quazʒ ipſe aſſumpſit ex ae re condenſato. Et magis apparuit in ſoꝛ⸗ ma humana qᷓ; in alia ſoꝛma coꝛpoꝛea ſʒ Albertum quia virgo ſenſibiliter ab ange lo illumin ari debuit. Illuminatio autem ſenſitiua ad cognitionem fit mediante lo⸗ cutione.Ergo medium illuminationis de buit eſſe locutiuum.Sed nullum ſenſiti / uum eſt locutiuum niſi homo.Et ideo de⸗ cuit vt ipſe in ſpecie himana nõ in alia ap pareret: vt ſicut nobiliſſimum intellectum erat quod illuminabat eam interius ſcilz deus ſic nobiliſſimum eſſet inſtrumentuʒ per quod illuminabatur exterius ſcilicet ſpecies humana.Et hec ſoꝛma humana fuit in ſexu virili quod patet ex vbis Am bꝛoſij dicentis ſuper Lucam. Trepidare virginum pitg lere⸗ diate erno ſpe⸗ ſceme Tant nub?, ſlaui Iunte⸗ ad .Die Pon kiond ma⸗ pini gorn/ Adii lusfe Goi Gr ros! ſise pare lum⸗ ſen angel ſenli ingge kerpn heffee fuitne dilini Nilide n 1 h nsdes Cnuen niz Prorn Gdin luſho⸗ hin NS ſeee detenten lenphan⸗ Parore in inacpe/ buit ſe Ans n, ſimani/ Plonein waaper nn. ſe aigen co bene nendaur Ddiadont lianitin ſpiniin atet ſtroce nplan Gns N 8,L nsne ud niguin ppſta Ut Otpoet ſrabt io MN dianebl NtonisN ſeniil rickode/ naliaay dllecun ius ſel⸗ umenn; s ſelin bumm zbiol Dehicn virginum eſt ⁊ ad omnes viri igreſſus pa uere ⁊ omnes viri affatus vereri.Qõò ideo dicit quia euangeliſta ait ꝙ turbata eſt in ſermone angeli quia ſpeciem viri habebat ¶ Patet etiaz hoc ex eo quia de ſimilibus idem eſt iudicium vt dicitur in gloſa in.c. Tranſſato ſacerdotio.Extra de conſtitutio nibꝰ.ſEtin.c.Inter coꝛpoꝛalia.Et de tran ſlatiõe epiſcopi et electi.ſ Et in gloſa in.c. Inter ceteras.Extra de reſcriptis. Et ex/ ta de electione in.c.Dudum. Et di. A.c. Deniqʒ.¶ Et di.ꝭ.c.Ad eius. ¶ Et pᷣʒ.q.3. c.Siquis obiecerit. ¶ Et.ff.de legibus.cꝰ. Non poſſunt.In ommbus autem appari tionibus angeloꝛuʒ figuratiuis huius an nunciationis angeli apparuerunt in ſoꝛ/⸗ ma viroꝛum:vt quãdo apparuerunt tres viri ideſt angeli abꝛahe. Geneſis.is.c.er⸗ go ⁊ nunc angelus apparuit in ſpecie viri Additur ⁊ alia ratio ſm Albertuʒ quia ſe xus femineus nõ eſt illuminatiuus ſʒ ma gis illuminabilis ſᷣm Apoſtolum dicentẽ. Mulieres in eccleſijs taceant:ſed domi vi ros ſuos interrogent.Caput enim mulie/ ris eſt vir: Ideo augelus potius debnit ap parere in ſexu virili qᷓ; femieo ſcilicet quã⸗ tum ad aſpectum. ¶ Secunda cõditio cõ/ ſideranda dicitur etatis.ſ Apparuit etiaʒ angelus in etate iuuenili non puerili aut ſenili. Ratio eſt ᷑m Albertum quia ſenex inquantum huius dicit deſectum ⁊ ſimili ter puer.Sed iuuenis dicit nouitatem cuzʒ perfectione.Hic autem nunciabat᷑ ille qui ſuit nouus ſᷣm humanitatẽ:perſectus ſᷣm diuinitatem. Ergo a nuncio in ſpecie iuue⸗ nili debuit nunciari.Congruebat ergo foꝛ ma iuuenilis illuminationi ſenſibili nõ au tem pueri vel ſenis ſfoꝛma:quia pueri non perfecte vtuntur diſcretione ſenſuum: ⁊ ſe nes deficiunt ſʒʒ ſenſuʒ. Neutra ergo etas conueniebat illuminationi ſenſibili vbi ne ceſſaria eſt ⁊ diſcretio ſenſuum ⁊ vigoꝛ oꝛ / ganoꝛum. ¶Tertia conditio conſideran/ da dicitur claritatis. Secũdum Albertum angelus iſte apparuit virgini in veſte cla⸗ ra. Non enim apparuit nudus ſed idutus quia in ſcripturis ſic legũ tur angeli appa// ruiſſe. Nam in reſurrectione viderunt mu lieres in monumento duos angelos in al 161 bis ſedentes.Et poſt aſcenſonẽ chꝛiſti im mediate apparuerunt duo viri in albis ve ſtibus ideſt angeli:vt habetur Actuum pᷣ cꝰ. Sic apparuit angelus virgini in veſte clara nõ alba nec nigra vłrubea. Et hoc pꝛopter annunciantem ⁊ pꝛopter recipien tem ⁊ pꝛopter nunciatum.ſ Pꝛopter nun ciantem qui eſt angelus qui claritatem co gnitionis ⁊ puritatem habet. ¶ Pꝛopter virginẽ recipientẽ que ↄcepit ſine tenebꝛa peccati.ſ NPꝛopter annũciatũ qui ſine pec cato ↄceptus peccare non potuit.C Quar ta conditio conſideranda dicitur locutiõis vbi queritur qua locutione locutus eſt an gelus qui apparuit virgini.Habent enim angeli ſuas locutiones adinuicez ⁊ ad ani mas btãs ſpirituales nobis ignotas ma⸗ nifeſtantes ſuas cogitationes a affectus: de quibus diximus in ſermone de lingua. Habent ⁊ ſuas locutiões ad homines cũ ad eos mittuntur. Aliquando interioꝛes: ſcilicet illuminando ⁊ inſtigando ad bonũ Sicut Zacharias pꝛopheta dicit pᷣ.co. Di/⸗ xit angelus qui loquebatur in me ſcilicet in mente. Aliquando vᷣo cuʒ mittuntur in ſpecie viſibili loquuntur etiam voce ſenſi⸗/ bili:ſicut patet de angelis apparentibus abꝛahe nunciantibus conceptum vſaac:⁊ de angelis apparentibus in ſfuma huma na in reſurrectione chꝛiſti ad monumentũ clara voce annunciantibus eam mulieri⸗ bus:⁊ in aſcenſione diſcipulis.Ita dicen⸗ dum eſt hic ꝙ ſicut in ſpecie humana vt di ctum eſt apparuit marie:ita ⁊ voce huma na locutus eſt:vt patet ex littera euangelij lʒ eniʒ angelus non haberet dentes natu rales vt homo nec palatum guttur vł pul monem ex quibus foꝛmatur vox humana tamen ⁊ ſine illis potuit ſoꝛmare voceʒ hu manam ideſt ſimilem ei.Sicut ⁊ cum facta eſt vox de celo que audita eſt. Hic eſt filius meus dilectus in aere vbi illa inſtrumẽta vocis humane non erant. Becuit enim vt ſicut non ſolũ illuminatione iuiſibili mẽs eius illuſtrabatur ⁊ inſlammabatur a deo ita etiam ⁊ viſione clara ⁊ locutione ſenſi⸗ bili oculi eius ⁊ auditus eius et oẽs ſẽſus reficerentur in nfdo. Q8 in angelica ſalutatione expꝛimunt tas incarnationis.Et qᷓtruple virginis bñdicte. LCap. 3. Ertium myſterium doe annunciatione virgis dicitur an Agelice ſalutationis. Ingreſſus quip aei maieſtas a ſublimitas vnionis ae vtili cta tu in mulieribus.In qua ſalutatiõe cõ tinentur quatuoꝛ. è Cõ meſt mittentis maieſtas. Cꝛmynionis ſublimitas. Cz nincarnationis vtilitas. Cmmarie ſingulanittas ¶ Pꝛimum quod continetur in angelica halutatione eſt mittẽtis maieſtas dixit eni verba ſalutationis angelus ex parte dei. Hec enim dictio Aue habet tres litteras: Innuentes perſonas diuine maieſtatis ſci licet patris ⁊ filij ⁊ ſpiritus ſancti.Naʒ pꝛi ma littera que eſt.A.ſignificat ſpiritũ ſan⸗ ctum. Ipſe eni ſpiritus ſanctus vt ait Gꝛe goꝛius amoꝛ eſt.q¶ Secunda littera eſt.. ſignificans perſonam filij qui eſt verbum patris ⁊ quaſi medius non ſitu ſed nume/⸗ ro inter patrem et ſpiritum ſanctum. In⸗ quit enim Joannes pᷣ canonica.c.quinto Tres ſunt qui teſtimoniuzʒ dant in celo:pa ter verbum ⁊ ſpiritus ſanctus.Tertia lit tera eſt.E. ſigniſicans patrem. Nam vt di⸗ cit Hilarius libꝛo de trinitate. Et᷑nitas eſt in patre. Non ita tamen quin filius ⁊ ſpiri tus ſanctus ſit eternus cum eo: ſed quia ei appꝛopꝛiatur magis.Eternum enim im poꝛtat quid ſine pꝛincipio.Filius autem ⁊ ipiritus ſanctus q;uis non habeant pꝛin/ cipium huius creationis nec factionis:ha bent tamen emanationis pꝛincipium.vn/ de Auguſtinus libꝛo. ꝗ. de trinitate ait. Pater eſt pꝛincipiũ totius deitatis: quia emanat ſilius a patre: et ſpiritus ſanctus ab vtroqʒ:⁊ ſi ab eterno. Solus auteʒ pa ter eſt ſine aliquo pꝛincipio:quia a nullo ip ſe emanat.Et vt inquit Cho. pᷣma parte. q.33. licet attribuamus patri aliquid au/⸗ ctoꝛitatis ratione pꝛincipuij nihil tamen ad ſubiectionem vel minoꝛationem quocũqʒ modo pertinẽ᷑tis attribuimus filio aut ſpi titui ſancto. Nam pꝛincipium in dininis ſi ontemplandũ angelus ad virginem ſalutauit eam di cens. Aue gratia plena dñs tecum benedi gniſicat oꝛiginé᷑. Bixit ergo angelus Aue quaſi dicat tota trinitas me mittit ad te: quia ⁊ ipſa tota operabitur iſtam incarna⸗ tionem in te.ſTota nanq;ʒ trinitas ſcilicet pater ⁊ ſilius ⁊ ſpiritus ſactus operata eſt myſterium incarnationis ſcilicet foꝛman⸗ do illud coꝛpus ex virgine animam chꝛiſti ſubito creando ex nihilo:⁊ vnionem illam humanitatis ſue cum deitate efficiendo:2 gratiam ⁊ ſapientiam ei infundendo.Inſe parabilia ſunt enim opera trinitatis vt di cit Auguſtinus.ſ Et idem in gloſa in.c.pᷣ. de ſũma trinitate ⁊ ſide catholica. ſEt de con.di.3.c.vltimo.⁊ di.S.c.Saluatoꝛ.ſEt 28.q. P. c. Sic enim. ſcilicet ab extra licet ſolus filius nõ pater non ſpiritus ſanctus vnitus ſit noſtre humanitati in vna perſo na. Angelus itaqʒ cuzʒ dixit Aue a tota tri nitate dixit ſe miſſum. ¶ Secũdum quod continetur in angelica ſalutatione eſt vnio nis ſublimitas.A.enim eſt pꝛima littera alphabeti in quo omnes ſcientie compꝛe/ henduntur.Et vt inquit Iſidoꝛus pꝛimo li ꝛ0 ethimo.A.littera in omn ibus genti⸗ bus pꝛioꝛ eſt pꝛo eo ꝙ ipſa pᷣoꝛ naſcentibꝰ vocem aperiat vnde ⁊ latini dicunt.A.gre ci alpha.hebꝛei aleph.AV.vo eſt vltima lit terarum vocaliuz ſᷣm latinos. In ſaluta⸗/ tione vo angeli iſte due littere.A.⁊. U.iũ guntur cum e in vna dictione ad ſigniſicã dũ ꝙ diuina natura ⁊ humana vnita ſunt ad inuicem in vnitate perſone in virgine maria. Inter naturas enim intellectuales pꝛima ⁊ ſupꝛema pꝛincipium omnis crea / ture ⁊ ſapientie eſt natura diuina ſignata per.A.vnde ipſe deus dicit apocalypſis pᷣ c. Ego ſum alpha ⁊ o:pꝛincipiũ ⁊ finis ois creature:vltima autem naturarum que in telligentiam habẽt eſt natura humana de ſignata per. VU. Dicit ergo angelus. Aue quaſi dicat hoc eſt quod tibi nuncio quia in te vnientur in vna perſona deus ⁊ hõ. Maturã eni humanã in te ⁊ de te aſn umet. ¶Tertium quod cõtinetur in angelica ſa lutatione eſt incarnationis vtilitas.Dici/⸗ tur enim in quodam verſu. Oẽs dicũt.E. vl. A. qtqd naſcũtur ex eua ſilicet in egreſ ſu ex vtero matris. Naſcuntur eni lugẽdo qui ploꝛatus eſt quaſi quedam pꝛophetia 5 o n. ire ſuon. lio ſin moꝛ mnina guaſt miſe⸗ 1eu⸗ fea quoe E umb Gi⸗ ſio Aue Ne⸗ go. ludan tanse ſuos! ded.⸗ lis v⸗ llie luter. mint; lerfen pinica dnbec neniod ſtumen lumao gecſtmna inn ((ene Aurnen Naute iebns⸗ 9 ſcſennbr de e 1 dn nem, 9ſlet nnc men/ Nchi nilam inden e iis ſidi ne . ſbde lor.ſl m leet Gnaus perdh vtam Juod pno tlers me/ dW genu cenub . Ae limali lea i ſcnii niuon n nign locvets moͤcun 1ſchn Ante⸗ ins ngpen manade b,A a 1 ho⸗ ſumet⸗ Dia/ ciͦ inent lgt pben. S noſtri incolatus deſignans ex hoc ꝙ in ter ram ⁊ vallem lachꝛymarum ⁊ miſeriarum intramus.Et maſculus quideʒ in ploꝛatu ſuo naſcens pꝛoſfert.A.quaſi dicẽs.Simi⸗/ lis ſum ade maſculus miſerias inumeras ⁊ moꝛtem cui ſum ſubiectus deploꝛãs. Fe mina antem in oꝛtu ſuo ploꝛãs.E.reſonat quaſi diceret f᷑mina ſuz eue ſimilis cuius miſerijs maledictis ſubicioꝛ. Sed adam 7 eua cum filijs ⁊ ſiliabus ſuis ab eis moꝛ tiſicatis viuiſicantur per virginem matré: quod ſignificatur per medium. A. iter. A. 2. E. mediatrix 1 genitrix vite per filium ſu um benedictum. Abi etiam aduertenduzʒ ꝓ iſtud nomen eua ſi littere ipſe contra/ rio expꝛimantur ſ̃m oꝛdinem ſuum ſonat Aue.Qu aſi dicat angelus: ideo dico tibi Aue quaſi tota contraria es eue.Et hoc eſt quod canit eccleſia in hymno. Sumens il lud aue gabꝛielis oꝛe: fũda nos i pace mu tans eue nomen. Illa enim eua fecit filios ſuos inimicos dei.et virgo nos pacificauit deo.Illa ſuperbiuit contra dominum ſimi lis volẽs eſſe deo:iſta ſe pꝛofundiſſime hu miliauit vocans ſe non matrem domini ſi cut erat ſed ancilla dñi. Ecce ait ancilla do mini. Illa mater cunctoꝛum ſpiritualis in terectrix:hec cunctoꝛum mater ſpiritualis viuiſicatrix. Illa maledicta multupliciter a deo:hec benedicta i matris vtero. Et ideo merito dixit angelus. Aue quod eſt oppo/ ſitum eue verſis litteris econtra. Quar tum quod continetur in angelica ſalutatio ne eſt marie ſingularitas: de qua quatuoꝛ ulares excellentias expᷣſſit angelus. —— ugratie. ¶ z gloꝛie. Abenedictionis. Pꝛima virginis excellentia ſingularis dicitur nature. Scom eniz Aug'ilibꝛo. i3. de ciuitate. Qð penaliter pꝛeceſſit in pec / cãtibus pꝛimis naturaliter ſecutum eſt in naſcentibus ceteris.Et ſᷣm Anſelmũ per / ſona ſcilicet adam coꝛꝛupit naturam ⁊ na tura coꝛꝛũpit perſonã omneʒz.ſ.ab adà per pꝛopagationem libidinoſã deſcendenteʒ. Auare ſilij adã multiplici ve affligutur a guo yirgo extitit immunis.vnde dixit an i62 gelus. Aue ideſt ſine ve. Et hoc tripliei q dem modo cui ſubiacet totum femineum genus.pᷣmo.ſ.pudoꝛis laboꝛis ⁊ doloꝛis. Heata vo virgo fuit ſine ve pudoꝛis in cõ ceptione:ſine ve laboꝛis iĩ geſtatione: ſine ve doloꝛis in parturitione.Ham teſte.Der nardo ſuper miſſus eſt fuit ſine coꝛꝛuptio ne fecunda:ſine grauamine grauida: ſine doloꝛe puerpera. Vt aũt dicitur extra de deſponſatione impuberum.cᷣ. Puberes. NPuerpere ſunt que in annis puerilibꝰpa riũt. Ratio aũt quare fnit ſine coꝛꝛuptiõe 2cepit nõ humano ſemine ſed invpſtico ſpiramine angelo illi dicẽte ſpiritus ſàctus ſuperueniet in te:fuit ſine ve laboꝛis quia leue põdus immo delectabile geſtat. Fuit ſine ve doloꝛis quia parturiit ſine leſione. Hac triplici maledictione in nulla muliere natura imunis fuit niũ in ſola virgie bñdi cta.vñ eue geñ.ʒ.c.dictũ eſt. Multiplica bo erumnas tuas ⁊ cõceptus tuos.n do loꝛe paries filios tuos. Secũdo etiã mo do in virgine per aue excellẽtia nature de mõſtrat᷑ quia ab alio triplici vhe imunis fuit.ſ.a cõcupiſcẽtie culpe ⁊ pence.de q̃ aꝗ⸗ la clamabat apocalypſ.9.c. Ahe vhe vhe habitdtibns in terra. Fuit eni beata vgo ſine pᷣ vhe hoc eſt ſine ↄcupiſcẽtia pcti oꝛi⸗/ ginalis:qꝛ ſine illo ↄcepta eſt vel ab illo ſã ctificata.vñ Canti. ꝗ.c. dẽ. Zota pulchꝛa es amica mea: Zota pulchꝛa es ⁊ macula nõ eſt in te. Fuit ſine vhe culpe moꝛtalis ⁊ venialis. vnde Aug? in li de natura ? gra ait. Cũ de peccatis agit᷑ nullã volo de mr̃e dñi facere queſtionem. Fuit tertio ſine vbe pene que eſt in ſeparatiõe aie a coꝛpoꝛe qꝛ in tali ſeparatiõe nullã ſenſit penã:nec eti am ſuũ coꝛpus puneſactũ eſt:qꝛ aſſũptuz vna cũ aia.¶ ZTertio per aue in virgine ex⸗ cellẽtia nature demõſtratur quia fuit ſine alio triplici vhe.ſ.Carnis mũdi ⁊ diaholi luxuria excluſit per virginitatem:auariti⸗ am per paupertatem:diabolum vel ſuper biam per humilitatem: quia has virtutes perfectiſſime in ſe habuit.¶ Secũda vir: S ginis excellétia ſingularis dicitur gratie. hac expꝛeſſit angelus cũ dixit. Gꝛatia ple na.de hacvo plenitudie dixi in alio ßmõe de annũciatiõe i oꝑe de laudibus ſãctoꝝ. X 2 WTLertia virginis excellẽtia ſingularis di citur gloꝛie.Et hanc expꝛeſſit angelus cuʒ dixit. Dominus tecum.vbi ſciendũ ꝙ ſᷣm doctrinam theologoꝛum:deus dicitur eſſe in omnibus rebus creatis tripliciter:ſcili / cet per eſſentiam pꝛeſentiam ⁊ potentiam. Et in ſanctis ſuis quarto modo:ſcilicet per inhabitantem gratiam vel ̊ inchoatam vel in futuro conſumataʒz. Omnibus hijs modis erat deus in beata maria perfectiꝰ q; in ceteris omnibus.Dicitur eniʒ deus eſſe in creaturis per eſſentiam inquantuʒ per ſuum continuum influxum conſeruat ereata in eſſe.vnde Oꝛegoꝛius in homelia ait. Cuncta in nihilum tenderent niſi ea manus omnipotentis ſuſtentaret.Et ſic ex ponit Criſoſtomus illud Joannis pᷣ.c. Si ne ipᷣo ſcilicet gubernante factum eit nihil ideſt quod factum eſt nihil eſt. Quanto au tem aliqua creatura vel in ſpecie vel in idi uiduo habet ꝑfectius eſſe tanto magis ali uo modo dici poteſt deus ibi magis ineſ e per eſſentiã. vnde magis in homine q̃; in bꝛutis.Et quia beate marie dedit nobi/ liſſimum eſſe ⁊ ßm animam ⁊ pm coꝛpus: quia fuit optime diſpoſita vt ↄciperet chꝛi ſtum:ideo quantuʒ ad hoc deus per eſſen tiam in ea fuit excellentius qᷓ; in alijs rebꝰ creatis. ¶ Sed hoc loco pleriq; ſcire cupi/ unt. An ſicut beata virgo pulcherrimam habuit animaʒ ita ⁊ pulchꝛum dederit de us eſſe coꝛpoꝛis.Et ad hoc dicit Albertus ſup Miſſus eſt.ꝙ ſic ⁊ ꝙ pulcherrima ſnit virgo ipſã etiaʒ ſm coꝛpus tam quo ad de bitam coꝛpoꝛis quantitatem ⁊ qualitateʒ q́; quo ad elegantem membꝛoꝛum diſpoſi tionem ⁊ pꝛopoꝛtionem q́; etiam quo ad coloꝛis venuſtatẽ.Et hoc pꝛobat tripliciter Ipᷣ auctoꝛitate. P* exemplo.iꝗ* ratione. T Pꝛimo auctoꝛitate Salomonis dicẽtis in pſona dei. Zota pulchꝛa es amica mea. Tota pulchꝛa es ⁊ macula nõ eſt i te. Mul la autem coniunctioꝛ ⁊ amicitioꝛ deo bea / ta virgie que tota pulchꝛa fuit in anima 2t coꝛpoꝛe.Qõð autem euangelium nihil di⸗ cat de pulchꝛitudine eius coꝛpoꝛali. Ideo ſactum eſt quia cum ipſa domina noſtra ſit poſita nobis in ſpeculum ⁊ exemplum ſa/⸗ lutis non voluit eam in talibus laudari: quoꝛũ inoꝛdinatus appetitus vel abu ſus multis eſt cauſa pereundi.ſ Secundo pꝛo bat Albertus pulchꝛitudinẽ virginis exẽ plo figurali veteris teſtamenti.ſ Naʒ qua tuoꝛ inueniuntur ibi mulieres beatam ma tiam expꝛeſſiſſime ſigurantes: ſcilicet he⸗ ſter coniugata:iudith vidua:rebecca et ra chel virgines. Naz de rebecca dicitur ge neſis.24.c. Qõð fuit puella decoꝛa nimis virgoqʒ pulcherrima ⁊ icognita viro. ¶ Et de rachele geneſis.c.29.ꝙ erat decoꝛa fa⸗ cie ⁊ venuſto aſpectu.ſEt de iudith eiuſdẽ 8.c.ꝙ erat elegàti aſpectu nimis. ¶ Et. io. c.ꝙ dominus pulchꝛitudinẽ eius amplia uit vt incomparabili decoꝛe omnium ocu lis appareret. ¶ Et de heſter ſcribitur eiuſ/ dem. ꝛ.c. Erat enim foꝛmoſa valde ⁊ incre⸗ dibili pulchꝛitudine omniũq; oculis gra/⸗ tioſa amabilis videbatur. Signum au/ tem ⁊ figuram debet aſſimilari ſigniſicato ⁊ figurato ⁊ potioꝛ eſt veritaꝰ qᷓ; figura.Ex quo ſequitur ꝙ beata maria figurata per iſtas taʒ pulchꝛas multopulchꝛioꝛ fuerit. ¶ Tertio Albertus pꝛobat pulchꝛitudinẽ virginis ratione. Nam m philoſophumn: natura eſt vis inſita rebus ex ſimili ſimile pꝛocreans. HNiſi ergo natura impediatur vel erret filius erit ſimilis patri vel matri. vnde ſequitur ꝙ filius qui naſcitur de ma tre ⁊ non de patre ⁊ tali operante qui non poteſt impediri vł errare ſcilicet deo:ibi ne ceſſe ẽ filium ſieri ſimilẽ matri ⁊ ecõuerſo. Sed chꝛiſtus filius virginis fuit pulcherr i mus iuxta illud pᷣs. Specioſus foꝛma pꝛe ſiljs hominum.Ita ꝙ in ipſum deſiderãt angeli pꝛoſpicere:vt dicit Petrus pꝛima ſua canonica.Ergo et beata maria mater eius eſt pulcherima. Pulchꝛitudo autẽ illa nulli potuit eſſe occaſio ſcandali:quia vt ait Bonauentura in.3⁰. tanta erat ho neſtas adiuncta illi pulchꝛitudini ꝙ ſicut inuenitur ſcriptum in quodam libꝛo he/ bꝛaico:nullus erat adeo libidinoſus et in continens qui aſpiciens virginem cuzʒ tan ta venuſtate pudicitie nõ incenderet᷑ ad il lius deuotionem. Ita ꝙ a nullo vnq; po⸗ tuit concupiſci.ſ Secũdo dicitur deus eſſe per pꝛeſentiaʒ in omnibus quia nouit oĩa intima creature. Omnia enim ſunt nudas iche bo⸗ liloi nioeſe inteno kan nspe lutem ſcos 8 virta fbetin ctius ns en puim aei pulle le chun perpee laroſi deo⸗ winn bene min inqn tcn hetho H.c. Cum mater flijde minus eius ſi. ſepona heog⸗ lucin hieen⸗ Uhüpirgi rei fſepzt Poentzi a aperta oculis eius:vt dicitur ad hebꝛe/ os.A.c.Sed in beata virgie fuit per pꝛeſẽ tiam: non ſolum quia vidit omnia ſecreta eius affectus ⁊ cogitatus oculo cognitio/⸗ nis:ſed ⁊ oculo appꝛobatiõis omnes actꝰ interioꝛes ⁊ exterioꝛes vt ſanctiſſimos ap pꝛobauit. ¶ Tertio deus dicitur eſſe in re/⸗ us per potentiam quia omnibus dat vir tutem operãdi.vñ Joãnis.is.dixit Chꝛi⸗ ſtus. Sine me nihil poteſtis facere.Et qꝛ virtutem dedit operandi beate marie per fectius qᷓ;ᷓ alteri pure creature.Ideo perſe ctius q̃; in alijs ſuit cum ea. Quarto de⸗ us eſt per gratiam in ſanctis:quia vt dicit᷑ pꝛime Joannis.A.c.Qui manet in chari/ tate in deo manet ⁊ deus in eo. Sed certe nullus poteſt equari beate marie i charita te.Sed vltra dictos modos eſſẽdi fuit mo do inaudito a ſeculis ſtupẽdiſſimo ſcilicet per pꝛeſentiam coꝛpoꝛalem quãdo verbũ caro factum eſt ⁊ non niſi de virgine maria Ideo angelus accõmodiſſime dixit. Do⸗ minus tecum. Sed pleriqʒ arguunt ꝙ nõ bene dixit angelus vtendo hoc nomie do minus.Nam vᷣm Philoſophũ:ſermones inquirẽdi ⁊ faciẽdi ſunt ᷣm materiam que tractatur. vnde in materia amoꝛis non de bet poni nomẽ timoꝛis ſz illud M. alachie pᷣ.c.Si ego dominus vbi eſt timoꝛ meus: Cum ergo in hac ſalutatione tractaretur materia ſummi amoꝛis ſcilicet incarnatio filij dei non videtur ꝙ debuerit dicere do⸗ minus tecum:ſed pax tecum:ſicut ⁊ ſilius eius ſalutabat quos diligebat. Ad hoc reſpondet Albertus ꝙ in iſta ſalutatione in eo ꝙ dicitur Dominus tecum. Duo in tenduntur. vnum vt perſona mittẽtis pꝛo pꝛie expꝛimatur.Alteruʒ vt liberum arbi triũ virginis ad credendũ ⁊ aſſẽtiendũ in clinet᷑. Iſta aũt duo perfectiſſime ⁊/ ꝓpꝛijſſi me expꝛimit hoc nomen dominus quod a potentia imponit ſcilicet a dominando.vn de beatus Ambꝛoſiꝰ dicit.ꝙ dominus no men eſt potentie.Et quando abſolute dici tur ſoli deo appꝛopꝛiatur.Alij vo domini dicuntur reſpectu ſerui ũlius vel illius ſeu alicuius loci determinati.Ipſe abſolute di citur dominus:quia eſt dominus omniũ. vnde in pᷣs.Domini eſt terra ⁊ plenitudo ieʒ eius oꝛbis terrarum ?⁊ vniuerſi qui habi/⸗ tãt in eo.Et Heſter.ʒ.e.Hominus vniuer ſoꝛuzʒ tu es.Quod ſolius dei trinitatis eſt pꝛopꝛium qui eſt perſona mittẽs in hac ſa lutatione.Et ſic perſoõna mittens nomina. tur. Per idem autem ⁊ liberum arbitriuʒ beaniſime virgis inclinatur quia ad con⸗ ſentiendum in mirabilia maxime diſponit ſides de omnipotentia: quia credit deum omnia facere poſſe acquieſcit ipſum poſſe naturas mutare et naturis iperare. Ad credendum ergo congruentiſſime ponitur hoc nomen dominus quod abſolute poſi tũ eſt omnipotentie demõſtratiuũ.Qꝛ vᷣo liberum arbitrium beate virginis etiã per ſe erat facile ad credendum paratum non indiguit expꝛimi cum inſinuatione omni/⸗ potentie:vt diceretur Dominus omnipo⸗/ tens.vel cum terroꝛe vt dominus exercitu um.Sed ſuffecit leuis eius annunciatio ⁊ quaſñ obſcura expꝛeſſio potẽtie qualis per hoc nomẽ dominus impoꝛtatur. Bicit er⸗ go dominus tecum quaſi dicatur ei aperte Mihil credas tibi ipoſſibile que ſcis te do/ minum in ſocium habere.Sed dic cõſidẽ ter:omnia poſſum in eo qui mecum eſt.Si enim aliqui duo vnum officium debeant operari quid ipedit ſi vnus eſt debilis cũ alter ſit adeo ſoꝛtis vt per ſe effectum illuzʒz poſſit inducere iſto etian non iuuante. Et ſic patet ꝙ dominus hic ponitur ad notan dam potentiam ſiendi non timoꝛem vlł ter roꝛem.¶ Quarta virginis excellẽtia dici/ tur benedictionis. Hixit enim angelus be nedicta tu in mulieribus. Quod poteſt ex poni ſᷣm duplicem itellectum. ¶ ꝛimus intellectus eſt benedicta tu in mulieribus ideſt ſuper omnes mulieres quia perueni ſti ad tertium benedictiõis gradum in ge⸗ nere muliebꝛi: ad quem nulla alia mulier attingit vłattingere poteſt. Mꝛimus gra dus eſt quia aliqua mulier fecunda eſt ſed non virgo. Secundus quia aliqua virgo ſed non fecunda. Tertius vo ſol marie pꝛo pꝛius eſt ꝙ ſit virgo ⁊ fecũda. Secũdus intellectus eſt benedicta tu in mulieribus quia per bñdictionem participat cũ omni ſtatu ⁊ genere mulierum. Fuit enim cum virginibus virgo:cum coniugatis fecũda xX 3 re nõ ceſſant.QAuia tamen ipſi inuiſbiles ſunt ⁊ immateriales ſubſtantie pleriqʒ il/⸗ los negligũt venerari. Ob quod vt huma 2 cum viduis cõtinens ⁊ caſta.O qͥʒ inſo⸗ lita ⁊ digniſſima fuit hec ſalutatio:o q; blã de q; q; reuerenter ab angelo pꝛonuncia⸗ ta pꝛopter quod non immerito virgo cogi tabat qualis eſſet.Et tandem cum ab an⸗ gelo fuiſſet de omnibus ac de incarnatio⸗ nis myſterio plene inſtructa genibus fle/ xis oculis plangentibus ⁊ facie in celũ ere cta dixit.Ecce ancilla dominuſiat mihi m verbum tuum. Moxqʒ ſilium in vtero cõ cepit. Et verbum caro actum eſt vt ſaluus hceret genus humanum quod perierat. Amen. S= ¶Sermo quinquageſimus ſextus de an gelis quoꝝ ſolemnitas in eccleſia celebꝛa r pꝛopter miraculum quod apparuit in aonte gargano. deus mãdauit de te vt cuſto/ diant te in omnibus vijs tu⸗ is. Illuminati pꝛophete ver ba ſunt iſta oꝛiginaliter pſalmo nonageſi mo. Gebitoꝛes ſumus fratres chariſſimi angelis beatis:quoniam volente deo inu mera vt ſic loquar beneficia nobis pꝛeſta ne imbecillitati conſuleretur ſingulari mo do in monte gargano Anno domini.ccco. nonageſimo locus inuentus eſt in quo ar changeli michaeli alioꝛũqʒ angeloꝛum iu gis memoꝛia vſc; ad conſumationeʒz ſecu li permaneret. Nam dum quidam pꝛedi/ ues nomine garganus qui ex euentu ſuo monti vocabulum dedit infinita pecoꝛum multitudine abundaret:contigit vt ſemel taurum perderet. Quem ſolicite querens inuenit tandem in vertice montis ſoꝛibus cuiuſdam aſſiſtere ſpelunce. Quem cuʒz ſa gitta appetiſſet illa velut flamine venti re toꝛta euʒ a quo iactata eſt mox reuerſa per cxuſſit. Turbati ciues ⁊ ſtupeſacti epᷣm ſipõ tinum quid facto opus eſſet conſuluerũt. Qui triduanum indixit ieiuniũ oꝛandũqʒ deũ pꝛecepit. Quo peracto ſanctus archã gelus michael apparuit per viſionem epᷣo dicẽs. Ego ſum michael archangelus qui in cõſpectu dñi ſemper aſſiſto volui autez locum illius ſpelunce mihi dedicandum il lo indicio ſagitte cũctis moꝛtalibus decla rare.Qua viſione letioꝛ factus epus alijs quod viderat enarrauit.Et ſic ab eo tẽpo/ re eccleſia ibi conſecrata fuit ob reuerentia beati archangeli que vſqʒ in pꝛeſentẽ diẽ a cũctis fidelibus deuotione pꝛecipua fre quentatur. Quapꝛopter ⁊ ſolemnitas an/ geloꝝ a pꝛibꝰfuit iſtituta:quã ex debito et obligatione pᷣcepti menſe ſeptembꝛis ocs celebꝛare tenentur. Quia vo in tanta fe⸗ ſtiuitate mens noſtra ad ipſos angelos co lendos biecandoſaz eß iflammda. Iccir/ co de ipſis in pꝛeſenti ſermone dicemus. De quibus tria my CP ndr cognitionis. Eꝛmi ꝓductionis. Czumiſſionis. Auali angelus ab hoie cogſci poteſt:⸗ quõ ſpus eſt icoꝛpoꝛeus qui tñ põt in aſſũ pto coꝛpoꝛe apparere. ¶ Cap. P. currẽduũ di cognitionis.In quo tria dubia ꝓponimus illuſtrãda. i poſſint cognoſci ab hoibus viatoꝛibꝰ C 2* Cʒ“ vtrum aſſumãũt aliqñ coꝛpoꝛa EProbꝛim dubi illuſtratioe diſtinguẽ poſſumus notitiã triplicẽ. CP di ꝓppꝛia ituitiua. Cacõmunis ⁊? effectiua. C afidelis ⁊ reuelatiua. ſteria erunt decurrẽda Rimum de angelis myſterium de p mnptrũ ſubſtatie ſeparate q̃ dicũtur an „ x-„ De vtꝑ angeli habeàt coꝛpoꝛa ſibi natu ¶⅞SEVꝛima noticia dicitur ꝓpꝛia a ituitiua qua.ſ.cognoſcit᷑ angelus in ſui ſuba ſicuti eſt. Et hac angelus cosſci non poteſt a pu ris viatoꝛibꝰ:vt inquit Tho.pᷣ par.q.ðð. ex eo ꝙ itellectus noſter ſm ſtatũ pꝛeſẽtis vite nihil itelligit niſi cõuertẽdo ſe ad fan/ taſmata.Et ſic ſubᷣas imateriales que ſub ſenſu imaginatione nõ cadũt pᷣmo ⁊ per ſe m modũ cognitionis nobis expertum itelligere nõ poſſumus.Immo ⁊ adam in ſtatu inocẽtie vt etiã dicit Tho.pparte.q. 9 4. itelligere non potuit ſubas ſeparatas eo ꝙ illi gie cõpetebat modus itelligendi e/ l noͤbol pim masi ſocab ltus? Gede ſerial taſig fueni lialit Ntrar it S nes opn ap ſntit ſetq lecrin hoc⸗ ſepe tur aſe yu. fum tiodi ere⸗ 1pꝛe ti ſtaca dienr lege⸗ doreli boohe Uinus⸗ honif holi⸗ unſte ſehise gaig geyen gel loſen o n luiante Gndumi no decli fnus alis cotiho / Icrennil ſenti apaft asan/ debitoc buis di⸗ nta ſe/ Eine icemus, teſtee WW n un de⸗ goma iuran oub⸗ binatun . tiuitut nbaſian leſta h 47 0, ſperſenls d bn⸗ gve ſub no 1en ertum Ndunn gantg⸗ paralt⸗ immi per ↄuerſionẽ ad fantaſmara ſicut ⁊ nobis Et lʒ Plato voluerit ꝙ ſube imateriales nõ ſolum a nobis itelligũtur ſed ſint etiaʒ pꝛima a nobis itellecta. Moſuit enim foꝛ⸗ mas imateriales ſubſiſtẽtes quas ideas vocabat eſſe pꝛopꝛia obiecta noſtri itelle/ ctus ⁊ ita pᷣmo ⁊ per ſe a nobis intellecta. Sed qꝛ aie cognitio applicatur rebus ma⸗ terialibus ſᷣm ꝙ itellectui permicetur fã/ taſia ⁊ ſenſus.Ideo q; tomagis ĩtellectus fuerit depuratus tãto magis ꝑcipit imate rialiũ itelligibilẽ veritatẽ.ſ NHihilominus ↄtrarium videtur ſentire in thimeo vbi di xit.Inuiſibiliũ diuinaꝝ ptãtum que demo nes nũcupaãtur pꝛeſtare rationẽ magis eſt opus qᷓ; ferre valeat hois igenium. ¶ De Cõmentatoꝛe vᷣo aſſerit Tho.qꝙ in 2 me/ thaphiſice dixit. Si ſubᷣe abſtracte nõ poſ ſent itelligi a nobis tũc natura ocioſe egiſ ſet qꝛ feciſſet illud qdð eſt in ſe naturalr itel lectũ nõ itellectum ab aliquo.¶ Sed dictũ hoc deficit.ſ pᷣ quia nõ ſequitur ꝙ ſi ſube ſeparate nõ itelligũtur a nobis nõ itelligã tur ab aliquo itellectu. Intelligũtur enim a ſeipſis ⁊ a ſe inuicẽ. Scðdᷣo deſicit ſnia cöO// mẽtatoꝛis:qꝛ nõ eſt finis ſubaꝝ ſeparata/⸗ rum vt itelligatur a nobis.¶ Scdᷣa cogni tio dẽ coĩs ⁊ effectiua.Qñ cosſcitur cauſa er effectũ.Et eſt cognitio quedam nãlis. ãc cognitionẽ habuerũt phᷣi de angelis ⁊pꝛecipue Ariſto.in.xi.metha? qui volu it ꝙ itelligẽtie mouerẽt ſperas celox ⁊ cele ſtia coꝛpoꝛa. ¶Tertia vo cognitio ſidelig⸗ dẽ ⁊ reuelatiua.Qñ.ſ.aliquid cogKcitur ſi de.qꝛ ſic eſt certitudinali reuelatũ hoc mo do relictis pᷣoꝝ vanitatibus atqʒ erroꝛi⸗ bus hoium curioſoꝝ. Nos firmiſſime aſſe rimus:ꝙ angeli ſunt nobiliſſimi ſpũs deo boni fruẽtes nobis vt ifra docebimus be niuoli ⁊ affecti:quibus medijs dei ſecreta ⁊ myſteria gr̃e hoibꝰſũt reuelata.Malivo penis eternis iuſtiſſime deputati. ¶ Si vo quis queret vñ hec veritas eſt exoꝛta. Re ſpõdemus ꝙ ex latiſſimo cpo ſcripture ſa cre veteri videlz nouoq; teſtamẽto vbi de angelis expꝛeſſa fit mentio. Uñ Geñ.c. 16. ſcribitur de agar dum fugeret eſſetqʒ in Glitudine qꝛ affligebat eam ſara dña ſua. Cũq; iueniſſet eã angelus dñi iuxta fſontẽ 164 7 aque in ſolitudine ⁊c. Dixit ad illa. gar ancilla ſarai vñ venis quo vadis. Que reſpondit a facie domine mee fugio. Di⸗ xitqʒ ei angelus domini. Reuertere ad oo minam tuam ⁊ humiliare ſub manibus il lius.ſ Et Geneſis.io.c. NHenerunt duo an geli ſodomam veſpere.¶Et.22. c. Angelus dñi de celo clamauit dicẽs abꝛaham abla ham. Et. 28. co. vidit iacob in ſomnis ſca lam ſtantem ſuper terram cacumẽ eius tangens celum angelos quoq;ʒ dei aſcen⸗ dentes ? deſcẽdentes per illã.ſEx. ʒ2. c. A¶5 cob itinere quo ceperat abijit fueruntqʒ ei obuiam angeli domini. ¶Et Exodi.iꝗ.c. Angelus dei pꝛecedebat caſtra in iſrael:- cum eo pariter columna nubis.jſ Et. 23. c. Mittam angelum meum qui pꝛecedat te et cuſtodiat in via et introducat ad locum quem pꝛeparaui tibi. ¶ Et Numeri.22. c. Eum vidiſſet aſina ſtantem angelum ceci dit ſub pedibus ſedentis.ſEt ſecundi re/ gum vltimo.c.Cum extendiſſet manũ an gelus domini ſuper hieruſalez vt diſperde ret eam miſertus eſt dominus ſuper affli/ ctionem ⁊ ait angelo percutienti. Sufficit nuc contine manuʒz tuam. Erat autem an gelus domini iuxta aream oꝛnaz iebuſei. ſEt quarti regũ pᷣ̊.c.Angelus domini lo: cutus eſt ad helia.ſ Et.io.c. Angelus dni percuſſit in caſtris aſſyrioꝛũ. Et Thobie S. c. Egreſſus thobias inuenit iuuenẽ ſplẽ didiſſimum ſtantem pꝛecinctum ad ambu landum: ⁊ ignoꝛans ꝙ angelus dei eſſet ſalutauit eum ⁊ dixit. Ende te habemus bone iuuenis.Et Judith.iʒ.c. Niuit do- minus: quoniam cuſtodiuit me angelus eius.i Et eccleſia ſtici..cꝰ. Ne dicas coxa,z angelo tuo non eſt pꝛouidentia. ¶Et pᷣs. 8.Minuiſti euʒ paulominus ab angelis. ¶ Et. 26. Adoꝛate eum omnes angeli eiꝰ. ¶ Et cẽteſimotertio.Qui facis angelos tu os ſpiritus.¶ Et cẽteſimo q̃drageꝰ octauo Laudate eũ omnes angeli eius.ſEt Hꝗa ruch.⁊.c. Angelus meus erit vohiſcum. ¶ Et Danielis.ʒ.c.Angelus autem dñi de ſcendit cum azaria ⁊ ſocijs eius in foꝛna⸗ cem et excuſſit flammam ignis de foꝛna- ce.ſEt eodem.c.Benedicite angeli domi ni domino laudate ⁊ ſuperexaltate eum in ſecula. ¶ Et.iA.cᷣ. Hixit angelus domini ad Abachuc: ſer pꝛandium quod habes danieli in babylonem qui eſt in lacu leo⸗ num.ſ Et Malachie.ʒ.c. Stati veniet ad templum ſanctum ſuum dominatoꝛ que⸗ vos queritis ⁊ angelus teſtamenti quem vos vultis.ſ Et Luce pꝛimo.cꝰ.Apparuit gacharie angelus domini ſtans a dextris altaris incenſi.q Et eodem.c. Miſſus eſt angelus gabꝛiel a deo in ciuitatem galilee cui nomẽ nazareth ad virginem deſponſa tam viro.Et.2. c. Angelus domini ſtetit iuxta illos. Eodem:c.Dixit illis angelus nolite timere.ſ¶ Eodem.c.Facta eſt cuʒ an gelo multitudo militie celeſtis exercitus. ¶ Et.22. c. Apparuit ei angelus domini de celo cõſoꝛtans eum. Et Mathei pᷣmo.c. Angelus domini apparuit in ſomnis io/ ſeph. ¶ Et.A.c.Acceſſerunt angeli ⁊ mini ſtrabant ei.ſ Et.22. c.Erũt ſicut angeli dei in celo.ſ¶ Et.iS.c. Angeli eoꝛum ſemper vi dent faciem patris mei qui in celis ẽ. ¶ Et 24. c. Mittet angelos ſuos cum tuba.Et 25. c. Cum venerit filius hominis in maie ſtate ſua ⁊ omnes angeli eius cum eo.ſEt 26. Cι. An putas quia non poſſum rogare patrẽ meũ ⁊ exhibebit mihi modo pluſqᷓ; duodecim legiones angeloꝛum.ſEt Joã / nis.S.c. Angelus autem domini ſᷣm tem⸗ pus deſcendebat in piſcinam.ſEt ad he⸗ bꝛeos pᷣ̊.c.Cui aliquando angeloꝛum di/ xit filius meus es tu.ſEt actuũ.iꝛ.c. An⸗ gelus domini aſtitit ⁊ lumen refſulſit in ha bitaculo carceris.ſEodem.c. Miſit domi nus angelum fuum et eripuit me de ma/ nu herodis.ſ Et Apocalypſis pᷣ̊.c.Signi ficauit deus que opoꝛtet fieri cito loquẽs per angelum ſuum ſeruo ſuo ioanni. Et 2.c. fit mentio de angelo pergami tiatire et mirne.¶Et.ʒ.c.de angelo ſardis philadel phie ⁊ laodicie: ¶ Et.⁊.c.de angelo aſcẽdẽ te ab oꝛtu ſolis. Et.io.c.de angelo ami/ cto nube.ſſEt.i2ꝛ.c.de angelis pꝛelittibus TEt.iꝗ.c.de angelo habente euangelium eternum.ſ Et.i.c.de ſeptem angelis ha/ bentibus ſeptem fialas ire dei. Et.i S.cꝰ. de angelo deſcendente de celo habente po teſtatem magnam.¶ Et.20. c.de angelo de ſendente de celo habente clauem abyſſi ⁊ cathenam magnam.qCt. ꝛ2. c. de angelo qui non permiſit ſe adoꝛari a ioanne.¶Ex quibus omnibus cogimur cõfiteri eſſe an gelos licet illos pꝛo ſtatu iſto in ſui ſubſtã tia videre non valeamus.De demonibus autem videre potes que poſui in tractatu de timoꝛe iudicioꝛum dei. Secũduz pᷣn cipale dubium pꝛopoſitum fuit vtrum an geli habeant coꝛpoꝛa ſibi naturaliter vni/ ta. Et quidam contendunt pꝛobare ꝙ ſic. ¶ Pꝛimo quia Oꝛigenes in libꝛo periar/ chon dicit. Solius dei ideſt patris ⁊ ſilij et ſpiritus ſancti vere id pꝛopꝛium eſt vt ſine materiali ſubſtantia ⁊ abſq; vlla coꝛpoꝛee additionis ſocietate intelligatur exiſtere. ¶ EBernardus homel:6. ſuper Cantica ait. iquet omnem ſpiritũ coꝛpoꝛeo pꝛoꝛ/ ſus idigere ſolatio. Et Anguſtinus in ſẽ cundo fuper Geneſim ad litteram.Et in 3 de trinitate.Et in. S.de ciuitate dei. ¶ Et in libꝛo de eccleſiaſticis dogmatibus vide tur aſſerere ꝙ angeli habeant coꝛpoꝛa ae rea ⁊ ſubtiliſſima. Secundo Gꝛegoꝛius in homelia vocat angeluz animal rationa le. Omne autem animal habet coꝛpus ſi⸗ bi naturaliter vnituzʒ. Tertio arguitur qꝛ perfectioꝛ eſt vita in angelis q;ᷓ in anima/ bus. Sed anima non ſolum viuit ſed etiã viuiſicat coꝛpus:ergo angeli habẽt eoꝛpo ra ſibi naturaliter vnita. ¶ Sed ↄtra iſtos ita debiliter arguentes eſt doctrina omniũ theologoꝛum in ſecũdo ſententiarum.di. 8.Qui ſequentes Biony Dama aſſe runt angelos non habere coꝛpoꝛa ſibi na turaliter vnita.Et ratio m Tho.pᷣma par te.q.Si.Quia qdð accidit alicui nature non inuenitur naturaliter in illa natura.Sicut habere alas quia nõ eſt de ratione anima lis non conuenit omni animali.Cum au⸗ tem intelligere non ſit actus coꝛpoꝛis nec alicuius coꝛpoꝛee virtutis habere coꝛpus vnitum non eſt de ratione ſubſtantie intel lectualis inquantum huius. Sed accidit alicui intellectuali ſubſtantie pꝛopter ali⸗ quid aliud. Sicut anime rationali compe tit vniri coꝛpoꝛi quia eſt iperſecta ⁊ in po⸗ tentia exiſtens in genere intellectualium ſubſtantiarum non habens in ſui natura plenitudinem ſcientie ſed acquirens eam angel⸗ neer icſean fübſti onibas nactam un lerpn⸗ rg ſi penr 1lliſa yt ine nporee nſter. ntic ror/ tin wide R rus fations puoſi/ nrqe nima! dai cho miſe gommi mund nonaſe ſbin gnapr twrenon 10m Mind Cumab ls Me pes ie ine actit ſer al/ er ſenſus coꝛpoꝛeos a ſẽſibilibus rebus. n quocunqʒ autem genere inuenitur ali quid imperſectuʒ opoꝛtet pꝛeexiſtere ali: quod perfectum in genere illo. Sunt ergo alique ſubſtantie ĩtellectuales perfecte in natura intellectuali non idigentes acqui⸗ rere ſeientiam a rebus ſenſibilibus. Qua re nõ omnes ſubſtantie intellectuales ſũt vnite coꝛpoꝛibus ſed alique ſunt a coꝛpo ribus ſeparate. CAd pꝛimum ergo obie ctum de ſententia Oꝛigenis dicit Tho. ꝙ audiendus nõ eſt quia vt ſcribit Hierony mus inepiſtola ad deſiderium. Oꝛigenes melioꝛ in bonis peioꝛ in malis fuit.Cuius hereſes in libꝛis periarchon quos ipſẽ cõ poſuit maxime inueniri dicuntur. agẽ in hiſtoꝛia ſeho?ſuper geneſim circa pꝛin cipium. MPeriarchon iquit eſt liber in quo Oꝛigenes dixit chꝛiſtũ adhuc in aere pꝛo demonibus pati debere. ſicut in terra paſ ſus eſt pꝛo hbominibus.ſ Auguſtinus vᷣo in pꝛetactis locis non loquitur aſſerendo: ſed referens opinionem platonicoꝛuʒ qui ponebant eſſe quedã animalia aerea que demones nominabãt. Dictů adhuc Ber nardi intelligendũ eſt ſane ꝙ ſpiritus crea ti indigent coꝛpoꝛeo inſtrumento non ſibi naturaliter vnito ſed ad aliquid aſſi wnpt pꝛopter inſtructionem noſtraz. C Ad ſecũ dum de verbo Gꝛegoꝛij reſpõdetur ꝙ ipᷣe vocat angelum rationale animal metha/⸗ hoꝛice pꝛopter ſimilitudinem rationis. Ad tertiuʒ iquit ſãctus doctoꝛ:ꝙ viuiſi care effectiue:ſimpliciter perfectionis eſt. vnde ⁊ deo cõuenit.Sed viuificare ſoꝛma liter eſt ſubſtãtie que eſt pars alicuius na ture ⁊ nõ habẽtis in ſe itegram naturam ſpeciei.vnde ſubſtãtia ĩtellectualis que nö eſt vnita coꝛpoꝛi eſt ꝑfectioꝛ q;ᷓ ea que eſt coꝛpoꝛi vnita. Hinc Hamaſcenus ait. An gelus eſt ſubſtãtia itellectualis ĩcoꝛpoꝛea Et Sionyſius.Angeli ſunt ſpiritualia lu/ mina immateriales icoꝛpoꝛei.¶ Tertium dubium pꝛincipale fuit vtrum angeli aſſu mat aliquãdo coꝛpoꝛa.Et ꝙ ſic patet.QAꝛ Auguſninus lio.ij.de ciuitate dei dicit: ꝙᷓ angeli ĩ aſſũptis coꝛpoꝛibꝰ abꝛahe appa/ ruerũt.Tho.vo ait ꝙ nõnulli tenuerũt an gelos nunqᷓ; coꝛpoꝛa aſſumpſiſſe. Sʒ oia 1i65 que in ſeripturis diuinis legũtur de appa ritiõibus angeloꝛum cõtigiſſe ſᷣm imagi⸗ nationem. Zamẽ hoc nõ videtur cõſonuʒ itentiõi ſacre ſcripture.Quoniam id quod imaginaria viſione videtur eſt in ſola ima ginatione vidẽtis.vnde nõ videtur idiffe⸗ renter ab omnibus. Scriptura autem di/ uina ſic ĩtroducit iterdum angelos appa⸗ rẽtes vt communiter ab omnibus viderẽ tur. Sicut angeli apparentes abꝛabe viſi ſũt ab eo ⁊ a tota familia eius:a loth ⁊ a ci uibus ſodomoꝛum viſi ſũt angeli qui ve⸗ nerũt ſodomam veſpere.Similiter ange⸗ lus qui apparuit thobie ab oibus videba tur. Ex quo manifeſtum eſt iſta ſic cõtigiſ/⸗ ſẽ ᷣm coꝛpoꝛeam viſionem qua videtur id quod poſitum eſt extra vidẽtem:vnde ab omnibus videri poteſt. Tali autem viſiõe nõ videtur niſi coꝛpus.Cum ergo angeli neqʒ;ʒ ſint coꝛpoꝛa neq; habeãt coꝛpoꝛa ſi? bi naturaliter vnita reliquitur ꝙ aſſumãat aliquando coꝛpoꝛa.Et licet illis non indi/ geãt ꝓpter ſeipſos aſſumũt tamẽ illa pꝛo pter nos vt familiariter cum hoibus ↄuer ſãdo demõſtrẽt itelligibilẽ ſocietataz quã homies expectat cum eis habẽdam in ſi tura vita. Inſuper ꝙ angeli coꝛpoꝛa aſ⸗ ſumpſerũt in veteri teſtamento fſnit quod dam fſigurale idicium:ꝙ verbum dei aſſũ pturum eſſet eoꝛpus humanum.Oẽs eni apparitiones veteris teſtamẽti ad illaz ap paritionẽ oꝛdiate fuerũt qua ſilius dei ap paruit in carne. Notãdũ tñ ꝙ coꝛpus aſ ſumptũ vnitur angelo nõ quidẽ vt foꝛme nec ſolũ vtmotoꝛi:ſed ſicut motoꝛi repñta to per coꝛpus mobile aſſumptũ.Sicut eni in ſacra ſcriptura pꝛopꝛietates reꝑ itelligi bilium fub ſilitudinibus reꝝ ſenſibiliũ de ſeribũtur. Ita coꝛpoꝛa ſoꝛmatur ſic ab an gelis diuina virtute vtↄgruãt ad repꝛeſẽ tãdum angeli itelligibiles ꝓpꝛietates. Et hoc eſt angelũ aſſumere coꝛpus.iEt ſiqs obſtaret ꝙ angeli nõ aſſumũt coꝛpus de tra vel aqua qꝛ nõ ſubito diſparerẽt neqʒ de igne:qꝛ cõburerẽt ea que ↄtingerẽt:nec ex aere:qꝛ aer iſigurabilis eſt. ergo angeli coꝛpoꝛa nõ aſſumũt.q Rñdet Tho. ꝙ lʒ aer in ſua charitate manẽs nõ retineat ſi⸗ gurã neq; coloꝛẽ:tũ qñ ↄdẽſatur ⁊ ſigura/ n ⁊ coloꝛari poteſt ſicut patet in nubibus. Et ſic angeli aſſumũt coꝛpoꝛa ex aere con dẽſando ipſum virtute diuina q;tum ne/ ceſſe eſt ad coꝛpoꝛis aſſumẽdi ſoꝛmationẽ Sed adhucoꝛitur bic difficultas ꝓpter ea que docẽt ſacri doctoꝛes. Nã coꝛpus aſ ſumptũ ab angelo videtur quaſi viuum et opera vite habẽs ⁊ tamẽ nõ eſt viuum nec m ſentit. In coꝛpoꝛe ſic aſſumpto angelus vi detur loqui æ tamẽ nõ eſt ppꝛia locutio il/ la. Similiter comedit ⁊ illa nõ eſt vera co/ meſtio. Igitur in talibus apparitionibus nõ eſt niſi quedã ſictio ſiue deceptio. ¶ Ad hec rñdet Tho.vbi.S. ꝙ ſicut nõ eſt cõtra veritatẽ ꝙ in ſcripturis itelligibilia ſub ſi guris ſeſibilibus deſcribãtur. Qꝛ hoc njõ⸗ di ad aſtruẽdum ꝓꝙ intelligibilia ſunt ſenſi/ bilia.Sed qꝛ per ſiguras ſenũbiliũ ppꝛie/⸗ tates itelligibiliũ ſm ſimilitudinẽ q;dam datur itelligi.ita nõ repugnat veritati ſin ctoꝛum angeloꝝ ꝙ coꝛpoꝛa ab eis aſſi Epra videã tur homies viuẽtes cũ nõ ſint. Non enim aſſumũtur niſi vt per ꝓpꝛictates ho minis ⁊ opeꝑ homis ſpirituales ꝓpꝛieta⸗/ tes angeloꝛuʒ ⁊ eoꝝ ſpualia opera deſignẽ tur. Qð nõ ita ↄgrue fieret ſi veros homi nes aſſumerent:quia ppꝛietates eoꝛũ du cerẽt in ipſos homies nõ in angelos. ¶ Si militer eſt dicendum ꝙ angeli per oꝛgana aſſumptoꝝ coꝛpoꝝ nullomodo ſentiũt nec tamen ſuperflue ſunt ſoꝛmata. Non enim ad hoc ſunt ſoꝛmata vt per ea ſentiat. Sed ad hoc vt per huiuſmodi oꝛgana virtutes ſpuales angeloꝛum denotẽtur. Sicut per oculũ denotat᷑ virtus cogſcitina angeli et per alia mẽbꝛa alie eius virtutes: vt docet Hionyꝰ vltiꝰ.c. celeſtis ierarchie. De locu tione wo angeli quã facit in coꝛpoꝛe aſſũ⸗ pto vex eſt ꝙ nõ eſt pꝛopꝛie locutio ſẽd ali quid ſimile locutioni inq; tum angelus in coꝛpoꝛe fic aſſũpto foꝛmat voces in aere ſi miles vocibus humanis:q; voces ſoꝛman tur vt ꝑ illas dei ſecreta ad nf̃as aures per neniãt. Comeſtio adhuc angeli nõ eſt vera ſed ſguratiua ſpualis comeſtionis. Mã co meſtio ĩpoꝛtat ſumptionẽ cibi ↄuertibilis habés opera vite: apparet oꝛganiʒ atũ ha bes oculos ⁊ nares ⁊ alia ſenſuũ iſtrumẽ ta ?7 tame p oꝛgana illa angelus minime C 20 in Ham comedẽétis. Et q; uis in coꝛpꝰ xpi poſt reſurrectionẽ cibus nõ ↄuerteretur ſʒ reſolueretur in pꝛeiacemẽ maãm: tñ xpᷣs ha bebat coꝛpus talis nature in qð poſſet ci/ bus ↄuerti vnde ſuit vᷣa comeſtio. Sʒ cibꝰ aſſumptus ab angelo neqʒ ↄuertitur ĩ coꝛ pus aſſumptũ: neqʒ coꝛpus illud eſt talis nature vt in illud poſſit alimentũ cõuerti. MPꝛopterea dixit agelus Thobie.iꝛ.c. Cũ eſſem vobiſcũ per volũtatẽ dei videbar q/ dem mãducare ⁊ bibere.Sʒ ego cibo ⸗ po tu iuiſibili vtoꝛ. Fiſt igit᷑ oia ĩ aſfũptis coꝛ poꝛibus ab angelis nõ ad deceptionẽ ſed potiꝰad vtilitatẽ nfaʒ: vt ex pdictis patet. Es deus duxit angelos ex tpe in celo empireo. Caßp.21 cudũ myſteriũ de Ang 1 Cc angelis aꝑiẽdũ d/ ꝓductionis. In qͥ ↄſiderare debe . mus ꝓductionẽ eoꝝ q; tum ad tria. qstum ad cauam. ꝗtum ad tempus. C 3 tum ad locum. ¶Pꝛimo ↄſiderãda eſt angeloꝝ pductio q;tum ad cauſam. lbi qritur: an angelus habeat cauſ ſui eſſe ⁊ ſit creatꝰ a deo. Et ad hoc rũdet Tho. p par. q. 44. 7. q. Gi. ꝙ neceſſe eſt dicere ⁊ angelos ⁊ oẽ id qdð pᷣter deũ eſt a deo eſſe factũ. Si eni aliquid ĩue/ nitur in aliqno per participationẽ neceſſe eſt ꝙ cauſet in ipſo ab eo cui eſſentialiter 2ↄuenit.Sicut ferꝝ fit ignitũ ab igne. Deꝰ aut eſt im eſſe per ſe fubſiſtẽs:⁊ eſſe per ſẽ ſa bſiſtẽs nõ põt eſſe niſi vnũ. Relinqui ergo ꝙ oia alia a deo nõ ſũt ſuũ eſſe ſʒ par ticipãt eſſe. Quare cauſàtur ab vno ente qdᷣ pfeetiſſimũ eſt.Ex hijs dixit Ariſt. in ꝛomethaphiſice. Id qð eſt maxime ens er maxime veꝝ eſt caulã ois entis ⁊ ois veri: ſicut id qdᷣ eſt maxime calidũ eſt cauſa ois calidi. Algaozʒeles vo ĩ eodẽ loco inꝗt.Ip ſũ eſſe deo maxime ↄuenit:qm̃ ipſe eſt oꝛ:ꝛ go ⁊ pꝛincipiũ eſſendi ⁊ qð eſt a quo eſt ge qd eſt. Qð ↄſirmãs Auicẽna ait. Oẽ eſſe eſt exuberas ab eius eſſe. Quare ? Plato in thimeo ſubdidit. Qd nim eſſe in cõpa/⸗ ratione illius eſt non eſſe. Hinc Paulus ad romanos.xi.c.ſcripſit.Ex ipſo ⁊ per ivʒ3 2⁊ in ipſo ſunt oia. Heceſſe eſt igitur ange⸗ los a deo eſſe creatos. Sed mirãtur qui — amnere nind anoele: a ialqus herſehpl. fmque ſntſor umſoie n Ang hoͤſunt tonerſe Jaeoas bus ken kopon berep ſtätie dum eſſe pertn galum lotam ticoc gbimmn geatl.⸗E oP Pertenet hocen pdnr Owhüf 46 heepe maneſt lefen ſt heß funthue lunumz ccſeekp⸗ rpuhdon lüpuin nuin ſihindon Alſtnn Chnamm. mmiſti reönn Minemn per gnemrß ihobe oſſerah⸗ SGab imrica Haſtnu cönent. ic, lebarg abote iptiote ioni e poten encel⸗ Piin dhe Imnan auci⸗ ngelns deo. t ,0 gter nidie/ neteſe Micdlin ne e ſſepet inpet ſeßhh nno t Aiti⸗ ſeens gis enn 1 tat eſt ge Dich Ps ncope/ dam ex eo ꝙ de hijs que ſunt a deo creata agitur geñ. p̃.c.ſed nulla mentio ſit ibi de angelis:ergo nõ videt᷑ ꝙ ſint creati a deo. Iterum Ariſto. dicit. 3. methaphiſice: ꝙ iĩ aliqua ſuba ſit ſema ſine materia ſtatiʒ per ſeipſã eſt ens ⁊ vnum ⁊ nõ habet cau/⸗ ſam que faciat eã ens ⁊ vnuz. Sed angeli ſunt ſoꝛme imateriales ergo nõ habẽet cau ſm fui eſſe. Ad hec reſpodet Tho. pᷣmo ſᷣm Augiiiꝰ.xi.de ciuitate dei.Qð angeli nõ ſunt pꝛetermiſſi in illa pꝛima reꝝ crea⸗ tione:ſed ſigniſicantur noie celi vel lucis. Ideo aũt vel pꝛetermiſſi ſunt vel nomini/ bus rerũ coꝛpoꝛaliũ ſigniſicati: quia moy ſes populo rudi loquebatur qui nõduʒ ca pere poterat icoꝛpoꝛeam naturaʒ. De ſub ſtätijs vo que ſunt ſoꝛme ſubſiſtẽtes dicẽ/ dum ꝓꝙ nõ habẽt cauſam aliã ſꝛmalẽ ſui eſſe ⁊ ſue vnitatis. Neq; cauſam agẽtem per trãſmutationem materie de potẽtia in actum:ſed bene habẽt cauſam ꝓducẽtem totam ſubſtãtiam que eſt ipſe deus. CSe cũdo cõſideranda eſt angeloꝛum ꝓductio quãtum ad tempus. Qñ.i.mnerũt angeli creati.Et circa hoc tres reperiũtur opinio/ nes.ſſ Pꝛima opinio falla eſt ⁊ heretica. Hec tenet ꝙ angeli fuerũt ꝓducti ab eter/ no:hoc eni eſſe nõ põt:qm̃ ſic deus creatu ras/ꝓduxit ꝙ eas ex nihilo fecit:ideſt poſt qᷓ; nihil fuerãt.Et vt inquit Tho. Pe* parte q.AS.Cum dicitur aliquid ex nihilo ſieri: hec pꝛepoſitio ex non deſignat cauſam ma terialẽ ſẽd oꝛdinem tm:ſicut cuʒ dicitur ex mane ſit meridies:ideſt poſt mane. Et ſi obiceretur quia ph̊i dicunt ex nihilo nihil fit. Reſpõdet Tho.ꝙ ph̊i nõ conſideraue runt niſi emanationem effectuum particu larium a cauſis particularibus quas ne/ ceſſe eſt pꝛeſupponere aliquid in ſua actio ne.Et ſᷣm hoc eſt cõmunis eoꝛum opinio ex nihilo nihil ſieri.ed hoc locum nõ ha bet in pꝛima emanatione ab vniuerſali re rum pꝛincipio.ſ Secũda opinio fuit quo/ rũdam doctoꝛum an:iquoꝛũ ſcilicet ꝙ an geli fuerunt creati ante omnem mundum coꝛpoꝛeum. Nam Hieronymus hoc vide tur aſſerẽ ſuper epiſtola ad titum. Ait eniʒ ſic.Sex milia nondum noſtri tempoꝛis cõ plẽtur annoꝛum e quanta tempoꝛa quan 166 taſqʒ ſẽculoꝛum oꝛigines fuifte arbitran/⸗ dum eſt in quibus angeli troni⸗ domina/ nones ceteriq; oꝛdines deo ſeruierũt. Sa maſcenus etiam dicit in.2. libꝛo. Quidazʒ dicunt ꝙ ante omnem creationem angeli geniti ſunt vt theologus dicit Oꝛegoꝛius ſtilicet nazanzenus.He quo aſſerit Tho. ꝙ tanta eſt in doctrina eius chꝛiſtiana au ctoꝛitas vt nullus vnq;; eius dictis calum niam inferre pꝛeſumpſerit:ſicut nec Atha naſi documentis: vt Hieronymus dicit. ¶ Zertia opinio alioꝛum que tamen pꝛece dentem non repꝛobat. Sed quia rationa/ bilioꝛ ſoꝛe videtur:iccirco tenetur cõmuni ter a doctoꝛibus.ꝙ angeli ſimul cuz crea tura coꝛpoꝛea ſũt creati. Angeli eniz ſunt queda pars vniuerſi: quia nõ ↄſtituũt per ſe vnum vniuerſũ. Sed tam ipſi q́; creatu ra coꝛpoꝛea in cõſtitutionẽ vnius vniuerſi cõueniunt qð apparet ex oꝛdine vniꝰ crea ture ad aliam. Ozdo enim rex ad inuicem eſt bonuʒ vniuerſi. Nulla aũt pars pfecta eſt a ſuo toto ſeparata. Nõ ergo eſt pbabi le vt deus cuius pfecta ſunt opera creatu/ rã angelicã ſeoꝛſum ante alias creaturas ꝓduxerit.ſ Ex hoc refert dũs PBonauẽtu ra di.2. fecundi libꝛi. Qdᷣ quatuoꝛ a pꝛinci pio fuerũt ſimul creata:ſ.angelica natura celũ empireũ:materia pᷣma:⁊ tps late:illð accipiẽdo pꝛo qualibet ſucceſſione. NRatio eſt quia debuerũt in omni genere ren crea ri taʒ in mẽſuris qᷓ; in ſubſtãtijs. Pꝛimũ in mẽſuris eſt tempus.Scdm in ſubſtãti⸗ is coꝛpoꝛalibus paſſiuis eſt materia pᷣma in ſubſtãtis coꝛpoꝛalibus actiuis eſt ce lum empirenm.ſ Pꝛimũ vo in ſubſtanti is ſpiritualibus eſt angelica natura. Iccir co qᷓtuoꝛ hec credũtur ſuiſſe pᷣmo creata. Tertio ↄſideremus angeloꝝ ꝓduction atum ad locum vbi.ſ.fuerunt angeli crea ti. Et ad hoc dicit Strabus ſuper illo ver/ bo. In pꝛincipio creauit deus celuʒ ⁊c.Ce lum non viſibile ſimamentum hic appel lat: ſed empireum ideſt igneum quod non ab ardoꝛe ſed a ſplendoꝛe dicitur: quod ſtatim factum angelis eſt repletum. Ideo Thomas vbi ſupꝛa ait. Qdð cum vniuer / ſum conſtet ex creaturis coꝛpoꝛalibus et ſpũuũalibus ſic create ſunt ſpuales creature ꝙ ad creaturam coꝛpoꝛalem aliquè oꝛdi- nẽ hñt ⁊ toti creature coꝛpoꝛali pꝛeſident: vnde cõueniens fuit vt angeli in ſupꝛemo coꝛpoꝛe crearentur tanq; toti nature coꝛ/ poꝛee pꝛeſidentes.ſ Et ſi obiceretur ꝙ an eli non dependent a coꝛpoꝛe ſm ſuum eſ e a per conſequens neqʒ ſᷣm ſuum ſieri er go angeli nõ ſunt creati in loco coꝛpoꝛo. Meſpondet Tho.ꝙ angeli nõ ſunt creati in loco coꝛpoꝛeo quaſi dependẽtes a loco coꝛpoꝛeo ſed vt pꝛedictum eſt in hoc oſten ditur oꝛdo eoꝛum ad naturam coꝛpoꝛeam ⁊ ꝙ ſua virtute coꝛpoꝛa contingũt.Si hec omnia que diximus de angeloꝛum pꝛodu ctione vel ad capiendum difficilia: vel ad plene intelligendum dura cuiq; viderẽtur tanto magis excitare nos debent ad extol lendam totis viribus ſapientiam altiſſimi dei. Cuius opera tam ſtupenda ſunt ⁊ in⸗ ſcrutabilia vt nullo humano ſenſu percipi valeant. Pꝛo quibus dicere poſſumus il lud pſalmiſte. Auam magniſicaſunt ope⸗ ra tua domine:omnia in ſapientia feciſti. Aniuerſus nãqʒ mũdus iſte ſẽſibilis qua ſi quidam liber eſt ſcriptus digito dei ⁊ ſin gule creature quaſi ſigure quedam ſunt: non humano placito ſed diuinitatis arbi/ trio inſtitute ad manifeſtandam quodam modo a ſignandam inuiſibilem potentiazʒ ſlapientiam ⁊ bonitatem diuinam.Inter ce tera vo ſuoꝛum iſtitutoꝛum mirabilia an geban condidit.Quoꝛuz aliquos pꝛopter perbiam in quam eruperunt eternis ad iudicauit ſupplicijs. Alios vo qui ipſi ſa ⸗ ctoꝛi ſno humilłr adheſerũt plena btitudie fecit eſſe felices. ¶ Qualjir angeli ad nos mittũtur ꝗ hoĩes cuſtodiũt neq; dolẽt de malis eoꝛuʒ quos cuſtodiũt. ¶Cap.ʒN. Ertium myſterium de angelis ma E. Aieb dẽ miſſionis. In quo tria PP ſũt dubia declarãda. mytrũ angeli mittatur. Cmvtrũ hoies ab angelis cuſtodiãtur. Ez myvtrũ angeli doleât de malis eoꝛũ qͥs cuſtodiunt. AVI.Ad pꝛimum dubium ſe offert veritas ſcripturaruʒ in quibus angelos mitti per hibetur. Et vt inquit Tho. p parte.q/iiꝛ. Ille mitti dicitur qui aliquo modo ab alio pꝛocedit vt incipiat eſſe vbi pꝛius nõ erat vel vbi pꝛius erat per alium modum Fili us enizʒ aut ſpiritus ſãctus mitti dẽ vt a pa tre pꝛocedens per oꝛiginem.Et incipit eſſe nouo modo ideſt per gratiam vel per na⸗ turam aſſumptam vbi pꝛius erat per diui nitatis pꝛeſentiam. Dei enim pꝛopꝛiuz eſt vbiqʒ eſſe quia cum ſit vniuerſale agens virtus eius attingit omnia entia.Ideo eſt in omnibus rebus.Nirtus autem angeli cum ſit particulare agens non attingit to tum vniuerſum: ſed ſic attingit vnum ꝙ non attingit aliud.Ideo ita eſt hic ꝙ non eſt alibi. Cum igitur aliquid eſt fiendum per aliquem angelum circa aliquam crea turam coꝛpoꝛeam de nouo applicatur an gelus illi coꝛpoꝛi ſua virtute ⁊ ſic angelus de nouo ibi incipit eſſe.Et hoc totuʒ fequi tur ex imperio diuino.Sed actio quaʒz an gelus miſſus exercet pꝛocedit a deo: ſicut a pꝛimo pꝛincipio cuius nutu et auctoꝛita te angeli operantur ⁊ in deum reducitur ſi cut in vltimum finem. Et hoc facit rationẽ miniſtri. Nam miniſter eſt ſicut inſtrumẽ/⸗ tum ⁊ intelligens.Inſtrumentum autem ab alio mouetur ⁊ eius actio ad aliud oꝛdi natur. Ideo actiones angeloꝛum miniſte ria vocantur et ipſum dicunt in miniſteri/ um mitti. Si vo aliquis quereret. Quo modo angeli mittuntur cum celum empi reum ſit locus pertinẽs ad dignitatem eo rum.Si igitur mitterentur ad nos digni⸗ tati eoꝛum aliquid deperiret. ¶ Reſpon / det Tho.Qõ celum illud pertinet ad di gnitatem angeli 'm congruentiam quan dam quia ↄgruum eſt vt ſupꝛemum coꝛ⸗ poꝛum nature que eſt ſupꝛa omnia coꝛpo ra attribuatur. NHon tamen angelus ali/ Ad dignitatis accipit a celo empireo.IJdeo quando actu non eſt in illo nihil eius di?⸗ gnitati ſubtrahitur. Sicut nec regi quan⸗ do non actu ſedet in regali ſolio: quod cõ gruit eius dignitati. Hinc Saluatoꝛ no⸗ ſter loquens de angelis qui mittuntur ad cuſtodiam hominum dixit. Angeli eoꝛum ſemper vidẽt faciẽ piis mei qui eſt in celis vbicũq; itaq; ſint vidẽt eſſẽtiam dei in cu ius aſpectu cõpletur glia ⁊ btitudo illoꝛũ. Cbe nesab⸗ direnmnt lamend o Ner pnaque⸗ ſtodem plodeg aumek ruafuit adiuto Tho. bitriun ſeanon aſectn paſſo gnitio literaa bonuz candoy cularias Pliclter Cogi tepꝛor eſtd catalal gligentt malnnet tuthomt unpeo itecnt lnlmnq nesillum ſtondun inſcce Mentrin Inaiin mihann rſe mendue un hohu tmenge nllorere 1 egen ionner Mnyden coabe ono en dun Kl diptape nepiteſe dperna/ Aperdiu it le gene 1 Aencs mangel ngttn pnum 9 eg ſencdum am ae Vtur an ngelus Kovi ; 4 ſicut ororſi ntin nſoume/ n auten lindord 1miniſt niniſten/ re.⸗Ql, wum enp innten 4h os diot tehn/ et 1dN iam unn num N! mia cone lus l! nro en lius di/ iguan; uli toꝛ / intur licoun tincal⸗ deinl . o Secundnm dubium fſuit vtrum homi/ nes ab angelis cuſtodiantur. Et lʒ de hoc dixerim in quadrageſimali noſtro: verun/ tamen aliq̃ erũt hoc loco nouiter diſcurrẽ⸗ da. Iccirco pꝛeſuppoſito 'm veritatem ꝙ; vnaqueqʒ; anima angelum habeat ſui cu ſtodem deputatum chꝛiſto duntaxat exce pto de quo in ſermone de innocentibus di crum eſt. Pꝛimo ſciendum eſt ꝙ neceſſa ria ſuit homini cuſtodia angeloꝛum ꝓpter adiutoꝛiuʒz liberi arbitrij. Nam vt inquit Tho.pᷣ parte.q.iiʒ.Homo per liberum ar bitrium poteſt aliqualiter vitare malum: ſed non ſufficienter: quia infirmatur circa affectum boni pꝛopter multiplices anime paſſiones.Similiter etiam vniuerſalis co gnitio naturalis legis que homini natura liter adeſt aliqualiter dirigit bominem ad bonuz ſed non ſufficienter. Quia in appli cando vniuerſalia pꝛincipia iuris ad parti cularia opera contingit hominem multi/ pliciter deſicere.vnde dicitur Sapientie.9. c. Cogitationes moꝛtalium tumide ⁊ incer te pꝛouidentie noſtre. ¶ Secundo ſciendũ eſt ꝙ dũ homines pereunt ⁊ in multa pec cata labuntur non eſt aſcribendum ad ne gligentiam aliquam angeloꝛum ſed potiꝰ malitie bominum ünputandum. Mam ſi⸗ cut homines a naturali iſtinctu boni diſce dunt pꝛopter paſſionem peccati: .ita etiam diſcedunt ab inſtigatione bonoꝛum ange/ loꝛum que fit inuiſibiliter per hoc ꝙ homi nes illuminant ad bene agẽdum. ſ Tertio ſciendum ꝙ ſicut pꝛeſtiti ad damnationeʒ a infideles ac etiam antichꝛiſtus non pꝛi⸗ nantur interioꝛi auxilio naturalis rõnis. Ita etiam non pꝛiuantur exterioꝛi auxilio toti nature humane diuinitus cõceſſo: ſci licet cuſtodia angeloꝛum per quam⁊ ſi nõ iuuentur quantum ad hoc ꝙ vitam eter⸗ nam bonis operibus mereantur: iuuãtur tamen quantum ad hoc: ꝙ ab aliquibus malis retrahuntur quibus ſibiipſis ⁊ ali is nocere poſſent. Nam ⁊ ipſi demones ar centur per bonos angelos ne noceãt quã/ tum volunt. Quarto ſciendum ꝙ offici⸗ um cuſtodie angelice oꝛdinat᷑ quippe ad illuminationem doctrine ſicut ad vltimuz 2 pꝛincipalem effectum. Mihilominus ſut 167 alij affectꝰ ſcilicet arcere demones ⁊ alia nocumenta tam coꝛpoꝛalia qᷓ; ſpiritualia pꝛohibere. ODuinto ſciendum ꝙ circa ho minum cuſtodiaã inter angelos quandoqʒ ſolet eſſe pugna ſiue diſcoꝛdia.Naʒ vt ſcri bitur Hanielis.c.io. Duz ipſẽ oꝛaſſet pꝛo liberatiõe populi iudaici qui erat in baby lonia:apparuit ſibi angelus modo mirabi li vt patet in textu. Dixitqʒ illi inter cetera MHoli metuere daniel:quia ex die pᷣmo quo poſuiſti coꝛ tuum ad intelligendum vt te afligeres in ↄſpectu dei tui exaudita ſuns verba tua. Et ego veni pꝛopter ſermones tuos. Pꝛinceps autem regni perſarum re ſtitit mihi vigiti ⁊ vno diebus. Refert hie Hieronymus pꝛincipem regni perſaruʒ eſ ſe angelum qui ſe oppoſuit liberationi po puli iſraelitici pꝛo quo daniel oꝛabat ga/ bꝛiele pꝛeces eius deo pꝛeſentante. Qui⸗ dam tamen dixerunt ꝙ hec reſiſtentia po tuit fieri eo ꝙ pꝛinceps aliquis demonum iudeos in perſidem ductos ad peccatum induxerat pꝛopter quod pꝛeſtabatur impe dimentum oꝛationi danielis pꝛo eodeʒ po pulo depꝛecãtis.q¶ Sed Gꝛegoꝛius in. i7. moꝛalium libꝛo cõcoꝛdans cum Hierony mo dicit. ꝙ pꝛinceps regni perſarum bonꝰ angelus fuit euſtodie illius regni deputa tus. Ad intelligenduʒ ergo qualit᷑ vnus angelus alteri reſiſtere dicitur. Notanduzʒ ſm Tho. vbi.S. ꝙ diuina iudicia circa di / uerſã regna ⁊ diuerſos homines per ange los exercentur. In ſuis autem actionibus ſm diuinam ſententiam regulantur. Con tingit autem quandoq; ꝙ in diuerſis re⸗ gnis vel in diuerſis hominibus contraria merita vel demerita inueniuntur vt vnus alteri ſubdatur aut pꝛeſit. Quid autem ſu per hoc oꝛdo diuine ſapiẽtie exigat: cogno ſcere non poſſunt niſi deo reuelante.vnde neceſſe habent ſuper hijs ſapientiam dei conſulere. Sic igitur inquantuʒ de contra rijs meritis 2 ſibi repugnantibus cõſulũt diuinam voluntatem reſiſtere ſibi inuiceʒ dicuntur non quia ſint eoꝛuz contrarie vo luntates cuz in hoc omnes concoꝛdent ꝙ dei ſentẽtia impleatur. Sed quia ea de qui bus conſulunt ſunt repugnantia. Cum er go archangelus cuſtos regni perſarũ pꝛo/ curaret quantum in eo erat ſalutem illo/ rum qui erant in dicto regno videretqʒ ꝙ; ex cõuerſatione iudeo:um multi de perſis conuertebantur erat contentus ꝙ; popls ille in captiuitate perſeueraret. Alter vero qui pꝛeſidebat populo iudeoꝛum illius po puli liberationem pꝛocurabat pꝛeceſqʒ da nielis pꝛeſentabat deo. Omnes tamẽ dei voluntatem impleri volebant. ¶ Tertiuz dubium erat vtrum angeli voleant de ma lis eoꝛum quos cuſtodiunt. Ad quod re/ ſpondet Tho. vbi. S. Qð angeli non dolẽt nec de peccatis nec de penis hominũ:quo niam cuʒ ſint perfecte beati doloꝛ in eis eſ ſe non poteſt. Inſuper vt inquit A uguſti/ nus doloꝛ eſt de hijs que contrariantur vo luntati.Nihil autem accidit in mundo qð ſit contrarium voluntati angeloꝛuz ⁊ alio rum beatoꝛum: quia voluntas eoꝛum to/ taliter inheret oꝛdini diuine iuſticie. Nihil autem ſit in mundo niſi ꝙ per diuin am iu ſticiam fit aut permittitur. Et ideo ſimplici ter loquendo nihil ſit in mundo contra vo luntatem beatoꝛuz. vt enim philoſophus dicit in. 3. ethicoꝛum. Illud dicitur ſimplici ter voluntarium quod aliquis vult in par ticulari ſᷣm ꝙ agitur: conſideratis ſcilicet onnibus que circumſtãt q́;uis in vniuer ſali conſideratum nen eſſet voluntarium. Sicut nauta non vult abſolute pꝛoiectio/ nem mercium in mani? vniuerſaliter conſi derando. Sed imminente periculo ſalutis hoc vult.vnde magis eſt hoc voluntariuz q; inuoluntarium. Sic ergo angeli pecca ta ⁊ penas hominum vniuerſaliter 2 abſo lute loquendo non volunt: volunt tamen ꝙ circa hoc oꝛdo diuine iuſticie ſeruetur ſʒ quem quidam penis ſubduntur a peccare permittuntur. ¶ Sed oꝛitur hic difficultas ex verbis Phie.c.33. dicentis. Angeli pa/ cis amare flebant. Quam ſoluit Tho. aſſe rens ꝙ verba illa tripliciter poſſunt intelli gi. ¶ Enomodo ſ̃m ſenſum litteralem ⁊ ſic angeli dicuntur nũcij ezechie qui fleuerũt pꝛopter verba blaſſema rabſacis.¶ Alio mogo ſm ſenſum allegoꝛicum ſic angeli pacis ſunt apoſtoli ⁊ alij pꝛedicatoꝛes ui flent pꝛo peccatis hominum. Tertio bᷣm ſenſum anagogicu 2 ſic intelliguntur an / geli beati:locutio tamen ẽ methaphoꝛica per quam deſignatur ꝙ ipſi volunt in vnri uerſali hominum ſalutem vtiam eſt pꝛedi ctum. Ex hijs omnibus depꝛehẽdere poſ ſumus quanta ſit erga homies dei pietas gquanta largitas quantare eius clemẽtia duʒ dignatur per angelos ſuos nos ad pa triam ſupernam deducere. In qualibʒ eta te non ceſſant angeli cõmodis noſtris ad eſſe nunc infeſtiſſimos hoſtes ne nobis no ceant debellando: nunc ad beneuiuenduzʒ nos alliciendo:nunc a malis retrahendo: nunc ab innumeris periculis liberando. Et tamen nos illis pꝛeſentibus non erube ſeimus demonum pꝛaua cõſilia turpeſqʒ; ſuggeſtiones impkere:gerere vitam pecu⸗ dum:ac omni conatu ad regiones tartare as pꝛopare. O anima ſoꝛdida. & anima tot ignominioſiſſimis vicus fedata. Aperi oculos mentis a vide angelum tibi ſemp aſſiſtentem in quo vis angulo:in quo vis diuerſoꝛio in quo vis exercitio.Exhibe illi reuerentiam ⁊ a flagicijs deſine conſnetis Aſqʒ ad moꝛtem commoꝛabitur tecuz vt ſic appareat ſi te nolueris coꝛꝛigere ꝙ pa⸗ ter omnium deus iuſtio iudicio impeniten tes ⁊ obſtinatos a conſoꝛtio ſanctoꝛum et viſione ſua pꝛiuatos pꝛoicit in ignem eter num. Curemus igitur demonum abhoꝛꝛe re conſoꝛtia: atq; angeloꝛum ſocieta tem omni affectu deſiderare:vt ſic digni efficia mur gratia chꝛiſti.Qua mediante angelo rum choꝛis mereamur adiungi in illo ſeli⸗ ci regno:in quo deus viuit per inſinita ſe/⸗ cula ſeculoꝛum Amen. 8ðèJ Sermo de beatitudine ſanctoꝛũ in quo conſutatur fatuitas hominum mũdanoꝛũ ꝗq ui non credunt aliquid de vita futura. Quinquageſimus ſeptimus. Erces neſtra opioſa eſt in celis.verba ſũt edemptoꝛis noſtri oꝛiginalit᷑ — Mathei. 5. c. Tata eſt quoꝛũ⸗ dam ſtulticia vt arbitrentur nulla eſſe bo⸗/ na pꝛeter ea que in pꝛeſenti vita a piſſſimo deo vſibus humanis concedũtur. Nil cre dunt:nil cogitant. NHihil deniqʒ ſperãt de ſpkurse uuſt oinſt A S edeb⸗ hutunt baand gentam ſus dee Animat Pꝛopt Mami bet iuſtn (diultia ſungna lioheilli erumab Sher fipro mihio turdif ſcenti⸗/ merces ur Be 1. pbon Ninpni tprei larper aietn cnin alad Albzen ſris ad hobise lveni, end e cunde⸗ mendbe pei npeay/ tanare nima Apen lenp NS pnumn enerce wrone ictaem nicfia cangeh⸗ jiloſftli/ ntsſe. ine⸗ ödonorr Ufurk⸗ dedd hſens ce en nunad mhtura eeleſtis regni hereditate. Somnuʒ putant immo ſictionem et fabulam quic⸗ quid ſᷣm omnem veritatem de ſanctoꝛum beatitudine pꝛoclamatur.Hij omnem dili gentiam adhibẽt vt coꝛpoꝛis ſenſibus in ſuis delectationibus voluptuoſis ſauſſiat Animam vo virtutibus honeſtiſqʒ moꝛi bus inſtituere ⁊ negligunt ⁊ contemnunt. Pꝛopterea equum eſſe cenſui ſi in pꝛeſen ni ſermone de beatitudine verba fecero. Mam illam cuncti deſiderare debent: que merito pꝛeponenda eſt omnibus que ab homine pꝛecio haberi ſolent.De hac quili bet iuſtus atqʒ fidelis aſſerit illud Sapiẽ tie.c.7. Pꝛepoſui illam regnis ⁊ ſedibus qæ diuitias nihil eſſe dixi in comparatione illius. Nec comparaui illi lapidem pꝛecio ſum quoniam omne aurum in compara⸗ tione illius arena eſt exigua ⁊ tanqᷓ;ᷓ lutuʒ extimabitur argentum in cõſpectu illius. Super ſalutem ⁊ ſpem dilexi eam ⁊ pꝛopo ſui pꝛo luce habere illam:quoniam iextin guibile eſt bonum illius:venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa. vt igi/ tur diſponamus ea que tractaturi ſumus oꝛdine debito beatitudiniſqʒ laudes miri ficentiſſimas complectamur:que copioſa merces a noſtro ſaluatoꝛe merito nũcupa tur. Be ipſa tria myſteria pᷣncipalia ꝓponi mus ↄtemplãda. . ¶ Bmdr beatitudinis deſideriũ. Cz mnpeatitudis ſubiectum. s beatitudis obiectum. E2 beatitudo eſt bonũ qdð cũcti deſide rare debẽt. ab. pm. Rumum myſterium contemplan/ dum dicitur beatitudinis deſideri/ Jum. iin quo inducẽda eſt cũctoꝛum mens vt ad beatitudinem dirigant coꝛdis affectum illamqʒ viribus totis conentur adipiſcere. Haʒ ⁊ de hoc ita pulchꝛe loqui tur Seneca ad lucillum. Ad ſummum in quit bonum ⁊ pꝛopoſitum totius vite tue reſpice. Illi enim cõſentire debet quicquid agimus.Ideo peccamus quia de partibꝰ vite omnes deliberamus de tota vᷣo nemo deſiderat. Errant conſilia noſtra quia non habẽt quo dirigãtur ignoꝛanti quem poꝛ tum petat:nullus ſuus vẽtus eſt.Hec il⸗ 168 ad tria dubia rñdeamus. pᷣmvtrum homini cõueniat agere pꝛo/ pter finem. CMmytrũ finis humane vite ſit btitudo. C vtrum beatitudo ſit bonum deſide/ ¶Ad pꝛimum dubium reſpondet ſãctus Tho.pᷣma ſecũde.q.pᷣꝰ.Qd actiõum que ab homine aguntur ille ſole pꝛopꝛie dicũ⸗ tur humane que ſunt pꝛopꝛie hominis in quantum eſt homo. Differt autem homo ab alijs irrationabilibus ereaturis in hoc ꝙ eſt dominus ſuoꝛum actuum: quod ſit per rationem ⁊ volũtatem.Ille itaqʒ actio nes pꝛopꝛie humane dicuntur que ex vo⸗ luntate deliberata pꝛocedunt.Alie vo nõ pꝛopꝛie humane ſunt ſicut dum mouet pe dem wvel fricat barbam alijs intentus ⁊ ſi- milia:licet ſint hominis iſte actiones ſecũ de non ſunt pꝛopter ſfinem:ex quibus ho/ mo nec mereri poteſt nec demereri.Sʒ pꝛi me actiões ad ſinem ſunt dirigende.Inꝗt nanq; philoſophus in ſecũdo phiſicõꝛuʒ. Finis eſt pꝛincipium in operabilibus ab homine.Et in ſecundo ethicoꝛum. Gꝛatia finis omnes operantur.Et iterum in ſecũ/ do phiſicoꝛum. MHõ ſolum intellectus ſed natura agit pꝛopter finez. Et in ſecũdo me thaphiſice.Qui iſinitum ſaciunt auferunt naturam boni.Cum itaqʒ finis ſit qui mo uet agẽtem ⁊ licet in executione ſit poſteri oꝛ tamẽ pꝛioꝛ eſt in intentione agentis et habet rationem cauſe. Pꝛopterea ad ho miem ſpectat vt agat pꝛopter fineʒ. C Ad ſecundum dubium reſpõdet Ricardus in 4.di. 49. Qõ vltimus finis humane vite eſt beatitudo:vt enim ait Auguſtinus li⸗ bꝛo.S.de ciuita.dei.Finis boni appellatur quo quiſqʒ cum peruenitur beatus eſt.Et idem libꝛo.i9.de ciuitate dei. Illud eſt fi⸗ nis boni pꝛopter quod appetenda ſunt co tera ipſum autem pꝛopter ſeipſum. Et.22⸗ libꝛo de ciuita.dei.Finis inquit noſter eſt puennire ad illud regnũ cuiꝰnulls finis ẽ. Et Apoſtols ad romanos.c. Habetis fru ctũ veſtrũ in ſaãctiſicatiõe:finem vo vitam eternã. Sed hic oꝛitur difficultas quonid cum beatitudo ſit iĩ ipſo deo ſi beantudo ẽ le. Sʒz vt pars iſta lucidioꝛ fiat opus eſt vt — ſinis humane vite etiam erit finis omniũ creaturarum. Mam vt inquit Bionyſius in libꝛo de diuinis nominibus.Deus con uertit omnia ad ſeipſum tanq;; ad vltimũ finem. d quod dicit Tho pᷣᷣꝛc.q.pᷣᷣ. Qdᷣ ſicut colligitur ex dictis Ariſtotelis ſecun do ethicoꝝ 2. . methaphiſice ſinis dicitur dupliciter:ſeilʒ vł eiꝰterminus ⁊ quo ideſt ſa res in qua ratio boni inuenitur ⁊ vſus ſiue adeptio illius rei.Sicut ſi dicamus ꝙ motus coꝛpoꝛis grauis ſinis eſt vel locus inferioꝛ vt res vel hoc ꝙ eſt eſſe in loco in ſerioꝛi vt vſus.Et finis auari eſt vel pecu⸗ nia vt res: vel poſſeſſio pecunie vt vſus. Si ergo loquamur de vltimo ſine homis quantum ad ipſam rem que eſt finis. Sic in vltimo fine hominis omnia creata cõue niunt quia deus eſt vltimus finis homis omnium aliarum rerum. Si autem lo⸗ gquamur de vltimo fine hominis quantuʒ daaq cõſecutionem finis:ſic in fine hominis non communicãs creature irrationabiles Mam homo ⁊ alie creature rationales con ſequuntur vltimum finem cognoſcendo 2 amando deum: quod non competit alijs creaturis que adipiſcuntur vltimum fineʒ inquantum participant aliquam ſimilitu dinem dei ſᷣm ꝙ ſunt vel viuunt vel etiam cognoſcunt ſᷣm inſtinctum nature: lʒ non per rationem vel intellectum. Ideo Mai ſter pᷣ di.ſecundi dicit. Fecitdeus creatu⸗ ram rationalem vt ſummum bonum intel ligeret intelligendo amaret amando poſſi deret ⁊ poſſidẽdo frueretur. Quare vt Au guſtinus docet in libꝛo.ð3.q. Non cadit in aliqua ratione carentia vt beata ſint. ¶ Tertium dubium fuit vtrum beatitudo ſit bonum deſiderabile.E poſſet quis ar/ guere ꝙ non. Ham nullum bonum inco⸗ gnitum eſt deſiderabile. Hoc patet quia bonum appꝛehenſum eſt obiectuʒ appeti tus:vt inquit Ariſtotiles in.3⁰.de anima. Ideo Auguſtinus libꝛo.io.de tri.c.pꝛimo ait. Firmiſſime nouimus amari niſi nota non poſſe. Sed beatitudo eſt bonum inco gnitum ergo non eſt bonum deſiderabile. shiloſophi quidem multo ſudoꝛe elabo rarunt vt de beatitudine ac ſummo bono cognitionem inuenirent.Et vt Lactanti⸗ us ſcribit in pꝛincipio pꝛimi libꝛi diuinarũ inſtitutionum. Heqʒ adepti ſunt quod vo lebant ? operam ſimul atqʒ induſiriaz per diderũt. Hoc ideo dixit quia vt recitat k guſtinus libꝛo.i9.de ciuitate dei. Marcus varro notauit ducentas octoginta octo fal ſas opiniones de beatitudine quas philo ſophi ſuo ingenio adinuenerunt.Auguſii nus etiam in.iʒ.de trinitate aſſerit quoſdã poſuiſſe beatitudinez i voluptate coꝛpoꝛis Quoſdam in voluptate animi.Quoſdam in alijs rebus:puta in diuitis vel honoꝛi⸗ bus ⁊ huiuſmodi. vt etiam ſcribit Ariſto. in pꝛimo ethicoꝛum.Se hijs adhuc ita lo quitur Lactantius libꝛo.3.diuinarum in/ ſtitutionum. Epicurus ſummum bonum in voluptate animi eſſe cenſet.Ariſappus in voluptate coꝛpoꝛis.Caliphõ ⁊ dinoma chus cirenayci honeſtateʒ cum voluptate iunxerunt. Diodoꝛus in pꝛiuatione dolo/⸗ ris ſummum bonuʒ poſuit.Hieronymus in nõ dolendo. Peripatetici autem in bo nis animi ⁊ coꝛpoꝛis ⁊ ſoꝛtune. Trilli ſum mum bonum eſt ſcientia.genonis cuʒ na tura congruenter viuere.Quoꝛũdam ſtoy coꝛum virtutem ſequi.Ariſtotiles in ho/ neſtate ac virtute ſummum bonum collo/ cauit. Hec ille.Sed infra de epicuro ita ſe quitur.Epicuri diſciplina multo celebꝛioꝛ ſemper fuit qᷓ;ᷓ ceteroꝛum:nõ quia veri ali quid afferret:ſed quia multos ad popula re nomen voluptatis inuitat.HNemo enim non in vicia pꝛonus eſt. Pꝛopterea vt ad ſe multitudinez contrahat appoſita ſingu lis quibuſqʒ moꝛibus loquitur. Deſidio/ ſum vetat litteras diſcere. Auarum popu/ lari largitione liberat. Ignauum pꝛohibet ccedere ad rẽpublicam. NPigrum exerce/ re timidum militare.Conſtat itaqʒ ex hijs q́; erronea fuerit philoſophoꝛuz mens cir ca beatitudinem agnoſcendam.Sed pꝛe/ ter illos adhuc ↄfirmare poſſumus ꝙ bea titudo non eſt cognoſcibilis pervᷣba Pau li qui pᷣme ad coꝛinthios.c.ꝛ.ait. Oculus non vidit ⁊ auris nõ audiuit nec in coꝛ ho minis aſcendit que pꝛeparauit deus hijs qui diligunt illum. Sed iſta de beatitudi/ ne ſic Paulus locutus eſt.ergo tale bonũ eſt quod a nobis percipi minime poteſt et ex conſequenti con Parin lodech ſntent ſuntbe lnizde tucinen gus a lidit.⸗ ſieſcri bonnn tertio vime diam tard tuch C C Got ( eſege ienn lere Gef bean jebe eyt Choe Noli⸗ cömul diverio wenbe Ltſum Nconis ancpin ſatien nalreſe e Co oh fnpp heben wek Uiis hane Neep ridilingi ntqvod frecitat d Marts maogof lnas phio . Augn enqvalti tecorpon Quoſcan dlbonori bit Anſta hocins 1rumin nbonom appuo dinoma luptate edolo/ mus nindo Wſom 8cN; dam ſoo in bo/ um collo/ nio ua ſ cclchrin nrend opne enoonn geanel Ntaſncn Decſdo ngch/ npophe umcran! herhi⸗ mensl Gelyue 199 ben ba Pan Oauls ncor cus biß catimi/ ſelebol potet ſeguenn ex conſequenti neqʒ deſiderari.At in con⸗ trarium eſt ſententia Auguſtini qui libꝛo ro.de ciuitate dei.c.pᷣ.ait.Omnium certa ſententia eſt ꝗ ratione quoq̃modo vti poſ ſunt beatos eſſe omnes homies velle. Et in.iʒ.de trinitatę. Ad appetendum beati/ tudinem natura compellit cui ſumme bo nus ⁊ immutabile beatus creatoꝛ hoc in/ didit.Et de hoc Ariſtotiles in pᷣ ethicoꝛum ſic ſcripſit:bene enunciauerunt dicentes: bonum eſſe quod omnes appetunt. Et in tertio thopi.Maxime bonum omnes ma xime appetunt. ¶ Pꝛo amouenda igitur oĩ ambiguitate: Notandum ex dictis Ri eardi in.A.di.A9.⁊ Tho.p ⁊c.q..ꝙ beati tudo põt accipi tripliciter. Coð in ſno eſſe generali. Cꝛoin ſuo eſſe ſpeciali. ¶ʒ in ſuo eſſe ſpecialiſſimo. CPꝛimo poteſt beatitudo accipi in ſuo eſſe generali iquantũ eſt bonũ qddãà ſufſi cientiſſimum ⁊ ſic eſt omnibus nota.Qui libet enim ſcit quid eſt bonum et quid eſt eſſe ſufficientiſſimũ.Et hoc modo omnes beatitudinem appetunt. Nam ſic appete⸗ re beatitudinem nihil eſt aliud q;ᷓ appete re vt volũtas ſatietur quod quilibet vult. Et hoc eſt quod Boecius dixit in tertio de 2ſolatione.Omnis nãq; moꝛtallum cura q; multiplicium ſtudioꝛum laboꝛ exercet: diuerſo quidem calle pꝛocedit ad vnuʒ ta men beatitudinis ſinem nititur peruenire Et ſumitur hic vnus ſinis ᷣm Geraldum odonis ſuper pꝛimum ethi.non ſᷣm ſpeci⸗ em opinionis:ſʒ ſᷣm pꝛopoꝛtionem.MNam ſicut leuia habent vnum ſinem ſᷣm ſpecieʒ 2 nature ſcilicet locum ſurſum.Et grauia ha beant alium finem ſm ſpeciem nature ſci⸗ licet locum deoꝛſum tamen grauia ⁊ leuia habent vnum finem ſᷣm pꝛopoꝛtionez na ture.Eo ꝙ ita ſe habet locus deoꝛſum ad grauia ſicut locus ſurſum ad leuia. Ita et omnes homines tendunt ad vnum ſinem ſ̃m pꝛopoꝛtionem opinionis: eo ꝙ ita ſẽ habet pecunia ad auarum in qua opina⸗ tur ſe fieri poſſe beatum:ſicut delectatio li bidinis ad luxurioſum qui in ſua luxuria putat conſtare beatitudinẽ.Omnes quip be appetunt quicquid etiam indebite ap⸗ 169 petunt tanq̃ᷓ conſumatum bonum. C Se cũdo poteſt beatitudo accipi in ſuo eſie ſpe ciali inquantum ſcilicet conſiſtit non in bo perſecta eius dilectione gaudio quod ba betur de dei bonitate pꝛeſenti per claram eius viſionem ⁊ perfectam dilectionem:et hoc modo beatitudo non fuit nora philo⸗ ſophis: quam tamen poſtqᷓ;ᷓ chꝛiſtus dei ſi lius venit in mundum omnes qui volunt agnoſcere deſderare ⁊ acquirere valent. Joſe quidem qui lux fuit ⁊ ſplẽdoꝛ omnis veritatis viam nobis ſummi boni oſtẽdit. Ipſe clamauit Mathei.A.c.dicens. Pe⸗ nitentiam agite appꝛopinquabit regnum celoꝛum. Et. .c.Merces veſtra copioſa eſt in celis.Et.dõ.c.MNolite theſauriz are vobis theſauros in terra theſaurizate vobis the ſauros in celo.Et Joannis.i⸗.c. Hec eſt vi ta eterna vt cognoſcant ſcilicet facie ad fa ciem te verum deum ⁊ quem miſiſti ieſum chꝛiſtum filium tuuʒ. Et completis huma ne redemptionis myſterijs quadrageſima die poſtq; furrexit a moꝛtuis videntibus diſcipulis eleuatus eſt ⁊ aſcendit ad celos Iccirco Lactancius libꝛo.⁊.diuinarum in ſtitutionum ait. Pater enim noſter ac do minus qui condidit firmauitqʒ celuʒ qui libꝛatã magnitudine ſua terram vallauit montibus mari circũdedit amnibuſqʒ; di/ ſtinxit ⁊ quicquid eſt in hoc mundo mira⸗ bile conflauit ac perfecit ex nihilo perſpe / ctis erroꝛibus hominum ducem miſit qui nobis viam iuſticie panderet. Hũc ſequa mur omnes:hunc audiamus:huic deuo⸗ tiſſime pareamus:quoniã ſolus vt ait Lu cretius.AHeridicis hominum purgauit pe ctoꝛa dictis.Et ſineʒ ſtatuit toꝛpedis atqʒ timoꝛis.Oſtenditqʒ bonum fummũ quo tendimus omnes. Quid ſoꝛet atqʒ viam monſtrauit limite paruo.Quo poſſemus ad id recto contendere curſu. Nec tm̃ᷣ oſtẽ dit ſed etiam pꝛeceſſit nequis difficultatis gra iter virtutis hoꝛꝛeret.Hec ille. Ter tio poteſt accipi beatitudo in ſuo eſſe ſpe/⸗ cialiſſimo pꝛout ſcilicet eſt actualiteri bea tis cuius magnitudinem explicare nequa qᷓ; poſſumus quia nulla ſenſibilis experi entia quarücunq; delectationum pꝛeſẽtis rY nis EecKnnis vite ſed in clara dei viſione ?·⁊ vite minimam partè illius dulcedinis po teit deſignare.Et oculus non vidit nec au ris audiuit neqʒ humanũ coꝛ excogitauit vnqᷓ q; ingens ſit illa ſuperna felicitas. Hinc Gꝛegoꝛiꝰ in homelia inquit.Si con ſideremus fratres chariſſimi que ⁊ quan/ ta ſunt que nobis pꝛomittũtur in celis vi leſcunt animo omnia que habentur in ter ris.Terrena nanqʒ ſubſtantia ſuperne fe/ licitati comparata pondus eſt non ſubſidi um.TZempoꝛalis vita eterne vite compa⸗ rata moꝛs eſt potius dicenda qͥʒ vita. Hic in traãſitu beati Hieronymi ſtribit hec ver ba Auguſtinꝰad cirillũ.Eo die ⁊ hoꝛa qua hieronymus ſanctiſſimus ex hac luce mi/ grauit.Dũ iponie in cellula mea quieſcẽs de gloꝛia beatoꝛum cogitarem:vellẽqʒ de ſla tractatum bꝛeuem componere cõpul/ ſus pꝛecibus noſtri feueri quondà venera bilis martini epiſcopi turonenſis diſcipu/⸗ li.Charta calamo pugillariqʒ ſuſceptis vo lui epiſtolam ſcribere ſanctiſſimo hierony mo deſtinandaʒ vt quid ipſe in re tam dif ſicili ſentiret reſponderet.Cunq; iam ſcri/⸗ bens ſalutationis exoꝛdium hieronymo pꝛeſentarem ineffabile ſabito lumen cum inaudita odoꝛum fragrantia cellulam in qua ſtabam intrauit hoꝛa iam completo/ rij. Ad quam viſionem pꝛopter rei tam ad mirabilis nonitatem perterritus eſſe cepi. Cunqʒ quidnam id eſſe attentius cogita/ rẽ de luce vox inſonuit dicens. Auguſtine auguſune quid queris? Putas ne bꝛeui immittere vaſculo mare totum. Modico includere pugillo terrarum oꝛbem. Ce⸗ lum firmare ne ſuos exerceat motus.In/ ſinite rei quis inerit finis. Inmenſãa qua menſura metieris. Potius totum mare ĩ artiſſimo clauderetur vaſtulo. Potius oꝛ bem terrarum paraus teneret pugillus. Potius a motu continuo celum deſiſte/⸗ ret qᷓ; gaudioꝛum ⁊ gloꝛie quibus beato/⸗ rum anime ſine ſine potiuntur minimam particulam intelligeres niſi vt ego experi entia docearis.Diſcurre adhuc bꝛeue tem poꝛis ſpacium ⁊ talia ſatage opera exerce re vt poſtmoduʒ ibi que hic aliqualiter in telligere cupis in cternum habeas. Inter roganti vo mihi quiſnam eſſet qui talia ð tam grauiſſime loqueretur. MReſpodit be/ nigne:hieronvmi illius pꝛeſb rteri cui epi ſtolam ſenibere cepiſti ſum anima que in hac hoꝛa in bethleem carnis onere depoſi to iocunda ⁊ gloꝛioſã pergo ad regna celo rum:poſt que ⁊ alia multa que mecum cõ tulit a nr̃is oculis lux diſparuit. Quanto igit᷑ minus btitudinis ſuꝑne ſublimitas põt cõpꝛehendi taãto ardẽtius eſt a nobis exoptanda. S ¶MQð btitudo ↄſiſtit in aia in itellectu vi delicet a in voluntate.¶¶ Cap.ꝛ2m. EEEcũdum myſteriu ↄtemplandũ dici tur btitudis ſubiectuʒ. In quo tria dubia ſunt abſoluenda. Binptrũ btitudo ſit actus aie tm̃. Cmptrũ ſit actꝰ itellectua ⁊ volũtatis. q; intellectus. tudo eſt nobiliſſimum quod in hoie poſſit eſſe nec creaturis infra homines ↄuenire õt. Opoꝛtet ergo ꝙ ↄſiſtat in actu pꝛopᷣo omini nõ quocũq; ſed nobiliſſimo.Actꝰ autem homis ꝓpꝛius non eſt niſi ille qui eſt hominis per illam foꝛmã qua homo c: hec eſt aũt aia intellectiua. Nobiliſſimus ergo actus homis eſt ille qui ſibi conuenit ſm aiam intellectiuà ſiue ſit cognitio ſiue dilectio.Ex quo damnatur opinio illoꝛum qui dixerunt animã ſine coꝛpoꝛe beatã eſX⸗ ſe non poſſe. Nam vt inquit Tho.pᷣꝰc.q. 4A.loquendo de beatitudine perfecta que ĩ dei viſione conſiſtit ſine coꝛpoꝛe aia poteſt eſſe beata:qm̃ intellectus ad ſui operatio nem nõ indiget coꝛpoꝛe niſi ꝓpter fantaſ⸗ mata in quibus intelligibilem veritatem contuetur.Diuina autẽ eſſentia per fantaſ mata videri nõ poteſt. vnde cum in viſiõe diuine eſſentie perfecta homis beatitudo ↄſiſtat nõ depẽdet beatitudo homis a coꝛ poꝛe:quare ⁊ ipfſuʒ coꝛpus ad perfectionẽ beatitudinis nõ requiritur. ¶ Sciendũ tũ ꝙ ad perfectionẽ alicuius rei dupliciter ali quid pertinet. Anomodo ad cõſtituendaʒ eſſentiaz rei ſicut anima requiritur ad per fectionem hominis. Aliomodo requiritur ad perſectionem rei id quod ꝑtinet ad bßę zmytrũ ſit pᷣncipalius in actu volũtatis CAd pᷣoubiũ reſpõdet Ricar.in. 4.di. 49. ꝙ btitudo eſt actus aie tm. NHã beati Remn Mein nn Ki⸗ D hoitbe na gi 1 gbe n vedepof gna celo caumc⸗ Quanto bMlimitas 4hobis Leen zi ndidii gom itans 40, ean/ NNKR norie pobo Ac le gui onoe ſmmus nbenit i ſwe lozmm enid . i auni upocc peran bnui⸗ itcten rann nifoe litudo 3400: ction⸗ ndüti iterali endi d per ninin d bi eſſe eius.Sicut pulchꝛitudo coꝛpoꝛis ⁊ ve locitas ingenij pertinet ad perfectionẽ ho minis.Qudãuis ergo coꝛpus pꝛimomodo ad perfectionem beatitudinis humane nõ pertineat pertinet tamẽ ſecũdo modo.&ρ: quanto anima perfectioꝛ erit in ſua natu/ ra perfectius habebit ſnam ꝓpꝛiam opa/ tionem in qua conſiſtit felicitas. Hoc vo erit cum ſuo coꝛpoꝛi ipſa beata reunietur. Pꝛopter illam autem vnionem non erũt homini neceſſaria exterioꝛa iſta bona: qꝛ coꝛpus ex coniunctione ſui ad animã bea tum erit gloꝛioſum ac impaſſibile. Hã vt ſcribit dominus Bonauentura in ſuo ter tio di.28. Contingit aliquid eſſe beatuʒz tri pliciter.ſ.per eſſentiã. Et per pꝛimam ifluẽ tiam ⁊ per quandam redundantiam. bea tum per eſſentiaʒ eſt ſolus deus.beatũ per pꝛimam inſfluentiam eſt ſolus rationalis ſpiritus.beatum deniq; per quandã redũ dantiaʒz eſt coꝛpus humanũ in quod gau dium gloꝛie redundat ex coniunctione ſui ad animam beataz. Et licet coꝛpus huma num non ſit ad imaginem dei per ſe tamẽ vnitum eſt anime que eſt ad dei imaginez ⁊ ratione illius eſt beatitudinis comparti cipabile.ſ Si vo aliquis inſtaret contra di cta de exterioꝛibus bonis quia videtur cõ trarium. Haʒ cibus potus diuitie ⁊ regnũ exterioꝛa bona ſunt ⁊ hec pꝛomittunt᷑ bea tis.vnde Luce.ꝛ2. Chꝛiſtus dixit. Edatis 2 bibatis ſuper menſam meam in regno meo.Et Mathei.õ. Theſaurizate vobis theſauros in celo.Et Mathei.22. Poſſide te paratum vobis regnum. ergo et iſta ad beatitudinem exiguntur. Reſpõdet Z ho. ꝓꝙ omnia iſta methaphoꝛice ſunt intelligẽ da ſʒ ꝙ in ſcripturis ſolent ſpiritualia per coꝛpoꝛalia deſignari.Sieut per cibum et potum intelligitur delectatio beatitudinis per diuitias fufſicientia que fufficit homi ni deus per regnum exaltatio homis vſaʒ ad coniunctionem cũ deo. ¶ Secũduzʒ du bium fuit vtrum beatitudo ſit actus intel lectus ⁊ voluntatis ſimul.Et lʒ quidam te neant ꝙ eſſentia beatitudinis vite huma ne in ſolius intellectus actu conſiſtat: ita ꝓꝙ nullo modo in actu voluntatis. Tamen ——— Ricardus in quarto vbi.S. dicit ꝙ beati / . 170 tudo conſiſtit in aetu voluntatis ⁊ intelle ctus ſimul.Cuius ratio eſt qꝛ eſſentia bea titudinis vite humane conſiſtit in perfecta vnione anime rationalis cuʒ deo. HMec au tem vnio includit vnionem aĩe cũ deo bᷣm omnem ſui potentiam per quam vnibilis eſt cum eo immediate. Potẽtia auteʒ aĩie rationalis non tm̃ eſt intellectus ſed volù tas.Et per qualibet illaruzʒ vnibilis eſt cũ deo immediate. Sicut eniʒ deus ſub ratio ne qua ſummum verum eſt immediatum obiectum intellectus beatoꝛum ita ſub ra tione qua ſummum bonum eſt immedia⸗ tum obiectum volũtatis eoꝛum. Quduis enim ipſo immediate nõ fruerentur niſi ip ſum immediate viderẽt tamẽ immediatũ obiectum voluntatis eoꝛum non eſt ipᷣa vi ſio ſummi boni:ſed ipſum ſummũ bonũ. Nõ enim volunt ſummũ bonum ꝓpter il lam viſionem ſicut ꝓpter finẽ.Sʒ volũt ip ſam viſionẽ ꝓpter iſm ſummum bonuʒ ſi cut ꝓpter vltimum finc. Ipᷣm ergo ſummũ bonũ pᷣmo ⁊ imediate eſt ab ipſis volituʒ: ergo eſt voluntatis eoꝝ immediatuʒz obie. ctum.Ergo perfecta vnio anime cũ deo in qua beatitudo confſiſtit eſt per intellectum 7 volũtatem.taqʒ in actu vtriuſqʒ ſimul ↄſiſtit. Et ſi obicerenfauctoꝛitates que cõ trariũ voltibus eas itelligere ſonare vidẽ tur:puta qꝛ in viſione dicũt btitudinẽ cõſi ſtere. Rhdet Ricar.ꝙ ſemper icludũt cõ comitanteʒ dilectionẽ. NHã ↄſumata dei di lectio inſeparabiłr cõcomittat᷑ clarã eiꝰ vi ſionẽ. Pꝛopterea Augꝰliꝰpᷣ de trini.c.pe/ nultimo dicit ꝙ viſio eſt ſummũ pꝛemiũ ⁊ ipſa eſt actus intellectus.Et in pᷣ liꝰde do ⸗ ctrina xpᷣiana.idẽ dicit. Hec eſt ſũma mer⸗ ces vt pfruamur deo.ſũma merces eſt bea titu do ⁊ fruitio eſt actus volũtatis que vi erat vtnũ btitudo pꝛincipaliꝰↄſiſtat in acua⸗ voluntatis q́; intellectus. Et reſpõdet Mi cardus ꝙ ſic.pᷣ quia ſicut iter habitus vie charitatis eſt donũ pꝛincipaliꝰſᷣʒ Anguſti nuz. is. de trinitate.c.is.ta inter habitus patrie charitas patrie eſt donum pꝛincipa lius. Sed in patria nobilioꝛ hobitus ba⸗ bet nobilioꝛem actum.Ergo deum perfe⸗ cte diligere qui eſt actus charitatis patrie vY 2 e 2 ſionem concomitatur. ¶ Tertium dubiunuz eſt actus nobiliſſimus anime. Cũ ergo in nobiliſſimo actu pꝛincipaliſſime conſſtat beatiudo a diligere ſit actus voluntatis: pꝛincipalius conſiſtit in actu voluntatis qᷓ; intellectus. Secũdo pꝛobatur ꝙ bea titudo pꝛincipalius conſiſtit in actu volun tatis q; intellectus ex eo ꝙ voluntas eſt nobilioꝛ potentia q; ſit intellectus. Nam HB ernardus in libꝛo de libero arbitrio di. cit rationem eſſe quodammodo pediſſe/ quam voluntatis. Et Anſelmus in libꝛo de conceptu virginali.ominium totius regni anime attribuit voluntati.Tho.pꝛi/ ma parte.ꝗ.Sð3. vtrum voluntas ſit altioꝛ potentia qᷓ; intellectꝰ.Et Ariſt.in.⁊. politi. c.S.potentia qua eligimus pꝛincipans eſt Agdhuc id pꝛobatur quia voluntas in ſuo actu cogi non poteſt nec circa ea que ſunt ad finem neceſſitari. Inteillectus autem co gGi poteſt ⁊ circa ea que ſunt ad ſineʒ neceſ ſitari. Inſuper magis poteſt ranſtmꝛmare animam voluntas q; intellectus æ ſuum obiectum reſpicit ſub ratione nobilioꝛi. Bonum enim eſt obiectum voluntatis. Ens obiectum intellectus. Ratio autem boni eſt perſectioꝛ qᷓ;ᷓ fit ratio entis. ¶ Ter tio pꝛobatur quia deus eſt vltimus ſinis maxime ſub ratione qua bonum quod pa tet quia eſt hoc ꝙ creature oꝛdinantur in ipſum vt in finem maxime eſt in eis ratio bonitatis ſicut per hoc ꝙ ipſum reſpiciũt vt exemplar maxime eſt in eis ratio veri⸗ tatis. Sed deus ſub ratione qua ſummuʒ bonum eſt voluntatis obiectum ſub ra⸗ tione qua ſfummum ens vel verum eſt in tellectus obiectum.ergo voluntas magis reſpicit deum fub ratione finis q; intelle/ ctus. Sed deus ſub ratione qua vltimus finis eſt eſt btinñcans.ergo ſub ratiõe qua eſt beatitudinis obiectum pꝛincipalius tẽ dit voluntas in ipſũ qᷓ;ᷓ; intellectus. Et ſic ↄſiſtit beatitudo pꝛincipalius in actu volũ tatis q; intellectus. CAQð btitudo n põt eſſe in bonis pñtis vite. LCap. 3. Ertium miyſtenium contemplanqũ t di beatitudis obiectu: In q; tris ſut DdDdubia abſoluẽda. Bnytrũ btitudo ſit quid creatuz. Cꝛmytrũ btitudo poſſit amitit. zin vtrum beatitudo poſſit in hac vita Ad pꝛimum dubium reſpondet Ricar dus vbi. 5. 2 Tho. P“ 2:. q. 3. Q beatitu/ EE EEEõ do vite humane dupliciter poteſt accipi. vnomodo pꝛo illo bono in quo perfecte et plenarie requieſcit humana vita. Aliomo do pꝛo perfecta quiete humane vite in il/ lo bono qua conſiſtit imperſecta hominis coniunctione cum illo bono. Pꝛimo mo⸗/ do beatitudo aecipitur pꝛo beatitudinis obiecto:⁊ ſie beatitudo eſt quid increatuzʒ: ſcilicet ipſe deus. Beatitudo autem ſecun do modo accepta eſt aliquid exiſtẽs in bea to tanc eius vltimata ⁊ plenaria perfe⸗ ctio:⁊ ſic eſt aliquid creatum. Cum enim beatitudo conſiſtat in viſiõe dei videre de um eſt actus creature videntis. Secun — dum dubium fuitvtrum beatitudo poſſit amitti.Et ad hoc dicimus ex ſententia ſan cti Tho.pᷣma x.q.S. Qõdð beatitudo poteſt tripliciter ↄſiderari. h in ſna imperfectione. ¶ꝛoin ſua gnali ratione. Ezoin ſua ſpeciali reſtrictine. ¶ Peimo poteſt beatitudo conſiderari in ſua imperfectione pꝛout ſcilicet beatitudo eſt illa imperfecta qualis in hac vita habe ri poteſt ſine ſit felicitas contemplatiua:ſi ue ſit actiua.RNec quidem amitti poteſt lʒz non de facili.Sicut patet in felicitate con templatiua que amittetur vel per obliuio nem:puta cum coꝛꝛumpitur ſciẽtia ex ali/ qua egritudine vel etiam per aliquas oc/ cupationes quibus totaliter abſtrahit ali quis a contemplatione. Patet etiam idẽ in felicitate actiua. Noluntas enim homi nis tranſmutari poteſt vt in vicium dege: neret a virtute. Ideo ° hiloſophus dicit in pᷣ ethicoꝛũ aliquos eſſe in hac vita bea tos nõ ſimpliciter ſed ſicut homines quo/ rum natura mutationi ſubiecra eſt. Se cundo poteſt beatitudo conſiderari in ſua generali ratione ⁊ ſic beatitudo nõ poteſt amitti. Cum enim ſit perſecte bonuʒ ⁊ ſuf ſiciens opoꝛtet ꝙ deſiderium homis quie tet ⁊ omne malum excludat. Naturaliter autem homo deſiderat retiuerebonnz q nci⸗ hobe Mext mndi Affig⸗ Utudin beatbe fum.c uens Si au malun falſun eſt hon ggoi ſ C lnſua pefecu ſeeſſt lineq; ſeqze⸗ lio. N lecſe vene dmn vult ſuft lom cum pleta gliqu pprl tudin beati lumſ nano⸗ lial geno ſectiwg beninn Nenis opnig Unrnon enude ſunn benog nhe W Geni hboe i rer beanin/5 it ah afttte e 1 Aone pütein i/ bominis imomo/ Müindinis naranz anſan isinba erf/ n enim loe de Secng 2 aſn. NNdicſ lamin caunmdo fabebe guuuuf nport alan robiud muctti iggasee rtretl chan 4 nim hont nnottl Hus cial nia bes es quo / (S. fiinſu ſole ztl nmio o⸗ wr Alr n habet ⁊ ꝙ eius retinendi ſecuritatem obti neat.Alioꝗn neceſſe eſt ꝙ vł timoꝛe amit tendi vel doloꝛe de certitudine amiſſionis affligatur. Requiritur ergo ad veraʒ bea titudinem ꝙ homo certam opinionem ha beat bonum quod habet nunqᷓ; ſẽ amiſſu rum. que quidem opinio ſi vera ſit conſe⸗ quens eſt ꝙ beatitudinem vnqᷓ; amittet. Si autem ſnlſa ſit hoc ipſum eſt quoddaʒ malum.i.ſfalſam opinionem habere. Naʒ falſum eſt malum intellectus ſicut verum eſt bonum ipſius:vt dicitur in.oõ.ethi. Nõ ergo iam erit vere beatus ſi ad malũ ei in eſt. ¶ Tertio poteſt beatitudo conſiderari in ſua ſpeciali reſtrictione inq́;tum ſcilicet perfecta beatitudo conſiſtit in viſione diui ne eſſẽtie.Et ſic beatitudo nullo põt amit/⸗ ti neq; ex parte videntis neqʒ; ex parte dei neqʒ etiam ex parte alicuius alterius agẽ tis. Non ex parte vidẽtis: quia impoſſibi le eſt ꝙ aliquis vidẽs diuinam eſſentiam velit eam non videre. Ratio eſt quoniam omne bonum habitum quo quis carere vult aut eſt inſufficiẽs ⁊ queritur aliquid ſuſſiciens loco eius:aut habet aliquod in commodum annerxũ pꝛopter quod in faſti dium venit.viſio autem diuine eſſentie re plet animam omnibus bonis ⁊ nõ habet aliquod icommodum adiunctum. Quare ꝓpꝛia voluntate non poteſt beatus beati tudinem deſerere. Similiter btũs non põt beatitudinẽ perdere deo ſubtrahẽte:quia cum ſubtractio beatitudinis ſit quedã pe na non poteſt talis pena a deo iuſto iudice — niſi pꝛo aliqua culpa in quam ca ere non poteſt qui dei eſſentam videt cũ ad hanc viſionem de neceſſitate ſequatur rectitudo voluntatis. Non poteſt etiam beatitudo amitti ex parte alicuius alteriꝰ agentis. Quia mens deo coniuncta ſuper omnia alia eleuatur ⁊ ſic ab huiuſmodi cõ iunctione nullum aliud agens poteſt ipſã excludere.Eſt ergo beatitudo perfectio cõ eam habenti ſaciente hoc virtute diuina: que hominem ſubleuat in participationeʒ eternitatis tranſcendentis omnem muta/ tionẽ. Jccirco male dixit Oꝛigenes ſeqns quoꝛũdam platonicoꝛum erroꝛem:ꝙ poſt vliimdã beatitudinẽ homo põt fieri miſer. KCertium dubium fſuit vtrum beatitudo poſſit haberi in hac vita.Et ad hoc reſpon demus ꝙ non loquendo de lege cõmuni: ⁊ hoc,/ppterea quia dominus noſter ieſus chꝛiſtus fuit viatoꝛ 1 compꝛehẽſoꝛ. Qua re vo in hac vita ꝗs btũs eſſe nõ pot aſſi⸗ gnari poſſunt tres rõnes pcipue. ¶b dr in ſatiabilitatis. Cꝛpenalitatis. Czamoꝛtalitas. CPuima ratio dicitur inſatiabilitatis:vt enim inquit dñs Bonauentura di. o. q̃r ti libꝛi. Peatitudo eſt ſinis ſatians appeti tum.Sed bona pꝛeſentis vite non ſatiant appetituʒ:non diuitie: non delicie:non ho noꝛes:non ſama:non gloꝛia:non quecũqʒ deſñiderabilia ⁊ delectabilia excogitari poſ ſunt:vt docet experientia.Ergo nec in hu/ iuſmodi bonis btũs quis reputari debet. Tho. vo pᷣ par.q.2.dicit. Inmpoſſibile eſt beatitudinem hominis eſſe in aliquo bo⸗ no creato:quia beatitudo eſt bonus perfe ctuʒ quod totaliter quietat appetitũ. Alio quin nõ eſſet vltimus finis ſi adhuc reſta ret aliquid appetenduʒz. Obietum autem voluntatis eſt vniuerſale bonũ:ſicut obie ctum intellectus eſt vniuerſale verum. Ex quo patet ꝙ nihil poteſt quietare volũta/ tem hominis niſi bonuʒ vniuerſale quod non inuenitur in aliquo creato ſed ſolum in deo:quia omnis creatura habet bonita tem participatam. vnde ſolus deus volun tatem hominis implere poteſt. Jdeo Da⸗ uid in pſalmo dixit. Satnaboꝛ cum appa⸗/ ruerit gloꝛia tua.Et Auguſtinus libꝛo pꝛi mo conſeſſionuʒz. Feciſti nos domine ad te ⁊ inquietũ eſt coꝛ noſtrum donec quieſcat in te.Et in.ꝗ.libꝛo. Redite inquit pꝛeuari catoꝛes ad coꝛ ⁊ inherete ei qui fecit vos: ſtate in eo ⁊ ſtabitis:quieſcite in eo ⁊ quie ti eritis. Quo itis in aſpera quo itis bonũ ſumata que omnem defectum excludit a beato.Et ideo abſqʒ mutabilitate aduenit quod queritis ab illo eſt. Quia igitur ani ma eo imago dei eſt quo eius capax eſt et particeps eſſe poteſt:vt Cribit Auguſtinꝰ 14.de trinitate.ccirco nulla creatura ani me capacitatem implere valet.¶ Secun/⸗ da ratio cur in hac vita nõ poſſit quis eſſe 3 VA V „ beatus dicitur penalitatis.vt eni ait Tho. p eꝛtq. S. Meatitudo excludit omne malũ: vita autem pꝛeſens multis malis ⁊ pena⸗/ litatibus ſubiacet que vitari non poſſunt Et ignoꝛantie ex parte intellectus.Et inoꝛ dinate affectionis ex parte appetitꝰ⁊ mul tiplicibus laboꝛibus calamitatibus ⁊ erũ nis ex parte coꝛpoꝛis:quomodo igitur in cot fluctuationibus beatũ ſẽ credere quiſ pia ʒ habetur. Inquit Job.c.iʒ. Homo na tus de muliere bꝛeui viuens tempoꝛe re⸗ letus multis miſers. Et Hieronymꝰ ad eliodoꝛum. Ubiq; luctus vbiqʒ gemitꝰ 2 plurima moꝛtis imago.Et Boecius liꝰ ſecũdo de conſolatione.Quã multis ama ritudinibꝰ humane ſeiicitatis dulcedo re⸗ ſperſa eſt:que ⁊ ſi fruenti iocũda eẽ videa tur:tamen quominus cum velis abire re/⸗ tineri non poteſt. Et Seneca in tragedijs. Mulla ſoꝛs longa eſt doloꝛ atqʒ voluptas inuicem cedunt. Nemo vtiq; reperit᷑ qui diutius in quocunqʒ ſit ſtatu delectari poſ ſit ⁊ abſq; turbatione vel animi vel coꝛpo ris pertranſire. Nemo inquit Seneca vbi ſupꝛa conſidat nimium ſecundis. Nemo deiperet melioꝛa lapſis.Et ad lucilluʒ.No li huic tranquillitati confidere: momento mare euertitur: ⁊ eodem die vbi luſerunt nauigia ſoꝛbentur. Quis nam felicioꝛ iu⸗ dicari potuiſſet policrate tyranno ſamio/ rum. Be ipſo quippe reſert Tullius in li/ bꝛo de finibus bonoꝛum ⁊ maloꝛum. Et idem conſfirmat Haleriꝰde mutatione mo rum ⁊ ſoꝛtune:qꝙ adeo ſibi ſoꝛtunam obſe quioſãm habuit ꝙ omnia deſiderata perſi ciebat. Ad moderandam igitur ſoꝛtune in uidiam ſumpto e manu anulo quem pꝛe⸗ cioſum poſſidebat in mare iecit. Sed iopi nate illum repente recuperauit. Haʒ poſt dies paucos a piſcatoꝛibus piſcis captus qui anulum ſoꝛbuerat tyranno donatus eſt. Accidit tandẽ ꝙ aduerſus pariuz per ſarum regem duxit exercitum: ⁊ ꝙ oꝛon⸗ thes pꝛefectus darij illum acie fuderit ce⸗ pitqʒ.Et in ſummo megalẽſis montis ver tice ſuſpendi iuſſerit.Et relictus auibus la cerandus:qui vbiqʒ feliciſſime in terra vi xerat in aere miſerrime expirauit. Mutan tur omnia que ſunt in hoc mundo: ⁊ nihil eſt ſtabile nihil ſirmum nihil deniqʒ; tutus Ideo ſapiẽs Eccleſiaſtes.⁊.c.dicebat. Vidi in omnibus vanitatem ⁊ afflictionem ſpi/ ritus ⁊ animi: et nihil permanẽ ſub ſole⸗ Zertia ratio quare iĩ pñti vita nullus po teſt eſſe beatus dicitur moꝛtalitatis. Ocs quippe ad moꝛtem tendimus cuius ma/ nus potentiſſimas nullo ingenio nulla vi nulla arte nullo pꝛecio euitare valemus: inſtat ceruicibus noſtris.Siquis igitur di xerit aliquem beatum eo ꝙ diuitijs afflu⸗ it: ſtatiz reſpondebo.NHon ſic non ſic:quia diuites moꝛiuntur. Siquis affirmauerit alium eſſe beatum eo ꝙ omnibus delitijs huius ſeculi perfruatur:adhuc reſponde/ bo. Hequaqʒ ſic eſt:quia poſt bꝛeuem haͤc vitam omnes homines moꝛientur. Siꝗs beatum reputauerit eum qui oꝛbi vniuer/ ſo dominaret᷑. Qlamabo et ego ꝙ nec re⸗ gna ſiue imperia beatum hominem red/ dunt:quoniam ⁊ pꝛincipes ⁊ reges ⁊ pur/ purati ⁊ iperatoꝛes omneſq; domini moꝛi entur. Et ideo cum Lactãtio cõcludimus dicente tertio libꝛo. Summum bonum qðᷣ beatos facit non poteſt eſſe niſi in ea reli⸗ gione atq; doctrina cui ſpes immoꝛtalita/ tis adiuncta eſt. Igitur demus operam ne decipiamur tempoꝛalium bonoꝛum ſuaui tate:atqʒ mundum audacter ſub pedibus habeamus eaq; tantuzʒ vtamur vt ſic tan dem peruemamus ad fruitionem illam beatam:ad quam nos perducat ieſus ſili us dei:qui cum patre ⁊ ſpiritu ſancto viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ Amen. Sermo quinquageſimus octauus: de anime rationalis admirandis pꝛerogati/ uis ⁊ excellentis quas vnuſꝗſqʒ cogſcere debet. Cce oes ani/ me mee ſunt dei viuẽ᷑tis. vᷣba ſunt iſta oꝛiginaliter Eʒechieł is.&. (Bolendum pꝛofecto eſt de multitu dine hominum pereuntium:qui concupi/ ſcentias pꝛauas inſequentes: virtutibus ieiuni:omni vicioꝛum turpitudini ſeſe de⸗/ lun Pm 4. Bidl nfp ub ſole⸗ llso 1 Oes Us m/ nulla ni Nonns: ſgirdi Saſto/ ſcqeu maucrit delins honce/ en bie Sigs nber/ cre/ ſed/ Por, wd ns mnc ea fel/ lalits/ umne nſuaui edbs tſietun n m icſi in coru . nneid ognn alie . 9 gtchic muoluin oncup'/ runbus iſeſe derunt. ¶ Hij equidem obliti excellentie ac dignitatis animarum ſuarum defluunt luxuria ⁊ delicate atq; molliter viuunt ab hoꝛꝛentq; parcitatem:continẽtiam:ſobꝛie tatem: et quicquid eſt quod viros bonos doceat. Fidei vo documenta irrident: do⸗ ctrinam euangelicam ſpernunt: de regno celoꝛum deſperant:negant atqʒ penas in⸗/ ferni.ſ Talibus autem erroꝛibus inuoluuũ tur quoniaʒ de anima rationali minus be ne ſentiunt: quandoq; affirmantes ani⸗ mas non reperiri.Aliquando illas non multe nobilitatis foꝛe ſnadentes. Inter/⸗ dum Yo ⁊ eas cuz ſuis coꝛpoꝛibus impꝛo be ſatis contendentes coꝛꝛumpi. Quos quid aliud dixerim niſi pecoꝛa immundiſ/⸗ ſima atq; indomitas feras:immo quibuſ cũq; beluis immaniſſimis deterioꝛes. In quit enim Sauid in pſalmo. Homo cum in honoꝛe eſſet non intellexit comparatus eſt iumentis iſipientibus ⁊ ſimilis factus eſt illis. Nam ſummus ille pater qui ſapiẽ tia ſua condidit omnia.Minuit hominez paulominus ab angelis coꝛonans gloꝛia honoꝛe: dum intellectiuam animam illi dedit.ſQua de re vt aperiantur mentes cunctoꝛum ad anime veriſſimam cognitio nem illanqʒ; vnuſquiſq; ſtudeat bonis et ſanctis moꝛibus exoꝛnare:decreui in pꝛe ſenti ſermone de ipſa anima verba fſacere. e qua tria myſteria pꝛoponimus cõtem planda. Cpnpꝛ diffinitionis. 1 pductionis. zmn ſeparationis. ¶ Auid ſit anima que nõ eſt coꝛpus:nec ex ſemine cauſata:a que vna ſola eſt in ho mMmine. n Rimum myſterium contemplan⸗/ duʒz de anima dicitur diffinitionis. In quo quid ſit anima declaremꝰ. icit enim Albertus in compẽdio theo logie.Qõð a quibuſdaz anima diffinitur vt ſpiritus.ſ A quibuſdam vt anima.ꝗA quibuſdam vo vt ſpiritus ⁊ anima. In/ quantum conſideratur vt ſpiritus diffini/ tur ſic ab Auguſtino in libꝛo de motu coꝛ dis.Anima eſt ſubſtantia incoꝛpoꝛea:itel lectualis uluminationis a pꝛimo vltima: 172 reuelatiõe perceptiua.vltima dicitur quia mediantibus angelis percipit. ¶ Ex qua diffinitione cognoſcimus:ꝙ ſpiritus hu/ manus qui eſt anima inter omnes creatu ras imme diate poſt angelos illuminatio nis diuine ſit perceptiuus. ¶ Inquantum anima diffinitur ſic a Remigio. Anima ẽ ſubſtantia incoꝛpoꝛea regens coꝛpus. Et ab Ariſtotile in ſecundo de anima dicitur. Anima eſt endelichia actus ſiue foꝛma coꝛpoꝛis oꝛganici phiſici potentia vitam habentis.ſEx quibus verbis datur intel ligi:ꝙ anima vnibilis ẽ coꝛpoꝛi nec omni ſed ſoli oꝛganico vel phiſico ideſt nali ad ſuſceptionem anime rationalis diſpoſito. Inquantum autem ſpiritus ⁊ anima dif finitur ab Auguſtino ſic. Anima eſt omni um ſimilitudo.Que diffinitio data eſt per comparationem ad creaturas. Anima eni ex ſui natura ad ſuſcipiendas omnium re rum ſimilitudines tam coꝛpoꝛaliuʒ q;ᷓ ſpi ritualium apta eſt. ¶ Et hm Auguſtinuʒz li bꝛo de ſpiritu ⁊ anima multiplicit᷑ nomina tur ſcilicet. Rnima:mens:ratio:ſpiritus:ſẽ ſus:memoꝛia:volũtas.Anima dicitur in. quantum animat coꝛpus ſiue viuiſficat. ens inquantum recolit. Ratio cũ rẽ iu dicat. Spiritus dũ ſpirat:vel quia ſpiritua lem naturam habet. Senſus dum ſentit. Memoꝛia dum recoꝛdatur. NHoluntas dũ conſentit. Hec nomina diuerſa ſunt anime non ꝓpter eſſentie plitatem:ſed ꝓpter effe ctuũ miltiplicitatẽ 1 opationẽ.Sed pꝛo hu ius partis intelligentia plenioꝛe quatuo dubia eſſe abſoluenda. CQBmytrũ ſit aia. C mytrũ aia ſit coꝛpunus. ¶ 3 uytrũ aia cauſeſur ex ſemine. Auptrũ in hoie ſit vna ſola anima. „ — ¶ e In pꝛimo dubio expugnãda eſt ? omm no repꝛobanda pꝛauiſſima opinio iiloꝛuʒ qui tenent animaʒz non eſſe aſſerentes nõ niſi coꝛpoꝛa aut coꝛpoꝛales ſubſtantias re periri.Quos nos couincere poſſumus tri plici lumine. B ndi teſtificationis. ¶ zmoperationis. Czuungurntionis, sl T Pꝛimum lumen quo oſtenditur ꝙ ani ma ſit dicitur teſtificationis. Teſtãtur qui⸗/ dem omnes taʒ diuine q́;ᷓ humane ſcriptu re animam eſſe atqʒ de illa ſublimiter ſem per loquantur. Pe hac ita ſcribit ſapiẽs Eccleſiaſtici.c.2. SFili in manſuetudine ſer/ una animam tuam. Ct. 4. c. Humilia coꝛd deo animam tuam. qEt eodem.c. Non cõ fundaris pꝛo anima tua dicere veruz. ¶Et io.c. Qui multis vtitur verbis ledit aiam ſuam.¶ Et.⁊c.c. Qui cum fure participat ledit animam ſuam. ſEt. 34. c. Timentis deuz beata eſt anima illius.Et. i.c. Lau dabit vſq; ad moꝛtem anima mea domi/ num. Et Sapientie p̊.c. In maliuolã ani mam non intrabit ſapientia. ¶ Et eodeʒ. c. Os quod mentitur occidit animam. Et CEccleſiaſtici. 30.c. Miſerere anime tue pla cens deo.ſEiuſdem.37. c.A cõſiliario ma lo ſerua animam tuam.Et canticoꝛum pᷣ co. Num quem diligit anima mea vidiſtis Eiuſdem.ʒ.c.Queſiui quem diligit ani/ ma mea. Et.6. c. Anima mea liqueſacta eſt vt dilectus eſt locutus. Et Judith.8. c. Humiliemus illi animas noſtras. Et Job.io.c.Tedet animam meam vite inee. ¶ Et Thobie.iꝛ2.c.Qui faciunt peccatuʒ ho ſtes ſunt anime ſue. Et deuteronomij.4. co. Cuſtodite ſolicite animas veſtras. ¶¶ Et Joſue.2. co. Eruatis animas vias de moꝛ te.ſ Et Abachuc.2. c. Qui incredulus eſt non erit recta eius anima. Et pꝛimi Re gum. c.26. ſcribitur. M agniſicetur anima mea in oculis domini.Et ſecundi Regũ i4.c. Mon vult deus perire anima. ¶Et ter tij Regum.i9. Tolle animam meam. Et quarti Regum pᷣ.c. MNoli deſpicere animã meam. Et ps. 6. Anima mea turbata eſt valde.ſſ Et.⁊. Ne quãdo rapiat vt leo ani- mam meazʒ. ſEt.i. Non derelinquas ani mam meam in inferno. Et.ꝛ0. Erue a ſra mea deus animam meam. Et. 23. Ad te domine leuaui animam meà. Et. 32. Ani ma mea miſtinet dominum. Et.Ai. Quẽ admodum deſiderat ceruus ad ſontes aqᷓ rum ita deſiderat anima mea ad te deus. Et. 62. Sitiuit in te animaa mea. ¶Et pᷣs. 2⁰. Animas pauperum ſaluas faciet. ¶Et Saluato: noſter dixit Mathei.c.co. Ani⸗ ma plus eſt qᷓ eſca.ſEt.io.e. Nolite time re eos qui occidunt coꝛpus animam autẽ non poſſunt occidere.ſ Et.io.c.Quid pꝛo deſt homini ſi rniuerſum mundum lucre⸗ tur anime vo ſue detrimentum patiatur: aut quaʒ dabit homo commutationẽ pꝛo aia ſua.¶ Et. 26. c. Triſtis eſt aia mea vſqʒ ad moꝛtẽ.ſEt.Luce.2.c.btàã virgo in ſuo cãtico ita canit. Magnificat aia mea dñzʒ. ¶ Et Symeon virgineʒ eodem.c.ſic allocu tus eſt. Zuam ipſius animaʒ pertranſibit gladius.ſ Et Jacobus.ꝭ.c.ait.Qui cõuer ti fecerit peccatoꝛem ab erroꝛe vie ſue ſal⸗ uabit animam eius a moꝛte. Et p̊.c. In manſuetudine ſuſcipite inſitum verbum: quod poteſt ſaluare animas veſtras. I¶Et Petrus pꝛima epiſtola.c.iꝛ.inqnit. Obſeẽ cro vos tanq;ᷓ aduenas pegrinos abſti nere vos a carnalibus deſiderijs que mili tant aduerſus animam. C¶ An cris vo ca nonibns ſepiſſime fit mẽtio de anima. Si/ cut patet.22. di.c. Qui epiſcopo. Et. xi. .c. Placuit.c. Abſit.c. Molite timere.c. Audi.¶ Et.iꝭ.q.ꝛ.c. Tempus.c. Hunc.c. Fatẽdum.c. Anime deſunctoꝛum.¶ Et.i. q.pᷣꝰ.c. In canonibus.¶ Et.ꝛi.q. ꝰ.in cꝰ. NRelatio.¶ Et.⁊ .q.A.c. Ipa pietas.c.Qdð chꝛiſtus.c. Diſplicet. Et.24.q.ʒ.c.Si ha bes. ¶Et. 26. q. Oc. Agnouimus. ꝗEt. 30. q.vꝰ.c. Ad limina.¶ Et.32.q.ꝛ.cꝰ. Qð vᷣo. c.Si illud.c. Moyſes.ſEt.ʒ3.q.⁊ꝛ.c. Amo nere.¶ Et de pe.di.pᷣ.c. Reſuſcitatus.cꝰ. Voluiſſent.i¶ Et di.ꝛ.c.Charitas.c. Ergo. Et di. 3. c. Poteſt. c. Siquis.c. Quid er⸗/ go.i¶ Et di.S.cꝰ.Conſideret.i¶ Et de con.di. 2.c. Reuera.ſſEt di. ꝗ.c. Si baptizata. Et de maioꝛitate obedientia.c. Solite. Et de ſum.trini.⁊ ſide.c.Firmiter.Et de pe.et re.c. Cum infimitas. Et de renunciatio⸗ ne.c. Miſi cum pꝛidem. ¶Et de celebꝛatiõe miſſarum.c. In quadam.Et de decimis.c. Cum non ſit in homine.ſ In Clementina vo de ſumma trinitate ⁊ fide catho.dam⸗ nantur illi qui dicunt animam nõ eſſe foꝛ maʒz coꝛpoꝛis. Nam Ariſtotiles.Sð. metha phiſice dicit ꝙ dĩia ſumit᷑ a foꝛma rei. Sʒ differentia conſtitutiua hominis eſt ratio/ nale quod dicitur de homine ratione ani/ me intellectiue ſeu intellectiui pꝛincipij:vt honin nuo liti Onnlar Ulpoie Ciden ſepon no. In elſepi ptmun copus Plauo nipeer Ponoßh Galuſt humco⸗ ſarest Alan ius in pusre gwüme Eine dimnn deni cunq; (dee cdnima. (Ser ſtani bitAe ſumne hotnun ſeeno⸗ Cuela Uerantun enen Menge hunbhe lihuen hnage iinee nede min Uri thene kuin ltetine manti tid pro nloae/ Miatun. ni apſ; vinſoo adiz ranibit nicone ſuenil/ c. erbom: 6, ſE EGbe abſii emili vocs Sn Lri. aed⸗ me.. Ctis. ninci, . Gihs E. , .. In nasc⸗ 2 ig Nile dconn lul le,ltt e ves cistio/ natiöe mis.6 entina dam/ ſſe mt mneth⸗ inano/ e/ iyßn inquit Tho. h̊ parte. q. 76. ergo anima eſt hominis ꝛma. ◻Ad gentiles iaz venia mus qui naturalis ranois lumine illuſtra ti miriſicentiſſime de aĩa ſunt locuti.ſ In⸗ quit Cicero in paradoxis. Beus ⁊ mater omnium natura dedit tibi animuʒ quo ni hil poteſt eſſe pꝛeſtantius:nihil diuinius. Et idem in libꝛo de natura deoꝛum. Quid eſſe poteſt in rerum natura homine meli/⸗ . Y eo enim ſolo eſt ratio qua nihil põt eſſæ pꝛeſtãtius.ſſ Et idẽ in libꝛo de repu?. vt mundum deus eteraus regit ſic fragile coꝛpus animus ſempiternus mouet. ¶ Et Plato in thimeo. Deus virtutibus ani⸗ mã pꝛeire iuſſit:ipſãq; dominaʒ noſtri coꝛ poꝛis ſoꝛe voluit.Quod ipſa tuetur. ¶ Et Saluſtius in iugurtino.Ati genus huma num compoſitum ex coꝛpoꝛe ⁊ anima eſt: ita res ſtudiaqʒ omnia nr̃a alia coꝛpoꝛis. Alia animi naturaʒ ſequuntur. ¶ Et Oui dius in libꝛo de remedio amoꝛis. At coꝛ⸗/ pus redimas ferrũ patieris ⁊ ignes. Atqʒ animo valeas quicq;ᷓ tolerare negabis. Et ne ſinguloꝛum repetamus dicta cõclu dimus:qꝙ omnes ſdcti oẽs eruditi viri oẽs deniqʒ ph̊i ⁊ ſtoici ⁊ peripatetici ac alij qui cunq; animam eſſe ⁊ docent et conſitẽtur. BDe operationibus quibus cognoſcitur anima. ¶ Secundum lIumen quo oſtendimus ꝙ ſit anima dicitur operationis.¶ At eni ſeri bit Alexander de ales in ſecũdo volumine ſumme.ANidemus quedã coꝛpoꝛa que nõ nutriuntur neqʒ augentur nec generãtur: nec mouentur motu volũtario vt lapides QDQuedam que nutriuntur augentur ge/ nerantur vt plãte. Quedam que vltra hec mouentur ⁊ ſentiunt vt ammalia. Quedã autem que agunt ratione. Si ergo pꝛinci pium harum operationum eſſet coꝛpoꝛei / tas inueniretur tunc in omnibus coꝛpoꝛi bus. xergo illud a quo iſte operationes pꝛo ueniunt erit anima. Et ſic in plaãtis eſt ani ma vegetatiua:in animalibus bꝛutis ani ma ſenſitiua:in hominibus vᷣo anima in/ tellectiua.q Quis nam nõ miretur quãta ſit humani ingenij perſpicacitas:qᷓ;ᷓ ſtupẽ 2— da intellectus ſublimitas:q́;ue admirabi lis vigoꝛ ratiõis. Et vnde pꝛouenit niſi ex 175 animi ſãpientia:vt volantes aues per ae/ ramhabitantes in aquarum pꝛomindis pi/ ſces:et diſcurrentes per nemoꝛa ferociſſi⸗ mas beſtias:homo ad ſuum vſum perdu cat. Non pꝛodeſt aquilis altus volatus. Non leonibꝰ ſoꝛtitudo. Hon elephantibꝰ magnitudo. Mon venenoſitas dꝛaconibꝰ ⁊ ſerpentibus. MNon ceruis agilitas. Non deniqʒ marinis beluis latitudo vaſtitaſqʒ aquarum cum ab hominibus artificijs pe ne innumeris capiuntur. Quid de artiũ inuentione exercitationeqʒ dicemus: In⸗ ſpiciamus agriculturam laniſicium archi tecturam ſabꝛeſfacturam reliquas in qua rum effectibus depꝛehenditur aliquid in homine eſſe vltra coꝛpus.Que antig vul gares cum pꝛins talia non fuiſſent exper. ti ilios qui ea pᷣmo in aliqua pꝛouincia fa⸗ cere docuerũt:crediderũt eſſe deos. ¶ Iſis inachi filia regis argiuoꝛũ ⁊ ſoꝛoꝛ phoꝛo/ nei nauigans in egyptuʒ quia litteras q̊s dam egyptijs dedit ⁊ de agricultura mul/ ta eos docuit poſt moꝛtem in numero dea rũ recepta eſt. Saturnꝰ vt recitat Pau/⸗ lus in hiſtoꝛia romanoꝛum iouem filium e grecia fugiens in ciuitate que ex eius no nune ſaturina dicta eſt:haud pꝛocul ab vꝛ be rudes populos domos edificare terras incolere plantare vineas docuit atqʒ hu/ manis moꝛibus vinere cum antea ſemiſe ri glandium tim modo alimentis vitam ſu ſtentarent. Et aut in ſpeluncis aut in fron dibus virgultiſq; contextis caſulis habi⸗ tarent ab indocili ⁊ ruſtica multitudine de us eſt appellatus. Romulus quia vꝛbẽ fundauit vallauitqʒ muro cuzʒ apud palu dem capꝛe nuſq;ᷓ comperuiſſet anno regni trigeſimo nono ad deos tranſiſſe creditus eſt ⁊ quirini nomine conſecratus.ſ Se li⸗ beralibus autem diſciplinis grammatica logica:.rhetoꝛica:arithmetrica:geometria: muſica:aſtrologia:illarũqʒ repertoꝛibus ꝛolixioꝛ eſſet ſermo habendus. Sed vt complectamur omnia ſuccincie:tantus in illis eſt decoꝛ humane vite:tanta intelle/ ctus perfectio: tanta loquendi et viuendi moderatio:tanta deniqʒ cognitio rerum: vt qui illis inueniuntur imbuti ſũma ve⸗ neratione celebꝛentur a cunctis. O dete⸗ ſtabilem erroꝛem. O damnabilem cecita⸗ tem. O deniq; fatuitatem peſtiſrram eo/ rum qui tanta vt ſic dicam animarum ſa/ cta mirabilia contuentur 1 animas non eſ ſe tenent. ¶ Pꝛo quibus Auguſtinus liꝰ io.conſeſſionum ait.Eunt homines mira/ ri alta montium ingentes fluctus maris: altiſſimos lapſus fluminum:oceani ambi tum ⁊ giros ſyderum ?⁊ relinquunt ſeipᷣos: nec mirantur. ¶ Et in pꝛincipio libꝛi de ſpi⸗ ritu ⁊ anima inquit. Quoniam dictum eſt mihi vt meipſum cognoſcam ſuſtinere nõ poſſum vt me habeam incognitum. Ma⸗ Ina nanqʒ negligentia eſt neſcire quid il/ lud ſit quo celeſtia tam pꝛofunde cogita/ mus naturalia tam fubtili indagatione in ueſtigamus et de ipſo quoqʒ creatoꝛe no/ ſtro ta 3ʒ pꝛofunda deſideramus ſcire. Nec eſt res peregrina nec longe querenda ani/ mus quo iſta ſapimus ſed eſt ſemper no⸗ biſcum. Adeſt tractat loquitur ⁊ intus ve ſcitur. Datum eſt illi tam ingentem reruzʒ ſcire ſecreta ⁊ ſeipſum cognoſcere non dor en teſt. Hec ille. ¶ Tertium lumen quo oſten dimus ꝙ ſit anima dicitur ſiguratiõis.Ip ſ quippe coꝛpoꝛis humani ſigura ad ce: los erecta deſeruit aliquid eſſe in homine quod ad celos tẽdere debeat.ſ Hinc Oui dius in pꝛimo methamoꝛphoſeos dicit. Pꝛonaqʒ cum ſpectẽt animalia cetera ter ram. Hs homini ſublime dedit celũqʒ vi⸗ dere. Juſſit ⁊ erectos ad ſyde ra tollere vul tus.ſEt Bernardus ſuper cantica ait. Coꝛpoꝛis ſtaturam ideo deus dedit homi ni rectam vt coꝛpoꝛea rectitudo exterioꝛis vilioꝛiſq; figmenti hominem interioꝛeʒ re ctitudinis ſue ſfoꝛmande moueret ⁊ decoꝛ limi deſpꝛmitatẽ argueret ai.Hec Bernar dus.ſ Ex quibus cõcludimus ꝙ in nume ro creaturarum reperitur anima rationa. lis ad imaginem ⁊ ſimilitudinem dei crea ta:cuius pꝛeſtantiam ex hijs que amodo diſſeremus vnuſgſqʒ percipere põt. 3 aia non eſt coꝛpus. CSecundum dubium abſoluendum eſt vtrum anima ſit coꝛpus.Ad quod reſpon demus ſequentes in hac parte doctrinam ſidei a ſacre theologie ꝙ anima eſt ſpiritua lis ſubſtantia. Ariſtoniles vo in ſecundo phiſieoꝝ dicit.ꝙ vltima ſoꝛmarum natura lium ad quã terminatur conſideratio phi/ loſophie naturalis:ſcilicet anima humana eſt quidem ſeparata ſed tamen in materia Quod ex hoc pꝛobat:quia homo ex mate ria generat hominem? ſol. Separata qui⸗ dem eſt m virtutem intellectiuam: quia virtus intellectiua non eſt virtus alicuius oꝛgani coꝛpoꝛalis: ſicut virtus viſiua eſt actus oculi. Intelligere eniʒ eſt actus qui non poteſt exerceri per oꝛganum coꝛpoꝛa/ le ſicut exercetur vino.Sed in materia eſt inquantum ipſa anima cuius eſt hecvtus eſt coꝛpoꝛis foꝛma ⁊ terminus generatio/ nis humane.Sic ergo philoſophus dicit iĩ 3 e anima, ꝙ intellectus eſt ſeparatus: quia non eſt virtus alicuius oꝛgani coꝛpo ralis.i Ex quo apparet ineptia illoꝛuz qui vt dicit Tho. pᷣparte.q.7S. imaginationẽ tranſcendere non valentes ſola coꝛpoꝛa di cebant eſſe ⁊ quod non eſt coꝛpus nihil eſ ſe. ¶ Contra iſtos eſt auctoꝛitas ſcripture Eccleſiaſtes vltimo.c.vbi ſic habetur.Re uertatur puluis in terram ſnuam ⁊ ſpiritus redeat ad deuʒ qui dedit illum. ¶ Auguſti nus inſuper libꝛo.io.de ciuitate dei.com/ mendat Harronem qui hominem nec ani mam ſolam nec ſolum coꝛpus: ſed animã ſimul ⁊ coꝛpus eſſe arbitrabat᷑.Et ſi obi ceretur ꝙ mouentis ad motum opoꝛtet eſ ſe aliquem contactum: contactus autem non eſt niſi coꝛpoꝛum ergo cuʒ anima mo ueat coꝛpus videtur ꝙ ſit coꝛpus. ¶ Re⸗ ſpondet Tho.vbi ſupꝛa: ꝙ duplex eſt con/ tactus ſcilicet quantitatis ⁊ virtutis.ſpᷣ modo coꝛpus non tangitur niſi a coꝛpoꝛe. ſecundo modo coꝛpus habet tangi a re incoꝛpoꝛea que mouet coꝛpus.¶ Sed ad/ huc pleriqʒ inſtant ꝙ animam nullus vi/ det quomodo ergo eſt.duʒzʒ a coꝛpoꝛe ſepa ratur a nemine conſpicitur:quid ergo eſt ſi non videtur non ſentitur nõ auditur neqʒ quo ſẽe conferat ſcimus.ſ Ad hoc reſpon⸗ det Gꝛegoꝛius in quarto dialogoꝛum liꝰ. MQõð anima eſtilla ſpiritualis ſuba: cuius virtute q́; diu eſt in coꝛpoꝛe coꝛpus viuit: coꝛpus ſentit:oculi vident:aures audiũt: ⁊ tamen ipſa coꝛpoꝛeis oculis nõ videtur. Idem dicimus de angelis de demonibus tdeine gnenef Ammibr leoſybe⸗ ſhi tonum gonpla⸗ hlleſe guitdeus guiscun Ginnor lerceten ſatetan ſantem fentuorp Pbetan deſtate pus⸗ he lenſtup wusin mam obd Wod dip⸗ tonſp ſubli⸗ Mnime rgue bitur. chnia moreil jehom neengo nnine, lenSe Minäre Uerant Nocho ſetönal ienpe hhen ni W lhrin lor ſig Mina nann lophi/ umang nateng X nate ngi/ negu n o gti ore, ain d ccins nd/ 8dictt fams coꝛpo gi none i A wure reße irims goti com / ccani mimi ſiobi let en ne (ten Kon i,ſ orpo⸗ gik ui ns pi ſa⸗ eſſi neq; on mI, cuius pivii ndiün deu nibos de ipſo altiſſimo deo.Qðò illoꝑꝝ effectꝰ ne gare non poſſumus quos oculis iſpicimꝰ æ manibus ↄtrectamus.Et cum ſint ſpũa les ſubᷣe coꝛpoꝛeis ſenſibus non ſubiciun tur.¶ MHinc Lactantius liꝰ.⁊.diuinarũ iſti tutionum de deo loquens aliqua deducit exempla quibus conuinci poſſint hij qui nihil eſſe volunt niſi qd videtur. Quia in quit deus ab homine videri non poteſt ne quis eum putaret ex eoipſo deum nõ eſſe quia moꝛtalibus oculis non videtur.n⸗ ter cetera ſuoꝛum inſtitutoꝛum mirabilia fecit etiam multa quoꝛum vis apparet:ip ſa autem non videntur ſicut eſt vox: odoꝛ: ventus:vt harum rerum argumẽto ⁊ exẽ/⸗ plo etiam deum lʒ ſub oculis non veniret de ſua tamen vi ⁊ effectu ⁊ opibus cerne⸗ mus.Hec ille. Pari modo ⁊ anime virtu/ tem ſtupendiſſimaſq; operationes vt dixi mus in pꝛecedenti dubio:contuentes ani/ mam eſſe depꝛehendimus ſubam ſpũaleʒ nobiliſſimam.Et vt Auguſtinus refert in libꝛo de imoꝛtalitate anime.Nil abſurdiꝰ dici poteſt q; tm̃modo ea eſſe que oculis conſpicimus ⁊ ea non eſſe que intelligẽtia ſubſiſtere iudicamus. . ¶Q6 aia non eſt ex ſemine. „. ((¶ Tertium dubium abſoluendum eſt vty anime cauſentur ex ſeminc. ¶Et poſſet gs arguere ꝙ ſic. ſpᷣ quia geneſis.4c.c.ſcri⸗ bitur. Cuncteqʒ anime que ingreſſe ſunt cum iacob in egyptum ⁊ egreſſe ſunt de fe moꝛe illius.Sed nihil egreditur de femo/ re hominis niſi inq; tum cauſatur ex ſemi ne ergo anima intellectiua cauſatur ex ſe/ mine.ſ 2 homo generat ſibi ſimile ſᷣm ſpe ciem. Sed ſpecies humana conſtituitur ꝑ animã rõnalem ergo anima rõnalis eſt a generante.ſſʒꝰinconueniens eſt dicere: ꝙ deus cooperetur peccantibus.Sed ſi ani⸗ me rõnales cauſarentur a deo deus inter⸗! dũ cooperaretur adulteris ex quoꝛuʒ illici to cohitu ꝓles interduz generatur. C Ad habendã huius vitatis noticiaʒ: ſanctus Tho.pᷣ par.q.iis.ita dicit.Qð umpoſſibi/ le eſt virtutem actiuã que eſt in matia ex/⸗ tendere ſuã actionem ad ꝓducendũ imate rialeʒ effectum. Manifeſtũ eſt aũt ꝙ pᷣnci piũ intellectiuũ in hoie eſt pᷣncipiũ tranſcẽ 174 dens maàm: habet enim opationez in qua non coicat coꝛpus.Et ideo impoſſibile eſt: ꝙv virtus que eſt in Emine ſit ꝓductiua in tellectiui pᷣncipij. Simul etià quia virtus que eſt in ſemine agit in virtute anime ge nerantis. ſᷣm ꝙ aia generantis eſt actus coꝛpoꝛis vtens ipſo coꝛpoꝛe in ſua opatio ne. In opatione aũt intellectus nõ coicat coꝛpus.vnde virtus intellectiui pncipij ꝓ ut intellectiuũ eſt non poteſt ad ſemè pue/ nire.ſ Et ideo ph̊s dicit in liꝰde generatio ne aialium. Relinquitur itellectus ſolus de foꝛis aduenire.Similr etiam ala intelle ctiua cum habeat operationẽ ſine coꝛpoꝛe eſt ſubſiſtens ⁊ ita ſibi debet eſſe ⁊ ſieri. Et cũ ſit imaterialis ſuba non põt cauſari per generationẽ. Sed ſolum per creationem a deo. Ponere ergo aiam intellectiuazʒ a ge nerãte cauſari nihil aliud eſt qᷓ; ponere eã non ſubſiſtentẽ ⁊ per ↄſequẽs coꝛꝛũpi eaʒ cũ coꝛpoꝛe.¶ Et ideo hereticũ eſt dicere ꝙ anima intellectiua traducatur cũ ſemine. TAd pᷣ vo quod adducebatur in oppoſi tũ dicendũ ꝙ in auctoꝛitate illa ponit᷑ per ſinodochen pars pꝛo toto:ideſt aia ꝓ toto hoĩe. Ad ꝛ vo rñdemus ꝙ hõ generat ſibi ſimile inqᷓ; tum per virtutẽ ſemis eius diſponit᷑ illa materia ad talẽ ſoꝛmã ſiue ad ſuſceptionem talis foꝛme.ſ Ad ʒ'naũt re/⸗ ſpondetur ꝙ in actione adulteroꝝ id qð ẽ nature bonũ eſt ⁊ hnic coopat᷑ deus. Qdð vo eſt ioꝛdinate voluntatis malũ eſt ⁊ hu ic deus nõ coopatur.Hec Tho. Oð in hoie eſt vna ſola aia. Quartũ dubiũ declarandũ vtꝑ in hoie ſit vna ſola aia intellectiua vel plures per eſſetiã differẽtes.i Et ad hoc rñdet Augꝰ in liꝰde eccleſiaſticis dogmatibꝰ. Neq; in quit duas aias eſſe dicimus in hoĩe: ſieut Jacobus⁊ alij ſiroꝝ ſcribunt. AUnã aialẽ qua animatur coꝛpus ⁊ immixta ſit ſãgui ni.Alterã ſpũalem que rationi miniſtret. Sʒz dicimus vnã ⁊ eandẽ eſſe aiaʒ in hoie que ⁊ coꝛpꝰſua ſocietate viuiſicat ⁊ ſemet/ ipſam ſua rõne diſponit.Et lz quidaʒz dice re voluerint ꝙ in embꝛione pꝛimo pꝛeexi/ ſtat aia vegetatiua.qꝛ Ariſto.dicit in liꝰde gialibus.ꝙ embꝛio pᷣus eſt aial q; hõö. ꝑEt· deide ſupꝛa aiaʒ vegetatiuã ſuꝑuenit alia „* „ “ anima que eſt ſenſitiua ? ſupꝛa illam iteꝝ alia que eſt intellectiua ⁊ ſic eſſent tres ani me in homine:tamen hoc impꝛobat Tho. p ma parte.q.⁊ G.⁊.q.iið.affirmans:ꝙ cũ generatio vnius ſemper ſit coꝛꝛuptio alte rius neceſſe eſt dicere ꝙ tam in homine qᷓ; in alis animalibus quãdo perfectioꝛ ſoꝛ⸗ ma aduenit fu coꝛꝛuptio pꝛioꝛis:ita tamẽ ꝙ ſequens ſoꝛma habet quicquid habe/ bat pꝛima ⁊ adhuc amplius.Quare cum nima intellectiua creatur ⁊ iſundit᷑ a deo mul eſt ſenſitiua ⁊ vegetatiua coꝛꝛuptis ſoꝛmis pꝛeexiſtẽtibꝰ. Multa eſſent hoc lo co dicenda q̃ ne tedio auditoꝛes afficiamꝰ ſilentio pꝛeterimus.Oſtenſum iam ex di ctis eſt.ꝙ quilibet anima creaturam excel lentiſſimam cognoſcere debet: eamqʒ ſem per mundam immaculataʒ ſeruare. Ha ſi tanta diligentia coꝛꝛuptibile coꝛpus gu bernamus quantomagis rationalem ani mam omni ſtudio a quibuſcũqʒ vicijs tue ri tenemur. Heu heu inquit Bernardus. Abſtergitur caliga 1 contemnitur anima Pauciſſimi quippe reperiuntur qui non magis pꝛo coꝛpoꝛe q; pꝛo anima ſubeant quoſcũq; laboꝛes. ¶CBe pꝛoductione anime rationalis que non ab angelis ſed a deo pꝛoducta eſt de nihilo conuenienter vnita coꝛpoui oꝛgani co:⁊ de nouo creata et infuſa ¶¶ Cap.. yeEcundum myſtenium de anima cõ templanduz dicitur pꝛoductionis. In quo adhuc quatuoꝛ dubia ſunt enicleanda. CPSmytruʒz anima ſit ꝓducta ab angelis. Q mptrum anima ſit pꝛoducta de ſubſtã tia dei. C3 vtrum omnes anime ſuerunt ſimul create. CAyvtrũ deus debnit animã rationaleʒ tali coꝛpoꝛi vnire. Pꝛo pꝛimi dubij planioꝛe intelligẽtia Quidam argnuunt pꝛobantes lʒ cõtra ve ritatem.ꝙ anuma rationalis pꝛoducta eſt ab angelis. Pꝛimo quia maioꝛ eſt oꝛdo in ſpiritualibus qᷓ; in coꝛpoꝛalibus. Sed coꝛpoꝛa inſerioꝛa pꝛoducuntur per coꝛpo/ ra ſuperioꝛa:vt Hionyſius ditcit.a.cꝰ.de diuinis nominibus.Ergo inſtrioꝛes ſpiri tus qui funt anime rationales pꝛoducun tur per ſpiritus ſuperioꝛes qui ſunt ange li. ¶ Secundo perfectum eſt quod poteſt ſi bi ſimile facere.Sed ſpirituales ſubſtantie ſunt multomagis perſecte q; coꝛpoꝛales. Cum ergo coꝛpoꝛa faciant ſibi ſimilia ſᷣm ſpeciem multomagis angeli poterunt ſace re aliquid infra ſe ᷣm ſpeciem nature ſcili cet animam rationalem. Sed ↄtra iſtos ita loquentes eſt aucioꝛitas gloſe ſuper il lo verbo pᷣs. Qui finxit ſigillatim coꝛda eoꝛum.que ait.Creat deus animas ſingu loꝛum per ſe de nihilo.Et ideo iquit ZTho. pꝛima parte.q.vi.q cum anima rationa. lis pꝛoducatur in eſſe per creationem non poteſt pꝛoduci niñ a deo.Quia ſᷣm Augu ſtinum in tertio de trinitate. Hec boni nec mali angeli poſſunt eſſe creatoꝛes alieu⸗ ius rei. Et ratio ſumi poteſt ſʒ Cho.vbi ſu pꝛa.Quia ſolius pꝛimi agentis eſt agere: nullo pꝛeſuppoſito cum ſemper agens ſẽ cundum pꝛeſupponat aliquid a pᷣmo agẽ te. Quod auteʒ agit aliquid ex aliquo pꝛe ſuppoſito agit tranſmutando.æt ideo nul lum aliud agens agit niñ tranſmutando. Sed ſolus deus agit creando.Et quia ani ma rationalis non poteſt pꝛoduci per trãſ mutationem alicuius materie:ideo nõ po teſt pꝛoduci niſi a deo imediate. ſ Ad pꝛi/⸗ mũ arg reſpondet Tho. ꝙ coꝛpoꝛa ideo pꝛoducunt coꝛpoꝛa quia agunt per tranſ⸗ mutationem materie. Ad ſecundum vo arg reſpondet latius pᷣᷣ parte.q.ꝗ2. vbi ait articulo..in reſponſione ad pꝛimuʒ ar gumentum.Qõ aliquod perfectum parti cipans aliquam naturam ſãcit ſibi ſimile non quidem pꝛoducendo illam naturam abſolute:ſed applicando eam ad aliquid. Non enim hic homo poteſt eſſe cauſa na⸗ ture humane abſolute quia ſic eſſet cauſa ſuiipfius.Sʒ eſt cauſa ꝙ natura humana ſit in hoc homie generato.Et ſic pꝛeſuppo nit in ſua actione determinatà materiam: per quã eſt hic homo.Sed ſicut hic homo participat humanã naturã:ita quodcũqʒ ens creatum participat naturam eſſendi: quia ſolus deus eſt ſuum eſſe.Nullum er go ens creatũ poteſt pꝛoducere aliqð ens abſolute niſi iquantum eſſe cauſãt in hoc. — — ſcoye Aliguute lenſob poleſtpre Cliaeſt hobeteſt ſonpotet immaten eins eſſe ſecionen upen. Tdin uunens neſuppo⸗ ireatio cpoluun fi deodeſub us in.7 lbus con busanim 1noſcn deſobſta ſoppus lonis die hucul imus loalioni Deneca (Mhüe niſprrin pꝛofeſſi ſaipioni uus in li keraute deumeſt. loneci leſubſtan Clencon zettin ſoammn Moſes . ſdafann ſonchi danbeg ſondelt fun ren nt ange voteſt i bſtanne oꝛales, lla im ntſace re ſcli is ſoperil n cri o ſngr Do⸗ mona emno Ags minec licu⸗/ biſin rre: 6 G dag aope ul anco. Uia ani r i nöpo Adpu/ a de nimn/ dund 4Vi mze m pan iſmi acuran lqucs⸗ nlana’ 1Cauſ mans ſuppe riam homo ci ſſenht lum go ans nbo Et ſic opoꝛtet ꝙ pꝛeintelligatur id per qð aliquid eſt hoc actioni qua facit ſibi ſimi/ le. In ſubſtantia autem immateriali non poreſt pꝛeintelligi aliquid per quod ſit hoc Quia eſt boc per ſuam ſoꝛmam per quaʒ habet eſſe. Subſtãtia ergo immaterialis non poteſt pꝛoducere aliam ſubſtantiam immaterialem ſibi ſimilem: quantum ad eius eſſe.Sed quantum ad aliquam per⸗ fectionem ſuperaddiram. Sicut ſi dicamꝰ ꝙ ſuperioꝛ angelus illuminat inferioꝛem: vt Bionyſius dicit.Ex quo apparet ꝙ nul lum ens creatum poteſt creare aliquid niſi pꝛeſuppoſito aliquo quod repugnat ra tio ni creationis. Secundum dubium pꝛo⸗ poſitum ſuit vtrum anima ſit pꝛoducta 2 deo de ſubſtantia dei. Et vt refert Auguſti nus in. 7. ſuper geneſim ad litteram. Et in libꝛis contra fauſtum. Et in libꝛo de dua/ bus animabus. Pꝛiſcillianiſte:manichei 7 gnoſtici heretici tenuerunt animam ſoꝛe de ſubſtantia dei, ſEuripides etiam philo ſophus teſte tullio in queſtionibus tuſcu / lanis dicebat animam deum eſſe. ¶ Ie ad huc Tullius ĩ pꝛeſato libꝛo dixit:humanꝰ animus ex diuina mente deceptus cũ nul lo alio niſi cum ipſo deo comparari poteſt Seneca adhuc ſcribens ad lucillum ingt. ¶ Mihil eſt aliud noſtra ratio q́ᷓ; pars diui ni ſpiritus in coꝛpus noſtrũ imerſa.ſ Ideʒ pꝛofeſſus eſt Macrobius ſuper ſomnium ſcipionis.ſ Contra quos omnes Auguſti nus in libꝛo de oꝛigine anime ait. Non ali ter audiendi funt q; heretici qui animam deum eſſe dicunt. Hã ſi ſic eſſet nec in me lius nec in peius labi poſſet. Et vt ſeribit Tho.pᷣma parte.q.9i.dicere animam eſſe de ſubſtantia dei maniſeſtam impꝛobabili tatem continet. Naz anima humana quã doqʒ eſt intelligens in potentia et ſcientiã quodammodo a rebus acquirit et habet diuerſas potentias que omnia aliena ſunt a dei natura qui eſt actus purꝰ a nibil ab alio accipiens ⁊ nullam diuerſitatem ha⸗ bet in ſe. Eed piene dubitant quia Ge neſis. c.ꝛ.ſeribitur. YFoꝛmauit deus homi/ nem de limo terre ⁊ inſpirauit in faciẽ eius ppiraculum vitę: a factus eſt homo in ani⸗/ mam viuẽtem. Sed ille qui ſpirat aliquid 175 a ſe emittit: ergo anima qua homo viuit eſt aliquid de ſubſtantia dei.ſ Ad hoc re⸗ ſpondet Tho.qꝙ inſpirare non eſt accipien dum coꝛpoꝛaliter. Sed tidem eſt deum in ſpirare quod ſpiritum facere non de ſubſta tia ſua fed de nibilo. Nam ⁊ homo coꝛpo⸗ raliter ſpirans non emittit aliquid de ſub/ ſtantia ſua ſed de natura extranea. ſ¶ JIccir co firmiter confitemur: vt in ſupenioꝛibus diximus:ꝙ anima/ꝓducta eſt in eſſe a des de nihilo. Qua veritate immobile perſi⸗ ſtente repꝛobatur opinio illoꝛum qui dixe runt animam ſoꝛe ignem.hanc tenuit De mocritus vt ait Ariſto.in pᷣmo de anima. In libꝛo autẽ de vita et moꝛte Ariſtotelis iegitur Heracliuz ſẽmper affirmaſſe deos omnes er igne eſſe ⁊ ex igne vniuerſa con ſtare 2 animam fauillam efſe ſtillantis eſ/⸗ ſentie.¶ Zeno inſuper ⁊ Leunappus ideʒ pꝛoſitebantur ſᷣm tullium in queſtiõibus tuſculanis.ſ Idem affirmabat Jparcus: pꝛout ſeribit M. arobius in pᷣmo libꝛo ſu per ſomnium ſcipionis: fuerunt huius opi nionis ſemina: ꝙ anima pꝛeſeẽnte coꝛpus caleat:⁊ recedẽte frigeſcit.ſ¶ Et ſoꝛte ſic opi nantes ignei erant ⁊ humoꝛibus colericis affluentes. Sed quid referemus de alis qui dixerunt ꝙ anima fſit aer ſeu ventus: Hoc docuit Biogenes vᷣm Ariſtotilem in pᷣmo de anima. Anaximanes inſuper non tm̃ animas ſed deos ⁊ quecunq; alia dice bat ab aere genita.vt commemoꝛat Au/⸗ guſtinus libꝛo.8.de ciui.dei.HNic ᷣm Pli nium inuenit hoꝛologium. At et hij aerei ſangumeiſq; humoꝛibus abũdantes cre di ration abiliter poſſunt.ſ Errauit adhuc Thales mileſiꝰ qui vt ſcripſit Tullius ĩ liꝰ de natura deoꝛum:dixit deum ex aqua cũ cta foꝛmaſſe.IJdeoqʒ ⁊ animam aquam eſ ſe.Contra quem ⁊ reliquos pꝛenomina: tos philoſophos extat ſententia Auguſti ni:qui in libꝛo de q;ᷓ ſitate anime ait.Non ex hijs notis vſitatiſq; naturis anima ſa⸗ cta eſt quas iſtis coꝛpoꝛeis ſenſibus tãgi mus. Nam neqʒ ex terra neqʒ ex a neq; ex igne neqʒ ex aere neqʒ ex hijs omnib neq; ex aliquibus coniunctis hoꝛum con ſtare animam pute. ¶ Quare abiectis phi loſophoꝝ erronbꝰſequamur dicta catho⸗ W * licoꝛuz tenentes vt ſcribitur in compẽdio theologie. Qd anima eſt ſpnalis ſuba ⁊? ra tionalis ad viuificandum coꝛpus huma/ num de nihilo creata. Creata eſt inqᷓ; aia perfectibilis ⁊ imperfecta q; tum ad ſeien tiam ⁊ virtutes:perfectiſſima tamen quã/ tum ad naturales potentias.Quantitatẽ habet non diffuſiuã ſed poteſtaniuazʒ 2 vir tualem.Eſt quia eſt ſimplex nec augmenti nec detrimenti eſt ſuſceptiua.Et nec in coꝛ poꝛe maioꝛi maioꝛ nec minoꝛi minoꝛ repe ritur. Et ad imaginem dei facta capax vir/ tutis vel vicij ſuſceptibilis pene vel pmij. arbitrio libera potentijs 1 habitibus a af⸗ ſectionibus decoꝛata.Caret pondere ſigu⸗ ra ⁊ coloꝛe:paſſibilis eſt ⁊ mutabilis. Eo magna eſt quo capax eſt eternitatis:eo re cta quo appetens eſt bonitatis: eo beata quo particeps eſt diuinitatis.¶Tertiũ du bium fuit vtrum omnes anime fuerunt ſi mul create. Et philoſophi quidam cũ pla tone aſſerentes:ꝙ anime intellectiue acci dat vniri coꝛpoꝛi ponentes eaʒz eſſe eiuſdẽ conditionis cum ſubijs ſpũalibus que coꝛ poꝛi non vniuntur tenuerunt omnes aias hominum ſimul a pꝛincipio cum angelis fuiſſe creatas.Qui opinioneʒ ſeqns Oꝛi genes dixit ꝙ omnes anime fuerunt cum angelis create ⁊ ad ſuggeſtionem dei tene bꝛarum rebellauerunt deo:quare datũ eſt illis coꝛpus loco carceris vt ibi punidtur. poſt ſeparationẽ vo ab illo ſic purgate ad celos redeunt. ꝗSed ꝓfecto ex omni parte impia eſt atq; falſiſſima opinio iſta. Nam vt inquit Tho.pᷣ parte.q.iis.Si accidẽta liter conueniret anime vniri coꝛpoꝛi ſeque retur ꝙ homo qui cõſtituitur ex iſta vnio/ ne eſſet ens per accidẽs.ꝙ etiã anima hu mana non ſit eiuſdem nature cuz angelis ipſe diuerſus modus intelligendi oſtẽdit. hõ enim intelligit accipiendo a ſenſibilibꝰ ⁊ conuertẽdo E ad ſantalmata. Angelus vo non ſic.ꝗ Naʒ vt ſcribitur in cõpendio theologie. Intellectꝰ diuinus cognoſcit ſeip .ſ Intellectus angeli cognoſcit res per ſpecies concreatas. Intellectus vo humanꝰ cognoſcit per ſpecies abſtractas a rebus particularibus per ſenſuʒ pᷣus co gnitis. ¶Ct ꝑꝛecipue in quatuoxz differunt pmaxime angelus ⁊ anima. ſp differunt penes eſſe naturale. quia aia eſt vnibilis orpori etiã actu ſeparata ãgelus nõ. (2⁰° differunt penes eſſe logicum iden diffini/ tionẽ. Quia aia rationalis eſt ſed angelus intellectualis. Aia enim appꝛehendit inꝗ rendo ⁊ conferẽdo. Angelus aũt ituendo. ¶ 3 differũt penes eſſe methaphiſicũ ideſt ſeparatũ a materia ⁊ motu:qꝛ angelus nõ habet paſſibilitatẽ niſi reſpectu fupioꝛu ʒ. Aia vo reſpectu inferioꝝ qꝛ imutat᷑ a ſen bilibus. ¶ A differunt penes eſſe theolog: cũ.Quia aia vertibilis eſt a bono in malũ 7 ecõuerſo. Angelus vo nõ:quia mancet ĩ eo ad quod ſe ↄuertit ſiue bonũ ſiue malũ. ¶ Inſuper contra ſidẽ eſt ⁊ totam ſcripturã ſlacram ponere nullam aiam debere dãna ri. Quare in hoc acceptãda eſt ſnia Augu ſtini.qui in liꝰ de eccleſiaſticis dogmatibꝰ ait.Credendũ eſt ⁊ firmiter tenendũ:q aie non ſunt ab initio create vt Oꝛigenes fin xit:neq; cum coꝛpoꝛibus ſeminàtur vt lu ciferiani ⁊ Eyrillus ⁊ quidã latinoꝝ affir/ mant:ſed a deo animã creari ſimul ⁊ inſun di in coꝛpoꝛe cõpoſito ⁊ ſoꝛmato. ſ Si vꝓo obiceret ꝙ deus ceſſanit a creatione reruzʒ quia vt ſcribitur geneſis.cꝰ.2. Ceſſauit ab omni oꝑe quod patrarat. ¶ Rñdet Z ho. vbi.S.ꝙ deus dicitur ceſſaſſe die.. non quidem ab omni ope cum dicatur Joãnis So. Pater meus oꝑatur vſqʒ modo ⁊ ego operoꝛ.Sed ceſſauit a nouis reruʒ gene ribus ⁊ ſpeciebus condendis. Nam vt idẽ Tho.ponit pᷣparte.q.73. Poſt opera ſex dierum a deo multa faeta funt ⁊ fit a deo quotidie.Sicut noua indiuidua in quali⸗ bet ſpecie ⁊ noue ſpecies que frequẽter ap parent in animalibus ex putreſactione ge neratis ⁊ noua miracula ac noue aĩe. Ta 4 men nihil ex hijs ſactũ eſt nouũ quin ali liter in operibus ſex dierum pꝛeceſſit aut pꝛeextiterit.¶ Sine materialiter ſicut de co ſta ade ſoꝛmauit mulierem. Siue cauſa/ liter ſieut indiuidua que nunc generantur pꝛeceſſerunt in pᷣmis indiuiduis ſuax ſpe cieꝝ.¶ Species etiam noue ſi que apparẽt pꝛeextiterunt in quibuſdam actiuis virtu tibus.¶ Sicut aialia ex putrefactiõe gens rata ꝓducantur ex virtutibus ſtellaꝝ ? elæ⸗ entopt ſinopeß ſAron hemſiut hilnouun mabos de teo nier geat furfingil huitur di n. ſeſer lecoꝛpue fum vide puscum lo.Etin Pre⸗ dhee Crpo nunenan Npus e⸗ Uuitinpfs luiuſcane cääfüpar Wralem Ppyite,p vecpo ſoßm aporlyn, pushum gedeble totporibin Pendore fpultren mhiainge bubinn llmaeſt ho illan ſniu ſieſqne G leſe⸗ eſten ſilenore (en Men. fe ſennt nbils 6. ſ diffini/ gelus lting lenco, iͦ iccſt dus nd iornz, taſeni hoob nmad nuneti emui, npe dina u mb⸗ die n N Mrr/ tinſun Sid z itab 4 Do. ,nos Pinis ote o nſtic nonſe ila nghal Narth nonege ie⸗ n al ſit aut t dece cauh/ rantur unſe ppit is win e nt Nic⸗ mentoꝝ quas a pꝛincipio acceperunt etiâ ſi noue ſpecies talium aialium ꝓducãtur. TAut quedam pꝛeceſſerunt ſᷣm ſimilitudi nem ſicut anime que nũe creatur. Ideo ni hil nouum ſub ſole. Eccle. ̊.co. Qò de ani mabus de nouo creanis intelligi etiam o teſt: eo ꝙ anima ade in operibus illis ſex diex creata ſuit cui omnes alie que ꝓducũ tur ſingillatim fimiles funt.ꝗ Sed adhuc oꝛitur difficultas de anima pᷣmi hominis an.ſ.fuerit creata ſimul cum coꝛpoꝛe vłan te coꝛpus.Et Augꝰſuper geneſim ad litte ram videtur ſentire ge⸗ ta fuit ante coꝛ pus cum angelis:ſed hoc non dicit aſſerẽ do.Et in libꝛo de eccleſiaſticis dogmatibꝰ ꝛeſſe contrariũ aſſerit.¶ Sanctus vero Tho. hparte.ꝗ.⸗i.dicit ꝙ cũ anima vnia tur coꝛpoꝛi vt ſfoꝛma? ſit naliter pars hu/ mane nature eſſe non poteſt ꝙ fuerit ante coꝛpus creata. Nam deus pᷣmas res inſti tuit in pfecto ſtatn ſue nature ſm ꝙ vniuſ cuiuſcunqʒ rei ſpecies exigebat.Aia autẽ cũ ſit pars humane nature non habet na tTuralem perſectionẽ niſi ̃m ꝙ eſt coꝛpoꝛi vnita. vnde non fuiſſet ↄueniens aiam ſi/ ne coꝛpo:e crean. ¶ Quartum dubiũ pꝛo poſitum fuit vrrum deus debuit aiam tali coꝛpoꝛi vnire.Eſt quidem vt apparet coꝛ⸗ pus humanũ paſſibile coꝛꝛuptibile moꝛ/ tale debile ſatis ⁊ imbecille. Superatur a coꝛpoꝛibus celeſtibus in impaſſibilitate ĩ ſplendoꝛe in decoꝛe:a lince in viſn. a cane ⁊ vulture in odoꝛe:a poꝛco in auditu:a ſi / mia in guſtu:⁊ aranea in tactu:a volucri⸗ bus in agilitate ⁊ huiuſmodi.Si aia nobi liſſima eſt creatura cur tã coꝛpoꝛi ta iſimo deus illam copulauit. α dqò ruũdet o nauẽtura in 2 di.i7. ꝙ boc ↄuenienter ſa ctũ eſt quatuoꝛ ranonibWus. CSqꝛ ſic regrebat oꝛdo hominis in ſe. ꝛqꝛ ſic reqrebat oꝛdo homis ad creatu rã inferioꝛꝛem. ¶ ʒqꝛ ſic reqrebat oꝛdo hois ad creaturã Aqꝛ ſic reqrebat oꝛdo homis ad finez: Pꝛimo requirebat oꝛdo hoiĩs ad ſe vt aia tali coꝛpoꝛi vniref᷑. Nãa homo cõditus ſuit vt natus multa cognoſcere non ſolum cognitione intellectiua ſed etiam ſenſitiua 7 176 Ideo debuit ei dari eoꝛpus multiſoꝛme vt diuerſa oꝛgana diuerſitati ſenfuũ deſerui⸗ rent ad diuerſa obiecta cognoſcẽda.Quia eti ↄditus fuit in vertibilitate arbitrij vt potens viuere in iuſucia ⁊ moꝛi per culpã dari debuit etiã ei coꝛpus qð non tm eſſet habile ad viuendũ:ſed etiã poſſet fieri ha/⸗ bile ad coꝛiumpendũ ſiue moꝛiẽdũ. Ideo coꝛpus illud nõ debuit eſſe celeſte ſed ele⸗ mentare. Bcdo reꝗrebat oꝛdo hois ad creatura iferioꝛẽ vt tale coꝛp us ſibi darek⸗ Quia eni coꝛpoꝛales nature iterioꝛes ſa⸗ cte ſunt vt deſeruirẽt creature rõnali.hinc eſt ꝙ debuit fieri rõnalis creatura talr cõ⸗ poſita ꝙ obſequiũ creaturaꝝ iferioꝝ eſſet ei vtile:quare nõ debuit coꝛpus hois tam ex nã ſupioꝝ coꝛpoꝝ q; ex natura elemen toꝝ ↄſtitui. Terno ſic regrebat oꝛdo ho minis ad creaturã parẽ. Sicut eni facta eſt vna creatura rõnalis ꝓpe deũ in loco ſu/ pꝛemo.ſ.celo empireo: ſic debuit ſieri alia rationalis creatura in loco infimo.ſ.terra. Et ideo coꝛpus eius debuit inſtitui ei na⸗ tura:tali habitationi conueniẽti.Quar to oꝛdo homis ad finẽ requirebat: vt tale coꝛpus hiet. Debebat quidẽ homo ſubici deo per abiectionẽ humilitatis vt ſic aſcẽ/ deret vnde angelus ceciderat per elationẽ Ideo ei dari debuit coꝛpus in quo pulue/ rẽ ſe reputãs deo per oia ſubiaceret.ſEt ſi obiceret e pfectioꝛis ſoꝛme debet eſſe pfe ctiꝰſuſceptibile. Sed aia itellectiua eſt ꝑfe ctiſſima aiaꝝ.Cũ oium alioꝝ aialiũ coꝛpo ra habeãt naliter iſita tegumẽta:puta pilo rũ loco veſtiũ:⁊ vnguiũ loco calciamẽtoꝝ: habeãt eniã arma naturalxr ſibi data ſicut vngues dẽtes aut coꝛnua.ergo videtur ꝙ aia itellectiua non debuerit vniri coꝛpoꝛi lperfecto tanq; talibus auxilijs pꝛiuato. ¶ Ad hoc rãdet Eho. Pepar. q. 76. artiꝰ. F. in rñſione ad ꝗtarg.ꝙ aia itellectiua qꝛ eſt vniuerſaliu cõpꝛehenſiua habet virtu⸗ tẽ ad iſinita.Et ideo non potuerunt ſibi de terminari a nã determiate extimatiões nã les vel etiã determiata auxilia vel defẽſio num vel tegumentoꝝ:ſicut alijs aialibus quoꝛum aie habẽt appꝛehẽſionem ⁊ virtu tẽ ad aliqua particularia determiata. Sʒ loco hoꝝ oium homo nãliter habet ronem Sð ” 2⁊ manus que funt oꝛgana oꝛganoꝛum:qꝛ per eas homo poteſt libi pꝛeparare inſiru menta infinitoꝛum modoꝛum ⁊ ad inſini⸗ tos effectus.Cuncta igitur que ſunt in ho mine tam ex parte anime q; coꝛpoꝛis: q; etiam ex parte vtriuſq; bene optimeqʒ di ſpofuit ſapientiſſimꝰ artifex ille deꝰ. ¶ Ob uod Cicero in libꝛo de legibus dicebat. Animal hoc pꝛouidum ſagax: multiplex: acautum memoꝛia:plenum rationis ⁊ con ſiiij quem vocamus homin᷑ pꝛeclara qua dam conditione generatum a deo conſtat. ¶ Et Bernardus in ſermonibus inquit. Parum ne tibi videtur hoc.Cogita qua/ lem te fecit. Nempe ſᷣ̃m coꝛpus egregiam creaturam:ſᷣm animam magis: imagine creatoꝛis inſignez: rationis participẽ:bea titudinis eterne capacem. Poꝛꝛo ambo ſibi coherere fecit artiſicio incompꝛehenſi/ bili 2 fapientia inueſtigabili.Nec hoc ante pꝛomeruit qui ante non fuit nec ſpes retri butionis fuit. Hec ideo fecit quia bonoꝛũᷣ noſtroꝝ eget. Be anima ſeparata que immoꝛtalis eſt 7 perpetua:⁊ de locis ad que anime tranſ feruntur poſtqᷓ; Fenn⸗ de coꝛpoꝛibus. * 4plaãdum dicitur ſeparationis. Pꝛo I· Ertium myſterium de anima conté pter tranſgreſſionem quidem pꝛi/⸗ moꝛum parentum moꝛs in omnes fſilios adam decreto dei iuſte deſeuit. Quare et animam a coꝛpoꝛe ſuo ſeparari neceſſe eſt De qua in hac parte quatuoꝛ dubia dexla Cpᷣmutrum anima a coꝛpoꝛe ſeparata ſit immorꝛtalis. aliqua loca. Cʒz nvtrũ loca faciant ad delectationẽ vel penam animabus ſeparatis. . CA'nvtrũ aie excant de locis ad que trãſ Exruntur. Pꝛimum dubium eſt vtrum anima a eoꝛpoꝛe ſeparata ſit immoꝛtalis. Naʒ ple riq; temere affirmare non erubeſcunt: ꝙ anime ſimul cum coꝛpoꝛibus moꝛiantur. In quoꝛum perſona inquit ſapiens Eccle ſiaſtes.3. co. Anus interitus eſt hominuz Cꝛmvtru anime ſeparate traſterantur ad iumentoꝛum et equa vtriuſq; conditio. Sicut moꝛitur homo ſic ⁊ illa moꝛiuntur. Contra quos eſt anctoꝛitas ſidei ⁊ omni um ſapientum doctrina. Apparet autem imoꝛtalem eſſe animã atq; incoꝛꝛuptibilłẽ ex tribus: Cp̃ ex gnali confeſſione. Cꝛoex euidenti ratione. vex clara exemplatione. Pꝛimo apparet ꝙ ſit immoꝛtalis ani⸗/ ma er generali confeſſione. ꝗd nanqʒ con fitentur ⁊ pꝛedicant philoſophi poete ⁊ do ctoꝛes:immo ⁊ quilibet magno ⁊ excellen ti ingenio viri.Quoꝛum dicta in hoc loco inſeramus.ſ¶ Auerois ſuper.xi.methaphi ſice ita dixit. Anima manet poſt moꝛteʒz et finis pꝛoſperitatis eius erit ſi iſügatur pꝛi mo motoꝛi.Et Auicẽna ꝗnta parte natu ralium. Cum anima liberabitur a coꝛpose ⁊ ab accidẽtibus coꝛpoꝛis tunc poterit cõ iungi intelligentie agenti.Et tunc inueni et in ea pulchꝛitudinem intelligibilem: et delectationem perẽnem.Et vocat intelligẽ tiam agentem deum. ſſGalienus in libꝛo de ſpermate. Sicut lumẽ ſolis quod eſt in/ coꝛꝛuptibile ſeparat᷑ ab aere ab omni ocu/ loꝛum intuitu ſine ſui coꝛꝛuptione ſic ⁊ ani ma ſine ſuicoꝛꝛuptione ſeparat᷑ a coꝛpoꝛe. ¶ Plato ſᷣm Macrobiuʒz in libꝛo ſaturna lium.ſEt Aulũgelliũ in libꝛo noctiũ atti/ carum libꝛuz ſcripſit de immoꝛtalitate ani me quem Tullius tranſtulit in latinum de nominauitq; illum a fedone quodam ſo⸗ crati ⁊ platoni dilecto.ſ Ibi ſic ait. Perfe⸗ ctus ⁊ purgatus hinc exiens habitabit cũ deo. Idem in thimeo. Anima eſt immoꝛ talis ⁊ ſm ꝙ vicerit paſſiões vel victa fue rit pꝛemiabitur vel punietur poſt hanc vi/ tam. Macrobius ſuper ſomnum ſcipio⸗ nis. Sic habeto omnibus qui patriaʒ ſer uauerint iuuerint auxerint certum eſſe in celo deſinitum locum:vbi beati euo ſempi terno fruantur. Zactantius libꝛo..diui narum inſtitutionum aduerſus gentes di cit:ꝙ quidam conſuluit apollinem mileſi um vtrũ anima maneat poſt moꝛtẽ. Qui reſpondit. Anima q;diu vinculis detine tur in coꝛpoꝛe coꝛꝛꝛupſbilis paſſiones ſẽ./ tiens moꝛtalibus cedit doloꝛibus.Cũ vo bumanam pumma Plotun ſerurn ae dirit Ce mteint etheris glarecen ſrecide lides d⸗ ſtra rel lum poꝛeac⸗ Rlianus his bone lutanin umus GAor perent ltaſeni Merpee incen debeont eandbor tlter:pg fum na ſſtomel cumit mnoi anm lbent: ſe amaml biopeeg lnd umimm lbeoder lnume agn min uiopen tonchti oꝛiunter. dtomni etauten ls mni nq; cn veletdo crrellen voe loo ethaphi foꝛtez e ur pꝛi ſehatn npar nueni n wlige in bro odeſtin⸗ nmmioch/ ſrtani pore⸗ ſatum ciünm lüatesnn un ounſ⸗ bber bittblan Ntimm lviciſt Thaneſi nnſch muzſ nen oſeng 0,7,dl entegd is denn. ſmnaſ 6 Cli mnanun 4 pumanam ſolutionem velociſſimas poſt ſolutum coꝛpus inuenitur: omnis e terra fertur nunq; ſeneſcens ⁊ manet in eternũ Zucretius vt ibidem Lactantius refert dixit. Cedit idem retro de terra quod fuit ante in terram. Sed quod miſſum eſt ex etheris oꝛis.Id rurſum celi fulgentia tem pla receptant.ſ Iterum Lactantius ibi de ferecide ait:immoꝛtales eſſe animas fere. cides diſputauit:hec vᷣo pꝛopꝛia eſt in no/ ſtra religione doctrina. Ergo Dicearcus cum Bemocrito errauit qui perire cuʒ coꝛ poꝛe ac diſſolui argumẽtatus eſt. Quin/ tilianus ita retulit.Siquis ſciat quis ſit ſi nis bonoꝛum que vera felicitas nunq; ſi⸗ bi videbitur pꝛematura moꝛte perire.i¶ Et DHuidius libꝛo tertio methamoꝛphoſeos Altima ſemper expectanda dies homini: diciqʒ beatus ante obitum nemo ſupꝛe/ maqʒ funera debet.¶ Saluſtiꝰ in libꝛo de republica. Ingenia ⁊ egregia facinoꝛa ſi⸗ cut anima immoꝛtalia ſunt. Aaleriꝰ ma ximus libꝛo.2.c.pꝛimo. Aſſerit moꝛẽ fuiſſe galloꝛum mutuare pecunias vt eas reci/ perent apud inſeros.ſſ Seneca ad lucilluʒ ita ſcribit Si tranquille volumus viuere: in expedito habenda eſt anima vt ſiue illã inſidie ſiue egritudines petant quid aliud debeo niſi vt exeat exhoꝛtari ⁊ cum oibus eam bonis emittere. Nade inqᷓ;ᷓ vade ſoꝛ: titer: vade feliciter nihil dubitans. En re⸗/ rum natura que generanit expectat ⁊ locꝰ iſto melioꝛ ⁊ tutioꝛ. SDidimus ad alexan drum ita loquitur. Hos nõ ſumus huius mundi incole ſed aduene. Mec ita in oꝛbẽ terrarum venimus tanqᷓ;ᷓ in eo conſiſtere libeat: ſed tranſire pꝛoperamus enim ad patriam larem nullis delictoꝛum ponderi bus pꝛegrauati. ¶ Tullius in queſtiõibus tuſculanis clamat. Hon eſt lugenda moꝛs quam immoꝛtalitas conſequitur.ꝗ Jdem in libꝛo de ſenectute iducit Catonem ↄferẽ tem cũ publio ſcipione ⁊ gaio lelio.Ego in quit patres veſtros viuere arbitroꝛ ⁊ ea ꝗ deʒ vita que eſt ſola vita nominanda. Nã dum ſumus incluſi in his pꝛopaginibus coꝛpoꝛis munere quodam neceſſitatis et graui opere perfrugimur.Eſt enizʒ celeſtis animus ex altiſſimo domicilio depꝛeſſus: quaſi demerſus in tetrum locum diuine nature eternitatiqʒ contrarium. Sed cre⸗ do deos immoꝛtales ſpiraſſe animos i hu mana coꝛpoꝛa vt eſſent qui terram vteren tur quiq; celeſtium oꝛdinem contemplan tes imitarent᷑ eum vite modo atq; conſtã tia. NHec ſolum me ratio impulit vt ita cre/ derem: ſed nobilitas etiam ſummoꝛũ phi loſophoꝛum ⁊ auctoꝛitas. Demonſtrabũ tur mihi pꝛeterea que Socrates ſupꝛemo die vite de immoꝛtalitate animoꝛum diſſe ruiſſet:is qui eſſet omnium ſapientiſſimꝰ oꝛaculo apollinis iudicatus.Quid multa ſic mihi perſuaſi ſic ſentio cum tanta ſit ce leritas animoꝛum memoꝛia pꝛeteritoꝝ fu turoꝛum pꝛudentia tot artes tot ſcientie: tot inuenta non poſſe eam naturã que res ipſas contineat eſſe moꝛtalem. I¶ Secundo apparet ꝙ anima ſit immoꝛ/ talis ex euidenti ratione que multiplex aſ ſignari potell. CBadi ceſſationis. 4* ſpparationis. Cʒuoperationis. CAinclinatioms. Seperfectionis. Céoꝛdinationis. Cziuſtiſicationis. C8eremunerationis. CPaſſi milationis. CXreſurrectionis. xi oꝛationis. Cinacomparationis. CPꝛima ratio ex qua colligitur ꝙ ſit im moꝛtalis dicitur ceſſationis.Ceſſat quidẽ in ea materia cum ſit ſubſtantia ſimplex ⁊ non ſit cõpoſita ex materia ⁊ ſoꝛma. Ein de Auguſtinus in.7.ſuper geneſim ad lit teram ait.ꝙ anima non eſt facta ex mate⸗ ria coꝛpoꝛali neq; ex materia ſpuᷣali. Et hoc maniſeſtum eſt m Tho.p parte.q. 75.pꝛecipue ex ratione humane anime in/ quantum eſt intellectiua.Nam omne qðᷣ recipitur in aliquo recipitur per moduz re cipientis.Sic autem cognoſcitur vnum/ quodqʒ ſᷣm ꝙ ſoꝛma eſt in cognoſcente. Anima autem intellectiua cognoſcit rem aliquam in ſua natura abſoluta: puta la/ pideʒ inquantum eſt lapis abſolute. ꝗEſt E „ ergo ſoꝛma lapidis abſolute ſᷣm rationem pꝛopꝛiam foꝛmalem in anima intellectiua Nuare a ipſa anima intellectiua eſt foꝛma abſoluta ⁊ non compoſita ex materia ⁊ ſoꝛ ma. MNam ſi ſic eſſet compoſita ſoꝛme rerũ reciperentur in ea vt indiuiduales: et ſic non cognoſcẽt niſi ſingulare vt accidit in potentijs ſenſitiuis que recipiunt foꝛmas reruzʒ in oꝛgano coꝛpoꝛali.Materia enim eſt pꝛincipium indiuiduationis ſoꝛmarũ. Relinquitur ergo ꝙ anima intellectiua ⁊ vmnis intellectualis fubſtantia cogſcens bbꝛmas abſolute caret compoſitione mate terie æ ſoꝛme. mnis autẽ coꝛꝛuptio pꝛo cedit a conditione materie:lz enim ſit icoꝛ ruptibilis ⁊ ingenita ſm ſe vt dicitur pᷣmo phiſicoꝛum:tamen eſt cauſa coꝛꝛuptionis eo ꝙ eſt in potẽtia ad multas ſfoꝛmas nec ſtiñnt appetitui ſuo per aliquam foꝛmam coꝛpoꝛum inferioꝛum. Vnde licet mate⸗ ria pꝛopꝛie non coꝛꝛumpatur per ſe nec ſoꝛ ma per ſe ſed ſolum cõpoſitum:tamen coꝛ ruptionis huius cauſa eſt materia.Cũ igi tur vt dictum eſt anima non ſit compoſita ex materia ⁊ ſuuma quia tunc non dicere/ tur anima ſed animatuz: ergo patet ꝙ ani ma eſt incoꝛuptibilis.ſ Et vt inquit Cho. vbi ſupꝛa.Dato ꝙ anima eſſet compoſita ex materia ⁊ ſoꝛma tamẽ adhuc opoꝛteret eam ponere incoꝛ:uptibilem. NHon enim inuenitur coꝛꝛuptio niſi vbi inuenitur con rrarietas. Generationes nãqʒ ⁊ coꝛꝛuptio nes ex contrarijs in contraria ſunt.vñ coꝛ poꝛa celeſtia quia non habent materiã cõ trarietati ſfubie ctam incoꝛꝛuptibilia ſunt. In anima autem intellectiua nõ poteſt eſ⸗ ſe aliqua contrarietas. Recipit enim m modum ſui eſſe.Ea vo que in ipſa recipiũ tur ſunt abſq; contrarietate. Ham intelli⸗ git ignem 1 aquam abſq; contrarietate. WMationes quidem contrarioꝛuʒ in intelle ctu non ſunt contrarie ſed eſt vna ſcientia contrarioꝛum.Impoſſibile eſt ergo: ꝙ ani ma intellectiua ſit ooꝛꝛuptibilis. Secun da ratio qua oſtẽditur ꝙ anima ſi tals dicitur ſuperatiõis. Superat anima intellectiua ⁊ excedit nobilitatem ⁊ digni/ tatem quoꝛũcunq; coꝛpoꝛum tam elemẽ/ tarium qᷓ;ᷓ celeſtium. Qued pꝛobatur ex di timmoꝛ etis omnium ſapientum. ſInquit Augu ſtinus in libꝛo de libero arbitrio. Omnis anima omni coꝛpoꝛi eſt nobilioꝛ ſeu meli⸗ oꝛ.Et idem liꝰ.Sʒ. queſtionum. Omnis anima melioꝛ eſt omni coꝛpoꝛc.ſEt idem in libꝛo de duabus animabus.Anima lu⸗ ce iſta quam homines venerantur melioꝛ eſt quoniam quidem illa intelligitur men te hec fenſu coꝛpoꝛis innoteſcit. ¶ Et idem 8:de ciuitate dei.cꝰ.is.p.Omni coꝛpoꝛi pꝛe⸗/ feruntur anime.Et in libꝛo ſoliloquioꝛuz. Quicquid celi ambitu cõtinetur inferius ab anima humana eſt.Et Criſoꝰ in libꝛo de lapſu mundi.Quanto ait celum terra pulchꝛius tanto anime pulchꝛitudo omnẽ ſoꝛmam q;uis pulcherrimi coꝛpoꝛis ſupe rat. Ad idem eſt gloſa.c. Cum ſit de etate qualitate oꝛdi.i¶ Et.iꝛ.q.pꝰ.ci. ð ꝛecipi mus.Et cõfirmatur.24.q.ʒ.c. Si habes ¶ Et de pe.⁊ re.c.Cuzʒ infirmitas.i¶ Et.C de ſacroſanctis eccleſijs.l. Sancimꝰ. ¶ EtAri ſto.in pꝛincipio libꝛi de anima.docet quali ter ſcientia de anima quantum ad bonita tem ⁊ honoꝛabilitatem eſt pꝛeponẽda ali/ is ſcientijs naturalibus que ſunt de nume ro bonoꝛum honoꝛabilium pꝛopter nobili tatem fubiecti quod eſt anima intellectiua ¶ Iterum in pᷣ de aia ait. Aia autẽ aliquid melius eſſe ⁊ antiquius ideſt nobilius im poſſibile eſt. Impoſſibilius autem adhuc intellectu ſcilicet eſſe aliquid nobilius ra⸗/ tionabiliſſimum enim eſſe habet? nobiliſ ſimum ſᷣm naturam.Ex hijs arguitur ſic. Dmne quod nõ ſubicitur motui celi eſt in coꝛꝛuptibile. Nam motus celi eſt cauſa ge nerationis ⁊ coꝛꝛuptionis.Sed anima nõ ſubicitur motui celi. Hã nullũ minus no bile poteſt agere in magis nobile nec illud deſtruere.Sic itaq; cum anima rationalis que eſt ſpiritus nobilioꝛ ſit celo quod ẽ coꝛ pus non ſubicietur celo. Inſuꝑ hoc demõ ſtrari poteſt:quia tanto creatura eſt nobili oꝛ qᷓ;to magis appꝛopinquat deo.vñ crea ture que ſunt tm ⁊ ſolum habent eſſe: ſũt in iſimo gradu nobilitatis. Creature q̃ hñt eſſe ⁊ viuere ſunt illis nobilioꝛes. Multo dignioꝛes vvo ſunt creature que habent eẽ viuere ⁊ ſentire.Quibus omnibus pꝛepo nuntur creature que habẽt viſcernere ? in elige guinur⸗ numnz cpors huimere Coſewr corup gmefl Cuiuſtib ſoſna d Adplaim oꝛs. lecnt a antic pudent lglis a pbatur. Uutonis lerincin amat hkch pbiſce lenone Go. IJgitn Ther 70,. perlect ſiregui (nd pitalee oi ca⸗ lſtium. Alii⸗ moritur. ammnete hominur cac Agimme ſgroonio: Shienni humtop dasomn pomr noaür pdns ſihna hnng it Aen Qnmmd eu meli/ Omnis Et iden nmalo⸗ melioꝛ wr men Eicen wihec⸗ giornz. intenus nlbo m lenn bonni is ſye ectate capi abes 1(. 1Ari Gan on Aadli⸗ NeRme. rhobli lernva iquid ius im ahoc linsr7 1ſobil gimnr ſi⸗ cclickin aaulg. nimano finos Ne erilui nonalis odéc: deno nobili vſigen ſe: ſi reqhi Mllo gbant ch e1N telligere. Cum ergo celi habeat tm̃ eſſe ſe⸗ quitur ꝙ incõparabilxr illis ſit excellentioꝛ amma. Poteſt adhuc anima inclinatiões coꝛpoꝛis ex influentüs coꝛpox celeſtiuzʒ re pꝛimere ⁊ refrenare.Quare cum nec a celo cauſetur nec illi ſubiciat᷑: erit per cõſẽeq̃ns incoꝛꝛuptibilis. ¶ Tertia ratio oſtendens giam eſſe immoꝛtalem dicitur opationis. Cuiuſlibet nãqʒ ſube coꝛꝛuptibilis opera tio ſua duratione debilitatur ⁊ deſicit vſqʒ ad vltimũ defectum:qui eſt coꝛꝛuptio vel moꝛs. Sed operatio aie ſua duratione iua leſcit ⁊ ꝓficit. Ouia vt ſcribitur Job.iꝛ.cꝰ. In antiquis eſt ſapiẽtia ⁊ in multo tẽpoꝛe pꝛudentia. Ideo apparet ꝙ aia ſit immoꝛ talis ⁊ incoꝛꝛuptibilis.¶ Quarta rõ qua ꝓbatur ꝙ anima ſit imoꝛtalis dicitur icli/ nationis. Oẽs quidem homines naturali ter inclinantur ad deſiderandã vitã perpe tuam ⁊ beatitudinem. Sed impoſſibile eſt appetitum nãlem eſſe fruſtra ex ? metha/ phiſice vbi dicit Ariſt.Deſideriuz natura le non eſt fruſtra.Et in libꝛo de celo ⁊ mun do. Matura non facit aliquod factũ vanũ. Igitur neceſſe eſt ponere aiam immoꝛtalẽ Hec eſt ratio Tho.in ꝛ contra gẽtiles. c. 78. Et in P“ par. q. 75. Quinta ratio di perfectionis.Ad gfectionem nãqʒ vniuer ſi requiritur diuerfus gradus creaturarũ. ¶ AUnde Gꝛegoꝰin.4.dialogoꝝ dicit.Tres vitales ſpũs creauit oipotens deꝰ. Nnũ qui carne tegitur ⁊ cum carne moꝛitur:hic eſt iumentoꝝ ⁊ animalium irrationabiliũ. ¶ Aliũ qui carne non tegitur nec cå carne moꝛitur:hic eſt angeloꝝ. Et tertium qui carne tegitur ⁊ non cũ carne moꝛitur:hic ẽ hominum ratione pꝛedictoꝝ. Apparet er⸗ go ꝙ ad perfectionem vniuerſi ponẽda eſt aia immoꝛtalis. ¶ Sexta rõ dicitur oꝛdi⸗ nationis:a hec refertur ad diuinam ſapiaz Sapientis nanqʒ eſt oꝛdinare bona ad bo num ⁊ optima ad optimuʒz finem. Si ergo deus omnia oꝛdinauit ad hoiem videt᷑ ꝙ homo poſt deum ſit oium creaturaꝝ finis: finis aũt nobilioꝛ eſt pꝛincipio.Cum ergo mundus ſit perpetuus q́;tum ad ſubam: vt patet de elementis ⁊ coꝛpoꝛibus celeſti bus:ergo ⁊ aia erit ꝑpetua.ſHanc ratio⸗ 1778 nem Lactantius tangit liꝰ.⁊.diuinaꝝ ĩſii tutionum vbi ait.Si hoĩium cauſa factꝰeſt mundus ⁊ ita factus eſt vt eſſet eternꝰſcilſi cet q;tum ad ſubam:cur ipſi quoꝛũ cauſa factus eſt non ſunt ſempiterni.ſ At nõnul li deo noſtro ingratiſſimi negare non ↄfun duntur ad h ominum vtilitatẽ cuncta que in celo ⁊ qᷓ in terra ſunt eſſe oꝛdinata.Qui audire debent illud quod ſcribitur Oeute ronomij.A.c. Solem ⁊ lunã ⁊ omnia aſa ccli creauit dñs deus in miniſteriuzʒz cũctis gentibus.Et Dauid loquens ad deum cũ admiratione dicebat. Quid eſt hõ ꝙ me⸗ moꝛ es eius aut filius homis qm̃ viſitas eum. Minuiſti eum paulominus ab ange lis gloꝛia ⁊ bonoꝛe coꝛonaſti eũ ⁊ conſtitui ſti eum ſuper opera nanuũ tuarum. Oia ſubieciſti ſub pedibus eius oues et bones vniuerſãas inſuper ⁊ pecoꝛa cãpi:volucres celi ⁊ piſces maris. Et de hoc Auguſtinꝰ adhuc ita loquitur.Omnia dñe ſub pedi⸗ bus hominis ſubieciſti vt ſolus homo ſu⸗ per omnia tua tuus eſſet totus. Exterioꝛa nanqʒ pꝛo coꝛpoꝛe cuncta creaſti. Ipſum vo pꝛo anima. Animã pꝛo te: vt tibi ſoli vacaret:te ſolum amaret ⁊ poſſideret ad ſo latium. Lactantius aũt libꝛo.⁊.diuinaꝝ inſtitutionũ pꝛius eleganter ſuadet mun⸗ dum ſine cauſa factum non eſſe demumet ꝓpter hominẽ a deo ↄditum cõfitetur. JIn quit ergo ſic.Cum mundum oẽſq; partes eius vt videmꝰ mirabilis ratio gubernet: cum celi temperatio:⁊ equalis in ipſa va⸗ rietate curſus aſtroꝛum:luminunqʒ celeſti um:tempo:um conſtans ac mira deſcri/ ptio:terrarum varia fecunditas:plana cã poꝛum munimenta ⁊ aggeres montium: viriditas vbertaſq; ſiluarum:fontium ſa- luberrima eruptio: fluminum opoꝛtuna inundatio:maris opulenta ⁊ copioſa inter fuſio:ventoꝛum diuerſa ⁊ vtilis aſpiratio: ceteraq; oia ratiõe ſũma ↄſtent. Quis tã cecus eſt vt exiſtimet ſine cauſa eſſe factaĩ quibꝰmira diſpoſitio ꝓuidentiſſime rõnis elucet.Deide ſeꝗtur Lactãtiꝰiſinuans ꝙ nõ niſi ꝓpter homiem cũcta ſint facta aite Quis eſt eni taã ineptus vel tã ocioſus vt agrediat᷑ aligd facere fruſtra:ex quo nullã vtilitatem nullum commodũ ſperet. Qui domum edificat nõ ideo edificat vt tmi mo do domus ſit:ſed vt in ea poſſit habitari. Qui naueʒ fabꝛicat non ideo inſumit ope ram vt tm nauis appareat:ſed vt ea naui getur.Item qui vas aliquod iſtituit ac foꝛ mat non pꝛopterea id facit vt tm feciſſe vi deatur: ſed vt vas illud effectuzʒ capiat ali quid neceſſarium. Similiter cetera que ⸗ cunqʒ fiunt non vtiqʒ in ſuperuacuum: ſʒ ad vſus aliquos vtiles laboꝛantur. M.un dus ergo a deo factus eſt: non vtiq; pꝛo⸗ pter ipſfum mundum. Heqʒ; enim aut calo re ſolis aut lune aut aſpiratione ventoꝛuʒ aut humoꝛe imbꝛium aut alimonia frugũ cuzʒ ſenſu careat indiget. Sed ne illud qui dem dici poteſt ꝙ deus pꝛopter ſeipſum fe cit mundum:quoniam poteſt eſſe ſine mũ do ſicut fnit antea. Et his omnibus que in eo ſunt queqʒ generantur deus non vti tur. Apparet ergo animantium cauſa mũ dum eſſe cõſtructuz: quoniam rebus bijs quibus conſtat animantes fruunt᷑. Rur⸗ ſus ceteras animantes hominis cauſa eſ-⸗ ſe factas ex eo clarum eſt ꝙ homini ſerui/ unt ⁊ tutele atq; vſibus eius date ſũt quo niam ſiue terrene ſint ſiue aquatiles non ſentiunt mundi rationeʒ ſicut homo. Hec Lactantius.ſ At autem bꝛeuius partem hanc decurramus: Hugo in libꝛo de arra ſponſe ſic ad hominem dicit. Reſpice vni uerſum mundum iſtum ⁊ conſidera ſi ali⸗ quid in eo ſit qdð tibi non ſeruiat. Omnis natura ad hunc finem dirigit curſum ſuuz vt obſequijs tuis famuletur tuiſq; neceſſi tatibus ſ̃m affluentiam indeficientem oc currat. Hoc celuzë:hoc terra:hoc mare boc ger cum hijs que ſunt in eis vniuerſis ex/ plere nõ ceſſant.Hec Hugo. Res eſt ꝓ⸗ fecto ab omnibus ponderanda: ꝙ puſſi⸗ mus omnium pater deus tot innumeris beneſicijs:tot ampliſſimis muneribus:tot abundantiſſimis gratis voluerit animaʒ rationalem donare. Ipſi coꝛpus oꝛganicũ mirabili opificio eſtructum cum ſennbus copulauit. ¶ Ipſi celos ⁊ ſydera firmamẽti elemẽtaq; omnia ⁊ ex illis compoſita ſer⸗ nire iuſſit.Ipſi angelos ad cuſtodiam de/ putauit. Ipſi leges ⁊ pꝛecepta beneuiuen tur. di inſtituit.Et eum nec ſic ſuum creatoꝛem agnoſceret miſit v nigenitum filium ſnum qui viam veritatis illam doceret:qui errã tem ad ſemitam vite perduceret: qui de/ niqʒ tllaz ſanguine ſuo pꝛecioſo redimeret Quis igitur tam egregiam tam inſignem tam pꝛeclaram tanq;ᷓ deo chariſſimã crea turam ad imaginem ⁊ ſuam ſimilitudineʒ ſoꝛmatam moꝛituram audeat affirmare. Aperi oculos tuos.O anima tanto deco⸗ re redimita.O anima tanta diligentia a tuo creatoꝛe cuſtodita.O anima tanto la⸗ boꝛe a ieſu filio dei ⁊ virginis queſita tan/ to doloꝛe recuperata: tanto deniqʒ pꝛecio redempta ⁊ conſidera in teipſa ſapientiam dei: qui non ab re circa te tanta dignatus eſt operari.¶ Septima ratio qua oſtendi/ mus ꝙ anima ſit immoꝛtalis dicitur inſti ficationis.Clamant omnes ſancti iuſtiſſi⸗ mum eſſe deum ſicut patet in ſermone de iuſticia dei in quadrageſimali noſtro. Et vbi eſſet iuſticia dei ſi anima cum coꝛpoꝛe moꝛeretur quandoquideʒ tot mala in pꝛe ſenti remanẽt impunita. Sed pꝛofecto nõ fine pena tranſibunt impu qui in ſuis ma lis ⁊ iniquitatibus pꝛoſperantur: quia in futura vua equiſſimꝰ ille deus reddet vni cuiq; ſᷣm opera ſua vt latius diximus in pꝛetacto ſermone. Non gloꝛientur pecca⸗ toꝛes im malitig ſua:quoniam de illis in/⸗ quit in s.77.Dauid.Cõſumetur nequi⸗/ tia peccatoꝛum.Et pᷣs.ʒi. Multa flagella peccatoꝛis.Et Sapiens pꝛouerbioꝛum.. c. Iniquitates ſue capient impium. Nam ⁊ ſeneca in tragedus hoc ipſum confitetur E nchni autem ſic.Quod quiſq;ʒ fecit pati Auctoꝛem ſcelus reperit.Et Plato in fedrone dixit.Eſt in reuera defunctoꝛũ ani mas extare ⁊ bonis meliꝰeſſe:malis autẽᷣ deterius. Octaua ratio qua deducitur immoꝛtalitas anime dicitur remuneratio nis:hec ſpectat ad clementiam 2 benigni⸗/ tatem dei qui ſicut nullum malum impu⸗/ nitum ita nec vllum bonum irremunera⸗ tum relinquit.Hoc auteʒ eſſet ſi anima pe riret cum coꝛpoꝛe quoniam amici ſui qui coꝛpoꝛa eoꝛum ⁊ voluntarijs caſtigationi bus ⁊ illatis paſſionibus obtulerunt nul lam inde repoꝛtaſſent mercedem. Intuea mmurg pigine morea brerilo ſeta mun ſlicndi nſciſtun ſeocarm hus ybe tyincul Ali ca⸗ ſigitnis hooden bus nec⸗ hendere Nligenti nen vopt ln lieſts 1ponſe Wne Band ſtmco turaſt nuoin! lig eſtal diſcrep⸗ ſeimi minoch leſumee Gitmoꝛ cageſin Nerali berpnion Dorapurn tamorn berelen Cnſten fanr ſunn dei dntei npgri demi n ine orem nſüum iemi ni de/ imeret ſgnen ligen ndine; mare, fodeco enna mtola intn/ reci⸗ ennam Matns kenci/ iſci ſini, ede .K Me enpu taono is nd gviain a mi ns in ecca lisin rnegui/ ſugel⸗ nun 1. Dun nſtent tclpen broin orüan io aut neiui eano nigni/ impo/ mnera? imape ſui gu Gnton mtul Numis 4* mur quid apoſtoli quid confeſſoꝛes quid virgines quid ⁊ martyres egerint pꝛo dei amoꝛe et inde concludamus ꝙ ſi moꝛtua ſoꝛet illoꝛum anima dei manus vacua eſ⸗ ſet a munere liberalitatis. Errauerunt in ſolitudinibus illi in ſpeluncis in cauernis in ſciſſuris petrarum ⁊ montium affligen tes carnam vigilijs ieiunis genuflexioni/ bus vᷣberibus ⁊ diſciplinis.Alij ludibꝛia ⁊T: vincula experti ſunt. Alu lapidati ſunt. Alij capite ceſi.Alij flammis aduſti.Alij ſagittis vulnerati.Ali in mare ⁊ flumini bus demerſi. Alij exquiſitiſſimis cruciati⸗ bus necati:vt deo gloꝛiam ⁊ honoꝛem im penderent. Nũquid ſiue retributiõe labo rauerunt in caſſum. Opietas dei benedi/ cti. O charitas patris eterni. Ipſe vtiq; diligentibus ſe bona inuiſibilia pꝛepara⸗ uit que oculus nõ vidit nec auris audiuit Et propreres Saluatoꝛ noſter Mathei.c. §. ſuos diſcipulos ↄſoꝛtabat dicens. Bea ti eſtis cum maledixerint vobis homines ⁊ perſecuti vos fuerit ⁊ dixerint omne ma⸗ lum aduerſum vos mentientes pꝛopt᷑ me Gaudete ⁊ exultate quoniam merces ve/ ſtra copioſa eſt in celis. Nona ratio dici tur aſſimilationis.de qua ſic dicit Auguſti nus in libꝛo de ſpiritu ⁊ anima. Jmnmoꝛta lis eſt anima ne a ſui creatoꝛis ſimilitudie diſcrepare videatur. Non enim poterat eſ ſe imago ⁊ ſimilitudo dei ſi vllo moꝛtis ter mino clauderetur. C Secima ratio dicitur reſurrectionis.Eſt articulus fidei ꝙ reſur gẽt moꝛtui.Et de hoc diffuſe ſcripſi in qua drageſimali in ſermone de reſurrectiõe ge nerali.Quia itaqʒ erit reſurrectio que fiet per vnionem animarũ ad ſua pꝛopꝛia coꝛ poꝛa virtute diuina.Et quia chiſtus ſurre/ xit a moꝛtuis.Et alij poſt moꝛtem miracu loſe redierunt ad vitam, neceſſe habemus conſiteri ꝙ anima ſit immoꝛtalis.¶ n⸗ decima ratio dicitur oꝛationis. Oꝛat eccle ſia pꝛo defunctis ⁊ ſuffragia ſacit pꝛo ani/ mabus in purgatoꝛio penale debitũ exol⸗ uentibus. Igitur anima eſt immoꝛtalis. ¶ DSuodecima ratio dicitur comparationis: comparãdo quippe anima que eſt vltima ꝛma ad pꝛimam materiam ponenda eſt anima incoꝛꝛuptibilis.Nam ſicut eſſe itel 172 ligibile eſt permanentius q; ene ſenſibile ſic ⁊ recipiens eſie intelligibile eſt perma/ nentius q; recipiens eſie ſenſibile. Sed re cipiens eſſe ſenſibile ent incoꝛꝛuptibile ſᷣm ſuam ſubſtantiam ſcilicet materia pꝛima: ergo multoſoꝛtius intellectus paſſibilis: qui eſt receptiuus ſoꝛmarum intelligibili/ um. ¶TCTertio apparet ꝙ ſit imoꝛtalis ani ma ex clara exemplatiòe. Sunt tria exem pla lucidiſſima que oſtendunt animam efſ ſe immo:talem in quibus tanqᷓ; in ſplen/⸗ . didiſſimo ſpeculo quilibet tante rei verita tem inſpicere poteſtt. Cbnexemplum ox tolerationis. Ci abpparitionie. ðU C3 exauditionis. Pꝛimum exemplum dicitur toleratio⸗/ nis· vt eniʒ ſcribit Cicero in queſtionibus tuſculanis.Nemo vnqᷓ; ſine magna ſpeĩ⸗ moꝛtalitatis ſe pꝛo patria offerret ad moꝛ tem. De martrribus claꝝꝑ eſt ꝙ moꝛtẽ noõ timuerunt quam vitare potuiſſent ſi chꝛi⸗ ſtum relinquere voluiſſent. Sed ad philo ſophos veniamus. Recitat Auguſtinus libꝛo pᷣ de ciuitate dei.c.22. ꝙ quidam phi loſophus theobꝛotus nomine lecto plato nis libꝛo de immoꝛtalitate animarum de muro ſe pꝛecipitem dedit.Itaq;ʒ intertecit ſemetipſum.iſEt Lactantius libꝛo.̊. diui narum inſtitutionũ ait. Multi ex hijs qui eternas eſſe animas ſuſpicati ſunt tanqᷓ; in celum migraturi ſibiipſis manus intu⸗ lerunt.vt cleantes:vt criſppus:vt empe / docles:⁊ zeno.t ex romanis cato qui fuit in omni vita ſua ſocratice vanitatis imita toꝛ.Et quia de catone ſit mentio: ſcienduzʒ ꝙ muti fuerunt ſic nomiati. Nam fuit qui dam cato cenſoꝛinus de quo ſit mentio in libꝛo de amicitia ? in queſtionibus tuſen⸗ lanis a cicerone:⁊ a plinio in libꝛo de viris illuſtribus:⁊ a Nalerio ĩ rubꝛica de ſtudio ⁊ induſtria.HNic fuit eloquentiſſimus litte ris grecis ⁊ latinis eruditus multaqʒ fecit magniſica pꝛo republica ⁊ conſulendo et pꝛeliando.Qui vt ſcribitur in ſpeculo ge/⸗ ſtoꝛum mundi tedio duplicis quartane af fectus vt beatioꝛe vita frueretur ſemetip⸗ ſum iterfecit. Fuit ⁊ alius cato filius ſupꝛa dicti vir bellicoſus qui vt ſeribit Frontinꝰ 5 3 cum in bello contra macedonie regem pu gnaret equo pꝛolapſus cũ ſe rellecogiſſet: animaduertit gladium cecidiſſe e vagina quem ſoꝛtiter recuperanit ⁊ vulneratis ho ſtibus ad fuos redijt. Qò exempluʒz adeo romanos animauit ad pꝛelium ? macedo nes terruit vt ipſi macedones vincerẽétur. Fuit alius marcus cato ſilius ſupꝛadicti 2 nepos cenſoꝛini qui conſul in africa diez clauſit extremuʒz. Cato autem vticenſis ꝗ ⁊poꝛtiꝰſuit filiꝰ pcedẽtis darci catonis ꝗ vticenſis dicitur es ꝙ in vtica libie ciuita/ te fe occidit.Cauſa vᷣo fuit vt non ſubicere aur ceſari quoniam ipſe pompeianas par/ tes ſecutus fuerat. Nam vt ait Tullius in pꝛimo de officijs. Moꝛs turpitudini ac ſer uituti anteponenda eſt.¶ Ex hoc arguunt quidam pꝛobantes ꝙ anima ſit imoꝛtalis ex auctoꝛitate Ariſto.in tertio ethicoꝛum: qui ait.Qð ſoꝛtis debet ſe exponere moꝛti pꝛo ſalute patrie.Et hoc pʒʒ iudicium natu ralis rationis. Sed niſi anima eſſet incoꝛ⸗ ruptibilis non deberet hoc Eratere quia non eſſe ſimpliciter non cadit ſub appetitu ¶ Sed contra hoc nonnulli obiciunt dicen tes ꝙ etiam ſi anima moꝛeretur cum coꝛ⸗ poꝛe adhuc velle ſuſtinere moꝛtem pꝛo li/ beratione patrie ⁊ pꝛo republica eſſet ſᷣm iudicium rectum rationis. Naʒ melioꝛ eſt modicus actus virtutis intẽſus q; vita vi cioſa vel cum actu remiſſo per magnum tẽ pus.ergo ſoꝛtis debet ſe exponere pꝛo bo no virtutis.Et quia ipſe eſt pars commu/⸗ nitatis cuius bonum commune naturali⸗ ter eſt magis diligendum q́; bonum pꝛi/ uatum. Et iſta videtur fuiſſe opinio Sco/ ti. Quam impꝛobat Landulphus in ſuo 4.di. 43. Quia ſicut lex ⁊ ratio nalis pꝛe/⸗ ualet omni legi et rationi maxime create. Ita bonum entitatis naturalis pꝛeualet omni bono cuiuſcunq; virtutis.vnde lon ge videtur ꝙ ſit eligibilis habere eſſe per petualiter ? non virtuoſum eſſe moꝛaliter non dico vicioſum eſſe ſed non virtuoſum q; habere eſſe moꝛale ad modicum tẽpus ⁊ poſtea habere perpetuum non eſſe.Si⸗ militer puto eligibilius habere perpetuaʒ entitatem incoꝛꝛuptibilem ſine gloꝛia pa/ trie qᷓ; habere gloꝛioſum eſſe per vnum di em ⁊ poſtea perpetuo annihilari.Et tamẽ? maius eſt bonum patrie q; bonum virtu tis.Hec Landulphus. Ricardus etiam de media villa in 3 bi. 33. ita ſeribit. Si ani ma moꝛeretur cum coꝛpoꝛe vt falſo quidã funt opinati:homo vo deberet velle ſuſti⸗ nere moꝛtem pꝛo liberatione patrie. Pꝛi⸗ mo quia pᷣm Auguſtinum in pꝛimo de li/ bero arbitrio.Quiſquis recte aliquid eli/ git appetendum neceſſe eſt vt melioꝛ fiat: cum ad id peruenerit quod elegit. Melioꝛ autem eſſe non poſſet qui non eſſet. Sed ſi anima moꝛeretur cuʒz coꝛpoꝛe homo per moꝛtem totaliter deſineret eſſe excepta ma teria pꝛima.Ergo moꝛiendo volũtarie pꝛo liberatione patrie melioꝛ nõ eſſet ⁊ ſic non eſſet electio recta. Secũdo non debet ho mo voluntarie intermittere actuzʒ virtutis alicuius niſi vt liius vacet exercitio ma⸗ ioꝛis virtutis.Sed multo magis eſſet con tra rationem rectam eligere illud ad quod ſequererur perpetua impoſſibilitas operã di ᷣm quàcunqʒ virtutem quã ad tempus intermittere actus vnius virtutis non pꝛo pter exercitiũ alterius virtutis.Sed ſi ani/ ma moꝛeretur cum coꝛpoꝛe homo eligẽdo moꝛi eligeret illud ad quod ſequeretur ꝙ amplius in perpetuum ſ̃m virtutem ope⸗ rari nõ poſſit. Iſta cauſa exercitij dicta ſũt ⁊ vt ſilentium imponatur hijs qui dicunt non eſſe ſuffſiciens immoꝛtalitatis arg ꝙ illi de quibus mentionem ſecimus ſuperi us ⁊ reliqui qui patriam dilexerunt:immo 2 martyres qui chꝛiſtum conſeſſi ſunt moꝛ tem non hoꝛꝛuerunt. Secundum exem plum in quo lucet anime immoꝛtalitas: dicitur apparitionis. Se apparitione ani⸗ marum diximus in ſermone de tranſfigu: ratione ieſu chꝛiſti benedicti:ideo tantum id nunc aſſerimus.ꝙ volente deo ad con⸗ ſolationẽ viuoꝛum ſepius anime ſeparate diuerſimode apparuerunt. In legenda ſ/⸗ cte lucie ſeribitur ꝙ oꝛante ipſa cuʒ matre iuxta ſepulchꝛum ſancte agathe lucid ſom nus arripuit viditqʒ agathaʒ in medio an geloꝛum gemmis oꝛnatam ſtantem et di⸗ centeʒ ſibi. Soꝛoꝛ mea lucia quid a me pe tis quod ipſa poteris pꝛeſtare cõtinuo ma tri tue. Nam ecce perſidem tuã ſanata eſt. Cuigln ftaius glinis⸗ eremitea hoſtus. cus deſe cpus . lo erecni Ged cun Ounet nortem ſetvnde⸗ leones? coredien ſt de b tfrio an fumulun ginumr hterqu⸗ lyeſtef icioer eteve (nga cumh Pꝛon feſtum virgof borane lomei ſetob ſibidi lontin gllans baptin agneni ſepem ſonge lam ma⸗ ſwores Mocle Euigilans lucia ita iuenit. Nam paſſa fue rat eius mater annis multis fluxum ſan/ guinis.ſ Hieronymus in vita pauli pᷣme heremite narrat qualiter antonius longe poſitus a cella pauli vidit angelos animã eius deſerentes. Qui mox currens iuenit coꝛpus pauli flexis genibus in modũ oꝛã tis erectum ita vt ipſum viuere extimaret Sed cum ipſum moꝛtuum didiciſſet dixit. O ſaneta anima quod gerebas in vita in moꝛte monſtraſti. Cum autem non habe⸗ ret vnde ſepulturam faceret venerunt duo leones ? ſoueam parauerunt. Sepultoqʒ; eo redierunt ad ſiluam. ¶ Ambꝛoſius re/ ſert de beata agnete ꝙ eius peracto mar⸗ tyrio cum parentes eius octaua die iuxta tumulum vigilarent viderunt choꝛuʒ vir ginum veſtibus fulgentibus radiantem inter quas viderunt beatam agnetez ſimi li veſte fulgentẽ ⁊ a dextris eius agnũ can didioꝛem niue ſtantem. Quibus illa ait vi dete ne me quaſi moꝛtuam lugeatis.Sed congaudete mecum ⁊ congratulamini qꝛ cum hijs omnibus lucidas ſedes accepi. Pꝛopter quam viſioneʒz eccleſia celebꝛat feſtum agnetis ſecundo. Conſtantia autẽ virgo filia conſtantini lepꝛa grauiſſima la boꝛans cum hanc viſionez audiſſet tumu lum eius adijt.Et ibi dum oꝛationi inſiſte ret obdoꝛmiuit viditqʒ beatam agnetem ſibi dicentem. Si in chꝛiſtum credideris continno liberaberis,. Ad quam voceʒ eui gilans perfecte ſe ſinatam inuenit. Que baptiſmum recipiens ſuper coꝛpus beate agnetis baſilicam fecit. Et ibi in virginita te permanſit. In vita ſanctarum ruffine et ſecunde ponitur qualiter apparuerunt cui dam matrone nomine plautille. Hee due ſoꝛoꝛes fuerunt virgines romane parenti/ bus clariſſimis genite:aſterio ſcilicet et au relia que nupſẽrunt armentario et verino. Qui accuſauerunt eas ꝙ chꝛiſtiane eſſent tempoꝛe valeriani imperatoꝛis. Et capte ac tradite donato pꝛefecto poſt multa ver⸗ ba iuſſit ruffinam pꝛius cedi.Qõ videns ſoꝛoꝛ clamare cepii ad iudicem. Quid eſt 2 ſoꝛoꝛc meã gloꝛiſicas ⁊ me inbonoꝛas. andem poſt multa vtriuſe illata toꝛme — ta ducte fuerunt in ſiluam in via coꝛnelia: ab vꝛbe roma muliario decimo: in fundo qui vocatur buxeto.Ibiqʒ ruffina capite truncatur. Secunda percutitur : et earum coꝛpoꝛa ſoꝛis voꝛdda liquuntur. Deniqʒ plautilla matrona in cuius pꝛedio hoc fa⸗ ctum eſt: vidit eas in viſu ſedentes gem/ matas in thalamo ⁊ dicentes ſibi. Plau/ tilla deſine a flagitis idoloꝛum ⁊ crede in chꝛiſtum ⁊ veni in pꝛedium tuum ⁊ coꝛpo ra noſtra ſepeli:quod illa fecit. ¶ Gꝛegoꝛi⸗ us in ſecundo dialogoꝝ liꝰ affirmat de ſã cto benedicto ꝙ dũ moꝛaretur apud mon tem caſſinum nocte quadam dum per ſe⸗ neſtram cellule conſpiceret et oꝛaret vidit fuſam lucem deſuper cunctas noctis tene bꝛas effugaſſe. Subito autem totus mun dus velut ſub vno ſolis radio collectus: ante oculos eius adductus eſt:ibiqʒ ani⸗ mam germani epiſcopi capuani ad celum deferri videns. Comperit autem poſtea ꝙᷓ illa hoꝛa migraſſet a coꝛpoꝛe. ¶ De ſan⸗ ctis geruaſio ⁊ pꝛothaſio geminis fratri⸗ bus qui martyrio coꝛonati fuerunt in ciui tate mediolani ſcribit Ambꝛoſius in ſer⸗ mone qui legitur in officio matutinali fe ⸗ ſtiuitatis eoꝛuù. Qualiter cum eoꝛum coꝛ⸗ poꝛa trecentis annis ⁊ vltra latuiſſent ab eo reperta ſunt modo qui ſequitur. Quo⸗ dam nãqʒ quadrageſimali tpe ipſi in oꝛa tione poſito:nec aperte vigilanti nec inte⸗ gre doꝛmienti:Apparuerũt duo pulcheri mi iuuenes veſtibus cãdidiſſimis ideſt co lobio ⁊ pallio induti caligulis calciati ſecũ manibus extenſis oꝛantes. Qua viſione elapſa rogauit dominum vt euz ludiſican non ſineret.Si vvᷣo aliquid viſio illa expe: teret boni iteruʒ appareret. Similimoda canente gallo oꝛantes ſecum iuuenes ap⸗ paruerunt. Zertia &ο nocte non doꝛmien ti ſed ſtupenti cum tertia ſibi apparuerũt perſona que ſimilis paulo aplło videbatut ſm ꝙ in pictura ꝓſpexerat.qlliſꝙ tacenti bus apls ſibi dixit.Iſti ſunt qui nihil terre nũ deñderantes monita mea ſunt ſecuti. Quoꝝ coꝛpoꝛa in eo repies loco in qͥ ſtase duodeci pedũ altitudine terre coopertà ar chã reperies.Et ad caput eoꝛũ libellũ in qͥ oꝛtus eoꝛum continetur ⁊ ſinis.Ita enim ſepelierat illa coꝛpoꝛa philippus quidam chꝛiſtianus.Conuocatis ergo vicinis co/ epiſcopis:ipſe am bꝛoſius pꝛioꝛ terre ſoſ⸗ ſoꝛ acceſſit.Et omnia ꝓut dixerat ſibi pau lus in illa viſione inuenit.Coꝛpoꝛa vo ita ſunt reperta ac ſi ipſa hoꝛa ibidem fuiſſẽt poſita.Inſuper ⁊ odoꝛ mirabilis inde fla/⸗ grabat:multaqʒ; ibi miracula illoꝛum me ritis coꝛuſcarũt.Et vt inquit Auguſtinus libꝛo.22. de ciuitate dei in illis diebus ipſo pꝛeſente ⁊ imperatoꝛe ac multitudine gen tium cecus quidam ad coꝛpoꝛa martyruzʒ geruaſij pꝛothaſij lumen recepit. In hac inuentiõe pax inter longobardos ⁊ roma. num imperium reſoꝛmata ſuit. Ideo Gꝛe goꝛius papa in introitu miſſe cantari inſti tuit. Loquetur dominus pacem in plebeʒ ſuã. De patre noſtro beato franciſco nar rat Bonauẽtura:ꝙ hoꝛa tranſitus eiꝰ mi niſter fratrum tunc tempoꝛis in terra labo ris auguſtinus nomine in extremis labo/ rans cum iam diu perdidiſſet loquelaʒ au dientibus qui aſtabant ſubito clamauit ⁊ dixit. Expecta me pater expecta. Ecce iam venio tecum. Querentibus autem fratri/ bus ⁊ mirantibus cui ſic loqueretur bea/ tum franciſcum euntem in celum ſe vide/ re aſſeruit.Statimq; hoc dicto ⁊ ipſe ſelici ter requieuit.Eadem hoꝛa epiſcopo aſſiſi/ nati qui ad oꝛatoꝛium michaelis archan/ geli pꝛe deuotione acceſſerat in monte gar gano beatus franciſcus iocundus appa⸗/ rens mundum ſe dixit relinquere ⁊ ad celũ cum exultatione tranſire. ane ſurgens epiſcopus ſocijo narrauit que vidit.Et aſſi ſium rediens cum perquiſiſſet ſolicite certi tudinaliter comperit ꝙ ea hoꝛa qua ſibi ꝑ viſionem innotuit beatus pater ex hac vi/ ta migrauit. Inueniunt᷑ ⁊ alie huiuſmodi apparitiones quas longum eſſet enarrare Ex quibus cogimur indubitanter tenere: ꝙ anima ſit immoꝛtalis. ¶ Tertiuz exem plum dicitur exauditionis. Quis nã non videat ⁊ per experientiam compꝛehendat quot ⁊ viri ⁊ mulieres qui in ſuis neceſſita tibus ſanctoꝛum ⁊ ſanctaruz pꝛecipue vir ginis immaculate matrios dei imploꝛãt pa trocinium exaudiantur:Zaceamus mira⸗ cta moꝛtem reſolui vſqʒ ad coꝛpoꝛa beſtiaruʒ eula que ſuper hoc indies in eceleſia clare ſcunt. Oculos tm̃ coꝛdis coꝛpoꝛis cõuer tamus ad ſacra templa que in dei ⁊ celoꝛũ regine alioꝛũqʒ honoꝛe per oꝛbem conſtru cta ſunt. Cur non miremur in tantarũ ima ginuʒz aliarũqʒ rerum aſpectu.In quibus indicatur ꝙ homines in tribulationibus poſiti interueniẽtibus ſanctis liberati fue/ runt.Sũt in italia eccleſie deuotiſſime vir ginis nomini dedicate. Sancta Maria de martrribꝰ apud melſictũ in apulia. Sãcta MWMaria de caſali apud bꝛunduſium. San/ cta Maria de angelis apud aſſiſium. Sã cta Maria de loꝛeto apud rachanetũ. Sã MMaria annunciata floꝛctie. Et alie ſie vulgo nominate. In quibus cernuntur in imaginibus cereis ⁊ argẽteis alijſqʒ rebꝰ oblatis bñſicia ſuſcepta ab illis qui ſe vir gini commẽdarunt. Quid rationes queri mus:quid philoſophoꝛum ſententias ex/ quirimus cum ipſi effugere non valeamꝰ taz varia tdqʒ lucidiſſima immoꝛtalitatis aiarum exempla. Secundum dubium uincipale fuit vtrum anime ſeparate traſ ferãtur ad aliqua loca. Et circa hoc treplex —“ð — inuenitur opinio falſa quoꝛũdaz. Ieon qui dixerũt animas tranſire de coꝛpoꝛe in coꝛpus ita ꝙ cuz ſeparat᷑ ab vno vnit᷑ alte ri ⁊ poſtea alteri vſqʒ ad coꝛpoꝛa beſtiarũ: Et hec opinio aſcribitur ipi platoni de quo ita ſeripſit Anguninus libꝛo.x. de ciui. dei latonem animas hominum poſt dixiſſe certiſſimum eſt. Sed mirandum eſt ꝓfecto platoneʒ talia ſuiſſe locutum: de qͥ Aalerius in rubꝛica de ſtudio a induſtria inquit. Plato cunctoꝛum moꝛtalium ſa ⸗ pientiſſimus habebatur: adeo ꝙ ſi a celo iupiter deſcendiſſet nec elegãtioꝛe nec bea tioꝛe facundia eſſet vſurus. Refert adhuc de ipo Apuleius in libꝛo de vita platonis ꝙ cum ariſton pater eius ad ipſum inſtru endum deſerret ad ſocratẽ nocte pꝛeceden te viderat i gete doctoꝛ ſocrates ꝙ pullus odoꝛis et candoꝛis eximij vociſqʒ ſonoꝛe ipſiꝰ volabat in ſinũ poſtmodũ de ſinn exi ⸗ ens cantando volabat in celum. Cum ma ne vidiſſet puerum ſibi adductum dixit ſõ num completum eſſe.Quid plura:vt ſupe msco teanine igturoc gendus zpoſt homoen le Lame inpiſſin cnim R launnon phioſop Mmiman lentes q̃ hoſeing pns. lingttant Iviavnn ſeniinpt nit Tho. rataſua Redig antane dbedin geliſin tutes ni aeſun te.Ctih ſuntad tie ir lenmine guoco nefecoꝛ nima 5 mnogenct ldcor lere. Qne fllczod ſqbornne ſimula Waunter Nhos mer ciconn Uehp iid⸗ uſeelſe⸗ moini hutme iahmn fachn loconer Lcclori conſu⸗ müima gudas vonibus ranſie imeſi danade 1Sin n,San, m, 64 u S alieſie turin ſeb⸗ nij hen er/ am is n en e in nik alte cſiari⸗ ideco cuidei un eſtumz cunch mdeil duſna inn ſ ſiacelo necbes ſln dbce Nonis inſtru ceden ullas vnor⸗ nuer/ VmNO „ itſ⸗ tſupe rius commemoꝛauimus de immoꝛtalita⸗ te animarum copioſe diſſeruit. Quomodo igitur ad tantam inſaniam deueniſſe cre/ dendus eſt vt circulationem illam anima ruz poſuerit. Niſi ſoꝛte dixerimus quia vt homo errare potuit ac ſibimet contradice re. Tamen quicquid ſit de eo opinionẽ iſtã impijſſimam expugnare debemus. Ingt enim MRicardus in.A.di. 43. Qõ contra il lam non tm̃ᷣ eſt ſcriptura ſacra immo ois philoſophia. vnde Ariſtoteles in pꝛimo de anima redarguit pictagoꝛicas fabulas di centes qᷓ;libet animam quodlibet coꝛpus poſſe ingredi ex eo ꝙ videtur vnũquodqʒ; coꝛpus habere ſpeciem in ſoꝛmam pꝛopꝛi am.Et ſecundo de anima dicit ꝙ non con/ tingit animam accipere quodlibet coꝛpus quia vniuſcuiuſq; actus aptus natus eſt fieri in pꝛopꝛia materia.Et inde eſt vt po⸗ nit Tho.pꝛima parte.q.ii7.ꝙ anima ſepa rata ſua naturali virtute non poteſt moue re aliquod coꝛpus.Et licet coꝛpoꝛa obedi⸗/ ant angelis ad motum localem non tamẽ obediunt anime ſeparate. Ratio quia an geli ſunt ſubſtantie ſpirituales quarũ vir tutes non determinantur ad aliqua coꝛpo ra ⁊ ſunt naturaliter a coꝛpoꝛibus abſolu te.Et ideo diuerſa coꝛpoꝛa eis obedire poſ ſunt ad motum. Sed cum alicuius ſubſtã tie ſpirituales ſeparate virtus motiua de/ terminetur naturaliter ad mouendum ali quod coꝛpus non poterit illa ſubſtãtia mo uere coꝛpus maius ſed minus.vnde cum anima ſ̃ᷣm ſuam naturaʒ determinetur ad mouendum coꝛpus cuius eſt foꝛma nullũ aliud coꝛpus ſua naturali virtute põt mo uere.Quare merito condemnãtur hij qui fallacijs demonum ſacile credunt:dum ip ſi quoꝛundam viuoꝛum coꝛpoꝛa obſiden tes ſimulant ſe eſſe animas defunctoꝛum Fuerunt eiuſmodi deluñones qᷓ;plurime diebus meis ſicut ſcripſi in libꝛo de timoꝛe iudicioꝛum dei de illa que neapoli obſeſſa fuit ⁊ q;plurimos in erroꝛem ducebat duz diabolus qui loquebatur per eam ſateba/ tur ſe eſſe animam comitis iacobi picinini Anno inſuper domini.M ccccxl. In parti bus terre idrõti ⁊ terre bari multi ſic obeſ⸗ ſi aiebant ſe eſſe animas quoꝛundam qui 2 ( ii diebus illis ex hac vita migrauerant. In vꝛbe pꝛedicante me ibi anno domini. dꝰ cccclxxiiij.Decapitatus fuit quidam iude us eo ꝙ alium de ſuo genere interſecerat. poſt haucos vo dies puella quedam be/ bꝛea loqui cepit nunc in perſona vnius il⸗ loꝛum nunc in perſona alterius.Et dũ am boꝛum parentes concurrerent ad noaum ſpectaculum aperiebant multa ſecreta do mus illoꝛum reſpondebantq; ad interro⸗ gata ſicut faciebant dum viuerent hoꝛta⸗ bantq; ſuos vt ſe inuicem pacificarẽt mul taqʒ cõfinxerunt mendacia policentes iu/ deis eternam ſalutem. Tandem demones illi reliquerũt puellam ⁊ ſic ceſſauit rumoꝛ exoꝛtus in plebe. Peclida mlia opinio fuit alioꝛum qui crediderunt animas ſepa⸗ ratas latitare i ſepulchꝛis ſuoꝛum coꝛpoꝝ ſeu in locis vbi oſſa vel cinere ſuoꝛum coꝛ poꝛum ſeruarentur. Ideo de chꝛiſto vt ſeri pſimus in ſermone de reſurrectione lazari inquit Theophilus.Altius clamauit vt re frenaret oꝛa gentilium fabulantium in tu mulis latitare animas defunctoꝛuz. Qua re alta voce dixit:laʒ are veni ſoꝛas quaſi aduocaret de longinquo.Nõ eſt igitur opi nio illa vera neq; vllo pacto admittenda. Tertia falſa opinio ẽ qrũdã qui dixerũt ꝙ aia nõ eſt in locis coꝛpoꝛalibus ſed coꝛ poꝛalium ſimilibus ſiue in requie ſiue in doloꝛibus. Quia anima ſeparata non de pẽdet a loco coꝛpoꝛali.Sed huic opinioni obſtat tota theologoꝛuzʒ turba qui omnes in hanc ſententiam conueniunt: videlicet ꝙ anime poſt moꝛteʒ ſunt in aliquibus re ceptaculis. Nam vt inquit Ricardus in 4.di. 45. Sicut angeli qui ſunt ſpiritus ſũt in aliquibus coꝛpoꝛalibus locis non circũ ſcriptiue ſed difſinitine ſic ⁊ anima ſepara ta non obſtãte ꝙ ſit ſpiritus.Et q;3uis ani ma ſeparata non magis cõueniat cũ vno loco qᷓ; cum alio ratione ſue eſſentie: cum ex loco natura eius non dependeat tamẽ pꝛopteroperationes quas in loco exerce⸗ re debet vel circa eam debent exerceri ma gis ſibi conuenit vnus locus q̃; aliusEx quo duplex illi loeus debetur. ¶ Pꝛimus penalis ſcilicet inſernus:de quo ait Sene ca in tragedijs. Ingens voꝛatio faucibus vaſtis patet latũqʒ padit omnibus popu/ lis iter. Sunt YYo in inferno quatuoꝛ man ſiones. pꝛima inferioꝛ in qua ſunt anime damnate pꝛo ſolo peccato moꝛtali actuali: que puniuntur ꝑpena ſenſus.De hoc dici⸗ tur in tragedijs Senece. Ipſaqʒ moꝛte pe⸗ ioꝛ eſt moꝛtis locus.¶ Secunda manſio in qua ſunt anime pꝛo ſolo peccato oꝛiginali damnate que puniuntur tm pena damni. Tertia manſio eſt in qua de lege cõmuni purgantur anime que deceſſerunt in chari tate deferentes ſecum aliquod purgabile: ¶ Quarta vo manſio ẽ in q̊ͥ requieſcebãt anime que decebant cum charitate que ni hil purgabile ſecum poꝛtabant:vel q̃ poꝛ tauerunt ⁊ purgate erant.Hec ante chꝛiſti agduentum dicebatur ſinus abꝛabe. Quia enim abꝛaham pꝛimus ab inſidelibus ſe⸗ parauit ſẽe ⁊ fidei ſignaculum diſtinctiuum accepit. Ideo locus requiei qui debebatur anime pꝛopter fidem charitate fſoꝛmatam ſinus abꝛahe dictus eſt. Poſt chꝛiſti vᷣo aduentum quarta iſta manſio vacua eſt: quoniam aperta eſt ianua celi merito paſ/ ſionis chꝛuſi.Et anime decedentes in cha ritate nihil purgabile fecum ferentes ſtati euolant.vnde patet G non eundem locuʒz intelligumus modo ſin gamus animas in illum veferri cum eo ꝗ ante chꝛiſti aduentum ſinus abꝛabe dice⸗ batur.Secũdus locus qui vebetur ani mabus ſeparatis eſt locus delectabilis ce lum videlicet empireum: de quo ſuo loco abunde dicemus: pꝛopter que omnia vt ponit Tactantius libꝛo tertio diuinarũ in ſtitutionum.Eſſe inferos Zeno ſtoicus do cuit ⁊ ſedes quideʒ pioꝛum ab ipijs eſſe di ſeretas. Et illas ꝗdẽ getas ac delectabiles incolere regiones. Hos vo penas luere in tenebꝛoſis locis ⁊ ceni voꝛ aginibus hoꝛ⸗ rendis.Et Seneca in tragedus inducit the ſeum dicentem. Quiſquis placide potens Bominuſqʒ vite ſeruat inocuas manus. Et incruentum mitis imperium regit.Ani meqʒ parcit longa permenſus diu.elicis eui ſpacia vel celum petit. Ael leta felix ne moꝛis heliſij loca. Secundum omnes poe tas heliſij campi pioꝛum apud inferos ſũt in quibus vt ipſi dicunt bonoꝛum ſedent um abꝛabe cum ro anime. ¶ Lertium dubium pꝛincipale ſuit vtrum loca facit ad delectationem vel p- cc/ nam animabus ſeparatis. Et ad hoc ita re ſpondet MRicardus vbi ſupꝛa. ꝙ recepta⸗ cula coꝛpoꝛalia animarum in aliquo au⸗ gẽt delectationem earum vel afflictionem Celum enim empireum q; uis in nullo au geat animarum beatarum delectationem eſſentialem in aliquo tamen auget delects tionem actualem: inquantum ille anime locum illum pluſq; alia diligunt. Mꝛeſen tia autez rei dilecte aliquam caulat delecta tionem. Ratio autem quare illum locum pꝛeceteris diligunt triplex eſt.ſ Ana quia ſciunt locum illum ſibi eſſe deputatũ a deo quem ſumme diligunt. ¶ Alia quia in illo pꝛopter exceſſum nobilitatis ſue nature ſu per alia coꝛpoꝛa expꝛeſſius qᷓ; in alijs lo: cis refulgere tanq; in effectu diuinam bo⸗ nitatem cõſpiciunt. Tertia quia illius lo ci ſublimitas luminoſitas ⁊ immobilitas ſuam ſpiritualem ſublimitatem et lumioſi tatem ⁊ quietis perpetuitatem expꝛeſſius q;ᷓ qualitates alioꝛum locoꝛum repꝛeſen⸗ tant: vnuſquiſqʒ autem ceteris paribus plus dni illud quod eſt magis repꝛeſen tatiuuzʒ ſue nobilitatis.ſ Receptacula eti am damnatoꝛum in aliquo augent eoꝛum afflictionem.Quia locum illuzʒ odiunt tri plici de cauſa. Pꝛima quia ſciunt ipſum ſi i ſoꝛe deputatum a diuina iuſticia quam odiũt.Alia quia illius loci vilitas eſt obli gationis ſue ad penam perpetuam reme/ moꝛatiua ſeu repꝛeſentatiua.TZertia qꝛ eſt contentiuus ignis illius quo affligun⸗ tur. Ex hoc Tho.pꝛima parte.q.zʒ.dicit: ꝙ locus nõ eſt penalis angelo aut anime quaſi afficiens alterando naturam ſʒ qua ſi afficiens voluntateʒ contriſtando dũ an gelus vel anima appꝛchendit ſe eſſe in lo⸗ co non conuenienti. Receptaculum aute⸗ʒz in quo purgantur anime in aliquo auget earum afflictionem non quia ipſum odiãt voluntate deliberatiua cum ſint in charita te ⁊ ſciant illum ſibi eſſe aſſignatum ad tẽ pus a diuina iuſticia quam diligunt ad ea rum purgationem. Sed quia ipſum natu rali motu voluntatis refugiunt ſub ratio⸗ ne qua ſuam obligationem ad penaʒ quã bigtpe ienc mmoub Neber ſ Non aſten ſortuis lm inter pater nl nunigz ſ Geuren Alqkiint Nnum hheli7.c fmimofß Cemorkun lendarel mimase lerpoteſt Pnatur⸗ (ex adte Aliqne noali leepee tionemt ludicoa uinferne fuſtaeae buofeuen innon trireaſci ocſnot Madens, ſtannun Rru copar ſſydeſt rdl mhongin ſihtmnife Aherien Mpopſ Kralqne haogo⸗ 2 uis tpaneam repſentat et ſub ratione qua ignem continet quo affliguntur. Quar Nleſit tum dubium pꝛincipale fuit vtrũ aie ſepa iſdtee W rate exeant aliquando de locis ad que traſ keptst Pn feruntur. Et quidam dicunt ꝙ nõ ex eo ꝙ o a/ Job.7. ſcribitur. Qui deſcendit ad iferos ionem non aſcendit. Inſuper Augꝰliꝰ de cura ꝓ lo an moꝛtuis agenda ait. Si in rebus viuenti: tonem um intereſſent anime moꝛtuoꝛum me pia dalat mater nila nocte deſereret: que me terra mime mariqʒ ſecuta eſt vt mecum viueret.Si er Pechn go exirent aliquando de receptaculis ſuis delen aliqñ intereſſent rebus viuentium. Alij cõ loum trarium pꝛobant ex eo ꝙ vt ſcribitur Mα qou thei.i7.c.in tra ſſiguratione ſaluatoꝛis no/ iade ſtri moyſes apparuit cuz helia.Ob quod inillo⸗ Augꝰliꝰpꝛetacto ait ad viuos aliqͥs mitti vreſt ex moꝛtuis.¶ Pꝛo hac ambiguitate remo 9o, uenda reſpondet Kieardue⸗ g nüiquando bo / animas exire de receptaculis ſuis duplici/ 9 lo ter poteſt itelligi vel per diuinã potẽtiã vel itas p naturaz ꝓpꝛiã.p modo de inferno ⁊ de nid celo exeunt alique anime non perpemum os ſʒ ad tempus:nec de lege communi ſed ex eſen⸗ aliqua ſpeciali cauſa. Sic etiaʒ de purgato anbu rio alique exeunt ad modicum tempus an gnen te expletionem pene ſue: poſt cuius exple/⸗ cla ei tionem illuc amplius non reuertuntur. In R—Kãh iudicio aũt oẽs aie tã exiſtentes in celo q; unr n in inferno exibunt ᷣm cõem legem diuine frni iuſticie ad eadẽ iteꝝ loca cum ſuis coꝛpoꝛi m bus reuerſure⁊ in eis in ꝑpetuum perma ccbi ſure. Per nãm vo ꝓpꝛiam dixerunt qui⸗ er dam non poſſe aias de ſuis receptaculis nin exire affirmãtes ꝙ aia humana nullomo na do eſt mobilis ſᷣm locum nec per ſe nec per ſi accidens.Et ſi ponatur alicubi per ſuam u ſuam nunq̃ᷓ; mouebitur de vbi ad vbi.Sʒ 1 ka articulus iſte excoicatus eſt a dño ſtepha/ ngan no epo pariſienſi. Ideo ſᷣm Micar.dicendũ aud, eſt: ꝙ de ſuis receptaculis exire poſſẽt aie ſenn ue vellent niſi/ꝓhibẽnt᷑ a ſupioꝛi virtute – Szʒ de lege cõi exire ꝓhibentur ille q̃ ſunt auge in purgatoꝛio ante expletã pniam ⁊ ille q̃ͥ nodi ſunt in iferno añ iudiciũ.Ille vo q̃ ſunt in chinn celo exire nolunt vſqʒ ad tpᷣs reſurrectiõis mal coꝛpoꝝ ſuoꝝ niſi aliqñ videãt placere deo ntati⸗ ex aliqua ſpeciali cauſa.vnde videtur aliꝗ bus ꝙ oẽs deſcenderunt de celo in obitu btae, beate virginis marie pter eius reuerẽtiã Et cũ ea iteꝝ aſcenderunt in celũ.Ab Au⸗/ guſtino ergo dicuntur aie non poſſe inter· eſſe rebus viuoꝝ per ꝓpꝛiam nãm qꝛ eaꝝ virtus non poteſt ↄtraire ſupioꝛi virtuti qᷓ ꝓhibentur. deo per hec dicta ſoluuntur oës pꝓplexitates. Si igit᷑ nõ habemus hic ciuitatem manentẽ.Si tam felix iocũdaqʒ benefacientibus habitatio diſpoſita ẽ. Si regnum celoꝝ pacifice poſſidẽdum nobis ꝓmittitur ↄtemnamꝰ iſima hec atqʒ terre na ⁊ queramus que ſurſuz ſunt vt ſic pue nire poſſimꝰad regionẽ illã opulẽtiſſimaʒ btõꝝ. In qua deus bñdictꝰ viuit ⁊ regnat per oia ſecula ſeculoꝝ Amen. TSermo quinquageſimus nonꝰ de ſp̃ᷣa li igueaꝑ linguarum. iritus ſan ctus quẽ mittet pater in noie meoille vos docebit oia. ver ba ſut redẽptoꝛis nf̃i oꝛigina lite Joãnis. i4. co. a in euans pſtis ſolẽ⸗ nitatis. Ampliſſimũ donuz hodierna die collatũ fuit humano generi cũ ſpᷣs ſcus vi ſibilr miſſus eſt i aplos füdatoꝛes militã tis ecclie. NPer illos eni in xpᷣm credidit mũdus.ſſ Peripſos deleta ſut penitus ⁊ exticta pnicies idolatrie qᷓ oẽs q̃ſi pplłos Uncto qui miſſus eſt aplis in ſigno viſibi iuoluebat.ſ Per ipᷣos deniqʒ via regni ce loꝝ moꝛtalibꝰfacta fuit nota. Tãta ꝗqppe virtute ex alto pᷣditi ſpᷣu ſctõ coopante fue re vt ſicut pſał.refert.In oẽm terraʒ exiuit ſonus eoꝝꝑ cũ fructu ⁊ vtilitate oium genti um atq; in fines oꝛbis terre ꝓba eoꝛum. 1Proptere⸗ vt tãti miraculi memoꝛes eſ e poſſimus in pñti ſermone de ſpᷣu ſctõ in aplos miſſo erimus vba facturi. Se que tria myſteria ꝓponimus ↄtemplanda. Cp'noi cogninonis. Cꝛmmiſſionis. 8. 3 moperationis. s EO vi namre ſps ſcũs nõ ẽ cosſcibilis ſʒ tm̃ ꝑ renelationẽ᷑:⁊ qualłr ſpiriiꝰſcũs c᷑ deꝰ ꝓcedẽs a pie ⁊ filio ipis coeq̃l.Ca.pᷣm. Rimum myſter ium contem/ plandũ de ſpiritu ſancto dictur cognitionis. In quo notande ſunt tres theologoꝛum veritates. C Pꝛima ꝙ nal lus viatoꝛ poteſt cognoſcere pꝛopꝛia vi na ture tertiam perſonam in diuinis quam di cimus ſpirituz ſanctum.ſ Ande Hilarius in libꝛo de trinitate ait. Non putet homo ſua intelligentia ſacramentum generatio/ nis ⁊ pꝛoceſſionis ſe poſſe conſequi. ¶ Et Dionpſius in libꝛo de diuinis nominibꝰ. Non eſt audendum dicere aliquid nec co/ gitare de ſuꝑſubſtdtiali occulta diuinitate pꝛeter ea que diuinitꝰ nobis ex ſacris elo⸗ quijs ſunt expꝛeſſa. ¶ Et de hoc Paulus pꝛime ad coꝛinthios.c.2ꝛ.dixit. Loquimur dei ſapientiam quam nemo pꝛincipum hu ius ſeculi nouit ſcilicet philoſophoꝛuzʒ bᷣm gloſaz. Secunda veritas ꝙ nobis reue latum eſt in diuinis eſſe tertiam perſonam pꝛocedentem per modum amoꝛis que dici tur ſpiritus ſanctus.ꝗ Haʒ in veteri ac no uo teſtamento ſit mentio de ſpᷣu dei. AUn de geneſis pᷣ.c.dicitur. Spiritus domini fe rebatur ſuper aquas.Et.õ.c.Non ꝑma/ nebit ſpiritus meus in homine. ¶ Et. Ai. c. Nunquid inuenire poterimus talem virũ qui ſpiritu dei plenus ſit.Et Judicum.ʒ. c. Fuit in eo ſpiritꝰ domini ⁊ iudicauit iſra el.¶ Et. io.c.Yacius eſt ſuper iepte ſpiritus domini. ¶ Et pꝛimi Regum.io.c. Inſiluit ſuper ſaulem ſpiritus domini ⁊ pꝛopheta/ uit. Et pᷣs.3ʒ2. Nerbo domini celi firmati ſunt ⁊ ſpiritu oꝛis eius omnis virtus eoꝝ. ¶ Et pᷣs.So. Spiritum ſanctuz tuum ne au feras a me.ſ Et ̊s centeſimo tertio. Emit te ſpiritum tuum ⁊ creabuntur. ſ Et pᷣs cẽ teſimo.ꝗ2. Spiritus tuus bonus deducet me in terram rectam.ſ Et Sapientie pᷣmo c. Spiritus domini repleuit oꝛbem terra/⸗ rum. ¶ Et.i2.c. O qᷓ;ᷓ bonus et ſuauis eſt ſpiritus tuus in nobis.i ¶ Et ꝗſaie.xi.c. Re quieſcet ſuꝑ eum ſpiritus domini.ſ Et. ai. c.Dedi ſpiritum meum ſuper eũ.ſEt.48. c.Dominus miſit me ⁊ ſpiritus eius. ¶ Et ci.c.Spiritus domini ſuper me.ſEt Joel 2.c. Effundam ſpiritum meum ⁊ dabo pꝛo digia in celo ⁊ in terra.i Eodem.c.Effun⸗ dam ſpiritum meum ſuper omnem carneʒ pꝛophetabũt filij veſtri ⁊ filie veſtre. ¶ Et Mathei pꝛimo.c.Inuenta eſt in vtero ha bens de ſpiritu ſancto.ſEt. 3.c. Baptiza⸗ bit vos ſpiritu ſãcto.ſEt.iꝛ.c.Qui dixerit verbum contra ſpiritum ſanctum non re/ inittetur ei.Et vltimo.c. Euntes docete gentes baptizantes in nomine patris 2 ſi lij ⁊ ſpiritus ſancti.¶ Et Luce pꝛimo.c.Spi ritu ſancto replebitur ex vtero matris ſue. ſEodeʒ.cꝰ. Spiritus ſanctus ſuperueniet in te. Eodem.c. Repleta eſt ſpiritu ſan⸗ cto heliſabeth. ¶ Et. 2. co. Spiritus ſanctus erat in eo.¶ Et.ʒ.c.Deſcendit ſpiritus ſan. ctus coꝛpoꝛali ſpecie ſicut columba in il/ ſum. Et ꝗoannis.20.c. Accipite ſpiritum ſanctum.i Et Actuum p̊.c. Accipietis vir tutẽ ſuperuenientis ſpiritus ſancti in vos. TEt.2. c. Repleti ſũt omnes ſpiritu ſancto. IEt.io.c. In nationes gratia ſpiritus ſan⸗ cti effuſa eſt.¶ Et.õ.c.Elegere ſtephanũ ple num ſide ⁊ ſpiritu ſancto.ſ Et.S.c.Jmpone bant manus ſuper illos ⁊ accipiebant ſpi ritum ſanctum. Et ad romanos.ʒ.c.Cha ritas dei diffuſa eſt in coꝛdibus veſtris per ſpiritum ſanctuz. ¶ Et ſecunda Petri pƷᷣ.c. Spiritu ſancto inſpirati locuti ſunt ſancti dei hoies. Et Joannes pᷣme ſue canoni⸗ ce.S.c.Tres ſunt qui teſtimoniũ dant in ce lo:pater verbum ⁊ ſpiritus ſanctꝰ. ¶ Ter tia veritas ꝙ ſpiritus accipitur multiplici ter. ¶p pꝛo ſubſtantia anime. AUnde æctu um.⁊.c. Domine ieſu accipe ſpiritũ meũ. ¶Et Joannis.io.In manus tuas domine commendo ſpiritum meum.ſ2° accipitur pꝛo vento vt ibi Joannis.ʒ.c. Spiritꝰ vbi vult ſpirat. ¶ zꝰ pꝛo aere vt in ᷣs.Os meũ aperui ⁊ attraxi ſpirituz.ſ ꝗ pꝛo angelo in pᷣs. Qui facis angelos tuos ſpiritus. ¶59 pꝛo deo Joãnis.A.c.Spiritus eſt deꝰ.qꝰ pꝛo tertia ꝑſona in trinitate. ¶ Sed aduer tendum ſᷣm Honauenturam in b di.io.ꝙ ſpiritus in ſubᷣa ſpirituali dicitur duplicit᷑: ſcilʒ a ſpũalitate ↄtra coꝛpulentiam.Et ſic ſuba rõnalis vel intellectualis aut eiꝰpo/ tentia interioꝛ dicitur ſpũs:vel a ſpiratiõe 2 ſic amoꝛ vel affectus dicitur ſpiritus.ſpᷣ modo conuenit toti trinitati. Et ſic eſt no⸗ men abſolutum. Secundo modo conue nit illi perſone que pꝛocedit vt amoꝛ. Spi rari eni in ſpualibus eſt ſolus amoꝛis. Et qm amoꝛ põt ſpirari recte ⁊ oꝛdiate ⁊ ſic ẽ pnus, hidinoſn hontm Pon ie ſoeſtmo fenclturt Citurcire ne auten ſpiritn ſi yhiret ſoms:ſe nem. copaſti pꝛiumel mnodum tur ſpin tmo iden ſetera. guoadſe Hampe iswan ws ſop⸗ vocate⸗ pꝛoute diatur. ſium ab quia ſit awrig Urchar nsefl citur ſp latones lorßm. Peries. ſotomn ſrunturi Inreoſpn arach enubus Mhimusra Miſtüh, Mlnlbeo⸗ Umnita umpolen ſnhery Wa püzal udiren non re/ doccte ms ſ cShi ns ſue. mweniet in in/ ſnans mohn⸗ in i/ inmm elis ir inros, ſnao⸗ o n/ niͦle poye 1 ßi Cha e de. ſanci Mnoni/ ntince⸗ Ce lplia leden fümen, domine cayhi ini bi Oomed ngeon ns.5 deG dad 0110 plact: .Etſi copo/ ralie us,ſp eſtno/ n on S iE tet ſei purus. vel indirecte ⁊ immunde? ſic eſt li bidinoſus.Ideo illa perſona que eſt amoꝛ non tm̃ dicitur ſpiritus ſed ſpiritus ſanctꝰ NMNon ſic filius dicitur ſanctus.quia genera tio eſt motus naturalis circa quem non at tenditur ſanctitas vel puritas ſicut atten/⸗ ditur circa amoꝛem voluntatis. C Alber⸗ tus autem in compendio theologie dicit. ꝙ ſpiritus ſanctus multa habet nomma. Sicit᷑ enim ſpiritꝰ a ſpirando actiue: eo ꝙ ſpiret vbi vult.Et ſic cõuenit tribus per ſonis:ſed ſpiritui ſancto per appꝛopꝛiatio nem. Aliomodo dicitur ſpiritus a ſpiran do paſſiue eo ꝙ ſpiratur.Et hoc modo pꝛo pꝛium eſt ſpiritui ſancto: qui pꝛocedit per modum ſpirationis. Non ſolum autem di citur ſpiritus ſed additur ſanctus:quia ſã ctus idem eſt ꝙ mundus vel firmus vel ſi ne terra. Que conueniunt non ſolum cei quo ad ſe ſed in cõparatione quo ad nos. Mam per gratiam ſpiritus ſancti a pecca/⸗ tis mundamur in bono firmamur:a terre nis ſeparamur.ſ Inſuper ſpiritus ſanctus vocatur nexus vnitas ⁊ amplexus:et hoc pꝛout comparatur ad patrem ? fil. ¶ Itẽ dicitur donum dei altiſſimi quia omne do num ab ipſo fluit. ¶ Bicitur ſons vinus: quia ſitientibus gratiam largitur.¶ Bici⸗ citur ignis quia affectum accendit.ſ Bici tur charitas non ſolum quia eſt amoꝛ pa⸗ tris ⁊ fili:ſed quia nos amÄtes facit. Di citur ſpiritualis vnctio:quia omnes tribu lationes mundanas ſuaues facit ⁊ iocun/ das:ſm illud. In laboꝛe requies in eſtu tẽ peries. DNicitur dextere dei digitus:quia ſicut omnes tempoꝛales res digito demõ ſtrantur ita per ſpiritum ſanctum oſtendũ tur res ſpirituales oculo ſpirituali.¶ Dici⸗ tur paraclitus:quia cõſolationes celeſtes mentibus inſtillat. Sicitur magiſtroꝛuʒ optimus:quia intellectum ad cognitionẽ dei ⁊ ſuiipſius illuminat.¶Eſt itaqʒ ſpiri⸗ tus ſanctus vt colligitur ex dictis Auguſti ni in libꝛo de trinitate deus tertia perſona in trinitate pꝛoducta a patre ⁊ filio pꝑ mo/⸗ dum voluntatis.Heus nanq; eſt ſumme ſimplex vt patet.iꝛ.methaphiſice.vbi phi loſophus dicit.ꝙ deus eſt actus puriſſimꝰ abſq; aliqua compoſitione:ergo omne qðᷣ 18 eſt in deo eſt deus.Et per conſequens ſciẽ⸗ tia ſapientia intellectus cognitio volũtas ⁊ amoꝛ dei eſt deus.Conſtat autem ꝙ ſpiri tus ſanctus eſt amoꝛ patris ad filium. Oe us enim pater per intellectum ſuũ cogno/ ſcit eſſentiam ſuam eſſe inſinite bonitatis ergo eque amat amoꝛe inſinito. Sicut er⸗ go qua ſeipſum cognoſcit cognitio eſt fili:⸗ us ita amoꝛ quo ſeipfuʒ amat eſt ſpiritus ſanctus. Sed contra pꝛedicta tres inue niuntur hereticoꝛum opimiones damnate ¶ Pꝛima ſuit opinio Arrij. Qui vt dicit ſã ctus Tho.in quarto ſumme contra genti⸗ les.c.io.docuit filium et ſpiritum ſanctum eſſe creaturas:filium tamen maioꝛem ſpi/ ritu ſancto ⁊ filium minoꝛem patre: quem erroꝛem quantum ad ſpiritum ſanctum fe cutus eſt Macedonius qui de patre filio recte ſenſit ꝙ vnius eiuſdẽ ſubſtantie ſint⸗ Sed hoc de ſpiritu ſancto credere voluit: creaturam eſſe conteſtans. Unde quidam macedonianos ſemiarrianos vocant: eo ꝙ cum arrianis in parte conueniunt et in parte differunt ab eiſdem. Quos tamen omnes conuincimus teſtimonio ſcriptura rum ſanctarum ex quibus veriſſime colli⸗ gimus ꝙ ſpiritus ſanctus eſt deus. Nam nulli templum conſtruitur ⁊ cõſecratur ni ſi deo.vnde in ps dicitur. Dominus in tẽ⸗ plo ſancto ſuo.Sʒ templum deputatur ſpi ritui ſancto. Dicit enim Apoſtolus pꝛime ad coꝛinthios.d.c. An neſcitis quoniam membꝛa veſtra templum ſunt ſpiritus ſã/ cti:ergo ſpiritus ſanctus eſt deus. ¶ Inſu⸗ per compꝛehendere omnia pꝛofunda dei non eſt alicuius creature.Sed ſpiritus ſan ctus compꝛehendit omnia pꝛofunda dei. igitur non eſt creatura. Dicitur enim pᷣme ad coꝛinthios.i.c. Que dei ſunt nemo co⸗ gnoſcit niſi ſpiritus dei.¶ Item deus locu tus eſt per pꝛophetas.vnde Humeri.i?ꝰ. coſeribitur. Siquis fuerit inter vos ꝓphe/⸗ ta domini in viſione apparebo ei: vel per ſomnum loquar ad illum. Sed ſpiritus ſã ctus locutus eſt per pꝛophetas:ergo eſt de us. NMam Actuum pꝛimo ſcribitur. Opoꝛ tet impleri ſcripturam quam pꝛedixit ſpiri tus ſanctus per os dauid.ſEt 2½ Pe. pꝛi/ mo.c.Spiritu ſancto iſpirati locuti ſunt ſã HWM eti dei homines.ſ Item interius docere p pꝛium opus dei eſt. AUnde in pᷣs.Qui do/⸗ cet hominem ſcientiam. Sed hoc eſt opus ſpiritus ſancti:ergo eſt deus. NHam Joan⸗ nis.iꝗ.c.dicitur. Paraclitus autem ſpiri⸗ tus ſanctus quem mittet pater in nomine meo ille vos docebit oia.ſ Adhuc. Quoꝝ eſt eadem operatio opoꝛtet eandeʒ eſſe na turam eſt autem eadem operatio filij ⁊ ſpi ritus ſancti. Nam chꝛiſtus loquitur in ſan ctis.Jdeo Paulus ſecunde ad coꝛinthi⸗ os vltimo.c.dicebat. An experimentum queritis eius qui in me loquitur chꝛiſtus. Spiritus ſanctus etiam loquitur iuxta il/⸗ lud Mathei.io.co. NMon eni vos eſtis qui loquimini:ſed ſpiritus patris veſtri qui lo quitur in vobis.Ergo eadem eſt natura ſi lij ⁊ ſpiritus ſancti ⁊ per conſequẽs patris. ¶ Amplius eſſe vbiq; eſt pꝛopꝛium dei: ꝗ dicit Hieremie.23.c. Celum ⁊ terrã ego im pleo. Hoc ſpiritui ſancto conuenit ᷣm illud Sapiẽtie pꝛimo.c. Spiritus domini reple uit oꝛbem terrarum:ergo eſt deus.¶ Pꝛe terea Actuum.S.c. Petrus dixit. Anania cur tentauit ſathanas coꝛ tuum mentiri te ſpiritui ſancto. Et poſtea ſubdit. Non es mẽtitus hominibus ſed deo:ergo ſpiritus ſanctus eſt deus.ſ Paulus etiam in pꝛi/ ma ad coꝛithios.c.iꝛ.ita ſcribit. Nemo po teſt dicere dominus ieſus niſi in ſpiritu ſa cto:diuiſiones vvo gratiarum ſunt idez au tem ſpiritus.Et diuiſiones miniſtrationũ ſunt idem autem dominus.Et diuiſiones operationum ſunt idem vo deus qui ope ratur omnia in omnibus. Anicuiqʒ auteʒ datur maniſrſtatio ppiritus ad vtilitatem. Alij quidem per łpiritum datur Ermo la⸗ pientie.Alij autem ſermo ſtienne ſᷣm eun dem ſpiritum. Alteri fides in eodem Piri⸗ tu.Alij gratia ſa nitatũ in vno ſpiritu. Alij operatio virtutum. Alij pꝛophetia.Alij di ſeretio ſpirituum. Alij genera linguarum. Alij interpꝛetatio ſermonum. Hec autem omnia operatur vnus atq; idem ſpiritus: diuidens ſingulis pꝛout vult.In quibus verbis maniſeſte expꝛimit ſpiritum ſanctũ eſſe deum. C Secũda opinio damnata de ſpiritu ſancto:ꝙ non pꝛocedit a filio: ſed a ſolo patre.Que ſᷣm Zho.pᷣ parte.q.3c.in * uenta fuit a neſtoꝛianis: vt patet in quo/ dam ſymbolo neſtoꝛianoꝛuz damnato ab epheſina ſynodo. Pꝛopterea in ſymbolo patrum dicitur.Et in ſpiritum ſem dñm et viuiſicantem qui ex patre filioqʒ pꝛocedit. Athanaſius etiam hoc retulit cum dixit. Spiritus ſanctus a patre ⁊ ſilio nõ ſactus nec creatus nec genitus:ſed pꝛocedẽs id/ ipſum pꝛoſitetur. Cyrillus in epiſtola ſua quam ſynodus calcedonẽſis recepit. Ide,ʒ fatetur Didimus in libꝛo de ſpiritu ſancto Auguſtinus etiam ſic aſſerit ſuper Joan/⸗ nẽ ⁊ in libꝛis de trinitate. C Sed greci con tra hoc inſtat.¶ NPꝛimo ꝙ chꝛiſtus de ſpi ritu ſancto loquens eum a patre pꝛocede: re dixit nulla mentione facta de filio.ſ An de Joannis.is.ait. Cum venerit paracli⸗ tus quem ego mittam vobis a patre ſpiri⸗/ tum veritatis qui a patre pꝛocedit.ſ Secũ do quia goannes damaſcenus dicit. Spiri tum ſanctum ex patre dicimus et ſpiritum patris nominamus.Ex ſilio autem ſpiritũ non dicimus.ſpiritum vo ſili nominamꝰ. ¶Tertio Piritus ſanctus perſecte pꝛocedit a patre:ergo ſuperſtuum ẽ ꝙ pꝛocedat a ſi lio.¶Sed ad pꝛimuʒ reſpõdet ſanct? Tho. H parte.q.36. ¶Et in quarto ſumme cõtra gentiles.c.2 5 Qò pꝛopter vnitatem eſſen tie quod in ſcripturis de vna perſona dici⸗ tur ⁊ de alia opoꝛtet intelligi niſi repyugnet pꝛopꝛietati perſonali ipſius etiam ſi dictio excluſiua adderetur:licet enim dicat᷑ MÆ thei.xi.c. Nemo nouit filium niſi pater:nõ tamen a cognitione filij vel ipſe ſilius vel ſpiritus ſinctus excluditur. nde etiaʒ ſi diceretur in euangelio ꝙ ſpiritus ſanctus non pꝛocedit niſi a patre nõ per hoc remo ueretur quin pꝛocederet a filio:cum hocꝓ pꝛietati filij non repugnet. Hec eſt mirum ſi dominus ſpiritum ſanctum a patre pꝛo/⸗ cedere dixit de ſe mentione non ſacta:quia omnia ad patrem reſerre ſolet a quo habz quicquid habet.Sicut cum dicit Joannis 7.c. MMdea doctrina non eſt mea ſed eiꝰ qui miſit me patris.Et multa huiuſmodi ĩ ver bis domini inueniuntur ad commendan dam in patre auctoꝛitatem pꝛincipij. Hec tamẽ in verbis allegatis omnino decreuit eſſe ſe ſpiritus ſancii pꝛincipium.Cum di⸗ . Ptenn fatyen flion penent bis.Se⸗ guamt ſlus ha cuhhint naiouite isti⸗ ubnen usdiri ſisdo⸗ henbus Gflvs⸗ fanad ſonaſtn palttdie Actoꝛit lurergo l beat.c ſtendd gudie ſicut a flio llory⸗ ſigap Syſpiri tenon noced Quia guicen prieta us eſte 1fline tlipꝛo bꝛoche ſcuten Hiuman ſuaunt hamnata binmo heſuiden AUtem 1. ltenſ nerare ſe ſinn inqvo, nato ab ſmbob⸗ dümet nocedit. m dirit⸗ ſns disic wn ſu n i⸗ mndo gon/ Teaicon de ſi oeeee n gracli⸗ eſuin⸗ Geai Ghini firam erii⸗ wan. noctc Actai necbtra chognet nſdich⸗ iai ipatcnno lus rd keatzi 9 maus hot fene umbocp miumn tepee utgul vobob Noanti⸗ de gu nodiic. mendn onegtui Cuna xit eum ſpiritum veritatis ? ſe pꝛius dixe/ rat veritatez. Pꝛeterea ſpiritus ſanctus a filio mittitur m ũllud Joannis.i⸗.c.Cuʒ venerit paraclitus quem ego mittam vo⸗ bis. Sed mittens auctoꝛitatem habet ali/ quam in miſſum. Opoꝛtet ergo dicere ꝙ filius habeat aliquam auctoꝛitatem reſpe ctu ſpiritus ſancti non autem domini vel maioꝛitatis ſed ᷣm ſolam oꝛiginem. Si/⸗ quis aũt obiceret ꝙ filius mittitur a ſpiri⸗ tu ſancto quia dicitur Luce.4.c.Qðdð domi nus dixit in ſe impletum illud VPſaie. Spi/ ritus domini ſuper me euangeliz are pau/⸗ peribus miſit me. Reſpondere poſſumus ꝙ Rlius a ſpiritu ſancto mittitur ſᷣm natu/ ram aſſumptam. Spiritus autem ſanctus non aſſumpſit naturam creatam vt ſᷣm eã poſſit dici miſſus a filio vel filius habere auctoꝛitatem reſpectu ipſius. Relinqui⸗/ tur ergo ꝙ reſpectu perſone eterne ſilius ſuper ſpiritum ſanctum auctoꝛitatem ha⸗ beat.¶ Ad ſecundum obiectum de Sama ſceno dicit ſanctus Tho. ꝙ in hoc non eſt audiendus q;uis a quibuſdam dicatur ꝙ ſicut non conſitetur ſpiritum ſanctum eſſe a filio ita etiam non negat ex vi verboꝛuz illoꝛum. ¶ Ad tertium de pꝛoductione per ſecta patris dicit ſanctus Cho. ꝙ per hoc ꝙ ſpiritus ſanctus perſecte pꝛocedit a pa/ tre non ſolum non eſt ſuperſluuz dicere ꝙ pꝛocedat a filio ſed omnino neceſſarium. Quia vna virtus eſt patris ⁊ filij.Et quic⸗ quid eſt appatre neceſſe eſt eſſe a filio niſip pꝛietati filiationis repugnet.non enim fili us eſt a Eipſo licet ſit a patre.Igitur pater ⁊2 filius ſunt vnum pꝛincipium ſpiritus ſa cti pꝛopter vnitatem diuine virtutis ⁊ vna pꝛoductione pꝛoducunt ſpiritum ſanctum ſicut etiam tres perſone ſunt vnum pꝛinci pium creature ⁊ vna actione creaturã pꝛo ducunt. ¶Tertia opimo de ſpiritu ſancto damnata fuit aliquoꝛum qui dixerunt: ꝙ ſpiritus ſanctus non ſit equalis patri aut ſilio. Arguebant vo ſic. Dare ſe totum ſi⸗ ne ſui diminutiõe eſt ſumme potẽtie.Hoc autem poteſt pater:hoc poteſt filius: non autem ſpiritus ſanctus. MHon enim poteſt generare ſilium ſicut pater:nec poteſt ſpira go non eſt illis equalis.ſ Ad hoc reſpon⸗ det Alexander in pꝛimo volumie ſumme. ꝙ ſicut eadem eſt potentia filij qua potuit generari que eſt in patre qua potuit gene/ rare.Sic eadem eſt potentia ſpiritus ſan⸗ cti qua poteſt dari ideſt ſpirari qua patris ⁊ filij qua poſſunt dare ideſt ſpirare. ¶ An e Auguſtinus libꝛo contra maximum in quit.Abſit vt ideo ſit potentioꝛ pater filio: quia creatoꝛem genuit pater filius non ge nuit creatoꝛem. HNeq; enim non potuit:ſʒ non opoꝛtuit:ideſt non ex impotentia fecit ſed quia ſibi non conueniebat. Similiter poteſt dici in pꝛopoſito. Si ꝓꝓo queratur vtrum artata ſiue ligata ſit potẽtia pꝛodu cendi in perſona ſpiritus ſancti pꝛopt᷑ hoc 6 non poteſt exire in actũ pꝛoducendi per onam ſicut poteſt in patre et filio.Dicen⸗ dum ꝙ non. immo in ſumma perfectione ipſius potentie eſt quia non poteſt exire in actum huiuſmodi quia non congrueret. T Eñ Anſelmus in monologion ait. Qui poteſt quod ſibi non pꝛodeſt ⁊ non debet tanto magis aduerſitas ⁊ peruerſitas poſ ſunt in illum. ¶ Sanctus vo Tho.pꝛima parte.q.Aꝛ.dicit. Qð ſicut eadem eſſentia que in patre eſt paternitas in filio eſt filia/ tio:ita cadem eſt potentia qua pater gene rat ⁊ qua filius generatur. vnde verum eſt ꝙ quicquid poteſt pater poteſt filius. Hõ tamen ſequitur ꝙ poſſit generare. Nam generatio ſigniſicat relationem in diuinis Habet ergo eandem potentiam quam pa ter. Sed cum alia relatione:quia pater ha bet eam vt dans. Et hoc ſigniſicatur ceum dicitur pater poteſt generare.Filius auteʒ habet eam vt accipiens.Et hoc ſignifica/ tur cum dicitur poteſt generari.Idem dicẽ duʒ eſt de ſpiritu ſancto reſpectu patris et Quig ſit miſſio ĩ diuinis:⁊ qualiter ſpi ritus ſanctus mittitur inuiſibiliter ⁊ viſibi liter: 2 de congruitate tempoꝛis quo ſpiri tus datus ſuit apoſtolis in ſigno viſibili⸗ dum de ſpiritu ſancto dicitur miſſio A Ecundum myſtenium contemplan nis. In quo tres cõſiderationes ſa⸗ re ſpiritum ſanctum ſicut pater ⁊ ſilius:er ciemus. Cpadĩ quidditatis. ꝛgqualitatis. atempoꝛalitatis. Mꝛima conſideratio dicitur quiddita/ tnis.vbi quid ſit miſſio in diuinis eſt aperi endum. Ad quod ita ait Ricardus in pᷣ diſt. ið. Miſſio eſt perſone emanantis vel emanationis perſone per aliquid ſibi ap⸗ ꝓpꝛiatũ actu vel habitu manifeſtatio. Hã miſſio reſpectu miſſi duo habet ex ſuo itel lectu emanationem ⁊ manifeſtationeʒ per effectum. Ande Auguſtinus.A.libꝛo de trinitate inquit.Mitti eſt cognoſci elſe ab alio.Et quia pater a nullo ideo nunqᷓ; dici tur miſſus. ¶ Sed vt iſta clarius habean tur tria in hac parte dubia ſunt aperienda Apmvtrum ſit ponere miſſionẽ in diuinis. Tꝛ mytꝝ miſſio ſit ꝗd increatũ vel creatũ. ſʒmvtruʒ miſſio dicatur de deo ab eterno vel ex tempoꝛe vł vtroqʒ modo. C Ad pꝛi mum dubium reſpondet ſcriptura ſancta. Dicitur enim ad galathas.A.c. Miſit de⸗ us ſfilium ſuum. Et ibidem ·. Miſit deus ſpiritum filuij ſui in coꝛda veſtra.ſ Et Joan nis.ʒ.c. Non enim miſit deus filium ſuuʒ in mundum vt iudicet mundum.ſEt.c.c. Miſit me viuens pater.ſEt.ð.c.Qui mi ſit me verax eſt. Et Joannis.idb.c.Cũ ve nerit paraclitus quem ego mittam vobis I¶ Ex quibus ⁊ ſimilibus patet ꝙ filiꝰmiſ/⸗ ſus eſt etiam ⁊ ſpiritus ſanctus.C Contra hoc tñ ꝗdã obiciunt.ſ Pꝛimo qꝛ qui mit/ titur ab aliquo diſcedit ab eo ⁊ ad aliqueʒ locum de nouo vadit.Sed in diuinis non poteſt eſſe loci mutatio cum deus ſit vbiqʒ ergo in diuinis nõ poteſt eſſe miſſio. ¶ Se cundo omne quod mittitur ſeparat᷑ a mit/ tente. Sed in diuinis nõ ẽ ponere ſepara/ tionem vnius pſone ab alia:ergo nec miſ ſionem.ꝗ Tertio nihil pertinens ad inferio ritatem ⁊ ſuperioꝛitatẽ dicitur de vna per/ ſna reſpectu alterius.vnde dicit Damaꝰ ꝙ ſilius ᷣm ꝙ deus non dicitur obediens vel inobediens patri. ſubiectoꝛum eni eſt hoc.Cum ergo ille qui mittitur inquantũ huius ſit inferioꝛ qᷓ; ille qui mittit:a ille ꝗ mittit ſit ſuperioꝛ non dicuntur huiuſino⸗ di nomina mittere ⁊ mitti de vna perſona reſpectu alterius.¶ Ad ſoluẽda huiuſmo di obiecta notandum eſt m Bonauentu ram in pmo di.is.ꝙ miſſio in hijs inferio/ ribus habet reſpectum ad tria: ſcilicet ad pꝛincipium:ad terminum: et ad miſſum. ¶ Ad pꝛincipium ſiue ad mittenteʒ miſſio habet ſub triplici habitudine comparari⸗ videlicet vt ad dantem eſſe: ⁊ ſic mittitur radius a ſole.ſ At ad dantem virtutez:ſic mittitur iaculum a pꝛoiectoꝛe. ¶ Et vt ad dantem iuriſditionem:⁊ ſic mittitur nunci us a pꝛeceptoꝛe. Secundum omnem hãc comparationem eſt miſſio in diuinis quia ſpiritus ſanctus mittitur a patre ⁊ filio tã/ ꝙᷓ; habens eſſe ⁊ virtutem ⁊ auctoꝛitatem in operando ab eis.Et ideo miſſio ſᷣm hũc reſpectum cõpletiſſime eſt in diuinis.¶ Si militer ad terminũ ſub triplici habitudine comparatur. Mittitur enim aliquid ali/ cubi vbi videlicet quietatur:vt lapis mitti tur deoꝛſum. Mittitur etiam aliquid ali cu bi vt a quo habeatur:ſicut aliꝗs mittit alicui donum.ſ Mittitur inſuper ad ali/ quid quod operetur.Et ſic mittitur ſinꝰ vel ſpiritus ſanctus:vt alicubi inhabitanduʒ vt alicubi ad poſſidendum:vt donum: vt aliquid ſcilicet ad effectum conferendum. Et ideo miſſio per comparationem ad ter/ minuʒz reperitur completiſſime in diuinis multomagis qᷓ; in creaturis. Si autem lo quamur de miſſione in comparatione ad miſſum.Si in hijs inferioꝛibus ponit tri⸗ plicem conditionem imperfectiõis ſcilicet ſeparationem:ſubiectionem ⁊ mutationẽ: que quidem non ſunt in diuinis.Eſt tamẽ aliquid perſectionis ibi iſtis coꝛꝛeſpondẽs Et ratio huius patet ſic.In iſtis inferioꝛi⸗ bus ſeparatur miſſus a mittente.Naʒ cũ mitto aliquem romam quia roma diſtat a me ille quem mitto ſeparatur a me.In di uninis vo quia deus mittens eſt vbiqʒ nul la eſt diſtantia:ideo nulla ſeparatio.Loco tamen huius eſt miſſi a mittente egreſſio: ſiue emanatio. ¶ Similiter in hus inferio/⸗ ribus eſt in miſſo ſubiectio pꝛopter differẽ tiam mittẽtis ad miſſum:quia miſſus dif fert a mittente in ſubſtantia. Sed in diui / nis nõ eſt ſubſtantialis differẽtia.Et ideo omnia ſunt equalis nobilitatis in miſſo 2 mittente. Sic etiam in hijs inferioꝛibꝰ eſt in miſſo nauentn inſeno⸗ Alcet ad miſſum. z miſſi⸗ nparari⸗ mmitnicur lez:ſic AAN ad ur nuncd nen bie mnisuin 1floti/ oltatem imbuͤt nis,ſBi bitucine nidal/ b mimn lid ali mituit d d WN umnn; num: vt rendum. madter⸗ diinis Wtondl Mione40 onumi dis ſalcn nNtend 8,One uchonli ginfinen ne Mjal n niſati meüi nio⸗ Loc cgreſic g inſeno / er diffce niſſus Nj gin dun/ .Et inmiſo ſniſ in miſſo mutatio /ꝓpter diſtaãtiã miſſi a ter mino.Quia vo in diuinis miſſus nulli lo co abeſt. Ideo nõ eſt ibi mutatio ſed alicu/ ius effectꝰde nouo ꝓductio.Hec Bonaꝰ ¶ Scũs vo Tho.pᷣpar.q.A3.eandẽ ſniaʒ ↄſirmans ita aſſerit.ꝙ in ratione miſſiõis duo ĩpoꝛtant᷑. Quoꝝ vnũ eſt hitudo miſ⸗/ ſi ad eũ a quo mittitur. ¶ Aliud eſt hitudo miſſi ad terminũ ad quẽ mittit᷑. Ner hoc aũt ꝙ aligs mittitur oſtendit ꝓceſſio qdã miſſi a mittente.. AUel ſᷣʒʒ imꝑiũ ſicut dñs mittit ſeruũ.ſ Ael ſᷣm ↄſilianũ vt ſi ↄſilia riꝰdicatur mittere regẽ ad bellandũ.i¶ Vel Hʒ oꝛiginẽ vt ſi dicatur ꝙ flos metit᷑ ab ar boꝛe.i QOſtendit᷑ etiã hitudo mini ad quẽ mittit᷑ vt aliqᷣmõ ibi eſſe icipiat.¶ Al quia pᷣus ibi oino nõ erat qͥ mittit᷑. ¶ Ael qꝛ ici r ibi aliq modo eẽ q̃ͥ pᷣus nõ erat. ¶ Miſ io ergo diuine pſone ↄuenire põt bſʒ ꝙ im poꝛtat ex vna parte ꝓceſſionẽ oꝛigis a mit tente.Et ſᷣm ꝙ ĩpoꝛtat ex alia parte nouuʒz modũ exiſtẽdi in aliqͥ. Sicut filiꝰdẽ eẽ miſ⸗ ſus a pie in mundũ ſᷣm ꝓ iĩcipit eẽ in mun do viſibile ꝑ carnẽ aſſũptã.Et tñ antea in mũdo erat:vt dẽ Joãnis pᷣ.c.Hõ ponit᷑ er/ go miſſio in diuinis q̃ ſit vᷣm motũ localẽ. Quare nec ibi eſt ſeparatio ſʒ ſola diſtictio oꝛigis:neq; põt ibi eſſe minoꝛatio cũ non ſit a pᷣncipio mittẽte aut pᷣim imꝑiũ aut ſᷣm ↄſiliũ:qꝛ iperãs eſt maioꝛ ⁊ ↄſilians ſapiẽ/ tioꝛ.Et vt pᷣdictũ eſt miſſio illa non ĩpoꝛtat niſi ꝓceſſionẽ oꝛigis q̃ eſt ᷣm equalitateʒ. ¶Scðᷣʒ dubiũ fuit vtrũ miſſio ſit qd creg tũ vel icreatũ.ſ Ad qð ita rñdet Alex ĩ pᷣ fũme:ꝙ miſſio ſiue dicat᷑ actie de pꝛe reſpe ctu filij ſiue de pꝛe ⁊ filio reſpectu ſps ſci:ſi/ ue dicat᷑ paſſiue de filio vłſpᷣu ſeõ eſt ꝗd in creatũ ⁊ idẽ ꝙ deꝰ. Nã ꝓceſſio ſpũs ſci eſt ipſe ſpᷣs ſcũs ꝓcedẽs ⁊ ſciſicatio ſpũs ſci eſt ipᷣe ſpũs ſcũs ſciſicans.Sʒ miſſio ſpũs ſciĩ eſt eiꝰ ꝓceſſio a pꝛe ⁊ filio ad ſciſicãdũ crea turã:vtrũq; aũt eſt ꝗd icreatũ qð eſt ſpũs ſcũs:ergo miſſio q̃ ſpũs ſcũs eſt miſſus eſt aliꝗd icreatũ.Et eadẽ rõne miſſio qua filiꝰ mittit᷑ ⁊ qua pꝛ mittit. ¶ Tertiũ dubiũ fuit vtrũ miſſio dicat᷑ de deo ex tpe vel ab etno TEt rñdent doctoꝛes theologi ꝙ dĩ ex tꝑe verũtñ Alex in pᷣ ſũme dicit ꝙ in miſſiõe vuo ſũt.Eſt eni ibi pᷣncipale ſigniſicatũ qð 68 eſt qd ĩereatũ.Et eſt ibi aliqd ↄnotatũ.ſ.e fectus in rõnali creatura qð eſt ꝗqd creatũ. . Mã miſſio eſt pceſſio alicuiꝰpſone maniſe ſtata in creatura vel maniſeſtatio ꝓceſſis nis eterne facta rõnali creature. Rõne g; ↄnotati qð tꝑale eſt dĩ miſſio tpalis.ſSʒ ſcũs Tho.in pᷣpar.vbi.S.dicit. ꝙ in hijs q̃ ipoꝛtant oꝛiginẽ diuinaꝑ ꝑſonaꝝ eſt q̃dã duia attendẽda.ꝗ Queda enl in ſui ſigniſi catione ĩpoꝛtant ſold hitudinẽ ad pᷣncipiũ vt /ꝓceſſio ⁊ exitus.ſ Quedã vo cũ hitudi ne ad pᷣncipiũ determinãt ꝓceſſionis ᷑ᷣmi⸗/ nũ.Quoꝝ q̃dã determinãt terminũ etnuʒ ſicut gnãtio ⁊ ſpiratio.iſ¶ Nã gnãtio eſt pꝓceſ ſio diuine pſone in nãm diuinã.Et ſpiratio paſſiue accepta ipoꝛtat ꝓceſſionẽ amoꝛis ſubſiſtẽtis.Quedã vo cũ hitudine ad pᷣn cipiũ ipoꝛtãt terminũ tꝑalẽ ſicut miſſio et datio. Mittit᷑ eni aliꝗd ad hoc vti aliqͥ ſit: dat᷑ ad hoc vt habeat᷑. Perſonã aũt diui nã hĩi ab aliqua creatura vel eẽ nouo mo do exiſtẽdi in ea eſt qͥddã tpale.vñ miſſio ⁊ datio in diuinis dicunt᷑ tꝑalr tm̃: Snãtio aũt ⁊ ſpiratio ſolũ ab et᷑no. Pꝛoceſſio aũt ⁊ exitus dicunt᷑ in diuinis et᷑nalr ⁊ tpalit᷑. Nã filiꝰ ab etno ꝓceſſit vt ſit deus: iꝑpali aüt vt ſit hõ ſᷣm miſſionẽ viſibilẽ vł vt ſit iĩ hoie ᷣm miſſionẽ iuiſibilẽ. „ e tpe die ⁊ hoꝛa miſſionis ſpũs ſci. Scdᷣa ↄſideratio de miſſione ſpuᷣs ſci dẽ tpalitatis.In qᷓ qͥ tpe miſſus ſuit apliꝰ põ derare debemꝰ. Hã. 0. die poſt xpᷣi reſur rectionẽ myſteriũ iſtud fuit celebꝛatũ.Et h; ꝗqdẽ ↄgrue factũ eſſe ↄſtat:tũ qꝛ in veti te/ ſtamẽto ſic fnerat figuratũ dũ. oꝰ.die poſt q́¶; moyſes eduxerat filios iſrael de egypto deſcẽdit deus in igne in mõte ſinay.Sic et Soꝰ.die poſtqᷓ;ᷓ xpᷣs traxit pꝛes de iſeris de/ ſcẽdit ſpũs ſanctus in linguis igneis.Zuʒ etiã vt q̃ ĩ iubileo bñſicia ppłs accipiebat data fuiſſe mi to copioſioꝛa ĩ xpᷣʒ credẽtib?ꝰ a ſpu ſcõ noſcant᷑. ¶ At eniʒ colligit᷑ ex.25. c.Leuitici. Nüo ꝗqnqᷓgenario annox in iu/ bileo debita remittebant᷑.Ita ſpũs ſci gr̃a in aplos deſcendẽtis penitẽtibꝰ pctã et de bita remittunt᷑. Similłtr in illo iubileo ſerui donabankt libertati.Ita nũc ſpũs ſcũs libe rat a pᷣuitute diaboli in ſpeʒ glie filioꝝ dei. Adhuc in eo recupabant᷑ hẽditates amiſ⸗ 7 aplis redderet᷑.tũ eti vt iſnuet K. Sie ſpũs ſcũs eſt pignus hẽditatis nr̃e ¶ Aenit etiã ſpũs ſcuᷣs in die dñica vt eſſet dies renouationis que fuerat ⁊ creatiõis. BDñica nãqʒ die creatꝰeſt mũdus. ¶ Hoꝛa adhuc q̃ ſps ſcũs i aplłos deſcedit fuit ttia: vt pʒ ex auẽte ecclie qͥ cäatat i bymno. Dũ cũtis hoꝛa t᷑tia repẽte mũdꝰitonat oꝛãtibꝰ aplis deũ veniſſe nũciat.ſ¶ Idipʒʒ habat᷑ ex vbo petri Actuũ.ꝛ.c.Fuit aũt iſta hoꝛa cõ ueniẽs.tũ qꝛ ſpiritus ſcũs eſt ʒ in trinita te pſona.tu qꝛ pᷣmi parẽtes dicunt᷑i hoꝛa ttia ꝓdidiſſe gr̃am vt ponit᷑ ĩ cõpẽdio theo logie liꝰpᷣ. vñoueniẽs fuit ꝙ eadem hoꝛa . in ktio tꝑe gra dei copioſe in mũdũ effula eſt. Na genꝰhumanũ ſub triplici ſtatu decurrere ponit᷑ a doctoꝛibꝰ.gpmꝰ legis nature ab adã vſqʒ ad moyſẽ.ſꝛ?ꝰfuit legis ſeripte a moyſẽ vſq; ad xp[ʒ.ſ ʒꝰlegiꝰ gre a xpᷣo vſqʒ ad cõpletũ numen electoꝝ.¶Tertia ↄſide ratio de miſſiõe ſps ſci dẽ q̃litatis.Ouplex eſt miſſio ſps ſci.vna iuiſibilis qᷓ mittit᷑ in mentẽ ad ſcifſicãdũ creaturã.Et iſta miſſio ſit ad ihitationẽ creature rõnalis. Alia eſt miſſio viſibilis ſicut apparuit ſuꝑ xpʒʒ i co lũbe ſpecie ⁊ ſuꝑ aplos in linguis igneis. TQui ſpm̃ ſem̃ inuiſibile hĩe cupit opꝰeſt vt le ↄſoꝛmet aplis in ꝗbꝰſeptẽ ↄditiones deſeribunt fuiſſe. ſp aditio fuit quia erat aio geti.Et hoc eſt qʒ dꝛ Actuũ.ꝛ.c.Dum coõplerent᷑ dies pẽtecoſtes ideſt dies reꝗe/ tionis.Illud eni feſtũ erat ad regem depu tatũ. Ideo dixit deus ꝑ Yſaid.c.õo. Super quẽ regeſcet ſps meꝰniſi ſuꝑ humilẽ ⁊ ge/ tũ.ſꝛerãt apli dilectiõe vniti qdð notat᷑ cũ dꝛ.Erãt oẽs parit᷑.Erat ꝗqdẽ eis coꝛ vnũ et aia vna.Sicut eni ſpᷣs homis nõ viuiſicat mẽbꝛa coꝛpoꝛis niſi vnita:ſic nec ſps ſcũs mẽbꝛa ſpuᷣalia.ʒꝰerant apñi loco ſecreti. De hoc ſubdit᷑ in eodẽ loco.ſ.in cenaculo. ¶ 4 erãt oĩone aſſidui.Ideo fubdit᷑. Erant plſeuerãtes vnanimit in oĩone.de illis can pꝓl tat ecchia. Oꝛdtibꝰ aplis deũ veniſſe nüci at. verãt humilitate pᷣditi ex eo ꝙ ſcribit᷑ qꝛ erat ſedẽtes ideſt humiles.ſ õderat pa/ cæ ↄiũcti:qꝛ erãt in hierlin q̃ iterpᷣtat᷑ viſio pacis.ꝗ ⁊ erãt ↄtẽplatione erecti:ꝑ hoc ꝙ di qꝛ recepunt ſpm̃ ſcm in ſupioꝛi cenacu lo.Qualr aũt miſſio illa viſibilis ĩi aplos H fuerit cõpleta declarat᷑ Actuũ.2.e.vbi dicit᷑ Factꝰeſt repẽte de celo ſonus tanqᷓ; adue/⸗ niẽtis ſps vehemẽtis ⁊ repleuit totã domũ vbi erat ſedẽtes. Nicoꝰ oe lira ſedẽtes ideſt manẽtes eo modo q̃ di i deuteronomio.c. 2. Sediſtis in cades barne multo tꝑe ideſt mãſiſtis.Nã apſi tũc erãt in oꝛone q̃ nõ ſit ſedẽdo ſed magis flectẽdo genua vel ſtan do.ſ Inſuꝑ Zuce vltiꝰxpᷣs dixerat eis:Se dete i ciuitate ideſt manete quſqʒ iduami/ ni vᷣtute ex alto.Et apparuerũt illis diſpar tite ligue tanq;ᷓ ignis leditqʒ ſupꝛa ſingu los eoꝝ ⁊ repleti ſunt oẽs ſpu ſcõ. Sʒ poſ ſet aliꝗqs q̃rere. An apli añ iſta diẽ accepe rat ſpmi ſem̃. Et rñdent doctoꝛes: ꝙ ſic ſed nõ iĩ tata copia.Cũ eni fuerũt vocati ad xpᷣi ſeq̃lã ⁊ apłatũ receperũt ſpm̃ ſactũ ad pꝛo pꝛiã iuſtiñcatõez ⁊ ꝑſonalẽ ꝑfectionc. Qnñ aũt miſit eos ad pᷣdicandũ an ſud paſſionẽ tũc receperũt ſpz ſcũʒ ad iſirmoꝝ curatio nẽ ⁊ miraculoꝝ opationt᷑.dedit nãqʒ ptatẽ illis curãdi lãguoꝛes eiciẽdi demones.Si cut patet mathei io.c.Sʒ qn iſufflauit et dixit eis.Accipite ſpũz ſcũzʒ:tũc receperũt eũ ad pctõꝝ remiſſion᷑ ⁊ ſacr̃oꝝ miſtratio⸗ nem. ſſ Et vt refert Augꝰ.A.liꝰde trinitate Flatus ille coꝛpoꝛeus ſuba ſpũs ſci nõ fuit ſed demõſtatio ꝑ ↄgruã ſigniſicationẽ nõ tm a pie ſed a filio ꝓcedere ſpũz ſcũʒ. ¶ Et ſpᷣs ſcũs ibi ꝓo accipit᷑ ꝓut eñ ttia in trini/ tate ꝑſona:ſed ꝓ dono ſps ſci:vi ſit ſenſus accipite ſpũz ſcũz.i:donũ ſps ſci:ut expo nit Philippus de mõte calerio in euãgeꝰ Joãnis. Iſta vo die apli receperũt ſpũʒ ſã ctũ ad hñdãa itelligentiã ſcripturaꝝ vt de⸗ clarabimꝰin ſeq̃nti myſterio ⁊ noticiã oĩiuzʒ linguax ad audaciã ⁊ ſoꝛtitudinẽ ad oium meritoꝝ plenitudinẽ᷑: ad pdicationẽ euãge lij: ad tolerationẽ martyrij:ad ↄuerſionem pploꝝ ⁊ coꝛuſcationẽ miracloꝝ. Ergo reple ti ſũt nõ ſolũ plenitudie ſufficiẽtie ſed etiã plenitudine redũdantie. JèòUM OQõ apſi faciéte ſpn ſcõ loqbant᷑ varijs linguis ⁊ acceperũt ſciaʒ diuinaꝑ ren atq; ſoꝛtes ſacti fuerũt vt nõ timerẽet cruciatus neq; moꝛtẽ. Cap. 5 . Ertiũ myſteriũ ↄtẽplãdũ de ſpu ſcõ dẽ opationis. Int cetera ꝗqppe ſtupe da qᷓ in aplis eſt opꝑatꝰ: ſũt pcipua ⁊ ſingu/⸗ pbidic ocle, tidoni les deſt omio.c. peieſt nöft A ſan es: e iduam/ opr inge Sino aertoe pfeſel iadri A:o Qi ſioni rauo ptite n e cperit rano,/ initate noͤfut mino ,1 nmm/ ſenſos t 0 l de⸗ gici, Moim cige ſionen wenl ed eni raris aiqh catus ſule n ſe lariſſima tria. ¶PBm fuit locutio. C ꝛmilluſtratio. ¶z ſoꝛtificatio. — — ¶Pꝛimũ opꝰ mirabile fuit locutio. Naʒ ſtati fecit illos loꝗ idiomata oĩiuʒ gẽtiũ:q̃ tñ antea nõ didicerãt.Et lʒ qdã dicẽ volue rint , apli lingua ꝓpꝛia loqntes inteluge bant᷑ ab audiẽtibꝰac ſi eoꝝ idiomata ꝓfer rẽt.Tñ vioꝛ eſt ſnia illoꝝ ꝗ tenẽt ꝙ ipᷣi apli varia linguaꝑ gnã p ſpuz ſcũz didicerunt Añ ecchia de ipᷣis catat. linguis loquũtur oiuz turbe pauẽt gẽtiliũ muſto madere de putãt q̃s ſps repleuerat. Et Actuũ.ꝛ. c.ſcri bit᷑. Ceperut loꝗ varijs linguis ꝓut ſpᷣs ſã ctꝰdabat eloq illis.Erãt aut i hierlʒ hitan tes iudei viri religioſi.i.ĩ cultu diuio deuo / ti ̃ᷣm Nico'de lira ex oĩ natiõe qᷓ ſub celo eſt ꝗ ↄuenerãt iĩ hierłʒ rõne ſcſti. Nã iudei captiuati ꝑ ſalmanaſar regẽ aſſyrioꝝ nõ re dierũt in indeã.Sil? captiuati ꝑ regẽ chal deoꝝ nõ redierũt oẽs q;uis haberẽt licẽtiã redeũdi.ſʒ remãſerũt multi amoꝛe ſilioꝛuʒ q̃s genuerãat ibi ⁊ poſſeſſionũ q̃ acqꝗſierat Myulti adhuc captiuati ꝑ anthiocũ regem ecor diuerſis gẽtibꝰ vẽditi remàſerũt. erũtñ alig coxꝝ magis deuoti ppꝑ reuerẽ tiã tẽpli remeabant aliqñ i hierʒ maxime i ſolẽnitatibꝰmagnis q̃rũ vna erat ſolẽni⸗ tas pẽtecoſtes.Et dĩ pẽtecoſtes a pẽta qðᷣ eſt ꝗqnq; ⁊ coſte qð eſt decẽ. Soꝰ nãq; die a paſehate celeberrima erat apud iudeos in memoꝛiã bñ ficij legis date que fuit data ĩ möte ſinay. Soꝰ die vt ſupiꝰtactũ eſt poſiqᷓ; 1 filij iſrl egreſſi ſũt de egypto. Fcã igit᷑ hac voce,ſ.ſps vehemẽtis vl vẽti vel tonitrui: q̃ ab alis audita fuit vel apłoꝝ ? aliox cũ eis exiſtẽtiũ deũ voce magna laudãtiuʒ:ꝗ pᷣus timoꝛe ducti nõ audebãt loꝗ: ↄuenit multitudo ⁊ mẽte ↄfuſa c.i.ſtupefcã: qniã audiebatvnuſꝗſq; ligua ſua illos loq̃ntes dicebãt aũt cũ admiratiõe.Nõne ecce oẽs iſti ꝗ loquunt᷑ galilei ſũt.Et quõ nos audi uimus vnuſꝗſq; linguã nr̃azʒ in q̃ nati ſu mus:parthi:⁊ medi: ⁊ helamite: ? q hitãt meſo potamiã:iudeã:⁊ capadociã:põthũ: 2 aſiã:frigiã:⁊ pãphiliã:egyptũ ⁊ partes li bie qᷓ ẽ circa cirenẽ ⁊ aduene romani. Et di cunt᷑ hic romani aduene potiꝰ qᷓ; alij:tũ qʒ; 186 a remotioꝛibꝰpartibꝰvenerũt:tũ qꝛ mare trãſierãt. Judei qͥqʒ ⁊ ꝓſeliti.i. ↄuerſi de gẽtilitate ad iudaiſmũ:cretes ⁊ arabes au diuimꝰeos loq̃ntes nr̃is liguis magnalia dei. Alij aũt irridẽtes dicebãt qꝛ muſto ple ni ſüt: ꝓ qbꝰcãtat ecchia. Muſto madere deputãt qͥ̊s ſps repleuerat.Zñ petrꝰ vitatẽ rei ꝑ ſcripturas declarauit.Et illa die appo ſite ſũt ideſt baptizate ⁊ ad numeꝝ fideliũ ↄgregate aie circiter tria milia.¶ Secũdũ opꝰmirabile qð ſpᷣs ſcũs in aplis fuit oꝑa tus illuſtratio dẽ. Hã itellectũ eoꝝ illumia uit vt de diuinis q̃ ad ſalutẽ ſũt neceſſaria: nihil penitꝰigrarẽt.hoc ꝓmiſerat eis xpᷣe. Cũ dixit Joãnis.iꝗ.c. Paraclitꝰ aũt ſpũs ſcũs quẽ mittet pĩ i noie meo ille vos doce bit oĩia ⁊ ſuggeret vobis oĩa q̃cũqʒ dixero vobis. ¶ Er. iõ. c. Cũvenerit ille ſps vitatis docebit vos oẽʒ vitatẽ.ꝗEtLucę.⁊i.c.Ego dabo vobis os ⁊ ſapiaz cui nõ poterũt cõ tradicere aduerſãrij vii. Res eſt/pfecto ſtu pẽda ꝙ tã celerit᷑ abſq;ʒ doctoꝛe ſps ſci ſo/ la pñ̃tia noticiã apli pleniſſima acceperũt de oibꝰq a morſe ⁊I ꝓphis fuerãt ↄſcripta. ſ Hic Hieroꝰ ad paulinũ ait. N hariſei ſtu pẽt i doctrina dñi ⁊ mirant᷑ i petro ⁊ ioãne quõ legẽ ſcidt cũ lr̃as non didicerit. Quic ꝗqd eni alis exercitatio ⁊ quotidiana ĩ lege oñi meditatio tribuẽ ſolet ilł ſpᷣs ſcũs ſug gerebat ⁊ erãt iuẽ qð ſcriptũ eſt docibiles deoꝛgnimo de ſecretis diuis magis fuerũt illumiati q; ꝓphete vetis teſtamẽti ⁊ i ma ioꝛi plenitudie gr̃azʒ ſps ſci receperũt atqʒ donũ ꝓphetãdi excellẽtiꝰhũerũt.ſ Qð aũt apli pphie munẽ fuerit pᷣditi pʒ actuũ.⁊.c. §. c. G. c.xi.c.iʒ.c.⁊⁊.c.Tata ãt fuit ĩilliꝰ vis doctrine ꝙ in oẽs gẽtes natiõcs mũdi ꝑ eos lux vitatis efiulſit. C Tertiũ opꝰmira bile qʒ ſpᷣs ſcũs oꝑatꝰẽ ĩ aplis dꝛ ſoꝛniſica tio.qꝛ coꝛda eoꝝ adeo foꝛtiſicauit vt nilo ti moꝛe nullo troꝛe nullaqʒ cõminatiõe a xpᷣi p̃dicatiõe retardarent᷑. Jõ i ſᷣmone ꝗ legit᷑ i offõ aploꝝ Gꝛegoꝰait.Scriptũ ẽ. Spᷣs dñi oꝛnauit celos. Oꝛnamẽta eni celoꝝ ſũt vir tutes pᷣdicãtiũ.Que videlicet oꝛnamenta Paulus enumerat dicẽs.Alij dat᷑ per ſpi⸗ ritum ſmo ſapie. Alij ſᷣmo ſcie ſᷣm eũdem ſpirituʒ. Alij ſides in eodẽ ſpu.Alij gratia ſanitatum in vno ſpiritu. Et infra: Quot 7 * ſunt bona pᷣdicantiũ tot ſunt oꝛnamẽta ce loꝝ.Hinc rurſus ſcriptũ eſt. Nerbo dñi ce li firmati ſunt ⁊ ſpu oꝛis eiꝰois virtꝰ eoꝛũ. vᷣbũ eni dñi filiꝰ eſt piis. Sed eoſdẽ celos videlicʒ ſcõs aplos vt tota ſimul trinitas oſtẽdat᷑ opata repẽte de ſci ſpũs diuinitate adiũgit᷑.Et ſpᷣu oꝛis eiꝰoĩs virtꝰ eoꝝ.Celoꝝ igit᷑ virtus de ſpu ſi Epen eſt: qꝛ mũdi huiꝰ ptãtibꝰↄtraire nõ pᷣſimerẽt niſi eos ſci ſps ſoꝛtitudo ſolidaſſet. Quales nãqʒ docto / res ſcẽ ecclie añ aduentũ huiꝰ ſpũᷣs fuerit ſcimus ⁊ poſt aduentũ illius cuiꝰfoꝛtitudi nis facti ſunt ↄſpicimꝰ.Certe ipe paſtoꝛ ec cleſie petrus q́;te debilitatis q;teq; ſoꝛti⸗ tudis añ adueniũt huiꝰſps fuerit ancilla hoſtiaria reꝗſita dicat:vna eni mlieris vo ce pcuſſus dũ moꝛi timuit vitã negauit.Et tũc petrus negauit ĩ terra cũ latro ↄſitebat in cruce.Sed vir iſte tãte ſoꝛmidis qualis poſt aduentũ ſpᷣs exiſtat audiamꝰ.Fit ↄuẽ tus magr̃atuũ atq; ſenioꝝ.Ceſis denũcia tur aplſis ne in noie ieſu log debeant. Pe trus magna auẽte rñdit.Obedire opoꝛtet deo magis qͥ; hoibus.Et rurſũ.Si in ↄſpe ctu dũñi iuſtũ eſt vos potius audire qᷓ; deũ iudicate. Libens btũs andreas pꝑſecutoꝛi bus ſuis rñdit. Tãto eni ero regi meo acce ptioꝛ qᷓ;ᷓto pꝛo eius noĩe fuero pmanẽs in toꝛmẽtis ↄſtantioꝛ. Hõ eni poſſumꝰ q̃ au diuimus ⁊ vidimꝰnõ loꝗ.Et illi qdẽ ibant gaudẽtes a ↄſpectu conſilij:qm̃ digni hiti ſũt pꝛo nomie ieſu ↄtumeliã pati.Hec ille. Securꝰa gaudẽs ad crucẽ ꝓperauit gee cus trus. Ita ⁊ Fr eius andreas: qꝛ ſpũs erat in eis.Sic ⁊ apli ceteri moꝛtẽ violentã letãter tulerũt:qꝛ ſpũs ſcũs oẽm ab eis ti⸗ moꝛẽ eiecerat. Hec tm̃ apſis hec ſoꝛtitudo fupnali tributa eſt. Quinimo ? ſeis vt ſic dicã inumeris ↄſeſſoꝛibꝰvirgibus ⁊ mar⸗ de tyribus. Quis na ſfecit tpaliũ bonoꝝ con/ tẽptoꝛes eos qui xpᷣm nuduʒz nudi ſecuti ſunt niſi ſpũs ſcũs:Quis hitare fecit in ſo litudine in ſpeluncis amicos dei:vigilan/ tes oꝛantes ⁊ carnẽ duriſſimis ieiunijs di ſciplinis ⁊ vᷣberibus affligẽtes:niſi ſpiritꝰ ſcũs:Quis deniq; fecit martyres aio iĩtre pido tot illata toꝛmẽta exꝗſitiſſima crucia tuũ gnã ꝑpeti niſi ſpũs ſcũs. Abi admira ri plurimũ ſimul ⁊ in ſide ↄſolidari debe⸗ mus dũ ſupꝛadicta oĩa in ſexu fragili mu lieꝝ iueniri ↄſpicimus.O vere ſtupẽda vir tus ſpũs ſci que tot hoĩies ſupꝛa hoĩes ele nauit.O gr̃a dei electis copioſiſſime diſpẽ ſata que terrenos hoiĩes celeſtes effecit.O ſons ĩdeſiciẽs bonitatis dei ad quẽ cuncti moꝛtales ↄfugere ſecuri debent:qm̃ vt in quit Cypꝛianus in eplła ad donatũ. Pꝛo fluens largiter ſpũs nullis finibus pꝛemi tur nec vllis cohercẽètibꝰ clauſtris ĩtra cer ta metaꝝ ſpacia refrenat᷑.idanat iugiter: exuberat affluenter. Er̃z tm̃ pectus ſitiat ⁊ pateat.Qantũ illuc ſidei capacis afferi/ mus.tantũ inde gr̃e inundãtis haurimꝰ. Hec ille.Supplici coꝛde igi᷑ poſtulemus: vt pijſſimꝰdeus ſpu ſancte ſuo repleat coꝛ da nr̃a.Qui ſit benedictus in ſecula ſecu⸗ lon Amen. 5 R 7S. CExpplicit quadrageſimale de peccatis ce ptũ in ciuitate Litijibiq; cõpletuʒ ad lau déz gliam oipotens dei 2 virginis glioſe darie ac btiſſimi pais ranciſei a noui ſa cti Bonauenture Amen. Finitu eſt anne dñii.i483. die. 9². menſis octobꝛis hoꝛa ve ſpertina.Et ipꝛeſſũ Aenetijs per Andreã etoꝛeſinis de Aſula: Anno dñi.i483. dieę §. kal.octobꝛis. zieſin quibnn mirab gecia ſerit tuim deſce gus! diee⸗ tanch quiß lipꝛa limoꝛ ſapine inpn moch⸗ men Uud dica dict. dey equ⸗ Mpl nibun habe culan teſn vota am! pate offic lenio adre poca oß lnnn ſdrii⸗ min laui lin bus lent N ſorche/ diſkan atinſo iglan/ nis di ihin⸗⸗ o ie nanc Ame nidede! Gim Pdarir ies 4 ed ta ytin emi c ter: fn nm. mos: 1t co ſi/ isc Adlar ghee niſ lme due 1i8 CAd Meuerendiſſimũ dñũm Joannẽ de Aragonia finete Momane eccleſie.tł.ſancti Adnani pꝛeſbyterum cardinalem. W¶ Cõſideranti ſepenumero mihi ac memoꝛia renoluenti Reuerendiſſime pĩ ac illume eñe funeſtas moꝛtaliũ clades ob truculentes belloꝝ calamitates 2 ſeuiſſimas peſtes: quibus tot illuſtribus viris deſtitute remàſerint plurime ciuitates italie: ⁊ que domꝰ magnis vndiq; familijs replete erdt: nunc ſine habitatoꝛibus coꝛꝛuere videant᷑.qdqʒ; mirabilius. ꝓfcto eſt paucis qui ſuꝑuixerunt hoibus: etiã in noſtra que olim magna grecia dicebat᷑ patria adeo ſertili vt non modo bleriſch vꝛbibus ſed regionibus ſolita ſuerit ex ſuarum frugum copia ꝓuidere:tanta ſuꝑuenerit terre ſterilitas q́;tam vix po tuimus vita comite ꝑtranſire. In mẽtem venit hec oĩa ad iuſtũ dei iudiciũ referre: qui de ſceleribus tota quibus italia coꝛꝛupta eſt fumat vltiontẽ.Ab eo enim tpe quo diui/ nus ille pꝛeco Bermardinus cepit latinis pꝛedicare arguens vicia pploꝝ in hãc vſqʒ diẽ ex nõnullis quos ad bene beateqʒ viuendũ ↄuertit paucos ꝑſeueraſſe videmꝰ:ac tandẽ creſcente in humanis coꝛdibus malignitate ad vomitũ oẽs redijſſe. Et non eſt aui faciat bonũ non eſt vſqʒ ad vnum.Jã in cõmnnem publicũq; vſũ occidentis ſecu li pꝛauitas ⁊ obſcena xpᷣianoꝝ flagicia deuenerũt.Nã ſine ruboꝛe cognite ipietatis ac timoꝛe dei aꝑta fronte a multis ĩpudentiſſime conueniũtur ⁊ exigũtur vſure violẽtes rapine ⁊ extoꝛquendi eris cauſa fraudes doliqʒ damnatiſſima quoq; ſimoniace labis impuniſqʒ licẽtia quadã ſub coaptatione verboꝝ ac pontiſicij iuris legiſqʒ ciuilis acco modatione malitioſaue interpꝛetatione etiã publico ſub iudice repetunt᷑: quo ſit vt in mendacia falſaq; teſtimonia atqʒ piuria labant᷑ neceſſe ſit. Juſticia vᷣo qᷓ;uis oĩuzʒ oꝛe laudet᷑ oium tñ alget operibus tmqʒ ſibi nihil rei quã multũ nomis ⁊ plus iniurie vẽ dicauit: Hihil etiã frequẽtius eſt in vſu qᷓ; in ſanctos deũq; ipſum blaſſemie ac male⸗ dicta quibus ⁊ ſuperi ⁊ maioꝛes natu parẽteſq; paſſim ⁊ idifferenter afficiunt᷑. Quid de vanitatibus referã inutilibuſqʒ oꝛnamentis ac ſumptibus. Nemo eſt qui nõ dicaʒ equare ſed antecellere velit vicinos honoꝛibus ac magniſicẽtia:vnde frequenter ↄtin git vt cõmitti viris nequeant paupꝑtate ⁊ coacte nõnunqᷓ;ᷓ pꝛeſepibus ꝓſtant turpe lu⸗ crum ſuꝑba emulatione ſectantes. Oẽs pꝛeterea explendis pꝛo ſua voluntate libidi/ nibus vacare innitiq; videmus. Ois vt ꝓpheta ingt caro coꝛꝛupit viã fuã.Contẽptui habẽtur ſacra oĩa:dei cultus ⁊ eccleſiaſtice dignitates apud pᷣncipes magiſtratuſqʒ ſe culares nullo habẽtur pᷣcio. NHec curare deũ credunt moꝛtalia quenqᷓ;. Religiones au tẽ ſunt oibus vilipẽdio:viduaꝝ nocere:pupilloꝛũq; ac oꝛphanoꝝ eiulatus ac pia oiuʒz vota qui hoc in mundo eſuriunt ⁊ ſitiunt iuſticià equiſſimi iudicis magni dei iracundi am furoꝛẽq; aduerſus ipia hec noſtra tpa concitarunt.Que oia cũ ſanctiſſimus in xpᷣo pater ⁊ dñs noſter clemẽtiſſimus æiſtus diuina/ ꝓuidẽtia papa quartus ex paſtoꝛalis officij debito vigili cure ꝑcurreret ferax incurſibus quibus romanus grex quẽ pꝛe ce⸗/ teris intrinſeca charitate, pſequitur volens occurrere poſtqʒ reſtitutã illuſtratãqʒ vꝛbẽ ad reſoꝛmãda ingenia adqʒ illuſtrãädas moꝛibus hoium mentes ſeſe conuertens litio vocauit me ſuauiſſimis lñis ſuis de peccatoꝝ grauitatibus quibus humana infirmi/ tas pᷣmitur pꝛo viriũ mearum ſacultate dictuꝑ romanũqʒ; ppli ac oẽs qui romanam ſequuntur curiã ſuis ſceleribus argutuꝝ. ¶ Gloꝛioſo igitur nomini tuo qui apud ſo/ roꝛiũ vngarie regezʒ ſereniſſimũ aplica legatione fungẽs.ꝗ nſtituto huic meo intereſſe non potes:ipſos ſermones meos ob debitam in te obſeru antiaʒ ſeruitu tẽqʒ iecirco di taui:vt coꝛꝛecti ⁊ emẽdati vbi opoꝛtuerit ſapiẽtia tua litterarũqʒ munimẽtis cõmẽda ti nõ romanꝰ modo ſed oibus chꝛiſti ſidelibus ⁊ poſteris quoqʒ eſſent ꝓfuturi in qui / bus nõ eloq̃ntie fuco veꝝ ſapientie documentis vtẽdũ cenſui quo plane oẽs intellige / rent que ſeipſa ſatis oꝛnata eſt veritatẽ. Sume igit᷑ pᷣſul optime opuſculũ hoc nr̃m qð Pꝛo animi recreatione tui quõq; legere ac repetere digneris: qui me pꝛedicantem tua 7 3 pꝛeſens benignitate audire plurimum delectatus es. Et bene vale virtutum omni . 4 decus ſpecuium ccleſie dei. =J um (( Nun Zabula ſermonum capitulox. Incipit. SCEt pꝛimo dñica ſeptuageſime:de nume ro dãnator ꝓpter eoꝛum peccata. Sermo pꝛime. cchhhar. 2, Qð multoplures ex hoibus erunt dam/ nãdi q;ᷓ ſaluandi pꝛopter illoꝛum peccata: a qualiter numerus electoꝛum erit gran⸗ dis abſolute:ſed exiguus paruus reſpe/ (Feria S pᷣehebde. De friuola ac debili ctiue. Cap.pꝛimm. 2. Qõ dãnatio repꝛoboꝝ non repugnat boni tati nec charitati neq; volũtati ſummi dei Sicut quidam falſo conati ſunt perſuade re. Caßp. ſecundum,.d J. Qðõ ſolus deus cognoſcit numeꝝ electoꝝ: 2 de aſſumendis ad oꝛdines angeloꝛum. Cap tertiuiuiuii. 4. SCSñica. xłt. De tribꝰnocumẽtis peccati moꝛtalis ꝓpter qᷓ merito vnuſaſq; pcta vi tare debet. Sermo ſecüdus. 4. Qõ peccatũ facit hois voluntatẽ malignã que a deo data eſt hoĩ bona lʒ ſit ad bonũ C Feria 6peheb et maluzʒ Ytibilis. Et qualr oẽ peccatũ eſt voluntariXj. – Capᷣ.pꝛimum. :5. NQõ petm̃ puertit hois rõnẽ ⁊ rationalem creaturã vilificat facitq; ſilem beſtijs:⁊ de multiplici rõnis ↄſideratiõe. Cap.ꝛm .6. NQõ petm̃ facit hoiez fuũ:qmva libᷣtas ẽ viuẽ hᷣm Ytutẽ: ⁊ q́;tũ libertas eſt magni/⸗ fciẽda pcipue libertas ai. Cap.tertiũ. .8. SCSñica ꝗqnquageſime de penis tpalibꝰ epiſſime adueniẽtibꝰ ꝓpter peccata. Ser⸗ pene tpales.ſ.peſtilẽtie guerre fames terremotus ⁊ ſimilia:immittuntur a iuſto deo pꝛppter iniquitates ⁊ ſcelera populoꝝ .„H.⸗ Capᷣ.pᷣèèA ½. ———ʒ ———=—=— deus nõ ſemper punit in hac vita pec· SC Sabbato pꝛimehe cãtes:⁊ qᷓ;ᷓ iuſte illis tribuit ⁊ rõnabilx ſua dona bñficia. Cap.eN. 9. Quare deus dũ ꝓpter peccata tpales pe⸗ nas iĩmittit: ⁊ etiaʒ ijre ꝑſepe ſuos amicos 25ᷣuos affligit:⁊ nõ ſemꝑ bonis largit bo na in vita 8 ſiti. Cap̃.3 ..0. S ¶Feria cineꝑ. De tribꝰ noeumẽtis cati: ꝓpter que vnuſqſq; i peccato riſe⸗ ad penitètiam reuerii debet. Scrmo quar . us bonum. Caß 1883 Qõ ꝑ petm̃ aia ſẽparatł᷑ a deo nõ ſolũ ꝓpt᷑ multa:ſʒ etiã ꝓpter vnũ moꝛtale:⁊ qᷓ; gra ue dãnũ ſit iſta ſeparatio.Capᷣ.pᷣᷣ.. ii. Qꝗòᷣ peccatũ facit hoicm fatuũ:⁊ ꝙ ſtulti⸗ cia triplex eſt. CapꝛNi. 12. Qãõ peccatũ ↄtriſtat mentes pctõꝝ dũ ad ſe redeũt ſicut ecõuerſo vᷣtus letiſicat ani/ mam. 5.5 1. ziz. Fnnone pcti. Sermo qntus. ciz⸗ 8̊ nulla eſt excuſãtio eoꝝ qui dicũt deuʒ eſſe cauſã peccati.Et quare deꝰpmittit ma la fieri:⁊ an poſſit pᷣciꝑe mala.Eapᷣ.pᷣ. iʒ. Qõ irrõnabilis eſt exeuſatio pcti cũ hoiuz culpa reſert᷑ ad ifluentiã ſideꝝ qͥ libeꝝ arbi triũ aſtringẽ nõ poſſũt neq; ad bonũ neqʒ ad malũ. Cap̃ᷣ.ꝛi. ri4.⸗ Qõ nõ valet excuſatio eoꝛum qui dicunt cauſam peccati ſoꝛe naturam inclinantem cum ex parte anime ipſa ſemper ĩclinet onade in.xꝰ. De exen ſitione peti qua ſe tueri quidã putãt ex ipa 2ſuetudine:⁊ de myſterijs conſuetudinis. Qõ ↄſuetudo peccandi auget peccatũ nõ excuſat:⁊ qualr mala ↄſuetudo inducit in anima facilitatẽ ad peccandum: difficulta tem ad penitendũ:⁊ obligationẽ ad pati dum- Caß. bmfm. AI. Qõ multe ſunt ↄſuetudines repꝛobate de abus ſit expᷣſſa mentio in iure.Sicut patet in ſex ↄſuetiudinibus q̃ hoc loco ponuntur dimiſſis alis. Lap.ꝛun,. 6. Qò ↄfuetudo rõnabilis q̃ nõ ẽ cotra aliqᷣʒ legẽ diuinã vel humanà obſᷣuanda eſt taʒ gnãlis qᷓᷓ ſpecialis.Capᷣ.. 16. bate domade.De gra⸗/ uitate peccati. Et quõ vnum peccatũ eſt al tero grauius rõne ꝑſone ⁊ obiecti:vt nocu menti. Sermo ſeptims. 17. Qs grauius peccant eodẽ genere peccati docti q;ᷓ idocti:a ſuꝑioꝛes qᷓ; iſerioꝛes.⁊ il li etiam qui peccat cum magis ipꝛoba vo Qõ culpa tãto ẽ grauioꝛ q;to pſona ↄtra quã peccat᷑ eſt dignioꝛ.Et ſic peccal in deũ in ꝓximũ ⁊ in ſeipſũ.Capᷣ.ſc un⸗ 1i8. Q vnũ peccatũ eſt altero grauiꝰ ratione nocumẽti:⁊ qualr nocumẽtũ ſe põt hie ad peccatũ tripliciter. ¶ Cap̃.tertiũ’. eis. SCSñica pin. xłᷣ. De ſupꝑbia dnoꝝ ⁊ po/ tentum. Sermo octauus. 119. Qualiter ſuꝑbi dñi contemnunt deum nõ reputando ipſum ſupioꝛem:a tranigrediẽ do diuina pꝛecepta ac dei iudicia vilipen/ dendo. Cap. mum. 19. MQ3 pꝛincipes ⁊ dñi ſupbi ↄtẽnunt ecclᷣ paruipẽdẽtes illiꝰptãte que eſt ſupꝛa oẽm Ptãtẽ tpalẽ ⁊ itromittẽtes ſe de ſpualibus — otffichs a biſic;s: tq; cenſuri eccleſie pbio & & Feria anta ꝛcbebdomade. Se ſuperbis muliexꝝ ſatis tẽperate ? modeſte recitãdus mhilo ducentes ¶Cap.com. 220. Qõ pꝛincipes ⁊ ſuperbi domini contem/⸗ nunt ſuos ꝓximos male ? negligenter gu bernando ſubditos ⁊ grauando illos inde bite atqʒ conuerſando cum nimia continẽ ¶Ferig ſcdᷣa ſcdᷣe hebde.xl. De iudicio ge nerali terreri poſſunt ⁊ debẽt mẽtes ſuꝑ boꝝ. Sermo nonus. De mira excellentia xpᷣi qui ſedet ad dexte Sermo vndecimns. . aut a qͥ nõ decet aut id quod ſciri nõ debʒ aut nõ ad debitũ ſinẽ.Capᷣ.pᷣmũ. M curioſi ex ſuperbia ſpernunt veritatẽ dum ſcribitur vł narratur abſq; lenocinio verboꝑ:⁊ ꝙ poteſt eſſe doctrina ſine eloq̃n tia lʒ eloquentia cum doctrina ſit commẽ/ dabilis. Caßp.m. Qð cunioſi ex ſupbia coꝛpoꝛeos ſẽſus ad vana dirigunt ⁊ illicita ⁊ pcipue in ſpecta⸗ culoꝝ iſpectione. CLaßp. zin 32⸗ ne patiãtur ille q humiles ſunt ? virtuoſe. — Sermo vndecimus. ab illis dirigi ⁊ regulari.Capᷣ.pᷣ̊.· ʒ2. Qð mulieres ſuꝑbe excedunt modũ et re gula in oꝛnatu ⁊ cultu coꝛpoꝛis ac pompa veſtimentoꝛx. Cap. ſecudüũ. z 5. Qõ mulieres ſuꝑbe ſut in ſua ↄuerſatiõe graues atq; alijs moleſte. Cab. m. 34. rã pꝛis ⁊ veniet in iudiciuʒ cum triumpho SCFeria lexta ꝛchebdomade.De ſuperbia longe pꝛeſtantioꝛ triumpho romanoꝛum: quẽ viſuri ſunt omnes in maieſtate. Capᷣ. mmn. 44. Q3 cõparebũt differẽter in iudicio electi ⁊ repꝛobi:a qualr ↄuincunt᷑ increduli ex pꝛi mo aduẽtu xpi vt etià credant ſcõᷣm. Et de tpe iudicj. Cap̃. ſcom. 226 Qõ dura erit ⁊ terribilis ſnia xpᷣi cõtra dã natos quos expellet a ſe cum maledictiõe deputando eis habitationẽ ꝑpetuà ĩ igne Eab. terttu. 27. SC Feria za ꝛc hebde. De cauſis ex qbꝰ ho mines inflant ſupbia. Sermo decim. ꝛ7. Qõ mlii efficiunt ſuꝑbi ꝓpter nobilitatẽ oꝛiginis vel pꝛie cũ tñ vera nobilitas ĩ vir tute conſiſtit. Cap. pᷣmum. 7: Qõ multi efficiutur ſupbi ꝓpter ſoꝛtitudi nẽ coꝛpoꝛis q̃ cõparat hoiem beſtijs: ⁊ fu perat᷑ a ſoꝛtitudine i atqʒ in illa ↄſidẽtes exponit periculis Cap.ſcom. .28. Qò multi fit ſupbi eſtimãtes plus debi to ſuũ intellectũ bernendo/ꝓpximos ac dei obliuiſcendo. Cap. tertüin. SC Feria 4 chedc,. Ge ſupbia curioſo: que in tiplici curioſitate pꝛecipue cõſiſtit deũ 1 hoiem. E — cato diaboli. Cap.-J,. pꝛothoplauſtoꝛũ lapſu humane nature. Sermo tertius decdimns 34. Qualr vera ſũt que dicuntur de lapſu hu mane nature ad quẽ cooperatꝰ fuit diabo lus quem recte ꝑmiſit deus hominem im pugnare. LCaß.:bmß. 35. Q Peccarum ade ſuit grauius pctis alio rum hominũ ⁊ peccato mulieris.ſ.eue qð nihilominus ſuperatur in grauitate a pec Qðdð humanũ genus ↄgrue reparatum eſt per vià ſatifmrictionis que cũ nõ ſoꝛet poſſi 4 . tate. Sermo qrtuſdecimus. 338. Qõ volenti uinaift hĩe neceſſaria eſt cognitio dei ⁊ ſuiipſiꝰ ac ꝓximi in q̃rũ q̃li/ bet tria ſunt ↄnderanda.Capᷣ.hjjꝗ.. 38. Qualr inducunt nos ad humilitatẽ exoꝛ⸗ tatiões ſcripturarũ ⁊ gra humilitatis atqʒ exẽplũ dñi nr̃i ieſu xpᷣi:qui nos vbo ⁊ exè⸗ plo hunuilitatẽ docet.Capᷣ.2m. 739. Qõ iꝛm ſunt regule obſeruãde ab hijs ꝗ humiles eſſe volunt q̃ dici etiã poſſũt dus De curioſitate eoꝝ ꝗ ob ſupbiã q̃rũt ſcire Qð mulieres ſupbe nolũt ſubeſſe viris et bilis nec hoi nec angelo ſacta eſt per xpm „= li/ 3, N/ / , 90 S deci ſigna vᷣe humilitatis. Cap. tertiũ. 40. Bñnica ſecũda in quadrageſima.De ſu perbia ſuꝑſtitioſox.Sermo ꝗntuſdecimꝰ in oꝛdi. AkAll. Qð ſupſtitioſa eſt diuinatio que ſit vł per ſomnia vel per auguria vel ꝑ iudicia aſtro logon ci ipſiſumunt caᷓ bei funt hnun Al⸗ Qð ſuperſtitioſa eſt obſeruantia carminũ X poꝛtationis bꝛeuium atq; tempoꝛum. Cap.ſcom. R MQ multi ſunt diabolo ↄfederati reſponſa ab eis in imaginibus querentes vel illos reſtrigentes nonnulli expꝛeſſe pꝛoſiten/ tes. Capᷣ.tertiu. B S¶ Feria ꝛ tertie hebde.De ſupbia inſide/ li idolatraꝝ atbedumethanon a iudeoꝛũ qui omnes moꝛiuut᷑ eterna moꝛte.Sermo decimns ſerus. 45. Q idolatre a deo repꝛobati ſũt ꝓpter il/ loꝛum fuperbiam:⁊ de oꝛigine ac dilatati ne idolatrie:et de grauitate illius peccati. Qõ ſaraceni ⁊ quilibet de ſecta Æνn abhume thi moꝛient᷑ moꝛte gehenne:⁊a de illaꝝ gen tium ſeductione:a qualr a xpᷣianis debent euitari. Cap̃.ſecũdũ. .427. Oõ iudei oẽs xpᷣm negates moꝛient᷑ i pec/ catis ſuis:qui tñ tolerãdi ſũt ⁊ blanditijs ad fidẽ alliciendi atqʒ cogẽdi vt ſuẽt regu las ab ecclia oꝛdinatas. Capᷣ.tertiũ..AS. (¶ Seria tertia tertie hebdᷣe. Se ſuperbia tranſgreſſox legis canonice. Sermo deci/ mus ſeptimus. o. Q oẽs xpiani obligantur ad obſeruãdã legem canonicam in qua dantur q;plura C Feria ãqrta tertie heb pꝛecepta. Cap. mum. 5o. Qð lex humana ex rationabili cauſa hm ea que occurrere poſſunt mutatur rationa Qõ in lege poſitiua rationabilis eſt diſpẽ ſatio que ſtt vel ex vtilitate vel ex neceſſita te. Caßp.tertium. K. bia tranſgreſſoꝝ legis ciuilis.Sermo deci mus octaus. 353 Quid eſt lex ⁊ de actibꝰ legis atq; de illiꝰ Qõð ciuiles leges iu beneſicia. Caßp. tertiũ. domade. Be ſuper e ſunt ſeruande: ⁊ 189 aliqñ licet facere p̃ter vᷣba legis: ⁊ qualiter melioꝛ eſt ciuitati bonus miſter ſine lege: Qõð multe ſunt leges ciuiles repꝛobate et alie auctenticate: quedam vo abꝛogate: que non dedignantur ſacros canones imi tari. Caßp.tertiũ. S Feria gnta 3 hebde. De ſupbia berico 2 6⁶ — AQð quinqʒ; conditiones requiruntur ad hoc vt quis ꝓpꝛie dicatur hereticus.Caſᷣi. Qõð lʒ multe fuerint hereticoꝛum ſecte ſi dei veritatez impugnantes:tamen hodie quinqʒ ſunt que multos inuoluunt in ita- Qõ heretici puniuntur quincuplici pena. Caõ. tertin. 468. Feria ſexta tertie hebdomade. Se ſup⸗/ bia ingratonꝝ ta erga deu qᷓ erga homies⸗ Sermo vigeſinuns. S§9. Qnid eſt ingratitudo:a de gradibus eiꝰe quomodo nullus igratus poteſt ſe excu ſare. Cap. pmum. 550. MQ ĩgratitudo repꝛehendit᷑ ab auctoꝛita⸗ te leguũ eiuiliũ ⁊ hiſtoꝛia gentiliũ: ⁊ exẽplo bꝛutoꝝ aialiũn. Caßp̃.ſecũdũ. céi. Qò pꝛopter ingratitudinẽ auferuntur bo na ⁊ oꝛiuntur mala ⁊ ſubtrahũtur ꝓmiſſa 16 Sabbato ttie hebdomade. Se ſupbia ſpernentiũ ↄſilia in ſuo ſenſu ↄfidennuz. Sermo vigeſimus pᷣmus. vz. dð commendatur ↄſilium voce omnium ſeripturarum.Et de ſeptem generibus cõ ſilioꝛum. Cappꝛimmm. 65 De quibus non eſi conſilium exquirendũ de quo dãtur ſeptem regule negatiue:⁊ ꝙ conſilium eſt de rebus dubijs et arduis. Cap. Ecüdunun.. 5. SBe ſeptem ↄditionibus ↄſilij vt recte ſiat ac ſalubꝛiter. Caõpᷣ.tertüiũ. ..6. SCBñůica zei drageſima. De ſupbia ſciſ maticoꝝ. Sermo vigeſimꝰſedũdus. 66. Quid eſt ſciſma:⁊a in quo differt ab hereſi 2 quomodo eſt vna eccleſia vniuerſalis:et eccleſia romana eſt caput omniuʒ eccleſia rum:cui pꝛeeſt papa vicarius chꝛiſti et de multis ſciſmatibus que fuerunt elapſis tẽ )¾ . — Qůõ ſciſma eſt graue peccatũ⸗7 de còpara tione eius ad idolatridã.Cap.?· .62. Qõ ſciſmatici pꝛiuant᷑ ptate oꝛdinis:iuriſ ditionis:⁊ admiſtrationis.Capᷣ.tertiũ.68. S EFeria 2qrte hebdomade. BGe pctõ ire. Sermo vigeſimus terti. S9. Qõ perxcat ille ꝗ omittit iraſci vbi ⁊ qñ de beret iraſcei. Cap̃.pꝛimum. 69. MQõ ira que eſt ſᷣm rationeʒ que dicitur ira per zelum eſt commendabilis et virtuoſa. Qò ira inoꝛdinata peccatum eſt: 2 de ſpe / ciebus et gradibus et nocumentis eius. Cap. terltſinn. J0. CFeria ʒ ꝗchebdomade.De coꝛꝛeptione fr̃na.Sermo vigeſimus ärtus. Qual coꝛꝛipere ꝓximũ peccatoꝛẽ eſt pꝛe⸗ ceptũ affirmatiuũ qnod oẽs obligat etiã ⁊ peccatoꝛes:⁊ quõ inftrioꝛes coꝛꝛigere poſ ſunt ſuperioꝛes.Capᷣ.pꝛimuz. ꝛ. De triplici conditiõe que ſeruãda ẽ in coꝛ reptiõe fraterna:vt ſiat debito modo.Capᷣ. ſecunduKm. 1217. NQ3 eſt diferentia inter denunciationem 2 nccuſationẽ:⁊ de modo fraterne coꝛꝛeptio/ nis. Capᷣ.tertum. 74. ¶Feria q̃rta quarte bebdomade.Se ſca/ dalo phariſeoꝝ ⁊ alioꝑꝝ. Sermo vigeſimus quintus. turbant domum vxoꝛem ⁊ familiam.Capᷣ. õä 78 Be rixa r deſenſione ſui ac pugnantibꝰin duello: ⁊ de ciuili bello.Capᷣ.tertium. ꝛ? 9 ¶ Feria ſexta quarte hebdomade. De ho micidio. Sermo vigeſimus ſeptimus ⁊ no unus. centes aut parentes.Capᷣ.pꝛimum. .qCS80. Qõ grauiter peccant interficiẽtes reos au ctoꝛitate pꝛopꝛia:⁊ viri interſicientes vxo res: et mulieres querentes aboꝛſũ. Capᷣ. ſEecundum. 80. De irregularitate que contrahitur ꝓpter homicidiũ ⁊ duodeciz documẽtis circa hu iuſmodi irregularitatẽ.Capᷣ tertium.Si. 22. Sabbato quarte hebdomade. Se luxu ria ſoꝛnicatoꝝ ſiue de ſoꝛnicatioe ſimplici. Sermo vigeſmus octauus. 81. Qõ ſoꝛnicatio aliquando dicit᷑ idolatria: aliqñ oẽ peccatũ moꝛtale: aliqñ imũdicia luxurie ⁊ ſtricte concubitus ſoluti cuʒ ſolu ta. Cap, pꝛimm.,. 87:1. Qðõ triplici obiectione conantur ſoꝛnicato res pꝛobare ſoꝛnicationem ſimplicem non eſſe peccatum:a de ſolutione pꝛedictarum obiectionum. Capᷣ.ſecundum. 83⸗ MQõ pꝛobari poteſt ſoꝛnicationem eſſe pec catum auctoꝛitate: ratione: et exemplo. — . Quid eſt ſcandalum:⁊ de tripliei ſeandalo S Sominicea quarta in q̃drageſima. De ſcilicet actiuo paſſiuo ⁊ occaſionato. Capᷣ. Quõ ſpũalia bona que non ſunt de neceſ ſitate ſalutis aliquando omittenda ſũt pꝛo yter ſcandalum. Capᷣ. ſecunqdum. 25. MQ tpalia bona et ſi non ſemper tamen quandoq; dimittenda ſunt ppter ſcanda/ lum. Capᷣ.tertiuz. . 3 CFeria quinta quarte hebdomade. De tribus effectibus ire:ſcilicet murmuratio ne: clamoꝛe ⁊ rixa. Sermo vigeſimus ſexx· ertum. 85. 77. Feria ſecunda quinte bebdomade. De runs inceſtuoſop. Sermo trigeſimꝰ. S85e Quomodo committitur inceſtus in conſ De murmuratione que fit ↄtra ſociũ et ſu perioꝛes ⁊ deũ.⁊ de grauitate huius pecca ti ac punitione.Capᷣ.pꝛimum. 1P7: 02 „ De triplici clamoꝛe ſcilicet oꝛantiuzʒ 2 „“ et et oꝛantiuz 71 bo- E engi, . ribiliter peccantium atq; iraſcentium qui &α luxuria ſodomitarum. Sermo vigeſimus nonus. valde neceſſarius ſed modeſtere etandas. 3342 Q decẽ ſunt noia vicij ſodomitici ex qui bus depꝛehendi põt grauitas et enoꝛmi⸗ tas tanti ſceleris.Capᷣ.pꝛimum. 84. De ſeptem conditionibus ſodomitarum: quibus coꝛꝛeſpondent ſepteʒ q̃̊ fnerunt in punitione illoꝝ.Capᷣ.ſecundum. 84⸗ Qõð omnes leges puniunt peſſimos ſodo mitas.Capᷣ.tertium. 5 guinitate:in affinitate:et compatermitare, inceſtus pꝛohibetur tum vt ſemetur Qõ crudeles ſunt qui ſe iterſiciũt aut ino⸗ A A n Ce 781 ntbn n. 70 debe sſ Wtino 1 NNan i ij. 0 rppte mbe . 80 elon plic, 581 —— honoꝛ parentibus:tum vt extinguatur oe caſio peccati:tũ etiã vt ↄtrahat᷑ mr̃imoniũ ⁊ amicitia cum extraneis.Capᷣ.ſecũdũ.S⁊. Qualiter punitus eſt inceſtus: vt patet in multis exemplis.Capᷣ.tertium. SC JFeria ttia qnte bebdomade.De pecca to accidie. SPermo vigeſimꝰpᷣmus. 88. 190. bunt in effrenata vicia. Cap. ſecundũ. 94. OQõ deſperatio peccatũ eſt graue:tamen ſi de illa homo peniteat remittit᷑ a deo. Capᷣ. 87. SEGabbaro ante dominicam de paſſione. de iuſticia atra negligẽna miniſtrox eius. Sermo trigeſimus quintus. —— Qõ accidia eſt trinicia ⁊ tedium bene ope Quid ſit iuſticia. Et quomodo commẽèda randi.Et de triplici tedio.Capᷣ.pꝛimuz.SS. Qõ accidia aliquando oꝛitur ex cõplexio tur in omnibus ſcripturis diuinis ⁊ huma nis.Et de triplici eius acceptione. Capᷣ. 6 1/ ne coꝛpoꝛis ⁊ inoꝛdinatione cibi ⁊ inſtiga pꝛimum. tione diaboli. Caß. ſecundum. 88. DSe innocentia:fidelitate:⁊ ſeueritate:que OQõ homo poteſt fugere accidiam per oꝛa ſunt tres partes iuſticie.Capᷣ.ſecũduz. ?. nionem ⁊ meditationeʒ ac frequentationẽ ſKacramenti. Caßp.tertium. 89. SC Feriaa quarta quinte bebdomade. De SCDominica de paſſione:de peccato ligue negligentia pꝛelatoꝛum ⁊ epiſcopoꝝ. Ser mo tngeſimus ſecundus. 89. Qualr epiſcopi negligentes nõ miniſtrãt vt debent ſubditis ſacra ⁊ doctrinam ac tẽ poꝛalia bona.Capᷣ.pꝛimum. 89. Quali ep̃i ⁊ pꝛelati negligentes non iqui runt defectus ſubditoꝛũ. Et de viſitatione ſienda per ipſos.Capᷣ.ſecundumum. ꝰi. Qual pꝛelati ⁊ epiſcopi negligentes non Qõ amicitia ⁊ auaritia ac pꝛopꝛius amoꝛ 2tranantur iuſticie. Cap.tertium. . 9T. Sermo migeſimus ſerunus. 438. AQð ioli homini ↄceſſa eſt lingua ad loq̃n dũ:⁊ de ↄditionibus humane lingue:⁊ q̃li ter angeli loquuntur. Capᷣ.pꝛimum. 93. Qõð virtuoſe regulanda eſt lingua dũ loꝗ De viginti peccatis pꝛouenientibus a lin gua quot ſunt littere alphabeti vſqʒ ad.u incluſiue. Cap̃.tertium. S coꝛꝛigunt exceſſus delinquentiuʒ qui coꝛ SFeria ſecunda poſt dominicam de paſ⸗ rigi debent aliquando blande aliquando ſeuere. Capᷣ.tertium. — A2 SC Seria quinta quite hebdomade.SDe ne gligentia clericoꝛum. Sermo tiigeſimus fertiis. di,— Q3 clerici negligentes non laudant deuz in ſeptem hoꝛis canonicis qui laudàdus ẽ oꝛe ⁊ vocaliter:⁊ de cantu officij ac de omiſ ſione.Capᷣ.pꝛimum. gi. QAualiter aliqui clerici ex negligẽtia circa li geſtu. Cap. ſecundum. 92. QAualiter clerici negligentes tractant irre uerenter ſacra templa ⁊ ſacras res ⁊ ſacra — tiſſimum coꝛpus xpᷣi. Capᷣ.tertium.,. 93. D¶Seria ſexta ꝗnte hebdomade.de deſpa tione. Sermo irigeſimus qrtus. 93. De triplici deſperatione.ſ.paſſionatoꝛuzʒ: dãnatoꝝ:⁊ peccatoꝛum.in quibus etiã tri plex alia deſperatio ponitur. Capᷣ. p“. 93. Qõ deſpatio grauiſſimũ eſt pctm̃ ex eo ꝙ ꝑ üllã hoĩes rerrahunt᷑ ab oꝑibꝰbonis ⁊ la ſione. de peccato gule. Sermo trigeſimus 1EÆà materia gule eſt eſca 1 potus non ꝙ ſint de ſe mala: ſed pꝛopter inoꝛdinatum appetitum:a de ꝓhibitione ciboꝛuʒ. Capᷣ. *7 Qð quinqʒ ſũt modi ſiue ſpecies:quibus peccant hoĩes vicio gule. Capᷣ.ſecũdũ.ioi. AQã guloſi puniuntur pena coꝛpoꝛali ſpũa li ⁊ gehennali. CLCaßp. tertium. ioz. diuina ſunt indeuoti coꝛde oꝛe ⁊ coꝛpoꝛa C Feria tertia poſt dominicam de paſlio⸗ ne. de peccato execrando vſure et auaritia vſurarnioꝛum. Sermo trigeſimus octa⸗ nuis. 03. Auid eſt vſura que graue eſt peccatum: Et ꝙ qui ex neceſſitate accipit ad vſuram ab eo qui eſt paratus non peccat:⁊ q̃t mo dis vſura committitur. Capᷣ.pꝛimũ. ioʒ. ODõ omnis ſcriptura diuina et humana et etiam lex canonica repꝛobat vſuram⸗ Emulti 2pcipue ſeptẽ gnã ꝑſonaꝝꝑ por/⸗ CSeria quarta poſt dnicã de paſſione. de auaritia ſuꝝ: 1 de ipſo furto. Sermo trige- QOQůõ quinq; rõnibu afurto. Labp. 2 . mittere ſolent. Cap:zm. ticipant in crimine vſuraꝝ łʒ ipſi vſurà nõ ſaciant. Lap. tertiñ ſimus nonus. 1107. Mnid eſt furtũ: a q̃ dĩia iter furtũ ⁊ rapina 2 de ꝓpꝛietate rex:⁊ de periculis rapine:⸗ cõparatione rapine furti: atqʒ q; graue a poſſũt alig excuſari Qõ ꝗqnqʒ ſũt genera hoium qui furtũ cõ/ — S ¶ Jeria gꝗnta poſt dñicaz de paſſione.De NDũõ aduocati peccãt dum Es imiuſtas vel illas ꝓſequuntur vel pꝛo atqʒ t pter ſuperfluas dilationes ⁊ cauſaꝝ com/ peſſimis fructibus ab odio ꝓcedentibus. TSabbato ante aritia iudicum. Sermo quadrageſ/ au M ↄgrue homo indicat hoĩem etiã ſupe rioꝛ malus: ⁊ ꝙ iudex nõ põt ſimul eſſe iu dex accuſatoꝛ ⁊ teſtis. Capᷣ.pᷣmN. iii. 53 che dehet eſſe idoneus ⁊ granis in ferendis Eb periculoſ ſũt iudicibus munera:qui ententijs: ac veritatis deſenſoꝛ. U3. genentur reſtituere que iniuſte recipiunt: quis grauius peccat.An co nupes iudicẽ aut iudex coꝛꝛuptus. Capᷣ.“. il4. S¶ TFeria ſexta poſt dñicaʒ de paſſione.De anaritia aduocatoꝑ. Sermo ädrageſim- Qõð ꝓhiben᷑ aduocare manifeſte mali ac infames et religioſet ſacerdotes et iudices vpel aſſeſſoꝛes. Cap. B’7. liliz. OQõ in aduocatis debet eſſe ſcia:diligẽtia: uſcipiunt cau⸗ poſitiones. Cap.z. nicam oliuaꝑ. Be aua nitia clenicoꝛũ ⁊ epoꝝ. Sermo qdrageſimꝰ ſecundus. MQ5 clerici ⁊ epi pcipue de hijs q̃ ſuꝑfluũt de redditibus eccleſiaꝝ debẽt pauperibus ſubuenire. Cap. pf. iiz. Qꝗ clerici auari cõmittũt ſimoniaʒ circa ſpũalia per eſſẽtiã:⁊ ſpũalia 1 cauſa:⁊ ſpi⸗ nitualia per effectũ. Cap.?R. ii7. Mõ derici auari exercẽt negocia ꝓhibita .10 7 auiio. S SS; q̃ exercere nò debent. Cap̃. 3eQeꝝ⁊ I8. iob. S ominica oliuarum. De auaritia arti ſicum mercatoꝛũ. Sermo qdrageſimus ſEcaundou. 12. Qð mercatoꝛes ⁊ artiſices auari peccãt ꝑ imoderatà ſolicitudinẽ. Capᷣ.pᷣm. ii9. MQò mercatoꝛes ⁊ artiſices peccant dum in vendendo emendo excedunt valoꝛem Qã artifices ⁊ mercatoꝛes auari peccant in fraudulẽtia pꝛoximoꝛum multipliciter. Cap̃.tertium. i22. Se anantia luſoꝝ. Sermo quadrageſimꝰ tertis 6ßeA,quz— Se multiplici ludo.ſ.qui ſit ex deuotione vel ex recreatione: vel cupiditate et mala intentione. Cap. müũ. u. Qõ quatuoꝛdeciz ſunt malignitates que inueniunt in ludo:ex ꝗbus huiꝰ vicij gra/ uitas apparere põt. Capᷣ.ſcöm. .124. De varijs opinionibus an ſint reſtituen⸗ da acquiſita per ludos pꝛohibitos. Capᷣ. tertium. 90on im olmgrum. e peccato odij. Sermo quadrageſimus .125. nartus. — — . . Se odio dei qualiter.ſ.⁊ ex qua cauſa pot haberi odio:⁊ ꝙ odiũ dei eſt grauiſſimum erop. CLaßp. mum. 55. Be odio ſuiip̃ius ⁊1 quomodo vnuſquiſq; tenetur ex charitate diligere ſe et coꝛpus pꝛopꝛium:et ꝙ peccatoꝛes non ſe diligũt. Qð odium pꝛeximi eſt graue peccatum: 7 de oꝛiginalibus eius cauſis atq; tribus — 2 miranda conuerſione latronis pendẽ tis in cruce. Sermo quadrageſunus quin tuuuuuV[V[[nns 1383. Be ſeptem virtutibus latronis a ſpᷣu ſcõ ſibi infuſis in quiqus apparet amplitudo meriti eius. Cap. ömum. u8. Be ſepteʒz dulcoꝛibus ſen conditionibus pꝛomiſſionis chꝛiſti facte latroni cõuerſo. 6 CFeria Ecunda poſt dominicà olinaruz. rena tertia poſt dominicam oliu uarus △ Qualr apls irreuerenter ſe habebant ad ſacramentus Be quinqʒ ſingulariſſimis pꝛiuilegijs la latronis ad xpᷣm conuerſi. Capᷣ. 3 n. .iz0. EC Feria quinta in cena domini. De myſte rijs ſaãcri euchariſtie ↄtẽtis ĩ epla huiꝰdiei quia drageſimus ſextus. repꝛehẽdit coꝛinthios: £ Qõ ſacramentum euchariſtie eſt excellen tiſſimum quod declarat eius nomen:⁊ qꝛ ſupat alia:⁊ qin AQAualyr monet Apoſtolus ſideles vt cũ de uotione ſuſcipiant ſacramentum euchani⸗ ſtie oſtendens punitionem illoꝝ qui ↄtrari S¶Eadem die ſcilicet in cena domini. De ſacramento ↄfirmationis. Sermo qdrage 8 ſimus ſeptimus. . .132. Qðò ſãcramentum confirmationis fuit im mediate a chꝛiſto inſtitutuz. In quo datur robur ad confitendum publice chꝛiſtũ qðᷣ eccleſia perſicit ex determinata materia et ſfoꝛma. Cap⸗pñfß.. 1 Qã omnes fideles obligant᷑ ſuſcipere cõ/ firmationez ab ep̃is ex pꝛecepto eccleſiep loco ⁊2 to. —CLap. N. 13;: Se regulis q̃ obſeruari debent circa ſacrʒ 2fſirmationis. Cap. z. .i34. ES . 3 . SCferia ſexta magna.de flebili moꝛte ſal⸗ natoꝛis nri ieſu xpi.Sermo drageſimus oetauoes. 1411434 Hõ modus liberandi genus humanum per paſſionem chꝛiſti fuit conueniens. Et ꝙ chꝛiſtꝰ occiſus ſuit a iudeis ac vere moꝛ Oõ moꝛ chꝛiſti ſnit penoſã valde ex eo ꝗ Smi/ paſſio eius fuit diuturna ⁊ gnalis ⁊ ig nioſa. — Laß. . 37. NQõ omnes creature inducunt animos ho minum ad flendum pꝛo moꝛte chꝛiſti nec/ 138. non ⁊ pie mulieres atq; ipſe ieſus cruciſi/ S(Sabbato ſancto. De oſcientia. Sermo ragelimns nonus. — 65. nalr conſcientia obligat ad faciendum vel non faciendũ: ⁊ de ſeptẽ cauſis erroꝛis Q5 circa cognitionez conſcientie pꝛopꝛie ſuit a xpo ſolenniter inſti 132. ſẽptem differentie hominum inueniun tur. LCap.V 440. De ſerupulo conſcientie quid ſit ⁊ vñ cau ſatur ⁊ de ſeptez regulis quibus poteſt de poni. CLap. zöm. iidie SCDominica reſurrectionis.Sermo deip a mirabili reſurrectione ieſu xpi:quinge mus iᷣ 1114²8 De tpe reſurrectionis chꝛiſti.ſ.de die men ſe 2z anno. Caßp. pm. i141. Qõ ex teſtimonio angeloꝛum ⁊ apoſtolo⸗ rum ⁊ alioꝛum qui viderunt chꝛiſtuzʒ poſt reſurrectionem pꝛobatur ꝙ vere furrexite Eaß-inn 44 ½₰ MQualr xp̃s reſurrexit cuz quatruplici actu fſoꝛtitudinis: Cap . 44 ½ CFeria ſecunda poſi dñican nis de ſciſſima ſide. Sermo qnquageſimꝰ öms. 41444 De multiplici acceptione fidei.Et quomo do diffinitur. Et qualiter eſt virtus theolo gica ex eo ꝙ eſt a deo ⁊ terminat᷑ ad ipſum ſicut ad obiectůũ. Cap̃.p.· i44⸗ MQõ ſides eſt neceſſaria ad ſalutẽ ⁊ etiã cc dẽda ſunt aliq̃ que rõne nãli ꝓbari poſſũt à aliq̃ etiã explicite.Capᷣ.“2. i460 Qõ ſides debet eſſe integra ſimplex ⁊ ope roſ. Cap.; 2“ 147. ESCFeria tertia poſt dñicaz reſurrectionis. Se iocũda pace. Sermo ꝗnquageſimus ſecundas. 145⸗ De mltiplici pace.ſ.ſimulata: inquinata: oꝛdinata:que adhuc multiplex diſtingui tur. LCap. bñ6. 145. Qðõ pax commendatur ex eo ꝙ grata eſt deo ⁊ xpᷣs filius eius illã dilexit:que etiã a ſanctis pꝛedica. Cap.rmJ,., 149. Qõ ex pace ꝓueniunt oĩa bona tꝑalia:coꝛ poꝛalia ſpualia. Cap̃⸗3 . io⸗ SESermo de ſacto bonauentura. ist Qõ memoꝛia ſci bonauenture erit eterna ꝓpter ſanctitatẽ vite illius.Capᷣ.pᷣn.iſi⸗ Mz memoꝛia ſcĩ bonauenture erit eterna ꝓpter eius doctrinã deuotiſſimã ⁊ copio⸗ ſã atq; aiabus vtilẽꝗ. Cap.ꝛ u. i 2. Qõð memoꝛia ſci bonauenture erit eterna ꝓpter ſplendoꝛẽ miraculoꝝ ⁊ canoniʒzatio nis 2 glie beate. Cap̃ᷣ. 5½ o 152⸗ SCBe ſancto bernardino predicatoꝛũ ñi ſimus in oꝛdine. vpoſt dnicam reſurrectie tis pꝛincipe. Sermo quinquageſimus quarus. 154. MQõ cõmendatur pꝛedicatio ſancti bernar dini ꝓpter humilitatem charitatẽè et patiẽ De ſufficientia ⁊ pꝛudentia atqʒ ſtupenda efficatia pꝛedicationis ſancti bernardini. Cap. zin. .i56. Quali deus honoꝛauit ſanctum bernardi num in miraculis in canoniʒ atione ⁊ ĩ glo ria beata. Cap.zJ . 157. ¶ In feſto annũciatiõis vᷣgis glioſe. Ser mo gꝗnquageſimus ꝗntus. .1i58. Quare ad virginẽ miſius eſt angelus ⁊ q tpe et ad quẽ locũ.Et in quo actu erat tũc beatiſſima virgo:ſcilicet actionis vel cõtẽ Qualiter angelus apparuit virgini in aſ/ ſumpto coꝛpoꝛe in ſoꝛma humana ⁊ etate inuenili ⁊ veſte clara ⁊ locutus eſt voce ſen QDõᷓ in angelica ſalutatione expꝛimuntur dei maieſtas ⁊ ſublimitas vnionis ac vtili fas icarnationis. Et quatruplex excellẽtia virgis bñ dicte. Cap.ʒN. iéi. Sermo quinquageſimus ſextus de an gelis quoꝝ ſolemnitas in eccleſia celebꝛa „ tur ꝓpter miraculũ qd apparuit in monte Sargano. „ i5. Qualr angelus ab hoie cogſci pot:⁊ quõ ſpuũs eſt icoꝛpoꝛeus: qui tñ põt in aſſũpto coꝛpoꝛe apparere. Cap. p. 163. Qũõ deus pꝛoduxit angelos ex tꝑe in celo empireo. Cap. 2. 1165. Qualt angeli ad nos mittũtur qui hoĩes cuſtodiũt neqʒ dolẽt de malis eoꝛuʒ quos cuſtodiũt. Cap̃.zn. 1i66. ¶ Sermo de beatitudine ſcõꝝ in quo ↄfu tatur fatuitas hoium mundanoꝝ qui non geduũt aliquid de vita futura: Quinqgeñ mus ſeptimus. Qð beatitudo eſt bonũ qdð cũcti deſtäera⸗ Qõ btitudo ↄſiſtit in aia in itellectu videli cet ⁊ in voluntate. Cap. ꝛm. 169. Qõ btitudo nõ poteſt eſſe in bonis pñtis Sermo quinquageſimus octauus: de aie rationalis admirandis pꝛerogatiuis ⸗ Ecellenti quas vnuſquiſq;. eognoſcere debet. J .i⁊i. Quid ſit anima que non eſt coꝛpus nec ex ſemine cauſata: et que vna ſola eſt in ho⸗ mine. Laß. mum. 11. De,/ꝓductione aie rationalis que non ab angelis ſed a deo ꝓducta eſt de nihilo con ueniẽter vnita coꝛpoꝛi oꝛganico ⁊ de nouo creata ⁊ infun[. Caßp̃.ſcöm. .1i74. De aia ſeparata que imoꝛtalis eſt a perpe tua:⁊ de locis ad que aie trãſſerunt᷑ poſtqᷓ;ᷓ exeũt de coꝛpoꝛibus. Capᷣ.tertiũ. i?6. SSermo quinquageſimus nonꝰ de ſpᷣn ſancto qui miſſus eſt aplis in ſigno viſibi li igneax lingugrum. i82. Qð vi nature ſps ſcũs nõ ẽ cognoſcibilis ſed tm per reuelationem: ⁊ quali ſpiritus ſanctus eſt deꝰ ꝓcedẽs a pꝛe ⁊ ſilio ipis co⸗ cqualis. Ca. B 2 .12. Quid ſit miſſio ĩ dininis:⁊ qualr ſpiritus ſanctus mittit᷑ inuiſibilr ⁊ viſibilr:⁊ de con gruitate tpis quo ſpũs datus fuit aplis ĩ ſigno viſibili. Cap̃.ꝛm. 18 4. Qõ apſi faciente ſpᷣu ſcõ loquebant᷑ varijs linguis:⁊ acceperũt ſeiaʒ diuinaꝝ rex atqʒ foꝛtes facti fuerũt vt nõ timerẽt cruciatus neqʒ moꝛt. Caß. tertiũ. 185. Regiſtrum. abedefghiklmnopqr. 8 tvXVZ 27. Omnes quaterniones. ——DND—f —2ð e 3. ad, Pcdcideſce, 4 66. nitcleenn nicel — kendonis iins izo⸗ n Manns: de 16 ehglnis iſch oſeee . eſtcoptsnre mbucktinb/ . 1 lis que non d ſtoenihilo en mmico tde nono n 174. alst: imt zalß emiü⸗. einb⸗ 8 non de ſn inſigno üͤbi ir 1gpulr hhinn⸗ ie iloſisco/ i1. 1qualt inims niñbantdecon zus fuit gpls ogehant M ginimn ſeralch marit dats müi. 6). . n10 gunin⸗ go miſe eribunt lio iuſto ſhine ecomen Lcircüne iſiſcs4 Puollum boidolo goi cupit ſead e nus dobi lici ba/ arſededs .. Regn cles ſeil qiminoſi iridu: g ffes mi/ fli ſunt is:ſed / atino dh Nuolie crde orpia/ wctlo: lyau⸗ Ang. ncnd dittn ichꝛiſtü tudaut ſpuͦa/ ad hoc claſtice na effü pudce/ domo iuatur. pudan löe pet iſſ n de inn/ rin g omum * diſcipli velut e perẽni ſonte ſũpto vocabu lo appellati ſũt xpiani.¶ Idẽ ponit᷑ in acti bus aploꝝ.c.xi.¶ Si igitur xpiani nuncug pari gliamur.Cur non erubeſcimus oi dei timoꝛe poſtpoſito ĩ tot ſacinoꝛa ruere:Lur non cõcoꝛdãt facta cum nomie:debet enizʒ nomẽ eſſe ↄſequens rei vt ſeribit᷑.2i.di.cꝰ Cleros.⁊ de pꝛebendis ⁊ dignitatibus.c. Cũ ſerui.ſEt inſtituta de donationibus &. Eſt. ¶ Heu heu ipletũ ↄſpicimus dictũ pau li ad titũ.2.c.Conſitent᷑.ſ.xpᷣiani ſe noſce de um facus aũt negant. Audite auribꝰcoꝛ/ dis vocẽ dñi nr̃i ieſu xpᷣi dicẽtis M ai. 7. co. Nõ oĩs qui mihi dicit dñe dñe intrabit in regnũ celoꝝ.Sed qui fecerit volũtateʒ patris mei qui in cels eſt ipᷣe intrabit in re Gnũ celoꝝ.Quis eſt hic ⁊ laudabimus eũ ſ vt videmus pauciſſimi reperiuntur in libet ſtatu in ibet gradu in quis exerci cio in q̃libet etate vel ſexu qui recte vinãt: qui virtutes amplectant᷑ deteſtenturqʒ vi cia.ſ¶ Rara inquit Hieroꝰ aduerſus vigi lantiũ vᷣtus eſt nec a plĩibus appetit. ¶ Et OQOuidiꝰliꝰ.2.de põto. Nec facile młtis iue nies milibꝰvnũ virtutẽ pꝛecij qui putet eſ ſe ſui.ſ Quotqt igit abſqʒ pnia poſt com/ miſſa peccata moꝛiunt᷑ danatoꝝ conſoꝛtio deputari certiſſimum eſt. ¶Kertio cõſtare parq piures hoies dänabimtur g lalna untur rõne vanitatis. Suũt inter xpianos qᷓᷓ plurimi qui vità pudicã retã ſanctãqʒ bptendentes deſiciũt a debito fine.ſ.ipo deo ad quem ſunt oĩa oꝑpa bona dirigẽda.l ij ſũt qui vẽto vaneglie tumeſacti oia opera ſua faciũt vt videant᷑ ab hoibus:de ꝗbus iã diximus in ſᷣmone de vanaglia in q̃dra eſimali de penitentnia. EF Qõ danatio repꝛoboꝝ nõ repugnat bo nitati nec chanitati neqʒ volũtati ſũmi dei Sicut quidã falſo Sai ſunt perſuadere. R aß. 2m. Ccũdũ myſteriu declarãdum de nu mero dãnatoꝝ dĩ ↄtrarietatis.Sũt eni nõnulli qui ↄtariũ vitatis iam dicte ipꝛobe tenẽt. Aſſerũtqʒ cũ oꝛigene ꝙ nõ ſolũ nõ dãnabunt᷑ multi imo ꝙ nullus erit ꝑpetuo danandus.Et ad hoc inducũt Cpᷣ di beuitatis. Cꝛn charitatis. 3³ voluntatis⸗ C Pꝛima rõ iſtoꝝ dicit᷑ bonitatis. Argu· unt ꝗppe ſic. Mihil eſt aut tenẽdũ vel aſſe rendu qd repugnet diuie bonitati ex eo ꝙ deus bonus eſt. Et vt ait Dionpſiꝰin liꝰ de diuinis noibus.A ſũmo bono nõ egredit᷑ niſi bonũ ſ Et Hieroꝰad pauliᷣ. Gonus eſt deus ⁊ oĩia qcunqʒ facit bona ſint neceſ ſe eſt. Sed dãnatio tot milia miliũ hoium repugnat diuine bonitati:qm̃ pena dãna tionis mala eſt ⁊ peſſima.Ergo deꝰnulluʒ dãnabit ſed oibus tribuet eternã ſaluteʒ. THoc eſt qð ſeribit Lactantiꝰ liꝰde ira dei in pᷣnciꝰ.Aiaduerti inꝗt ſepe donate id exi ſuimare plurimos qdð nõnulli philoſopho rũ putauerũt nõ iraſci deũ qꝛ bñfica ſit tm̃ modo natura diuina nec nocere cuiq́;ᷓ pꝛe ſtantiſſime atqʒ; optime ↄgruat poteſtati. TInſup arguunt pᷣdicti. Qꝛ iniquũ videt᷑ vt iequalia equalibꝰdent᷑. Oẽs aũt hoies eqles ſũt ⁊ m nãm ⁊ ſᷣim peccatũ oꝛigina le.Igit᷑ honitas dei nõ debuit alios pꝛede ſtinare alios repꝛobare. ¶ Ad hec r’det Tho.pᷣꝰpar.q.23.artiꝰ.S.in rñſione Ad ʒ Nõð ex ipſa bonitate diuina rõ ſumi poteſt pᷣdeſtinatiõis aliquoꝝ ⁊ repꝛobatiõis alio rũ. Sic eni deꝰdr oia ꝓpter ſuã bonitatẽ fe ciſſe vt in rebꝰdiuina bonitas repñtet᷑. Ne ceſſe eſt at ꝙ diuina bonitas que in ſe eſt vna ⁊ ſimplex multiſoꝛmiter repñtet᷑ in re bus ꝓpter h̊ ꝙ res creata ad ſimplicitatẽ diuinã attingere nõ põt.Et ide eſt ꝙ ad cõ pletionẽ vniuerſi requirit᷑ diuerſitas rerũ. Quaꝝ qͥdã altũ. Quedã iſimũ locũ tenẽt in vniuerſo.Et vt multiſpꝛmitas graduuz coõſeruet᷑ in rebus deus ꝑmittit aliq̃ mala fieri ne multa bona ipediant᷑. Si ergo cõſi deremus totũ hoium genus ſicut totã reꝝ vniuerſitatẽ:voluit ergo deꝰ in hoĩbꝰ q;tũ ad aliqͥs qͥs pdeſtinat ſuã bonitatẽ repſen tare ꝑ modũ miſ̃icoꝛdie parcẽdo.Et q;tuʒ ad aliqs qs repꝛobat ꝑ modũ iuſticie niendo.dãnare itaqʒ; repꝛobos facit ad bo nitatẽ dei q̃ danatio cũ ſit malũ pene ẽ ma lũ ſᷣm qd ⁊ bonũ ſimplłr.vt idẽ TCho ait pᷣᷣ 2c. q. 79. ſ¶ Et. ꝛꝛ.q.iꝰ.Deꝰ emſi iuſte danat ⁊ punit repꝛobos ꝗ ſua volũtate deliquũt qꝛ vt dicit Augꝰ.ꝛʒ.q.A.c.Nabuchodono a 3 VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset Copyright 4/71999 VxXyVMaster GmbH WwW.yXVMaster. com