Gb218a_qt
author: Caracciolo, Roberto

N125 11964284 021

„*

nuuukhunntunanIo.n. . „ .

ngen

In nomine domini ieſu chꝛiſti. Incipit
q̃drageſimalę de peccatis ſʒ ffem Robes
u car de ligo: oꝛdinis minoꝝn epm/
liciẽſem, Et pꝛimo dñica ſeptuageſime: de
numero damnatoꝑ,ppter eoꝛum peccata.

Sermo pꝛimus.

AAlti enizʒ
ſt vocati:pauci Yo ele
cti. Scribuntur ̊ vba
mathᷣi. 20. c. 2 i euang.

phtis dficgl e. ¶ Oñdit
nob aptiſſme grauita
. (tẽ peti młtitudo maxi
ma danatox. Ha demoĩboobmiſſis ꝗ ob
ſuꝑbiã ſuã e celo eiecti ad tartara taãdẽ de
trudent et᷑nis ſupplicijs cruciãdi:tot ac tã
ti ex hoibꝰpibũt: vt vix mens puſilloꝝ id
credere velit. Arbitrant ſiqdẽ pleriqʒ tan
tã eſſe tãqʒ imenſã pietatẽ ſũmi dei: ꝙ ne
minẽt pire ſinet:ſʒ oẽs ad celeſte regnũ de
ducet.Hos tñ a ſua falſa opiniõe retrahe
re debẽt ifallibilia vᷣba ſaluatoꝛis nr̃i ieſu
xp̃ᷣi:qui ⁊ ſi in pleriſqʒ euãgelioꝝ locis du
re cõminet᷑ obſtinatis ⁊ icoꝛigibilibꝰ pec
catoꝛibus: aſſeratqʒ firmiſſime repꝛobos
et᷑nalr puniẽdos:tñ in lectione euãgelica

hodierna id pleniſſime reſersuit. Refert

ꝗppe paucos futuros electos.Heu qᷓ; foꝛ
midabilis iſta ſnia oꝛe xp̃i filij dei pꝛeconi
Jata. Neq; eni alia cauſa dari põt cur in/
ſticia dei in ĩpꝛobos ita deſeuiet:niſi igẽmi
nia pctõꝝ ſuoꝝ:que nec per pniam volũt
delere. Qua de re cũ de pctõꝝ deteſtatione
in h̊ ope tractaturi ſimus:de danatoꝝ nu
mero aliq̊ pᷣmittemꝰ:vt ſic vnuſqſqʒ perci
ere Valeat pcti nocumẽtũ danũ irrepara/
bilẽqʒ iacturã:ꝓponemꝰaũt in hoc ſmo/
ne tria myſteria declarãda.
hm dicitur vitans.
Cmcontrarietatis. „
ʒ nclaritatis. M
M multoplures ex hoĩbꝰerũt daͤnãdi
qᷓ;ᷓ ſaluãdi pꝛopter illoꝛum peccata:⸗ qua
liter numerus electoꝛum erit grandis ab
ſolute: Sens * paruus reſpectiue,
(Capiim Pimu.

mero danatop dicit vitatis. In
qꝗ vere aſſerimꝰꝙ ex hoibꝰ mul/
toplures dãnabunt᷑ qᷓ; ſaluabun
tur. Hoc retulit ipſe deus pꝛo hoibus ĩcar
natus Mathei. 7.c. Intrate inquit per an
guſtã poꝛtam qꝛ lata poꝛta a ſpacioſa via
que ducit ad ꝑditionẽ᷑:⁊ multi ſũt qui itrãt
p eã.ſEt in euang hodierno. Et iterum
Mathei.22. c.igeminauit tandẽ ſmniam. ſ⸗
qꝛ pauci ſunt electi.ſ Sed mirãtur qdã de
hijs que dicimus:ꝓpterea qꝛ myſtice ⁊ in
figura multitudo ſaluãdoꝝ abꝛahe pꝛiare
che pmiſſa fuit ⁊ poſtẽſa. Uñ geneſis.I3.
c.ſcribit᷑.Qõ dixit dñs ad abꝛahã poſtqͥ

diniſus eſt loth ab eo. Leua oculos tuos

⁊ vide a loco in qͥ nunc es ad aqlonẽ ⁊ ad
meridiẽ: ad oꝛientẽ ⁊ ad occidentẽ. O Eem
terrã quã cõſpicis dabo tibi 2 ſemini tuo
vſqʒ in ſẽpiternũ:faciãq; ſemè tuum ſicut
puluerẽ terre. Siꝗ põt hoium numerare
puluerẽ:ſemẽ qͥ qʒ tuũ numerare poterit.
¶Et geneſis. s.c. Dixit deus ad abꝛahã.
Suſpice celũ ⁊ numera ſtellas ſi potes:ſic
erit ſemẽ tuũ. Et geneſis.22. c. Nocanit
angelus dñi abꝛahã de celo dicẽs:per me
meripᷣm iuraui dicit dñs. Qꝛ feciſti rẽ hãc
⁊ nõ pepciſti filio tuo vnigenito ꝓpter me
Bñ dicã nebi ⁊ multiplicabo ſemen tuũ ſi

cut ſtellas celi ⁊ velut arenã que eſt in lit /

toꝛe maris.In ꝗbus ꝓmiſſionibꝰdicebat᷑
abꝛahe multiplicatio ſaluãdo

xpᷣm de eiꝰgenẽ deſcẽſmũ. Uñ apoſtolus

ad galathas.8.c.ait.Abꝛahe dicte ſũt pꝛo

miſſiones ⁊ ſemini eius. Non dicit 2 ſe/

minibus q̃ſi in multis:Sed quaſi in vno
⁊ ſemini tuo: qui eſt chꝛiſtus. Erit ergo
numerus electoꝝ grdudis pᷣm pdicta. Joã
nis iſup apocalypſis..c.id cõfirmat.Nã
poſtqᷓ; deſcripſit numeꝝ ſignatoꝛũ ſᷣm ſpi
rituale ſigni
Poſt h vidi turbã magnà quã dinume/⸗
rare nemo poterat ex oĩbus gétibꝰtribu⸗
bus ⁊ linguis:Quare videt᷑ eſſe queda re
pugnatia iter vᷣba xpᷣi ⁊ ioânis:cũ xpᷣs aſ.
ſerat paucos foꝛe ſaluãdos:⁊ Danes refe/

rat ſe vidiſſe turbà inumerabilem.nις

aũt recte itelligit: null iter xppᷣm? ioannẽ

ac eccliam veteris teſtamẽti figura iuenit

5 à

Rimũ myſteriũ declartdũ de nui

iéda per

catũ duodeci tribuũ addidit

Any

Ele⸗ Knabit

4

. —

ↄtradietionẽ. Nã electoꝝ numerus i ſe cõ

ſideratus ⁊ abſolute copioſiſſimus erit.i

7 —
ho⸗ne⸗
„

erä
ſeluotute

11Oα

cõparatione vo ad igſos dänatos a reſpe
ctiue ſatis exiguus.Hoc aũt ſatis cõſtare
põt ꝙ plures hoiĩes erũt danati ; ſalua⸗
ti Mipe ratione.
p rõne iſidelitatis.
Cꝛorõne vicioſitatis.
300 rõne vanitatis.
CPꝛimo rõne iſidelitatis:nullus ꝗdẽ in

fidelis in ſua iſidelitate decedẽs põt ad vi

tã puenire btãm: neqʒ vera eſt imo falſa ⁊
repꝛobatiſſima illoꝝ opinio: ꝗ dicũt vnũ
quẽq; in ſua ſecta ⁊ erronea religiõe ſalua
ri.Inqt eni apoſtolus ad hebꝛeos.xi.c. Si
ne nide ipoſſibile ẽ placere deo.ꝗ Et idẽ ad

epheſios..c.vnus deus vna ſides.ꝗ Eti

c.p̊ de ſũma tri.⁊ fide catho.dẽ vna ẽ ſide
liu vniuerſalis eccłia:ex quã nullus oĩino
ſaluat. Idẽ ↄfirmat᷑ in glo.in.c.pᷣ ex de
hereticis. ¶ Et. xxiiij. di.c. Qñ eps.ſ CEt.xx
niij.q.i.c. Aꝑte. ¶ Et i.c. Qz ex ſola. xxiiij.
q.i.vbi habet᷑.Qõð in ſigurã ꝙ nullus ex
eccliam ſaluat᷑:oẽs qui repti ſũt ex archã
noe ꝑierũt i diluuio.ſ¶ Sed ipᷣe ieſus vitas
⁊ vita Marci vltimo.c.dixit.Qui credide
rit ⁊ haptiz atus fuerit:ſaluꝰ erit.Qui vᷣo
nõ crediderit cõdemnabit᷑.Quis enume
ret iſideliũ tot varietates tantãe; multitu
dinẽ idolatraꝝ:videlz colentiũ ethera:co/⸗
lentiũ elemẽta:colentiũ hoies:colentium
ſtatuas: colẽtiũ beſtias ⁊ hpẽtes.Judeoꝝ
xpᷣm eis ꝓmiſſũ ⁊ ad eos venientẽ pꝑſeqn
tium vſqʒ in diẽ hodiernũ.Saracenoꝛũ ⁊
aliaꝝ gentiũ ac pploꝝ ſequẽtiũ ſpurcitiã
Mahumethi hereticoꝝ qui cõtra fidẽ tot
ꝑnicioſos excogitarũt erroꝛes:hij oẽs ꝗqt

gquot fuerũt a pᷣncipio mũdi vſqʒ nũc ⁊ qͥt

32

ſequẽtur cõdemnabunt a iuſto deo: vt in
eternũ hitent in iferno.¶2⁹ cõſtare poteſt.
MQõ plures hoies danabunt᷑ q́; ſaluabun
tur rone vicioſitatis. Xiani vtiqʒ oẽs vi
cijs atqʒ pctis dediti i peccato moꝛtali ſu
am vitã ſiniẽtes:Qnoꝝ gràdis eſt nume
rus ſalnari minime poterũt. Hoc xpᷣs ex⸗/
pꝛeſſit duʒ oixit Mathei. 3. c. Sile eſt re
gnũ celoꝝ ſagene miſſe in mare ⁊ ex oi ge
nere piſciũ cõgreganti. Quã cũ ipleta eẽt
cducẽtes ⁊ ſecus lutus ſedẽtes elegerunt

ꝗ pcepto baptiſmate recte

bonos in vaſa ſua:malos aũt ſoꝛas miſe

bũt. Sic erit in ↄſumatione ſeculi:exibunt
angeli ⁊ ſeparabũt malos de medio iuſto

rũ:⁊ mittent eos in caminũ ignis. Hinc

Hieroꝰ in epłla ad filiKãͤ maunicij de cõmen
datione virgitatis ingt. Nemo te circũue
niat. Nemo ſᷣmone ſeducat:nõ niſi ſcõs ⁊
ſimplices celeſtis aula ſuſcipiet. Nullum
apud deũ habet malicia locũ.Ab oi dolo
2 neꝗtia mundũ eſſe neceſſe eſt qui cupit
regnare cũ xpᷣo.ſEt Augꝰli.de ſide ad pe
trũ ait firmiſſime tene ⁊ nullatenus dubi
tes nõ oẽs qui itra eccliam catholicã ba/⸗
ptiz ant᷑ accepturos ee viti eternã:ſed eos
e viuũt. Regnũ

eni celoꝝ ſicut heretici iudei iſideles ⁊ ſciſ

matici nõ hẽbũt:ita ⁊ catholici criminoſi
poſſidere nõ poterũt. ¶ Hec ẽ mirãdũ: ꝙ-
xpᷣiani mali dãnabunt᷑.qm̃ vt dicit Ambᷣ.
xxij.q.v.c.Cauete fr̃es. Cauete fr̃es mẽ/⸗
daciũ: qꝛ oẽs qui amãt mẽdaciũ filij ſunt
dia boli. Non ſolum aũt in verbis:ſed ſi⸗/
mulatis opibꝰmendaciũ ↄſiſtit. Mtdaci
um nãq;ʒ eſt xpᷣianũ ſe dicere:⁊ oꝑa xpᷣi nõ
facere.ſ Dicite mihi o xpᷣiani.Quid ſonat
hoc dignũ nomẽ:ꝗd ve ſigniſicat. Audite
obſecro ⁊ itelligite.ci. nz veniſſet ex de
ſacra vnctione vbi ſic habet᷑. A xpᷣo xpᷣia⸗
ni dicunt᷑:tanqᷓ;ᷓ vncti deriuent᷑ ab vncto:
vt oẽs curras in odoꝛẽ vnguẽtoꝝ illiꝰcuiꝰ
nomẽ oleũ eſt effuſũ. Adidẽ inꝗt Aug.
li.A.de doctrina xpᷣiana.Ex ſact̃o vnctio⸗
nis xpᷣianoꝝ oium vocabulũ deſcẽdit ⁊ no
mẽ. 25 nomẽ ille fruſtra ſoꝛtit qui chꝛiſtũ
minime imitat᷑. Sʒq vñ nomen iſtud aut
qñ ſũpſit initiũ.Cur cõi nobilitatis ſpũa⸗
ls vocabulo vxpᷣiani noiamur: ¶ Et ad hoc
ita rñdet Euſebius li.2. hiſtoꝛie eccliaſtice
Cũ paſſim per gentiliũ ppłos diuina effũ
deretur dignatio:pᷣmũ Coꝛneliꝰapud ce⸗
ſareã paleſtine vꝛbẽ maximã cũ oĩ domo
ſua:ad fidẽ xpᷣi petro miſtrante ꝓducitur.
Jãinde qᷓ;ᷓplurupi ⁊ alij ex gẽtibꝰ apud an
tiochiã ad ſidẽ venerũt eoꝝ pᷣdicatiõe per
tracti. Per qͥs ⁊ antiochie floꝛentiſſama

ↄgregatur ecclia. In qua etiã erãt ꝓpheti

ci oꝛdis viri q;plurimi cũ ꝗbus ⁊ barna/
bas ⁊ paulus.Quibꝰoibus priter in gr̃a
dei 2⁊ vnanimitate degẽtibꝰ. Ibi pᷣmum

iſe
vnt
ſto
ine

84

es

1

—– —

— — —

— — — — —

.*
„

diſcipli velut e perẽni ſonte ſũpto vocabu
lo appellati ſũt xpiani. ¶ Idẽ ponit᷑ in acti
bus aploꝝ.c.xi.i¶ Si igitur xpiani nuncug
pari gliamur.Cur non erubeſcimus oi dei

timoꝛe poſtpoñito ĩ tot ſacinoꝛa ruere:Cur

non cõcoꝛdãt facta cum nomie:debet eniʒ
nomẽ eſſe ↄſequens rei vt ſcribit.2i.di.cꝰ
Cleros.⁊ de pꝛebendis ⁊ dignitatibus.c.
Cũ ſerui.ſ Et inſtituta de donationibus &.

Eſt.¶ Heu heu ipletũ ↄſpicimus dictũ pau

li ad titũ.2.c.Conſient᷑.ſ.xpᷣiani ſe noſce de

um facuis aũt negant. Audite auribꝰcoꝛ⸗/

dis vocẽ dñi nĩi ieſu xpᷣi dicẽtis M azhi. 7.
co. Nõ ois qui mihi dicit dñe dñe intrabit
in regnũ celoꝝ. Sed qui fecerit volũtateʒ
patris mei qui in celis eſt ipᷣe intrabit in re
gnũ celoꝝ.Quis eſt hic ⁊ laudabimus eũ
ſ vt videmus pauciſſimi reperiuntur in
Juder ſtatu in lubet gradu in quis exerci
cio in q̃libet etate vel ſexu qui recte vinãt:
qui virtutes amplectant᷑ deteſtenturqʒ vi
cia.¶¶ Rara inquit Mieroꝰ aduerſus vigi
lantiũ vᷣtus eſt nec a plibus appetit᷑. ¶ Et

OQOuidiꝰliꝰ.2.de põto. Nec facile mitis iue

nies milibꝰvnũ virtutẽ pꝛecij qui putet eſ
ſe ſui.ſ Quotqt igit᷑ abiqʒ pnia poſt com/
miſſa peccata moꝛiunt᷑ danatoꝝ conſoꝛtio

deputari certiſſimum eſt. ¶ CTertio cõſtare

porc plures hoies daͤnabuntur q; ſalua

untur rone vanitatis. Süt inter xpianos
qᷓ;ᷓ plurimi qui vità pudicã rætã ſanctãqʒ
bptendentes deſiciũt a debito ſine.ſ.ipo deo
ad quem ſunt oĩa oꝑa bona dirigẽda.ij
ſũt qui vẽto vaneglie tumefacti oia opera
ſua faciũt vt videant᷑ ab hoibus:de ꝗbus
lã diximus in ſᷣmone de vanaglia in q̃dra
eſimali de peniteniia.
Q5 danatio repꝛoboꝝ nõ repugnat bo

—

nitati nec chanitati neqʒ volũtati ſũmi dei

Sicut quidã falſo conati ſunt perſuadere.
Caß. 2m.
Ccũdũ m

eriu declarãdum de nu
mero dãnatoꝝ dĩ ↄtrarietatis.Sũt

“ enĩ nõnulli qui ↄtsariũ vᷣitatis iam

dicte ipꝛobe tenẽt. Aſſerũtqʒ cũ oꝛigene ꝙ

nõ ſolũ nõ dãnabunt᷑ multi imo ꝙ nullus

erit pꝑpetuo dãnandus.Et ad hoc inducũt
tres rationes.
Cp dĩ bevitatis.

z3 voluntatis⸗

CPꝛima rõ iſtoꝝ dicit᷑ bonitatis.Argu⸗
unt ꝗppe ſic. Hihil eſt aut tenẽdũ vel aſſe

renduũ qð repugnet diuie bonitati ex eo ꝙ

deus bonus eſt. Et vt ait Dionpſiꝰ in liꝰ de

diuinis noibus.A ſũmo bono nõ egredit᷑

niñi bonũſ Et Hieroꝰad pauli. Bonus
eſt deus ⁊ oĩia q̃cunqʒ facit bona ſint necef

ſe eſt. Sed dãnatio tot milia miliũ hoium
repugnat diuine bonitati:qm̃ pena dãna
tionis mala eſt ⁊ peſſima.Ergo deꝰnulluʒz
dãnabit ſed oibus tribuet eternã ſalutez.
MHoc eſt qð ſeribit Lactantiꝰ liꝰde ira dei
in ᷣnciꝰ.Aiaduerti inqt ſepe donate id exi
ſumare plurimos qð nõnulli philoſopho

rũ putauerũt nõ iraſci deũ qꝛ bñfica ſit tnũ

mocdo natura diuina nec nocere cuiq́;ᷓ pꝛe

ſtantiſſime atq; optime Suat poteſtati.
Inſuꝑ arguunt pᷣdicti. Oꝛ iniquũ videt᷑
vt iequalia equalibꝰdent᷑. Oẽs aũt hoĩes
eqles ſũt ⁊ ̃m nãm ⁊ ſᷣm peccatũ oꝛigina
le.Igit᷑ honitas dei nõ debuit alios pꝛede
ſtinare ⁊ alios repꝛobare.¶ Ad hec rñdet

Tho.pᷣpar.q.23. artiꝰ.S. in rñſione Ad ʒ

NQ ex ipſa bonitate diuina rõ ſumi poteſt
pᷣdeſtinatiõis aliquoꝝ ⁊ repꝛobatiõis alio

rũ.Sic eni deꝰdẽ oĩa ꝓpter ſuã bonitatẽ fe

ciſſe vt in rebꝰdiuina bonitas repñtet᷑.Ne
ceſſe eſt at ꝙ diuina bonitas que in ſe eſt
vna ⁊ ſimplex multiſoꝛmiter repñtet᷑ in re

bus ꝓpter h ꝙ res creata ad ſunplicitatẽ

diuinã attingere nõ põt.Et ide eſt ꝙ ad cõ
pletionẽ vniuerſi requirit᷑ diuerſitas rerũ.
Quaꝑ q̃dã altũ. Quedã ĩiſimũ locũ tenẽt
in vniuerſo.Et vt multiſoꝛmitas graduuzʒz

coõſeruet᷑ in rebus deus ꝑmittit aliq̃ mala

fieri ne multa bona ipediant᷑.Si ergo cõſi
deremus totũ hoium genus ſicut totã reꝝ

vniuerſitatẽ: voluit ergo deꝰ in hoĩbꝰ q;tũᷣ

ad aliqͥs qͥs pᷣdeſtinat ſuã bonitatẽ repſen
tare ꝑ modũ miſicoꝛdie parcẽdo.Et q;tuʒ
ad aliqs qs repꝛobat ꝑ modũ iuſticie ⸗
niendo.dãnare itaq; repꝛobos facit ad bo
nitatẽ dei q̃ dãnatio cũ ſit malũ peneẽ ma

lũ ſm ꝗd ⁊ bonũ ſimplłr.vt idẽ Tho ait pᷣᷣ

2c. q. 79. ¶ Et. ꝛꝛ. q. iꝰ. Deꝰ eſti iuſte daãnat
⁊ punit repꝛobos ꝗ ſua volũtate deliquũt
qꝛ vt dicit Augꝰ.ꝛʒ.q.4.c. Nabuchodono

R 3

ſoꝛ. Vaſis ire nunqͥʒ deus redderet interi/
tuz ſi nõ ſpõtaneũ inueniret᷑ hõ hĩe petm̃
¶ Et ſi diceret᷑ cur deꝰ voluntatẽ illa hoĩ de
dit quã pᷣuidebat deficere.ſ¶ Rñdet Augꝰ
liꝰ.xi.de ciui.dei.c.i⁊.dicẽs.Deꝰ ſicut na⸗
turar bonaꝝ optimꝰ creatoꝛ eſtua malaꝝ
voluntatũ iuſtiſſimꝰ oꝛdinatoꝛ: vt cũ male
ille vtunt᷑ naturis bonis:ipᷣe etiaʒ bñ vtat
volũtaubꝰ malis.Et rurſus ſi ali intro/⸗
garet.Quare deꝰ qbuſda copioſioꝛa dona
gre ↄceſſit qᷓ; alis. Rñdet Augꝰ ſup Joã
nẽ dicẽs.Si q̃ris quare hũc trahat illu nõ
trahat noli diiudicare ſi nõ vis errare.bhec
ille.¶ Hec ꝓpterea iniuſte agit deus:qꝛ in
bujs q̃ ex gra dãtur põt aliꝗs ꝓ libito ſuo

dare cui vult plus vel minꝰ dũmodo nulli

ſubtrahat debitũ. ¶Et h eſt qʒ dixit pꝛfa/
milias Moathᷣi.io.c.Tolle qð ruũ eſt ⁊ va
de. An nõ licet mihi qð volo facẽ. ¶ Pꝛo
bieren ingt ARugꝰ?ↄtra pelagiũ. Inſcruta/
ilia ⁊ incõpꝛehennibilia nolo vt introges
qꝛ qò lego credo ⁊ veneroꝛ Hõ aũt diſeu⸗
tio.Quis ẽ aũt hõ grlideat deo. NHungd
dicit figmentũ ei ꝗ ſe ſinxit. Quare me ſic
ſeciſti habet eni poteſtatem figulus luti ex
eadẽ maſſa aliud ꝗqdẽ vas ſacere in hono/
rẽ aliud in ↄtumeliã.ſ Et Gꝛegoꝛiꝰ.⁊.liꝰ
moꝛaliũ.c.ia.ait. Mltos videmus qtidie
qui iuſticie luce reſplendẽt ⁊ tñ ad finẽ ſuũ
negtie obſcuritate tenebꝛdtur. Et multos
cernimꝰpctõꝛũ tenebꝛis obuolutos.æt tñ
iuxta vite ſue terminũ repẽte reddi iuſticie
ſue liberos. Multos eni nouimus ſemel

inuẽtã viã iuiticie illibate vſq; ad obitũ te

nuiſſe.Et pleroſqʒ ↄſpeximus vſqʒ ad obi

tũ cepta ſemel crimia ſine ceſſatione cumu

laſſe.Quis ergo int᷑ iſta occultoꝝ iudicioꝝ
nubila mẽtis ſue radiũ mittat vt aliq̃ ↄſi/
deratione diſcernat:vł ꝗs pduret in malo
vel gs pſeueret in bono: vel ꝗs ab iſimis
ↄuertatur ad ſũma:vel ꝗs reuertat᷑ a ſum
mis ad iſima latent hec ſenſus hoium nec
Qcqͥʒ de cuiuſlibet fine coſcitur:qꝛ diuino
ru iudicioꝝ abyſſus humane mẽtis oculo

nullatenꝰpenetratur. Nidemꝰ nãqʒ; ꝙ dei

aduerſa gentilitas iuſticie luce perfuſa eſt.
Et iudea duch dilecta pfidie eſt nocte ccca
ta Scimus etiã ꝙ latro de patibulo tran/
ſizt ad regnũ.quda de aplatus glia eſt la⸗

„

pſus in tartau.Et infra video paulũ exilla
pſecutionis ſeuicia ad grf̃am aplatus vo⸗
tuz. Et tamẽ ſic inter iudicia occulta ſoꝛ
midat vt repꝛobari ſe etiã poſtqᷓ; vocatus

eſt timeat.Ait eni caſtigo coꝛpus meum ?-
ſeruituti ſubicio:ne ſoꝛte alijs pᷣdicans ipᷣe

repꝛobus efficiar.¶Scdᷣa ranio iſtoꝛũ qui

Pornn

tenent ꝙ nullus erit ꝓpetuo danandus di

citur charitatis. Miũt eni ꝙ deus ex chari
tate miſit in mundũ filiũ ſuũ vnigenitũ nõ
vt iudicet mundũ ſed vt ſaluetur mundus
per ipᷣm:vt dicit᷑ Joannis.ʒ.c. Fuibaũt ſilij
dei meritũ infinitů ppter pſonalẽ vnioneʒ
de quo ſic ait Bona in ʒ di. ij.q.2. in re
ſpõſione ad ʒ. Meritũ chꝛiſti eſt infinitũ.
Jaärutas aũt illa conſurgit ex vnione illiꝰ
aĩie ad perſonã diuinã:ob q; vnionem nõ
tm homo ſed etiã deus moꝛi dicit᷑. In coꝛ/
poꝛe vo queſtionis ita dicit. ꝛopter hoc
ille homo erat dei filius meritũ illiꝰpen
atur m dignitatẽ illius pſone a qua exit
opus.Et/ꝓpterea meritũ paſſionis ſue in
infinitũ excedit merita paſſionũ noſtrarũ.
Et ob hoc ꝙ; deus erat moꝛs eius penſata
fuit tantũ q; tus erat ille qui moꝛiebatur.
Et ideo qᷓ; tum ad ſufficientiã ſi inf nita mi
lia hoium eſſent reatu oꝛiginalis aſtricta:
potuiſſent per illius paſſionis effectũ eſſe
liberata.Et ideo leo papa in ſmone de na
tiuitate inꝗt.Oñs noſter ieſus xpus moꝛ
tis peccatiq; deſtructoꝛ ſicut nullũ a reatu
liberũ reperit ita liberandis oibus venit.
Ergo oẽs hoies merito xpᷣi ſaluandi erũt.
¶ Rñdet. Bona di io.tertij.Qð merito
xpᷣi liberemur ab oi eulpa ⁊ pena et᷑na ſuf/
ficienter ſed nõ efficienter. Quia decreuit
pijſſimus deus in quolibet ſtatu hoieʒ ſal
uare ipᷣo volẽte.ſ Quare dicit Augꝰ in liꝰ

de libero arbitrio. Qui freit te ſine te: non

ſaluabit te ſine te:ꝗEt ſi argueretur ꝙ idẽ

Augꝰait virtutẽ deus in nobis ſine nobis

operatur. Igitur deus operatur noſtraʒ ſa
lutem abſq; noſtro conſenſu. Neſpõdet

Alexander in 3⁰°ſme ꝙ Aug? nõ ↄtradi/

cit ſibiipſi:qm̃ deus nõ ſaluat te ſine te cõ
ſentiente qui frcit te ſine te efficiente Et ſic
deus opatur virtutẽ in nobis conſentienti
bus ſine nobis efficientibus.Sicut igitur
lumẽ ſolis ſufficienter qᷓ; tum imie eſt diffũ

— r2 — — ——

dit ⁊ communicat oibus:ſi tamẽ aliqui in

M

4
voluit quia ſic placuit. Hic Augꝰlio.8 3.

domo ſe recludãt ⁊ feneſtras vel oſtia claa qſtionũ inqt.Qui qrit quare deus voluit

dant illis ſẽ ſubtrahit.Ita ⁊ meritũ xpᷣi cõ⸗
municabile eſt oibus:ſed nõ oibus cõmu
nicatur:qꝛ nolunt aperire poꝛtas coꝛdiuzʒ
ſuoꝝ qui merito diuina vltiõe feriẽdi erũt.

Tertia ratio eoꝛuʒ qui tenent ꝙ nullus

erit perpetuo dãnandus ſed ꝙ oẽs homi/
nes erunt ſalui dicitur voluntatis. DHaãna
tio inquiunt repꝛoboꝛum eſt ↄtra dei volũ
tatem:rgo nullus damnabitur: ꝓbat᷑ cõöõ
ſequens per illud qð ſcribitur in pſal.⁊ de
con.di.2.c.Omnia.Oia quecunq; voluit
dñs fecit in celo ⁊ in terra in mari ⁊ in oĩibꝰ
abyſſis. Antecedens aũt manifeſtum eſt:
qꝛ Eʒechiel.ið.c.dixit deus.Nolo moꝛtem
peccatoꝛis.ſEt iterũ ibi. Non voluntatis
mee eſt moꝛs impu.ſEt Paulus pᷣme ad
timotheũ.2.c.ait. Nult deus oẽs hoĩes ſal

uos fieri. Et Petrus pᷣ ſua canonica.c.

2. Deus patienter agit ꝓpter nos:nolens
aliquẽ pꝑire. ¶ Sed hijs reſpõdet Hamaꝰ
Qõ deus vult oẽs hoies ſaluos eſſe volũ
tate abſoluta ⁊ antecedente nõ autem vo
luntate cõſequente ⁊ cõditionata ſicut ple
ne poſuimus in quadrageſimali nr̃o de pe

rationalẽ. Quod vtiq; nil aliud eſt:niſi ꝛt

munduʒ ſfacere cauſã qrit voluntatis dei.
Ois aũt cauſa efficiẽs maioꝛ eſt eo qd efſft
cit᷑. Hihil aũt maiꝰẽ volũtate dei:nõ ergo
cauſa qᷓrenda eit. Et idẽ Augꝰↄtra mani
cheos liꝰpᷣ ait. Siqui dixerint ꝗd ideſt cur
placuit deo facere celũ ⁊ terrã. mRñndenduʒ
eſt eis ꝗ voluntatẽ dei deſiderãt noſce cau
ſas ⁊ volũtatẽ dei ſcire q̃rũt ꝙ volũtas dei
oĩum qꝗ ſũt ipſa ſit cauſa.Si eni habet cau
ſã volũtatis eſt aliqd qð añcedat volũtatẽ
dei:qð neſas eſt credere. Qui ergo dicit q̃⸗
re deꝰfecit celũ ⁊ terrã:rñdendũ eſt qꝛ vo/
luit.volũtas enĩ dei cauſa eſt celi ⁊ terre.Et
ideo maioꝛ eſt volũtas dei qᷓ;ᷓ celũ ⁊ terra.
Qui aũt dicit.Quare voluit deꝰfacere ce⸗
lũ ⁊ terrã maiꝰaliꝗd q̃rit qᷓ; ẽ volũtas dei
Nihil aũt maiꝰiueniri põt.ſ Cõpeſcat er⸗

go ſe humana temeritas ⁊ id quod nõ eſt no

qrat ne id qdð eſt nõ inueniat.Hec ille.Jdẽ
in mnia refert Magiſter i pᷣ di. ꝗ. Qð qui
cauſã volũtatis diuine qrit aligd maiꝰ eo
querit cũ nil maius ipᷣa ſit.
Oö ſolus de cogſcit numex electoꝝ et
de aſſumẽdis ad oꝛdies angeloꝝ. Cap. 3m.

nitentia in ſermone de amoꝛe dei ad aiam 1 Ertiũ myſteriũ declarãdũ de nume

deus diſpoſuit ita oẽs: ꝙ ſi vylunt ſaluari
poſſunt ⁊ qꝛ non oẽs ſaluari volunt: ideo

nõ os deus ſaluabit. Sed rurſus pᷣſum

ptuoſe requirunt quare deꝰ ſic voluit:qua
re deꝰ voluit facere celũ ⁊ terrã:q̃re deꝰ vo
luit multa que voluit ⁊ noluit alia.Quibꝰ
ſanctus Tho.pᷣ par.q.iↄ.ita dicit.Qð nõ
põt aſſignari cauſa volũtatis diuine. VUñ
lʒ debeamus ſi volumus ſcire effectus in
quirere cauſas illoꝛũ:quia vt dicitur pᷣ po
ſterioꝝ. Scire eſt reʒ per cauſã cognoſcere.
Et quatuoꝛ ſint cauſe.ſ.efficiens: materia
lis:fſoꝛmalis ⁊ finalis vt ponit ibidẽ ph̊s.
⁊ vna per alterã demonſtretur:vt dicit idẽ
in2 de aĩa excepta cauſã finali.Tamẽ vl/
tra illas cauſas cũ querimus de fine qua⸗
re ſic eſt talis finis nullã cauſã habemus
pᷣter diuinã voluntatẽ q̃ ſic ſtatuit.qEt ſi vl
terius q̃rinuis quare deus ſic voluit nulla
eſt alia caulſa niſi ſua ꝓpꝛia voluntas qꝛiſ.
ſic placuit:⁊ ſic placuit quia ſic voluit:⁊ ſic

daãnabunt ⁊ qͥt ſaluabunt.ſ Ad qð referi/

ro qinatoꝝ dẽ claritatis. In qͥ exg: (¶An Miiato
rere libet. An danatoꝝ ⁊ electoꝛ nu c elcts

. nneâ

₰ . „ ° — „ . 4
merꝰ determinate cosſci poſſit q̃t.ſ.hoĩes Det Cite ragſn poſ .

mus illud qð ᷓꝛegoꝰpoſuit in q̃dã colle⸗
cta.ſ.ꝙ ſoli deo cognitꝰeſt numerꝰ electoꝝ
i ſupna ciuitate locãdus. Nouit itaqʒ deꝰ
ſolus qt pᷣdeſtinauit electoꝝ ſuoꝝ nüo cõ/
putãdos ⁊ qͥt ep iovanit ignis etnibꝰdeco
ndos. E&deß loqtur Angeili de corte
ptiõe ⁊ gr̃a:vbi ait.Certꝰ? pdeſunatoꝝ nu
merꝰꝗ nec augeri põt nec minui. Fuerunt
tñ ꝗqdã qui 'm Tho.pᷣ par.q.29.ſalſo dixe
rũt ꝙ numerꝰille eſt certꝰ⁊ cognitꝰdeo foꝛ
maliter: ſed nõ materialr: vtputa ſi dicere
mus certũ eſſe ꝙ centũ vel mille ſaluẽtur:
nõ aũt hij vel illi. TCamen deo numerus il⸗
le tã ſoꝛmaliter q;ᷓ materialiter cognitũ eẽ
conſtat ſine cuius voluntate nec boni pꝛe
miũ nec mali ⁊ repꝛobi penã erũt acceptu
ri ꝗ oĩa nouit anteq; fiàt. De hoibꝰ vᷣo cũ
H nalem cognitionẽ excedat nullus poteſt

a 4

hoc noſre vi ꝓpꝛie nature ⁊ nalis itellectꝰ
neqʒ; ali cui reuelauit deus h̊ ſingulare ſe⸗
creiu. C Inuẽti ſũt ⁊ alij ꝗqlʒ determinate
diffinire nõ ſint auſi numeꝝ electoꝝ in par
ticulari:tũ ĩ gnãli varia ſũt opinati.i Qui
qã eni dixere ꝙ tot ex hoibus ſaluabũtur:
q̃t angeli ceciderũt.¶ Qnuida alij ꝙ tot ſal
uabunt qt angeli remãſerut. ¶ Alij vo ꝙ
tot q;t fuerũt angeli pᷣ ↄditi ⁊ qui remanſe/
rũt ⁊ qui ceciderũt. ¶ Pꝛimi aſſerẽtes ꝙ
tot hoĩes ſaluabũtur qt angeli ceciderũt:
moti ſũt ad ſic tenẽdũ ania angeloꝝ ruine
p hoiĩes ſaluãdos reſtaurabũtur. Hoc aſſe
rit Magẽ in ꝛ¶ di.9.a /ꝓbat᷑ ꝑ illud qð dĩ i
plſal.co. 9. Judicabit in nanonibꝰ iplebit
ruinas.ſEt de hoc etiã eſt glo.ſuꝑ illð pᷣs.
Cõſtitues eos pᷣncipes:dicẽs.legit pau/⸗
Pares vt exaltaret ad oꝛdies celi ꝗ fiunt ex
oibꝰa ãgelis.Et ad idẽ ſic ſeribit Augꝰ
in Encheridion. Supꝑna hierlin mr nfr̃a ci
uitas dei nulla ciuium ſuoꝝ numeroſitate
fraudabit᷑. Aut vberioꝛe etià copia foꝛtaſ
ſe copia regnabit. Hec eni numex aut ſan
ctoꝝ hoiuz aut imundoꝝ ſpirituũ nouimꝰ
in qrũ locũ ſuccedẽtes filij catholice mr̃is
q̃ ſterilis apparebat in terris in ea pace de
q̃ illi cecidere ſine vllo tpis termio pmane
büt. h ille. Aduertẽdũ tñ ᷣm Honanẽtu
rã di..ſedᷣi libꝛi.OQðd angli ꝗq ceciderũt nõ
fuerũt in oꝛdie ſimpłr:ſʒ ſʒ qd. Ma ad ꝑfe
ctionẽ oꝛdis duo ↄcurrũt.nã tanq; funda
mẽtũ ⁊ diſpoſitio ⁊ gẽa vt cõplemẽtũ ⁊ pſe
ctio.Et qꝛ aliqd tũc dẽ eſſe ᷣm ꝗd qñ eſt in
ſola diſpoſitiõe.tũceſſe ſimpłr qñ eſt in ſna
pꝓfectione cũ demones ⁊ angeli in nalibus
ↄueniãt dĩ aliqñ demones fuiſſe de diner
ſis oꝛdibꝰ angeloꝝ q; uis nunq; plene ſue
rint in aliq̃ oꝛdie:vñ h̊ itelligit᷑ 'm ꝗd non
ſimplr. Qꝛ vo hoiĩes poſſũt ad eminentiã
gre ⁊ glie in q̃ ſũt angeli eleuari põt ex ho
mibꝰ⁊ angelis idẽ oꝛdo ↄſtitui.Et ſi dicere
tur ꝙ maioꝛ eſt vnitas in ſuꝑna hierlʒ q;
in eccha militãte.Sʒ nũc ĩ via oꝛdo hoiuzʒz
nõ admittit itra ſui vnitatẽ diuerſũ ĩ nã.Er
go videt᷑ ꝙqũ hõ differat ſpe ab angelo ꝙ
ex angelis ⁊ hoibꝰvnꝰoꝛdo. Rñdet. Boĩꝰ
ꝙ nõ eſt ſile qꝛ hõ nullũ nial inenire põt ſi
mile ſibi i ↄfoꝛmitate rõis.Hõ aũt ⁊ ange
ns in participatiõe rõnis ↄueniũt.Et qð

(tare debet.

plus ẽ in deſoꝛmitate glie.Et ideo poſſũt
m eãdẽ ſocietatẽ ⁊ eiuſdẽ ſocietatis oꝛdint᷑
ↄuenire.ſ¶ Ex hac itaqʒ oꝛdinũ celeſtiũ ꝑfe
ctione q̃ ↄſtat ex angelis ⁊ hoibꝰ moti ſt
illi ꝗ dixerũt ꝙ tot hoies ſaluabunt᷑ qt an
geli ceciderũt.ſ Sʒ Anſelmꝰ in liꝰ cur deꝰ
hõ ꝓbare conatur ples eſie futuros hoies
ſaluãdos qᷓ; fuerũt angeli ꝗ ceciderũt. Et
huic opinioni ↄcoꝛdat Bona aſſerẽs:ꝙ
adhuc ſupꝛa nouẽ oꝛdines angelęꝝ addet᷑
oꝛdo decimꝰex hijs ꝗ in vita iſta nõ puene

rũt ad tantã meritoꝝ excellẽtiã vt exaltent᷑

ad oꝛdines angeloꝝ.Sʒ meritis xpᷣi ſalua

ti decimũ tenẽt gradũ.Et h poſitio ſitis vi

det᷑ꝓbabilis nõ ſolũ ꝓpt᷑ impfectionẽ me
ritoꝝ quã hñt multi in via:ſʒ etiã ꝓpt᷑ ſe
ctionẽ electoꝝ q; tũ ad numeꝝ q̃ erit in hie
ruſalẽ fupna:qm̃ pfectio maxia in nume⸗
ro denario ↄſiſtit qꝛ in illo ẽ pfectio ⁊ ſtatꝰ
numeri. Et h̊ videt myſtice deſignari Luce
ij.c.in parabola de muliere amittẽte vna⸗ʒ
dꝛagmã q̃ decẽ habebat ⁊ accenſa lucerna
euertit domũ ⁊ diligẽter illã q̃ſiuit donec ĩ

uenit:⁊a illa inuẽta ↄuocauit vicinas dicẽs

ↄgratulamini mihi qꝛ ineni dꝛagmaͤ quaz
pdiderã:ꝑ quã dꝛagmã pctõꝛes penitẽtes
itelligũtur ꝗ ſola pnia ſaluari pñt. Dꝛag⸗

ma ſʒ glo.nũmꝰeſt hñs impſſã regis ſigu

rã.¶ Quargvidet᷑ ꝙ młtoples ex hoibꝰſal
uabunt᷑ q; fnerũt angeli puaricatoꝛes. Si
aũt erũt tot qͥt angeli remãſerũt.Aut qͥt re
mãſerũt ⁊ qt ceciderũt temerariũ eſt aſſe/
rere ⁊ pᷣſũptuoſũ.qꝛ vt Hieroꝰinꝗt ad pau
linũ.MQdð de ſcripturis ſcis auẽtẽ nõ habet
eadẽ facilitate ↄtẽnit᷑ q̃ ꝓbat᷑. Ideo relinq̃
mꝰh̊ ſecreta iſcrutabilia ei cui nihil abſcon
ditũ eſt. Nos vo ſcrutamꝰdiligent ita nos
gratos efficere deo viuẽti vt pctã deteſtan
tes participes fieri mereamur gr̃e ſue pex
quà aſſeqᷓmur hẽditatẽ celeſtis regni.in qͥ
viuit deꝰv omp̃ — ſecła ſecloꝝ Amẽ.
35

CBñ̃ica.xlèe᷑ De tribꝰ nocumentis pꝑcti
moꝛtalis ꝓpter ꝗᷓ merito vnuſqſqʒ pctã vi
Senno ſecundus.

Enit dlabo⸗

lus ⁊ tollit vbũ de coꝛde eoꝝ
ne credẽtes ſalui ſit. vᷣba ſut

—— — W

— — — — — —

—0 h f...êõ⁹⁴

—

via ſur notumta

Ei ei ae

Fd mit An SelbtlI

9

redẽptoꝛis nr̃i Luce.S.c.a in euãgelio ho

dierno.¶ Gꝛaniſſimũ ineſt piculũ aiabua
petõꝝ dũ ſuadẽte diabolo ſui ſtatꝰ miſeriã

nõ asſcunt. Id eqdẽ doloſus ille ppẽs cal

liditate multa ſuggerit illis q̊s ad pctã pᷣ/
cipitauit vt nõ exiſtimẽt maculã deſoꝛmi/
tatẽ põdus ⁊ dãnũ pcti.Qua de re pleriqʒ
ſic excecati negligũt dũ thᷣs hut ⁊ facultas
dat᷑ vitã ſuã malã coꝛꝛigẽ ⁊ in meliꝰreſoꝛ /

mare.Cũ eni laboꝛẽt grauiſſima infirmita

te pcti ν bitrãtur ſe ſanos.ſ Et vt Augꝰre
fert ſup pſał.So. Nemo eſt inſanabilioꝛ eo
ſibi anꝰ videt᷑. ¶ Pꝛoptea Señ.ad lu⸗

cillũ inꝗt. Mõ eſt extrinſecꝰmalũ nr̃ʒ intra
nos eſt in viſceribꝰipᷣis ſedet. Ideo difficul

ter ad ſanitatẽ venimꝰ qꝛ nos egrotare ne
ſcimꝰ. ¶ AUt itaqʒ malicia diaboli ↄfundat᷑
⁊ petõꝛes reuertãtur ad deũ.In pñti ſᷣmo
ne de nocumẽtis pcti moꝛtalis dicturi eri⸗
mus. NHotabimꝰaũt tria nocumẽta ipſius
dãnoſiſſima que diabolus abſcõdere nitit
2 a mentibus tollere petõꝝ.
Cp mnocumẽtũ dẽ volũtatis depꝛauatio.
Cꝛmrõnis peruerſio.
ʒ mlibertatis fubiugatio⸗
COQõ peccatũ facit hois voluntatẽ mali.

gnã q̃ a deo data eſt hoĩ bona lʒ ſit ad bo⸗
nũ ⁊ malũ vᷣtibilis.Et an o peccatum

eſt voluntarium. 2

Rimũ nocumẽtũ pct? dĩ volũtatis

p depꝛauatio. Facit nãq; voluntatẽ
quã deꝰdedit hoĩ bona pꝛauã atqʒ

malignã. Mã vt inqt Augin liꝰoe dnabꝰ
aĩabꝰ. Peccatũ eſt voluntas retinẽdi vel

ſeqndi qʒᷣ iuſticia vetat. ¶ Et vt idẽ ait.ij⸗
q. Ba. c. ̊. voluntas eſt aĩ motꝰ ad aligꝗd vł
nõ imitãdũ vel adipiſcẽdũ. ¶ Et ſʒ Alex
in.2. ſũme in pᷣtactis vbis Augꝰ accipit iu
ſticiã nõ ꝓut eſt vᷣtꝰ ſpalis ſʒ ꝓ iuſticia ge
nerali q̃ idẽ eſt ꝙ oĩs vꝓᷣtus.ſ.ſim ꝙ ipoꝛtat
rectitudinẽ volũtatis q̃ attẽditur m oẽm
vtutẽ. Cuiꝰdue ſũt partes ſᷣm Aug!.ſ.de
clinare a malo ⁊ facẽ bonũ.Et de hac dixit
ſaluatoꝛ ñ Mathᷣůi.õ.c. Pꝛimum qrite re
gnuʒz dei ⁊ iuſticiã eiꝰ.vbi glo.ait.Juſticia
regni eſt oĩa q̃ xpᷣs docuit obſuare.Cũ aũt
in hãc ob Ernantiã tendit voluntas bona
eſt non ſolum bonitate nature: ſed etiam
bonitate vᷣtutis ⁊ moꝛis. De ã ſic ſcribit

om los voluntas ſislie bova!

Ariſ.i.2.ethicoꝝ. Virtꝰeſt qͥ bonũ fnacit ha
bẽtẽ ⁊ bonũ opꝰeiꝰreddit.ſſ Sʒ clarioꝛe
huiꝰ partis noticia tria dubia ꝓponemꝰ.
Cp mvtꝝ omnium hominuʒ voluntas ſit
naliter bona.
n vty deus debuit dare homini volun
tatẽ ad malum vᷣtibilẽ.
Czmytn oẽ peccatũ ſit voluntarum.
CAd pubiũ rũdemꝰʒz vitatẽ ꝙ oius P
volũtas eſt naliter bona qð/ꝓbatur triplr.
I pOꝛõne dei näm oꝛdinantis.
Cꝛvrõne obiecti mouẽtis.
Drõne vicij ↄtrariantis.
¶Vꝛimo ꝓbat᷑ ꝙ oĩum volũtas ſit nata
ralłr bona ex eo ꝙ deꝰↄditoꝛ ⁊ auctoꝛ natu
re oĩa bñ fecit. Nidit nãq; cuncta q fecerat
⁊ erat valde bona:vt ſeribit᷑ geñ.pᷣ.c. Int
cetera aũt ſuoꝝ opeꝝ inſtituta aiam rõna
lẽ ꝓduxit:potẽtiaꝝ multipliciuʒ varietate
decoꝛatã.vt Ariſt.docet in.ꝛ.de aia..¶ Et lʒz
ples ſint potentie.ſ.qnqʒ q̃ oẽs ab aia hñt
pncipiũ:vt refert Tho.p par.q.22. tñ in
ipſa aia vt in ſubiecto ſũt intellectꝰ⁊ volũ⸗
tas. Et has neceſſe ẽ remanere etiã deſtru
cto coꝛpoꝛe cũ ſubiectũ eax ideſt aia rema
neat imoꝛtalis. Alie vᷣo potẽtie.ſ.nutriti⸗
ua:ſẽſitiua:⁊ motiua ſunt in ↄiuncto vt in
ſubiecto.Et qꝛ deſtructo fubiecto non põt
accidẽs rònanere.Ideo coꝛꝛupto ↄiuncto
ideſt hoie nõ remanẽt ille potẽtie actu ſed
tm̃ vꝓᷣtute ſicut in pᷣncipio ⁊ in radice. ¶ Et
ſi obiciatur ꝙ Augꝰlidde ſpu ⁊ aia dicit ꝙ
aĩa recedit a coꝛpoꝛe trahbẽs ſecũ ſenſum ⁊
imaginationẽ ronẽ ⁊ intellectũ iraſcibilita
tẽ ⁊ ↄcupiſcibilitatẽ.ſ¶ Rñdet Tho. ꝙ libᷣ
ille nõ habet auẽtez qꝛ falſo aſcribit᷑ ſugꝰ
¶ Et ſi adhuc inſtet᷑ qꝛ Zuce.ib.ſnit dictuzʒ
diniti. Recoꝛdare qꝛ recepiſti bona ĩ vita
tua.Mæmoꝛia autẽ eſt potẽtia ſenſitiua.
¶ Rũdet adhuc Tho.q; memoꝛia ibi acci
pit᷑ eomodo qͥ Augꝰponit memoꝛiã in mẽ
te ꝓut.ſ.eſt partis intellectine:non ꝓut eſt

potẽtia partis ſenſitiue. ¶ Sʒ buc erudi
tos viros magna eſt difficultas. An inte
lectus ſit o⸗ otẽtia voluntate. Qui
dicut ꝙ ſic. Mã vt ait ThS.ᷣ parte. ꝗ.
85;. Illa potẽtia altioꝛ et nobilioꝛ eſt cuius
obiectum eſt abſtractius.Sed obiectuz in
tellectus eſt abſtractius obiecto volunt /

B. Jyrtellect ſu nobilio⸗ pon volatate .

itis. Quia obiectũ intellectꝰ m cõmuneʒ
modũ loqndi eſt veꝝ:obiectũ volũtatis eſt
bonũ.Sed bonũ in oibus rebus reperit᷑.
veꝝ aũt ſolũ in aia ergo obiectũ intellectꝰ
eſt abſtractius. Ideo metha? Ariſt. ait
Bonũ ⁊ malũ ſunt in rebus:veꝝ ⁊ ſalſum
ſũt in aia. Pꝛeterea mouens eſt nobilius
moto ⁊ agens pᷣſtantius paſſo ex ʒꝰ de aia
Sed intellectus mouet voluntatẽ qꝛ non
põt ferri in bonũ niſi cognitum per intelle
ctũ.Ergo intellectus nobilioꝛ eſt potentia
qᷓᷓ voluntas.¶ Inſuꝑ Ariſt.in.io. ethicoꝝ
ponit intellectũ altiſſimã potentiã anime.
Alij vo dicũt ꝙ volutas ẽ nobilioꝛ intel
lectu ex eo ꝙ iſoꝛmat᷑ nobilioꝛe hitu. Naʒ
volũtas charitate.Intellectꝰ vo iſoꝛmat᷑ ſi
de. Charitas aũt nobilioꝛ ẽ fide. Igit᷑ volũ
tas nobilioꝛ eſt itellectu. ¶ Confirmat᷑ hec
opinio auctoꝛitatibꝰ. Naã Bernardus in
lio de libero arbitrio aſſerit quodãmodo ra
tionẽ eſſe pediſſequã volũtatis. Et Anſel
mus in liꝰde ↄceptu virginali dñiuʒ totiꝰ
regni aĩe attribuit voluntati.Et Ariſto.in
7.policinquit. Potẽtia qua eligimus pᷣn
cipãtis eſt.ſ Ricardus adhuc i.A.di.49.
Inter alias rationes hãc aſſerit ſoꝛe pꝛeci
puã.Quia volũtas ſuum obiectũ reſpicit
ſub ratiõe nobilioꝛ Bonũ eni eſt obiectũ
voluntatis.Ens obiectũ intellettus. MRõ
aũt boni eſt ꝑfectioꝛ qᷓ; ſit ratio entiꝰ. Hoc
videtur acceptare aliquõ ſanctus Tho.aſ
ſerẽs ꝙ lz abſolute itellectꝰ ſit ꝑfectioꝛ qͥ;
volũtas:tamẽ volũtas eſt nobilioꝛ ᷣm ꝗqd
eo 2. obiectũ volũtatis in altioꝛi re reperit
CAcd iſtaꝝ opinionũ ↄcoꝛdiã. Quidã nõ
incongrue dicũt.Qdð ſiqs has dnas pott
tias cò ſideret philoſophice intellectus eſt
pꝛeſtãtioꝛ volũtate.Sed theologice loqu?
do vbi merita ⁊ demerita conſiderãtur vo
luntas altioꝛ eſt qᷓ; intellectus.qm̃ ſᷣm vo
luntatẽ iputatur meritũ ⁊ demeritũ:vnde
ad iperiũ voluntatis intellectus ⁊ oẽs aie
vires ⁊ ipa etiã aia tota ſaluant᷑ ⁊ danant᷑.
Nõ eni dànatur quis ex eo quia malũ in
telligit. Aut ſaluatur qꝛ bonum diſcernit.
Sed ideo daſnnatur qꝛ voluit malũ:a ſal/
uatur qꝛ voluit bonuz. ¶ AVnde Augꝰ.32.
q.5.c. Sicut eni ait.Sicut enim peccatum
opus ſine voluntate nõ facit:ita ⁊ iuſticia

ex opere nõ conſumatur niſi voluntabſue
rit.¶ Ratio eſt qꝛ illi iputatur peccatũ qui
auctoꝛ ⁊ motoꝛ eſt pᷣncipalis ad mouendũ
ad culpã. Sed voluntas eſt huius quare
illi eſt ibutandũ.¶ Qualiter aũt voluntas
mouet inquit ipᷣe Tho.pᷣꝰ.2.q.id.Qõð vo⸗
luntas eſt reſpectu finis ⁊ omnia membꝛa
⁊ vires coꝛpoꝛis ⁊ res exterioꝛes ad opus
applicat ꝓpter ſinc᷑.vnde intellectũ ad itel
ligendũ oculũ ad vidẽdum per voluntat
applicamus ideſt cum volumus. Simili⸗/⸗
ter ⁊ res exterioꝛes vt aquã cementuʒ.are
nã ad edificationem domus ⁊ ſic de alijs:
Et ſubdit Tho.ꝙ ſi ratio applicauerit ad
opus antedicta hoc erit vt dirigens nõ vt
pꝛincipale mouens.Similiter ſi alie vires
7 anime potentie antedicta applicant ad
opus hoc faciunt vt iperium exequant᷑ vo
luntatis ad quã comparantur ſieut inſttu
menta ad pꝛincipale agens.Et ideo quia
actio attribuitur pꝛincipali agenti ⁊ nõ in
ſtrumentis. Ideo opera noſtra dicũtur bo
na vel mala ꝓpter voluntatẽ. Nidetur mi
hi ꝙ ex hijs dictis a beato Tho.hoc loco
vltimo negari poſſet quod dictum eſt pau

lo ante ꝙ intellectus moueat volũtatem.

Sed dimittamus iſta ſcholaſticis diſcipli
nis.: C Secũdo ꝓbatur ꝙ voluntas oiuz
ſit naturaliter bona ratione obiecti mouèẽ
tis. Ut eninf inquit Tho.ꝰ. ꝛ. q.9. Illud
quod appꝛehenditur fſub ratione boni et

conuenientis mouet voluntatem per mo⸗
dum obiecti. Ideo Dion yſius in liꝰde di/

uinis nominibus dicit. alum eſt pꝛeter
voluntatem eo ꝙ omnia appetunt bonũ.
¶ Et vt refert mor 2.q. 3. voluntas eſt
appetitus rationalis. Omnis auteʒz appe
titus non eſt niſi boni.Illud autem bonũ
aliquãdo eſt verũ bonum. Aliqudãdo ap!
parens bonum. Ideo Ariſto.ʒde anima
iquit.Quod eſt notum appetitus non re/
fert vtrum ſit bonum vel apparens bonũ.
T¶ Et 2o° phiſicoꝝ.ſinis eſt bonum vel appa
rens bonum. ¶ Sed querunt aliqui: ſi vo

luntas tendit in malum quia apparẽs bo

nuũ quare peccatum imputatur ſibi: ¶ Ad
qdð dico ꝙ nõ ꝓpterea quis excuſatur quo
niam cum voluntas in toto regno anime
ſit domins vt eſt pꝛedictuz ipſa intellectui

— — f f —

—

½ £

=. —

— — —

— —— — — —

ℳ—2

f f f2 — —

goi
ndiͤ
art
ias
/
4
dus
ſtel⸗
iate
li/
Ae⸗
i,
ad
yt

3ä

mãdare debet vt rimetur an illud peccatũ
vel malũ qð diabolus offert vel ſẽſualitas
ipſa ſit veꝝꝑ bonũ:vel apparẽs cũ ad id co/

gnoſcendũ interneniat lumẽ diuine gratie

voꝝ ſcnipturaꝝ ſanctaꝝ ⁊ ipſa ratio nãlis ĩ
multis.ſ Uñ glo in.c.pᷣ de ſumma minita
alt. s excuſatur adã qꝛ conſilio diabo
peccauit: qꝛ debuit exploꝛare apo ſemet
ipᷣm an expediret ei tale ↄſiliũ.ff. mandati

vel otr. .l. 2. ¶ Tertio pbatur ꝙ volütas
oium hoium ſit naturaliter bona ratiõe vi

cij ↄtrarfannis. Oẽ eni viciũ ⁊ peccatũ con
trariat᷑ nature Sed viciũ maluũ eſt ergo na
tura bona.ſ Añ Augꝰliꝰ.xi. de ciui.co. is.
Nãle nullũ eſtoino peccatũ.Et in. c. i2. NHi

cuũ ita contra nãm eſt vt nõ poſſit niñ no/⸗

cere nature.Et eodẽ eꝰvbi eſt viciũ malicie
natura nõ viciata pceſſit. Quare cũ volun
tas ſit potẽtia aie rationalis que a deo ad
bonũ eſt oꝛdinata ⁊ ab ipſo ſemp ad bonũ
mouetur ↄfiteri cogimur volũtatẽ omniũ
naturalr ſoꝛe bonàâ. C Sed rurſus pleriqʒ
nos iterrogant ſi mouet᷑ voluntas a deo ſi
cut a motoꝛe pᷣmo cũ ipe ſit oipotens quõ
voluntas ferri põt in malum:Ad qðᷣ re
ſpondet ſãctus Tho. pᷣ ꝛc. q. io: arxtio. . ſe
quedo DPionyſium. Qð ad puidentiã diui
nã nõ ptinet coꝛꝛumpe nãz rex:ſed ſuare
vnde mouet oia ſʒ eoꝝ ↄditionẽ. Ita ꝙ ex
cauſis neceſſarijs per motionem diuinã ſẽ
quuntur effectus neceſſaru ex heceſſitate.
Ex cauſis aũt ↄtingẽtibus ſequit᷑ effectus
2tingẽs. Quia igit᷑ voluntas eſt actiuum
pᷣncipiũ nõ determinatũ ad vnũ ſed idiffe
renter ſe hñs ad multa:ſic deꝰ ipſã mouet
ꝙ nõ ex neceſſitate determinat ad vnũ:ſʒ
remanet motus eiꝰↄtingens ⁊ nõ neceſſa
rius niſi in his ad que nãliter mouetur vt
ad volendũ bonũ in cõi⸗ vltimuz finẽ ſeu
btitudinẽ ⁊ que ↄueniunt alijs potẽtijs vt

cognitionẽ vie veri qͥ ſemper ↄuenit ĩtelle

ctui ⁊ eſſe ⁊ viuere ⁊ alia hiꝰque reſpiciunt
2ſiſtentiã naturalẽ.Ad alia vᷣo mouet᷑ vo
luntas ↄtingẽter ⁊ nõ nãlitr.Cũ ergo deꝰ
mouet hois voluntatẽ ad bonũ ita mouet
vt ipſa voluntarie eligat bonuʒ ⁊ tẽdat in
illud que ſi nolit nõ eſt ab ipſo motoꝛe co
genda.¶ Rurſũ quidã ſcire cupiunt. Si
volũtas eſt Niliter bona que eſt cauſa vt ſi

ſent n bone verrhhl⸗ .

at mala:Audiãt iſti Aug npicenteʒ lio iꝛ/
de aui. dei. c. 2. Nemo querat efficientem
canſã male voluntatis.Mõ eni eſt efficiẽs
ſed deſiciẽs.Et ita cauſas defectionũ cuz
efficiẽtes nõ ſint ſʒ deficientes velle ineni
re tale eſt ac ſi qſq; vellet videre tenebꝛas

vel audire ſilentiuů. VBcʒ dubiũ fuit vtx

*

de debuit hoi dare voluntatẽ ad malũ ſi/

cut ad bonũ vnbileeAd qð ita reſpõdet
nge dr rz Ks ð lʒ diuina operatio
nõ indigeat appꝛobatione qꝛ vt ierony
mus ad anlin ait. Bonus eſt deꝰ 1 ola
quecuũqʒ facit bona ſint neceſſe eſt. Tamèẽ
ad excitandã deuotionẽ in mẽte ſideliuzʒ 2
cõpeſcendãà rabiẽ iniquoꝝ 2 blaſtemantiũ
deu in operibſiis triplex ↄueniens ratio
poteſt aſſignari.
BPe di diuine potentie.
ꝛdiuine ſapientie.

zedinine clementie.

¶ Puma ratio eſt diuine bateti maniſe 4
cut ſine eo factus nõ fuerat. Ita nec ſine ip

ſtande.voluit enĩ deus oſtendere hoi

ſo pfiſtere Toreraayt ergo cognoſceret ꝙ
diu inũ poſſe nõ ſolũ eſt omnis potẽtie cau
ſatiuũ:ſed etiã omnis potentie conſeruati
uñ: a ꝙ ille ſolus eſt indefectibilis 2 inuer
tibilis. ꝗdeo voluit ⁊ ſibi placuit creaturã
rationabilẽ acere vertibilẽ nec ipſã confir-
mare in bono quouſq;ʒ illi conſtaret ÿ ipße
ſolus deus eſt in quo nõ cadit non poſle.
T¶ AUñ Augꝰde pe. di.2. vltait. Solus ille
oipotens vocatur qui hoc nõ põt. ſ.pecca⸗
re:qꝛ oia põt que poſſe eſt aliquid poſſe.
vtrũ autẽ deus poſſit facere volũtatẽ crea
tam ipeccabilẽ per naturã diximus in tra
ctatu de timoꝛe iudicioꝝ dei in ſermone de

4

iudicio dei cõtra hoiem lapſum. ¶ Secun —

da ratio quare deus dedit hoi voluntatez
vertibileʒ eſt diuine ſapiennie. Scire enim
bona cum malis oꝛdinare ac ex eis malis
bona eligere maioꝛis eſt ſapientie q; oꝛ⸗
inare bona cum bonis.æt ideo cumnon
iceret nec poſſibile eſſet deum facere ma,
la debuit talem facere creaturam que poſ⸗-
ſet in operãdo deſicere ⁊ maluncommitte
re vt deus mala illa oꝛdinando in bonum/
ſuam ſapientiam declaret. Manifeſtatur

in hoc etiam ſapientia ſummi dei: dum

tufte retribuit vnicuiqʒ ſᷣm opa ſua.Que
retributio nõ fuiſſet niũ deus hoiem in ſta
tu vtibilitatis ↄdidiſſet.Qꝛ nõ meret᷑ ali /
gquis nec demerel: ⁊ ꝑp ↄſequens nõ bpmiat᷑
nec punitur niſi ꝑ hoc ꝙ eſt dñs ſuoꝝr actu
um per liberã voluntatez. deo HMieroꝰde
pe. di. 2. c. Si eni ait. Abi neceſſitas.ſ.bene
Raiendt ibi nec coꝛona.ſ.debet᷑. Accedit et
boc ad maioꝛẽ hoĩs gliam ⁊ laudẽ abſtine
re a malo quod ſacẽ poſſet ⁊ ſic ex meritis
gliam obtinere:qꝛ vt Zactatius ait lio. G

- ——

Mulla laus eſt nõ facere q ſacere nõ poſ-

triadẽ vginẽs. Hinc vtiqʒ iã ꝓuidẽdũ eſt
cc. vt in ᷣmone pᷣ in alio quadrageſimali.
CLertia rõ quare deus ↄueniẽter ↄdidit

hoiem cũ volũtate vtibili diĩ diuine clemẽ
tie. Hãc deꝰ apte monſtrauit cũ filiũ ſuum
vnigenituz miſit vt hoi lapſo ſuccurreret.
¶ Uñ Gꝛegoꝛiꝰ.iꝛ.q.ꝛc. Cũ redẽptoꝛ ait.
Kedẽptoꝛ nr̃ totius ↄditoꝛ creature ad l
ꝓpiciatus humanã carnẽ voluit aſſume /

. . 4

Rrupto/ re vt diuinitatis ſue gra quo tenebamur

ne nos reſtitueret libertati. Quotidie ad
huc diffunditur erga bumanuũ genus lar/
gitas bonitatis dei cum merito vnigeniti

filij fui tot peccatoꝛibus veniam pꝛebet.

9 2n h Tertiu vubiü fuit vtruͦoe peccatuͦ ſit vo

lũtariũ.¶ Et ad h rũdet Mona di. Ai. ſcdi
libꝛi.Qð voluntariũ põt dici aligd tripłr.
Cp volütate aliena.
C20 parti voltate ꝓpꝛia parti aliena.
3 voluntate ꝓpꝛia.
Pꝛimo dr aliq peccatũ voluntanium
volũtate aliena. llud eſt peccatũ oꝛigina
le qʒ ſine ↄſeſu ↄtrahit.vt di in. c. Maio?
res. e de baptiſmo. Illud nãqʒ volũtariũ
eſt iy nõ voluntate ei in qͥ eſt: ſʒ volũtate
eiꝰa q̊

eſt. ſ.ade. Adã enim volũtaria trãſ⸗
greſſione coꝛꝛupit ſe ⁊ totam poſteritatez⸗
Scdo dĩ peccatũ volũtariu parti volun
tate ppꝛia parti aliena. ꝗllud eſt peccatuzʒ
veniale ⁊ potiſſime illud qð ↄſurgit ex re⸗/
pugnatia carnis ad ſ iritů voluũtariũ autẽ
dẽ per cõparationẽ a volutatẽ ade: quia
adã deliberatiue.voluit peccare:vñ ⁊ coꝛ/
ru ptio ſubſecuta ẽ ex qua oꝛiunt᷑ in nobis

—

motus inoꝛdinati:qui dicũtur eſſe peccata

ſis. Et de hoc eſt dictũ Hieronv addeme ꝓ

captiui vinculo ſᷣuitutis ideſt peccati pᷣſti

venialia. voluntariũ aũt volũtate ꝓpꝛia ſi
ue peccatis nõ eſt oeł eccat veniale ſim⸗
pliciter: ſed m ꝗd. Illud eni eſt volũtariũ
ſimplr qò eſt a volutate pambula⁊ mouẽ
te. AIllud aũt qð oꝛitur volũtate ↄcomitte
2nõ ꝓhibẽte vl pcauẽte dũ poſſit ꝓhibere
velpeauere dicit voluntariũ quodaãmodo
vłl interpᷣtatiue pꝛo eo ꝙ talis deoꝛdinatio
volũtati ĩputatur.Et hoc modo ſalti oẽ pec
catũ veniale dꝛ volũtariũ:qꝛ nemo peccat
venialr niſi cũ habetvolũtatis vſu. Nemo
etiã veniali peccat ĩ eo qð nullomodo põt
hibere nec etiã potuit pcauere. Nenialia
eni pctã⁊ ſi oia nõ poſſint peaueri nec pio
hiberi nullũ tñ eſt ſingularit᷑ peccatuʒ qö
nõ poſſit ꝓhiberi vel qð nõ potuerit ſalti
pcaueri. Eʒ eni aliꝗs ſit ſtat? in q neceſſe ẽ
aliquẽ cadere in aliqdᷣ peccatũ detnunatũ
illũd tñ ſtatũ potuit ꝗs ſcauere. Et ideo ſi
tũc peccauit volũtati eiꝰ iputat᷑ qᷓ;uis tũc
illð phibẽ nõ poſſit. ¶Tertio aliqð pecca
tũ eſt volũtarniũ volũtate ꝓpꝛia⁊ illud eſt
oẽ peccatũ actuale moꝛtale.Sicut patet in
auctoꝛitatibus allegatis in p ßmone qua
drageſimalis de pnia ĩ pᷣ parte. Quid igit᷑
ↄquerũtur pctõꝛes de iuſto deo illis et᷑naz
penã cõminãte:Cur potiꝰ cũ ĩ ptãte eoꝝ ſit
deo vocdti coꝛ exhibẽ ad pniaʒ nõ reuertũ
tur:Quid agis ifelix aia peccatrix. Excita
re ⁊ euigila a ſõno moꝛtis. Non deerit tibi
pĩ mißico: diaꝝ ſi tu volueris pcta deponẽ .
q̃ ſũt in tua volũtate pꝛaua fundata.Si tu
volueris deo adiutoꝛe ſaluabis. Si tu no/
lueris iputabitur tibi: ⁊ pꝛo tuis ſceleribꝰ
perpetuo ↄdemnaberis.
COQõò peccatũ puertit hoĩs rõnẽ ⁊ rõnalẽ
creatura vilificat facitq; ſileʒ beſtus: de
multiplici ronis 2ſideratione. Cap.2.
— uerſio. Per petm̃ ꝗdeʒ oꝛ do rõnis
puertit᷑ ĩ hoie qm̃ cũ hõ rõnalis ſit
Frõnis regulã viuẽ dʒ q iſuꝑ diuie regle
merito dz bdi. Cũ vo hõ labit᷑ in petm̃ re
gulaͤ rõis p̃ termittit. ¶ Sʒ/p itelligẽtia ple
nioꝛe tria ſũt i hac parte de rõe ↄſiderãda.
CHm dvẽ diffinitio.
¶ ꝛn diſtinctio⸗
T zy ligatio⸗
CQuid eſtrõ:⁊ quõ in ſolis voib?repik

Qudd võ qo Yoles horb⸗ epit.

.
. „ . . . —

t
n!
mnöä
oue⸗
tuͤe
dere
oco
anio
ipee
en
emo
po
ls
ero⸗

ſ

in
d

Pꝛimũ qʒ eſt derõne oſiderdũ di diſ
Ta .¶ Diffinit nãqʒ ab Alex. in. 3o ſũ⸗
me ſic: Rõ eſt virtꝰ collatiua vniꝰ ab alio.

Abi notãde ſũt alique theologice ꝓpoſi

tiones. Pꝛima eſt ꝙ rõ nõ eſt alia potẽ

tia ab itellectu ſᷣʒ Tho.pᷣ par.q.lxxix.Nã
vt Augꝰ. dicit. Keſin aälracn

lud quo hõ irrõnabilibꝰ aialibꝰ añcellit:ẽ

rõ vel mẽs vel itelligẽtia vel ſiqͥ alio vo⸗

cabulo cõmodiꝰappellat᷑.Sed itelligere ẽ

vitatẽ italligibilẽ appꝛehẽdẽ ſimpłr. Ra

tiocinari aũt eſt ꝓcedere de vno intellecto

ad aliud:ad vitatẽ itelligibilẽ cogſcẽdã.
¶ 2² ppoſitio ꝙ rõ nõ repit᷑ ꝓpꝛie in ange⸗
lis ex eo ꝙ ipñi pfecte poſſdẽt ᷣm modũ
ſue nature cognitiõeʒ itelligibilis vitatis
⁊ nõ hñt neceſſe ꝓcedere de vno in aliud.
Sʒ ſimpli ⁊ abſq; diſcurſu vitatẽ rei appᷣ
hendũt.Et iõ dicunt itelligẽtie ſeu intelle/⸗
ctuales ſſᷣe.Hoiĩies vo ad itelligibilẽ vita
tẽ cogſcẽdã ꝑueniũtꝓcedẽdo de vno i ali⸗
ud.Ideo dicuntur rõnales:ex quo ratioci
nari cõparat᷑ ad ĩtelligere.ſicut moueri ad
geſcere:ſicut acꝗrere ad hie.quoꝛũ vnũ ẽ
ꝑfecti aliud iperfecti. Maniſeſtũ eſt autẽ
ꝙ geſcere ⁊ moueri nõ reducunt᷑ ad diuer
ſas potẽtias:ſʒ ad vnã ⁊ eãdẽ etiã in rebꝰ
mãlibus:qꝛ p eandẽ mãm aligd mouetur

ad locũ ⁊ geſcit in loco. Multomagis g̊

eandẽ potẽtiã itelligimꝰ ⁊ rõcisamur.ſ3ʒ
ꝓpoſitio. Qõ itelligẽtia nõ eſi alia poten
tia ab itellectu. HNã hoc nomẽ itelligẽtia p
pꝛie ſigniſicat ipſũ actũ itellectus ꝗ eſt in
telligere. Uñ in ꝗbuſdã libꝛis de arabico
trãſilatis ſpᷣe ſeparate itelligẽtie vocant ꝓ
pter h̊ qꝛ hiꝰ ſſᷣe ſemꝑ actu itelligũt.Apud
grecos tũ dicunt᷑ ipſi angeli itellectus ſeu
mẽtes. Sic g itelligẽtia ab itellectu nõ di⸗/
ſtinguit᷑ ſicut potẽtia a potẽtia:ſʒ ſicut actꝰ
a potentia.ſ 4 /ppoſitio ꝙ rõ nõ reꝑitur i
gialibꝰbꝛutis:qm nõ agũt iudicio liᷣo ex
pfecta cognitiõe finis cũ deliberatione:vt
eni inꝗt ho.pᷣma ſecũde.ꝗ.vi.Cognitio
finis actiõis in bꝛutis eſt iperfecta:qꝛ finẽ
appꝛehẽdũt ſine h̊ ꝙ cogſcãt rõneʒ finis ⸗
ꝓpoꝛtionẽ actus ad finẽ̃. Et h̊ cognitio in
bꝛutis iuenit᷑ ꝑ ſenſũ ⁊ extimationẽ nãlem
vñ aial bꝛue appꝛehẽdẽs ſinẽ nõ deliat

ſʒ ſubito mouet in ipſũ. NPerfecta aũt co⸗

gnitio finis eſt nõ ſolũ qñ appꝛehẽdit᷑res

que eſt finis:ſʒ etiã cũ cosgſcit᷑rõ finis ⁊/ p/

poꝛtio eius qd oꝛdiatur ad ipſũ finẽ.Et ta

lis cognitio ꝑfecta cõpetit ſoli rõali natu.
re.Ex qᷓ rõnalis hõ ab ipſis bꝛutis ꝑ rõeʒ
diſtinguit᷑.qð ad eiꝰmaximã dignitatẽ ac
cedit.ſ QOb hãc rẽ Cicero in li.de nã deoꝛũ
ait.Quid eẽ põt in reꝝ nã hoie meliꝰ: ĩ eo

eni ſolo eſt rõ:qua nihil põt eẽ pᷣſtantiꝰ. Et

idẽ in liꝰ de legibus.Aial h ꝓuiduzʒ ſagax

acutũ:plenũ rõnis ⁊ ↄſilij:quẽ hoiem dici

mus pꝛeclara quadà cõditiõe a ſũmo deo
aſſerimꝰgnãtũ.ſ Et in eodẽ li. Quidẽ nõ
dicã in hoie:ſʒ neq; in celo atqʒ ĩ tra rõne
diuiniꝰ. ¶ Et ĩ p̊ de officijs. Inter hoĩem ⁊
beluã ⁊c. Scðʒ rões g iudiciũ rectũ cõpo
nẽdi ſũt hoiuʒ moꝛes actuſq; iterioꝛes ac
exterioꝛes dirigẽdi.ſ Hinc Cicero in qõni
bꝰ tuſculanis ait.unꝰai eſt rõe bñ vti.
¶ Et iteꝝ ibi.Bñ adhibita rõ cernit ꝗd op

timũ ſit:neglecta o multis iplicat᷑ erroꝛi

bꝰ. Nihil ſine rõne recte fieri põt.ſ Et Se
neca ad lucillũ.Si vis omnia ſubicẽ tibi
ſubice te rõnii.
¶ Se ſecũda rõne ſuꝑioꝛi.ſ.⁊ iſerioꝛi.
CScõʒ qð eſt ↄſiderãdũ de rõe dẽ diſtin
ctio.Diſtinguit᷑ ꝗppe in rõnẽ ſuꝑioꝛẽ ⁊ in
ferioꝛẽ.Rõ ſuꝑioꝛ vt collłi ex dictis Tho.
in pᷣma part ⁊ in qõnibꝰdiſputatis de veę
ritate:eſt actꝰitellectus/put cõplectitur ſu
ꝑioꝛa ⁊ e᷑na. Mõ iferioꝛ eſt actꝰ itellectus

Put iſta iſerioꝛa ↄſiderat.Et hee rõnes nõ
ſũt diuerſe potẽſie:ſʒ vna que ſᷣm diuerſã

officia ⁊ diuerſos actus q̊s hʒ gemiatur 2
diſtiguitur. Sicut eadẽ potẽtia ſeſitina.ſ.
viſus:ſuꝑioꝛa vt coꝛpoꝛa celeſtia ſolẽ lu⸗
nã ⁊ hiꝰ:⁊ coꝛpoꝛa terreſtria:metalla aia⸗
lia ⁊ alia ĩfefioꝛa cernimꝰ⁊ videmꝰ. Ergo

multomagis eadẽ potẽtia itellectiua que

rõ dẽ ſuꝑioꝛ vel iſerioꝛ et᷑na ⁊ tꝑalia itueri
valet. AUñ Augꝰli.i2.de i.ait. Rõ ſupe

rioꝛ eſt que itendit rebꝰeternis aſpiciẽdis

vel cõſulẽdis.Et ipſis eternis inſpiciẽdis
intẽdit ſicut obiecto ᷣm ꝙ et᷑na in ſeipñſis
rõ ſuꝑioꝛ contẽplatur.Sed rebus eternis
conſequendis intẽdit tanq; melio bm ꝙ
ex eternis ratio ſuꝑioꝛ accipit regulas agẽ
doꝝ:vel pſᷣm ꝙ eterna applicat ad dirigen
dam volũtatẽ ⁊ actione: vᷣbi gratia.Cum

+ —
Dſagnc

Ez ſupi et ie

vioren) .

ð zmem EEE E

aliquis per iudiciuz rationis deliberat de

agendis ex hoc ꝙ aliquid eſt deo acceptũ

vel diuina lege pꝛeceptum: vel pꝛohibi/
tũ.tũc tale indiciũ rõnis attribuit᷑ rõni ſu
pioꝛi.Sed cũ aligs ꝑ iudiciũ rõnis ↄſide
rat de agẽdis pꝑ cauſas inferioꝛes: vtpote
furtũ adulteriũ: vel aliud petm̃ nõ eſt faci
endũ ↄſiderãdo actus turpitu dinẽ: rõnis
dignitatẽ:offenſa hoium: ⁊ q; tũ petm ſit
dãnoſũ ⁊ inhoneſtũ.Zũc tale indiciũ attri
Buit᷑ rõni iferioꝛi.Et pᷣncipiũ vlł hitꝰcui rõ
ſupioꝛ attribuit᷑ ſapia. MPꝛincipiũ vᷣo vł
Habitus cui ratio iferioꝛ attribiut eſt ſcia.
Hijs vo duobꝰſapiẽtie ⁊ ſciẽtie direcie op
ponunt ſtulticia ⁊ igratia. Stulticia ſapiẽ
tie: Israntia vo ſciẽtie. Scõᷣm vo vtraqʒ
rõnẽ ſupioꝛem ⁊ inferioꝛcẽ hõ peccare põt.
Mã pcetm̃ cuiuſlibet potẽtie ↄſiſtit in aciu
ei. Rõ aũt habet duplicẽ actũ:cognitiuũ
ſ. ⁊ directiuũ. MRõ eni pᷣ eſt cognitiua veri:
a nunqᷓ; rõ in cõmuni errat reſpectu veri.
Et ſilr volũtas nunqͥʒ errat reſpectu appe
titus boni in cõi.Et ſic nunqᷓ; in eis ẽ pec⸗
catũ:ſʒ in particulari ſic. Defectus aut rõ
nis in cosſcendo veꝝ cauſatur ex tribus.
¶ Ex omiſſiõe.¶ Ex electiõe. ¶ Ex paſſiõe.
¶ Ex omiſſiõe:pᷣ qñ videlzʒ ꝗs hʒ circa ve
ritatẽ igrantid vel erroꝛẽ: ex eo ꝙ omittit
ſcire vel cogſcere aliqd qð põt ⁊ debet ſci
re: a tũc eſt petm̃ deſectus talis rõnis. Inñ
Imunis eſt a culpa. Sʒz ille igrans põt ex
cuſari a pena et᷑na:qii que diſceret nõ in/⸗
uenit. Illig ant h igſci nõ poterit:qui hba/

Augꝰ. xxx vij.di. c. Vlti. ait. Nõ oiĩs igrãs

bentes a ò diſcerẽt opam nõ dedere h ille.

¶ Scdo cauſat᷑ defectus rõnis in cooͤſcen
do vitatẽ ex electione.qũ ꝗs affectat ⁊ eli

git neſcire qdᷣ debet: ⁊ põt ſcire vt liberius

peccet:a talis defectꝰ rõnis:aggrgquat pec
catũ. vñ in pſal.dã de ſic eligẽte. Holuit in
telligere vt bñ agẽt. ſ Tertio defectꝰrõnis
circa cognitionem veri cauſat ex paſſiõe.
Sʒ aduertẽdũ ꝙ paſſio nõ abſoꝛbet rõnẽ
in vniuerſali ſʒ in particulari.vñ qꝛ volũ
tas ſeqtur iudiciũ rõnis. Sicut rõ peccat
ex aliq̃ pasione iudicãdo h̊ eſſe bonũ qð
nõ eſt bonũ. Ita volũtas peccat in eligẽdo
qñn.ſ.volũtas ex defectu rõnis bo aliqðᷣ
eligit qð nõ debet: vᷣbi gr̃a: Accipiant᷑ ⁊

Rrzm Er, PSee .

tnl pt& gr

Pponant tria:duò vniuerſalia:⁊ vnũ par
ticlare. Et pᷣ̊neſt iſtud: Nulla foꝛnicatio ẽ

cõmittẽda: iudiciũ rõnis in vniuerſali eſt

pfectũ eo ꝙ i vmuerſali nunqᷓʒ errat.ſcdᷣo
ꝓponatur alia vniuerſalis h.ſ.ois foꝛnica
tio eſt delectabilis.In h̊ etiã eſt ꝑfectũ iu
diciũ rõnis.Tertio ex hijs duabꝰ ꝓpoſi⸗
tionibus accipiatnen vna particularis.ſ.hᷣ.
Accedere ad hãc mulierem eſt ſoꝛnicatio.
Tũc eni ſi rõ fuerit adeo foꝛtis:vt nec eti/⸗
am in particulari vincat paſſiõeærit recta

electio ↄcluſiõis.tũc eni ↄtinẽs eliget iſtã
ↄcluſionẽ negatiuã particularẽ verã.ſ.ſoꝛ

nicationẽ nõ cõmittere.Sed ſi rõ fuerit de
bilis:adeo vt a paſſione vincatur:erit per

gerſa concluſionis electio:puta dicet incõ

tinẽs foꝛnicationẽ̃ delectabilẽ.Et ideo ad
hanc mulierẽ accedere:⁊ ſic erit petm̃ in ra
tiõe. ¶CTertiũ ↄſiderandũ de rõne dilige
tio. Repiutur qdem in multis rõ liganqð
ↄtingere põt ex ꝗqnq;·¶ Pꝛimo ex natiui
tate ſicut ligat᷑ in illis qui naſcũtur amen/
tes:⁊ p totã vitã nunqᷓ; habent lucida in

terualla.Et hijs nihil imputatur ad meri/

tũ vel demeritũ:qcquid illud ſit qd opan
tur:ſiue de genẽ bonoꝝ:ſiue de genẽ malo
rũ.Et hijs põt vtiliter dari baptiſmꝰ ⁊ criſ
ma:ſednon alia ſacr̃a. Scðdðo ligatur ra⸗/
tio ex infirmitate ſuꝑueniẽti:vt mania:fu
ria:freneſia hiꝰ.Et ſi talis infirmitas im/⸗
pediat iudiciũ rõnis ſ'ᷣm oẽ tempus:ita ꝙ
nunq; habeat lucida intualla.Si ipſa in⸗/
firmitas accidit ſine vlla ſua culpa pꝛece/
denti:tunc excuſatur oino in hijs que facit
de genere maloꝝ etiã ⁊ a pena thali.arg
ad H.xv.q.pᷣ ma.c.Aliqͥs.Sed ſi nõ impe
dit infirmitas iudiciũ rõnis ſᷣm oẽ tẽpus:
gn ha beat lucida intualla non excuſatur:
immo grauiꝰ inculpatur in malis: ſi in il/
la infirmitate incidit culpa ſua: ſed ſi ſine
culpa ſua:tũc excuſatur.¶ Zertio cauſatur
ligatio rõnis ex doꝛmitione.Et ideo quic/
ꝗd accidat in Imno:ſiue pollutio ſiue ali
qd aliud de ſe:nõ eſt peccatũ:qꝛ ibi eſt li ⸗
gatũ iudiciũ rõnis: ⁊ arbitriũ volũtatis.
¶ Et ſi obiceretur de ſalomone:qui doꝛmi⸗/
ens impetrauit a deo donũ ſapientie: vt dẽ
3. reguũ. ʒ.c. doꝛmiẽs põt meri⁊ deme/
reri.¶ Rñdendũ eſt:ꝙ ſalomõ nõ meruit

ℳ

e

n

in

tde

XN f5 —— — ——,,, — EN — —„

— —

—

in doꝛmiẽdo ſapiam. Sed ꝙ ſibi doꝛmiẽti

dedęerit ſapientiã deus fuit ſignũ pꝛeceden
tis deſiderij vt dicit Augꝰ.iꝛ.ſuꝑ geneſim
ad litterã. Et Tho.22c.q.cliiij. articulo.:.

I¶ Quarto cauſatur ligatio rationis ex tur/

batione ſeu ſtupoꝛe.Sicut fuit in loth: qñ
turbatus de ſcelere ſodomitaꝝ qð ppetra
re volebant in hoſpites ſuos: voluit flagi
tiũ flagitio commutare offerẽdo filias:vt

batet geneſis.I9.c. vbi notandũ ꝙ in loth

fuit duple volũtas: vna rõnis vel delibe
ratiõis:qua voluit hoſpites ab iniuria li/
berare:⁊ h̊ eſt cõmẽdãda ⁊ imitãda. Alia
fuit pturbatiõis:qꝛ filias crimini voluit ex
ponere.Et hec ẽ aliqualit᷑ excuſanda:ſʒ nõ
imitanda.vtrũ aũt moꝛtalr peccauit: vide
in tractatu de timoꝛe iudicioꝝ dei.in ſcdᷣe
de iudicio dei cõtra ſodomam..”’ Quinto
cauſat᷑ ligatio rõnis ex ebꝛietate:de q̃ᷓ ſuo
loco dicemus.Sed quã excuſationẽ habẽ
poſſũt illi in ꝗbus rõ nõ eſt ligata ⁊ ad tã
ta facinoꝛa ſeſe immergũt.An nõ eſt dure

expꝛobꝛanda eoꝝ neꝗtia. Aut ingratitu/
do non acriter ↄdemnanda. Bedit illis be

nignus deꝰrõnis donũ excellẽtiſſmũ: vt
rõnis lumine ꝑ viã incederent virtuoſã.

Ipfſi vo rõnem puertentes: bꝛutoꝝ moꝛe

ꝛauas paſſiones 1 malas ↄcupiſcentias

ſectantur. O ↄfuſio:o vilitas:o deniqʒ be
ſtialitas ho minũ pctõꝝ.ſ Se ꝗbus Ariſ.

inꝗt in p ethicoꝝ. Multi qdẽ oino beſtia/

les vna eſſe pecu dũ vitã eligentes. Ad

ncretiꝰ vt refert Lactantius
lio. ꝛ.diui.iſt. O curue in tras aie ⁊ cele
ſtiũ inanes:celũ potiꝰintuemini ad cuius
ſpectaculũ vos excitauit ille artifex veſter

hos loꝗtur

deus. Ille vobis vultum ſublimẽ dedit:
vos ad terrã curuamini vos altas mẽtes

⁊ cũ coꝛpoꝛibus ſuis ad ſuum parentẽ ere

ctas:ad inferioꝛa depᷣmitis:tanq; vos pe
niteat nõ q̃trupedes eſſe natos. h̊ ille.O

igit᷑ aĩa peccatrix cur non inſpicis quanta

eſt dignitas tua:quã tibi degnatus eſt lar/

giri ſũmus ille artifex deus.Hõ te ꝓduxit
lignũ:aut lapidẽ.nõ piſcẽ vel auẽ:aut ani
mal bꝛntũ:ſed rõnalem ⁊ mẽte pꝛeditam.
Sed dũ in peccato iaces:peioꝛ efficeris:⸗
deterioꝛ omi beſtia. Vñ in pſal.ſcriptum
eſt. Hõ cum in honoꝛe eſſet nõ intellexit:

eòparatus eſt iumẽtis iſipiẽtibus:a ſimi⸗
lis factus eſt illis. Que verba ſic exponit
Criſoꝰin homelia aſcenſionis. Peius eſt
cõparari qᷓ; naſci. Mãlit᷑ nõ hĩe rõnẽ tolle
rabile eſt:hominẽ vᷣo ratione decoꝛatũ ir/
rõnabili nature cõparari:volũtatis crimẽ
eſt. ¶ Et Ariſ.de h̊ ſic loꝗtur in.ꝛ.ethi.Ho
mines dicũtur ſicut dij ꝓpter vᷣtutis excel
lentiã:hõ aũt pꝛauus dveterioꝛ eſt beſtia.
Et in poli?. Sicut optimũ oiuʒ aialiũ

hõ:ita a lege ⁊ iuſticia eparatũ: peſſimũ

oium.Ex hijs Boeciꝰliꝰ.A.de ↄſolatiõe.
aſſimilat Auaros lupo:bilingues ⁊ litigi
oſos cani:doloſos duplices ⁊ aſtutos vul
pi: iracũdos frementes leoni:timidos in
via dñi ceruo:incõſtantes ⁊ leues auibꝰ:
pigros aſino:luxurioſos poꝛco:⁊ iracun⸗
dos furoꝛe deuictos imaniſſimis beluis.
¶ Qð petm̃ facit hoieʒ ſuũ:qm̃va libtas

eſt viuẽ ᷣm vtutẽ:⁊ q; tũ libᷣtas eſt magni

ſacida pᷣcipue libertas ai.Cap. ʒi.
Ertiũ nocumẽétũ pcti dĩ libtatis ſub
iugatio. Facit.n.hoieʒ ſuũ:pᷣuatqʒ
lipᷣtate. Ad qð clariꝰ hñdũ noõꝛe debe⸗

mꝰſʒzʒ Magjz i.2⁰. di.xx v. Qð ze libᷣtas.
Cꝛa neceſſitate. libertas
Cia peccato. ssä
CSPꝛima lbertas a mipia: ⁊2 ẽ libtas

plena atqʒ pfecta.ſ.libᷣtas glie q̃ erit in pa
tria.de hac ſic loquit apłs ad Mo. 8.c. Jpᷣa
creatura libabit᷑ a ßuitute coꝛꝛuptiõis in li
bertatẽ glie filioꝝ dei.Et h̊ erit qꝛ nihil erit
ibi inclinãs ad malũ:nihil oppᷣmẽs:quia
ibi erit libᷣtas a culpa ⁊ a pena.ꝗEt de hac
apłs ad galath..c.ait.Illa q̃ ſurſũ ẽ hie/
ruſalẽ q̃ eſt mr nr̃a liba c.libtas itaqʒ ple/
na atqʒ pꝑfecta erit qñ nulle erũt inimicitie
qñ inimica nouiſſima moꝛs deſtruet᷑. Jõ
qdã deuotꝰ ait. Quid hac vita beatiꝰvbi
nõ eſt pauꝑtatis metꝰ:nõ egritudis ibeeil
litas. Nemo ibi ledit:nemo iraſcit᷑: iuidet
nemo:cupiditas nulla exardeſcit. Nulluz
cibi deſideriũ:nullus ibi diaboli metꝰ:iui

die nulle. Terroꝛ gehẽne ꝓcul: moꝛs neqʒ

coꝛpoꝛis neqʒ aĩe:ſʒ imoꝛtalititis mune
re vita iocũda.
Scða libertas ẽ a neceſſitate qñ aliqd
a nullo ſimplłr cog põt:⁊ ̊ modo liberuzʒ

nmiſeua
Ha mete

pRG

arbitriũ dẽ liberů ta ante peccatũ qͥ poſt.
ita in bonis ſicut in malis.

¶ Tertia eſt libertas a pctõ:de qua ſcribit᷑

ſedᷣe ad coꝛinth.3.c. Et ex de regularibus
c. licet.¶ Et.xix.q.2.c.Due ſũt vbi ſpiritꝰ
dñi ibi libertas. Et de hac Hieroꝰad cel
laãtiã ait. Sola apud deũ libertas ẽ nõ ſᷣui
re pctis.ſ Et in epła ad paulinuʒ de plato
ne ita retulit. Cum lr̃as toto q̃ſ oꝛbe fugi
entes ꝑſeꝗtur captꝰa piratis: ⁊ venũdat⸗
tyrãno crudeliſſimo paruit captiuus vin
ctus 1 puus:tñ qꝛ ph̊s maioꝛ emẽte ſe fu
it h̊ ibi dĩ plato maioꝛ dionyſio: quia ipſẽ
phᷣs excolebat vᷣtutes:tyranus vvᷣo diony

ſius vicijs ſubdebatur. Ambi. in epła ad

ſimplicianũ ait. Nõ natura ſᷣuũ facit:ſʒ in
ſipiẽtia. Nõ manumiſſio libeꝑ: ſʒ diſcipli
na. Et Hoeciꝰli.pᷣ de ↄſolatione. O btẽ/⸗
pare iuſticie ſũma libᷣtas eſt. ¶ Et Aug. li.
4.de ci. dei. c. 3. Bonꝰ ſi Puiat liber ẽ. Ma
lus aũt etiã ſi regnet ſuus eſt: nec vniꝰho
minis:ſʒz qð eſt grauius tot dñoꝝ qt vi /
cioꝝ.(¶ Et Señ.ad lucillũ. Phie ſuias:vt

tibi ↄtingat vᷣa libertas.¶ Et Cice. i rhefo.

Is liber eſt exiſtimãdus:qui nulli turpitu
aini ſeruit.ſ Et idẽ ĩ paradoxis:dictũ ẽ ab
eruditiſſimis neminẽ niſi ſapiẽtẽ libeꝝ eẽ.
¶ Et iteꝝ ibi. Ois ſapiẽs liber: dñs ſtultꝰ
p̃uus.Eui libᷣe impabit qui nõ põt ſuis cu
piditatibꝰimpare. Et poſt multa ↄcludit.
Quis neget oẽs leues:oẽs deniq; impꝛo
bos eẽ ſᷣuos.ſ Ex hoc ſcribitur in hiſtoꝛia
trãſmarina:ꝙ bꝛagmani ſcribẽtes alexan
dro mao:dixerũt int᷑ ceta. Zu hoſtes extio
res expolias: vt intioꝛes nutrias. Tu ho⸗/⸗
mines tue ſᷣuituti ſubicis:a intꝰtuis inte
rioꝛibꝰſᷣuis. Quãtũ vo h̊ libᷣtas q in aio
mũdo reſidet magnifacida ſit ↄſidẽmus
tũ libtatẽ a coꝛpoꝛali ſᷣuitute iuriſcõ ſul
ti cõmendãt a extollũt:Fᷣuitutẽqʒ ipſã aſp
nant᷑. ¶ Scribitur eni. ff. de reg. iur. l. libe
cas. ¶ Et iſtituta qui ⁊ ex ꝗabus cauſis m
numitti nõ pñt Sed cuz libertas.libᷣtas
inextimabilis res eſt:⁊ oĩbꝰrebꝰfauoꝛabi

lioꝛ.¶ Et. ff, de fideicõmiſſarijs libtatibꝰ. l.
Eſtatur aliqd gratiꝰ libertate. „

pau. Möõ
¶ Et. ff. de vboꝝ obligatiõibꝰ. l. liber hõ.
Et. ff. de his qui deiecerũt vel effuderũt
l. finali.lib hõ eſtimationẽ nõ recipit. Et

ff. de reg.iur.l.ſuitutẽ.Seruitus moꝛti eg

perat᷑. ¶ Idẽ in auctentico de nuptis Si

vo. ¶ Pꝛo iſta libertate tuẽda fugiẽdaqʒ
ſuitute romani tãta pegerũt digna laude
de gbᷣita refert Augꝰ li. 5.de ciuita.dei.c.

8. Hec ſũt duo illa liᷣtas ⁊ cupiditas lau

dis humane:que ad facta cõpulere miran

da romanos.Ipſi etiã gẽtiles ſepiſſime vt

iugũ ſᷣuitutis declinarẽt ſibiipſis moꝛtẽ in

tulerũt.ſ Narrat paulus hoꝛoſius li.s.

anno ab vꝛbe ↄdita ſexcenteſinmv. xxvuij.
Quintus marciꝰↄſul gallov gentẽ ſub ra
dice alpiũ ſitã:ideſt in pedemõtium bello
agreſſus eſt. Qui cũ ſe romanis copijs cir
cũſeptos viderẽt belloq; ipares foꝛe itel /
ligerẽt:occiſis ↄiugibꝰac libis: in flãäãmas
ſeſe piecerũt. Mõnulli inſuꝑ ferro: ali ſu⸗
ſpẽdio:alij abnegato cibo ſeſe cõſũpſerũt.
Nulluſq; oino vel paruulus ſupfuit: qui
ſuitutis ↄditionem: vite amoꝛe tolerarit.

¶ Sic ⁊ haſdrubalis vxoꝛ vt Naleriꝰſcri⸗

bit in Rubꝛi. de foꝛtitudine:capta cartha/⸗
gine ⁊ iã flamma ſuccẽſa:in culmẽ palatij
aioſe cõſcẽdit. vbi poſtq; ſua ⁊ ſuoꝛũ fata
deploꝛauit:iã vndiq; dñante flãma in icẽ
diũ ꝓſiliuit.Eſculapij eętiã ſacruʒ fugitiui ⁊
trãſfuge occupabãt: qͥrũ oꝑe vltro ſe flã /
mis iniecit.Cũ ; oium ſapiẽtũ iudicio li/
bertas animi bñ recteq; viuẽtis lõge ſit
pꝛeſtãtioꝛ bertate coꝛpoꝛis:ita ⁊ ſuitus
peti grauiſſima ẽ cẽſenda ipſaqʒ fugiẽda.
Quare vt etiã Ouidiꝰrefert li.pᷣ de reme/⸗
dio amoꝛis. Atile ppoſitũ ſeuas extinguẽ
flãmas. Nec ſᷣuũ vicijs pectus hĩe ſuum.
Expgiſcẽ itaqʒ aia peccatrix:a cõſidera 65
vilis facta es nimis: qᷓ; ingrata deo: qui
te rõnis munẽ donauit: volũtatẽqʒ dedit
liberã:ſʒ ad bonũ iclinatã:qta ve ſit miſẽ

ria ſᷣuitutis tuc.Que ſivolueris per pniaʒ

reſurgẽ: mox a nocumẽtis p̃tactis libabe
ris:obtinebiſq; paratã ⁊ oblatã tibi grati

am: a tandẽ gliam ſempiternãâ. Amẽ.
¶ Dñica ꝗqnquageſime de penis tꝑalibꝰ

ſepiſſime adueniẽtibꝰ ꝓpter peccata.
¶ Sermo tertiss.
vᷣba ſüt redẽpto

ſrire ris nfi oꝛiginali
ſpice lucoiðd.c.⁊ ĩ euã
el. hodierno. Si vllo vnq; tpe
ceci

it.
i⸗
a
ani
ifa
nict
iui
fli/
li/
ſi
imms
da.
mme,
nave
ny
1
hi
i

iſe

ſaz
be
ran

lid

pio
nalr
ena
te
Ha

6
—

ð

Dene des . lene „
P Kemotz t ſhe in
a ſto No F̈ icgftes riele. 9

eeci cti ſt petõꝛes.boe maxime diebus
iſtis eueniſſe ↄſpicimus. Naʒz vidimꝰ xpia
nos pplos iã a diu in hac italia nfa ↄcuſ⸗

ſos terroꝛibus guerraꝝ peſtilẽtiaꝝ iuaſio/

niſqʒ iſideliũ turchoꝑ: ⁊ tñ pauciſſimi repe
riũtur qui hec oĩa aſcribãt rectiſſime iuſti /

cie dei vindicãtis peccata maloꝝ.Quini⸗
mo poſt vniuerſalẽ peſtẽ que ciuitates plu
rimas pene euacuauit qui remãſerunt ne
ſeimus quo dei iudicio ⁊ non ſunt extincti
enoꝛma bicia ardẽtius q́; pꝛius ſe immer
gunt. MNulla eſt vniuerſalis facta refoꝛma
tio. Nulla emẽdatio pctõꝝ. MPꝛopterea in
hoc ſermone ſtatui dicere de nocumẽto pe
ne tpallis quã deus oipotens irrogat ſepe
numero pplis obſtinatis. Poſſumus eni

dicẽ vnicuiq; ppło:vnicuiqʒ ciuitati Re/
ſpice: q: ꝓpter iniquitatẽ hoium multipli/
cate ſũt tribulationes vie quas deus etiã

in pñ̃ti ſeculo multotiens punire diſpoſuit
Dicemꝰ ergo de iſta tꝑali pena ⁊ punitio
ne de qua tria myſteria erunt ↄtemplàda.
Co d verificationis.
m dilationis.
Czmn inflictionis⸗
CQõð pene tꝑales.ſ.peſtilẽtie:guerre: fa

mes:terremotus ⁊ ſimilia immittuntur a

iuſto deo ꝓpteri Atates 5 ſcelera pplox.
ie pPbJ
Riimũ myſteriũ declarandũ de tpa
» )

li punitione pctõꝝ dicit᷑ verificatio/
mis.In quo ↄfutãda eſt iſidelis opi
nio illoꝝ qui dicunt mala tpalia nõ ꝓpter
peccata ſed ꝓpter aſtroꝝ influentiã aut ali

am aliq́; latẽtẽ cauſã nãliter euenire.Aui
bus oſtendendũ eſt ꝙ perſepe anguſtie ſa
mes guerre ⁊ peſtilentie ⁊ hiꝰ ꝓueniunt a

deo iuſto iudice ꝓpter ſcelera ⁊ peccata ho
minũ punienda.oc ꝓbatur auctoꝛitati/
bus ⁊ exẽplis ſcripture ſancte. ¶ Sicut pa
tet Leuitici.26. c.ſ Et Amos.ð.c.i Et. 46.

di.decretoꝝ.c.Sed illud.ſ Et.io.di.c. Ana

ſtaſius. ¶ Et. 6. di. c. Si gens angloꝝ.ſ Et
23. q. A.c. Si ea.ſ Et.2 4.q.2.c. Nõ turbaf.
I¶ Et 5.q.A.c.Ecclia g. Dys ita. [Et. 7. q.
.c. Sciſcitaris.ſ Et. IS. q.pᷣ.c. Nec dijs
⁊ co Illa.ſ Et.ib.q.pᷣ.c. Reuertimini.cꝰ

Et tꝑis qualtas.i Et. 23. q. 4. c. Guilliſa/

Amcin e nmnen cemus. Pꝛimüuͤ exe
cũ allorgetenioꝛeg effecti ſunt:⁊ ad qlibet

rius.Et de pe.di.pᷣꝰ.c. Menſurq. 7Et. 2 .
NQuid ergo. ꝗEt. 2.q. 7. c. Flagitia.Et in
Auctẽtico vt nõ luxurient᷑ ↄtra nãm. [Et
Bona in 2 di. 36. ait. q, oĩs pena aliq⸗
modo reſpicit culpã:vt poſuimus plene in
quadrageſimali de pnia in ſermone de ira
deie Ged hecoia ↄfirmant exẽpla inumera
vt ſic dicã ex quibus hoc loco aliqua indu
C emplũ eſt in pꝛimis
barentibns quo peccato inducte ſunt i
umanu genus: tot penalitates:tot cala
mitates:tot erumne: tot labo:es: tot ge⸗
mitꝰ: a terribiliſſima oiuʒ inimica moꝛs a
quibus oes filij adã eſſent exẽpti ſi ipe nõᷣ
peccaſſet. Pꝛopt peccatũ itaqʒ dictũ fuit
ſibi geneſis.ʒ.cꝰ M aledicta terra in opere
tuo.In ſudoꝛe vultꝰ tui veſceris pane tuo
Et eue multiplicabo erumnas tuas ⁊ cõca
ptus tuos.In doloꝛe paries filios tuos.
ꝛm exemplũ fuit in illis qui perierũt in
diluuio tꝑe noe:de quibus diximꝰ ĩ tracta
tu de timoꝛe iudicioꝝ dei.SDixit eniĩ deꝰ ad
noe vt ſcribit᷑ geneſis.d.c. Finis vniuerſe
carnis venit coꝛã me. Repleta ẽ terra ini
quitate a facie eoꝝ:⁊ ego diſperdã eos cuz3
terra. ¶ zn exemplü eſt de egyptijs dece,z

plagis pcuſſis ꝓpter crudelitatẽ quã exer

cebãt ĩ pplin dei: vt patet Exodi.9.io.xi.
i2. caplis.Et pᷣꝰ.q.A. tẽ petõ. ¶ A ex/
lũ ẽ de ſodomitis qui pierunt igne de ce
o miſſo in eos ꝓpter nefandũ illud viciuz
vt patet geneſis.i9.c.¶Smexemplũ eſt de
egyptijs ꝑſequentibus ſilios iſrael in ma
rni rubꝛo qui ſubmerſi ſũt iubente deo daus
ſi plumbũ in aquis vehemẽtibus:vt poni
tur Exodi.iꝗ.⁊.iꝭ.c.Cn exempluʒ eſt de
amalechitis ipedientibus filios iſrael: de
quibus dixit deus ad moyſẽ. Delebo me⸗-
moꝛià amalechitaꝝ de ſub celo. Exodi.i⁊.
c. Tenu eſt de filus iſrael quos per/
cuſſit dñs pꝛo reatu vitulivt ſeribit᷑ Exodi
32. c. Et ceciderũt vna die vigititria milia.
TSm exemplũ eſt de ipſis adhuc filijs iſra
el qñ ꝓpter peccata accenſus ignis deuo⸗
rauit extrem partẽ caſtroꝑ:viabet᷑ Nu
meri.xi.c.¶ exeplũ de eiſdẽ qñ adiuc
carnes erãt in dentibꝰeoꝑꝝ ⁊ ecce furoꝛ dñi
ↄcitatus in pplin ꝑcuſſit eũ plaga magna

S Naabit, ikl iu n et ane

cupiſctẽtie. bi eni ſepeliẽ pplin ꝗ deſidera

uerat carnes. Cx'exc de murmuratibꝰ

ↄtra morſẽ ⁊ aarõ qñ egreſſus ignis deuo
rauit ppłm:fuerũtqʒ pcuſſi tredecimulia ⁊

octoginta. Numcri.ib.c. ¶xi ex de mur

murantibus de deo qñ miſit dñs in ppłm
ſpẽtes ignitos. Numeri.ꝛi. i mex iu
dicũ.ʒ.c.Qñ ſilij iſrael ꝓpt peccatũ fuerũt
traditi in manu regis meſopotamie octo
annis..¶iʒ ex ibidẽ q ꝓpter petm ſue
runt traditi regi moab deceʒ ⁊ octo annis
Cia Judicu.A.c.Qñn ꝓter petm̃ traditi
ſunt in manu regis chanaa vigiti annis.
Cis dexeplu Zudicũi..c. Qn ppier petm̃
dati fuerunt in manu regis madià ſeptem
annis. Cio Judicũ.io.c. Qñ petis vete
ribus iungẽtes noua tradidit eos deus in
manꝰ philiſtinoꝑ annis decẽ ⁊ octo.Ci
exemplũ eſt de Reccat. elationis dauid qñ
numerauit ppl um vt habetur. 2. regũ vlti
mo. c.¶ Et pᷣmi paralipomenõ.21.c.¶ Et pꝰ
gq.S 5 Mijs ita. Et de pe. di. 2. “Fugerat.
Pꝛopterillud nã q; pctm̃ pierũt ex peſte
deo imiſſa ſeptuagita milia viroꝝ. ¶Ci

ex neſt de ſẽnacherib. 4.reguz.i9.c. ꝓpter

ruius petm angelus dñi pcuſſit in caſtris

aſſyrioꝝ ⁊ iterfecit cẽtuʒ octoginta quinqʒ
milia viroꝝ. ¶iꝰ' ex eſt de pplo iudaico
quẽ ꝓpter peccata dedit deus in manu na
buchodonoſoꝛ capta ciuitate ſacta ⁊ cõbu
ſta tẽploqʒ deſtructo. 4. regũ vltiꝰ.c. Et. .
paralipomenon. 56,.c. Cxx ex eſt de an-/
tiocho diuina virtute flagellato ꝓpter ſup
biã ⁊ qudelitatẽ eiꝰ.ꝛi machabeoꝛũ.9.cꝰ.
Cxxi exnde q̃dragita duobꝰpueris lace

ratis ab vꝛſis ꝓpt᷑ peccatũ qͥ illuſerat heli/

ſeo dicẽtes aſcẽde calue.A.regũ.ꝛ.c.Cꝛꝛi

exeſt de dauid cui dictũ fuit a nathã.Qꝛ
blaſfemare feciſti nomẽ dñi:iccirco moꝛiet
filiꝰtuꝰꝗ.ſ.natꝰfuerat ex berſabee.Et ſic fa
ctũ ẽ.ꝛ.regũ.iꝛ.c.ꝛʒexẽ de ezechia re
ge iuda ꝗ egrotauit vſq; ad moꝛtẽ vt nota
tur Yſaie.ʒ8.c.Et hoc ꝓpter peccatũ igrati
tudis vel ſupbie de victoꝛia habita ſeu li/

beratione ꝗp exercitu ſennacherib. ¶ꝛ24u.

ex eſt de maria ſoꝛoꝛe aaron q̃ punita fuit
lepꝛa pt᷑ murmurationeʒ factã ↄtra moy
ſẽ. Numeri.ii.c.Sũt ⁊ alia exẽpla i ſcriptu

8 9

ris diuis q eanſi bꝛeuitatis mina facimꝰ.
Ex qbꝰoibꝰapparet luculẽter ꝙ ꝓpter Pee
cata ſepiſſime flagellant᷑ hoies a deo. Si⸗
cut etia de coꝛpoꝛali infirmitate dicit᷑ ex de
pe.? remiſſionibus.c.Cũ iſirmitas.ꝙ nõ/
nunq;; ꝓu enit ex peccato. OB

¶ Qs deus nõ ſeinp punit i hac vita pec

cãtes: ⁊ q;ᷓ iuſte illis inbuit ⁊ rõnabilr ſua

dona 71 bnficia. Cap.ꝛimim.
xcũdũ myſteriũ declarãdũ de tpali

puninione pctõr di dilatiqnis. In
qrere pleriqʒ ſolẽt. Cur de bñdictꝰ

ſempꝑ punit peccatoꝛes in pñti vita qn

imo ⁊ ſua illis largit᷑ bñficia.Et lz inſcruta

bilia ſũt opera dei:tñ nõ deſũt ꝗ dicãt cum
Hieremia.iꝛ.c.Quare dñe via ipioꝝ ꝓſpe
rat᷑ ⁊ bñ eſt hjs qui oꝑant᷑ malũ.ſEt cum
abacuch pᷣ.c. Quare nõ reſpicis ſuꝑp iniqʒ
agẽtes ⁊ taces deuoꝛante ipio iuſtioꝛeʒ ſe.
Hã vt Moeciꝰ inꝗt in pᷣ᷑ de conſolatione.

Quãtas rerũ lubuca vᷣſat ſoꝛtuna vices.

Pꝛemit iſontes debita ſceleri noxia pena
At puerſi reſident celſa moꝛes ſolio ſcãqʒ
calcat latet obſcuris ↄdita ꝓtꝰclara tene⸗
bꝛis. ¶ Et in. J.de ↄſolatione.Impante et
floꝛẽte neqtia vᷣtꝰnõ ſolũ pᷣmus caret verũ
etiã ſceleratoꝝ pedibꝰ cõculcat᷑.¶ Pꝛo hu
ius dubietatis amonitiõe dicẽ poſſumꝰ ꝙ
pijſſimꝰpĩ deꝰnõ ſemper in hac vita punit
peccantes eos lõganimiter tolerat pci⸗
pue ꝓpter tria. “
CQB. ꝓpter remunerationẽ.
C20 ppter oſtenſione.
¶3 pppter reſeruationẽ.

CPꝛio de nõ punit ſemp in hac vita pec
cdtes: ſʒ ſua illis ipartit bona ꝓpt᷑ remune
rationt᷑. Hà mali faciũt qdã opa de genere
bonoꝝ qͥ deꝰ irremunerata nõ vult relinq̃
re.Et potiſſimũ cũ cosſcat ipe multos pec
catoꝛes ꝓpter ſuã ipniam ⁊ obſtinationẽ
ſoꝛe dãnãdos.ſ Hinc Gꝛegoꝰde pe.di.ʒ g.
Quanqᷓ; ait.Cauẽdũ nobᷣ ẽ vt ſi ſoꝛte ali⸗
qd boni agimꝰin pniti ſeculo remuneratio
nẽ accipiamꝰ: ie ſoꝛte dicat᷑ nob Recepe/
runt mercedẽ ſuã. Miñ eni diues epulo ali
qð bonũ egiſſet vñ in pñti ſeclo remunera
tionẽ accepiſſet nequaqᷓ; abꝛahã ei dicẽt:
recepiſti bona ĩ vita tua.h̊ ille ¶ Siẽ itaqʒ
ſũt bona oꝑa q̃ pctõꝛes exerct ſic retnbu

di

acd
an
ſanuta
tcum
pße
fam
iniq;
ſe⸗
one⸗
ſces.
pena
ſicß;
tene/
me er

oho
unit
hai⸗

fiahe
femone
egenet
lr felnd
los pe⸗
inatione
dedigſ
Pleli/
Gnenund
Rcpe/
pulo gl
mungna
dicli
Eituch

femnb

7„

cct qñqʒ illis deꝰ. Si ełnas faciũt: ecclias

⁊ paupꝛima loca viſitãt:dinitias eis deus
donat.Si ieiunãt ⁊ coꝛpꝰaffligũt de? in re/
cõpenſãtionẽ ſanitatẽ ſibi ⁊ familie largit᷑
Et ſic de alijs ꝓ ꝗbꝰdicẽ poſſumꝰ illð ia
thei.i.c. Amẽ dico vobis receperũt merce

dẽ ſuã.¶ Ex h̊ timẽda ẽ ꝓſpitas nimia ab

his ꝗ peccare nõ deſiſtũt:qꝛ vt dĩ i glo.ꝛ2.
.ꝛ.c. Si q̃libet. Pꝛoſpitatẽ hñs i hac vi/
ta ſpez pdit ĩ e᷑na. ¶ Et Mieroꝰ in ſuo trãſi
tu ait. Signũ manifeſte dànationis eſt qñ
malo oĩa ꝓſpa accidũt.ſ Et Gꝛegoꝰ mo
raliũ. Succeſſio bonoꝝ tꝑaliũ ſignũ eſt re
pꝛobationis.Talibꝰeni bonis tꝑalibꝰme
rent᷑ ⁊ ſepe decipi pꝛo ſua malicia pctõꝛes:
vt Augꝰrefert.ꝛo.liꝰde ciui.dei.c.⁊. NPꝛo
pterea idẽ Augꝰſupꝑ pſal.dicit.Nemo gra
fulet᷑ hoĩ q ꝓſpat᷑ in via ſua cuiꝰpctis deeſt

vltoꝛ ⁊ adeſt laudatoꝛ. Maioꝛ h̊ ira dñi eſt

Irritauit eni dñm pctõꝛ vt iſta patiat᷑:ideſt
vt coꝛꝛectionis flagella nõ patiat᷑.ſ Et pꝛo
ſper inqt. Qui ſe pctis gaudet feliciter vti

iſelix nimis eſt/ ꝓſpitate ſua. Hec oia dicta

ſt᷑:qm̃ dũ ſic in ꝓſpitate pñti viuũt mali ſi
gnũ ẽ qñꝗʒ ꝙ pᷣuadi erũt gaudijs paradi
ſi. ¶ Scðdo nõ punit ſtati deꝰ pctõꝛes ꝓpt
oſtẽſionẽ vt ſic oñdat benignitatẽ ſuã q̃ tã

ta eſt vt etiã inimicis fuis pctõꝛibus bñfa
cere velit.Sũt ipᷣi pctõꝛes inimici dei.ſ At
Augdicit de pe. di. 3. c. Sũt płres.⁊ i.iꝛ.liꝰ
de ci. dei. c. 3. Et nihilominꝰ vł vt eos ad pe
nitẽtiã alliciat:vel ſi viderit ipenitẽtes i B

ſua reluceat bonitas oiuzʒ ſuaꝝn creaturax

ſarti obſeqa.Et pluit ſuꝑp iuſtos ⁊ iniu/⸗

os Mathei. . c. ¶Tertio de? petõꝛes in

hac vita tolerat pꝑ reſeruationẽ: qm̃ alia

pena grauioꝛ qᷓ;ᷓ pñs ⁊ durioꝛ eſt illis reſ/⸗

uata. Ideo Chꝛiſoꝰ de pe. di. Quancq

dicit. Nemo vidẽs malis ꝓſpitatẽ habẽ

turbet᷑. Mõ eſt ̊ retributio malignitatis:

neq; vᷣtutis. At ſi aliqñ ↄtingat vt aliq̃ ſit

retributio vel malicie vł virtutis nõ tñ ſʒ
ꝓꝙ dignũ eſt ſʒ ſimplr veluti qdã guſtuꝰiu

dicij.vt ꝗ reſurrectionẽ᷑ nõ credũt talibꝰdo
ceant᷑. Qñ itaqʒ videmꝰ malignũ diteſcẽ

noõ ſubꝛuamur:a qñ videmus bonũ mala

pati nõ turbemur:hic coꝛona:illic ſuppli/
cia.h ibi.. Et Augꝰliꝰ p de ciuita.dei. c. 7.
Placuit denie ꝓuidẽtie pparare in poſteꝝ

bona iuſtis ꝗbonõ fruent᷑ iniuſti: ⁊ mala i

Cð rõne medicationis.

am illos qui iuſte viuũt ꝓpter medicatio⸗
nẽ valẽt quippe tales pene ⁊ tribulatiões De
pñtis vite ad medicinꝗ aie ſiue purgatiuã pmeſvite
ſiue ſanatiuã fiue pꝛeſeruatinam. ¶ Sunt f

eſt qui de communi lcge ſalti is aliqua pec NnA.
cata venialia non labat᷑Vnde G:egoꝰ PPitattnαι

pijs ꝗbus nõ excruciabunt᷑ boni. Iſta vᷣo
tplia bona ⁊ mala voluit deꝰ vtriſqʒ eſſe
coia:vt nec bona cupidiꝰappetant᷑ qᷓ ⁊ ma
li qͥqʒ hie cernunt᷑:nec mala turpiter euitẽ
tur in abus ⁊ boni plerũq; afficiunt. In/⸗
tereſt aũt plurimũ q̃lis ſit vſus vel eaꝝ re
rũ q̃ ꝓſpe vel eaꝝ q̃ dicunt᷑ aduerſe. Nã bo
nꝰ tpalibus nec bonis extollit᷑ nec malis
frãgit᷑. Malus aũt huiuſcemodi ifelicitate
punit᷑:qꝛ felicitate coꝛꝛũpit᷑. Oñdit tñ deꝰ
ſepe in hijs diſtribuẽdis euidentiꝰ opatio
nẽ ſuã. Hã ſi nüc oẽ peccatũ manifeſta ple
ctent pena nihil vltimo iudicio ſuari puta
ret᷑. Rurſus ſi nullũ peccatũ apte puniret
eiꝰdiuinitas nulla eſſe ꝓuidẽtia diuia cre⸗
deretur. Siliter in rebus ſecũdis:ſi nõ eas
de?gbuſdã petẽtibus euidẽtiſſima largita
te ↄcederet nõ ad eum iſta ptinere dicere⸗
mus.Itẽqʒ ſi oibus ea petẽtibus daret nõ
niſi/ ꝓpter talia pᷣmia pᷣuiendũ illi eſſe arbi
traret᷑. Nec pios nos faceret talis ſeruitus
ſʒ potiꝰcupidos ⁊ auaros.h̊ ille.ſ Et.d.q.
pa.c. Si oia ſcribit᷑. Siomnia in hoc ſeculo
vindicanda eſſent locũ diuina iudicia nõ
haberent. S
OAuare deus dü ppter peccata tpales
penas imittit:⁊ etiam quare perſepe ſuos
amicos ⁊ ſuos affligit:⁊ non ſemper bo
nis largit᷑ bona in vita pꝛeſenti: Capᷣ..
tum Rrdcrdk rontemplandi di
Ecitur inflictio. In quo inueſtigãdu 7
E:q̃re piſſſimus deꝰhas penss e⸗ QQuac penag
les ifligit etia bonis ⁊ amicis ſuis.Ad qdð cale& ligt etia
nñdere poſſumus ꝙ de id cõueniètiſſime boc et ar Ntrig
Hacit triplici růͤne. HMMM

B

Crorõne illuminationis.
Cʒz rõne gloꝛificationlis.
Aaimo deus penis tpalibus afficit eti

ct bασπα R

pꝛimo aie medicina purgatiua.Hemo eni Amegin ſ *e

in paſtoꝛalibꝰgit.Nemo eſt qui ita bñ vi⸗
uat vt aliq̃tenꝰnõ delinqt.ſ¶ Et Lactantiꝰ

liꝰ. . Nemo põt eſſe tã circũſpeetꝰ tã pꝛu/
dẽs ꝗ nõ aliqũ labatur. Et Paulus ad
romanos.7. c. Qd nolo malũ hoc ago vi
deo aliã legẽ in membꝛis meis repugnan
is legi mentis mee. ¶ Et JYoaͤnes p catco
p.Si dixerimus qꝛ peccatũ nõ habemus
ipſi nos ſeducimꝰ⁊ veritas i nobis nõ eſt.
Et in Aucten? de monachis g. Triẽniũ.
Humana natura labit᷑ ad delicta. b id
deus ad pctõꝝ illoꝝ purgationẽ ſepe ſuos
qs diligit viſitat ⁊ flagellat.Et lʒ hoc eue/
niat qnñq; dũ puniunt᷑ mali.Illð tñ qð ma
lis ⁊ reis infertur ad vindictã ⁊ punitionẽ·
ipſis bonis accedit ad purgationeʒ. Añ
Augeliopᷣ de ciui. dei vbi. S. ingt. Boni et
mali pariter afflicti ſũt:nec ideo diſticti nõ
ſũt.qꝛ diſtictũ nõ eſt qð vtriq;ʒ ppeſſi ſũt.
Manet eni diſſitudo paſſoꝝ etiã in ſiĩůtu
dine paſſionũ.Et lʒ ſub eodẽ toꝛmẽto:non
eſt idẽ virtꝰ ⁊ viciũ. Nã ſicut ſub vno igne
auꝝ rutilat palea fumat ⁊ ſub eadẽ tritura
ſtipule cõminuunt᷑ frumẽta purgant᷑: Ita
vna eadẽq; vis irruẽs bonos ꝓbat puriſi
cat eliqt. Malos dãnat vaſtat ⁊ ex᷑miat.
Hec ille. ¶¶ Sũt ꝛv afflictiones ⁊ tꝑales pe
ne aie medicina ſanatiua.Solet ꝗqppe eue
nire plerũq; vt multi ſm ꝓmptũ habedt
ad dei voluntatẽ explendã:ſed carnẽ inſfir
mã qui a deo grauiſſimis tẽtatiõibꝰqñqʒ
vexantur vt nulla alia via eis melius poſ/
ſit ſubueniri q;ᷓ per ĩflictas tribulationes
iuſto ⁊ pio iudicio dei.Sicut exempluʒ eſt
notabile qdᷣ Hieroꝰ cõmemoꝛat in epiſto⸗
la ad ruſticũ monachũ de illo greco adole
ſcente qui nõ poterat vlla abſtinẽtia flam
mã carnis extinguẽ.de qͥ vide in ſermone
nr̃o de patientia in tractatu de timoꝛe iudi
cioꝝ dei. ¶ Sũt adhuc pene pᷣſate ſicut me

dicina pꝛeſernatiua:quibus aie ſubuenit᷑

neĩ peccata labalł:qð ſieri ſolet p nimie
ſpitatis abũdantiã.ꝗq Naã Moeciꝰ ait liꝰꝛꝰ
de ↄſolatiõe.Ego plus hoibꝰreoꝛ aduerſã

qᷓ; ꝓſperã ꝓdeſſe ſoꝛtunã.Illa ſemp ſpẽm
frlicitatis blãda mentit᷑:hec enn urrn eſt

Illa fallit:hec iſtruit. Poſtremo frlix a ve
ro bono blãdimentis deuios ducit. Adnuer
ſa plerũqʒ ad vera bona reducens ilico re
trahit.hec ille. Pꝛopterea cũ deus flagel/
lat iuſtos ⁊ amicos ſuos ꝓpter vtilitatem

T-ss wr Tene rog,ei
0%

ioꝝ ſignũ eſt pine dilectionis. VUñ ſapi ⸗

ens ꝓuerbioꝝꝑ.ʒ.c.ait.Diſciplinam dñi ne
abicias:nec deñicias cuzʒ ab eo coꝛꝛiperis.
Quẽ eni diligit dñs coꝛꝛipit:⁊ quaſi pater
in ſilio cõplacet ſibi.¶Et Ecchiaſtici.ʒl.cꝰ.
Inſirmitas grauis ſobꝛiã facit aiam. ſEt
Apls ad hebꝛcos.iꝛ.c. Quẽ diligit deꝰ ca
ſtigat:flagellat aũt oẽm filiũ queʒ recipit.
Facct ach hoc exemplũ beati frãciſci: qui
a deo infirmitate coꝛpoꝛali ꝑcuſſus ſanita
tẽ conſecutus eſt mentis.de quo ec ſcribit

Bonauen. gnoꝛabat adhuc adoleſcẽcs

curis terrenis iplicitus celeſtis allocutio⸗
nis archanũ donec facta manu dñi ſuꝑ eũ
⁊caſtigatus fuit exterius ꝓlixi languoꝛis
grauedie:⁊ clariſcatꝰiteri ſci ſpũs vnciõe
¶Scðᷣo deus afficit tpalibus afflictioni⸗
bus eos qui iuſte viuunt ⁊ ißos adhuc im
pios ꝓpter illuminationẽ:valet nauqʒ ad
uerſitas huius ſeculi ⁊ bonis ⁊ malis ad il

luminationt᷑ intellectus que quidẽ bonis

cedit ad meritũ ⁊ leticiã:malis vo ad con
fuſionẽ atqʒ meſticiã:qm̃ ꝑ tnbulationes
inducitur triplex cognitio.
C* oWW.
2 ſui.
C3 mundi.
¶Pꝛima eſt cognitio dei que ſepenume
ro obtenebꝛatur in mẽte ex fumo tpalis ꝓ
ſperitatis.ſ QOb qð Lactãtiꝰliꝰ.2.diuinaꝝ
inſtitu ait. Tũ maxime deus ex memoꝛia
hoium elabitur cũ bñſicijs eius fruentes
honoꝛẽ diuine indulgentie dare debẽt. At
vo ſi qua neceſſitas q;uis pꝛeſſerit tũc de

um recoꝛdantur. Si belli terroꝛ inrfremuit.

Si moꝛboꝝ peſtifera vis incũbit.Si alimẽ
ta frugibꝰlõga ſiccitas denegauit.Si ſeua
tẽpeſtas. Si grãdo igruit ad deũ ↄfugitur
a deo petit᷑ auxiliũ:deꝰ vt ſubueniat oꝛat᷑.
Siquis in mari vẽto ſeuiente iactat᷑:hunc

inuocat. Siꝗs aliqua vi afflictat᷑ hũc poti

us iploꝛat. Siqs ad extremaʒ mẽdicandi
neceſſitatẽ dedictus victũ pꝛecibus expo
ſcit hũc ſolũ obteſtat᷑ ꝑ eiꝰ diuinũ atqʒ vni
cũ nomẽ hoiuz ſibi miſicoꝛdiã qrit.h illei
Scða eſt cognitio ſni. Mlii eni ex ꝓſpi⸗
tate nimia ſeipos deiſicãt.Sʒ ĩ tribulatiõe
adueniẽte cogſcũt iſirmitatẽ oꝛtalitatis
ſue. Sicut antiochꝰſuꝑbꝰvt di.2. macha⸗

—

ſee

ſͤpi
pene⸗
Pater
31.0
.,ſet
de'cz
nr qui
3Pnnz
tſarbit
oleſtis
locnto/
ſupei
grori
yncije
ioni,
e .
q;
gacil
bonis
d con
wones

nume
nisp
ninan
mors
ees
det. A
untüc
Hilint
Sileus
fugim
t aut⸗
chune
büchol
dicnndi
b19 00
1t; n
Hilen
rpſiͤ⸗
blanoe
litaus
nachs/

beoꝛum. 9. e. Flagellatus a deo coguit ſn

am paruitatẽ ⁊ dixit. Juſtũ eſt ſubditũ eſſe

deo ⁊ moꝛtalẽ nõ paria ſentire de deo. ¶ Et
herodes agrippa vt narrat Joſephꝰ in ſpe
ctaculis ⁊ ludis vbi vocibus vulgi deꝰ ap
pellabat᷑ ipꝛouiſo doloꝛe ꝑcuſſus dũ ſui de
ferebãt eũ nõ valentẽ ꝑ ſe icedere ſuſpirãs
⁊ gemens dicebat.En ego veſter deꝰducoꝛ
ad moꝛtẽ. CLertia eſt cognitio mundi:ſa
cit aduerſitas vt cosgſcat᷑ huiꝰ vite miſeria:
neqʒ qᷣrant᷑ eiꝰbona q̃ſi felicitãtia. ¶ IJdeo

Augꝰliꝰde vbis dñi ait. Iccirco deus feli

citatibꝰ huiꝰſeculi amaritudinẽ miſcet:vt
alia q̃ratur felicitas cuiꝰdulcedo nõ eſt fal
lax. ¶ Tertio deus affligit bonos a iuſtos
ꝓpter glifcationẽ. facit enĩ aduerſitas ad
gliam iuſtoꝝ qui illã equo aio ferũt:qͥniaʒ
augetur in ipſis ria.
Cpm eſt digna laudatio.
Cꝛm piuina aſſociatio.
Czm eterna pꝛemiatio,
CPumo auget in amicis dei tribulatis
digna laudativ.qꝛ indicio oĩium ſapientuzʒ
vᷣtus ai in ſufferẽtia reꝝ aduerſaꝝ magniñ
cat᷑.¶ Uñ Cicero in liꝰde oꝛatoꝛe ait. Ma
gna laus ⁊ admirabilis videri ſolet tuliſſe
caſus patiẽter aduerſos nõ fractũ eſſe ſoꝛ
tuna retinuiſſe in rebus aſpis dignitateʒ.
Et idẽ in de officijs. Nemo iuſtus eſſe
põt qui moꝛtẽ ꝗ doloꝛẽ vel egeſtatẽ nimet:
Aut ea que hijs ↄtraria ſũt eqtati antepo
nit. ¶ Scdᷣo auget i amicis dei tribulatis
diuia aſſociatio ⁊ mirãda ↄ vꝛtatio. ſ Uñ
in pſal.33. Dauid.Juxta inqt eſt dñs hijs
qui tribulato ſũt coꝛde. In afflictione poſi
to ſtephano leuite oſtẽdit celos aptos ⁊ vi
dit ieſũ ſtãtẽ a dextris vᷣtutis dei. Sanctã
catherinã ↄſoꝛtauit viſitatione angelica.
Sãctã agnetẽ defẽdit a coꝛꝛuptoꝛibꝰ⁊ libe
rauit a flãmis. Scãm luciã tato põdere fi/
xit atqʒ firmauit:vt nec hoies nec trahen/
tes boues potuerint illã mouere:⁊ ſic de re

liqs.CCertio auget᷑ in amicis dei tribula

tis eterna pᷣmiatio.Quo ẽèni grauioꝛibus
hic penis exercẽtur copioſius pᷣmiũ btitu/
dinis erũt accepturi. Impij vo vt in pluri
bus a deo flagellis ceſi ⁊ de ipſo deſperãt
in ſua malitcia obſtinati deterioꝛes fiũt. Et
poſt tꝑalẽ leos illatã vindictã ad eternas

uiſſima ſint ⁊ merito põderãda: tñ pꝛeter

SetAX P . S Vnu

1F

benas deſtinàtur. MReſpice igit᷑ o peccatnix
aia qꝛ peccatũ diſplicet deo nr̃o: ꝓ qͥ ille ꝗ
natura miſicoꝛs eſt ⁊ clemẽs iraſcit᷑ ⁊ indi
gnat᷑. Illumiare cũ ceco ⁊ reuertẽ ad pꝛem
miſ̃icoꝛdiaꝝ ꝗ paratiſſimus eſt ſuã gr̃am
tibi dare ⁊ demũ gliam ſẽpiternã Amen.
CFeria ꝗ cineꝑ. De tribꝰnocumẽtis pee
cati:pꝛopter que vnulſqſqʒ in peccato exi⸗/
ſtens ad penitentiam reuerti debet.
— Sermo quartus.

Onuertimini

ad me pijſſimi pꝛis dei viuen/
tis. vba ſut iſta oꝛiginalr Joe
lis. 2. C. in epiſtola hodierna. Bifferut
de die in diẽ pctõꝛes iſtlices reuerti ad dñʒ
illos benigne vocãtẽ:qniã que dicta ſũt de
nocumẽtis pcti aut nolũt credere aut par/
ua ⁊ minima putãt.Sʒ reuera q;uis gra⸗

illa vndiqʒ alia ſe offerunt qb dapparet q̃ᷓ
piculoſus eſt ſtatus illoꝝ qui letaturĩ ma
lis ⁊ gli antur in malicia ſua. Hij ſunt ꝗ dei
pĩis lõganimitatẽ ↄtẽnunt: mibicoꝛdiãqʒ
eius iſinitã exhoꝛꝛent:hos ad pnĩam inui
tat i vᷣbis ꝓphete.Quos ⁊ nos hoꝛtari de
bemus vt id ꝓmpte faciãt ⁊ expedite:qm̃
nil hoĩ cuicũqʒ ſoꝛmidabiliꝰ eſſe debet q̃ᷓ
in peccato obdurate pſiſtere.Eapꝛopter in
pꝛeſenti ſmone de tribus alis nocumẽtis
peccati dicemus.
Cõm dicitur ſeparatio.
Cꝛm infatuatio.
Cαα contiſtao.
Qõ ꝑ petm aia ſeparat᷑ a deo nõ ſolum
ꝓpter multa:ſed eti ꝓpter vnũ moꝛtale:
⁊ qᷓ graue dãnu ſit iſta ſeparatio.Capᷣ.pᷣꝛ
Vimũ nocumẽtũ pcti dĩ ſeparatio. Mo⸗l P ſepat
Eoipo nãqʒ q̊ͥ quis moꝛtalr peccat æct elan e..
ſeparat᷑ æ clõgat᷑ a deo ſũmo ⁊ per/ —WDU
amãdo bono. Abi pꝛo itelligẽtia plenioꝛe
tria erunt dubia declarãda.
¶Hnvtex poſſit ꝗs p petm ſeparari a deo⸗ .
C nvt pvnuͤ̃ actũ pcti 8d charitas dei ”M
CzDnvtꝝ ſit graue danũ ſepꝓ ari a deo. 5
CAd pᷣmũ dubiũ reſpõdet ſeriptura ſacra ₰ poſſua — g PPce,
vñ deuteronomij. 32. c. dĩ. Dereliquit.ſ.aĩa ſep nn dee
peccatrix deũ ſactoꝛẽ ſuũ:⁊ receſſt a deo ſa

lutari ſuo. Et iteꝝ ibidẽ.Deũ qui te genn

it dereliquiſti ⁊ oblitꝰes dñi creatoꝛis tui.
¶ Et Joſue.22. Cur dereligꝗſtiꝰ dñʒ deũ iſra

el edificãtes altare ſacrilegũ ⁊ a cultu illiꝰ

recedentes.i Et Judicũ.io.c. Dereliqſtis
me ⁊ coluiſtis deos alienos.ſ Et ꝗſaie.ꝰð9.
c.Iniꝗtates vĩe diuiſerũt iter vos ⁊ deum

veſtrũ. Et Hieremie.2.c. Quid iuenerũt

in me pies veſtri inigtatis qꝛ elõgauerũt
ſe a me.ſEt iteꝝ ibi.Dereliqrunt me fõtẽ

aque viue ⁊ ſoderunt ſibi ciſternas diſſipa

tas. Et Luceis.c.in euãgelio ſilij ꝓdigi.
Adoleſcẽs filiꝰqui pctõꝛẽ ſignificat pegre
ꝓfectus eſt in regionẽ longinqᷓ;ᷓ. ¶ Igitur
peccatoꝛ relinqt deũ ⁊ ſic feparat᷑ ab illo.

¶ ¶/ Sed ↄtra obicitur:qꝛ ſᷣm oium ſcõòꝝ do

ctrinã vt inqt Tho.pᷣparte.q.S. Deus eſt

in oibus rebus etià ⁊ in demonibꝰdãs eis
eęeſſe ⁊ vᷣtutẽ ⁊ opationẽ ⁊ in oĩ loco dãs vir

tutẽ locatiud. Añ in pᷣ.di:z7.ait idezʒ in.c.
ECu natura diuina.⁊ in.c. Fateamur.Quõ

ergo per peccatũ aia põt a deo ſeparari vel

elongari: Si eſt in demonibus dedergo eſt
in qualibz aia peccatrix. Inſuꝑ Dauid in

pſalł.inqꝗt.Quo ibo aſpu tuo ⁊ quo a facie
tua fugiã.Si aſcẽdero iĩ celũ tu illic es. Si

deſcẽdero in infernũ ades.Si ſũpſero pen
nas meas diluculo ⁊ habitauero in extre /
mis maris. Eteni illuc manus ina dedu/
cet me:⁊ tenebit me dextera tua. CAd h̊

rũñdet Hieroꝰin epla ad damaſũ papã de fſi

lio ꝓdigo dicẽs.Si deus tenet celũ palmo
⁊ terrã pugillo.Et Hieremias dicit.Deus
appꝛopinquãs nõ de longinqͥ. per Dauid
q̊q; qꝛ nullus abſq; eo locus ſit pᷣdicatur
quõ filius adoleſcẽs pegre ꝓfectus eſt in

rregionẽ lõginqᷓ;. Sciendũ eſt igit᷑ nõ loco
rũ ſpacijs:ſʒ affectu aut nos eẽ cũ deo aut
ab eo recedere.hille.ſ Per peccatũ itaq;

ſeparatur hõ ⁊ diſcedit a deo nõ loco: ſed

amoꝛe cũ ſpꝛeto deo aia iheret cõmutabili

bus bonis:vt eni ait Augꝰin liꝰ de libero
arbitrio. Peccatũ eſt ſpꝛeto incõmutabili
bono bonis cõmutabilibꝰ adherẽ. ¶ De
demonibus vo inqt Tho.pᷣꝰ par.q.S.artꝰ
p. Q in ipiꝗ pſiderat᷑ nã q eſt a deo ⁊ de⸗/
ſoꝛmitas culpe qͥ nõ eſt a deo.Ideo nõ eſt

abſolute ↄcedendũ ꝙ deꝰ ſit in demonibꝰ
ſz cũ hac additiõe inqᷓ;tũ ſũt res q̃dã.Añ

bm Bꝛego ſup catica ? Aug lide p̃ſẽtia
dei. Aliter deus eſt in ſeipſo ꝑ nulliꝰrei cõ
tinentiã. Alr in oibus rebus ⁊ vbiqʒ p eſ/
ſẽtiã:per potẽtiã:ꝑ pñtiã.Alłr in iuſtis fa⸗

miliari modo per gram. Eſt in oibꝰ per po

tentia inq; tum eiꝰptati oĩa ſubdunt᷑:vt di
cit Tho.vbi.S.Eſt in oibus per pñtiã inqʒ
tũ oia nuda ⁊ aꝑta ſunt oculis eius.Eſt in
oibus pꝑ eſſẽtiã inqʒtü adeſt oibus vt cau
ſa eſſẽdi.Et hic trip?modus eſſẽ di gnãlis.
Gĩa vo ꝑ quã deꝰeſt in iuſtis facit Sngula
rẽ modũ eſſendi deũ in rebus.OQdare pec

catoꝛ a deo ſeparat᷑:qꝛ a deo ſe auertit ꝑ cõ

uerſionẽ ad bonũ cõmutabile in qua auer

fiõe ſubito e ſimul pᷣuat deꝰ aiam ſua gra.

Scom dubiũ fuit vtrũ per vnũ actũ pec
cati.ſ.moꝛtalis ꝓꝑdat᷑ charitas dei ⁊ aia p/
uetur gra.t poſſet ꝗs arguẽdo dicere ꝙ
nõ. Nã leo papa in ſmone de paſſione al
loq̃ns petrũ ait. Vidit in te deus nõ fideʒ
victã nõ dilectionẽ auerſã:ſʒ ↄſtantiã fuiſ
ſe turbatã abundauit fletꝰ: vbi vᷣo deftcit

affectꝰ charitatis lauit vᷣba foꝛmidis.S ʒ

petrus negãdo xpᷣ̃m peccanit moꝛtaliter:
ergo charitas nõ amittitur per vnũ ſoluz
peccatũ moꝛtale. Rũñdet Tho.22.q.24.
Qõ vnũ contrariũ per aliud ſu perueniẽs

tollit᷑. Quilibʒ aũt actus pcti moꝛtal ↄtra

riat᷑ charitati ſʒ ꝓpꝛiã rõnẽ᷑ qͥ ↄſiſtit i hoc
ꝙ deus diligat᷑ ſuper oĩa:⁊ ꝙ hõ ei totali⸗
ier ſe ſubiciat oĩa ſua referendo in ipſũ.Et
ergo de rõne charitatis vt ſic quis diligat
deũ ꝙ in oibus velit ſe ei ſubicere ⁊ pꝛece
ptoꝝ eiꝰregulã in oibus ſeꝗ.Quicꝗd enizʒ
ↄtrariat᷑ pceptis eius manifeſte ↄtrariatur

charitati.vn de ſe habet ꝙ charitatẽ exclu

dere poſſit.ſ Inſuper per peccatũ moꝛtale
fit hõ dignꝰ moꝛte eterna m illud ad ro/
manos..c.Stipẽdia pcti moꝛs eſt. Per
charitatẽ vo hò meret᷑ vita et᷑nã: iuxta.c.
Joannis.iꝗ.Sigs diligit me diliget᷑ a pie

meo:⁊ ego diligà eũ ⁊ manifeſtabo ei me/

ipᷣm in qua manifeſtatione vita btà ↄſiſtit.
vñ Joãnis.i7.Hec eſt vita eterna vt cos⸗
ſcãt te veꝝ deũ ⁊ quẽ miſiſti ieſũ xpᷣm filiuʒ
tuũ. Nulius aũt põt eſſe dignꝰvita eterna

⁊à moꝛte etna.Quare/ꝓ vno ſolo pctõ moꝛ
tali amittit᷑ charitas ⁊ anima pᷣnat᷑ gr̃a ⁊ a
deo bono ſeparat.¶ Ad auẽtẽ Ceonis pa

fei
pel⸗
6 /
erpo
ytdi
nch
ſtin
cau
Ulis.

pe dicẽdũ. Qðd charitas amittit᷑ dup.vno
modo directe per actualẽ ↄtẽptũ.Et h̊ mo
do petrꝰ charitatẽ nõ amiſit. Alio modo i ⸗
directe qñ ꝗs cõmittit aliqd ↄtrariũ chari

tati ꝓpter aliqᷓ; paſſionẽ ↄcupiſcẽtie vł ni

moꝛis.Et hoc modo petrus charitatẽ ami
ſit faciẽs ↄtra charitatẽ.Sʒ eã cito penitẽs
recuꝑauit.¶ Tertiũ dubiũ fnit vtꝝ ſit
ue danũ per peccatũ ſeparari a deo.ꝗ Ad
qð dico ꝙ tã graue eſt vt nil ſupꝛa.Gꝛaui
us nãqʒ eſt ſeparari a deo qᷓᷓ pati q̃cunqʒ
dãna reꝝ:quecũqʒ illata ⁊ erqſita ſuppli/
cia q̃ſcũqʒ inauditas ⁊ hoꝛꝛibiles penas.
Hinc Augꝰ.32.q. .c. Ita ne ait. Potius
debet ꝗs mala qlibet tolerare qᷓ;ᷓ malo.ſ.
culpe ↄſentire. Et idẽ Augꝰ fatet᷑ nõ eſſe
peccandũ etiã ꝓ tpali ſalute hoĩuz. ꝛ22. q.ꝛ.
in.c.Faciat.Vt ex᷑ de hijs q̃ vi metuſue cau

ſa fiũt.in cꝰ Sacris di. Pꝛo nullo metu de

bet ꝗs peccatũ moꝛtale ĩcurrere.¶ Idẽ cõ
firmat᷑ e de vſuris cꝰ Supꝑ eo.c Oẽ genꝰ
cSigꝗs.iſEt ſicut nõ eſt peccatũ moꝛtale
cõmittẽdũ ꝓ aliq incõmodo:ita nec ꝓ qͥli/

bet cõmodo vt ide ſequatur qdᷣcũqʒ bonũ

Ideo ẽ regula doctoꝛis gẽtiũ ad romanos
3.c. Qò nõ ſũt faciẽda mala vt ide veniãt

bona. Et hoc ↄfirmat᷑ in glo.et᷑ de ſimoꝰ.

in.c. Ad aphicã.ꝙ ſub pᷣtertu pietatis non
eſt ipietas cõmittẽda.¶ Et pᷣa.q.pᷣꝰ.c. Nõ

cC.¶ Et. i 4.q. p.c. Foꝛte.⁊.c. Neqʒ. ¶ Et.ʒo.
q.ð. c. Moſce. Et. 3ꝛ.q.vlti.c. Nõ ſolũ di.

Mõ licet facẽ rapinã ⁊ furtũ vt fiãt elyne.
Oimodo cauere qſqʒ ſibi debet a cõmiſ/
ſione pcti.Ad qð euitãdũ ſãcti ⁊ amici dei

paſſi ſũt tot laboꝛes:tot pegrinatiões:tot

exilia:tot carceres: tot vincula:tot inſuper
violẽtiſſimos cruciatꝰvſqʒ ad moꝛtẽ.ſ In
ſpiciamus ſuſãnã de qua ſcribit᷑ Danielis

i. c.ꝙ a ſenibꝰpꝛauis regꝗſita de turpi cõ
ſenſu dũ ꝓponerẽt ꝙ ſi pctõ nõ acqeſceret
c falſo criminatã cũ iãminia moꝛi ꝓcura
rent. Oà femia ↄſtans. O mulier timẽs de
um. Anguſtie ingt mihi ſũt vndiqʒ.Si eni

h egero moꝛs mihi eſt. Si aũt nõ egero nõ
effugid manꝰvĩas.Sʒ meliꝰeſt mihi icide

re in manꝰvias qᷓ; peccare in cõſpectu dei

mei.Hõne ⁊ abꝛah inocentẽ filiũ voluit
imolare peinareqʒ ſua iocũda ⁊ grata pꝛe
ſenna ne deũ ꝑderet qui hoc madabat. vt

patz geñ. 22. e. ſ Et. 2ꝛ. q.? S. Qñqʒ. 1 oS
eni.vbi ait Ambꝛoꝰin libꝛo de pꝛiarchis.
¶ HNõ eni volebat deus imolari a patre fi⸗
liũ ſuũ nec impleri hoc munꝰ volebat qui
ouẽ pꝛo filio imolandã obtulit. Sed tenta
bat affectuz ſi dei pꝛecepta pꝛeferret filio.
IEt infra ſequitur nbrdr. Nõ imittas
manũ iquit in pueꝝ neqʒ facias ei quicq̃ᷓ;.
Affroru tuum inquiſiui.Non factũ etegi⸗
Tentaui mentẽ tuam ſi etiã filio tuo dile⸗
etiſſimo non parceris pꝛopter me. ¶ Et de
hoc Augꝰ liꝰ pꝛimo de ciuita.dei.c.ꝛo.in⸗
quit.Abꝛahã non ſoluʒ non eſt culpatus
crudelitatis crimine:verũetiam laudatus
eſt nomine pietatis: ꝙ voluit filium ne⸗
quaqʒ ſcelerate ſed obedienter occidere.
hecille.Sunt ⁊ alia innumera ſanctoꝛum
exempla qui pꝛeelegere moꝛi pꝛiuſqͥʒ pec⸗
cando dei gratiã amittere que nos pꝛeteri
mus.Affirmamus tamen ꝙ talis eſt ma
la conditio peccati quo anima ſeparatur a
deo. Qð Anſelmus liꝰde ſimilitudinibus
dicit. Si hic inferni hoꝛꝛoꝛc ⁊ illic cernereʒ
peccati pudoꝛẽ ⁊ vni eoꝝ neceſſario debe⸗
rẽ imergi. Pꝛius in ĩfernũ me mergerem
q; in me peccatũ dimitterẽ.dallẽ eni pu
rus ⁊ inocẽs gehẽnã itrare qᷓ;ᷓ ſoꝛde pollu
tus ⁊ ſoꝛde idutꝰceleſtia regna tenẽ. Henu
qᷓ; moꝛtifigata ſũt ⁊ arida facta coꝛda mul
toꝝ:qui multiplicibꝰ ⁊ enoꝛmiſſimis pec
catis irretiti nõ dãt operã vt ſe emẽdẽt: vi
tãqʒ mutent in melius.Si enim quis per
didiſſet vel veſtẽ vel pecuniã vel quicquid
aliud eſſet ſolicitus diſcurreret interroga
ret requireret ſi quo modo rẽ perditã inue

nire valeret. Si infirmitatem oculoꝝ auri/

um lingue ⁊ cuiuſcunqʒ minimi membꝛi

incurriſſet medicos curaret conſulere: et

q;diu duraret infirmitas pauidus dole/⸗

ret ⁊ plangeret.O peccatrixanima qd per

didiſti:Cogita quia deum tuũ:quia grati
am eius ⁊ cuʒ dauid lachꝛymas funde di
cẽs: fuerũt mihi lachꝛyme mee panes die
ac nocte duz dicitur mihi quotidie vbi eſt
deus tuus.O quot inueniũtur in vtroqʒ
ſexuquibus poſſemus dicerꝶg vbi eſt deus
tuus.Audi infelix anima vbi eſt deus tu

us.Quis eſt iſte deus:onme bonum. Sũ

mum bonum: amabile bonumt bonum
44

arct⸗

CL3 vicioſa 2 criminalis.

».

ſine q̊ͥ nullũ bonũ:bonuz qð dereligſti. O

aia dura. Quis eſt iſte deus:nonne tuus:

Zuus qꝛ te creauit.ZLuus qꝛ tot annis bñ
ficijs ſuis te ſuſtẽtauit.Tuus qui tibi vitã
btãm ꝓmittit.Luus qui filiũ vnigenitum
ad te miſit vt te redimeret. Tuus qui te ex
pectat te iuitat vt reuertaris ad illuů. Quid
agis o ferrea creatura:Deſine ab iniqtate
tua:da finẽ vicijs tuis:effunde lachꝛymas
⁊ cũ filio ꝓdigo reuertere dicẽs. Surgã et
ibo ad piem meũ:meũ creatoꝛc:quẽ ꝑdidi
ꝓpter culpã meã:ſi ad eũ rediero ⁊ dicã ei
pꝛ peccaui in celũ ⁊ coꝛã te. Noli differre o
aia:noli diutiꝰimoꝛari qꝛ recipiet te blãde
⁊remittet peccata benigne.
¶¶ Qð peccatũ facit hoiem fatuũ:⁊ ꝙ ſtul
Ecũdũ nocumẽtũ peccati dĩ iſatua⸗

tio. Facit ꝗqdẽ aiam fatuã adeo vt ꝗ

cũqʒ ſit ille qui moꝛtalr peccat ⁊ in
petõ pſiſtit merito ſtultus ⁊ fatuꝰ appellari

poſſit. Sʒ aduertẽdũ ꝙ trip?Nultia iuenit᷑.
B dicitur excuſabilis naturalis.

—

Tꝛ ſancta ⁊ ſpiritualis.

¶Be ſtulticia naturali.
WPuima ſtulticia eſt illa q ꝓuenit ex de/
fectu nature.Et ab hac nulls põt imunis
euadere. Quare dĩ Ecchaſtes ſa co. Stulto
rũ ifſinitus eſt numerꝰ.¶ Et Señ.ad lucillũ
git.Si qñq; fatuo ridere volo:nõ eſt mihi
lõge querẽdũ me rideo. ꝗ Nerũtñ aliꝗ ſũt
fatui a natiuitate qui nunqᷓ; ſanãtur.Aliq

⁊ ſi nõ a natiuitate: tñ ſuccedente tpe infa

tuãtur. Oẽs de cõi lege ſtulti ſũt in ĩfantia

⁊ pueritia:qui ante annos pubertatis cõö⸗/

parãtur furioſis.ff.de acqrẽda poſſeſſione

l. pᷣ. De quibꝰdĩ ꝓuerbioꝛũ.22. Stulticia

ligata eſt in coꝛde pucri:ſʒ vꝓᷣga diſcipline

fugabit illã.Quid nã aliud ſũt pueroꝝ ſal
tus:curſus:q̃relanones:motus:geſtꝰ:ver
ba vt in pluribꝰ niſi q̃dã ſtulticia. Quidã

etidã volũtarie ĩfatudtur in adoleſcẽtia ⁊ in

uẽtute.Sicut illi q ſpecie ⁊ foꝛma mulierũ

illecti multa faciũt in ↄſpectu hoiuz velut
ĩſenſati.Et liet in adoleſcẽtibꝰ ⁊ iunuenibꝰ
talis ſtulticia excuſari nõ debeat: tamè in
ſenibus dũ volũtaria eſt ſatis apparet ex/
pʒobꝛãda. Vñ ſapiẽs eccliaſtici.5. c. ait.

Tres ſpẽs odiuit aia mea ⁊ agrauoꝛ valde
aie illoꝝ.pauperẽ ſuperbũ:diuitẽ mẽdacẽ:
ſenẽ fatuũ ⁊ iſenſatũ.De hiꝰgenere ſũt ſe⸗
nes illi qui domũ totà infeſtãt:ſamiliã tur
bãt:clamãt:blaſfemãt:ↄtẽdũt: litigãt ſine
cauſa.Siliter illi qui vacãt libidiniadulte
ria colunt:auaritiã ſectãtun inhiãt lucris:
laboꝛãt ſine neceſſitate ⁊ abſqʒ charitate:
vt theſaurizent.Et oẽs illi ꝗ pedes iã in ſe

pulchꝛo tenẽtes arbitrãtur nunq;ᷓ ſe moꝛi

turos. Dũ vo taliũ ſtulticia a ſolnatura
ꝓcedit:qꝛ habet quãdã ſenectus infantiã
vt Hieroꝰ dicit in epiſtola de honoꝛandis
parentibus:tunc venia eis erit pꝛebenda.
¶Scða eſt ſtulticia ſancta ⁊ ſpũalis q̃ op
ponitur mũdane ſapie.Nã repitur quedã
ſapia mundana ⁊ repꝛobata de qua dicit᷑
Jacobi.a.c. Nolite gliari ⁊ mendaces eſſe
aduerſus veritatẽ. Hõ eſt eni iſta ſapia de
ſurſũ deſcendẽs:ſed terrena aĩalis diaboli
ca.Cõtra hãc eſt ſancta ſtulticia eoꝝ.ſ.qui
ꝓpter xpᷣm mundũ ↄtemnũt ſeipſos moꝛ⸗

tificãt:pauptatẽ ſectãtur:a voluptatibꝰab
ſtinẽt:ↄiugia renuunt:parẽtes relinquũt:

⁊in ſimplicitate ac humilitate xpᷣo famula

ri conãtur.Hij ab amatoꝛibus mũdi ſtul/

ti putãtur ⁊ velut fatui irridentur.ſ AUñ de

beato frãciſco cãtatur in rñſoꝛio in officio
nocturno ſue feſtiuitatis.Sũ pater hunc

pſequitur latẽs dat locũ ire conſtaãter poſt
agreditur in publicũ ꝓdire. Squalẽti vul

tu cernit᷑ putat᷑ inſanire:luto ſaxis ĩpetitur

ſed patiens vir nititur vt ſurdus ptrÜſire-

Mefert nãqʒ de illo Bona ꝙ in pꝛinci⸗/

pio ſue vocationis poſtq; pecuniã obtule
rat pꝛo reparatione ecclie ſancti Hamiani

ſentiens ex hoc aduerſũ ſe ↄcitatũ pꝛis fu
roꝛẽ vt ire locũ daret diebus aligbꝰ in qua
dã occulta ſouea ieiunãs oꝛans ⁊ lachꝛy ⸗
ms latuit.Tãdẽqʒ ſpũali quadaã cõpletꝰ

leticia ⁊ virtute mẽtis indutus ex alto exte

rius fiducialr ꝓduiit ⁊ ciuitatẽ cõſtanter in

tranit. Quem cum iuuenes cernerẽt facie
ſqualidũ ⁊ mente mutatũ ac per hoc alie/

natũ putarẽt a ſẽſu:lutoqʒ platearũ velut

ſtultũ ipeterẽt:⁊ clamoꝛoſis ei vocibus in

ſultarẽt.famulus dei nulla pꝛſus fractus

aut mutatus iniuria:vt ſurdus iĩ oibꝰper

tranſibat.? Talis fuit ſtulticia beati Jaco

— — — — S=

— – = =—

nalde
lach.
itſe/
itur
ſine
olte
ns:
ale:
nſe⸗
non⸗
ura
nnii

l:
.

li
vi
u
a
win
nola
ſtul/
ſde
ſico⸗
une

jvul
cüra
rer
pind/
obene
mminni

inqus
achrf

nier n
ufe
calie /
pelut
us in
us
beper
i .

boni de tuderto:qui etiã ĩ ſuis deuotis car
minibus ita canebat.Sẽno mi pare e coꝛ
teſia impaʒire per lo bello meſſia.El mi pa
re ſi gran ſapere chi per dio vol ipaʒire chi
in pariſi nõ ſi vede coñ gran philoſophia.
Chi per chꝛiſto va ipazato pare afflicto e
tribulato. Ma e maeſtro ↄuẽtato in natu
ra e theologia.Chi per chꝛiſto ne va pazʒo
ala gẽte pare vn matto. Ma chi nõ ha pꝛo

uato el fato:non ſa che ben ſi ſia. Chi vole

intrare is queſta ſchola tronara doctrina
noua.La paʒzia chi nõ la ꝓua nõ ſa che bẽ

ſi ſia. Chi vole intrare in queſta danʒza tro

ua amoꝛ di ſmiſurãz a.Cẽto di de ꝓpdonan

za a chi te dice villania. ¶ Icirco in die iu
dicij vt hẽtur Sapie.ð.c.Stabũt iuſti ĩ ma
gna ↄſtãtia aduerſus eos qui ſe anguſtia

uerũt ⁊ qui abſtulerunt laboꝛes illoꝝ:vi/⸗
dẽtes aũt turbabũtur timoꝛe hoꝛꝛibili: et
mirabũtur in ſubitatione inſperate ſalutis
dicẽtes intra ſe:penitentiã agẽtes ⁊ pꝛe an

guſtia ſpũs gemẽtes.Hij ſunt quos aliqñ

habuimus in deriſũ ⁊ in ſimilitudinẽ ipꝛo
perij. Nos inſenſati vitã illoꝝ eſtimabamꝰ
inſaniã:⁊ finẽ illoꝝ ſine honoꝛe.Ita enenit

tpe pauli:vt xpᷣiani a gẽtilibus ſtulti dice/

rẽtur. vnde Actuũ.26.dũ paulus loqueret
coꝛã agrippa de myſterijs xpᷣi de pnia ⁊ re⸗
ſurrectione moꝛtuoꝝ quidã noie feſtus vo

ce magna reſpondit. Inſanis paule multe

lr̃e te ad inſaniã deduxerũt.Et paulus non
inſanio inqt:ſed vitatis ⁊ ſo bꝛietatis ver/
ba ego loquoꝛ.

—;]õ

que eſt in illis qui moꝛtali peccãt:qᷣni cũ
oẽs ſcripture cõminẽtur pctõꝛibus mala:
nolũt ipi ſcripture credẽ que plena ẽ oĩ vc/

CTertia ſtulticia eſt vicioſa ⁊ criminalis:

ritate. Ande ſapiens ꝓuerbioꝝ p co ait.
Sapientiã atqʒ doctrinã ſtulti deſpiciunt.

Clamat oĩs ſeriptura peccatũ vitãdũ atq;
cõminatur peccatoꝛibꝰincoꝛꝛigibilibꝰma
la. Audite abſecro ⁊ intelligite. O moꝛta/⸗
les miſeri pctõꝛuzʒ vinculis colligati.quid

ſcriptũ eſt leuitici.xi.c Nolite cõtaminare

aias veſtras nec tãgatis immundũ ne im
mundi ſitis.¶ Et ad romanos.cd.c. Non re

gnet peccatũ i veſtro moꝛtali coꝛpoꝛe.ſ Et
Jacobi.4.o Mundate pctõꝛes manꝰ ve⸗

ſtras ⁊ puriſicate coꝛda veſtra. Et Joan⸗

nis. 5. co. et. 8. co. Noli peccare. Subitfertur
ratio. Ezechielis.iS.c.ſ¶ Et pᷣ.q.A.c. Jaʒ

itaqʒ. ¶ Et.24.q.ʒ.c.HNus ita. Qꝛ aia que

peccauerit ipa moꝛietur.¶ Et pſal.ʒi. Mul
ta flagella p eccatoꝛis.ſ Et pſałcenteſimo
q̃drageſimo nono.Dũs iuſtus ↄcidet cer
uices peccatoꝝ.Cum igitur delectatio que
habetur in peccatis modica ſit ⁊ bꝛeuis:

qudta eſt inſania eoꝛum qui ſeruiunt dia ⸗

bolo:vt tãdem excludãtur a paradiſo ⁊ de
deputentur penis eternis. Stultuʒ inquit

Gꝛegoꝛius eſt ſeruire diabolo: qui nullo

placatur obſequio. Quãtomagis quis ei
ſeruierit tãto amplius euʒ ille toꝛquebit.
Et Augꝰait. Nulla maioꝛ inſania q; pꝛo
delectatione momentanea perdere eter/
na gaudia ⁊ obligare ſe ad et᷑na ſupplicia.
¶ NHõò pecatum cõtriſtat mẽtes petõꝝ dũ

ad ſe redeũt:ſicut æcõuerſo vᷣt leuſicat ani

ap. zu

Ertiũ nocumentum peccati dicitur

contriſtatio. Hã lzʒ ſepenunmero le

tamẽ dum ad ſe redeũt non poteſt fieri an
triſtentur intrinſecus.ſ VUnde Augꝰ liꝰ pᷣ
confeſſionũ ait.Juſſiſti domine ⁊ ſic eſt:vt
pena ſua ſibi ſit omnis inoꝛdinatus aius.
Sicut enim virtus leticiaʒ gignit in mẽte
virtuoſi:ſi viciũ triſticiã parit. Dicit ꝗqp⸗
pe Iſidoꝛus in liꝰ ſoliloquioꝝ. HBona vita
gaudiũ ſemper habet. Et Seneca ad lu/
cillũ.Sola virtus pꝛeſtat gaudiũ perpetu
um.ſ Et Cicero in liꝰde ſenectute. Conſciẽ

tentur peccatoꝛes in via ſua mala-

tia beneacte vite multoꝛũq; benefactoꝛuzʒ
recoꝛdatio iocũdiſſima eſt.ſ Et Ariſtotel·

MNemo eſt qui non gaudeat
operationibus bonis. Et Anſelmus ſuꝑp

pſal.isð. AUnicuiqʒ bono delectabile eſt eſſẽ·

in virtutibus etiã ſi nullũ pꝛemiũ inde ex

pectarent.vnde quidam Ethnicus ait. Si

omnes dij eſſẽt ignoſcituri 1 omnes igno⸗
ratun:tamẽ nollem in peccatis maculari.
Hac vo ſententiã ſequitur Tullius qui in
3⁰°de officijs ait. Certe ſi omnes deos ho/
mineſqʒ celare poſſemus nihil tamen in⸗
iuſte:nihil auare:nihil libidinoſe faciendũ
eſt. Qua de re diligens omnibus debet eſ
ſe cura vt euitent peccata: in quibus ſi ſẽ
vt homines fragiles viderint quandoqʒ;

.ü -

pin gtraſ.

4ℳ*

ti ad dñm ieſũ xpᷣm qui ſuã nobis oibꝰdi⸗
gnetur gratiã infundere AmlẽYẽ.
¶Feria pᷣc hebdomade. De friuola ac
debili excuſatione peccati. Sermo quintꝰ.

bꝛas exterioꝛes. vba ſũt redẽ/
ptoꝛis nfi oꝛiginalr Mathᷣi. .
C.q in enãgelio hodierno.Satis exterrere
debẽt hoium male viuentiũ mẽtes infalli /
bilia vᷣba dñi nr̃i ieſu xpᷣi. Ipſius vocẽ au/
dimus penas eternas còminantẽ petõꝛi/

ſolari falſo conãtur ſe ⁊ ſua facinoꝛa excu⸗
ſntes. Aiũt eniĩ nõ vſq;quaqʒ; hoi iputã
da eſſe peccata:ad que quodãmodo ĩuitꝰ
ꝓducitur. Iccirco in pñti ſᷣmone de excu⸗

* ℳ

putat nõnulii aſſumẽ iexpugnabili. Qui
tamẽ eiciendi erut in tenebz as iferni hoꝛꝛi
biles 2 timédas. Diſtinguemus aut tripli
6 cem excuſationẽ. .

„ (TC 6 elt dei pmittentis
Qu ſno⸗t

C ſideris influẽtis.

Pt C3 nature indlinantis.
S,

DOoõ nulla eſt excuſatio eoꝝ qui dicũůt de
uz eſſe cauſa peccati.Et quareꝓeꝰ pmittit
mala fieri: ⁊ an poſſit pcipe mala.Ea.pm.

BPiima debilis iniuſta ac idebita ex

cuſatio pcti eſt dei ꝑmittẽtis. Aiũt
ꝗppe ſeducti a diabolo pctõꝛes:deꝰ
permittit fieri pctã qͥ ſi vellet ipedire vtiq;
poſſet. Sʒ vt taliũ erroꝛ ꝓcul abiciat᷑: tria
ſũt in hac parte dubia declarãda.
¶ Ppmotp deus ſit cauſa peccati.
UQ Omytg deus debeat mala pmittere.
¶ HPzuptꝝ deus poſſit ᷣcipe mala culpe.
onbiũ ſ Rñdet᷑ m Alex in 2⁰
. ſũüme in tractatu de malo.ſEt MRicar. Et
Bonauenturã in 2⁰ di. 37. ¶Et Tho. p 2c
q. 79. Qð deus nullomodo eſt cauſa effe/

2
—

recte nec ĩdirecte.Et hoc ꝓbat᷑ firmiſſimis
anctoꝛitatiluis 1 rõnibus.Ait eniʒ ſapiẽs
Eccliaſtici.i.c. Nemini mandauit deꝰ ipie
agere. ¶ Et ecchaſtes.7.c. Solũmodo hoc
iueni ꝙ deus fecit hoiem rectũ ⁊ ipe ſe inſi

Aus ſut nah pem I.

d
*☚

imerſos dent operã itla relinqnere reuer

bus obſtinatis. Sʒz pleriqʒ ſemetipſos cõ

Htione debili peti dicemus: qu pꝛo ſcute

ctiua pcti nec ꝑ ſe nec per accidens:nec di
la fieri oꝛdiatiſſime. NHã dupꝰ
vnꝰin vniuerſo. Alt᷑ in fnẽ ⁊ vtq; exigit ꝙ
deꝰ pmittit mala fieri.Oꝛdo ꝗqppei vniuer
ſo exigit.qꝛ ad ꝑfectionẽ nign tatis ne⸗

nitis miſent ſtionib. .Et Aug lio. 8z.

qonũ. Auctoꝛ mali deus nõ eſt:qꝛ oiuzʒ q̃
ſũt auctoꝛ eſt q̃ inq;tuʒ ſũt tm̃ bona ſunt.

(Et idẽ ĩ li ↄtra adamãtiũ manicheũ.Hõ

eſt malũ in ciuitate qð deꝰnõ faciat.a⸗

lũ hoc loco nõ peccatũ:ſʒ pena itelligenda

é. Sũt ad ꝓbãdũ rõnes efficaciſſime.iEt
ᷣꝰ ſumit᷑ ex diuia dilectiõe.Nã illud qð de

nus ꝓducit vel facit diligit:iuxta illud Sa⸗
piẽtie. Diligis oĩa q̃ ſunt ⁊ nihil odiſti eoꝝ

q̃ feciſti. Sz deus odit peccatũ ſm illð Ec

cleſiaſtici.iꝛ. Altiſſimꝰodio habꝰ pctõꝛes:
ergo deus nõ eſt cauſa pcti.ꝗ2 rõ ſumitur

ex diuina vltione. NHõ eſt deꝰ cauſa illiꝰrei:
cuiꝰeſt vltoꝛ.Sed deꝰeſt vltoꝛ peccati ergo

noõ eſt cau ſa peccati. Scriptũ eſt eni ad ro/
manos.i2.c. Et ad hebꝛeos.io.c.ſ Et deu

tonomij. 32. c. ¶ Et puerbiox. 25. c. ¶ Et. 23.
q.p in pᷣnꝰ.in ꝑſona dei. Mihi vindictã
⁊ ego retribuã.ſ¶ Et Exodi.2o.c.Ego ſũ deꝰ
ʒelotes viſitãs iniquitatẽ patruz in filios.
3³ rõ ſumit᷑ ex diuina pfectione. Illo eni
qð eſt pfectiſſimũ ⁊ in quo nullus põt eſſe
defectꝰalicuius mali:nò pot eſſe cauſa pec

cati. Sicut nec ſol põt eſſe cauſã obſcurita

tis nec ignis cauſa frigiditatis. Seſt deus
hiꝰ:ergo nõ ẽ cauſa pcti.Cõſirmat᷑ iſta rã
ſic.Ab eodẽ agẽte penitꝰnon diuerſificato
in ſe nõ egredit᷑ pꝑfectũ ⁊ iperfectũ.Qð idẽ
manẽs:idẽ natũ eſt ſacẽ idẽ.vt dicit Ariſt.
in.2de gnãtione. Bonũ dicit pfectionez.
Malũ dicit impfectiont.Sʒ de eſt agens
pfectiſſimꝰ nõ diuerſiñcatus in ſe: ergo cũ
bona ſint ab ipſo:mala culpe nõ erunt ab
ipo. ¶ Scoᷣʒz dubiũ fnit vtrů de? debeat p⸗

mittere mala fieri. Et ꝙ ſic patet ex anẽte
PBꝛegoꝛij:q ſup illo ᷣbo Job.i2. c. Abun

dãt tabernacula pᷣdonũ ait.Oipotẽs deꝰ
8 fieri ꝓhibet iuſtuz eſt vt ſieri ſinat.i Et
Angꝰliꝰ.2ꝛ0.de ciui.dei. RNulls hoiuz agit

recte niſi diunio adiuuet᷑ auxilio. Nullus de

monũ aut hoiuz agit iniqʒ miſi dinino eo⸗
dẽqʒ iuſtiſſimo iudicio pꝑmittat᷑. Scõʒ aũt
Bonauẽtur in pᷣ di. 47. Deꝰ pmittit ma

ceſſe eſt vlł fuit ſieri creaturã arbitrio libaʒ

₰ AX⸗ at mala prmittere 5

⸗
.

.

oꝛdo rex.·

—— m—

— — —ʒ—U—W

. — — — —ß —

———, —

ma

i
niner
sne⸗

ſhez

peceare potẽtẽ. Sʒ admiſtratio vniner ſi

tatis regrit vt deus res q̃s ↄdidit ſic adqmi

niſtret vt vnãquàqʒ agẽ ꝓpꝛios motus ſi

nat:vt dicit Augꝰ 7liꝰde ciui.dei.Jdeo cũt

debuit dare potẽtiã peccãdi ⁊ debuit regẽ:
ſaluo oꝛdie ſue ↄditõis ſi voluit peccare de
buit ꝑmittẽ:⁊ ſi noluit peccare debuit ↄſer
uare.Et ita debet pꝑmittẽ mala. Oꝛdo ad
finẽ h exigit. Qꝛ duplicẽ finẽ ↄtigit reꝑire
in vniuerſo.vnꝰeſt ſalus electoꝝ.Aliꝰdiui
na laus.

curat vtꝝ ꝑ cauſã vel ꝑ occaſionẽ glia ele/
ctoꝝ augeat᷑.Ideo deꝰ pmittit recte mala
fieri. Ha /ꝓſũt mali bonis eos exercitãdo.
T¶ Et ideo dicit Augꝰliꝰde lapſu mũdi.Qdð

Eniat de plures eſſe malos:qꝛ ſi pauci eſ
Et nõ auderẽt exercere bonos. Diuia etiã
laus exigit vt ꝑmittat deꝰ mala fieri:qꝛ oc
caſione mali ſùme manifeſtat᷑ mibicoꝛdia ĩ
electis ĩ filij vnigeniti donatiõe ꝓ inimicis
ſm tpᷣs.Sũme etiã manifeſtat᷑ dei iuſticia
in et᷑na punitiõe repꝛoboꝝ.¶ Sʒ ↄtra pᷣdi
cta aligꝗs poſſet inſtare.ſſ pᷣ qꝛ glo.ſup illo
vᷣbo ad romanos pᷣ. Hõ ſolũ qui faciũt di
gni ſũ moꝛte:ſʒ ꝗ ↄſẽtiũt.Cõſentire ingꝗt ẽ
macẽ cũ poſſit arguẽ. Sʒ deꝰpoſſet arguẽ ĩ
pediẽdo malũ ̊ nõ dʒ malũ pmittẽ.ſꝛ qꝛ
Augꝰ.io.liꝰde ci.dei.c.io.ait.Ad inocẽtis

offm ꝑptiet nõ ſolũ nemi malũ ĩſerre ſʒ etiã

a pctõò cohibẽ. Ergo ſi deꝰnõ cohibʒ cũ poſ
ſit nõ eſt inoccẽs. 1. oẽs vᷣtutes nr̃e debẽt
hĩe exẽplar ĩ deo.Sʒ in nob eſt vᷣtꝰ zeli er
go ⁊ i deo.Sʒ zelus qᷓ;tũ põt obuiat pctõ
Ergo ſi deꝰhʒ zelũ qᷓ;tũ põt debet obuiare
pctõ.¶ Ad pᷣrũdet/Gona.Qõð pmittẽ
malũ põt eẽ dupſ.¶ Aut nõ cohibẽdo ma
nũ vel aiuzʒ nec in facto nec ĩ retributiõe et

ſic ↄſẽtire eſt.¶ Aut nõ cohibẽdo manũ:ſʒ

tñ puniẽdo trãſgreſſoꝛẽ ⁊ arguẽdo ↄtinue
Et ſic nõ ↄſẽtit.Et h modo deꝰpmittit ⁊ nõ

ↄſẽtit.¶Ad ⁊ nde inocẽte ꝗ debʒ inbibere

dẽ ꝓꝙ illud itelligit᷑ de cohibitiõe q̃;tũ ad
arguitionẽ ⁊ punitionẽ:nõ aũt q; tũ ad vo
lũtatis coactioneʒ. ¶ Ad ʒ'ne zelo dẽ. qꝙ
Zelus debz obuiare pctõ ſaluo iure iuſticie
⁊ iuſticia ꝓut ẽ oꝛdo vniuerſi h̊ exigit vt de
us pmittat ꝓoieʒ ire ſᷣm iperiũ ſue volũta
no. ¶ Ternũ dubiũ fuit vtrũ de poſſit pei

D Par vle whe⸗

,„„

Am̃ ergo ꝑmiſſio maloꝝ reddit
ęlectos glioſioꝛes p occaſionẽ. Et deus nõ

14

pere mala culpe. Rñdet Bonara vbi. 3.

OQõð h põt dup itelligi.Alut ꝙ deꝰ pcipiat
malũ manẽs malũ.Aut itaq; pᷣcipiẽdo fa
ciat bonũ.ſ Pꝛimũ ſimplxr eſt ipoſſibile.

¶ Scʒ vo aliqͥ mõ eſt poſſibile lʒ nõ oino
Eſt eni aliqð malũ in ſe:⁊ aliqd malũ ſʒ ſe

modo põt ſieri bñ. ꝓmmo h̊ itelligẽ ꝙ fiat

bñ eſt itelligẽ ꝙ idẽ ſit malu ⁊ bonũ. Põt

ergo dici ꝙ deꝰ põt pᷣcipe malũ in ſe: ⁊ nõ

malũ ſm ſe:qꝛ nihil pot pcipe cum bonũ
ſit poſtq; pᷣceptũ eſt:⁊ illud eſt malũ in ſe:

Malũ in ſe põt fieri bñ. Malũ ſʒʒ ſe nullo

nõ aũt ᷣʒ ſe. Ideo põt illð pᷣciꝑpe ⁊ nõ aliðö.

¶ Hinc hẽt oꝛtũ illud dicit Bernardus
in liꝰde pᷣcepto ⁊ diſpẽſatione. Qð deꝰ põt
diſpẽlare in pceptis ſcdᷣe tabule ⁊ nõ pᷣme.
qꝛ in pᷣceptis ſcõᷣe tabule q̃tuʒ eſt de rõne
pᷣcepti pcipit᷑ oꝛdinatio ad ꝓximũ ⁊ ꝓhibet᷑
deoꝛdinatio ad eundẽ. Deoꝛdiatio aũt re⸗
ſpectu ꝓximi: niſi ſit deoꝛdinatio reſpectu
dei malũ eſt in ſe. In pceptis ergo ſcdᷣe ta⸗
bule diſpẽſat deꝰ ⁊ ↄtra illa põt pcipe.Nec
ex h̊ ſeqtur ꝙ pcipiat ↄtraria:qꝛ mãdatuʒ

ſpale abſoluit a cõi.vñ et᷑ de reſcriptis.c.

dẽ. Spale màdatũ derogat gnãli.In pꝛece
ptis aũt pᷣmæ tabule nõ pot deꝰ diſpẽſare:

9 eoꝝ oppoſita ſũt mala ſʒ ſe. Ipſa enim
pcepta dicunt oꝛdinationẽ ad deuù ſicut i ſi

nẽ de ſua rõne ⁊ eoꝝ oppoſita deoꝛdinatio

nẽc.Et ideo ſi ↄtrariũ pcipet:pᷣcipet ↄtra ſe.
Cõtra ſe aũt nõ põt lcke. E iſta pciꝑet
cũ ſint mala ſʒ ſe ita ꝙ nullo modo poſſũt
bñ fieri. Aut deus vellet malũ qð eſt incõ

ueniẽs.Aut ipune fieret malũ.Aut idẽ eſ-·

ſet bonũ ⁊ malũ:quoꝝ vtrũqʒ eſt incoueni

ens ſimpliciter.¶ Et ex dictis ↄcludimꝰ

pctõꝛes nõ poſſũt excuſare maliciã ſuã ra

tione dei iuſte ac ſapiẽter pctã pmittentis.

COQð irrõnabilis eſt excuſatio pcti cũ ho
minũ culpa reſert ad ifluentiã ſideꝝ q libe

ru arbimiũ aſtringere nõ poſſunt neqʒ ad
bonũ neq; ad malu. ¶ Cap. ů7A.
Ecunda excuſatio peccati eſt ſide⸗
ns influentis. Ad tantã quippe in

———

ſaniã aliqui aſtronomi deuenerunt

S

vt fateri nõ erubeſcãt vicia hominũ ab in
ſluentia planetarũ ⁊ ſiderum diſpoſitione
cauſari. C Ad quoꝝ confuſionẽ notãdum

ſᷣm Bonauentur in.2. di.iꝗ. Qð moꝛes

rainabet

W
.

2 elertH

1
CN

X0-⸗

regis ⁊ filiꝰ ruſtici. Naſcit᷑ homo ⁊ aſinus:

—

hominũ cauſari a ſideribus poteſt intelli/

Zupleer in neceſſario ⁊ ſuſſicienter.
Aut diſpoſtiue ? contingenter. Sipꝛimo
modo dicatur ſic non tmeſt falſu immo eſt

.—

hereticũ a diabolicũ ſigmẽtũ tniplici rõne.
ßp qꝛ repugnat rpianereligioni.

W2 qꝛ repugnat ſenſui.

3 qꝛ repugnat rationi. ð
¶Pꝛima ratio eitqꝛ repugnat chꝛiſtia⸗
ne religioni dũ eſt cõtra veritatẽ fidei ⁊ ho
neſtatẽ moꝝ:veritas eni ſidei in hoc erro⸗
re ſaluari nõ poteſt.Dũ eniz ponit omnia
neceſſario a ſideribus euenire tollit meri
tum ⁊ per conſequens pꝛemiũ tollit grati
am 2 per conſequens gloꝛiã. Honeſtas eti
am moꝛũ per hunc erroꝛẽ pꝛeiudiciũ pati⸗
tur:dũ culpa peccãtis in ſidera reſunditur
licentia malefaciendi ſine repꝛehenſione
conceditur:a hõ ad oꝛãdũ ⁊ colendũ ſide/
ra incuruatur. Et iſte eſt finis huius erro/

ris peſſimi:qꝛ ad idolatriã perducit.¶ Se

—

cũda ratio eſt qꝛ tenẽ moꝛes hoium neceſ/⸗

ſario euenire ab influentia planetaꝝ repu
nat ſenſui. Seſibili eni experientia in ea
dẽ conſtellatione conceptos natos vide
mus diuerſiſicari in moꝛibus ⁊ exercitijs:
g euentibus naturalibus ꝓpꝛietatibus.
Et iſtud manifeſte apparet in iacob ⁊ eſau
qui ſimul fuerunt cõcepti ⁊ nati:⁊ tamen
in oĩbus hijs ſũt diuerſiſicati. Apparet eti
am qꝛ in eadẽ cõſtellatione naſc itur filius

Naſcitw᷑ femina ⁊ maſculus tñ hñt diſpa⸗
res moꝛes.iſ Ideo Gꝛegoꝰin homel. epi/
phanie ait. Sic fateri mathematici ſolẽt ꝙ
aſꝗs ſub ſigno aq̃ru naſcit᷑ in hac vita pi⸗
ſcatoꝛis miſteriũ ſoꝛciat᷑.piſcatoꝛes vt fert᷑
ethulia nõ hẽt. Quis igit᷑ dicat ꝙ nemo
ic ſub ſtella aqrij naſcitur vbi piſcatoꝛ oĩ
mode nõ habet.dicũt etiã ꝙ qui ſub ſig li
bꝛe naſcunt᷑ trapeʒite futuri ſũt.In młtis
aũt locis ſub libꝛa multi naſcũtur vbi tra/
peʒite penitꝰ igràtur.¶ Augꝰetiã li..de ci
ui. dei. c. é. dicit ſe nouiſſe geminos diuerſi
ſexꝰ:qꝛ trapezitas maſculus:alia femina
ꝗbꝰ diuerſærãt moꝛes ⁊ ↄ ditiões.Et ſi di
ceretur ꝙ vnꝰpoſt aliũ ↄceptꝰfuit:dicit ibi
Augꝰ. Tata nature vis eſt vt cũ ↄ cepit fe

mina deide alteꝝ ↄciꝑe oino nõ poſſit:vñ

dñatur ſuo coꝛpoꝛi maxime

neceſſe eſt eadè eſſe in gemis momẽta cò
ceptꝰ.¶ Sʒ aſtronomi ĩ Hͥ ↄtradicũt Augꝰ
dicẽtes õ fieri põt poſt ĩpꝛegna
tiont᷑. NHã Ariſ..de aĩalibꝰdicit.q/ mulier
eodẽ die cum viro ⁊ adultero iacuit ⁊ ꝙ ex
vtroqʒ ↄcepit:qðᷣ ꝗdẽ per ſigna dicit fuiſſe
cõpꝛehenſũ cũ alt᷑ ſiſis viro fuerit. Alłt᷑ rep
ſentaret adulteꝝ. Nerũtñ has ↄtẽtiones
relinq̃ntes negare nõ poſſumꝰꝗn ⁊ ſepiſſi

me tã gemini q; alij eodẽ pucto ↄcipiãtur.

¶Tertia rõ oſtẽdẽs falſã opinionẽ q dicit
neceſſario moꝛes hoium a vi ſiceꝑ euemi/
re ẽ qꝛ repugnat roni dũ ſuꝑioꝛibꝰ pponit
iferioꝛa ⁊ in ſe iplicat ↄtraria.Eſt eni homo
aſtris ⁊ qbuſcuũqʒ celeſtibꝰ coꝛpoꝛibꝰpᷣſtan
tioꝛ ⁊ dignioꝛ.ſ¶ Añ ſcriptũ eſt deutonomij
4.c.Solẽ ⁊ lunã ⁊ oĩa aſtra celi creanit dñꝰ
deꝰ in miſteriũ cũctis gẽtibꝰq̃ ſub celo ſũt.
¶ Iccirco Gꝛegoꝰ i homeł.ait.Nitã ꝗqppe
hoium ſolus qui creauit ↄditoꝛ admiſtrat.
Nõ eni ꝓpter ſtellas hõ:ſʒ ꝓpter hominẽ
ſtelle ſacte ſt. Hec etiã opinio ponit duo cõ
traria.ponit enĩ aſtra venerãda ⁊ obſuan
das ↄſtellationes.Tũc aut neceſſe eſt hoĩ
euenire ſᷣm ↄſtellatiões aut nõ.Si nõ:tũc
aſtra nõ ſũt timẽda. Si ſic:ergo aſtra non
ſũt venerãda. Itẽ aut euenit hoĩ ſᷣm ꝙ cõ

ſtellatio in ſuo oꝛtu exigit. Aut nõ. Si ſic:

ergo fruſtra ſũt ↄſtellationes obbuande in
actibꝰcũ pᷣ ſᷣm pᷣmã ↄſtellationẽ neceſſari
um ſit ei bona vel mala euenire. Si nõ in
pᷣma ↄſtellatiõe.Ergo pari rõne necĩ ſeq̃ͥn
tibꝰ.Ergo nulle ſũt obſᷣuãde.ſ Iccirco Au
gꝰ.liꝰ. de ciui.c.⁊.ait.O ſingularẽ ſtulti
ciã eligit᷑ dies vt ducat᷑ vxoꝛ.Credo ꝓpt᷑ea
qꝛ põt in diẽ nõ bonũ niſi eligat᷑ icurri ⁊ in
felicit᷑ duci:vbi eſt ergo qð naſcẽti iaʒ ſide.
ra decreuerũt.¶ Si aũt dicat᷑ moꝛes hoiuzʒ
a diſpoſitione ſideꝝ variari diſpoſitiue ⁊ cõ
tingent᷑ ſic põt hie vᷣitatẽ: qꝛ nec rõni nec
fidei repugnat. Planũ eſt eni ꝙ diſpoſitio
coꝛpoꝛis varia młtũ facit ad variationẽ ef
fectuũ ⁊ moꝝ aie:vt plimũ eni aia cõplexio
nẽ coꝛpoꝛis imitat᷑.vñ colerici ſũt diſpoſiti

ad iracũdiã:ſãgninei ad benignitateʒ: me

lãcolici ad liuoꝛc᷑:flegmatici ad pigriciaʒ.
Hec aũt non ſunt neceſſaria. Anima eniʒ
1 B q eſt adiuta
ꝑ gram. Multos eniʒ videmũs colericos

euch
Ang⸗
negne
mulier
iger
tfiuſſe
leney
nones
ſepiſſ
Nätur.
eben/
onit
homo
Pſtan
onjj
ton;
ſüts
pe
ra.

Qiſacd & Recnt a Prt
SEH ohlet o Pte .

ſ ſrmp inelmmet bonj.

mãſuetos melacolicos benis. Am̃ igi

tur virtus coꝛpoꝝ celeſtiũ opat᷑ ad mixtio
nẽ ⁊ qualitatẽ cõplexionũ hinc eſt ꝙ ꝑ cõ
ſequẽs opatur quodãmodo ad qualitatẽ
moꝛũ valde tñ de lõgiquo. Plus eni facit
ad q̃litatẽ cõplexionis virtus nature infe

rioꝛis qᷓ;ᷓ virtus ſideris. Uñ Augꝰ in ſolu

tione cuiuſdã qõnis liꝰ.ꝭ.de ciuita.dei de

duobus geminis qui ſimul infirmabãtur

⁊ curabantur:vñ hoc ꝓueniebat. Magis
cõmendas rñſionem Ipocratis phiſici qᷓ;

aſtronomi. Ipocras eni reſpõdit ꝙ erat ꝓ

pter idẽtitatẽ ⁊ ſiſitudinẽ cõplexiõis.aſtro
nomi ꝙ erat ꝓpter idẽtitatẽ ↄſtellationis

MWelius enĩ rñdit ipocras: qꝛ cauſã dedit

magis ꝓpuã ⁊ magis ꝓpinqᷓ;. Quare nõ
valẽt ſe excuſare pctõꝛes ex influẽtia celi.
IEt vt inqt Tho.in 2°ↄtra gẽtiles.Si ali
que ſtelle eſſent cauſa malor ſequeretur ꝙ
eſſẽt maleſactrices: qd falſũ eſt. Nã aut eſ
ſent tales a nã. Et ſic dñs qui dedit eis ta/
lẽ nãm eſſet malus:qð ipijſſimũ eſt dicere.
Aut eſſent male a voluntate:qꝛ haberent
malã volũtatẽ:qð ſimilr eſt falſũ cũ nulla
agia ſint aiate. V H
CQõ nõ valet excuſatio eoꝛũ qni dicunt
cauſam peccati foꝛe naãm inclinantẽ cuzʒ ex
parte aie ipſa ſemper inclinet ad bonum.
Ertia excuſatio peccati eſt nature in
AAlinãatis. Dicũt eni nõnulli ꝙ hõ i
clinat᷑ ab ipſa natura ⁊ nãliter ab ipſo ap/
petitu ſenſitiuo ad peccãdũ.vñ.iꝛ.q.pꝰ.c.
DOis etas ab adoleſcẽtia ꝓna eſt ad malũ
¶ Sed hec excuſatio minima eſt:quoniam
beatus Tho.pᷣꝰ ꝛc.q.io.artiꝰ.ʒ.refert.Qð
paſſio appetitus ſenſitiui nõ neceſſitat ad
peccandum.Cum enim in homie ſint due
nature ſcilicet itellectualis ⁊ ſenſitiua quã
doqʒ pars ſenſitiua totaliter fubicitur ra⸗
tioni.Sicut contingit in virtuoſis.Quã /⸗/
doq; ecõuerſo ratio totaliter abſoꝛbetur a
paſſione. Tamen remanet aliquid ratiõis
libeꝝ.Et ſᷣm hoc põt vel totaliter volũtas
rationẽ repellere vel ſalti ſe tenere ne paſ/
ſionẽ ſequat᷑.vñ geñ.ʒ.c.dẽ. Subter te erit
petitꝰ tuꝰ ⁊ tu dñaberis illius.vbi glo.
ub te eritappetitus ſenſitiuꝰtuus:qꝛ li/
beri arbitrij es.Ideo moneo vt peccatum

—

15

non dñet᷑ tibi:ſed tu peccato.vñ ſubditur.
Et tu dñ aberis illius ideſt dñari debes illi
ne ꝓcedas in actũ.ſ Pꝛopterea inqt Se
neca ad Incillũ.Erras eniz ſi exiſtimes no
biſcũ vicia naſci. Superuenerunt:ingeſta
ſunt. Nulli nos vicio natura cõciliat: Nos
illa integros ac liberos genuii Qualr x0o
vnnſqſqʒ liber eſt ad bene vel male agen⸗
dum ⁊ nullus cogit᷑ ad peccandũ aliq̃ ne
mutatione moꝝ ⁊ foꝛtume multis exẽplis
Et p̊ ipſe ait. Multũ ais hoium ⁊ ſiducie
adijcere ⁊ ſollicitudinis detrahere põt mo
rũ ac ſoꝛtune in claris viris recognita mu
tatio. Nã cum alioꝝ foꝛtunas ſpectãdo et
ex conditione abiecta atqʒ contepta emer
iſſe claritatẽ videamus. Quid oberit ꝗqn
⁊ ipſi melioꝛa de nobis ſemper cogitemꝰ.
Deinde exẽpla ad hoc ꝓpoſitũ notabiliſſi
ma refert:ex quibus aliqua nos explicabi

mus. Pꝛimũ eſt de Manlio toꝛquato:

qui in iuuẽtute fuit hebetis igenij atqʒ ob
tuſi coꝛdis:vt domeſticis ⁊ reipuꝰ vſibus
inutilis oiĩno videretur. In ꝓceſſu vo eta⸗
tisad tantaʒ virtutẽ deuenit:vt pꝛĩem ſuũ
reuz a ſnia ferenda ⁊ periculo ſubeundo li
berauerit. In q̊ credo ſoꝛtune nubilo ado/
leſcentie contẽptu ꝑfſuſum quo ſenectutis
decus lucidius eniteſceret. Nã patriam a
bello latino pᷣſſam ſpecioſiſſimo triumpho
recreauit. 1Scöm exemplũ eſt de ſcipione
africano: qui diſſolutiſſime vite fuit in pꝛi
mis adoleſcentie annis laſciuie ⁊ furoꝛi de
ditus. Sed moꝛibꝰ in melius mutatis de-
uicit carthaginẽ ⁊ ↄtinẽtiſſime vixit:queʒ
dij imoꝛtales naſci voluerunt vt eſſet in q̊
virtus per oẽs numeros hoibus efficacit᷑
oſtenderetur.¶ Tertiũ exẽplũ eſt de quin ⸗
to ſabio:qui in adoloſcentia fuit ita vicio⸗/
ſus ⁊ ifamis:vt oẽs vitarẽt eius conſoꝛtiũ
Sed poſtea in tãtã gram ⁊ vᷣtutẽ deuenit:
vt nihil eodẽ ſene oꝛnatiꝰ aut ſpecioſiꝰ illo
tpe ciuitas romana habuerit. ¶ Quartuz
exemplũ ẽ de valerio flacco ꝗ tꝑe ſcdᷣi belli
punici hũit adoleſcẽtiã pditiſſimã in lurvu
ria ⁊ alijs vicjs. Paulus aũt lceniꝰvt eũ
vicijs dimoueret fecit eũ flaminẽ ideſt ſa⸗/
cerdotẽ vt ſᷣuiret i tẽplo deoꝛũ.Qui floꝛuit

tãta religiõe vt q;tũ pᷣus ſuerat exeplũ vi

cioꝝ tãtũ poſtea fnuerit modeſtie ⁊ ſanctita
tis ſpeculũ.¶ S' exẽplũ eſt de qnto catullo
qui in adoleſcẽtia ſua fuit effeminatꝰ ener
uis deditus oibus delitijs ⁊ ludis ⁊ oĩ ge ⸗
neri voluptatũ. Sed ꝓcedẽte etate in ma⸗
ximo clariſſimoꝝ viroꝛum ꝓuectu excelſũ
gradũ obtinuit:factus ſenatoꝛ ⁊ dux belli
maximas victoꝛias habuit.ſ Sunt ⁊ alia
ibidẽ exẽpla vt palemonis ⁊ themiſtoclis
q̃ nos poſuimus in pᷣ̊ ſᷣmone qdrageſima
lis de pnia. Iccirco ſolon pᷣs pꝛudẽtiſſi
me dixit neminẽ dũ adhuc viueret dici de⸗
bere miſerũ aut beatũ:qꝛ ad vltimũ vſqʒ
fati diẽ ancipiti ſoꝛtune ſubiecti eſſemꝰ: ⸗2
moꝝ aſſidue mutationi. Nulla igit᷑ ẽ ſuffici
ens excuſatio pcti qð i p tãtis nr̃e arbitrio
eſt ⁊ cõmittere ⁊ de cõmiſſo facere pniam.
¶ Et vt cicero i philippicis dixit. Cuinſuis
Hois eſt errare.Sʒ nõ niſi iſipiẽtis in erra
to pſeuerare. Inponamꝰ ergo petis ſinẽ:
vt ſic vitã mutantes in melius:effugiamꝰ
eternas penas. A¶ ꝗbus nos liberet ieſus
xfps:qui cũ pie ⁊ ſpu ſincto viuit ⁊ regnat
in ſecula ſeculoꝝ lmẽ.
Tkeria 5hebdomade in. xł?. De excu
Utiõe pcti qua ſe tueri ꝗdã putat ex ip̃a co
ſuetudine de myſteris conſuetudinis.
Sermo ſextus. H

Ictuz eſt anti

qs diliges ꝓximum tuũ ⁊ odio
hobis inimicũ mũ. vᷣba ſut re⸗
dẽptoꝛis nĩi oꝛiginalr Miathi. . co. ⁊ i eua
gelio hodierno/ſ Inueteratã antiqruz do
ctrinã de inimicis odiẽdis velut impiazʒ ⁊
charitati ↄtrariã dñs ieſus xpᷣs in lectione
ecuãgelica repꝛobauit. Hulluz eqdẽ petm̃
excuſare põt diuturna ↄſuetudo. Quiavo
fuᷣt nõnulli qui in ſua malicia obſtinati dũ
redarguunt᷑ vt coꝛꝛigant᷑ rñdere ſolẽt eoꝝ
peccata nõ grauiter ponderãda:q̃ ⁊ peccã
tiũ multitudine ⁊ longa peccãdi ↄſuetudi
ne excuſabilia videri poſſũt.Adeo in pᷣfenti
Hmone de ↄ ſuetudine ipſa peccãdi dicemꝰ
oſtẽdemuſ⸗ F ganiter errat hij qui pec-
catis veteribꝰaddẽtes noua putat ſe ſcuto
2ſuetudis poſſe defẽdi. Pꝛo qrũ declara/⸗
tione tria myſteria pponimus ↄtẽplanda.

H

Cpᷣmoĩ agrauationis.
Cꝛnrepꝛobationis.
Pz mobſeruationis.

–☛½/

ouetudo peccidi auget petm nõ

excuſat: æ qualr mala ↄſuetudo inducit in
aia facilitatẽ ad peccanduz: difficultatẽ ad
penitẽdum: ⁊ obligationem ad patiẽdum⸗
Rimũ myſteriũ ↄtẽplandũ de con
Mnetudine dicitur agrauatiois. In
qͥ ſciẽdum eſt:q ↄſuetudę q̃ eſt con
tra legẽ diuinã vel nalẽ nõ minuit peccatũ

nec excuſat ſed auget. Sicut haobal. 24:
tudi

p.c.Sciſma. ¶ Ideo ſcribit᷑ ex de ↄſue
ne. c. Cũ tãto. Tãto ſũt grauioꝛa pctã q; to
diuti ifelicẽ aiam detinẽt alligatã. ¶ Et ex
de 2ſuetudine.c.pᷣ in textu ⁊ glo.ponit᷑:q;

ↄſuetudo grauis eccle ⁊ oneroſa eſt extir

panda. ¶Et di. S. c. Mala dicit᷑. Mala con
ſuetudo nõ minus qᷓ; ꝑnitioſa coꝛꝛuptela

vitada c.¶ Et eadẽ di.c Cõſuetudo. Cypa

nus ait.Coſuetudo ſine veritate vetuſtas
erroꝛis eſt. ¶ Et eadẽ di. 8.c. ſequẽti ſcribit⸗
Neqʒ hois ↄſuetudinẽ ſeq opoꝛtet ſed dei
vitatẽ.¶ Et in Auctẽtico vt nulli iudicũ li/
ceat hĩe ᷓpᷣ.collatiõe. .dicit᷑. Male cõſue
tudies adinuẽte nullo tpe ↄfirmant᷑.ſCõ
firmãtur h̊ oia.ff.de penis.l. Capitaliuʒ g.

Solẽt. C.de epali audictia.l.Nemo.iExX

de hijs q̃ fiunt a maioꝛi parte capli.c. Euzg
ĩcũctis.ſ Ex᷑ de vſu pallij.c.Ex tuax. ¶ Ex
de officio archidiaconi.c.Cũ ſatis.Ex de iun
ramẽto calũnie. C. Cetep. ¶ Er de vita ⁊ ho

neſtate clicoꝝ. c. Cũ decoꝛc᷑. Ex de ſtatu mo

—

nachox. c. Ea (

.¶ Ex De ↄſecrati ecclie.c.

Aqua. ¶Ex de ſimo.c. Intm. Hec tm ree⸗

pꝛobata eſt tanqᷓ; iniq̃ ↄſuetudo q̃ eſt con
tra legẽ naturalẽ ⁊ diuinã: ſʒ etià qͥ eſt ↄtra
q̃ᷓ; cũqʒ legẽ humanã rõnabilẽ. Ideo ex
de ↄſuetudie.c. Ad nr̃am di. Cõſuetudo qͥ

canonicis obuiat iſtiutis nulliꝰdebet eſſe
momẽti. C Sʒ ↄtra B arguit ex dicto Gꝛe
goꝛij di. 4.c. Deniq;.ꝗ loquẽs de crapula

quã ↄſueuerũt facere laici in carniſpuiuio:

q̃ peccatũ eſt dicit. Hec a tali cõſuetudine

amoueri poſſunt.Et ideo cũ venia ſuo ige

nio relinqndi ſunt ne ſoꝛte peioꝛes exiſtt
ſi a tali ↄſnetudine ꝓhiberẽtuꝑg [Ad B re-

ſpondet glo.ibidẽ.Qð relinqnt᷑ cuʒ venia

—

= — — =

+ = S.

—

—
S=
—

4„.

catin
llratead
nidum

ide eon
ig n
jeſten
peccati
1t.: 06
ncr
Eef
ig
erur
1con
res
s
ſrbi⸗
aſeadel
Necoſie
nt, ſCo
taluzſ.
. E
at
Kſtammmo
meae⸗
etie/
vickeon
ichens
ſtenho
atſe
nenb
niſptinio:
nſo ie
1scuiſtn
Mabn⸗
z de⸗

niſione g. Wauonũ.

W Aαι

ſ.pene tpalis.Ita ꝙ no vult dieere Bꝛego
riꝰ ꝙ ↄſuetudo excuſet illos a peccato:ſed
ꝓꝙ no debet tolli talis cõſuetudo ꝑ penas
tpales qũ timet᷑ maius inde ſcandalũ ꝓ/
uenire. Notaduʒ tñ ꝙ aliqñ ꝗs peccat
ex igrantia vel fragilitate faciens id qð cõ
ſueuerunt alij facere circa aliqd ⁊ tũc non

excuſat᷑ a moꝛtali ſi id qdᷣ agit ſᷣm cõſuetu

dinẽ alioꝝ eſt ↄtra legẽ diuinã vel nalem.
Sʒ minuitur grauitas eius:puta ꝗs facit
aliquẽ ↄtactũ vſurariũ credẽs eſſe licituʒ
qꝛ illud coiter fit pᷣm piie ↄſuetudinẽ.Cer/⸗
tũ eſt ꝙ cõſuetudo illius loci nõ excuſat a
moꝛtali:qꝛ contra legẽ dei q; ſicut lex hu⸗

mana tollere nõ põt. Ita nec cõòſuetudo q̃

potiꝰdicẽda eſt abu ſiõ.O qͥ t ſũt hodie in ⸗
ter xpᷣianos ↄſuetudines hiꝰ vicioſe atqʒ
coꝛꝛupte.Ex ↄſuetudine naq;ʒ publice blaſ
ſemat᷑ deus:ſiũt piuria: iuocat᷑ diabolus:
exercent᷑ vſure:vanitates multũ augent᷑ ⁊
põpe: cõmittunt᷑ fraudes in q̃libet arte:⁊
tida vicia luxurie ppetrãtur ſine ruboꝛe.
55 aduertat peccates ex ↄſuetudine ꝙ
Htyrannis iniqua tria mala in aia facit.
¶ Gm eſt facilitas ad peccandu.,.
Cꝛm vifficultas ad pemtendu.
Cz obligatio ad patiendũ.

PPaima malũ eit ſacilitas ad peccandũ
Per

à ad qð peccatũ a pꝛincipio inducit᷑ aia
cũ difficultate ad illud ppter ↄſuetudineʒ

nõ ſolũ trahit᷑ cũ facilitate ſed etiã cũ dele
ctatione:vt poſuimus in q̃drageſimali de

pnia in ſmone de pctõ. Rõ eſt qꝛ vſus vᷣti
tur in nãm.Et ↄſuetudo nature aſſimilat᷑
eſt altera natura:vt ingt Ariſt.in liꝰde me

moꝛia ⁊ reminiſcẽtia.¶ Et i pᷣ ethicox.ſ Et
in. 2.ethicoxꝑ.ſ Et idẽ ↄfirmat.ſf.ad mace/⸗

donianũ.l.p. ¶ Et. fl. de libens 2 poſthu/

mis.l.Siꝗs poſthumos in pᷣnꝰ. Et. ff. de
eſtias. ¶Et. ff. de acqrẽ

Bolnlidor. 52 &. Deſhias. ſ
orex dñio.l.Hãlẽ.i¶ Et inſtituta de reꝝ di
Hinc Hiero in epla

ad cellanti ait. Inſnauẽ ⁊ aſperã fecit no 7
bis tuã vtutũ:longa ↄſuetudo peccãdi: q̃
ſi in partẽ alterã traſſerat᷑ iuenitur ſemita

iuſticie leuis. ¶ Scõᷣʒ malũ qð inducit cõ

ſuetudo mala eſt difficultas ad penitẽdũ.
Nam facit ęccata Ciclin eſtimare parua
aut minim.¶ VUñ Augꝰ i encheridiõ ait,

Peccata q́;uis magna ⁊ hoꝛꝛida cũ in cõ
ſuetudinẽ ꝑpuenerint aut parua aut nuila
eſſe credunt᷑ vſqʒ adeo vt nõ ſolũ nõ occul
tanda verũetiã pdicâda ⁊ diffamàda vide
antur:qm ſicut ſcriptũ eſt laudat᷑ peceatoꝛ
in deſiderijs aie ſue.Talis iniꝗtas in ſcri -
pturis clamoꝛ vocat᷑ de q dicit᷑. Clamoꝛ ſo
domoꝝ ⁊ gomoꝛꝛeoꝝ multiplicatus eſt ni
mis:qꝛ nõ ſolũ i apud eos nõ putabãtur
eſſe flagitia verũetiam publice velut lege
frequẽtabant᷑.ſ Et idẽ limuſice.Tata eſt
vis ↄſuetudis vt ea inueterata ſi falſa opi
nione eſt genita nihil ſit inimicitiꝰ vitati:
hinc peccatoꝛes ceci facti ⁊ pondere graui
oppꝛeſſi penitentiã negligũt. ſEx hoe Ju
uenalis liꝰ.ʒ. ſatira a ait. Cõſuetudo mali
tenet iſanabilę vulnus.¶ Et Martialis co
qus. Mens aſſueta malo: firmius heret
ei.ꝗ Iſta ↄſuetudo mala ſigurat᷑ in laʒ aro
fetido ⁊ quatniduano ſʒ Aluguſtinũ de pe.
di. 2. c. Sicut. Quatuoꝛ eni moꝛtuos xpus
ſuſcitauit q;uis pꝛimꝰ nõ eſſet plene moꝛ
tuus.ſ.ſilius reguli de quo dicitur Joãnis
A.c. Incipiebat enĩ moꝛi.per iſtũ ſigniſica
tur diabolica ſuggeſtio ⁊ peccati cogitatio
cui niſi ↄſentiatur:aĩa nõ per hoc totaliter
moꝛitur ſed incipit.ſ Scdᷣa fuit filia archi⸗
ſynagogi:de qua Mathᷣi.9.c.habet᷑ ꝙ in
camera ſecrete fuerat moꝛtua:per quã de/⸗
lectatio cũ conſenſu denotatur. Eo eni quo
agia peccato cõſentit moꝛtua eſt. Tertius
fuit ſilius vidue.Luce.⁊.c.extra poꝛtã na⸗
im:qui ſigniſicat peccatũ iã per opus con
ſumatuzʒ.ſ Quartus fuit lazarus quatri

duanus in monumẽto. Joannis. xi.c.per

quẽ deſignat peccatuʒ conſuetudis.Ideo
dicitur ꝙ fetidus erat clamoꝛe magno a
chꝛiſto vocatus.Dicit eniz ibi Augꝰ. Dit

ſicile ſurgit quem mola male conſuetudi⸗

nis pꝛemit. Ideo ꝗſidoꝛꝰ li.z.de ſummo
bono ait. Peccatum admittere eſt in pu⸗
teum cadere.Conſuetudineʒ vo ſacere eſt
os putei coãguſtare ne is qui ceciderit va
leat exire. ¶ Tertium malum quod facit
mala conſuetudo eſt obligatio ad patien⸗
lum. Quanto enim diutius regnẽtur pec
catũ ⁊ quãtomagis multiplicantur tanto
grauioꝛe pena puniuntur peccatoꝛes. vn/
de nõ immerito Augꝰliꝰ.S.ↄſeſſionũ dice

E

bat. Ex voluͦtate quidem peruerſa facta eſt
kbido. Et dũ ſeruitur libidini facta eſt con/

ſuetudo.Et dũ ↄſuetudini nõ reſiſtit᷑ ſactꝰ

eſt interitus.
CQõ multe ſunt ↄſuetudines repꝛobate
de abus ſit expſſa mẽtio in iure.Sicut pa⸗

tet in ſex oſuetudinibꝰ que hoc loco ponũ
tur dinuſſis alus. Eap. a'mJ.
. Ecũdũ myſteni de ↄſuetudie ↄtem
Hiandi di repꝛobatio.lʒ eni oĩs cõ
netudo mala ſit repꝛobata tñ in iu
re ſpeciſicantur multe ↄſuetudines reicien
de. Ex quibꝰ aliquas explicemus.¶Pꝛi⸗
ma eſt ↄſuetudo de qua habet᷑ in.c. Cũ ve

nerabilis.vbi ponit᷑ ꝙ cõſuetudo cuiuſdã

loci erat ꝙ abbas qui immediate erat ſub

apoſtolica ſede trauſferebat᷑ ad aliã abbati
am ſine licentia pape qd fieri non põt.2²½
ↄſuetudo de qua habetur ex de ↄſuetudie
c.Qñ.Qõð aliqui ſimplices ſacerdotes ad
defectũ epoꝝ criſmabãat in frõte.Tales eni
nihil ↄferebãt.ſz3 eſt ↄſuetudo ↄtra obe⸗
dientiã ſupꝛ adicto cCuũ venerabilis.¶4*
eſt ↄſuetudo ↄtra libertatẽ ecclie.Er de ele

ctione cè Cũ terra.⁊ co Sacroſãcta. ¶ eſt
conſuetudo exigẽdi pedagia a gabellas a
clericis ⁊ religioſis hec repꝛobat᷑.c. Quan
de cenſibus liꝰ.6. Abi eni ſic dicit᷑. Qð
ſi vniuerſitas vel ſingularis pſona eccleſi
as vl ecchaſticas pſonas cõpelleret ſolue
re pedagia vel guidagia vel exactiones ꝓ
rebus ſuis quas cauſa negociationis non
defrrunt vel pꝛo pſonis ſingulares excom
municati ſũt ⁊ vniuerſitas interdicta. Hec
ꝓdeſt ↄtraria ↄſuetudo. Et dioceſani qbꝰ
ↄoſtat aliqͥs has ſnias incidiſſe illos publi
care debent ⁊ illas ſnias facere obſeruari.

¶ Et nota hic pꝛimo ꝙ res clicoꝝ eodẽ pui

legio gaudent quo res ecclhiarũ q́;tum ad
iſtud.ſ2⁰ ꝙ ille dicitur negociatoꝛ qui reʒ
emit vt integrà ⁊ imutatã lucretur vẽden/
do.Sed qui rẽ emit vt materia ſibi ſit ſibi
aliqd ide oꝑãdi puta ex ferro clauos ⁊ alia
artificiata ille nò ẽ negociatoꝛ..¶ 3°nota
ſi clerici deferãt vel deferri faciãt res caula
mercimonię hac imunitate non gaudent.
Et ſic eſt aꝭtumentũ ↄtra emptoꝛes reddi
tuũ clericoꝝ qui volũt in hjs gaudere im
munitate illa qua ⁊ clerici vt.ſ.non ſoluat

2⸗

guidagia ⁊ pedagia de emptis a clericis.
T Aonota ꝙ illud quod hic dicitur de peda
gijs bʒʒz frãciſcũ de zabarellis locũ habet iĩ
gabellis ? datijs que leuãtur in ciuitatibꝰ

lõbardie:quia ideʒ iuris de iis argn. i4.
X

q. 3.c. Putant. c. Pleriqʒ. Ex de penis cꝰ
Quãto.Et ex hoc videtur ꝙ tota italia eſt

interdicta maxime ciuitas floꝛctina.(*
eſt conſuetudo exigendi vel paciſcẽdi ali/

quid tpale pꝛo ſpiritualibus:vt pꝛo igreſ⸗/
ſu monaſterij vel ſacramentis. Ex de ſuno
nia.c. Quoniã ſimoniaca. C Sed hic oꝛit᷑
vnũ dubiũ vtrũ ſit licitum ſacerdoti recipe
re pecuniã pꝛo exequus.Et videtur ꝙ non
er ea que notantur extra de ſepulturis.c.
bolende. Et extra de ſimonia.c.Non ſa

—

tis.c. Cum in ecclſie coꝛpoꝛe.i.¶ Et. 13. q. 2.c.

In eccliaſtico.¶ Sed glo.in.c.⁊ uò nobis.
erxtra de ſimonia dicit. Qð ſi ſcerdos pau
per eſt poteſt recipere:vt pᷣꝰ.q.p.c.Judi⸗

ces. ¶ Et tamẽ gratis dicitur celebꝛare.Si
cut teſtis qui recipit ſumptꝰ. Et tamẽè gra
tis dicitur teſtiſicari.A.q.ʒ.c. Nenturis.Et
epᷣus recipit pꝛocurationẽ pꝛo conſecratio
ne.Et iudex Farls iudicat tamẽ recipit ſũ
ptus.ff.de officio pꝛeſidis.l. Plebiſcita.

omni. Hec eſt inconueniens ꝙ clericus lo
cet operas ſuas cũ nõ habeat vnde viuat

ol. di. c. pᷣ̊ 2. 3. Sed ſacerdos qui ex officio

ſuo ad hoc tenetur ⁊ qui habet victũ ſuuʒ

ſuis ſumptibus tenetur ſpiritualia miſtra

re de con.di. p.c.Sufficiat.Et tamẽ ſi con

ſuetudo eſt ꝙ aliquid detur in exeqis moꝛ

tuoꝝ ⁊ conſimilibus:lzʒ ſacerdoti nõ detur

actio ad h̊ petẽdũ. Tamẽ cogipoteſt popua

lus ad obſeruandà honeſtam conſuetudi
nẽ. Extra de ſimonia. c. Ald apoſtolicã. Cõ

ſuetudo enim attẽditur in recipiẽdis mu⸗

neribus circa ſpiritualia. arg. p. q. 3. c⸗
Queſitũ.6ʒ. di. co Agathoſa. 9. q. 3. O Cõ

queſtus. ¶ Et in Auctẽtico de ſanctiſſimis

epiſcopis ͤ Paꝛ conſuetudinibus. Con /

coꝛdat hijs glo.in caplo Abolende.Extra

de ſepulturis.

CM cõſuetudorationabilis que nõ eſt
contra aliquam legem diuinaz vel huma

. —

1Eruũ

am obſeruanda eſt tam generalis q; ſpe

— —— =

—
—

—

=

cancs⸗
rdepec
habeti
iuitand

ſtalactt
ina 40
ici ali/
oigeſ⸗
de ſino⸗
bicorl
nreae
enon
ong
pau
ndi!
KSi
wi
ns
nſeaano
nahtt ſi
lhlcta⸗

Cunb

cncnslo
de vina
r ofſco
biciüſiz
laminrn
nmiſic
gis
ino cem’
ctpopu
Nſienci
lci.
dsm/

, 40
d
ls C!
ulmm

ners
dbonm

scf

7

un

mErtiũ myſteriũ ↄtemplandũ de con

t ſfnetudine dĩ obſeruatio.Conſnetu
èdno eni que nõ eſt contra aliqᷓ;ᷓ legẽ

dininã vel humanã ⁊ habet in ſe aliqᷓ;ᷓ rò /⸗

nẽ boni obpuada eſt. Si gnãlis eſt gnãalit᷑.
Si particularis ĩ aliqͥ loco particularit᷑.vñ
Augꝰad caſulanũ.xi.di.c. In hijs ait. In
a maioꝝ pꝛo lege tenẽda ſũt. Et ſicut

puaricatoꝛes legũ diuinaꝑ:ita cõtẽptoꝛes

ↄſuetudinũ ecchaſticaꝝ cohercẽdi ſũt.q Et

z

ddã ius moꝛibꝰinſtitutũ qð pꝛo lege fſu/
ſcipit᷑ cũ deficit lex.vñ virgo beata voluit

ſeruare laudabilẽ ↄſuetudinẽ iudeoꝝ:que

erat ꝙ in feſtis eoꝝ irẽt ad tẽplũ in hierlimn
etiã mulieres.lex ꝗppe hoc mandabat ma
ſculis dicẽs in Exodo.Ter in anno appare
bit oẽ maſculinũ in ↄſpectu meo.Sʒ tamẽ
etiã mulieres ibàt nõ ex lege ſed de moꝛe.
deo Luce.u0. c. dĩ. Cuzʒ factus eſſet ieſus
annoꝝ duodeci aſcẽdentibꝰillis hierłymã
ſ̃m ↄſuetudinẽ diei feſti.ſ NPꝛoptea Augꝰ
di. 8.c. Fruſtra ait. DNoc plane veꝝ eſt quia
ratio ⁊ veritas ſemp ↄſuetudini pᷣponẽda
eſt.Qõð ſi ↄſuetudini ratio ſuffragat᷑ nihil
opoꝛtet ſirmiꝰretinere.Eſt de hoc exẽplum
iꝛ.di.c.Illa.de matre ſancti Aug.ↄmlente

Ambꝛoſiũ de ieiunio ſabbati. Et ad ideʒ

facit c ccñ aſticaꝑ.xi.di. Agere igit᷑ ↄtra
ↄſuetudinẽ ecclie gnalẽ peccatũ cẽ.ſ AUñ di
cit Guilłs. Qò dicẽdo miſſã ante matuti/
nas eſt peccatũ moꝛtale:qꝛ hoc eſt contra
ↄſuetudinẽ ecclie gnãleʒ. Nã als per legẽ
ſcriptã nõ iuenitur oꝛdinatũ.Ita etiã facẽ
ↄtra ↄſuetudinẽ particularẽ alicuiꝰ ecclie
eſt peccatũ moꝛantibus in illo loco:vñ qui
cõſficeret in aʒimis in ecclia grecoꝝ pecca/
ret moꝛtaliter faciendo cõtra cõſuetudinẽ
ecclie oꝛiẽtalis.Et ſimilłr qui in ecclia lati /
na conſiceret in fermentato grauiter pecca
ret q;uis vterq; conſiceret 'm Tho. in. 4.
Sic in italia in ſabbato abſtinetur ab eſu
carnium.Et qui tali die ſine cauſa rationa
bili comederet carnes peccaret moꝛtaliter
In cathalonia vo vbi non eſt talis conſue
tudo non peccant in ſabbato comedentes
carnes.ſſ Idẽ dicendũ de abſtinentia a la/⸗
cticinijs ⁊ oʒis ⁊ caſeo gali⸗ ieiunijs a q̃ /
drageñma ꝙ vnuſquiſq; ſeruare tenet᷑ pa

17
trie conſuetudinẽ᷑. Sic etiã ieiunia que ſũt
ex generali ↄſuetudine ecclie obligãt ſicut
ea que funt in pcepto ex ſtatuto eccleſie:vt

vigilia ſancti Joanis baptiſteę oium ſancto
rũ ⁊ beati laurentij 'm Innom. Sic etiam

vbi in aliqua ciuitate eſt conſuetudo ſerua

re aliquod feſtũ lʒ non ſit ab ecclia ſtatutũ

debet ſeruari vt feſtũ. Notãdũ tñ ꝙ ſᷣm

Archidiaconũ ſuꝑ ce Conſuetudis. di.xi.

OQnñ conſuetudo obuiat omni iuri tunc in

diſtincte ſuccumbit conſuetudo. Sed vbi

concoꝛdat conſuetudo ſeu toleratur ab ali

quo iure lʒ alijs iuribus videatur contra⸗
ria tunc conſuetudo vincit ⁊ tollit legẽ ſcri
ptã.Quia multa fieri non debent:facta ta
men remanent. Exr de regularibus ce Ad
apoſtolicã.¶ Et.ꝛ.q.b.c. Biduum. ¶ Et ᷣʒ
hoc cum dicitur ꝙ conſuetudo nõ eſt ratio
nabilis ſeu non valet que obuiat canoni/
cis inſtitutis videtur miengenan quãdo
obuiat omnibus ſtatutis. Hã fi obuiat ali
cui ⁊ per aliud toleratur nõ erit irrationa/
bilis per hoc ſolum.vᷣbi gratia. Statutuzʒ
eſt ex de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ.c. Qm.
ꝙ bona clericoꝝ debeant venire in cõmu/
ni ⁊ in vna domo debeãt veſci ⁊ doꝛmire ſb
hec.i¶ Et de con.di.ꝭ.c. In omnibus. ſ¶¶ Et
iꝛ.q.p.c. Neceſſaria. Glo.tamen in dicto
cᷣ Qm̃. dicit: ꝙ; derogatur huic iuri ꝑ con
trariã conſuetudinẽ q;tum ad clericos ſe /
culares q;ᷓ papa ſcit ⁊ tolerat. ſ Itẽ de cõ.
di.3.c. Rogationes.a.c. Pꝛonunciãdum
mãdatur ſeruari dies rogationũ quo ad ie
iuniũ ⁊ quo ad ceſſationẽ ab opibus.Et ta
men vbiq; ſit contrariũ. NHec aliquis dicit
ꝙ peccent ſideles dies illos nõ ſeruando.
Et qꝛ abꝛogatur per contrariã conſuetudi
nẽ que pꝛeſcripta eſt.Et etiã videt᷑ rõnabi
lis ꝓpter ieiunia multiplicata ab ecclia et
ꝓpter feſta ⁊ fideles paꝝ deuotioni ſe dãt
i feſto ⁊ vix laboꝛãdo viuẽ poſſũt pauꝑes.
Idẽ dicendũ de tota hebdomada paſche
que ponit᷑ celebꝛanda in.c. Pꝛonunciãdũ
T¶ Idẽ de ieiunio quadrageſime qð fuit ſta
tutũ ab ecclia ichoari a clericis pᷣꝰ de Poſ
quinquageſimã.di.A.c.Statuimꝰ.ſ Et tñ
non obſeruatur a clericis ⁊ hoc quia abꝛo
gatum eſt per contrariam conſuetudineʒ.
c

Quãuis ergo iſta ⁊ ſimilia obuiẽt ſtatutis
canonicis aligbus:tamẽ qꝛ nõ oibus ob
niant:ſed ab aliqͥ tolerantur vt a decretali
exr de 2ſuetudine cvltimo.que vult ꝙ vl/
cat etiã legẽ canonicã cũ eſt rationabilis 2
pſerip da: deo valent ⁊ ſine pꝛeiudicio ſer/
uari poſſunt. Hic tamẽ magna diligentia
eſt adhibenda in iudicando vt nõ apiatur
de facili via trãſgreſſionis oꝛdinationũ ec
cleſiaſticaꝝ. Nec etiã ↄdemnetur ꝗs leui/
ter de moꝛtali in huiuſmodi ↄſfuetudinum
obſeruatione.Sicut eſt de feſio innocẽtuzʒ
ſancti ſilueſtri ⁊ huiuſmodi:que abierũt in
diſſuetudintc᷑:vbi tamẽ ſeruãtur oĩno cuſto
dienda ſunt qꝛ ab ecclia inſtituta.ſSimi/
liter de ↄſuetudine que eſt in multis locis
ꝙ in Kabbatis ⁊ in vigilijs magnaꝝx ſolem
nitatũ homies laboꝛẽt vel vendÄàt vſq; in
tertiã hoꝛã noctis:vt barbitonſoꝛes plus
faciẽtes exerciti die illa qᷓ; tota hebdoma
da.Et videtur poſſe tolerari cũ quaſi in re/⸗
cõpenſationẽ huiꝰnõ laboꝛent in ſero feſti
vſq; ad mediã noctẽ.Qõ tamẽ de iure poſ
ſent qꝛ de veſpera ad veſperà ideſt ſero mã
dat᷑ celebꝛari in co Pꝛonuciandũ. ¶ Sed
nullomodo tolerari debent nec excuſantur
a pctõ puelle que annos pubertatis atti/
gerunt ſi nõ cõmunicant aut nõ audiunt
miſſa ꝓpter malã conſuetudinẽ. Similiter
clerici facientes ↄtra decentiã ſtatus cle
ricalis.Et religioñ trãſgreſſoꝛes regule et
ſtatutoꝝ oꝛdis.Et oẽs alij quoꝝ graàdis eſt
numerus qui cõſnetudine putãt poſſe ſua
peccata tueri. O ſi mibi facultas detur vt

vox mea per oẽm italiã audiri valeret ela

marẽ vtiqʒ vhe vhe nobᷣ miſeris· Nos ſu
mus in quos fines ſeculoꝝ deueniunt:ita

vt oĩa coꝛꝛuptionibus impleta eſſe videa⸗/

mus. MHõ ꝓfuerunt pꝛedicãtiuz tube. Mõ
ſanctoꝝ viroꝝ miracula. Non terroꝛes de
celo ⁊ flagella dei.Hõ ſeue vbiqʒ peſtilẽtie
ad extirpãda peccata blaſſemie: vſurarũ:
vanitatũ:partialitatũ:iniuſticie:ſacrilegio
rũ:adultenoꝝ:ſodomie:ainbitionis:⁊ pꝛo
ſtrationis diuini cultus/ ꝓpter conſuetudi
né. Sed adgertant populi ea que dicta ſũt
7 timeant ne perſeuerantes in malicia ſua
irritent piem oium deũ. Qui eſt bñdictꝰet
landabilis in ſecula Amé.·

Sabbato pꝛime hebdomade. Be gra⸗

nitate peccati.Et quomodo vnũ peccatuʒ
eſt altero anine ſanon pſone ⁊ obiecti:

et nocumẽti. ¶ Sermo ſeptimus.

Rat enim vẽ

tus contrarius eis. Scribũtur
hec vᷣba Marci.c.c. ⁊ in euan
gelio hodierno. Sicut vehemẽtia venti im
pediebãtur diſcipuli dñi ieſu xpᷣi ge ꝓſpera
nauigatione ad poꝛtũ tutũ poſſent attin ⸗
gere.Ita moꝛtales miſeri peccatoꝝ turbie
retardàtur ne valeât ad regnũ ꝓperare ce
loꝝ.Et Iz pleriq; ꝓpter ea que dicta ſũt in
pꝛecedentibus iã acceptent moꝛtalia pec/
cata danoſa ſoꝛe:verũtamen in hoc erroꝛe
deuenire ſolent vt oĩia peccata ſtoicoꝛũ mo
re:paria eſſe confirment:ſic ⁊ futuras iſer
ni penas equales peccantibus oibus pꝛe
paratas. Contra quos eſt auctoꝛitas dñi ⁊
ſaluatoꝛis noſtri:qui Joãnis.iꝰ.c.dixit pi
lato.Qui me tradidit tibi maius peccatũ
habet. In quo verbo vnũ ſupponitur.ſ.ꝙ
pilatus peccauit. Et aliud a xpᷣo expᷣmitur
ꝙ.ſ.ille qui tradidit maius peccatũ habu
it. Nã comparatiuum ſemꝑ pꝛeſupponit
poſitiuũ. Peccatũ ergo alioꝝ contra chꝛi/
ſtum grauius fuit peccato pilati. Nam iu
das peccauit ex cupiditate. Pꝛincipes ſa
cerdotũ peccauerunt ex inuidia. Pilatus
vo ex humano timoꝛe quod fuit minꝰpec
catis illoꝝ.Hieroꝰetiã.ꝛA.q.pᷣ.c.Nõ affe
ramus.ait:Quis dubitat ſceleratius eſſe
cõmiſſũ quod grauius eſt punitũ.ſEt.33.
q.2.c.Si quod verius dicitur homicidium
eſt grauiꝰ qᷓ; adulteriuz.¶ Et.i7:q.A.c.Si
cut.dicitur ꝙ ſacrilegiũ eſt grauius qᷓ; foꝛ

nicatio.ſEt. 32.q..c.Adulterij malũ po/

nitur grauitas peccatoꝝ eiuſdẽ generis lu
xurie.Quẽadmodũ ergo vna iſrmitas eſt
grauioꝛ altera ſic ⁊ vnũ peccatũ altero.Cõ
paratur nãqʒ peccatũ inſirmitati.vñ i pᷣs.
liſerere mei dñc qm̃ infirmꝰſũ. Seneca
etiã ⁊ tullius vicia appellant egritudies.
¶ Iccirco vt oĩs falſitas ꝓcul abiciat᷑ a coꝛ
dibus hoium in pñn ſermone de peccatoꝝ

grauitate dicemus.¶Et q;nis giuerſis re⸗
ſfſpbpectibꝰ ynũ peccatũ alio ſit grauiꝰ. Hos

n

tamẽ tres eligemus ex multis.

Bdi perſone.

Cꝛvobiecti.

C grauius pecct eods genere pecca

ti docti q; idocti:⁊ ſuperioꝛes qᷓ; iſerioꝛes.

ilictai quipeccitci magto hsoba vold
E
tate. . vap. E
Rimus reſpectquo vnũ peccatuzʒ
dẽ grauius altero eſt ꝑſone peccan
tig vna eni perſona põt grauiꝰ pec

care qᷓᷓ altera etiã in eodẽ genere mali tri⸗

plici rattone.
Cp rõne claritatis.
Cꝛorõne dignitatis.
GHBP3̈ͦRröne voluntatis. r
MWꝛimo vna perſona peccat grauiꝰ qᷓ;
altera rõne claritatis. Gꝛauiꝰnãq; peccat
do ctꝰqui plura cognoſcit ad ſalutẽ ſpectã/⸗
tia q́;ᷓ indoctus:⁊ lr̃atus qᷓ; idiota. qm̃ vt
inꝗt Tho.pᷣx.q.⁊3.pꝛopter maioꝛẽc facili
tatẽ qͥ; habet in reſiſtendo põt faciliꝰpecca
tũ declinare.Ideo ſaluatoꝛ noſter Luce.iꝛ.
c.ait. Seruꝰ ſciens volũtatẽ dñi fni ⁊ nõ ſa
ciẽs vapulabit plagis multis. ¶ Abit Cri
ſoſtoꝰait.MNõ ſimiliter in oibus oĩa iu dicã
tur. Sed maioꝛ cognitio fit maioꝛis pene
materia.h̊ ille. Motẽt vᷣba Criſoſtomi vi/
ri docti ⁊ pcipue in ſacris litteris exercitati
Scðo vna perſona Begrargram c alia
ròne dignitatis.Et huiuſmodi ſũt dni pᷣla
ti religioſi ⁊ ſacerdotes.ſ Hinc Hieroꝰſup
Ezechiel ingꝗt.Gꝛãdis dignitas ſacerdo⸗
tũ:ſʒ grandis ruina ſi peccant.letamur ad
aſcẽſu:ſʒ timeamꝰad lapſũ.Nõ ẽ tãti gau
dij excelſa tenuiſſe q̃ti meroꝛis de ſſᷣlimio
ribꝰ coꝛꝛuiſſe. Hec eni ꝓ ſolis delictis nr̃is
reddere debemus rõnẽ:ſed pꝛo oium qͥruzʒ
abutimur donis ⁊ nequaqᷓ; ſumꝰde eoꝛuʒ
ſalute ſoliciti. ſEt idẽ ad heliodoꝝ de vita
nepotiani. In te oĩum oculi dirigunt᷑. Do
mus tua ⁊ ↄuerſatio tua q̃ſi in ſpecula ↄſti
tuta magjr̃a diſciplie. Quid feceris id ſibi
oẽs faciendũ putãt. Caue ne cõmittas qð

aut ꝗ repᷣhẽdẽ vo lũt digne laceraſſe videã

tur:aut q imitari cogant᷑ relinq̃re. ¶ Et ex
de iureiurãdo cꝰᷣ Cũ ꝗdã.dĩi:ꝙ epᷣi trãſgre⸗
diẽtes iuram ctũ grauiꝰiudicãdi ſũt quãto
maioꝛi peminẽt dignitate.. Abi glo. Pa

18

tet ꝙ dignitas delinqntis agrauat petm̃.
Sicut etia ꝓbatur.Ao.di.c. Homo xpᷣianꝰ
¶ Et. 0.di.c.Quia tua.i Et.i9.di.c. Nul/⸗
li. ¶ Et. xi.q.ꝭ.c. Pꝛecipue. ſEt. ʒꝛ.q..c.
Qni viderit.Ex̃ de hereticis.c.Excoĩcamꝰ
¶ Et᷑ de homicidio.c.Sicui dignũ.O qᷓ; tũ
eſt execrãdũ peccatũ maioꝝ in qͥ nõ ſolũ il
loꝝ igratitudo rephendit᷑:verüetiã maluzʒ
exemplũ quo ceteri iſerioꝛes coꝛꝛũpuntur
ↄdemnatur. Ingt eni Ariſt. ̊ ethicoꝛũ.
Multi quidẽ oĩno beſtiales vident᷑ eſſe pe
cudũ vitã eligẽtes. Adipiſcunt᷑ aut rõneʒ
qꝛ multi ex hijs qui ſũt in ptãte ↄſtituti pa
tiunt᷑ ſiſia ſardanapallo. Hic ſardanapal
lus vt Juſtinꝰrefert liꝰ pᷣ fuit vltimus rex
aſſirioꝝ oi muliere coꝛꝛuptioꝛ mollicie coꝛ
poꝛis ⁊ laſciuia oculoꝝ oẽs femias antecel
lens. Dicit ergo Ariſt. ꝙ multi potẽtes ip
ſum ſequunt᷑ quoꝛũ exẽplo ſubditi vicioſi
fiũt. Simiſſis aũt antiquoꝝ exẽplis.¶ VUi
demus per experientiã ꝙ quales ſũt ſupe
rioꝛes tales vt in pluribus ſolent eſſe infe
rioꝛes:⁊ pcipue qui eis familiaritate iun⸗
Fanbecren de ipis particularia nõ licet loꝗ
ꝗru peccata ipunita vᷣtus vocant᷑.ſ Juxta
illud Señ.in tragednis. Pꝛoſpeꝝ ac ſelix
ſcelus vᷣtus vocat᷑.¶ Tertio vna perſona
peccat grauiꝰq;ᷓ alia rõne volũtatis. Maʒ
volũtas cõparat᷑ ad actũ pcti ſiẽ arboꝛ ad
fructũ:vt dꝛ ĩ glo.ſaꝑ illo vᷣbo Mathi.⁊.
c. Nõ põt arboꝛ bona fructꝰmalos facere.
Ideo qͥ to volũtas fuerit ardentioꝛ ad pec
cãdũ tãto hõ grauiꝰpeccat.Et ſic grauius
peccat qui ſine vlla aut parua tẽtatiõe pee
cat q; ille ꝗ ĩpoꝛtunis ⁊ diuerſis tẽtationi
bus ſupat᷑. Inſuꝑ q̃to actꝰvoluntatis eſt
magis ioꝛdinatus tãto grauiꝰeſt peccatũ.
Magis eſt aũtactꝰvolũtatis ioꝛdinatꝰcũ

peccatũ oꝑe ꝑpetrat᷑ qᷓ; ſolũ mẽtis ↄſẽſu.
ENloride loco ßz. Bonaam Zho.

in ꝛodi.A2.Qð cũ volũtas ⁊ opꝰ peti ſunt

ſeparata:vtputa ſm aliud ⁊ aliud tpᷣs ſunt

diuerſa peccata qꝛ diuerſe auerſiones ⁊ cõ⸗
uerſiões:vt ſigs hñs volũtatẽ deliberata
ad ſoꝛnicãdũ ⁊ huiuſmodi diuertit ꝓ tunc
ad alia dimittens exequiillã vpluntatez.
Inde ad hoꝛam opoꝛtunitate ſe ingerente
ſoꝛnicatur opereſic ſunt diuerſa peccata.

Sed ſi voluntas ⁊ opus ſint coniuncta:

c 2

vt cauſã ⁊ effectus ſic ſũt vnũ peccatũ foꝛ⸗/
maliter ſʒ plura mãliter: qꝛ eſt vna rõ de⸗
oꝛdinandi lz ſint plura deoꝛdinata. Gꝛaui
us tamẽ eſt peccatum voluntate ⁊ actu ex
terioꝛe cõmiſſum qᷓ ſola voluntate. Nam
ipſe actus exterioꝛ cõmuniter adauget vo
lũtatẽ in malis operibus ſicut ⁊ in bonis.
COQõ culpa tanto eſt grauioꝛ q;to pſona
contra quã peccatur eſt dignioꝛ. Et ſic pec

„ „

in deü: in pximũu in ſeipſũ.Capᷣ..

Ecundus reſpectus quo vnũ peccea
tuz dẽ grauius altero eſt obiecti.Et
ſic q;to pſona que in peccato offen
ditur eſt dignioꝛ tãto culpa grauioꝛ.¶ Si⸗
cut patet extra de ſnia excoicationis.c.Cũ
illoꝝ.in textu ⁊ in glo.Et inſtituta de in/
iurijs S. Atrox.ff.de re militari.l.Oẽ deli
ctum g Qui manus. Et.i2. q.2. c. Gloꝛia
¶Et. 22. q.2. c. Mouet.¶ Et. 27. q. P.c. Nu
ptiaꝑ. Hoc autẽ modo põt homo peccare
tripliciter.
Cð in deum.
Cꝛeoin ximum⸗
¶ zcin ſeipſum.
Hec aũt diſtinctio peccati ponitw᷑ ab Iſi/
doꝛo in liꝰde ſũmo bono.⁊ a Mngiſtroi2⁰
di. 42. Et notadũ ſᷣm T ho.pᷣꝰ2c.ꝙ iſta diui
ho ſumitur ſzD id in quod directe peccatur
⁊ pꝛincipalr:nõ conſequenter. vᷣbi gratia.
CLCuũ quis facit homicidiũ ⁊ furtũ ⁊ ſimilia.
Iſte pꝛincipaliter peccat in pximum eum
ledendo.Ex conſequenti peccat in deũ:qꝛ
mandata eius tràſgreditur:a in ſeipſũ qꝛ
per peccatũ ledit animã ſuã. Similiter ꝗ
peccat in ſeiᷣm vt in gula luxuria ⁊ huiuſ

modi directe ⁊ pᷣncipaliter peccat in ſe. Ex

conſequenti in deũ contra eius mãdata ſa
ciendo.Et ſic qui peccat in deũ ex conſeq̃n
ti peccat in ſeipſũ pꝛiuando ſe lumine gfe
⁊ virtutibus ⁊ in ꝓximũ aliqñ per malum
exemplũ vel alio modo.¶ Pꝛimo igitur
homo peccat in deũ cum de deo male len
tit:vt hereticus:vel que dei ſunt vſurpare
pꝛeſumit vtendo indigne ſaicramẽtis: vel
qñ dei nomẽ piurando vel blaſfemãdo cõ
tẽnit.Et h& peccata que ſunt directe cõtra
deum ſunt ceteris grauioꝛa quibus hodie
plenus eſt mundus.Et qꝛ inueterata ſunt
publica ⁊ in maxima multitudine non

eſtimatur. Pꝛo quibus dicitur in coer
gentis ex de hereticis. Longe grauiꝰ eſt

eternã q;ᷓ tpalẽ ledere maieſtatẽ. ¶ Secũ⸗
do peccat quis in ſeipᷣm cum ſibi ſoli nocet
non alteri:vt in peccato gule vel mollici
ei vel accidie vel inaniſglie ⁊ huiuſmodi.
Et lʒ non ſit ita graue ſicut peccare imedia
te contra deũ.Zamẽ grauius eſt qᷓ;ᷓ pecca
re contra/ꝓximũ.Sicut grauius peccat ꝗ
occidit ſeipſum qᷓ; qui occidit aliũ. Naʒ vt
ſcribitur eccliaſtici.iꝗ.c.Qui ſihi neq;ᷓ cui
bonus erit. ¶Tertio peccat quis in pꝛoxi
mũ.Et ſic aliqñ quis peccat contra perſo
nã coniunctã.ſ.parentes ſfilios vxoꝛes vi⸗
ros fratres duʒ vel illis iniuriatur vel nõ
fubuenit eoꝝ indigentijs: ⁊ hoc graue eſt
peccatũ.Naʒ vt ait Augꝰliꝰpᷣ de doctrina
xpᷣiana. Cum oibus ſubuenire non poſſis
hijs potiſſime conſulendũ eſt qui tibi q̃dã
ſoꝛte iungunt᷑. Aliqñ quis peccat ↄtra il
los a quibus beneſicia recepit.ſAliquan
do ↄtrà ꝑſonas graues.Et vt habetur ex
de teſtibus ⁊ atteſtationibus in glo.in cꝰ
Licet. Perſone graues nõ appellãtur illi
qui ſunt in dignitate conſtituti qꝛ aliud eſt
dignitas qᷓ;ᷓ grauitas.ꝗ.q.3ʒ.c.Itẽ in crimi
cuntur hi qui non ſunt leues ſed bone fa/
me ⁊ opinionis ⁊ antiqtatis.ſ Aliqñ ꝗs
peccat cõtra ꝑſonas dignas clericos ſacer
dotes ⁊ religioſos ac pᷣlatos cũ falſis ac te
merarijs iudicijs ac detractionibus vene
noſis.ſAliqñ quis peccat cõtra ꝓximos
miſerabiles afflictos aſfligẽdo:qð ꝓhibe
tur ex de clerico egrotante.c.Ex parte.vbi
dicit᷑. Afflicto nõ ẽ addẽda afflictio. Ideo
ꝓpheta in pᷣs.ait.Tibi derelictꝰ eſt pauꝑ
7 oꝛphano tu eris adiutoꝛ.
CQõ vnũ peccatũ eſt alto grauius roõne
nocumẽti: qualr nocumétũ ſe põt hie ad
peccarũ tribr. .(LCap. 3 .
Ertiꝰreſpectꝰq̊ vnũ peccatũ eſt gra
t ualtero di nocumęèti.qñ.ſ.ex vno
octõ ſegtur maiꝰnocumentũ qᷓ; ex
o. s hſᷣm Tho. pᷣꝰc. q. 73. vbi.S. Ho/
cumẽtũ tripłr ſe pot hĩe ad pctm̃.ſQñqʒ
eni nocumẽtũ illud eſt puiſũ ⁊ intentũ.Si
cut cũ aliꝗs aligd oꝑat᷑ aio ncẽdi. alij vt
bomicida vel fur. Et tũc directe qᷓ;titas vo

1
ll
ti
0
ſ
lik

=.:
*=E

ince
granide
(Seii
ſlnoe
almollid
eimeci
ͦ pecct
eccatg
Mznt
nechai
in poxi
apenſo⸗
oꝛes ri⸗
ryelno
myeeſt
nna
voſſis
idi
gail
an
M R
.ne
Mämrlli
2aluceſt
linaini
Taucsd
honef⸗
liqngs
o ſalr
lſisaete
s dNe
ppnos
peihe
pmne fbi
o. Ne
ſt paug

nius rone
hatſien
. nn
Nti
. la M
nii g4
tis, Ho/
Cig
CentiS
6di, alin
cheimn⸗

lũtatis adauget qͥ titatẽ peti.ſQũuqʒ vᷣo
cũ aliꝗs tranſiens p agrũ vt cantiꝰ ⁊ bꝛe/⸗
uius vadat ad ſoꝛnicandũ ifert nocumẽtũ

hijs que ſũt ſemiata in agro ſcienter lʒ nõ
aio nocẽdi.Et ſic etiaʒ q;titas nocumenti
gagrauat peccatũ ſed idirecte inq; tuzʒ.ſ.ex

voluntate multũ inclinata ad peccandum
ꝓcedit ꝙ aligs nõ pꝛetermittit facere dã⸗

nũ ſibi vł alijs qð ſimpli nõ vellet.¶ Qua
doqʒ auz nocumentũ nõ eſtintentũ nec eſt

puiſũ. Et tũc ſi ꝑ accidẽs ſe habeat ad pec
catũ nõ agrauat peccatũ directe ſed ꝓpter
negligentiã ↄſiderãdi nocumenta que ↄſe
qui poſſẽt iputant᷑ hoĩ ad penaz mala que

veniunt pᷣter eius intentionẽ ſi dabat ope/
raʒ rei illicite.vñ ſiqs ſolaciaret aliqꝗ ludo
iculoſo ex quo ſeqtur moꝛs vł mutilatio

;uis illud malũ nõ ſit intentũ.Zñ qꝛ vo⸗
luit illi ludũ vnde nocumentũ fecutũ eſt:
ei iputatur ⁊ quo ad peccatũ ⁊ qͥ ad irregu

laritatẽ ad penã iudicialẽ. Similtr ſi ce

cus ſagittã vel lapidẽ iaceret ei iputaretur
qꝛ dat operã rei illicite.vnde ⁊ lamech qñ
ſagitta occidit cayn exiſtimans eũ ferã ſil/

ueſtrẽ nõ hoiem qꝛ cecus erat. Sed a pue

ro quẽ ſecũ ducebat vt fera iudicatus fuit

nõ excuſat᷑ a peccato. Si vo nocumẽtũ per

ſe ſeqtur ex actu peccati lzʒ nõ ſit intentuzʒ
nec pᷣuiſum directe pectm̃ agrauat.Qꝛ que
cũqʒ; p ſe ſequunt᷑ ad peccatũ ptinent quo

daãmodo ad ipſã ſpẽm peccati. MPuta ſi ali

as publice ſoꝛnicetur ſeꝗtur ſcandalũ plu
nimoꝝ qd q;uis ipᷣe nõ itẽdat nec ſoꝛte pᷣui
deat directe per hoc agrauat᷑ peccatũ.No⸗

tandũ ꝙ q́;uis nocumentũ agrauat pctĩ

nõ tñ ſequitur ꝙ ex ſolo nocumento pctm̃
agrauetur. Quinimo peccatũ ꝑ ſe eſt gra⸗
uius/ꝓpter ioꝛdinationẽ:vñ ipim nocumẽ/

tũ agrauat peccatũ inqͥ tuʒ facit actũ eſſe

magis inoꝛdinatũ.Quare nõ ſeqtur ꝙ ſi
nocumentũ maxune habeat locũ in pctis

qᷓ ſüt ↄtra ꝓximũ ꝙ ipſa peccata ſint gra/

uiſſima:qꝛ multomaioꝛ ĩoꝛdinatio iuenit

in peccatis ꝗᷓ ſũt ↄtra deũ ⁊ in gbuſdã eoꝝ

q̃ ſunt ↄtra ſeibᷣm.Et tũñ põt dici ꝙ ⁊ ſi deo
nullus poſſit nocere q; tum ad eius ſubſtã
tiã põt tñ pocumentũ attendi in hijs q̃ dei

ſũt:ſicut extirpãdo ſidẽ violãdo ſacra que

19

ſũt peccata grauiſſima. Sibi etiã aliquis
qñqʒ ſciẽter ⁊ violenter infert nocumentũ.
Sicut patet de hijs qui ſe iterimũt lʒ fina⸗

liter hoc referãt ad aliqd apparẽs bonuz:

puta ad hoc ꝙ liberent᷑ ab aliq̃ anguſtia.
Sũt igit᷑ pctã diſparia ⁊ vnuz alto grauiꝰ.
Nihilominꝰoẽ peccatũ moꝛtale piculoſuʒ
eſt dãnoſũ ac foꝛmidabile.Ideo curãdũ vt
⁊ moꝛtalia maioꝛa atqʒ mioꝛa vitent᷑:ſiue
ſint pctã opis ſiue oꝛis ſiue etiã cogitatio⸗

nis qᷓ ppetrant᷑ intrinſecus in mẽte.Qui

eni peccare deſinit ⁊ bñ operanri ſtudet is ĩ
pñnñti diuinã obtinet gr̃am ⁊ tandẽ gloꝛiazʒ
ſempiternã. In qua vinit ⁊ regnat deus ꝑ
infinita ſecula ſeciloꝝ Amẽ. 1
CSñica pᷣ in.xlł.e ſupbia dñoꝝ ⁊ po⸗
tentum. ermo octauus.

—

regna mũdi 1 gliaʒ eoꝝ ? dixit
ei: hec oia tibi dabo ſi cadens
adoꝛaueris me. Scribunt Hvba MWathi
4.co. a in euang hodierno. Puncipes ter

re ⁊ tpales dñi vt de xpᷣianis loquar in ma

gna parte in tantà ſuperbiã füt elati vt q̃ſi

diabolũ imitantes terrenã ptate z deo reli
cto ſibi viribuſqʒ pꝛijs aſeribãt. Quo ſit
vt vicia ſua ĩcoꝛꝛigibilia eſſe velint que ſui
ſamiliares ⁊ domeſtici nedũ vitupare au/
dent.Quinimo adulãtes laudare cogunt
Hꝛinc Señ.in tragedia dicit. Pꝛoſperuz
ac felix ſcelus.ſ.illoꝝ potentũ ⁊ pꝛincipan/
tiũ virtus vocatur. Sontibꝰparẽt boni:op
pꝛimit leges timoꝛ.Iccirco cuʒ de pctis in
particulari iã dicendũ occurrat:ſtatui ho/⸗

dierna die de ſupbia dñoꝝ ⁊ potẽtũ dicere.

¶ Et vt verbis vtar Hieronymi in epla ad

palmachiũ ⁊ oceanũ.Adulari nõ poſſum

ne ⁊ fr̃em decipiã ⁊ me ſermo pcutiat ſalo/
monis qui ait. Aerba adulatoꝝ mollia ſũt
hec feriunt interioꝛa ventris. Heqʒ de ſe

cretis ⁊ intimis:ſed de illoꝝ patentibus et
manifeſtis defectibus cũ ea qua poſſe umꝰ
honeſtate atqʒ modeſtia loqᷓ mur. Diſun/

guemus autem conſiderandam ac con/
demnandam eoꝛum ſuperbiam triplici re

Cp rõne extimationis.

Trvereſpectu eccleſie.

C3 reſpectu ꝓximi.,

CQualr ſuꝑbi dñi contemnunt deũ non

reputãdo ipm ſuperioꝛc᷑:a trãſgrediẽdo di

ning paccepta ac vei iudicia vilipendedo.

PBimo f kradaes atqʒ 2dẽnada
fupbia dnoꝝ potẽtũ reſpectu vei.
Conténunt ꝗppe deu.⁊ hoc triplici

ꝛcrõne ranſgreſſionis.
Cz rõne vilipenſionis
CPumo ratione extimationis. Nã in ta

tã elationẽ aius eoꝝ inſurgit vt ſeipſos de

os reputent ⁊ ꝗqeꝗd habent non a deo hĩe

ſæ credat.ſimiles nabuchodonoſoꝛ regi ba
bylonis. Ille quippe in ſtatua adoꝛari vo

lebat vt ſcribit᷑ Danielis.ʒ.c.Et cũ ſidrach

miſach ⁊ abdenago iudei timẽtes deũ ſce

luſq; hoꝛꝛentes hoc agere nollẽt cũ accuſa
ti adducti fuiſſent coꝛaz nabuchodonoſoꝛ
dixit eis rex ille ſuperbus poſt multa vba
Quis eſt deꝰ ꝗ vos eripiat de manu mea.
Sic ⁊ domicianus iperatoꝛ ad hãc/ꝓꝛupit
veſaniã vt in pꝛimoꝛdijs lr̃aꝝ ſe deũ ⁊ dñzʒ
iuſſerit appellari vt eclot Pauina hoꝛoſi
us. Incipiebãt eni ſue lr̃e BDeus ⁊ dñs no
ſter domicianus ita mãdat ita iubet.ſ Nõ
ſic faciebat eyrus rex perſaꝑ:qui vt ſcribit᷑
pꝛimi heſdre pᷣ.c.dicebat cum humilitate.

Dia regna terre tradidit mihi dñs deꝰceli

Ab ipſo eni deo rege regũ ⁊ magno ſuper
omnes deos eſt omnis potentia dominan
di ois pᷣncipatus omne pꝛincipiũ ac finis

cuiuſcunqʒ imperij vel regni.Quod ꝓbat᷑
anctoꝛitatibꝰa ſentẽtijs firmiſſimis. Hic

Hieroꝰſuper Danielem ait. Nõ miremur
ſi qñ cernimus reges regibus ⁊ regnis re
gna ſuccedere que dei ⁊ gubernant et mu

tãtur ⁊ finiuntur arbitrio cauſaſqʒ ſingulo
rũ nouit ille qui conditoꝛ oium eſt: ⁊ ſepe

malos reges patitur ſuſcitari vt mali ma/
los puniat. Et Augꝰliꝰ.ꝭ.de ciui.dei.c.2i.
Qui dedit perſis ſegetes ſine cultu dee ſe
getie quiq; oalia dona terrax ſine cultu tot
deoꝝ quos iſti rebus ſingulis ſingulos vł

etiã rebus ſingulis plures ppoſuerunt ipᷣe
ęgliam regnum dedit hominibus. Qui ma

rio ipſe ⁊ gaio ceſari. Qui veſpaſianis vel
patri vel filio ſuauiſſimis imperatoꝛibus:
ipſe ⁊ crudeliſſimo domiciano. Et ne ꝑ ſin
gulos ire neceſſe ſit qui conſtatino chꝛiſtia
no ipᷣe ⁊ apoſtate iuliano.ſEt Maulus ad
romanos.iʒ.c. Mon eſt poteſtas niſi a deo
que vᷣba ponuntur.23.q.h.c. Quid cul/
patur. Pꝛopterea dictuz fnit nabuchodo
noſoꝛ vt habetur Danielis.ꝗ.c. Sciãt ho
mines quia dominat᷑ altiſſimus in regno
hominũ ſcilicet ꝓuidentia ſua:⁊ mncunqʒ
voluerit dabit illð ⁊ humillimũ ideſt viliſ⸗
ſimũ conſtituet ſuper illud:cuʒʒ ſcilicet ſibi

placuerit.debẽt itaqʒ reges ſeculi firmiter

tenere ꝙ omnis pꝛincipatus a deo diſpo /⸗
nitur cui nulla eſt difficultas dũ ſibi placet
mutare ⁊ omnino debere. ¶ Sunt tamẽ
quidã obicientes nobis ꝙ non omnis po
tentia dominãdi ſit a deo.¶ NPꝛimo ex tex
tu ſcripture:diciturenim ſee.ð.c.Ipſi re
gnauerunt ⁊ non ex me:pꝛincipes extite⸗
runt ⁊ non cognoui. ¶C Secũdo nihil iniu
ſtum eſt a deo. Sed multi dominãtur iniu
ſte alijs:ergo nõ omne dominiũ eſt a deo.
CTertio nihil inoꝛdinatum ẽ a deo. Sed
cum ſtultus pꝛeſicitur ſapienti 1 malus bo
nis hoc eſt inoꝛdinatuʒz.ergo non videtur
eſſe a deo. Quarto nõ eſt auferendũ ali
cni illud quod eſt datum a deo:ergo ſi oĩs
ſuperioꝛitas a deo eſt nulli eſt auferenda.
Igitur nullus ſuperioꝛ quãtumcũq; ma/
lus erit puniendus. Reſpondet Bona
uentura in 2⁰ di. vltima. Qõ in potẽtia do
minandi duo conſiderantur ſcilicet virtus
pꝛeſidendi:⁊ hec a deo eſt.Et modus. ¶ Et
tunc quidam pᷣſunt alijs ex iuſticia.ſ Qui
dã ex aſtutia. Quidã ex violentia. Pꝛi
mo modo potentia dominandi eſt a deo re
ſpeetu pꝛeſidentis ⁊ reſpectu ſubiacentis.
Secũdo ⁊ tertio modo:talis poteſtas ha
bet comparari ad voluntatem pꝛeſidẽtis:
⁊ ad meritum ſubiacentis.In comparatio

ne ad meritum ſubiacentis talis pꝛeſiden

tia iuſta eſt:quia aut eſt ad bonoꝛum pꝛo/
bationem aut ad maloꝛum punitionem.
Si autem comparetur ad voluntatem pꝛe
ſidentis iniuſta eſt. Et pꝛimo modo dicitur
eſſe a deo faciente ⁊ oꝛdinante.uxta illud
Job.24.c. Regnare facit hipocritam pꝛo/

mis l
abus:
nep in
chriſtia
lnsad
ladeo
dal/
chodo
litho
fegno⸗
aunc;
kyii/
ltſibi
miter
ipo/
lacet
mi
po
lerx
ſre
Kt
Aiwin⸗
Nw
adeo⸗
0 Sd
Aebe
ſicem
diadi
vſo
ind
/
liin N
tnimns

pter peccata populi. Et Oſee. iz. ce. dicitur.
BDabo eis regem in furoꝛe meo. Secũdo

modo ſcilicet in reſpectu ad voluntatẽ pꝛe
ſidentis eſt a deo permiſſiue non appꝛoba
tiue.Et ſic excellentia poteſtatis eſt a deo:
modus vo non niſi permiſſiue. Quare ſo
luta ſũt tria illa in oppoſitũ iducta. C Ad
quartum vᷣo quando dicebatur ꝙ ſi potẽ/
tia dominandi eſſet a deo nulli eſſet auferẽ
da:. Reſponderi poteſt ꝙ hoc ſequeretur ſi

deus talęm potentiam dediſſet malis ſim

pliciter. Si autem ad tempus data ſit ſicut
deus vult dare. Ita vult per miniſteriũ hu
manum auferre. Ham deus dat vitam la
troni.Et tamen iudex iuſte aufert illam ab
eo. ¶ Sed nunquid tenentur ſubditi obe/
dire tyrannis iniuſte dominantibns ⁊ ſol/
uere eis tributa ⁊ gabellas. Dicunt docto
res ꝙ lIz non teneantur bonum tamen eſt

obedire in hijs que non funt eontra deum

ad vitandum ſcandalum pꝛopꝛium ⁊ alio
rum. Ande.xi:q.ʒ.c. Julianus dicitur. In
lianus q;uis eſſet apoſtata habebat tamẽ

ſub ſe milites chꝛiſtianos quibus cum di

cebat pꝛoducite aciem pꝛo defenſione ret/⸗

publice obediebant ei. Cum autem dice/

ret pꝛoducite arma in chꝛiſtianos cogno⸗
ſcebant imperatoꝛem celi.Habẽtibus vᷣo
iuſtum dominium quantũcunq; malis te
nẽtur ſubditi obedire in licitis ⁊ honeſtis:
⁊2 collectas ⁊ gabellas legitimas ſoluere.
Ideo PMetrus pᷣma ſua canonica ait.Ser
ui ſubditi eſtote in omni timoꝛe dominis:
non tm̃ bonis ⁊ modeſtis:ſed etiam diſceo
lis. Et Paulus ad romanos.izʒ.cᷣ. Qui
poteſtati refiſtit dei oꝛdinationi reſiſtit: et
ipſẽ ſibi damnationem acquirit. Ad idem
faciunt auctoꝛitates.xi.q.2.c.Si bonum.

c. Imperatoꝛes.c.Qui reſiſtit. C Secun/

do contemnunt deum pꝛincipes ? poten⸗
tes ratione tranſgreſſionis: pꝛopter ſuper
biam enim non putant ſe legi dei foꝛe fub

iectos.Quare ad vicia cum quadam licẽ⸗

tia ⁊ libertate ſe pꝛecipitant: pꝛecipune ad

laſciuiam ⁊ carnalitates. Et nihilominus

ſi ſic vicioſe viuendo non ſe coꝛꝛexerint dã

nabuntur cum alijs inimicis dei in ignem

eternum. Mꝛopterea tales aures debent
attentas exhibere Auguſtino dicẽti libꝛo

5

20

quinto de eiuitate dei capitulo.24.¶ Neqʒ

enim nos chꝛiſtianos quoſdam imperat-

res:ideo felices dicimus quia vel diutius
imperarunt: vel imperantes filios moꝛte
placida reliquerunt:vel hoſtes reipublice

domuerunt: vel inimicos ciues aduerſus
ſe inſurgentes ⁊ cauere ⁊ oppꝛimere potue

runt. Hec ⁊ alia vite huius erumnoſe vel
munera vel ſolacia quidam etiam culto/

res demonum accipere meruerunt qui nõ

pertinent ad regnum dei quo pertinẽt iſti.
Et hoc ipſius miſericoꝛdia factũ eſt ne ab
illo iſta qui in euʒ crederent velut ſumma
bona deſiderarent.Sed ſelices eos dicimꝰ
qui iuſte imperant ſi inter linguas ſubli/
miter honoꝛantiuzʒz vt obſequia nimis hu
militer ſalutantiuz non extolluntur ⁊ ſe bo
mines eſſe meminerint.Si ſuam poteſta⸗
tem ad dei cultum maxime dilatandũ ma
ieſtati eius famulam faciunt.Si deum ti⸗
ment:diligunt:colunt.Si plus amant il/
lud regnum vbi non timent habere cõſoꝛ
tes. Si tardius vindicant facile ignoſcũt.
Si eandem vindictam pꝛo neceſſitate re⸗
gende tuendeqʒ reipublice non pꝛo ſaturã
dis odijs inimicitiarum exercent.Si ean/
dem veniam non ad impunitatem inique
tatis ſed ad ſpem coꝛꝛectionis indulgent.
Si luxuria eſt tanto eis caſtigatioꝛ quan⸗
to poſſet eſſe liberioꝛ.Si malunt cupidita
tibus pꝛanis qᷓ; quibuſlibet gentibus im
perare.Et ſi hec omnia ſaciunt nõ pꝛopter
ardoꝛem inanis gloꝛie ſed pꝛopter charita
tem felicitatis eterne.Si pꝛo ſuis peccatis
humilitatis ⁊ miſerationis ⁊ oꝛationis ſa
criſicium deo ſuo vero immolare non ne⸗
gligunt. Tales chꝛiſtianos imperatoꝛes
dicimus eſſe felices: interim ſpe poſtea re
ipſa futuros cum id quod expectamus ad
uenerit.Hec Auguſtinꝰ.que ſuperbi dñi
irrident ⁊ contemnunt. ¶ Tertio contem⸗
nunt deum pꝛincipes et potentes ratione
vilipenſionis.vilipendunt quippe iudicia

dei ⁊ comminationes diuinas non ſolum

non foꝛmidant ſed ſpernũt coꝛde oꝛe ⁊ope
re.Coꝛde in ſeipſis confidentꝙ: oꝛe de deo
ↄtumelioſe loqntes:⁊ ope malis mala pe
ioꝛa iungẽtes. Pꝛopterea deꝰ vt Jacobꝰ

ingt. 3. c. Superbis reſiſtit. Et de hoc Señ.

in tragedijs ait. Sequitur ſupbos victoꝛ
a tergo deus:qꝛ ſupbia deo aduerſatur et
dine maieſtati ſe opponit. Ideo hãc deus
pꝛe ceteris pctis habet exoſa m. vnde ſcri⸗
ptũ eſt Eccliaſtici.io.c.Odibilis eſt coꝛam
deo ⁊ hoibus ſupbia. Et Amos.c.c.dicit.
Diũs exercituũ deteſtoꝛ ego ſuperbiaʒ. Et
Yſaie.ꝛ.c.Dies dñi exercituũ ſup omnem

ſuperbũ ⁊ excelſũ ⁊ ſuper oẽm arrogantez

⁊ humiliabit᷑.Et Yſaie.iʒ.c. Regeſcere fa⸗
ciã ſuperbiam infideliũ ⁊ arrogantiã ſoꝛti
um humiliabo.Et. 23. c. Oñis exercituũ co
gitauit hoc vt detraberet fuperbiã oĩs glo
rie ⁊ ad ignominiã deduceret vniuerſos in
clitos terre.Et.28.c. Ae coꝛone ſuꝑbie. Et
eodẽ.c. Pedibus ↄculcabit᷑ coꝛona ſuper
bie. Et Eʒechielis.⁊.c. Quieſcere ſaciazʒ ſu
perbiã potentum.Et Hieremie.ð o.c. Ecce
ego ad te ſuperbe dicit dũs deus exercitu
um:qꝛ venit dies tuus tẽpus viſitationis
tue ⁊ cadet ſuperbus ⁊ coꝛꝛuet ⁊ nõ eſt qui
ſuſcitet eum. Hec vo oia ipleta ſtimus in
hijs qui ceruicẽ eleuarunt ſuperbiẽtes ad
uerſus deũ.de quibꝰdixit glioſa virgo Lu
ce.2.c.Depoſuit potentes de ſede ⁊ exalta
uit humiles. Et iteꝝ.vFecit potentiã in bꝛa
chio ſuo diſperſit ſupbos mẽte coꝛdis ſui.
Et Eccliaſtici.io.c.ſapiens inqt.Sedes du
cum ſuperboꝝ deſtruxit deus ⁊ ſedere fecit
mites pꝛo eis. Radices gentiũ ſuperbaꝝ
arefecit deus ⁊ plantauit humiles. Sunt
de hoc exempla poſita in mone de oĩpotẽ
tia dei in q̃drageſimali de pnia.Quia non
eſt potentia nõ ſoꝛtitudo nõ cõſiliũ contra
deü cui nõ immerito ſubiciẽda eſt omnis
creatura.
¶Mõ pꝛincipes ⁊ dñi ſupbi ↄtẽnũt eccle
ſiã paruipẽdentes illiꝰ ptatẽ que eſt ſupꝛa
oẽm ptãtẽ tpale ? intromittẽetes ſe de ſpiri

ecclie pꝛo nibilo ducẽtes. Cap. 2m.
Ecuũdo conſiderada eſt atqʒ cõdem
nan da ſn bia dnoꝝ ? potentum re
ſpectn ecclie. Sicut eni ſupbi pꝛinci
pes ↄtemnũt deu ita ⁊ eccliam ſuã ſcãm et
bcipue quesum ad tria.
Cð quaãtum ad ecchiaſticã poteſtatem.

Qqudtu ad eccliaſticã ſpualitatẽ.

Cʒꝰquitum ad ecchiaſticaz penalitatem.

malibus officijs ⁊ bificijs atq; cenſuram

CPꝛimo quãtũ ad ptatez que reſidetin
ſummo pontiſice cui tanq; vicario eni † te

oẽs cuiuſcũqʒ gradus humilr ac fidelr ſi
bici debent ⁊ obedire. ¶ Sed hoc loco tria
nobis adueniũt dubia declaranda.ꝗ Pꝛi
mũ vtrũ poteſtas pape ſit ſuperioꝛ poteſta
te imperatoꝛis.ſ Scom vtruũ poteſtati pa
pe ſubdantur oẽs reges ⁊ pꝛincipes chꝛi⸗
ſtiani.¶ Tertiũ vtrũ poteſtas pape ſe extẽ
dat ad inſideles Rꝛo declaratione pᷣ mi

dubij ſunt plura notãda.C Pꝛimuũ notàa⸗
dum ꝙ monarchia ideſt pꝛincipale dniuzʒ

mundi cepit ab aſſirijs ſub Hino rege ni
niue:de quo mentionẽ facit Augꝰliꝰ.id.de
ciuita.dei.c.iꝛ.Et de aſſirijs traſlatum eſt

ad medos ⁊ perſas ſub ciro ⁊ dario. Et de

medis ⁊ perſis trãſlatuʒ eſt ad grecos ſub
alexãdro magno.Et a grecis traſlatuzʒ eſt
ad romanos ibᷣ octauiano. Et vt ſcribitur
28. q. 5²§. Ex hijs virtutibus romani pꝛo
meruerũt iperiũ.¶ Scoᷣm eni Augide an
chona ĩ liꝰde ptaãte pape.Multa fuerũt in
romanis ꝓpter que amplitudinẽ dñij deꝰ
illis ↄceſſit.¶ Pꝛimũ fuit magna reueren
tia ſacroꝝ etiã ſi errarẽt in cultu falſoꝝ deo
rũ:vt diffuſe ponit NHaleriꝰ in pᷣ liꝰ.ſ Scðʒ
fuit clemẽtia aioꝝ vt eni dicit Nirgilius et

Augꝰliꝰpᷣ de ciui.dei.Amabãat ſibi in lau

dibus dici parcere ſubiectis ⁊ debellare ſu
perbos. ¶ Unde Augꝰ. c. 5. pfati pᷣmi libꝛi
ingt de pietate ⁊ clementia marci marcel/⸗

li. Egregius romani nomis marcꝰ marcel

lus qui ſiracuſã vꝛbẽ oꝛnatiſſimã cepit re
fertur eã pꝛius fleuiſſe ruiturã ⁊ ante eius

ſanguinẽ ſuas illi lachꝛymas effudiſſe.geſ

ſit ⁊ curã pudicitie etiã in hoſte ſuãde.Hã
pꝛiuſqᷓ; oppidũ victoꝛ iuſſiſſet iuadi ↄſtitu
it edicto ne ꝗs coꝛpꝰlibeꝝ violaret.ſ¶ Ter⸗/
tiũ fuit fides ꝓmiſſoꝝ ſicut patet in marco
regulo.q Quartũ ſnit iuſticia diſcuſſionuzʒ
vnde actuũ.25. c. Feſtus reſpondit. Hõ eſt
conſuetudo romanis danare aliquẽ hoĩez
pꝛiuſq́; ille qui eſt accuſatus pñtes habe/
at accuſatoꝛes locũqʒ defendendi accipiat
¶Quintuʒ ſuit amoꝛ communis boni cui
pꝛeponebant omne pꝛinatum cõmoduʒ.
C¶Secundũ notandũ ꝙ imperiũ fuit ſem

per in vꝛbe vſq; ad tempoꝛa oonſtantini:

qui illud ad grecos trãſtulit biʒãciuʒ que

lrſi
No
1M:
voteſtr
nn 3
⸗
lent
en

noti

dinz

ege ni
1cde
meſt
Er de
ſüb
t
tur
lo
d
in
de
ncten
or deb
90;
lins a
in har
lareſa
ilbꝛi
arecl/
red
cit te
eas
ſece
ei
Nitn
(La
marc

nunc eſt conſtantinopolis.ſ A grecis ꝓo
traſlatum eſt ad fracos per hunc modum
vt ſeribitur in cronica martiniana. Nã an
no dñi. Francus rex lombar/
doꝝ rupto pacis federe romanos iquieta/
bat. Sed a zacharia papa repꝛehenſus cũ
vxoꝛe ⁊ filios romã venit:vbi monachus
factus eſt. Huic arſtulphꝰ frater ſucceſſit iĩ
regno tributa poſtulãs a romanis.Qua/⸗

pꝛopter ſtephanus ſcõs romanus ponti/

fex animgduertens ꝙ conſtãtinus ꝗntus
conſtãtinopolitanus imperatoꝛ quaſi cun
cta perdiderat in partibus meridianis et
oꝛientis oppꝛeſſus a ſaracenis quare non
poterat iuuare romanos venit in franciaʒ
ad pipinũ frãcoꝝ regem qui cũ papa veni
ens liberauit romanos ab iniurijs lõbar/⸗
doꝝ.Et pacatis oĩbus in pꝛemium virtuo
ſi laboꝛis factus eſt iperatoꝛ. Et reuerſus
in frãciã imp erauit annis treſdecim cum
pꝛius apud frãcos tenuiſſet regnũ trigin/
tatribus annis. M. adſitq;ʒ imperium apud
frãcos annis trigintaquinqʒ ⁊ menſibus
nouẽ vſq; ad tempoꝛa ludoici tertij. De⸗
inde tempoꝛe octonis pꝛincipis imperiuʒ
trãſlatum eſt ad germanos:eo ꝙ octo iu⸗
uit eccleſiã 1 romanos quos berlẽgarius

rex lombardoꝝ infeſtabat. Quare coꝛona

tus fuit imperatoꝛ cui ſucceſſit filius octo
ſecũdus.Et huic octo tertius filiꝰeius qui
iperauerunt per hereditariã ſucceſſioneʒ.
Seinde inſtituti fuerunt ab ecclia electo
res de quibus dicitur in glo.in.c.Ad apſi
ce.de ſnia ⁊ re iudicata.Hij ſunt archiepᷣs
magũtinus:Colonienſis: Treuerẽſis. Et
qꝗ̃tuoꝛ laici:iReomes reni dux ſaxonie.idar
chio bꝛadeburgenſis.Et rex boemie olim
dux. Et dicunt quidã ꝙ rex boemie de ne⸗
ceſſitate vocãdus nõ eſt niſi cũ alij diſcoꝛ/
dãat nec iſtud ius habuit ab antiquo. Sed
hodie de facto tenet ᷣm Hoſtienſem ex de
electione in.c. Nenerabilẽ.ſEx quo nõ ha

bet locuz hoc tpe ſnia illa que dicit ꝙ exer
citus imperatoꝛẽ facit.93.di c. Legimus.
ff. de oꝛigine iuris.l.2 5. Poſtea g. Deide.
7. Mouiſſime. C. de veteri iure enucleãdo.
I.pᷣ g Hoc etiã.ſ Nꝛopter dicta ſcribit᷑ in

glo. in. c. Nsnerabilem ſuper verbo in ger
manos. Regnuz mundi traſlatum eſtad

2l

theothonicos. Nam ipſi habent regnũ ro
mane eccleſie de cõ.di.S.c.In die.Et ſic pa
tet ꝙ imperium nõ eſt apud grecos lʒ lar
go nomine appelletur quoniã extra eccleſi
am non eſt imperium.24.q.pᷣ S. Sed illð.
Quidaã vo ſcire cupiunt.Quare fuerunt
iſtituti electoꝛes imperatoꝛis de alemania
¶ Ad quod reſpondet Augꝰ de anchona.
Qð triplex poteſt eſſe ratio. pᷣ quia illi
pꝛincipes qui liberauerunt eccleſiã de ty⸗
rãnide lombardoꝛũ fuerunt de alemania.
ꝛaratio fuit deuotio alemanoꝝ ad eccleſi
am que apparet in continua peregrinatio
ne eoꝛum ad viſitãda limina apoſtoloꝛum
petri ⁊ pauli.qʒratio fuit voluntas pape
ſcilicet gregoꝛij qnti:qui fuit theothonicꝰ
⁊ octonis conſanguineus. ¶ Tertium no⸗
tãduz ꝙ imperatoꝛ nunc dicitur rex roma
noꝛum:tum ratione deriuationis:quia in

de deriuatum eſt imperiũ:tum ratione cõ⸗

firmatiõis: quia a romano põtiſice habet
confirmari:tuzʒ ratione coꝛonationis:quia
rome habet coꝛonari.ſ¶ Hã vt dicit glo.in
clementina Romani pᷣncipes de iureiurã
do. Jmperatoꝛ coꝛonatur triplici coꝛona.
pᷣs ferrea in aquiſgrauis quaʒ accipit ab
archiepiſcopo colonienſi:⁊ ſigniſicat foꝛti
tudinem. ſ2 argentea quâ accipit ab ar /
chiepiſcopo mediolanẽſi modoetie:lʒ hen
ricus acceperit illam mediolani in eccleſia
ſancti ambꝛoſij. Et ſigniſicat puritatẽ mũ
diciã ⁊ claritatem.ſTertia eſt coꝛona au⸗

rea quã dat ſibi papa in eccleſia ſancti pe/⸗

tri ad altare ſãcti mauricij. Et ſigniſicat ſu
perioꝛitatem ⁊ excellentiam ſuper omnes
reges ⁊ pꝛincipes ⁊ nationes. Ipſe equi/
dem imperatoꝛ eſt ſuper omnes: vt patet
7. c apibus. Et. xi.q.pᷣꝰ S Hec ſi⸗

quis.Et. ff. ad legem rhodiaʒ. I. Depꝛeca

tus. Et. C. de iudeis.l.Judei.Et.6· di. c⸗
Adrianus.Et di.S.c.Quo iure.Et.23.q.S.

c.Conuenioꝛ.Ex quibus omnibus colligi
tur ꝙ imperatoꝛ eſt pꝛinceps mundi et do
minus omnes nationes ⁊ pꝛouincie ſũt

ſub eo ⁊ omnia ſunt in poteſtate eius.Et ſi

cut ipſe coꝛonatur illa triplicigoꝛona: ſic
olim in tribus metallis dabatuůr tributuzʒ

romanis vt dicitur in gloſa pꝛefata in cle/

mentina Romani pꝛincipes. C Quarti

notandũ ꝙ papa eſt ſup:a imperatoꝛem.
Nã iuſta cauſa ⁊ rationabili exiſtente põt
papa per ſeipᷣm imperatoꝛẽ eligere aut ꝓ/
pter eligentium negligentiaã vel diſcoꝛdiã
aut /ppter electi bonitatẽ ⁊ condecentiam.

Aut /ꝓpter populi xpᷣiani ⁊ pacis ꝓuidenti

am.Aut ꝓpter cohercendi hereticoꝝ paga
noꝝ ⁊ ſciſmaticoꝝ audaciã c potentiã. Et
ſicut ab apoſtolica ſede inſtituti ſũt electo
res impatoꝛis:ita cũ expediret paci ⁊ vtili
tati xpᷣianitatis papa poſſet aliud facere.
Nec hoc eſſet leuitati aſcribendum:qm̃ vt
ſcribitur heſter.io.c. Pꝛouidendũ eſt paci
oium /ꝓuinciaꝝ nec putare debetis ſi diuer
ſa iubemus ex animi noſtri venire leuitate
ſed pꝛo qualitate ⁊ neceſſttate tempoꝝ vt
reipu? poſſit vtilitas ꝓuenire. Que vᷣba

funt regis Archaxerſis in epła ſua.ꝗ Pa

pa itaqʒ põt imperatoꝛẽ etiã electum non
cõfirmare. Hã imperatoꝛ electus debet cõ
ſirmari per papà:vt patet in pᷣfato.c. Aene
rabilẽ ſuperiꝰ allegato.Et conſirmatus de
bet per papã inungi.Ex de Racra vnctione
c.Cum veniſſet.Et inunctus per papã de⸗
bet coꝛonari vt in pᷣtacto.c. Aenerabilem.
¶ Poteſt ifup papa imperatoꝛcẽ ↄſirmatũ
deponere.ſ Ende ſtat exemplũ de ſnia et
re iudicata liꝰ.c.in.c.Ad aplice.De Inno
centio.A.qui depoſuit fredericũ imperato

rẽ romanoꝝ ⁊ regem ſicilie. Hã requiſiuit

eũ vt daret pacẽ eccleſie 1 mundo vniuer⸗:
ſo ⁊ ipſe induratꝰ velut pharao noluit obe
dire. Quare cum fuiſſet ꝑ iurus ſacrilegꝰ
2 ñde hereſi ſuſpectus ⁊ non ſoluiſſet cenſũ
eccleſie pꝛo regno ſicilie papa depoſuit eũ.
vbi dicit glo. Papa ꝓpter crimina depo/
nit imperatoꝛc᷑ vt hic.Idẽ cum eſt inutilis
i;.q/6. c. Alius. Fuerunt ergo crimina fre
derici grauiſſima quibus pꝛinãdus venit
Nã vt dicit glo.in dicto.c:Ad aplice. Per
iurium eſt crimen grauiſſimũ in qlibet pꝛe
ſertim in pꝛelato vel in pꝛincipe cum eoꝛũ
facta trahãtur ab alijs in exemplũ:vt nota
tur ex᷑ de voto ⁊ voti redẽp?.c.Magne. Et
ideo grauiꝰpunit᷑.xi.q.ʒ.c. Pꝛecipue.Tur
batio etiã ꝑ acis grauiſſimũ peccatũ eſt in
pꝛincipe:qꝛ ipſẽ maxime tenetur ad ſᷣuan
dã pacez. 23. q. p. c. Moli. Ẽ᷑ de treuga et
pace per totũ.Et qui ↄtra pacẽ ecclie ſunt

£●
2

nudari debent dignitate ⁊ cingulo.24 q.
p.c. Qui contra pacẽ.ꝗ Hegare etiã cen/
ſum pꝛo regno ſicilie graue crimẽ eſt:qꝛ re
gnũ ſicilie eſt ſpeciale piimoniũ beati petri
94. diſt. c. Nalde. xi.q.pᷣ. c. Peruenit. Et

io.q.ʒ.c. Relatũ.Quare papa iudicat im
peratoꝛc ⁊ oẽs ⁊ nullus ipᷣm.22. di.c. Ocẽs.
9.q.ʒ.c. NHemo.quia papa eſt dñs mundi.

9.q.3.c.Cuncta per mundũ.qIdeo extra de
maioꝛitate ⁊ obedientia.c.Solite.Digni/⸗

tas ⁊ ptãs pape aſſimilat᷑ ſoli ⁊ imꝑpatoꝛis
lune. C Sed ↄtra dicta inſtat

Ipᷣ qꝛ ↄſtantinus imperatoꝛ impoſnit co⸗
ronaã ſilueſtro pape:vt dicitur. 96. di.c.Cõᷣ

ſtantinus.¶ Ad hoc reſpondet᷑ ꝙ hoc fecit

non ſicut dm ⁊ auctoꝛitatẽ pᷣbẽs:ſed ſicut

miniſter obſequẽs.Cuius ſignũ fuit ꝙ te⸗

nens equũ eius dextratoꝛis ſibi officiũ ex

hibuit. 2° iſtatur qꝛ vt dicit Innoꝰ. 23. q.

A.c.Queſitũ.ꝙ imperatoꝛi ſit gladius a
deo datus. ¶ Ad quod reſpondetur qꝛ veꝝ
eſt imperatoꝛem gladiũ recipere a deo:qꝛ
a papa non recipit niſi vt eſt vicarius dei.
Niõ enim papa poteſt ſupꝛa imperatoꝛem
vt eſt ſingularis perſona:ſed vt eſt fucceſ⸗
ſoꝛ petri ⁊ vicarius xpᷣi.ꝗʒ?ꝰ iſtatur qꝛ ex ele
ctione iperatoꝛ habet ius in iperio ⁊ poteſt
admiſtrare ante cõfirmationẽ pape:vt no
tat Hoſtieñ.in hdicto ſepe allegato.c. Ne⸗
nerabilc. a confrmatur. ʒ. di.c. Legimꝰ.
¶ Reſpondetur ꝙ ius q habet impatoꝛ
eſt quia eligitur ab illis quos ecclia inſti⸗/
tuit electoꝛes.lli eni qui eligũt imperato
rẽ a papa habẽt hoc ius eligendi: vt in cle
mentina Romani p̃ᷣncipes. ⁊.S. in. c. NHe
nerabilẽ. ꝗAinſtatur qꝛ xpᷣs ſoluit tribu/⸗
tũ ſicut patet Mathi. 7. c. Et. 23. q. S.c. Tri
butũ.Et.xi.q.pᷣꝰ.c.Si tributum.ſ Rñdet
ꝙ illud fecit nõ ex debito ſʒ ne ſcandaliʒa
ret. ¶ Sinſtat᷑ qꝛ xpᷣs dixit ꝗoãnis.i. Re⸗
gnũ meũ nõ eſt de hoc mũdo. ¶ Rñdet᷑ ꝙ
xpᷣs dixit illa vᷣba añ paſſionẽ. Sʒ poſt re
ſurrectionẽ dixit diſcipulis. Data eſt mibi
oĩs ptãs in celo a in terra.vñ ↄcludimꝰ fir
miter ꝙ ptãs pape eſt ſupꝛa ptãtẽ iperato

ris. Scdm dubiũ fuit vtrum ptati pape

ſubdantur oès reges 2 pꝛincipes xpᷣiani.

Ad quod ita dicit Aug? d
ſicut ſummo ſacerdoti leuitici generis

Aug? dehnchona

Er

lon
enicen⸗
iſtan
canpen
wemt
icatin
cOis,
mund.
exdade
Dig /
patoꝛis
lupliat.
ſutco/
dic C
oc fat
laſcut
1l/
tauer
34
us 3
arch
Nd
Vsd⸗
matden
ſt ſoeeeſ
raicrce
wtpor
apefl 10
ebe/
Uan
tinhe
—
timpad
inn i⸗
.
tict
tandsliz⸗
i6,66
Kültg

iudei obedire tenebantur eniuſcũqʒ ſtatꝰ

fuiſſent.Sic omnes xpᷣiani maioꝛes ⁊ mi⸗
noꝛes pape tenenti locum xpᷣi obedire te/⸗
nentur.vnde deuteronomij.ix.ſcriptũ eſt.
Qui ſuperbierit nolẽs obedire ſacerdotis
eno moꝛietur.ſ HNarrat agiſter in hi
ꝛia ſcholaſtica. Qd cum alexander ma/

gnus veniſſet in iudeã cum ꝓpoſito exter

minandi eà ex viſione quã habuit obuiãs
Joiade ſummo ſacerdoti ad eũ venienti in
duto ponaſicalibus de equo deſcendit di/
gniſſimeq; veneratus eſt ⁊ adoꝛauit dicẽs

pꝛincipibus ſecum commoꝛantibus ſe nõ
im adoꝛaſſe:ſed deum cuius pꝛincipatuzʒ

⁊ viceʒ gerebat in terris.Ideo ex de maio
ritate ⁊ obedientia.c. Siquis dicitur. Qui
non obedierit pꝛincipi moꝛte moꝛiat᷑. Glo.
ideſt pape de con.di.p.c.Coꝛpoꝛa. Sicut
econuerſo imperatoꝛ vocatur pontifex.di.
io.c.De capitulis. Dñs etiam ieſus xpᷣus
LZuce.io.c.ait. Qui vos ſpernit me ſpnit.
¶ E Gꝛegoꝰ.Si.di.cꝰ Siqui funt. Peccatũ
paganitatis incurrit quiſquis dũ xpᷣianuzʒ
e aſſerit ſedi apoſtolice obedire contẽnit.
Qui autem dicunt papã in toto oꝛbe terra
rum habere dominiũ ſolum ſuper ſpiritua
lia nõ autem ſuper tempoꝛalia ſimiles ſũt
conſiliarijs regis ſirie:qui dixerunt vt ha
betur tertij Regum.ꝛ0.c. Dij montiũ ſüt
dij eoꝛum:⁊ ideo ſuperauerunt nos. Sed
pugnemus contra eos in campeſtribus
in vallibus in quibus dij eoꝝꝑ dominiũ nõ
habent ⁊ obtinebimus cõtra eos. Ad lit
teram ſic hodie mali conſiliarij adulatiõe
peſtifera ſeducunt reges ⁊ pꝛincipes terre
dicentes. Dij montium:puta ſpiritualiuz
bonoꝛum ſunt ſummi pontiſices: ſed non
ſunt dij vallium:quia tempoꝛaliũ bonoꝝ
nullum dominiuz habent. Ideo in campe
ſtribus ideſt in potentia bonoꝛum tempo
ralium pugnemus contra eos ⁊ obtinebi
mus. Sed quid dicat eis diuina ſenten/
tia audiamus. Quia dixerunt ſirij. Deus
montiumt deus eoꝛum ⁊ non deus valli/
um dabo omnem hanc multitudinem in
manu veſtra ⁊ ſcietis quia ego dominus.
Et hoc patet quia multi eccleſiam perſeq̃n
tes etiam cheſtiani exterminati ſunt.Si/

eut ſuerunt iulianus apoſtata: mauricius

22

imperatoꝛ perſequens gregoꝛium.Theo/
doꝛicus rex italie qui incarcerauit Joannẽ
papã. Fredericus imperatoꝛ ⁊ alij qui nii
ſerabiliter ſuos dies finierunt.Auctoꝛitas
ergo pape extendit ſe ad quoſcunqʒ dnos
chꝛiſtianos.ſ Et ideo de ucgblenca negli
gentia pꝛelatoꝛum in .c.Gꝛandi.poni⸗
tur qualiter papa dedit coadiutoꝛem regi
poꝛtugallie qui erat negligens in regimie
regni ⁊ omnia diſſipabat. ſ Inſuper a ſen
tentijs regum ⁊ pꝛincipum omnium adpa
pam poteſt appellari per illud quod ſeribi
tur.2.q.õ. Ad romanam eccleſiã ab ommi
bus ⁊ maxime ab oppꝛeſſis eſt appelladũ
⁊ concurrendũ quaſi ad mr̃eʒ vt eiꝰ vberi
bus nutriatur: auctoꝛitate defendãtur: op
pꝛeſſionibus releuentur:qꝛ non poteſt nec
debet mater filiũ obliuiſci.ſ Idẽ habert.xi.
q.pᷣ.c.Quicunq;.Nec obſtat cii Si duo
bus.extra de appellationibus.vbi dicit ꝙ
non eſt appellandũ a iudice ſeculari ad pa
pã niſi in terris ecche:qꝛ hoc itelligitur ꝙ;
nõ eſt ſiendũ idifſerenter ⁊ in gbuſcunq;:
ſed in negocijs arduis a⁊ neceſſitate vꝛgen
te. Spectat enim ad papa coꝛꝛigere oẽs cũ
delinquunt ſᷣʒ illud Hieremie bᷣ. c. Ecce cõ
ſtitui te ſuper gentes ⁊ regna vt euellas et
deſtruas:diſſipes ⁊ diſperdas ſcilicet ſcele
ra repᷣhendendo:a edifices ⁊ plãtes.¶ Sic
⁊ in veteri teſtamento pꝛophete qui erant
patres ſpirituales in populo iudeoꝛum au
ctoꝛitate domini repᷣhendebãt reges delin
uẽtes. Quod patet pᷣmi Regũ.is.cᷣ. vbi
amuel regẽ ſaulem repꝛehendit de iobedi
entia.ſEt ſcdi Regũ.iꝛ.c. Nathan dauid
de adulterio.ſ Et tertij Regum.iS.c.Heli
as achab regem iſrael de idolatria. Et ſe
cundi paralipomenõ. Summus ſacerdos
oʒias regem iuda de pꝛeſumptione. ¶Et
2. q. P. c. Scelus. Hicolaus papa regeʒ lo
tharium de adulterio. Ideo ad cõſirmatio
nem huius veritatis dicit glo.in.c. Nouit
Extra de iudicijs. Jura celeſtis imperij et
terreni petro commiſſa ſunt a deo. Jdem

di. ꝛ22. c. pꝛimo.ꝗpſe enim vtrunqʒ gladiuzʒ

habet:vt dicit Lucas.Ecce glad duo hic.

¶ Bemonſtrauit autem hoc deus aliquan

do ĩ facto ⁊ pꝛecipue tpe leonis pape. Nã
vt recitat Paulus in hiſtoꝛia lombardon

et Siccardus: Athila rex hunnoꝛũ occiſo
germano ſuo dolo deuaſtataqʒ macedo/
nia achaia? tracia gentibus oĩbus aqui⸗
lonaribꝰiperauit.Et ambitioſus ⁊ auidus
regni tentauit italiazx ſubicere ſibi. Et poſt
multa per eũ inita bella cuʒ exercitu copio
ſiſſimo aquileiã tribꝰannis obſedit.Qua
victa ⁊ in pꝛedam data occiſiſqʒ ciuibus ⁊
oĩbus flãma ⁊ ruina conſumptis mox vici

nas vꝛbes diſſoluit. Et deinde cepit vincæ

tiã veronã bꝛiſſiã mediolanũ. Zãdem fir
matis caſtris in eo loco vbi minerius flu/⸗
uius in padũ influit cogitabat ad vꝛbem
pꝛoſiciſci. Lunc ſanctiſſimus leo papa per
ſonaliter acceſſit ad eũ. Qui nõ ſolumro
me ſalutẽ: ſed totiꝰ italie repoꝛtauit. Athi
le nãqʒ pꝛecepit vt dicit Ruffinꝰ in annali
bus romanoꝝ:a Siccardus in liꝰtempoꝝ
vt erga danubiũ pꝛomiſſa pace diſcederet
Cui athila ſtati aſſenſit nihilq; niſi qdᷣ leo
papa voluit loqui potuit. Poſt cuius di/
ſceſſum interrogatus cur pꝛeter conſuetu
dinẽ romano pontifici tanta obedientiã ex
hibuiſſet. Reſpõdit athila ſe vidiſſe viruʒ
aſtãtez ei ſub ſacerdotali habitu anguſtio
re foꝛma canicie venerandũ ſibiqʒ minan
tem gladio niſi cuncta que ille poſtulabat
ſceret. Sic igitur relicta italia in panoniã
athila redut: vbi ducta in vxoꝛe ſoꝛoꝛe va⸗
lentini iperatoꝛis faciens luxurioſa conui
uia cũ longe plus ſolito vina bibiſſet ſepiꝰ
doꝛmiens eruptione ſanguinis qui de na
ribus effluxit ſuffocatus ẽ. Si aũt quis
iterrogaret cũ ſit tata ptãs pape quare ta
crebꝛo omittit punire dños publice delin /
quẽtes.ſAld qð dicimus ꝙ hoc facit vel
qꝛ facultatẽ nõ habet cohercẽdi:vel ꝓpter
pericula ? ſcãdala que poſſent euenire: vl
qꝛ multitudini parcit.Eſt tamen in eo po⸗

teſtas faciendi.¶ Tertium dubiü fuit vty

2 poteſtas pape erxtẽdat ſe ad iſideles.fAd
hoc rñdet

Augode anchona ſequẽdo Joã
nem andree in nouella in. c. Qõ ſuꝑ hbijs.
de voto. Innocentiũ ⁊ Hoſtienſẽ ꝙ ſic ⁊
ꝙ oẽs pagani ſubſunt pape. MRõ eſt qꝛ in
aduentu Hi oiĩis honoꝛ ⁊ ois pꝛincipatus
⁊ oẽ dñium ⁊ iuriſditio de iure ⁊ ex cauſa
iuſta ⁊ per illũ qui ſupꝛemã manuʒ ha bet
nec errare põt omni inſideli ſubtracta ſue

rit 24 ad fideles traſlata. Qòᷣ hec iuſta cau

ſa fuerit ꝓbatur eccliaſtici.io.c.vbi dicitur
Regnũ a gente in gentẽ traſſeretur ꝓpter
iniuſticias ⁊ iniurie ↄtumelias ⁊ diuerſos
dolos. Qõd aũt hoc factũ fuerit ꝓbatur ex
de conſtitutionibus. c. Zrãſlato ſacerdotio
neceſſe eſt vt legis traſlatio fiat. Trãſlatuzʒz
quippe fnit ſacerdotiũ in perſonã xpᷣi qui
fuit ſcerdos ⁊ rex:vt dicitur Luce pᷣ.c. Et
regni eius nõ erit finis.ꝗpe aũt dixit MWa
thei. 2i. Auferetur a vobis regnũ dei? da
bitur genti facienti fructus eius. uiꝰ aũt
regni ⁊ ſacerdotij pꝛincipatuzʒ perpetuum
commiſit dei filius petro ⁊ ſucceſſe oꝛibꝰ? eiꝰ
vt patet. Ex de homicidio.c. Pꝛo huma
ni. ¶ Ex qui filij ſunt legitimi.c. Per vene
rabilẽ g. Rationibus. Einde conſtãter aſ
ſerimus ꝙ de iure infideles debẽt ſubici ſi
delibus nõ ecõuerſo:vt dicitur ex de iude
is.c.ᷣ.c.idultoꝝ.c.Et ſi iudeos S. Inhibe
mus. Si igitur papa peſt mundo vice xpᷣi
7 xpᷣs habet plen iuriſditioneʒ ſuper oẽm
creaturã:ſequitur ꝙ nullus poteſt ſe ſub⸗
trahere ab obedientia pape de iure: ſicut
nullus ſe poteſt ſubtrahere ab obedientia
dei. Et q; uis infideles per excõmunicatio
nem vel abſolutionẽ in cõſeſſione ſolui vł
ligari non poſſint. ZLamen poteſtate claui
um ligati ſũt per eccleſiã iudicati dãͤnati.
Et ſic ñ vellent ad ſidem reuerti poteſtate
clauium abſolui poſſent. Similiter q;uis
de eccleſia dici non poſſunt merito ſidei et
bone operationis: tamen de eccleſia dici
poſſunt iudiciaria poteſtate 2 occaſionali
vtilitate. Quare 'm Auguſtinũ de ancho
na papa poteſt punire paganos ? barba /
ras nationes cum agunt contra legem na
turalem in manifeſtis: quia vnuſquiſqʒ
poteſt puniri pꝛo tranſgreſſione legis quã
recipit ? pꝛoſitetur. Sed lex naturalis eſt
ita coꝛdi inſerta ꝙ deponi non poteſt: vt ſi
furarẽtur vel committerent vicium ſimo /
nie ⁊ huiuſmodi.Sed pꝛo eo quod faciũt
contra legem diuinam ſcilicet veteris vel
noui teſtamenti. Aut contra legem poſiti
uam cũ neutrã recipiunt puniri nõ poſſũt

Si tñ pagani ſũt ſubiecti alidbus regibꝰ

⁊ pꝛincipibus xpianis dignũaſt vt viuere
debeant legibus ꝗbus viuunt alij ſubditi

Uſta en
i daa
urppte
uerſos
atur ei
rdono
fllan;
rpi qul
Te 4
uit
dei1d4
Nuidaut
etmum
uibee
huma
rpene
ſera
hiafi
lude
hibe
ſ!
re:ſicut
eclenn
nicanio
liyl
e cani
dinati⸗
vcn.
lachs
ſdac
en da
Aſwal
ancho
barba/
Agenba
nſuſc
cgis
8 4
un ſmno
fuit
cns hd
n poſt
6 poſin
legl
t piuet
, ſhn

illoꝝ pꝛincipũ ne videantur melioꝛis di/
tionis ꝓpter fuã iſidelitatẽ q xpᷣiani.Et co
gi ad hoc ⁊ puniri poſſũt. Puta ꝙ cũ ſta /
tutũ generale eſt in aliqua ciuitate vbi ta/

les habitãt ꝙ qui poꝛtat arma icidat in pe

nã decẽ floꝛenoꝝ:poterit in tali delicto pu
niri paganus ſicut ⁊ xpianus.Et q;uis pa
gani puniri non poſſint pena ſpũali excõ /
municationis ⁊ huiuſmodi:poſſunt tñ pu
niri ab ecclha pena pecuniaria ⁊ a pꝛincipi

bus etiã ꝓena coꝛpoꝛali.C Scðᷣo dm tꝑa

les multotiens per ſuperbid contemnunt

ecchiam qᷓ; tũ ad ſpũalitateʒ dũ.ſ.de ſpũali
bus temere ſe ipediunt. MHõ eni licet laicis
ipedire ſe de eccleſijs ⁊ eccliaſticis ꝑſonis.
Sicut habetur ex⁊᷑ de ↄſtitutionibꝰ.c.Eccle
ſia ſancte marie.in tex.⁊ in glo.ſ Et.9c.di.
c.Bñ.ſ Et ex de rebus ecclie nõ alienan⸗
dis.c.Cũ laicis.Hoc aũt fit.ſpᷣ cum ipᷣi in
gerunt ſe ad conſerenda ecchaſtica benefi
cia ⁊ ecchaſticas dignitates. Contra quos
ex̃ de iure patronatꝰ in. c. Cura.glo.inqt.
Laici conferre eccſas nõ poſſunt.Idẽ ex᷑
de pꝛiuilegijs.c.Cũ ⁊ plãtare.ſ Et.ib.q.vl
tima.c. Sigꝗs deinceps.c.Sigꝗs epᷣs.c. Si
quis clericus.ſſ In.c.vo Ex tua ex᷑ de fili /
is pᷣſbioꝝ non oꝛdinãdis.dicitur ꝙ ſuſpen
di debent clerici ⁊ cõomunione pꝛiuari qui
recipiunt ecclhias de manibus laicoꝝ ⁊ lai
ci ſunt excõmunicãdi:qꝛ tale ius poſſidere
nõ poſſunt. ex⁊᷑ de electione.c.Sacroſãcta.
c.Maſſana.niſi i capella vbi patronus ha
bet tm̃ ius pñtandi.Et vt ſcribitur ex de iu
re patronatus.c.Cũ laici.Laici qui habẽt

ius patronatus nõ poſſũt ↄcedere clericis

ecchas ſine ſcientia ⁊ ↄſenfn epᷣi. Nec poſ/⸗/
ſunt ⁊ debẽt ipſi patroni pñtare indignũ.
¶ Ex quo vt ponitur in glo.in.c.Cũ vos de
officio oꝛdinarij. Patronus laicus pꝛeſen
tans indignũ lʒ nõ ſit pꝛiuatus nec pꝛiuã
dus ptãte pꝛeſentandi tamen dantur ſibi
quatuoꝛ mẽſes ad pᷣſentandũ, Sed in col/
legio ⁊ ecchaſtica ꝓſona aliud eſt qꝛ ſi col⸗
legiũ eligat vel pñtet indignũ pꝛiuatur ip
ſo iure.Ex de electione.c.Cũ in cũctis.Idẽ
creditur de clerico patrono ꝙ pꝛinatus eſt
ſi pꝛeſentet indignũ vel ſaltim pꝛiuãdus.
¶ Et hec poæſt eſſe ratio quare laico patro

no datur quatuoꝛ menſes a tꝑe vacatiõis

*

23

Ex᷑ de iure patronatus.c.Cum ꝓpter. Col
legio vo ſiue clerico dantur ſex mẽſes. Ex
tra de ↄceſſione pꝛebende.c. Nulla.quia
laicus nõ pꝛiuatur ptãte pꝛeſentãdi:lʒ pꝛe
ſentet indignũ.Clericus vo ſic. AUnde hic
fit quedã compenſatio hincinde.Quia lai
ci grauantur in tpe ⁊ releuãtur in alio: qꝛ
nõ pꝛiuãtur.Et qꝛ clerici pꝛiuãtur pꝛeſen /
tãdo indignũ releuãtur in maioꝛi tẽpoꝛe.
Et qꝛ clerici magis debẽt eſſe diſcreti ⁊ ſci ⸗
re iura: ideo puniuntur ſi peccãt in electio
nibus ⁊ pꝛeſentationibꝰ.¶ Quidã tamen
dicunt ꝙ ad ſuperioꝛem deuoluitur ꝓuiſio
ecchie cum laicus patronus pꝛeſentat indi
gnuʒz.vt in aucten?de ſanctiſſimis ep̃is S.
Sigs oꝛatoꝛij domũ.Tamen iure nf̃o non
cauetur hoc expꝛeſſe.Ideo ſtadum eſt ca⸗
noni ⁊ nõ legi. Secundo aliqui dñi tꝑa
les patiuntur per ſuos villicos ⁊ ꝓcurato
res auferri occupari ⁊ alienari poſſeſſiões
⁊ terras eccliaꝑ quaſi ipſi ſint dñi. Quod
tñ falſuʒ eſt qꝛ bona tꝑalia eccleſijs ⁊ pijs
locis a bonis dñis ⁊ xpianis ↄceſſa nõò ſũt
ipſoꝝ maloꝝ ⁊ raptoꝝ.Si aũt ipſi interro⸗/
gent. Et ꝗs eſt dñs reꝑ eccliaſticaꝝ. Rñde
tur ſᷣm glo.iꝛ.q.p.c.Expedit.¶ Qð pᷣmo
ſũt dñi pauꝑes qꝛ inde fuſtentãtur.iõ.qʒ.
p.c.QAm quicꝗd.aꝛveſt dña ecclia.id.q.
3.c. Inter memoꝛatos.ſ3⁰ eſt deꝰ.iꝛ2.q.2
c.Qui xpᷣi.c.Qui abſtulerit.ſſ ꝗ põt dici:
ꝙ dñiuz eſt apud clericos. Sicut dñiuz re
rũ vniuerſitatis eſt apud ciues. Inſtituta
de reꝝ diuiſione S. Uniuerſitatis.C¶Tertio
aliꝗ dñi volunt ſe nimis itromittere de of
cijs ⁊ plationibꝰreligioſoꝝ ad tantã qñĩ qGR¶·
deuenientes pᷣſũptionẽ vt dicant ꝙ ipſi in
ſuo dñio ſunt generales abbates ep̃i ⁊ pa
pa. Quarto trahũt aliqñ clericos ad ſu
um ſoꝛũ cõtra illud q habetur.xi.q.2. c.
ullus.Nõnunqᷓ; etiã clericos delinquẽ
tes ad ſua iudicia deducũt:examinãt:⁊ in
carcerãt.Et aliqñ poſt oia ipie facta contra
eos cũ ſeripturis ⁊ ꝓceſſibus ad epᷣos re⸗
mittunt puniẽdos.Epiſcopi tamen aduer
tant quia extra de iudicijs.c.Et ſi clerici di
citur.Si clerici coꝛam ſeculari indice con/
uicti fuerint vel ↄfeſſi de crimine non ſunt
pꝛopter hoc a ſuo epiſcopo condemnandi
aliquatenus.Sicut enim ſententia a non

ſuo iudice lata nõ tenet:ita ⁊ ſacta conſeſ⸗
ſio coꝛã ipſo.Qð autezʒ ſententia a nõ ſuo
iudice lata non tenet patet ex de ſententia
re iudicata.c.Sententia.in textu ⁊ gloſa.
¶Et. C. Si a nõ competenti iudice.l.:.⁊.l.
P. Et. 2. q. P. c. In pꝛimis. ſEt. iõ.q. pꝰ
c. Frater. In hijs ⁊ ſimilibus ſuperbi dñi
modum excedunt. Quos non danamus:
dum de rebus ſpiritualibus cum humili/
tate ⁊ reuerentia ſe impediunt ſeruata vni
cuiqʒ in ſuo gradu iuriſditiõe ſua. ¶Ter⸗
tio ſuperbi dñi cõtemnunt eccleſiã q;tum
ad ſuã penalitatem. In penã quippe icoꝛ/
rigibilium ⁊ nimis rebellium ac indurato
rũ in peccatis ⁊ pertinaciter in obedientiũ
vtitur eccleſia cenſuris. Et vt ſcribitur ex
de verboꝝ ſignif.c. Querenti: Homie cen
ſure intelligitur interdictum. Et ſententia
ſuſpenſionis ⁊ excommunicationis:vt fre
quentius tamẽ excommunicatione punit
pertinaces.Cũ autem de ipſis cenſuris et
excõmunicatione aliquid ſentiunt ipi dñi
ſuperbi cachinando cũcta habẽt in deriſũ
Qui audire debent verba Criſoſtomi ſu⸗
per epłam ad hebꝛeos.⁊.Ai.q.3ʒ.c.Nemo.
emo inquit contẽnat vincula eccleſiaſti
ca. Hon eſt homo qui ligat:ſed xpᷣus qui
hac poteſtatẽ dedit ⁊ homies dños fecit t
ti honoꝛis.Et in.c. Nihil.xi.q.ʒ. dicitur.
Mihil ſic debet foꝛmidare xpᷣianus q; ſepa

rari a coꝛpoꝛe chꝛiſti. Ratio eſt quia vt ait

Augæꝰin liꝰde verbis apoſtoli.ſ Et.xi.q.ʒ.
c.Omnis.O mnis chꝛiſtianꝰ dilectiſſimi
qui a ſacerdotibus excõmunicatur ſatha/
ne traditur.vt eni habetur.⁊4.q.3.c. A po
ſtolice.Apoſtolice auctoꝛitatis exemplo di
dicimus errãtium ⁊ in erroꝛẽ mittentium
ſpũs tradẽdos eſſe ſathane vt blaſſemare
dediſcant. Paulus eni coꝛinthũ quendã
tradidit ſathane. Mali vo chꝛiſtiani ⁊ in⸗
creduli pꝛincipes cum iſta narrant᷑ dicere
plerũqʒ ſolent. Quid obeſt excõmunica⸗

tio quando excommunicati comedere poſ

ſũt ⁊ bibere.Et alij ſi bdunt Cuſtodiat me
deus a ſono tube contra me ſonantis pꝛo
tempoꝛali isſticia:quia ſonuʒ campane ſi
gniſicantis cenſurã eccleſie paruifacio. O
peruerſitas malignaꝝ mentium:io infideli
tas pꝛauoꝛum hominu:o deniq; ſuperbia

ab ipſo deo ſummo conterenda.Quid re:
pꝛehẽſibilius:Quid abominabiliꝰ:Quid
deniq; in chꝛiſtiano homie damnabilius:
O domini chꝛiſtiani.Et vbi ſides:vbi de⸗
uotio:vbi religio:vbi iuſiurãdum.Cur nõ
chꝛiſtum quem ꝓfitemini honoꝛatis coli/:
tis ⁊ magniſicatis:Cur ſuã eccleſiam ſan⸗
ctã ſpernitis:Quid iuuat dicere Credo ſã
ctã eccleſiam:cum ia illã ſub veſtris pedi⸗
bus conculcetis:Heu heu.Conuenire ho
die poteſt multis ex pꝛincipibua chꝛiſtia⸗
nis illa ſententia titiliuij quà de hanibale
dixit poſtqᷓ;ᷓ aliquas eius laudabiles con
ditiones explicauit.Has inquit viri virtu
tes ingentia vicia equabat inhumana cru
delitas:perfidia pluſqᷓ punica.nihil veri
nihil ſancti:nulliuſq; dei metus: nullum
iuſiurãdum:nulla religio.hec ille. ,
vt dicit marcellus papa.96.di. Bo
ni pꝛincipis eſt ac religioſi eccleſias contri
tas atqʒ; conſciſſas reſtaurare nouas edi⸗
ficare ⁊ dei ſacerdotes honoꝛare atq; tueri
CO pꝛincipes ⁊ ſuperbi domini cõtem
Punt mnos hꝛorimos maleamplugeteen
bernãdo ſubditos ⁊ granãdo illos idebite
atqʒ conuerſando cum nimia continentia

Ertio conſid Ei eſt 21 condemnã/⸗
da ſuperbia dominoꝝ 2 pꝛincipum
reſpectu ꝓximi.Cõtemnut ꝗppe ipᷣi

C ʒ in conn
CPꝛimo in gubernatione.Circa regimẽ
nãqʒ ſubditoꝝ vtuntur multa negligentia
nec curat ſi bene gubernentur vel male.
Angde conſtituunt officiales iniquos tyra
nos a iniuſtos. Ad quod perducuntur ne
in bonis ⁊ pꝛobis officialibus multum ex
pendãt. Itaq; omnia diſponũt ad pꝛopꝛi⸗
um còmodum ⁊ de cõmuni bono aut nul
la aut ſatis parua eſtillis cura.Contra qͥs
eſt ſententia Plutarci Platonis atq; oĩ
um doctiſſimoꝛum viroꝛũ qui dicunt pꝛin
cipem teneri ſuper omnia ad amoꝛem ſub
ditoꝛum ac boni publici tutelam ⁊ pꝛote/
ctionem. Hinc eſt ꝙ miris lausibus effe⸗
runt codrum athenienſiuʒ regem:qui pꝛo

nide
Aud
biluns
dbiden
urno
coli⸗
nſan⸗
lo ſi
pedi⸗
re ho
iſtia/
nbale
co
pirtu
4
yen
vm
ur

ei
Kl
wen
Den
tergn
Gebite
nenna

pun
penn

victoꝛia ppli ſui moꝛi non recuſauit.ſ Re
citat enim de ipſo Aalerius liꝰ quinto: ꝙ
cum haberet difficillimum bellum cuz do
renſibus miſit ad apollinẽ deificuzʒ pꝛo cõ
ſilio. Cui reſponſum fuit ꝙ ciuitas athena
rum eſſet victrix:ſi ipſe codrus moꝛeretur
ꝓ patria.At ille mutato regio habitu ſar/
menta colligens caſtra hoſtium ingreſſus

aà muliere quam ſalce in iurgio percuſſerat

interfectus eſt. ¶ Secundo domini ſuper/
bi contemnunt ſubditos in grauatione.
Qñq; enim faciunt artiſices ⁊ agricolas
laboꝛare ſine mercede. Quandoqʒ bona
ſubditoꝛum ipſis inuitis extoꝛquent etiaʒ
per venditionem. Sicut fecit rex achab er
ga naboth quem quia noluit vendere ſibi
vineam vt de illa faceret viridarium vxoꝛ
ſua peſſima ieʒ abel fecit eum falſo accuſa
ri de blaſtemia ⁊ lapidari:⁊ ſic ipſam vine
am obtinuit.Sed vterqʒ mala moꝛte pe/
rijt ſcilicet achab ⁊ ieʒ abel:vt habetur ter
tij regum. 25. c. Quandoq;ʒ inſuper tallijs
exactionibus populos ſuos grauant vl
tra debitum vel pꝛopter bella iniuſta que
ſuſcipiunt:vel pꝛopter exceſſum in põpis
⁊ venationibus.Sed pleriqʒ adhuc teſta⸗
mẽtis ⁊ vltimis volũtatibus ſe imiſcent.
Subditos etiam cogunt ſuo modo matri
monia contrahere:que tamen vt ſcribitur
extra de ſponſalibus cꝰ Requiñuit.debẽt
eſſe libera quoniam coactiones difficiles
exitus ſolent frequenter habere. ¶ Ter/

tio ſuperbi domini contemnunt ſubditos

in conuerſatione. NHolunt multotiens au/
dire illos in neceſſitanbꝰſiuis. Et in omni⸗
bus oſtendunt ſe duros aſperos abſq; af/
fabilitate cum tamen benignitas ⁊ affabi
litas dominis ad maximum decoꝛem acce
dat. Ideo Caſſiodoꝛus in epiſtolis ait.
ꝛnamentum omnium bonoꝛum eſt ſin

cera benignitas.ſſEt Seneca ad lucilluzʒ.

Sic cum inferioꝛe viuas quemadmoduʒ

tecum ſuperioꝛem viuere velles. ¶ Iccirco

Aalerius libꝛo quinto cõmendat alexan/
drum magnũ eo ꝙ cum ſemel vidiſſet mi⸗/
litem quendam ſenem nimio frigoꝛe ſtu/
peſetum cũ ipſe ſoꝛet in ſede ſublimi pꝛo
pinqua igni cirrexit ⁊ ſuis manibus illuʒ
in ſua ſede repoſuit. Et Joannes ſolobꝛi⸗

.

24

enſis ĩ policratone libꝛo quinto: ¶ Marrat
ꝙ gratianus optimus imperatoꝛ arguen
tibus eum amicis ꝙ in omnes familiaris
eſſet nimis ⁊ communis. Reſpondit ſe ta
lem velle imperatoꝛẽ eſſe pꝛiuatis quales
imperatoꝛes ſibi eſſe pꝛiuatum optaſſet.
Nec valet friuola excuſatio illoꝝ domino/
rum qui dicunt ꝙ timoꝛe ſubditi retinent
⁊ regulãtur:quoniã multoſoꝛtius vincun
tur beniuolentia ⁊ amoꝛe. P ꝛopterea pe.
riander coꝛinthus dicebat vt dñi tuti fiant
fulciant ſe beniuolentia ſubditoꝛũ non ar-
mis gentium exteraꝝ. Et Cicero liꝰ.ꝛ.de
officijs ait.Omniũ rerum nec aptiꝰ ꝗcq̃;
ad opes tuendas ac tenẽdas qᷓ;ᷓ diligi nec
alicuius q; timeri.Ergo vt ſermonẽ hunc
concludamus dicamus cuʒz Seneca in tra
gedijs. Nos quibus rectoꝛ maris atq; ter
re. Jus dedit magnũ necis atqʒ vite. Po
nite inflatos tumtoſ. q; vultus. Quicꝗd
a vobis minoꝛ extimeſcit: Maioꝛ hoc vo
bis dominus minatur. Quare deponant
ſuperbiam domini ⁊ pꝛincipes ſeculi:vt di
gnũ pᷣparent habitaculũ diuine gr̃e Amẽ.
¶Eeria ſcdᷣa ſcdᷣe hebdomade.xlẽ.De iu⸗
dicio gnali quo terreri poſſut ? debẽt men
tes ſuperbox. ¶Sermo nonus.

tur añ eũ oẽs gẽtes.vᷣba ſunt
. Vedẽptoꝛis nf̃i oꝛiginalr ma⸗-
thei.ꝛS.co.⁊ in euans hodierno.Futuri iu
dicij gnalis memoꝛia ſatis ſupqʒ ↄfert ad
humiliãdas elatas mẽtes ſupboꝛuũ.Sigs
eni ↄſiderare velit que de illo ꝑpſepe dei lili

us locutꝰeſt merito expaueſcẽ debet.Celũ
eni ⁊ terra traſibũt:vba aũt ſua nunqᷓ; trã
ſiẽt. Ipᷣe itaqʒ in pnᷣti lectiõe euãgelica aꝑ
tiſſime pᷣnuciauit illiꝰdiei terribilitatẽ quẽ
per multa ſecula ante pᷣdicta fuerat.ſ So⸗
phonias eni ꝓpha cꝰ p ſic dixit.Dies illa
dies ire dies tribulatiõis ⁊ ãguſtie:dies ca

lamitatis ⁊ miſie:dies tenebꝛaꝝ ⁊ caligis:

dies nebule ⁊ turbis:dies tube ⁊ clãgoꝛis.
¶ Et Vſias.c.iʒ.ita pꝛophetauit?ꝰ Ecce di⸗
es domini veniet crudelis⁊ indignationis
plenus ⁊ ire furoꝛiſqʒ ad ponendam ter⸗/
ram in ſolitudinem ⁊ conterẽdos pctõꝛes

de ea. Iccirco vt peccatoꝛibus ⁊ ſupbis
ipue detur occaſio timendi in pñti mo/⸗
ne de iudicio gnãli dicturi erimus. De qlz
diffuſe ſeripſeri in tribus pmonibus i qua
drageſimali de pnia: tñ pꝛeter ea que ibi
poſita ſunt occurrũt de ipſo aliqua alia cõ
memoꝛanda. Hec vicioſũ erit aut ſupfluüũ
commiſcere pꝛo clarioꝛe noticia vetera no
uis: vt ſic peccatrices aie renouentur.Con
templabimur ergo de ipo tremẽdo iudicio
pᷣmpi indicantis excellentia.
Cꝛmiudicandoꝝ differentia.
Czuindicij ſententnii.
¶ De mira excellenia qui ſedet ad dex⸗
terã piis ⁊ veniet in iudiciũ cũ ſingulari tri
umpho lõge pꝛeſtatioꝛ tnũpho romano?
quẽ viſuri ſunt oẽs in maieſtate. Capᷣ.p“.
Vimũ myſteriũ teplandi di ludi
cantis excellentia.Qui enim iudi⸗
J. caturus eſt ommes triplici excellen
a decoꝛabitur.

Tdr dignitas incommunicabilis.
ꝛatriumphus mirabilis.
3 maieſtas viſibilis.
Pꝛima excellentia dĩ dignitas incom
municabilis.Eſt qdẽ ieſus xpᷣs iudex oiuz
dei filius per nãm.Et hoc in ſymbolo 2fite
mur cuʒz dicimꝰ. Sedet ad dexterã patris.
Inde venturus eſt iudicare viuos ⁊ moꝛ⸗
tuos. ¶ Sed curioſi quidãa ſcire cupiũt vtꝝ
ſit conueniens dicere ꝙ xpᷣs ſedeat ad dex
terã pꝛis.Et lz hoc poñitũ ſit in ope de lau
dibus ſcõꝝ in ſermone de aſcẽſione: tamẽ
qꝛ ſoꝛte nõ oẽs illius oꝑis habent copiaʒ
volui ⁊ in hoc loco dubiũ iſtud abſoluere.
Ad quod pꝛo vitatis conſfirmatione idu/
cimus ea que nobis in ſcripturis ſanctis

tradunt᷑.¶ Inqt ergo Paulus ad epheſi/

os pᷣ.c. Conſtituẽs illũ ad dexterd in cele⸗
ſtibus.¶ Et ad coloſcenſes.ʒ.c.Xpᷣus eſt in
dextera dei ſedẽs.¶ Et ad hebꝛeos p. c. Se

det ad dexterã maieſtatis in excelſis. ¶ Et

—e

io. c. Sedet in dexterã dei pꝛis.ſEt ad ro⸗

manos.8. c. Eps ieſus eſt ad dexterã dei:ꝗ
etiã iterpẽllat pꝛo nobis. ¶ Et Mathi.26.
Luce.ꝛ2. Marci.iA. Dixit ipſe ieſus bñdi
ctus. Erit filius hois ſedens a dextris vir
tutis dei.i Hoc etiã pᷣdixit DHauid in pſał.

cmo. 9. Sixit důs dño meo:ſede a dextris

meis. Qõ aũt hec vᷣba ad lr̃am intelligũ
tur de xpo patet ex ſnia pauli qui ad hebꝛe

os pᷣ.c. ait. Ad quẽ auteʒ angeloꝝ dixit ali
qñ deus.Sede a dextris meis. [Et Ma⸗/
thei. 22. c. Tus retulit phariſeis. Quõ da
uid vocat eũ.ſ.xpᷣm in ſpᷣu dñm dicẽs.Di /
xit dñs dño meo ſede a dextris meis. ¶ Et
ſi iudei negarẽt teſtimoniũ xpᷣi ⁊ pauli con
uinci poſſunt per doctoꝛes illoꝝ. Nã rabbi

Jonathan apud iudeos ꝓbatiſem⸗ in ſua
trãſla tione caldaica ait. Dixit dñs verbo

ſuo. ¶ Et rabbi Joden ſuper illo verbo pᷣs.
i7. Dediſti mihi ꝓtectionem ſalutis tue ⁊
dextera tua ſuſcepit me inquit: In futurũ
deus ſanctus ⁊ bñdictus conuertere faciet
regẽ meſſiã ad dexterã ſuã ſicut ſeriptũ eſt
Dixit dñs dño meo: ſede a dextris meis.

Iſud etiã confirmat rabbi moyſes.¶. Sz3

ↄtra arguit᷑ ꝙ non ſit bñ dictũ ꝙ xpᷣs ſedet
ad dexterã dei patris. pᷣ nullũ coꝛpoꝛale
competit deo qꝛ ſpũs eſt deus Joannis.A⸗
c. Sed dextra a ſiniſtra ſunt differẽtie poſi
tionũ coꝛpoꝛaliũ ergo non conueniũt deo.
¶ ꝛ ſi filius dei ſedet ad dexterã: ergo pat
ad ſinitrã. Sed dextra nobilioꝛ eſt ſiniſtra

ergo pater ſedet in parte ignobilioꝛe. 13⁰

ſtare ⁊ ſedere ſunt oppoſita. Sed Actuum
.Secne vidit ieſũ ſtantẽ:ergo nõ
edet. CAd intelligendà hãc ꝓpoſitionezʒ

catholicã qu qͥtidie confitemur.ſ.ꝙ ieſus
xps ſedet ad dexterã pĩis tria ſũt documè/
ta notada.C pᷣ documentũ ꝙ hoc nomẽ
dextera inuenit᷑ in ſcripturis de deo dictũ.
¶ Añ ſcribitur Exodi.ij.c.Dextera tua do
mine magnifſicata eſt in virtute: dexta tua
dñe percuſſit inimicũ.ſ Et pᷣs.is. Delecta
tiones in dextera tua vſq; in finc.ſ Et pᷣs.
20. Dextera tua iueniat oẽs qui te oderũt.
¶ Et s. 47. Juſticia plena eſt dextera tua.
Et p.I7. Dextera dñi fecit virtutẽ: dexte
ra dñi exàltauit me.ſEt pᷣs.i36. Saluum
me fecit dextera tua.ſ Et Vſaie.Að. Dexte
ra mea mẽſa eſt celos.ſ Et Abachuc.2.Cir
cũdabit te calix dextere dñi. ¶ Secũdũ do
cumentũ ꝙ cum dicimus chꝛiſtum ſedere
ad dextera patris non intelligimus ꝑ dex
teram aliquid coꝛpoꝛale: ſæd locutio eſt

methaphoꝛica. Sicut etiam cum dicimus
oculos

oculos dei bꝛachiũ dei ⁊ ſimilia p que deſ

gnant᷑ ſpales, ppꝛietates ⁊ opationes di
uine. Hinc damaſcenꝰiĩ ʒꝰſniaꝑ ait.Non
localẽ dexterã patris dicimus qualłr enim
qui incircũſcriptibilis eſt localẽ adipiſcere
dexterã.¶ Tertiũ documentũ ꝙ noie dex
tere intelligunt᷑ tria.ſ.glia diuinitatis: bti
tudo:⁊ iudiciaria ptãs.ſ Ex quo ſ̃ʒ Augi
lide ſymbolo ⁊ Damaſcenum. Sedere ad
dexterà patris nil aliud eſt niſi cũ patre ha
bere gliam dininitatis ⁊ beatitudinẽ ⁊ iu/
diciariã p?ãtem ⁊ hoc incõmutabilr et re⸗
galiter.ſ¶ AUnde Damaſcenꝰiquit.Dexte/⸗
rã patris dicimus gliam ⁊ honoꝛeʒ diuini
tatis in qua dei filius extitit ante ſecula vt
deus ⁊ patri ↄ ſubſtantialis. ¶ Scoõm vdo
Tho.ʒ parte.q.ꝰ⁊. Hec pᷣpoſitio ad vel in:
ad dexterã vel in dextris ſolã diſtinctionẽ
perſonalẽ impoꝛtat ⁊ oꝛiginis oꝛdinẽ non
aũt gradũ nature vel dignitatis qui nul/
lus eſt in diuinis pſonis:qꝛ oẽs tres perſo
ne coeterne ſibi ſunt ⁊ coequales.¶ Hotã
dũ adhuc ſᷣm Alex de ales in 3 ſume. ꝙ;
per hanc ppoſitionẽ ad ſignificatur cõueni
entia cũ quadã diſtinctione quod põt eſſe
tripliciter.ſpᷣ vt ſit ↄueniẽtia in nã:⁊ diſti/
ctio in ꝓꝑſona. Et ſic xpᷣs ſm ꝙ filius dei ſe
det ad dexterã patris:qꝛ habet eandẽ na/
turà cũ patre. AUnde glia diuinitatis bea/
titudo ⁊ iudiciaria poteſtas ↄueniũt eſſen
tialiter filio ſicut ⁊ patri:a hoc eſt eſſe in eq̃
litate patris. ꝛ põt ĩtelligi ſ̃ᷣm gr̃aʒ vnio
nis que impoꝛtat ecõuerſo diſtinctionẽ na

ture ⁊ vnitateʒ ſuppoſiti ſiue pſone.Et m
hoc xpᷣs ſm ꝙ homo eſt filius dei ⁊ per cõ

ſequens ſedet ad dexterã patris ſm equa
litatẽ honoꝛis:inq;tum eodẽ honoꝛe vene
ramur ipᷣm filiũ dei cũ eadẽ natura aſſum
pta.Humanitas quidẽ xpᷣi ĩm conditionẽ

ſue nature nõ habet gliam vel honoꝛẽ di⸗

uinitatis quà tñ habet rõne pſone cui vni

tur.vñ damaſcenꝰ ait. In gloꝛia diuinita /-

tis dei ſiliꝰ exiſtens ante ſecula vt deꝰa pii
ↄſubſtantialis ſedet cũ gloꝛiſicata ei carne
eius. Adoꝛat᷑ eni vna hipoſtaſis vna ado/
ratione eius cũ carne eius ab oi creatura.
Tz ꝓpõt intelligi ᷣm ↄditionẽ nature iquã
tũ ſm graii habitualẽ que abundantioꝛ

eſt in xpo pꝛe oibus alijs creaturis ipᷣa na

2 5

tura humana in xpᷣo beatioꝛ eſt ⁊ ſup oẽs
alias creaturas habens regiam ⁊ idicia
ria ptãtem. Et ſic ſedere ad dexterã patris
ſcilicet eſſe in eius equalitate nõ pertinet
ad ipſam naturã humanã chꝛiſti ſed ſoluz
ad perſonã aſſumentẽ.· MNihilominꝰ ſic bᷣm
ꝙ homo poteſt dici ꝙ xpᷣs ſedet ad dextaʒ
patris ideſt m Augin bonis pinis po/
tioꝛibꝰ pꝛe ceteris creaturis:qꝛ oẽs alias
creaturas pꝛecellit in beatitudie ⁊ iudicia
ria ptãte. Sciendũ tamè ſᷣm Tho.vbi.ð.
ꝙ pleriqʒ ſcire cupiunt. An alijs a xpo con
ueniat ſedere ad dexterã pꝛis ex eo ꝙ Au/
guſtinꝰi liꝰde ſymbolo ait. Sedere ad dex
terã eſt habitare in eius btitudine.Et Oın
thei.25. c.dicit᷑. Statuet oues quidẽ a dex⸗
tris.Et nihilominꝰad hebꝛeos pᷣc. Apls
inquit. Cui aliqñ angeloꝝ dixit deus:fſede
a dextris meis:q̃ſi dicat nulli. ¶ Nꝛoptea
inquit Tho.ꝙ vt pꝛedictum eſt: xpᷣs ſedet
ad dexterã patris inqᷓ; tum.ſ.ſᷣm diuinam
naturã eſt in equalitate pꝛis. Scõᷣʒ huma
nã vo eſt in excellenti poſſeſſione bonoꝛũ
diuinoꝝ pꝛe ceteris creaturis qð nulli vel
homini vel angelo ↄuenire poteſt. Sedere
ergo in dextera non ſigniſicat eſſein beati
tudine ſimpliciter. Sed habere beatitudi/
nẽ cum quadã dñatiua poteſtate ⁊ q̃ſi pꝛo
pꝛiã ⁊ naturalẽ qdð ſoli xpᷣo conuenit. Po.
teſt itaqʒ dici ꝙ oĩs beatus ſit in dertera:
ſed non ſedeat ad dexterã dei. Ad pᷣmũ
ergo argi pᷣncipio huiꝰdubij pʒ ex dictis
ſolutio: qꝛ p dexterã nil coꝛpoꝛale expᷣmit᷑
hic.¶ Ad ꝛm vo dicit Augꝰliꝰde ſymbolo
In illa beatitudine oĩa dextra ſũt:qꝛ nul/
la eſt ibi miſeria.Non poteſt tamen dici ꝙ;
pater ſedeat ad dexterã filij vel ſpũs ſancti
qꝛ ſfilius ⁊ ſpũs ſanctus trahunt oꝛiginẽ a
patre non ecõuerſo.Et lʒ ſpũs ſanctus ꝓ⸗
pꝛie poſſit dici ſedere ad dexterã patris vl
ſilij ſm ſenſum pꝛedictum. Tamen ſᷣʒʒ quã
dam appꝛopꝛiationẽ attribuitur filio eq̃li/
tas. Pꝛopter quod Augꝰait. In patre eſt
vnitas:in filio equalitas:in ſpũ ſancto vni

tatis equalitatiſqʒ connexio. Ad tertin

wvo dicit TCho.ꝙ ſtephanus vislit chꝛiſtum
eo modo quo iam erat auxiliuzʒ ſibi pꝛeſta
re paratus. Unde Gꝛegoꝛius in home/⸗
lia inquit. Sedere iudicantis eſt: ſtare vo
„

pugnantis vel adiuuantis. Stephanꝰ er)
go in laboꝛe certaminis poſitus ſtantẽ vi
dit quẽ adiutoꝛem habuit. Sed hunc poſt
aſcenſionẽ marcus ſedere deſcribit:qꝛ poſt
aſcenſionis ſue gliam iudex in fine videbi
tur. hec ille. Ipſe itaqʒ dñs ieſus xpᷣs dei ſi
lius patri conſubſtãtialis ⁊ equalis iudex
erit noſter:de quo Paulus ita concludit
ad epheſios pꝛimo capitulo.Conſtituit il/
lum ſuper omnem pꝛincipatum? poteſta
tem ⁊ ſupꝛa omne nomen: omne nomen
quod nominatur ſiue in hoc ſeculo ſiue in
futuro. Secunda excellentia chꝛiſti iudi
cantis dicitur triumphus mirabilis. Ad
quod intelligendum diſtinguemus tripli⸗
¶ppdi mundialis.
Tioceleſlialis.
HAPꝛimus triumphus eſt mundialis:
romani duces ⁊ imperatoꝛes exercitus re
deuntes de bellis cũ victoꝛia honoꝛari cõ
ſueuerunt. Et dicebatur triumphus a tris
quod eſt tres ⁊ phanꝰ ſonus quaſi triplex
ſonus leticie pꝛo bñ merito ciue:fiebat eni
triplex conſultatio pꝛo triumpho. Hã pꝛi/
nmno conſulebatur exercitus.ſcdᷣo ſenatus.
⁊ tertio populus.Quibus concoꝛdantibꝰ
triumphabat victoꝛioſus dux. Erat eni tri
plex notabilis leticia triumphatis: ſ pq
cum ad vꝛbem triumphalis ciuis rediret
ei cum effuſa leticia occurrebat popls vni
uerſus.i ꝛ leticia erat ꝙ triumphatis cur
rum pꝛecedebãt manibus poſt terga liga
tis captiui omnes.¶Tertia leticia erat ma
xima. Hã triumphans indutus veſte au/
rrea qua erat idutus iperatoꝛ vt ſcribit Lu
cius floꝛꝰ libꝛo pᷣ. Currũ aureum triũpha/
lem aſcendebat tractũ a quatuoꝛ equis al
bis. Sicq; dux pompaticus pꝛeeũte ſena/
tu in capitolio albos mactabat thauros.

Nec licebat niſi in tiumpho ſʒ romanas
cerimonias ioui ſacrificare de thauro. Id

temperamentum vo huius effuſe leticie:
licebat impune oibus iocoſe aduerſũ triũ/
phantem decere quecũq; conuicia. Ha cũ
ceſar pꝛimo triuphauit de gallia niulta ſi⸗
bi dicebantur que honeſtatis cauſa dimit
nimus.Et de conditionibus multis trium

phi ſeribit Nalerius in rubꝛica de iure tri/
umphandi.Juerũt aũt multi qui ſic glo

rioſe triumpharunt.Ceſar eni poſt victoꝛi
as ⁊ finẽ belloꝝ ciuiliuʒ moꝛtẽqʒ pompeij
dum redijt ad vꝛbẽ ſᷣm Suetoniũ vno mẽ
ſe ſed interiectis diebus quinquies tnium

phauit.ſ Mꝛio de gallia et bꝛictania. ſ2

de egypto. z de farnace ⁊ põto. ſ de iu
ba ⁊ africa. Quito ⁊ vltimo de hiſpamia.
¶ Pompeius magnus vt ſcribit Pliniꝰ
libꝛo..de naturali hiſtoꝛia cum ocaʒ ma
ritimam pꝛedonibus liberaſſet ⁊ imperiũ
maris poplo romano reſſtituiſſet.Ex Aſia:
Ponto. Armenia. Paflagonia. Capado
cia. Cilicia. Syria. Scitis. Judeis. zilba/
nis. Iberia.Inſula.Creta. Baſternis. Et

ſuper hoc de regibus mitridate atqʒ tigra
ne triumphauit. ¶ Quintus cecilius me/

tellus dictus macedonicus a deuicta ma/

cedonia ſᷣm Plinum de viris illuſtribus

Et eutropiũ philippum macedonie regem
duxit ad vꝛbem. Et triumphans ante cur
rum trabi fecit. C Metellus ſᷣlius eius di
ctus creticus vt narrat Hoꝛoſius quia ere
tam romano populo ſubiugauit reuerſus
romã triumphauit. ¶ Papirius qui luci
us papirius curſoꝛ de quo meminit Tituſ
liuius quia ſãnitum duriciã pꝛelus ſregit

1 adeo clare cuncta geſſit:q Eutropius ⁊

Hoꝛoſius dicunt ꝙ romani hunc alexan/
dro magno ducem parem eſſe putabant ſi
aſia domita in europam arma tentaſſet ro
mam rediens poſt debellatos ſamnites
triũhpauit. ¶ Scipio africanus vt refert
Tituſliuius poſt victum hanibalem domi
tamqʒ carthagin em vbi romaʒ attigit tri
umpho ominium clariſſimo capitolium ho
neſtauit quem ſequebãtur captiui omnes
romani: qui circa quatuoꝛmilia erant de
mamibus hoſtiuʒz liberati. ¶ Scipio frater
eius vt narrat Plinius libꝛo de viris illu
ſtribus dictus aſaticus triumphauit. Cu
ius triumphus oculoꝛum ſpectaculo ma/
ioꝛ qᷓ; africani fuit. Nam poꝛtauit Conſul
triumphans dacẽta vigintiquatuoꝛ ſigna
militaria hoſtium. Simulacra captoꝛum
hoſtium:oppidoꝛum ⁊ vꝛbium centum tri
gintaquatuoꝛ. Aureas coꝛonss ducenta
triginta quatuoꝛ. ANaſa aurea T argentea

iureht
iſtego
picoi
onpei
mno me
Imum
u.t
ddein
Pan.
Pune
1; m
npenü
Aſa
paco
lba/
9,E
ngra
ne/
na,

usdi
nuage
nerſis
Hiluci
Dituſ
ſegit
lus
nan/
antſi
Kard
wnues
ſtleien
ndoni
ncuni
lombo
omnes
rant de
iofote
noilu
1,C
omas/
vonſul
ſigna
forum
umm
cents
genten

numero infinita. Pꝛincipes vꝛbium ⁊ du
ces trigintaduos cum quibus ⁊ adoleſcen
tẽ filiũ anthiochi pꝛetulit ante ſe. ¶ Octa
uianus victoꝛ ab oꝛiente rediens vt reci/
tat Hoꝛoſius ⁊ Eutropius vꝛbem ingreſ/
ſus triumphauit tunc pꝛimum quia rẽpu
blicã auxerat ſalutatꝰ auguſtus. ¶ Pꝛo⸗
bus imperatoꝛ vt ait Ruffinus in annali
bus romanoꝛum qui vicit alemanos: ger

manos:gothos:⁊ ſarmatas: quinq; die/

bus glo vuoſe triumphauit. Nam inter alia
ſpectacula quod nunqᷓ; pꝛius factum fue
rat totum currum in ſpeciem ſilue fecit cõ/⸗

ſeri arboꝛibus ac per diuerſos aditus ſtru

tiones mille: ceruos mille: apꝛos mille:
leones centum. Centumqʒ libicos immi/
ſit loopardos. Et quotquot alias viuas fe
ras habere potuit.Et omnia conceſſit diri
pienda populo. Omnia tamen illa ⁊ ſimi/
lia vana fuerunt friuola ⁊ tranſitoꝛia: lu⸗
diſq; pueroꝛuz comparanda. De quibus
omnibus dicere poſſumus illud pᷣs. Pe/
rijt memoꝛia coꝛum cum ſonitu.. Secun
dus trimmpbus dicitur celeſtialis. hic fuit
ille domini ieſu chꝛiſti quadrageſima die
poſt reſurrectionem ſuam qnando aſcen/⸗
dit in celum. Suxit enim tunc omnes ani
mas ſanctas quas libęrauerat de iferno.
Durxit ⁊ ſanctos reſuſckatos qui in coꝛpo
re ⁊ anima ipſum ſrliciter ſequebantur.
Ducebat inſuper animas eoꝛum iuſtoꝛuʒ
2 paruuloꝛum fidcliuz que in hus quadra
ginta diebꝰa ꝓpꝛijs coꝛpoꝛibus per moꝛ/
tem diſceſſerant. Eratq; indutus non ve⸗
ſte aurea ſed gloꝛia ſui coꝛpoꝛis admirabi
li. Et ferebatur virtute pꝛopꝛia obſequen⸗
te nube miniſterium. Cũ enim perrexiſſet
ad montem oliueti vbi conuenerant diſci/
puli ſui ⁊ mater eius benedicta poſt exhoꝛ

tationem: poſt multoꝛum declarationem
myſterioꝛum:poſt deniq; benedictionem:

hoꝛa diei meridiana occurrentibus omni
bus angelicis ſpiritibus ſerebatur in celũ

videntibus apoſtolis 1 alijs qui ibi ade/

rant. Nec vacat a mnyſterio ꝙ apparuerũt
ibi in aere angeli in ſpecie viroꝛum in veſti
bus albis:qui⁊ dixerũt viri galilei.Quid

aſpicitis ivcelum. hic ieſus dei ⁊ virginis

26

filius.Hic ieſus patribus pꝛomiſſus. Hic
ieſus a pꝛophetis pꝛenũciatus. Hic ieſus
a iudeis crucifixus. Hic ieſus qui ſurrexit
a moꝛtuis. Hic ieſus ita veniet ſicut vidi⸗
ſtis euʒ aſcendentẽ in celuʒ. Neniet vtiqʒ
rex gloꝛie ⁊ dominus mundi ad reddendũ
vnicuiqʒ; ſᷣm opera ſua. ¶Tertius trium
phus dicitur generalis. Quando in gene
rali iudicio filius dei ⁊ virginis benedicte
ſedebit ſuper ſedem maieſtatis ſue. O ꝗd
erit tunc cum innoteſcet vnicuiq; per ex·
perientiam ꝙ ille qui in pꝛelepio vagijt ſit
dominus celi terre marium angeloꝛum et
hominũ:quãdo omnes angeli ſancti atqʒ
electi eius vnaninies adoꝛantes eum di⸗
cent. Adoꝛamus te chꝛiſte ⁊ benedicimus
tibi:quia per ſanctam crucem tuam rede⸗
miſti mundum. Tu rex gloꝛie chꝛiſte. Zu
patris ſempiternus es filius. Zu ad libe
randum ſuſcepturus hominem non hoꝛ/
ruiſti virginis vterum. Zu de victo moꝛ⸗
tis aculeo aperuiſti credentibus regna ce⸗/
loꝛum.u ad dexteram dei ſedes in gloꝛia
patris. Judex veniſti vt iudices omnes.
Tibi gratias agimus nos famli tui quos
ꝛecioſo ſanguine redemiſti. C Sed hoc
loco queritur: vtrum poteſtas iudiciaria
ſit chꝛiſti ̃m humanitatem aut ſm diuini
tatẽ.ſ Et reſpõdet Bonauentura in quar
to diſt. ꝗ48. Qõ ad hoc ꝙ iudicium ſic fir ⸗
mum concurrit auctoꝛitas ⁊ poteſtas.Au
ctoꝛitas in ſententiando.Et poteſtas in re

tribuendo pꝛemium vel meritum.Si alte

rum hoꝛum deficiat non eſt firmum iudici
um. Pec duo pꝛincipaliter ſũt in deo. [Ma
in ipſo eſt auctoꝛitas in ſententiando quia

eſt dominus omnium ⁊ nos omnes ſerui.

¶Et etiam poteſtas ad retribuendum: qꝛ

potentiſſimus eſt. Et nullus poteſt r eſi /

ſtere ſibi 'm illud Heſter.iʒ.capitulo. Do
mine rex in ditione tua cuncta ſunt poſita:-

⁊ non eſt qui poſſit reſiſtere voluntati tue.

Hec duo communicauit ſancta trinitas:
chꝛiſto homini auctoꝛitatem dando domi
nium. Unde Actuum tertio capitulo dixit
Petrus.Certiſſime ſciat omis domus
iſrael:qꝛ duim deus fecit hũc ieſũ quẽ vos
cruciſxiſtis.Dedit ei etiã ptãteʒ gicea ſi

ſubiciendo ſʒ illud Mο.0aathei vltimo. c. Dꝗ
ta eſt mihi ois poteſtas in celo ⁊ in terra.
Pꝛopterea actuũ.io.c.dicitur. Ipᷣe eſt con
ſtitutus a deo iudex viuoꝝ ⁊ moꝛtuoꝛum.
Qm̃ ergo poteſtas iudiciaria reſpicit illa
duo iã dicta ⁊ illa ſunt in deo per naturaʒ
in xpᷣo homie per gram:ideo iudiciaria po
teſtas eſt xpᷣi ᷣm diuinitatẽ per naturã.Se
cundũ humanitatẽ vo collata per gratiã.
vnde ſᷣm vtranq; naturã habet auctoꝛita
tem:ſed m diuinitatẽ pꝛincipalẽ ⁊ natura
lẽ ⁊ m humanitatẽ commiſſã. VUnde dici
tur Joannis ꝗnto.c. Poteſtatẽ dedit ei iu
diciũ facere:qꝛ ſilius homis eſt. Cum ergo
Porem p maria ſit in deo ſʒ commiſſa in
omie xpᷣo latio ſnie ferri debet ab homie
xpᷣo.Et ᷣm hoc dicitur Joannis.S.c. Pat᷑
non iudicat quenq̃ʒ ſed omne iudiciuʒ de
dit filio. Sed quia xpᷣs eſt deus ⁊ homo ſẽ/
tentia eius nõ erit tanqᷓ;ᷓ iudicis delegati:
ſed tanqᷓ; pꝛincipalis.Et ideo ab ea ꝓpter
vtrdqʒ ptãtem nullus poterit appellare.
¶Quid ergo facient tunc miſeri pctõꝛes

Quid dicẽt pꝛincipes huius ſeculi: Quidꝰ

cogitabunt elati phi cum videbitur ab oĩ/
bus chꝛiſtus in tali triumpho:O qᷓ; beati
erunt ⁊ qᷓ; iocũdi ſerui ⁊ amici eius. Quid
o infelices moꝛtales non pꝛecogitatis diẽ
illũ oino venturũ. Contremiſcite ⁊ pauete
conſiderantes ꝙ oẽs comparebimus in il
lo tremendo ſpectaculo. ¶Zertia excellen
tia xpᷣi iundicis omniũ dicitur maieſtas viſi
bilis.videbitur quippe ab oĩbꝰ taʒ electis
qᷓᷓ repꝛobis iudex ille in maieſtate. ¶ Sʒ
notandũ ſpᷣm M.iagiſtrũ ſniaꝝ in. A. di. 48.
Aug a Hugoné liꝰde ſacramentis. Qòᷣ
pꝛem nullus de repꝛobis videbit in iudi/
cio.ſed omnes ſfiliũ qꝛ filius hois eſt vt ab
oibus videri poſſit.vnde nõ apparebit vi
ſibilis in ſoꝛma dei.NHerũtamẽ duplex eſt
cognitio diuinitatis.vna per ſigna ⁊ effe/
ctus.Alia in ſua foꝛma ⁊ eſſentia. NRepꝛo
bi cognoſcent diuinitatẽ per ſigna certiſſi /
ma ⁊ effectus manifeſtos:⁊ cognoſcent qꝛ
chꝛiſtus eſt dei filius oipotens.In pꝛopꝛia
vo ſoꝛma videre nõ poſſũt:quia talis foꝛ
ma omnino eſt ipꝛopoꝛtionabilis oculis
eccatoꝝ ⁊ ipꝛopoꝛtionabilis oculis omni
us qui non ſunt fublimati per gloꝛiã vel

per ſuperabundantiã gratie.Et qꝛ repꝛo/
bis nõ dabitur ghia nec ſimpliciter nec ad
tempus ideo non videbunt diuinitatem.
Ratio aũt quare non dabitur eis virtus
que faciat eoꝝ aſpectuʒ idoneũ ad vidẽdã
illam lucẽ qꝛ ſi haberent oculũ aptũ habe/
rent ſummã delectationẽ quã impoſſibile
eſt eſſe ⁊ indecẽs peccatoꝛibus.Jinpoſſibi
le eni eſt ⁊ non intelligibile ꝙ daànati fiant
ꝓpoꝛtionabiles non gaudeant. Hon ſic
aũt eſt de humanitate xpᷣi gloꝛion ad quã
videndã non requiritur lumẽ gloꝛie ⁊ cuiꝰ
viſio damnatis poteſt eſſe cum odio ⁊ diſ⸗
plicentia.
CQõ cõparebũt diſferẽter in iudicio ele/

————

cti ⁊ repꝛobi: aæ qualr auincũtur increduli
oaduetu xpi vt etiꝗ cedant ſcom.
m.

pꝛimo adus
Ecundũ myſteriuʒ ↄtemplandũ de
iudicis dĩ indicandoꝝ diſferẽtia. dir̃
fert nanq; iudiciũ in electis ⁊ repꝛo

is in tribus

●

65 in locatione.

Cꝛcin maniſeſtatione.
Cʒein collocutione.

Be loco iudicij ⁊ manifeſtatione ↄſcien
tiaꝝ ⁊ peccatoꝝ dictum eſt in drageſima
li de penitentia.Be collocutione etiã mul/
ta funt ibi poſita. Nam alloquetur chꝛiſtꝰ
electos fuos blande dulciter affabiliter cũ
omni manſuetudine ⁊ gratioſitate:repꝛo/
bos vo cũ indignatione terroꝛe expꝛobꝛa
tione ⁊ omni aſperitate. ſHic Amos.3.c
dicitur. Leo rugiens quis nõ timebit. leo
ſ.de tribu iuda qui vicit diaholum xpᷣs qui
⁊ ſi tacuit in pꝛimo aduentu ſuſtinendo cõ
uicia ⁊ ipꝛoperia cũ patientia ⁊ humilitate

nõ ſilebit in ſecũdo ſed rugiet ſicut leo oſtẽ
dens fuã potentiã ⁊ maieſtatẽ ? in iudicẽa

do ſeueritatẽ.Sicut eni manifeſtauit ſuaʒ
potentiã in creatione reꝝ ⁊ ſapientiã in gu
bernatione mundi ⁊ dementiã in incarna
tione.Ita in fine ſuã manifeſtabit iuſticiã.
Et ꝓpter hoc electis pᷣbebit ſe in cũctis be
nignũ. Inigꝗs vo rigidũ ⁊ auſteꝝ.¶ Sʒz in
creduli ducunt iſta in deriſũ aſſerentes ꝙ
tot anni pꝛeterierunt quibus dicta ſũt hec
oĩa a gnätione in gnãtione:⁊ tomẽ nondũ
venit iudicij tempus.Et ſlicut nõ venit ita

— „ —

— — – – = = —

Nien
ina
inl/
C⸗
id
hon
in
ege
t,le⸗
vgll

litate
doſ
udic
rſuaz
inge
carn?
ſicii⸗
is be
S3 1n
es g

vonci
eiti

nee veniet.Quos ⁊ ſi conuincere debẽt te
ſtimonia ſcripturaruʒ noui ⁊ veteris teſta
menti:tamẽ facile eſtipſos confundere cũ)

exemplo ⁊ experientia pᷣmi aduẽtus.Haʒ
de illo dictum fui t ſucceſſiue poſt lapſum
Ade de etate in etatẽ veniet:veniet.xt ex/
actis tandẽ quinqʒ milibus annoꝝ venit:
Ex hoc xpᷣs dicebat.Eſtote parati: qꝛ qua

hoꝛa nõ putatis filius hois veniet.C uc
rũt nihilominus ꝗqdã qui tpᷣs determinare

volueruꝶt generalis reſurrectionis ⁊ futu
ri iudicij: vt Augꝰrefert liꝰ.iꝭ.de ciui.dei.
vt diximus in ſermone de mundo in qua/
drageſimali de pnia. Concludit enĩ Augꝰ
ibi oium de hac re calculantium digitos re
ſoluit ⁊ quieſcere iubet ille qui ait. MHõ eſt
veſtruʒ noſce tpa vel momenta que pater
poſuit in ſua ptãte.Et ꝓpter hoc ulli qui ad
talia pꝛenuncidãda determinate ſunt moti
decepti fuerunt.Et de Abbate Joachi dicit
Tho.in quarto ꝙ aliqua vera dixit per cõ
iecturas ⁊ in aliquibus deceptꝰ eſt.Quã/
uis autẽ ſimus in vltima etate mundi.Ta

men Augꝰliꝰ.S 3.queſtionũ dicit. Etas vl⸗

tima humani generis que incipit a dñi ac
uẽtus vſq; in finẽ ſeculi qbus gnãtionibꝰ
cõputet᷑ incertũ eſt. ¶ Inuenti etiã ſunt in
ſumma tiꝰ.ia.c.xi.parte.A.qui aſſerere vo
luerunt tanto tꝑe mundum duraturũ quã
tum fluxit ab initio mundi vſqʒ ad aduen
tum xpᷣi in carnẽ.Quod fuit quinq; miliũ
centum nonagintanouẽ annoꝝ m aliqͥs:
vel ad minus quatuoꝛ miliũ annoꝝ bʒ ali

os. Fundabant autem iſti opinionẽ ſuam

in verbis Abachuc qui eiuſò nſ. qaait.
Dñe opus tuum in medio annoꝝ viuiſica
illud. Opus eni dei pꝛecipuũ fuit genꝰhu
manum quod moꝛtuũ per peccatũ viuin/
catũ fuit in medio annoꝝ.Ad hoc vt ſit in
medio dicunt ꝙ opoꝛtet ꝙ tantum ſequat᷑
tempoꝛis poſt aduentũ pᷣmum qᷓ;tum an
te pꝛeceſſit.Et ſic eſſet tempus quinqʒ mi/
liũ vel quatuoꝛ milium annoꝝ. Sed iſtud
motiuum eſt valde debile:quia mediũ nõ
ſolum dicitur quod equaliter diſtat ab ex/
tremis.Sed etiã quodcũq; exiſtens inter
extrema ſiue paꝑꝝ ſiue multũ diſtet ab eis.
Põot enimoici in medio numeri vndena/⸗
rij non ſoluʒ vnus qui eque diſtat ab vno

minꝰ ſtãt hoies vigilantes cauti.

27

quinqnario ⁊ alio:ſed etiã alio modo oẽs
numeri qui ſunt inter vnariũ ⁊ vndenariũ
Et ſic ſeptenanius eſt in medio ⁊ alij ſequẽ
tes numeri:⁊ binarius cum ſequentibus.
Quare ſumitur ibi mediũ late non ſtricte
nec punctaliter:vel dicitur ibi in medio.ſ.
inſra tempus veteris teſtamenti et noui.
¶Alij adhuc petunt ⁊ interrogant:qua hbo
ra determinata fiet reſurrectio generalis.
Ct reſpondet Magiſter in. A.di. S. Qð H̊
pꝛo certo ſciri non poteſt. Tamen ſatis ꝓ⸗

babile creditur. Qò reſurrectio erit q̃ſi in

crepuſculo ſole exiſtente in oꝛiente et luna
in occidente.quia in tali diſpoſitione ſol et
luna creduntur crcata. Nec obſtat qꝛ dicit᷑
Mathei.25. Media nocte clamoꝛ factꝰ eſt
qꝛ illud ponitur ꝓpter incertitudinẽ tpis:
non ꝓpt᷑ determinationẽ hoꝛe:qꝛ tũc tpis

CMOõð dura erit ? terribilis ſnia xpi cõtra
cũ maledictione:

R

rpellet a ſe cũ maledictione:
itgtionẽ ppetuã in igne in
CLap. 3 .

Ertiũ myſteriu contẽplandum dicit᷑
indicij ſnia.Quis tam ſerreus ⁊ du
rus vt non cõpungatur: Quis taʒz
qudax ⁊ ſoꝛtis vt non timeat: O indurati
petõꝛes.O aie deo magno rebelles.Si ad
pniam non reuertimini vobis:vobis dicet
a xpᷣo. Diſcedite a me maledicti in ignem
eternũ ⁊c. Que ſnia grauiſſima erit dana

tis pcipue ꝓpter tria.

CEH pPpter expulſionem.

: , ppter maledictionẽ.

C3 pter deputationeʒ.

CPꝛimo ꝓpter expulſionẽ: qꝛ expellẽtur
ipſi danati infeliciſſimi ab habitanone ce-

li a ſocietate ſcõꝑꝝ ⁊ a beata viſione dei.Sʒ

quo ibitis o pctõꝛes:vbi erit habitatio ve

ſtra. Nungd ad terrã hanc redibitis hita⸗

bilem. Nuũquid exiliũ illud erit tale quale
fuit pꝛimox parentũ poſt lapſum qui a ter
reſtri paradiio expulſi permiſſi ſunt colere

terrã iſtã z cũ ſudoꝛe vultus ac laboꝛe du⸗

cere vitã.O terribile vxbũ. O ſoꝛmidabi/
lis ſnia.Ite diſcedite ad hitamlũ in iferno
Ibi erit aia vꝛa.bi thoꝛꝰ.lle locꝰ paratꝰ
eſt pꝛo dãnatis:vbi vmbꝛa moꝛtis ⁊ nul⸗
lus oꝛdo:vbi hoꝛꝛoꝛ: vbi fletꝰ:vbi ſtridoꝛ

5 5

dẽétiũ:vbi toꝛtoꝛes infeſti:vbi penuria:vbi
deniq; cũcta meroꝛe plena. ¶ Scdo erit il
la mnia grauis ꝓpter maledictioné. Quid
eni flebilius cuiqᷓ;ᷓ eſſe pot q́; maledici oꝛe
pꝛopꝛio ieſu xpᷣi: aledicti inꝗt qꝛ tot bo

na recepiſtis: tot bñficia vobis coicaui:ext· ⸗
mihi ingrati rebelleſqʒ fuiſtis. aledicti

qꝛ⁊ dedi vobis trã vt hitaretis ⁊ illa nunqᷓ;ᷓ
decetero vos ſuſtinebit. Maledicti qꝛ de/
di vobis fructus terre pꝛo vite ſuſtẽtatiõe
q amodo eſurietis ſemꝑp. Maledicti qꝛ de
di in vſum veſtrũ aqua ⁊ amodo ſemper ſi
tietis: ⁊ gutta negabit᷑ vobis. Maledicti
qꝛ dedi vobis lumẽ ſolis ⁊ lune atq; ſtella
rũ ⁊ decetero abſcõdet᷑ a vobis claritas eo
rũ. Maledicti qꝛ effudi ſanguinẽ meũ pꝛo
redẽptione via ⁊ redẽptiõis fructũ nun q;
Pcipietis. Maledicta ſit aia via. Maledi/
cta memoꝛia via. Maledicta volũtas via
Operationes potẽtiaꝝ viaꝝ vᷣtant᷑ vobis
in meſticiã ⁊ doloꝛc. Maledictũ ſit coꝛpus
vim cuius oẽs ſenſus ad obiecta triſtabi/

lia ſemper ferant᷑. Hec ⁊ ſimilia iplicite ↄſi ¶

derare poſſumꝰ in illa maledictiõe.¶Ten
tio erit illa ſnia grauis ꝓpter deputationẽ
q? deputabit̃ danatis ignis eternus: qui
paratus eſt diabolo ⁊ angelis eius.Sʒ nũ

quid poſt iudiciũ demones pᷣerunt in infer

no ad toꝛq̃ndũ pctõꝛes: Et circa ; MO/
giſter ſniaꝝ in.A.di.A2.ponit duplicẽ opi/
nmionẽ. pᷣ q dicit ꝙ nõ.Alia ꝙ ſic vt quos
ſibi ſubiecerũt in culpa eis aſſentiẽdo eos
hẽant vt dños ad toꝛqndũ i pena.Et lʒ in.
certũ ſit q̃ opinio ſit verioꝛ.tñ Tho.magis
adheret opiniõi ſcdᷣe.Erũt itaq; demones
dãnatoꝝ nõ ſolũ ↄſocij:ſed toꝛtoꝛes neꝗſſi
mi. ¶ Igit᷑ vt ait Bernardus. Quis putas
tũc meroꝛ erit.Quis luctus. Que triſticia
cuz ſeparabunt᷑ ipij a ↄſoꝛtio iuſtoꝝ ⁊ a vi/
ſione dei ⁊ traditi in ptate demonũu ibũt cũ
ipᷣis ĩ ignẽ eternũ nunqᷓ; lucẽ viſuri:nunqᷓ;
refrigeriũ adepturi:ſʒ ꝑ milia miliũ anno
rũ in iferno cruciãdi.ſ Curemus ergo oẽz
ſuperbiã deponere ⁊ deũ timere quẽ offen
dimus: ſiudeamuſqʒ ad eũ per pniaʒ redi
re vt miſersis noſtri liberet nos in die illa
a penis dãnatoꝝ pducatq; ad gaudiz pa⸗
radiſi. Cuiꝰnomẽ ſñt in et᷑nũ bñdictũ Amẽ
¶Feria 3 2 hebdomade, De cauſis ex 9

*

bus

Scribunt᷑ hᷣvba Mathei.ꝛi.cꝰ
in eudgelio hodierno. Poſſi
dariſeoꝝ ? pꝛincipũ iudeoꝝ coꝛda
elata ſupbia:ob quã xpᷣm ⁊ doctrinã eius
at miracula ↄtẽnebant.Exultantibus vꝓo

turbis ꝓpter mirabilia ⁊ ſigna que vide/

bant illi econuerſo contriſtaba ⁊ xpᷣum
arguere pᷣſumebaͤt. Qꝛ vᷣ0 gradis eſt ſuꝑ⸗
boꝝ numerus hodierna die de cauſis ſuꝑ

bie aliqᷓ pcurremus qͥ lʒz ſint multe nos tũ

ligemus ex illis tres ncipales.

col
Poi nobilitas generis.

=

a ſoatitudo coꝛ poꝛis.
Tazaſcientia animi.

2 *

5 multi efſiciunt ſupbi ppter nobili/

—

tatẽ oꝛigis vel piie cũ tñ vera nobilitas in

virtute 2ſiſtit. LCap. Pn.

uant᷑ di nobilitas generis. Intume
ſcũt eni in coꝛde ſuo ⁊ oꝛe ſe iactãt:

t nati ſũt ex nobili parẽtela ⁊ ex ꝓſapia di

gna.¶ Sʒ aduertendũ ꝙ nobilitas põt tri
pliciter diuidi. V

CPpeſt ſanguinis nõ virtutis.
Cꝛeeſt virtutis nõ ſanguinis.
3 eſt ſanguinis ⁊ virtutis.
Vꝛima eſt nobilitas ſanguis nõ virtn
tis:q in illis eſt ꝗ lz parentibꝰclaris exoꝛti
int tñ vicioꝝ turpitudine natiuitatẽ ſuã ⁊
ꝓgeniẽ obſcurat. Pꝛo ꝗbꝰ Claudianꝰ
ait.Begeneràt hoies vicijs fiũtq; mioꝛes
¶ Et Señ.in tragedijs. Qui genus iactat
ſuũ aliena laudat.ſEt apud Saluſtiũ i iu
gurtino. Ponunt᷑ vba gaij marij ↄtra no
biles qui ſic dicit.Iſti ꝗ ſe falſo nobiles pꝛe
dicãt ignaue atqʒ voluptuoſe viuẽtes ſuꝑ
be poſtulãt virtutũ pᷣmia.Et cũ facũda oꝛo
ne extollüt maioꝛes ſuos ipᷣoꝝ clara facino
ra memoꝛãtes ſe extimant clarioꝛes.Sed

ↄtra eſt qꝛ q;to fuit vita maioꝝ clarioꝛ tan

to magis poſterioꝝ ſecoꝛdia ac flagicia in
noteſcũt eo ꝙ maiox glia poſteris lumẽ ẽ.
HNon ſũt cõpoſita vᷣba mea.Id paruifacio
cũ appareât opa vᷣtuoſa.Illiaso artiſicio
opus eſt vt ipoꝝ facta turpia cõpta oĩone

NRima cauſa qre m end Zamme

Niin

ſit
ei0
Poci
coꝛcde
eins
us 50
nice/
wnm
in
ſioſip
noo

eN

ide
nuume
actit
ſuni
hotn

tegant.ſ Et Cicero in ĩiuectiua ↄtra ſaluſti
um ait.Ego maioꝛibꝰmeis vᷣtute mea pᷣlu

ſi vt ſi pꝛius noti nõ fuerãt a me accipiant

iniciũ memoꝛie ſue.Zu vo tuos qᷓ; turpit
offẽdiſti:vt ſi fuerãt egregij ciues in obliui
ont᷑ venerint.h̊ ille. Paꝝ eſt cõmemoꝛare

maioꝝ nobilitatẽ cũ vicia tãtomagis ab il

lis oꝛtũ trahẽtes vitupent.¶ Siliter ple/

riq; gliam nobilitatis cõparare ſtudẽt ꝓ/⸗
pter ſplẽdoꝛẽ ⁊ nobilitatẽ pꝛie: qui ſi crimi

noſi ſint wiqʒ magis viles reddunt᷑. Ob
qð ſcribit᷑ in cronica de nugis phᷣoꝑ.Qdðᷣ
cũ anatharſis ſcita vituparet᷑ ab archito:

qm̃ ſcita foꝛet.Mihi inqt dedecꝰ pꝛia eſt.

tu vo piie.ſCicero ĩſup in liꝰ de ſenectute
refert themiſtoclẽ cuidã ſeriphio in iurgio
rñdiſſe.Cũu ille dicẽt nõ eũ ſua ſed pꝛie glia
ſplẽdoꝛẽ aſſecutũ. Nec hercle ſi ego ſeriphi

us eſſẽ ignobilis:nec tu ſi atheniẽſis eſſes

clarꝰvnqʒ fuiſſes. ¶ Scda nobilitas vir
tutis ⁊ nõ ſanguis.ſ¶ Et de bac inqt e ANe
nerabilis ex de pbẽdis.Nõ generis ſʒ vir
tutũ nobilitas gratũ deo faciũt ⁊ idoneum
ſᷣuitoꝛc.ſ Et textus di. o.c.Nos. Nos q

pᷣſumus nõ ex locoꝝ vel generis dignitate

ſʒ moꝝ nobilitate innoteſcere debemꝰ nec

vꝛbiũ claritate ſed fidei puritate. Et Caſ

ſiodoꝛꝰin eplis. Hec eſt idubitata nobili /
tas qᷓ moꝛibus ꝓbat᷑ oꝛnata. Et Hieroꝰ

ad cellãtiã: Nunqᷓ; te vlli de generis nobi
litate pponas:nec obſcurioꝛes q̃ſlibʒ ⁊ hu
mili loco natas te iferioꝛes putes.neſcit re

ligio nr̃a pſonas nec ↄditiões hoium: ſed
aias inſpicit. Ille apud deũ pᷣeſt potioꝛ nõ
quẽ nobilitas generis nec dignitas ſcl: ſʒ
quẽ deuotio fidei ⁊ ſct vita cõmẽdat.¶ Et
iteꝝ Hieroꝰ ad eãdẽ. Aera nobilitas ẽ cla
rũ eẽ virtutibꝰ.Et Señ.ad lucillũ. Aius
nobilẽ facit cui ex quacũqʒ cauſa lʒ ſupꝛa

ſhꝛtunã ſurgere.i Et idẽ in liꝰde moꝛibus.
Nobilitas eſt generoſus aius.ſ¶ Et Ariſt.ĩ
A.politice. Ingenuitas eſt vᷣtus ⁊ diuitie
antique.Et Elaudianꝰ. Exaltat virtꝰ no

bilitãdo genus.ſEt Juuenał. Nobilitas
ſola eſt atqʒ vnica virtus.iſ Et licus quezʒ
iducit Señ.in tragedijs dicebat. Hõ vet᷑a
pꝛie iura poſſideo domus ignauus heres.
Hobiles nʒ ſunt mihi aui nec altis ĩclytũ
titulis genus:ſed clara virtus.¶ Ex h̊ Ua

23

leriꝰ maximus in rubꝛica.Qui humili lo/
co nati clari euaſerũt.Semoſthenẽ magni
ficat pꝛincipẽ oiuʒz oꝛatoꝝ grecie.qui tamẽ
habuit humillimos genitoꝛes. Socrates
etiã thebanus famoſiſſimus phᷣus matre
obſtetrice patre marmoꝛario genitus eſt.
¶ Igit᷑ vt ſcribitur.cd.di.c. Andecũqʒ. Un
decũq; homies naſcãtur ſi parentũ vicia
nõ imitantur honeſti ⁊ ſalui erunt. ¶ Et in
c. NMunq́;. Hunq; de vicijs erubeſcamus
parentũ.¶Tertia eſt nobilitas ſanguis et
virtutis:⁊ hec nõ ſolũ nõ ſpernenda eſt:ſʒ
etiã magnifaciẽda. Hã dñs ieſus xpᷣs ętiã
ſm carnẽ nobilẽ oꝛtũ voluit hẽe.vñ M%πa,
thei pᷣ.c.dicitur. Liber gnãtionis ieſu xpᷣi
filij dauid.Et de benedicta virgine cantat
geclia. Kegalt ex ꝓgenie maria exoꝛta re/
fulget. C Et ſi obiciatur ꝙ in.c. Nenerabi
lis.ſuperius allegato ponit᷑ dictũ apoſtoli
Nõ multos ſᷣm carnẽ nobiles ⁊ potentes

elegit ſed pauperes ⁊ ignobiles. C Reſpõ

detur ꝙ ibi nõ dãnatur nobilitas ſed aſſi/
gnatur cauſa quare xpᷣs nõ elegit nobiles
vt ſcilicet virtus diuina cognoſceret᷑:quia
ſi apoſtoli fuiſſent de nobili genere vel do
cti vel eloquẽtes m humanã ſapientiam
conuerſio gentiũ potuiſſet aſcribi aut fauo
ri aut humane doctrine vel eloquẽtie.verũ
tamẽ vt dicit glo.in pꝛedicto.c. Ideo dicit᷑
in textu. MNõ multos:qm̃ Paulus ⁊ Bar
tholomeus fuerunt nobiles.. Sũt aũt ve
re nobilitatis quinqʒ ſigna. Peſt libera
litas. Hã a deus qui nobiliſſimus eſt libe
raliſſimus ſe exhibet:⁊ ſolẽ ſuũ oꝛiri facit
ſuper bonos ⁊ malos.i Pꝛopterea ſcribit᷑
er̃ de donationibus.c. Pꝛudentes.Hanc

ſibi quodãmodo nobilitas legeʒ iĩponit vt

debere ſe quod ſpõte tribuit exiſtimet. vbi
glo. Beatius eſt dare q;ᷓ accipere.Idẽ.id.
q.p.c. NPꝛedicatoꝛ. ¶ Et de celebꝛatione
miſſaꝝ.c.Cũ marthe. Et in glo.huiꝰ caph

inducit᷑ dictũ Martialis ad ſceuolaz. Sce
uola tu comedis apud oẽs. NHullus apud
te. Alteriꝰ ſiccas pocula:nemo tua. Aut tu
redde vices:aut deſine velle vocari.Dede
cus eſt ſemp fumere nilqʒ dare.Quidaʒ
milites iterrogaueruntſemel alanũ phᷣm:

audita fama ſcientie eius.Qne eſſet maxi
ma curialitas.i.nobilitas. Rũdit ꝙ dare.

Qãõ cũ placuiſſet eis interrogauit ipᷣe eos.
Que eſſet maxima ruſticitas.Et cuzʒ ↄferẽ
do non ↄcoꝛdarent:rñdit alanus. Ego po
ſui vos in via ſoluende qſtionis neſcitis
ↄſiderare. Hã ſi curialiſſimũ eſt dare ſequi
tur ꝙ ruſticiſſimũ eſt ↄtrariũ eius.ſ.auſer
re¶ Scom ſignuʒ vere nobilitatis eſt mã

ſuetudo ⁊ miſericoꝛdia. vnde Sapiẽs pꝛo

nerbioꝝ.io.c.Mãſuetudo ⁊ veritas cuſto
diunt regẽ ⁊ clementia firmatur thꝛonꝰeiꝰ
¶ Et ꝓuerbioꝝ..c. Manſuetis dabit dñs
gram.ſEt ꝓnerbioꝝ pᷣ̊.c. Heneplacitum
eſt illi.ſ.deo fides ⁊ manſnetudo. ¶ Et ꝗu/⸗
dith..c. Humiliũ ⁊ manſuetoꝝ tibi ſemp
placuit depꝛecatio.¶ Et pᷣs.i 9. Exaltabit
manſuetos in ſalutem.ſ Et Mathei. . cꝰ.
eati mites qm̃ ipſi poſſdebunt terraz.
Huius manſuetudinis officiũ eſt pʒ Ge
ralduʒ odonis ſuper.ꝗA.ethicoꝝ non iraſci

de facili ⁊ abſq; cauſa ⁊ ad defectuzʒ ire ma

gis q;ᷓ ad exceſſũ facit declinare iniurias
libenter remittit.Hinc Cicero in pᷣ de offi/
cijs ait. Hihil laudabilius:nihil magno ⁊
pclaro viro dignius placabilitate atqʒ ele
mentia. Et Quintilianus in declamatio
nibus.Hec eſt celebꝛanda virtus:hec ani

mi ſuſcipienda moderatio:vincere irã ⁊ in
ter ſimultates qqʒ meminiſſe hois.Scri⸗
bunt naturales:ꝙ rex apũ ſolus nõ habʒ

uaculeũ cũ oẽs alie apes habeãt.¶Tertiũ

ſignũ vere nobilitatis eſt magnanimitas:
que ſᷣm Ariſt.in.A.ethicoꝝ tendit oꝛdina
te ad honoꝛes ⁊ ad magna.Ait eni: videt

magnanimus eſſe qui magnis ſeipſuzʒ di
gniſicat magnus exiſtens.Qui eni nõ ſᷣm

dignitatẽ id facit inſipiens. Ideo veri nobi

les vel dant operam militie vel litteris vel
alicui laudabili exercitio quo poſſint cõſe
qui honoꝛẽ ⁊ famã:ſemper tamẽ cũ timo/
re dei.Et cauent ſibi a rebus turpibus ⁊ re

pꝛehenſione dignis. Pꝛopterea Senead
lucillũ inquit.Neminẽ excelſi ingenij virũ
humilia delectant ⁊ ſoꝛdida. ſ Notẽt ergo

qui ſẽ nobiles appellari gaudent ꝙ nõ eſt
de ipſa nobilitate vicioſe viuendo ſuperbi
endũ: ſed potius diligens cura illis debet
ieſſe vt bene ? virtuoſe vinãt in cũctis deo
ſe humiliando.
COQð multi efficiuntur ſuꝑbi ꝓpter ſoꝛti

tudinẽ coꝛpoꝛis q̃ cõparat hoiez beſtijs:
ſupat᷑ a ſoꝛtitudine ai atqʒ in illa ↄſidẽtes

exponit periculis. ¶ Lap.2m.
yEcũda cauſa quare multi erũpunt
in ſuperbiam dicitur ſoꝛtitudo coꝛ/
poꝛis:ob quã nullus fuperbia intu
meſcere debet ꝓpter tria.
.Bꝓpter comparationt.
20,ppter ſuperationt.
3,ppter periculationem.

Pꝛimo/pꝓpter còparationc᷑.qm̃ per coꝛ

poꝛis ſoꝛtitudinẽ cõparatur homo beſtijs

7 aialibus bꝛutis. vnde Adetrarcha in liꝰ*
de remedus fſoꝛtuitoꝝ. Abunde inquit eſt
viriũ taurina laus. Quinimo vt ĩ pluribꝰ
homo a beſtijs in foꝛtitudine ſupat᷑.ſMic
⁊ Cato vt Cicero refert in liꝰde ſenectute di

cebat. Qne eni vox poteſt eſſe cõ temptioꝛ
q́ᷓ3 milonis crothontate:qui cum iaʒ ſenex

eſſet athletaſqʒ exercentes in curriculo vi

deret aſpexiſſe lacertos ſuos dicit᷑ illachꝛy
manſqʒ dixiſſe. At hij quidẽ iã moꝛtui ſũt
Et de iſto milone ſic ſeribit Auluſgellius

liꝰ.iꝗ.noctiũ atticaꝝ. Milo crothonienſis

athleta illuſtris quẽ in eronicis ſeriptũ eſt

olympiade pꝛima coꝛonatum eſſe exitũ ha
buit vtte miſerandũ ⁊ mirandũ.Cum iam

natu grandis artẽ athleticã deſijſſet: ideſt
religſſet. Iterqʒ faceret ſoꝛte ſolus in locis
italie ſilueſtribus quercũ vidit ꝓxime viä

patulis in parte media ramis hiantẽ.Tũc

experiri volẽs an vlle ſibi relique vires ad
eſſent imiſſis in cauernas arboꝛis digitis
deducere ⁊ reſcindere quercũ conatus eſt:
ac mediã quidẽ partem diſcidit dinellitqʒ.

Quercus aũt in duas deducta partes cuz

ille q̃ſi ꝑfecto qð erat cõnixus manꝰ laxaſ

ſet ceſſante vi redut in natutã manibuſqʒ
eius retentis icluſiſqʒ ſtrictaqʒ denuo ⁊ co

heſa dilacerandũ hoieʒ ferijs pbuit. ¶ Se

cũdo nõ debet homo ſuꝑbire de ſoꝛtitudie
coꝛpoꝛis ꝓpter ſupationex:qꝛ illa ſuperat᷑

a foꝛtitudine ai.ſ ñ uidius li de põto

ait. Oiĩia deſiciũt aius tñ oĩa vicit.ſ Et Sa

pics ꝓuerbioꝝ.iõ. Melioꝛ eſt vir patiens
viro ſoꝛti:⁊ qui dñatur aio ſuo expugnato
re vꝛbiũ.ſEt in eplis Quidiꝰ. AUmcæ aios
irãqqʒ tuã q cetera vincis.ſEt de hac Am

bꝛoñiꝰliꝰpᷣ de officjs.Nõ mediocris ai eſt

—,. —

—

— E Tf f——

—

ſdi

rihm

ton/
ame

gios

foꝛtitudo que ſola deſendit oꝛnamẽta vir
tutũ.¶Tertio nõ debet quis ſuperbire de
ſoꝛtitudine coꝛpoꝛis ꝓpter periculationeʒ
Hij eni ſoꝛtes coꝛpoꝛe multis piculis ſut

expoſiti ⁊ ſepiſſime male finiũt ſicut patet

de hercule antheo hectoꝛe achille? ſilibꝰ.
¶ Et pᷣmi regũ.c.i.ſcribit᷑ de golia qdð erat
altitudis ſex cubitoꝝ ⁊ palmo ⁊ tñ dauid il
lũ interfecit: vt patet eodẽ liꝰ.c.iõ.ſ Reci
tat Joannes ſolobꝛiẽſis in policratone:qꝙ
hanibal arthaginẽſis occidi fecit romanũ
qui mãdato eius ſingulari certamine per/⸗
cuſſerat elephantẽ dicẽs eũ indignuʒ vita
qui cogi potuerat cum beſtus dimicare: lʒ
verius ſit eũ ex iuidia noluiſſe captiuũ.In
auditi triũphi gloꝛia illuſtrari ⁊ infamari

beſtias quarum virtute gentibus terroꝛẽ

incuſſerat.

COõ multi fit ſupbi eſtimãtes plus de
bito ſuũ intellectũ ſpernẽdo/ꝓximos ac dei

obliuiſcendo.

Ertia cauſa quarę multi eleuant᷑ in
ſuperbiã dicitur ſcientia ai. Cõſiſtit
aũt ſupbia hoium qui ſe doctos ar

itrant᷑ maxime in tribus.
¶S in ſui intellectus extimatione.
Cꝛoin ꝓximoꝝ deſpectione.
Czoin dei obliuione.

Pꝛimo in itellect? exrtimatisne de q̃ ita
fatue arbitrant᷑ ꝙ oĩa itelligibilia poſſit in
telligere p ſe:⁊ ꝙ illud qð ipi ſuꝑbi nõ itel
ſit itelligibile:⁊ ꝙ ea qͥ ſunt a deo
nobis reuelata vera nõ ſũt:qꝛ ea ipſi cape

ligũt nõ

neq̃unt. Nolũt eni captiuare itellectũ ĩ ob
ſequiũ xp̃ᷣi. Heqʒ debilitatẽ nature adinua

ri expoſtulant lumie diuine gre.. Pꝛo g⸗/
bus confutandis notandũ ꝙ triplex itelle

ctus inuenitur.
¶PBodi diuinns.
2angelicus.
C3 humanus.

Scotus.ꝛ.di.pᷣmi libꝛi ꝙ eit infinitꝰ ⁊ cog

ſcit quodcũqʒ itelligibile pfectiſſime qᷓ; tũ
eſt ĩtelligibile in ſe:⁊ vnico actu itelligendi
itelligit ſemetipᷣm ⁊ oĩa.Et vt ait Cõmẽta⸗
toꝛ.iꝛ.methatèe. Intelligere dei eſt ſna ſᷣa

patet qꝛ ſᷣa ha eſt ſua actio ⁊ eſt actꝰpu/
rxus ⁊ ſimplex.ſEt ibidẽ Cõmęætatoꝛ dieit:

29

ꝙ ltellectꝰ deo itellectũ ⁊ itellectio idẽ ſũt
TEt vt inqt Tho.p par.q.iA. Nihil eſt per
fectio itellectꝰdiuini niſi ipa eſſẽtia dei. In
tellectui itaqʒ diuio cõparari nõ põt itelle
ctꝰangelicus neq; humanꝰ. Ideo nullus
hõ vel angelus vidẽs eſſentiã dei põt illã
iſinite itelligere ſed ſolus ipᷣe deꝰ. Scõs
eſt itellect angelicus:de ꝗ ait Dioꝰ:ꝙ eſt

deiſoꝛmis. Et 'm Bonaim in 2°di. 3. Mõ

di deiſoꝛmis ex eo ꝙ habet deiſoꝛmitatez
quã habet itellectꝰglioſus ꝑ aſſilationẽ qᷓ
eſt in ſtatu pfecto. Sed qꝛ ſine ſuſceptione
ſpecieꝝ ꝑ illud qd habet in ſe actu codaͤſcit.
Ex hoc angelus nãli cognitione diuinaʒ
eſſentiã videre nõ põt:qꝛ H cognitio eſt ⸗
miũ meriti q̊ͥ habito creatura qeſcit. Ange
lus aũt per näm btũs eſſe nõ põt. Quare
itellectꝰangelicus limitatꝰeſt ⁊ nihil qdã⸗
modo dici põt i cõparatiõe itellectꝰ diuini.
TLertius itellectus eſt humanꝰ ſatis iferi
oꝛ itellectu angelico.qꝛ cogſcit res in tpe ⁊
cũ diſcurſu ratiocinãdo. Eſt aũt ipᷣe itelle
ctus potẽtia aĩe ⁊ nõ ipᷣa eſſentia:vt ꝓbat
Tho.pᷣ par.q.79.arti pᷣ.Nã tũc ſolũ ime

diatũ pᷣncipiu opationis eſt ipᷣa eſſẽtia rei

opantis qñ ipᷣa opatio eſt eius eſſe.Sicut
eni potẽtia ſe habet ad oꝑationẽ ⁊ ad ſuuʒ
actũ.Ita ſe habet eſſẽtia ad eẽ.In ſolo aũt
deo idẽ eſt itelligere qᷣ ſuũ eſſe.vñ in ſolo
deo itellectus eſt eiꝰeſſentia. In creaturis
aũt itellectualibꝰintellectus eſt q̃dã poten
tia ĩtelligẽtis. ¶ Sed ſi obiceret᷑ ↄtra. Qꝛ
Augꝰdicit liꝰ.xi.de trinitate.Mens ⁊ ſps
nõ relatiõe dicunt᷑: ſed eſſentiã demõſtrãt
Sʒ ĩtellectus idẽ eſt qʒ mẽs:ergo ĩtellectꝰ
eſt ipa eſſentia aie.C Ad h̊ rũdet Tho.qꝙ

ſicut ſẽſus aliqñ accipit Ge potẽtia aliqñ

vo pꝛo ipᷣa aia ſenſitina. enoiat᷑ eniʒ aia
ſenſitiua noie pᷣncipalioꝛis ſue potentie:q
eſt ſenſus. Siliter aia itellectiua qũqʒ no⸗
minat᷑ noie itellectus q̃ſi a ᷣncipalioꝛi ſua

CPꝛimꝰ eſt intellectus diuinꝰ:de qͥ dicit ¶virtute ſicut dĩ in pᷣn de aia ꝙ intellectus
eſt ſuba q̃daã.Et h̊ͥ etii modo Augꝰoicit ꝙ
mens eſt ſpuũs vel eſſentia.Et vt itellectus

humani pcipiamus paruitateʒ; dicit Iho.

ꝙ itellectus diuinꝰ differt ab iellectu crea

to:qꝛ itellectus diuinus ad ens vniuerſale

ſe habet ſicut actus totiꝰentis eo ꝙ itelle⸗
ctus diuinꝰ eſt dei eſſẽtia in qua oꝛiginal?

virtualr totũ ens pexiſtit ſicut in ᷣ eau

ſa.Et ideo ĩtellectus diuinus nõ eſt in potẽ
tia ſed eſt actus purus. Nullus aũt itelle /
ctus creatus põt ſe hĩie vt actꝰ reſpectu to
tius entis vniuerſalis: qꝛ ſic opoꝛteret ꝙ
eſſet ens ĩſinitũ.vñ ois itellectus creatꝰ p
hoc ipᷣm ꝙ eſt nõ eſt actus oium itelligibi
liũ.ſed cõpar atur ad ipſa ĩtelligibilia ſicut
potẽtia ad actũ.Intellectꝰ vo ãgeli differt
ab itellectu hois qꝛ ſemp eſt in actu ſuoꝝ
itelligibiliũ ꝓpter ꝓpinqtatẽ ad diuinũ in
tellectũ:qui eſt actus purꝰ. Intellectꝰ aũt
humanus qui eſtifunus ĩ oꝛdie itellectuũ
eſt in potentia reſpectu ſuoꝝ itelligibiliuzʒ.
Et in pᷣncipio eſt ſicut tabula raſa ĩ qua ni
hil eſt depictũ:vt dicit Ariſt.iĩ ʒde aia.Qð
manifeſte apparet ex hoc ꝙ in pᷣnꝰſumus
ĩtelligentes in potẽtia ⁊ poſtea efficimur i/
telligẽtes in actu. Notandũ adhuc ꝙ lʒz
in oibus hoibus ſit itellectus tñ vnus alio
meliꝰa clarius itelligit.qꝛ ᷣm Tho pᷣᷣpar.
q.S8S.eſt melioꝛis virtutis in itelligendo.
Sicut melius videt rẽ coꝛpoꝛalẽ aliqs qui
eſt perfectioꝛis virtutis ⁊ in qͥ virtus viſi⸗
ua eſt pfectioꝛ.Hoc aũt circa itellectũ ↄtin
Bit duplicit᷑. Ano ꝗdẽ modo ex parte ipſi
us itellectus:qui eſt foꝛtioꝛ. Manifeſtum
eſt eni ꝙ q;to coꝛpus eſt melius diſpoſitũ
tãto melioꝛẽ ſoꝛtit᷑ aiam:qð manifeſte ap/
paret in hijs q̃ ſunt ſm ſpẽm diuerſã.Cu⸗
ius rõ eſt qꝛ actus ⁊ ſoꝛma recipit᷑ in mate
ria ſᷣm materie capacitatẽ. AUnde cũ etiam
in hoibus quidã habeãt coꝛpus meliꝰdiſ/
poſituʒ ſoꝛtiunt᷑ aiam maioꝛis virtutis in
itelligẽdo.vñ dã i ꝛ2 de aia. Qõ molles car
ne bñ aptos mẽte videmꝰ.ſſ Aliomodo cõ
tingit hoc ex parte virtutũ infrrioꝝ qbꝰ in
tellectus indiget ad ſui opationẽ.Illi eniʒ

in ꝗbus virtus imaginatiuna cogitatiua ⁊

memoꝛatiua eſt melius diſpoſita ſũt meliꝰ
diſpoſiti ad itelligendũ.Ett ſi obiceretur
ꝙ ĩtellectus eſt illud qð eſt ſoꝛmaliſſimuzʒz
in hoie.Sʒ differentia foꝛme cauſat dꝛiam
ſpeciei.Si ergo vnus homo magis alio in
telligit videt᷑ ꝙ nõ ſint eiuſdẽ ſpẽi. C Rñ/
det Tho. OQ& diſferentia ſoꝛme que nõꝓ⸗
nenit niſi ex diſpoſitiõe materie diuerſa nõ

facit dinerſitatẽ ſᷣm Peeis ſed ſolũ ſᷣm nu⸗

merũ.Sũt eni diuerſoꝝ indiuiduox diuer⸗

git

ſe foꝛme bᷣm mazʒ diuerſiſicate. Ex quibus
oibus colligimus q;ᷓ magna eſt fatuitas il
loꝝ qui ſe tenent oĩia ſcire ⁊ oĩa intelligere.
Pꝛo quibꝰ facit illud qd Lactãtiꝰ ſcribit
liꝰde ira dei.Socrates inꝗt cũ eſſet oium
phoꝝ doctiſſimus vt ceteroꝛũ argueret in
tiam qui ſe aliquid tenere arbitrabãtur
e nihil ſcire niſi vnũ ꝙ nihil ſciret. Et
Mercurij termegiſti extat illa famoſa ſen
tẽtia.ſ. Maxima pars eoꝝ que ſcimus eſt
minima pars eoꝝ que ignoꝛamꝰ. Mb qdᷣ
Señ.i liꝰde tranꝗllitate animi ait. Puto
multos ad ſãapiam peruenire potuiſſe niſi
putaſſent ſe perueniſſe.Sequitur ergo ex
tali ſuperba extimatione intellectus ceci⸗
tas ⁊ ignoꝛantia diuinaꝝ humanarũqʒ re
rũ.¶ Quia vt ingt Bernardus ſupꝑ canti⸗
ca. Superbo oculo veritas nõ videtur. Et
Augꝰiiꝰↄſeſſionum. Humiliter ſe accuſat
deo de ſuperbia pꝛecedente ⁊ dicit.TLumo⸗
re meo ſeparabar a te:⁊ nimis inflata faci

es claudebat oculos meos.¶ Scdᷣo conſi

ſtit ſuperbia hoium litteratoꝝ in ꝓximoꝛũ
deſpectione. Beſpiciunt enim tales ta do?
ctos q́; indoctos. Indoctos aũt aſpernan
tur tanqᷓ; viles ⁊ abieetos.Aut nolunt do
cere cũ id efflagitant. Aut qñqʒ ex iuidia
nõ recte docent.Doctos eti vilipendunt
vel illis detrahendo vel docẽtes eos fugiẽ
do:videtur eni eis non indigere aliena do
ctrina. Cõtra quos ſaciunt illa que poſita
ſũt in quadrageſimali de penitẽètia in ᷣmo
ne de vᷣbo dei. vbi ſũt pꝛeter auctoꝛitates
exẽpla Salomonis:Hieronymi: Juliani.
Quibus oibus addẽda eſt ſnia Auguſti.
25. q.A.c.Si habes.qui ait.Senex a pue⸗
ro ⁊ epᷣs tot a moꝝa collega necdũ anniclo

2 paratus ſũ edoceri.¶Tertio ↄſiſtit ſupbia
oĩum eruditoxꝝ in dei obliuione dũ ulla q̊

ſciunt nõ cognoſcunt eſſe a deo nec ad dei
honoꝛẽ referũt:ſed ad ꝓpꝛiã pompã ſamã
7 tpale luerũ.Sũt ⁊ alia in huiuſmodi ho

minibus ſuperbie ſigna/ppter qd multos

ex ipſis deuoꝛabit infernus.IJdeo Augꝰvt
ſcribitur in legenda ſua cuʒz pontianus ex
africa veniens narraſſet vitã ⁊ miracula il
lius magni antonij exclamauit inſpiciẽdo
alippium ſociũ ſuũ.Quid patiiur.Quid
audimus.Surgunt indocti ⁊ celũ raꝑiũt.

no⸗

n
mo
lido
eman
untdo
idia
dont
ſugi⸗
nado
oſd
nbwo⸗
itates
iani⸗
pue/
micho
ubis
ila
Addei
fmd
di ho
hltos
gyyt

ulail
cido
Onid

NMos cum doetrinis nr̃is in infernũ demer

gimur.Abſtineant ergo viri docti ab am/

bitione:a vanaglia:a iactantia:ab arrogã

tia:⁊ alijs vicjs:vt humilitate concurrẽte
mereant ſulgere ſicut ſtelle i ppetuas eter/
nitates in regno beatoꝝ cũ dno ieſu xpᷣo:

cui eſt honoꝛ ⁊ gloꝛia in ſẽecula ſeculoꝛum

Amen.
CYeria ꝗ ꝛchebdomade.De ſupbia cu⸗
rioſoꝝ que in tnplici curioſitate pcapue ↄſi
ſtit. Sermo vndecimus.

Eneratio ma

la a adultera ſignũ qrit. verba
ſut redẽptoꝛis noſtii oꝛiginałr
Mathei.iꝛ.c.⁊ in euang bodierno. Auer
terunt coꝛ ſuũ ſcribe ⁊ phaniſei a luce vᷣita
tis quã xpᷣs v bo docebat pariter ⁊ exẽplo
qm̃ ſupbia iuaſerat ⁊ deuicerat illos Ideo
curioſi effecti petebãt a xpᷣo ſignuʒ videre.
Quia vo curioſitas ex ſuꝑbia ꝓuenit:ho
die de illa erit dicendũ. Pot aũt quis cu⸗
rioſus fieri:aut qꝛ male ac ſuꝑbe vtit᷑ actu
intellectus q;tum ad ſcientia:aut qꝛ veri⸗
tatẽ ſpernit du narratur:⁊ ꝓditur ſine elo/
quẽtia: aut qꝛ oculos coꝛpoꝛis dirigit ad

vana ſpectacula. Pꝛopterea vt ꝗqlibet ſibi

caueat ne cũ iudeis a xpᷣo accuſetur adult᷑
⁊ malus.Diſtiguemꝰin pñti ſᷣmone tnpli
cẽ curioſitatẽ expꝛobꝛandi.
Poĩ cognitionis.
Cꝛalocutionis.
C3 viſionts.

¶Be cunioſitate eoꝝ qui ob ſupꝑbiã q̃rũt

ſcire aut a quo nõ decet aut id qð ſciri nõ

debet aut nõ ad debitũ ſint᷑. Cap.pᷣn.

‚Niuma cunioſitas di cognitionis.
E Pꝛo q̃ ſciendũ ſᷣm Tho.22.q.ib.

ꝙ cognitio veritatis cuiuſcunqʒ de

ſe bona eſt:⁊ ad hanc inclinat natura iux/

ta ulud Ariſt.pᷣ metha?᷑. Oẽs hoies natu
ra ſcire deſiderãt.⁊ de hoc Cicero in p de of
ficijs inqt. Oẽs ducimur ⁊ trabimur ad
cognitionis ⁊ ſcie cupiditatẽ in qua excelle
re pulchꝝ putamus.Et in hoc ↄſiſtit perfe
ctio hois vt intellectus eius de potẽtia re/
ducat᷑ in ætũ qð fit ꝑ cognitionẽ vitatis.
Tñ Dioꝰ..de diuis noibus ait.Bonũ

aĩe humane eſtᷣm rõnẽ᷑ eſſe euius pfectio
in cognitione vitatis ↄſiſtit. Tñ ꝑ accidẽs

cognitio vitatis põt eẽ mala reſpectu appe
tit 5

tit?ioꝛdinati ſtudij idebiti ſiue abuſus ta
lis cognitionis.Q& neri pot tripliciter.
p ex parte uliꝰa qͥ ꝗs qrit vitatẽ cogſcẽ.
ex parte rei quazʒ ꝗs querit cogſcere.
¶ex parte ſinis qre qrit vitatẽ cogſcere
CPꝛimo inoꝛdinat᷑ homo cũ qrit adiſce
re ab illo a quo nõ debet ſicut cũ perquire
ret cognoſcere ſutura que ſunt in dei volũ
tate aut aliq̃ occulta a demonibꝰ vel ab il
lis qui demonuʒ vtunt᷑ familiaritate atqʒ
cõſoꝛtio.Qdð ꝓhibetur.26.q..c.Sigꝗs.c.
Qui diuinatiões.c.Nõ liceat. De ꝗbꝰaꝑ
tius dicemꝰin ſẽntibus.¶ Sʒ h̊ loco ple
riqʒ dubitãt vtrũ demones poſſint docere
hoies.Et arguit᷑ ꝙ nõ.ſpᷣ qꝛ ingt Ambꝛ.
in glo.ſuꝑ illo vᷣbo pᷣ ad coꝛinth.iꝛ.c. Ne
mo põt dicere dñs ieſus niſi in ſpᷣu ſancto.
Oẽ vex a qͥcunqʒ dicat᷑ a ſpu ſcõ eſt. Sʒ de
mones ſüt ſine ſpu ſcõ ergo nõ poſſunt ali
quã vitatẽ docere.ſꝛ obicit᷑ qꝛ docere pꝛo
pꝛiũ eſt dei.vñ Sapie pᷣ.c.di. Ois ſapia a
dno deo eſt. Et. .c. Ipe dedit mihi hoꝝ q
ſũt ſciam verã vt ſciã diſpoſitionẽ oꝛbis tex
raꝝ ⁊ virtutes elemẽtoꝝ.Et pᷣmi Regũ.2.
c.Deus ſcientiaꝝ dñs eſt. Ergo nec demo
nes nec hoies poſſũt aliquẽ docere.CAd
pᷣmrñdet Tho.pᷣꝛc.q.ioꝰ. Qð oẽ veruzʒz a
ſpᷣu ſãcto eſt ſicut ab iſundente naãle lumen
⁊ mouẽte ad intelligendũ ⁊ loquendũ veri
tatẽ.Mõ aũt ſicut inhabitãte per graʒ gra
tũfacientẽ vel ſicut largiẽte aliqd habitua
le donũ nature ſuperadditũ. Et ideo Au
Goretractauit qd dixerat.ſ.ꝙ nullũ rerum
eſſet abſqʒ gra cogſcibile.Jnquit eni ſic in
pᷣ liꝰretractationũ.Hõ appꝛobo qð in oꝛo
ne dixi.Deus qui nõ niſi mundos veꝝ ſci
re voluiſti. Rñderi eni põt multos etiã nõ
mũdos multa ſcire va.ſ Ex qͥ ſegtur Tho.
ꝙ itellectus creatus ad cognitionẽ cuiuſ⸗
cũq; veri idiget auxilio diuino vt itellectꝰ
a deo moueat᷑ ad ſuũ actũ. Nõ aũt indiget
ad cognoſcendã veritatẽ in oibus noua il
luſtratione ſuperaddita nãli eluſtratiõi:ſʒ
in ꝗbuſdã que excedũt nalẽ cognitionem.
Nemones ergo ſũt pᷣuati nãli cognitione
lʒz ſint obtenebꝛati per pꝛiuationẽ luminis

gre.Quare lucidi ſunt lumie ĩtellectualis
nature vt dicit Tho.pᷣ parte.q.dA.artiꝰ pᷣ
in reſponſione ad ꝗntum. . Woſſunt etiä
demones cognoſcere aliq́; veritatẽ ſuper/
excedentẽ illoꝝ naturã per reuelationeʒ a
ſanctis angelis cum quibus ⁊ ſi non cõue
niant ↄ ſoꝛmitate voluntatis:ↄueniunt tñ
ſimilirudine intellectualis nature ſm quã

poſſunt accipere qʒ ab alijs manifeſtatur
Et vt ponit Cho.pᷣparte.q.ioꝰ.articło. A.

Per ſãctos angelos multa de diuinis my
ſterijs reuelantur demonibus cũ diuina iu
ſticia exigit vt per demones aliqua ſiãt vł
ad punitionẽ maloꝝ vel ad exercitationeʒ
bonoꝝ. Sicut in rebus humanis aſſeſſo /
res iudicis renelant toꝛtoꝛibus eius ſentẽ
tiam. Huiuſmodi aut reuelatiões ſi ad an
gelos reuelantes comparentur illumiatio
nes ſunt qui oꝛdinãt eas ad deũ.Ex parte
vo demonũ nõ ſunt illuminationes:quia
eas in den non oꝛdinat:ſed ad executionẽ
ꝓpꝛie iniquitatis.Demones eni ex reue⸗
lationibus hoc modo ſibi factis nõ illumi
nantur. Nec ex hijs que docent homies di
cuntur homies illuminare. Quia illumia
tio/ꝓpꝛie eſt manifeſtatio veritatis vm ꝙ
habet oꝛdinem ad deũ. Peruerſitas autẽ
demonũ hoc habet ꝙ non intendit aliquẽ
oꝛdinare in deũ:ſed magis ab oꝛdine diui
no abducere. C Ad ſcõm wo obiectũ dicẽ
dũ ſᷣm Tho.pᷣ parte.q.iib. Qõð dei eſt pꝛo
ꝛium docere.ſ.pꝛincipaliter qꝛ ipſe dedit
bommt lunien intellectus quo poſſet doce
ri ⁊ ab homine ⁊ ab angelis. Sed ꝗd te
nendũ de arte notoꝛia in qua fiunt quedã
ieiunia oiones cũ quibuſdã obſeruatijs
vanis ad acqꝗrendãà ſciam. ꝗ¶ Rñdet Zho.
22. q.96. eſt illicita: qꝛ vtit qbuſdã ad ſci
entiã acqrendã que nõ hñt m ſe virtuteʒ
cauſandi ſciam ſicut iſpectione quarũdã ſi
guraꝝ a platiõe qrunda isgtoꝝ vboꝝ ⁊ hu
iuſmodi. Scðdᷣo puertit᷑ oꝛdo in adiſccdo
æ in vitate cosgſcenda ex parte rei: quà ꝗs
q̃rit ſcire.Et ſic ſunt curioſi ꝗq magnalia dei
ſubtili iueſtigare querũt ⁊ ſuo igeniolo di
uinoꝝ ſecretbe pfunda penetrare nitũtur.
Quibus Cato ait. Mitte archana dei ce/
lũqʒ ingꝗrere ꝗd ſit. Et ſapiens Eccliaſtici
3.c. Altioꝛa tẽ ne queſieris:⁊ ſoꝛtioꝛa te ne

fueris ꝑſerutatus ⁊ in pluribus opihꝰ eiꝰ
ne fueris curioſus. Et Lactantiꝰlꝰpᷣ diui

nanꝝ iſtitutionũ. Neritas ⁊ archanuz ſũmi

dei qui fecit oia ingenio ac ꝓpꝛijs ſenſibꝰ
non põt cõpꝛehendi.Alioꝗn nihil iter de /⸗
um homiemqʒ diſtaret ſi ↄſlia ⁊ diſpoſitio

nes illius maieſtatis eterne cogitatio aſſe
qret᷑ humana.i Siliter ſunt curioſi qui re
trahũt ſe a ſtudio qð ex neceſſitate ipſis in

cũbit ꝓpter ſtudiũ minus vtile.Sicut ha/
bẽs curã aĩaꝝ neſciẽs q̃ ſpectàt ad ſuũ offi

ciũ ĩſiſtit ſtudio phᷣie vel aſtrologie vł poe/

ſie. Hic Hieroꝰdicebat. .di.c.Sacerdo

tes. Sacerdotes dei omiſſis euãgelijs ⁊ p

phetijs videmus comedias legere amato

ria buccolicoꝝ vſuũ: vᷣba cantare:tenere
virgiliuz in manibus.Et qð in pueris eſt
cauſa neceſſitatis i ſe crunẽ facere volupta

tis.¶ Mꝛoptea ⁊ ipe Hieroꝰab angelo fuit

coꝛꝛeptus ⁊ vberatꝰ eo ꝙ nimis vacabat
ſtudio platonis ⁊ ciceronis ſuauitate dele
ctatus eloquij vt notat᷑. 3.di.c. Legimꝰ.

¶Ex hoc religioſis ⁊ clicis in ſacerdotio vł
dignitate ↄſtitutis ꝓhibet᷑ ſub pena excõ/

municatiois ſtudiũ legũ ⁊ phiſice ideſt me

dicie: vt magis poſſint vacare ſtudio theo
logie ⁊ canonũ.Ex᷑ ne clerici vel monachi.

c. Nõ magnope.c. Supꝑ ſpecula.ſ De ali/

is vo lr̃is ſecularibus an liceat illis vti di
ximus in tractatu de timoꝛe iudicioꝛũ dei.
ↄcludimus aũt nũc cũ Gꝛatiano di.ʒ7.
totũ ꝙ ſi id fiat intẽtione bona licitũ eſt vñ
Tho.22.q.i⁊.in pqõne ad vltiait.Stu

diũ phᷣie ſm ſe licitũ eſt ⁊ laudabile ꝓpter

vitatẽ quã ph̊i pceperunt deo illis reuelã
te.¶ Ad qð facit dictũ Hiero.⁊ Augu.que
poſita ſunt in p illo ſermone de timoꝛe iu/
dicioꝝ dei.Sed qꝛ ph̊i ꝗdã vvitatẽ abutun

tur ad fidei ipugnationẽ: ideo Paulus ad

coloſcẽſes.2.c.ait. Nidete ne ꝗs vos ſedu
cat per phiam ⁊ inaneʒ ſciam ſᷣm traditio

nẽ hoium ⁊ nõ ſm xpᷣm. ¶ Tertio puertit᷑
oꝛdo in adiſcendo ex parte finis. Cũ quis

ſtudet ad vitatẽ ſciendã vt inde ſuperbiat
vel ceteros ſuperet vel per ſas vel neſas pe
cunias acquirat. Dũ tamen aliquis ſuuzʒ
laboꝛẽ in ſtudendo ad deum oꝛdinat.ſ.ad
eius laudem ⁊ pꝛoximi ſalutemolicet pꝛo⸗
pter ſciẽtiam decoꝛani et exaltari ſe credat

oiech
opd
z ſüni
ſenſi⸗
litere
iſpoftd
no aſſe
ſiqoine
bipſisin
icutba/
ſüoff
plpoe/
cerd⸗
164
mato
enere
is
pta
ſit
bat
N
nd.
Wio
ecd/
deſtme
ocheo
nachi.
eali/
Vu d
nüden
digi⸗
ckpn
it
ſwel
g
ſoeng⸗
4don
lnsdd
Pſilr
do
quis
wbiat
s pe⸗
ſunz
tpr
geder

laudandus eſt ⁊ merito attollendus. NHaʒ
noticia artiuzʒ liberaliũ oꝛnamentũ eſt aie
Et vt refert quidã ſapiens. Sicut ſeptẽ pla
nete celũ exoꝛnant ſic ſeptem liberales ar
tes aiam. Sunt autem hee. ¶ Gꝛãmatica.
¶ RNethoꝛica. ſ¶ Gialetica. ꝗ¶ Ariſinetrica.
¶ Heometria. ¶ Muſca.ſſet Aſtrologia.
¶ Septẽ planete ſũt.ꝗ Luna.ſ Mercuriꝰ.
¶ Sol. ¶ Uenꝰ. ¶ Mars. ꝗq Juppit᷑. ¶ 1 Sa
turnus. ο1zãmatica lune comparałt: qm̃
ſicut luna ceteris planetis ẽ terre vicinioꝛ.
Sic grãmatica pꝛima eſt ⁊ vicinioꝛ intelle
ctui rudi ⁊ indocto.¶ Scdõᷣm vo Hugonez
in liꝰ Didaſcalon. Gꝛãmatica eſt ſciẽtia
recte loquendi ⁊ cauendi incõgruitateʒ in
loquẽdo.Et dicitur grãmatica quaſi litte/
ralis ſcientia.¶ Hanc ita cõmendat Quin
tilianus li p̊ de inſtitutione oꝛatoꝛia.Nõ
ſunt ferendi qui artẽ grãmaticã vt tenuezʒ
atqʒ; ieiunã cauillantur que niſi fidelłr fun
damenta iecerit quicꝗd ſtruxeris coꝛꝛuit.
neceſſaria pueris:iocunda ſenibus:dulcis
ſecretoꝝ comes:⁊ q̃ vel ſola omni ſtudioꝛũ
genere plus habet oꝑpis minꝰhabet oſten
tationis. Gꝛãmatice aũt noticiã debent
habere clerici deputati ad diuinũ cultũ ſᷣʒ
Durãdũ in ſumma ſua:vt ſalti ſic litteral
que legunt intelligat. Rꝛopterea extra de
magiſtris.c.Supꝑ ſpecula.⁊.c.Qm̃ ſtatuit
vt in qualibet ecclia cathedrali habeãtur
magiſtri docẽtes grãmaticaz. Sed vt dicit
ibi glo. Nulilus eſt fructus illius ſtatuti et
alioꝝ. ¶ Si vo qd obiciat ꝙ. 32. di. c. Tur
bat. repᷣhenditur epᷣs qui populo grãmati
cã exponebat. Rñdere poſſumus.ꝙ alið

eſt grãmaticã ignoꝛare. Alind illã expone

re pplo. Hã epᷣs non debet igrare gramati
cã.vnde in.c.vltimo de etate ⁊ q̃litate oꝛdi
nandoꝝ.habet᷑ ꝙ epᷣs ignoꝛãs grãmaticã
amonetur ab executiõe pontiſicalis officij
qꝛ vt dicit ibi glo.gnominioſũ eſt epᷣo ab
alijs doceri.vt pᷣ.q.pᷣꝰ.c. Viliſſimus.⁊ in
Auctẽtico de ſanctiſſimis epis g. Bamus.
Et de electione.c.Cũ in cunctis. Sed ille
epᷣs de quo dictũ eſt grãmaticã docebat po
pulũ vł illã exponebat qꝛ ſoꝛte vt dicit glo
ſãa dicebat. Cũ ego dico homo itelligas taʒ

de mare qᷓ de ſemina quia communis ge/

31

neris eſt.ff.de verboꝝ ſigniſicatione.l.Ho
minis appellatiõe.Sed melius dic ꝙ grã
maticã hic appellat ſcientiã auctoꝝ. Reci
tabat eni in eccleſia ſabulas poetarũ ⁊ eas
moraliter exponebat in pꝛedicatione ſua.
hec glo.CSecũda ſcientia eſt rethoꝛica q̃
mercurio comparat᷑:qui deus eloqntie an
tiquitus dicebatur.Hec ſᷣm Jſidoꝛũ liꝰ.2.
ethicoꝝ inuenta eſt a grecis:goꝛgia:ariſto
tile:ermagoꝛa.Et eſt traſlata in latinum a
tullio dicta rethoꝛica grece a copia locutio
nis.¶ Tertia ſcientia eſt dialetica. Et hec
ſoli comparatur:qm̃ ſicut ſol lumie ſuo te
nebꝛas pellit ⁊ nr̃m hemiſperiũ illuminat
ſic dialetica eſt veꝝ a falſo diſcernere faci⸗
ens. Non ꝙ detere ſcientie veꝝ a falſo non
diſcernant. Sed qꝛ hec ſola methodus eſt
atq; via ſcientijs cunctis. Hãc pꝛimitus
parmenides adinuenit quaʒ poſtea plato
pᷣmo grecis dedit ⁊ ariſtotiles ſuis diſcipu
lis ampliauit.¶ Quarta ſciẽtia eſt ariſme
trica.Et hec veneri comparatur: qm̃ ſicut
venus carnalis cõiunctionis influentiam
habet ſic ariſinetrica artẽ de numeris con
iungendis ⁊ ppoꝛtionibus tradit.Ait eni
Iſidoꝰliꝰ.ʒ.ethicoꝑꝝ.Ariſmetrica eſt diſci⸗
plina numeroꝝ. Gꝛeci eni numex richimõ
dicũt. Numeri diſciplinã apud grecos pꝛi
muʒ pictagoꝛas ſcripſit:ac deide diffuſius
a nicomacho diſpoſita:quaz apud latinos
pꝛimus apuleius deinde boecius trãſtule
runt.C Quinta ſcientia eſt geometria. Et
hec ioui comparatur reperta ſᷣm Iſidoꝛuzʒz
ab egyptijs. NHam inundante nilo ⁊ oium
poſſeſſionibus limo obductis initiũ diui⸗
dende terre per lineas 1 menſuras nomen
arti dedit.vnde geometria de terra ⁊ de mẽ
ſura nuncnpata eſt. Terra eni grece ge vo
catur:metra mẽſura. ¶Sexta ſcia eſt muſi
ca que comparat᷑ marti:tum qꝛ a fabꝛo ad

ignẽ ſedente repta eſt:tũ qꝛ inſtrumẽtalis

muſica vt ſũt tube ⁊ alia huiuſmodi hoiĩes
eq̃ſqʒ ad bellũ excitare ſolẽt. Et vt ait Iſi/
doꝛꝰ vbi.S.Muſica eſt peritia modulatio/
nis ſono cantuqʒ ↄſiſtens ⁊ disit᷑ per deri ⸗
uationem a muſis. Muſe aũt appellate a
potumaſo ideſt a querẽdo ꝙ per eas ſicut
antiqui voluerunt vis carminum ⁊ vocis

modulatio quereretur. Mopſes dicit huiꝰ
reptoꝛẽ fuiſſe tubal qui fuit de ſtirpe cain
ante diluuiũ.HGꝛeci pictagoꝛã dicunt huiꝰ
artis inueniſſe pꝛimoꝛdia ex malleoꝝ ſoni
tu ⁊ coꝛdaꝝ extenſione percuſſa. Alij linũ

cthebeum ⁊ zethan ⁊ amphionẽ in muſica

arte pᷣmos claruiſſe ferunt.¶ De hac muſi

ca ita refert Iſidoꝰ concoꝛdas cũ Quinti/v

liano liꝰpᷣ de inſtitutoꝛia oꝛone.ſ Erat apð
antiqͥs tam turpe muſicã neſcire q́;ᷓ lr̃as.
Interponebatur aũt non modo ſacris:ſed
7 oibus ſolẽnibꝰ oibuſq; triſtioꝛibꝰ rebꝰ.
At eni in veneratiõe diuia hymni:ita i nu
ptijs himenei ⁊ in funeribus treni ⁊ lamẽ
ta ad tibias canebantur. In ↄuiuijs wo li⸗
ra vel cithara circũferebatur ⁊ accubanti⸗
bus ſingulis oꝛdinabatur conuiuale genꝰ
canticoꝝ.Itaqʒ ſine muſica nulla diſcipli⸗/
na poteſt eſſe pfecta. Hihil eni ſine ipa.nã
ipſe mundus quadã armonia ſonoꝑꝝ ſer
tur eſſe cõpoſitus:⁊ celũ ipſũ ſub armonie
modulatione reuolui. In pᷣlijs inſup tube
concentus pugnantes accendit:⁊ q;to ve
hementioꝛ fit clãgoꝛ tanto fit ad certamen
aius ſoꝛtioꝛ.Siquidẽ ⁊ remiges cantꝰhoꝛ
tatur ad tolerãdos qſq; laboꝛes. Muſica
aium mulcet ⁊ ſinguloꝝ opeꝝ fatigationeʒ
modulatio vocis ſolatur. Ipſaſq; beſtias
necnõ ⁊ ſerpẽtes volucres atqʒ delphines
ad auditũ ſue modulationis muſica ꝓuo⸗
cat. ¶ Septima ſcientia eſt aſtrologia que
ſaturno comparatur.qm̃ ficut ſaturnus ce
teris planetis eſt altioꝛ ſic ⁊ ſcientia hec de
altioꝛibus q́; cetere ſpeculatur.ſ Scðʒz vᷣo
ſidoꝝ vbi.S. Aſtrologiã ⁊ natinitatis ob
eruantiã chaldei pꝛimũ docuerunt. Gꝛeci
aũt dicũt hanc artẽ ab athlante pꝛius ex⸗
cogitatã. Ideoqʒ dictus eſt ſuſtinuiſſe ce/
lum.ſ Be quo Alugꝰliꝰ.iꝭ.de ciui.dei mul

.

ta refert.c.S.⁊.c.ʒ 9.eiuſdẽ libꝛi dicit. Eo tẽ

poꝛe quo morſes natus eſt fuiſſe reperit
athlas ille magnus aſtrologꝰ pꝛomethei
fr mẽnus auus mercurij maioꝛis.cuiꝰne⸗
pos fuit mercurius termegiſtꝰ. Sũt ⁊ alie
ſciẽtie que hijs adherẽt: vt medicina ⁊ ius
ciuile. Eſt Nciẽtiaꝝ regiã theologia cui ſub
alternat᷑ ius canonicũ quas ad bonũ finẽ
adiſcere laudabile eſt. .
¶Qð curioſi ex ſuꝑbia ſpernunt vitatez

dü ſcribit vel narrat abſqʒ lenocinio boꝝ

.

2 põt eſſe doctrina ſine eloqntia lʒ eloqᷓn

tia cũ doctrina ſit cõmẽdabilis. Cap.2.
H Ccũda cunoſitas dĩ locutionis:que

eſt in illis qui oẽm vᷣitatẽ ⁊ fidei et
bonoꝝ mox ſiue ſcriptã ſiue pꝛedi⸗
catâ contẽénunt du ibi deeſt oꝛnatꝰ ⁊ copia

dicendi. Se quibus dixi in pmone p̃ in tra
ctatu de timoꝛe iudicioꝝ dei.¶ Sʒ hic no⸗
tandũ ꝙ tripliciter qdã de eloqntia dicũt.
CQQäuidã aſſerũt abſqʒ illa nõ vſſe ſtare
doctrinã. CQuidã affirmt eloqᷓntiã eſſe
ſpernẽdã.¶ Quidã vo eloquentiã doctri
ne dicũt aſſociã dã.¶ Pꝛimi ſũut illi de qui
bus Lactãtius ait liꝰ..diuinaꝝ inſtitutio
nũ. Hec in pꝛimis cauſa eſt ⁊c.vt in illo pᷣ
ſermone de timoꝛe iudicioꝝ dei.ſ Sʒ certe
ꝙ tales non bñ ſentiant oſtendimꝰ exẽplo
varronis. Se quo ſic ſcribit Augꝰliꝰ.6. de
ciui.dei.c.ꝛ.Marcus varro tãetſi minꝰſua
uis eſt eloquio doctrina tamen atqʒ ſentẽ
tijs ita refertus eſt vt in oĩ eruditione quã
nos ſecularẽ: illi aũt liberalẽ vocãt ſtudio
ſum reꝝ tantũu iſte doceat q; tum cicero de
lectat.Et ibi ſequitur AugꝰCicero i libꝛis
achademicis varronẽ appellat acutiſſimũ
2 ſine vlla dubitatione doctiſſimum nõ ta

men dicit facundiſſimũ.Et iteꝑ ibidẽ ZRlu⸗

guſtinus. In pꝛimo autem libꝛo cicero cũ

eiuſdẽ varronis litteraria opa pꝛedicaret.

MNos inquit in noſtra vꝛbe pegrinãtes er

ranteſqʒ tanqᷓ; hoſpites tui libꝛi quaſi do

mũ reduxerunt vt poſſemus aliqũ qui et
vbi eſſemus agnoſcere.Zu etatẽ pꝛie.An
deſeriptiones tẽpoꝝ. Zu ſacroꝝ iura.Zu ſa
cerdotum. Zu domeſticã.Z u publicã diſci
plinã. Zu ſedium regionũ locoꝝ.ZTu omni
um diuinaꝝ humanarũqʒ; rerum nomina:
gnã officia cauſas aperuiſti.hec ibi.Quis
igitur varronis doctrinã ſine eloquẽtia de
ſeriptà deſpiciet quã tot laudibus cicero E
ꝓſecutus.Sed Augꝰadhuc in pꝛefato liꝰ
co. 7.ita de varrone ſubdidit. Nir doctiſſi⸗
mus varro tã multa legit vt aliquid ei ſeri
bere vacaſſe miremur tã multa ſcripſit qᷓ;
mlta vix gnena; legere potuiſſe credamꝰ.
Et lʒ ipſe Augꝰſic commendet varronẽ ta
men non appꝛobat omnia ſus ſcripta.vn/
de in.4.c.pꝛetacti libʒi dicit. In hijs que

van
hin
diun
pen
ui

ſe 1
4

iniozbe
Ahcein
2 nin
oms:ave
1 ſda
nepꝛei/
t c
epnm
3bieno
nia dicit⸗
bſſe ſne
nnieſe
i don
lioeqni
ſimno
ilo
N
riplo
16,de
oſa
ſ.
Med
ſudo
cceo de
wilbi⸗

niſtni

um nod
bili/
aco
edtchat.
nites
gn uc
it.,1
, l
li alli
omnni
ſoming:
diQuis
guctude
8 ccent
eßhol
volſſ
nigalſi

varro ſeripſit de rebus humanis ſecutꝰent

hiſtoꝛiã reꝑx geſtaꝝ. Que aũt de hijs quas
diuin as vocant quid niſi opiniones reruʒ
vanaꝑ.ſ Diximus iſta de varrone cuiꝰdo
ctrinã magniſacit cicero que tamẽ ſine elo
quẽtia fuit.Quantomagis nos appꝛoba
re acceptare ac venerari debemus doctri /
nã ſanctoꝝ qui locuti ſunt ſpiritu ſancto in
ſpirati:lʒ non ſemꝑ ſplendeat nitoꝛe eloq̃n

tie. ¶ Secũdi contendunt eloquẽtiã oino
wꝛe dangnandã: contra quos ſunt verba

Quintiliani in illo ſermone pᷣ de timoꝛe iu
dicioꝝ dei.¶Tertij aſſerunt doctrinã elo⸗

quentie qñq; aſſociandã:⁊ cum id faciunt

bono zelo ad honoꝛem dei ⁊ aiax ſalutem
rem vtiqʒ dignã efficiũt.Sicut etiã Augꝰ
docet liꝰ.A.de doctrina xpiana.Iccirco Za

ctantius liꝰpᷣ diuinax inſtitutionũ inquit.

MNunc maioꝛe copia ⁊ facultate dicẽch cau
ſam vitatis poꝛemꝰ:que lʒ poſſit ſine elo
quentia deſendi vt eſt a multis ſepe deſen

ſa. Tamen claritate ac nitoꝛe ſermonis il⸗/

luſtranda ⁊ quodãmodo diſſerenda eſt: vt

potẽtius ⁊ aios ifluat ⁊ vi ſua iſtructa ⁊ lu

ce oꝛonis oꝛnata.

¶Oð curioſi ex ſupbia coꝛpoꝛeos ſenſus

ad vana dirigũt ⁊ illicita beipue in ſpecta

culoꝝ inſpectnone. Laß. zin.

Ertia curioſitas ẽſt viſionis: quam
que conſiſtit in appentu ⁊ ſtudio in
inato cognoſcendi per aliquem ſenſuʒ

exterioꝛem.Et q;uis iſta curioſitas ſenſiti

ua exerceatur per omnes ſenſus tamẽ ex/⸗
pꝛimitur per viſum quia nomine viſus in
telligitur omnis ſenſatio: vnde conſueuit
dici: vide q́; bonum ſonum habet na
a

na ideſt audi: vide q; tum bonũ odoꝛeʒ
bet iſte fſlos ideſt odoꝛa.Et chꝛiſtꝰdixit Lu
ce vltimo. Nidete manus meas ⁊ pedes

meos ideſt palpate.Et pᷣs.ʒ ʒ.ſeribit᷑. Gu/

ſtate ⁊ videte quoniã ſuauis eſt dominus.

Scom itaqʒ Lho.cognitio ſenſitiua oꝛdi⸗

natur ad duo. Anomodo tã in homibus

q; in bꝛutis ad coꝛpoꝛis ſuſtentationeʒ in

quantũ ſcilicet per huiuſmodi cognitionẽ
homines ⁊ iumenta vitãt nociua ⁊ acqui/
runt ſibi næeſſaria ad ſuſtentationem. Si
cut ouis videns lupum ſugit: ⁊ ſic homo

32

4

vigens inimicum. Quod facere nõ poſſet

ſi non videret ⁊ videns cibum ſumit illuʒ.
Aliomodo cognitio ſenſinua ſpecialiter
in homine oꝛdinatur ad cogmtionem pꝛa
cticã vel ſpeculatiuã.videns eni herbà me
dieinalẽ medicus oꝛdinat eam ad medici⸗
nam:videns exercitia alicuiꝰartis quomo
do fiut addiſcit vt 'm ea operetur. Cõſide/
rans per viſum auditum vel per alios ſen
ſus pulchꝛitudinem creaturarũ exurgit in

de in cogninonem creatoꝛis. Quando igi

tur non apponitur ſtudium circa cognoſcẽ

da ſenſibilia pꝛedictis modis ⁊ cauſis: ſci

licet pꝛopter neceſſitatem ſuſtentande na
ture vel pꝛopter ſtudiũ veritatis intelligẽ
de curioſitas eſt. Et q;uis luxuria ⁊ gula
ſint circa tangibilia ⁊ guſtabilia ⁊ ſic etiaʒ
vicium curioſitatis.tamen iita eſt differen
tia:quia luxuria querit delectationem in⸗

oꝛdinatam tactus. Sed curioſitas querit

delectationem inoꝛdinatam cognitionis:
habetur per tactũ de re.Et ſic de alijs
enſatis.Et m Petrum de palude. virgi

nes tentantur de vicio carnis per modum

curioſitatis:ſcilicet vt experiantur qualita
tez illius delectationis veneree. Sic ⁊ qui
experti ſunt delectationem veneream ali/
quando incitantur ad turpia ex curioſita.
te: ſcilicet ad experiendos nouos modos
turpitudinis magis q̃ʒ in luxuria. Dicit
etiam Beda ꝙ vicium curioſitatis eſt in
dignoſcendis carpendiſqʒ vicijs pꝛoximo
rum.Quod fit per particularia ſenſibilia.

Hoc tamen ſ̃m Tho.aliquando bono ani

mo ſit ad vtilitatem ſuam: vt ſcilicet inde
pꝛoficiat pꝛouocatus bono exemplo alteri
us vel etiã ad vtilitatẽ pꝛoxuni: vt ſcilicet
coꝛꝛigatur cum charitate ſeruatis debitis
circunſtãtijs. ſ Sed cum quis conſiderat
videndo vel audiendo facta alioꝛũ ad de⸗

ſpiciendum vel detrahendum vel ſaltiz in
utiliter inquirendum.hoc curioſum eſt et
vicioſum. Ideo Sapiens pꝛouerbioꝝ. 24.
c.ait. Hon inſidieris nec queras impieta⸗

tem in domo iuſti.Et ad hoc faciunt aucto

ritates poſite in ſermone de iialicio teme⸗

rario in quadrageſimali de pnia.¶ Conſi
ſtit tandem curioſitas in ſpectaculoꝛuʒ va

noꝛũ inſpectione.vbi ſciendu ꝙ aliqua ſũt

ſpectacula repfentatiua piax reꝝ vt natiuni

tatis:paſſionis:⁊ reſurrectionis ieſu chꝛi⸗
ſti ⁊ ſimilium:⁊ inſpectio taliũ de ſe opoꝛtu
na eſt:optima eſt.Quedam vo ſpectacula
ſunt repᷣſentatiua turpiũ rerum in quibus
qnqʒ recitantur comedie terentij cũ turpi/
bus obſcenis geſtibus Alia inſuper ſi/
unt cũ habitu monachali vel religioſo qðᷣ
pꝓhibitum eſt ſᷣm glo.in.c.Cũ decoꝛem.ex
de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ. Et in Auctẽ
tico de ſanctiſſimis epᷣis Svltimo. Et. C. de
epᷣ ali audientia.l. Minime.Et a talibꝰ bñ
eſt abſtinere ⁊ pꝛecipue iſta vitent clerici ⁊
religioſi ⁊ maxime dũ celebꝛantur diuina.
Nam vt ſcribitur de con.di.pᷣ.c. Qui die
ſolemni pꝛetermiſſo ecclie cõuentu ad ſpᷣe
ctacula vadit excõmunicetur. Et de con.
di. 5. c. Non opoꝛtet miniſtros altaris vel
quoſlibet clericos ſpectaculis aliquibꝰ in
tereſſe. Et vt bꝛeuius concludamus dicit
Tho.22. q.i⁊2. articulo.2. Inſpectio ſpecta
culoꝝ cõmuniter redditur vicioſa inq; tuʒ
per hec fit homo ꝓnus ad vicia vl laſciuie
vel crudelitatis vel vanitatis ⁊ ſimilia ꝓ/
pter ea que in ſpectaculis ſolent fieri. Cau
te itaq; incedendũ eſt ne itellectus per ſu/
perbiã curioſitate leuetur aut coꝛpoꝛis ſen
ſibus concedatur libertas qua feratur ad
obiecta illicita ⁊ idebita. Jtaqʒ cuſtodien/⸗
di ſunt ⁊ rerrenandi vt ſemper humilitas
habitet in aia nr̃a que nos dignos efficiat
gr̃a xpᷣi:⁊ tandẽ perducat ad gaudia para⸗/
diſi Amen.
Veria ꝗnta ꝛ hebdomade.De ſuperbia
mulieꝝ ſatis tẽperate ⁊ modeſte recitãdus
ne patiantur ille qͥ humiles ſũt ⁊ virtuoſe.
Sermo duodecimus.

NRE a demonio vexat᷑. Scribunt᷑
h̃ verba Mathei. i. coα in eud
gelio bodierno. ¶ Superbie viciũ deteſtan
Adjũã ſatio infeſtat muliebꝛe genus. Ipſe ꝗp
pe mulieres conimuniter elate ſũt ⁊ fumo
,ſnperbie wplete. Hec mirum qꝛ vt ſapiẽs
ait Ecchaſtici.ꝛ c. A muliere ſumpſit ini/
tium omnis perditio:duʒz ſcilicet pᷣma ma
ter omniũ appetens ſcire bonum ⁊ maluʒ

fuperbe diuinũ contempſit pꝛeceptũ.Non
igitur ſola filia chananee vexabatur a dia
bolo. Sed tot innumere vt ſic dicã in qua/
rũ coꝛdibus ſuperbia dñatur. Pꝛopterea
hodierna die ſuperbià mulieꝝ potenter ex
pugnabimus. Quap diſtiguere poterim
triplicẽ ſuperbiã.
P56*α matrimonialis ↄſuſionis.
zavane exoꝛnationis.
Trimalis conuerſationis.
.85 mulieres ſuperbe nolunt ſubeſſe
viris ? ab illis dirigi regulari. Tap.pm.
MKimga ſuperbia mulierũ dicit ma/
trimonialis ↄfuſionis. Confundũt

tis viribus pꝛeeſſe vinis a ꝗbus regi ⁊ gu
bernari maxime dedignantur. Qd autem

vxoꝛ ſit regulanda per pꝛudentià viri oſtẽ

ditur triplici rõne.
¶Peſt ꝓpter mulieris ſubiectionem.
u ppter mulieris ↄditionẽ.
¶ 3 Ppter mulieris decoꝛationem.
¶Pꝛima rõ eſt ꝓpter mulieris ſubiectio
nẽ. Mulier eni viro inferioꝛ eſt.vñ inquit
Ariſt.pᷣ politice. M aſculus natura femel
la pꝛincipalioꝛ eſt.q Et Petrus ſua pma
canonica.ʒ.c. Mulieres ſubdite ſint viris.
Et Augꝰin queſtionibꝰnumeri. Et. 33.
q.S.c.Manieſtũ eſt voluiſſe legẽ feminazʒ
fub viro eſſe.Et idẽ. ʒ.q. .c.Eſt oꝛdo na
turalis in hoibus vt ſeruiãt femine viris.
¶ Et Ambꝛoꝰin examerõ. Adã per euã de
ceptus eſt non eua per adã. Quẽ vocauit
ad culpã mulier iuſtum eſt vt eã in guber
nationẽ aſſumat ne iteꝝ feminea facilitate
labat᷑.¶ Idẽ.ʒʒ.q. .Mulierẽ. Mulierẽ cõ
ſtat ſubiectã eſſe dñio viri ⁊ nullã auctoꝛi⸗
tatẽ hĩe.ſ¶ Et.ʒʒ.q.S.c.Cũ caput.Cum ca⸗
put mulieris vir ſit caput aũt viri xpᷣs que
cũq; vxoꝛ nõ ſubicitur viro hoc eſt capiti
ſuo eiuſdẽ crimis rea eſt cuius ⁊ vir ſi non
ſubiciat᷑ xpᷣo.ſ Et Iſidoꝰ.ʒo.q.s.c. Femie.
Femie dũ maritant᷑ ideo velant᷑ vt nouerit
ſe ſemper viris ſuis ſubditas eſſe debere ⁊
humiles. ¶ Sed mulieres egre iſta feren
tes arguũt pᷣ ex ſnia dei qui dixit Geñ.ꝛ.c.
Non eſt bonum hominem eſſę ſoluz: facia
mus ei adiutoꝛiũ ſimile ſibi nõ dixit facia/
. mus ſubditã

eni ille mulieres que ſuꝑbie locum
dederũt oꝛdinẽ matrimonij dũ ſatagũt to/⸗

epti or
Atur ad
cäinquu⸗
doptent
otentera
poten

9.

diakma/
nſundüt
lelocum
güto/
li ſ
ummn
nn

We

h
n nquit
n ſncl
in gmna
inviris⸗
iſening
Roron
nine ns.
Nerai
Gerocgbt
jinghbe⸗
ſaaliute
dlienec
zuncon
Cumd/
nghe
ch
gnirinen
cni
novant
edebenet
ſa ſaren
biin
luzfi
iruße,
gſohot

Mulier quã dediſti mihi ſociã ⁊c̃. vocans

eã ſocià quaſi equalẽ ⁊ nõ inferioꝛc.ſ Ite/

rũ glo.ʒʒ.q..c.Mulierẽ &. Nec illud. ſupꝑ
ꝓbo coſta ait.Mõ de pede pꝛmata eſt mu
lier ne videretur oino famula:nõ de capite
ne oĩno videretur dña:ſed de coſta vt vide
retur collateralis. Et Aplłs pᷣ ad coꝛin⸗
thios.⁊.c.ait.Nir nõ habet ptãteʒ ſui coꝛ
poꝛis:ſed mulier.⁊ mulier nõ habet ptãtẽ
ſui coꝛpoʒjs ſed vir. ¶ Et Hieroꝰ ad ocea/
nũ. 52. q. . c. Apud nos. Qõò nõ licet femi

nis eque:nõ licet viris ⁊ eadẽ ſᷣuitus pari

ↄditione cenſetur.C Ad bec nos rñdemꝰ
ꝙ de viro ⁊ vxoꝛe poſſumus duplr loqui.
¶ Aut q; tum ad ſidẽ matrimonij ⁊ mrimo
niale debitũ.Et ſic vir ⁊ vxoꝛ ſũt equales.
Ita eni vir tenet᷑ diligere vxoꝛc:ſicut vxoꝛ
viꝝ.Et ſic fidẽ ſeruare illi debet ſicut vult ſi
bi ſeruari.ſ Aut loqmur q; tuʒ ad regimẽ
vite.Et tũc diſtinguendũ: qꝛ aut vir vellet
regere vxoꝛẽ ita vt faceret ↄtra pᷣcepta dei
⁊ tunc ei nõ debet obedire. Aut ita ꝙ pꝛeci
piat ea que nõ ſunt cõtra deũ ⁊ expediẽtia
cõi vtilitati domus ⁊ mutue ↄuerſationis.
Et tunc vxoꝛ debet viro ſubici ⁊ obedire.
FTBicit tñ Riccardus ĩ.A.di.A⸗.In qõne
vtrũ ſeruus poſſit ſacere teſtamentũ in re/
ſponſione ad arguvin oppoſitũ.Qò vxoꝛ
ꝓpꝛie loquẽdo non eſt ſerua mariti q;uis
vir ſit caput eius in regẽdo ipſã ⁊ ſit admi
niſtratoꝛ ⁊ diſpenſatoꝛ bonoꝝ.vñ vir dñat᷑
mulieri politice non deſpotice.IJdeo muli/
er partẽ habet in bonis cõmunibus ſibi 2
marito de qua parte põt ſacere teſtamẽtũ

Bonaaaũt ĩ 3½ di.iꝛ.dicit.Qð vir ẽ mulie

re excellentioꝛ ꝓpter tria.ſp̊ꝓpter digni⸗
tatẽ in pꝛincipiando:qꝛ oẽs tã viri q; mu⸗
lieres ex vno viro ſũt.In quo eſt expꝛeſſa
repꝛeſentatio egreſſus reꝑ ab illo vnico et
ſummo pᷣncipio deo vñ Ambꝛoꝰliꝰde pa/
radiſo ait. Anã nãm volens hoium conſti
tuere deus ab vno pꝛincipio creature hoc
cepit. ¶ꝛvꝰvir eſt excellentioꝛ muliere ꝓpter
auctoꝛitatẽ in pſidendo qꝛ vir eſt caput vt
dictů eſt nõ mulier.ſ ʒꝰ ꝓpter virtutẽ i agẽ
do quia viri eſt agere ⁊ mulieris pati: qm̃
plus habet exus virilis de virtute actiua.
vnde Ariſto.liꝰde aialibus dicit ꝙ mulier

33
eſt mas occaſionatus ideſt vir imperfectꝰ.

¶Secũdo vxoꝛ eſt regulanda ſm pꝛuden
tiã ⁊ auctoꝛitatẽ viri ꝓpter mulieris condi

tiontc᷑. Eſt enim in pluribus mulier leuis in

conſtans ⁊ mobilis. Quare Terentius ait
Qð mulieres ſerme vt pueri leui ſentẽtia
ſunt.Et Lactantiꝰ liꝰ.ʒ.dicit: nunqᷓ aliq̃;
mulierem phiam ſciuiſſe niſi Zhemiſtes.
Sunt etiã mulieres ad laſciuia ꝓne vt pa
tet in vxoꝛe putiſaris pꝛincipis eunuchoꝝ
pharaonis que tẽtauit ⁊ inſamauit ioſephj
vt dicitur geneſis.ʒ ↄ.c.Eſt nihilominꝰ ꝓ/
pter ſuperbiã vxoꝛ ſepius viro contraria.
Quare dicitur de quodã cuius vxoꝛ ſub
merſa erat in fluuio ꝙ cum quereret cada
uer eius ad educendũu de aqua ibat per flu
uiũ contra aquã:⁊ interrogatus cur ſic fa⸗
ceret:rñdit.dulier iſta in vita ſemper fuit
ↄtraria dictis ⁊ mandatis meis.Ideo que
ro ↄtrario modo ſi foꝛte etiã moꝛtua aquã
econtrario petat.ſ¶ Recitat inſuper Hiero
nymus cõtra iouinianũ:ꝙ ſocrates habu
it duas vxoꝛes quas ingenti patientia ſu/
ſtinens nõ potuit tamen ab eaꝝꝑ contume
lijs ⁊ clamoꝛibus liberari.Et cũ quadã die
querelantibus ipſis contra eũ domuz ille
ſoꝛet egreſſus vt earuz moleſtias euitaret
⁊ ante domum ſederet pꝛoiecere ille aquã
ſuper euz. Ille vo imperturbatus ait. Scie
bam ꝓꝙ poſt tonitrua pluuie perſequerent᷑
I¶ Narrat etiã Nalerius:ꝙ phoꝛoneus rex
grecoꝝ die qua moꝛtuꝰeſt dixit leoncio fra
tri ſuo. Ad ſummã felicitatẽ nihil mihi de
eſſet ſi vxoꝛ ſemper deſuiſſet.Cui leoncius
Et quomodo vxoꝛ obſtat:At ille. Mariti
hoc omnes ſciunt.Et Cato vticenſis dice/⸗
bat. Si abſqʒ femina poſſet eſſe mundus
ↄuerſatio noſtra nõ eſſet abſqʒ dijs. Au⸗
luſgellius in ſuper liꝰ.pᷣ̊ noctium atticarũ.
vᷣba metelli numiditi recitat dicẽs. Mul⸗
tis ⁊ eruditis viris audiẽtibus legebatur
oꝛatio metelli numiditi grauis ac diſſerti
viri quam in cenſura dixit ad populum de
ducendis vxoꝛibus cum euz ad matrimo
nia capeſcenda hoꝛtaretur. In ea oꝛatione
ita ſcriptum fuit. Si ſine vxoꝛe poſſemus
quirites eſſe: oẽs ea moleſtia careremus.
Sed quoniam ita natura tradidit: vt nec
cum illis ſatis commode nec ſine illis vllo
g

modo viui poſſit ſaluti ppetue potius q̃;
bꝛeui voluptati cõſulendũ.¶Tertio vxoꝛ
regulanda eſt m pꝛudẽtià viri ꝓpter mu⸗
lieris decoꝛationẽ.vxoꝛ eniʒ bene moꝛige
rata eſt decus oꝛnamentuzʒ domus:glia
viri:conſolatio parentele:⁊ coꝛona amico

rũ viri atqʒ domeſticoꝝ.HNinc Sapiẽs pꝛo

uerbioꝝ.iꝛ.c.ait. Miulier diligens coꝛona
eſt viro ſuo. Ideo viro incũbit vxoꝛem ad
oẽm honeſtatẽ dirigere illãqʒ gubernare.
Sed ſuperbiri facit vt vix vna reꝑpiatur e
decẽ vtinã nõ ex centũ vel mille que veruzʒz
mbicere non/ꝓcuret. Ille vo mulieres que
vanitatibus vacant viros ꝑſepe moleſtat
Et vt inquit aureolus Theophꝛaſtus vxoꝛ
pompoſa per totas noctes cõquerit᷑ dicẽs
Illa oꝛnatioꝛ/ꝓcedit in publicũ.Ego in cõ
uentu feminaꝝ miſella deſpicioꝛ. Et vt ait
Sapiẽs ꝓuerbioꝝ.i9.c.Tecta iugiter diſtil
lantia mulier litigioſa in domo.
CMQõ mulieres ſuperbe excedũt modũ 2

regulaã in oznatu ⁊ cultu coꝛpoꝛis acpõpa
2

veſtimentoxy. Q Lap.2.
Ecũda ſuperbia mulieꝝ dicit᷑ vane
exoꝛnatiois.Excedere quippe ſolet
mulieres in oꝛnatu coꝛpoꝛis. Et in
Boc magis peccdt ipſe qᷓ; viri. Rõ eſt quia
ſicut magnanimus oia iſta tẽpoꝛalia par/
Aua exiſtiat. ita puſillanimis parua mag
extimat. Miulier aũt parui animi eſt ⁊ de
bilioꝛis cognitionis qᷓ; vir.vnde gliam tẽ
poꝛalem magnũ quid arbitratur. Et cum
nõ valeat apparẽ vel exaltari imagnis ne

gocijs:qꝛ nec in docendo nec negociando

æ huiuſmodi ſaltũ in apparentia pulchꝛitu
dinis querit gůam. ¶ Refert Auluſgelli
us liꝰ p noctiũ atticax. Qd demoſthenes
pꝛiuſq; eloquium eius innotuiſſet nitoꝛeʒ
cultus dicitur appetiſſe. Sed poſtqᷓ;ᷓ eloq̃n
tie famã aſſecutus eſt contẽtus toga dice /⸗
bat potius velle a ſe qᷓ; a nitoꝛe veſtiũ glo
riã comparare. Mulieres ergo ob vilitatẽ
animi in oꝛnam ſe gloꝛioſas reputant⁊ fe
lices. C Sed notandã ꝙ triplex eſt oꝛnatꝰ
Bolaudabilis.
Peaerayits.
3 vituperabilis.
Pꝛimus oꝛnatus eſt laudabilis ⁊ eſt ille
quo vtuntur miſtri altaris in diuinis offi /

cijs ⁊ pꝛincipes ac alij in dignitatibus cðö⸗
ſtituti qui vtuntur veſtibus pꝛecioſis que
de ſe non oꝛdinantur ad ſui gloꝛiã: ſed ad
ſignificandũ excellentiã ſui ſtatus ⁊ oſten
dendã magniſicentiam diuini cultus. Et
ſic multi ſancti vſi ſunt ratione ſui gradus
veſtibus delicatis. vnde habetur geneſis
37. c. Qdò Jacob patriarcha ſecit io ſeph tu

nicã polimitã ideſt rachamataʒ. Et ſancta
cecilia nobilis romana veſtes deauratas

ferebat. Et hoc modo dicitur.C de poſtu /

lando.l.vltima.Qð aduocatus coꝛã iudi
ce debet habere veſtes decentes. Nã talis

ille pꝛeſumitur pꝛima facie qualẽ eum in/

dicant veſtes.ff.de iure fiſci.l.Diuus.l.Si

acceptoꝛ. Et vt dicitur.20.q.pᷣꝰ.c.vltimo.
Aeſuis debet eſſe conueniens ſtatui oꝛdi/⸗
ni ⁊ officio.¶ Et lz dicatur extra de vita et
honeſtate clericoꝝ.c.clerici.Oð clerici nõ
deferant coꝛꝛigias auri ⁊ argenti nec defẽ
rãt anulos niſi quibus competit ex digni
tate.¶ Et.ꝛi.q.A.c.Ois.Omnis iactantia
oꝛnatura coꝛpoꝛalis aliena eſt a ſacrato
oꝛdine.Zamen Glo.in dicto caplło Clerici
dicit. Elerici in veſtibus debent ſe conſoꝛ⸗
mare conſuetudini regionis ne videantur
hipocrite.vt.30.di.c. Siquis viroꝛuʒ. ¶ Et
ne vileſcat dignitas clericalis.dᷣo.di.c.Epi
ſcopi.Et.2i.q:ꝗ.c.In ſumma.¶ De epiſco
pis etiam querit Glo.iõ.q..cꝰ In noua.
vtrũ epiſcopi religioſi debeant deferre ha

bitum pꝛofeſſionis ſue.ſ Et reſpondet:

monachus factus epiſcopus non abiciet
habitum. Sed retento habitu deſuper fe⸗
rat habitum in quo magis conueniat eis
inter quos verſatur. Extra de vita 1 hone/
ſtate clericoꝝ.c.HDeus qui. Repꝛehenſibi
les itaq; foꝛent qui debitũ oꝛnatũ omitte
rent in habitu ⁊ veſtitu vel ex negligentia.
¶ Unde Ariſto.in.ꝛ.ethicoꝛum dicit ꝙ ad

molliciem que viciuʒ eſt pertinet ꝙ homo
trahat veſtem per terrã ne laboꝛet in reti/

nendo eam vel ſi homo faceret ad oſtenta
tionem pꝛopter inanem gloꝛiam ſicut ple

riqʒ faciunt deferentes veſtes immundas

ſoꝛdidas.ſ Ande Wernardus dicebat.

ꝙ in veſtibus paupertas placebat:ſoꝛdes
autem nunqͥʒ:quia ſignum euat vel negli
gentis animi vel gloꝛam affectantis. Et

tbrech⸗
ioſss ae
i:ſedal
97 0ſten
igrochs
geneſis
oſephin
Etnca
uratas
cpoſtn/
oi udi
Ni talis
umin/
1s.lSi
lumo.
oꝛch/
ae
nno
deſ
i
W
aatd
Clnd
cne/
leantwr.
ſEt
c
eco
ſohe⸗
ene ha
Ndati
diac
ſyaſe
nat as
hone/
henſibi
ommite
igenna⸗
ge
nnen/
oſtenta
ſat e
nundos
icebat⸗
ſoꝛdes
Anegt
tioſ⸗

di. Ai F. Pꝛerea.MNec aſfectate ſoꝛde s: nec
exquiſite delicie laudem pariunt.veruʒ ꝙ

dum aliqui verbo ⁊ exemplo habent alios

ꝛouocare ad penitentiam decet eos vili/
us indui.Sicut fecerunt quidam ex pꝛo
phetis de quibus ad hebꝛeos.xi.c.ſcriptũ
eſt. Circuierunt in melotis ideſt ſclauinis:
⁊ in pellibus capꝛinis vt helias. Et gloſa
ſuper illo MÆ.1⁰ath. 3. Joannes habebat ve⸗

ſtitum de pilis cameloꝛum. Qui peniten/

tiam pꝛedicat habitũ penitentie oſtendat.

¶ã Secundus oꝛnatus eſt tolerabilis cum

ſcilicet mulierem ᷣm moꝛem patrie ⁊ non
coꝛꝛupta intentione oꝛnant ſe modeſte et
temperate vt ſic placeant viris vel ne peio
res ac deterioꝛes alis videãtur.vnde Au
guſtinus de doctrina chꝛiſtiana.iſ Et.xi.di.
c.Quiſquis. Quid loco ⁊ tempoꝛi ⁊ perſo
nis conueniat diligenter attendenduʒ eſt
ne temere flagitia repꝛehẽdamus. In hijs
enim omnibus non vſus rerum ſed libido

in culpa eſt. ¶ Tertius eſt oꝛnatus vitupe

rabilis cum ſcilicet pꝛimo fit pꝛopter vana

gloꝛiam. vnde Gꝛegoꝛius in homelia in

quit.Si cultus pꝛecioſãrum veſtiuzʒ culpa
non eſſet:nequaqᷓ;ᷓ ſermo dei tam vigilan
ter expꝛimeret. Qð diues qui toꝛqueba/
tur apud iferos purpura ⁊ byſſo indueba
tur. Secundo vituperabilis oꝛnatus mu
lierum cum ſit cum nimis exceſſiua ſolici
tudine.vnde Chꝛiſtus Moaathei. 6. c. dixit.
De veſnmento quid ſoliciti eſtis: ſcilicet
ſuperflue. ¶ Tertio eſt repꝛehenſibilis oꝛ⸗
natus cum fit exponendo ſupꝛa vires ⁊ cõ
decentiam ſtatus:ſicut fit tempoꝛibꝰiſtis.
¶ Quarto dum mulieres oꝛnant ſe vt tra⸗
hant alios ad ſui concupiſcentiam. Ob id
Sapiens pꝛouerbioꝛum..de muliere ſic
ſe oꝛnante ait.Ecce mulier occurrit illi oꝛ⸗
natu meretricio pꝛeparata ad capiendas
animas.ſ Et Hieronymus ad furiam in⸗
quit.Oꝛnatus iſte non domini eſt velamẽ
eſt antichꝛiſti. Aut veſtiendum vt loqui/
mur.Aut loquendum vt veſtiti fumus lin
gua perſonat caſtitatem: ⁊ totum coꝛpus
pꝛerert impudicitiam.i Et idem ad ſacras
virgines de cõtinentia virginali. Pꝛophe
ticus ille ſermo non pꝛoferatur de vobis ſi

lie eoꝛum compoſite ⁊ circũoꝛnate vt ſmi⸗

34

litudo templi ſimiles ſepulchꝛis dealba/
tis que extra auro relucent:intus wvo ple/
na ſunt oſſibus moꝛtuoꝛum. Hee non fi ·
lie regis chꝛiſti:ſed regis tiri. Hee ſemper
in muneribus vultus impudicitia diuites
plebis ⁊ capiuntur ⁊ capiunt. Impudiciſ/
ſimus mulierum affectus ſemper in gem
mis:ſemper in lapidibus:ſemper in oꝛna
mentis extrinſecis gloꝛiam ponunt. Non
ſufficit eis libido innata nature:ſed occa⸗
ſionem querunt explende libidinis. Affe⸗
ctant pꝛoculdubio vt oculi viroꝛum auruʒ
contemplantes ⁊ gemmas tandem figan
tur in faciem vt facilius incitent ad libidi/
noſum incendium.Quid meretrix gloꝛia
ris:Auid exaltaris in pulchꝛitudine pan
ni:Quid ad te attinet argentum ⁊ auruzʒ:
Nonne omnis caro fenum ⁊ omnis glo/
ria eius quaſi flos feni: Hec ille. Neſcio
quid referre debeam de exceſſu oꝛnatus:
qui iam infecit totam italiam. ?l tempoꝛe
nãq;ʒ illo quo pꝛedicare cepit ſanctus ber
nardinus vas electionis ⁊ ab ipſo ⁊ ab ali
is pꝛedicatoꝛibus feruentiſſimis dictum
eſt ſatis contra vanitates et pompas:æ ni
hil actum eſt:cum indies mulieres in hoc
deterioꝛes fint facte.Et licet ſint alia pecca
ta multa in viris ⁊ mulieribus que deum
iam pꝛouocauerunt ad iracundiam.Iſtud
tamen vnum eſt ⁊ audeo dicere pꝛincipa⸗
le:tum quia generale eſt:tum quia publi/
cum:tum quia multoꝛum maloꝛum cauſa
tiuum:tum quia cum maioꝛe obſtinatio⸗
ne retinetur. Heſcio quid eueniet: quia in
ſcrutabilia ſunt iudicia dei. Nidemus ta⸗
men patrias ⁊ pꝛouincias a multis annis
dure flagellari. Nunc peſte:nunc penuria
rerum:nunc ſtrepitu ⁊terroꝛe guerrarum.
O mulieres vane. O mulieres elate.O
mulieres dure:pꝛopter vos iratus eſt de/
us:pꝛopter caudas:pꝛopter detecta pecto
ra:pꝛopter fucatas facies: pꝛopter ſacro⸗
rum locoꝛum ⁊ tempoꝛum miuriam:pꝛo/⸗
pter obſcenos geſtus. ¶ Hinc eſt qd ꝓYſaie

tertio capitulo ſcribitur. ¶ Pꝛ eo ꝙ ele⸗/

uate ſunt filie ſyon ⁊ ambulauerunt exten
to collo: et nutibus oculoꝛum ibant: et
plaudebant pedibus ſins: et compoſito
gradu incedebant. decaluabit dominus
£ 2

verticẽ filiaꝝ ſyon? dñs crines earum nu
dabit.Hec ibi vtiqʒ tot milia crines diſco⸗
operuerunt plangentes et lamentantes:
pꝛopter ea que diebus noſtris euenerunt
¶ Qõ mulieres ſuperbe ſunt in ſua cõuer
ſatiõe graues atqʒ alijs moleſte. Capᷣ. ʒm.
Ertia muliex ſuꝑbia dicit᷑ ↄuerſatio
nis. In ↄuerſatione nanq; ſuperbe
mulieres ꝓximis ⁊ vicinis imo ⁊ ſa
Ppter tria.
pꝓpter ipſar inuidiꝗ.
C 2 Ppter ipſaꝝ iracũdiã.
C 3 ppter lingnamm.
¶uimo ꝓpter ipſap inuidi.In eis vti
pluribus inuidia regnare ſolet. Qð patet
etiã in mulieribus ſanctis. ¶ Nides enim
q;ta fuit inuidia ſare ad agar poſtqᷓ;ᷓ cõce
pit:vt patet Geñ.2i.c.¶ Et q; ta fuit iuidia
rachel ad liam qꝛ filios nõ hẽbat:vt ponit᷑
Geſi.ʒo.c. Quanta anne ad fenennã fe⸗
cunda ipſa ſterili exiſtente:vt habet᷑ pꝛimi
regũ pᷣ̊.c. Qudta maria ad moyſẽ ꝓpter
ethiopiſſam:vnde murmuranit ⁊ detraxit
moyſi.vt ſcribit᷑ NHumeri.iꝛ.c. ¶ Martha
adhuc magdalene iuidebat:qꝛ ſẽdens ad
pedes dñi audiebat ꝓbuʒz illius.Luce.io.
c. C Scdo eſt moleſta ↄuerſatio ſuperba
rũ mulieꝝ ꝓpter ipſax iracũdiam.Eſt quip
pe mulier ipatiens coiter iracũda: æ hoc
ꝓpter vilitatẽ animi.Quia vt inqt Oui⸗
dius liꝰde triſtibus. Quo quiſq; eſt maioꝛ
magis ẽ placabilis ire.Et de muliere dicit᷑

Eccliaſtici.⁊ .c.Hõ eſt ira ſuper irã mulie/⸗

ris. Pꝛopterea Criſoꝰin qdaʒ ſ̃mone ait

Ego eni exiſtimo nullà eſſe in hoc mundo

beſtiã comparabilẽ male mulieri.Quid in
ter quatrupedia aĩalia leone foꝛtius aut ĩ
ſerpentibus dꝛacone atrocius. Sed leo et
dꝛaco in malo iferioꝛes ſũt.Danielẽ in la/
xu leones veriti ſunt. DHanielis vltimo.c.
Juſtũ naboth crudeliſſima ieʒz abel interſe
cit.tertij regum.2ꝛi.Cete ionã in ventre cu⸗
ſtodiuit. Jone.ꝝnc.Dalida ſanſonẽ circũue
nit illecebꝛis ⁊ raſo capite deſoꝛmatũ alie/
nigenis tradidit. Judicuz. i4.ij.⁊.ib.capᷣ.
Joannẽ baptiſtã in deſerto viuentẽ dꝛaco
nes ⁊ aſpides coꝛnute ſubdita feritate ti⸗

aribus domus ſũt ꝑſepe moleſte.Et HB

muerũt.Herodias vᷣo eidè caput abſcidit
⁊ tãti viri moꝛtẽ in pꝛeiudiciũ ſaltãtis acce
pit. Marci.6.c. ¶ Tertio muliep conuerſa
tio grauis eſt ppter ipſaꝝ linguã. Habent
quidẽ lingua mptà ad mẽtiendũ. Sicut
patet i Bener muliere eua que mentita fu
it ſm Hicolaũ de lira qñ dixit geñ.ʒ.c.Ndðᷣ
deus pᷣceperat ne comederẽt ⁊ addidit ? ne
tangerẽt pomũ vetitũ.Nõ eni pceperat de
us ne tangerẽt ſed vt nõ comederẽt. ¶Sa
ra mendaciũ dixit angelo.ſ.ſe non riſiſſe.

BGeñ.id.c. Obſtetrices hebꝛeoꝝ ſephoꝛa

⁊ fue mẽtite ſunt pharaoni.Exodi pᷣmo.c.
¶ Raab mẽtita eſt ierecõtinis. Joſue.2.c.
¶ Michol mentita eſt ſauli pꝛi ſuo querẽti
dauid occidere.pᷣmi Regũ.i9.c. ¶ Saphi

ra mentita eſt petro.actuũ.s.c. Secundo
habent linguã expeditã ad infamandũ:vt
patet in muliere q ifamauit Joſeph.¶ Zer
tio habẽt linguã paratã ad litigandũ ⁊ cõ

tendendũ.Sicut experientia docet. Pꝛo⸗
pterea dicit Ariſt.ʒ.politice.Qð ſi mulier
ſit eloquens non eſt virtuti aſcribendũ ſed
loquacitati: quaſi dicat ꝙ de ſui nã muli⸗
er garula eſt ⁊ loquax. Sʒ lʒ que dicta ſũt
ad mulieres ſuperbas ptineãt nõ ꝓpterea
ↄtẽénendus eſt ſexus femineus. Hec etiaʒ
aſſerendũ ꝙ nõ inuẽte ſint ⁊ inueniantur

mulieres plurime virtutibus redimite:et

moꝛibꝰcõpoſitis oꝛnatiſſime:ſicut ſcripſi ĩ
ſmone de mulieribus in tractatu de tino

re iudicioꝝ dei. Repꝛehendat᷑ itaqʒ ſuper

bia malaꝝ vt tamẽ non fiat iniuria bonis.
Erũt ꝗdem in die iudicij tot virgies:tot vi
due:tot nupte:tot martyrio coꝛonate:que
cũ xpᷣo ꝓficiſcentur ad gliam ſempiternaz.
In qua ipe dei filiꝰcũ pꝛe ⁊ ſpu ſcõ viuit et
regnat in ſecula ſeculoꝝ Amen.
pꝛothoplauſtoꝛũ lapſu humane nature.
BSermo tertius decimus.

at autẽ ibi

ARifirmitate. Scribunt bhec vba
Joãnis..cꝰ.
dñs ni ieſus xpᷣs dignatus eſt humanũ ge
nus redimere nullus q; tũcũqʒ iuſtus ⁊ re

C Feria ſexta ꝛchebdomade. De ſuperbia

hõ triginta octo annos hũs ĩ

7 in euans hodierno. Miſif g

— –— — — — —

—

— — — — —ð

—

abld
ins ace
Connand
Habent
i,Sit
entinn i
13,cCS
dicitene
antde
1,ſ36
uniſ.
ſepbers
pmoc.
ſue:e⸗
gucrini
Schi
c
lürt
Tæ
4

nämuli-
icta ſit
ppteres
Cclizz
miammr
Amirtt
uinhii
1Ne N
chſohe
uͤbond⸗
o:lotrl
elt
lemaz,
fiuit et

nature⸗
ug⸗

bi

hüsi

etus videre potuiſſet deſiderabilẽ faciẽ dei
Omnes ꝗppe eramꝰ filij ire ꝓpter ſuꝑpbiã

pꝛimoꝝ parentuʒ qui in terreſtri paradiſo

diuinũ contẽpſerunt iperiũ.Sũt tamẽ ple
riq;ʒ exiſtimantes puerilia eſſe inania ſiue
vulgaria q̃ de lapſu humane nature a ſcri

ptura diuina ⁊ doctoꝛibus ſanctis tradunt

Iccirco in pñti ſmone de ſuperbia ꝓtho⸗

deſignari põt per iſirmũ illũ de quo loquit᷑

euãgelij textus:qui tã lõgo tpis ſpacio ſa

nari nõ potuit donec xps ei dixit vt furgẽe
tolleret ſuũ lectum ⸗ ambularet. Declara
bimus aũut tria myſteria pꝛincipali.
CPndicitur veritatis.
Cꝛmgrauitatis.
Tz umpoſſibilitatis.
DAQualr vera ſut que dicunt᷑ de lapſu hu
mane nature ad que cooperatꝰfuit diabo/
lus quẽ recte ꝑmiſit deus hoieʒ ipugnare
cabbn

Aimü myſteni declarandũ de la/

6 u humane nature dicitur vitatis

n q̃ tria dubia abſoluemꝰ. Cpᷣm

vtrũ ſit vex ꝙ humana natura ſit lapſa a

ſtatu quo ↄdita fuit. ¶a ytrũ ſit veruz
diabolus cooperatus fuerit ad homis la⸗

pſum. z ptrum deus debuit pmittere

diabolü impugnare hoiem quẽ ſciebat in
llla pugna debere deficere. C Ad pᷣndubi

um rñdemus ꝙ ven eſt ꝙ humana natu/
ra ſit lapſa.⁊ hoc ꝓbatur tripliciter. ſſ ex
parte dei nãm inſtituentis.ſꝛv ex parte dei
nãm aſſumẽtis.ſʒ dex parte dei nãm imu/
tãtis.Et pᷣ pᷣmittẽde ſũt tres vitates.ſſpᷣ;

ois creatura ↄſtituta ẽ ⁊ 2ſeruat᷑ in eſſe ab
optimo deo.hoc nos confitemur in vtroqʒ

ſymbolo cũ dicimus deũ creatoꝛẽ vel facto
rẽ celi ⁊ terre viſibiliũ oium ⁊ inuiſibiliuʒ.

Et lʒ phi nõ potuerint vi nature ſue ꝓdu/

ctionẽ reꝑ in eſſe intelligere per creationeʒ
que eſt ꝓductio omniuz de nihilo vt docet
agr̃ in ſcdᷣo:tamẽ cognonerũt deuʒ pꝛi
mum motoꝛẽ ⁊ pꝛimã cauſã oium que ſũt

in vniuerſo.ſ Einde Lactantiꝰliꝰpᷣ diuina

rũ inſtitutionũ inꝗt de oꝛpheo. Oꝛpheus
vetuſtiſſinus poetaꝝ deü veꝝ ⁊ magnum
bꝛimogenitu appellat eo ꝙ ante ipᷣm nihil

plauſtosuz humane nature lapſn merito
diſſeremus:qm̃ humanuz genus myſtice

D

35

ſit genitũ ⁊ ab ipſõ euneta ſint gnata. qEt
Macroobiꝰliꝰpᷣ de ſõno ſcipionis ait. DLe
us qui pꝛima cauſa eſt ⁊ vocatur oiuʒ eoꝝ
que ſũt:queqʒ vident᷑ eſſe ſons eſt? oꝛigo
T Et Plato dixit fabꝛicatoꝛẽ mundi deuzʒ

vt refert Joannes ſuꝑ danielẽ. Et Ariſt.

2 methatc. Illud quod eſt maxime ens et
⁊ maxime veꝝ cauſa eſt oĩis entis ⁊ ois ve/
ri.¶ Ex hijs Tho pᷣ parte.q.AA.inducit ta
lẽ rõnem.Añcunqʒ; aliqd inuenit᷑ in ali
per participationẽ neceſſe eſt ꝙ cauſeturi
ipſo ab eo cui eſſentialiter cõuenit. Sicut
rꝝ fit ignitũ ab igne. Beus aũt eſt ipſuʒ
eſſe per ſe ſubſiſtens:⁊ eſſe ſubſiſtens non
poͤt eſſe niſ vnum. Relingtur ergo ꝙ oia
alia a deo nõ ſũt ſuũ eſſe ſed participãt eẽ.
Quare cauſatur ab vno ente qð ꝑfectiſſi⸗
mũ eſt. Qð aũt deus ſit ſuũ eſſe per ſe ſub

ſiſtens ⁊ a nullo dependens nec alio indi⸗

gens:pꝛobatur ex dictis ſcõꝝ ⁊ phoꝛum.
TNiã · Hoeciꝰliꝰde tri.ait.Deus eſt eẽ pul
cherrimũ ſoꝛtiſſimũq; veꝝ vnũ in qͥ nul/
lus numerus nullũ i eo alið pᷣter q̃ᷓ; id qd
eſt.¶ Et Augꝰliꝰ.j.de trinita.c.ʒ.Deus eſt
ſuba vel vt melius dicatur eſſentia:cui i
ſũ eſſe maxime ac veriſſime competit.ſ Et
Algazeles metha?c. Deus eſt oꝛigo ⁊ pᷣn
cipiũ eſſendi ⁊ qð eſt a quo eſt quicꝗd eſt.
Et Auicena.2.metha?. Omne eſſe eſt ex⸗
uberans ab eiꝰeſſe. Et Plato in thimeo
ait. Noſtrũ eſſe in cõparatione diuini eſſe:
nõ eſt eſſe. C Secũda veritas eſt ꝙ in oꝛ⸗
dine creaturaꝝ eſſe hois eſt eſſe nobiliſſi /
mũ.ſicut patet per ſcõs ⁊ phᷣos.Ingt eniz
Ariſto.in ꝛ phy. Sumus quodamodo ſi/
nis oium eoꝝ que ſũt. Bona adi.2. ſecũdi
libꝛi declarat hoc ꝙ ſumus ſinis ſub ſine:
qꝛ ſinis pᷣncipalis ⁊ vltimus eſt ipe deus⸗
Pꝛopterea Dauid loq̃ns ad deũ dicebat
pᷣs. S. Quid eſt homo ꝙ memoꝛ es eiꝰ aut
ſilius hois qm̃ viſitas eũ. Minuiſti eum
paulominus ab angelis glia 1 honoꝛe co
ronaſti eũ:⁊ ↄſtituiſti eũ ſup opa manuuz
tuaꝝ.Oia ſubieciſti ſub pedibus eiꝰoues
⁊ boues vniuerſas inſuꝑ ⁊ pecoꝛa campi.

¶ Tertia ꝓpoſitio ꝙ homo multis miſeri

is videt᷑ eſſẽ ſubiectus:ꝓpter qð Job.iʒ.c.
ſceribitur. Homo natus de muliere bꝛeui
viuens tempoꝛe repletur multis miſerijs:
* 3

Et lʒ ſint multe funt tñ tres pꝛincipalès.
Ip dicitur ꝓnitatis.ſ ꝛ paſſibilitatis.ſ 3
moꝛtalitatis. NPꝛima eſt miſeria ꝓnita⸗

tis.qꝛ de cõi lege homies ſunt ad malum

4

ꝓni:vt ſcribitur geneſis.S.c.Et.iꝛ.q.pᷣꝰ.c.
DOis etas. Ex hoc arguit ſic Bona in
2⁰°di. 30. A ſumma bonitate nihil debet p
cedere qð ſit magis ꝓnũ ad malum q; ad
bonũ.qꝛ ſʒ Dionyſiũ.A ſummo bono nõ
egredit᷑ niſi bonũ.Sed /ꝓnitas illa ad ma/⸗
lũ nõ eſt bonũ.ergo nõ eſt a deo optimo in

ſtituente nãm ſed a peccato pumi homis

nãm coꝛꝛumpentis.ſ Secũda miſeria bu
mane nature eſt paſſibilitas.videmus eni
genus humanũ paſſionibus ⁊ penalitati

bus inumeris ſubiectũ.Tũc ex hoc arguit᷑

ſic. Nulli iuſte ifligitur pena niſi pꝛecedat
culpa.vnde extra de ↄſtitutionibꝰ in.c.Co
gnoſcentes dicitur. Res q̃ͥ culpa caret in

daͤnum vocari nõ ↄuenit.¶ Et glo.ibi.Qð

legitime factũ eſt penã non meretur.¶ Ad
idẽ facit lex.C.de adulterijs.l. Gꝛaccꝰ.¶ Et
nemo pꝛiuatur iure ſuo ſine culpa vt patet
S6.di. c. Satis puerſuz. Et.id.q.vltima.c.
Inuentũ.Sed tot diuerſe ⁊ multiplices pe
ne inflicte ſunt homini:ergo ꝓpter culpã.
T Tertia mißia humane nature ẽ ipa moꝛs
vtiqʒ ipſa eſt oium terribiliũ vltimũ.Et cũ
oẽs moꝛiamur nõ videtur conueniens aſ
ſerere ꝙ moꝛs ſit a ſapiẽtiſſimo deo abſqʒ
aliqua culpa. ¶ AUnde ingt Anſelmus lꝰ
pᷣ cur deꝰhomo.Heq uadq; exiſ imabis cõ
nenire deo vt creaturã qua fecit iuſtà:ſine
peccato miſeram eſſe cogat.ſ Ideo Pau/
lus ad romanos..c.ait.Sicut per vnum
hoiem peccatũ intrauit in mundũ ⁊ ꝑ pec
catũ moꝛs ita in omnes hoiĩes moꝛs intra
uit:in quo omnes peccauerũt. Et ſapiẽs
2⁰. c. Sapientie. Deus moꝛtẽ nõ frcit: ſed
impij manibus ⁊ verbis accerſierunt illã.
¶ Sed cõtra has theologoꝝ rationes nõ
nulli ſic arguunt.¶ ꝛimo ᷣm ph̊os ſcdᷣo
ethicoꝝ. Hirtus eiſt difficillimoꝝ opatiua.
MNec eſt aliqua virtutis laus vbi nulla dir
ficultas.Si igitur homo fuit conditus diſ
poſitus ad viatutẽ videtur ꝙ a pᷣ ſui cõdi/
tione habuit difficultatẽ faciẽdi bonũ ⁊ vi
tãdi malũ.⁊ ita fuiſſet diſpoſitus ꝙ omnis
virtus in eo habere potuiſſet ſuũ vſũ ergo

4

videtur ereatus cũ hac ꝓnitate ad maluz.
¶ Secũdo arguunt.Qꝛ dicit ſpũs ſaãnctus
per ſcripturã.ꝙ via pueniendi ad beatitu

dinẽ᷑ eſt per ignominiã ⁊ humilitatẽ et tri⸗/

bulationes. Ande Actuũ.iꝗ. Naulus di
cebat.Opoꝛtet nos per multas tribulatio
nes intrare in regnũ celoꝝ.ſEt ponuntur
hec vᷣba pᷣ.q.3.c. Saluatoꝛ. Et Jacobus

pᷣ.c.ait. Beatus vir qui ſuffert tentationẽ

quoni cuʒ pbatus fuerit accipiet coꝛonã
vite. Et iterum ibi.Omne gaudi exiſti/

mate fratres cũ in tentationes varias inci
deritis. Et Luce.ii.ſaluatoꝛ noſter dixit.

In patientia veſtra poſſidebitis aias ve/
ſtras. Si igitur debuit ſic fieri homo ꝙ eſ⸗/
ſet diſpoſitus peruenire ad gliam videtur
. humana natura in penalitatibus ⁊ mi/
erijs in quibus nunc eſt fuerit conſtituta.
¶ Tertio arguunt:nõ eſt maioꝛis innocen
tie homo qᷓ;ᷓ ſit ouis vel agnus. Sed ouis
moꝛtalis ⁊ paſſibilis fuit ꝓducta ⁊ in nul/

lo derogatur ex hoc diuine iuſticie.ergo pa

ri ratione videtur ꝙ ſi talẽ ꝓduxiſſet homi
nem qualis nunc eſt nõ videretur in aliq
derogari eidem. ¶Reſpõdetur ad iſta ſz
Bonauenturã 1 Riccardum in 2° di. 36.

C Ad pꝛimũ ꝙ quedã eſt difficultas q̃ ve

nit ex genere opis. Quedã vo que venit
ex defectu operantis.pꝛima eſt de eſſentia
virtutis.virtus eniʒ inq; tum virtus circa
magna conſiſtit ⁊ ardua.hec aũt difficul⸗
tas in p homie fuit:homo eni ita perfecte
deo obediuiſſet ⁊ deo adheſiſſet ſicut perfe
ctio virtutis ⁊ obedientie ⁊ amicitie regrit

4 ſic de alijs virtutibus. ſ Secũda difficul

tas nõ eſt de eſſentia virtutis: imo accidit
virtuti ſᷣm ꝙ virtus eſt. Et ideo ad hoc ꝙ
homo eſſet virtuoſus nõ opoꝛtuit hãc dif

ficultatẽ reperiri in hoie in pꝛimoꝛdio.Q

patet ex hoc qꝛ q́; to aliqs magis ꝓficit in

virtute tanto magis opatur cũ minoꝛe dif

ficultate ex parte ſui.Si igitur hec difficul

tas eſſet de eſſentia virtutis 'm ꝙ homo

ꝓſiceret minueretur in eo virtutis excellẽ⸗

tia qdᷣ falſũ eſſe nemo dubitat.¶ Ad ſcðm

reſponder ꝙ ſacra ſcriptura tradita eſt ho
mini lapſo m ꝙ ſtatui pñti conuenit. Si
eni homo nõ peccaſſet nõ cũ aſpsritate ſed
cu leuitate perueniſiet ad ſuã glia j.¶ Ad

— — —

.
ems
Atin
tm/
1sdi
lano
ntur
dus
lone
wi
nin/
inci
ui.
pe/
eſ/
r

tertiũ o dicendu:qꝙ nõò eſt ſimile de homi
ne ⁊ oue vel agno.homo eni qui rationis
particeps eſt capax eſt beatitudis et iuſti /
cie.Mã eſt animal ciuile ⁊ politicũ:vt dicit᷑
pᷣ politice ab Ariſt. Et ideo interrogatꝰ de
mocritus ſicut ſcribit Poecius libꝛo de ar
te muſica. Quid inter homines pecoꝛaqʒ

diſtaret. Reſpondit ſapienter ſentire etiaʒ

per oppoſitũ homo eſt capax culpe ? miſe/
rie. Unge ſicut in homine obliquari culpa
eſt:ſic ⁊ pati pena eſt. In oue aũt neutrum
contingit reperire. Ideo paſſibilitas ouis
nihil facit ad deoꝛdinationẽ diuine iuſticie
cuius eſt conſiderare meritoꝝ exigentiam
Nõ ſic aũt eſt de paſſione in natura huma
na. ſCõcludimus itaqʒ ꝙ ꝓbatur huma⸗/

ne nature lapſus ex parte dei nãm ꝓducẽ
tis. ¶Scdᷣo ꝓbat᷑ humane nature lapſus

er parte dei nãm humanã aſſumentis.Aſ

ſumpſit quippe deus naturã humanaʒz fa

ctus homo vt homini lapſo per peccatum
ſubueniret.vnde Chꝛiſtus ieſus Mathei
i8.c.dixit. ANenit filius hoĩs querere ⁊ ſal/
uum facere quod perierat. ¶ Et Augꝰ ſup
illo verbo pᷣs.Inſixus ſũ in limo.ait:Vti⸗

nam maneret homo in eo quod deus fecit

Si eni maneret in eo quod fecit deus non

in limo inſixus eſſet quẽ deus genuit.ſEt

leo papa in ſermone.Si homo ad imagi⸗
nẽ ⁊ ſimilitudinẽ dei factus in ſuo honoꝛe
mãſiſſet creatoꝛ mundi creatura nõ ſieret

neq;ʒ ſempiternus tẽpoꝛalitatẽ ſubiret aut
egqualis deo patri dei filius foꝛmã ſerui aſ/
ſumeret. ¶ Tertio ꝓbat᷑ lapſus humane
nature ex parte dei nim immutantis. Im
mutauit quippe deus quãdoq; in hoĩibus
conditionẽ hãc coꝛꝛupte nature. Sicut pa

tet in multis. De moyſe quippe habetur

Exodi.2.c.ꝙ in monte ſinai quadraginta

diebus ⁊ quadraginta noctibus ieiunanit

nihil comedẽs aut bibens. ]¶ De helia ſeri
bitur tertij Regũ.io.c.Qð poſtq; come/
dit panẽ ſubcinericiũ ambulanit in ſoꝛtitu

dine cibi illius quadraginta diebus ⁊ qua
draginta noctibꝰ vſq; ad montẽ dei oꝛeb.

De tribus pueris miſſis in foꝛnacẽ chal
deoꝑꝝ Hamel.5. c. narrat᷑ ꝙ non leſerit eos
ſflama ignis.ſ De Jona habet᷑ Jone. 3. ꝙ

fuit tribus diebus ⁊ tribꝰnoctibus in ven

36

tre eeti.ſ Be Joanne euãgeliſta narratur
in ſua legenda quałrin vꝛbe ex pᷣcepto do
miciani poſitus fuit in doliũ feruentis olei
⁊ cum diutius ibidem coactus perſtiterit:
poſt longum ſpacium illeſus inde exiuit.
Maria magdalena multis annis hitanꝰ
in deſerto nil penitus comedit aut bibit⸗
Simile fuit de maria egyptiaca.Et vt reli⸗

quos pꝛetermittamus:ecce ipſe beatꝰpa/

ter franciſcus in quo virtus diuina digna
ta eſt q̃ſi ſtatũ innocẽtie reuocare:dũ crea⸗
ture eũ mul tiplicit᷑ ↄſolabant᷑ ⁊ q̃ de ſui nã
alijs noxie inueniunt᷑ ſibi qñqʒ moleſtiaʒ

nõ itulerunt. vñ de ipo ita ſeripſit Bona
NQuodam nãq;ʒ tpe cũ ↄſilium daret᷑ a me

dicis ⁊ inſtãter ſuaderet᷑ a fratribus vt cõ
tra ĩfirmitatẽ oculoꝝ pateret᷑ ſibi per coctu
re ſubueniri remediũ humiliter vir dei aſ/⸗
ſenſit pꝛo eo ꝙ id nõ ſolũ medicina cõtra
egritudinem coꝛpoꝛis verũetiam materia

ſpꝛet exercende virtutis. Senſu vo carnis
ipſius ad ↄſpectũ inſtrumẽti ferrei iã igne

candentis nãli qͥdã hoꝛꝛoꝛe ↄcuſſo vir ſan
ctus ignẽ alloqui cepit vt fratrẽ in creato.
ris noie ac virtute pᷣcipiẽs vt ſuũ ei tẽpera
ret ardoꝛc qᷓ ſuauiter vꝛentẽ ſuſtinere vale
ret. Pꝛofundato aũt crepiãte ferro in te⸗
nera carne ⁊ ab aure vſqʒ ad ſupercilium
coctura pꝛotracta vir deo plenus exultãs
in ſpiritu laudate inquit fratres altiſſimũ
quia vt veruzʒ fatear nec ignis ardoꝛ mole
ſtiam intulit nec carnis me doloꝛ afflixit.
Confitemur ergo ⁊ firmiter aſſerimꝰ oẽs

humane nature miſerias a peccato pꝛimo

rum parentum exoꝛtas.¶ Secundum du
bium fuit vtrum diabolus cooperatus ſit
ad hominis lapſum. ¶ Ad quod reſpon⸗
det Bonauentura di.ꝛi. ꝙ ſic ſicut expꝛeſ
ſe ſcriptura tradidit Geneſis tertio caplo.

vbi expꝛeſſe ponitur illa tentatio qua dia ⸗
bolus induxit hominem ad tranſgreſſio⸗

nem diuini pꝛecepti. Motus vo fuit ille
ſerpẽs doloſus ad tentandũ homineʒ pꝛo
pter tria.
p ꝓppter eius maliciiꝗð. o

.◻ Ppter eius inuidiam.

30pter eius ſuperbiam.
en ꝑ maliciã.Cũ eni ipe diabolꝰſit
obſtiatꝰi malo oẽs vellet i malicia ſua ſibi
e 4

aſſimilare:videns ergo hoĩeʒ in ſtatu in q̊
poterat eſſe vel bonus deo obediendo vel
malus eius ↄtẽnendo pᷣceptũ conatus fuit

aſtutia ſua hoiem ad malũ inducere: ſicut
⁊ fecit. Secũdo motus ſnit diabolus ad

tẽtandũ hoiem ꝓpter inuidià.Et de hac ſa
pientie.2.c.dicitur. Inuidia diaboli moꝛs
introiuit in oꝛbẽ terraꝝ.Et ſi ↄtra hoc obi⸗/
ceretur qꝛ Oꝛegoꝰdicit in moꝛalibus ſu
illo vᷣbo Job paruulũ occidit inuidia. 23
ois inuidia eſt reſpectu paris vel ſuperio
ris ſalti ſm reputationẽ.ergo videt᷑ ꝙ cum
diabolus nõ reputaret hoiem ſuperioꝛem
nõ tẽtauerit eũ ex iuidia. Inſuper innidia
eſt reſpectu boni qð aliqͥ modo põt acgri.
Sed diabolus nõ poterat puenire ad eter
nã beatitudinẽ:qꝛ lapſus erat irreparabi/
liter ⁊ hoc ipſe certitudinali ſcit.ergo vide
tur ꝙ ꝓpter illius acqſitionẽ nõ iuidebat
homini. Reſpondet Bona ꝙ inidia nõ
ſolũ eſt reſpectu ſuꝑioꝛis eius.ſ.qui eſt ſu⸗
perioꝛ ſed eius qui põt eẽ ſuꝑioꝛ.Quãuis
aũt diabolus in ſtatu illo nõ reputaret ho
minẽ ſupioꝛẽ ſe inuidebat tamen ne meri⸗
to obedientie ſublimaret᷑ ad ſtatũ glie ĩ qͥ
ſtatu ipᷣm ſuperioꝛẽ ſe nõ dubitaret.Et non
ſolũ inuidet aliꝗs reſpectu boni qð põt ob
tinere ſed etiã reſpectu eius qð natus eſt
hie q;uis nõ poſſit.Sicut truncatus ⁊ ce⸗
cus iuidet alijs viſũ ⁊ pgreſſũ: lʒ aũt dia
bolus nõ poſſit ad btitudineʒ puenire:tñ
habet ad hoc naturalẽ aptitudinc. C Ter⸗

tio fuit motus diabolus ad tẽtandũ hoiezʒ

ꝓpter eius ſuperbiã.vidẽs eni hoiem ĩ ſta
au in quo poterat cadere ſub diabolica po

teſtate.Ex ſuperbia motus eſt vt ipʒ ſibꝛ ſu

biceret ſicut ex inuidia vt ipᷣm ab eterna ſe
licitate retraheret.Et ſuꝑbia fuit ſicut mo
uens pꝛimũ:inuidia ſicut monẽs ꝓximũ
imediatũ.Eſto eni ꝙ nõ poſſet dñiũ ſupe
hoĩem acꝗrere adhuc ſtuduiſſet ißm a pa.
radiſi gaudijs retrabere.¶Tertiũ dubiuz
fuit vtrũ deus debuit pmittere diabolum
ipugnare hoiem quẽ ſciebat in illa pugna

deſicere. ld qð rñdet Bona di. 23. ci

„ 4*

TPashe electionis.
Pꝛimo rõne admini

Cuimo rõne adminiſtrationis. Sic eni
decet deũ adminiſtrare res ⁊ eis ꝓuidere

vt ſalua ſit lex quã in didit eis a pꝛimaria

eaꝝ ↄditione. Sed deus fecit hoiem in ver
tibilitate arbitrij ⁊ ſimilr diabolũ. Ergo ſi
diabolus voluit hoiem tẽtare ⁊ homo vo?
luit ei ↄ ſentire deus nullũ illoꝝ debuit ipe
dire. ¶ Scdᷣa rõ dicitur oꝛdinationis. Pu
gna equidẽ illa magis de ſe erat gꝛdinata
ad victoꝛiã hois q́; diaboli. Facilius erat
homini vincere aduerſariũ qᷓ; diabolo vin
cere hoiem:qꝛ homo nõ poterat vinci niſi
volẽs.Si ergo deus pmittere debet qð di
recte ad bonũ hois oꝛdinatur videt᷑ ꝙ a tẽ
tatione pᷣmi hois nõ erat arcendus aduer
ſarius. ¶ Tertia ratio eſt ꝓp ter electionẽ⸗
Nã ex caſu hois volũtano ⁊ malo eligere
debebat deus hoc magnũ bonũ ꝙ ꝑ eius
incarnationẽ paſſionẽ ⁊ moꝛtẽ homi lapſo
ſubuenire debebat vt ſic voluntariũ pecca
tũ hois nõ careret remedio. Ideo ecclia cã
tat illud verbũ Oꝛegoꝛij. O felix culpa q̃̊
talẽ ac tantũ meruit hĩe redemptoꝛc.ſ Ac
cedit etiã hec ꝑꝓmiſſio ad peccati alleuiatio
nẽ.leuius eni fuit peccare alio ſuggerẽte et
ipellente qᷓ; voluntate ꝓpꝛia incurudãte:qꝛ
foꝛtaſſis homo cecidiſſet etià ſi nunqᷓ; ad /
uerſariꝰ peſtifera ſuggeſſiſſet. Si ergo pec
cauit homo iputandũ eſt ſibi volũtarie ad
peccatũ conſentienti.
CAQð peccatũ ade fuit grauius pctis alio
rũ hoium ⁊ pctõ mulieris.ſ.eue qð nihilo
minus ſupat in grauitate a pctõ diaboli⸗

Ecũdũ mſteriũ declarãdũ de lapſu
bumance nature dĩ grauitatis. jn q;
de grauitate illiꝰ culpe pᷣme tria ſũt
dubia decidenda.
Cõ nvtrũ peccatũ ade fuerit grauius cete
C: nyvtruũ peccatũ diaboli fuit grauius qᷓ
peceatum hominis.

Czmou biũ vtruz grauius peccauit vir q;ᷓᷣ
m

.

Acere. 12odet B. .l lier.
libꝛi. ꝙ iuſtiſſime id permiſit deus triplici CAd pᷣmoubiũ reſpondemus ꝙ lz multa

ratione.
Cpᷣ rone adminiſtrationis.
Crõne oꝛdinationio.·

ſin bereataReuenſi que fils adà æ com
miſſerunt ⁊ indies nõ ceſſant cõmittere ta
men peccatũ ade grauius reputatur tripli
* .
„

8
lopin
ciniſ
di
alt
u
ni⸗
le
ius
N
Necen
dac
Ulpr
aini
int
ie
nijd
mel
cisi
nbig
iuln
cbp
c
aſ

o

sch

pirch

mutei
10

ei ratione.

7 —

¶Cp rone ↄtemptibilitatis.

Worõne coꝛꝛuptibilitatis⸗ .
Re ꝛimo ratione contẽptibilitatis.quia
ada magis contẽpſit in peccando diuinuzʒ
pꝛeceptũ qᷓ; ceteri peccãtes eo ꝙ maioꝝ lu
mine ſapientie extitit decoꝛatus copioſioꝛi
buſq; dotatus bñſicijs.Jpe eniʒ a deo fuit
imedliate ꝑlaſmatus.Jpᷣe in paradiſũ deli

tiaꝝ collocatus.Ipſe Kientia ⁊ cognitione
multiplici illuſtratus. Ipᷣe ſuꝑ oĩa alalia 2

volucres celi ⁊ piſces maris pꝛepoſitus 2

pᷣlatus. Ipſẽ oꝛiginali iuſticia pꝛeditꝰ.vbi

ergo tãtoꝝ beneſicioꝝ aderat cumulus ibi
in tranſgrediendo diuinũ pꝛeceptũ maioꝛ
fuit ingratitudo 1 2temptꝰ. C Scdo illud
peccatũ fuit grauiſſimũ ratione facilitatis

Facilius ꝗppe erat illi oĩ tẽtationi reſiſtere

qᷓ; alijs quibuſcũqʒ peccantibus. Ideo
ꝓpter hanc rationẽ ⁊ pꝛecedenteʒ ſtat illa
Auguſtini ſnia.iꝗA.liꝰde ciuita.dei.c.iꝛ.vbi
ait. Mõ debʒ exiſtimare quiſqᷓ; leue ac par
uũ illud fuiſſe cõmiſſũ:qꝛ in eſca factũ eſt:

„

nõ quidẽ mala nec noxia: niſi qꝛ ꝓhibita.

neq; eni quicq; mali in illa tate felicitatis
paradiſo deus crearet atqʒ plantaret. Sʒ
obedientia cõmendata eit in pcepto.Que
virtus in creatura rõnali mater eſt quodã
modo oiuʒ cuſtoſq; virtutũ.Hoc itaqʒ de
vno cibi genere nõ edẽdo vbi alioꝑ tanta

copia ſubiacebat. Mꝛeſerti cũ nõdũ volũ

tati cupiditas reſiſtebat qdᷣ de pena tranſ/
greſſionis poſtea ſubſecutũ eſt ta leue pcc.
ptũ ad obſeruandũ tã bꝛeue ad memoꝛiã

retinendũu tanto maioꝛe iniuſticia violatũ

eſt q̃; to facilioꝛe poſſet obſeruantia cuſto/
diri. Et infra cõcludit Augꝰ. Magna fuit
in peccando iniꝗtas vbi tanta fuit in non
peccando facilitas.¶ Tertio illud peccatũ
fuit grauius ceteris peccatis hoium rõne

coꝛꝛuptibilitatis. ꝛopt illud nãqʒ coꝛꝛu
pta eſt humana natura nõ ſolũ penaliter:
ſed etiã culpabiliter m Alex in ꝛ0o ſüme.
Potuit eni adã totã nãm humanã coꝛꝛũ⸗
pere ⁊ culpabilem facere ſuo peccato tripli
ci conditiose concurrente. ſpquia nõ tiñ
erat nature humane indiniduũ ſed totius

nature humane pꝛincipiũ.ſ⁊ conditio qʒ

37

non fuit ſibi datũ mandatũ ſicut ſingulari
perſone ſed tanq́; ſtipiti totius nature hu
mane. 3² qꝛ adã inocentiã 2 imoꝛtalitatẽ
ſuſcepat ꝓ ſe ⁊ pꝛo ſua tota poſteritate.vn
de ipſe innocens ⁊ imoꝛtalis genuiſſet in⸗
nocentẽ ⁊ immoꝛtalt᷑.Quia igitur ipᷣe erat
oĩum pꝛincipium ⁊ amiſit ill iuſticiã ⁊ in

nocentiã quã debuerat oibus conſeruare
ſuis poſteris. Hinc eſt ꝙ oꝛiginali iuſticia
ſumus per ipᷣm pꝛiuati ⁊ in eius infectione
ceteri ſunt infecti. CEt ſi obiceretur ꝙ nul

lũ naturale eſt culpabile:ſed coꝛꝛuptio oꝛi
ginalis eſt naturalis: ergo nõ eſt culpabi⸗

lis. Reſpondetur. Qz quoddã eſt nale

quod conſequitur nãm m inſtitutionẽ:et
hoc nullo modo eſt culpabile.Quoddã eſt

naturale quod ↄſeꝗtur nãm ſᷣm coꝛꝛuptio

nẽ ⁊ tale eſt culpabile ⁊ oꝛiginale. Hec aũt
coꝛꝛuptio ad illos tm̃ ſe extendit ꝗ ab adã
deſcendũt per legẽ ꝓpagationis: qm̃ ſi ali

quis homo firet de carne ade pꝛeter legẽ

ꝓpagationis nõ ↄtraheret oꝛiginale pec⸗/

catũ m Anſelmũ liꝰde conceptu virgina
li.? Augiucontra pelagianos. 2 Bonauẽ
turã in ꝛdi.ʒi.in declaratione lr̃e. Scðʒ

dubiũ fuit vtrũ peccatũ diaboli fuit graui

us q; peccatũ homis. C. Adducd teſbon

det Alexãder in ʒ ſumme ꝙ

Nairane
Cpro

Cp rõne liberi arbitrij.
Tꝛorõne generis peccati.

Czorone circuͦſtantie.

Pꝛmo rõne liberi arbitrij. qꝛ lz vterqʒ

diabolus ſcilicet ⁊ homo peccauerit ſuo li
bero arbitrio:tamẽ ob differentiã liberi ar
bitrij magis grauatur in angelo peccatuzʒz
q́ᷓᷓ in hoie.Nã cũ libex arbitriũ vm Aug
⁊ Magẽ m.ꝛ4. di. ſcdᷣi libꝛi ſit ſacultas vo:
luntatis ⁊ rationis diſfert libex arbitrium
angeli a libero arbitrio hois.Ipᷣ qztuzʒ ad
voluntatẽ:quia liberũ arbitriũ homis an

te electionẽ ⁊ poſt ſẽ habet mutabiliter.li ?

berũ arbitriũ angeli ſe habet mutabiliter
ante electionẽ:ſed poſt electionẽ immuta/
biliter. ꝛ tum ad rationẽ qffert liberũ
arbitriũ angeli ⁊ bominis: quna angelus

iudicando errare nõ poteſt homo ſic. Ideo
diabolus peccanit cum magis deliberata
voluntate ⁊ abiqʒ erroꝛe.¶ Secundaraè

tio eſt generis peccati.vterqʒ eni homo et

angelus peccauit per ſuperbiã:ſed differẽ
ter.homo eni appetijt ſcientiã dei:ſed dia/
bolus oĩpotentiam. Oipotentia vo dei nõ
eſt cõmunicabilis creature.Qꝛ ergo ſum/

ma inoꝛdinatio eſt appetere illud ad quod
nullo modo creatura eſt oꝛdinata. Homo
aũt erat oꝛdinatꝰ ad ſciam quã appetebat

Ideo peccat demonis grauiꝰfuit qᷓ; pec⸗

catũ homis. ¶Tertia ratio dicitur circũſtã

tie. In adam eni fuit aliqua ignoꝛantia qꝛ

peccatũ quod erat moꝛtale credidit venia

le ᷣm Aug. AUnde nõ tantũ credidit pec
care qᷓ;tum peccauit. Angelus aũt nõ ha
buit ignoꝛantiã in peccando. Item homo
habuit ppoſitum penitendi ? petendi ve/

niã de peccato qd credebat veniale. Ange
lus aũt nõ:a ppter hoc peccauit in ſm fã

ctũ homo vo nõ.¶Tertiũ dubiũ fuit vtrũ

grauius peccauit vir qᷓ; mulier. Ad quod

ita dicit Gonauẽtura ꝙ grauitas iſta põt
tripliciter conſiderari.
¶bᷣ reſpectu ingratitudinis.
ꝛoreſpectu libidinis.
¶ʒreſbectu coꝛꝛuptionis.
Pꝛimo reſpectu ingratitudis grauius
peccauit vir:qꝛ copioſioꝛa dona ſuſcepit.
Scdᷣo reſpectu libidinis grauius pecca
uit mulier:qꝛ cũ magis ipꝛoba voluntate.

¶ Tertio reſpectu coꝛꝛuptionis.a tũc diſti

guendũ qꝛ aliquid dicitur coꝛꝛumpere du
pliciter. Aut per modũ cauſe. Ant per mo
dũ occaſionis. Si pꝛimomodo ſic:qꝛ pec/⸗

catũ viri fuit cauſa tranſfuſionis in poſte/⸗

ros:⁊ ita coꝛꝛupit ſe ⁊ alios maioꝛ ſecuta ẽ

ex peccato viri coꝛꝛuptio ⁊ ideo eius culpa

fuit grauioꝛ. Si per modũ occaſiõis ſic:qꝛ

peccatũ mulieris fuit occaſio peccati viri:⁊
ita per conſequens oiuz alioꝝ. Hoc modo

mulier põt dici ceteros coꝛꝛupiſſe non ſolũ
poſteros ſed etiam virum ſuũ: vnde nõ ſo
lũ peccauit in ſe ſed etia in ꝓximum.Ideo

—

qᷓ;tum ad hoc peccatũ eius fuit grauiꝰ q̃ᷓ;

peccatũ viri. .
CAQ huganu genus ↄgrue reparatũ é

per vià ſati actionis que cũ nõ ſoꝛet poſſi

bilis nec hoi nec angelo facta eſt per xpᷣm
deu 2 hoiem. Caß.3.

) m myſtenatemplandd be la

3 di. 20. ꝙ humanum genus ongrue re⸗/

pfu humane nature dicitur ipoſſibilitatis.

Impoſſibile quidẽ erat hoi lapſo ſaluari:

niſi interueniente ſatiſfactione facta ꝑ dñʒ
ieſũ xpᷣm. Sed circa hoc tria occurrunt du
bia.¶p uptrũ magis congruũ fuit huma
nũ genus reparan per ſatiſſactionẽ q;ᷓ per
alin modũ. ꝛzmoubiũ vtrũ angelus potu

it ſatiſſacere pꝛo peccato hois lapſi. C 3

ptrũ homo potuit ſatiſſacere pꝛo peccato il
dubiũ dicit Gonauentura in

Ci ratione.
Cð rõne diuine iuſticie.

paratum eſt per viam ſatiſſactionis tripli⸗

ꝛcorõne dinine ſapientie⸗

ʒ3orõne diuine honoꝛificentie.

CPꝛimo ratione diuine iuſticie. Nã illa
via magis cõueniens fuit ad repmatlone
humani generis in qua magis ſeruat᷑ oꝛ⸗

do inſticie:qui magis ſeruat᷑ cũ malũ puni

tur qͥ; cũ relinquitur ipunitũ.Sed cũ pec⸗
catoꝛ reparatur per ſatiſfactionẽ malũ pu
nitur:cũ ſine ſatiſſactione malũ relinꝗtur
ipunitũ.Igit᷑ magis ſeruat᷑ oꝛdo diuine iu
ſticie in reparatione per ſatiſſactionẽ q; ſi⸗
ne ſatiſfactione. Quare ait Anſelmꝰ in liꝰ

cur deus homo. Si peccatũ ĩpunitũ dimit
tit᷑ ſiliter ſe habet deꝰ peccãti ⁊ nõ peccãti.

Sevo magis congruu fnit reparationẽ
pꝛedictã ſeri per ſatiſ mctionẽ rõne diuine
ſapie:qꝛ fſic magis ſeruatur oꝛdo diuine ſa

pientie. vt eni inꝗt Rugꝰ. OQꝛdo peccatiũ
in ſupplicijs ſiue peccati in penã manife⸗

ſtat decoꝛẽ diuine ſapie que nõ patitur vni
uerſũ ex aliqua ſui parte deturpari. Sʒ cũ
peccatoꝛ releuat᷑ per ſatiſſactionẽ pena ſeꝗ
tur ad culpã.Cũ vo ſine atiſfactione cul⸗:

pa nõ oꝛdinat᷑ per beng. Jen reparatio hu

mani generis per ſatiſfactionẽ magis con
uenit diuine ſapie. ¶Tertia ratio eſt diuie

honoꝛificẽtie:qꝛ ſic magis ſuat᷑ honoꝛiſicẽ

tia diuie maieſtatis.Na dũ hõ peccat ꝑpᷣ⸗
uaricationẽ deũ ihonoꝛat.Si peccatũ ergo

dimitteret᷑ ſine ſatiſfactione relinq̃re abſqʒ

honoꝛis ablati recõpenſatiõe:cũ aũt ſatiſ/

factio reddit᷑ honoꝛ recõpenſat᷑. Exgo ĩ mo

do reparãdi hoiem ꝑ ſatiſſacjonẽ magis
ſᷣuat᷑ honoꝛificentia diuie maleſtatis qᷓ;ᷓ
aliũ modũ. Sʒ ↄtra iſta arguunt multi.

Plte⸗
liun
capd,
munt N
rbum
rech be
ns pon
l.Cn
gecenol
mmma in

rere/
lampi

Niil⸗
non
Kor!
dani
N
aalu p
inqur
dibineis
Nnichſ/
pnb
ti dim
hauit
rotione
Ldiuine
Duimeſ
petcünil
immni
nturpn
Sz
na ſeg
one cul/
Narofu
Ggis N
ckonie
hoif
enPp

ſrabſß
itſani/
oin
mag
ioch⸗
Stnuln

TEt pᷣ qꝛ dimittẽ peccata adſq; ſãtiſfactio
ne magis oſtẽdit miſicoꝛdiã dei qui eſt be
nignus ⁊ mißicoꝛs ⁊ pᷣtabilis ſup malicia
T2 dinuiſſio pcti abſqʒ ſãtiſfactiõe facit
ad diuinã ſuſficientiã.Ex hoc eni oſtẽderet᷑
emẽdaꝝ nr̃aꝝ ⁊ bonoꝝ nr̃oꝝ deus nõ in
iget. z videretur talis dimiſſio magis
ſacere ad dei potentiã pꝛo eo ꝙ reparatio
hois eſt quedã recreatio. Sed ſicut deꝰſo⸗
lo Yꝓbo fabꝛicauit mundũ:ita ſua potẽtia
ſolo vbo hoiem liberare debuiſſet. [4 °Jex
dimiſſione abſqʒ ſatiſſactione magis aſtri
geret᷑ homo ad laudandũ z amandũ deũ:
qꝛ ab ipᷣo plura recepiſſet.i Sꝰex tali dimiſ

ſione daret᷑ hoi exemplũ pfectionis ĩ dimiſ

ſione iniuriax. ¶ Ad oia pdicta rñdet. OO
nauẽtura.ſ Ad pᷣ ꝙ vniuerſẽe vie dñi ſũt
miſericoꝛdia ⁊ Sitas:cũ ipſe ſit ſũme iuſtꝰ
⁊ miſicoꝛs.Ideo in reparatiõe generis hu
mani que eſt excellen iſſima viaꝝ dei con/
gruũ eſt vt ſimul currat miſᷣicoꝛdia cũ iu/
ſticia.Ex quo decẽs fuit vt deus ab homie
ſatiſfactionẽ exigeret pꝛo iniuria ſibi facta.
Et ſi hõ nõ poſſet tũc mibicoꝛdia diuia ſub
neniret ei dãdo mediatoꝛc qui pꝛo eo ſatiſ
ſaceret. ¶ Ad 2 vo dicit Bona a ꝙ ſicut
deus exigit a nobis ſuoꝝ mandatox obſer
uantiã nõ ꝓpter ſuã indigentiã ſed ꝓpter
oꝛdinationẽ nr̃aʒ:qꝛ debemꝰei tanqᷓ; dño
obedire.Sic ⁊ pꝛo peccato exigit emendã:
nõ ꝓpter hoc ꝙ idigeat ſʒ vt reducat nos
ad oꝛdinationeʒz debitaʒ. ¶Ad ʒmnpicit ꝙ
q;uis in oĩ oꝑe dñi oſtẽdat᷑ diuina potẽtia
In ope tñ reparationis magis manifeſta
iur benignitas ⁊ mibicoꝛdia.Et p ↄſeq̃ns
ipᷣa iuſticia cũ miſicoꝛdia annexa.Lʒ ergo
potuiſſet deus humanuʒz genus ſolo vᷣbo
reparare:maluit tñ reparare cũ difficulta/
te ⁊ penalitate:qꝛ magiꝰ opoꝛtuna erat ibi
miſicoꝛdia ⁊ iuſticia q;ᷓ potẽtia. Ad ꝗi
rñdet᷑ ꝙ nõ poſſet plus aſtringi hõ ad lau

dandũ deũ q; aſtringit᷑ ex eo ꝙ deus ſic di

lexit hoĩiem vt ſilium ſuũ vnigenitũ daret.
Ad vltimũ auteʒ reſpondet. Gona

nõ intereſt nr̃a in oibus imitari deũ.Ideo

ipſe vindictã exigit. Nos aũt iniurias re⸗

mittere debemus ꝓximis abſq; vindicta.

Ipe tñ dei filias ſatiſſaciẽs pꝛo nobis exẽ/
plũ de hoc dedit dũ pꝛo ſuis ꝑſecutoꝛibus

exoꝛauit. ¶ Scom dubiũ fuit vtrum ange

lus potuit ſatiſſacere pꝛo peccato hois la
pſi.Quidaã dixerunt ꝙ ſic arguendo tñ: ſi
cut eni homo cecidit per aliũ impellenteʒ:
ita videtur ꝙ per illũ eundẽ releuari poſſit
Sed homo per angelũ malũ cecidit. Ergo

videtur ꝙ per angelũ bonũ potuit releua

ri.¶ Ad hoc rñdet Alex in.ʒ.ſũme ꝙ nul/
lus angelus nec oẽs ſimul potuerunt pꝛo
peccato hominis ſatiſtacere.Et hoc tnplici
LaRHene.
Cp rone diuine iuſticie.
Worõne ſequele peccati.
Horõne reſntutionis.

Pꝛimo rõne diuine iuſticie que requi/

rit vt qui peccauit ſatiſfaciat. Sʒe peccauit
hõ ergo debet ſatiſſacẽ hõ. ſ Scdo rõne ſe
qle pcti.Naʒ reatꝰpcti oꝛiginalis obligat
totã humanã nãm ⁊ oẽs illius generis ſeu
nature ad dãnationẽ et᷑nã.Sʒ nullus an⸗
gelus põt ſe eq̃re toti humane nature. Et
ſicut dicit Anſelmꝰ.Illnd ꝑ qð dʒ fieri ſa/
tiſfactio debet eſſe maiꝰq̃; cõmiſſũ. Ideo
opoꝛtet ꝙ ille ꝗ hʒ ſatiſſacẽ pꝛo pctõ oꝛigi
nali ſit tantꝰ ꝙ poſſit eq̃ri toti humane na
ture ⁊ ꝙ etiã plus valeat.ſ Tertio rõne re
ſtitutionis. Hã ſi hõ repararet᷑ opoꝛtet ꝙ
reſtituat᷑ ad illã dignitatẽ quã habiturus
erat ſi nõ peccaſſet. Si aũt repararet᷑ p an
gelos nõ poſſet reſtitui ad illã dignitateʒ:
ꝗm ſi nõ peccaſſet eſſet edlis angelis dei.
Et idẽ nobis ꝓmittit᷑ poſt reparationẽ cuzʒ

dicit᷑ Luce.ꝛo. Et Mathei.22. c. Erũt ſicut

angeli dei in celo. Si aũt repararet᷑ per an
gelos eſſet homo ſubiectus angelice natu
re.vnde Anſelmus ait. Qnecũqʒ alia pſo
na hoiĩeʒ a moꝛte redimeret eius uus idẽ
homo recte iudicaref. ¶ Ad arg' vo idu/⸗
ctũ rñdet Alex.Qõ idẽ oꝛdo ſᷣuatus eſt ĩ
lapſu ⁊ reparatione generis humani. Qꝛ
ſicut ibi fuit ↄſenſus mulieris malo ange
lo eidẽ ſuggerẽte.Ita in reparatiõe fuit cõ
ſenſus vᷣgis bono angelo eidẽ annũciãte.
KTertiũ dubiũ fuit vtrũ hõ potuitꝓ pctõ
illo ſlatiſmcere.⁊ poſſet argui ꝙ ſic:quia ſʒ
Augpiuia iuſticia nõ plus exʒit i penã
qᷓ; commiſſuʒ fuit in culpa. Sed in culpa
cõmiſſum fuit a pura creatura: ergo pura
qestura potuit ⁊ debuit ſatiſſacere.¶ RBe

.—

bet attendi penes tria.ſ.
pᷣ q; tum ad peccantem.

pondet Alex ꝙ q́stitas peti ade põt ? de

Cꝛ0q; tum ad inoꝛdinationẽ peceati.
ʒ3q tum ad illũ in quem peccatur.
¶Et ꝙ qtitas talis peccati debeat ſic cõ
ſiderari:patet qm̃ ſiqs offenderet regẽ et
militẽ plus offenderet offendendo regem
qᷓ; militẽ.Ita diuina iuſticia attẽdit q; tita
tẽ peccati ade.Cuius peccatũ lʒ rõne pec/⸗
cantis fuerit ſolius creature tñ peccauit in
bonũ infinitũ.ſ.deũ.Inſuper deoꝛdinauit
æà reã fecit totã humanã nãm.Ergo ſʒʒ iſtos
duos reſpectus peccatũ ade eſt infinitũ et

tranſcẽdẽs oẽz human creaturã. Quare

ſatiſſactio fieri dz a tali pſona in q̃ ſit ifini
tũ bonũ ⁊ a qua ſit oꝛdiatio totiꝰ humane
nature.Et cũ nulla pura creatura ſit talis
nulla pura creatura potuit ſatiſfacere. At
ergo dicit Anſelmus. Diuia ſapia ita ꝓui
dit vt ſatiſfactio fieret per xpm:qm̃ ſic ſatiſ
ſecit deus qui potuit ⁊ homo qui debuit.
Ipſe fuit qui homini lapſo dixit.Surge cu
ius meritis aperta fuit nobis ianua celi ⁊
gra piis in humanũ genus diffuſa.Quaʒ
nobis ipſe largiat᷑ qui viuit ⁊ regnat ꝑ iſi /
nita ſecula ſeculoꝝ Amen:.
CSabbato ꝛ hebdomade. BDe ſciſſima
humilitate. Sermo quartuſdecimꝰ.

Emini dixeri

tis viſionẽ. vba ſũt redẽptoꝛis
nr̃i uathei.iꝛ.c.⁊ in euãgelio

pboꝝ dicere. Hac die de laudibus humili/
tatis ſine qua nec vᷣtus vlla oĩpotenti deo
grata eſſe ꝓbatur.Eſt aũt humilitas bz ꝙ;
ait Mernardus in liꝰde gradibus humili
tatis virtus q̃ hõ veriſſima ſui cognitione
ſibiipi vileſcit. Et ideʒ in eplis.humilitas
ingt eſt ↄtẽptus ꝓpꝛie excellẽtie. Scoʒ vᷣo
Tho.ꝛꝛc.q.ii.Humilitas eſt ſpalis virtꝰ
qm̃ circa appetitũ boni ardui ẽ neceſſaria
duplex virtꝰ. vna q̃ ſirmet aiuzʒ ↄtra deſpa
tionẽ ⁊ ipeſlat ipᷣm ad ꝓſecutionẽ boni ſᷣm
rõneʒ rectã:⁊ H̊ facit magnanimitas.Alia
q tẽperet ⁊ rerenet aium ne imoderate ten
dat in excelſa, ⁊ hoc ꝑtinet ad humilitatẽ.

hodierno. Occurrit nobis ad ↄſuſionẽ ſa.

Ex quo patet ꝙ humilitas eſt virt nec eſt

ↄtraria magnanimitati q;uis repᷣmat ani

mũ ne tẽdat in magna:qꝛ hoc nõ ſacit ſim
pliciter: ſed in illa magna q̃ ſt ſupꝛa ſe:et
per ↄſeq̃ns pᷣter rõnẽ rectã. Magnanimi/
tas aũt ipellit ad magna nõ quecũq; ſed
ꝓpoꝛtionata ⁊ per ↄſeqᷓns ſᷣm rõnẽ rectã.
Qò aũt humilitas nõ cõnumerat᷑ a phᷣo
iter virtutes moꝛales rõ põt eſſe qꝛ ipe in
tendebat agere de virtutibus ſᷣm ꝙ oꝛdi/
nant᷑ ad vitã ciuilẽ. In qua ſubięctio vniꝰ
homis ad alteꝝ ſm legis oꝛdinè deriuat᷑.⁊
ideo ↄtinet᷑ ſub iuſticia legali. Humilitas
aũt ſᷣm ꝙꝙ eſt ſpalis virtꝰ reſpicit ſubiectio
nẽ hois ad deũ ꝓpter quẽ etiã alijs humi/
liando ſe ſubicit.Oꝛigenes tñ dicit ſuꝑ il
lud Luce.pᷣ.c.Qꝛ reſpexit humilitatẽ ⁊c̃.
In ſcripturis vna de virtutibꝰ humilitas
pdicat᷑. Sivis aũt huiꝰnomẽ audire vtutis
quõ etiã a phᷣis appellet᷑ aſculta eandẽ eẽ
humilitatẽ quà reſpicit deꝰ que ab illis dẽ
mẽſuratio ſiue moderatio: que manifeſte
ptinet ad modeſtiã ⁊ tẽperantiã.¶ De hac
iiaqʒ humilitate locuturi tria ꝓp onimus
myſteria declaranda.
C pmdr acquiſitionis.
Cꝛminductionis.
Czmregulationis.
CT15 voleaBummilittat hie neceſſaria eſt
cognitio dei ⁊ ſuiipius ac ꝓximi in qrũ aᷣli
Perimia lut derida Tap be

.

Rimũ myſterium de humilitate de
dũ eſt quõ bumilitas acqnit᷑. Et ad

ocoimue expedit vnicuiq; bumilita

tẽ hĩe volẽti vti triplici cognitione.
Peſt cognitio dii.
Cꝛeeſt cognitio ſui.
CCʒaeſt cognitio ꝓximi.
C Vꝛima eſt cognitio dei in q de ipo excel
ſo dno ↄſiderare debemꝰtria.ſpᷣ ipſiꝰptã.
tẽ.ꝛv ipſiꝰbonitatẽ.i ʒv ipſiꝰ maieſtatem.
¶ Pꝛimo dz g humilis eẽ cupit ↄſiderare
dei ptãtẽ q̃ talis ẽ ac tãta vt ipe ſolus ſit oĩ
potẽs nec aliq̃ creatura ad hãc oĩpotẽtiaʒ
valeat attingere. Audimus de hoc voces
ſeripturarũ oium tã diuinaꝑꝝ q; humanaꝝ
¶ Ende Geneſis.i⁊.dixit deꝰad abꝛahaʒ.
Ego ſu deꝰoipotens ambula coꝛa me. ¶ Et

claradũ di acqſitionis. In qͥ vide

Nhe⸗

ſii⸗
dhn

S

Pne
makari
Kitſn
n ſee
nanimn
igg ſ
nireni⸗
taſb
hiein
Pri
no m
giuel
milis
bieri⸗
bumd
le 1.⸗
Ulias
luns
lie
isdi
che
dehe
Wüns

na

„ .

d

=
d
unl

ael
i
ſtntenn
ſdan
s ſtol
Ntina;
poces
nand;
zahoz⸗
eſ

geñ.5. c. ad iacob. Ego ſum deus oĩpotẽs

creſce ⁊ multiplicare.ſ Et Exodi.ixc. Oi/⸗
potẽs nomẽ eins.ſſ Et Eccliaſtici ̊ caplo.
Anus eſt altiſſimus creatoꝛ oĩpotẽs. ſEt
hoc habetur.ſ.ꝙ deus ſit oĩpotens di.iiꝛ.c.
Nonit.Et di.23. c. Qui eps. ¶ Et di. 32.c.
Pꝛeter hec.¶ Et di.So.c. Accedens.c.Cõ
ſiderãdũ.iEt di.S⁊ꝛ.c. Pꝛeſhꝛ.¶ Et di. c6.
c. Si iperatoꝛ.¶ Et di. 2.c. Uictoð. ¶ Et pᷣꝰ
q.pꝰ.c. Quibuſdam.qEt.ꝛ.q.pꝰ.c.Deus
oĩpotẽs.¶ Et.S.q.pꝰ.c.In ſcripturis.¶ Et

x.q..c. Placuit. ꝗEt. xi.q.3. c. Plerũqʒ

¶ Et.iꝛ.q.pᷣa.c.Cũ deuotiſſimũ. ¶ Et.iA.q.
§. c. Scriptũ eſt. Et. ꝛ23. q.A.c. Obtineri.
A recta.ſEt et᷑ de ſumma tri.⁊ fi.catho.c.

p.ſEt.C.de ep̃is ⁊ clcis.l. NRaptoꝛes.ſEt

C. de tranſactionibꝰ.l.Siquis maioꝛ. Et
Cde officio pᷣfecti pꝛetoꝛio africe.l.pᷣꝰ. ¶ Et
UVirgilius in pᷣ eneidos.At pater oĩpotẽs
ſpeluncis adidit atris.¶ Et in 2. Juppiter
oĩpotens pcibus ſi flecteris vllis.ſ Et i.xꝰ
Tum pater oĩpotens reꝝ cui ſumma pote
ſtas. Tanta eniqz eſt iſta potẽtia dei tamqʒ
immenſa ꝙ in eins opatione ois potentia
hominum ⁊ angeloꝝ nihil poſſit reputari.
Poſito eni ⁊ non ↄceſſo ꝙ oẽs hoies mũ
di oẽs reges ⁊ pꝛincipes qui regnauerunt
ſuper terrà oẽs etiã angeli ⁊ beati ⁊ repꝛo/
bi conuenirent in vnũ vt ꝓducerent de no
uo vnum ſolare coꝛpus quale eſt illud qðᷣ
quotidie cernimus nos illuminare vł vnã
ſtellã ſimilẽ minime que lucet in firmamẽ
to:vel vnũ floꝛẽ ſimilẽ roſe aut viole vtiqʒ
per inſinita annoꝛũ ſpacia id pficere vnq;
poſſent.O infinita.O admiranda. O ſtu
penda potentia ſummi dei qui oĩa que in
celis que in tevis ⁊ in mari ſunt ⁊ monen
tur cũ voluit ꝓduxit e nihilo.Ob quod da
uid in p̊s.dicit. Tui ſunt celi ⁊ tna eſt terra
oꝛbẽ terre ⁊ plenitudinẽ᷑ eius: tu fundaſti
aquilonẽ ⁊ mare tu creaſti. ¶ Secundo in
cognitioneę dei debemus conſiderare eius
bonitatẽ. At enĩ inquit Woecius in lio de
hebdomadibus. Solus deus eſt bonꝰper
ſuã eſſentiꝗ. Oia alia ſunt bona per parti
cipationt᷑. Nec tm̃ bonus dicitur deus:qn
immo vtIſidoꝛꝰ dicit lipᷣ de ſummo bono
Summã bonũ deus eſt. ¶ Et Augꝰliꝰpꝛi⸗

39

mo de trinitate. Trinitas diuinaꝝ perſona

rũ eſt ſummũ bonum quod purgatiſſimis
mẽtibus cernitur. ¶E&t ſi aliquis obiceret

ꝙ ſummũ addit aliquid ſupꝛa bonũ alio/
Ain omni bono cõueniret.Sed omne qðᷣ
habet ex additione:ad aliquid eſt cõpo/

ſitum ergo ſummũ bonum eſt compoſitũ.
Sed deus eſt ſumme ſimplex:ergo deꝰnõ

eſt ſummũ bonuz. Reſpondet Tho. pᷣꝰ

par.q:d.Qð ſummũ addit ſupꝛa bonum
non rẽ aliq; abſolutã:ſed relationem tm.
Relatio aũt qua aliꝗd de deo relatiue di⸗

citur ad creaturas non eſt reali in deo: ſed

in creaturis. In deo vᷣo ſ̃m rationt᷑. Et ſic
non opoꝛtet ꝙ in ſummo bono ſit aliqus

cõpoſitio.Dicit᷑ ergo deus bonus: qꝛ per

ſuã eſſentiã bonus: ⁊ ſummũ bonuz qꝛ oẽ=
bonũ creature ab ipſo eſt qui bonitate ſua

oĩa oꝛdinate ꝓduxit in quo nulla eſt iniq⸗

tas neqʒ defectus ſiue peccatũ. ¶ Tertio’7

cognitione dei conſiderare debemus illiꝰ

maieſtatẽ. Eſt eni ipe vt ait pſal.Deus ma
gnus dñs ⁊ rex magnus ſuper oẽs deos

TEt iteꝑ excelſus ſuper oẽs gentes dñs ⁊
ſuper oẽs celos gloꝛia eius.Ipſñ cũcta obe
diunt elementa:⁊ ad eius imperiũ mouen

tur ſol ⁊ luna ⁊ omnia ſidera celi. Magnꝰn

itaqʒ dñs deus noſter ⁊ magna virtus eiꝰ
⁊ magnitudinis eius nõ eſt ſinis. Quare
merito ſub illo humiliari debet oĩs creatu

ra:illũqʒ; timere:colere:venerari. ¶ Scoo

expedit volẽti humilitatẽ acquirere vti co

gnitiõe ſui. ¶ Et de hac iquit PHernardus

liꝰde ↄſideratione ad eugeniũ.Noueris lz

oĩa myſteria lata terre alta celi ꝓfunda ma

ris.Si te neſcieris ſimilis eris ediſicanti ſi
ne fundamento ruinã nõ ſtructurà facies.
T¶Et idẽ ꝛc.32.ſuper cantica. Scio neminẽ
abſqʒ ſui cognitione ſaluari de qua nimiꝝ

2*

mater ſalutis humilitas oꝛitur a timoꝛ do
mini qui ⁊ ipſe ſicut initiũ ſapientie ita a ſa

lutis eſt.ſ¶ Et idẽ ꝛc. ʒp.ſuper cantica. Ne ?
mo ſine ſui cognitiõe ſaluatur. ¶Et Angꝰ
in ꝓemio quarti libꝛi de trinitate. Landa-

bilioꝛ eſt aius cui nota eſt iſirmitas ꝓpꝛia

q́ᷓ;ᷓ qui ea nõ reſpecta vias ſiderum funda

menta terraruz ⁊ faſtigia celoꝝ ſerutatur.

¶Et Hugo liꝰpꝛimo de anima.Melioꝛ es

ſi teipſum cognoſcas qᷓ; ſi te neglecto co⸗

gnoſceres curſus ſidep: vires herbaꝝ: cõ /

plexiones hoium:naturas aialium:celeſti

um ⁊ terreſtriũ ſciam haberes. Multi eni

multa ſciunt ⁊ ſeipſos neſciũt cuʒz tñ ſũma
phᷣia ſit cognitio ſui.i Et Señ.in tragedi/
is. Mulla moꝛs grauius incũbit q;ᷓ qui ig
tus ſibi oibus notus moꝛit᷑. Et Macro⸗
bius liꝰde ſõno ſcipionis.DBeiſici vox hec

fuit oꝛaculi ↄſulenti ad beatitudinẽ:qͥ iti⸗
nere pꝛouenire poſſet: ſi te iquit noueris.
CIn hac vo cognitione ſuiipſius tria de
bet quilibet conſiderare.

CC 5Pppꝛiã paruitaté.

C2°, Ppꝛiãâ iniquitatem.

C ʒ ꝓpaiã fragilitaté.

C Pꝛumo ppꝛi paruitatẽ.qꝛ homo par/⸗

nulus ⁊ minimus eſt in cõparatione excel

„—

„
—

ſe maieſtatis dei.vñ Abꝛahaz vt ſcribitur
geñ.ið.dicebat.Loquar ad dñm meũ cuʒ

ſim puluis ⁊ cinis. ¶ Et Sapiens homiem
ſuperbientẽ rephendit dicens eccleſiaſtici
io.c.Quid fuperbis terra ⁊ cinis.¶ Secũ
do debet quis conſiderare ꝓpꝛiã iniquita
tẽ cui occurrere no põt niſi ipa bonitas dei
Conceptus quippe in inigtatibus homo
ad diuerſ nunc venialia nunc moꝛtalia la
bitur ſcelera.Et ſi aliqñ ab illis retrahitur
ex dei gratia non pꝛopꝛia virtute ꝓcedit.

Ideo Bernardus ſuper cãtica ſcde.38.

git.Quõ non humiliabitur aia in vera co

gnitione ſui cum ſe ꝓceperit peccatis one/⸗

ratã mole moꝛtalis coꝛpoꝛis agrauatã ter
renis curis circũdatã:carnaliũ deſiderioꝝ
fece infectã.Cecã: curuã:inſirma: iplicita:
multis erroꝛibus mille periculis expoſitã:
mille timoꝛibus trepidã:mille difficultati
bus anxiã:mille ſuſpicionibus obnoxiazʒ:
mille neceſſitatibus erũnoſã: ꝓcliuam ad

vicia ⁊ inualidã ad virtutes.¶ Tertio de⸗
bet quilibet ↄſiderare/ppꝛiã fragilitatẽ q;ᷓ

ſ.fragilis ſit humana ↄditio cum vt vide⸗
mus vndiqʒ tot imineant pericula ⁊ fuper
oĩa cũ neceſſe ſit ⁊ cito moꝛi.i Ob qð Se
neca in tragedijs inꝗt: Parce venturis ti

bi moꝛs pazamur. ſis lʒ ſegnis ꝓperamꝰ
ipfi. Quis eſt enim qui viuet ⁊ nõ videbit

moꝛtẽ: quaſi dicat nullus.HNõ diues:non

purpuratus:nõ ſoꝛtis:nõ plłcher:nõ dñs:
nõ doctus. Oẽs tandẽ moꝛiemur. C Ter

tio qui vult humilitatem acquirere vtatur

cognitionẽ pꝛoximi:de quo conſiderare de
bemus tria.
zʒ inſcrutabilitatem.
CVPꝛimo dignitatẽ qua.ſ.deus ita dota/
uit pauperes ſicut diuites:ita ſubditos ſi⸗/

cut dños:dũ oẽs fecit ad imaginẽ ⁊ ſimili⸗

tudinẽ ſuã.Cũuũ eni vt inquit Tho.pᷣꝰ parte
q.9 5. Homo ſm intellectualẽ nãm ad ima
ginẽ dei eſſe dicatur ſz hoc maxime eſt ad

imaginẽ dei ꝙ intellectualis nã deũ maxi
me imitari põt.IJmitatur aũt itellectualis

natura maxime deũ q; tũ ad hoc ꝙ deꝰ ſe⸗
ipᷣm intelligit ⁊ amat. vñ ſᷣm ꝙ hõ habet
aptitudinẽ naturalẽ ad itelligendũ = amã
dũ deũ dicitur eſſe ad imaginẽ dei. Et hec
aptitudo ↄſiſtit in ipſa natura mentis que
eſt cõis oibus homibus. C Secũdo debe
mus conſiderare in ꝓximo conſoꝛmitatẽ.
ẽs quippe hoies ↄſoꝛmes ſunt in natu
ra ab vno pĩe adà deſcẽdẽtes.vnde Boe
cius liꝰpᷣ de ↄſolatione ait.Oẽ hominũ ge
nus ſimili ſurgit ab oꝛtu vnus reꝝ pat᷑ eſt
vnus qui cũcta miſtrat. C Zertio debemꝰ
ↄſiderare in ꝓximo inſcrutabilitate. Sut
equidẽ ꝓximoꝝ ſecreta coꝛdis inſcrutabi/
lia nobis.Juxta illud Mieremie.i7. Pꝛa⸗
uũ eſt coꝛ homis ⁊ iſcrutabile ⁊ ꝗqs coꝑgſcet
illud. Quuis ergo m Tho.a2. vbi. S. in
donis que a deo quis accepit nõ debeat vi
lioꝛẽ ſe putare hus ꝗ huiuſmodi dona nõ
acceperũt.Zñ põt aliquis reputare aliꝗd
boni eſſe in ꝓximo qð ipł non habet vel
aliꝗd mali eſſe in ipio qd in alio nõ eſt. Et
ſic ↄſideraãdo oia ſupꝛadicta dat᷑ nobis oc
caſio vt deo nos per humilitatẽ ſubiciamꝰ
2, pximos nõ ↄtemnamus.
CQuali inducũt nos ad humilitatẽ exoꝛ
tatiões ſcripturaꝑ 1 gra humilitatis atq;

lo bumilitatẽ docet. CLap.2 .
cundu myſteriuz declarandũ dicit᷑
inductio.Inducuũt ꝗppe nos ad hbu
a Militatẽ pꝛecipue tria.
PB meſt exhoꝛtatio.
¶ꝛ mgratiſicatio.
m
C3 exemplatio.

exẽpliũ dũi mii ieſu xpi:qui nos vᷣbo ⁊ e
exẽplũ dni ni ieſn xpi: qui nos vᷣho 2 exẽ

S. – — -ʒ

—

—
—
— —

lep

2 – = =

ui

= —☛
2 =

vepum
a

tadotu⸗
citosſ/
1ſimil/
bpane
ladim
ecſtad
men
aualis
de l/
habei
amni
thec
e
debe
NW
Voe
minüͤge
zpatc
Neben⸗
, S
utabi/
Pu⸗/
et
Wenn
Rons No
Ardlif
haft
ock
nchoce
hoen

inee
o dl

cüticl
adh

. C Pꝛimũ ꝗð nos iducit ad humilitatè ẽ

Eexhoꝛtatio ſacre ſcripture ⁊ ſcoꝛuʒ. ¶ Inat
eni Sapiens ecchiaſtici. 3. c. Quaãto maioꝛ

es humilia te ĩ oibꝰ⁊ coꝛã deo iuenies gra
tiã:qꝛ magna potẽtia dei ſoliꝰ⁊ ab humili
bus honoꝛat᷑.ſEt.⁊.c.Humilia valde ſpi
ritũ tuũ.ſ Et.iʒ.c. Humiliare deo ⁊ expe⸗
cta manus eius.ſſEt ꝓuerbioꝝ.39. Humi
lẽ ſpu ſuſcipiet gloꝛia. Et.xi.c. Abi humi
litas ibi ⁊ ſapia.. Et Sauid in ᷣs. Pplin
humilẽ ſaluũ facies ⁊ oculos ſuperboꝝ hu
miliabis.ſſEt Job.22.c.Qui eni humilia
tus fuerit erit in glia:qui inclinauerit ocu
los ſuos ipſe ſaluabit᷑.ſ Et Jacobus.ʒ.co.
ſue canonice. Deus ſupꝑbis reſiſtit humi⸗/
libus aũt dat graʒ ſuã.ſ Et Petrus pᷣma
ſua canonica.c.S.Humiliamini ſub poten
ti manu dei vt vos exaltet in tpe tribula/
tionis. ¶ Et dñs ieſus xpᷣus Mathei.25. c.
Qui ſe humiliat exaltabit᷑.¶ Et btã virgo
Zuce.2. Depoſuit potentes ↄe ſede ⁊ exal
tauit humiles. Et PHernardus ĩ liꝰde gra
dibꝰ humilitatis. Bona via humilitatis
qua vitas ingꝗrit᷑ charitas acꝗrit᷑ ⁊ gnãtio
nes ſapie pcipiunt᷑.ſ Et Gꝛegoꝰ.Qui ſine
humilitate vtutes ceteras ↄgregat quaſi
puluerẽ in ventũ poꝛtat.qEt Bernardus
ſup miſſus eſt. Pulchꝛa pmixtio vᷣginita
tis ⁊ humilitatis.nec mediocrit᷑ placet deo
aĩia illa in qua humilitas cõmendat vᷣgi/
nitatẽ:⁊ vᷣgitas exoꝛnat humilitatẽ.Sine
humilitate audeo dicere nec virgitas ma/
rie deo placuiſſet.ſ ¶ Et de pe.di.pᷣ . Taci /
turnitas. Sine humilitate nemini põt eſſe

Z ſlus. C Scom qðò nos inducit ad humili

tatẽ eſt gratiſicatio. Eſt qdẽ humilitas deo
valde grata.hoc patet pᷣiqꝛ humiliter oꝛã
tes exaudit.ſ AUñ Judith.ↄ.c.Humiliũ et
manſuetoꝝ tibi ſemꝑ placuit depꝛecatio.
Et Dauid in pᷣs. Reſpexit in oꝛĩonem hbu
miliũ ⁊ nõ ſpꝛeuit pꝛeces eoꝝ.¶ Et eccliaſti
3 . Oꝛatio humiliãtis ſe nubes penetrat
¶ Scðo deus iratus humilitate placat᷑.Si
cut patet tertij Reguũ.22. c. de achab de q́
dixit deus helie. Nõne vidiſti achab humi
liatũ coꝛã me ⁊c.Et ſcdᷣi paralipomenõ.iꝛ.
c.ſcribitur. Quia humiliati ſunt filij iſrael

auerſa eſt ab eis ira furoꝛis dñi. Niniuite

nſuper humiliati iram dñi placauerunt⸗

4⁰

Jone per totum. Et Bauid humiliatus

audiuit nathan dicentẽ ſibi dominus tran

ſtulit a te peccatum. Dicebat enim ipſe in
cinere ⁊ cilicio. Siſerere mei deus ⁊c.Coꝛ

contritũ ⁊ humiliatũ deus non deſpicies.

¶ Lertio deus humilibus ſua reuelat my/⸗
ſteria. IJdeo Chꝛiſtus M.aathi. xi. c. ait. Ab
ſcondiſti hec a ſapientibus ⁊ pꝛudentibus
et reuelaſti ea paruulis. ¶ AUnde Augꝰ liꝰ
de verbis dñi. Quanto humilius ſedebat
maria tanto amplius capiebat. Confluit
eni aqua ad humilitateʒ vallis de ſuperci
lio montis.Et qͥʒ grata ſit humilitas deo.
Ipſa virgo humillima in ſuo cãtico docuit
dũ ſe humiliter dixit.Quia reſpexit humi/
litatẽ ancille ſue:ecce eni ex hoc beatã me
dicẽt omnes generationęs. ¶Tertiuz qʒ̊
inducit nos ad humilitatẽ eſt exemplum
chꝛiſti:qui Mathi.xi. c. dixit. Diſcite a me
quia mitis ſũ ⁊ humilis coꝛde.vbi Augꝰ
libꝛo de virginitate ait. Hon dixit diſcite a
me mundum ſabꝛicare aut moꝛtuos ſuſci
tare:ſed quia mitis ſum ⁊ humilis coꝛde.
O doctrinam ſalutarem. O magiſtrũ do/
minũqʒ moꝛtalium quibus moꝛs poculo
ſuperbie pꝛopinata atqʒ tranſfuſa eſt. No
luit docere quod ipſe non eſſet:noluit iube
re quod ipſe non faceret.Hec ibi. Et in li
bꝛo.ia.de ciuita.dei inquit.Nunc in ciuita
te dei in hoc ſeculo peregrinãti maxime cõ
mendatur humilitas ⁊ in eius rege qui eſt
chꝛiſtus maxime pꝛedicatur. Contrariũqʒ
huic virtuti elationis viciũ in eius aduer-⸗
ſario qui eſt diabolus maxime domiari ſa⸗
cris litteris cauetur.hec ille.ſ Pꝛopterea
Paulus ad philippenſes.2.c. ait. Humi

liauit ſemetipᷣm pꝛo nobis ſactus obediẽs

vſq; ad moꝛtẽ.Humiliauit ꝓpfecto noſtrazx
aſſumendo naturã.Humiliauit matrẽ hu
milẽ eligendo.Humiliauit in paruo tugu
rio naſcendo.Humiliauit ſacramenta hu/
militatis circũciſionis ſcilz ⁊ baptiſmi ſu
ſcipiẽdo.HNumiliauit virgini mr̃i ⁊ ioſeph

ſe ſubiciẽdo.HNumiliauit humiles piſcato

res ſibi ſociãdo.Humiliauit in pꝛedicatio
ne gloꝛiam patris querendo. GQumiliauit
mundanos honoꝛes ſpernendo cum fugit
quando voluerunt eum facere regem. HGu
miliauit conuerſando ⁊ pedes diſcipuloꝛũ

unando Bumiliauit deniqʒ contumelias
v̈bera ſputa crucẽ ⁊ moꝛtẽ abiectiſſimam
patiendo:que oia vt dicit Cypꝛianus. 93.
di. c. Dñns. ab eo humiliter ? patiẽter facta
ſũt vt nos humilitatis 2 patiẽétie hiemus
exrempluũ. Ideo Hieroꝰad antoniũ mona
chũ ait. Oñs noſter ieſus xpᷣs diſceptanti
bus de dignitate dißlie vnu appꝛehen
dit e paruulis dicẽs. Niſi conuerii fueritis
à efficiamini ſicut paruuli nõ intrabitis in
regnum celoꝝ. Qðò ſe docere tm̃ nec facere
videret᷑ docuit exẽplo dũ diſcipuloꝝ pedes
lauit.dũ loquit᷑ cũ ſamaritana.dũ tradito/⸗
rẽ oſculo excepit. dũ ad pedes ſibi ſedente
maria de celoꝝ diſputat regno. dum reſur/
gẽs pᷣmo mulierculis appareſcit.

—

CQõ duodecim ſùt regule obſeruàde ab

bijs qui humiles eſſe volunt que dici etiã

poſſunt duodeciʒ ſigna vere bhumilitatis.
* Ertiũ myſteriũ contẽplandũ de hbu/-
1 militate dĩ regulatio. Punt eni duo
AWdeci regule qͥ ad humilitatẽ ſpectat
quas diligenter ſuare glibet debet.
¶ P di ꝓpꝛia viliſicatio.

2

Einbena breſumgptid.
.

zalaudabilis verecũdatio:
A coꝛpoꝛalis compoſitio.
Sacauta occultatio.
C pximalis delectatio.
CTZaſapiens auditio.
C8aaffabilis conuerſatio.
¶9* pmpta ſubiectio.
¶ x debita veneratio.
¶xiꝛaltitudinis declinatio.
Ciꝛe vilis exercitatio.

¶Pꝛima regla eſt ꝓpꝛia viliſicatio.Qui
eni vere humilis eſſe vult oẽ bonũ deo de /

bet attribuere:deſfectus tmimodo ſuos ſi⸗

bimet appꝛopꝛiãs. Quare viri ſci ⁊ amici
dei ſe pctöꝛes dicere ſepius iuenti ſũt: Nã

paulus vas electionis poſt viſionẽ xpi ſibi
apparẽtis in via: poſt raptũ vſqʒ in tertiũ
celũ pᷣad thimoteuʒ pᷣ.c.dicebat. Fidelis
Hmo ⁊ omni acceptione dignus qꝛ dñs ni
ieſns xps venit in hunc mundũ ſaluos fa/⸗
cere petòꝛes:quoꝝ pᷣmꝰego ſũ. ¶ Be btõ
mſup pie nr̃o frãciſco ſic ſeribit in ſua legẽ
da Bona . Qium virtutũ cuſtos 2 decoꝛ

humilitatis copioſã viꝝ dei vbertate reple
uerat. In ꝓpꝛia quidezʒ reputatione nihil
erat niñ peccatoꝛ cũ in veritate ſpeculũ eẽt
7 ſplẽdoꝛ oimode ſcitatis.iſ I deo ſcribitur
xi.q.3.c.Iniuſtũ.Melioꝛ eſt in maleſactis
humilis lacta conſeſſio q́; in bonis ſupba
gliatio.Et qꝛ in cõmuni lege nemo ſcit cer
titudinaliter vtꝝ ſit dignus odio vel amo⸗
re.¶ Jdeo vt ſenibitur di. .c.Ad eius.o
naꝝ mentium eſt ibi culpã cognoſcere vbi
culpa non eſt. C Secũda regula humilita

tis eſt bona pꝛeſumptio bene ſentire ⁊ opi

nari de ꝓpximis ſuis. Ma vt ſenbitur in glo

ſa ex᷑ de ſcrutinio in oꝛdie faciẽdo.c. Ex par

te. Qui lʒ pᷣſumitur dignus niſiꝓbetur in
dignus.Et de quolibet pᷣfumendũ eſt ꝙ ſit
bonus niſi/ ꝓbetur contrariũ. Ex de pᷣſcni/⸗
ptionibus.c.Oudũu.ff.de manumiſſis te⸗
ſtamẽto.l. Seruos.ff.de/pbationibꝰ.l.Ab
ea parte.86. di.c. Sigd . ¶ Et. xi.q.ʒ.c. In
cunctis.Et.22. q. A.c. Innocens. Et Glo.
in.c. In noſtra pꝛeſentia. extra de ꝓcurato
ribus ait.de nemine pꝛeſumendum eſt ꝙ
ſit immemoꝛ ſue ſalutis.pᷣ.q.⁊.c.Sanci⸗

mus. ¶Tertia regula dicitur laudabilis

verecundatio. SGebent humiles erubeſce⸗
re de ſuis peccatis cũ ad hoium noticiam

perueniunt. nſuper vltra timoꝛẽ 1 amoꝛc

dei peccata hoꝛꝛere debẽt pꝛopter verecun
diam mundi: a in omni ſua conuerſatione
verecundos ſe exhibere. Hinc Bernar/
dus ſuper catica ait. Meſcio an quicqᷓ; gra
tius verecundia aduerti in moꝛibus homi
num queat que eſt omniũ oꝛnatus etatũ.
Sed in tenerioꝛi etate amplius pluriuſqʒ
eniteſcit. ¶ Et Cicero liꝰ pꝛimo de officijs.
Sine verecundia nihil rectum eſſe poteſt:
nihil honeſtum. Hec verecundia mulieres

a viroꝛuzʒ co nſoꝛtio indebito pꝛohibet.Ju

uenes coꝛam maioꝛibus abſiq; rationabili
cauſa loqui non ſinit.artinices ſideles con
ſocijs facit:reges terre ⁊ pꝛincipes iuſte ſo
bꝛie ⁊ pie viuere cogit. Religioſos ⁊ cleri⸗
cos eccleſieqʒ pꝛelatos mundos ⁊ nitidos
a ſecularibus vicus ⁊ exercitijs eſſe com⸗
pellit. Sed pꝛoh doloꝛ.Sicut/ppter ſuꝑbi
am extinctus eſt generaliter dei timoꝛ:ita
abolita verecundia mũdi. & Quarta re
gula humilitatis di coꝛpoꝛalis copolno⸗

.

—

;=

Kempn
.
ecolüci
Knbinr
aleücns
s ſupha
oſait c
dand⸗
ns. Do
ſchepbi
homäta
ie co
ringo
Etper
ctur in
tgt
in/
9 le⸗
3b
Ge
NNN
wen
Smar
Udabile
anbece⸗/
nonden
tmo
Pv—NR
wunme
Pong!
Uche
nsh
1s kum
onuſ
oficjs⸗
holeſt
polteres
—RR
tonbli
cles con
gilted
1cen/
Ninchos
toon/
fſupbi
nouis
ran
hoſith

debent eſſe humiles compoſiti in inceſſu:

in locutione:in geſtu vultu ⁊ amictu coꝛ/
oꝛis.¶ Nã vt dicit glo.in.c.Cũ in cũctis
Ex de electione.Compoſitio coꝛpoꝛis qua
litatẽ indicat mentis.xli.di.in fine. Et ſa
piens Eccli.9.c.Ex viſu cognoſcitur vir:⁊
ab occurſu faciei cognoſcit ſenſatus. Ami
ctus coꝛpoꝛis ⁊ riſus dentiũ ⁊ inceſſus ho
minis enunciant de illo.ſ Et Hieroꝰin epi
ſtola ad furiam. Speculum mentis eſt fa⸗

cies ⁊ taciti oculi coꝛdis archana fatẽtur.

CQuita regcauta occultatio.Debẽt hu
miles ꝓpꝛias laudes tacere:niſi aliud ex
poſceret aut honoꝛ dei vel vtilitas pꝛoxi
mi ſiue neceſſitas ꝓpꝛia.Sexta reg eſt

ꝓximalis delectatio. Qui ſunt humiles
debent libenter inferre:⁊ ab alijs referen /
tibus delectabiliter audire ꝓximi laudes./
CSeptima regſapiẽs auditio.Ad humi

litatem ſpectat audire doctrinam ⁊ cõſilia
ſapientum. ¶ Octaua regaffabilis con/

uerſatio. Sebent vtiq; humiles conuerſa

ri affabiliter ⁊ benigne. C Mona regula

pꝛompta ſubiectio.Hec facit deo ⁊ ſupio⸗/
ribꝰ pꝛompte ⁊ abſqʒ murmure obedire.

¶Becima reg debita veneratio. Debent
humiles reuerenter cum maioꝛibus ſuis

bhabere:⁊ pꝛecipue in diuino cultu:in quo

requirunt᷑ etiam coꝛpoꝛis motus:vt genu

flexiones ⁊ inclinationes ad oſtendendaʒ

interioꝛeʒ reuerentiã ⁊ deuotionẽ coꝛdis.

CAUngdecima reg'eſt altitudinis declina

tio. Fugiũt humiles dignitates ⁊ magni
ſicentias:niſi id ſuaderet charitas dei ⁊ p/
ximi:vel cogeret obedientia:vt in.c. NHiſi
cum pᷣdem de renunciatione. C Buodeci
ma reg eſt vilis exercitatio.ꝓ dei.ſ.amo/
re officia vilia exercere. HMinc Hieroꝰ ad

palmachium ait:quantũcũqʒ te deieceris
umilioꝛ chꝛiſto non eris. Eſto vt icedas
pedibus:furua tunica veſtiaris: Equerie

pauperibus: pauperum cellulas dignan/

ter introeas:cecoꝝ oculus ſis:pes claudo
rum:manus debiliũ.Ipſe aquã poꝛtes:li
gna concidas:focum extruas: vbi alape:

vbi flagella: vbi patibulum: vbi moꝛs.
¶ Pꝛopterea ſeraphicꝰille fraciſcus humi

litatis ⁊ charitatis ieſu cruciſixi memoꝛ ef
fectus in ſuꝰ conuerſionis ſue: vt recitat

Bonauẽtura:lepꝛoſoꝝ obſequia nõ hot
ruit.Inquit enizʒ de ipſo ſic. Exinde totius
humilitatis amatoꝛ ſe tranſtulit ad lepꝛo
ſos.Eratqʒ cum eis diligentiſſime ſerui/
ens omnibus ꝓpter deum:lauabat ipſoꝝ
pedes:ligabat vlcera. Educebat plagarũ
putredinem:⁊a ſaniem abſtergebat. Oſcu⸗
labatur etiam ex miranda deuotione vlce
roſas plagas ipſoꝝ euangelicus medicus
mox futurus. ¶ Sunt ⁊ alia ſanctoꝝ exem
pla ſimilia:vt ſancte Clare ſaãcte Catherine
de ſenis: ſcẽ Heliſabeth a alioꝝ que bꝛeui
tas cauſa tranſimus. Curemus ergo hu⸗
miles eſſe ⁊ videbimus xpᷣum non ſolum
cũ Petro Jacobo ⁊ Joàne in mõte trãſſi
guratum:ſed cum omnibus ſanctis ⁊ bea
tis angelis in ſua maieſtate ⁊ gloꝛia diui⸗
nitatis ſicuti eſt ſpecioſiſſimũ in regno ce/
vꝛum. In quo viuit c regnat per infſinita
Ecula ſeculoꝝ. Amen.
CBñica ſecũda in quadrageſima: De ſu
perbia ſuperſtitioſoꝝ.Sermo quintuſdeci
mus in oꝛdine. H

% — 4
Ingex eſt do
minus de hijs oibus doctoꝛis
gentiuz vba ſunt iſta Pe. ad
theſalonicẽles. A.c. ⁊ in epiſtola hodierna.
¶ Poſtqᷓ;ᷓ diaboli eiecti fuerũt de celo em
pireo ꝓpter illoꝝ ſuperbiam:ſemper in vo
luntate maligna perdurant:vt homibus
pꝛeeſſe velint etiam in hac vita pꝛeſenti.
Quod vt facilius aſſequant permittẽte ſie
iuſto deo malefſicijs ⁊ artibus magicis ſe
immiſcẽt: in quibus ad aliquos effectus
naturales ꝓducendos cooperantur. Cum
enim ipſi multa ſciãt ⁊ poſſint:que cogni
tionem noſtrã ac facultatem excedũt ſcien
tia ⁊ vi nature ſue hec inferioꝛa iuuant ad
accelerandã ſuam operationẽ. Qua de re
pleriqʒ diabolo familiaritate ac quodda,
commercio ſe coniungũt:⁊ artibus neſari
is impliciti:alios ad hoc inducunt:vt dia
bolos venerentur. In oibus enim humſ/
modi maleficijs adoꝛationẽ ſiam diabo⸗
lus vel implicite vel aperte ꝓcurat.ſ ẽn
de Augꝰ.xx vi.q.v.c.Nec miruʒ. ait:Ad
hoc innectitur diabolnor ſt ade etur q̃ſi

dens.Ad tanta nãqʒ elationẽ deuenit:vt
etiã cum tentauit xpᷣm de hoc illũ requiſie
rit. Qꝛ non multi ſunt etiã hoc tempoꝛe ꝗ
diabolo ſe ſubicere in ſuperſtitionibꝰnoxi
is ex ſua ſuperbia nõ foꝛmidant.¶ Iccirco
in pꝛeſentiſermone de ſuperbia ſupꝑſtitio
ſoꝝ dicemus. Opponitur eniz ſuperſtitio
religioni que cultũ exhibet vero deo.Et lzʒ
multipliciter fiat. LCamẽ nos triplicẽ ſuper

ſtitionẽ diſtinguemus m quã cultus dia

bolo exhibetur.
Cõ oicitur diuinationis.
C obſernationililes.
ʒ3 confederationis.

¶Oõ ſupſtitioſa eſt diuinatio que ſit vel
per ſomnia vel per auguria: vel per indi/
cia aſtrologoꝝ cuni ipſi pꝛefumũt ea que
dei ſunt bꝛenuciare. Kap.bmn.
ARKima ſupſticio dꝛ diuinatiõis.Eſt
p aũt diuinatio pꝛecognitio ⁊ pᷣnũcia
tio futuroꝝ contingentiũ ex falſa 2
Vana opinione conſilio vel auxilio demo
nis tacite vel expꝛeſſe inuocato ſᷣm Tho.
2 24. q. xcv. Et peccatum eſt moꝛtale: qꝛ eſt
contra illud pꝛeceptũ Seuteronomij..is.c.
Mõ ſit qui conſulat diuninos. Secundum
vᷣo Iſidoꝛũ ethicoꝝ. Diuini dicunt᷑ quaſi
deo pleni:qꝛ diuinitate ſe plenos ſimulat.
T Ideo dicit Hieroꝰpᷣ.q.pᷣꝰ.c.Indices.qꝙ
diuinatio ſemper ſumitur in malã partẽ:
qm diuini vſurpãt illud qd eſt ꝓpꝛiũ dei.
¶Ende JIſaye. Al. c. dicit᷑. Annuciate que
ventura ſunt in futurũ:a ſciemus quia dij
eſtis. Et Mieroꝰ ſuper illo vbo Sanielis
2, c. Sermo quez tu rex queris granis eſt
nec reperitur quiſqᷓ;ᷓ qui indicet illũ:exce/⸗
ptis dis:quoꝝ non eſt cũ homibus cõuer
Htio. Inquit: Conſitent᷑ magi:confitentur
grioli: 1 omnis ſcientia ſecularis lr̃ature:
pꝛeſcientiã ſuturoꝝ non eſſe homis:ſʒ dei
hec ille. Pꝛenunciatio vo ꝓphetica nõ
eſt ſuperſtitio:qꝛ ꝓphete non vſurpãt ſibi
qð deo conuenit:ſed dicunt ⁊ pꝛenunciãt
qð illis a deo reuelatur. ¶ Sciendũ tamẽ
— WBonauenturaz in 2 i. Vij. 7
Tho. vbi ſſpꝛa:q canſe ſcdᷣe in ꝓductiõe
ſuoꝝ effectuum ſe hñt tripliciter. ꝗ Nã ali

que ꝓducunt effectus ſemper ⁊ de neceſſi

tate.Et ex cõſideratione huiuſmodi cauſa

6

rũ ſiquis pꝛenũciat tales effectus etiã per
certitudinẽ nõ eſt ſuperſtitioſũ nec illicitũ
Sicut pꝛenunciãt Aſtrologi eclipſiz ſolis
⁊ hiꝰ.¶ Alique vo cauſe ꝓducũt ſuos effe
ctus:⁊ ſi nõ de neceſſitate ⁊ ſemper tamẽ:

vt in pluribus.Et hiꝰeffectus ex conſide-

ratione fuaꝝ cauſaꝝ poſſunt pꝛenunciari
per cõiecturas ⁊ ſi nõ per certitudinẽ᷑.Si⸗
cut medici ex diſpoſitione iſirmi pꝛedicunt
moꝛtẽ vel ſanitatè. Et aſtrologi ſiccitates
vel pluuias ex cõſideratione coꝛpox cele/
ſtiũ.ſ Alie cauſe ſunt: que ad vtrũlibet ſe
hñt.ſ.ad eſſe ? non eſſe in ꝓducendis effe

ctibus.Sicut ſunt potẽtie aie rõnalis que

cauſant actus humanos libere:qꝛ põt hõ
facere ⁊ nõ facere hoc vel illud q; tum eſt

in ſe. Et etiã euentus foꝛtuiti qui non hñt

cauſam nãles: Sicut ꝙ quis ſodiẽdo terrq
iueniet theſauꝝ.Hiꝰeffectꝰ anteq;; ſint ſci⸗
re eſt ꝓpꝛiũ dei: cui oĩa ſunt pꝛeſentia qᷓ;tũ
cunqʒ diſtàtia in futuꝝ. ¶ Ut eni ſcribit᷑ in
glo. pꝰ.pe. vltimo.cꝰ. In agnitione diuine
veritatis ⁊ pꝛeterita ⁊ pñtia ⁊ futura equa
liter pnᷣtia ſunt. Et Augꝰ ſuper Joanneʒ
inquit. In veritate que manet pꝛeteritũ ?
futuꝝ nõ innenio:ſed ſolũ pñs:a hoc icoꝛ
ruptum. Aſſignatur aũtrõ a Bonauenrs

in pᷣ di. 39.qꝛ q; to res eſt pñtioꝛ:tanto co⸗

gnitio eſt nobilioꝛ. Sʒ deus oia cognoſcit
me cognoſcit. ANerũtamẽ hoc pot intelligi
dup.i Ant ita ꝙnotetur pñtialitas a par
te cognoſcentis ⁊ ſic eſt veꝝ:qꝛ deus oĩuz

igdeas habet pnñtes ⁊ ſimul per qnas cog/
ſcit res futuras ita certitudinaliter ſicut ſi

eſſent pñtes.ſ Aut ꝙ notet᷑ pnjñẽtg..alitas a
parte cognitoꝝ:⁊ ſic non oĩa coaͤſcit pñter
2 ſimul:qꝛ nõ ois ſimul ſũt in ꝓ pꝛio gene⸗
re ⁊ in ſuo eſſe: velle igit᷑ pꝛecognoſcere q̃
deus ſolus certitudinałr cognoſcit abſqʒ
ipſiꝰreuelatione pertinet ad dininationeʒ:
vhi iteruenit opatio demonũ.Et q;nis id
mliis modis fiat:nos tñ hoc loco triplic?
diuinationẽ confutãdà diuidemus.
Cbeſt que ſt per ſomnia.
Cꝛaque ſit per iuenta mendacia.
C 3 que fit per aſtrologoꝝ ingicaa.
CPꝛima eſt diuinatio q fit Per ſõnia: de

qua dẽ Deut ero.i.c. Et. 26. q. 7. c. Non

ob
Pe

☛ =

necillii
lpſiz ls
lſioo eſt
de ume:
reonſice⸗
Nuncian
ine Si⸗
nedicunt
ſceintes
Hopcele/
müberſe
ndiscffe
glis gwe
poͤtho
umcſt
onbñt
bten5
nt ſci⸗
chd
Wi
Kdine⸗
uraea
Foannez
eteritü!
hoc ioꝛ
nanen“
ntoco⸗
groſeit
cſennſſi
irichii
msser
deus oinz
wanc
ſutt
inlis4
Süthinn
go gan,
glng
er ab
nunonc⸗
znis i
Pic

C3 a 920

ebſeruetis. Mõ inueniatur in te qui obſer

tmipuiciter euenire.
Pea natura.
Cꝛa diabolo.

uet ſõnia. Notandũu iñ ꝙ ſommia poſſunt

¶Pumo a nãa. Et hoc modo aliqñ ſõnia
hñt cauſã nãlẽ e᷑ hoiem ſõnmiãtẽ:ſicut eſt
iſluentia celi.Cuiꝰ influx?᷑ agit in bomine
doꝛmiente ꝑpꝑ quietẽ oiuzʒ ſenſuũ exterioꝝ
qua ſit vt qnq; ex influentia planetaꝝ fri⸗
gubrũ ⁊ humubꝝ videatf alicui ꝙ ſit i iti⸗
nere:⁊ aquaꝝ inundatio ſupueniat: vlꝙ
ſit in mari aut in flumie ⁊ hiꝰ.Et qñq; ta⸗
lia ſgna Palſi ut ſigniſcare pluuiã ſuturã:
que eſt effectus planetax frigidoꝝ ⁊ humi
doꝝu.Aliqñ ſõnia hñt cauſã nãleʒ in hoie
ſomniãte:vt eſt abundantia diuerſoꝝ hu⸗
moꝝ: ꝓpter qð medici dicũt eſſe intenden
dũ ſõnijs infimoꝝ ad cognoſcendũ diſpo
ſitionẽ interioꝛẽ infirmi.Nã qñqʒ ex abũ
dãtia colere ſõniãt ignẽ rixas ⁊ lites ⁊ hiꝰ
Ex abũdantia humoꝛis melancolici ſõni⸗
ant caſũ ex alto:pſecutionẽ inimicoꝛũ:fu/
gã ⁊ ſimilia.Ex abũdãtia flegme ſomniãt
aq̃s nauigationes ⁊ hiꝰ.Ex abundãtia ſã
guis ſomniãt volatũ in altũ ⁊ ſiſia q̃ ſunt
quedã ſigna ad cognoſcẽdas inſirmitates
pñtes:⁊ futuras pꝛecauendas. ¶ Recitat
BGalienꝰ:ꝙ quidã ſõniauit ſibi in ventrez
fundi picẽ ardentẽ ⁊ eſtuari in igne picis:
eo ꝙ colerã aduſtã nigrã ⁊ incenſã habu⸗/
it in ventrẽ:⁊ hãc cũ ſurrexit a ſomno emi
ſit:⁊ liberatus fuit. ꝗAliud exemplũ po⸗
nit:ꝙ quidã dolens ſplenẽ cogitans quid
deberet facere:ſõniauii ꝙ minueret ſe ſu⸗
per manũ inter duos digitos.ſ.auricularẽ
⁊ anularẽ.Ct cũ vigilaret ſic fecit ⁊ cõualu
it.¶ Aliqñ ſomnia hñt cauſà volũtariã in
hoie ſomniãte:vt cũ aligs cogitatvigilã/
do ſuper aliqua re:poſtea de illa ſomniat.
CBSecũdo ſõnia euemiũt a diabolo illudẽ
te. HNã põt in ſomnis hoibus apparere:
illos illudere multiplłr ſi nõ fuerint cauti.

Vm legit᷑ in ſcdᷣa collatione abbatis Moy

ſi de quodaʒ qui frequenter illuſus a dia
bolo ſub ſpᷣe boni angeli ſibi apparẽte in
ſomnis. Tandẽ ex eius mandato ꝓiecit ſe
in puteum.Et de quodã alio qui ſimili il /

luſione ſeipſum cireuncidit. Et de alio qui

ꝓpꝛiũ filiũ moꝛe abꝛahe circũcidere volu
it. Ideo caute incedendũ.Qꝛ vt ſeribit æc
cleſiaſtes..c.vbi multa ſõnia: ibi multe
vanitates. ſ Et Eccliaſtici.ꝭ4.c. Multos
errare fecerũt ſoõnia. ¶ Tertio ſõma eueni⸗
unt a veo: qui vult aliq̃ in ſõnis hoibus
reuelare.vñ geñ.28.c.vidit Jacob in ſom
nis ſcalã.ſ Et geñ.ʒ.c.vidit Joſeph ſom

niũ: ¶ Et geñ.ꝗi.c.vidit pharao i ſomnis

ſpicas ⁊ vaccas.ſ Et Ganielis 2⁰. c. vidit
MNabuchodonoſoꝛ ſtatuã. In quibꝰ viſio
nibus reuelata ſũt myſteria dei. ¶ Et
thei 2⁰.c. Angelus dñi apparuit in ſõmis
Joſeph monens vt fugeret in egyptum.
¶Et eodẽ.c.magi admoniti fuerũt in ſom
nis ne redirẽt ad herodẽ.ſ Et Bona in
legẽda bti frauciſci: narrat qualiter poſtiᷣʒ
ſcũs frãciſcus veſtiuit illũ militẽ nobilem
⁊ pauperẽ: Nocte ſequenti cũ ſe ſopoꝛi de
diſſet:palatiũ ſpecioſum ⁊ magnũ cũ mili
taribus armis crucis ſignaculo inſigni⸗
tis:is pꝛo cuius amoꝛe militi egeno ſub⸗
uenerat:dignatiua ſibi reuelatione mon:
ſtrauit. NMecnon viſa omnia ſua foꝛe mili
tumq; ſuo:um:ſi crucis chꝛiſti vexillum
ↄſtanter aſſumeret ſub aſſeuerationis cer
titudine repꝛomiſit.q De ſancta lucia ſcri⸗
bitur in ſua legenda:ꝙ dum oꝛaret ante ſe
pulchꝛum beate Agathe obdoꝛmiuit. Et
vidit in ſomnis beatam Agatham in me
dio angeloꝛum gemmis oꝛnatam:ſtãtem
⁊ dicẽtem ſibi:Soꝛoꝛ mea lucia virgo deo
deuota. Quid a me petis quod ipſa pote/
ris pꝛeſtare continuo mr̃i tue.Nã ⁊ matri
tue fides tua ſubuenit:a ecce ſanata eſt.Et
ſicut per me ciuitas cathanienſium ſubli:
matur a chꝛiſto:ita per te ciuitas ſiracuſa
na decoꝛabitur:quia iocunduʒzʒ deo in tua
virginitate habitaculuz pꝛeparaſti.ſ Sic
conſtantia filia conſtantini vidit in ſom/
nis beatam Agnetem. Et mater ſancti

dominici in ſomnis viſionẽ habuit de bea

to dominico. Et beatus ſilueſter ſocius
beati franciſci anteq; eius ſequeretur ve
ſtigia viſionem in ſomnis haduit de dꝛa/
cone ingenti ⁊ immani:quem franciſcus
fugabat. . Apud gentiles etiam mul/
ta recitantur reuelata in ſomnis Znde .
2

–

Aalerius liꝰ pᷣ. Rubᷣca de Zomnijs con /

coꝛdãs cum Suetonio: Harrat ꝙ vxoꝛ ce
ſans vidit in ſomnis faſtigium domus la
bi:⁊ ceſarẽ in ſinu fuo iacentẽ multis vul /
neribus perſoꝛatũ: que ſomnij atrocitate
vehemẽter exterrita eum rogare nõ deſti
titvt die ꝓxima ſe a curia abſtineret. Qua
die poſtea vigintitribus vulneribus con/
ſoſſus occubuit.Anno etatis ſue ſm Sue
to'nſexto ⁊ quinquageſimo.ſ Narrat in.
ſuper Halerius:q; Simonides poeta per
egre vadẽs cum nauis in qua erat appli/
cuiſſet ad littus:⁊ coꝛpus ihumatũ iacẽs

vidiſſet ſepulture mandauit. Cuius bene

ficio is qui ſepultus fuerat motus nocte ſi
bi in ſomnis apparuit:eũqʒ ne ꝓxima die
nauigaret monuit. Qui ſomno parẽs in
terra remanſit.Illi vo qui inde deceſſerũt
nauigantes in eius cõſpectu ꝓcellis ⁊ flu
ctibus abſoꝛti ſunt ⁊ ſuffocati:a ipſe letatꝰ
eſt qui vitam ſuam ſomno qᷓ; naui crede/
re maliuſſet. C Secũda eſt diuinatio que
fit per inuenta mendacia: Finxerũt eni qui
dam poſſc cognoſci futura per auguria:

duz ex conſideratione motuũ vel vocum
auium:vł quoꝛũcunqʒ animaliũ futuros

euentus ſoꝛtunij vel inſoꝛtunij pꝛecogno
ſci poſſe dixerũt. Pꝛo quibus dicit Tho.

2 2. q. xc v. Qò inſtinctus naturalis vnde

mouentur bꝛuta ad ſnas operatiõcs cau

ſari põt dupſ.vno modo ex ea cauſa coꝛpo

rali:cum enim bꝛuta nõ habeant niñ ani
mam ſenſitiu:cuius omnes potentie ſũt
actus coꝛpoꝛaliũ oꝛganoꝛũ ſubiacet eoꝛũ
anima diſpoſitioni continentiũ coꝛpoꝛũ ⁊
pᷣ moꝛdialiter celeſtiũ.Et ideo nihil pꝛohi
bet aliquas eoꝝ operationes eſſe futuroꝝ
euentuum ſigna inq; tum confoꝛmantur
diſpolitionibꝰ coꝛpoꝝ celeſtiuʒ aeris cõ
tinentis:ex quibusꝓueniunt tales futuri
euentns.Sed in hoc ſunt duo conſideran
da. Pꝛimũ ꝙ huiuſmodi operatiões nõ

extendantur nin ad pꝛecognoſcẽda illa fu

tura que cauſantur per motus coꝛpoꝛum
celeitiũ. Secundũ eſt vt non extendantur
niſi ad ea que aliqualiter poſſũt ad huiuſ
modli aialia ꝑtinere.Conſequunt eniʒ per

ſunt neceſſaria ſicut ſunt imutationes que
fiunt per ventos ⁊ pluuias ⁊ huiuſmodi.
Alios euentus velle ex motu vel garritu
animaliũ pꝛecognoſcere:vt caſus ſoꝛtui⸗

tos ⁊ actus hoium pertinet ad ſuperſtitio

nem. Alio modo inſtinctus bꝛutoꝝ cau/⸗
ſatur a cauſa ſpirituali:⁊ hoc vel ex deo vt

ſuit in coꝛuo heli paſcente: ⁊ cete ionã de/

glutiente.vel ex demone qui vtitur opera
tionibus bꝛutoꝝ ad implicandũ homies
vVanis opinionibus. IJdeo deuteronomij
18. c. dicitur. Mõ inueniatur in te qui obſer
net auguria.Qò autẽ Joſeph dixit geñ.3ʒ.
c.per diſpẽſatoꝛẽ ſuum ꝓꝙ non eſſet ſmilis
ei in auguriandi ſcientia m Aug'n ſocn⸗
tus eſt ioco non ſerio.xxvi.q.2.c. Qðdð ait
Et ſoꝛte hoc referens ad opinionem vul/
gi qui ſic credebat de eo. Talia itaqʒ au⸗/
guria ſuperſtitioſa repudiãda ſunt. Sicut
etiam gentilis ceſar ciebat. Harrat ꝗp
pe de illo Joannes ſolobꝛienſis in policra
tone liꝰ.2. Qòᷣ nullo augurio nullaue ſup
ſtitione a quocũqʒ incepto potuit reuoca/
ri.Contigit autem vt qñqʒ africam ꝓſici⸗
ſcens in egreſſu nauis pꝛolaberetur:verſo
itaq; in melius omine.Teneo iquiti te afri
ca eamqʒ obtinuit. Idem refert Sueto/
nius ⁊ Frontinus liꝰpᷣ de re militari.ue/⸗
rũt ⁊ alij artiſicioſo ingenio ſoꝛtes compo

nentes quoꝛũ vſu ea que vẽtura ſunt pꝛe

cognoſci poſſe aſſeuerent ⁊ cognoſci quid

agendum ſit.Et dicunt᷑ tales ſoꝛtes diui⸗

natoꝛie vel ex capitulis quibuſda ſeriptis
in vna longa charta cuz filis pendentibꝰ

ad illa capitula adligatis vel ex quibuſdã

cedulis ſcriptis in occulto repoſitis conſi
derando quã ꝗs accipiat:vel ex piectione
taxilloꝝ ſᷣm ceria puncta capitula deſignã
tia ⁊ huiuſmodi:de quibus.xx vi.q.v.c.
Soꝛtes.ait Leo papa. Soꝛtes quas ptes
damnauerũt nil aliud qͥ́; diuinationes 2
maleficia decernimus.ſEt lʒ quidam di/
cant illas ſoꝛtes quibus vtuntur fuiſſe ab
apoſtolis inuentas: falſum tamẽ dicunt:
vt patet.xx vi.q:pᷣ.c.p.vbi materia iſta
diffuſe tractatur. Ideo nõ curo ſermonem
in hoc extendere cum tm̃ intendam diuia

celeſtia coꝛpoꝛa cognitionẽ quandã natu toꝛias ſoꝛtes ſupꝑſtitioſas execrari. Ter

ralem ⁊ inſtinctum ad ea quecoꝛum vite tia eſt diuinatio que ſit per aſtrologoꝛum

iudicia.Ipſi eni qñqʒ ingerũt ſe ad iudicã
dũ de effectibus ꝓuenientibus a volũtate
dei ⁊ humani liberi arbitrij diſpoſitioneʒ.
Et ad hoc deuenerunt quidã moderni dñi
vt nec comedere audeant:nec pannos no/
uos iduere:nec cquitare ant queqʒ dome

ſtica negocia agere:vel icipere abſqʒ vati
cinio aſtronomoꝛũ:qui ſi dixerint ꝓſpera

euẽtura que incipe volunt ula incipiunt:ſi

vo contrariũ:ab illis deſiſtũt. O ſingula/

rẽ ſtulticiã ducere vitã cum confidẽtia pla

ſqʒ conqueri poſſet de ipſo optimo deo:
ↄditaq; ab illo tã egregie reꝝ oium natu/
ra. Clamat Ariſtotiles:deus ⁊a nã nõ deſi /
ciunt in neceſſarijs. Aſtroꝝ noticia reperi⸗
tur in valde paucis:⁊ qui cauſa ꝓfitent᷑ nõ
ſunt vt in pluribus in illa pfecti Sed ſint
ſicut ptho lomeus vł Habi ambꝛagel aut
albumaſar. Dicãt mihi ſi humana vita re
gulanda eſt ſ̃ᷣm curſum aſtroꝛum. Quid
ſacient populi:Quid artiſices:Quid agri
cole:Quid mercatoꝛes:Quid clici:Quid
religioſi:Quid in liberalibꝰ artibꝰ ⁊ theo
logia ac iure canonico ⁊ ciuili tot eruditiſ-/
ſimi hoies:qui cõiunctionẽ planetaꝝ ig⸗
rant:qui ſigna adhuc zodiaci neſciũt.Nũ
quid in tenebꝛis erũt oia illoꝝ opa:Hun/⸗
quid aſtrologoꝝ ſtudia ſectari debẽt:O pꝑ
nitio ſũ erroꝛẽ:ↄtra quẽ Paulus ad colo⸗
ſcenſes/ iij· cait.Omne quodcũqʒ faci
tis in vbo aut in opere:in nomie dñi nr̃i ie
ſu xp̃ᷣi facite. Ad xpᷣm itaqʒ aſpiciendũ eſt
nõ ad aſtra:ad ipᷣm recurrendũ:vt dies ⁊
actus noſtros in ſua pace diſponat:nõ ad
aſtrologos.Ipſiꝰdeniqʒ imploꝛãdũ auxi/
lium:vt liberemur a piculis iminentibꝰ.
Deus ipſe vitã noſtrã gubernat:qui occi
dere põt ⁊ viuiſicare. Ipſe vtiq; non fecit
ſperas celoꝝ ⁊ ſtellas vt homini dñarent᷑:

ita vt hoies in oibus ſuis motibus ⁊ ope

ribus illaꝝ conſiderarent influrus: ſed vt
hoiĩum vſibus deſeruirẽt.ſ At enim ingt

Tho. p par.q.70. Myſteriũ luminarnium
celi explicat᷑ geneſis p̊.c.per tria que con
cernunt hois vtilitatẽ. Pꝛimo eni ꝓue/

nit vtilitas ex ipſis q; tum ad viſũ:qui eſt
directiuuain oꝑpibus:qꝛ nihil videtur niſi
in lumie. yt di in 2 de aia. Et ſic per yiſuz

43

diſcernit᷑ vna res ab alia.Et q;tuz ad hoc
dixit deus ſiant lumiaria celi vt luceant in
firmamẽto ⁊ illuminẽt terrã.ſ Et ſi argue/
retur ꝙ nihil fit ꝑp vilius ſe:qꝛ finis eſt no
bilioꝛ hijs que ſunt ad finẽ.Sed lumiaria
celi ſunt nobilioꝛa qᷓ; terra:ergo non ſunt
facta vt illuminent terrã.qRñdet Tho.
ꝙ in illumiatione terre intelligit᷑ vtilitas
hois terrã ipſam inhabitãtis:qui ſᷣm aĩia⸗
pꝛefertur coꝛpoꝛbus luminariũ. Hihil tñ

d pPꝓpphibet dici ꝙ dignioꝛ creatura facta eſt p
netarum. Si hoc neceſſarium eſſet vnuſ/

pter inferioꝛẽ nõ pᷣm ꝙ in ſe conſideratur:
ſed ſᷣm ꝙ oꝛdinat᷑ ad itegritatem vniuer/
ſi. Secũdoꝓnenit vtilitas hoi ex ipſis lu
minaribus q; tum ad viciſſitudines tẽpo
rũ quibus ⁊ faſtidiũ tollit᷑ ⁊ valitudo con/
ſeruat᷑ ⁊ neceſſaria victui oꝛiunt᷑:que non
eſſent ſi ſemp eſſet aut eſtas aut hyeme.
Et qᷓ;tum ad hoc dixit deus:⁊a ſint in tꝑa ⁊
⁊ dies ⁊ annos. Tertio pꝛouenit vtilitas
q́ᷓ;tum ad opoꝛtunitatẽ negocioꝝ ⁊ operũ

inq́; tum ex luminaribus celi accipit᷑ ſigni
ficatio pluuioſi tempoꝛis vel ſereni:q;̃ ſunt

apta diuerſis negocijs. Et ſm hoc dicit: ⁊
ſint in ſigna.ſ.coꝛpoꝛaliũ trãſmutationuzʒ
nõ aũt eoꝝ que depẽdent ex libo arbitrio.
Et lʒz ſint cauſa hiꝰ trã ſmutationũ tñ dicũ
tur hic ſigna:vt occaſio idolatrie tollat ab

eis qui indifferẽter oĩa vt pꝛedictũ ẽ aſtro

rum virtuti ⁊ diſpoſitioni aſcribunt. Ergo
iudicent aſtrologi de nãlibus effectibus a
cauſa nãli ꝓuenientibus:de eclipſi ſolis ⁊
lune:de ibꝛibus ſiccitatibus vẽtis ⁊ ſimili
bus. Illa vo futura que vel a dei vel ab
homis voluntate dependent reliquaãt ipſi
deo qui cũcta gubernat.Et cuius iudicio
iuſto etiã in pꝛeſenti ſeculo bona vel ma⸗

la:ꝓſpera ⁊ aduerſa hominibus accidũt.

Dicit enim ſapiens Eccleſiaſtici.xi.c. Ho
na ⁊ mala:vita ⁊ moꝛs:paupertas ⁊ hone
ſtas:a domino deo ſunt.vidi ego diebus

meis iudicia multa aſtrologoꝛum:in qui
bus ipſi moꝛtem magnoꝛum viroꝛum de
terminabant:⁊ tamen aliter enenit: vt in

pluribus:Iʒ quandoqʒ aliquis moꝛtuus
fuerit qꝛ moꝛtalis erat ſicut omnes moꝛi
emur.ſſ De xiſto quarto põtiſice maximo
multa pꝛenunciata ſunt ab aſtrologis fale
ſa etiam a pꝛimo anno ſue ſanctiſſ me co/
3

ronationis. Quidaã vo in aſtroꝝ peritia
nõ mediocriter eruditus quintus iam ela
pſus eſt annus quo mihi ſecum familiari
ter confabulanti affirmatiue referebat an
no illo ponuſficẽ ißm moꝛituꝝ.Quid ſecu
tum eſt exꝑpientia docet.Stent igitur aſtro
logi in terminis nature ⁊ pᷣncipibus ſua /
deant vt ad deũ conditoꝛẽ ſtellaꝝ ſempꝑ re
currãt. Quia vt dicit ſapiẽs eccliaſtici.2. c.
Meſpicite ſilij nationes hoium:quia nul/
lus ſperauit in deo ⁊ cõfuſus eſt. Sigꝗs
vo obiceret ꝙ aſtrologi multa vera pꝛedi
cunt que alioꝝ cõmunẽ cognitionem exce
dunt.ſ Rñdet Augꝰli.S.de ciuita.dei.c.
7.dicens. Nõ immertito creditur cũ aſtro
logi mirabilr multa va reſpondẽt occulto
inſtinctu fieri ſpirituũ malignoꝝ quoꝝ cu/
ra eſt falſas ⁊ noxias opiniones de aſtrali/⸗
bus factis inſerere humanis mẽtibꝰ atqʒ
ſirmare non hoꝛoſtopi inſpecti ⁊ notati ali
qua arte que nulla eſt. Hec mirari quiſpiã
debet:ꝙ demones futura cõtingentia ali
qñ pꝛedicere faciant vel aſtrologis vlma
leficis ⁊ diuinis:qm̃ vt ait Bonaaiĩ 2 i.
7. q;uis demones nõ poſſint per ſeipſos
futura contingentia ſcire certitudinalr:ta/
men frequẽter vera pꝛedicũt:quia euẽtuzʒz
futuroꝛũ aliquomodo pᷣſciunt. Et hoc eſt
quatrupliciter ßm Augſupꝛa geneſiʒ ad
lIram. Aut enim ſenfus vel ingenij acri/
monia.ſ Aut multa experiẽtia. Aut do
loſa cautela. Aut aliena doctrina. ¶ Sen
ſus vel ingenij acrimonia:vt qñ vidẽt di/
ligenter ⁊ conſiderãt ad quid inclinet᷑ affe
ctio noſtra: vel que ſint inducẽtia vłretra
hentia. Experientia tempoꝝ:qꝛ ex talibꝰ
viderunt accidere talia.ſ Soloſa cautela:
qñ ꝓponunt aliquid facere ⁊ pꝛedicũt qua
ſi aliqui ſint facturi.ſ Aliena doctrina:qñ
iuſto dei iudicio pmittunt᷑ adicere ab an/
gelis.Quare ipſi demones futura contin
gentia poſſunt pꝛeſumere ꝓbabiliter non
tamè certitudinaliter ſcire. Sic vt puto re/
pꝛeſentare poſſũt abſentia ⁊ diſtantia que
ipſi ab alijs ſpiritibus velociſſime diſcur⸗
rentibus ſceunt:ita vt quis diabolico mi
niſterio que in remotis fiunt mẽte cogno
ſcat.ſ¶ Sicut factũ fuiſſe recitat Auluſgel
lius.lA.liꝰnoctium acticaꝝ.Inquit enim.

Quo Cayus ceſar ⁊ Gneus pompeius die
cinile bellũ ſignis collatis in cheſſalia cõ⸗
fl xerunt res accidit patauij in trãſpadana
italia memoꝛia digna. Coꝛnelius quidaʒ
ſacerdos ⁊ loco nobilis ⁊ ſacerdotuj religio
nibus venerandus:⸗ caſtitate vite ſanctꝰ
repente mota mente conſpicere ſe ꝓcul di⸗

xit pugnã acerrimaʒ pugnari. At deinde

alios cedere:alios vꝛgere:cedeʒ fugã tela
volantia:inſtaurationẽ pugne impꝛeſſio⸗
nem gemitus per vulnera:perindevt ſe ip
ſe in pꝛelio verſaretur coꝛaʒ videre ſeſe vo
ciferatus eſt. At poſtea ſubito exclamauit
ceſarẽ viciſſe. At coꝛnelii ſacerdotis ariola
tio leuis tum quidem viſa eſt ⁊ vecoꝛs ma
gne mox admirationi fuit:q nõ modo pu
gne que in theſſalia pugnata eſt neqʒ; pꝛe⸗
lij exitus qui erat pꝛedictus idem fuit. Sʒ
oẽs quoqʒ pugnandi recipꝛoce vices ⁊ ip
ſa exercituũ duoꝝ conflictatio vaticinãtis
motu atqʒ vᷣbis repꝛeſentata eſt. Hec Zlu
luſgellius.ſ Mon igitur demonũ ſũt que
renda conſilia ſiue vt pꝛecognoſcantur fu
tura ſiuevt ſciantur diſtantia. Beo iſta ſũt
relinquenda:⁊ ab ipſo ſemper vt pꝛedictũ
eſt in cunctis exercitijs ⁊ actibus auxiliuʒ
expetendum.
CO58 ſuperſtitioſa eſt obſeruantia carmi
num ⁊ poꝛtationis bꝛemum atq; tempo/
rum.

Caß. 2 u.
cundetrr Kipercti dicit

eruanonie nmran de alique
ſuperſtitioſe obſe
ende ſunt amouende ne in illis fiat inin/
ria ⁊ irreuerẽtia altiſſimo deo.poſſũt aũt
he diuidi in. 3. pᷣncipales.
Bi dicitur incantationis.
Cꝛ2 bꝛeuium poꝛtationis.
Cʒe tempoꝛis determinationis.
T. ¶ Mꝛima obſeruantia dicitur incantatio
nis.fiunt enim a pleriſq; incantationes 2
carmina ad ſanandas infirmitates 7 vul⸗
nera.ſ Pꝛo quibus dicit ſanctins Z ho.ꝛ2.
q.96. Qõð in hijs que fiunt ad aliquos ef/
fectus inducendos conſiderandum eſt ſi il
la habent vel putantur habere virtutem
naturalem ad pꝛoducenduz tales effectꝰ.
Et tunc nõ erit ſuperſtitioſũ nec illicuũ vii
talibus cauſis. Puta ſiquis teneat ſupce

rnantie:que abici

npeinede
eſſaliach
ſacen
Ibien,
dturehgi⸗
Mebne⸗
ſpalzi/
Adande
ſgitc
nntſo/
enſeip
neſeſer
clumantt
1s nools
cosma
o pa
ie/
l. Sʒ
8 419
mäns
D
ſi go⸗
mnur in
colſaſit
thedi
Aulu;

4ami
lenpo/

io dict
Ne ancbe
gbeghid
rin.
ütait

2
noand
alionts
ul/
ob ./
l
irtotem
effech,
ſtüpn

Aſpe

Mo
ſ iaſpidem pꝛo reſtrietione ſanguinis ⁊ ſi
milia. Si aũt non videatur ꝙ ula poſſint
naturaliter illos effectus cauſare: ſed per
adiunctionẽ auiquoꝝ caracteruʒ vel nomi
nũ ignotoꝝ: vel alicuius vane obſeruãtie
expectatur:ille effectus erit ſuperſtitioſum
⁊ ulicitũ. Ande Augꝰ.26.q:2ꝛ.c.Illõ ait.
Ad genus ſuperſtitionis pertinẽt omnia
remedia que medicoꝝ diſciplina condem
nat:ſiue in incãtationibus ſiue in quibuſ
cũq; ſcripturis quas caracteres vocant.
¶ Et lz experiantur homines multos effe/
ctus in hiꝰ obſeruantijs tñ non licet hijs
vti:quia opere demonũ ſiunt: vt dicit Au
guſtinus.⁊c.q.⸗.c.NHec miꝑ.Colligere ta
men herbã cum ſymbolo vel oꝛatione oñi
ca ex deuotione ſine alia ſuperſtitione ⁊ ea
vti non repꝛobatur ᷣm Raymundũ. Di

cit etiaʒ Hilielmus de incarminatertibꝰ:

2 ſi nil ſuperſtitioſum dicunt vel faciunt:
ſed tm̃ vtuntur licitis pꝛecibus ⁊ adiura/

tionibus ſicut per paſſionem ⁊ crucẽ xpi⸗
hiꝰ: non credit ꝙ peccent moꝛtaliter: niſi
fecerint hoc poſt pꝛohibition᷑ eccleſie illis

factam.t nihilominus ꝓhibendi ſunt vi
ri mulieres a talibus:quia multa inuti/⸗
lia ſolent miſceri ⁊ ſuꝑſtitioſa.ſ Sicut ego

iſta qñqʒ perquirẽs ⁊ incantatrices aduo

cans charitatiue multas fatuitates inue/
ni. ¶ Quedaʒ vetula fulginei ſuccurrebat
hoc modo mulieribus quibus lac pꝛo fili
is ablactandis deficiebat. In oꝛiu ſolis il
las verſus ſolẽ iubebat hec verba dicere.
Dio te ſalue ſcto arboꝛe q̃le dalalto mõ/
te venite:al mio pecto lacte adducite quã
to baſta nõ quãto poteti.Quedã alia tu
derti incipiebat ſuum carmẽ:⁊ll nome ſia
de chꝛiſto e de ſancto damiano e de ſan be
nedicto che ſo medico de chꝛiſto ⁊c.Alij in
cantant percuſſos ferro ⁊ dicunt. Tre bo⸗
ni frati andauan per la via trouaro chꝛi/
ſto con ſancta maria:⁊ ſequitur poſtea ne/
ſcio que verba falſa ⁊ ridiculoſa.Sunt ↄſi
milia carmina plena ſtulticijs iĩmo falſita
tibus:quibus maioꝛ adhibetur ſides: q̃;
oꝛatiom dñice. NHam incantatoꝛes ⁊ incã
tatrices lʒ pꝛemittant Pi noſter cũ Aue
maria: quia denena non dantur niſi melle
circũlita:tamen tenent ⁊ opinantur ꝙ vir

44

tus ſanitatẽ inducens ſit in illis carmini/⸗
bus ſtultis. Quedã vetula incantatrix:
occurrebat infirmitatibus aialium bꝛuto
rũ equoꝝ.ſ.aſinoꝝ ⁊ ſimiliũ:que poſt Pẽ
noſter ⁊ aue mdicebat in aure aialis ſecre
te. Si ſani ſani ſi nõ te mangiano li cani.
¶Queda alie incantationes fiũt ad nocu
mẽtũ hoiuʒ ⁊ ꝙ aliꝗs paulatiʒ ↄſumatur
2 ꝙ ꝗs nõ poſſit cognoſcere vxoꝛẽ a ſimi
lia q̃ dicũtur maleſicia. Et dicit Augꝰ.26.
q.ð.c. Nec mirũ ꝙ turbãt mètes hominũ
minꝰcõſidẽtiũ in deo. Scda obſeruãtiaꝭ
dẽ bꝛeuiũ poꝛtatõis. De ꝗbꝰ dicit Tho.
vbi ſupꝛa.Qð circa hiꝰbꝛeuia cauẽdũ eſt
ne reꝑpiat᷑ in eis aliꝗd ſuꝑſtitioſũ. Pꝛio
vt nõ ſit ibi aliꝗd pertinẽs ad iuocatiõeʒ

demonũ.ſ 2⁰ t nõ contineant noia igno

ta. ¶ 3 nõ cõtineât aliqðᷣ falſũ:qꝛ ſic eiꝰ
effectꝰ nõ poſſet expectari a deo ꝗ nõ ẽ te
ſtis falſitatis.ſ ꝗ cauẽdũ ne cũ vᷣbis ſa
cris contineantur aliqua vana: puta cara
cteres ſcripti ⁊ hiꝰſigna pꝛeter ſignũ cru/
cis.ſſꝰ vt ſpes non ponatur in modo ſcri
bẽdi vel ligandi:puta ꝙ ſcribatur in car⸗
ta virginea:vel in oꝛtu ſolis:vl dũ legitur
euangeliũ:vel ꝙ ligetur cũ tot filis: vlłap
pendat᷑ per v irginẽ: vel ꝙ nullis debeat
videre q oia ſuperſtitioſa ſũt.26.q..cꝰᷣ.
Nõ licet.ſ Dicit etiam Vilielmus ꝙ illa
bꝛeuia in quibus dicit᷑ ꝙ ſiquis ea poꝛta
uerit non moꝛietur in igne aut in aqua cc.
nõ ſũt poꝛtãda. Nã vt dicit Gꝛegoꝛiꝰ.26.
q.S.cꝰ. Siquis ariolos aut incantatoꝛes
obbſuauerit aut filaterijs vſus fuerit ana/
thema:ſic filaterie dicuntur cedule ⁊ bꝛe⸗
uia. Be reliquis autem ſanctoꝛum di
cit Thomas. ꝙ ſi ex deuotione poꝛten⸗
tur ⁊ cum reuerentia ſine aliqua ſuperſti/
tione licitum c.In huiuſmodi itaqʒ bꝛeui
bus ſuperſtitio omnis vitãda eſt:⁊ potiſſi
mum quiz in illis vt in pluribus multa
mendacia continentur ⁊ vana. Audi.
ui ego quoſdam fratres oꝛdinis mei nar
rantes ꝙ quidam frater Aincentius ſo/
cius ſancti. Bernardini dum audiſſet cõ/
feſſionem cuiuſdam qui bꝛeue vnum ſu
per ſe deſerebat petiuit ab eo quidin il⸗
lo continebatur. Cunq; ille dixiſſet ſe ne
ſcire ſed pꝛecio emiſſe illud a guodam 4
4

quo inſtructionem habuit ne bꝛeue illud
aut ipſe legeret aut a quocũqʒ alio inſpici
ſincret. Ipſe frater vincentius vix obtinu
it vt ipᷣm videret.Alpertaqʒ cedula iuenit
ibi ſeripta hecverba. Dogliate el capo chi
doler ti ſole:dogliate ad ti e achi bẽ ti vole
do gliãte li ochi e dogiiati li dẽti:dogliate
el coꝛpo inſieme con lo ventre. vanne al
mare e fate incantare che centomilia dia/
uoli te poſſano poꝛtare. ¶Tertia obſeruã
tia dicitur tempoꝛis determinatiõis:qua
obſeruant᷑ deterininati dies ⁊ determina/
ta tempoꝛa. Quod ſi fiat ex cauſa naturali
ſicat faciunt medici in dando medicinas:
inciſoꝛes arboꝝ nauigantes ac huiuſ⸗
modi vtiqʒ bene eſt.¶ Inquit enim Oui
dius li ̊ de remedio amoꝛis: Tempoꝛi/
bus medicina valet data tempoꝛe ꝓſunt
Et data non apto tẽpoꝛe vina nocent. Si
vo tempus obſeruetur nõ ex aliqua cau⸗
ſa coꝛpoꝛali naturali ſed falſa opimione: vt
cum quis putat aliquos dies ſoꝛtunatos
2 aliquos infoꝛtunatos ſuperſtitioſũ eſt 2
friuolũ. Ut ſiquis vtitur herbis collectis
in mane aſcenſionis: vel balneat ſe in no⸗
cte ſancti Joãnis baptiſte: vel in kalendis
nõ vult aliquid dare ⁊ ſimilia: que omnia
vana ſunt. vnde Augꝰ.26.q.⁊.c. Non ob
ſeruetis. Hõ obſeruetis dies qui dicuntur
egyptiaci aut kalendas ianuarij: in quibꝰ
cantilene quedã z commeſſationes ⁊ ad
inuicem dona donantur.ſEt Apls ad ga
lathas. 4. c. Dies obſeruatis menſes ⁊
annos:tumeo ne ſoꝛte ſine cauſa laboꝛaue
rim in vobis.Magjr i hiſtoꝛia ſcholaſtica
dicit: ꝙ dies egyptiaci dicuntur: qꝛ in hijs
paſſa eſt egyptus: ob quod voluit mater
eccleſia illos in alẽdario poni:vt diuina
miracula nobis exemplo ſint. MWathema
tici vo dicũt ꝙ peritiſſimi egyptioꝝx aſtro
logi quaſdã ↄſtellatiões noctuas huma
nis actibus in ſingulis menſibus depᷣhẽ
derũt: quaꝝ conſtellationũ puncta vulgꝰ
ꝓpter imperitiã vitare non poterat: qua
pꝛopter cag tũ eſt vt tota dies e hſeruet᷑ ꝓ
pter hoꝛã iilius abominabilis lucis ideſt
diei. Et hoc obſeruari ꝓhibitũ eſt.

¶Mð multi ſũt diabolo cõſederati reſpõ
ſa ab eis in imaginibus querentes vel il

los reſtringentes ⁊ nõnulli exp ſſe pfiten /

Sunt etiã hodierne die ⁊ viri ?⁊ mu

2federati. Qõð ꝗdem ſieri põt tnpliciter.
pᷣ per imaginum ſoꝛmationt.

¶ ꝛper dia boli incluſionem.

3⁰per expꝛeſſã ꝓfeſſionẽ.

Pꝛimo per im aginũ ſoꝛmatio nez. vñ

eni inquit Joannes ſolobꝛiẽſis in policra
tone liꝰ.2. Ad tantã quidã peruenerũt in/
ſaniã vt ex diuerſis ſtellaꝝ poſiiio nibꝰdi⸗
cant imaginẽ ab hoie poſſe ſoꝛmari que ſi
per interualla tempoꝝ ⁊ quadãà ratione ꝓ⸗
poſitionũ in conſtellatione ſeruata ſoꝛme
tur ſtellaꝝ nutu recipiet ſpiritũ vite. Et cõ
ſulentibus occulte veritatis manifeſtabit
archana. Sz Tho. vbi ſupꝛa.dicit ꝙtales
imagines habent effectum non a coꝛpoꝛi

bus celeſtibus:ſed a diabolo ¶ aliq dia

bolo confederãtur per illius incluſionẽ dũ
illum incluſũ ⁊ reſtrictum detinent in am

pullis 7 quibuſdà artibꝰ ab eo reſpõſa ſu

ſcipiunt.¶ Sed mirãtur qunidã quõ diabo
lus vel detineri vel includi poſſit cũ ſit ſpi
ritꝰadmirabilis virtutis m nãm:cui ma

teria coꝛpoꝛalis obedit ad motũ localem

ſicut ⁊ angelis ſãctis: vt Augꝰdocet liꝰ.3ʒ.
de trinitate.Ad quod rñdemꝰ: ꝙ demo
nes conſtringi ſic poſſunt ⁊ detineri impio
⁊2 ptãte pᷣncipum tenebꝛau. Nã vt etiam
ſcripſi in tractatu de timoꝛe iudicioꝝ dei.
Inter demones eſt pꝛelatio: qʒᷣ ꝓbat᷑ per
gloſaʒ ſuper.iS.c.pe.ad coꝛinth̊. que dicit
Qudãdin mundus durat angeli angelis:
hoies hoibus:demones demonibus pꝛe
ſunt.Et vt inꝗt Tho.pᷣpar.q.iſo. Demo
num quidã naturali oꝛdine ſub alijs cõſti
tuunt᷑:vnde ⁊ actiones eoꝝ ſunt ſub actio
nibus ſuperioꝝ.Et hoc eſt qdð rationẽ pꝛe
lationis facit:vt.ſ.actio ſubditi ſubdatur
actioni pꝛelati. Pꝛelatio vo demonũ nõ
fundat᷑ ſuper eoꝝ iuſticia:ſed ſuper iuiticia
dei cũcta oꝛdinantis.Et cõcoꝛdia qua qui

da impert quidã obediũt:nõ ex amicitia

quaʒ inter ſe habeant:ſed ex cõi nequitia

qua hoies odiunt2 dei inſticie repugnãt
Sicut etiã ꝓpꝛium eſt hoium impioꝛũ vt

lieres diabolo quadã familiaritate

ſepſn

mtieni.
ntm

llintate

ne; i
npols
nerütin⸗
onib'di/
mqveſ
lionep/
ſꝛme
Ac
ſtabit
nales
der

nedo⸗
win m

tholnſa t.
ö aben
ciſti

vcim
ſocalem
Ncttlg,
demn
ncrlimge⸗
i Mannn
dicor ⸗
piins
nul
ngals:
ibus i⸗
dend
githi
ſobucno

ne re

bdatun
onu no

Filliticaͤad

gnauu
amicit
neqviin
epugi
oouß

eis ſe ſubiciant ad ꝓpꝛiã nequiti exeq̃n/
dam:quos potioꝛes viribus ⁊ malitia vi
dent. Et ꝙ ſuperioꝛibus inferioꝛes ſubdã
tur nõ eſt ad bonũ ſuperioꝝ ſed magis ad
malũ eoꝝ:qꝛ cuʒ mala facere maxime ad
miſeriã ꝑtineat pꝛeeſſe in malis eſt eẽ ma
gis miſerum. Hec Tho. Incluſio ergo de
monis vel detentio vel qualiſcũqʒ; cõſtri/

ctio fit diabolica fraude:vt ſic homies cuʒ

diabolis conuerſãando ſeparentur a deo: 2
ad malũ aliquod ꝑpetrãdum inducãtur.
Tertio aliqui diabolo confederant᷑ per
expꝛeſſã ꝓfeſſionẽ:ſicut fecit ille iuuenis:

de quo fit mẽtio in legenda ſancti Balilij

Et vt noua recitem que ego vidi ⁊ audiui
dicã. In ciuitate albenge vltra ianuã ver
ſus maſſiliã me pñte vetula vna toꝛqueri
fuit iuſſa:que lõgo tꝑis ſpatio nullo vide
batur doloꝛe terreri.Suſpẽſa qppe in ecu/
leo bꝛachijs poſt terga vel manibus colli
gatis intrepida quaſi deridebat toꝛmẽta.
Facta aũt aſperſione aque bñdicte ſuꝑ eã:
⁊ ſtola bñdicta impoſita collo eius vix ad
duos digitos eleuata ſuper terrã clamare
cepit:heu heu.Suſtinete deponite me in

terrã ⁊ dicã veritatẽ de quibus iterrogabi

tis.Zũc vicarius epᷣi interrogauit eaà:hẽs
ne tu cuʒz diabolo maledicto cõmercium:
Que rñdit:vtiq; habeo ⁊ ipſe mecũ erat
pauloante:cuius auxilio toꝛmẽta via non
me ledebãt. Atvbi res iſte ſacre delate ſũt
mox męrelicta diſceſſit. Interrogauit rur

ſus eã q̊ modo ſibi diabolũ familarẽ feciſ

ſet.At illa:ũ ego in iuuentute mea nu⸗
pſiſſem inueni in domo viri mei fratrem
eius ſacerdotẽ mihi moleſtũ ſatis ⁊ in oi⸗
bus ſemper contrariũ.Quadaã vo die dũ

verbis ⁊ clamoꝛibus eius remanſiſſẽ affli
cta in domo ⁊ ſola conſiſterẽ ducta deſpa⸗
tione clamare cepi. O diabole veni ad me
⁊ fer auxiliũ tuũ:o diabole vbi es. Inter h

verba aſtitit ibi in ſpecie iuuenis cũ coꝛnu

lã vnÄa:ſi quod illa ſuaſerit facies bene tibi

erit. Et hus dictis enanuit. Inde ad modi

cũ ſuperuẽnit vetula illa que cruce in ter⸗
rã ſignata ſuaſitvt ſuper illã ponerẽ dextꝝ

e.
tamẽ in frõte.Dixitqʒ mihi quid vis aut
quid queris.Ego vovt mihi ſuccurras re N
ſpondi. Ille vo ſubdidit:mittã ad te vetu i

4 ⁵

pedẽ. QAuo ſacto:dicas inquit.Ego ex hae
hoꝛa abꝛenũcio ieſu xpᷣo ⁊ ſanctis eius: re
nũcioqʒ parti paradiſi quã mihi in baptiſ
mo pollicitus fuerat:coꝛpuſqʒ ⁊ aiaʒ meã
ſub diaboli ptãte repono.Hec cũ dixiſſeʒ:
diabolus ille qui mihi pꝛimo apparuerat
affuit.Cõſoꝛtauit me ⁊ mecũ cõcubuit ex
parte poſterioꝛe in vaſe tamẽ debito. Re
ꝗqſiuitqʒ ꝓmiſſioneʒ meã vt hebdomada
qualibet aliquẽ viꝝ aut mulierẽ offẽderẽ:
fecitq; mihi dare pulueres cõtritos ex coꝛ
dibus ⁊ teſticulis ifantum cum quibꝰha⸗
berẽ tangẽ quoſcunqʒ poſſẽ.Tetigi mul/
tos ⁊ perierunt.Sepe ad luduz nocturno
tempoꝛe acceſſi:in quo conſueuit multitu
do maxima demonum ⁊ hoium pꝛecipue
⁊ pꝛo maioꝛe parte mulierum conuenire.
Tentaui nocere illi ſacerdoti nec potui:qꝛ
diuinũ exoluebat officiuʒ. Multis annis
cũ diabolo conuerſata ſuz ⁊ peccatũ iſtud
nunqʒ volui confiteri.Hec dũ audiſſẽ ego
qui aderã exhoꝛꝛui facinus:altera ex par/
te letatus ſum audire tã ſtupenda ſecreta:
fidem noſtrã certificantia. ¶ Po ſt illa ad
ducta fuit quedã puella que coͤfeſſa eſt ibi
publice ꝗq a ꝓpꝛia matre ſeducta eandem
quã vetula fecerat ꝓfeſſionẽ. Atrũ auteʒ
ad ludũ nocturno tempoꝛe realiter acceſſii
ſent aut a diabolo deludebãtur:neſcio qd
dicã. Hã fatebãtur ille vere⁊ realiter illis
ſpectaculis affuiſſe. Sed Augꝰ videt oia
iſta iputare dia bolice illuſioni. Multa ſũt
igit que diabolus facit vt ſeducat aias ⁊ ſe
in ſuperſtitionibus faciat venerari. Fugia
mꝰ eũ adoꝛemuſq; ſemꝑ nomen ſanctiſſi
mũ dũñ̃i noſtri ieſu xp̃i:quod laudabile eſt
⁊ gloꝛioſum per infinita ſecula ſeculoꝛum
Amen.
¶Feria ꝛ tertie hebdomade. De ſuꝑbia

infideliũ idolatrarũ Æοι ahumethanoꝛum

⁊ iudeoꝝ:qui omnes moꝛiunt᷑ eterna moꝛ
¶ Sermo. i6.

AM peccato ne

ſiro moꝛiemini: Sba ſũt redẽ⸗
ptoꝛis noſtri Joãnis.S.c.⁊ in
gelio hodierno. Indurauerũt coꝛ ſu

um iudei ꝓpter ſuperbiã eoꝝꝑ: a noluerũt

prkale

in chꝛiſtũ credere. Qun imo perſecuti ſũt
illum in ipetu furoꝛis ſui ⁊ nunqͥʒ quieue
runt quouſq; crucis patibulo affixũ occi
derũt. Iccirco venit ira dei cõtra poplin
illũ ⁊ tẽpoꝛe AUeſpaſiami ⁊ Titi paſſus eſt
ſamẽ cedes vulnera ⁊ ciuitatis deſtructio
nẽ.Sed pꝛeter illa tẽpoꝛalia mala oẽs iu⸗
dei ⁊ quilibet alij iſideles moꝛiũtur moꝛte
gehẽne.Hoc ieſus xpᷣs cõminatus c ipſis
cuius verba reſplendent luce vᷣitatis.c⸗
circo in pñti ſermone cõtra ſuperbiam in
fidelinz dicemus quos diuina iuſticia pu
niet eterna moꝛte.Giſtinguemus autem
triplicem inſidelitatẽ.
aPꝛma eſt idolatrarum.-
1 Mahumeihanoꝛum.
¶z iundeoꝛum.
CDõ idolatre a deo repꝛobati ſũt ꝓprf il
loꝛum ſuperbiã:⁊ de oꝛigine ac dilatatiõe
igolatrie: 2 de grauitate illius peccati.
Capitulum pꝛimum.
–NRKima & infidelitas idolatrarũ. bij
1 p ꝓpter eoꝛũ ſuperbiaʒ a deo repꝛo

bbati ſunt qui diuinũ honoꝛẽ creatu
fis exhibere nõ erubuerunt. At eni ingt
B Tho. 22.q. 94. Idolatria eſt cum cultus di
uinus exhibetur creature repꝛeſentate ꝑ
aliquã ſenſibilẽ foꝛmã ſeu ſiguram que di
cit᷑ idolũ.Ad quod plenius intelligẽdum
cõſideremus de idolatria tna.
Pꝛimo oꝛiginationẽ.
C 2° grauationem.
C3 dilatationem.
Pꝛimo conſideremꝰ de idolatria oꝛi
ginationem: vnde.ſ.oꝛtũ habuit hecvene
noſa peſtis. Et vt refert TChomas vbi ſu/⸗
pꝛa triplex illius ꝑniciei inuenitur oꝛigo.
Prima fuit dei incõſideratto.

hominũ extimatio.

¶Oaffectus inoꝛdinatio. =
X. ¶ Pꝛima idolatrie oꝛigo fuit dei inconſi
deratio. Ham hoies illoꝛũ tẽpoꝛũ conſide
rantes magnitudinẽ creaturarũ non aſcẽ
debant ad conſiderationẽ creationis illa/⸗
rum ſced ipſis creaturis diuinũ honoꝛem
ded erũt.¶ Ende Euſebiuspamphili li .
5ÿ̃ de euan?apꝛeparatione ait: Egyptios fe
runt pꝛimos ommũ cuz in celũ oculos ſu
ſtuliſſent motũ oꝛdinẽ ⁊ quãtitatẽ celeſti

um coꝛpoꝛum admiratos ſolẽ ac lunã ðe
os putaſſe.Et Lactantius liꝰ.2⁰, inquit
Phi ſtoice diſcipline in ea ſunt opinione
vᷣſati vt omnia celeſtia coꝛpoꝛa in deoꝛuʒz
num ero habẽda eſſe cenſeant. Quos ta⸗
mẽ ipſe nõ ab re cecos vocat deliros ⁊ ine
tos:qm̃ vt ſcribitur ad NRomanos pᷣ ce.
nuiſibilia dei a creatura mundi per ea qᷓ
facta ſunt intellecta conſpiciũtur ſempiter

na quoqʒ virtus eiꝰ ⁊ diuinitas. ꝗ¶Et Sa
piẽtie.A.cꝰ. A magnitudie ſpeciei ⁊ erea

ture poterit creatoꝛ hoꝛum cognoſci.Hic
vir go illa ſanctiſſima Catherina redar/⸗
guens Maxẽétiũ imperatoꝛem dicebat.
Quare cõ gregaſti icaſſũ hac multitudinẽ
ad colendã ſtulticiã idoloꝛũ. Miraris tẽ

plũ hoc manu artiſicũ opatũ: miraris oꝛ

namenta pꝛecioſa que velut puluis ante
faciẽ̃ venti erũt. Mirare potius celũ ⁊ ter
rã ⁊ mare ⁊ oia q̃ in eis ſũt. Mirare oꝛna
menta celoꝛum ſolẽ videlicet lunã 2 ſtel
las. Mirare famulatũ eoꝛũ quabter a mũ
di initio vſqʒ ad finẽ die ⁊ nocte currunt
ad occidentẽ ⁊ redeũt ad oꝛiẽtẽ ⁊ nunq̃ᷓʒ fa
tigantur.Et cũ h̊ animaduerteris interro
gare diſce quis ſit eoꝝ patratoꝛ. Cũ aũt il
lũ ipſo donante intellexeris nec illi ſimilẽ
inuenire valueris:ipᷣm adoꝛa:ipᷣm gloꝛiſi

ca. Ipſe enim eſt deus deoꝝ ⁊ dñs dñanti

um. Non ſic fecerũt idolatre illi: ſʒ vt di
cit Paulus ad romanos pᷣ cᷣ. mutauerũt
gloꝛiã incoꝛꝛuptibilis dei in ſimilitudinẽ
imaginis coꝛꝛuptibilis homis? ſerpẽtis
quia ad tantà cecitatẽ deuenerunt:ꝙ ba⸗
bylonij adoꝛauerũt dꝛaconẽ pꝛo deo:⁊ egy
ptij bouẽ ⁊ hircũ:vt dicit Hicoꝰ de lira ſu
per iſto cᷣ. Secũ da idolatrie oꝛigo fuit
hoium extimatio. Hã extim qtes hoies il/
li pꝛeſtantià a excellentiã alioꝝ:illos puta
uerunt deos quibus moꝛtuis diumos de
derunt honoꝛes.¶ De hoc ita ſcripſit Cice
ro in lide nã deoꝝ.Suſcepit aũt vita ho⸗
minũ ↄſuetudoq; cõis:vt bñficijs excellẽ
tes viros in celũ fama ac voluntate tolle
rent.Hinc Caſtoꝛ:hinc NPollux:hinc Eſ⸗
culapius: hinc hercules:hinc lib hᷣ re: que
vᷣba ponunt a lactantio liꝰ pᷣ dim.iſtitu'n.
Qui ſequit cõmemoꝛãs qualr doluerunt
egyptij iſidẽ. Mauri iubam. ¶ Macedo

Pet
liu
bule

lli⸗
4
d
m
ceh
eni
ſus

we⸗

uni N
Inquit
inione
deorz
00 19/
6tine
6 c.
unp
Es
d e
a hi
Uredar/
dicehat⸗

timdne

ansſ
nso:
ante
i ler
comma
4N
aamd
Cru
nunqi
Cuümiil
llifni⸗
1sdieni
ießnn

taH

1

liwone
ins
2 i
ec
lun ſr
Goftit
lal
6su
nib t
U
nbo⸗
celle
lolle
CR
que⸗
un,
Gunt
Neech

nes cabiriʒz. ſ Peni vꝛanũ.¶ Latini fau⸗
nũ. ¶ Sabini vxanctũ.ſ Romani quirinũ.
¶ Athenienſes mineruã.ſ Samij iunonẽ
¶ Paſij venerẽ. Lemnij vulcanus. Haxii
libeꝝ.ſ Belphici apollinem.Et ſequitur
poſt lactãtiꝰillos quos iperiti ⁊ inſipiẽtes
tanq́;ᷓ deos 1 nuůcupãt ⁊ adoꝛãt:nemo eſt

.

tã iconſideratꝰ:qui nõ itelligat fuiſſe moꝛ

tales. Quõ ergo aliꝗs inꝗt dij crediti ſũt.
MNimiꝝ qꝛ reges maximi ac poentiſſimi
merũt ob merita ſuaꝝ virtutũ aut muneꝝ
aut a tiuz reptaꝝ cũ cari fuiſſent hijs qui
bus iperitauert in memoꝛiã ſunt ↄſecra
ti. Qõ ſiqs dubitet res eoꝝ geſtat ⁊ facta
ↄſideret:que vniuerſa tã poete qᷓ; hiſtoꝛici
veteres ꝓdiderũt:h̊ ille. Augꝰ vo lid.ʒ. de
ciui.dei.c.ls.narrat de Romulo quałr ſa
huloſa adu latio phibet ullũ in celo receptũ
Scriptoꝛes eni quidã rey humanaꝝ aiũt
illũ pꝑ ferocitatẽ a ſenatu diſcerptũ ſuboꝛ
natũq; neſcio quẽ inliũ pculũ qui euʒz ſibi
apparuiſſe diceret eũqʒ per ſe ppło man.
daſſe romano vt inter numia coleret eoqʒ
modo ppłiim qui cõtra ſenarũ itumeſcere
ceperat repꝛeſſũ atqʒ ſedatũ. ¶ Acciderat
enĩ ⁊ ſolis defectio quã certa ròne ſui cur/
ſus effectã iperita neſciens muliitudo me
ritis romuli tribuebat. Quaſi vo ſi luctꝰ
ille ſolis fniſſet: magis ideo credi deberet
occiſus ipſũꝗʒ ſcelus auerſione etiã diur/
ni lumis indicatũ. Sicut re vera factũ eſt
cũ dñs cruciſixus eſt crudelitate ac ĩpieta
te indeox. Qud ſolis obſcurationt᷑ nõ ex
canonico ſydeꝝ curſu ſatis oſtendit tüc
paſcha erat iudeoꝛum. Mã plena lunna pa
ſche ſolẽmtas agit᷑. Regularis aũt ſolis
defrctio nõ niſi lune fine contingit. Satis
⁊ Cicero libꝛis de repuꝰ? illã inter deos ro
muli receptionem putatam magis ſigniſi
cat eſſe qᷓᷓ ſactã.ſ Idẽ dicit Cicero in inue
ctiuis. Et in dialogo ad hoꝛtenſiũ romu

lum aſſerit interẽptũ. Tertia oꝛigo ido
latrie fuit affecius inoꝛdinatio: vt eni dici

tur Sapie.IA.c. Acerbo luctu dolẽs pater

cito rapti filij fecit imaginẽ ⁊ llũ qui tanq̃;

homo moꝛtuus fuerat tanq; deũ colere ce

pit. Et lz in quadã cronica legeri ꝓ nem

bꝛoth qui ediſicauit turrim babel poſt cõ
ſuſionẽ linguaruz tranſiens ad perſas do

46

cuit illos colere ignẽ. Tamè quo ad ſtatua

rũ cultũ quidã dicunt Hinus fuerit pꝛt

mus inuentoꝛ. Hic ſᷣm iuſtinũ fuit ſiliꝰ be
li aſſirioꝝ regis:qui belus dũ rex erat ba⸗
biloms intrauit aſſiridã ſed paꝝ obtinuit in
ea.Quo moꝛtuo ninus ulam totd occupa
uit regnauitqʒ annis quinquaginta duo⸗
bus.Et vt reſert Augꝰliꝰ.ic.de ciui.dei.c.
17. belus regnauerat annis ſexagita ꝗnq;
Et qñ ninus habebat in regno quadra⸗
gintatres annos natus eſt abꝛahã.ſ. poſt
diluuiuzʒ exactis annis mille ſeptuaginta

duobꝰ: vt ponit Augꝰliꝰ p̃fato.c.io. ¶ An

no vo ante conditã romã Mρπ△ dnucenteſi⸗
mo.ſſ Moꝛtuo itaqʒ belo ninus in ſolatiũ
doloꝛis fieri fecit imaginẽ᷑ patris cui tanta
exhibebat reuerentiã vt ꝓpinde homies re
gionis illi diuinos darent honoꝛes. Cuiꝰ
exemplo alij ceperunt caris ſuis moꝛtu⸗
is imagines dedicare:qdᷣ cernentes demo
nes ceperunt in imaginibus illis dare re/
ſponſa. Inde poſtea quidà per artẽ quãdã

nefariã fabꝛicabãt imagines: que virtute

demonũ habebant aliquos effecius.ſ.da

re reſponſa ⁊ remedia ſanitatũ:pꝛopterqd

putabant homies aliquid deitatis eſſe in
ipſis:⁊ hec fuit opinio hermetis termegi⸗
ſti vt ponit Augꝰ.S.de ciui.dei.De ima⸗
ginibus vo xpᷣi ⁊ beate virginis ac ſancto
ruzʒ ſuo loco dicemus. C conſideremus
de idolatria dilatationẽ vſqʒ ad pꝛedica/⸗
tionẽ aploꝝ adeo hec pernicies iualuit ꝙ
pene oẽs nationes iuoluit excepta vna gẽ
te populi hebꝛeoꝛũ vt ſcribit Augꝰliꝰ. I.
de ciui.dei.c.i2.Et omiſſis aliss romanos
inſpiciamus:qui tot ſumptuoſa tẽpla dijs
ſuis ſabꝛicauerunt:vt ctiam eoꝛũ reliquie
in ruinis cõtinue videri poſſint. Quid plu
ra vt Ceo papa ſcribit in quodam ſermo/
ne. Cum roma omnibus pene gentibus
dominaretur oium ſeruiebat erroꝛibꝰ. Et
ad tantam inſaniã deuenerunt: vt ſingu⸗
lis quibuſqʒ rebus ſingulos pꝛeponerẽt
deos vt Augꝰrefſert liquinto de ciuitate
dei. c. 21. ¶ Et vt idẽ ait liꝰ.ꝗ.c. Colebant
deam volupiam a voluptate appellatazʒ:
deam libentinam cui nomẽ eſt a libidine:
denm vagitanũ qui infantium vagitibus
pꝛeſidet:d eam cuninam:que cunas eoꝛũ᷑

—

adminiſtrat deã Muſinã que pꝛeeſt ruri.
Ded collatinã que eſt dña coluũ . Deam
valloniã que dicebatur dea valliũ.Et in
c. I2. nomiat dianã deà ſiluarum. Cererezʒ
deã frumentoꝝ. Mineruã deã ingenioꝛũ.
Lucinã deã parturientiuʒ. Numeriã que
doceat numerare. ſ Pꝛopterea liꝰ.2., de ci
uitate dei.c.29. ſic exclamat. idoles ro⸗

mana laudabilis. O ꝓpgenies reguloꝝ ſce

uolaꝝ ſcipionũ fabꝛicioꝝ.i Et infra. NHo⸗
li deos falſos fallaceſq; requirere. Abice
potins atqʒ contẽne in verã emicãs liber
taté. Mõ ſunt du: maligni ſunt ſpus: qui/
bus eterna tua felicitas pena eſt. Mõ tam
iuno troianis a quibus carnalẽ oꝛiginem
ducis arces videtur iuidiſſe romanas: q́;
iſti demones quos adhuc deos putas: oĩ

3
.

generi hoium ſedes inuidẽt ſempiternas:
Hille.poſt pꝛedicationẽ apoſtoloꝝ gentes
per ülos edocte ritus idolatrie reliquerũt:
ita vt hec labes tam per illos q;ᷓ alios mi
niſtros xpᷣi ſequentes penitꝰ ſit deleta. Et
in vꝛbe maxima euãgeliũ xpᷣi reſplenduit
vbi vſq; in pñs chꝛiſtus deus colitur dei
virginis fuius. C Tertio conſideremus
idolatrie grauationẽé.Eſt quidẽ peccatum
grauiſſimũ: vt inꝗt Tho.vbi ſupꝛa. Maz
glo. ſup.IS.c.leuitici.vbi tractatur de im /
inundicia muli eris patiẽtis fluxũ ſangui
nis dicit. Omne peccatũ eſt immandicia
aie:ſed idolatria maximũ.Aſſerit autem
Tho.ꝙ grauitas alicuius peccati põt at/⸗
tendi dupliciter. Vnomõ ex parte ipſius
peti retulit petm idolatrie eſt grauiſi ſimũ.

Sicunt eni in terrena republica grauiſſimũ

videt᷑ ꝙ ꝗs honoꝛẽ regiũ alteri qᷓ; vero re⸗
gi tribuat: qꝛ q; tu ʒ in ipſo eſt totũ oꝛdinẽ
reipu?e peruertit ⁊ confundit.Ita grauiſſi
mũ eſt peccatum cũ quis honoꝛẽ deo de⸗
bitum exhibet creature. (2° poteſt attẽdi
grauitas peccati ex parte peccãtis. Sicut
grauiuo peccat ille qui peccat ſciẽter q̃ʒ ꝗ
peccat ignoꝛanter:ita aliqua peccata poſ/⸗

ſm philoſophum. 8. ethieoꝝ Sed cultus

interioꝛ qui conſiſtit in fide ſpe ⁊ charitate
eſt melioꝛ qᷓ; cultus exterioꝛ:ergo inſideli
tas deſperatio ⁊ odiũ dei que opponuntur
cultui interioꝛi ſunt grauioꝛa peccata qʒ
idolatria que opponit᷑ cultui exterioꝛi.¶2
tanto aliquod peccatum eſt grauius quã
tomagis eſt contra deum. Sed magis eſt
contra deum blaſfemia vel impugnatio ſi
dei q́; idolatria que cultum dei alij exhi /
bet. Ergo grauius peccat blaſfemãs deuzʒ
⁊ fidem eius ipugnãs:q; idolatra.C Ad
pꝛimum reſpondet Tho.ꝙ idolatria pꝛe/

ſupponit interioꝛem inſidelitatem: ad/

dit exterius indebitũ cultũ. Si vo ſit exte
rioꝛ tm̃ idolatria abſqʒ interioꝛi mmfidelita
te additur culpa falſitatis. Ande repꝛo⸗
batur opinio Senece:de quo aſſ. erit Augꝰ
lio. .de ciuita.dei eum tenuiſſe latrie cul /
tum exterioꝛem idolis exhibendum non
tanq; debitum ⁊ per ſe bonum: ſed tanqᷓ;
vulgari conſuetudini conſonum. Et hunc
erroꝛem ſecuti ſunt quidã heretici putan/
tes ꝙ tempoꝛe perſecutionis licent idola
exterius colere fidem in mente ſeruando.
Sed hoc eſt falſum:quia ſicut mendaciuzʒ
pernitioſum eſt ⁊ moꝛtale cuʒ quis verbo
retulit aliꝗd ↄtra veritatẽ fidei. Ita perni
tioſa falſitas eſt cum quis cultũ exterioꝛẽ

deo debitũ exhibet creature.ſ Ideo Augꝰ?

li de vera religione dicit non eſſe religio /
nem a philoſophis querẽdam qui eadem
ſacra recipiebant cum populis ⁊ de ſuoꝛũ
deoꝛum natura ac ſummo bono diuerſas
cõtrariaſqʒ ſententias in ſcholis perſona
bant. ¶ Ob id Lactãtius liꝰ.2. acriter Ci/
ceronem redarguit: qui veritate cognita il
lam nequaq; auſus eſt ſua oꝛatione defẽ/⸗
dere. Cum intellexiſſet inquit Cicero falſa

eſſe qne homines adoꝛarẽt multaqʒ dixiſ
ſet que ad euerſionẽ religionum valerent

ſubdidit illa non eſſe vulgo diſputanda.

Et paulo poſt ita Ciceronem aggreditur.

ſunt eſſe grauioꝛa ꝓpter maioꝛeʒ contem Siquid tibi cicero virtutis eſt experire po 8
ptũ peccâss. Et ſm hoc nihil ꝓhibet gra pulum facere ſapientem. Digna res eſt dun
uius peccare hereticos qui ſcienter coꝛꝛũ vbi omnes eloquentie tue vires execas⸗
punt fidem quã acceperunt: q; idolatri is Mon enim verendum eſt ne in tam bona
rater peccantes. C Sed obiciet aligs con cauſã deſiciat oꝛatio: qui ſepè etiam ma/ i
tra docã. pᷣ quia peſſimũ optimo opponi las copioſe ac ſoꝛtiter defendiſti ·. Sed 8

cdculne
chante
mnii
onumen
ercnnq
nonſ
nins qui
nagiseſt

gnutof.

an hi

misdal;

aCNM

lamapee/
m: 14d
voſitexr
nfidelu
le repto/
nieAg
meall /

vinnon
Ae.

Lwon
ipolan
ent idol
ſuunco⸗

cndaanz

is wbo
unn

crterik

oNag
ſercigo⸗/
Nnicncen

1de ſnol

ocineſis
nier /
Nginil
medeſe/
ceno fll
luchdir
Valerent

Utandn

Yedlitun⸗

erireo

les e
execas⸗
bons
i⸗

nimiruʒ ſocratis carcerem times. Ideoqʒ
patrocinium veritatis ſuſcipere nõ audes
At moꝛtem vt ſapiẽs contemnere debui/
ſti.Et erat multo pulchꝛiꝰ vt ob benedicta
qᷓ; ob maledicta moꝛereris. HNec tibi lau⸗
dis plus philippice afferre potuerunt: q;

diſcuſſus erroꝛ generis humani:⁊ mẽtes

hoĩum ad ſanitatem tua diſputatione re/⸗
uocare:hec ille. Quare inexcuſabiles ſunt
ui dicũt ſe etiã ficte idola coluiſſe.CAd
an vo obiectum dicit Tho.ꝙ idolatria in
cludit magnam blaſfemiam inq;tum deo
fubtrahitur honoꝛ debitus:⁊ fides ab ido
latra opere impugnatur. Qua de re idola
tre cuncti ſuperbia ſua moꝛientur ⁊ nõ vi
uent:dũ oẽs tales de numero dãnatoꝝ fo
re certiſſime conſtat.

CAQð ſaraceni ⁊ quilibet de ſecta Mabu

methi moꝛient moꝛte gehenne: ⁊ de illax
gentium ſeductione: qualiter a xpᷣianis

cũda eſt iſidelitas mahumethano
rum que oꝛtuz habuit in ſaracenis:
de gbus conſideremus tria.
CTp eoꝛum ſeductionem.
C2° ecoꝛum actionem.
C3 eoꝛum euitationem.

CPꝛimo conſideremus ſaracenoꝝ ſedu

ctionẽ. Fuerunt nanq; ipſi ſeducti a mahu
meth ſuſcipiẽtes legem quà vocant alcho
ranum.Circa annos ab incarnatione do

mini ſexcentos quindecim: tenente impe

rium heraclio:qui crucem dñi tranſlatam
de hierlin per Coſdroe gentilem regẽ per
ſaꝝ eo deuicto ⁊ occiſo in hierlim dedaxit:
a in loco pᷣſtino cum magna gloꝛia repoſu
it.Hic heraclius ex deuotiſſimo pᷣncipe la
pfus eſt in hereſim monoſtelllraruzeſ⸗

idumei deſcẽdẽtes ab iſmahele filio abꝛa
he potiꝰ deberẽt dici Agareni qꝛ ab Agar
ancilla Sare deſcenderunt nõ a Sara:vñ
Saracenos ſe dicũt. Ex hijs ergo Jdume

is natus eſt iſte peſſimꝰmahumeth. Qui

pᷣmo pauper fuit ignobilis ⁊ idolatra co/

lens venerẽ pꝛo dea ſicut ⁊ Arabes a alij
illius regionts.ſ AUnde in Alchoꝛano ſuo
ponit deũ ſibi hec verba dixiſſe.Oꝛphanꝰ

du⸗
ctus doctrina piiarche conſtantinopolita
ni qui illum ſentiebat. Hij ſaraceni qui ⸗

47
fuiſti ⁊ ſuſcepi te: In erroꝛe idolatrie diu
mãſiſti⁊ ide eduxi te: Pauper eras ⁊ locu
pletaui te.Et qꝛ illa patria colebat venerẽ:
ſtatuit in lege diem veneris in magnã ſo
lemnitatẽ haberi.Hic cum eſſet callidus:
aſinarius tamen ⁊ ductoꝛ cameloꝝ:cuidã
nobili vidue que pꝛeerat cuidam ꝓuincie
arabie poſt occultam ſoꝛnicationẽ cum ea
adheſit:⁊ tandẽ duxit vxoꝛem.Qui cũ po
tens eſſet ſactus ⁊ diues attentaretqʒ re⸗
gnum Arabie ſubiugare:cũ per violentiã
id nõ valeret perſicere per ſimulatã ſancti
tatem hoc ꝓcurauit ⁊ obtinuit dicẽs ſe ꝓ
phetam a deo miſſum ad coꝛꝛigendas le
ges que nimis dure erant:ſcilicet moyſi ⁊
chꝛiſti. Ande habito ↄſilio ⁊ adiutoꝛio cu
iuſdã iudei peritiſſimi in lege ⁊ cuiuſdaʒ
clerici qui ex eo ꝙ in curia Romana obti
nere non potuit dignitatẽ quaʒ ambiebat
indignatus acceſſit ad partes illas arabie
vt introduceret aliquem erroꝛem ⁊ ſcanda
lum in eccleſia:vel vt alij aſſerũt fuit cum
hijs quidam monachus nomie Sergius
qui expulſus fuerat de monaſterio ſuo:qꝛ
hereticus erat:infectus hereſi neſtoꝛiana.
Qui condiderunt Alchoꝛanũ commiſcen
tes quedam de lege moſaica ⁊ quedaʒ de
lege euangelica:addẽtes multa falſa. Nã
in alchoꝛano ponitur ꝙ moyſes fuit pꝛo/
pheta magnus dñs. Sed xpCGs maximꝰ
ꝓphetaꝝ:cõceptus non virili ſemine:ſed
virtute dei natus de virgine maria:ꝗg mul
ta miracula fecit.ſed non fuit paſſus:⁊ ille
qui fuit paſſus erat quidam ſimilis ſibi.
Ande Mπhumethani negant moꝛtẽ 2 ſe
pulturam xpᷣi.Circunciſionẽ moꝛe iudeon
faciũt:⁊ cum ad oꝛationẽ accedũt frequẽ?:
ter ſe lauant. vnum deũ omnipotentẽ ado
rant:aſſerentes anteq; celum ⁊ terrã crean
ret nomẽ mahumeth in cõſpectu dei aſta
re:⁊ niſ mahumeth futurus eſſet nec celũ
nec terra facta fuiſſe: nec paradiſum eſſe.
ANinum lex pꝛohibet eis bibere:⁊ carnes
poꝛcinas edere: ⁊ ieiunium per menſem
mandat ſeruare:nil per totam diem come
dendo:⁊ per totam noctem com?dendo bi
bendo ⁊ luxuriando. Quatuos: vxoꝛes vt

legitimas cuilibet permittit accipe: ⁊ ess

ad ꝓlacitum repudiare: ⁊ loco repudiate

alia ſumere. Empticias vo eminas ca
ptiuas quot volunt accipidt ad carnaliter
cognoſcendum. Adulter ſm eà legem la/
pidatur. Sibi tamen mahumeth aſſecrit a
deo permiſſum:vt ad alioꝛũ vxoꝛes acce⸗
deret vt generaret ex eis ꝓphetas 1 homi
nes virtutis.Et tot ſunt in ea lege abuſio
nes tot beſtialitates tot imundicie:vt ois
mens bene diſpoſita habeat illas deteſta/
ri. Mꝛomittit autem obſeruantibus eam
paradiſum delitiax:in quo non habebũt
caloꝛem vel frigus vel alias penalitates:
veſtes pulcherrimas:fluuios lacuis mel⸗/
lis:⁊ vini aro matici:inuenculas ſpecioſiſ
ſimas in coniugiũ:⁊ angelos eis ſeruien
tes in vaſis aureis argẽteis. Hon credẽ
tibus vo hijs ⁊ non ſeruãtibus legeʒ:pꝛo
mittit penã infernalem ſine fine. Hec miꝝ
ſi ſecta illa ita dilatata fuit:qꝛ vt dicit Z ho.
mn pncipio libꝛi contra gentiles lex mahu
mecth tota eſt ſᷣm delectationes carnis: ad

uas homines pꝛoni ſunt: vt etiam ponit

Auicena qui metha?᷑cait.Lex nr̃a quazʒ

dedit M.0⁰humeth?:oſtendit diſpoſitionẽ
felicitatis ⁊ miſerie: que ſunt ſᷣm coꝛpus.
¶ Sicut ergo Epicurusoplis gratus fuit:
ſic ⁊ mahumeth.¶ Dicit eni Lactantiꝰliꝰ
3 diuinaꝝ iſtitu. Epicuri diſciplina mul/
to celebꝛioꝛ ſemper ſuit qᷓ; ceteroꝝ:non qꝛ

Veri aliq uid affert:ſed quia multos ad po
pulare nomen voluptatis mnuitat. Nemo
eni non in vicia pꝛonus eſt. Pꝛeterea vt
ad ſe multitudinẽ contrahat: oppoſita ſin
gulis quibuſqʒ moꝛibus loquitur. Deſi⸗
choſum vetat litteras diſcere. Auarũ po⸗
ulari largitione iberat. ꝓgnauum pꝛohi

bet accedere ad rẽpublicâ: pigrum exerce:
re:timidũ militare.H̊ ile. Lex etiam ma/

humeth violẽtia ⁊ armis quo ad multos

introducta eſt ⁊ cõſeruata:atq; nullus au
det contra illã pꝛedicare vel diſputare. Ex
quo lex illa cõtraria omni legi diuine ⁊ hu
mane ac philoſophie nali a diabolo inuen

ta:peccatis hoium exigẽtibus dilatata eſt
totum quaſi per oꝛbem. Se qua ſic vati

cinata eſt Sibilla herietrea. Erit autem be
ſtia hoꝛꝛibilis: ſcilz mahumeth ab oꝛiẽte
veniens:cinꝰrugitus vſqʒ ad gẽtes puni
ccs audietur, Hidemus hàc pꝛopheiiam

cuius effectus etid diebus iſtis ſitis aper

te mõſtratur. NHã immaniſſimi Teucri ma
humethani multas pꝛouincias occupaue
runt.Sicut patet de conſtantinopoli:caſa:
trapeſunda:ſeruia:boſna:grecia:iheſſalia
peloponeſo ⁊ reliqs. Anno vo pꝛeceden
ti ſcilzʒ. M. ccccxxx*. venerunt cum po
tentiſſima claſſi ad regnũ neapolitanuʒ ⁊
ceperunt ciuitatẽ idrontinã. Quã tamen
poſtea recuꝑpauit Alphonſus illuſtriſſimꝰ
dux calabꝛie pᷣmogenitus regis ferdinan
di:qui incredibilia facta peregit vtiqʒ ad/
mirãda in obſidione 1 expugnanone eiꝰ.
BSed pleriqʒ ex tũc aſſerere certitudina
liter voluerunt turcos ituros romã aK eam

debellaturos cum grauiſſimo dãno chꝛi ?

ſtianoꝝ.¶ Et ad hoc moti ſũt mplici rõne.
¶ Pꝛima eſt multiplicatio inigtatũ ⁊ pec
catoꝝ:que deum ad iracundiã concitauit.
Sed hec ratio non cõcludit:cuz ⁊ alijs fla
gellis percuſſerit deus:⁊ in dies percutere
non ceſſat duritiã chꝛiſtianoꝝ.Quare ⁊ ſi
timendũ ſit ne infideles turci nos pſequã
tur nõ tamen ita firmiter aſſerendu.ſ2ra
tio iſtoꝝ eſt influentia ⁊ diſpoſitio planeta
rum:⁊ h̊ ſatis confutata eſt a nobis in pꝛe
cedentibus.ſʒ ratio eſt pꝛenũciatio pꝛo
phetarum. Hã ſᷣm iſtos reperiuntur mul
te pphetie iſta pꝛedicẽtes.Aliquas eſſe re
ferunt ſancte Bꝛigide. Alias abbatis Jꝗo
achi:nõnullas Sibille tiburtine vel hen⸗

ctree. Iſtis nos reſpondemꝰ. ¶ Pꝛimo qꝛ?

multa conſficta ſunt ⁊ falſo ſanctis viris at
tributa: vt ſic ſidem faciant audientibus.
Tꝛ quia multi inuẽti ſunt qui humoꝛibꝰ
melacolicis abundãtes a diabolo poſtea
ſeducti crediderũt ſe ſpiritũ habere ꝓpheti
cum:⁊ multa mendacia ꝓtnulerũt: cõſinxe
rũtq; fatuitates inumeras. Sicut fuit qui
dam frater valentinus de treuiſio. Et aliꝰ
frater bartholomeꝰde ſauona.Et vnꝰfra⸗
ter marianus qui moꝛabatur in ſãcta ma
ria delle gratie neapoli tempoꝛe regis Al
phonſi:quos ego omnes noui ⁊ per ipſos
ꝓphetice pᷣnunciata nõ eueniſſe conſpexi
Sed iſtis dimiſſis narrabo quid actuʒ ſit
annis elapſis.ſ Dũ in ciuitate neapolita
na pꝛedicabaã enãgeliuzʒ xpᷣi: Guperuenit
ibi quidã ſicerdos nouo modo indutuss.

is ine
Leucnin
oceupane
voli:cat
lbeſſalin

precedan

am o
uannz:
nä tamen
uſtnſſim?
ferdinan.
Vniqg,
none e,
ruitndins
ni 1eam
nochii⸗
arone,
epec
ntauit.
lus fig
ee

Wared

aien
noplanen
bis in pte
ulio pꝛo
Ntur mul
ascſſere
Mdans 0

Nbern

Prno
tis ns
dicnubvs,
ſpunoud
ly poſtu
auphbei
in cofnne
fonce.
Ereͦſn
, lun
gis

con

enii
nagas

lacnzſi
eapoli

longa habens barba:⁊a nudis pedibus in
cedens:ſingenſq; ſimulatã auſteritatẽ vi/

te:qui in ſuis pꝛedicationibus affirmabat

tanqᷓ; ꝓpheta ꝙ anno illo certiſſime ſeptẽ
italie ciuitates erant fubmergende:aliaqʒ
de ſtatu eccleſie pꝛediceb at. IJta ꝓꝙniſi ego
me ſibi oppoſiuſſem generaſſet ſcandala
plurima.Quid plura nihil euenit ex hijs
que pꝛedixit:qui pgẽs ſiciliã neſcio q;ob

rem fuærit grauiter vulneratus: a eius ocu

li totaliter ex vulneribus ⁊ percuſſionibꝰ
excecati. ſDe talibus ꝓphetis loquitur
Eʒ echiel.c.iʒ.dicẽs:ve /pphetis inſipienti
bus:qui ſequunt ſpiritũ ſuũ:⁊a nihil vidẽt
loquũtur vana ⁊ docent mendaciũ: dicen

tes ait dñs:cũ dominus nõ miſerit eos.

CXertio aduertendũ eſt ſᷣm ꝙ etiã in ſũ/
ma ſua ponit frater Antoninus archiepᷣs
floꝛentinus vir bonus ⁊ vere ſanctus ac i
ſripturis diuinis eruditiſſimus parte 4
tiꝰ vltimo. Qðò etiã veri ⁊ ſancti pꝛophete
aliqñ aliqua dicunt putantes ſe ꝓphetice

loqui:que poſtea cognouerunt nõ ꝓꝓppheti
co ſʒ ꝓpꝛio ſpiritu dixiſſe:vt ponit Gregꝰ

in moꝛalibus de Nathan /ꝓpheta qui iter

rogatus a Bauid rege ſi deberet templuzʒ

dño conſtruere reſpondit ei vt ꝓphetas:ꝙ
ſaceret vt deo gratũ ⁊ acceptuz. Sed qᷓ;ᷓ ci

tius fuit ſibi a dño renelatũ vt diceret Ha

nid contrariũ. Hõ edificabis inquit tu mi
hi deus domũ:qꝛ multum ſanguinẽ fudi/
ſti. ſ. in bellis:ſed filius tuus vt ſcribit pᷣmi

paralipomenõ. I6. c. Sanctas a deuotiſſi⸗

mas religioſas Pꝛigidã ⁊ Catherinaʒ de
ſenis contẽpoꝛaneas ſatis creditur ſpiritu

Pꝓphetico claruiſſe:multaſq; reuelationes

habniſſe.Et tamẽ vna refert ſibi reuelatũ
beatiſſimã virginẽ in oꝛiginali conceptazʒ
vt Catherina de ſenis. Alia ſine oꝛiginali

Vt Dꝛigida. Et cũ contradictoꝛia ſimul ve
ra eſſe nõ poſſint:opoꝛtet dicere ex ſpiritu

ꝓpꝛio nõ ꝓphetico vnã eaꝝ fuiſſe locutã.
Sed que illa:Minoꝛes aſſerent Catheri/

nam. Pꝛedicatoꝛes Bꝛigidã. Tamẽ nos
deo hecrelinquemus:h̊ archiep̃ᷣs.Si ad
huc iſti pphete inſtarent ꝙ ꝓphetie oĩino
Vvere ſunt αdimplende:poſſumus dicere
ꝙiã ſunt adimplete:qꝛ elapſis tempoꝛi/

bus ſraceni intrauerũt italiã: ⁊ ceperunt

4

Romã ⁊ loca ſacra pphananerũt. Sicut

patet in cronica Mι ‚artiniana. .Sco cõ

ſideremus ſaracenoꝝ 1 mahumethanoꝛũ

omniũqʒ infideliũ actionem. Subitatur
enim de ipſis: vtrum in actionibus ⁊ ope
ribꝰque ſũt de genere bonoꝝ peccẽt. Naʒ
ad romanos.IA.c.ſcribit᷑. Oẽ qð nõ eſt ex
fide petm̃ eſt.Et ibi glo. ois vita inſideliũ
peccatũ eſt.ſ Ex parte vo alia videt᷑ cõtra
riũ.Nã Actuũ.ſo.c.Coꝛnelio exiſtẽti in ĩſi

delitate dietũ fuit:Elyne tue ⁊ oꝛones tue

aſcẽderũt ĩi memoꝛiã in ↄſpectu dñi. ꝗqd
h ita rũdet Tho.22.q.x.ꝙ q; uis opa inſi⸗/
deliũ que ſũt de genere bonoꝝ:vt ieiunia
elyne ⁊ hiꝰnõ ſint eis meritoꝛia:pꝑ inſide
litatẽ que eſt grauiſſimũ pctõꝝ.an qꝛ pec
catũ nõ coꝛꝛũpit totũ bonũ nature ex qͥ in
infidelibꝰremanet lumẽ nãle.Ideo nõ oĩis
actꝰ eoꝝ eſt moꝛtale peccatũ:ſʒ actus ꝓce

dẽs ex ipᷣa iſidelitate: vł etiã relatꝰ ad ipſã

etiã ſi ſit de genere bonoꝝ:puta ſaracenus

ieiunat vt uet legem mahumeth de ieiu
nio mãdantẽ. Judeꝰcelebꝛat ſuas feſtiui⸗/

tates ⁊ hiꝰ. In hujs eſt moꝛtale: ⁊ de hijs
itelligit᷑ glo.allegata ſupiꝰ.q Et eſt Ang.
28. q. 5* S. 2. Sʒz ieiunãdo ob caſtitatẽ buã

da: talia faciẽdo ex dictamine rõnis nãlis
nõ peccat.ſQualr vo h̊ opa virtutes di⸗

cant᷑:adhuc in dubiũ vtit᷑. NMã cũ iſideles

ſint e charitatẽ nõ videt᷑ ꝙ opa que ſunt

de genẽ bonoꝝ ꝑ eos ſcta hie poſſintrõ/
nẽ vtutis.Ingꝗt eniʒ clugꝰ.28. q. p g Ex
hHijs vbi deeſt agnitio et᷑ne ⁊ incõmutabi
lis vitatis falſa virtꝰẽ etiã in optimis mo
ribꝰ.q In ↄtrariũ vo eſt auẽtas ꝓſpi qĩliꝰ
ſniaꝝ ait:Ois virtꝰpᷣter charitatẽ põt eſſe
cõis bonis ⁊ malis.ſ Et Hieroꝰ.28a.q.pᷣꝰ
F. Ex hijs virtutibꝰ romani ꝓmeruerunt
ĩperiũ. ¶ Beclarat hãc pplexitatẽ Tho.pᷣꝰ
E.q q.lx viij.Et. 229. q. xxiiij. ꝙ virtutes mo
rales put ſũt opatiue boni ĩ oꝛdie q;tũ ad
finẽ ꝗ nõ excedit facultatẽ nã ẽ hois pñt

opa humana acꝗri:⁊ ſic acqſite ſine chari
tate eẽ pñt.Sicut fſuerũt in młtis gẽtilibꝰ

⁊ cipue in romanis:vt pʒ i le.maxio.

Tituſliuiꝰeti ĩ ꝓemio ita vixit i laudes
romanoꝝ. Ceteꝝ aut me amoꝛ negocij ſu⸗
ſcepti fallit:aut nulla vnqᷓ; reſpu᷑ nec ma

ioꝛ nec ſcioꝛ:nec bonis exẽplis ditioꝛ fuit:

„

—

nec vnq́ citaté tã fero auaritia luxuriaqʒ
imigrauerũt: nec vbi tatꝰac tãdiu pauꝑta
ti ac parſimonie honos fuerit. Scoõm aüt
ꝙ virtutes ſunt opatiue boni in oꝛdie ad
Vltimum ſinem ſupernaturalem: ſic perſe
cte ⁊ vere habent rationẽ virtutis ⁊ nõ poſ
ſunt humanis actibus acquiri: ſed a deo
infunduntur. Et huiuſmodivirtutes moꝛa
les ſine charitate eſſe non poſſũt. Quare
Gle virtutes infuſe ſunt perfecte: ⁊ ſimpli
citer dicende virtutes:quia bene oꝛdinãt
boiĩiem ad finem vltimũ ſimpliciter. Alie
vo virtutes acquiſite ſunt m quid virtu
tes non aũt ſimpliciter:qꝛ oꝛdinant homi
nem ad aliquem finẽ bonũ particularem:
nõ oꝛdinatũ ad bonuz vniuerſale. C Sciẽ
dũ tamẽ de coꝛnelio ꝙ inſidelis non erat.

Alioquin eius operatio deo nõ fuiſſet a
EkErtia iſidelitas eſt iudeoꝛũ.Dicunt

cgepta:habebat aũt fidem iplicitam nõ dũ
manifeſtata euãgelij veritate: vnde vt ple
ne in fide iſtrueretur miſſus fuit ad eũ pe
trus. ¶Tertio conſideremus ſaracenoꝝ 2

mahumethanoꝝ euitationẽ᷑. Debent chꝛi

ſtiani euitare periculoſa illoꝝ cõſoꝛtia: eti
am aduertant diligenter ne arma aut alia
mercimonia eis deferant: vt enim ſcribit᷑
extra de iudeis ⁊ ſaracenis in.c. Ita qrun
dam. 2 in. c. Ad liberandã terram ſanctã.
Et in extrauaganti Hicolai quarti que ici
pit. Oliz tam in generali. Oẽs qui ſarace
nis arma ferrum ⁊? lignamia deferũt gale
arum. Illi etiam qui galeas eis vendunt
vel naues. Et qui in piraticis ſaracenoꝛũ

nauibus curã vel gubernationẽ exercent:

Aut machinis:aut quibuſdam alijs ipen
dunt eis aliquod conſiliũ auxiliũ in diſpẽ
dium terre ſancte:ſi capiuntur efficiuntur
ſerui: ⁊ oẽs ſunt ipſo facto excõmunicati.
Simili pena pumiuntur deferentes victua
lia ⁊ alia quecũqʒ mercimonia: Et non ſo

lum deferentes:ſed etiam mittẽtes:vel ðe

poꝛtibꝰ extrahẽtes vl ex?̃hi ꝑmittẽtes ⁊ au
rxiliũ vł fauoꝛc pᷣſtantes.Et taliũ abſolutio
reſeruat᷑ pape:pꝛeterq́ᷓ in moꝛtis articlo:
vt patet uextrauagãti clemẽtis qnti que
incipit: Multa.Et colligitur ex ipſo ꝓceſſu
pape annuali qui fit in curia romana. Ae
neti aũt ſuper hoc habẽt licentiã a Mdarti
no quinto qͥztuʒ ad mercimonia 1 victua

lia:n aũt qno ad arma ? lignamina: jn
de non incurrunt pꝛedictam penã.Et ideʒ

de alijs qui haberent ſimilem licentiam.
¶ Nota etiam ꝙ accedens ad ſepulchꝛuzʒ

dñi cauſa deuotionis ſine licentia pape eſt
excõmunicatus:⁊ eius abſolutio pape re.

ſeruatur: vel ſummo penitẽtiario:vt poni
tur in l penitentiarie ſũmi penitentiarij.
Conſiderẽt mercatoꝛes qui hanc ſanctam
conſtitutionẽ tranſgrediuntur qᷓᷓ grauiter
peccant contra deũ contra fidem ciarn
contra eccleſiã ⁊ contra conſciam fuã. Ta
les ergo iſideles mahumethani oẽs peri⸗

bunt pꝛopter ſuperbiam infidelitatis ſue.

CM iudei oẽs xpᷣm negantes moꝛient

in peccatis ſuis:qui tamẽ tolerandi ſunt ⁊

blanditijs ad fidem alliciendi atqʒ cogen

di vt ſuent regulas ab eccleſia oꝛdinatas
a

4

t Naüt iudei pʒ Naymundũ ⁊ hoſtiẽſè

auilegem moſaicã ad lr̃am tenent

ſic dicti a nomie pꝛincipalis tribus.ſ.iude
qui ⁊ pus dicebantur hebꝛei ab heber cu⸗
ius familia cultum dei tenuit ceteris idola

tria ſedatis.ſ Secunduz vo Joſephum ⁊

Augilio.I6.de ciui.dei.c.xi. In diuiſione

linguaꝑ lingua adam qua fuerat oium re

manſit in domo heber:q̃ ante non hebꝛea
ſed humana ſimpliciter dicebatur: vtpote

qua oẽs hoĩes còmuniter vtebant.Judei

etſi itaqʒ ante aduentum xpi erant in vero
dei cultu: a qui ſine peccato moꝛiebant de
ducebantur ad limbum expectantes libe/
rari per xpᷣm: quod ⁊ factũ fuit. ZLamẽ poſt
aduentum eius qꝛ eum recipere noluerũt
oẽs in iudaiſmo decedentes ſũt de nume
ro damnatoꝝ. Simiſſis aũt peccatis eoꝛũ
que fecerunt ante xpᷣi aduentũ ⁊⸗ quotidie

non ceſſant cõmittere: circa fidẽ multipłr

errant.¶ Mꝛimo non credũt ieſum xpᷣum

fuiſſe meſſiam illis ꝓmiſſũ:ſed expectant

venturũ ⁊ pꝛo eo recipient antichꝛiſtum.

deo Joannis quinto ſaluatoꝛ noſter dice

at eis.Ego veni in nomie patris mei: ⁊
non accepiſtis me. Alius veniet in nomie

ſuo ⁊ illum accipietis.ſ ꝛ dicũt ieſum xp̃s
purum hominẽ natum ex mdria a ioſeph

riüuũ trini
●

minden
niiig
licennan.
ſprlchn,
upchec,
oppee
enpont
uimnnin;⸗
lnctam
ögnuin
na
mfi. 11
bisen
tans ſue
noꝛien

untt

g apen
Vinotas

Hicunt
RN

wWen,

Gs. ſaue
hebera
ſcnsidol
ſepbum
diunifone
toium te
nbebꝛes
P
miin .
Nichmtn
nnolbej
mninct
. len t

1denune

Ciscn

ri trinitatis expᷣſſe negãt. ꝗdicũt meſ
ſiã quem expectant reddituꝝ eis libertatẽ
2 terrã ꝓmiſſionis.ſ ꝰ negant purgatoꝛi
um.ſ in thalmud dicũt deum quotidie
flere pꝛo ſeruitutc eoꝝ quia diſperſi ſunt ꝑ
ꝛbem ⁊ in illo multas ponunt matuitates
¶ Be uülo thalmud ſit mẽtio in ſpeculo hi⸗
ſtoꝛiali liꝰ. 26. c. L28. quem libꝛũ Innocen
tius 8 mandauit cõburii Sed qm̃ inter
chꝛiſtianos iudei ↄuiuũt ⁊ hitant tria ſũt

de ipſis dubia declaranda.

pj'n vtrũ iudei ſint tolerandi.
ꝛim vtrũ ſint ad fidẽ muneribꝰ iducẽdi.
Cʒn vrrũ ſint regulis ecchie humiliandi.
WAd pmoubiũn reſpondet Alexan 2 v
lumine ſumme ꝓꝙ indei a xpᷣiamis tolera⸗
ri debent:tum qꝛ ex eoꝝ ſemine natus eſt

xps factus ex ſemine dauid pᷣm carneʒ:

apoſtoli etiã fuerunt iudei:tũ quia in ſcri⸗
pturis veteris teſtamenti qð ipſi ꝓfitẽtur
ꝓhibetur teſtimoniũ de xpᷣo:tum qꝛ in fi ⸗

ne mundi reliquie iſrael ſalue fient:tuzʒ eti

am vt in hoc eluceſcat pietas xpᷣiana que
fidei inimicos non ꝑſequitur: ſed ſuſtinet
patienter. Ideo ex de iudeis.c.Sicut iu/

dei.dicitur ꝙ non ſunt ꝑcutiendi nec vul/

nerandi aut interſiciendi nec eoꝝ bona ſũt

diripienda neq; ſepulchꝛa eoꝝ violanda:

qꝛ nec in hoc reputant᷑ hoſtes vt dicit glo.
in hoc.c. Pꝛopterea quia.ff.de ſepulchꝛo
violato habet.l. Sepulchꝛa.ꝙ ſepulchꝛa
hoſtiũ religioſa non ſunt:a illa infringens

non incidit in edictũ. In feſtiuitatibꝰ vo

ſuis ⁊ cerimonijs atq; ritibus nõ ſunt tur
bãdi.vnde Gꝛegoꝰ.4ꝭ⸗.di.c.Qui ſincera.
ait.Omnes ſeſtiuitates ſuas ſicut hacte⸗
nus ipſi ⁊ patres eoꝝ per longa tpa colen
tes tenuerunt liberã habeant obſeruandi

celebꝛandiqʒ licentiã. Ratio eſt m Zho.
22.q.io. Quia humanũ regimẽ deriuatur

a diuino regimie ⁊ ipᷣm debet imitari.De

us aũt q;uis ſit oipotens ⁊ ſumme bonꝰ:
ꝓmittit tamẽ aliq̃ mala fieri in vniuerſo q̃

bdolaibere poſſet ne ſublatis illis maioꝛa
ona ipedirentur: vel etiam peioꝛa ſeque
rentur mala.Si ergo in regimie humano
illi qui pꝛefunt recte aliqua mala tolerãt
ne aliqua bona ipediantur: vel deterioꝛa
malaꝓueniant.vnde Augꝰ ait. Aufer me

bus occulte baptiz are paruu

49

retfices de rebus humanis turbabis oia
libidinibꝰ. Sic ergo qͥuis inſideles in ſu
is rnitibus peccẽèt tolerari poſſũt:vel ꝓpter
aliquod bonũ quod ex eis ꝓuenit:vel ꝓ/⸗
pter aliquod malum quod vitaf.ſ Ex hoc
aut ꝙ iudei ritus ſuos ſeruant in quibus
olim Pdenisuravatur veritas fidei qᷓ; tene
mus hoc bonũ ꝓuenit ꝙ teſtimoniũ ſidei
noſtre ab hoſtibus habemus:⁊ quaſi in ſi
gura nobis repñtatur quod credimꝰ:ideo
in ſuis ritibus tolerant.ſ Alioꝝ vo inſi⸗
deliũ ritus qui nihil vtilitatis aut vitatis
afferunt non ſunt aliqualiter tolerãdi ni⸗
ſi ſoꝛte ad aliquod malũ vitandũ.ſ.ſcãda
lum vel diſſidiũ:quod poſſet ꝓuenire:vel
impedimentũ ſalutis eoꝝ qui paulatizz ſic
tolerati conuertuntur ad fidem. Pꝛopter
hoc etia hereticoꝝ ⁊ paganoꝝ ritus aliqñ
tolerauit eccleſia:qñ erat magna infideliũ
multitudo.Hec Tho.In ſabbatio etiã ſu

is non debent ad indicia trahi nec ipſi ali⸗

os trahant.¶ Similr in alijs eoꝝ feſtis nõ
debent turbari.C. de iudeis.l.die ſabbato.
CSecundũ dubiũ fuit vtrũ iudei ſint ad
ſidẽ muneribus ? pmiſſionibus iducẽdi⸗
¶ Reſpõdet Maymundus:ꝙ munera nõ
ſunt /ꝓpter fidẽ pollicenda infidelibꝰquaſi
ex pacto:ſed bene poſſunt induci muneri
bus ⁊ blandicijs ad captandã beniuolen
tiã ⁊ excludendũ ab eis timoꝛẽ inopie. Et
ſi iudei ⁊ alij infideles conuertantur ad fi-
dẽ poſſeſſiones ⁊ alia bona mobilia ⁊ im
mobilia eoꝝ non debẽt auferri eis niſi ſint
vſuraria vel de vſuris empta obnoxia re/
ſtitutioni.vſuraria aũt debẽt reſtitui eis a
quibus extoꝛte ſunt vſure vel eoꝝ heredi⸗
bus Qð ſi non inueniũtur poterunt ip̃is
ad fidẽ conuerſis per epᷣm tanqᷓ; pauperi/
bus diſpenſari. Et hoc in totũ vel in parteʒ
ſim qᷓ;titatẽ ipſoꝝx bonoꝝ ⁊ qualitatẽ ↄuer
ſoꝝ plus vel minus indigentiũ.E᷑ de vſu
ris.c.Cũ tu.ſ¶ Si aũt inuitis parentibꝰta/⸗
les baptiʒ ati eſſent videtur ꝙ ſint cogẽdi
ad ſeruandã fidem receptam in baptiſmo
Uilielmus etiã dicit ꝙ non licet nutrici
os iudeoꝝ.
Sed ſi in articulo moꝛtis hoc facerẽt cre⸗
dit ꝙ non peccarẽt. Hotãdũ adhuc ꝙ
ad fidem recipiendam nullus iudeus vel
S

gentilis debet cogi. ¶ Ratio eſt vʒ Tho.
quia credere eſt volũtatis: vnde dicit᷑ di.

A.c.de iudeis. Pꝛecipit ſancta ſynodus

nemini vim inferri ad credendũ:cui enim
vult deus miſeretur: ⁊ quem vult idurat.
Mon ergo inuiti ſunt ſaluãdi:ſed volẽtes.
Sicut homo pꝛopꝛij arbitrij voluntate ſer
penti obediens perijt:ita vocãte ſe gratia
dei ꝗſqʒ credens ꝓpꝛia mentis conuerſio
ne ſaluatur. Siqui tamen iudei baptizati

eſſent infantes vel adulti choacti non cho

actione ſimplici ⁊ abſoluta: ſed conditio/
nali ⁊ ad iudaiſmũ redirent ꝓcedendum
eſt contra eos ſicut contra hereticos vt pa
tet.c. Contra de hereticis liꝰ. 6. CTertiuz
dubiũ fuit vtruzʒ iudei ſint regulis eccleſie
humiliandi.ſ Ad quod rñdeo ꝙ fieri non
põt ſine peccato grauiſſimo: quod hodie
in tota quaſi italia cernimꝰ de iudeis. Hã
ꝓpter pecunias quibus excecant dñoꝝ ⁊
curialiũ oculos tanta libertate fungũtur:
vt ecclie ſtatuta penitus videantur extin/⸗

cta. Pꝛouidit ecclia ſancta dei vt ita tole

rentur iudei ne tamẽ ex hiꝰ tolerantia erũ
pant in ſuperbiã ⁊ in ſua obſtinatiõe gloꝛi
entur. Pꝛopterea pꝛedicande ſunt ⁊ publi
ce diuulgãde regule ſancte quas edidit ec
cleſia de iudeis. ¶ Pꝛima igit᷑ regula eſt
ꝙ iudei nõ poſſunt nouas ſynagogas eri
gere:antiquas vo ꝑmittunt᷑ habere.Et ſi
coꝛꝛuerint de nouo poſſũt illas reedificare
in pᷣſtinum ſtatũ:non tamẽ vt amplioꝛes
ſaciant.Ex᷑ de iudeis.c.Judei.c.Cõſuluit.
¶Secũda regula ꝙ iudei debent habiiu
diſtingui a xp̃ᷣianis.vnde i.c.In nõnullis.
ex de iudeis dicitur. In omni xpᷣianoꝝ pꝛo
uincia iudeoꝛũ ⁊ ſaracenoꝛum habitus in
vtroqʒ ſexu publice a populis diſtinguã/
tur. Ratio eſt quia contingit interdũ ꝙ ꝑ
erro ꝛem xpᷣiani iudeoꝝ ⁊ ſaracenoꝛũ ⁊ iu⸗/
dei ſeu ſaraceni xpᷣianoꝝ mulieribus com
miſcentur. ¶ Tertia regula ꝙ in diebus la
mentationũu ⁊ dñnice paſſionis non debẽt
exire in publicuz nec feneſtras apertas te
nere aut oſtia domus.Ex de iudeis.dicto
r. In nõnulis. 7.c. Qꝛ ſuꝑ hijs. C Quar
ta regula ꝙ nullus indeꝰpoſſit ↄtra chꝛi⸗
ſtianos ferre teſtimoniũ:ſed bene ipſi cogẽ

—

di ſunt accipere chꝛiſtianos in teſtes con/
tra ſe.Ex de teſtibus.c. Judei.Ex quo iu⸗
dei conueniri poſſunt coꝛam iudicibꝰ no
ſtris:ſed non xpᷣiani coꝛam ſenioꝛibus eo
rum.Arbitrũ poſſunt etiã eligere iudeuzʒz:
cuius ſententiã oꝛdinarius iudex exequa
tur.C.de iudeis.l.Judei. Quita regula
ꝙ non debent inter xpᷣianos habere publi

ca officia ne occaſionẽ habedt in xpᷣianos
ſeuiẽdi. A.di.c.Hulla officia.Eti2.q.A⸗
c.Cõſtituit. ¶C Sexta regula ꝙ nulia chꝛi

ſtiana debeat ablactare ſilios iudeoꝛum.
Ex de iudeis.c.Et ſi iudeos.quia vt dicit
ibi: Judei qñq; nobis illã retributionẽ im
pẽdũt quã iuxta vulgare ꝓuerbiũ.&οus

in pera: ſerpens in gremio: ⁊ ignis in ſi⸗

nu ſuis cõſueuerunt hoſpitibus exhibere.
vnde quidaʒz iudei nutrices xpᷣianas que
in die reſurrectionis cõmunicãt faciũt per
triduum lac effundere in latrind. IJdeo ꝓ/⸗
hibentur vpᷣiane ablactare filios iudeoꝛũ.
¶Septima regula ꝙ non debent xpᷣiani
cũ iudeis comedere aut bibere neqʒ adin
uicẽ conuiuari:nec debent in eadẽ domo
ſimul manere:nec in eadẽ ſtuſa vl balneo
lauari:nec in ſuis infirmitatibus iudcos
medicos aduocare. 28. q. pein. c. Hullus. 27
c. ſequenti,. ¶ Sed hic oꝛitur dubiũ an ſi⸗/
cut iudeoꝝ ita oium inſideliuʒ conuiuia
Vitari debeant. Et reſpondet glo.23. q. A.c⸗
Inſideles.ꝙ non eſt idem iudiciũ de iude
is ⁊ ceteris infidelibus.Ideo cii Nullus.
cR ſequens. intelligũtur ſpecialiter de iu
deis.vnde.xi.q.ʒ.cᷣ. Ad menſam dicitur.
Ad menſam paganoꝝ quippe ſi volueris
ire ſine vlla phibitione pmittimus. Idez
2. q. P. c. Multi. ¶Sed gloſa. 28. q. P. c.
Omnes. videtur aſſerere contrarium: ſci
licet ꝙ neqʒ cuz ſaracenis ⁊ gentilibus eſt
communicandum in conuiuijs:quia ⁊ ip
ſi iam cibos diſcernunt:lz hoc non conti/
neatur verbis edicti.ſ Sed quare non eſt
pꝛohibitum loqui cum iudeis ⁊ alijs inſi ⸗/
delibus ſicut comedere cũ eis.ſ Reſpon
detur quia maioꝛ familianitas eſt in cibo
ſumendo qᷓ; in colloquendo:⁊a facilius ꝗqs
decipit᷑ inter epulas.⁊ꝛꝛ.q.A.c. Unuſaſqʒ.
¶ Tho.autem.⁊⁊.q.io:dicit ꝙ elli qui ſunt

O

eſestn
Erqboiu
nchahe
ubos e,
negdenz
1 cregus
u rgrl

eeb

punds
g,
nola chi
ndeoum.
1 dil
Unoniin
i M
nis inſi/
thibent⸗,
1s que
iͤt per
deop!
ae.
Keni
ch dn
de donmd
Vlbalnen
s ivdo
Pullus/

biüan /

Conbini
ee
eüde
n Pulle
alterden
mnaam
ſN

ns ſeS

a
mmnonili
busct
htuth
an
et
lisinſi/
Pehon
in abo
glins gs
uſqſc⸗
qui ſun

firmi in fide de quibus nõ timetur ꝙ ſub
uertantur:ſed potius ꝙ conuertant infide
les poſſunt licite cum illis conuerſari ⁊ cõ
municare lʒ hoc caute facere debeant: ne
ſcandalizentur alij. C Octaua regula ꝙ;
nullus xpianus põt alicui iudeo vel ↄgre
gationi eoꝛum ⁊ alioꝛum inſidelium ali/
quid in teſtamento relinquere.Qõ ſi fece/

rit etiam poſt moꝛtem iudicatur anathe/

ma.Ex᷑ de hereticis.c.Siquis epiſcopus.
24. q. 2. c. Sane. ¶ Hona regula ꝙ chꝛiſtia
ni non debent eſſe ſerui iudeoꝛum. Extra
de iudeis.c. Judei. Quia vt ibi dicitur:
neſas eſt quem chꝛiſtus redemit blaſſe/
mum chꝛiſti in ſeruitutis vinculis detine
re. Ibi glo.ne cum iudeis chꝛiſtiani moꝛẽ
tur. 28. q.pꝰ.c. Sepe maloꝛuz. Sʒ in agro
vbi cũ iudeo non moꝛatur bene poteſt ſer
uire.In.c. vᷣo ad hoc extra de iudeis dici⸗

tur. Hon ſeruiant chꝛiſtiani iudeis.C No

tandum tamẽ de ſeruis iudeoꝝꝑ pᷣm Ray
mundũ:ꝙ ſi ſeruus iudei eſt vernaculus:
ideſt de illius ancilla natus: ſi vult effici
chꝛiſtianus ſtatiʒ eripitur in libertatẽ nul
lo pꝛecio dato.C. de epiſcopis ⁊ clericis.l.
Beo nobis.ſ Ideʒ ſi ſeruus fuit emptus
qui erat chꝛiſtianus vleſſe volebat.di.?4.
c.Mancipia.qꝛ tales nõ licet iudeo eme
re vel in ſeruos retinere.ſ Idem ſi ſeruus
emptus erat paganus a fuit emptus cau
ſa ſeruiendi ⁊ nunc vult fieri xpᷣianus./
di. c. Fraternitatem.ſ Idem etiam ſi emit
eum cauſa mercimonij ⁊ non exponit eum
infra tres menſes venalem:quia pꝛeſumi
tur ꝙ emerit eum cauſa ſeruiendi.¶ Si vo

expoſuit eum venalem infra tres menſes

⁊ per eum non ſtetit quin vendiderit ⁊ ipe
vult effici xpᷣianus infra illud ſpacium vł
poſtea liberabitur dato pꝛecio duodecim
ſolidoꝛum ab aliquo xpᷣiano. Extra de iu⸗
deis.c.vltimo.ſ Et hoc itellige niſi domi/
nus eum volentem circuncideret vel alte/
rius ſecte ſignaculum impꝛimeret. Tunc
enim pꝛopter iniuriam coꝛpoꝛis liberabi/
tur nullo pꝛecio dato.A.di.c. Nulla. ſ Et
ſequitur:Raymun.ꝙ talis ſic redemptus
non erit pꝛopterea ſeruus redimentis: ſed
erit liber: Meſtituet illi pꝛecium ſolutum

50

pꝛ0 eo. Et ſi non habet pꝛecium querat mẽ
dicando: vel ſeruiat ei tantum ꝙ ſeruici/
um compenſetur cum pꝛecio:⁊ poſtea eat
quo vult.argumentum. 26.q.pꝛima.c. de
raptoꝛibus. ſ Et hoc intellige niſi cauſa
pietatis redemptus fuerit. Tunc enim nõ
tenetur ei reddere aliquid vel ſeruire: qꝛ
quod pꝛo pietate datur pꝛohibet ieſus ne
repetatux:⁊ ſic dediſſe pꝛeſumitur niũ con
trarium fuiſſet pꝛoteſtatus.Cõcoꝛdat Do
ſtieñ.⁊ Goff. ꝙ ſi nullus emptoꝛ co mpare
at: m Bernardum nihilo minus erit li⸗/
ber ⁊ pꝛecium oſtiatim querat aut operas
pꝛeſtet.CAddit Hoſtienſ.ꝙ ſi pꝛohibi⸗
tum eſt ꝙ nullum mancipium chꝛiſtianũ
ſeruiat iundeo multo minus liberi chꝛiſtia-
ni non debent eis ſeruire niſi extra domũ:
vt in laboꝛando vineas ⁊ huiuſmodi non
autem intra domum. Hec omnia ſcripta
ſunt ad eruditionem noſtram vt ita iude/
os toleremus ne derideant nos ⸗ fidez no
ſtram ſanctã. Ham ipſi nos crudeliter odi
unt ⁊ ideo non nocent quia vires deficiũt.
Refert quippe Aincentius in ſpeculo hi⸗
ſtoꝛiali libꝛo.ʒo.c.25. Qd̊ anno domini mi
leſimo cẽteſimo octuageſimo tertio Phi⸗
lippus rex francoꝛum iudeos de toto re/
gno expulit: eo ꝙ iudei qui pariſꝰ mane⸗
bant ſingulis annis chꝛiſtianum vnum
in oppꝛobꝛium chꝛiſtiane religionis qua
ſi pꝛo ſacriſicio in criptis ⁊ ſoſſis ſubterra
neis latẽter in die cene vł in illa ſacra heb
domada iugulabãt.Multi pꝛopterea fue
runt combuſti. Tunc ſanctus Riccardus
cuius coꝛpus in eccleſia ſancti Innocentij
pariſius requieſcit a iudeis ſic ſterfectus ⁊
cruci affixus feliciter per martyrium mi/
grauit ad deuʒ: vbi etiam per eius inter.
ceſſionem miracula mulia facta ſunt. Se
iniquitate indeoꝛum copioſe diximus in
tractatu de timoꝛe iudicioꝛum dei.⁊ in ſer
mone de innocentia chꝛiſti in opere de lau
dibus ſanctoꝛum. Ipſi igitur pꝛopter ſu⸗
perbiam indurauerunt ceruices ſuas qui
in ſua obſtinatione condemnabuntur pe/
nis iferni perpetuis:a quibus nos liberet
chꝛiſtus dei filius cuius nomen ſit in eter
num benedictus Amen.

g 2²

Feria tertia tertie hebdomade. De ſup
bia tranſgreſſoꝛũ legis canonice. Sermo
decimus ſeptimus.

Mecuq; dixe

rint ſeruate ⁊ facite. verba ſũt
redẽptoꝛis noſtri Mathei.23.

c.⁊ in euãgelio hodierno. Su/⸗

perboꝝ mentes oẽm maioꝝ obedientiam

nõ ſolũ refugiunt:quinimo coꝛde inflato

ſpernũt bucciſq; inflatis blaſfemãt.AHiũt 25.q.2.c. Siquis.¶ Secundũ quod eſt vi/

dendũ vtrũ omnes xp̃iani obligentur ad

eni non eſſe ↄueniens hoĩem rõnalez quẽ
deus condidit libeꝝ: vinculis alicuius le/
gis aſtringi. Contra quos diximus in alio
quadrageſimali nr̃o in ſermone de obedi
entia dei:oſtẽdimuſq; cõgruũ fuiſſe vt ho
mini darentur obligatoꝛia mandata. Sed
pꝛeter illa que ibi poſita ſunt Tho.pᷣꝰ2.q.
95. addit ꝙ vltra diuinà legem ad pacem
hoium ⁊ virtutẽ acquirendã opus fuit vt
leges inſtituerentur humane.Quarũ ali/
que canonice:alique ciuiles vocãtur. Qꝛ
vᷣo ſupbi has obſeruare recuſat. Ideo ho
dierna die de ſuperbia tranſgreſſoꝝ legis
canonice dicemꝰ. Pꝛoponemꝰaũut de ipa
lege canonica tria myſteria declaranda.

¶ p moicitur obligationis.

ꝛmmutationis.
¶zum diſpenſationis.
¶Qð oẽs xpᷣ aniobligantur ad obpuan

dã lege canonicaʒ in qua dantur q;plura

tria ſunt videnda. ſ Pꝛimũ qꝗd eſt

H xppiani obligent ad
eius obſeruantiã. Iʒ que ſunt pꝛecepta

legis canonice:que obligant ad moꝛtale.
¶Ad pᷣmoico ꝙ lex canonica ẽ lex ecclie.
Etr dicitur canon.Canonvo ſᷣm Iſidoꝝ in
liethicoꝝ grece:latineregula nuncupat᷑.
Wegula aũt dicta eo ꝙ recte ducit nec ali
qñ alioꝛſũ trahit.Alij dixerũt regulã dictã
ꝙ bene regat vel noꝛmã bene viuẽdi pꝛe/
heat:vel ꝙ diſtoꝛtũ pꝛauũq; coꝛꝛigat.di.
3. c. pᷣ. Et dicit ibi glo. ſummaria ꝙ ↄſtitu
tio ecchiaſtica appellatur varijs nomibꝰ.
Aliqñ dieitur canon.ꝗ Aliqñ decretum.

–Bimu minei declarãdũ de lege
p canonica dicitur obkgationis.in q

Et aliqñ decretalis epiſtola. Canon di/
citur qdᷣſtatuitur in generali conſilio.De⸗
cretũ qð ſtatuit papa de conſilio fuoꝛũ car
dinaliũ ad nullius conſultationẽ. Decre⸗
talis vo epiſtola quã ſtatuit papa vł ex ſe
vel cũ conſilio cardinaliũ.Inueniunt etiã
alie canonice cõſtitutionis appellationes
vt dogma:mandatũ:ſanctio. Dogma eſt
in doctrina cõſiſtens fidei xpᷣiane. MCanda
tũ in doctrins de moꝛibꝰ.Sãctio vbi pena
adijcitur: tamẽ vnũ aliqñ ponitur pꝛo alio

obſeruantiã legis canonice. Et ad hoc re
ſpondetur ꝙ ſic: vnde ſeribitur ex̃ de cõſti
tutiõibus.c.Canonũ.Canonũ ſtatuta ab
oĩbus cuſtodiantur. Glo.ſuper vᷣbo ſtatu
ta. Non abꝛogata illa eni ſeruanda nõ ſũt
26. di. c. P. 36. q. vltima. c. vltimo. Et iterũ
glo.ibi.Statuta ſeruanda ſunt continẽtia
pꝛecepta vel ꝓhibitiones. Alias ſi de con
ſilio loquerentur non obligarent.lA.q.pᷣꝰ
c.Qðòð pꝛecipitur. Pꝛecepta igitur eccleſie
obligatoꝛia ft.Sicut etiã ꝓbat᷑ di.2.c.pꝛe
ceptis.⁊.c. Nõ decet.Et di.l9.c. In memo
riã.c. Nulli fas.ſ Vnde ⁊ dei filius ieſus
bñdictus Mο athei. i8. e. dixit. Qui ecchiaz
non audierit ſit tihi ſicut ethnicus ⁊ publi
canus. ¶ Sed ↄtra arguet aliquis:ꝙ viri
iuſti non obligant ad obſerndãtiã legis ca/
nonice. Naʒ vt inquit apoſtolus Pe. ad
thimo pᷣ.c.Lex iuſto poſita nõ eſi:ſʒ im
pijs. ¶ Ad qð rñ det Tho. pᷣ. 2. q. 96. Q
lex de fui ratione habet dno.pᷣm eſt quia ẽ
regula humanoꝝ actuũ.:. ꝛ habet vim
choactiuã. Dupliciter ergo põt aliquis le
gi eſſe ſubiectus.vnomodo ſicut regulatũ
regule.Et hoc modo omnes qui ſubdunt᷑
poteſtati ſubduntur legi quam freit ptãs:
Qõò aũt aliquis non ſubiciatur poteſtati
põt contingere dupłr. vnomodo qꝛ eſt ab
ſolutus ſimpliciter ab eius ſubiecnõe:vn
de illi qui ſunt de vna eiuitate vel regno
nõ ſubduntur legibus pᷣncipis alterius ci
uitatis vel regni ſicut nee dñ s eiꝰ. ¶ Alio
modo ſz ꝙ regitur alia lege ſupioꝛi:puta
ſi aliꝗs ſit ſubiectus ꝓconſuligegulari de
bet eius mãdatis.Sed nõ in hijs qͥ diſpen
ſant᷑ ab iperatoꝛe.Quããtũ enim ad ula non

do⸗

Canond,
nſilio e/

ofüor cr

ni⸗ Der/
1a flnt.
cniunteni

ltons

vonach
ne Ganc

ioſtigea
Irtode

ogeſtn
Nnnni
adhocſe

kde cola

Nta 4b
boſtum
noſüt
titeni
wea
RN
Wr deſe
dinche
gnnenn
fluns itis
Qnicl,
cnstli
menn
tälegea⸗
s ſen
oclſin
tovu
berin
insl.
hiſpint
ſfolgel,
. nfti
Eclib
möͤe: n
Aregno
ins l
Alo⸗
orüpons
Glari de
geihen
Aulunm⸗

aſtringitur mandato inferioꝛis cũ ſuperio

ri mandato dirigatur. Et pᷣm hoc contin/
git ꝙ aliquis ſimpliciter ſubiectus legi ſʒ
aliqua legi non aſtringatur ſᷣm ꝙ regitur
aliqua lege ſuperioꝛi.ſEt ad hoc facit qd

dicit Augꝰdi.S.c. Que contra moꝛes. Si

cut in poteſtatibus humane ſocietatis ad
obediendũ maioꝛ minoꝛi recte pꝛeponit᷑.
Ita deus omnibus. Aliomodo dicit᷑ ali⸗
quis ſubici legi:ſicut coactum cogenti.
Et hoc modo homies virtuoſi non ſubici
untur legi:ſed ſoluʒ mali. Qò enim eſt co

actum ⁊ violentũ eſt contrariũ voluntati.

Joluntas aũt bonoꝛũ conſonat legi a qua
Vvolũtas maloꝝ diſcoꝛdat.Et ſic itelligit᷑ di

ctum apoſtoli ꝙ iuſto nõ eſt poſita lex per

modum coactionis:qꝛ voluntarie obedit.
¶ 0 aliqui obiciunt ꝙ non oẽs obligantur
ad obſeruantiam legis. Nam.i9.q.2. c
Bue ſunt leges.Et extra de regularibus
co Licet.ponitur dictũ apoſtoli: vbi ſpiritꝰ

ibi libertas.ſ.ꝙ qui lege pᷣuata ſpũs ſcti

ducuntur nulla ratio exigit vt aſtringatur
lege publica:ideſt humana. Naʒ lex ſpũs
ſancti eſt ſuper oẽm legem humanitus po
ſitam. Ex quo videtur ꝙ illi qui ducuntur
lege ſpũs ſãncti nõ ſubduntur legi huma
ne. ¶ Ad quod rñdemus ꝙ tales non ſub
duntur legi humane qᷓ;tum ad ea que ſũt
contraria ductioni ſpũs ſancti. Sed tamẽ

hoc ipm eſt de ductu ſpũs ſancti ꝙ viri ſpi

rituales ſubiciantur legibus humanis ſᷣʒʒ

illud petri. Subditi eſtote omni humane

creature ꝓpter deũ.Hinc Ambi.xi.q.pᷣ i
Magnũ ait. Magnũ quidẽ eſt 2 ſpecia
le documentũ ꝙ xpᷣiani viri poteſtatibus

ſublimioꝛibus decenter debẽt eſſe ſubditi
nequis cõſtitutionẽ terreni regis putet eẽ
ſoluendam. Si eni cenſuʒ ſilius dei ſoluit
quis tu tantus es qui non putas eſſe ſol/
uendum: C3⁰ arguitur ꝙ non oẽs obligẽ
tur ad obſeruantiã legis humane. NHã pa
pa ⁊ imperatoꝛ legibus nõ ↄſtringunkt.ff.

de legibus. l. Pꝛinceps.9.q.ꝭ.cꝰo Cuncta.

CAd boc rũñdetur ꝙ hoc ſic debet intelli

gi ꝙ pᷣnceps eſt ſolutus legibus nõ ꝙ nõ

ebeat illas ſeruare cum imperatoꝛ 2 pa/

pa/pſfiteantunſe legibus velle viuere.C. de

legibus. l. Digna vox. C. de teſtamẽtis.l.

Ex imperfecto.ſſEt.2.q.7.cꝰ Nos.Sed eſt
intelligendũ ꝙ pᷣnceps non eſt ſubditus
q; tum ad vim coactiuazs.nullus eni cogi
tur a ſeipſo. Non eni habet lex vim coacti
uã niſi ex pᷣncipis ptãte.Et ſic dicitur pꝛin
ceps ſolutus lege:qꝛ ſi tranſgredit᷑ nullus
poteſt in eum ferre ſniam ↄdemnationis.
vñ Hieroꝰoe pe.di.ʒ.cꝰ Totã.ſup illo ver

bo Dauid:tibi ſoli peccaui ait. Rex enim

erat ⁊ aliũ non timebat.ſ.qui poſſet eũ pu

nire de adultio.Et ideo dixit:Tibi ſoli pec

caui:quaſi dicat.Tu ſolus habes me pu⸗
nire.Sed in q́;tum lex habet vim directi⸗
uam pᷣnceps eſt fubditus legi ſue ꝓpꝛia.ſ.
voluntate ⁊ debet ſeruare.vnde Iſidoꝰdi.

io.ait. Juſtũ eſt pᷣncipẽ obtẽperare legibꝰ

ſuis.Tunc extimet ſua iura ab alis ſeruã
da qñ ipſe pᷣmus reuerẽtiã pꝛebet.Et dñs
ieſus redarguit eos qui iponunt alijs one
ra grauia ⁊ ipoꝛtabilia:⁊ digito ſuo nolũt
ea mouere:vt patet in euangelio hodier/
no.vnde q;tum ad dei iudiciũ pᷣnceps nõ
eſt ſolutus legibus:q;tum ad vim directi

uam. Sed debet voluntarius nõ coactus

ſeruare.Et eni pᷣnceps ſupꝛa legẽ inqtuzʒ
cũ expediens fuerit põt eã mutare:a in ea

pꝛo loco ⁊ tꝑe diſpẽſare. C Tertiũ qð erat

videndũ: Que ſunt pꝛecepta ecclie qᷓ obli
gant ad moꝛtale. Et ad hoc ſciendum ꝙ

lʒ ſint multa tñ ex illis nos aliqua expli/

cabimus. Pꝛimũ pꝛeceptũ eſt de cele/
bꝛatiõe feſtoꝝ: de quibus agitur de cõ.di.
3. “Pꝛonunciandũ.Et e de ferijs per to

tum. pꝛeceptuz eſt de obſeruatione ie

iunioꝝ diebus determiatis per eccleſia de

quibus ieiunijs habet᷑ de ↄ.di..co Qua⸗
drageſima.Et. 76. di.per totũ. Et extra:de
obſeruatione ieiunioꝝ per totũ. z inpꝛece
ptum eſt de abſtinentia ab eſu carnip oi ſe
xta feria anni de 9.di.ʒ.c Be eſu.niſi cuʒ
natiuitas xpᷣi venerit tali die. Ex de obſer

uatione ieiunioꝝ c finali.¶ 4'" pꝛeceptuzʒ

ẽ de auditiõe miſſe diebꝰ dñnicis ⁊ ſeſtiuis
de 2. di. pᷣᷣc Miſſas.E de parrochijs.cꝰ

vt dñicis diebꝰ. Iõ pᷣceptũ eſt de ↄfrſſio

ne. Ex de pe.⁊ re.c Oẽs. p̃ceptũ de
coĩone dicto c Oẽs. ⁊2 pᷣceptũ de ſolu /

tione decimaꝝ. Ex de decimis per toiũ.Et

ib.q.pᷣ cꝰ Reuertimini.ſ ̊m eſt abſtinẽ
6 3

ab omni actu qu ꝓhibetur ſub pena exco
municationis 1 ꝑmaxime late ſnie. Nam
contrariũ faciẽdo eſt peccatũ moꝛtale ſiue
ſit lata a iure vniuerſali ſiue ſynodali ſiue
ab homie:etiã ſi illud de ſe nõ ſit peccatũ.
Puta ingredi monaſteriũ monialiũ non

mala intentione ſed ad videnduz locũ de

ſe nullũ eſt peccatũ.Sed ſi eſt lata ſnia ex
cõmunicationis ↄtra ingredientes:ingre-/
diens extra caſuzʒ neceſſitatis peccat moꝛ
taliter.Et hoc niſi excuſet cũ ignoꝛantia iu
ris illius ⁊ habeat iuſtã cauſà igrantie: et
niſi iniuſte ſnia feratur ab homie. Hã ⁊ ſi
liget talis ſnia non tamẽ conſciẽtia in con
ſpectu dei niſi contemnẽt. xi. q. 3.co. Et ſi

dãnaris. Nota tamẽ hic ſᷣm glo.in Re

latum. ex᷑ de iure patronatus. Qõ ſigd ꝓ/
hibeatur ſub pena excoicationis ſiue ana
thematis lʒ quis faciat contra nõ eſt excõ
municatus:ſed debet excoicari. Secus vi
detur ſi dicatur ſub intermiatione anathe
matis: vel ſi dicatur ſub excoicationis iter
poſitione:qꝛ qui cõtra facit eſt excoĩcatus
63. di. Co Salonitane. Ex de locato ⁊ cõdu
cto.c.pᷣ.qꝛ per illa verba innuitur ꝙ excõ
municationis ſnia lata ſit. Er̃ de ſimoꝰ.c.

Sicut.ſNonũ pꝛeceptũ eſt de vita cõi ex

cõmunicatoꝝ.xi.q.ʒ.c. Cũ excoicato.Et hᷣ
in diuinis officijs. Hã participare cũ excõ
municatis excoicatiõe maioꝛe in diumis

ſcienter eſt moꝛtale ᷣm Tho.a alios: etiã

participando in alijs vt loquela mẽeſa qñ

hoc ſieret in cõtemptũ ecclie vel poſt phi/

bitionẽ pꝛelatoꝝ ſpecialr factã fuper hoc.
MNMota tamẽ hodie ꝙ decretũ conſtãciẽſe B
fuit modificatũ.ſ.ꝙ non tenent᷑ fideles ex
coicatos vitare etiã in diuinis:niñ poſtqᷓ;
fuerint publice denunciati:vel ꝓpter pu⸗
blieã manuũ iniectionẽ in perſonã ecclia/
ſticã. Zamẽ ex de ſnia excoicationis.c.Cũ
non ab hoie. habet in tex.⁊ glo.ꝙ qñ ali
gs ſcit aliquẽ foꝛe excoicatum Iʒ ille nõ ſit
denüciatus debet eũ vitare.Et ſi ſolus no

nit pꝛinatũ tim̃ euitet.c.q.7.c. Tantũ.⁊.c.

Placuit.Hecimũ pꝛeceptũ cõcernit cle
ricos qurtenentur quotidie dicere ſeptem
hoꝛas canonicas. Er de celebꝛatione miſ
up. c. Holentes.¶ Undecimũ pꝛeceptũ ꝙ

religioſi non dicant aliqua retrahentia ho

mines a ſolutione decimax: ꝙ confeſſo⸗

res faciant conſcientiã ↄſitentibus de deci
mis ⁊ ꝙpꝛedicatoꝛes pꝛedicẽt de materia

decimaꝝ cũ fuerint ſuper hoc a pꝛelatis ee

cleſiaꝝ requiſiti in clemẽtina cupientes de

penis. Buodecimũ pꝛeceptũ ꝙ volẽtes

nubere non ↄtrahant ſi habẽt aliquod im
pedimentũ illo ipedimẽto ſtante.Et ꝙ nõ
contrahant matrimonia clãdeſtine. Et ꝙ

non conſumant matrimoniũ: nec faciant

nuptias in tꝑe ꝓhibito ⁊ ſimilia. Sunt et
alia pꝛecepta eccleſie que omittimus cau
ſa bꝛeuitatis.
ONõ lex humana ex ratiõabili cauſa ſm
ea que occurrere poſſunt mutatur rationa

biliter. aß. 2.

Ecundũ myſteriũ declarandũ de le
e canonica dicitur mutatio. Dicit
Augæin l de libero arbitrio.lex tẽ
poꝛalis qᷓ; uis iuſta ſit: mutari tñ per tꝑa

iuſte põt.Et de ſnia excoicationis liꝰ. 6. c.

Alma. Alma mater ecclia plerũqʒ nõnul
la rationabilirer oꝛdinat ⁊ cõſulte que ſua
dente ſubiectoꝝ vtilitate poſtmodũ cõſul
tius ac rationabilius reuocat in meliuſue
cõmutat.ſ Pꝛo cuius declaratione dicit

Tho. p ꝛc. q.⁊. articlo pᷣ. Lex humana eſt

quoddã dictamẽ rõnis quo dirigunt᷑ actꝰ

humani. Et ſʒ hoc dup? poteſt eſſe cau⸗/
ſa ꝙ lex humana iuſte mutetur. vna ꝗqdeʒ
ex parte rõnis:alia vo ex parte homimmnuzʒz
quoꝝ actus humana lege regulãtur. ¶ Ex

parte quidẽ rõnis:qꝛ humane rõni natu/
rale eſſe videtur vt gradati ab iperfecto ad

perfectũ veniat. Ande videmus in ſcien/
tijs ſpeculatiuis ꝙ qui pꝛimo philoſopha

ti ſunt quedaz imꝑfecta tradiderunt: que

poſtmodũ per poſterioꝛes magis ſũt per⸗/
fecta:ita eſt etiã in opabilibus. NHã pꝛimi
qui iuenerunt aliquid vtile coitati hoĩuum
nõ valentes oia ex ſeipſis ↄſiderare inſti/
tuerũt quedã iperfecta in multis deficien
tia que poſterioꝛes mutauerũt iſtiuentes
aliqᷓ que in paucionꝛbꝰdeficere poſſẽt a coi

vtilitate. ſEx parte vo hoium qrũ actus

lege regulant᷑ lex recte mutati põt ꝑ muta
tionẽ ↄditiõis hoium:ꝗbus ſᷣm dinerſas
eoꝝ ↄditiões diuerſa expedmt. Sicut Au
gꝰ ponit exẽplũ in de libo arbitrio.ꝙ ſi

ppki⸗
nisdi
ſibilia
mitre
wvohal
gloſs
i i⸗
onop
na der
noth
muts
parti

ſeuer

tioni⸗
namt
humma
Ailern
huge
Poſtac
les
ad
Uaſi
O
nepe
Pi
mnop/
ſie
nadi

tonid

ſpie
cach
ſobe
hüo
Ny
leon
diſti
nt
Pupe

conſcſ
s de dal
ematan
relans
bientes
Y Wlites
liquodin
. Lg
ine, g
nechaunt
1. Suntet
nmus en

cauin
Irraniond

üdele
Bat
o.lextie
per ipa
5 0l.

Noe

e quefu
nodiͤ dſ
in meliuſte
none dich
nauc
aunt act
i cal/
vnngee
homung;
länmr.
föninan,
patcptl

in iehDH

lolpbe
funt:que
Hſütper/
Häpumt
nihoium
meinſti/
s deſcien
ſtunente
voſatadt
H oenns
otpmmo
diucſis
Zicnt
inio

pplus ſit moderatꝰ ⁊ grauis coiſqʒ vtilita

tis diligẽtiſſimus cuſtos recte lex fert᷑ qua
ſibi licaat magr̃atꝰ creare ꝑ qͥs reſpu? ad
miſtretur. Moꝛꝛo ſi paulai pplłs depꝛaua
tus habeat venale ſuffragiũ ⁊ regimẽ fla

gitioſis ſceleratiſqʒ cõmittat recte adimit᷑

tãs tali pplło dãdi honoꝛes ⁊ ad paucoꝝ
bonon redit arbitriũ.Et qᷓ;uis lex huma
na deriuet᷑ a lege nãli que eſt imutabilis:
nõ tñ ſegtur ꝙ ipſa etiã lex humana ſit im
mutabilis. MRõ eſt qꝛ lex nãlis eſt quedaʒ
participatio legis eterne:ideo ĩmobilis ꝑ
ſeuerat qdᷣ habet ex imobilitate diuine ra
tionis inſtituentis nãm.ſ Sed rõ huma/
na mutabilis eſt ⁊ imperfecta. Et ideo lex
humana ab ea /ꝓcedens eſt mutabilis.Itẽ
qꝛ lex nãlis ↄtinet quedã vniuerſalia pꝛece

pta que ſemper manent:lex aũt ab homie

poſita quedã pꝛecepta particularia ſᷣm di⸗
uerſos caſus qui emergũt.ſ Ex qͥ ſicut iu⸗
ra ciuilia ſiue coĩa ſiue municipalia muta
ta ſüt diuerſis tpibus:ita ⁊ iura canonica.
Nõ oſtẽdit Oꝛanꝰper exẽplũ circa electio
nẽ põtificũ.dicit eni di.ʒ &poſt.c Vota.
Pꝛincipibus ⁊ imperatoꝛibꝰelectiões ſũ
moꝝ pontificũ atqʒ alioꝝ epoꝝ vt Oᷓꝛego
rij ⁊ Ambꝛo ſij referẽdas vſus ⁊ cõſtitutio
tradidit pꝛo ſciſmaticoꝝ ⁊ hereticoꝝ diſcẽ
tionibus ꝗbus eccleſia dei nõnunqᷓ; ↄcuſ

ſ piclitabatur. Repñtabatur ergo electio

catholicoꝝ pᷣncipibus vt eoꝝ auctoꝛilate
roboꝛata nullus hereticoꝝ vel ſciſmatico/
rũ auderet ↄtraire.Et in S. ſequenti ſubdit
veꝝ qꝛ iperatoꝛes aliqñ modũ ſuũ igran
tes nõ in numero conſentientiũ ſed pꝛimi
diſtribuentiũ imo exterminãtiũ eſſe volue
runt.Frequenter etiã in hereticoꝝ pfidiazʒ
ꝓlapſi catholice matris eccleſie vnitatem
ipugnare conati ſũt:ſcõꝝ patrũ iſtituta cõ

tra eos ꝓdierũt vt ſe electioni nõ ingerent

Et ꝗſquis eoꝝ ſuffragio eccliam obii nent
anathematis vinculo innodaret᷑.¶ Sicut
etiã ſcriptura diuia dicit.ꝙ Ezechias poſt

q; diſſipauit excelſa vbi.ſ.idola colebãtur

2fregit etia ſpentẽ eneũ quẽ fecerat Moy

ſes:qꝛ illũ ſerpenteʒ deus fieri iuſſerat ne

ſerpẽtina meꝛte ppls interiret. Ille aũt po
plłs ia venerari ⁊ colere ceperat.Iccirco de
ſtruxit iſte quod deo volente fecerat ille.

52

Ac ꝑ hoc magna auctoꝛitas eſt in eecleſia
hñda:vt ſi nõnulli ex ſᷣdeceſſoꝛibꝰ⁊ maio
ribus fecerunt aliq ſtatuta.ſ.que ꝓ ullo tẽ
poꝛe fuerũt ſine culpa ⁊ poſtea vtunt in er
roꝛc ⁊ ſuꝑſtitionem ſine aliqua tarditate⸗
cũ magna auctoꝛitate deſtruẽda ſũt. Hec
Gianus.Et dicit ibi glo. ꝙ ſucceſſoꝛes de
bent mutare facta inſtituta anteceſſoꝝ eti
am bona ſi viderint eſſe ꝑpnicioſa exẽplo.
12. q. P*. c. Nidentes. 3I. q. . c. . 96. di. c.
HBene in ſine er de decimis.c.Suggeſtũ.
¶ Hotandũ tñ ꝙ mutatio legũ fieri nõ de
bet ſine cauſa multũ vtilivł neceſſaria.vñ
HNicoꝰ papa di.2. Ridiculũ inꝗt ẽ ⁊ ſatis
abomiabile dedecus vt traditiões quas
a piibus accepimꝰiſfringi patiamur. IJdeo
ingt Tho.vbi.S.q; lex humana intãtũ re
cte mutat᷑ inq; tum per eius mutationem
ꝓuidetur hono cõi. Habet autẽ ipſa legis
mutatio q;tum in ſe eſt quoddã detrimen
tum cois ſalutis:qꝛ ad obſeruantiã leguzʒ
plurimũ valet conſuetudo.vnde qñ muta
tur lex vis conſtitutiua legũ minuitur in
q;tum tollitur cõſuetudo. Ct ideo nunq̃;
debet lex mutari niſi ex alia parte tantũ re
compẽſetur cõi bono cõiqʒ ſaluti q;tuzʒ ex
iſta parte derogatur. Qð quidẽ ↄtingit ex
hoc ꝙ aliqua maxima ⁊ euidentiſſima vti
litas ex nouo ſtatuto ꝓuenit vł ex eo ꝙ eſt
maxima neceſſitas eo ꝙ lex cõſnituta aut
grauamen aut iniquitatẽ continet aut eiꝰ

obſeruatio eſt plurimuz nociua. vnde dici

tur a iuriſperito:ꝙ in rebus nouis conſti/
tuendis euidens debet eſſe vtilitas vt re/
cedatur ab eo iure quod diu equum viſuz

eſt. Et cum leges habeant maximam vir⸗

tutẽ ex conſuetudine vt dicit philoſophus

ſecũdo politice. Jdeo nõ ſunt de facili mu

tande.Ex hoc in decretis ponuntur multa
que a conſilijs vel ſummis pontificibus
edita que tamen ſunt immutata ſeu reuo/

cata. Aliqua quippe abꝛogata per contra

riam conſuetudinc. Sicut diximus in ſer/
mone de ↄſuetudine.de ieiunio ichoando
a clericis.de diebus rogationuʒ ⁊ ſilibus.

Item. 22. q. 5. c. Honeſtũ. habetur ꝙ iura-

mẽtũ in iudicio ſiat a iciunis. Et in.c.HDe

creuit. dicitur ꝙ in quadrage dn aduẽtu
in diebꝰoñicis nõ exigant vel exhibeant᷑

inuramenta.ſ. ſolẽnia in iudicio.Et vtrũqʒ

eſt abꝛogatũ per contraridã conſuetudinẽ.
Multa ctiã edita antiquo iure ſunt imuta
ta. Sicut electio ſũmi põtiſicis nõ a cardi
nalibꝰtm̃ ſed etiã ab alijs religioſis ⁊ cle⸗
ricis faciẽda auctoꝛitate Hicolai pape.Si
cut habetur. 23. di. In noĩe dñi. Ita epᷣo⸗
rũ electio nõ a canonicis tm.ſ.maioꝛis ec
cleſie:ſed etiã ab alijs clericis ſacienda ſᷣm
oꝛdinationes Innocentij factam in conſiꝰ
rome:que habetur di.õʒ.cꝰ Obeuntibus.
Sed electio pape hodie fi a cardinalibus
vt in eᷣ Ubi periculũ.de electiõe liꝰ.õ.Ele
ctio ep̃oꝝ ſm iura coia ſiebat a canonici
cathedraliuz ecchiaꝝ: ⁊ confirmabat᷑ a me
tropolitanis. Sed hodie ſũmi pontiſices
reſeruant ſibi ꝓuiſionẽ ⁊ collationẽ omniũ
dignitatũ.ſ.patriarchaꝑ metrapolitanoꝛũ
poꝝ: abbatũ pꝛepoſituraꝑ ⁊ plebanatuũ
ſen pꝛioꝛatuũ ⁊ eccleſiaꝝ collegiatarum.
¶ Itẽ di. 77. 7. 78. per totũ habetur de eta/
te oꝛdinandoꝝ.ſ.ꝙ ad ſubdiaconatũ non

debeat quis oꝛdiari añ annũ.xx. Ad dia

conatũ ante.xx vi. Ad pꝛeſb rteratũ ante
xxxin. Ibi etiã habetur de certis interſtici /

is ſeruandis inter oꝛdinẽ ⁊ oꝛdinẽ. Sedp

elementinã de etate ⁊ qualitate oꝛdinãdo
rũ hec imutata ſunt:⁊ ibi determinatur ꝙ
ſubdiaconus in decimooctauo anno. Dia
conus in. xx. Sacerdos in xx v inchoato
4a ſi non cõpleto valeant oꝛdinari.Et non
ante ſine diſpenſatione pape. Mec interſti/
cia illa opoꝛtet ſeruari.Sʒ ſi legitima etas
exiſtit ad oẽs oꝛdines infra annũ põt qui
libet ꝓmoueri.Jmmo intra vnã qdrageſi
mã vt.ſ.in pꝛima dñica eius recipiat ocs
oꝛdines minoꝛes.In ſequẽti ſabbato ſub
diaconatũ. In ſabbato ante dñicaʒ de paſ
ſione diaconatũ. In ſabbato ſancto ſacer/
dotiũ:dũmodo als ſit idoneus. Itez in
cauſa.ʒ5. que ponunt᷑ in.q.ꝛ. 3. 4. 7. qᷓ ad
gradus conſanguinitatis ꝓhibitos ad cõ
trahendũ matrimoniũ.ſ.ſex gradns coꝛꝛe
eta ſunt ⁊ imutata per decretalezʒ Oꝛegoꝛij
noni: que habetur e de cõſanguinitate ⁊
affinuate c* H decet. vt dicit glo. vbi di⸗
minuũtur duo gradus de illis ſex qꝛ diffi
cile erat ⁊ mti retinere tot gradus: vnde
multi ex ignoꝛantia ↄtrabebãt in gradibꝰ

ſitate.

ꝓbhibitis.ſ Itẽ.2.q.A.c.Sepe cõtingit.ſta
tutũ erat ꝙ cũ furtũ reperitur faciũ in mo
naſterio:⁊ ignoꝛatur auctoꝛ debẽt fieri ta ⸗
lis purgatio:vt abbate vel alio ex mona/
chis celebꝛante miſiã oibus detur cõmu/
nio ſub hac foꝛma.Coꝛpus dñ ſit tibi ad
ꝓbationẽ hodie.Dicit glo.⁊ bene ꝙ iſtud
ſtatutũ eſt abꝛogatũ qꝛ idebite fieret. Sic
⁊2 alia multa ſunt que ſingula recenſere ni
mis ſoꝛet ꝓlixum.

Qð in lege poſitiua rationabilis eſt diſ

penſatio que fit vęl ex vtilitatevel ex neceſ
Ertiũ myſteriũ declarandũ di diſpẽ
ſatio.vbi ſciendũ ꝙ diſpenſare in le
gibus vel eas interpꝛetari ſpectat
pꝛelatos ⁊ rectoꝛes qui.ſ.in hiꝰ habẽt
ptãtem:niſi ſubita neceſſitas occurrat cui
opoꝛteat ſubito obuiare ne ſẽquatur aliqðᷣ
inconueniens. Nã tunc ipſa neceſſitas ha

bet annexã ipſaz diſpenſationẽ legis a ali

bet per ſe põt interpꝛetari legẽ ⁊ diſpẽſare
ſecũ ⁊ pꝛecipue cũ nõ põt ad ſuperioꝛẽ ha
bere recurſũ:vt patet pᷣ.q.pᷣꝰ.c. Si ergo.
Puta cũ quis grauiter inſirmatur tpe ie/⸗
iunij ab ecelia inſtituti per ſeipʒ põt diſpẽ

ſare ſecũ in lege ieiunij ⁊ iterpꝛetari ꝙ non

obligetur ad ulã. In obſeruatione enim le
gũ vel pꝛeceptoꝝ maxime debet attẽdi 2
ſeruari intẽtio ferẽtis legẽ vel pꝛeceptũ:de
qua ſi conſtet ⁊ cõtraria ſit ad ſeripturã le⸗
gis vel vbum pꝛecepti eque obedienduzʒz
eſt omiſſa lr̃a legis vel pꝛecepti.22. q. .c.

Humane. Si aũt dubitat᷑ de intẽtiõe ſtan/

dũ eſt lr̃e m Archi:vel habeatur recur
ſus ad ſuperioꝛẽ ſi põt haberi cuius eſt in
terpꝛetari ⁊ diſpenſare: vl'ſi nõ põt haberi
habeatur conſiliũ peritoꝝ ¶ Poſſũt autẽ
ipſi pꝛelati ⁊ debẽt cũ adeſt cauſa rationa/
bilis diſpẽſare:puta alicuius neceſſitatis
vel vtilitatis.vnde ex de pꝛebendis.c.Ex
poſuiſti.glo.ait:Heceſſitas vłl vtilitas iſta
duo frequenter diſpenſationẽ idncũt pᷣ.q.
7. c. Tali.ſ Hinc HMoſtic.ita diffinit diſpẽ/
ſationẽ.Diſpenſatio eſt iuris alleuiatio ſa
cta cũ cauſe.ſ.rõnabilis cognitione ab eo
qui põr. Si vᷣo pꝛelati abſq; fõnabili can
ſa vel ſaltẽ dubia pꝛo ſola voluntate licen
tiam tribuunt veniendi contra legem ſᷣm

Pen
nenon
Nron
ſito fe
habetp
ſtinis
li Cſi
Nectori
lo..
ſation
mons
lis a
.
phib
manit
wdeg
ſenani
teſſtas
giſet
GBw
fot
WMad
Gnan
ſuetn⸗a
loͤle
nga
ibus.
Cbonͤ
N
n
4
8
lrg
ſor
nnu
Neceſ
Ein
ſeyo⸗
fon
llier
lieg

u

leinen
u
ni

pgirſ
inm
ſeni/
mona;
tömu/
nbi ad
Piſtud
e. Sie
ſereni

is eſtdif
ernecet

didiße
enle
ruat
habet
zatci
falig
aede
s l
dihere

cnoꝛebe

Siago.
rſpe le/
otoipẽ
ignon
emmle
ntedi
ceptüde
pinnile
ediendl;
1,0ℳ
ſoeſon⸗
r telv!.

gte hicn
genin

Bernardũ in li de pꝛecepto ⁊ diſpenſatio

ne non erunt diſpenſatoꝛes ſed diſſipato⸗
res:⁊ peccabunt ipſi diſpẽſantes cũ diſpen
ſatis ſi eis vtũtur. Et qꝛ papa in ecclia dei
habet plenitudinẽ ptãtis i oĩibus pure po
ſitiuis habet plenitudinẽ ptãtis diſpẽſan/
di.Et ſic dicitur habere oĩia iura in ſcrinio
pectoꝛis ſui de ↄſtitutionibus in.c. Licet.

lio. 6. q;tum. ſ.ad interpꝛetationẽ ⁊ diſpen

ſationẽ..¶ Epi aũt diſpẽſare poſſunt ſᷣm cõ
munẽ opinionẽ doctoꝝ in hijs que nõ ſũt
eis a iure/ phibita.Ex de ſnia excoĩcatiõis
c. Nuper. di. 0. c. Miroꝛ. Que autẽ eis
ꝓhibeant᷑ habes in glo.In neceſſitate vᷣo
maniteſta in omni lege poſitiua diſpenſat
vVnde pꝰ.q.pᷣin.c. Remiſſionẽ.⁊ ex de ob
ſeruatione ieiunioꝛum.c.Conſilium. Ne⸗
ceſſitas non habet legem:ſed ipſa ſibi le⸗
gẽ facit.Et de regulis iuris.c.Qð non eſt.

OQDõ nõ eſt licitũ in lege neceſſitas licituʒ

facit.HNã ⁊ ſabbatũ cuſtodiri pꝛeceptũ eſt:
Machabei tamẽ in ſabbato ſine culpa pu
gnant.Et ad idẽ facit c Quanto.Ex de cõ
ſuetudine.E de ↄ.di.ʒ.ci Meruenit.Et de
cõſecratione di..c'" Giſcipulos.Et. S.di.
ci Quiſquis.⁊ c“ Belitie.⁊.Slſ.di.ci Cũ

oĩbus.⁊ extra de furtis c Siquis.Sed

querũt aliqui quare ſiquis furatur ꝓpter
neceſſitatẽ ſfamis debzʒ tres hebdomadas
penitere:vt dicit pꝛetacto.c.Sigs.¶ Re/
ſpondet glo.quia modica fuit neceſſitas:
d ſi magna fuiſſet non iponeretur pnia.
Adhuc queritur quare nõ excuſat᷑ muli
er a ſoꝛnicatione ꝓpter neceſſitatẽ ſamis.
ff. de ritu nuptiax.l. MPalaʒ g. Mõ eſt ſicut
excuſatur a furto.ſ Et reſpondet glo.ꝙ per
neceſſitatẽ res facta eſt cõis.vt.ꝗꝛ.di &pᷣ.
Et. 23. q.3.in.c.Qð aũt.Sed in ſoꝛnicatio

ne nõ ẽ ita. Ideo nulla neceſſitate licet foꝛ

nicari. D88.di.c. Foꝛnicari. Et potius debet
mulier oia mala ſuſtinere q; foꝛnicari.32.
q.S.c.Ita ne. Amplius queritur:cur ex
cuſatur homo ah homicidio ſi ex neceſſita
te ineuitabili ſe deſendẽdo aliquẽ occidit.
Ad hoc dicit glo.ꝙ interſiciẽs nõ ipſe in
terfieit:ſed potius qui interfeetus eſt ſe in

ter fecit quiaggreditur illũ.Ex de homici
dio.c. Sicut latoꝛ. Spiritu ſancto igit inſti
gante multa a ſanctis patribꝰ edita ſũt ſa

9

§5z

luberrima ſtatuta ⁊ ſanctiſſime cõſtitutio
nes quibus poſſent fideles ſpũaliter viue
re.¶ Sed ho die xpᷣiani ppli aures habent
⁊ non audiũt:qm̃ pauci ſunt qui implere
ſtudeant illa pꝛecepta eccleſie que in pᷣma
parte explicauimus.Quinimo laudant il
la verbis ⁊ appꝛobant tanqᷓ;ᷓ digniſſima:
7 digito ſuo nolunt ea mouere. Dies feſti
cõmuniter violantur:nõ ſanctificantur cũ
in illis vacent viri ⁊ mulieres vanitatibꝰ
7 diſſolutionibus execrãdis.ſ Jeiunia gu
loſis młtis ⁊ voluptuoſis exoſa ſũt.q Miſ
ſe ex cõmuni coꝛꝛuptela a puellis nubili⸗
bus non audiuntur:quibus ad choꝛeas ⁊
vana ſpectacula ꝑgere nõ videtur iſamia.
Sed viſitare ſacra dei tẽpla ⁊ audire diuia
dedecus apparet igminia. Confeſſiões
vel omittuntur vel fiũt apparẽter cũ men
te lupina:qm̃ cũ ꝓpoſitio aliena detinẽdi
rapiendi adulterãdi: peccata pꝛeterita
ꝓſequẽdi.ſ Secie aũt in pleriſq; locis nõ
cogſcuntur vel ſoluuntur:in alijs cũ luoꝛe
mẽtis ⁊ anguſtia coꝛdis.Excõmunicatio
nes ⁊ eccleſie cenſure habent in deriſum:⁊
multi ſic excõmunicati eccleſie claues con
temnũt.ſ Be clericis nõ pſallentibus ho
ras taceo:deꝰiudicet illos.ſ Religioſivo
multi ſũt noĩe ⁊ pauciſſimi re:qm̃ etiã ple
riq; ex illis ꝗ vident᷑ auſterã ⁊ ſanctaʒ du
cere vitã nullã habent reuerentiam ad cle
ricos ſeculares:⁊ quaſi pꝛo nihilo ducunt
quicquid ab ecclia conſtitutũ eſt pꝛo ↄſer

uatione graduũ ⁊ officioꝝ.Dũ cõſeſſiões

audiũt detrahũt parrochianis pꝛeſbẽis ⁊
oꝛdiarijs locoꝝ:de decimis ipſi ſciũt quã
conſitentibus conſciam faciant. Ingerũt
ſe q;tum poſſunt pꝛeſumptuoſe ad cura ʒ
aiaꝝ ſub ſpecie charuatis ⁊ zeli.O confu
ſio maxima xpᷣiane religionis nolle obedi
re traditionibꝰſãctiſſime eccleſie dei.ſ De

matrimonijs indebite contractis tum pꝛo

pter ipedimẽta:tũ pꝛopt᷑ deceptiões ⁊ frau
des clandeſtinas longũ eſſet ſingula enar
rare. Non ſic o chꝛiſtiani redempti pꝛecio
ſo ſanguine chꝛiſti:non ſic. Que dixerint
ſcilicet patres ſancti ⁊ eccleſie rectoꝛes:ſa/
cite ⁊ ſeruate:vt ſic mereamus ſieri partici
pes gratie diuine. Quaʒ lar giatur nobis
ieſus chꝛiſtus ſilius dei: qui ſit benediciꝰ

.

cũ patre? ſpiritu ſancto per infinita fecula
leculoꝛum Amen.
¶Feria quarta tertie hebdomade. Se ſu
perbia tranſgreſſoꝛum legis ciuilis.
Sermo decimus octauus.

Ilius homi/

nis non venit miſtrari ſed mi/
niſtrare. v ba ſunt redéptoꝛis
noſtri oꝛiginaliter Mathei.20.c.⁊ in enan
gelio hodierno. He quis hoꝛꝛeret humili
tatis regulazʒ: voluit ſaluatoꝛ noſter ieſus
chꝛiſtus illam ſuo exemplo cunctis oſtẽde
re:quoniã homies vt Lactantiꝰ refert ma
gis volũt exempla qᷓ;ᷓ verba:quia loꝗ fa ⸗
cile eſt:pꝛeſtare difficile.vt igitur ſcribitur
Actuũ pᷣ.c.Cepit ieſus ſacere ⁊ docere.Fe
cit aũt multa.Sed inter illa vnũ illud no/
bis ſe offert conſiderandũ:ꝙ cũ ipſe nõ eſ
ſet ſubditus legi voluit ea que erant legis
implere:vnde ⁊ circũciſus eſt ⁊ in templo
S.die poſt natiuitatem oblatus. Cuʒ vo

ret exemplũ ſatis eſt execrãda ſuperbia il⸗
loꝝ qui ſua volũtate ⁊ non legibus volũt
omnia facere:ↄtra quos ⁊ ſi dixerimus in
ſermone pꝛecedenti adhucremanet aliqd
enarrandũ contra eos qui legez humandã
⁊ ciuilẽ abiciunt. ¶ Iccirco in pꝛeſenti ſer/
mone de ſuperbia tranſgreſſoꝝ legis ciui
lis erimꝰ tractaturi.¶ Pꝛoponemus aut
de ipſa lege tria myſteria cõtẽplanda.
Cp dicitur diffinitionis.
m obligationis.
Wzun abꝛogationis.
Quid eſt lex 7 de actibꝰlegis atq;ʒ de il
lius neceſſitate. ¶ Lapᷣ.p.
RRimuqz myſteriũ dicitur diſfinitio
„) nis:In quo videre debemus tria.
IPꝛimo legis quidditatem. 20
legis actualitatem. (3 legis neceſſitatẽ.
¶Pꝛimo videamꝰ quid ſit lex in cõmu/⸗

ni. Et ad h̊ dicit beatꝰ Cho. pᷣ 2..q. o.lex
eſt oꝛdinatio rationis ad bonũ commune
ab eo qii curam habet cõmunitatis pꝛo:
mulgata. vbi ponũtur quatuoꝛ ↄditiões
legis.

B eſt rationis pꝛactice oꝛdinatio.

hoc ex humilitate fecerit vt nobis pꝛebe /

Cꝛ boni communis ꝓcuratio.

¶ 3 * ppli vel pꝛincipis conſtitutio.

A legis ꝓmulgatio.
VPꝛima conditio legis eſt rõnis pꝛacti/
ce oꝛdinatio.Oꝛdinat eni rationẽ pꝛacticã
ad actiones.ſDicit nanq; Iſidoꝛꝰ.ꝙ lex
dicitur a legendo:qꝛ ſcripta eſt:vel dicitur
a ligando qꝛ ligat:ideſt obligat pꝛeceptis
affirmatiuis ad agendũ negatiuis ad ca
uendũ.vel dicitur lex ab eligendo pᷣm Au
guſtinũ quia debet quulibet eligere viue⸗
re ſᷣm legẽ.Iſti aũt actus.ſ.eligere legere
ligare ſunt actus rationis. Hotãdum
tamẽ vt dicit Tho.pᷣ 2c. q.9S. articulo.2.
Qò ois lex humanitus poſita intantũ ha
bet de legis rõne inqᷓᷓ tuzʒ a lege nature de
riuatur ex eo ꝙ rationis pᷣma regula ẽ lex
nature.Et lzʒ iuriſperitꝰ dicat.ff.de legibꝰ.
Nam ad ea ꝙ de oibus que a maioꝛibus

tradita ſunt ratio reddi non põt:hoc dieit᷑

non quia leges oẽs non ꝓcedant a ratiõe
ſi iuſte ſunt:ſed quia minus eſſet difficile
,plixũ.Sed vt dicit phᷣus ethicoꝝ. In
talibus opoꝛtet attendere exptoꝝ vl ſenio
rũ vel pꝛudentiũ in demonſtrabilibꝰenun
ciationibꝰ ⁊ opinionibꝰ nõ minꝰqᷓ; demõ
ſtrationibus. Secũda ↄditio legis eſt bo
ni cõis ꝓcuratio.vnde Iſidoꝛꝰdi.A.c. Erit
aũt lex ait.Lex nullo pᷣuato cõmodo ſʒ ꝓ
cõi vtilitate ciuiũ debet eſſe ↄſcripta. Rõ
qꝛ cũ oĩs pars oꝛdinetur ad totũ ſicut im/
perfectũ ad ꝑfectũ:vnus aũt homo ſit ꝑſo
na cõmunitatis perfecte neceſſe eſt ꝙ lex
reſpiciat ꝓpꝛie oꝛdinẽ ad cõem felicitateʒ.
Quodcũqʒ aũt pꝛeceptũ fiat ad aliquem
de aliquo particulari ope itantũ habet ra⸗
tionẽ legis inq; tum oꝛdinatur ad bonum
cõe. Tertia conditio legis eſt ppl'i vł pᷣn
eiges con ituti⸗ vnde dicit Iſidoꝛꝰ liꝰ *
ethicoꝝ.ꝙ lex eſt conſtitutio populi qᷓ ma
ioꝛes naiu ſimul cũ biepibpus aligd ſanxe
runt.di.2. decretoꝝx. Rõ ſm Tho. eſt qꝛ lex
vt dictũ eſt pꝛopꝛie ⁊ pꝛincipalr oꝛdinatur
ad bonũ cõe.Oꝛdinare aũt aliquis ad bo
nũ cõe eſt pꝛincipis vel totius multitudi/

nis. Ham itentio legiſlatoꝛis eſt vt hoĩes

ad virtutes iducat ⁊ a vicijs rerahat.Sʒ
perſona pꝛiuata põt ꝗdem inducere moni

ione aut ſuaſione bene diſpoſitos. Sʒ effi

d3

pꝛacni/
ractici
ler
1dicitur
ercpns
1g ad a
m Au
revine/
e legere
tächm
ichlo..
ntühe
turede
neler
gib?,
ubus
dit
Arande
dſffiole
cor. d
ylſenio
bMnun
demo
Bakto
44. Cit
Ndoß,
n. Bo
ſicutim
noſt⸗
ickye
lataz.
MMen/
balsl
unge
elis
q
glnre
tqrler
linatur
adbo
titudi/
hoies
l.Sj
ſemon

Siff

ceaciter inducere.ſ.per vim coactiuã metu

enaꝝ ꝓpteruos ? male diſpoſitos non põt
niſi perſona publica ad quã ptinet penas
infligere.ſ Quarta conditio legis eſt pꝛo/⸗
mulgatio. vt eni dicit Gꝛatianꝰ di.4. Le/⸗
ges inſtituuntur cum ꝓmulgãtur. Mõ eſt
quia ad hoc ꝙ lex obliget opoꝛtet ꝙ in no
ticiã deducatur alioꝝ.hoc aũt fit per ꝓmul
gationẽ.Et lex quidẽ naturalis ꝓmulga/

ta eſt a deo m ꝙ deus eam mentibus ho
minũ inſeruit naturaliter cogſcendam. lex
aũt exterioꝛ humana ꝓmulgatur quo ad
pꝛeſens vbo ſed in futuꝝ ſcripto: vnde le/

gis ꝓmulgatio que fit verbo in futuꝝ extẽ
ditur per ſcripture firmitatẽ que quodam
modo legem ſemper ꝓmulgat.Illi aũt co

ram quibus lex non ꝓmulgatur obligant᷑

ad legẽ ſeruandã inq; tum ad eoꝝ noticiã
deuenit vel deuenire potuit per alios pꝛo/

mulgatione facta. Glo. vo in. c.Cognoſcẽ

tes ex de ↄſtitutionibus inꝗt.Ex quo pu⸗
blice pꝓmulgata eſt conſtitutio oẽs tenẽtur
ad ipſius obſeruantiã ⁊ oẽs ligat poſt du⸗
os menſes a publicatioms tempoꝛe ela/
pſos. In Auctentico vt facte noue conſtitu
tiones circa pꝛincipiũ collatione . Nec
eſt neceſſe vt ſinguloꝝ auribus iculcetur.
16. di. c. Quod dicitis. niſi pꝛobaret ꝗs tũc
extra ꝓuinciã fuiſſe vel alhlud impedimẽ/
tum.arg expꝛeſſũ ex̃ qui matrimonium
accuſare poſſunt.c.Cum in tua.ſ2 videa
mus legis actualitatẽ ſᷣm Iſidoꝝ di. 3. de

cretoꝝ. Quatruplex eſt enim actus legis.

Ois eniʒz lex aut permittit aliquis vt vir
ſoꝛtis petat pꝛemiũ.ſ Aut vetat vt ſacraꝝ
vᷣginũ nuptias nulli liceat appetẽ. Aut
punit vt qui cedẽ fecerit capite plectatur.
¶ Aut pꝛecipit vt diliges dũm deũ tuum.
MRatio iſtoꝝ ſᷣm Tho.pᷣꝰ ꝛc.q.o3.qꝛ cũ lex
ſit directiua humanoꝝ actuũ.Tres ſt᷑ dĩie
actuũ humanoꝝ.Quidam eni ſũt actꝰbo
ni ex genere:vt ſunt actus virtutũ:⁊a reſpe
ctu hoꝝ ponitur actus legis pꝛecipere pᷣci/
pit eni lex actus virtutũ:vt dicitur quinto

ethicoꝝ.Quidã alij actus ſunt mali ex ge

nere:ſicut ſunt actus vicio ꝝ:⁊ reſpectu ho
rum ponitur actus legis pꝛohihere. Qui
dam alij ſunt indifferentes ex genere:⁊ re

peciu hoꝛum dicitur lex permittere. Moſ

ſunt etiam differentes dici qui parum hæa
bent boni vel mali: vt peccata venialia⸗
Opoꝛtet autem ꝙ aliquid ſit per quod in
ducat lex ſubditos vt ei obediant. Hoc ai
tem eſt timoꝛ pene.Et reſpectu huius dici
tur actus legis punitio. Non autem poni
tur conſikum actus legis: quia conſulere
etiam ſpectat ad pꝛiuatam perſonam cu⸗
ius non eſt condere legem. Quilibet eniz
poteſt alteri conſulere. Similiter pꝛemia⸗
re non ponitur actus legis ſicut punire:qꝛ
pꝛemiare poteſt quilibet: ſed punire non
poteſt niſi perſona publica ⁊ qii eſt mini⸗
ſter legis:cuius auctoꝛitate pena infertur.
tem. Fuerunt quippe non ſuperflue ſed ne
ceſſarie.vt inquit Tho. 52. q. 95. Leges
humane ad retrahendum homines a vi/
cijs ⁊ inducendum ad virtutes. Nam ho
mini ineſt naturaliter quidam appetitus
ad virtuteʒ. Sed ipſa virtutis perfectio ne

CTertio videre debemus legio neceſſito⸗/

ceſſe eſt ꝙ adueniat homini per aliquam

diſciplinaʒ. Sicut videmus ꝙ per aliquã
induſtriam ſubuenitur homimi in ſuis ne
ceſſitatibus:puta in cibo ⁊ veſtitu quoꝛũ
initia quedaʒ ſunt a natura ſcilicet a ratio
ne ⁊ manu. Non autem eſt a natura come-

plementũ ipm. ſAgd hanc autem diſcipli⸗

naʒ non de facili ſibi homo ſufficiens eſt:
qꝛ perfectio virtutis cõſiſtit pꝛecipue in re
trahendo ſe ab inoꝛdinatis delectationibꝰ
⁊ indebitis:ad quas homies ſunt pꝛoni ?
maxime iuuenes quibꝰ magis eſt efficax
neceſſaria diſciplina. Et ideo opoꝛtet ꝙ
huiuſmodi diſciplinã per quã ad virtuteʒ
peruenitur ab alio ſoꝛtiantur. Et q; tũ qui
dẽ ad illos iuuenes qui ſunt ꝓni ad virtu
tis actus vel ex diſpoſitiõe naturevlłex cõ
ſuetudie vel magis ex diuio munerc:ſuffi
cit diſeiplina pĩna q̃ eſt per admonitiões.
Sʒ qꝛ inueniunt᷑ ꝓterui ⁊ advicia ꝓni qui
de facili verbis moueri non poſſunt neceſ
ſariũ fuit vt per vim ⁊ metũ cohiberẽtur a
malo: vt ſalti ſic a malis deſiſtẽtes ⁊ alijs
quietam vitã redderent: a ipſi tandem per
huiuſmodi aſſuetudinẽ ad virtutẽ pduce
rentur:⁊ voluntarie facerent que meiu pꝛi
us implebãt:⁊ ſic efficerent᷑ virtuoſi. Hu
iuſmodi aũt diſciplina cogẽs ẽ diſciplina

legum: vnde neceſſariũ fuit ad pacẽ hoĩuʒz
2 virtutẽ acgrendam vt leges humane cõ
ſtituerentur. Hinc Iſidoꝛꝰ di. A. Facte
ſunt ait. Facte ſunt aũt leges vt earuz me
tu humana coerceatur audacia:tutaqʒ ſit
inter ipꝛobos innocentia:⁊ in ipᷣis ipꝛobis
ſoꝛmidato ſupplicio refrenetur audacia ⁊
nocendi facultas.Et in ꝓlogo decretaliuzʒ.

Ideo lex ꝓditur vt appetitus noxius ſub

iuris regula limitetur per quã genus hu/
manũ vt honeſte vinat alteꝝ no ledat:ius
ſuũ vnicuiq; tribuat inſoꝛmat᷑. ¶ Et ſi obi
ceretur ꝙ melioꝛ eſt iuſticia lex aiata qͥ;
inaiata. Sed iudex eſt iuſticia aĩata. dicit
eni Ariſt.S ethicoꝝ ꝙ ad iudicẽ ↄfugiũt
hoies ſicut ad iuſticiã aiatam.lex autẽ eſt
quaſi iuſticia inaiata.Ergo videt᷑ ꝙ meliꝰ
fuiſſet vt executio iuſticie cõmitteretur ar
bitrio iudicum qᷓ;ᷓ ꝙ lex aliqua cõderetur.
¶ Rñdet Tho. vbi. S. ꝙ bᷣm Ariſt. in pᷣ re
thoꝛicoꝝ:meliꝰẽ oĩa oꝛdiari lege qᷓ;ᷓ dimit
ti arbitrio iudicũ:⁊ hoc ꝓpꝑter tria.¶ NPꝛi⸗
mo qꝛ facilius eſt reperire paucos ſapien/
tes qui ſufficiant ad rectas leges conden
das: q́;ᷓ multos qui regrerent᷑ ad recte in/
dicandũ de ſingulis.ſ Secũdo qꝛ illi qui
leges ponunt multo tpe ↄſiderãt quid le
ge ferẽdũ ſit. Sed iudicia de ſingularibꝰfa
ctis ſunt ex caſibus ſubito oꝛtis. Facilius
aũt ex multis conſideratis põt homo vi/
dere quid rectum ſit qᷓ; ex vno ſolo facto.
¶ Tertio qꝛ legis latoꝛes iudicãt in vniuer
ſali 2 de futuris:ſed hoies iudicijs pꝛeſidẽ
tes iudicant ad q̃ afficiuntur odio vł amo
re aut cupiditate ⁊ ſic eoꝝ depꝛauatur iudi
ciũ. Quia ergo iuſticia aĩata iudicis nõ in
multis iuenitur ⁊ qꝛ flexibilis eſt:ideo ne
mini ſuit in quibuſcũq; eſt poſſibile lege
determin are quid iudicandũ ſit: ⁊ pauciſ
ſima arbitrio hoium relinquere
M5 ciuiles leges iuſte ſunt ſerudde: 2
ꝙ aliqũñ licet facere pᷣter vᷣba legis: ⁊ qua
liter melioꝛ eſt ciuitati bonꝰ miniſter ſine

lege q; lex ſine miniſtro. Cap.2.
y cundũ myſteriũ conteplanduz de
lege dĩ obligatiõis. In quo tria ſũt
oubia declaranda.
CEpm vtrũ obligentur hoies in ſoꝛo ↄſciẽ
tie ad obſeruantiã leguz ſeculariũ:

Cꝛm vtrũ liceat aliqñ ſubditis legis pᷣter

E

ꝓba legis agere:

z'n vtrũ expedientius ſit ciuitatẽ regi ꝑ

bonã legẽ ⁊ malũ miſtrũ: q; per bonũ mi
niſtrũ ſine bona lege:

CAd pᷣ mnoubiũ rñdet Tho.pᷣꝰꝛt. q. 96. ar

ticulo.A.ꝙ ſi leges ſeculares ſunt iuſte ob

ſernande ſunt. Ita ꝙ nõ obſeruans peccat
vnde Augꝰdi.9.c* Quicũqʒ ait.Qui legi

bus imperatoꝝ que pꝛo dei voluntate fe⸗
runtur obtẽperare non vult acgrit grãde
ſuppliciũ. Qui aũt legibus iperatoꝝ que

contra dei voluntatẽ feruntur obiẽperare

nõ vult acꝗrit grande pꝛemiũ.Igitur lex
humana ſi non eſt iuſta q;uis large dica⸗
tur lex inq;tum ab aliquo habente aucto
ritatẽ ↄſtituitur ſm illud Yſaie.io.cꝰ. AUe
qui condunt leges iniquas nõ tamẽ pꝛo⸗
pꝛie eſt lex: quia nõ ligat ideſt nõ obligat
ad ſui obſeruantiã. Si aũt iuſta a deo iſpi
rante eſt ſʒ illud ꝓuerbioꝝ ð. Per me re
ges regnant ⁊ legũ conditoꝛes iuſta decer

nunt. Pꝛopterea xpᷣs naſcens ſeruari vo/

luit a matre ſua legẽ hois inſidelis:cuzʒ.ſ.
vt ſeribitur Luce.2.c. Exijt editũ a ceſare

auguſto vt deſcriberetur vniuerſus oꝛbis

⁊ ipſa iuit in bethlet᷑. ¶ Sciendũ tamẽ ſʒʒ
Tho.vbi ſupꝛa:ꝙ leges humanitus poſi
te dicuntur. Juſte vel iniuſte ſm quatrupli
cẽ cauſam.ſ.finalẽ:efficientẽ: ſoꝛmalem:a
materialẽé. ¶ Pꝛimo m cauſa finalẽ ex ſi⸗

ne qũ oꝛdinantur ad bonũ cõe.Iſte eni eſt

finis legis: vtilitas cõis boni vt dictũ eſt.
Ecõtra eſt lex iniuſta qñ eſt ↄtraria cõmu
ni bono. vnde qñ aliꝗs pꝛeſidens iĩponit
leges oneroſas ſubditis nõ ꝓpter cõeʒ vti
litatẽ: ſed/ ꝓpter pᷣuatam ſuã vt ꝓpter cupi
ditatem vel gloꝛiam ſaciens ſtatutum ꝙ

qqui facit talẽ defectũ ſoluat tantũ:qð non
pPꝓpter aliud facit niſi vt inde lucretur: vel

cũ iponit tallias ⁊ gabellas vltra debituʒ
vt theſauriʒet ⁊ ſimilia. Secũdo dicũtur
leges iuſte ex cauſa efficienti ſeu auctoꝛe.
Cauſa efficiens legis eſt ſtatuẽs legez. Si
ergo nõ excedit ptãtem ferentis:qꝛ.ſ.eam
facit ſubditis ſuis iuſta eſt. Iniuſta aũt ſi
fert legem ſuper eos in quibus non ha/
bet poteſtatem. Pauta ſi laicus cuiuſcũq;
dignitatis etiam imperialis facit legẽ que

B ð
9

—

—

r

eten
ſond
1hi
n a
Crenſt
Cüenin
goilbe
ludis
ns:wn
infert
ppon
ſte 0
ſaatt
quas⸗
ſuſtob
recugj
günon
Micnie
himise
lewian
Kes.
niſſ
batie
lege
ſteer
taine

ila

Godis
les
n⸗
G
ne
lni
h
he
ſn/
ſghi
&
let
nieg
tleg
momni

(G

ſ
C

Pen
hta

oße

tiegi.

nſteob
peccat
lulegi
mne ſe /
tgide
op goe
ipooe.
nur ler
edica/
acto
,
peo/
ligat
dihi
wee
adede
N
giclz
a cſne
ooꝛbis
mi z
s oſ
amupti
nalem
nleckf⸗
ſecnict
Piciicſ
rucind
ion
cej
ra
1
8 i
itu⸗
gcütur
coꝛe⸗
S
.Cam
auͤtſi
n hal
nſcüch
giue

extendatur etiã ad clcos:vt ꝙ babeaͤt re

ſpondere in ſoꝛo ſuo vel ꝙ ſoluant tallias

hiꝰ.nõ enim hñt ptãtem ſuper clerum.

Tertio leges dicũutur iuſte ex ſoꝛma:qñ
.bm equalitatẽ ꝓpoꝛtionis imponuntur

onera ſubditis in oꝛdie ad bonũ cõmune.

Cũ enim vnus homo ſit pars multitudis
quilibet homo ⁊ qð eſt ⁊ qd habet ẽ mul/
titudis.Sicut quelibet pars eſt qð eſt toti
us:vnde natura aliqñ aliquod detrimẽtũ
infert parti vt Rluet totũ.Et ſᷣm hoc leges
ꝓpoꝛtionabiliter onera iponentes ſunt iu
ſte ⁊ obligant in ſoꝛo conſcie:vnde ex cau
ſa rationabili rectoꝛes ciuitatũ iponũt ali
quas collectas:puta ad defendendũ ſe in
iuſto bello:⁊ ſᷣm ꝓpoꝛtioneʒ debitã:qui h
recuſaret peccaret. Iniuſte aũt ſunt leges
qñ non equalr onera iponuntur ſᷣm rataʒ
vnicuiq; cõtingentẽ ⁊ ᷣm ſubᷣam.Sʒ alij
nimis grauãtur enoꝛmiter. Alij nimis al
leuiant᷑.Ct iſte ſunt violentie magis q;ᷓ le
ges.deo non obligant in ſoꝛo coͤſcientie
niſi foꝛte ꝓpter vitandũ ſcandalũ vel ptur
bationẽ: ꝓpter qᷓ; homo etiã qñqʒ debet

cedere iuri ſuo.¶ Quarto leges ſunt iniu

ſte ex materia qñ ſunt de rebus illicitis cõ
tra ius diuinũ vel naturale:vt ꝙ adoꝛent
idola.Sicut fecit nabuchodonoſoꝛ legem

ꝙ oẽs adoꝛarent ſtatuã Banielis.ʒ.c. Et

tales leges nõ ſunt obſeruande:qꝛ vt ſcri
bitur Actuũ..c.Obedire opoꝛtet deo ma
gis q́; homibus.Ad idem facit cm qJulia/⸗

nus. xi.q.3. CEt nota ꝙ condentes leges

iniquas puta ad iponendũ collectas inde
bitas ⁊ grauamia tenẽtur ad reſtitutionẽ
ipſi ⁊ heredes eoꝝ oium damnoꝝ que oc/
caſione dictaꝝ legũ aliqui paſſi ſunt. Et il
li qui induxerũt conditoꝛẽ ad talẽ legẽ fa/
ciendã quilibet iſolidum. vt ergo iã pꝛedi
ctũ eſt iuſte leges ſeuande ſunt nõ contem
nẽde.ſ Hinc Gelaſiꝰpapa di.io.ait.Quis
aut leges pᷣncipum aut patrũ regulas aut

monitiones pinas dicat debere contẽni:

niſi qui ipunitũ ſibi extimet trãſire cõmiſ

ſũ.Secũdũ dubiũ fuit vtrũ liceat aliqũ

ſubditis legis pꝛeter verba legis agere.
¶Ad hoc ðicit Tho.pᷣꝰ⁊c.q.9c.articꝰ.ũ.
ꝙ cum ois lex oꝛdinetur ad bonũ cõmune
intantũ habet vim ⁊ rationẽ legis inq tũ

§S

aſpieit id cõe bonũ.Secũdũ o ꝙ ab hoc
deficit nõ habet virtutẽ obligãdi:vñ iuris
peritus dicit: ꝙ nulla iuris ratio aut equi
tatis patitur benignitas vt que ſalubꝛiter
pꝛo vtilitate hoium itroducunt᷑ ea nos du
rioꝛi interpꝛetatione cõtra pſoꝝ cõmodũ
pducamus ad ſeueritatẽ. Et Bernardus
liꝰ de pꝛecepto ⁊ diſpenſatione ait.Jniquũ
ꝓculdubio ſoꝛet ſi ea que ſũt pꝛo ſola cha
ritate inſtituta contra charitatẽ tenerẽtur
Contingit aũt ꝙ aliꝗd obſeruari cõi falu⸗
ti eſt vtile vt in plibus quod tamẽ in alig
bus caſibus eſt nocumentũ maximũ.Qꝛ
igitur legis latoꝛ nõ põt oẽs caſus ſingu⸗
lares intueri ꝓponit legẽ ſᷣm ea que vt in
plibus accidũt ferens intẽtionẽ ſuã ad cõ
munẽè? vtilitatẽ:vnde ſi emergat caſus in qͥ
talis obſeruatio legis ſit dãnoſa nõ ſalutt
fera:talis lex nõ eſt ſeruãda.Sicut ſi in ci⸗
uitate obſeſſa ſtatuat᷑ lex ꝙ poꝛte ſtẽt clau
ſe hoc eſt vtile cõmuni ſaluti vt in plibꝰ.

Si aũt contingit caſus ꝙ hoſtes inſequã

tur aliquos ciues per quos ciuitas cõſer⸗
uatur damnoſiſſimũ eſſet ciuitati ſi poꝛte
eis non aperiunt᷑.Et ideo in tali caſu poꝛ/
te eſſent eis aperiende cõtra verba legis
vt ſeruaretur vtilitas cõmunis quã inten
dit legis latoꝛ: MPꝛopterea dicitur i glo.
in ꝓlogo decretaliũ. NHouis moꝛbis noua
cõuenit antidota pꝛeparari. Ex de iuramẽ
to calũnie.c.Ceteꝝ.ſ Et varia experimẽta
moꝛboꝝ varia nos cogũt remedia inueni
re. o.di.c. Ur conſtitueretur. ¶ Et qd me⸗
dicamẽta moꝛbis exhibẽt hoc iura nego⸗
cijs.¶ Et iteꝝ glo.in ꝓlogo. Quę de nouo
emergũt auxilio nouo idigent.ff.de inter
rogatoꝛijs actionibus.l.de etate Ex cau
ſa.ex de officio iudicis delegati.c Inſinuã
te.¶ Sed tamẽ conſiderandũ eſt ꝙ ſi obſer
uatio legis ſᷣm verba non habet fubitũ pe
riculũ cui opoꝛteat ſtati occurrere:nõ per⸗
tinet ad quẽlibet interpꝛetari quid ſit vti:
le:ſed hoc ſolũ pertinet ad pᷣncipes quiꝓ⸗
pter hiꝰcaſus habent auctoꝛitatẽ in legi⸗
bus diſpenſãandi.Si vo ſit ſubitũ periculũ
non patiens tantã moꝛã vt ad ſuperioꝛeʒ
poſſit recurſus haberi ipſa neceſſitas diſ/⸗
penſationẽ habet anneram. Hec obſtat
qðᷣ Augꝰdicit di.A.c. In iſtis.ꝙ non licet

alicui iudieare de lege.Sʒ ſigqs pꝛetermit
tat vᷣba legis dicẽs ſe intentionẽ legis ſer
uare videt᷑ ꝙ iudicet de lege.Ad hoc dicit
Tho. Ille qui in caſu neceſſitatis agit pꝛe/
ter vᷣba legis nõ iudicat de lege ſed de ca
ſu ſingulari:in quo videt vba legis nõ eſ
ſe ſeruanda:vnde dicitur ex de reſcriptis i
c.Cauſãã.vba in reſcriptis vel legibus po
ſita debemus confoꝛmare equitati etiaʒ ſi
Pba non paterent᷑.ſ Itè ſi arguatur quia
eius eſt interpꝛetari legem cuius eſt con.
dere:vt dẽ.xi.q.pᷣ.c.Sicut enim g. Ex hijs
oibus.Sed ſubditoꝝ legis non eſt ↄdere
legem:nec ergo eoꝝ eſt interpꝛetari itentio
nẽ legis latoꝛis:ſed ſᷣm vᷣba agere. ¶ Re
ſpondet Tho.ꝙ ille qui ſequit᷑ intentioneʒ
legis latoꝛis non interpꝛetat᷑ legez ſimplr
ſed in caſu in quo manifeſtũ eſt per euidẽ
tiã nocumenti legis latoꝛẽ aliud intẽdiſſe.
Si eni dubiũ ſit debetvlbʒz Yba legis age
re vel ſuperioꝛes cõſulere.Cõfirmant᷑ oia
ſupꝛadicta ꝑ illud qd ſcribit᷑.22.q.S.c.Hu
mane.Qõ verba debent ſeruire intẽtioni
non intẽtio verbis.vnde Jlariꝰex̃ de vᷣbo

rũ ſignifi.c.Intelligẽtia ait: Intelligẽtia

vboꝝ ex cauſis eſt aſſumẽda:qꝛ nõ pᷣmo/⸗
ni res ſed rei ſermo debet eſſe ſubiectꝰ.Ibi
dicit glo.vᷣba non ſunt intelligẽda ſtati vt
ſonare vident maxime vbi ambigna ſüt.
Sed conſideranda eſt intẽtio loquẽtis.ff.
de vᷣboꝝ ſignifi.l. Nepos ꝓculo.ff.de re/
gulis iuris.l. Sempꝑ i ſtipulatiõibꝰ.qʒ ſ.q.
pin.c. Quõ virgibus. ¶ Et glo.in.c. MPꝛe
terea.Ex de vboꝝ ſignifi.inꝗtr. MPeccatoꝛ
E mens dicẽtis q́; vox.ff.de ſupellectili le

gata.l.Labeo. NHec plus verbũ qᷓ; volun

tas inſpici debet. C que res pigri obligari
poſſunt.l.vlti.Seqtur Tho.ꝙ q uis ſapi
entes nouerint intentionẽ ſuã vᷣbis expli

care ⁊ conditoꝛes legum fuerint ſapientes

tamẽ nullus ita ſapiẽs eſt vt poſſit oẽs ca
ſus excogitare.vnde.ff.de adminiſtratiõe
rexꝝ ad ciuitarẽ pertinentiũ.l.2 g. Si eo tꝑe
dicitur. Foꝛtuitos caſus nullũ hoium con
ſilium pꝛeuidere põt.deo nõ põt ſufficiẽ
ter per vba ſua in lege expꝛimere ea qͥ con
ueniunt ad finẽ intẽtũ.Et ſi poſſet legis la
toꝛ oẽs caſus conſiderare nõ opoꝛteret ꝙ
oẽs expꝛimeret ꝓpter confuſionẽ vitãda:

ſed legem ferre debet ſᷣm ea que eueniunt

vt in pluribus. CTertiũ dubiũ erat vrũ
expedientius ſit ciuitatẽ regi per bonaʒ le

gem ⁊ malũ miniſteriũ:q; per bonũ mini
ſterium ſine lege. Et Geraldus odo. ſu/
persꝰ ethicoꝛũ dicit ꝙ per bonũ miſteriũ.
Quia illud regimẽ eſt ciuitati expedienuꝰ

qdᷣ ẽ ad finẽ ⁊ felicitatẽ ciuitatis efficatiꝰ.

hoc aũt eſt regimen boni viri:quare ipſuʒ
expedientius eſt regimie bone legis.NHa⸗ʒ
finis ⁊ felicitas ciuitatis eſt eſſe ciues iu⸗
ſtos pꝛudẽtes ⁊ bonos:hoc habito cetera
neceſſaria ciuitati faciliter habent᷑. Sʒ ꝙ
ad hoc ſit efficatius regimen boni vin ap
paret ex tribus:in quibus vir bonus exce
dit legem. Nidelz: Potentia: P:ꝛuden/
tia:Juſticia.Qð vir bonus ſit potentioꝛ:
patet quia quatuoꝛ ſunt motiua que cõti/
nent totã potentiã faciendi hoies bonos.

ſ. Metus:Amoꝛ: Exhoꝛtatio: Exem plũ.

¶ Be metu Ariſt. dicit. io. ethicoꝝ. Mπι ulti
obediũt magis neceſſitati qͥʒ ſermoni ia
cture quam timent magis qᷓ; bono. ¶ DBe
amoꝛe etiã ſequitur ibidem.ꝙ paterni ſer

mones ⁊ moꝛes magis habent de ptaãͤte:

q́ᷓᷓ legalia ⁊ ciuiles moꝛes,/ppter cognatio
nẽ ⁊ beneficia.¶ De exhoꝛtatiõe dicit Hie
roꝰad paulinũ:habet neſcio ꝗd latẽtis in
tegre viuevocis actꝰa in aures diſciplhi de
doctoꝛis oꝛe tranſfuſa ſoꝛtius ſonat. ¶ De
exemplo vo Lactantiꝰlłꝰ.A.hoĩes exem
pla magis volũt qᷓ; vᷣba.Bonus igit᷑ vir
⁊ bona lex pares ſunt in metu ⁊ timoꝛe qꝛ
vterq; habet miſteriũ ⁊ gladium.Sed bo
nus vir habet amoꝛẽ:habet exhoꝛtationẽ

viuã ⁊ exemplũ bonoꝝ operũ:lex aũt nõ.

¶ Qðõð etià bonus vir ſit pꝛudentioꝛ ꝓbat᷑.

OQuia vir pꝛudens ⁊ lex bona 'm pꝛudẽti

am datã continẽt noticiã ⁊ artẽ bene viuẽ
di.Tamẽ noticia boni viri excedit trip’.
¶ Pꝛimo extẽſiue:qꝛ lex nõ põt extẽdi ad
oẽs caſus ꝗ poſſunt euenire eo ꝙ ſingula
ria ſũt ifinita.Et deſcendẽtibꝰ ab vniuerſa
libus ad particularia: iubet Plato geſce

re.Tunc aũt vbi lex deficit recurſus eſt ad
arbitriũ boni viri.Et ſic arbitriũ boni viri

excedit legẽ extẽſine.ſ20 excedit bonꝰ vir
legẽ itenſiue:qꝛ ſᷣmones legiðꝰ ſunt vniuer
ſales: ſermones boni viri particulares.Et

Nd
Ger
ingg
er
uuna
ilta
Ho.ois
noq
ſton,
Virbo
1VOli
gair
ges:
eotlea
lia te
ce inn

Eibi,

gicatio

Ullivit
N
ue⸗
tart

uen
teft
gae
ſtedr
Ulee
ben
ho⸗
c
lomn
leren
Pohus

ln⸗ ſu
tgtone
knnrn
höͤtpri
lunnſ
ſegedi
ma
Panin
ſieße
Rech

ebeniun
crat ni
bonaz e
nümmi
odo, ſu⸗/

niſtenfũꝗ.

deckenn?

efhcan .

greipſiz
gie. Hez
anes in/
to caen
t.Sj
nep
nps exct
uuden⸗
ennor
ecoti/
onos.
wplü⸗
RW
Nemai

no. dbe.

Mtenſe

de tüe
ognao.

dict Me

tens in

ſaihlde
. R
ies exem
nsige

nimote :
nSealt
orrattohe :

utnu⸗

pinciti

ne e

ItN. .

tidlad

miuerſi
logele
geſt a

o N
laresh

vt dicit Ariſt. in ethicoꝛũ ⁊ in 3⁰ politi.

Sermones particulares efficatioꝛes ſunt
in agibilibus qᷓ;ᷓ vniuerſales.3° bonus

vir excedit ꝑfectiõałr:qꝛ vir bonus habet
quandã expientiã ſeu experimentalẽ noti
ciã ita ꝑfectã ꝙ nulli põt ineſſe niſi hoi bo
no.ois aũt legalis noticia põt ineſſe tã bo

no qᷓ; malo ¶ Qð adhuc vir bonus ſit iu

ſtioꝛ ꝓbat᷑:qꝛ lex bona eſt tm̃ pꝛeceptiua
vir bonus eſt pᷣceptiuꝰ:oꝑatiuꝰ: electiuꝰ:
⁊ volitiuus.Sed vbi ſüſt iſtiviri boni:vbi
qui recte viuãt:qñ etiam poſt tot ſacras le
ges diuinas humanas canonicas ⁊ ciui
les:legũ miniſtri deterioꝛes alijs experiẽ /
tia teſte videntur. Quos nõ ab re alta vo/
ce inuitare poſſumus dicentes illud quod
ſcribitur Sapie pᷣ̊ co. Diligite iuſticiã ꝗ iu

dicatis terrã. Si hãc iuſticiã maioꝛes mi/

noꝛibus exhiberẽt:vtiq; reliqua oĩa in ci
uili vita bene recteq; fierent.
¶¶ Qð multe ſunt leges ciuiles repꝛobate
Z alie auctenticate

eE —

que non dedignantur ſacros canones imi

tari.

9

aß II
Ertium myſterium contemplandũ
dicitur abꝛogatio. In ſecularibus
quidem legibus multa diuerſitas

muenitur. Nam quedam ſunt repꝛoba /

te.¶ Quedam auctẽticate. Quedã abꝛo
gate. Pꝛime ſunt leges quecunqʒ iniu
ſte de quibus diximnus. Et in ſpeciali oẽs
ille que militant contra eccleſiaſticam li/

bertatem. Ex quo facta eſt illa conſtitutio

Honoꝛij tertij extra de ſententia excõmu
nicatiõis i.c. Nouerit. In qua dicitur.Ex⸗

cõ municamus omnes qui decetero ſerus
ri fecerint ſtatuta edita ⁊ conſuetudines vl

potius abuſiones introductas contra ec/⸗
cleſiaſticam libertatẽ niſi ea de capitulari
bus ſuis infra duos mẽſes poſt hiꝰ publi
cationẽ ſnie fecerint amouere. Excoicamꝰ
ſtatutarios ⁊ ſcriptoꝛes ſtatutoꝝ ipᷣoꝝ nec
nõ ⁊ ptãtes ⁊ ↄſules rectoꝛes ⁊ ↄſiliarios
locoꝝ vbi decetero hiꝰſtatuta ⁊ ↄſuetudi/
nes edite fuerit ⁊ obſuate:necnõ ⁊ illos q
ſm ea pᷣſumpſerint iudicare vel in publicã
ſpꝛmã ſcribere iudicata:h̊ ibi. Inno.⁊ Ho
ſtieñ.dicũt ꝙlibertas cõſiſtit in pᷣuilegis
ↄceſſis ſuꝑ ſpalibꝰvel tꝑalibus generalr

quedam wo abꝛogate

56

vłſingularit᷑ ſiue a deo ſiue a papa:ſiue ab
alijs pᷣncipibus. A deo ↄceſſa ſũt multa:
vt ulòᷣ.Quodcũqʒ ligaueris ⁊c. Et h q; tũ
ad ꝑſonã pape extenditur ad interpᷣtatio
nẽ oium dubioꝝ.Ex qui filij ſunt legitimi
c. Per venerabilẽ.A papa pᷣuilegia cõceſ
ſa ſunt vt qui inicit manũ violentã in cle⸗
ricuʒ ſit excoĩcatus.Itẽ ꝙ in legatis ad pi
as cauſas ſu fficiant duo teſtes: æ multa
alia pᷣuilegia que habentur in iure canoni
co. Iteʒ ab imperatoꝛibus multa cõceſſa
ſunt:vt de imunitate eccliaꝑ ⁊ hiꝰ.ſ Que
dam leges ſeculares ſunt auctenticate: vt
ille que honeſtatẽ ſapiunt ⁊ moꝛibus bo⸗
nis ac religioni concoꝛdant.vnde ex᷑ de cle
rico excõmunicato.c.Super ſpecula dicit.
Sancta eccleſia legum ſeculariũ nõ reſpu
it ſamulatũ que equitatis ⁊ iuſticie veſti ⸗
gia imitantur. Idem ex̃ de noui operis nũ
ciatione.c.pᷣ.Et di.io c.Lege.c.Si in adiu
toꝛiũ. CTertio qued leges ſũt abꝛogate
eo ꝙ lʒ permittantur a iure ciuili: tamen
pꝛohibẽtur a iure canonico.ſ Et in tali ca
ſu leges non dedignantur ſacros canones
imitari.Extra de iudicijs.c. Clerici. Extra
de iuramento calumnie.c. pꝛimo. Extra
de noui operis nunciatione.cꝰ. Intellexi⸗
mus.ſ Et in Auctẽtico vt clerici apud pꝛo
pꝛios epiſcopos ꝗpenultimo. collatione
6. Et lʒ plures ſunt caſus ciuilis legis qui

pꝛohibentur in iure canonico nos tamen

aliquos colligemus ex illig. C ꝛimus

caſus eſt in matrimonijs. NHam ſm leges
ciuiles:filius germani vnius poteſt copu
lare matrimonium cum filia alterius ger
mani. vt inſtituta de raptoꝛibus . Inter
eas.⁊.C. de nuptijs.l. Nemini. Sed ſ̃m ec
cleſiam tales debent ſeparari. Extra de cõ
ſanguinitate ⁊ affinitate.c. Non debet.

¶ Secũdus caſus eſt de puella rapta que

ſm leges non poteſt contrahere matrimo
nium cum raptoꝛe ſuo.C. de raptu virgi?:
num.l. Anica. Et. 36. q. 2. c. De puellis. c.
Sin autem.c. lacuit.Sed ſᷣm legem ca
nonicam poteſt.Eᷣ de raptoꝛibus:c.Cuzʒz
cauſa.vbi etiam dicit glo.Qualitercunqʒ
aliqua ſit rapta poteſt contrahere cum ra
ptoꝛe dummodo pꝛioꝛ diſſenſio tranſeat
poſtmodum in conſenſuzʒ.6.q.ſecũda.cꝰ.

Tua. ¶ Tertius caſus eſt quia ſʒ leges ci
uiles licitũ eſt homini ſoluro tenere mulie
rẽ ſolurã in concubinã. vt in Auct*. Qui
bus modis filij naturales efficiunt legiti/
mig Sigs. Sed m eccliam etiã ſimplex
ſoꝛnicatio eſt peccatũ moꝛtale: ⁊ excludit a
regno dei m apoſtoluʒ Pe. coꝛinthᷣ..c.
¶ Quartus caſus eſt m leges ciuiles li/
citum etit viro occidere adulteꝝ depꝛehen/

ſuz in adulterio cũ vxoꝛe ſi eſt ꝑſona vilis

a cui nõ debet reuerentiã.ff. de adulterijs.
l. Marito.Et.l.Si adulteriũ.Et.C de adul
terijs. l. GOꝛaccus.Inſup licet patri qui ha
bet ſiliã in ptãte occidere adulteruz ſilie in
domo ſua ſoꝛnicantẽ: a occidere ſilid.ff.de
adulterijs.l. Pater. 2. l. Mon in ea. Sʒ bʒz
deũ eccleſiã nihil hoꝝ licet. ¶ Quintus
caſus eſt qꝛ ſm leges ciuiles danat᷑ ꝗ de
pꝛehenſam in aduiterio tenet vxo:c. Cde
adulterijs.l. Crimẽ.⁊.l.Caſtitati.Sed ſᷣm
iura canonica põt retinere ſine vlla pena:
dũmodo ipſa parata ſit ſe emendare.ʒi.q.
Ppᷣ « Obaudit᷑. ¶ Sextus caſus ſm leges
mulier que moꝛtuo marito nubitifra tpᷣs
luctꝰ.ideſt vnius anni infamis fit ⁊ icurrit
multas penas. C. de ſecũdis nuptijs.l.pꝰ.
72. Sed hoc non tenetur ab eccſia. Ex de
ſecũdis nuptijs.c.pᷣ.¶ Septimꝰcaſus eſt
p̃m leges.ꝗllud quod relinquitur in teſta
mento niſi habeat ꝗnqʒ vel ſeptem teſtes
nõ valet. C. de teſtamẽtis.l.Si vnꝰ.l. Hac
cõſultiſſima. Inſtit de teſtamẽtis S.finali.
Sed eccleſia hoc nõ tenet in relictis ad pi
as cauſas vbi ſufficiũt tres aut duo teſtes
Ex de teſtamẽtis.c.Cũ eſſes.⁊.c. Relatũ.
COctauus caſus eſt m leges maleſicia
cogitationis regulariter non puniunt᷑. ff.

de penis.l.Cogitationis.Sed tamẽ oĩs co

gitatio mala a deo punitur: de pe. di. P. c.
Dis. ¶ Honus caſus m leges ciuiles lz
magi? maleſici puniant᷑:tamẽ qui hoc fa
ciunt contra ventos imbꝛes 2⁊ grandines
pꝛeueniatur. C.de maleſicis.l.Eoꝝ. CS3
ſm deũ ⁊ eccliam talia facere graniſſimuʒ
peccatũ eſt. C Becimus caſus ꝙ; ſiliꝰ ſp
rius ex damnato cohitu omni bñ ficio ex/
cluditur. C. de naturalibus liberis.l.Licet
aũt. Sed ſm eccliam intereſt ep̃i facere ꝙ
vterqʒ parentũ talibus liberis neceſſaria

ſubmiſtret ſm ꝙ facultates ſuppetũt. Ex
de eo qui duxit in mri quã polluit ꝑ adul
teriũ g. Cũ haberet.Sũt ⁊ alij caſus quos
repetere nimis ſoꝛet pꝛolixũ:in quibus le
ges ſeculares non ſunt ſeruande. Tamen
in alijs vt ſepe diximus licitis ⁊ honeſtis
colende ſunt:⁊ non ſuperba mente parui/
pendende. Demus igit᷑ operaà oẽm elatio
nẽ expellere a coꝛdibꝰ noſtris:⁊ ſ̃m leges
ſacras viuentes: dignos reddamus nos
gratia xpᷣi. Amen.
¶ Feria Se tertie hebdomade. Se ſuꝑbia
hereticoꝝ.Sermo decimus nonus.

◻verba ſunt redemptoꝛis noſtri
Luce. I6.c. in euangelio hodierno. Audi
entes pleriq; lectionẽ ſancti euãgelij hodi
ernam in qua hiſtoꝛia ⁊ res geſta narrat
de diuite illo qui damnatus iterijt ⁊ deſcẽ
dit in infernũ:nõ ſolũ non expaueſcũt nec
cogitant de vita futura. Quinimmo ſicta
eſſe falſaq; oia illa ⁊ opinant᷑: dicũt.Aſcẽ
dit ꝗppe fumus ſuperbie in coꝛda eoꝑ:ex
cecauitqʒ illos vt non aſpiciant veritatẽ.
Spernũt ſcripturas ⁊ moyſeʒ ac ꝓphetas
abominantur. Mij ſi pertinaciter in talibꝰ
verſant᷑ erroꝛibus velud heretici punient

ues ⁊ ſepultus eſt in inferno⸗

a iuſto iudice deo. Et qm̃ hereſis vicium

periculoſiſſimũ eſt ⁊ abominabile nimis:
decreui in 'mone pñ̃ti dicere de ſuperbia
hereticoꝝ: ob qð tria myſteria pponimus

de hereticis contemplanda.
Bnvicitur conditionis.
Cʒmnpunitionis.

ad hoc vt quis pꝛopaie dicatur bereticus.
abuul u⸗
Rumũ myſteriũ de hereticis contẽ
plandũ dicitur conditionis. vt eniz
ingt Augꝰ. 24. q. 3. c. hereticus.HMe
reticus eſt qui falſas opiniones gignit vel
ſequitur. ¶ Sʒ vt colligere potui ex dictis

doctoꝝ quinq; requirunt᷑ conditiones ad

hoc vt aliquis pꝛopꝛie dicatur hereticus.
CPuma condiuio eſt vt ſit erroꝛ in eius
intellectu

Oꝛtuns eſt di

intel
litan
ſecii⸗
on
ſihiai
ta
heris⸗
opinen
Cblcen
ſeg⸗
foren
nepe
dein
Citur
nen.
agite
hoſſ
lutco
dacon
.lse
N
buse
nece
ehin
fae
lete
conc
emor
ſeſue
deee
tu⸗
wur
me
ſe⸗
jee
ge⸗
von
Hini
en

petuͦt E
uitpacnl
ſus quo
luibuse
Lamen
honeſtis
leparui/
mn elatio
mleges
mmasnos

Heſupdiu

inkmor
io noſti
,Audi
lihodi
warral
aW
cit net
mmofit
nicit N
ieor
yenitati⸗
Pphrin⸗
rin talib⸗
ipunien
ſis Nobn
plepints:
pyoninds

piwmte.
cenicns⸗

dicscoli

nis Nl,

nneh
ick din
ionest
ereie
inuin/

intellectu. Mam hereſis eſt ſpecies inſide

litatis. Sed infidelitas eſt in itellectu ſub

iectiue:ſicut fides ſibi contraria factũ:er⸗
go malum ſine erroꝛe non facit hoiem he/
reticũ:vt ſiquis ſoꝛnicatur aut mecchatlzʒz
agat cõtra veritatẽ que dicit:HNõ meccha
beris.nõ tamẽ eſt hereticus niſi credat vł

opinetur ſoꝛnicari eſſe licitũ.¶ Sigs autẽ
obiceret ꝙ ſimoniacus dicitur hereticus.
P. q. ᷣ. c. Quiſꝗs.⁊ tamẽ non habet er⸗

roꝛẽ in intellectu. Ergo abſq; tali conditio

ne põt quis reputari hereticus.ſ Reſpon

detur ꝙ ſimoniacus nõ/ꝓpꝛie ſed large di

citur hereticus ꝓpter quãdam ſimilimdi/

nem:quia exquo emit vel vendit ſacra:ita
agit ac ſi extimaret donum gratie pecunia
poſſe poſſideri.Sed nõ hoc eſtimando ſi⸗
cut coiter accidit nõ eſt hereticꝰ.¶ Secun
da conditio ad hoc ꝙ fit quis ꝓpꝛie hereti
cus eſt ꝙ erroꝛ ſit circa ea que ſũt fidei vel
contra veritatem determiationis ecclie in

hijs que ꝑtinent ad fidẽ 1 bonos moꝛes ⁊-

neceſſaria ad conſecutionẽ vite eterne.Si
enim erroꝛ eſſet de hijs que nõ ptinent ad

fidez: puta ꝙ ꝗs credat ſolẽ nõ eſſe maio

rẽ terra ⁊ hiꝰ:non eſt hereticus. ¶ Tertia
conditio que requiritur ad hereſim eſt ꝙ
erroꝛ ſit in illo qui catholicã veritatẽ eſt ꝓ
feſſus. Nam iudei ⁊ gentiles ac reliꝗ inſ/

deles non/ꝓpꝛie dicuntur heretici. vnde di

cit Augꝰꝙ vidẽs diabolus genus huma
num a cultura demonũ liberari hereticos
monuit:qui ſub vocabulo xpᷣiano doctrine
reſiſterent xpᷣiane.¶ Quarta cõditio que
requiritur ad hereſim eſt ꝙ ſit in eo qui ſi
dem ſuſcepit taliter erroꝛ circa ſidẽ qaliq̃;
veritatẽ de xpᷣo conſiteatur ꝑtinentẽ ad di
ninitatẽ vel humanitatẽ.Si eni nullã veri
tatem penitus de xpᷣo confiteretur magis
ꝓpꝛie apoſtata qᷓ; hereticus cenſeret᷑. Hã

hereticus aliquà veritatẽ de xpᷣo confitet᷑:

Apoſtata vo a fide non ſicut Julianꝰapo
ſtata.Et ſic poſſunt diſtingui hereticus et

apoſtata:lz aliqñ vnuz ſumatur pꝛo alio.

¶Quinta conditio que requiritur ad he/⸗
reſim eſtvt quis talẽ erroꝛeʒ firmata volũ

tate ⁊ obſtinata eligat ⁊ pertinaciter ſequa
tur erroꝛes vnde Augꝰ.ꝛ24.q.3ʒ.c.Qui in

ecclia git. Qui in ecclia xpᷣi moꝛbidum ali

57

quid pꝛauũqʒ; ſapiunt ſi coꝛꝛectivt reetum
ſanũꝗʒ ſapiant reſiſtant ↄtumaciter ſuaqʒ
peſtifera ? moꝛbida dogmata emendare
noluerint ſed defendere perſiſtunt heretieci
ſunt. Qui ergo erraret in materia ſidei pn
tans eccliam ſic credere paratus conꝛigi 2

emendari cũ audierit veritatẽ:non cenſet

bereticus.ſ Unde abbas Joachi ſᷣm glo.
in c Damnamus.de ſuma trini.⁊ ſide ca
tho“.qꝛ paratus fuit coꝛꝛigi ſe coꝛꝛexit:

non debet dici hereticus lʒz aliqñ erraſſetiĩ

fide in libello illo quẽ fecit contra petrũ lõ
bardũ.ſ Ad hoc facit dictum Aug.24.q.
3.c* Dixit apłs. Motandũ etiã pm Guilel

mum ꝙ cum dicitur ex de hereticis c p̃ᷣ̊.
dubius in ſide infidelis eſt ꝙ hoc intelli/

gitur de eo qui ſponte vult dubitare:ſecus
de illo qui aliqñ vacillat circa fidẽ ex tenta
tione ⁊ cum diſplicẽtia rationis.Cõcoꝛdat

COQõ lʒ multe fuerint hereticoꝛũ ſecte ſi

dei veritateʒ impugnantes:tamen hodie
quinq; ſunt que multos inuoluunt in ita/
lia. Cap. 2m,
Ecundũ myſteriũ de hereticis con
templandum dicit᷑ ſpeciſicationis.
Moulte quippe a pᷣncipio naſcentis
ecclie vſq; in pñtem diem inuẽte ſunt he⸗

reticoꝝ ſecte ſidẽ oꝛthodoxam ſuis erroꝛi.
bus conãtes euertere. Oẽs tñ faciẽte deo

tandẽ delete ſunt paucis illis dũtaxat ex/
ceptis que adhuc diebus nr̃is inuoluunt
aliquoꝝ miſerabiles aias. Iſidoꝛꝰ.S8. ethi
coꝝ liꝰ.Et.24.q.ʒ.cꝰ vltimo.noiat hereſes
quos ꝓfeſſi ſunt infraſcripti:videlicet.Si
moniani: M. nandriani: Baſilidiani: NHi
colaite: Gnoſtici:Napoꝛtiani:Cherintiani
Nazʒ arei: O fite: Nalentiniani: Appelli /
te:Arcotiani:damiani:Caymam: Se⸗
thiani:Melchiſedechiani:Angelici:Apo
ſtolici:erdoniani:Marcianiſte:Archote
rite:Aquarij:Seueriani:Tatiani: Clogij:
Cathafrige:Cathoꝛij: Pauliani: Hermo
geniani:M anichei: Antropomoꝛſite: He
raclite:HNHouatiani:Mõtani:Ebionite:do
tiniani: Eunomiani:Oꝛigeniani: Sabel/
liani:Arriani:Macedoniani:Apollinari/
ſte:Colutiani: Iloꝛiani:Donatiſte: HBono

ami: rcucellionce: Ruſcüllianiſte: Nue

ciferiani: Jouinianiſte:Heluidiani: Pa/

terniani: Arabici:Zertullianiſte: Pelagi

gSni: Meſtoꝛiani:Euticiani:Theodoſiani ⁊
alij.Quoꝝ erroꝛes aperte commemoꝛare

nõ eſt neceſſariũ.In exuaganti Joan /
nis. 22. que incipit. Dudum ad audientiã
repꝛobãtur erroꝛes Petri de coꝛbaria oꝛ⸗/

dinis minoꝝ:qui pertinaciter aſſerebat ꝙ

petrus apoſtolus non fuit magis caput ec

cleſie qᷓ;ᷓ quilibet aploꝝ.Et ꝙ vpᷣs nullum

vicarium in eccleſia dereliquit. Et ꝙ papa
nõ habet coꝛꝛigere ⁊ punire:iſtituere ⁊ de
ſtituere imꝑatoꝛẽ.Contra conſtitutionem

clemẽtis in clemẽtina paſtoꝛalis de ſnia ⸗

re iudicata. Iſte petrus de coꝛbaria fuit ſa

ctus antipapa tꝑe Joannis.⁊ꝛꝛ. ad oꝛdina
tionẽ ludouici imperatoꝛis ſciſmatici ⁊ de
poſiti ab impio ⁊ ab eo antipapa coꝛona⸗
tus eſt. Sed poſtea captus dictus petrus

⁊ ductus ad Joannẽ ꝛ: nauinioni confeſ/
ſus erroꝛẽ ſuũ in carcere vitã finiuit. ¶ Cir

ca annos dñi milie ducentos quinq̃ginta
in lombardia ⁊ floꝛentia repullulauit here
ſis Manicheoꝝ. Contra quos ſanctꝰ Pe
trus martyr factus inquiſitoꝛ ab Innocen
tio.A.a tali hereſi floꝛentiã purgauit ⁊ ali
as partes lõbardie. Circa äãnos dñi..
cccc.xx.exoꝛta eſt hereſis vſcitarũ in boe/
mia.cuius inuentoꝛ fuit quidã anglicus
Joannes vs noiatus.ſ In clementina ad
nr̃m de hereticis ſit mẽtio de hereſi begur
doꝝ. Sed hijs oibus alijs pꝛetermiſſis:
in italia adhuc inueniunt᷑ quinqʒ; ſpecies
hereſũ ſiue hereticoꝝ ſeccte.
P eſt valliſtarmm.
Cm amodeitarum.
3 neoſitoꝛum.
A fraticelloꝛum.
Spliniſtoꝛum.
¶ Pꝛima ſpecies hereſis ſeu hereticoꝛuzʒ
ſecta eſt valliſtaꝝ. hec lz nõ multos coꝛꝛu
perit tñ periculoſiſſima eſt.Hamnat enizʒ
vota ⁊ iuramẽta:aſſeritqʒ religioſos voto
ſe ad continentiã obligantes vilẽ geſtare
mentẽ coꝛqʒ ſatis debile cũ maioꝛis virtu
tis ſm euʒ ſit viuere caſie ſine vinculo vo
ti q; cum eius obligatione. Nidi ſuꝑ hoc
2 alijs quibuſdã erroꝛibus neapolilibellũ
quendã quem vnus pꝛeſatam hereſim ſa

piẽs ſemel tm̃ mihi oſtdere voluit. Aſeri
bebatur aũt libellus ille laurentio valle:
qui noſtro tꝑe vir clarus eſt habitus. Ne/
ſcio an foꝛte aliqui ſic voluerint eiꝰ nomẽ
ingloꝛioſum facere.vt ipſi confſigẽtes opꝰ

hereticis opinionibus deturpatũ viro illi
imputauerint.Si ipſe libellũ talẽ nec con

fecit nec docuit in eo contẽto: infamia iſta
accedit ſibi ad gliam ⁊ honoꝛez. Si vo vt
hõ in hoc errauit nec ſe coꝛꝛexit:curemus

nos erroꝛes pernicioſos deteſtari. Zegi

ego inuectiuã quandã pogij floꝛentini: ꝗ
de laarẽtio valla ſic ait. Oẽs illos pꝛiſcos
doctiſſimos viros quoꝝ memoꝛia oibus
ſeculis ſumme laudis veneratiõe celebꝛa
ta eſt fera quadã immaniq; ꝓteruitate cõ
temnit cõpꝛehendit culpat aſpernatur: et
tanq́;ᷓ ſoꝛtune rotam in manu tenens ſur
ſũ deoꝛſũ voluit ⁊ verſãt oĩa:⁊ ad fuũ ar/⸗
bitriũ trahit.vt vo a gramaticis incipiaz
Pꝛiſcianũ in pꝛimis:onatũ: Seruiuzʒz:
Pompeiũ feſtũ: Moniũ Marcellũ: Jpᷣm
deniqʒ Marcũ varronẽ in grammaticis
arguit. In dialecticis ac philoſophia Ari

ſtotelẽ ⁊ Boeciũ multis in locis affirmat

erraſſe.Ciceronẽ̃ vt eloquẽtie pꝛincipem ⁊
pꝛeceptoꝛẽ artis dicendi inſciuʒ pꝛedicat.
Titumliuiũ:Saluſtiũ:ELactãtiũ ceteroſq;
egregios latine lingue auctoꝛes neq; ele⸗
gantes fuiſſe ⁊ plurimis in locis ſenſa ver
boꝝ nõ recte poſuiſſe teſtatur. Pꝛiſcos iu
riſconſultos plurimũ verboꝝ ſigniſicatio
nẽ ignoꝛaſſe affirmat.Oẽs damnat pᷣter
vnũ quintilianũ quem doctiſſimũ oium
qui vnqᷓ; fuerunt ⁊ ipſi Ciceroni eloquen
tia ⁊ docendi arte pꝛefert homo fanaticus
aſſeuerat. Hon legit non quintilianũ: fed
ciceronẽ a beato Hieronymo aureũ flumẽ
eloquentie appellari: ꝙ qᷓ; ⁊ Mieronyap
pꝛobat aſſcrẽs multa ab eo perperã in ſa
cra ſcriptura eſſe ĩ latinũ traducta.Et bea
tũ Aug de fato de trinitate ⁊ de diuia ꝓui
dentia non recte ſenſiſſe fatetur. Huiuſq;
Pogius queʒz puto verba dixiſſe qm̃ ego
audiui eũ laurentiuz ſemel in bibliotheca
Minerue rome ꝓferentẽ cũ quodam viro
docto. Et dũ ille in quodazʒ ſuo ꝓpoſito al
legaſſet Auguſtinũ indignanter reſpõdit:
⁊ temerarie Aug non ſuiſſe nec docte nec

ſet
voſt
giol
ta
honu
ſhey
oi⸗
Nede
tesh
guoe
obe
gui
dee
ven
gia
me
Sol
lon
el
ſein
s!

con
de
n
al,
foa
liſ
loe

luit Rn
ntio al.
bitus, he
ted nonti
gites o
ü Wro il
Wenec con
nfamiite
Giio
tanmns
ſleg
oranmmig
vopriſec
raoibs
öecelebu
mitatecs
natyr:4
eno ſur
fuüͦ or/
neipiaz
uiuz:
n
amans
Pbin A
goffmat
apen!
predicht
eroſq;
ſchzele/
ſnader
ſosiu
gifaio
muat i
mü oiun
dogven
fnanias
nü:li
ifom
np p
junſ!
bes
iapo
giuſq;
mege
othech
m v
oſtocl
oͤt
clere

Keete locutũ. Sed cõtra erroꝛes pꝛetactos

noſtra ferre debet intẽtio:pꝛecipue vbi reli
gioſa ⁊ pia vota damnare pꝛeſumit. Res
eſt apud oẽs theologos pꝛobatiſſima: ꝙ

bonũ opus cũ voto factũ perfectius eſt q

ſine voto ⁊ deo bñdicto gratius:vt patet i

8.di. 38. Et de hoc plene diximus in ſermo

ne de voto in. ꝗ5.de pnia. ¶ Secunda ſpe
cies hereticoꝝ ſen ſecta eſt amodeitarũ a
quodã amodeo grammatico in partibus
lõbardie exoꝛta. Hic docebat errare eos

qui dicũt ſancte petre vel ſancte paule ⁊ ſic

de alijs:quia deus eſt ſolus ſanctus.Sed
vere ignaue inepteqʒ motus eſt ⁊ theolo/⸗
giam ignoꝛans etiã ⁊ philoſophiam cum

hſ̃m omnes tã philoſophos qᷓ; theologos

Solus eſt deus eſt bonus per eſſentiã ſo⸗
lus iĩmoꝛtalis per eſſentiã. Solus beatus

per eſſentiam ⁊ hiꝰ:tamẽ creature ſunt bo

ne ĩmoꝛtales per participationẽ. Sic eſt ſo

lus ſanctus per ſuã eſſentiam: ſed alij per
participationẽ. Et non ſolum nomiamus

congrue hoies ⁊ angelos ſanctos:ſed etiã
per participationẽ vocamus hoĩes deos.
vnde in pᷣs.Ego dixi dij eſtis ⁊c. MPꝛefatꝰ

adhuc amodeus ignarus ⁊ iniquus ſuper

fluã dicebat confeſſionẽ ſãcramentalẽ ſien

dã ſacerdoti:qm̃ de illa apoſtoli nihil reli/

querunt in ſcriptis.Quẽ erroꝛem pleriqʒ

ſuſceperunt. Sed aduertantqꝛ in coCum

marthe. Ex de celebꝛatione miſſaꝝ ita ſeri

bitur. Multa tã de verbis qᷓ;ᷓ de factis do

minicis inuenimus in euangeliſtis omiſ⸗/
ſ que apoſtoli vel ſuppleuiſſe vᷣbo vel fa
cto expᷣſſiſſe legũtur. Paulus eni in acti⸗

bus aploꝝ cꝰ.2. ait. Memiſſe vos opoꝛtet
dũñi ieſu qui dixit. Beatiꝰeſt magis aligd

dare qᷓ; accipe.Hoc nullus quatuoꝛ enan

geliſtaxꝝ deſcripſit.Nullus etiã eoꝝ expᷣſſit

qd paulus de xpᷣo ad coꝛinthios ſcribens
dixit: viſus eſt plus qᷓ; quingentis fr̃ibus
ſimul:viſus eſt ⁊ Jacobo. Nouiſſime autẽ
oium tanq;ᷓ aboꝛtiuo viſus eſt ⁊ mihi. Et
ifra.Multa eni ſeruat ecclia que ab aphs
non ſunt tradita que tamẽ cũ ſint lõga cõ
ſuetudine appꝛobata nõ ſunt minoꝛis au
ctoꝛitatis.Quia ergo confeſſio fuit a chꝛi
ſto inſtituta ⁊ ab ecclia exercitata: lz aph

de ipſa non ſcripſerint hereticũ eſt tenere il

Wꝛ2 depoſitionis.

58

la non ſoꝛe de neceſſitate falutis. Tertis
eſt hereſis neofitoꝝ ꝗ in pleriſqʒ regni nea
politani ciuitatibus cõmoꝛãtur. Hij poſt
ſuſceptũ baptiſma iudeoꝝ ſectantur veſti
gia. Sabbatũ cuſtodiũt:azima comedũt
feſta xpᷣianoꝝ violãt ⁊ alia impie faciunt:
ꝓpter que non eſt dubitandũ ꝙ coꝛde oꝛe

opere male ſentiunt de fide. Et lʒ contra

eos ſoꝛet ꝓcedendũ tanq; cõtra hereticos
vt ſcripitur de hereticis.c.Contra in.G. tñ
pecunia ſua ſuperant oẽm iuſticiä. CA E
hereſis fraticelloꝛuzʒ de opinione qui dice⸗:

bant vpᷣm nil habuiſſe cu aplis pꝛopꝛium

nec in particulari nec in cõmuni etiaz reꝝ
mobiliũ:ſed ſolum nugũ vſum facti eoꝛũ

quibus vtebatur ſibi conceſſis per elemo

ſynã vel per aliũ modũ.Cõtra iſtã opinio
nẽ Joannes.229. locutus eſt in vna extra⸗

uagãti que incipit. Ita quoꝛũdã.⁊ in alia

que incipit.Quia inter nõ nullos illi nibi
lominus fraticelli q;uis diſcurrant per oꝛ
bem tñ non audent in publicũ pꝛodire: ſʒ
latenter ⁊ mutato habitu incedentes cum

ſuis complicibus laicis conueniũt in anꝗ⸗

tris ⁊ cauernis młta ꝓphana ſub deuotio
nis ſpecie exercentes. Anno vo dñi οα*
ccecꝰ quadrageſimo nono:tempoꝛe HNico
lai quinti. Apud Fabꝛianũ treſdecim ex il
lis cõbuſti ſunt ⁊ in puluereʒ redacti.SA
eſt hereſis pliniſtax. Quidã eniʒ lectione
plinij ⁊ alioꝝ gentiliũ illecti mũdũ ab eter
no fuiſſe fatentur aias moꝛtales affirmãt
futuram gloꝛiã ⁊ damnatoꝝ penas negãt
Sanctoꝝ vita s laude dignas ⁊ miracula
irrident:ſeripturas diuinas vilipendunt:
atqʒ pꝛedicatoꝛes euãgelij audire recuſãt.
Et q;uis publice hec? ſilia docere timedt:
vel erubeſcant tamẽ dum illis ſacultas ſe
offert inter ſuos conſocios de ſidei myſte/
rijs ⁊ xpᷣiane religionis doctrina ipudẽter
⁊ infideliter fabulantur.

COQõ heretici puniũtur gneuplici pena.
2AAIEap. 3 ..

Ertiũ myikenu de hereticis cõtem/
plãduũ dꝛ punitionis. m eni Ray
mundũ in ſũma ſua heretici puniuũ
tur ꝗ̃truplici pena. Sʒ nos addemꝰa qntã
Cp pena eſt excoicationnis.

b 2

3³ reꝝ ablationis.
¶A occiſionis.
¶ Sa diuine vltionis.

„ . „

CPꝛima pena dicitur excoicatiõis. Ois
hereticus ſiue occultus ſiue mamifeſtꝰ eſt
excoicatus: vt patet ex̃ de ſnia excoicatio⸗
nis.c. Houerint.Siliter omnes credentes
receptatoꝛes ⁊ defenſoꝛes hereticoꝝ: ſunt
ipſo facto excoicati. Petrus de palude in
ſuo quarto dicit: ꝙ credentes hereticoꝛuzʒ
ſunt qui lz nulli hereſi expꝛeſſe adhereant
credũt tamẽ herecticos eſſe bonos homies

habere bonã fidem. Deſenſoꝛes aũt ſũt

qui ꝑſonam defendunt:vt aduocati pᷣſtan
do patrociniũ vel tabelliones faciendo in
ſtrumẽta vel iuuantes in cauſa. Qui autẽ
non pſonã ſed hereſim defendit: hereſiar/
cha eſt. 24.q.3.c. Qui alioꝝ. Receptato/
res ſunt qui in domo vel terra ſua eos re⸗
cipiũt ſemel vel pluries publice vel pꝛiua
te. Jura tamẽ ciuilia intelligunt eſſe rece/

ptatoꝛẽ qui latenter recipit ⁊ celat ⁊ conſer

uat vt manꝰindicis euadat.ff. de recepta⸗
tionibus.l.pꝰ. Fautoꝛes ſunt qui aliqñ ſa
cto fauent mittendo alimoniam ⁊ hiꝰ.Ali

qñ vbo vt oſtendendo:iſti ſunt boni viri

iniuſtũ eſt agere contra eos ⁊ inquiſitoꝛes
imponunt eis malig?conficta.Itẽ cõmiſ/⸗
ſione qñ qui poteſtate funguntur in capiẽ
do ⁊ ſimilibus:non fauẽt inqſitoꝛibꝰ ſicut
debent. Oẽs iſti ſunt excoicati ipſo facto

ſicut heretici.Qõ intelligendũ eſt dum ta
tmẽ; viciũ ſuũ aliquo actu ꝓdeat exterioꝛi

publice vł occulte.tẽ qui in ptãte exiſtẽs
omittit facere quod debet:lʒ nihil exteriꝰ
agat incurrit:qꝛ ad idem iudiciũ pertinet
habitꝰ⁊ pꝛiuatio de hereticis.c. Quicũqʒ
ho. 6. Et. 23. q. 3. . Qui põt. Pꝛiuate vo
pſone in hoc caſu ſi non capiunt vel ſi pꝛe
tereuntes non detinẽt ſautoꝛes dici nõ poſ
ſunt.Et de hereticis.e. Vt inquiſitionis.liꝰ
6. habetur ꝙ oẽs poteſtates dñ̃i tpales et
rectoꝛes quibuſcũqʒ dignitatibus vel of/
ficijs ⁊ noibus cenſeant ⁊ eoꝝ officiales ⁊
balluij qui a dioceſanis vel ep̃is vel ingſi
toꝛibus heretice pꝛauitatis nõ obediũt in
hereticoꝝ vel ipoꝝ credentiũ vei defenſoꝝ
receptatoꝝ fanutoꝝ inueſtigatione captiõe
⁊ cuſtodia diligenti cũ ab eis fuerint reqſi

ti ſůt excoicati.ſ It oẽs pꝛedieti rectoꝛes
ſi pꝛedictas ꝑſonas peſtiferas nõ duxerit
vel duci fecerint ſine moꝛa poſtqᷓʒ fuerint
requiſiti in ptãtem ſeu carcerẽ epoꝝ ſeu in
quiſitoꝝ vel ad locũ aliũ aliquẽ de quo ip
ſi vel aliqui ex ipſis mandauerint ifra eo⸗
rũ dñoꝝ vel rectoꝝ diſtrictũ: vbi ꝑ viros
catholicos a pꝛefatis ep̃is vel inquiſitoꝛi⸗
bus aliquos deputatos ſub arta ⁊ diligen
ti cuſtodia teneant᷑ donec eoꝝ negociũ per
iudiciũ ecclie ᷑minet᷑:ſint excoicati. Itezʒ

ſi pꝛedictos hereticos pꝛo crimine hereſis

captos:abſqʒ licentia ep̃oꝝ vel inqſitoꝛũ
liberauerint ſunt excoĩcati. Itẽ ſunt excõ

municati ſi iudicare pꝛeſumpſerint de he/

reſi cũ iudiciũ ſit mere ecclhiaſticũ. Itez ſi
impedierint officiũ inꝗſitoꝛis conſilio vel
fauoꝛe ſunt excoicati.¶ Item oẽs ſupꝛadi
cti qui incurriſſent ſniam excoicationis et
per annũ ſuſtinuerint extunc velud hereti
ci condẽénantur.¶Et nota ꝙ ex coꝛpoꝛe iu
ris non videtur haberi ꝙ abſolutionẽ ab
excoĩcatione ꝓpter h ereſim cõtracta papa
ſibi reſeruat.Ex quo argui poſſet ꝙ ab epi
ſcopis poſſent abſolui perci Nuper de ſẽ
tentia excoicationis.Sed per ꝓceſſũ pape
qui fit annuati in curia ſibi reſeruat eoꝛuʒ
abſolutionẽ. ¶ Itẽ ſciendũ ꝙ epᷣs non põt
ferre ſniam in cauſa hereſis ſine inꝗſitoꝛe
heretice pꝛauitatis:vt habetur in clemẽti
na pᷣ de hereticis Adhuc aduertenduz
ꝙ ſi inquiſitoꝛ ⁊ oꝛdinarius diſcoꝛdant in
mandato cõtra hereticos:qꝛ vnus madat
puniri per ſe condẽnatũ:alter mandat re⸗
laxari per ſe abſolutũ.videtur ſuperſeden
dũ donec conſulatur papa ſᷣm Joannẽ an
dree. Excoĩcati ſunt etiã inqſitõ:es excom
municatione vape reſeruata ſi odij gre vel
amoꝛis lucri ⁊ cõmodi tpalis obtẽtu ↄtra
iuſticiã ⁊ ↄſciam ſuã omiſerint ↄtra q̃nq̃ʒ
ꝓcedere vt fuerit ꝓcedendu:ſicut habet᷑ in
clemẽtina upultoꝝ de hereticis. Bicit tñ
Joannes andr.ꝙ ſi timoꝛe,ppter vitandũ
ſcandalũ hoc omitterẽt non eſt locꝰ pene.
CQuicũqʒ adhuc hẽticos credẽtes rece/
ptatoꝛes vel fantoꝛes eoꝝ ſciẽter pꝛeſum/
pſerit ecchaſtice tradẽ ſepulturevſqʒ ad ſa
tiſfactionẽ idoneã excoicatiõis ſnie ſe no

nerit ſubiacere:nec abſolutionio bñſiciuz

ti kecens

nö dorent

tißfann
Gorſuin
loegvoip
ntißa o,
bipviwo
gbiſtori/
idllgen
Ngocüͤper
and
nehentſe
lingſioni
iſunters
nintdehe/
Nezſ
nilo rel
ſipꝛadi
nonis et
Abereti
R
owoni d⸗
mncapeye
agobei
Aper deſi
ceſſüpape
mteoinz
nonpot
ingſice
in demen
nettencn;
ſondontin
nusmid
min
Hperſidn
u, 1
vetcom
jge yel
liutn
qnq;
babekin
Hicit in
Vitandi
pene⸗
les ete/

preſun

er
büſß,

mereantur̃ niſi ꝓpꝛijs manibus extumn
lent publice ⁊ ꝓiciantur hiꝰ coꝛpoꝛa dãna
toꝝ ⁊ locus ille perpetuo careat ſepultura
Dẽe hereticis c Quicũqʒ liꝰ.d.Et extra de
hẽticis in co& Excoĩcamus.dicit᷑.ꝙ oẽs cle

rici qui exhibent talibus eccliaſtica ſacra⸗

menta aut elemoſynas vł oblationes reci
perent debent pꝛiuari ſuo officio ad quod
nunq́; reſtituuntur ſine indulto ſedis apo
ſtolice ſpeciali.C Secũda pena qua puni/
untur heretici dicitur depoſitionis. Indi,
ſtincte eni ſiue clericus ſiue laicus etiam ſi
papa vel imperatoꝛ et quilibet aliꝰ debet
deponi ab oi dignitate.di.o.cꝰ Si papa.
Et.24.q.p co Qui contra.Et oĩbus offici
is ⁊ beneficijs ſpoliari debet:⁊ ſi clericꝰ ſit

debet degradari.Sed vaſalli dñoꝝ ſoluti

ſunt a debito fidelitatis homagij ⁊ tonus
obſequij ⁊ quocũ q; pacto quacũ q; firmi/
tate vallato ſi ipſi dñi incurrunt in hereſiʒ

Ex᷑ de hereticis c finali.ſ¶ Itẽ heretici cuʒ

fautoꝛibus a defenſoꝛibus ſuis ⁊ recepta/
toꝛibus ⁊ ipſoꝝ filij vſqʒ ad ſecundã gene
rationẽ per lineã paternã:per lineã vo ma

ternã vſq; ad pꝛimũ gradũ:ad nullũ bene

ficium vel officiũ eccliaſticũ admittuntur.
Als eſt irritum:de hereticis liꝰ. 6ᷣ. c. Qui
cũ qʒ. Et.c.Statutũ.Inſuper oẽs viri eccle
ſiaſtici qui ad pꝛeces talium receperint di

gnitates ⁊ beneficia eccliaſtica ſunt pꝛiua

ti.Et ſi receperint ſcienter non debẽt in po
ſteꝝ admitti.dicio.c. Quicunq;.¶ Tertia
pena qua puniuntur heretici dicitur rerum
ablationis. Oia quippe bona hereticoꝛuzʒ

ipſõ iure ſunt conſiſeata.di.S.c. Quo iure.
23. q. 7. c. ̊ ⁊ ſequenti. Sed executio ipius

conſiſcationis vel bonoꝝ occupatio nõ de
bet fieri per pꝛincipes ſeculares anteqᷓ;ᷓ p
iudicẽ ecclhiaſticũ ſnia ſuper eodẽ crimine
fuerit pꝛo mulgata:vt patet de hereticis.c.
Cuz ſcðᷣ ʒ. liꝰ.õ.Et q;uis ipſi heretici habe
rent filios catholicos pꝛiuãtur paterna he
reditate in deteſtationẽ crimis.Inſuꝑ ſñi in
moꝛte quis declararet᷑ hereticus qui in vi
ta non fuit declaratus poſſunt bona eiꝰoc
cupari:vt patet in.c. Accuſatus.de hereti
cis liꝰ.õ̊. ¶ MNota tamen ꝙ pꝛopter here /
ſim maritoꝛum non confiſcãtur dotes vxo
rũ niſi participent in hereſi. Si autẽ reuer

59

terentur ad fidẽ non tamè eis reſtituuntur
vel filiis bona ipſoꝛũ:ſed omnia ipſo iure
ſunt ↄſiſcata. Ex de hereticis.c. Vergẽtis.
Qõ ſi aliter fieri nõ põt manu armata ſũt
oĩa bona ab eis auferenda.25.q.⁊.c.pᷣ. Et
dicit Raymũ.⁊ Goff.ꝙ lʒ eceleſia videa
tur dare generalem auctoꝛitatẽ vt omnes
expolient hereticos:tamen ſatis videt᷑ tu
tum ꝙ nõ fiat niſi ſpeciali edicto vel pꝛin⸗
cipis vel ecclie:ne aliter videatur potiꝰex

cupiditate vel vltione qͥz ex iuſticia vl obe

dientia pugnare.ꝛ3.q.pᷣ.c.Quid culpat᷑.
Auarta pena qua puniũtur heretici eſt
occiſionis.Continuo eni poſt depꝛehenſio
nẽ erroꝛis niſi hereticus ad ſidẽ reuerti ve
lit ⁊ hereſim ſuã abiurare ⁊ ſatiſſactionem
exhibere:ſi laicus eſt ſubito debet combu
ri.Clericus aũt poſt ſolẽneʒ degradationẽ
relinquitur curie ſeculari occidendus.Si
aũt reuertatur ad fidẽ detrudi debet in per
petuum carcerẽ.et᷑ de hereũcis.c.Excoica

mus. Sed hoc eſt de rigoꝛe iuris. Mitius

tamẽ agitur cũ eis. Heretici aũt reuerten/
tes ad ſidem debent abiurare ad arbitriũ
epᷣi ſui hereſim ſuã:⁊ ꝓmittere per ſcriptu
ram ꝙ firmiter tenebunt fidem catholicã:
Vt 5², q.7.c. Quotiens. Et de cõ.di. 2². Cs
Ego berlengarius. Ex᷑ de hereticis.c.Ad
abolendã.¶Motandũ tamen ꝓꝙ heretici
puniuntur a ſancta eccleſia cum miſericoꝛ
dia ⁊ iuſticia.Et quãtum ad ſpiritualia ſuf
fragia ideſt collationẽ ſacramentoꝝ penitẽ
tie ⁊ euchariſtie q; tuzʒ eſt ex parte ſua ſem
per vtitur miſericoꝛdia:quia quãtũcunqʒ
ſint relapſi admittit eos ad penitentiam ⁊
euchariſtiã ſi conuertantur ad fideʒ: vt pa

tet in.c. Super eo.de hereticis liꝰ.õ. Qnuã

tum aũt ad tpalia vt vitã dignitates offi/
cia ⁊ ſubazʒ eccleſia vtitur miſericoꝛdia an
te relapſum in hereſim. Cũ eni meruerunt
per ipſũ lapſũ per moꝛtem coꝛpoꝛalem ex
cludi de mundo:quia grauius eſt coꝛꝛum
pere fidem per quã eſt aie vita: q́; falſare

pecuniã per quã vite tempoꝛali ſubuenit.

vnde ſi falſarij pecunie per ſeculares pote/
ſtates iuſte moꝛti traduntur: Mο. ulto ma/
gis heretici ſtatim ꝙ de hereſi conuincun
tur poſſent iuſte occidi.x magna miſeri/
coꝛdia ſi reuertuntur ad ſinceritatem fidei
3

abiurantes hereſim pꝛimo a lapſu parcit
eis.Et aliqñ etiam ſi clerici ſunt diſpenſat᷑
rum eis in officijs plus minus. Aliquã
do etiã in pꝛioꝛibus dignitatibus pᷣcipue
ad tollendu ſcandalũ.23. q. 4. c* Ipſa pie/
tas. ¶ Sed ſi heretici relabãtur quo ad vi
tam ⁊ bona tpalia exercet cõtra eos eccle
ſia ſeueram iuſticiaʒ:⁊ hoc m Tho.qꝛ ſic
pꝛouidetur bono cõi.Nam ſi heretici rela
pſi ſepe reciperentur vel conſeruarentur in
vita ⁊ alijs tẽpoꝛalibus bonis poſſet eſſe
hoc in pꝛeiudiciũ ſalutis alioꝝ: tum quia
ſi relaberentur alios inficerent: tum etiam
quia ſi ſine pena euaderent aliʒ ſecurius in
hereſim laberentur. Ex relapſu etiã ipſoꝝ
pꝛeſumitur de inconſtantia eoꝛum circa ſi
dem. Ideo iuſte ſic puniuntur. vnde Hie/
ronymus. 24. q.3. ait. Reſecande ſunt car
nes putride. Scabioſa ouis a caulis repel
lenda ne tota domus ⁊a maſſa ⁊ coꝛpus et
pecoꝛa ardeat coꝛꝛupatur putreſcat intere
at.Arrius in alexãdria vna ſcintilla ſuit:
Sed quia nõ ſtatim oppꝛeſſus eſt totũ oꝛ
bem eius flamma populata eſt. Quim
ta pena qua puniuntur heretici dicit᷑ diui
ne vltionis. Ham qnqʒ deus ad deteſtan
dam hereticoꝝ pꝛauitatẽ etiam in hac vi⸗
ta mucrone ſue iuſticie ſerire voluit. ¶ Et
ad hoc ppoſituzʒ duo recitemus exempla.
¶IEͤ Mꝛimum eſt de quo meminit %ο aulus
qui ſuppleuit eutropiũ de anaſtaſio ↄſtan
tinopolitano auguſto. Hic euticianà here
ſim ꝓfitens negabat in chꝛiſto duas natu
ras.ſ.diuinitatis ⁊ humanitatis. Ob qðᷣ
. bab miſit ad eum Euodiũ epᷣm cum qui
buſdã alijs tradens fidem catholicam ſeri
ptã monenſqʒ vt rediret ad verà fidem. At
iple ſpꝛetis illis ⁊ contumelioſe expulſis
poſuit eos in naui fragili mandãs atroci/

ter ne vſpiam per totã greciam ſe verterẽt

ad aliquaʒ ciuitatem. Sed vltione dei.25.
imperij anno ictu fulminis percuſſus inte
rijt. Secundũ exemplũ eſt de Arrio de
quo ſcribit Caſſiodoꝛꝰin hiſtoꝛia triparti
ta.Et Euſebiꝰin hiſtoꝛia eccleſiaſtica. Hic
fuit pꝛeſeꝛ alexandrinus in litteris ſacris
eruditiſſimus cupidus gloꝛie 2 hipocrita
magnus. Qui videns alexandrũ oꝛdina/

tum epᷣm alexandrinũ quod ipſe cupiebat

eidẽ inuidit. Et cum alexander pꝛedicaret
filiũ equalem patri ille vt ipſum oppugna
ret contrariũ cepit aſſerere:dicebatqʒ filiũ

creaturaʒ a ſubſtantia patris ſeparatum.
Hoc tẽpoꝛe Silueſter rome erat ⁊ conſtan
tinus magnus in cõſtantinopolitana vꝛ⸗
be.Qui conſiliũ oꝛdinari fecit in nicea vꝛ

be vbi arrius condẽénatus eſt: ſicut patet
iS, di. °Qanones. omnia dicta eius dam

nata ⁊ ſequaces eius diſperſi. Moꝛtuo cõ

ſtantino conſtantinus filius eius imperiũ
oꝛientis tenuit.Qui arnium in gratiã rece

pit.Quare ipᷣm cũ ſuis complicibus con/⸗
ſtantinopolim redire fecit.Et cũ iureiuran

do arrius fraudulenter imperatoꝛi ſuaſiſ/
ſet ſe catholicũ ⁊ cõſilij decreta ſeruare:cre

dens imperatoꝛ eum emendatũ pꝛecepit
epᷣo conſtantinopolitane vꝛbis vt arrium
in cõmunione recipet.Erat enim tunc ſab
batũ ante paſcha dominice reſurrectiõis.
Itaqʒ dum arrius egreſſus eſſet impato⸗
ris aulam ⁊ honoꝛaretur obſequijs ſuoꝛũ

complicũ ſicq; magniſicus per vꝛbẽ ince

derer. Tandem ad locũ venit cui nomẽ eſt
foꝛum conſtantini:vbi totus tremefactus

eſt. Et ventris ſui ſolutio facta coegit eum

ſeceſſum querere.Et non tm ſeces ſed flu
xuz ſanguinis cũ inteſtinis emiſit. Splen
etiam fluxit ⁊ iecur ⁊ in tam fetido actu vi
tam finiuit.i¶ Sed illud a nobis eſt diligen
ter commemoꝛandum ꝙ lʒ tot heretici vt
eſt pꝛedictum inſurrexerint contra fidem
nunq;ᷓ tamen extinguere valuerunt lumẽ
eius.Sic etiam nec poterunt in futurum

gquoniam deus benedictus veritatem ſue

ſancte fidei pꝛotegit ⁊ defendit: ⁊ ſuꝑbos

hereticos pꝛoſternit ⁊ humiliat. A quoꝛũ

ocietate curet vnuſquiſqʒ abeſſe qui cu/
it regnare cũ chꝛiſto:qui eſt bñdictus in
Ecula ſeculoꝛum Amen.
Feria tertie hebdomade. Se ſuꝑbia

ingratoꝝ tam erga deũ qᷓ;ᷓ erga homines.

Sermo vigeſimus.

regnũ dei. verba ſunt

redemptoꝛis noſtri Mathei
21.co, in euãgelio hodierno

oh
Par
futur
litt
Nvoſa
ſenci
Uthor
genti
lnet
lony
tituc
ime

brecdicht
voppogn
alq li
varatun.
1 conſtan
liana vr⸗
mnicea
ſutpatet
eus dam
Honno
nsinpeni
grotiänce
aboscon!
Uiureinnen
loꝛiſuaſt/

ewarede

eeni
tamium
lunc ſib
fecnois.
impadt
us ſudti⸗
Wi ince
ninomec
ncfacns
vegiteum
oſed fu
ſ.Splen
doacuy
cſtdüligen
baenant
nmn fan
auntlone
1ftrim
zyrem ſu
ſiphee
quoru
qicu/
cs in

ſupbia
mines⸗

r. 4

ſba ſunt

Gathe
hodieng

Cõſpicimus diebus noſtris impleri quod
Panlus pꝛedixit ꝛct ad thimoteuz. 3. c de
futura hoium ingratitudine. NHam ingra
ti facti ſunt multi ad deum ad parentes ⁊
quoſcũq; beneſfactoꝛes.hoc aũt damnabi
le viciũ a ſuperbie radice oꝛitur:que non ſi
nit hominẽ cognoſcere ſuam ꝑſepe indi/
gGentidà releuatã obſequio benefactoꝝ. Ic
circo in pꝛeſenti ſermone de ſuꝑbia ingra/⸗
toꝝ verba faciemus. In quo de ipſa ingra
titudine tria myſteria pꝛoponimus decla

CPB dicit᷑ diffinitionis:
Wꝛm repꝛehenſionis.
Czm damniſñicationis.
CAQuid eſt ingratitudo:a de gradibꝰeiꝰ:
quomodo nullus ingratus pot ſe excu/

Rimũ myſteriũ declarandũ de in
gratitudine dicit᷑ diffinitionis. Dit
ufinitur enim ſic pᷣm Tho.2.2.q.cẽte
ſima.vi. Ingratitudo eſt viciũ quo beneſi

ciatus nõ retribuit bñfactoꝛi quod debet.

Pꝛo cuius amplioꝛe intelligẽtia nota⸗/⸗
da ſunt tria.¶ ꝛimũ notandũ eſt ꝙ igra
titudo opponit᷑ gre. Et ſumitur hic gratia
Out eſt virtus ſpecialis ⁊ pars iuſticie ſᷣm

Tho. vbi.S. De hac ita ait Tulliꝰ liꝰ.⁊.re⸗/

thoꝛicoꝝ artis veteris. Hãĩa eſt virtus in q̃
amicitiaꝝ ⁊ officioꝝ alterius memoꝛia et
remunerãdi voluntas continet᷑.Eſt autez
duplex debitũ. ¶ AUnuz. ſ.legale ad qd ꝗs
lege aſtringitur. Et ad hoc reddẽdũ iducit
iuſticia virtus cardinalis.ſ Aliud eſt debi
tũ moꝛale ad quod ꝗs inducitur ex hone
ſtate virtutis.Et hoc reddit gra ſen grati
tudo reſpectu beneſicij accepti ab alio:q̃ vt

dictũ eſt: eſt virtus ſpecialis 1 pars anne/

xa iuſticie. Cauſa vᷣo debiti pꝛimo ⁊ pꝛinci

paliter inuenit᷑ in deo eo ꝙ ipſe pꝛimũ pᷣn

cipiũ eſt oium nroꝝ bonoꝝ.Ab ipſo nãqʒ
rõnales ↄditi ſumus.Ab ipſo ſuſtentatio

nẽ vite recipimus cũ oium creaturaꝑ ob/⸗

ſego. Ab ipſo toleramur in nr̃is malis eq̃
nimiter. Ab ipſo poſt grandia peccata cõ/
miſſa grauiter vocamurvt reuertamur ad
ilũ. Ab ipſo venia nobis ꝓmittit᷑: ⁊ ſatis
benigne dat dũ ad pniam reuertimur. Ab

1po gre auxiliũ impendit vt pſficiamus in

60

bonũ.Ab ipio deniqʒ regnũ celoꝝ diſponi
tur nobis oibus ſi illud nõ recuſauerimꝰ.
TIdeo Apls pᷣẽ ad theſſalonicenſes.. cꝰ
ait. In oibus gr̃as agite.¶ Et ad coloſcen
ſes.3.co. Omne quodcũqʒ ſacitis in vᷣbo
aut in oꝑe:in nomine dñi noſtri ieſu chꝛi/⸗
ſti facite:gratias agentes deo ⁊ patri.¶
cauſa debiti inuenit in parentibus inq;tũ
ab eis tot beneſicia recepimus.C ʒ cauſa
debiti inuenitur in perſona que dignitate
pꝛecellit:ex qua cõmunia bñnſicia ꝓcedũt.
CAcauſa debiti reperit in quocnqʒ bñũfa
ctoꝛe a quo aliqua particularia ⁊ pꝛiuata
beneficia pcepimus: pꝛo quibus particu⸗
lariter ei obligamur. . Scðm notdũ ꝙ
;uis in qlibet peccato ſit malis igratitu/
do ad deũ ſᷣm Tho.vbi.S.inq;tum.ſ.facit
homo aliquid qð põt ad ingratitudinem
ptinere:qui ſummus bñ factoꝛ eſt nobis:
⁊ tũc eſt circũſtantia aggrauãs peccatum.
tamẽ ſoꝛmaltr igratitudo eſt qn actualiter
beneſiciũ contemnit᷑.Sicut ergo gratitu⸗

do eſt ſpecialis vᷣtus habens diuerſos gra

dus. Quoꝝ pꝛimus eſt ꝙ beneſicium re
cognoſcat.2 ꝙ gratias ? laudes agat.
¶ 3 ꝙ retribuat pꝛo loco ⁊ tꝑpe ſᷣm ſuaʒ ſa

cultatem. Ita ingratitudo que ei opponit

yt patet ex ipſo nomine. Haʒ ingratitudo
dicitur quaſi nõ gratitudo eſt ſpeciale pec
catũ habens diuerſos gradus.Et qꝛ quod

eſt vltimũ in generatione eſt pꝛimũ in re⸗
ſolutione ¶ Ideo pꝛimus gradus ingrati

tudinis eſt vt homo beneſiciũ nõ retribu/
at pᷣʒ ꝙ recepit. ſ Secũdus eſt ꝙ diſſimu
let ideſt nõ laudet nec gratias agat.¶ Ter

tiꝰ eſt ꝙ nõ recognoſcat ſiue ꝑ oblinionez

ſiue per quẽcunq; aliũ moduz. Et quia in
negatione intelligit᷑ affirmatio oppoſita.
Ideo ad pꝛimũ gradũ ingratitudis ꝑtineęt
ꝙ aligs retribuat mala pꝛo bonis. advn

ꝙ bñficiũ vituꝑet.ad ʒin ꝙ q̃ſi maleficiũ

reputet in mẽte ſua ipᷣiꝰ bññiciũ.Uñ Señ.
in 3 be bñſicijs ait. Ingratus eſt qui acce
pit bñ ficiũ ⁊ nõ reddit: ingratioꝛ qui diſſi:⸗

mulat:ingratiſſimus oiuz qui oblitus.Ex

quibus inferiꝙ tmiplicit᷑ ꝗs põt eſſe ingta
tns ¶¶ Pꝛimo pter interioꝛẽ ↄtẽptũ.ſicut
qũ ꝗs piem ſuũ vel mr̃em ↄtẽneret recog

ſcere ꝓpter vilitatẽ ↄditionis N deb litate

ſenſus vel tenuitatẽ fubſtantie.ſ2° ppter
ſubtractionẽ: qñ quis ſubtraheret benefa
ctoꝛi qdᷣ ex neceſſitate debetur:vt cũ quis
non ſubuenit parentibus in neceſſitate cũ
poteſt:vel nõ laudat eos in quibus laudã
di ſũt ⁊ ſic de alijs. Tertio aliquis poteſt
eſſe ingratus ꝓpter contrariationẽ:qꝛ nõ
ſolum pꝛetermittit implere gratitudis de
bitũ:ſed etiã contrariũ agit. Puta ſiquis
deũ ſummũ oiuz benefactoꝛẽ quaſi odiat
ſeu pꝛo nihilo habeat vel contẽnat ꝙ euz
fecerit in hunec mundũ venire.Quod ſolet
accidere cũ quis eſt in tribulationibꝰ pꝛeſ
ſus:vel nõ habet bona que in alijs cernit:
Viliſicans beneficia dei ſibi conceſſa:vel il
lius vituperans beneficia nomẽ eius bla
ſtemet:vel parentes contumelijs afficeret
aut verberaret. ¶ Tertiũ notandũ ꝙ nul/
lus põt ſuam ĩgratitudinẽ excuſare ex ipo
tentia:qꝛ.ſ.non poteſt recõpenſare benefa
ctoꝛi:qm̃ ad debituzʒ gratitudinis redden
dum magis attenditur voluntas qᷓ;ᷓ opꝰ.
¶ AUnde Señ.liꝰ de beneſicijs dicit.ꝙ bñſi
cium nõ in eo quod ſit aut datur conſiſtit:
ſed magis in dantis aut facientis aio. Et
ideo ſufficit voluntas recõpenſandi euz de
eſt facultas. Hec etiã ſuã ingratitudinem
põt quis excuſare allegando obliuionẽ ni
ſi illa obliuio ꝓcederet ex naturali defectu
qui nõ ſubiacet voluntati. Hã ſiquis igret
beneficiũ nõ eſt ingratus ſi beneficiũ non
recõpenſet dũmodo ſit paratus recõpenſã
re ſi noſceret. vnde ſeribit᷑.C.de inofficioſo
teſtamento.l.Siquis.Satis iniquũ eſtvł
videtur eũ qui non ſentit ingratũ exiſtima
ri. Si vo oblinio ꝓuenit ex negligenna tũc
ingratitudo inexenſabilis eſt. Quia vt di
eit Seneca in.ʒ.de beneſicijs. Apparet il/
lũ nõ ſepe de reddendo cogitaſſe cui obꝛe
pſit obliuio.Hoc modo ingrati fuerunt iu
dei.¶ BDe quibus dicitur in pſal.co quin
to. Obliti ſunt deũ qui ſaluanit eos qui fe
cit magnalia in egypto: mirabilia in terra
cham:terribilia in mari rubꝛo. Et dixit yt
diſperderet eos. Abi pſalmiſta ponit illoꝝ
ingratitudinẽ:quia obliti ſunt deũ. Nõ ſo
lum in hoc quia non dilexerunt nec lauda
nerunt deũ benefactoꝛẽ ſuum nec aliquid
in obſequiũ eius fecerunt.Sed grauiter of

ſenderunt adoꝛantes vitulũ aureũ ꝓ deoꝛ
conquerenten de deo. a deſcribit bene
ſicioꝝ multitudinẽ: quia ſaluauit eos libe
rando ab egyptiacha ſeruitute:aperiendo
mare per quod trãſierunt debellâdo ama

lechitas:paſcendo eos cibo celeſti q̃dra

ginta annis in deſerto tot mirabilia facien
do.ſ Tertio,.ppheta ſubdidit ingrautudis
punitionem cum ſubdidit vt diſperderet

eos:voluit quidem delere eos pꝛo illa in/
gratitudine qua adoꝛauerunt vitulũ aure

um Exodi.3ʒ2.co. Sed mo yſe oꝛante placa
tus dñs ſuſpendit ſniam cum pluries ido
latraſſent ⁊ multis modis deũ offendiſſẽt

⁊ poſt aduentũ ieſu xpᷣi obſtinati eum cru

ciſigipcuraſſẽt:diſperſit eos deus per vni
nerſuz oꝛbẽ deſolata hieruſalẽ a romanis.
Et nunc vicijs iſidelitatis ⁊ alijs deditos

ad eternã damnationeʒz deducit.ſ¶ Iccirco
vt Hieroꝰ refert in ꝓlogo in epiſtolã ad ro

manos. Romani iudeos de ingratitudie
arguebant.romani ingt ſunt qui ex iude
is ⁊ gentibus crediderunt. Hij ſuperba cõ
tentione volebãt ſe alterutrũ exaltare. Mã
iudei dicebant. Nos ſumus ppls domini
quos ab initio ſouit ⁊ dilexit. Nos cirunci
ſi ex genere abꝛahã ex ſtirpe ſancta deſcen
dimus. Hos de egypto ſignis? virtutibꝰ
liberati mare ſicco pertranſiuimus pede:
HNos per quadraginta annos expti ſumꝰ
in deſerto mirabilia magna dei. Hos ſoli
fuimus digni accipere legem dei ⁊ vocem
loq̃ntis audire. Hobis pꝛomiſſus eſt chꝛi
ſtus ad quos ipſẽ veniſſe teſtatꝰeſt. DLicit
enim non ſum miſſus niſi ad oues que pe
rierũt domus iſrael cum vos canes qᷓ;ᷓ; ho
mines potius appellauerit. Hon eſt ergo
equum vt vos hodie idola deſerentes cõ⸗
paremini nobis.Ecõtra gentiles dicebãt

Quanto maioꝛa certa vos dei beneficia

narraueritis:tanto maioꝛis criminis vos
reos eſſe monſtrabitis.Semper eniz hijs
omnibus ingrati fuiſtis. Mam ipſis pedi.
bus quibus pertranſiſtis aridũ mare po.
ſtea ante idola ludebatis. MCanna vobis
faſtidiũ fuit:⁊ ſemper in deſerto contra do
minum murmuraſtis. Sepe deum adira⸗
cundiã concitaſtis:⁊ ad vltimum chꝛiſtuʒ
in lege ⁊ pꝛophetis pꝛomiſſuz occidiſtis.

tüpden
nbirbene
eos lbe
pencndo
ido ama
itäcks
liaßen
TMunds
iſperdent
pꝛollain⸗
nmmäanre
Antephacs
lenes id
ffendiſte
ſeum an
oerpwi
omanis
deditos
Nccnco
i adro
wrndie
crinde
eibach
lear. Bi
domin!
ociunci
ndelen
einuni⸗
ns pece:
Pti ſun⸗
osdli
1 Ween
1sſtchi
NDd

ee

6ho
ſt ego
les cõ⸗
icebat
neficis
is vos
iz bis
8 pek/
reypo
vobis
zadin
chriſtß
Cidine⸗

Nos itaqʒ vobis dignioꝛes ſumus quivt
de xpᷣo audiuimus mox in euʒ credidimꝰ.
Ideo per pꝛophetà de nobis dommnꝰ aif.
Populus quẽ non cognoui ſeruinit mihi
in auditu auris obediuit mihi. ꝭ Hieroꝰ.
Sed caueant xpᷣiani ne ⁊ ipſi ꝓpter ingra⸗
titudinẽ grauioꝛa patiantur damna quos
ex omni parte videmus hoc tempoꝛe dei
flagello percuſſos.Saluauit enim eos de
us per paſſionẽ vnigeniti filij ſui.Fecit ma
gnalia in egypto tenebꝛoſa mundi:qꝛ ma
gna documenta doctoꝝ:magna dedit exẽ
pla perfecte vite ſanctoꝝ: fecit mirabilia in
terra cham: i terra eccleſie mirabilia mira
culoꝝ:mirabilia ſacramentoꝝ:terribilia in
mari rubꝛo:pꝛoſtrationes diaboli ⁊ tyran⸗
noꝛuz:⁊ in mari rubꝛo ſanguinis effuſi tot
martyruz gloꝛioſoꝝ. Ideo timere habent
ne diſperdantur etiã tempoꝛaliter ſicut vi/
demus quotidie fieri duzʒ a turcis captiui
xpᷣiani ducuntur: ⁊ ſpiritualiter dũ a demo
nibus rapientur: qm vt Joannes chꝛiſo?ꝰ
ſuper Matheũ inquit.Quãto maioꝛa be

neficia ſunt hoibus conſtituta:tãto grauio

ra peccantibus indicia.
Mð ingratitudo repꝛehendit᷑ ob aucto
ritate legũ ciuiliũ ⁊ hiſtoꝛia gẽtiliũ ⁊ exem
p lo bꝛutoꝝ aialum. ¶ Cap. ꝛm.
7R. Scundũ myſteriũ declarandũ de in
gratitudine dicitur repꝛehẽſio. Eſt
vtiqʒ hoc viciũ repꝛehenſibile val/
de non ſolum dũ cõmittitur erga deuz: ſed
etiã erga homines ⁊ creaturas ſuas.Qðᷣ
nobis declarant maxime tria.
pm eſt auctoꝛitas legũ ciuilium:
Cꝛz mnpiſtoꝛia gentiliũ.
Cz'n exẽpla bꝛutoꝝ aialiũ⸗
W¶ Pꝛimũ eſt auctoꝛitas legum cliuiliuzʒ.
MNã ſm ciuilia iura ſeruus liberatus a ſer
nuitute pꝛopter ingratitudinẽ commiſſã er
ga dominum ſuũ redigitur in ſernitutem.
¶ At patet. C. de obſẽequijs patrono pꝛeſtã
dis.l.Si manumiſſoꝛi tuo.¶ Et in aucten/

tico: vt liberti de cetero S Quia etiã.col/

latione.d.ſ¶ Et.i3.q.pᷣꝰ.c Item pꝛecepit.
¶ Et. C. de libertis ⁊ eoꝝ liberis.l.Si manu
miſſus.ſEt in auctentico de nuptijs S.in /
gratitudinẽ.collatione.ʒ.ſ Et. C. de inoffi⸗
cioſo teſtamẽto.l. Papinianus J. Memi

61

niſſe. Extra de donationibus.c. Pꝛopter.

habetur etiam ꝙ donatio reuocatur pꝛo?

pter ingratitudint᷑. C Secunduz quod de

clarat viciũ ingratitudinis foꝛe repꝛehen
ſibile eſt hiſtoꝛia gentiliuz. Ex qua aliqua
referamus exempla. Nituꝑpatur ergo pꝛi⸗/
mo ⁊ repꝛehenditur ingratitudo romano/
rum qua vſi ſunt erga Furiũ camillũ.De
quo dicit Augꝰ liꝰ.ꝭ.de ciuita.dei.c.ls.q;
ingratam patriam ab hoſtibus liberauit⸗
CMecitat de iſto Tituſliuius ꝙ creſcenti
bus rome domeſticis ⁊ externis malis p/
pter cõflictus receptos a confederatis ve/
his capanetibus ⁊ faliſcis terroꝛ publicꝰ
Marcũ furiũ camillũ tanq;ᷓ medelam ma
loꝛum oium creare compulit dictatoꝛẽ᷑. Et
cum romanus exercitus per decem conti/
nuos annos male pugnando: vt ſcribit
Hoꝛoſius crebꝛas ⁊ magnas clades acce
piſſet i caſtris ſtaret pꝛo tempoꝛe animos
firm auit. Mox camillus romaʒz rediẽs ex
conſcripto nouo exercitu cũ capanetibus
⁊ ſaliſcis maxima cum pꝛoſperitate confli
xit.Et victis duobus populis pꝛedam in⸗
ter milites partitus eſt.Deinde vehentiũ
ciuitatem obſedit ⁊ cepit. Etvt ponit la
lerius in rubꝛica de ominibus. Iſta victo
ria fuit cum tanta gloꝛia romanoꝛũ ꝙ di ⸗/
ctatoꝛ ſublatis ad celum manibus pꝛeca⸗
tus eſt:ꝙ ſicui deoꝛuz romana felicitas ni
mia videretur eius iuidia ſub aliquo ſuo

incom modo ſatiaretur:haſqʒ inter pꝛeces

ſubito lapſu decidit. Poſtqᷓ; autẽ ad vꝛ⸗
bem triũphans redijt.Tribuni multiq; ci
ues camilli virtutis emuli diffamabant
gloꝛiam eius contendentes hoſtilem pꝛe
dam non equo iure fuiſſe diuiſam. Et iſta
pendente inuidia faliſcoꝛum ciuitatem ro

mano ſubegit imperio. Poſt quod a LZu

cio apuleyo tribuno plebis accuſatus de
iniqua veyentiũ pꝛede diſtributione inter
currente illis diebus adoleſcentis ſui filij
moꝛte:vt huic publico ⁊ inde pꝛiuato cru
ciaretur incommodo in exiliuz pellitur dã
natus quindecimmilibus eris. Camillus
vo ab vꝛbe diſcedens deos pꝛecatus eſt:
vt ſi hoc iniuſte pateretur q̃;pꝛimum ſe ci

uibus ⁊ ingrate patrie neceſſariũ fieri vel
lent. Q ſecutum eſt: Mam galli ſenones

obſeſſa vꝛbem pꝛeter capitoliũ cepe: duce
eoꝝ bꝛemio. Quare miſſũ eſt ad camilluzʒ

pꝛo auxilio. Erant aũt romani raliter oppᷣſ

ſi vix poterant ſe vlterius continere fa⸗
me interueniente. Sed conſueuerunt gal⸗
los decipe:⁊ conſilio iouis piſtoꝛis in mul
tis locis hoſtiũ panẽc iactari fecerũt.Et euzʒ
non poſſent vlterius diſſimulare ſamem
omnis auxilij ſpe ſublata ſe ſalutẽqʒ ſuam
auro redimere paciſcunt. Tandẽ aduenit
camillus dicitq; pactiont᷑ auri iualidã:qꝛ
ſine iuſſu dictatoꝛis ſummiq; magiſtratꝰ
facta eſſet:denunciat gallis vt ſe ad bellũ
parent. Ciuibus edicit vt ferro nõ auro re/
dimant libertatẽ. Pugnatur ergo itra ſe⸗
miruptã vꝛbem. vbi galli pꝛimo extra vꝛ
bem ad octauũ lapidẽ acri moꝛte pellunt᷑.
In quo pꝛelio nec pꝛeda nec captiuitas ſʒ

tm hoſtiũ ſtrages fuit.Camillus in vꝛbez⸗

redijt appellatus pater pĩie ſecundus ro⸗
mulus: ⁊ alter vꝛbis cõditoꝛ.Quinquies
dictaturã habuit:fuitqʒ remediũ oiuzʒ pe
riculoꝝ pꝛie.Et 25 anno poſtq; piiam li/
berauit moꝛit᷑ peſtilentiali moꝛbo. HNã vt
aſſerit Eutropius per bienniũ hijs tẽpoꝛi
bus romũ peſtis afflixit. C Similit᷑ dam
natur ingratitudo maxima romanoꝛuz er
ga Scipionẽ africanuʒz. De quo Augꝰ liꝰ
3.de ciuita.dei.c.2o.ita ſcripſit. Scipio ille
rome italieq; liberatoꝛ belliqʒ punici ſe/
cundi tam hoꝛꝛendi tam exicioñ tam peri
cyuloſi pꝛeclarus mirabiliſqʒ confectoꝛ vi/
ctoꝛ anibalis domitoꝛqʒ carthaginis. Cu
ius ab adoleſcentia vita deſcribit dijs de⸗
dita templiſqʒ nutrita inimicoꝝ accuſatio
nibus ceſſit carenſqʒ; pꝛia quã fua virtute
ſaluam 2 liberã reddit. In oppido linter/
nenſi egit reliq́;ᷓ cõpleuitqʒ vitam poſt inſi
gnẽ ſuum triumphũ nullo illius vꝛbis ca
ptus deſiderio.ꝗIta vt vixiſſe pꝛohibeat:
ne ſaltez moꝛtuo ingrata piia funus fieret
hec Augꝰ. ¶ Et Auluſgellius liꝰ.A.noctiũ
acticaꝝ ita aſſerit.Cuz marcus neuius tri
bunus plebis accuſaret ſcipionẽ africanũ
ad populuz: diceretqʒ accepiſſe a rege an
tiocho pecuniã vt conditiõibus gratioſis
⁊ mollibus pax cuzʒ eo populi romani no
mine ſieret.Et quedam item alia crimina

daret indigna tali viro.Zum ſcipio pauca
pꝛefatꝰ que dignitas vite ſue atq; gloꝛia
poſtulabat. Memoꝛia inquit quirites re⸗
peto diem eſſe hodiernũ quo anibalem pe
num impio noſtro inimiciſſimum magno
pꝛelio vici in terra africa:pacẽq; ⁊ vicioꝛiã
vobis pepi inſperabilem. Hon igi᷑ ſimus
aduerſus deos ingrati. Sed cenſeo relin/⸗

gquemus nebulonẽ hunc. Eamuſqʒ nunc

pꝛotinus ioui optimo maximo gratulatũ.

Id cum dixiſſet auertit ⁊ ire in capitoliuz
cepit.Zum concio vniuerſa que ad ſenten
tia de ſcipione ferendã conuenerat relicto
tribuno ſcipionem in capitoliuz comitata
atq; inde ad eius edes cum leticia ⁊ gratu

latione ſolemni ꝓſecuta eſt. ¶ Et vt ſcribit

Quintilianus liꝰ.xi.de inſtitutoꝛia oꝛatio

ne. Maluit ſuꝑpioꝛ africanus abvꝛbe cede
re q;ᷓ de innocentia ſua contendere cuʒ hu
millimo tribuno plebis. Quare ſcipio vꝛ
be diſcedẽs ⁊ apud linternum exulas cum
moꝛti tandẽ appꝛopinquaſſet in ſuo mo⸗

numento hoc epigrama inſcribi fecit: In⸗

grata patria nec oſſa quidem mea nũc ha

bet.pꝛout Aalerius ponit in rubꝛica de in
gratis. ¶ Tertinz quod declarat nobis q⸗

ſit repꝛehenſibile ingratitudinis viciuz eſt

exemplũ bꝛutoꝛum ammaliũ. Ct lz quoti

die videamus animalia queqʒ etiazʒ ſilue

ſtria beneficijs mãſueſcere ⁊ ſuos recogno

ſcere bñfactoꝛes.De leone tamẽ amma

lium irrationabiliũ rege mira pꝛedicant᷑.
¶Scribit Plinius liꝰ.7.de naturali hiſto
ria.ꝙ helpis ſamius natione in africaʒ de
latus naue ⁊ iuxta littus conſpecto leone
hiatu minaci:arboꝛem fuga petijt. At leo
pꝛocumbens ad arboꝛem hiatu quo terru
erat miſerationem petebat. Os eniz moꝛ
ſu auidioꝛe inheſerat dentibus eius: cru⸗
ciabatq; inedia. Quare helpis timoꝛe de
poſito deſcendit de arboꝛe ⁊ leonem adiuit
liberauitqʒ; euzʒ ab illo impedimento oſſe
de ipſius oꝛe euulſo.Traduntqʒ q; diu na
uis ea in littoꝛe ſtetit retuliſſe gratiam ve
natus agregãdo.ſ Et Auluſgellius libꝛo
quinto noctium acticarum quod ſequitur

narrat. Appion inquit litteris homo mul

tis pꝛcditus narrat ſe rome vidiſſe grati⸗

ope
glora
lleste/
lenpe
nagno
lcorid
kſimos
Win/
n nune
fanblati.
Ppitolnz
zaſnen

t relica

ommitatt
34gun
t ſchbit
10ꝛatio
becede

z hbu

ſpio v
sum
d wo!
Kangn
canüchi
nudell

hobis;

tanzch
zqvott
iaz ſine
lecogo
Necicnt⸗
*
miid
0 Nt
,Nl

n.

iizna
Norl
nmcene
mallul
moſſe
dliuns
um ve
slibio
uiun
fommi
grali

am leonis exhibitam Androdo cuidam.
Erat ipſe ſeruus viri conſularis qui ad be
ſtias damnatꝰ fuit. Inter quas aderat leo

vnus terribilis valde.Hic vt androdum
vidit pꝛocul repente quaſi admiratus ſte⸗
tit. Ac deinde ſenſim atq; placide tanqͥʒ
noſcitabundus ad hominem accedit. Zũ

caudam moꝛe atq; ritu adulantium ca/

num clemẽter ⁊ blande mouet hominiſqʒ

ſeſe coꝛpoꝛi adiungit. Cruraq; eius ⁊ ma

nus pene iam exanimati metu lingua le⸗
niter demulcet. Androdus inter illa blã
dimemta amiſſum recuperat animũ: pau
latimq; oculos ad contuendum leonem
refert.¶ Zuzʒ quaſi mutua recognitione fa
cta letos ⁊ gratulabundos videns homi/
nem ⁊ leonem. Que res cum omnes in
admirationem traxiſſet eductus Andro/
dus atq; ceſari pꝛeſentatus requiritur cur

ſibi leo tam familiarem ſe pꝛebuiſſet: At
ille. Cum inquit africam pꝛo conſulari im

perio meus dominus obtineret:ego ibi ini
quus quotidianis verberibus ad fugam
ſum coactus.Et vt mihi a domino terre il
lius pꝛeſide tutioꝛes latebꝛe ſoꝛent in cam
poꝛum ⁊ arenarum ſolitudines conceſſi.
Ac defſiciente cibo conſilium fuit moꝛtem
aliquo pacto querere.Zum ſole medio ra

pido ⁊ flagranti ſpecuʒ quandam nactus

remotam latebꝛoſamq; in eam me pene/

tro ⁊ recondo. Meqʒ multo poſt ad ean⸗/
dem ſpecu m aduenit hic leo debili vno
cruẽto pede gemitus edens: 1 murmura

doloꝛem cruciatumq; vulneris commiſe/
rantia:atq; illic pꝛimo aſpectu pauere ce⸗

pi. Sed poſtqᷓ; introgreſſus leo mitis et
manſuetus acceſſit ⁊ ſublatum pedẽ oſten

dere mihi ⁊ poꝛꝛigere quaſi opis petende
gratia viſus eſt. ꝗbi ego ſtirpem ingenteʒz
veſtigio pedis eius herentem euulſi: con

cceptamq;ʒ ſaniem vuulnere intimo expꝛeſ
ſi atqʒ; deterſi cruoꝛem.Ille tunc mea ope/
ra ⁊ medela leuatus pede in manibus me
is poſito recubuit ⁊ quieuit. Atq; ex eo
die triennium totum ego ⁊ leo in eadẽ ſpe
cu eodemq; victu viximus. NHam quas

venabatur feras 1 mẽébꝛa optimioꝛa mi⸗

—

62

hi ad ſpecum ſuggefebat: que ego ignis

copiam non habens ſole meridiano toꝛ/

rens edebam. Sed vbi me vite illius feri
ne iam perteſum eſt leone in venatũ pꝛo/
fecco reliqui ſpecum.Et viaʒ fere tridui per
menſus a militibus viſus appꝛehenſuſqʒ;
ſum.Et ad dominum ex africa romam de
ductus. Is me ſtatim rei capitalis dam⸗
nandum aut dandum ad beſtias curauit.
Intelligo hunc quoqʒ leonem me tunc ſẽ
parato captum gratiam nunc mihi beneſi
cij ⁊ medicine referre.Quibus auditis in
quit Appion androdus a pena ſolutus et
leo libertati donatus fuit. Poſtea videba
mus androdum ⁊ leoneʒ loco tenui reuin
ctum vꝛbe tota circumtabernas ire. Do/
nari ere androdum:floꝛibus ſpargi leonẽ.
Omneſqʒ fere vbiqʒ obuios dicere: Hic
eſt leo hoſpes hominis:hic eſt homo me
dicus leonis. He delſine adhuc ſtupen/
da leguntur q́ grata belua ſit inuenta be
neſactoꝛibus ſuis. Recitat Solinꝰ de mi
rabilibus mundi.ꝙ diuo auguſto impe/
rante puer quidam ad littus perueniens
comedere dabat delſino piſci pꝛope ter·
ram aduenienti.Quare effectum eſt ꝙ pi
ſcis ille puero ita ſe tractandum benigne
pꝛebuit vt ab ayano littoꝛe ipſuʒ equitan
tem ſuper ſe vſqʒ puteolos vehere ſit vi/

ſus. Hoc per annos plurimos tamdiu ge

ſtum eſt donec aſſiduo ſpectaculo deſine⸗

ret eſſe miraculuz. Sed vbi puer obiüjt ſub

oculis publicis deſiderij meroꝛe delfinus
interijt. Si igitur bꝛuta animalia ⁊ pecoꝛa
campi benefactoꝛes agnoſcunt: quanto⸗
magis rationalis anima innumeris bene
ſicijs pꝛedita ſuo grata dehet eſſe benefa⸗

ctoꝛi.Hinc eſt qð Yſaie pꝛimo capitulo cõ

queritur deus dicens de iudaico populo.
Et nunc de omnibus ingratis ſilios enu-
triui ⁊ exaltaui:ipſi auteʒ ſpꝛeuerunt me.

Cognouit bos poſſeſſoꝛem ſuuʒz:⁊ aſinus

pꝛeſepe domini ſui: iſrael autem non co⸗
gnouit me.

CQ pꝛopter ingrantudinez auferuntur

bona 2 oꝛiuntur mala 2 ſubtrabunt᷑ ꝓmiſ

E

beneſcia. Q¶ Caß. zm,

Ertiũ myſteriũ declarandũ de igra
· titudine dicit᷑ dãnificatio. Incurrit

ℳequidẽ igratus multa dna: qm ex
inaratitudine ſequantur tria.
p conceſſa bona auferuntur.
C20 grauiſſima mala oꝛiuntur.
¶3Ö pmiſſa beneſicia ſubtrabuntur.

¶ HPꝛimo ꝛceſſa bñficia auſeruntur.dicit
eni Augꝰ. Qò deus dederat gratis abſtu

lit ingratis. vnde ſaluatoꝛ dixit iudeis in

parabola vinee de qua fit mentio in hodi

erno euangelio iudeis ingratis. Auferet a

—

vobis regnũ dei.Hec aũt parabola myſti

ce ad quẽlibet hoĩez põt referri.vinea eni

deſignat aiam que a deo plantatur in crea

tiõe in qua ponitur toꝛcular remoꝛſus cõ

ſcientie:turris rationis ex qua poſſit vidẽ
do diſtinguere amicos ab inimicis. Sepe
circundatur. ſ.cuſtodia angelica locatur.
Agricolis.ſ.appetitui ſenſitiuo ⁊ itellecti⸗
no. vites in ea ſunt iclinationes ad virtu/

tes vel habitus virtutũ qui infunditur in
baptiſmo.Zẽpus fructuuz appꝛopinquat

cũ incipit habere vſũ liberi arbitrij quo de
bet in honoꝛẽ dei fructus ꝓducere bonox

opex.Tunc mittit deus nũcios ſuos ideſt

bonas inſpirationes ⁊ inſtinctus mẽtales
ad benefaciendũ vel documẽta pꝛedicato

rũ ⁊ ſeripturaꝝ.ſ Sed ingratus homo iſta

moꝛtiſicat ⁊ contẽnit. Demũ ipſe dei filius
in ſacramento altaris venit ad eũ: ſed vel
non recipit vel receptũ eicit extra ſe ⁊ cru/⸗
cifigit malis operibus ſuis:ſm illud Apli
ad hebꝛeos. Rurſus ſibi metipſis cruciſi/
gentes filiũ dei. De hacvinea.ſ.igrata aĩa
conqueritur deus.¶ Vſaie. 5. c dicẽs. Plã
tauit vineã electã ⁊ ediſicauit turriʒ in me
dio eiꝰ ⁊ toꝛcular calcauit in ea:⁊ expecta⸗
uit vt faceret vuas ſecit aũt lambꝛuſcas.
WVue ſunt opa vere virtuoſa:labꝛuſce ſunt
opa que hñt apparentiã boni. Et ſequitur
textꝰ Yſai. Quid vltra debui facere vinee
mee ⁊ nõ feci.Et nũc oſtẽdã ꝗd faciã vinee

mee. Auferã ſepẽ ideſt ſubtrahã cuſtodiã

an geli:diripiaz mãm ideſt patres ⁊ viros
docentes mandata dei. Ponã eã deſertaã
ſubtrahendo gram. Non putabitur nec fo

diet᷑.Aſcendent ſpine ſuper eam ⁊ nubibꝰ

mandabo ne pluaͤt ſuper illã:ideſt verbuz

ſubtraham compunctionis a pꝛedicatoꝛi
bus.Hinc Hieroꝰin liꝰ Judicuzʒ.xi.q.3.c.
Audi inquit.Deus qui videt in abſcondi
to ꝓſpiciens mentẽ ⁊ aios:vicijs ⁊ paſſio/⸗

nibus ſeruientes in coꝛde eiꝰſe non diligi:

ſed ant auaritiã aut libidinẽ aut iactantiiä

diſcedit a mẽte eius.ſ.ſubtrabendo gr̃am
relingt domũ eius vacuã.ſ.virtutibus.
Exine hoc eſt in pᷣmis parẽtibꝰ qui reple
ti donis ſpũalibus ⁊ tpalibus ingrati fue/
runt deo:ob quod tot bonis pꝛiuati ſunt ⁊

a terreſtri paradiſo eiecti.¶ Scðᷣo pꝛopter
ingratitudinẽ incurrit quis multa mala 2

ſpualia ⁊ tpalia. Eʒechias rex hieruſalem
poſt victoꝛiam maximãa ⁊ liberationeʒ de
manibus Sẽnacherib quia nõ egit gras

cantando canticũ dño ſᷣm moꝛẽ illius po⸗

puli ꝓpter ſuam ingratitudinẽ egrotauit
vt narrat etiã Joſephꝰ.Et habet᷑ Yſaie.38.
co.. ¶Timeant homies igrati:qm̃ vt dicit
Hugo de ſancto victoꝛe.Quelibet creatu
ra trina voce alloquitur hoiem. ¶ Accipe.
¶KRedde. Iuge. Accipe ex me bñ ficiuʒ
ad vſum tuũ.Accipit inquit celũ a meil/⸗
luminationẽ ⁊ motũ.Accipe inquit ignis
a me caloꝛc. Accipe ab aere reſpirationẽ.
Acecipe ab aqua refrigeriũ ⁊ lotionẽ. Acci
pe a terra aialia fructus ⁊ alia ad ſuſtenta
tionẽ. Secũda vox eſt redde.ſ.obſequiũ
tuo beneſfactoꝛi ⁊ meo creatoꝛi: ꝗ ideo me
creauit vt tibi ſeruirẽ. ¶ Tertia vox eſt fuge
ſ.ſuppliciũ tibi paratũ ꝓpter ingratitudi/
nẽ. ¶ Tertio ꝓpter ingratitudinez ꝓmiſſa
bñſicia ſuberahunturels hoc non de ſacili
fiat a deo ⁊ imitatoꝛibus eius.vt eni ingt
Tho.22. q. co. 7. Circa ingratũ duo ſunt cõ
ſideranda.ſ MPꝛimũ quid ipſe ingratꝰ di⸗

gnus ſit pati:⁊ ſic certũ eſt ꝙ meretur bnſi

cij ſubtractionẽ. Aliud conſiderandũ ꝗd
opoꝛteat ipᷣm beneficiũ ſacere.Et pᷣ quidẽ
nõ debet eſſe facilis ad igratitudinẽ vindi
candã:ſed debet attẽdere vt beneſiciatuʒ
de ingrato faciat gratum. Quod ſi nõ po
teſt pꝛimo beneſicio facere:ſoꝛte faciet ſe⸗
cundo.ꝙ ſi benefſicijs multiplicatis ingra
titudinez augeat ⁊ peioꝛ fiat:tunc a beneſi
cioꝛuz exhibitione ceſſare debet. Sic facit

miſericoꝛs ⁊ clemens pater omniũ deus⸗

E

Pe
tere
Vl
Gm
iti⸗
Goc
gberi
lae.
dpee
dlem
nold
ſiei
ad
hol
ſna.
l
bene
ctio
mus:
yme
ſin
dem⸗
cati
get
lecu
ſuie
bioe
atis
incd
W
e

R
di

kved
echcanon⸗
11,30
bſcondi
paſſo/
ndiig
uctanii
o gian
mubos.
uiſchie
guiſe/
unſont

oproptn!

a mala!
anſien
vonez dNe
nt gias
no po /
votauit
ie, 39.
KN
aen
Ncchpe⸗
ebüſerz
ia nel/
nit ignis
imnond⸗

ni. Aci

ſuſtenta
odſegbii
gickone
Nreſtf

Gunmd/
Gn

orſel
tcning
Pfunch
wed
membif
mdi
auh
enindi
ſciatuz
ino 7
ciet ſe⸗
s ingt
benef
Siche
i deb⸗

WVeneficia ſna multiplicat. Biutius patiẽ
ter expectat. Peccata tantoꝝ diſſimulat:
vyt ſaltem mãſuetudine ſua dulciſſima coꝛ
da moꝛtaliũ liquefiant: ⁊ ad ipᷣm redeãt pe
nitẽdo. Hinc Hieroꝰ.93.di.c.Diaconi.ait
Mogeratio dei ac pietas ſolũ nr̃m reditũ
querit:ac nos cupit longa ſua bonitate ſal
uare. Ad vos igitur clamito o moꝛtales
o peccatrices aie. Cognoſcite deum pairẽ
clementiſſimũ.Diligite deũ nobis beni/
uolũ:laudate ⁊ bñdicite deum ſuoꝝ bene
ſicioꝝ datoꝛẽ liberaliſſimũ. Reuertimini
ad deũ dñm pijſſimũ:qꝛ ipſe eſt dñs deꝰ
noſter: qui tribuit nobis ineffabilia dona
ſua. ¶ Pꝛo quibus Augꝰ li.7.de ciui.dei
c.ʒ l.inquit. Habemus ab iplo deo multa
beneſicia pꝛo quibus nequaqᷓ; valemus
actioni gr̃aꝝ ſuffieere. Ab eo eni eſt ꝙ ſu/
mus:ꝙ viuimus: ꝙ celũ terrã cõſpicimꝰ:
1 mentẽ atq; rationẽ habemus:quare ip
ſum qui hec oĩa condidit inquiramꝰ. Tan
dem eni ipſe nos oneratos obꝛutoſqʒ pec
catis ⁊ a contẽplatione ſue lucis auerſos:
ac tenebꝛaꝝ ideſt iniquitatis delectatione
cecatos nõ ideo deſeruit. Miſitqʒ verbuʒ/
ſuũ qui eſt vnicus eius filius.Quoꝓp no⸗
bis aſſumpta carne nato atqʒ paſſo a pec
catis oibus mundaremur. Eiuſq; ſpiritu
in coꝛdibus noſtris dilectione ꝑfuſa: oibꝰ
difficultatibus ſuperatis in eterna requie
in contẽplatione eius ineffabilẽ dulcedinẽ
inueniremus.Que coꝛda que lingue ad
agendas ei gr̃as ſatis eſſe contẽdant.hec
ille.Exhibeamus igitur nos gratos deo 2
deinde hoibus nobis benefacientibus:vt
ſic regnũ acqramus grrni. zn quo ieſus
dei ſilius cuzʒ patre ⁊ ſpiritu ſancto viuit in
ſecnunla ſeculoꝝ Amen.
Sabbato tertie hebdomade. De ſuper
bia ſernẽtiũ ↄſilia ⁊ in ſuo ſẽſu ↄſidentiũ.
ESermo vigeſimus pꝛimus

Iſſipauit ſub

ſtantiã ſuã. vᷣba ſunt redẽpto⸗
ris noſtri oꝛiginaliter Luce.ij.
cꝰa in euangelio hodierno. Habet h̊ pꝛo
pꝛiũ mens ſuperboꝝ:vt tanti extimet pꝛo

5

9

pꝛiam pꝛudentiã ꝙ oia conſilia ſapientu,ʒ

6;

detèſtatur. Tamẽ audire debẽt qð ſcribit᷑

in.c.Canonũ.Ex᷑ de conſtitutionibus.⁊ in
c. Ne initaris.Et.S.q.pᷣdin.c. Sciendum.

Ne initaris pꝛudentie tue. pꝛudentie ſue

inititur qui ea que ſibi agenda vel dicẽda
videntur patrũ decretis pꝛeponit.¶ Iccir/
co in hoc ſermone contra ſuperbiã ſpernen
tiũ conſilia dicemus:exqua innumera ſo
lẽt dãna/ ꝓuenire.Sicut patet in filio ado⸗
leſcente qui patris ſaluberrima monita re
fugiens cũ ignominia ⁊ graui dãno conſũ
pſit ſubſtantiã ſuã.quod nõ eueniſſet ſi ae
quieuiſſet conſilio illius qui tenerrime di
ligebat eũ. At igitur coꝛda oium humiliè
tur ad conſilia neceſſaria expetenda ꝓpo⸗
nemus de ipſo conſilio tria myſteria decla
randa.
Hn dicitur exhoꝛtationis.
Emdeternmminaftanis-
zu conditionis.

&

Qð cõmendatur cõſiliũ voce oiuʒz ſcri

pturaꝝ. Et de ſeptẽ genentbus conſilioꝛũ.

Rimũ m yſteriũ de conſilio declarã
duũ dicitur exhoꝛtationis.Ois ꝗp⸗
pe ſcriptura diuina ⁊ humana nos

boꝛtat vt conſiliũ in rebus gerendis expe

tamus:dãnatq; illos ꝗ ſuo ſenſu ducunt᷑.
¶ Ende Sapiens ꝓuerbioꝝ.2. c.ait.Cõſili
um cuſtodiat te:⁊ pꝛudẽtia ſᷣuabit te.¶ Et
8.c.Ego ſãpientia habito in ↄſilio. ¶ Et.xi.
c.Erit ſalus vbi multa conſilia. ¶ Et.lꝛ.c.
Via ſtulti recta in oculis eius.Qui autezʒ
ſapiens eſt audit conſiliuzʒ. ¶Et.Izʒ.c. Qui
agunt oĩa cũ ↄſilio regunt᷑ ſapientia. ¶ Et
I5.c.Diſſipant᷑ cogitationes vbi nõ eſt cõ
ſiliũ: vbi vᷣo plures ſunt conſiliari conſir
mantur. Et.I9. c. Audi ↄſiliũ ⁊ ſuſcipe di
ſciplinã:vt ſis ſapiẽs in nouiſſimis tuis.
¶Et.20.c. Cogitationes ↄſilis roboꝛant.
¶Et.ꝛ4.c.Erit ſalus vbi multa ↄſilia.ſ Et
27. c. Bonis amici ↄaſilijs aia dulcoꝛatur.
Et ecchaſtici.32. c. Fili ſine conſilio nihil
facias ⁊ poſt f:ctũ nõ penitebis.ſ Et.ꝛ2·c.
Añ oẽz actũ pᷣcedat ↄſiliũ ſtabile.. Et Ca ſ

ſiodoꝛꝰ li.pᷣ epłaꝝ. PKHmũ laudis hoies

moꝛibus ſuis applicant:q̃tiẽs de negocio
rũ meritis ambigentes ad peritoꝝ conſi⸗
lia decurrũt. Et Hieronymus ſuper illo

ipſe diriget conſiliũ eius. Quicũq; igit

N

„

verbo Pſaie.ʒ.co Et conſiliarius nõ eſt ti:
bi ait. Gꝛeci pocete laudabilis ſapientie di
xerunt pꝛimũ eſſe beatũ qui per ſe ſapiat:
ſcdᷣm qui ſapientẽ audiat.Qui aũt vtraqʒ
caret:hunc inutilem tam eſſe ſibi q́; alus.
¶ Et Cicero in libꝛo de ſenectute.NHon viri
bus non velocitatibus aut celeritate coꝛ⸗
poꝛũ res magne gerũtur:ſed conſilio anti
quoꝝ ⁊ ſcia. ¶ Et Terentius.QOia pꝛius ex
periri conſilio:qᷓ;ᷓ armis ſapientem decet.

IEt. ff.de repudijs.l.ʒꝰ.Dubiũ nõ eſt oia

que conſilio recte geruntur:iure meritoqʒ

eæffectu ⁊ firmitate niti.ſEt.C. de ſacroſan/⸗

ctis eccleſijs.l. Placet.¶Et. C.de inceſtis
nuptijs.l. Non dubiũ.Oia que pꝛudentũ
conſilio fiunt bono ſine peragũtur. ¶ Et. C.
ne filius pꝛo patre in aucten? habita. Sa
pientũ conſilio mũdus illuminatur. ¶ Sʒ

pꝛo huiꝰpartis delectabili ampiiatiõe:no
tare debemus ꝙ ſunt ſeptẽ conſilia.
Cp' internale.

ꝛmm particulare.
Cz n ciuile ⁊ ſeculare.
An generale.
Cz*pꝛouinciale.

Wé&N epiſcopale.
Czin monachale.
CPꝛimũ eſt conſiliũ internale ꝗð ꝗs fa/

cit in ſemetipſo:cũ videlz aliquid occurrit
sgendũ dubium:iueſtigat ratio ſi illud eſt

bonũ vel malũ. Et ſi bonũ quibus medijs

ſit vtendũ ⁊ ſilia.⁊ in hoc recurrẽdũ eſt ad
deũ. vnde Thobie. A.c dicit. Omni tꝑe
bñdic deum ⁊ pete ab eo vt vias tuas diri
gat ⁊ conſilia tua in ipſo permaneãt. ¶ Et
Eccliaſtici.2.9.c In oꝛone cõſitebitur dño

vel mr̃imonia cõtrahere vel ingredi reli/
gionẽ intendit vel a pꝛia diſcedere pꝛo qua
cũq; honeſta cauſa ꝓponit ad deũ confu⸗/
giat ⁊ ab ipſo conſiliũ expoſtulet. ¶ Legi⸗
mus de beato franciſco ꝙ dũ oꝛabat ante

imaginẽ crucifixi in ecclia ſancti samiani

dicebat hec vᷣba. O alto e gloꝛioſo dio il /
lumina le tenebꝛe del coꝛ mio:donami fe⸗/
de diricta ſperãza certa e charita perfecta:

ſenno e cognoſcimento che io facia la tua

ſancta volunta. CScð m eſt ↄſiliũ particu
lare qð alter exhibet alteri.Eũ eni ꝗs non

eſt ſibi ſufficiẽs ad confiliũ capiendũ cires

agenda ab alio conſilium accipere debet.

Quimimo circa pꝛopꝛiã vitam ⁊ obſcura
Ptinentia ad conſcientia ſibi credere nõ de

bet: ſed conſiliari cuzʒ peritis ⁊ bonis vel li

bꝛis doctoꝝ.vnde Thobie.A.c dicit᷑.Con
ſiliũ a ſapiente ſemper require.Dicit᷑ aut
quis ſapiẽs dupliciter.vno modo ſᷣm gd.
Aliomodo ſimplr. Sapiens ſᷣ̃z ꝗd dicitur
qui bene iudicat de fine alicuius artis vel
miſterij:⁊ de hijs que ducũt ad illũ ſinem.
Et ſic dicitur ſapiẽs medicus qui bene iudi
cat ⁊ de ſanitate ⁊ de medicinis cõferẽtibꝰ
ad eã.Et ſapiens negociatoꝛ qui bñ iudi⸗
cat de lucro acquirendo ⁊ de medijs ad ip
ſũ ⁊ ſic de alijs.Sed ſapiẽs ſimpli dicit ꝗ
bene iudicat de vltimo fine vite humane:

qui eſt deus ⁊ de perducentibns ad eũ.Et

hic eſt verus ſapiẽs ⁊ virtuo ſus.Quia igi
tur Thobias dicit a ſapiente ſine alia addi

tione pꝛimo ⁊ pꝛincipalr conſiliũ queren /
dũ eſt a ſapiente ideſt docto in ſuctis ↄſciẽ

tie. Neq; enim a medico querit quis cõſili

um de negociatione:ſed a docto negocia/
toꝛe.Nec a negociatoꝛe de medicinalibus

ſed a perito medico:⁊ ſic de alis. Multo
magis de ꝑtinentibus ad aiam: vbi ſunt
maioꝛa dubia ⁊ magis piculoſa nõ debet
quis indifferenter conſiliũ querere a ꝗgbuſ
cũqʒ:ſed virtuoſis doctis ⁊ pꝛacticis.vn/⸗
de Eccliaſtici.ʒ7.cꝰ dicit᷑. A conſiliario ma
lo ſerua aiaʒ tuã ideſt caue tibi.Et qui ſint
mali conſiliarij a quibus cauendũ ipſe de
clarat cũ ſequitur.Cũ viro irreligioſo tra⸗
cta de ſdctitate ⁊ cũ iniuſto de iuſticia ⁊ cũ
muliere de hijs que emulatur. Cũ timido

de bello. Cũ negociatoꝛe de traiectiõe. Cũ
emptoꝛe de venditione.Cũ viro inuido de
gratijs agendis.Cũ ipio de pietate.Cũ in

haneſto de honeſtate.Cuz ſeruo pigro de
multa operatione. Non attendas hijs in
omni cõſilio.Et ex hoc vltimo dicto patet
ꝙ pꝛeſfata locutio eſt per ironiã:quaſi dice
ret cũ pꝛedictis nõ habeas cõſiliũ.Et ſub
dit.Coꝛ boni conſilij ſtatue tibi. Scienduʒ

inſuper ꝙ illud quod dicitur pꝛouerbioꝛũ

xi. Ibi ſalus vbi multa conſilia.non ſic in⸗

telligendum eſt quo ad incipientes bene

ſacere ⁊ ſimplices tanq quis multoꝛum

hommi

ſliliun

clens
ſloen

2 (liin
Mci
bus?

ſegicia
guodt
Nſiſ
ſumo
quia
part
men
inpo
legt
ee

gger

anes

fummn
Haret
doſ
ed⸗
pien
ſoſe

co,
eſteo

lepan
depn
Alus
Etil
Pa
4
ne
di.
li⸗
n
ſfe
oph
füel
aen
ter
too
Uhen
hug
chan
Wn
lece
dan

mai an
ge deben,
Lobſn
nenöde
mopelli
il Con
cikauts
dim ga.
Aüdicnne
anns vl
lüfnon⸗
beneind
ſinb
büincdi⸗
digadip
diatg
mane:
geü Lt
Nviaigi
laaddi
verch!
1s ſei⸗
nis cöfli
negocio/
nolbus
Holo
biſfunt
debet
tagbut
cis. n/
ianioma
tabiſin
üpled
doſomm)/
da
mic
e. Cu
ido de
Cũ in
gode
is n
paet
ſi dice
rſub
endu;
ſbiom
ſicin⸗
ben
lown

.
. ——

rS

ho minũ ſeu a multis debeat inquirere cõ

ſilium de directione vite ſue. Nam hoc ſa
ciens audiet diuerſa conſilia ⁊ qñqʒ cõtra

ria:vnde in mẽte ſua conſundetur neſciẽs
quid magis ſequatur. ¶ Tertiũ eſt conſili
um ciuile ⁊ ſeculare quod fit in cõmunita

tibus ⁊ vniuerſitatibꝰ. Nec bñ eni poſſũt

regi ciuitates ⁊ regna abſqʒ conſilio. vnde
quolibet tꝑe pꝛincipes ⁊ rectoꝛes ciuitatũ
vſi ſunt conſilijs.Hã ⁊ Salomon ſapiẽtiſ
ſimus conſiliarios habuit: quoꝝ conſiliũ

quia Roboã filius eius reliquit magnazʒz

partẽ regni amiſit.vt habetur.2. paralipo
menõ.A.coNBe Romanis auũt ſcribitur

in policrato.ꝙ Romulus condita ciuita/

te quã ex ſuo nomie romã vocauit.Centũ
ex ſenioꝛibus elegit:quoꝝ conſilio omnia

ageret quos ſenatoꝛes pꝛopter ſenectuteʒ
patres ob ſimilitudinẽ cure noĩauit.Quo

rum nomia aureis litteris conſcripta erãt
patreſqʒ conſcripti appellabantur.qꝛ ali⸗
os ſapientia etate ⁊ affectu paterno pꝛece
debant.Et heſter pᷣ ceꝰ ſcribitur ꝙ ſeptẽ ſa/

pientes ex moꝛe regio aderant regi aſſue

ro ſemper ſcientes leges ac iura maioꝛũ:

quoꝝ conſilio cuncta faciebat. Quartũ

ſt conſiliũ generale ulud. ſ. quod ſit pꝛeſẽ

te papa vel eius legato ad hoc ſpecialiter
deputato a papa conuenientibus ep̃is et

alijs pꝛelatis plurimis ꝓut ipſe oꝛdinauit

Et iſtud non põt celebꝛari niſi auctoꝛitate
pape:vt patet di.l⁊.per totũ.Als nullum
eſſet ⁊ non conſiliũ ſed conciliabulum ⁊ ſy
nagoga ſathane diceretur ⁊ eſſet. ¶ Ande

di. i7. Pelagius papa ait. Multis apoſto

licis ⁊ canonicis ac eccliaſticis iĩſtruimur
regulis nõ debere abſq; ſnia romani pon

tiſicis concilia celebꝛari.ſ.generalia.na
pꝛopter non conciliũ ſed veſtrũ connẽticu

lũ vel conciliaboluzʒ caſſatur:⁊ quicꝗd in
eo actum eſt irritũ habetur ⁊ vacuũ.i NMic
⁊ rex Theodoꝛicus cũ vocaſſet plurimos

epos de diuerſis pꝛouincijs ad conciliũ ce
lebꝛandũ in vꝛbe pꝛopter crimina que im

pingebantur ab aduerſarijs contra ſyma
chum aduenientes ob reuerentiã regis di
xerunt hoc ſieri non poſſe:ſcilicet celebꝛa /
re conſilium.ſed ſpectare ad ſymachũ pa

pam qui impetebatur.Et perſuadentibus

64

pis Symacho pape vt ipſe conuocaret
leu auctoꝛitate eius congregarentur in cõ
ſilio aſſenſit eis:⁊ eum immunem ⁊ libe⸗
rum ab illis vicijs pꝛolatis contra euʒ de
clarauerunt. Sed ad claram noticiam de
hoc conſilio habendam. S nis notan?
dum eſt ꝙpꝛiſcis tempoꝛibus in conciiijs
aderant imperatoꝛes:vt patet in diſcurſu
hiſtoꝛie tripartite. Et. IS. di.c Canones.
quia eccleſia tunc male poterat vti pote⸗
ſtate ſua pꝛopter aduerſitates quas patie
batur ab hereticis:quibꝰ aliquando faue
bant ⁊ adberebant magni pꝛincipes ⁊ re

ges.Sed cum potuit eccleſia hoc coꝛꝛexit

⁊ non per pꝛincipes ſed per ſe conſilia con

uocauit.Et aliquãdo per imperatoꝛes pꝛe

cipiente eccleſia celebꝛata ſunt concilia.
Aliquando ipſa rogante ⁊ poſtea auctoꝛi
zante.Aliquando Srrarihcanfe: vt pa/
tet di.l⁊?.per totum. ⁊ maxime in g. Binc
etiam. Sicunt autem aliqui ꝙ papa ne
gligente ⁊ nolente congregare conſilium
ad locum idoneum pꝛo aliqua cauſa ho/
neſta ⁊ ardua imminenti poteſtas congre
gandi conſilium ſpectat pꝛimo ad omnes
cardinales qui poſt papam ſunt maioꝛes
clerici omnibus alijs quibuſcunqʒ. arg'n
eius quod legitur de maioꝛitate ⁊ obedi/
entia cè pꝛimo per Innocentium. Et quia
cenſentur vnum coꝛpus cum eo quaſi ſe⸗
de vacante videtur ad eos ſpectare talis
poteſtas. ¶ Secundo ſpectat ad patriar/
chas ⁊ pꝛecipue ad conſtantino politanũ.
Cuius ſedes eſt pꝛima poſt romanam:vt
patet di.22. De conſtantinopolitanæ. et
capitulis ſequentibus.Quod tamẽ intel⸗
ligendum eſt cum catholicus eſt patriar⸗
cha. Tertio ad imperatoꝛem. quarto ad
reges. quinto ad alios pꝛincipes. Nam
poteſtas vnius deuoluitur gradatim ad
alium pꝛopter negligentiam. arg'n pc ele⸗

ctione cꝰ Eum in cunctis. Et de conceſſio

ne pꝛebende c 2⁰. ¶ el dicamus ꝙ due
partes concilij in aliquo loco congregate

poterunt ⁊ alios connocare iuxta notata

per Innocentium in cꝰ ſecũdo de noui ope

ris nunciatione. ¶ Abi autem papa eſiet

hereticus vel de hereſi ſuſpectꝰ:tüc ad eũ
non videtur ſpectare poteſtas ↄgregandi

conſiliũ: arg di.40.c. Si papa.¶ Scõðo

notandũ eſt ꝙ ad hoc cõciliũ generale ſo
luz epia ſuperioꝛes ſunt de neceſſitate vo
candi.vt notat Innocẽ.⁊ Joannes andre.
in. c. Sꝛaue.de pꝛebendis.Et facit ad h di.
i8.cin pᷣs.⁊ ci'¶ Pꝛopter.cũ ſequentibꝰ.
Et tamẽ in poteſtate pape conuocare etiaʒ
abbates ſi vult. 63. di. &Madrianꝰ. vbi fit
mentio de abbatibus.Et de Gꝛegoꝛio de⸗
cimo legitur ꝙ ad conciliũ generale quod
fecit Lugduni vocauerat beatum Thomã
de agno.⁊ hoc ratione ſue eminentis ſcien
tie. Imperatoꝛẽ vo vel alios pꝛincipes nõ
tenetur conuocare perg Hinc etiazʒ. di. 17.
põt tamẽ ſi vult vocare ſi ei videtur expe/⸗
diens ad ſcandala vitanda: vrx di.63 F. Re
rum. ¶Tertio notandũ ꝙ ad generale cõ
ciliũ vocandi ſunt oẽs ep̃i oꝛbis: ex eo qd
habetur di.ié.c.pᷣ.vbi dicitur ꝙ ſancti pa/⸗
tres in conſilio niceno quod fuit ſolẽniſſi/⸗

mum de omni oꝛbe terraꝝ ↄuenerũt. Po

teſt tamen numerus relinqui arbitrio pa/
pe. Nec curandũ de numero diminuto pꝛe
latoꝝ ppter vᷣbum xpi dicentis Math. i.
Abi ſunt duo vel tres congregati in noie
meo ibi ſum in medio eoꝝ.pᷣꝰ.q.pᷣ.c. Cũ
ſcriptura.¶ Et.24.q.pᷣꝰ.c.Alienꝰ.¶ In con
cilijs enim pꝛeteritis in valde differẽti nu
mero conuenerunt epᷣi. Aliqñ in maximo
numero.Aliqñ fnerut ſexcenti. Aliqñ tre/
centi. Aliqñ ducenti.Aliqũ centũ.Aliqũ
quadraginta. Aliqũñ triginta. Aliqñ vigi
ri.Aliqũ quindeci epᷣi ⁊ in oibus ſfacti ſũt
canones. Aliqũ plures vel paucioꝛes. Ali
quãdo papa fuit pñs.Auquado legati ex
parte ipſius. In cõcilio niceno interfuit ſa
ctus Hicolaus. In quodam carthagineñi
interfuit ſanctus Auguſtinus. Sed qñ de
ſide agitur ? hereſibus extirpãdis vel ſciſ
matibꝰquia cauſa eſt cõis oibus catholi⸗
cis ⁊ oẽs tangit ab oibus epᷣis catholicis
tractari 1 terminari debet:⁊ oẽs ep̃ᷣi debẽt
ad conciliũ conuocari ſᷣm illam regulam.
Quod oẽs tangit debet ab oibus appꝛo/⸗
bari. de re gulis iuris liꝰ. o. Et di. ?6.c. p.Et
de hijs que fiunt a maioꝛe parte capſi c. ſi
nali.Quarto notandũ ꝙconſiliũ nõ po
teſt iudicare papà aut vi pꝛeſigere legem.
vnde.9.q.ʒ.dicit᷑. Nemo põt iudicare pꝛi/

maʒ ſedem.ſ.papã:nec Auguſtus:nec po

polus: nec electus.Et ibi eſt ci Alioꝛũ ad

idẽ ⁊ alia.Ex quo dicit Joannes andre.ꝙ
ſnie pape ſtandũ eſt qnñ cõtradicit ſnie to⸗
tius concilij.Et papa põt interpꝛetari ſta⸗
tuta conſilij ⁊ tollere ⁊ limitare:vt habet
ve reſcriptis.c.Satutũ.liꝰ.õ̊. Et glo.in cꝰ
Abi piculũ de electiõe liꝰ..ait.Qð lʒ nõ
ſit licitum ꝙ papa reuocet ſtatuta conſilij
poteſt tamen ſi vult.Et bꝛeuiter in omni/
bus papa eſt ſupꝛa conciliuzʒ excepta cau
ſa hereſis aut ſciſmatis:i quibus iudicat

papa a concilio. de hereſi eſt c' Si papa.

Ao. di. De ſciſmate habetur decretum ſa⸗

ctuz in conſilio conſtantienſi celebꝛato an
no dſii .5. ccccxvij. .Quinto notan/

dum ꝙ multa oꝛdinauit ⁊ diffiniuit eccle
ſia in concilijs celebꝛatis.Et vt ingt Bo
nauentura di.xi.pꝛimi libꝛi. In pꝛimitiua

cccleſia fuerunt quatuoꝛ conſilia pꝛincipa

lia tempoꝛe apoſtoloꝝ:vt etiam dicit que
dã glo.ſuper actus.¶ Pꝛimũ fuit ad ele/
ctionẽ MOα athie: de quo ſit mẽtio actuuzʒ pᷣ

co. ¶ꝛ fiit ad electionẽ ſeptẽ diaconoꝛũ

Actuũ.d.cꝰ. Iʒin ad non imponenda lega
lia gentibus Actuũ.is.c. ANad tolerãda
legalia ad tempus Actuũ.22. c. Poſtmo
dũ vo tẽpoꝛe conſtantini ⁊ ſilueſtri pape:
vt refert Iſidoꝛꝰliꝰ.d.ethiloꝝ:ceperũt con
ſilia generalia. NHam in pꝛecedentibus tẽ/
poꝛibus per ſecutione feruente docendaꝝ

plebiũ minime dabat᷑ facultas.Inde chꝛi/⸗
ſtianitas i diuerſas hereſes ſciſſa eſt:quia
non erat epᷣis licentia conceſſa conuenien

di in vnuz niſi tꝑe ſupꝛadicti imperatoꝛis
Ipſe enim dedit facultatem xpᷣianis libere
congregari. Hec obſtat ci lacuit. 13. q.
2. in quo oſtenditur per melchiadẽ papag
celebꝛatũ conſiliũ:qui tamẽ pꝛeceſſit ſilue
ſtrũ. Nã vt dicit glo.⁊ Archidiaconus con
ciliũ illud non fuit ita gnãle:ſed celebꝛatũ
cũ paucis. Ex conſilis aũt gnãlibꝰ qua/
tuoꝛ dicuntur ceteris pꝛincipalioꝛa:vt pa⸗
tet di.is.c. Canones.ſ.Nicenũ. Conſtanti
nopolitanũ.Epheſinum.⁊ Calcedonenſe.
Hec totã pꝛincipaliter complectunt᷑ ſidem
quaſi quatuoꝛ euãgelia vel totidẽ paradiſi
ſiumia de quibus ait Oꝛegoꝛius di.ij.cꝰ
Sicut. Sicut ſci euangelij quatuoꝛ ubꝛos:

nseher
Alorüel
Ancreg
itſnieto/
aariſta/

ſt habet

Gonc
Ghyns
tn onſli
Wonni
leptn dan

6 de

Si ane
reum
cbꝛato ar
tonotan/
iuit eecl
ngt Bo
mitius
ninclpe
n qoe
a!
lucz,
iaconon
endalege
tolerich
Pohmo
n pape:
rütN
abos ti⸗
hocenc
nd chn
eſtq
onuanin
veruons
olibeh
Ut. 3,0·
papa;
ſit ſlue
us con
lebꝛatu
qua /
Vlpa/
nſtann
onenſ
nt fiden
panul,
Dl.
big
!

ſie quatuoꝛ conſilia ſuſciꝑe ⁊ venerafi me
ſateoꝛ:quia in hijs velut in quadrato lapi
de ſidei ſtructura conſurgit:⁊ cuius lzʒ vite
atq; actionis noꝛma exiſtit.ſ.in conſtitu⸗

tionibus eoꝝHoꝝ conciliũ pꝛimũ trecen

toꝝ decẽ ⁊ octo epoꝝ ſub conſtantino ipe/

ratoꝛe pactũ. In quo arriane perſidie blaſ

femia condẽnata eſt. Et ibi editũ fuit ſym⸗
bolũ patrũ:in quo declaratũ eſt ſiliuʒ eſſe
conſubſtantialẽ patri. Celcbꝛatũ fuit autẽ
hoc ↄſiliũ anno dñi.ccco. Secũdũ con
ſiliũ generale fuit celebꝛatũ ↄſtan tinopoli
ſub iheodoſio iunioꝛe centũ quinquagita
patrũ:in quo cõdemnata eſt hereſis MÆα
cedonij dicentis ſpiritũ ſanctũ minoꝛẽ pa
tre ⁊ fitio. Sed ibi declaratũ eſt ſpiritũ ſan
ctuʒ patri conſubſtantialẽ ac filio. ¶ Terti
um conciliũ epheſinũ ducentoꝝ patrũ ſub
Theodoſio iunioꝛe auguſto.In quo ana⸗
thematizatꝰfuit neſtoꝛius aſſerẽs in chꝛi⸗
ſto duas pſonas diſtinctas hum anaʒ. ſ.
diuinam in vna perſona dñi nr̃i ieſu x¶pᷣi.
Auarrtũ fuit conciliũ calcedonẽſe ſexcẽ
toꝝ triginta epoꝝ ſub martiano pꝛincipe.
In quo condẽnatus fuit euticcs abbas cõ
ſtantinopolitanus verbi dei ⁊ carnis vnã
naturã pnuncians. Et dioſcoꝛus eius de/
fenſoꝛ cum alijs hereticis. Beda etiazʒ in
libꝛo de tpibus poſt pꝛedicta conſilia nu/⸗
merat ⁊ alia vigintiquatuoꝛ celebꝛata ſub
diuerſis tꝑibꝰa in diuerſis locis. ¶ BDe ali
is concilijs celebꝛatis vſq;ʒ ad annũ domi
ni mileſimũ non ita patet. ¶Eirca vo an
nũ dñi mileſimũ victoꝛ genere alemanus
floꝛentie conciliũ celebꝛauit ⁊ multos epi
ſcopos ꝓpter ſimoniã ⁊ foꝛnicationẽ depo
ſuit. Non multo poſt gregoꝛius ſeptimꝰ
conciliũ celebꝛauit: ⁊ henricũ impatoꝛẽ ex
cõmunicauit quia ſe ↄtra eccliam erexit ⁊
ſciſma ꝓcurauit aliũ papã faciẽs. [Poſt
hunc vꝛbanus ſcõᷣs conſilium celebꝛauit
apud claꝑ montẽ. Exide ſub nicolao pa
pa ſcdᷣo:qui fuit pꝛius epᷣs floꝛentinꝰ 2 ſe
nis electus papa congregatũ eſt conſiliuz
cũ centũ tredeci epis rome:in quo berlẽga
rius abiurauit hereſim ſuã de ſacramento
euchariſtie:de qua ſit mentio de cõ.di.2.c.
Ego berlenganus.Anno dñi M cẽte/
ſimo.xxx.ſub innocentio ſecundo celebꝛa

65

tũ fuit cõſiliũ remis ⁊ petrus leonis papa
ſciſmaticus repulſus eſt. Ad quod ſeiſma
tollendũ multũ laboꝛauit beatus bernar
dus. Ille auũt petrus anacletũ ſe fecerat no

minari. CAnno dñi M cẽteſimo.lviiij.

Moꝛtuo adriano papa electus fuit alexã⸗
der tertius ſenenſis:⁊ tenuit cathedrã an⸗
nis vigintiduobus menſibus vndeci die
bus quindeci. Alter per ſciſma creatus ẽ:
qui dicebatur octauianus gurus immo et
tres alij ⁊ ſic erant quatuoꝛ antipape.ſ.vi
ctoꝛ:paſchalis:calixtus ⁊ innocentius.Et
durauit illud ſciſma annos ſexdeci ⁊ diſſẽ
ſio magna fuit inter alexandrũ papã ⁊ fe-
dericũ imꝑatoꝛc. Candem alexander pa⸗
cem fecit cũ imꝑatoꝛe:⁊ quatuoꝛ antipape
defecerunt. Hic alexander duo conſilia ce
lebꝛauit.vnũ turonis in francia. aliud ro
me dictũ lateranẽſe. Lempoꝛe huius mar
tyrio coꝛonatus fuit ſanctus Thomas ar⸗
chiepᷣs cãtuarienſis. CAnno dñi Mvcc?ᷣ
xv. Innocẽtius tertius ſubiquo ceperunt
oꝛdines mendicantiũ celebꝛauit conciliũ
lateranẽſe:in quo cõuenere fere mille du/
centi pꝛelati:⁊ multe ſalutiſere decretales
ibi edite ſũt. C Anno dñi M ccoqᷓ̃qrage
ſimo vel circa.Innocẽtius quartus natio
ne ianuenſis celebꝛauit conſiliũ lugduni 2=
imꝑatoꝛẽ federicũ excommunicauit: poſt
quẽ fuit alexander quartus. & Anno dñi
Mcc.lxij. gregoꝛius decimꝰ celebꝛauit
conſiliũ lugduni:vbi fuerunt quingẽti ſe /
xagita epi:abbates ⁊ alij pꝛelati circa mil
le.Et fuit ibi bonauentura cardinalis qui
multa bona egit in reductione grecoꝛum
⁊ tartaroꝛum.ſ Poſt hunc fuit honoꝛius
quartus ⁊ eſt vltimꝰ in cronica martinia
na.Et ſic vſqʒ ad tẽpoꝛa noſtra eccleſia dei
ſtatum fidei 1 bonoꝛum moꝛũ cum conſi
lijs conſueuit ſtabilire. Quintũ eſt con
ſiliũ pꝛouinciale quod celebꝛatur a metro
politano cum ſuis ſuffraganeis de quo fit
mentio di.is.c. Qm quidem.⁊.c. ſequẽti.
¶Et.2. q.7.c. Si epiſcopus. ¶ Et. 6. q. ʒ. c.
Scitote.de quo diſfuſe habes in ſumma
domini archiepiſcopi parte.3. titulo. 24.

CBextum eſt conſilium epiſcopale qunccd

magis conſueuit dici ſynodus ⁊ cõgrega
tio quam ſacit epiſcopus clericoꝛuʒ de dio

“

ceſñ ſua a poteſt facere etià irrequiſito ſuo
metropolitano.¶ Et de hoc habet di.1. p
totum.¶ Et di. o.c.pᷣ. ¶ Septimũ conſili
um eſt monachale hoc eſt 'm Antonium

de butrio ⁊ Joannẽ de imola ſuper.c. Gꝛa

ue.extra de pꝛebendis religioſoꝝ.de quo

habetur extra de ſtatu monachoꝛuzʒ. c. In

ſingulis.⁊.c.Eaqʒ.Sed hiꝰ cõſilia magis
conſueuerunt dici capitula generalia vel
ꝓuincialia de quibus agitur in cõſtitutio
nibus eoꝛũ. Dicta ſunt hec omnia vt oſtẽ

damus qᷓ; ta ſit vis conſilioꝛum in quoli/

bet ſtatu dum tamen conſilia recte ſiant ⁊

obſeruentur ea de quibus dicturi erimus

in ſequentibus. .
De quibus non eſt conſilium exquiren

um de quo dantur ſeptem regule negati
ue: ⁊ ꝙ conſilium eſt de rebus dubijs ⁊ ar
txcundü myſtenum de cõſilio decla
randum dicitur determinatio. In
quo videndũ eſt de quibus eſt con
iliũ determinate petẽdum.Et ad hoc pꝛe

mittimus pᷣmo ſeptẽ regulas negatiuas:

quas ponit Giraldus odonis fuꝑ 3 ethi/
cox ſm intétionez Ariſtotelis. Pꝛima
regula: Hullũ pꝛeteritum eſt cõſiliabile eo
ꝙ poſtq; eſt pꝛeteritũ eſt ſic neceſſariũ ꝙ
a ſua pꝛeteritione eſt ſimpliciter immuta/
bile. vnde hoc ſolo pꝛiuatur deus ingenita
ſfacere que facta ſunt. Ideo Ariſto.ibi dicit
MNõ eſt ↄſiliari de hijs que fiũt ex neceſſita
te. C Scdᷣa reglła nullus caſuale vl foꝛtui
tum eſt conſiliabile.Quia omne caſuale
2 omne ſoꝛtuitũ euenit pꝛeter intentionẽ.
Sed omne conſiliabile dependet ex inten
tione finis. Ideo Ariſto.ait.Conſiliat᷑ nul
lus de ipoſſibilibus aliter ſe habere neqʒ
de quibuſcũqʒ; nõ finis aliquis eſt. Ter
tia regula: Nullũ determinatũ ab arte eſt

conſiiiabile: quia omne tale eſt 'm artem/

certũ ⁊ determinatuz: aliter non eſſet ars.
MNullũ autem conſiliabile eſt certũ ⁊ deter
minatũ.Tunc eni non eſſet conſiliabile et
dubitabile.Quare nullũ cõſiliabile eſt ar
tificiale. Ars enim nõ dubitat q;uis circa
Artificialia contingat in aliquibus quedã
dubia ⁊ illa non ſunt per artẽ determinata
2 talia poſſũt eſſe conſiliabilia.¶ Quarta

regula: Hullũ operabile a voluntate alie⸗
na eſt conſiliabile:quia omne conſiliabile
eſt in cõſiliatiui poteſtate:Illud vo quod
eſt in aliena volũtate non eſt in poteſtate
conſiliatiui. Quinta regula: Nullũ vo
luntariũ repentinũ eſt cõſiliabile:quia oẽ
conſiliabile eſt pꝛeuiſum ⁊ tarduzʒ. Ande
Ariſto.dicit. Operari quidez opoꝛtet vee·
lociter conſiliata:ↄſiliari aũt tarde.¶ Sex
ta regula:HNullum raro contingens eſt cõ
ſiliabile: quia tunc ſequeretur ꝙ ex diffi/⸗
nitione ⁊ ſentẽtia ↄſili bonũ raro eueniẽs

expectaretur:a per cõſequens qð expecta

tio ↄſulta vt in pluribus fraudaretur. Et
ꝙ malũ raro eueniẽs timeretur ⁊ cauere.
tur: ⁊ per conſequens ꝙ nullus ↄſulte ope
raretur:quia in omnibus humanis operi
bus aliqua mala contingũt qᷓ;uis in aliꝗ
bus raro.Sicut viꝝ doꝛmire cũ vxoꝛe ſua
ↄfidẽter aliqñ q̃;uis raro fuit malũ: quia
vxoꝛ interfecit viꝝ doꝛmientẽ.Et ſi omnes
vellent iſtud cõſulte cauere nullus cũ vxo
re doꝛmiret.¶ Septima regula: Nullum
certũ eſt conſiliabile:quia ait Ariſto.Con/
ſiliamur de hijs que videntur con tingere
vtroqʒ modo ſe habere.Similiter nulluʒ
aſſuetũ ⁊ naturali inſtinctu certuzʒ eſt con
ſiliabile. Nullus quidem conſiliatur an ꝓ
nutrimento cibum debeat ſumere per os:
quia id aſſuetum eſt ⁊ certũ a pueritia.Cõ
ſilium ergo eſt de rebus magnis ⁊ dubijs
indeterminatis:que ad bonù finem bonis
cõſilijs perducuntur. ¶ IJdeo Cicero in liꝰ
de officijs ait. Conſilium eſt ſententia diffi
nitiua de re dubia quid magis eligenduzʒz
ſit. ¶ Et Ariſto.in 3⁰ ethicoꝝ. Conſiliuz eſt

oculus fururoꝝ ⁊ inquiſitio quedã de rebꝰ

dubijs diſponendi.
ac ſalubꝛiter. Cap. 3 .
Ertiũ myſteriũ declarandũ de conſi
t lio dẽ ↄditio.Ad boc eni vt ↄſilia re
ptẽ ↄditiones requitrunt᷑.
pa di pꝛudentia.
¶ beniuolentia.
3 ³ conſtantia.
CA maturitas.
C veritas.

Be ſeptẽ ↄditionibus aſilij vt recte fiat

cte fiãt ⁊ ad bonũ exitũ ꝑducant ſe

moea

(to⸗

penp
lmme
heic
lunp
ſeze⸗
eito
Mler
fee⸗
Hete
5.

ſann

ateele
ſliabie
ogos
Nteſtate
ulüo
gin de
.Bode
e e⸗
(Se
eſt 0
erdſfi
cveniis
opeen
cur.
anere:
ulteope
9 oai
n alig
ꝛe ſus
quis
wes
dW
Hullon
ſto Lon
nunger

Nollcoz

eſt con
wr anp

per ⸗

ntia
adubis
anbons
gonnt⸗
mnudf
lcencn,

Coé“ taciturnitgss 2
2 ſtabilitas.

Pꝛima ↄditio dicitur pꝛudentia. Qui
enim conſulunt ⁊ a quibus conſiliũ eſt re
quirendũ pꝛudentia fulgere debent: qua
pꝛeteritoꝝ recoꝛdantes ac pꝛemeditantes

futura pꝛeſentia recte diſponẽda diffiniãt.

Et quia in antiquis eſt ſapientia ⁊ in mul

to tempoꝛe pꝛudẽtia vt oicitur Job ca xij.
Ideo antiqui ⁊ viri graues ſunt cõſulẽdi
vnde Ariſto.in.(.ethicoꝝ ait. Opoꝛtet in

coõſilio attendere exꝑtoꝝ ⁊ ſenioꝛũ pꝛuden
tiã ꝓpter expientiã.ſEt numeri.xi.c.ã

dauit dñs moyſi vt congregaret ſenioꝛes
ad cõſiliũ.ſ Et di.ꝛo.c.Dhe quibus cauſis
dicit. Senioꝛes ꝓuincie congrega ⁊ eos
interroga: facilius nanqʒ inuenit᷑ quod a
pluribus ſenioꝛibus querit᷑.ſEt idẽ.xi.q.
3.c. Excellẽtiſſimus. Et.iõ.q.pᷣꝰ vel 2 co
Aiſis.ſ Et.p.q.pꝰ.c. Eſtote. Conſilium
nanqʒ iuuenum ſolet eſſe rninoſuz. Pꝛo
pterea ſapiens eccliaſtici.25.c.ait. Quam
ſpecioſa veterani ſapientia ⁊ gloꝛioſus in
tellectus ⁊ conſiliũ. Secũda conditio di
cit᷑ beniuolentia. hij quippe conſulẽdi ſũt
quos veriſimiliter credimꝰnobis foꝛe be⸗
niuolos.ſnñ ernardus in epiſtola ad
ſenonẽſes ait.Omnes iuxta pꝛeceptũ dñi

etiã inimici diligantur:ſed ad conſiliũ ſoli

eligant᷑ amici.ſ Et Oꝛegoꝛius in regiſtro

MNullus tibi ſidelioꝛ eſſe poteſt ad conſiliũ
qᷓᷓʒ qui nõ tua ſed te diligit. C Tertia cõdi

tio dicitur conſtantia:debent conſiliarij cõ
ſtantes eſſe vt non vincant aut ſuperent
paſſionibus odij amoꝛis timoꝛis ⁊ huiuſ

modi.qm̃ vt inqt Sen. Perijt oẽ iudiciũ
cum res tranſit in affectum. ¶ Quarta cõ
ditio dicitur maturitas vt non cõſulatur

pꝛecipitanter ⁊ inconſiderate. ¶ Ande Ca

lixtus papa di. o.c. Ponderet. Nos iquit

tpe idigemus vt aligd maturius agamꝰ.
Mon pꝛecipitemus conſilia ⁊ opa noſtra:
neq; oꝛdinẽ eoꝝ coꝛꝛũpamus. Quinta

ↄditio dẽ veritas.debẽt ↄſiliarij ᷑ᷣm vitatẽ
in ↄſiliũ accidit ſemel ꝙ Papir us parnu

ↄſulere ⁊ nõ ad bñplacitũ maioꝝ vl dñoꝝ
vt facere ſolẽt adulatoꝛes.ſ NPꝛo quibus
ſacit exẽplũ qdð legit᷑ in hiſtoꝛia tripartita.
hꝰ.S.Qõ cũ ecclia pateret᷑ pſecunões Cõ
ſtantinus pater conſtantini magni ↄceſſic

66

xb̃ianis licẽtid i ſua religione pſiſtere. Jo
Pbare volens quoſdã in palatio ſuo xpia

nos ſi fideles ⁊ veridici eſſent ſtatuit ꝙ ſi
qui venirent ad ſacriſicandũ dijs ſuis: hij
eſſẽt cũ eo in palatio.Siqui aũt nollẽt exi
rent de palatio.Et cũ aligꝗ eſſent pᷣponẽtes
religionẽ xpᷣianaʒ ꝓmiſſis regijs. Alij xo
eſſẽt ꝓni ad ſacriſcãdũ dis ſpantes amici

tiã regis delibauit ⁊ eis vti cõſiliarijs qui

xpᷣo ſideles conſtanteſqʒ fuerãt. Alios ꝓo

vyt effeminatos ⁊ fallaces expulit credens

eos nunqᷓ;ᷓ ſoꝛe ſibi deuotos atq; veraces
qui fuerunt ſic dei ſui tam leuiſſimi ꝓdito
res.ſ De xerſe adhuc rege illo potenuſſſi ⸗
mo legit᷑:ꝙ cũ grecis bellũ indicturus cõ
ſuleret ſuos vnus dixit greciã nõ vinci ſʒ
obꝛui mole exercitus. Alius dixit timen⸗
dũ eſſe ne vꝛbes deſertas ⁊ vacuas inueni
rent.Alius dixit vix illi nãm reꝝ ſufficere

anguſta eſſe claſſibus maria militibus ca

ſtra explicandis copijs equeſtribus cãpe
ſtria vix celũ patere ſagittis:dũ ſic adulan
do regẽ nimia exultatione concitarẽt. Qui
dam noie damarus dixit. Multitudo iſta
que tibi placet tibi metuẽda eſt:verum eſt
eni quod dicit᷑:non diu poſſe durare qð re
gi non põt. Nihil tã magnũ qð perire nõ
poſſit.Atq; vt dixit damarnius euenit quia
deuictus fuit. Et in exercitu eius equa pe/
perit lepoꝛẽ qð eſt aial fugaciſſimũ vt reci
tat ANaleriꝰliꝰ ̊. Gꝛande piculũ eſt aures
adulatoꝛibus pᷣbere.ſ Pꝛopterea Sene.
ad lucillũ ait:Hoiem blande loquentẽ a
ſce tuũ laqueũ eſſe:habet enĩ ſuũ venenũ
blanda locutio. Sexta ↄditio dẽ tacitur
nitas. Ea eni que tractant in ↄſilijs nõ ſũt
aliquo pacto reuelãda illa que ſecreta eſſe
debẽt ꝓpter ſcandala multa q̃ poſſẽt eue/
nire.Hic Aaleriꝰliꝰ.2. dicit de romanis ꝙ;
adeo magna charitate piie tenebunt᷑ vt ar
chana ↄſilia patrũ ↄſcriptoꝝ multis ſecu/
lis nemo ſenatoꝝ nũciauerit.ſ Narrat au
tẽ Naleriꝰ ꝙ cũ eſſet de moꝛe romanoꝝvt
pĩes poſſẽt filios ſuos paruulos ducẽ ſecũ

lus vna cum patre ſuo conſilium intrauit
in quo ſtatutũ fuit vt que ibi tunc tracta/⸗
bantur ſecreto tenerentur. Cũqʒ puerulus

domum reduſſet a matre requirebatur:

4 2

vt conſilij ſecreta pãderet.Qui vt declina
ret matris impoꝛtunitatẽ officioſo menda
cio vſus eſt dicẽs ibi fuiſſe tractatũ vt qui
libet vir poſſet duas vxoꝛes habere. Qðᷣ
illa credens alijs matronis retulit. Qua
re diuulgata per vꝛbẽ conueniẽtes mulie
res plurime quadã die ad locũ conſilij ac
ceſſerũt poſtulantes a ſenatu poſſe ⁊ ißas
duos accipere viros:Quod illi admiran
tes vñ hoc ꝓceſſerit inquiſierunt. JInuene
rũtq; hoc pꝛoceſſiſſe ex aſtutia pueri talia
caute referentis. vnde romani ſtatuerunt
nullũ de cetero pꝛeter illũ ad conſiliuʒ ad
mittendũ:qui ita caute ſciuiſſet occultare
ſecretũ. ¶ Septima conditio dicit᷑ ſtabili/
tas.Debent eſſe ſtabilia conſilia vt.ſ.qd
in illis rationabiliter determinatur execu⸗/
tioni demandet᷑.Et quia multi ſeruare cõ
ſilia nolunt ſepe in graues iacturas deue
niunt.vnde pꝛimi machabeoꝝ.ð.c ſcribi
tur:qꝙ ioſephus ⁊ azgzarias quia non ſeru⸗

uerunt quod fnerat determinatũ ſcilicet-

non exireny in pꝛeliũ contra inimicos de

bellati fuerũt:occiſis dnobus milibus de

exercitu ſuo.Sic ⁊ romani apud cãnas ce
ciderunt in pꝛelio ab anibale victi teme⸗
ritate varronis qui contra alioꝛum ſenten
tiazʒ ⁊ pauli emilij college voluit conſerere
manus.Sic ⁊ garus flammineus perijt
aopud lacum duʒ abſtinere noluit a pugna
quod ſibi a ſuis cõſulebatur. Sic ⁊ alij qͥʒ
plurimi ſpernentes amicoꝛum conſilia in
multa pericula inciderunt. Deponamus
ergo ſupbiam ⁊ ſaluberrimis conſilijs ac
quieſcamus vt ſic reddamus nos dignos
gra dei que dat humilibus:quã nobis cõ
cedat ille qui eſt bñdictus ⁊ landabilis in
ſecula ſecnloꝝ Amen.
CBñica ʒ in quadrageſima. De ſupbia
Kiſmaticoꝝ.Sermo vigeſimus ſecũdus.

ODneregnuz

in ſeipᷣm diuiſũ deſolabit. ver
ba ſunt redemptoꝛis noſtri oꝛi
ginaliter Mathei.xi.cꝰ.a in euangelio ho
dierno. ꝙ Maſſa eſt eccleſia dei pſepe gra⸗
niſſimas perſecutiones ab hereticis ⁊ ſciſ
maticis.De hereticis aũt dictũ eſt in pꝛe

OO

cedentibus. Sed contra ſupbiam ſciſma⸗

ticoꝝ loquemur in pꝛeſenti ſermone. Haʒ

hoc genus hominuʒ etiã tempoꝛibus no
ſtris vix immo pꝛo nihilo poteſt domari:
quandoquidẽ in pleriſqʒ chꝛiſtianoꝝ pꝛo

uincijs peſtis iſta truculentiſſima q;mul
tos interimat. Hij ſunt deſolati ⁊ pꝛiunati

munere dinie gratie. Pꝛo quibus de ſciſ⸗
mate tria myſteria pꝛoponemus declaran

4 3⸗‧ „ ℳ „ „ .
CHm dz diffinitionis
Wꝛm offenſionis.
Czn pꝛinationis.

AQuid eſt ſciſma:⁊a in quo differt ab he
reſi:⁊ quomodo eſt vna eccleſia vniuerſa⸗
lis:⁊ eccleſa romana eſt caput omniũ ec⸗
cleſiaruzʒ: cui pꝛeeſt papa vicarins chꝛiſti⸗
2 de multis ſcili matibꝰque fuerunt elapſis

tempoꝛibus. ¶ Cap.5 .
BVimũ myſſterium declaranduz de
ſciſmate dicitur diffinitiõis, ¶ Po
teſt eniʒ ſciſma ſic diffiniri. Sciſma
eſt vicium quo quis ſub ſummo pontiſice
eſſe ⁊ membꝛis eccleſie ei ſubiectis cõmu
nicare recuſat. Pꝛo cuius declaratione di
cit Zho.22. q.ꝭl.artieulo pᷣ.ꝙ nomen ſciſ⸗
matis ſᷣm Iſidoꝝ liꝰethilõꝝ a ſciſſura ani
moꝛum vocatum eſt. Sciſſio autẽ vnitati
opponit᷑: vnde peccatum ſciſmatis dicit᷑
quod directe ⁊ per ſe opponit᷑ vnitati.Cha

ritas autẽ non ſolum vnaʒ perſonã alteri

vnit ſpirituali dilectionis vinculo:ſed etiã
totam eccleſiã in vnitate ſpiritus. Et ideo
ꝓpꝛie ſciſmatici dicuntur qui ꝓpꝛia ſpon
te ⁊ intentione ſe ab vnitate eccleſie ſepa⸗
rant:que eſt vnitas pꝛincipalis. Nam vni
tas particularis aliquoꝝ adinuicẽ oꝛdina
tur ad vnitatẽ eccleſie. Sicut cõpoſitio ſin
guloꝝ membꝛox in coꝛpoꝛe naturali oꝛdi
natur ad totius coꝛpoꝛis vnitatem.Eccle⸗
ſie autẽ vnitas in duobus attenditur.ſ.in
cõnexione mẽbꝛoꝝ adinuicè ſeu cõmunio
ne:⁊ iteꝝ in oꝛdine oium mẽbꝛoꝝ ad vnũ
caput.Hoc aũt caput eſt ipſe xpᷣus:cuiꝰvi
ceʒ in ecclia gerit ſũmus pontifex.Et ideo
ſciſmatiei ſũt ꝗvt dictũ eſt ſubeſſe rennũt
ſũmo põtiſici:⁊ mẽbꝛis ecclie ei ſubiectis
coicare recuſãt. Hic ⁊ pelagiꝰpapa.ꝛ24.q⸗
p.c. Sciſma.Seiſma ſigdẽ ipʒ qð grecũ

lſſe⸗
ec
Ultin
ſoc⸗
lorpe

ü
ton⸗
latu⸗
nuce
inrel
don

nſeitne
de
uibus
doman
nor po
cmnl

1inend

8deſil/
aren

ſtebie
Miat/
mmun ee
ochilt
elapſit

nduzde
Scſe
ponnißte
ns cöma
nntonedi
mcn ſl⸗
ſurz ani
vnitai
iis dicit
taniCha
näͤ alai
loſelani
g, Ljidt
nünßn
cſe ie
Vonm
ciordin
oftofn
mlord
n,Clk⸗
ur.ein
munio
ad wi
.cuV
Ltiden
fenui⸗
,bieats

ͦg

nomẽ eſt ſciſſurã ſonat.Sedà in vnitate ſeil

ſura eſſe non põt. Nõ ergo vnitati cõmu/
nicãt qui ſciſmaticis cõmunicãt. Partes
ipſi ſibi fecerunt:⁊ ab eo quod vnnz eſt vt
apli iude iã verbis loquar ſemeupſos ſe⸗
Fregauter ſpm̃ non habẽt.Et q;uis eiiaʒ

ereſis diuidat hoiem ab vnitate ſidei ca

tholice tamẽ ſciſma eſt ſpeciale viciũ diſti
ctũ ab ipſa. Nam hereſis opponit᷑ directe
⁊T per ſe fidei. Sciſma oppomitur per ſe ec/
cleſiaſtice charitatis vnitati. Et ideo ſicut
fides ⁊ charitas ſũt diuerſe vᷣtutes q;uis
quicunqʒ caret fide caret charitate: nõ tñ
ecõtrario.Ita hereſis ⁊ ſciſma ſunt diuerſa
vicia q;uis hereticus ſi etiã ſciſmaticus.
nõ econuerſo. vnde Hieroꝰ.2 4.q.ʒ.c. In/
ter.ait: Inter ſciſma ⁊ hereſiʒ hoc arbitroꝛ
intereſſe ꝙ hereſis ꝑpꝑuerſũ dogma habet.
ſciſma aũt ab ecclia ſeparat.Et tamẽ ſicut
amiſſio charitatis eſt via amittẽdi fidem:
ita ſeiſma eſt via ad hereſz. ¶ Pꝛo clario
re tamen intelligentia notande ſunt tres
catholice veritates.¶ Pꝛima ꝙ yna eſt ec
cleſia vniuerſalis.vnde in ſymbolo patrũ
dicitur Et vnã ſanctã eccliam ⁊c.Ex de ſũ.
tri.⁊ fi.catho. Ana eſt fideliũ vninerſalis
ecclia.ſ Et Cypꝛianus.24.q.pᷣꝰ.c. Loquit᷑

Eccleſia inquit vna eſt que in multitudine

latius incremento fecunditatis extendit᷑:
quomodo multi radij ſunt ſed vnũ lumen
habent. ¶ Scdᷣa veritas ꝙ ecclia romana
eſt oium ecchiaꝑ caput mater magiſtra.
Sicut patet.ꝛi.di.c. In nouo teſtamento.
¶ Et. 22. di.c. Sacro ſacta. Et.qʒ.q.d.c.Su
dũ.¶ Et vt ſcribit᷑ di.io.c.Nulli fas. Qui

aſſerit contumaciter eccleſiã romanã non

eſſe caput aliaꝝꝑ eccliaꝑ ⁊ non poſſe conde
re canones ⁊ decreta ⁊ etiaʒ ſibi tanqᷓ;ᷓ ca
piti non obediendũ excommunicatus eſt.
Scõm doctoꝛes iſtud cioquitur de con
temptoꝛibus canonũ ⁊ tranſgreſſoꝛibus.
Sʒ dupliciter dicitur quis contẽptoꝛ cano
nũ.vnomodo qꝛ aplicam ſedem cõtuma/
citer negat eſſe caput eccleſiarum ⁊ hĩe po
teſtatẽ condendi canones decreta ⁊ ſtatu
ta eiꝰnon ſoꝛe ſeruanda:⁊ talis eſt ſciſma
ticus ⁊ hereticus ⁊ excõmunicatus. Et ſic
intelligendo dictũ cneſt canõ late ſnie ſᷣm
Joannẽ andree ⁊ Hoſtiẽſẽ. Secũdomodo

67
dicitur quis contẽptoꝛ ⁊ tranſgreſſoꝛ cano
num qui ipſa mandata canonũ non ſᷣuat
; uis credat ⁊ dicat eſſe ſeruanda: hic nõ
eñ ſciſmaticus ꝓpꝛie nec excõmunicatus.

ITena veritas ꝙ papa romanuſqʒ põti

fex eſt caput ecclie ſuperatqʒ in dignitate
poteſtate quoſcũqʒ reges ⁊ pᷣncipes reli
quoſqʒ pꝛelatos. Pꝛopterea in. c. Abi pe
riculũ de electione liꝰ.. Papa vocat᷑ vi⸗
carius ieſu chꝛiſti ſuc eſſoꝛ petri rectoꝛ vni
uerſaus ecelie: ⁊ gregis onici directoꝛ. Et
glo.in ꝓlogo clementine. Papa ideſt ad
mirabilis.Et dicitur a pape quod eſt inter
iecto admirantis.Et vere admirabilis qꝛ
vices dei gerit in terris. Eiymologia vo
nomis eſt pater patrũ. Sed nungd papa
die poren vicarius petri ſicut ſe dicit vica
riũ chꝛiſti.in.c. Pꝛo humani. de homici
dio liꝰ. 6. Et ꝙ ſic videtur per illud 45 ha/⸗
betur. 6õʒ.di.c. Ego ludoycus.i¶ Et pꝰ.q.pᷣ
c. Non quales.⁊.q..c.Quotiẽs. Sʒ glo
ſa in clementina romani pꝛincipes de iure
iurãdo dicit.Qõ locutio iſta.ſ.papa eſt vi
carius petri impꝛopꝛia eſt vel exponitur:
ideſt gerit vicariã quam geſſit petrus: vi/
carius eni non datur vicarij de officio vi/
carij.c.Clericus.Qui igitur nolũt ſubeſſe
pontiſici tanq;ᷓ eccleſie capiti ſciſmatici di

cuntur. Sed quid cũ plures ſint ſe geren

tes pꝛo papa quis eoꝛu ſciſmaticus eſt te
nendus cũ ſius ſequacibus.ſſ Ad hoc di/
ctum eſt in.A.liꝰde pnia in ſermone de dif
coꝛdia.Et lz iueniatur ſepe ſciſmata in dei
eccleſia exoꝛta.ſ Tamen diebus meis an
no.ſ.dñi O£ cccc* quadrageſimo ſub Eu
genio quarto canonice electo ⁊ a tota xpᷣia
nitate acceptato factũ fuit ſciſma. Na con
gregatio facta baſilee que aliqñ conſiliuʒ
ſiit:quia auctoꝛitate martini quinti cõgre
gatum:⁊ poſtea auctoꝛitate eugenij conſir
matũ cũ fuerit diſſoluta tranſlato conſilio
ferrariã ꝓpt᷑ reductionẽ grecoꝛũ. Et ide flo
rentiam,/ppter ſuperuenientẽ ibi peſtẽ effe
cta eſt conciliabolũ ⁊ ſynagoga ſathane.
MNaã auſu temerario illi de illo cõciliabulo
depoſuere eugeniũ ⁊ cearũt amideũ dueẽ
ſabaudie dictũ felicẽ.Et pꝛo iuſtiſicãda ſua
impietate allegabant ꝙ ipſe eugenius nõ
potuit diſſoluere illud conſiliuʒ ſua aucto
1 3

ritate frmatũ et ꝙ conſiliũ eſt fupꝛa papã
ꝗa poteſt iudicare de ipſo.Et tertio quia eu

genius ſcandaliz abat ecchiam. Sed pꝛi/
mum eſſe falſum conſtat ex dictis in pꝛece
denti ſermone. Hã eius eſt deſtituere cuiꝰ

eſt conſtituere cum ſint eiuſdẽ poteſtatis
actus. Ex de reglis iuris c Omnis. Sicut
aũt papa condere poteſt canonẽ generalẽ:
ita tollere poteſt 1 mutare: vt patet.25. q.
p g Dus ita. Et ſicut ſolus poteſt conciliũ
generale inducere ei auctoꝛitatè dare:ita
poteſt illud diſſoluere:ſ Secundũ eti pa
tet eſſe falſum. NMõ enim papa auctoꝛita.
t habet a cõſilijs pꝛincipaliter ſed a xpᷣo.
2i.di.cꝰ Quãuis.Et ipſe papa dat robur ⁊
auctoꝛitatẽ oꝛdinatis in conſilio.Ex de ele
tione.c. Significaſti. Et vt dictũ etiã eſt in
pꝛecedenti mone.Hemo põt iudicare pa
pam: vt patet.9.q.ʒ.c. Nemo.⁊ i quatuoꝛ
caplis ſequẽtibus.Sed ibi glo.ponit tres
exceptiones.ſ Pꝛima in foꝛo penitentie.
Tunc eni iudicabit᷑ a ſuo confeſſoꝛe qui te
net locũ dei.¶ Scdᷣa cum ſubmittit ipſe ſe
ſua ſponte iudicio ecclie conſilij vel alteri
us. Sicut accidit ĩ ſy macho papa ⁊ leone
2. q. :c Auditũ. Et. 2. q. 7. c* Mos, Et. zi.
di. co Nunc aũt. ¶ Tertia in crimine hereſis
vngde di.Ao.c.Si papa.dicit᷑:A nemie iu/
dicandus eſt niſi depꝛehendat᷑ a fide deui
us. vbi dicit glo. hoc veruz ſi ſe non vellet
emendare. Nam ſi vellet ſe emẽdare non
deponeret᷑.Et hoc perquodda decretuzʒ ſa

ctum in conſilio cõſtantienſi.¶ Addita eſt

quarta exceptio.ſ.in caſu ſciſmatis quod
videt᷑ intelligendũ de ſciſmate dubio.ſ.ſũt
duo pontifices creati ⁊ dubitat᷑ quis eoꝛũ
ſit verus. Non aũt hoc habet locũ de ma/
nifeſto cũ.ſ.vnus canonice creatus alius
poſtea intruſus. Als cum quilibet ep̃us
poſſit incedere ab obedientia pape ⁊ ſic ſa
cere ſciſma:⁊ ſic habebit papa quotidie iu
dicari cũ tamẽ iura contrariũ clamẽt. En
de Anacletus papa di. 79. inquit. Eceleſi⸗
am ſummoꝝ pontificũ ſibi dñs reſuauit.
Cũ ergo nullus hoꝝ caſuũ fuerit in Euge/
nio:quia nec a fide deuius:nec ſe ſubmiſit
conſilij iudicio:nec eſſet tunc aliqð ſciſma
qua ratiõe potuerit ↄciliũ imo ↄciliabolũ
ludicare de ipſo nõ apparet.CTertiũ ſilr

friuoluʒ eſt. Nã glo.illa in.c.Si papa.que
dicit ꝙ papa poteſt depom ꝓpter qdᷣcũqʒ
peccatũ quod ſcãdaliz aret ecchiam.opina
tiue loquit᷑ non aſſertiue. Hec repit᷑ aligs
papa depoſitus pꝛeciſe ꝓpter ſcelera ſua:
ſed ꝓpter ſciſma tollendũ. Quales autez
fuerint ⁊ q;te ſanctitatis ⁊ fame qui depo/
ſuerunt Eugeniũ ſciũt plurimi:quia.ſ.fue
runt ifames ⁊ ſcãdala plurima in diuerſis
locis egerunt.Et quales electoꝛes antipa

pe talis ⁊ ipſe ãbitiofus cupidus doloſus

Eugenio ad paupes liberaliſſimo:ad ec/⸗
cleſias ⁊ religiones deuotiſſimo exiſtente.
Qõð aũt aliqui dixerint ſe credere eugeniũ
veꝝ papà ſed ad vitandũ ſcandalũ ⁊ picu
lũ amiſſionis reꝝ ⁊ vite adherebant anti⸗
pape illũ aber̃ noiĩiantes papã ⁊ veneran.
tes non vident᷑ magis excuſari a moꝛtali:

qᷓ;ᷓ marcellinns papa cũ in veneratiõe ido

li poſuit grana incenſi ſuꝑ pꝛunas timoꝛe
moꝛtis compulſus.di.2ꝛi.c.Nunc aũt.Aut
qᷓᷓ; ſalomon cũ ob amoꝛem mulieꝝ idolis
genua flectebat ad complacendũ eis:que
tamen coꝛde non adoꝛabat.Eſt eni ibi mẽ
daciũ in xpᷣiana religione: ſeu in hijs que
ptinent ad fidem quod eſt ꝑnicioſuj men
COð ſciſma eſt graue peccatũ:? de cõpa
ratione eius ad idolatriã. Capᷣ.-N.
cundũ myſteriũ contemplanduz

de ſeiſmate dicit offenſioni s. Eſt eni

ſciſma peccatũ quo ſciſmaticꝰ offen
dit moꝛtaliter. Si eni peccatuʒ quod com
mittit᷑ contra charitatem alicuius perſone
particularis eſt moꝛtale:vt odiũ particula

re contra ꝓximuz: multomagis quod ꝑpe

trat᷑ ↄtra charitatẽ totius eccleſiaſtice con
gregationis vt ſciſma. Bonuz enim q́to
cõmunius tanto diuinius ⁊ per conſeqns
melius malum ei oppoſitum deterius.
Hinc Augꝰ.24.q.pᷣꝰ.c. Abi.ait Neqʒ ſciſ
matici aliquid ſibi ex iuſticie mercede pꝛo
mittant:quia vbi charitas non eſt non po
teſt eſſe iuſticia. Dilectio eniʒ pꝛoximi ma
lum non opat.ſ Et Beda ſup Matheũ.
Qu icũq; ab vnitate fidei vel ſocietate pe
tri apoſtoli quomodolibet ſemetipſos ſe⸗
gregauerint nec tales a vinculis peccato/
rum abſolui nec ianuaz regni celeſtis poſ

uia
Pnt
alye
Pſtes
M
ſope
le

lleſie
lend

neq
me:
lent.
1
ſin
cliſi
dathe
1che
füc
goe⸗

mac
boſui
Ge
caus
ſtio⸗
pee
Atte
tun
d
lſty
nife
mmip
cukn
ſaſte
ne
Peren
lne⸗
Ging
lec
Rer
muo

A

ipapn
lergöcüg

enon

Wit alge
elera ſug:
les autez
gnidepo/
guis
indinenſs
es antt
1s dolofas
mo:adet/

denſtent.

recngenii
alüpian

bant antt;

veneran/
moꝛtali:
noe ido
timoꝛe
t. Aut
r Wis
acseqre

enitbime

nnbisce
ſiz mn

dechhe
n
horiu;
ne.Reni
nieffen
gvod lon
oheſont

fpamial

vo pe
ſuce con
ſim qo
onſeqns
detenus⸗
Neyſef
redepe⸗
1nonpo
nimima

athe ⸗

etatepe
pſos
peetan
tis

funt ingredi.q̃ſtione eàdẽ.ſ Et iteꝝ ibi Cy

pꝛianus in:c.Dicimus.Cuncti ſciſmatici
quia ſoꝛis ſunt ideſt extra eccliam ſpirituzʒz
ſanctum non recipiunt. ¶ Et Augꝰ de ſide
ad petrũ.Firmiſſime tene ⁊ nullatenus du
bites omnẽ hereticũ vel ſciſmaticuʒ cum

diabolo ⁊ angelis eius eterni ignis incen

dio participandũ niſi ante finẽ vite catho
lice fuerit incoꝛpoꝛatus ⁊ reintegratus ec
cleſie. Et extra de hereticis in.c.Ad abo⸗
lendã.Omniũ hominuʒ qui catholice ec
leſie non tenet vnitatem neqʒ baptiſmus
neq; elemoſyna q;tumlibet copioſa:neqʒ
moꝛs pꝛo fide chꝛiſti ſuſcepta pꝛoſicere po

terit ad ſaluiem. Sed querunt aliꝗ VtE

ſciſma ſit grauius peccatum q;ᷓ idolatria.
Et ꝙ ſic videt quia grauius fuit punituzʒ.
MNam adoꝛantes vitulũ aureum gladio oc
ciſi ſunt.Exodi.33. Sciſma vo facientes.ſ.
dathan ⁊ abiron abſoꝛti ſunt. Ipſi equidẽ
⁊ choꝛe fecerunt ſciſma in populo hebꝛeo.
fũ cum in deſerto contra moyſem ⁊ aaron
querentes ſibi vſurpare ducatũ populi.Et
apta eſt terra ⁊ deglutiuit dathan:⁊ opuit
ſuper congregationẽ abiron. Numeri.ié.
co. Et exarſit ignis in ſynagoga eoꝛũ ⁊ flã/

ma combuſſit eos.ſ.choꝛe cum complici
boſnis. Ad hocreſpondet Tho. x. q. 39.

Qũõ cum querit᷑ in cõmuni de duobus pec
catis quod ſit grauius intelligẽda eſt que

ſtio de grauitate que attenditur ſʒ genus

peccati. Genus autem peccati ſeu ſpecies

attenditur ex obiecto. Et ideo illud pecca/

tum quod maioꝛi bono contrariat᷑ eſt gra
uius in genere ſuo.Sicut peccatũ in denz
eſt grauius qᷓ; peccatum in ꝓximũ. Ma/
nifeſtũ eſt aũt ꝙ inſidelitas eſt peccatũ cõ
tra ipſuim deũ ſ̃m ꝙ in ſe eſt veritas ᷣma
cuiiinnitit ſides. Sciſma eſt contra eccle/
ſiaſticam vnitatẽ:que eſt quoddam bonũ
participatum ⁊ munus q;ʒ ſit ipſe deus.
Ideo iñidelitas ex genere ſuo eſt grauius

peccatum ſciſmate.Sed ſi cõſideretur gra

ſi dicatur ꝙ charitas cui opponit᷑ ſciſma
eſt maioꝛ fide cui opponitur iſidelitas. Et
qð opponitur maioꝛi bono maius maluʒ
eſt m philoſophum.S.ethicoꝛũ. Nam vt
dicit Tho. Charitas habet duo obiecta.
vVnum zincipale ſcilicet bonitatem diui/
nam.Aliud ſecundariũ ſcilicet bonuzʒ pꝛo
ximi.Sciſma antẽ ⁊ alia peccata que ſũt
contra pꝛoximum apponuntur charitati:
q́;tum ad ſecundariũ bonũ quod eſt mi⸗/
nus bonum qᷓ; ipſe deus.Et ideo iſta pec/⸗
cata que ſunt contra ꝓximũ ſunt minoꝛa
q́ᷓ; inſidelitas.Sed odiũ contra deũ vtiqʒ
grauius eſt iſidelitate. ¶ Inter peccata ta
men contra pꝛoximũ ſciſma eſt maximũ:
quia contra ſpirituale bonum multitudi⸗
nis.ſ Itẽ nõ obſtat dictũ Hieronymi.24.
q.pᷣꝰ.c. Non afferamus. Qð grauius eſt
punitum ſceleratius eſt commiſſum.Sed
ſciſma eſt grauius punitum qᷓ;ᷓ idolatria.
ergo videtur ꝙ ſit grauius peccatũ.Nam
vt dicit Tho.hoc veꝝ eſt cõmuniter de pe
na in hoc mundo.Aliquando tamẽ ſecus
eſt ex aliqua cauſa.Et ratio eſt quia cuzʒ pe
ne ſint quedam medicine ad arcendũ ho-
mines a peccatis. Ideo aliqñ vbi eſt ma⸗
ioꝛ pꝛonitas ad peccanduʒz ſeuerioꝛ debet
pena adhiberi.Sicut etiazʒ ab eccleſia ma
ioꝛ pena iniungitur vxoꝛicide qᷓ; matrici/
de ex eo ꝙ pꝛonioꝛes ſunt homines ad oc
cidendam vxoꝛem qᷓᷓ matrẽ.Et ſic ad pꝛso
poſitum. Ille populus erat pꝛonus ad ſcii
mata ⁊ rebelliones vt dicit pᷣmi heſ. dre. 4.
c.Et ideo illud magis punitum. Et etiam
non erat ita notũ populo ꝙ ſemper mop/
ſes deberet eſſe pꝛinceps illius populi ſi/
cut ꝙ deberet ſemper adoꝛare vnum deuz
quod habebant per legẽ.Et ideo opoꝛtuit
rebelldãtes illius pᷣncipatui pena iconſue/
ta ⁊ hoꝛꝛibili puniri.
¶NQõ ſciſmatici pꝛiuantur poteſtate oꝛdi
nmis: iuriſdictioms: a adminiſtrationis.

nitas peccati ex circunſtantijs: ſic poſfſet· Ertiũ myſteriũ declardũ de ſciſma
cõtingere ꝙ aliquis ſciſmaticus auineſ. . te dĩ pᷣuatiõis. Oẽs ꝗdẽ ſciſmatici

beccaret qᷓ; aliquis iſidelis.Et hoc vel pꝛo
pter maioꝛem cõtemptum vel pꝛopter ma
ius periculum quod inducit: vel pꝛopter

aliquid huiuſmodi. ¶ Hec obſtat pᷣdictis

4

pꝛiuati ſumt triplici poteſtate.
Cpõᷣ dĩ oꝛdinis ſiue aſecrationis.

ꝛa iuriſdictionis.
3 ³ adminiſtrationis.

ens =

CPꝛimo pꝛiuatur ptãte oꝛdinis ſiue con
ſecrationis.Ad quod intelligendum dicit

Tho. 22. q. 39. articulo. 3. Q duplex eſt po

teſtas ſpiritualis. vna quidem ſacramẽéta
lis que confert᷑ ꝑ aliq; conſecranonc:que
dicit᷑ poteſtas oꝛdinis ſeu conſecratiõis ⁊

hec indelebilis eſt z auferri non poteſt ſi
cut nec caracter ab aia. Omnes enim con
ſecrationes ſunt imobiles manẽtere qua

conſecrat. Sicut patet etiã in rebus inani

matis. Mã altare ſemel conſecratũ non cõ
ſecrat᷑ iteꝝv niſi fnerit diſſipatum.Et ideo ta

lis poteſtas remanet ſᷣm eſſentiã ſnam in
homine qui eã adeptus eſt: ſiue labat᷑ in

hereſim ſine in ſciſma vel aliud malũ: qdᷣ

patet ex hoc quia talis rediens ad eccliaz

non iteꝝ conſecrat᷑. Sed quia poteſtas in/

ferioꝛ non debet mitti in actum mſi ſᷣm ꝙ

mouet᷑ a ſupioꝛi poteſtate: vt etiam patet
in naturalibus. Inde eſt ꝙ tales vſum po
teſtatis amittunt. Ita ꝙ nõ licet hereticis
aut ſciſmaticis ſua poteſtate vti.Si tamẽ
illa vtant habet effectũ in ſacramẽétalibus
quia in hijs homo non opat᷑ niſi vt inſtru
mentũ dei. vnde effectus ſaãcramentales

non excludunt᷑ ꝓpter q́; cunqʒ culpã con

ferentis ſacramentũ. ¶ Secũda poteſtas

eſt iuriſdictionis que ex ſimplici hominis
auctoꝛitate confert. Et tahs poteſtas non

iuiolabilit᷑ adheret. vnde in ſciſmaticis et
hereticis non remanet: ſed eccleſia aufert
ab eis. vnde nec exco municare poſſũt nec
abſoluere:nec indulgentias dare vel hiꝰ.

ITCũ ergo dicit᷑ ꝙ ſciſmatici pꝛiuant᷑ pote

ſtate ſpuali intelligenduz eſt de poteſtate

ſecunda. vel ſi intelligat᷑ de pꝛima.ſ. conſe
crationis referendũ eſt hoc nõ ad eſſentä
poteſtatis: ſed quo ad legitimũ vſuʒ eiꝰ.

¶Et ſic intelligendũ eſt illud qdᷣ ait Eypꝛia
nꝰ de nonatiano ſciſmatico.⁊.q.pᷣꝰ.c. Ho
uatianus qui nec vnitatẽ ſpus nec cõiun
ctionem pacis ohſeruat:⁊ ſe ab ecclhie vin⸗
elo atqʒ a ſacerdotũ collegio ſeparat neq;
epᷣi po teſtateʒ poteſt hie neqʒ honoꝛẽ qui
epᷣatus nec vnitatẽ hie voluit nec pacem.

IEt. 24. q. ². c. Dicimꝰ?. Dicimꝰ omnes

omnino hercticos ⁊ ſciſmaticos nihil hĩe
poteſtatis ac iuris.Quicunq; ergo recipi
unt ſacramenta ab hereticis ⁊ ſciſmaticis

non recipiunt effectũ gre ⁊ ſi caracterẽ quo

ad impꝛimentia ipſuzʒz ſᷣm Tho.qmia ficti

accedunt cum in hoc faciant contra pꝛece/
ptum ecclie hoc phibentis excepto baptiſ

mo in caſu neceſſitatis. ¶ Tertio pꝛiuant᷑ 2·

ſeiſmatici poteſtate adminiſtrationis tem
peoꝛaliũ ⁊ in dignitanbus conſtituti etiam

poſſeſſionibus ſuis.di.S.co Quo iure. Es

24.q. * c* Qui cõtra. Et cꝰ* Be liguribus
C¶NHotandũ hoc loco ꝙ cum oꝛdinatis ſes
enter a ſciſmaticis ſolus papa diſpenſat.
Sed cum oꝛdinatis ignoꝛanter: diſcretus
pꝛelatus poteſt diſpenſare lm Hoſtienſẽ.
Ex̃ de electione cᷣ Quia diligentia.Et cn⸗s
reuertunt᷑ ad cccleſiam recipiendi ſunt hm
Naymundũ cuz manus impoſitione ⁊ ſa
tiſfactione vt ſpũm ſanctũ accipiant quem

extra ecclhiam non habebant. 24. di. cꝰ

Dicimus.Nec credit᷑ eis ſi dicunt ſecum
diſpenſatum niſi oſtendant diſpenſationẽ.
Ex? de ſciſmaticis c.2. ¶ Hodie hoc viciũ
ſciſmaticis in grecis oꝛientalibus adhue
viget:qui⁊ ſi tẽpoꝛe Eugenij ad ecdleſiaſti
cam vnitatẽ viſi ſunt redire tamen reuerſi
ſunt vt canes ad vomitum. Et romanam
eccleſiã omnẽqʒ ritũ ipſius deteſtant. Ob
quod puto indi gnatũ eis deum qui tradi/
dit eos in manus inſideliũ ? ad nihilũ de⸗
duxit omnẽ gloꝛiam coꝛũ.Hholendũ pꝛofe
cto eſt de illoꝛũ interitu: qm̃ ab eis multa
nobis bona ꝓuenerunt. Inquit eni Cicero

in ° de finibus bonoꝝ 1 maloꝝ. A grecis

hiloſophiã ⁊ omnes iĩgenuas diſciplinas
abemꝰ. Sed hodie deſfecit ab eis omnis
ſplendoꝛ eloqnentie:oĩs vis philoſophie⸗
oĩs deniq; coꝛona regni.Et vt pꝛedtxi:irri
tauerunt deũ cũ ſciſmatibus ſuis: ad que
concurrerunt hereſes plurime:qꝛ vno incõ
uenienti dato plura ſequunt᷑.Alie vᷣo na⸗
tiones xpᷣianoꝝ ⁊ ſi in obedientia eccleſie
ꝑpſeuerẽt multa nihilominus ppetrant con
tra ecclie libertatẽ ⁊ ſũmi pontiſicis ⁊ pᷣla⸗
toꝝ obedientiã ⁊ reuerentiã que tacite ſciſ
maticos illos faciunt. Adinua o deꝰ eccle
ſiã tuã:ꝓtege tu illã qm̃ xpiani pꝛincipes
vel nihil vel ſatis paꝝ eius auctoꝛitatẽ ve
nerant᷑.Holo particularia recẽſere. Tm̃ re
fero ꝙ veris cath olicis pꝛomitut᷑ regnuz
celoꝝ.In quo viuit ⁊regnat deus ꝑ omnis

69

eign ) ſeeula ſeculoꝝ Amen. omittit qui iraſci debet vtiqʒ; peccat. vnde
nin ſad C¶ Feria 2 q̃rte hebdomade. Se pctõ ire. in pſal.dicit᷑. Iraſcimiui ⁊ nolite peccare.
namree, ¶ Sermo vigeſimus tertius. ſi dicat.Si hoc nõ facins peccatis.¶No
pio danl tãdũ tamen pᷣm Tho.ꝛ2.q.co Houi. ꝙ ira

mnum .

Epleti ſũt oẽs

dupliciter poteſt inteligi. nomodo ꝓut
eſt ſimplex motus volũtatis quo aliquis

lonts kem
mncnam in ſynagoga ira. Scribunt hec non ex paſſione ſed ex iudicio rationis in⸗
nime. E vba Luce.4.cꝰ.⁊ in euangelio fligit penã.Et ſic defectus ire abſq; dubio
lgundos odierno. Gꝛegoꝛius ille magnus eccle peccatũ eſt.ſEt de hoc ita ſcribit Chꝛiſoꝰ
nensſt ſie dei doctoꝛ celeberrimus. I.liꝰ moꝛali/
dißcnit. — um. Ponit irã vnum ex ſeptẽ vicijs capi peccat. Nã talis vicia ſeminat negligenti
diſcens talibus de qua ſanctus Tho.22. q.iõS. in / am nunit: ⁊ nõ ſolũ malos ſed etia bonos
hoſtient, gquit. Ira ppꝛie lo quendo eſt paſſio appeti innitat ad peccatũ.Jracũdia enim que eſt
na Laz tus ſenſitiui a qua vis iraſcibilis nücupa cum cauſa iracũdia nõ eſt. ſ. ꝓpꝛie: ſed iu⸗
ifüntbn tur. Circa paſſiones autem anime dupli dicium. hec ille.Aliomodo acepit᷑ ira pꝛo
vnet i citer poteſt maluzʒ inueniri. Inomodo ex motu appetitus ſenſitiui qui eſt cũ paſſio
ntquen ipſa ſpecie paſſionis que cõſiderat᷑ ſʒ obie ne ⁊ tranſmutatiõe coꝛpoꝛali.Et hic mo⸗:
orb ctum paſſionis ſicut mnuidia ſm ſpeciẽ ſu/ tus ex neceſſitate ſequit᷑ in homie ad ſim/
ſeam am impoꝛtat quoddã malũ. Obiectũ au plicem motũ voluntatis.Quia naturałr
anioni. tem cius ideſt materia circa quã eſt triſti / appetitus inferioꝛ ſequit᷑ motum volunta
N ii cia de bono alioꝛuz: quod ſm ſe repugnat tis appetitus ſuperioꝛis niſi aliquid repu
8 Re rationi. Et ideo inuidia mox nominata im gnet. Et ideo non poteſt totaliter deficere
rdeſu poꝛtat aliquid mali vt dicit Ariſtote in 2²° in apperitu ſenſitiuo motus ire niſi ꝑ ſub
zentenan ethicoꝑꝝ.hoc autem non conuenit ire que tractionẽ vel debilitationẽ motus volũta
omanan eſt appetitus vindicte ideſt punitiõis. vin rij.Et ideo ex aſequenti defectus paſſiõis
unl. Ob dicta enizʒ poteſt bene ⁊ male appeti. Alio ire vicioſus eſt ſicut ⁊ defectus voluntarij
vinac / modo inuenit᷑ malum in aliqua paſſione motus ad puniendũ mala ſm iundiciuzʒ ra
blioe / ſm quantitatè ipſius: ideſt ſm abundan/ tionis.Eſt aũt paſſio ire vtilis ſicut ⁊ oẽe
lüpofe tiã ⁊ defectum.Et ſic poteſt malũ inueniri alij motus appetitus ſenſitiui ad ꝓ mptiꝰ
snuin in ira quando quis iraſcit᷑ plus vel minus exequendũ id q ratio dictat. Alioꝗn iru
miCce debito pꝛeter rationem rectã.Et lʒ omnes ſtra in homie eſſet appetitus ſenſitiuus cũ
Ags ſint inclinati ad iram magis tamèẽ colenici tñ natura nihil fruſtra oꝑet᷑.Si aũt ꝗs nõ
inim ratione ignee com plexionis. Et mulieres iraſcit᷑ cõtra vicia ſua ⁊ alioꝝ.vt cũ fami/
e ratione debilitatis ratio nis.¶ VUnde eccle liã pater vel mater vel ſubditos rectoꝛ ſe /
b pi ſiaſtici.25.c.dicit᷑. Hon eſt irã ſup iram mu cularis aut eccliaſticus vidẽt vel ſciunt de
ten lieris. Hac ira moti ſunt illi qui erãt in ſy/ linquere ⁊ ex remiſſione nõ coꝛigunt nec
auc⸗ nagoga ⁊ querebant xpum pꝛecipitare vt puniunt ne ſeipſos ira ꝑturbent vel delin
noinc ecitatur in euãgelio.Qui multos habẽt quentes ⁊ amicos eoꝝ coniriſtent tũc de⸗
. a/ imitatoꝛes ad incõuenientia plurima pꝛe fectus ire eſt pctm̃.deo di.o.c. Sigꝗs dia
arteie ira ſepe ruẽtes. Ob quod in pꝛeſenti ſmo conns ſeribit᷑.Que ẽ iſta bonitas iuſticie:
“ ne de ira dicemus: de qua ꝓponimus iris inimica palpare criminoſmos ⁊ crimia eoꝛũ
n⸗ „ myſteria declarãda. dimittere vſqʒ ad diez iudicij ipunita.¶ Et
ilſe p di omiſſionis. Ambi. 23. q.4. cEſt iniuſta.au.HDũ vni in
eit ⸗ CC: ncq mendatioms. dulget idigno ad ꝓlapſionis ↄtagiũ ꝓpuo
eal zm off enſionts. cat vniuerſos:facilitas enĩ venie ĩcentiuũ
ninchhe⸗ CAQð peccat ille ꝗ omittit iraſcivbi ;Dsqſ ßpbet delinqndi. Hic ẽ qdᷣ ex de ſimonia
nitaliſt deberet iraſci. Cap̃. pm. in cꝰo Licet di.ꝙ Heli ſũmus ſacerdos i ſe
e⸗Yfin Rimũ myſteriũ de ira declarandũ bonus tñ qꝛ nõ iratſiut ↄtra vicia ſilioꝛũ
n i omiſſionis. Dũ eniʒ quis iraſci in ſe a i ipſis punu ſuit a dño dũ filijs eiꝰ
8,

ſuper MOα atheũ. Qui cũ cauſa non iraſcit

in bello contra philiſteos pemptis ipᷣe de
ſella coꝛꝛuens fractis ceruicibꝰexpirauit.
32. di. c. Legant..ideo Ariſto..ethicoꝝ ait
vigdetur inſipientis eſſe nõ iraſci vbi ⁊ qñ
opoꝛtet. Gi aũt obiceretur contra dicta:
qm̃ deo debemꝰ aſſimilart iuxta poſſe ſᷣm
illud Mathei ꝗnto. Eſtote pfecti ſicut ⁊ pa
ter veſter celeſtis ꝑfectus eſt. Sed deus cũ
tranquillitate iudicat ⁊ punit ſine ira aliqᷓ
Mã irs eius de qua dicit᷑.qratus eſt furoꝛe
deus ⁊cc.non eſt concitati animi: ſed iuſta
fupplicij conſtitutio. de pe.di.pᷣ.c. Sed
cõtinuo.Et de hoc Augꝰ.i .de ciui.dei.c.

2). Jra inquit dei non ꝑturbatio animi eiꝰ

eſt:ſed iudiciũ quo irrogat pena peccato.
Ergo ⁊ nos ſine ira punire debemꝰ. Re
ſppondet Tho.ꝙ deo aſſimilari debemus
in appetitu boni:ſed in appetẽdo ⁊ modo

appetendi aſſimilari non poſſumus:qꝛ in

deo nõ eſt appetitus ſenſitiuus ſicut in no
bis.¶ Si adhuc obiceretur ꝙ non ſit licitũ
iraſci:qm̃ ira eſt appetitus vindicte. vt di
cit glo.ſuper illo verbo leniti.iꝰↄ.Ne ode/⸗
ris fratrẽ tuum in coꝛde tuo.Sed appete/
re vindictam non videtur eſſe licitum:qꝛ

deo eſt reſeruãda pᷣm illud deuteronomij

32. c. Mea vltio. Et iteꝑx. Mihi vindictã.

ergo iraſci nunqʒ eſt licitũ. ¶ Reſpondet

Tho.ꝙ appetere vidictã ꝓpter malũ eius
qui puniendus eſt illicitum eſt. Sed appe
tere vindictam ꝓpter vicioꝝ coꝛꝛectione⸗
2 bonũ iuſticie cõ ſeruandũ:laudabile eſt.
Et in hoc poteſt attendere appetitus ſenñ
tiuus inq; tum mouetur a raſione.Et duz
vindicta äᷣm oꝛdineʒ iudicij fit a deo fit:cu
ius miniſter eſt poteſtas puniens:vt dici/
tur ad romanos.izʒ.c. Mò eſt ergo acceptã
da ſtoicoꝛuzʒ opinio:qui ponebant iram ⸗
omnes alias paſſiones eſſe malas nomi⸗/
nantes eas affectus quoſdam pꝛcter oꝛdi
nem rationis exiſtẽtes. Sed Augꝰ liꝰ.io.
de ciuita.dei magis appꝛobat opinioneʒ
pipateticoꝝ qui tenent ꝙ ira ⁊ alie paſſio
nes anime dicuntur motus appenius ſen
ſitiui ſiue ſint moderate ſᷣm rationem:ſine
non.⁊ ſm hoc ira nõ ſemp eſt mala.Quin

immo a ratione imperata laudabilis eſt ·

virtuoſa. Et ſic econuerſo omiſſa vitupe/
randa eſt.

Qðᷓ̃ ira que eſt ᷣm rationeʒ que dicitur

ira per zelũ eſt cõmendabilis 2 virtuoſa.

Ecundũ myſteriũ de ira declarãdũ

äicitur commendationis. Sicut eni

defectus ire loco ⁊ tempoꝛe vitupe

rabilis eſt:ita ira per zeluzʒ a ratione impe
rata eſt commẽdabilis. elnde Augꝰ. 6⸗

q.pᷣꝰ G.fi.ait. Iraſcitur iuſtus peccatis pa⸗
leaꝝ ideſt maloꝝ:ſẽd non odit.Et Chꝛiſoꝰ
Qui iraſcitur cum cauſa nõ eſt reus. Naʒ
ſi ira non fuerit.ſ.per ʒelũ:nec doctrina ꝓſi
cit nec iudicia ſtant nec crimina compeſcũ
tur.ſ Pꝛopterea pꝛimi machabeoꝛũ.2. c.
Inquit Mathathias inſtruens filios ad
zelum legis exhoꝛtãs per exempla helias
zelando zelum legis receptus eſt in celũ.
Quod habetur.A. Regũ.⁊ꝛ.c.gdelũ autem
pꝛecipue legis helias oſtendit dũ iratꝰ con
tra falſos pꝛophetas qui idolatrare facie⸗
bant populũ quadringentos occidit in toꝛ
rente ciſon: vt habetur tertij regum. is. c⸗=
Ad hunc aũt zelũ inuitant exempla ſan
ctoꝝ.vñ.23.q.A.c.Legi.Hieroꝰad ripari⸗
um ait.Legi Sinoniaſtrẽ ideſt vindictã ſi
nees. Auſterfitatẽ helie:⁊ zdelum ſimonis
chananei. Petri ſeueritatẽ:⁊ ananiã ⁊ ſa⸗

phirã trucidãtẽ. Pauli conſtann:qui hel
miã magũ vijs dñi reſiſtentẽ eterna ſeue-

ritate dãnauit. Mõ eſt crudelitas crimina

pꝛo deo punire:ſed pietas.vnde in lege di

citur. Si frater mus ⁊ amicus tuus ⁊ vxoꝛ
tua que in ſinu tuo doꝛmit depꝛauare vo⸗
luerit veritatẽ ſit manus tua ſuper eos et
effundes ſanguinè ipſoꝝ. De ſinees ha
bet numeri.ꝛꝰ.Qui motus ira per ʒelum

vnũ de pᷣncipalioꝛibus tribus iuda qui cõ

tra legẽ dñi miſcebat cũ madianita in ipᷣo
actu peccati occidit. ¶ Be helia habet᷑. A.
Regũ pᷣ̊.e.Qð ſuper duos quinqᷓgenari
os fecit ignẽ de celo deſcendere cõburentẽ
eos.ſſ BDe zelo ſimonis:pꝛo eodẽ videt᷑ hic
ſumi ſimon ⁊ petrus qui binomius erat.
Et hiſtoꝛiaʒ de anania ⁊ ſaphira hẽs actu
um quinto cꝰ*. Glo. tñ ibi exponit de ſimo
ne germano thadei apoſtoli tangendo hi
ſtoꝛiam que habetur in legenda eoꝝ.ſ.de
ſpentibus per magos pꝛocufatis qͥs apo
ſtoli miſerũt ſuper eos ad aſfligendũ eos

——

e;
ſhe
ſa
re
hello
catio
lerde
ceche
nibr
nica
bon
Pit
offia
ſiaſt/
betal
lleſa.
mora!
wen
ſion
ſiac
ſtici
hhe
ſece

ine⸗
lec
(que
Mio⸗
ſutp⸗
ſnnt
maic.
mnd
ltonm
Ppeti
N
ng
An
W
Cun
Ve
Ul
tſ⸗

edicin
Mirmoc.

charidi
ſcuten
iupe
neimpe
doge
Alis
Chei
ns. N
mnpi
mpeſ
ori,1,6
lios d
Zhelias
n cli.
tem
con
fige⸗
mtoꝛ
W
gaſn

Uipan

ndaifi
mmonns
ii1/
ghibel
aſe!
nimina
llegedi
61 o
mew/
cos.
Nes hi
fann
gich
nuß
bel⸗,
enmn
nunt
cthic
eral⸗
ac
ſimo
Go hi
s69.
ſü ℳ

ex zelo dei.ſHac ita per zelũ motus ma⸗
cthathias occidit nunciũ regis anthiochi:
ui eum innitabat ex parte regis ad ſacri
candum idolis: iudeum qui coꝛam eo
ſacriſicabat:vt habetur pꝛimi machabeo
rũ.ꝛ.c. Hac ira motus chꝛiſtus expulit fla
gello vendentes ⁊ ementes.Joannise.ꝛ.c.

¶ Pꝛopterea extra de ſententia excõmuni

cationis.c. Neniens.ponitur caſus de ſa⸗
cerdote celebꝛante officiuzʒ qui extraxit de

eccleſia monialẽ que ipſum turbabat ma
nibus in eam appoſitis? non eſt excõmn

nicatus. Glo.ibi dicit quia pꝛeſumitur ꝙ
bono ʒzelo ⁊ non animo iniuriandi ſic fece

rit.ſ Ex quo patet ꝙ ſcerdos turbantem

officium dininum poteſt expellere de eccle
ſia ſine pena excommunicationis: ⁊ quili

bet alius ratione offic quod obtinet in ec

cleſia.ſ Pꝛopter dicta iquit BGꝛegoꝛiꝰ. S.
moꝛalium.Si ſic pꝛoximos vt nos amare

pꝛecipimur reſtat vt ſic eoꝛum erroꝛibus

ſicut noſtris iraſcamur.Et ſapiens eccle
ſiaſtes.7.c. Melioꝛ eſt ira riſu:quia per tri
ſticiam vultus coꝛigitur animus delin/
quentis.

W25 ira ineꝛdinata peccatum eſt: et de

ſpeciebus ⁊ gradibus 7 nocumẽtis eius.

EErtium myſterium declaradum de
t ira dicitur offenſionis. Eſt enim vi
Vcium ira qua offenditur deus cum
in ea conturbatur oculus z anima ⁊ intel/
lectus ⁊ voluntas. Nam in ira per zelum

que virtus eſt ⁊ ſi turbatur oculus ratio/

nis non tamen anima ideſt volũtas.Sed

in ira per vicium turbatur frequenter ideſt
ſimul turbatur oculus rationis cum ani /

ma ideſt voluntate.Eſt ergo ira peccatum
ſm Tho.cum motus eius eſt ioꝛdinatus:

contra rationem: vtputa quando quis

appetit iniuſtam vindictam ſeu punitio/
nem pꝛoximi notabilr damnoſam: pnta

quia appetit eum puniri qui non meruit:

vel qui non fecit ſibi iniuriam qᷓ; eſtimat:
vel ſi fecit ſibi iniuriam vel alteri: appetit
eum plus puniri q̃ᷓ; meruit:vt ſi dixent ei
verbuz iniurioſum deſiderat pꝛopter hoc
illum occidi:vel vulnerari ⁊ ſimilia.ſ Naã
vt ſcribitur extra de ſententia ⁊ re iudica/

ta. e. Cu te in gloſa. Non omnia verba ſſt

pꝛo iniuria habẽda:vt ſi ex repentino ani
mo aliquid dicatur. 2. q. 3. coSiquis ira/
tus. de pe. di. ̊* g. Hiuoꝛtium. quoniã nec
lubꝛicum lingne ad penam facile traben/
dum eſt.ff.ad legem iuliam maieſtatis.l.
Famoſi g Sed nec lubꝛicnzʒ. Et inconſul
tus caloꝛ calumnie vicio caret.2.q.3 §. Ho
tandum. ¶ Similiter eſt inoꝛdinatus ire
motus cum quis caloꝛe iracũdie male co
gitat vel loquitur de deo.ſ Item cuzʒ quis
in coꝛꝛectione fnuoꝛum inferioꝛum excedit

menſuram ſiue in verbis ſiue in factis.Ex

tra de homicidio.c. MPꝛeſb vterũ.dicit᷑. ꝙ
pꝛeſbyter qui puerum percutiens idiſere/
te cauſa diſcipline ex qua percuſſione puer
moꝛtuus eſt inde ad paucos dies: ppetuo
deponitur ⁊ pꝛiuatur vbi glo.quia exceſſit
fines diſcipline.ff.ad legẽ aquiliã.l. PMꝛe
ceptoꝛis.Leuis eniʒz caſtigatio magiſtris
permittitur. 23. q. S. c. ö̊. Et de ſnia excõmu
nicationis. c. Cum voluntate. Sed pꝛo
huius partis plenioꝛe noticia tria ſunt vi
enda.
Cõm quot ſunt ire ſpecies.
C quot ſunt ire gradus.
zquot ſunt ire nocumenta. D
Ad pꝛimũ dicit Ariſt. Rethicoꝝ. ꝙ ira/
cundoꝝ:quidam ſunt acuti:quidam ama
ri:quidaʒ graues. Et ſic poteſt dici triplex
ſpecies ire:ſcilicet acuta:amara:⸗ granis.
Cui concoꝛdat in ſnia Gꝛegoꝰ. Et Hama
ſcenus liꝰ.2. dicentes:ꝙ tres ſunt iraſeibi
litatis ſpecies.iſ.fellea:quã philoſophꝰ vo
cat acutã que leue.ſ.habet pꝛincipiũ a ſu⸗
bitũ motum.Scdða dĩ mania ſeu iſania:
quã ph̊s vocat amarã que.ſ.permanet ⁊
in vetuſtatẽ deuenit. ¶ Tertia dicit᷑ furoꝛ:
quã ph̊s appellat grauez que.ſ.obſeruat
tempus ad ſuppliciũ inferendũ. Hec autẽ
differẽtia ſpecieꝝ ire nõ attenditur pᷣncipa
liter im circunſtantiã tempoꝛis:ſed ſm ſa
cultatẽ homis ad irã: vel ſᷣm diuerſitatem
in ira:⁊ ex cauſa diuerſa firmitatis in ipſa.
EAnñ Tho.ꝛꝛ.vbi.S.dicit.ꝙ ioꝛdinatio ire
poteſt accẽdi ex dnobus.pꝛimo gꝗdẽ ex ipᷣa
oꝛigine ire:que ſcilicet habet leuem cau⸗
ſaʒ. Et hec ira ptinet ad acutos qui nimis

cito iraſcuntur a ex leui cauſa.contra illud

Jacobi p̊. Sit aũt omnis homo velox ad

audiendũ: tardus aũt ad loquendũ ⁊? tar⸗
dus ad iram. ¶ Aliomodo põt attendi in

oꝛdinatio ire ex ipſa duratione ire que.ſ.ꝑ/⸗

manet ⁊ nimis ꝑſeuerat. ¶ Et hoc põt eſſe
dupliciter. ¶ Anomodo quia caula ire ſci⸗
licet iniuria illata ab altero diu manet in
memoꝛia. vnde ex hoc diuturndà triſticiaʒ
concipit.Et ideo ſibupſi amarus eſt cõtra⸗
illò ad epheſios. 4. c. Omnis amaritudo
ira toliatur a vobis.Er leuiti.i9.c. Non
eris memoꝛ iniurie ciniũ tuoꝝ. Aliomo
do contingit pmanẽtia ire ex parte vindi/
cie quaʒ quis obſtinato aio querit.Et hoc

ptinet ad difficiles ſeu graues qui non di

mittunt ira niſi puniant. C Secunduz q
eſt videndũ quot ſunt ire gradus.Et ieſus

bñdictus ponit tres gradus cũ dicit ονιαQa

mnis qui iraſcitur fratri ſuo re
us erit iudicio. Qui autẽ dixenit fratri ſuo
racha reus erit conſilio. Qui aũt dixerit ſa
tue reus erit gehenne ignis.Qui gradus
ſm Tho. 22. Vbi. S.nõ ꝑtinent ad diuerſas
ſecies:ſed accipiuntur 'm pꝛoceſſum hu
mani actus.ſ In quo pꝛimo quideʒ coꝛde
aliquid concipitur. Et q;tum ad hoc dicit
Qui iraſcitur fratri ſuo.ſ Secũdũ eſt cum
er aliqua ſigna exterioꝛa ira manifeſtat
exterius anteq́; ꝓꝛumpat in effectũ. Et qͥ;
tuz ad hoc dicit. Qui aũt dixerit fratri ſuo
racha:que dictio m Hieronymũ eſt inter
iectio iraſcentis m ydioma hebꝛeũ: ſicut
apud nos heu eſt interiectio dolentis ⁊ nil

aliud ſigniſica niſi doloꝛẽ in cmuni: ⁊ pa

e inteniectio admirantis. Sed quia apud
atinos nõ eſt aliq̃ iteriectio iraſcẽtis:ideo
dimiſſum fuit iliud racha in ſuo ydiomate
hebꝛeo ſigniſicans irã in voce abſq; expᷣſ
ſione verbi impoꝛtantis calũniam maledi

ctionis 1 hiꝰ. ¶ Tertius gradus eſt ire qñ

pducitur ad effectum. Eſi autẽ effectus ire
nocumentũ alterius ſub rauonæ vindicte
Minimũ aũt nocumentum eſt quod ſit ſo
lo verbo.Et ideo q; tuzʒ ad hoc dixit. Qui
dixerit fratri ſno ſatue ſub quo verbo com
ꝛehenditur ois iniuria que ſit pꝛoximo in
cutiõe vel opere ex ira.Et ex modo loq̃n
di oſtendit ↄeus grauius peccatũ in 2 gra
du qᷓ; in pꝛimo: ⁊ in 3 q; in p̃ 122⁰. Et boc

inninitur lz obſcure ex modo loquendi per
ſimilitudinẽ pꝛoceſſus iudiciarij. Nam cũ
adducitur reus ad iudiciũ pꝛimo de crimi
ne iudicatur ideſt examinat᷑ vtrum fecitvł
non:⁊ q́;tum ⁊ quomodo fecit. Repꝑto ꝙ
maleficiũ perpetrauerit:ſcedo fit conſiliuzʒ
ſeu collocutio iudicis cuz ſuis conſiliarijs
ſi debeat ſibi ignoſci vel qua pena plecti.
Et hoc deliberato:tertio dat᷑ ſentẽtiã cõtra
eum vt tali pena puniatur. Sicut ergo in
hoc ꝓceſſu minus piculuz eſt reo iudicari
ideſt examinari q́; poſt examinauonẽ de
pena ſibi debita ꝓpter delictum tractari.
Quia dũ examinat᷑ adhuc eſt ei locus de⸗
fenſionis. Et poteſt cõuinci de crimie ⁊ nõ
conuinci ⁊ abſolui.Et iteꝑ minus ꝑiculũ
ſibi imminet cũ de pena ſibi danda iractat᷑

in conſilio q́; poſtqʒ; eſt lata ſentẽtia:quia

cum agitur de pena eius poteſt ſibi igno/
ſci vel alleuiari pena ſibi debita. Sed poſt
ſententiã datã non habet expectare aliqðᷣ
remediuz: ſed ꝙ executioni mandet᷑. Ita
xpᷣs ex ipſo modo loquendi vult oſtẽdere
ꝙ minus graue peccatum eſt ⁊ ſi moꝛtale
cum quis ſoluz habet irã in coꝛde puta cũ

ogio quũ ipſe irã moꝛtaleʒ oſtendit exteri

us in facie turbulenta vel clamoꝛe: q;uis
nulli faciat iniuridã. Similiter minus gra
ue eſt ⁊ ſi moꝛtale irã manifeſtare ab extra
ſed in confuſo:q; irã oſtendere ſuam cum
nocumento ꝓximi.ſ.ↄtumeliando vel per
cutiendo a hiꝰ. ¶ Tertiũ qõ eſt videnduz
Quot ſunt ire nocumẽta.Et poſſunt nota
ri pꝛecipue tria. ꝗ Pꝛimũ eſt potentiarunz
anime ⁊ virtutũ alteratio. ¶ Scom coꝛpo⸗
ris deſoꝛmatio.¶ Tertiũ fraternalis ſepa⸗
ratio. ¶ Pꝛimum eſt potentiarũ anime et ··
virtutũ alteratio: pꝑꝛopter iram omnes vi
res ſeu potentie anime alterant Ham pꝛi
mo oculus intellectus obtenebꝛat. Quia
vt ait Cato.Jra impedit animuʒ ne poſſit
cernere verum. AUnde dicit Gꝛegoꝛius.xi.
q.3ʒ.c. Illa vel ira.Quod cum rectoꝛ eſt in
ira non debet tunc iudicare ſententialiter:
quia iudicium rationis eſt obfuſcatum.
Reſtringenda eſt inquit ſub ratione pote
ſtas. NHec quid agendum: pꝛiuſq́; con/
citata mens ad tranquillitatem redeat.
Nã commotionis tempoꝛe iuſtum putat

„

4

gtor
Eme
Mh
Pm
fese
bꝛol
kccle
Ets
ſloni
hiſton
lonci
Gni⸗
ſitoe
pred
nam
ſius
lemn
gern⸗
Cent⸗
geſt,
Perrate
ſatcan

khäe
Hund
Necun
nſatyt
eptog
bnſluz
Bflianio
4 lti⸗
nicöre
tagou
diudri
voni de
Nactan
ocsde/
nie t1
s giall
uimnat
la:quis
ligno/
dpoſt
aliq
J
dlidrt
wonttt
epon
dit eumn
e:che
nus s
ab exina
am cu
velper

ſiener
ſuntnete

entianm,
n copo

ls ſn
nineel

ines n
ampu
Auia
epoſſt
lus.xl.
reſt in
ialiten
atumn⸗
heen
iz
Pi
o

omne quod fecerit.ſEt.ff.de regls iuris.
l.Quicꝗd.Quicꝗd caloꝛe iracundie vel
fit vel dicit᷑ non pꝛius ratũ eſt qᷓ;ᷓ ſi pſeue
rantia apparuerit iudicium aĩe fuiſſe.¶ Et
Caſſiodoꝛus liꝰ de amicitia iquit.Ira pꝛo
cul abſit cum qua nihil cõſiderare nihil re
cte fieri poteſt. Hinc Nalerius narrat liꝰ
4.de Archita tarẽtino ꝙ duz ſe pictagoꝛe
pꝛeceptis metapõti ciuitatis appulie peni
tus immergit longo tẽpoꝛe magnoqʒ la⸗
boꝛe ſolidũ opus doctrine cõplexus: poſt
q́ᷓᷓ in patriã reuertitur ac rura fua reuiſere
ceperit aiaduertit negligentia villici coꝛꝛu
pta ⁊ perdita. Intuenſq; malemeritũ.Sũ
pſiſſem inquit a te ſuppliciũ niſi iratus eſ
ſem. Maluit eni impunitum dimittere q;

ꝓpter ira iuſto grauius punire.MHarrat
etiã hiſtoꝛia eccleſiaſtica. ꝙ theodoſiꝰipe

ratoꝛ xpᷣianus ⁊ deuotus cũ audiſſet quen
dam ex militibus ſuis ſibi caꝝ a tumultu
populari occiſum apud theſſalonicà quia
ꝑmiſit ſe ira fuccendi fecit indifferẽter plu
res occidi ꝓpter quod poſtea a beato am
bꝛoſio mediolani nõ fuit pmiſſus intrare
eccleſiã niſi pꝛius facta publica penitẽtia.

¶ Et de hoc habet᷑.xi.q.3ʒ.c.Cuz apud theſ

ſalonicã.Sed diffuſe de hoc ita ſcribitur in

hiſtoꝛia tripartita liꝰ. . Cum apud theſſa

lonicã ciuitatẽ quidã iudices fuiſſent lapi
dati idignatus theodoſius oẽs pariter iuſ
ſit occidi: vbi ſeptẽmilia ſunt occiſi nullo
pꝛecedente iudicio.Huius aũt cladeʒ pꝑle
nam gemitibus audiens beatus ambꝛo/
ſius cum pᷣnceps veniſſet mediolanũ ⁊ ſo
lemniter in ſacrũ voluiſſet intrare templũ
occurrit ſanctus epᷣs ſoꝛis ad ianuã ⁊ igre
dientẽ hijs ſermonibus a ſacri liminis in
greſſu/ phibuit. Neſcis miſer iperatoꝛ per/
petrate a te necis 6 ta ſit magnitudo neqʒ
poſt cauſam tanti furoꝛis mens tua moleʒ
pꝛeſumptionis agnoſcit. Sed ſoꝛte reco/
gnitionẽ peccati pꝛohibet poteſtas imꝑij:
decet tamen vt vincat ratio poteſtatẽ.Sci
enda quippe natura eſt eiuſq; moꝛtalitas
atq; diſſolutio ⁊ puluis pꝛogenitoꝛum ex
quo facti ⁊ ad quẽ redigendi ſumus ⁊ non
floꝛe purpureo confidentẽ infirmitatẽ oper
ti coꝛpoꝛis ignoꝛare.Coequaliũ hominuʒ
pꝛinceps es o imperatoꝛ ⁊ conſeruus vnꝰ

71

eſt enim omniũ dominus rex inqᷓ; ⁊ crea⸗
toꝛ.Quibus igitur oculis aſpicies cõmu
nis dñi templum:⸗Quibus calcabis pedi
bus ſanctũ illius pauimentũ: Quomodo
manus extẽdes de quibus adhuc ſaguis
ſtilat iniuſtus:Quomodo hijs manibus
ſuſcipies ſanctũ domini coꝛpus:Qua pꝛe
ſumptione oꝛe tuo poculuz ſanguinis pꝛe
cioſi percipies: dum furoꝛe tuo tantus in
iuſte ſit ſaguis effuſus: Recede recede igi
tur ne ſecũdo peccato pꝛioꝛem nequitiam
augere contendas. Suſcipe vinculũ quo
nunc dominus omniũ te ligauit.Eſt enim
medicina maxima ſanitatis.Hijs ſermo⸗
nibus imperatoꝛ obediens.Erat enim di⸗
uinis eruditionibns enutritus:⁊ apꝑte ſci⸗
ens que ſunt pꝛopꝛia ſacerdotis que reguʒ
gemens 2 deflens ad regalia remeauit.
Cũq; octo menſium tranſiſſent tempoꝛa
pꝛopiquauit natiuitatis ſaluatoꝛis noſtri
feſtiuitas. Imperatoꝛ autem lamentatio⸗
nibus aſſiduis in palatio reſidens cõtinu
as lachꝛymas inceſſabiliter expandebat.
Ingreſſus autem ruffinus tunc magiſter
militum ⁊ ſingularem apud pꝛincipem fi/
duciam habens ⁊ videns pꝛincipem in la
mentationibus pꝛoſtratum acceſſit vt la⸗/
chꝛymoarum cauſas inquireret.At ille.Tu
ruffine ludis ⁊ mea mala non ſentis.Ego
gemo calamitatẽ meam:quia dei templũ
ingredi nequeo.At ruffinus:curro inquit
ſi iubes ⁊ põtiſfici pꝛecibus ſnuadebo vt ſol
uat vinculum quo ligauit. Acquieuit im
peratoꝛ dictis ruffini. Qui ad ambꝛoſium
acceſſit.Mox vt euʒ vidit ambꝛoſius ait.
Impudentiam canum imitatus es o ruffi
ne tante videlicet necis auctoꝛ exiſtens.
Cũqʒ ruffinus pꝛo impatoꝛe ſupplicaret:
Ambꝛoſius ei ſeimper dure reſpòdit: affir
mans ſe imperatoꝛem in ingreſſu eccleſie
pꝛohibiturum. Rediens ruffinus impera
toꝛem inuenit qui iam media platea erat
vt pergeret ad eccleſiã:retulitqʒ ruffinus
illi que ambꝛoꝰdixerat. At imperatoꝛ per
go inquit ⁊ iuſtas in facie contumelias ex
cipio.Cũq; ad ſacra limina perueniſſet in
ſacram quidem baſilicam non pꝛeſumpſit
intrare. Sed veniens ad antiſtitem fuppli
cabat vt eius vincula reſolueret.Cui am⸗

bꝛoſius. Quam penitentià oſtendiſti poſt
tantas iniquitates: Cui theodoſius:tuuzʒ
eſt docere meum vo ſuſcipere.Cui ambꝛo
ſius iniunxit vt legẽ conderet ne ſentẽtia
ferri poſſet aio irato:ſed tranſacto.ʒo.dieꝝ
numero.Quod ⁊ fecit.⁊ cũ multa humili
tate ex conſenſu ambꝛoſij templũ itrauit.
¶ Secũdo ira turbat voluntatẽ adeo vt ſi
totus mundus filo teneretur iratus frãge
ret nõ curando de totius mundi deſtruciio
ne vt ſatiſfaceret ire ſue.ſ Ideo ꝓuerbioꝝ
27. c. dicitur. Jra non habet mipicoꝛdiam:
neqʒ erumpẽs furoꝛ.C Hinc de alexãdro
magno ſcribit Juſtinꝰ.Cũ felicitatũ cumu
lus ad vota crẽſceret Alexandro in tantã
elationem ꝓuectus eſt: ꝙ vellet meritis
cũctoꝝ pꝛincipum anteferri.Et cum clitus
pꝛedilectiſſimus alexandro: qui pᷣus ſub
pie philippo.ſ.militauerat:deĩde ſub ipſo
alexandro cuius duo filij alexandro ſᷣuien
tes ceciderant in bellis:qui etiã ſemel ale
xandrũ liberauit a moꝛte:duʒ in quodam
bello denudaſſet caput ⁊ quidã ex hoſtibꝰ
euaginato enſe illud percutere tentaſſet:
quod feciſſet niſi clitus repercuſſiſſet ictũ
interfeciſſetq; ſic volentem ferire. Ale/
xãdro patris ſui philippi geſta pᷣferret ab

ipſo alexandro venabulo tranſſoxus eſt.

Sesd cogitans alexander qualẽ amicum =
cur eũ occiderit moꝛi voluit.pꝛimo clitum
occiſum amplectitur: a tanq́; andienti ſuã
dementiã confitetur. Raptũqʒ telũ in pꝛe
coꝛdia ſi a vᷣnt pfeciſſetq; facinus niſi eũ
pꝓpximi tenuiſſent.ſ Ideo Caſſiodoꝛꝰin epi

ſtolis ait. Niri furentes iuſta nõ ſtatuunt.
Tertio ira turbat vẽtrẽ memoꝛie. Ideo

vVenter ſigniſicat memoꝛia:quia ſicut in vẽ
tre reponuntur cibi comeſti:ita in memo/
ria retinentur lecta vel audita. Sed cũ ira
mentẽ ſupat omne exemplũ manſuetudi/⸗
nis ⁊ panẽtie a memoꝛia expellit:a oĩs be
neſicij imemoꝛ fit eins contra quẽ turbat᷑.
Sicut patet in ſaul qui ita iratus fuit ↄtra
danigd cum audiuit puellas cãtantes ſaul
Pcuſſit mille ⁊ dauid deceʒ milia:ꝙ q̃ſiuit
pluries eũ occcidere:oblitus multoꝛum 2
magnoꝝ benefſicioꝛum que ſibi ⁊ populo
fecerat. Sic habet᷑ pꝛimi regũ.lS.c.ſ Jdeo
Seũñ.in ʒꝰ de ira ait.Cetera vicia impellũt

animos:ira pꝛecipitat. Secundũ irene

cumentũ eſt coꝛpoꝛis defoꝛmatio. Debet
eni vnuſquiſq; eſſe compoſitus in geſti⸗
bus coꝛpoꝛis quod ꝑtinet ad modeſtiazʒ.
de q̃ dicit Apoſtolus ad philippenſes.4t
co. Modeſtia veſtra nota ſit omnibus ho
minibus.Sed vt refert Gꝛegoꝰliꝰquinto
moꝛaliũ.Ira deuictus faciem accendit:ex
aſperat oculos:quid loquat ignoꝛat:ſimi⸗
lis fit arrepticijs. vnde merito figurat per
illůũ demoniacum qui veſtimentis ſuis di
laceratis nudus incedebat:homines ve/
xabat:in monumentis manebat Matbei
9.c. ¶ Talis inſuper vehemens ira acce le
rat moꝛtẽ.ꝓpterea dicitur pꝛouerbioꝝ.ʒo.

c. elus iracundia minuunt dies. vnde

animalia iracunda vt canis: qui de facili

moꝛdet ⁊ latrat ſũt bꝛeuis vite.Et Scilla

conſule romanoꝝ fertur ꝙ pꝛe ira cum tur
bulentiſſimus eſſet fracta eſt ſibi vena ſan

guinis in coꝛpoꝛe vñ moꝛtuus eſt.¶ Ter ·
tiũ nocumentum ire dicitur fraternalis ſe·

paratio.Quilibet enizʒ cauet ſibi habere ſa
miliaritatẽ cuʒ iracundis abhoꝛꝛetqʒ cõ/
uerſationẽ eoꝛum. ſ Ande Gꝛegoꝛius liꝰ

quinto moꝛalium ait. Per iram gratia vi

te ſocialis amittitur:ſicut ſcriptuʒ eſt. No
li eſſe aſſiduus cum homine iracundo ne
diſcas ſemitas eius: ⁊ ſumas ſcandalum
anime tue.Quig qui ſe ex humana ratio/
ne nõ temperat:neceſſe eſtvt beſtialiter ſo
lus viuat vt fere ſilueſtres. Immo nec ſe⸗
cum quiete habitare poteſt ſolus:ſed con⸗
tra ſeipſuzʒ iratus frangit aliquando vaſa
vel chartas vel ſeipᷣm ꝑcutit.ſ EUnde legi
gitur in vitis patrum de quodã iracundo
ꝙ cum non poſſet cum alijs conuerſari ob
ſuam iram demũ acceſſit ad locũ ſolitariũ
vt poſſet ſine ira viuere. Sed cum quadã
die pꝛo aqua iuiſſet ad fontem: impleto
vaſe ex aqua caſu verſato vaſe aqua effu
ſa eſt. Sed iſte iterum impleuit alia aqua
ira permotus:⁊ iterum cum poſuiſſetvas
plenũ in terra aqua effuſa eſt. At ille vas
illud confregit:ſicq; perpendit ꝙ non alij
ſed ipſemet cauſa erat ire ſue. C Conuer⸗
ſantur autem cum ralibus iracundis libẽ
ter demones. Ideo Apoſtolus ad epheſi /
os.A.c.gait.Sol non occidat ſuper iracun/⸗

Aam
Oua
büͤett
tumbi
pel
ſitaut
loled
ſiNd
adſup
Lauer
dume
alloq
ten
fuſta
bita.
fecorcd.
latus.
Gari
r ir
nei⸗
ducs
C
ſept

Müien
1. Dhe
in geti
oceſiz
pens 4
inbos ho
guinto
dner
vurſimi⸗
nte
ns fusd
nines e
tGthel
iraactete
fbiop.
ies, vnd
idefacli
1Sals
cum tur
ena ſin
Ns
Neoreßt
meqzt/
gotingl
GaN
rthn
wndo ne
andalum
matano
Külnenh
monetc
no:ſedlcen
undo
Ondeleg
Srocvunc/
uanoh
ſoltoni
n u
:implet
uefi
la agu
iſſetyes
tille vue
non?¹
Conic,
ndis ih⸗
Achhef/
indt

diam veſtram:nolite locuz dare diabolo.
Quaſi dicat per iracundiam diabolus ha
bitat in vobis.Et hoc cum ſol rationis ſuc
cumbit in ira.Quinimmo iracundi viden
tur peioꝛes diabolo. Nam diabolus non
fuit auſus pꝛecipitare chꝛiſtuʒ de pinnacu
lo:ſed dixit mitte te deoꝛſum. Sed phari⸗
ſei vt dicitur in euangelio duxerunt vſqʒ
ad ſupercilium montis vt pꝛecipitarẽt eũ.
Cauenda igitur ira eſt: ⁊ hoc fieri poteſt ſi
dum quis non vult iraſci anteqᷓ; iraſcatur
alloquat᷑ ſeipſuʒz: dicatqʒ ſic. Eſto cautus
tempoꝛe ire cogita quia que tunc recta 2
iuſta videri poterunt:inique erunt ⁊ inde⸗/
bita.Et ſic dum iracundie caloꝛ aduenerit
recoꝛdare quid pꝛecogitaſti duʒ non eras
iratus. Inquit enim Seneca liꝰ.2, de ira.
Maximum remedium ire moꝛa eſt. Igi/
tur vincat ratio irã ⁊ manſuetudo regnet

in oibꝰqui digni effici cupiũt gr̃a ieſu xpᷣi:

cui ſit honoꝛ ⁊ glia in ſecula ſeculoꝝ Amẽ.
Feria t᷑tia quarte hebdomade.De coꝛ⸗
reptioe fraterna. Sermo vigeſimꝰ qrtus.

Ypeccaueriti

inter te ⁊ ipſum ſolũ.verba ſũt
rẽdem̃ptoꝛis noſtri oꝛiginaliter Æοa6i. 18.

cCc. in euangelio hodierno. Si ſuarẽt ho
mines documenta ſaluberrima dñi noſtri

ieſu chꝛiſti neq; ira ĩ pximos furerẽt: neqʒ
inuidie liuoꝛe tabeſcerent:nec alijs paſſio
nibus vicioſis obꝛuerentur. Docuit nãqʒ
nos ipſe dei filius pꝛecepta charitatis qui
bus humanus animus contra queqʒ re/
pꝛehenſibilia poſſet regulari.Inter hec au
tem extat mandatuʒz de fraterna coꝛꝛeptio
ne: de quo fit mentio in lectione ſancti euã
gelij hodierna. Iccirco ad eruditionez no
ſtram de ipſa in pꝛeſenti mone dicemus.
De qua pꝛoponimus tria myſteria decla/
randa.
pmnp obligationis.
Cꝛm modifſicationis.
Czi denunciationis.
Aualiter coꝛꝛipere pꝛoximum peccato
rem eſt pꝛeceptũ affirmatiuum quod oẽs
obligat etiam ⁊ peccatoꝛes: ⁊2 quomodo

te frater tuus vade ⁊ coꝛꝛipe eũ

inferioꝛes coꝛꝛigere poſſunt ſuperioꝛes.
Cap. pm.

citur obligationis. In quo qualit᷑

dubia abſoluenda.
CHpnt vtꝝ fraterna coꝛꝛeptio ſit in pᷣcepto
C ꝛvtꝑ peccatoꝛ debeat coꝛꝛigẽ pctõꝛc.
C z n vtꝝ ſubditus vlł inferioꝛ poſſit coꝛꝛi
gere pꝛelatũ vel ſuperioꝛẽc.
CAd pꝛimũ dubiũ dixerũt aliqui ꝙ hoc
pꝛeceptũ obligat tm̃ pꝛelatos ⁊ ſuꝑioꝛes.
¶ Mã di.Að.c.Sed illud Hieroꝰait.Sacer
dotes ſtudeant adimplere illud eudãgelij ſi

peccauerit in te frater tuus ⁊c. Sed nomie

ſacerdotũ conſueuerunt ſigniſicari pꝛelati
qui curã habẽt alioꝝ:ergo ipſi pꝛelati tm̃

ad hoc obligant᷑.ſ Sed Tho.22.q.33. dicit
ꝙꝰ Hieroꝰnon intendit dicere ꝙ ſoli ſacer

dotes ſeu pᷣlati teneant᷑ ad illud:ſʒ qꝛ ma.

is illi q;ᷓ ceteri.ſ Et ꝓpterea ipſe Tho. al

erit ꝙ coꝛꝛeptio fraterna oibus eſt in pꝛe
cepto.Hã.24.q.3.dicit᷑ in eꝰ Tã ſacerdos.
Tã ſacerdos qᷓᷓ reliqui fideles ſummã de
bent habere curã de hijs qui pereunt:qua
tenus eoꝝ redargutione aut coꝛꝛigant᷑ aut
ſi ncon blls appareãt ab ecclia ſeparẽ
tur.ſ Et Augꝰliꝰde vᷣbis dñi. Si neglexe
ris coꝛꝛigere:peioꝛ factus es eo qui pecca
uit. Ratio eſt qꝛ vnuſquiſqʒ tenetur dum
põt:⁊ neceſſitas adeſt,/pximi ſui periculis
⁊2 tꝑalibus ⁊ ſpũalibus ac coꝛpoꝛalibꝰ ob
uiare.ſ Ideo Sapiens eccliaſtici.i.c.ait.
Anicuiqʒ mandauit deus de ꝓximo ſuo.
TEt.S.q.pꝰ.c.In ſcripturis dicit᷑.Qui po
teſt iuuare ꝓximũ ⁊ nõ iuuat:ↄuincit᷑ ſum
mũ nõ amare paſtoꝛc.ſ Ad hoc ꝓpoſituʒ
facere videt᷑ qð ait Cicero liꝰ de amicitia.
Et monẽdi ingt ſepe amici ſunt ⁊ obiurgã
di ſic:tñ vt admonitio acerbitate ⁊ obiur⸗
gatio ↄtumelia careat.ſEt iteꝑ ibidẽ:mo
nere ⁊ moneriꝓpꝛiũ eſt vᷣe amicitie ⁊ alteꝝ
libere facere:nõ aſpe alteꝝ patiẽter recipe.
ſEt Cato.Cũq; mones aliquẽ nec ſe vult
ipſe moneri.Si tibi ſit carus noli deſiſtere
ceptis. Qõ noſti factũ nõ recte noli tacẽ.
Ne videare malos imitarivelle tacendo.
Alnera dũ ſanas doloꝛ ẽ medicia doloꝛis

RRKimum myſtenium delarandũ di/

obligentur omnes ad fraternà coꝛ
reptionẽ aperiẽduʒz eſt.Ob quod tria erũt

†
.

4*

Sub iſtius pꝛecepti obligationem itel
lkigamus notanda ſunt tria.b“ z Tho.

.

ꝙ coꝛꝛeptio delinquentis eſt quoddam re
mediũ quod debet adhiberi contra pecca
tum alicuius.Illud vo peccatũ poteſt dun
pliciter cõſiderari. Ano quidẽ modo inqᷓ;
tum eſt nociuuz ei qui peccat. Aliomodo
inqᷓ;tuʒ vergit in detrimentũ alioꝝ qui ex
eius peccato leduntur vel ſcandaliz antur
Et ſic duplex eſt coꝛꝛeptio delinqntis: vna
que adhibet remediũ peccato inq;tuʒ eſt
quoddã maluʒz ipſius peccãtis.Et iſta eſt
ꝓpꝛie fraterna coꝛꝛeptio que oꝛdinatur ad
emendationem delinquentis. Remouere
aũt malũ alicuius eiuſdẽ rationis eſt ⁊ bo
num ꝓcurare. Pꝛocurare aũt fratris bo⸗
num pertinet ad charitatẽ per quam volu
mus ⁊ operamur bonũ amico.vnde frater
na coꝛꝛeptio eſt actus charitatis:quia per
eam repellimus malũ fratris.ſ.peccatuzʒ.
Cuius remotio magis pertinet ad charita
tem qᷓ; remotio exterioꝛis damni vel coꝛ/
poꝛalis nocumẽti:qᷓ;to contrariũ bonum
virtutis eſt magis ꝓpinquũ charitati: q;
bonũ coꝛpoꝛis vel exterioꝝ rerũ.vnde coꝛ
reptio fraterna magis eſt actus charitatis
qᷓᷓ curatio infirmitatis coꝛpoꝛalis vel ſub
ẽtio qua excludit᷑ ext᷑ioꝛ egeſtas. ¶ Alia
vo coꝛꝛeptio que adhibet remediũ pecca
to delinquentis:ſᷣm ꝙ eſt in malum alio/
rũ ⁊ pꝛecipue in nocumentũ cõmunis bo
ni eſt actus iuſticie.ſ Et de hac dicit᷑ in glo
ſa Mathei.lS.c.ſuper illo verbo.Si pec
cauerit ⁊c.frater arguendus eſt ex zelo iu⸗
ſticie. C Secũdũ notandũ ꝙpꝛeceptuʒ de
coꝛꝛeptione fraterna eſt affirmatiuuz. Eſt
auũt differentia inter pꝛecepta affirmatiua
z negatiua. Nam negatiua obligant ſem
per ⁊ ad ſemper:quia/ꝓhibent actus vicio
rũ qui ſemper ſunt ſm ſe mali nec vllo mo
do vel tẽpoꝛe vel loco bene ſieri poſſüt: vt
non mecchaberis:non piurabis. Sʒ affir
matiua obligant ſemper ſed nõ ad ſemper
quia dantur de actibus virtutũ.Actus vᷣo
virtutũ non quomodolibet fieri debẽt: ſed
ſeruatis debitis circũſtantijs.ſ.qñ debet.
vbi debet:quomodo debet:a hiꝰ.Et quia
in hijs que ſunt ad finez diſpoſitio eoꝝ at
tenditur ſm rationẽ ninis in ipᷣis circuſtan

tijs actus virtuoſi pꝛecipue eſt attendẽda
ratio finis qui eſt bonũ virtutis. Si ergo

fit omiſſio talis circũſtantie circa actũ vir

tuoſum que tollat totaliter bonũ virtutis
hic contrariatur pꝛecepto.Si aũt ſit defe /
ctus alicuius circunſtantie que nõ totali/
ter tollat virtutez lzʒ non perfecte attingat
ad bonũ virtutis non eſt contra pꝛeceptũ.
¶ Unde philoſophus ethicoꝛuʒ dicit.ꝙ
ſi parum diſcedatur a medio nõ eſt contra
virtutẽ.Sed ſi multũ diſcedatur coꝛꝛumpi
tur virtus in ſuo actu. Coꝛꝛeptio autẽ fra⸗
terna oꝛdinatur ad fratris emendanioneʒz.
Et ideo hoc modo cadit ſub precepto ſᷣm
ꝙ eſt neceſſaria ad iſtũ fineʒ: non autẽ ita
ꝙ frater delinquens quolibet loco ⁊ tẽpo⸗/
re coꝛꝛipiatur. ¶C Teruũ notandũ ꝙ ꝗqnq;
circũſtantie ↄcurrũt ad hoc vt qſobligetur
ad coꝛꝛeptionẽ fraternã. ¶ Pꝛima eſt cul/
pa moꝛtalis in ꝓximo. ꝓpterea dixit xpᷣs:
ſi peccauerit.ſ.moꝛtaliter. Hã q;uis etiazʒ
fraternaliter coꝛꝛigere delinquẽtẽ in venia
libus ſit cbaruagai inde ſperat᷑ vtilitas
non tamen omittere illud ex negligentia
eſt moꝛtale. ¶ Scda circũſtàtia eſt noticia
certa.ſ VUnñ Augꝰliꝰ de verbis dñi ait.Ad
monet nos dñs noſter non negligere inui
cẽ peccata noſtra non querẽdo quid repꝛe
hendas:ſed videndo quid coꝛꝛigas.Ideſt
non opoꝛtet ꝙ inquiramus curioſe vitazʒ
⁊ ſacta alioꝝ vt iueniamus quid poſſimꝰ
repꝛehendere.hoc eni eſſet exploꝛare vitã
alterius qð ꝑtinet ad pꝛelatos qui debent
diligenter inquircre vita ſubditoꝝ.Ter⸗
tia conditio eſt ſpes veriſimilis emẽdatio-
nis ꝙ ſit ſpes de emen ſatione fratris.Ali-
ter ſi non pꝛeſumitur einendatio:ſed potiꝰ
deterioꝛatio vel odiũ vel ſcandalũ ceſſan
dum eſt a coꝛꝛeptione.ſ Inquit eni ſapiẽs
ꝓuerbioꝝ.9.cꝰ. Noli arguere deriſoꝛc ne

foꝛte oderit te.Et Mieroꝰ ꝓlogo in heſdrä

fruſtra niti 2 nihil aliud q; odiũ arguẽdo
querere exireme demẽtie eſt. ¶ Quarta cir
cũſtantia eſt aptitudo ꝙ.ſ.quis aptius ce
teris poſſit coꝛꝛtipiendo fratrẽ emendare.
Quinta circũſtantia eſt opoꝛtunitas lo⸗/
ci ⁊ tempoꝛis. Si hec circũſtantie deſunt
pꝛeceptũ illud non obligat neqʒ peccat ꝗ
coꝛꝛeptionẽ omittit. VUnde Augꝰliꝰ pᷣ de
ciuits.⸗

ciuit
jurg
pant
gent⸗
pelad
ſnpecd

4 laſool

dubiü
Peccn
Ooe
vei
raue
nuz/
deiue
ſbi ca
lune
gooce
guide⸗a
m
loni
rc
d
tali⸗
cata
inch⸗
ture
ſitn
gitt
lat

vrelatos er ſliog ſupior

de Vred por Nbent Grοα

Atendi
, Sigg
radctün
nünmuts
zütſtoefe⸗
Cnotali/
teminga
1cchd⸗
lzdict
nöckcnn
uconummi
noanlift
ndanoneg
ereptofn
ſonatiit
cotehe⸗
ligan
obligenn
geſtcnl/
iritris:
sez
mdon-⸗
at Wlns
negigent
1 cſtnoncn.
oniat1
giigereinn⸗
guid repn⸗
gns. Z
anoſe vn
nicpoſin⸗
ounenti
9 goi Neben
cor⸗ 1
oninn
fmns,A
belgpon⸗
hliceſan⸗
cni lapies
nſoꝛe he
nheſri
1argnic

Auartact

aptinst
wmnilas
grie deſon
Blec
di

ciuita. dei. c.x.ait. Mã ſi ꝓpterea quiſq; ob
iurgandis vel coꝛꝛipiendis male agẽtibꝰ
parcit:qꝛ opoꝛtunius tpᷣs inquirit vel eiſ⸗
dem ipſis metuit ne deterioꝛes efficiantur
vel ad bonã ⁊ piam vitã erudiẽdos alios
impediant nõ videtur eſſe cupiditatis oc/

caſio:ſed conſiliũ charitatis. C Secundũ

dubiũ fuit vtrũ peccatoꝛ debeat coꝛꝛigere
peccatoꝛc᷑.¶ Ad ouod ita dicit Tho. vbi. S.
Qõð coꝛꝛectio delinquentis pertinet ad ali

quẽ inqʒᷓtum viget in eo rectum iudicium

rationis. Peccatũ aũt non tollit totũ bo/⸗
nuʒ nature ꝗn remaneat in peccãte aliꝗd
de iudicio recto rationis.Et ſᷣm hoc poteſt

ſibi cõpetere alterius delictũ arguere.Sʒ

tamẽ per peccatũ pꝛecedens impedimẽtũ
quoddã coꝛꝛeptioni affert ꝓpter tria.pᷣ
quidẽ quia ex peccato pꝛecedenti indignꝰ
redditur vt aliũ coꝛꝛigat de minoꝛi pecca:
to:ſi ipſe coꝛꝛigens maius cõmiſit.vñ ſuꝑ
illud Mnſthei. 7.co Quid vides feſtucam
⁊c̃.dicit Hieroꝰde hijs loquit᷑ qui cuʒ moꝛ
tali crimine detinẽtur obnoxij minoꝛa pec

cata fratribus non concedunt. *reddik

indebita coꝛꝛectio ꝓpter ſcandalũ qð ſeq
tur ex coꝛꝛeptione ſi peccatuʒ coꝛꝛipientis
ſit manifeſtũ:quia videtur ꝙ ille qui coꝛꝛi
git non moueatur ex charitate ſed ad oſtẽ
tationẽ᷑.qʒꝰ ꝓpter ſuperbiam coꝛꝛigentis
inq;tum.ſ.aliquis ꝓpꝛia peccata paruipẽ
dens ſeipſum pꝛefert ꝓximo ſuo: in coꝛde
peccata pꝛoximi auſtera ſeueritate diiudi/
cans ac ſi ipſe eſſet iuſtus. ¶ Unde Augꝰ
liꝰde ſermone dñi in mõte ait.Accuſare vi
cia officiũ eſt bonoꝝ quod cũ mali agunt
alienas partes faciunt.¶ Et Iſidoꝛꝰ liꝰ de
ſummo bono.Non debet vicia alioꝝ coꝛꝛi
gere qui eſt vicijs ſubiectꝰ. ¶ Et Paulus
ad romanos.2.c.In quo aliũ iudicas teip
ſum condemnas. Dicit ergo Augꝰ liꝰde
ſermone dñi in monte.Cogitemus cuʒ ali
quẽ repꝛehẽdere nos neceſſitas cogit vtrũ
tale ſit viciũ quod nunqᷓ;ᷓ habuimꝰ:⁊ tunc
cogitemus nos hoies eſſe ⁊ habere potuiſ
ſe vel quod habuimus ⁊ iam nõ habemꝰ:
tunc tangat memoꝛiã cõmunis fragili/
tas vt illã coꝛꝛectionẽ non odiũ ſed miſeri
coꝛdia pꝛecedat. Si aũt iuenimus nos in
eodem vicio eſſe non obiurgemus ſed cõ/⸗

73

gemiſcamus ⁊ ad penitendũ inuicẽ inite

mus.ſ Quare peccatoꝛ ſi cum humilitate
coꝛꝛigat delinquentem nõ peccat. Mec ex

cuſatur peccatoꝛ ab iſto pꝛecepto qꝛ poteſt

conteni de peccato ⁊ penitere ⁊ iaʒ non erit
peccatoꝛ:vel humiliter coꝛꝛigere poteſt vt
eſt pꝛedictum. ¶Tertiũ dubiũ fuit vtrum
ſubditi ⁊ iferioꝛes poſſint coꝛꝛigere pꝛela⸗
tos ⁊ ſuos ſuperioꝛes. Neſpondet Tho.
ꝙ coꝛꝛectio que eſt actus iuſticie per infli

clionẽ pene nõ competit ſubdito reſpectu

pꝛelati.Sed coꝛꝛeptio frat᷑na que eſt actꝰ
charitatis pertinet ad vnũquẽqʒ reſpectu
cuiuſlibet perſone ad quã chantatẽ debet
habere ſi in eo aliquid coꝛꝛigibile inuenia
tur.verũ in coꝛꝛectione qua coꝛꝛigunt ſub
diti pꝛelatos debet modus congruus ad/
hiberi.ſ.vt nõ cũ ꝓteruia ⁊ duricia:ſed cũ

manſuetudie ⁊ reuerẽtia coꝛꝛigant᷑.¶ Añ
Apoſtolus pᷣt ad timotheum..c.ait. Se⸗

nioꝛẽ ne icrepaueris ſed obſecra vt patrẽ.
¶ Et ideo Dionvſiꝰredarguit demophiluʒ
monachũ quia ſacerdotẽ irreuerenter coꝛ
rexit cũ percutiens ⁊ de ecclia eiciẽs.ſ Ad

boc facit vt notat Gꝛegoꝰin paſtoꝛali erx

plum nathan/ꝓphete cũ coꝛꝛexit dauid de
adulterio cõmiſſo occulte.Quia ſub ſimi
litudine diuitis qui occiderat ouẽ pauꝑpis
vt pꝛepararet cõuiuiũ pauperi hoſpiti ⁊c̃.
Super quo dauid iudicauit illuj dignum
moꝛte.Ex qua ſnia inde ſumpta occaſione
vꝛbane redarguit eũ:⁊ ille ſubito emẽda/
tus eſt vt ſcribitur ſedᷣi Regũ.iꝛ.c.In hu/
iuſmodi etiã figurã dicit᷑ Exodi.i o.c. HBe/⸗

ſtia que tetigerit montẽ lapidabit᷑. Qð fit

cum ſubditus beſtialr ſeu ꝓterue coꝛꝛigit

pᷣlatũ qui ratione dignitatis:qꝛ altioꝛ cete

ris dicitur mõs.ſEt.2. Regũ..c. narrat᷑

ꝙ oʒza pcuſſus fnit a dño qꝛ tetigit archaz

dei que ſigniſicat pꝛelatũ. Contactus aũt

ozʒe eſt qñ pꝛelatus irreuerenter obiurgat

vel ei detrahitur.ſ Sciendũ etiã ſᷣm Tho.
vbi. S. Qdò vbi imineret periculũ ſidei etia
publice eſſent pᷣlatis a ſubditis arguendi.

Et q uis pꝛeſumere ſe eſſe melioꝛẽ ſimplr
qw3̊ʒʒ platus ſuus videat᷑ eſſe pᷣfumptuoſe ſu

pbie tñ extimare ſe eſſe melioꝛẽ quãtũ ad
aligꝗd nõ eſt pꝛeſũptionis:qꝛ nullus eſt in
hac vita qui nõ habeat aliquẽ de ccium.

¶ De triplici ↄditione que Fuãda è in coꝛ

„

ritatẽ ex foꝛma tradita a xpo in euãgelio.
dicitur eni ibi vade ⁊ coꝛꝛipe eũ iter te ⁊ ip
ſum ſolum. ¶ Abi notãtur tres conditio/
nes. M
¶By di ſollicitudinis.
Wà mãſuetudinis.

Cap. 2m.
Ecũdum myſteriũ declarãdũ de coꝛ
reptiõe fraterna dicitur modificatio
ũ eni vt dictum eſt ipſa ſit actus charita
s opoꝛtet vt fiat ceũ modo qui eſt ſm cha

reptione Aargann fiat debito modo.

rS

ECza ſolitudins.
¶ VPꝛima cõditio que reqrit᷑ vt coꝛꝛeptio
hat debito modo dicitur ſollicitudis: que

notat᷑ cuz dicitur vade.ſ.ſollicite q; citius

xommode potes.ſ Ande Caſſiodoꝛus in

epiſtolis ait.Succurẽdũ eſt ne tractu tẽpo

ris ipunita mala cõualeſcãt.M alũ enim
cũ perſeuerat augetur ⁊ remediabile bo/⸗

nũ eſt peccato accelerata coꝛꝛectio. ¶ Se
cuũda ↄditio dicitur maſuetudis.ij Ideo ſe
quitur xpᷣs.Coꝛꝛipe ideſt coꝛ rape vt ſcilʒ

blãde ⁊ dulciter arguas delinquẽtẽ.ſ¶ Nã
äü c.iquit ſapiẽs lingua placa⸗
ilis lignum vite:que auteʒ immoderata

eſt cõteret ſpiritũ.ſ E. 25. c Eingua mollis
cöſringit duritiam. Et Paulus ad gala
thas.A.co. Wos qui ſpiritales eſtis iſtrui/

te huiuſmodi:in ſpiritu lenitatis ⁊ mãſue

tudis.¶ Abi Augꝰait.Quicquid lacera

to aio dixeris puniẽtis eſtimpetus nõ cha
ritas coꝛꝛigentis:dilige ⁊ dic quicquid vo

let. Et Dauid in pſal. Superuenit mãſnue/
tudo ⁊ coꝛꝛipiemur. ¶Tertia cõditio dici
tur ſolitudis.vnde ſubdidit xpᷣus iter te ⁊
ipſum ſolũ. Quod ſieri debet.ipᷣ ne pecca

toꝛ publice coꝛꝛeptus cũ ſe viderit ifama/⸗

tni deterioꝛ ſiat.ſ2°ne peccato eius publi

cato alij ꝓpter malũ exemplum ꝓuocẽtur
ad peccãdum.ſ ʒ? ne alij ifamentur.¶ In·/
quit enim Augꝰ ad plebẽ hyponẽſẽ.Cum

de hijs qui ſãctum nomẽ ꝓſitẽtur aliquid

crimis vel falſi iſonuerit inſtat: ſatagunt:

ambiũt:vt de oibus id credatur. Ex hoc
trahitur argumẽtũ ꝙ fraterna monitio de
bet pꝛecedere denunciationẽ: vt ponit᷑ ex
de iudicijs.e.Nonit..¶ Extra de ſic Licet.

Ex᷑ de aceulatiõibus.c.2..c.Cnʒ dilecti.

Et.2. q.7.c.Accuſatio.c.Siquis.¶ Et.2.q.
P. c. Si peccauerit.i Et.iꝛ.q.2.c.Indigne
¶ Et.iõ.q.⁊.c.Oẽs decime. Nec eſt ↄtra

quia ioſeph accuſauit fratres ſuos apud

patrẽ de crimie peſſimo geñ. 37. c. ⁊ tamẽ

nõ legitur ꝙ pꝛemiſerit monitionẽ ſecretã
quia ſᷣm Zho.qᷓ;uis nõ ſit ſcriptũ credẽdũ
eſt ꝙ pᷣus monuerit.Ael dici põt ꝙ publi

cum erat peccatũ iter fratres:vñ dicit ſcri /⸗

ptura publice accuſauit fratres. Qð etiaʒ
petrus ananiam ⁊ faphirã occulte defrau
dantes pꝛeciũ agri publice denũciauit de
tegendo peccatũ ſine pꝛecedenti monitiõe
Actuum.ꝭ.c.Hoc fecit vt executoꝛ dei cui

oia peccata etiam occulta ſũt nota ⁊ mani

feſta.Cuius reuelatione petrus peccatum

illud cognouit ⁊ puniuit. Chꝛiſtus etiam

cum peccatũ iude ꝓditoꝛis haberet vt pu
blicũ inq; tum deus vnde ⁊/ ꝓdere poterat
nõ tamẽ publicauit ſed vᷣbis obſcuris de
peccato euz admonuit:vt nobis exemplũ
pberet.2.q.pᷣ.c. Anus. ¶ Sciẽdum tamẽ
ſm Ricardũ in.A.di.i9.Qð triplex poteſt
eſſe peccatum in ꝓximo coꝛꝛigibile. ¶p

eſt publicum:⁊ hoc nõ idiget ſecreta moni

tione:quia vt iquit Iſidoꝰliꝰde ſummo bo
no. Manifeſta peccata nõ ſũt occulta coꝛ
rectiõe purgãda:palã enim ſũt arguendi
qui palã nocẽt.ſam eſt peccatum pernitio
ſum quod vergit in mul titudie damnũ vt
hereſis pꝛoditio ⁊ ſimilia:que reuelari de/

bẽt ſuperioꝛibus etiã cum damno ſic pec/

cãtis:quia vt ſcribitur.7.q.pᷣꝰ.c. Scias.
Generalis vtilitas vtilitati particulari ſẽ
per eſt pponẽda.iſ q eſt peccatũ occultuzʒ

quod.ſ.cedit in damnũ ſolius peccãtis:et

in hoc neceſſe eſt ꝙ fraterna monitio pᷣce⸗

dat denũciationẽ. Facit ad hoc ꝓpoſitum
glo. in. c. Contingit. Ex de ſnia excoicatio/

nis que arguit còtra textũ in quo dẽ.ꝙ cle
rici nõ deferẽtes habitũ ⁊ tõſuram nõ per
dunt pꝛiuilegiũ vſq; ad trinã monitioneʒ
vt patet ex̃ de ſnia excoicationis.c. In au
diẽtia.⁊ de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ.c.vlti
mo.ſEt tñ ↄtrariũ videtur dicere em Per
pẽdimus.ex᷑ de ſnia excoĩcatiõis.Et ſoluit
hãc dubietatẽ glo.qꝛ cin In audiẽtia.⁊ ci

vltim pe vita ⁊ honeſtate clicoꝝ loquit᷑ de

*

„

Dzdlt
Eng
cuge
gerchon
ſus puc
10tlame
miſani
hüatdici
gprbi
idatſi,

Qcß

Ulte defu
nüciauit
nmontude
tordeiai
patmani
veccaun
1s etiam
retvtpu
poterat
ors de
Conp
gumtan
gerpen
iele⸗
geunoni
ſunnohe
caila
algni

nſeni

dammun
wcnde

curat᷑ per punitionẽ peccãtiũ vel ad emen
dationẽ pſone peccãtis. Quoꝝ ſmũ perti
net ad accuſationẽ. Scom itendit in denũ/

hijs qui in modicis excedũt in quibꝰ ha⸗/
bet locũ monitio.Cap vo perpẽdimus:
loquitur oe illo qui grauiter ⁊ pernitioſe
ac publice deliquit. Ham vt ibi dicit᷑. Qui

dã ſãacerdos falſo ſe filiũ regis nomiauit et 3.S1 guͤt p. it in. r
us peccãtis cui non ꝓdeſt pᷣcedẽs monitio

armis acceptis ſeditionẽ fecit ⁊ guerram.
Captus patibulo affixus fuit. Illi tñ qui

iĩterfecere eum nõ ſũt ad papã mittẽdi pio
abſolutione:quia ille perdiderat pꝛiuilegi
um clericale ꝓpter grauitatẽ exceſſus. Et

lʒ dicat᷑ in textu ꝙ cõpetẽs illis pnia eſt in
iũgẽda.Glo.tñ exponit ꝙ id fieri debʒ ad
cautelã.Qñ itaqʒ peccatũ occultum nõ

eſt alis damnoſũ vt eſt pꝛedictũ ſeruada
eſt ſecreta monitio. Sed quid ſi platus

in viſitatione pᷣciperet ſubdito vt ſibi dice
ret quod ſciret coꝛꝛigẽdum: ¶ Reſpondet
Tho. vbi.S.articulo.⁊.in reſponſione Ad
Im. Mz intelligẽdum eſt pᷣceptum ſane ſal
uo oꝛdine coꝛꝛeptionis fraterne ſiue pꝛece
ptuʒ fiat cõmuniter ad oẽs ſiue ad aliquẽ

ſpecialiter. Sed ſi pꝛelatus expᷣſſe pꝛecipe/

ret cõtra hũc oꝛdinem a dño cõſtitutum ⁊
ipſe peccaret pꝛecipiẽs ⁊ ille qui obediret:
quia pᷣlatus nõ eſt iudex occultoꝝ:ſed ſo/⸗
lus deus. 2.di.c.Erubeſcãt.vñ non habet
poteſtatẽ pᷣcipiendi aliquid ſuper occultis

niſi inq; tum per aliqua idicia manifeſtan
tur:puta per infamiã vel alias ſuſpitiões:

In quibus caſibus põt pꝑꝛelatus pᷣcipere
codẽ modo ſicut ⁊ iudex ſecularis vłeccle
ſiaſticus põt exigere iuramentũ de verita

¶ MQð eſt diia iter denũciationẽ ⁊ accuſa⸗
tionem: 2 demo fraterne coꝛꝛeptionis.

Ertiũ myſteriũ decla rãdũ de frater

t na coꝛ: eptione dicitur denũciatiõis

Abi ᷣ ſciendũ bm Tho. ꝛ:. q. 68.

wꝙ eſt dꝛia iter denũciationẽ ⁊ accuſationẽ:
quia in denũciatione attenditur emẽdatio

fratris.In accuſatione vᷣo punitio crimis:
Pene eni pꝛeſẽtis vite nõ per ſe expetunt᷑

quia nõ eſt hic vltmũ retributionis tem

pus:ſed inq;tum ſũt medecinales cõferẽ⸗

tes vel ad bonũ reipublice:cuius quiesꝓ

—

ciatione.Et ideo ſi crumẽ fuerit tale qd ver⸗
gat in detrimẽtũ reipuꝰ vt eſt dictũ:debet
hõ imo tenet᷑ ad accuſationẽ vũmodo ſuffi
ciẽter poſſit ꝓbare qð ptinet ad officiũ ac⸗
cuſatoꝛis.Si aũt pctm̃ fuerit in danũ ſoli /

dũmodo ſpet᷑ coꝛꝛeptio ⁊ emẽdatio ꝓcedẽ
dũ eſt ad denũciationẽ.ꝗꝛv ſciẽdũ ꝙ añ ilꝰ
lã denũciationẽ ex doctrina xpᷣi pᷣmittenda
eſt teſtiũ inductio.Quod ratiõabilr fit vm
Tho.⁊⁊ꝛ.q.33.quia de vno extremo ad ali⸗/
ud extremũ conueniẽter trãſitur per medi⸗
um.In coꝛꝛeptione aũt fraterna dñs volu
it ꝙ pꝛincipiũ eſſet occultũ duz frater coꝛꝛi
peret fratrẽ iter ſe ⁊ ipʒ ſolũ finẽ aũt voluit
eſſe publicum vt.ſ.eccleſie denũciaretur ⁊
ideo cõueniẽter in medio ponit᷑ iductio te/
ſtiũ vt pꝛimo paucis iudicetur peccatũ fra
tris qui poſſint ꝓdeſſe⁊ nõ obeſſe vt ſalti
ſic ſine multitudinis infamia emendetur.
Si aũt ꝓbabiliter eſtimaretur ꝙ per teſti
um inductionẽ ꝓximus deterioꝛ fieret tũc
ceſſandũ eſt a coꝛꝛeptione. Fit autẽ talis
inductio teſtiũ.ſpꝛimo ad oſtẽdẽdum qð
ſit peccatuzʒ illud de quo aliquis arguitur
ſim Hieronymũ. ꝛvad oſtẽdẽdũ ꝙ frater
admonẽts fecit quod in ſe eſt ad emẽdatio
nẽ fratris ꝓcurandam ſᷣm Chꝛiſoſtomuʒ.
Tertio ſciẽdum ꝙ fama minus bonũ eſt
q̃ ſit bona vita fratris pᷣm Nico de lira.
Et ideo ſi ſine detrimẽto ſue fame nõ poſ.⸗
ſit ſeruari bona vita fratris tunc ꝓceden
dum eſt ad ſãalutẽ bone vite cũ aliquali le
ſione fame.Et ideo inducẽdi ſũt pꝛimo te⸗

ſtes vt coꝛam eis arguatur.Et ſi ſe nõ coꝛ
rexerit tunc ſimpliciter contemnenda eſt
eius fama vt conſeruetur bona vita.Ideo
Chꝛiſtus dixit dic eccleſie ideſt pꝛelato.Si
autem eccleſiam nõ audierit: ſit tibi ſicut
ethnicus ⁊ publicanus.ethnicus ideſt gẽ
tilis. Vnde gloſa in.c.Quintauallis. ex
tra de iureiurando. Ethnos ideſt genus:

Inde Ethnicus ideſt gẽtilis. Separentur
ergo incoꝛꝛigibiles ab alijs fidelibus per
excõmunicationẽ ⁊ cenſurã eccleſiaſticaʒ.
Pꝛelatꝰ enĩ habita ſufficiẽti ꝓbatione de

bet illi pꝛecipere vt deſiſtat.Qõ ſi nõ facit

ecchiaʒ nõ audit. vñ ꝓpter ↄtumaci excõ
municãdus eſt.Et tunc excoicatus nrtibi

ſicut Ethnicus. Alias nõ vites eũ ſi nõ exr Vimuͤmyſteriuz dicit diffinitiõis. fne
communicetur q́; uis ecchiam non audiat, Biffinitur enim ſcandalũ a beato ſine
ideſt non obediat:non ꝓpter hoc opoꝛte Hiero. ſuper Matheũ ſic. Scanda Adpe
eum vitare.2.q.pᷣꝰ.c. Multi. Et ꝙ pꝛelati lum eſt dictũ vł factũ minus rectũ pꝛebẽs Cnl
excleſie poſſint pꝛecipere ⁊ excõmunicare occaſionẽ ruine.Et dicit᷑ a ſcandalõ grece: (i
ſubdidit xbs Amen ideſt fideliter dico vo q nos dicimus offenſã vel ruinã ⁊ impa paerſe
bis. HNam amẽ ſigniſcat quod ven eſt. de ctionc᷑. Cõtingit eni ꝗqñqʒ ꝙ alicui exponi Hom
cõ.di.2.c. Reuera in fine.⁊ in glo.ibi tur aliꝗd in via eunti coꝛpoꝛali cui rei im/ cidur
35. di. c. Sedulo. Quecũq; ligaueritis ſu/ pingens diſponitur ad ruinã ſiue caſũ: vt nnti⸗
per terrã erũt ligata ⁊ in celo. Mꝛopterea ſi ponatur lignũ vł lapis in quẽ impingat hecc⸗
acriter expꝛobꝛandi funt qui vltra hoc ꝙ vel aliqõ lubꝛicũ ſuper quo pedẽ ponens
coꝛꝛigi nolunt dum iuſte a merito excõmu diſponatur ad caſũ.Et talis obex dicit᷑ ſcã gue
nicantur cenſurã eccleſie deſpiciunt. Et vt dalum.Simili in ꝓceſſu vie ſpiritualis vt lür⸗
ſermonẽ hunc ↄcludamus.ſit vnuſquiſqʒ inquit Tho.ꝛ2.q.A3. contingit aliqueʒ diſ binn
ad/ꝓximũ beniuolus in exhoꝛtatiõe vt ſic poni ad ruinã ſpũalẽ ex alterius dicto vel niſi
retrahat᷑ a malo in quo actu fraterne coꝛ facto inq; tum.ſ.aliꝗs ſua ſuaſione vel in den⸗
reptionis reddit ſe vnuſquiſqʒ gratiſſimũ ductione vel exemplo trahit aliquẽ ad pec ere⸗
oĩpotenti deo:cui ſit laus ⁊ honoꝛ ꝑ iſinita candũ.Et hoc ꝓpꝛie dicitur ſcandalũ.vn/ auto
ſfecula ſeculoꝝ Amen. de dicitur in pſal.co. 39. Juxta iter. ſ.q́ͥ in lco
¶Feria quarta quarte hebdomade. De cegdebã in via ſpirituali bonoꝝ opeꝝ ſcan/ Mos
ſcandalo phariſeoꝛum ⁊ alioꝛum. dalum poſuerunt mihi.ſ.hoĩes mali./ Et EN
Sermo vigeſimus quintus. nota quia vt dicit Tho.in pꝛetacta diffin i
— 1 „ tieone ponitur dictũ e factũ:nõ aũt cõcu a
aα α PO pitum quo etiâ modo cõtingit peccare:qꝛ bol
82 andalizati dictn ⁊2 lacta exterioꝛa ſi unt⸗ allon ſennb⸗ t
ſunt. Scribuntur hec verba obiciuntur vnde quis põt induci ad rui/ pit
athei.Ij.co.⁊ in euãgelio nam.Sed concupita vel cogitata abintra ſube
hodierno. Miyx certe videri ſunt videri non poſſunt nec ſcandaliza/ cnin
poſſit his qui reꝑ canſas conſiderare vo/ re ſeu ad ruinã diſponere valẽt. Et dictur E
lunt cur deus noſter ieſus xpᷣs phariſeos minus rectũ ideſt non rectũ illud dictũ vł A
ſcandaliz ari ſit paſſus qui tributũ ſoluit factũ.Et hoc qꝛ eſt vel ſʒ ſe malũ ſicut pec pun
ceſari ne ſcandalizaret: vt habetur ο. catũ: vel qꝛ habet ſpeciẽ mali ſicut cuz ali mn
thei.i7. c. Et.xi.q.pᷣꝰ.c.Si tributũ. Et.ꝛ32. quis recumbit in idolo: qᷓ;uis hoc non ſit oſt
q.S.c.Tributũ.Sed ꝓfecto cũ non omne peccatũ ſm ſe ſigs hoc nõ ſaciat coꝛꝛupta ſan
fccandalũ ſit equale põt eſſe vt qñq; ex de itentione tñůqʒ habet ſpeciẽ ſeu ſimilitudi/⸗ zan
fectu ꝓueniat ⁊ malicia eoꝝ qui ſcandali / nẽ veneratiõis idoli põt alteri pꝛebere oc boj
zantur. Sic in ꝓpoſito contingit de phari caſionẽ ruine.ꝗ Ideo Apls pᷣ ad theſſalo ſic⸗
ſeis qui cum ceci eſſent 1 cecoꝝ duces xpo nicenſes.S.c.ait.lb oinni ſpecie mali ab⸗ lag
inſidiantes que xp̃ᷣs docehat ſancte iuſte ? ſtinete vos. ꝗ Notandum iñ tniplex eſt Ens
recte in malaz partẽ vertebant. vt ohoc ſcandalum. ſtie
intelligatur expꝛeſſius in hoc ſermone de Cp di actinum. er
fſcãdalo dicere ſtatui: de quo tria myſteia Cꝛzm paſſiuum. we
erunt declarandoa. zmoccaſionatum.
Cpm dĩ diffinitionis. Pꝛimũ eſt ſcandalũ actinuz ſm Tho. 1
Cꝛm omiſſionis. . vbi S. cũ aliqs ſuo dicto vel facto ioꝛdina
i dimiſſionis. to intẽdit aliũ trahbere ad aliqᷣ petm. oc
N¶AQid eſt ſcandalum: 7 de triplici ſcan r auũt ſemp eſt moꝛtale qꝛ eſt ↄtra charitatẽ 4
Alo ſcilicet actiuo:paſſiuo:⁊ occaſionato. ꝓximi ad quã ptinet impedire ꝓximuʒ a
Eab. Bn. peccato qᷓ;tum in eo eſt per coꝛꝛeptionem 6
X
£

Mninis
a beao
Scand
i pꝛebis
lögece:
inimpa
nieponi
wirain/
necalipt
einint
lions
er dialſi
imalen
Aliquezdi
dicto el
one pelin
n adpet
dalii pn/
*
r. qin
erſcan/
i. E
Gdi
d aut co
peccareg:
lorſeni⸗
ciad mi/
taabintrs
undalza/
Lidiatur
riciü
lüſtanpe

ſcut azdi

ahocnonft
utconbl
ſmilimdh
necheroe
dtheſnto
ſemnal s

jndn
4o ſraini
Pctin
4 chariunn
nchinmn

fraternã. Et eſt ſpeciale peccatũ ab alijs di
ſtinctũ ꝓpter intẽtionẽ inducẽdi ꝓximuʒ
ad peccandũ.ſ Sed aduertendũ pᷣm Ri/

cardũ ⁊ Scotũ in. 8. di.ið. Qò inducere ali

quẽ ad peccandũ poteſt eſſe dupliciter.ſpᷣ

per ſe. (ꝛ per accidẽs ⁊ diſpoſitiue.ſ Pꝛi

mo modo nihil põt iducere hoiem ad pec
cãdum niſi quod põt mouere potẽtiaʒ.po
tentia autẽ moueri poteſt a deo ſed nõ ad

peccandũ:quia teſte Augꝰ li. S83. q. Seo

auctoꝛe nõ fit homo deterioꝛ.potẽtia ergo
que poteſt mouere ad peccandũ eſt ipᷣa vo
lũtas.Ex quo vt dicit Augꝰliꝰde libero ar
bitrio. Nulla alia re fit mẽs ſerua libidis:
niſi ꝓpꝛia volũtate. Scdo modo per acci
dens.ſ.⁊ diſpoſitiue poteſt quis aliũ indu

cere ad peccãdum:aut obiectũ ꝓponendo

aut obiectũ ppoſitũ ꝑſuadẽdo. Et ſic mul
ti cõſilijs auxilijs ⁊ exemplis malis pꝛoxi

mos icitant ad peccãdum erx ſcãdalo acti /

uo.Hoc autẽ peccatum tãto grauius eſt:
;to coꝛꝛumpit potioꝛa bona ꝓximi pec⸗
cãtis que ſũt bona ſpiritualia excellẽtioꝛa
bonis coꝛpoꝛalibus ⁊ tpalibus.ſ Ideo..

q.pᷣ.c.Ex merito.dicit᷑: deterioꝛes ſunt ꝗ

vitam moꝛeſq; bonoꝝ coꝛꝛumpũt: hijs q
ſubſtãtias alioꝝ 5pᷣdiaqʒ diripiũt. Dainna
enim moꝝ multũ diſtat a damnis rerum.

IJIdẽ, 6. q.pᷣ.c. Sũt plimi.Et de hoc Au⸗

2

guſtinus de pe.di.pᷣꝰ:c. Noli inquit, Noli

putare te nõ eſſe homicidã cum fratri tuo

malũ ꝑſuades.Si enim fratri tuo maluz

ꝓſuades occidis te ⁊ aliqñ fratrẽ ip̃ᷣm cum
ſ.aſſẽſit perſuaſioni male quod eſt ſcãdali
zare.ſ Sic ſcãdaliʒauit balaã ariolus fili/

os iſrael cum docuit balaach regẽ mittere voſſet
nõ ſit peccatũ. Pꝛimo quia peccata nõ
eueniunt de neceſſitate cũ ſint volũtaria⸗
Sed ſcandala veniũt de neceſſitate iuxta

ſcãdalum coꝛam filijs iſrael ↄſulẽdo vide
licet ꝙ mulieres oꝛnatas moabitas mitte
ret ad caſtra filioꝝ iſrael cum idolis earuʒ
vt inclinarẽt eos ad ſoꝛnicandũ cum eis:
⁊ per hoc ad idolatrandũ qdð malum ſecu
tum eſt ſed acriter punitũ cum illis qui cõ

ſuluerunt ⁊ dederunt illud ſcãdaluzʒ vt pa

tet Numeri.iꝗ.c. C Scðm eſt ſcãdalum
paſſiuũ.Illud eſt ᷣm Tho.cuz ꝗs ex dicto
vel facto alterius bono rel malo vel habẽ
te ſpeciẽ mali ſcandaliʒ at᷑ ideſt in aliquod

peccatũ ruit. Hoc tñ ſcãdalo quis aliquã/

do ſcãdaliʒat᷑ ſine peccato alterius grauit

75

peccãs.Sicut cum quis turbatur vel alh⸗
quod malum agit ex bono opere vl doctri
na rationabili alterius.Et ſic phariſei au/
dito verbo chꝛiſti. Non qd intrat in os ⁊cc.
ſcãdaliʒati ſũt.Sic etiam apoſtoli ex paſ.⸗

ſione chꝛiſti. NHam vidẽtes eum capi⁊ ita

crudeliter tractari amiſerũt ſidem de eius
diuinitate quaʒ pꝛius crediderãt per mul
ta ꝓbabilia ſigna edocti. Et ſic in ruinã ce
ciderunt ſᷣm illud quod pᷣdixerat eis chꝛi/
ſtus Mathei.26. Omnes vos ſcãdalum
patiemini in me.Et certuʒ eſt ꝙ in chꝛiſto
nullum fuit peccatũ. Nec etiam in apoſto
lis poſtea pꝛedicãtibus fidẽ chꝛiſti:qð ta⸗/
mẽ erat iudeis ſcãdalum:vt dicit᷑ pᷣt᷑ ad co
rinthios pᷣ.c.Ct ſic ſcãdalum actiuum nõ
erat in chꝛiſto:ſed paſſiuũ in ſcãdaliʒatis:
quia ipſi ſe ſcãdaliʒ abãt ex indiſpoſitione
ſua ſumẽtes ſibi ruinam ex dicto vel f.cto
chꝛiſti quod nõ erat de ſe inductiuum ad
ruinam ſed ad virtutẽ. Ideo chꝛiſtus Mn
thei.xi.c.dixit. eatus eſt qui non fuerit
ſcandaliz atus in me:ideſt qui vidẽdo vel
audiendo paſſionem meam non inde dedi
gnet᷑ ex hoc credere diuinitatẽ meã ꝓpter

ignominiam paſſionis.ſ Aduertendũ ta/

men vt refert Tho.ꝙ aliquando eſt ſcãda
lum actiuũ ⁊ paſſiuum ſimul:puta cuʒ ad

ruditionem vnuus alius peccat.ſ Aliquã

do eſt ſcandalum paſſiuuz ſine actiuo: pu
ta quia aliquis ſcandalizat᷑ de illo de quo
nõ debet. ¶ Aliquando vo eſt ſcandalum
actiuum ſine paſſiuo:cum ſcilicet aliquis
inducit alium vᷣbo vel facto ad peccãdum
⁊ ille nõ conſentit neq; 4
c

peccat. [Sed ali/
quis poſſet arguere ꝙ ſcandalum actiuũ

illud Mſÿthei. i8. c. Heceſſe eſt vt veniant
ſcandala. Secũdo quia nullũ peccatum

ꝓuenit ex pietatis affectu ſᷣm illð Math.
7. Non poteſt arboꝛ bona fructus malos

facere.Sed aliquod ſcandalũ eſt ex pieta⸗

tis affectu.dixit enim deus petro Mathei
ié.c. Scandalum mihi es.vbi dicit Hiero
nymus. Erroꝛ apoſtoli de pietatis affectu

veniens nunqᷓ; incentinum videt᷑ eſſe dia
boli.CAd pꝛimum reſpodet po. ver⸗

dnm illud intelligendum eſt ꝙ neceſſe eſt
eyuenire ſeandala non neceſſitate abſoluta

ſed ſᷣm conditionẽ hoium qui ſibi a pecca

tis non cauent. Sicut ſi aliquis medicus
videns aliquos indebita dieta vtentes di
cat: neceſſe eſt tales infirmari: quod intelli

gendũ eſt ſub hac conditione ſi dietã non

mutent. Et ſimiliter neceſſe eſt euenire ſcã
dala ſi hoies conuerſationẽ malã non mu
tent.Et /ppterea ſequitur xpᷣs ve aũt homi
ni per quẽ ſcãdalum venit. Abi dicit Hico

launs de lira ꝙ ve eſt cõminatio pene eter-/

ne illi infligende per quẽ ſcandaluz venit

actiue.ſ.ꝓximum ſcadalizando.ſ Añ vᷣo

verba iſta dixerat xpᷣo. Qui aut ſcãdaliza
Uerit vnum de puſſillis iſtis qui in me cre/⸗
dunt.dicit puſillis ßᷣm Hico n de lira:quia

nullus ſcãdaliʒzatur paſſiue niſi inq; tũ pu

ſillus ideſt parue virtutis eſt: quia homo

perfecte virtutis ex dicto vel facto malo al

terius non ruit in peccatum.Et ſequit᷑ ex/
peldit ei vt ſuſpendat᷑ mola aſinaria in col

lo eius ⁊ demergatur in ꝓfunduz maris.
Scðm Hicolaũ de lira loquitur admodũ
terre paleſtinoꝝ in qua condẽnati ad moꝛ

tem ligato ſaxo ad collũ pꝛecipitabãtur in
mare. Expedit ergo ideſt melius eſſet ho/-
mini moꝛi coꝛpoꝛaliter q; ex malo exẽplo
ſuo ſacere alium ruere in peccatũ moꝛtale
quia ex hoc meretur moꝛtẽ eternã que gra
uioꝛ eſt moꝛte coꝛpoꝛali.ve mundo a ſcan
dalis ideſt mundanis hoibus qui non cu
rant ſcandalizare ꝓximos.Ad 2m argun ’.
dicit Tho. Qõ ſcãdalum ponitur ibi large

pꝛo quolibet impedimento.volebat enim

petrus chꝛiſti paſſionẽ inpedire quodam
pietatis affectu. ¶ Tertiũ eſt ſcãdalum oc
caſionatum:quod eſt per accidẽs pꝛeter
intentionẽ: vt cuʒ quis ſuo dicto vel facto
inoꝛdinato non intẽdit dare alteri occaſio
nẽé ruine:ſed ſolum ſue ſatiſfacere ſenſuali

tati.Et hoc modo ſcandalũ non eſt ſpecia/⸗
le peccatum:qꝛ quod eſt per accidens nõ
conſtituit ſpeciè. hoc modo cũ quis habet

aliquã familiaritatẽ cũ aliqua muliere ſu

ſpecta ⁊ ſentit hoies ſcãdalizari nemria de
eis loquẽdo ⁊ iudicãdo nec vult dimittere
non curãs ꝙ alij ſcadalizentur cuzʒ non ſit

cauſa neceſſaria illius familiaritatis pec/

t.

cat moꝛtaliter dãdo occaſionẽ talis ruine.
Oꝛnatus etiã mulieꝝ varius inhoneſms
2 exceſſiuus tripudiatus cantus ex qui
bus tot ac tanti ſcãdalizãtur quomodo ſie
ri poſſũt abſqʒ graui perõ:Quid de malis
exemplis oſtẽſis a parẽtibꝰſuisſilus i blaſ
femijs maledictionibus ⁊ alus. NHunquid
non ſilios ad peccãduz pꝛecipitat ꝗ ſolent
eſſe paterni ſceleris mutatoꝛes. Omitta⸗
mus malã vitã rectoꝝ ⁊ pꝛelatoꝝ eccleſie.
Auaritiã: ſimoniã:ambitionẽ:pompã ve/
ſtium:exquiſitas epulas:a alia que ſcãda
lum ſunt totius populi xpiani.Quibus di
ci᷑ M alachie.2. co. Scandaliʒaſtis pluri⸗
mos in lege.ſ.pꝛopter exempla male vite.
IEt de hijs Hieroꝰ.24.q.3ʒ.c.Zranſferunt
Hij vertuntur in laqueũ toꝛtuoſum ponẽ
tes ſcãdalũ in omni loco.Sed vt dicit Gꝛe
go:ius.2.q.pᷣꝰ.c.Hotum. Scire debẽt pꝛe
lati ſi nunq; delinquunt quia tot moꝛtibꝰ
digni ſunt quot exẽpla perditionis ad cete
ros tranſmittunt. Hebet ergo quilibet ca
uere ne verbo vel facto aliquẽ ſcãdaliʒet:
pʒ illud Apoſtoli 2tad coꝛinthios.6. c. NMe
mini dãtes vllã offenſionẽ vt nõ vituperet᷑
miniſterium noſtrtum.
¶Quõ ſppuͦalia bona que non ſunt de ne
ceſſitate ſalutis aliqũ omittẽda ſũt ꝓpter

ſcãdlum. ¶Lap. 2m.

Ecundum miſſteriũ declarandũ de
ſcãdalo dicitur omiſſionis. In quo
queritur:an bona ſpiritualia ſintꝓ
pter ſcandaluʒ omittenda. Et quidam di/
C cunt ꝙ nõ.ſ Hã Gꝛegoꝛius ſuꝑp Ezechie
lẽ ait.Si de veritate ſcãdalum ſumitur vti
lius ſcãdaluz naſci permittitur q;ᷓ veritas
relinquatur.ſ Idẽ habet᷑ de regulis iuris
in.c.¶ Et.xi.q:3ʒ.c. Nolite timere.¶ Alij
Xo arguunt contra.ſ Pꝛimo quia Augꝰ
cõtra eputola permeniani docet vt vbi pe
riculũ ſciſmatis timetur a coꝛꝛecnone pec
catoꝝ ceſſanduʒ eſt. Sed punitio eſt quod
dã ſpirituale cum ſit actus iuſticie:ergo bo
num ſpirituale eſt pꝛopter ſcandaluzʒz omit
tendum.Secundo arguitur: quia ſacra
doctrina videtur eſſe ſpiritualis. Sʒ ab ea
eſt ceſſandu pꝛopter ſcandaluʒz. vnde chꝛi

ſtus Mathei.7.c.dixit.Holite ſanctuʒ da

re canibus:neqʒ margaritas ſpargite iter

*

poc
no
dißn
catum
Uimnen
Puin
ſepeni
ſenial
lins.
tione
fop⸗
catu
.O
boni
lunis
pece⸗
nullt
nope
chant
pinn
goet
non
In
ſun
ge
nurg
letal
ninal
cratt
ſtus⸗
7 0
pꝛoe
hoe
tuat
lergn
mine⸗
one
lenre
e
N

. r rõ

wen
fn
n
ſ
E
et
pen

glismine

wboneſne

ns er gni
omocoſe
ldemalis
ltsiblar
Bunqnid
iqolent
„‚Ormunta,
ſpeccche⸗
pompire⸗
1gveſicn
Qbibusdi
Ms plun,
male pitt⸗
ranſtennt
ſum poni
datGꝛe
ebitpꝛe
moꝛnb⸗
ce
dR
cidalizet
öriupetl

ſontde e
ſür pped

Armdi
is. Incdo

Valiainta

gbidand
o Sccht
umidr
enn
nlis iuns
CA
ia 4g
rbi pe⸗
one pee
eſtquod
ergobe
lu; Omm

juis ſada

GS3; aben
vnde cn
nanzen
ngienn

poꝛeos ne conuerſi diſrumpant vos.ſ Ter
no arguitur quia vitatio peccati eſt quod

dã ſpiritnale bonum:quia quodlibet pec/

catum affert peccãti aliquod ſpirituale de

trimentum. Sed videtur ꝙ pꝛo ſcandalo
pꝛoximi vitando aliquis quãdoqʒ pecca/
re venialiter deheat: puta cum peccando
venialiter impedit peccatum moꝛtale alte
rius. Hebet enim homo impedire damna

tionem pꝛoximi q; tuzʒ poteſt ſine detrimẽ
to pꝛopꝛie ſalutis:que non tollitur ber pec
catũ veniale.Reſpondet hijs Tho. vbi

3.Qõ diſtinguendum eſt de ſpiritualibus
bonis. Ham quedã ſunt de neceſſitate ſa⸗
lutis: que pꝛetermittere non poſſunt ſine
peccato moꝛtali. Manifeſtum eſt auteʒ ꝙ;
nullus debet peccare moꝛtaliter vt alteri/

us peccatum impediat:quia ſᷣm oꝛdinem
charitatis plus debet homo ſuam ſãalutez

ſpiritualeʒx diligere q́;ᷓ alterius.Et ideo ea
que ſunt de neceſſitate ſalutis pꝛetermitti
non debent pꝛopter ſcandalum vitanduʒz.
In hus auteʒ ſpiritn alibus bonis que nõ
ſunt de neceſſitate ſalutis videtur diſtin/

guendum quia ſcandaluzʒ quod ex eis oꝛi

tur quãdoq; ex malicia pꝛocedit cum ſcili
cet aliqui volunt impedire huiuſmodi ſpi

ritualia bona ſcandala concitando: ⁊ tale

erat ſceandalum phariſeoꝛum quos chꝛi⸗/

ſtus cõtempſit dicẽs.Sinite illos ceci ſunt
duces cecoꝛum. Quãdoqʒ ſcandalum

pꝛocedit ex infirmitate vel ignoꝛantia. Et
hoc eſt puſilloꝛum pꝛopter quod ſunt ſpiri
tualia opera vel occultanda vel etiam in/
terdum differenda:vbi periculum non im
minet quouſqʒ reddita ratione huiuſmo/
di ſcandalum ceſſct.Si autem reddita ra/

tione huiuſmodi ſcandalum duret iam vi
detur eſſe ex malicia. Et ſic pꝛopter ipſum
non ſunt huiuſmodi opa omittẽda. Ad
pꝛimum ergo argumẽétum dicit Tho. Qdᷣ
pene intãtum habent rationem iuſticie:in

q; tum per eas peccata cohibentur. Si au

tem per inflictionem penarum manifeſtũ
ſit plura ⁊ maioꝛa peccata ſequi tunc pena
rum inflictio non cõtinebitur ſub iuſticia.
Et in hoc caſu loquitur Alugꝰ.quãdo ſcili

cet ex excõmunicatione alioꝛum imminet
periculum ſciſmatis.Zunc enim excõmu

76

nicationem inferre non pertinet ad verita
tatem iuſticie. Ad ſecundum dicit Tho.
Q circa doctrinã duo ſunt conſideranda
ſcilicet veritas que docetur ⁊ ipſe actus do
cendi.Quoꝛum pꝛimum eſt de neceſſitate
ſalutis:vt ſcilicet quis contrariũ veritatis
non doceat:ſed veritatem ſᷣm congruenti
am tempoꝛis ⁊ perſonarum pꝛoponat ille
cui incumbit docendi officiuʒ. Et ideo pꝛo
pter nullum ſcandalum quod ſequi videa
tur debet homo pꝛetermiſſa veritate falñ/
tatem docere.Sed ipſe actus docẽdi inter
ſpirituales elemoſynas computat᷑.Et ideo
eadem ratio eſt de doctrina ⁊ de alijs ope/
ribus miſericoꝛdie:vt ſcilicet loco ⁊ tempo
re diſpenſentur. Ad tertiũ vo reſpondet
Tho.Qõò opinio quorundã fuit ꝙ pecca⸗

tum veniale eſſet committendum pꝛopter

ſcandalũ vitandum.Sed hoc implicat cõ
traria. Si enim faciendum eſt iam non eſt

malum neqʒ peccatũ. Hã peccatũ non po

teſt eẽ eligibile.Contingit tamẽ aliqd pꝛo
pter aliqᷓ; circunſtãtiã non eſſe peccatũ ve
niale qd illa circunſtantia ſublata veniale
eſſet.Sicut verbũ iocoſum eſt peccatũ ve/
niale quãdo abſqʒ aliqua vtilitate dicitur
Si autem ex cauſa rationabili pꝛoferatur
non eſt ocioſum neqʒ peccatum. Quãuis
autem per peccatum veniale gratia nõ tol
latur per quã eſt homini ſalus inq;tum ta
mẽ veniale diſponit ad moꝛtale vᷣgit in de
trimentũ ſalutis. .
¶AQõð tꝑalia bona ⁊ ſi non ſemper tamẽ

£—☛

qnñq; dimittenda ſunt pꝛopter ſcãdalum.

Ertiũ myiteriũ declarãdũ de ſcãda
lo dicitur dimiſſionis. In quo etiaz

queri ſolet. Atruzʒ tpalia ſint ꝓpter

ſcãdalũ dimittẽda. ¶ Et ꝙ nõ videt᷑ ex eo
ꝙ ſcũs Tho. cãtuariẽſis repetijt res eccle

ſie cũ ſcadalo regis anglie.¶ Sʒ qdã argu
unt in ↄtrariu.Ibᷣ qꝛ in tpalibꝰ bonis nil
eſt magis neceſſariũ q́; cbus.Sʒ cibꝰ eſt
dimittẽdus ꝓpter ſcãdalũ ſʒ illud apli ad
romanos.iA.c. NHoli cibo tuo ulũ perdere:
pꝛo quo xpᷣs moꝛtuus eſt:ergo multoma⸗/
gis oĩa alia tpalia ſunt ꝓpter ſcandalum
dimittenda. ꝛ: varguitur. Qꝛ tpalia nullo

modo ↄueniẽtioꝛe aut ſuare aut recupare

4

4

poſſumus qᷓ;ᷓ per iundiciũᷣ.Sed ĩ iudicio nõ
eſt ppter tpalia bona contẽdendu cũ ſcan
dalo ſ̃ᷣm illud Mathei ꝗqnto. c. Qui vult
tecũ in iudicio contẽdere ⁊ tunicã tuã tolle
re dimitte ei ⁊ palliũ. ¶ Tertio inter oĩa tẽ᷑⸗

poꝛalia minus vident᷑ dimittẽda que ſunt

ſpiritualibus annexa. Sed iſta unt ppter
emi

ſeandalum dimittẽda. Nam paulus ſe

nãs ſpiritualia tpalia ſtipẽdia non accepit
ne offendiculũ daret euagelio chꝛiſti:vt di

citur pᷣ ad coꝛinthios.ↄ.c.Et ex ſimili cau

ſa ecclia in aliquibus locis non exigit deci

mas,/ꝓpter ſcãdalum vitãdum.Ergo mul
tomagis alia ſpiritualia ſunt ꝓpter ſcãda

lum dimittenda.¶ Reſpondet Tho. vbi
S.Qõ circa tꝑalia bona diſtingnendũ eſt
quia aut ſunt noſtra: aut ſũt nobis ad cõ

ſeruandũ pꝛo alijs commiſſa.Sicut bona
eccleſie cõmittunt᷑ pꝛelatis ⁊ bona cõmu/
nia quibuſcũq; rectoꝛibus reipu?᷑ẽ.Et tali
um conſeruatio ſicut ⁊ depoſitoꝛuz iminet
hijs quibus ſunt cõmiſſa ex neceſſitate.
Et ideo non ſunt ꝓpter ſcãdalum dimittẽ

da ſicut nec alia que ſunt de neceſſitate ſa
lutis. Tpalia vo quoꝛuʒ nos dñi ſumus:
dimittere ea tribuendo ſi penes nos ea ha

bemus vel non repetendo ſi penes alios
ſunt ꝓpter ſcandalum qñq;ʒ quidem debe
mus qñq;ʒ aũt non.Si eni ſcãdalũ ex hoc
oꝛiat᷑ ꝓpter ignoꝛãtiam vel infirmitatem

alioꝝ quod eſt ſcandalũ puſilloꝝ tunc vel
totaliter dimittenda ſunt tpalia vel aliter

ſcãdalum ſedãdum.ſ.per aliquã monitio
nẽ.Aliqñ vᷣo ſcandalum naſcit᷑ ex malitia
quod eſt ſcãdalũ phariſeoꝝ. Et ꝓpter eos
qui ſic ſcãdaliʒantur nõ ſunt tpalia dimit
tẽda:quia hoc noceret bono cõmuni. Da
ret᷑ enim malis rapiendi occaſio ⁊ offende

rent᷑ ipſi rapientes:qui retinẽdo aliena in

peccato remanerẽt. vnde Gꝛegoꝛiꝰ dicit in
moꝛalibus.Quidã cum tpalia nobis ra/

piunt ſolũmodo ſunt tolerãdi.Quidã vᷣo

ſeruata equitate ꝓhibẽdi non ſolum cura

ne noſtra ſubtrahant:ſed ne rapiẽtes non
ſna ſeipſos perdant.¶Ad pꝛimũ ergo ar

gumẽtũ rñdet Tho. Qð non eſt de inten⸗
tione apoſtoli monere ꝙ cibus ꝓpter ſcan
dalum totaliter dimittatur: quia ſumere
cibum eſt de neceſſitate vite. Sed bene ta

lis cibus eſſet Ppter ſcandalum dimitten/
ad coꝛinthios. Hon man
ducabo carnes in eternũ ne fratr meum
ſcandaliz᷑. C Ad ſcdᷣm vo arg dicẽdum

dus ſᷣm illud pᷣ

hm Aug de ſermone domini in monte. ꝙ
illud verbũ domini intelligendum eſt ſᷣm

pꝛeparationẽ animi vt ſcilicet homo ſit pa

ratus pꝛius pati iniuriam vel fraudeʒ qͥʒ

iudicium ſubire ſi hocexpediat: quãdoqʒ
tamẽ non expedit vt eſt dictuʒ. ¶ Ad terti

um dicit Tho. ꝙ apoſtolus ſeminans ſpiri

tualia coꝛinthis pie abſtinuit a recipiẽdo:

ſeu petẽdo tempoꝛalia ab eis ne ſcilicet il⸗
li ſcãdaliz arentur:quia ſcãdalum illoꝛum
gentilium/ꝓcedebat ex ignoꝛantia qꝛ non
conſueuerãt hoc facere.ſ.dare. Et ideo ad
tẽpus abſtinẽdum erat vt pꝛius inſtruerẽ
tur ⁊ ſcirẽt hoc eſſe debitum. Illi ergo qui
ſciẽtes ſoꝛe debitũ dare tẽpoꝛalia hijs qui
ſpiritualia ſeminant ⁊ denegant:vel ſi pe⸗
tuntur ⁊ ſcãdalizãtur nõ ſunt immunes a

culpa. Hec ideo tẽpoꝛalia neceſſaria non

petenda quia tales ſcãdaliʒarent᷑. ¶ Ideo
ſcribitur.iõ.q.pᷣ.c. Apoſtolicis.Apoſtoli
cis viris ⁊ enãgeliʒzatoꝛibus chꝛiſti in ne ⸗
ceſſarijs vſibus nolle tribuere ſeipſum cõ
dẽnare eſt. Sed cũ tot ac tãta dicta ſint

de ſcãdalo occurrit adhuc incidẽter dubi/

tatio de verbis chꝛiſti dicentis mMathi. i⸗
co. Si manus tua vel pes tuus ſcãdalizat
te abſcide eum ⁊ ꝓice abs te. Bonũ eſt ti

bi ad vitã ingredi debilẽ vel claudũ q̃; du

as manus vel duos pedes habentẽ mitii

in gehẽnã ignis.Et ſi oculus tuus ſcãda?

lizat te crue eũ ⁊ pꝛoice abs te.Bonuz ti
bi eſt cum vno oculo ad vitã intrare q̃ᷓ; du
os oculos habentẽ mitti in gehẽnã ignis

Vtrũ ſit mẽbꝛum aliquod ampnutãdũ pꝛo

vitatione peccati: Et reſpõdet Hicolaus
de lira ſuper iſto paſſu.Qò non licet. mem
bꝛa eniʒz coꝛpoꝛis ſunt a deo data. Et ideo
non eſt in poteſtate alicuius perſone abſci
dere ſibi mẽbꝛum ſicut nec ſe occidere.Sʒ
ſemper hoc eſt illicitum ſingulari perſone

niſi in caſu quando vnum mẽbꝛum pꝛo⸗

pter ſui coꝛꝛuptionem eſt in periculum to
tius coꝛpoꝛis:quia vnicuiqʒ committitur
cura ſanitatis ſui coꝛpoꝛis. Ideo tunc lici
tum eſt per ſe vel per alium vnum mẽbꝛũ

dbaad
pier,
hui
lumnte
pergli
lonel

ſeſt
ſdiin
ann
Dict
gnoch
adpe
opus
lellis
lalum
Kocui/
Helmu
tbioce
toculä
ſusin
giam
dala
QAus
fllio⸗
cnla

1düniten
Bon nan
mi mann
rünnn
nmontr
uncken

onpſta

ſnde ch

tagviog,
(Mimi
nnans hn
rrapäide
eKilceti⸗
mikorum
tiaqe on
Ctidcoad
inſtmeri
go qni
hyjs qui
aſipe/
☛
ſma N
mi. aed

. Apeſci

hriſtinne,
kſeipſumd
adign in
igeterdu/
Gahuld
sſcidtiz
Benücit
dandüchn⸗
benti nn
mmus ſicn
.. Bonnj
nerarechen
thini in
puticüpi⸗
1Meolous
1 lclmem
1a. Ciiden
ſone abſal
gidere.,
bꝛum pib
niculum 16
ommminmn

tia interioꝛ:in qua viget peccatum:tuzʒ qꝛ

abſcidere ne pereat totũ coꝛpus. Sed pꝛo
pter peccatum euitandũ non eſt licituʒ:tũ

quia per hoc non excluditur concupiſcen

per aliam viã poteſt obuiari peccato ꝑ ra⸗
tionẽ ⁊ libeꝝ arbitrium cohibẽdo mẽbꝛaa

peccatoꝛuʒ exercitio.Et ſic Yba chꝛiſti my

ſtice ſunt intelligẽda vt dicatur manus ab
ſcidi inqᷓ;tum ꝓhibetur ab illicito actu qꝛ
manus abſciſſa non poteſt aliquid agere.
Bicit itaq; chꝛiſtus.Si manꝰtua ideſt ali

quod opus ſcandaliʒ at te:ideſt inducit te

ad peccatum:abſcide: ideſt nõ facias tale
opus.Et ſi pes tuus ſcãdalizʒ at te:ideſt ac
cedis ad talẽ locũ in quo induceris ad pec
catum:non vadas ibi ⁊ pedẽ abſcidiſti.Et
ſi oculus tuus:ideſt aſpectus alicuius rei
vel mulieris vel cuiuſcunq; ſpectaculi dat
tibi occaſionẽ peccandi fuge talẽ aſpectuzʒ
7 oculũ ſic eruiſti. Pꝛohibet itaqʒ dñs ie
ſus in verbis illis occaſiones maloꝛũ. Fu
giamus ergo illas ⁊ curemus vitare ſcan
dala:vt ſic gra dei deſcẽdat in coꝛda nr̃a.
Quã nobis largiat᷑ ipſe pijſſimꝰpĩ:qui cũ

filio ⁊ ſpu ſãcto viuit ⁊ regnat ꝑ inſinita ſe

gaoꝛio.ʒi.

—

cula ſeculoꝝ Amẽ.
¶ Feria quinta quarte hebdomade. De

tribus effectibus ire:ſcilicet murmuratio

ne:clamo:e:⁊ rira.
¶ Sermo vigeſimus ſextus.

Ocrus autez
ſimonis tenebatur magnis fe

bꝛibus. Scribũtur hec verba
Eh. 4. c. ¶Ex fonte irati animi multi de/

riuãtur alioꝝ riuuli peccatoꝝ.Et lʒ a Oꝛe
moꝛaliũ aſſignentur plures effe
ctus ire qui ⁊ filie illius dicuntur. Nos ta
men alijs pꝛetermiſſis in pꝛeſẽti ſermone
de tribus dutaxat dicemꝰ: hij ſunt febꝛes
ille ardentiſſime quibus eſtuat mẽs iracũ
doꝝ. He hijs ergo locuturi eas in tres par
tes pꝛincipales diuidemus.
Cpᷣ di murmuratio.
C22 clamoꝛ.
¶ Be murmuratione que fit ↄtra ſociũ et
ſuꝑioꝛes ⁊ deũ:⁊ de grauitate huiꝰpeccati

77

acpunitione. ¶ Cap. om.

.

Rima pars pᷣncipalis eſt de pᷣmo

p effectu ſeu filia ire.ſ.murmuratiõe.

de qua dicit Robertus olcot ꝙ eſt
Auerela cum ipatientia.Et de hac conſide

remus tria.ſ.

Cð diſtinctionem.

Cꝛ0 grauatiõem.
3° pꝛohibitionem.

CPꝛimo conſideremus murmuratiõis
diſtinctionẽ.poteſt nãq; triplex murmura
ꝛima eſt contra ſocium⸗
¶ Scda coͤtra ſuperioꝛc. ¶ Tertia cõtra de /
um. ¶ Pꝛima eſt cõtra ſociũ.Sic marthbaoa

tio diſtingui. ¶ P

murmurabat de magdalena duʒz dicebat
xpᷣo Luce.io.c. Dñe non eſt tibi cure ꝙ ſo
roꝛ mea reliquit me ſolam miniſtrare. Sie
etiã murmurauit de illa ⁊ de xpᷣo phariſeꝰ
LZuce.⁊.c.dicens.Si hic eſſet pꝛopheta ſci

ret que ⁊ qualis eſſet mulier que taãgit eũ.

udas inſuper murmurauit de illa ꝓpter
ffuſionẽ vnguenti ſuper caput recumben
tis ieſu:vt dici᷑ athei.26.c.Et vt inquit
Nicolaus de lira ſuper.io.c.Luce.In hijs
murmurationibꝰ tripliciter maria erat cõ
demnata ⁊ accuſata.ſpᷣ a phariſeo de pꝛe
ſũptione ſeu temeritate qꝛ xpᷣm tangebat.

2 a iuda de ꝓdigalitate eo ꝙ pꝛecioſum

vnguentum æffudit ſuper caput ieſu.ſ 3
ſoꝛoꝛe de ocioſitate.Et vbiq; maria tacuit
⁊xpᷣs pꝛo ea reſpõdit. Oſtẽditq; phariſeo
ꝙ factũ marie non erat pꝛeſũptionis ſʒ de
uotionis.Et iude ⁊ alijs diſcipulis ꝙ illa
effuſio vnguenti non erat ꝓdigalitatis ſʒ
pietatis. Et ſoꝛoꝛi marthe ꝙ ſeſſio marie
non erat ocioſa ſed melioꝛibus applicata.
¶ Uñ Augꝰin homełinquit.Sanctũ euã
geliũ cũ legeretur audiuimus a femia reli
gioſa ſuſceptũ eſſe dñʒ hoſpitio ea q̃ mar⸗

tha vocabatur.Et cum eſſet ipſa occupata

in cura miniſtrandi:ſoꝛoꝛ eius maria ſede
bat ad pedes dñi ⁊ audiebat verbũ illius:
laboꝛabat illa: vacabat iſta.ꝗlla erogabat
hec implebatur. verũtamen martha labo
rans multum in illa occupatiõe ⁊ negocio
miniſtrandi interpellabat dominum: ⁊ de
ſoꝛoꝛe ſua conqueſta eſt ꝙ eam laboꝛan⸗
tem non adiuuaret. Dominus autem pꝛo

maria reſpondit marthe:⁊ ipᷣe eius ſactus

eſtaduocatus qui iuderx fuerat interpella
tus. hec ille. ¶ Mμurmurauit maria contra
moyſẽ qui erat vir mitiſſimus vt habetur

MNumeri.iꝛ.c. Et iratus deus percuſſit ilä

lepꝛa.ſ In eccleña etiam pꝛimitina vt ſcri
bitur actuuz. 6. c. Exoꝛtus eſt murmur gre
coꝛum ſcilicet conuerſoꝛum ad fidem con
tra hebꝛeos eo ꝙ deſpicerentur in miniſte
rio quotidiano vidue eoꝛum. Dicit hoc lo
co Hicolaus de lira:q omnes erant iudei
ſed aliqui erat nati in iudea ⁊ illi dicuntur
hic hebꝛei.Et aliqui nati in greciã ex iude
is ibidem per anthiocum diſperſis ⁊ illi di
cuntur hic greci.Et ſimiliter illi qui de gen
tilitate conuerſi erant ad iudaiſinum. Et
dicebantun vidue ille grauari.ſ Ael quia
non ita requirebantur vt hebꝛee quod ſi
bi reputabãt ad contemptum.ſ Vel quia
nimis grauabãtur in operibus manuuz.
T Ael quia nõ ita eis pꝛouidebatur de ne
ceſſarijs ſicut alis viduis hebꝛeoꝛũ. Sed
apoſtolis oꝛdinantibus ſeptem diacones
qui ſuper hoc gerereut curam ſedatus eſt
murmur. Iſtud vicium grauiter turbat cõ
gregationẽ religioſoꝛũ.Ideo grauiter pu⸗
niendum. vnde dicitur di.9o.c*. Alienus.
Alienus ſit a fratrum vnitate qui murmu
rauerit.Et opus eius abiciatur qui mur⸗/
murãs extiterit ne penas murmurantiuʒz
incurrat.de quibus ait Apoſtolus. Heqʒ
inurmuraueritis ſicut quidã eoꝛum mur
murauerunt ⁊ perierunt ab exterminato/
re.dicit ibi glo.ſuper verbo opus eius abi
riatur. Opus clerici pꝛecipue dicitur oꝛa/
tio:⁊ opus laici eſt oblatio.Et ſic videt᷑ di⸗/
cere ꝙ clericus ꝓpter murmurationẽ de⸗
bet ſuperari ab alus quaſi excõmunicatꝰ
⁊ laici oꝛatio non debet recipi. ¶ Secũda
murmuratio eſt contra ſuperioꝛc̃.Conque
runtur vt in pluribus murmurantes ſerui
de ſuis dominis ſubditi de pꝛelatis ac qui
buſcũqʒ ſuperioꝛibus. Ideo Hieronfmꝰ
ad mr̃em ⁊ filiã in gallus commoꝛãtẽ ait.
Queruluʒz eſt ſeruoꝝ genus ⁊ q;tumcũqʒ
eis dederis ſemper nunus eſt:doloꝛcqʒ ſun
uunm ſolis qued poſſunt obtrectationibus
conſolantur.¶ Sic murmurauit populus
ille indaicus contra moyſẽ ducem ſuuz in
deſerto ſiti conquerendo de defectu cibuvt

ratio de deo.

habetur Exodi.ié.c.Et in Maſidin cõque
rendo de deſectu aque.Exodi.is.c.¶ Sed
aduertant inferioꝛes cum murmurant de
ſuis maioꝛibus exiſtimantes illos ignoꝛa
re murmurationes ⁊ maledicta eoꝝ: quia
ſapiens eccleſiaſtici.io.c.ait. In cogitatio/

ne tua regi ne detrabas:⸗a in ſecreto cubi/

culi tui ne maledixeris diuiti:qꝛ aues celi
poꝛtabunt vocem tua. ¶ Zertia murmu:⸗
ratio eſt contra deum.Et de hac inqt Da⸗
uid in pſal.centeſimo quinto contra popu
lum illum antiquum. MMοſurmurauerũt in

tabernaculis ſuis ⁊ non exaudierunt vocẽ

domini.de murmurationibus vo illoꝛum

habetur Humeri.iA.c.⁊ in pleriſqʒ alijs.
¶Scdðᷣo cõſideremꝰ murmurationis gra

uationt. Quãuis enim graue ſit ⁊ malum

murmurare de ſocio ⁊ de ſuperioꝛibus qui

buſcũqʒ:graui tñ eſt murmurare de deo.
Sed aduertẽdum ꝙ triplix eſt murmu
¶B per pꝛeſumptionem.ö
Tꝛ Per admirationem.
¶3 per turbationem.

¶Nꝛia murmuratio de deo eſt ꝑ pᷣſũptio

nẽ. Et de hac habet Math. 0. c. in parabo

la vinee:vbi narrat᷑ ꝙ illi q venerunt hoꝛa

pᷣma ad laboꝛãdũ i vinea cũ nõ accepiſſẽt

a pꝛocuratoꝛe niſi vnum denariũ ſicut qui
venerunt vndecima hoꝛa murmurabant
aduerſum pantẽfamilias dicentes:hij no/
uiſſimi vna hoꝛa fecerũt ⁊ pares illos no/

bis feciſti qui poꝛtauimus pondus diei et

eſtus.¶ Abi dicit Gꝛegoꝛius in homelia.
Qãò venientes pꝛima hoꝛa ſigniſicant pa
tres pꝛimos veteris teſtamenti.⁊ venien
tes vndecima ſanctos noui teſtamẽti qui
recipiunt denarium ideſt pꝛemiũ ſicut ſan
cti antiqui teſtamenti ⁊ pꝛius quia imme
diate cũ moꝛiuntur. Illi autem diu in lim
bo ſteterũt.Et illa murmuratio nõ eſt pꝛo/
pꝛie aliqua querela contra deum cuʒ quie
tiſſimi ſint.ſ Sed per pꝛeſumptioneʒ dici

vV

R
*

—

tur. Ideſt dato per impoſſibile ꝙ conque

ri vellent tunc declaratur aperte ꝙ non fit
eis iniuria vel diminutio debite mercedis
ſed iuſte vnicuiqʒ; tribuitur. Nicolaus ta/
men de lira ſuper hoc paſſu refert ꝙ genti
les conuerſi ad fideʒ ſunt venientes vnde

Knn
gue
ciudea
lſoo
ſtumen
ocon
Gcait
gentee

ncdre
(Sed
mnantde
ignor
equia
Gitanio⸗
aubi/
Wes cll
wunnn
ngtn⸗
mapoye
mernit in
untpoct
illorum.
Alig.
us g!
malum
us qui
edel,
unmi

ölni
parebo
unthoꝛa
Ceyiſt
ſicutgol
nuraban
ehino⸗
gillos no⸗
nsdai
honele
iſcnt
4pen
men u
ſicut hn
17 imme
nin lim
eſtpio /
wz quie
nez dia
conque
nenft
nercedis
lanstu
nglin
les

eima hoꝛa qui receperunt tãtam gratiam

que eſt quoddaʒ pꝛincipium gloue quàtã

⁊ iudei in pꝛincipio conuerſi vt apoſtoli cũ

alijs diſcipulis vel etiam ſancti veteris te-/

ſtamenti. Hon enim eſt aliud glia q́; gra⸗

tia conſumata. Ideo Aplus ad romanos

d.c.ait. Gꝛatia dei vita eterna:ſcilicet t᷑.vi
dentes ergo iudei ꝙ gentiles conuerſi ad

fidem recipiebàt gratiaz ſpiritus ſancti in

ſigno viſibili ſcilʒ in ſpecie ignis ſicut apo

ſtoli. Ende Actuum.io.c.dicitur. Qdð lo

quente petro.i.coꝛnelio centurioni ⁊ fami

lie ſue cecidit ſpiritus ſanctus ſuꝑ omnes
qui audiebant verbum. MHon inteiligẽtes
myſterium quaſi murmurabãt reputates

gentiles indignos tanta gratia. vnde dici
tur ibi. Qð obſtupuerunt qui venerant ex

circunciſione dicentes: quia ⁊ gratia ſpiri

tus ſancti in nationes ſcilicet gentiliũ ef/
fuſa eſt. Sed reuertente petro ad iudeos:
ceperunt conqueri de eo: ꝙ ad coꝛnelium

gentilem diuertiſſet. Quibus ſatiſfecit de
clarans quomodo ſibi oſtenſum eſt per vi

ſionem ſcilicet linthei de celo ſubmiſſi ple-

ni animalibus immundis: ⁊ ei dictum ꝙ;
mactaret de illis ⁊¶ manducaret. Quia et
gẽtes etiã vocande erant a deo ad gratiã

ſuſcipiendaʒ. Hec poteſt quis de deo iuſte

—

conqueri quare det gratiam vni magis q̃;ᷓ
alteri:⁊ quare magis vocauerit ad ſidem
gentiles q; iudeos:quia in eo non habe/

tur locum acceptio perſonarum cum nulli

2%

ſit debitoꝛ. ¶ Secũda murmuratio de deo

eſt per admirationem. videntes enim ſan

cti malos ſepe exaltari ⁊ bonos depꝛimi

conculcani aliquãdo conqueruntur de deo
non iraſcendo ſed pie admirando de iudi
cijs dei.Sicut Hieremias.i2.capitulo dice

bat. Quare via inpioꝛuʒz pꝛoſperatur ⁊c̃.

¶ Tertia murmuratio de deo eſt per tur⸗

bationem. Et hec tripliciter fieri poteſt.
¶ Pꝛimo cuʒ murmurant aliꝗ de nimia
ſeueritate. Secundo de nimia benigni /
tate. ¶ Tertio de aeris iequalitate.i¶ Pꝛi

mo aliqui conqueruntur murmurãates de

deo de nimia ſeueritate cum multum affli
guntur vel paupertate vel infamia vł per
ſecutione vel infſirmitate ⁊ ſimilia: dictes
deum eſſe crudelem erga ſe vel alios tribruu

latos: 2 plus aduerſitatis eis dare q; pof
ſint poꝛtare:a ſe ſoꝛe a deo derelictos ? ab
iectos. Sed o q́; magnam ſalſitatem iſti

loquuntur:quoniam omnis doctrina cla⸗
mat deum puſſſimum ⁊ clementiſſimum:
qui tribulationes infert ex pietate:⁊ tribu
latis qui in illum conſfidunt ſemper adeſt:
ſm illud pſal.Juxta eſt dominus hijs qui

tribulato ſunt coꝛde. ¶ Secũdo aliꝗ mur
murant de nimia benignitate dei:quia re

cipit magnos peccatoꝛes ad penitentiam
⁊ tolerat male agentes.Sic ſcribe ⁊ phari
ſei murmurabant contra ieſum dicentes
LZuce.I. c. Quare hic peccatoꝛes recipit

⁊ manducat cum illis: Facit nibilominus
deus omnia iſta vt peccatoꝛes ad peniten

tiam conuertantur.ſ AVUt enim ait Ouidiꝰ
libꝛo de triſtibus. Si quotiens peccat ho/
mines ſua fulmina mittat Jupiter:exiguo
tempoꝛe nullus erit. ¶ Tertio alij murmu
rant de deo de aeris intempenie:vt cuʒz eſt
multa ſiccitas vel nimia inundatio aqua
rum:vel cuʒ eſt intenſus caloꝛ:aut frigus
⁊ huiunſmodi quaſi deus non bene diſpo⸗
nat iſta. Sed iniuſte fit hec murmuratio:

quia vt ſeribitur ſapientie.S.c. Sapientia

dei diſponit omnia ſuauiter. Sed quia nõ

agit ſm velle noſtruʒ:ideo murmuramus

quaſi eſſemus ſapientioꝛes deo: ⁊ velle⸗

mus eum inſtruere quomodo debeat mũ
dum gubernare. Eſt ergo graue peccatum
murmurare de deo etiam in quacunqʒ; ad
uerſitate. Pꝛopterea laudatur Job qui

in tot ſuis aduerſitatibus:vt dicitur eiuſ⸗
dem ſecundo cꝰ.qui in tot ſuis aduerſitati
bus non peccauit labijs ſuis:nec ſtultum
quidcontra deum locutus eſt. ¶Tertio cõ
ſideremus murmurationis punitionem.

Pꝛopter hoc equidem peccatum dixit de

us Humeri.iꝗ.capitulo.Omnes qui nu/
merati eſtis in deſto a viginti annis et ſu
pꝛa ⁊ murmuraſtis contra me:non intra⸗
bitis in terram: ſuper quam leuaui ma/
num meam:vt habitare vos facerem in
ea pꝛeter caleph ⁊ ioſue. Et Numeri.id.
capitulo ſcribitur: ꝙ quando multitudo

murmurabat contra moyſem ⁊ aaron vel
letqʒ eos oppꝛimere lapidibus fugerunt

ad tabernaculũ ⁊ oꝑuit eos nubes ⁊ appa

*

ruit gloꝛia domini. ¶ Dicũt aliqui ꝙ non
fuit ila que pꝛebebat ducatum populo:
ſed quedam parua nubes in qua dũs ſoli
tus erat loqui cum moyſe. Alu dicunt ꝙ
fuit illa que pꝛebebat ducatũ ſed ſtabat in
alto ſuper tabernaculũ.⁊ tũc deſcẽdit ope

riẽs ⁊ ambiẽs circũquaq; vt nullus poſſ,-

adire.Et egreſſus ignis deuoꝛauit pplm.
Fuerũt autẽ percuſſi tredecimilia ⁊ octo/
ginta.Et Numeri.2l.habet᷑ ꝙ quando ve
nerunt in ſalmana quia male loquebãtur
de deo:miſit dñs in pplin ſerpẽtes ignitos
qui ſic dicebantur ſjm Nicolaum de lira ⁊
Magiſtrũ ĩ hiſtoꝛia ſcholaſtica quia mini
mi 1 veloces erant admodũ ſcintillarum.
¶ NHel quia volantes per aera emittebant
citill as ardẽtes.ſ Vel ex eo ꝙ ꝑ moꝛſus
coꝝ caleſiebat caro ac ſi igniretur. Zũc ve
nerunt iudei ad moyſẽ dicẽtes peccauimꝰ
quia locuti ſumus contra deũ:⁊ tu oꝛa vt
tollat nobis ſerpentes. Oꝛauitqʒ morſes
ad deuʒ. Cui deus ait. Fac ſerpẽtem eneũ
⁊ pone in pticam eminẽtẽ in medio popu/
li:⁊ quicũq;ʒ percuſſus fuerit a ſerpẽte re/
ſpiciat eum ⁊ viuet.Et factũ eſt ita. Dicit
MRabi ſalon ꝙ in ſerpẽte nõ erat virtus ſa
nandi. Sed aſpiciẽtes ſerpentẽ cognoſce/
bãt afflictionè illam a deo ſibi iuſte illataʒ
petẽdo miſericoꝛdiam ⁊ ipſe deus ſaluauit
eos. Rõ autẽ myſtica eſt.qꝛ ſerpẽs ille fi ⸗
gurabat xpCj paſſum in cruce per cuius in
tuitum ſide deuotione ſanamur a moꝛſu

ſathane.ſ Quare xpᷣus dixit Joannis.ʒ.c.

Sicut exaltauit morſes ſerpẽtem in here-
mo in ligno:ita exaltari opoꝛtet filium ho

minis. Refert Magiſter in hiſtoꝛia ſcho

laſtica. Qdð illũ ſerpẽtem eneũ habuerunt

ſecum filij iſrael 1 magniſice repoſitus eſt
in hieruſalẽ. Tandẽ ob cultum ſuperſtitio

nis quem ſibi exhibebat populus commi
nuit eũ in puluerẽ rex Eʒechias: ⁊ poſuit
in toꝛꝛentem cedron.vt hab etur.4. Re/⸗
Sum. i g.
¶ Be triplici clamoꝛe ſcilicet oꝛantium et
hoꝛꝛibiliter peccantium atqʒ; iraſcentium
qui turbant domum vxoꝛem et familiam.

Ecuda pars palheipalie eſt de ſcðᷣo

effectu ire qͥ et clamoʒ. Hic ſʒ Oꝛe

goꝛium ⁊ Tho.vbi ſupꝛa cõſiſtit in hoc ꝙ;

pfert quis ex ira voces clamoꝛoſas ꝗbus
miſceri ſolent cõtumelie ↄtẽtiones.Sed
ſciẽdum ꝙ triplex eſt camoꝛ.

pᷣꝰ dẽ intenſe affectionis.
¶2² hoꝛꝛcde offenſonis.
¶ 3 ↄfuſe perturbationis.
Pꝛimus clamoꝛ eſt cum qui

r. .

illud pſalł.Clamaui in toto coꝛde meo ex⸗

audi me dñe.vnde ⁊ moyſes cum ſuꝑ ma

re rubꝛum cum filijs iſrael maneret ⁊ pha
rao eos perſequeret᷑:oꝛanti morſi ſilenter
dixit dñs. Quid clamas ad me. vt ponit᷑
Exodi.iꝗ.c.Clamoꝛ eius erat itenſuzʒ deſi
deriũ quo oꝛabat.Iſte clamoꝛ intrat in au
res dei:itaqʒ meretur exauditionem: ſicut
dominus pꝛomittit dicens in pſal.9o.Cla
mabit ad me ⁊ ego exaudiam eum. ſEt
Hiere.33. Clama ad me ⁊ ego exaudiaʒ te
dicit dominus.ſ AUnde de poplo iſrael cũ
pꝛopter peccata ſua diuerſis tribulationi/
bus ⁊ captiuitatibus vꝛgeretur dicitur in
pſal. Clamauerunt ad dominum cum tri⸗
bularentur:⁊ de neceſſitatibus coꝛuʒz libe
rauit eos. Sicut chananea clamãs poſt
ieſum fuit exaudita ⁊ ſanata filia eiꝰ. Ma
thei.i.caplo.¶ Sic cecus magis ac ma⸗
is clamans: Jeſu fili dauid miſerere mei
it iluminatus.Luce.ið.capitulo. Pꝛe
dicatoꝛ etiam iſto modo debet clamare in
populo:ſcilicet ex intimo affectu? ſic audi
tur virtuoſẽe ⁊ fructuoſe.Sed chꝛiſtus cla⸗
mabat in templo non ſolum voce:ſed in⸗
tenſo deſiderio.Siquis ſitit veniat ad me

2 bibat. Joannis.⁊.capitulo. Et Joannis
baptiſte dicitur. THox clamantis in deſer /
to.Mathei.ʒ.c. C Secundus clamoꝛ eſt

hoꝛꝛende offenſionis:de quo vide ſermo/
nẽ de punitione ſodomoꝛuʒ ꝙ in tractatu
de timoꝛe iudicioꝛum dei vbi pꝛecipue de

ſignantur quatuoꝛ peccata: que pꝛe cete
ris clamant. CTertius clamoꝛ eſt confu?
ſe perturbatiõis. Et de hoc Apoſtolus ad
epheſios. 4. co. ait. Omnis clamoꝛ ira: et

indignatio tollatur a vobis.Solẽt ita cla /

mare viri iracundi ↄtra vxoꝛes:dñi cõtra
famulos:dñe contra ancillas: miſcentes

clamoꝛibꝰipꝛoperig ⁊ ↄtumelias ex gbus

um quis magno
affectu deſiderat vel petit aliqd a deo m

O

inteio⸗
ptenub⸗
ſcutleot
lnos 1op
Adlucili
mneant,
(Benn
dello:

/

4
at
ltapue
liunEt
tnonein
ficeturn
Pratas
Poblca
üpolüra
ſoinhn
N
N
Pellen
hola
tiure
düm
moch
Uale
inco
glias
conſe
ſet
len
cpino⸗
wohn
Cenon
liaeg
ſicie
Mnens
ſexpo
Nllbte
nigen
dbx
Wann
Wn
chone

tinboe
ols gbo⸗
ones. del

*

is nagno.
N

de meder/
umſu na
nerett h
ofſifllnne
e.tponi
tenſuz da
ntratinar
nem:ſat
l.9o.,Cl
um. Et
ucazte
ad
Nlanoni
1dicme n
momtn/
collz lbe
mis oſt
1a?. Ms
s4c na/
ſerereme
mlo. Pu
camaren

ſcand

hrinsci
cciſed i
niatadm
1enns

ocl/

mo:
eſenno /
ractatu
epue de
pꝛe ceit

confu/
Kolus40

oria
lariach
dſi co
miſcente⸗
gerge⸗

inferiop aius frangitur indignat᷑. Pꝛo

pterea Eccliaſtici. A. c.ſapiẽs ait.Noli eſſe
ſicut leo in domo tua euertẽs domeſticos

tuos ⁊ oppꝛimens ſubiectos tibi.Et Señ.

ad lucillũ ait.Colant te potius ſerui tui qᷓ;
timeant. 8
C Be rnixa ?⁊ defenſiõe ſi ac pugnatib in

duello: 7 de ciuili bello.¶ Cap. 3 .

Ertia pars pꝛincipalis eſt de tertio
ffectu ire: qui eſt rixa. SDe hac inqt
Tho. 22. q. 4l. articulo.2. ꝙ rixa im
tat quandã contradictionẽ vſqʒ ad fa

cta puenientẽ dum vnus alteꝝ ledere mo

litur. Et ſicut contentio impoꝛtat contradi
ction in verbis:ita rixa in factis. Quare

videtur rixa quoddã pꝛiuatũ bellũ qð iter
pꝛiuatas perſonas agitur non er aliqua

publica auctoꝛitate:ſed magis ex ioꝛdina
ta volũtate.¶ Sed aduertẽdũ:ꝙ rixa põt

fieri tr. ipliciter . =IððMB
pÿ röne defenſionis.
Cꝛorõne tentationis.
Tʒorõne malignationis.

CTPꝛimo fit nxa ratione defenſionis cuz

ſ.quis ſe defendit ſolo animo iniuriam re
pellendi cũ debita moderatione.ſ Naʒ re
gula eſt iuris nalis ⁊ poſitiui.ff. de iuſticia
⁊ iure.l.At vim vi. Nim vi repellere licet
cũ moderamine inculpate tutele. Et dicit᷑
moderamèẽ inculpate tutele illud qð equi
ualet illate violentie in qualitate armoꝛũ
in concurſu tpis ⁊ in ipſo actu violẽtie:ne
alias excedendo videatur vindicta: ? per
conſequens peccatũ. Hec aũt defenſio lici

ta eſt vniuerialiter oibus non ſolũ laicis:

ſed etiam clericis ⁊ religioſis.t repꝛobat᷑
opinio dicentiũ ꝙ in nulla neceſſitate poſi

tus q́; tumcũqʒ ineuitabili etiã ſi alit᷑ eua

dere non poſſit niſi occidendo debet quis

aliũ occidere: imo potius debet ꝑmittere
ſe occidi aliter peccat moꝛtaliter. Cuiꝰotra
niü manifeſte dicitur in demẽtina Si furio

ſus de homicidio. ANerũ eſt tũ ſᷣm ⁊C ho.q;
nullus tenetur ad hoc.Sed maioꝛis perfe

ctionis eſſet ſi potius pmitteret ſe interfici

qͥʒ ſe defendendo occidere cũ nõ poſſit ali
ter euadere.Et hoc intellige ſi eſt in bona

diſpoſitione aĩe ſue. Nam als fatue faceret
cxponendo ſe moꝛti coꝛpoꝛis ⁊ aie cum ſi

79

bi per moꝛteʒ pꝛecludatur via penitentię.
¶ Itẽ licita eſt pꝛedicta defenſio in omni lo
co etiam in ecclia:æ hoc ꝓpter periculũ.ſ.
qñ ſequeretur moꝛs hoc non faciẽdo. NHec
obſtat ꝙ ecclia pollui põt per ſanguis ef⸗
fuſionẽ:qꝛ magis ponderanda eſt homis
conſeruatio cuʒ ſit irreſtaurabilis q; eccle
ſia que reconciliari põt.Et foꝛte dici poteſt
ꝙ; ad hoc ꝙ ecclia polluatur requirit᷑ effu
ſio ſanguinis iniurioſi:vt notat᷑ in o Ano
de conſecratione ecclie liꝰ.6õ.ꝗ Inſuper lici
ta eſt pꝛefata defẽſio in quocũqʒ officio oc

cunpato. Ita ꝙ etiaʒ celebꝛans ſi iuadatur

⁊ aliter non põt euadere licitũ eſt vt ſe deſẽ
dat ⁊ occidat.HNa ppter impedimentũ coꝛ
poꝛale ſuperueniens ichoatum officiũ di⸗
mittitur iexpletũ.7.q.pꝰ.c.Illud.a.c. Ni
hil. Sed hic euenit impedimentũ celebꝛã⸗
ti imo piculũ moꝛtis:ergo licitũ eſt pꝛeter
mittere officiũ? ſe de periculo ſibi occurrẽ
ti ſi poteſt expedire.Et ſi ſe defendendo oc
ciderit põt etiã reaſſũpto officio celebꝛare
dumodo affuerint illa que ponunt᷑ in dicta
clementina Si furioſus. Naʒ nullũ pecca
tum in hoc fecit nec irregularitatẽ icurrit.
Idem de baptiʒz antibus oꝛdinantibꝰ cõ
firmantibus penitentias iniungentibus
⁊ ſingula ſcramẽta conferentibus ſi inua
derentur:qꝛ.ſ.licitũ eſt collationẽ illoꝛũ ſa
cramentoꝝ omittere inchoatã ꝓpter ſui tu
telã.Dubiũ tamẽ eſt circa ſacramentũ ba
ptiſmi in vno caſu: qñ videlicet ſacerdos
inuaſus ad moꝛtẽ haberet pᷣmanibus par
uulũ baptizandũ qui eſſet in articulo moꝛ
tis ita ꝙ ſi ſcerdos diuertat a baptiſmo il
lius vt ſe defendat iminet puero periculũ
moꝛtis eternalis pᷣſupponendo ꝙ non ſit

alius qui baptiʒet eũ.In hoc caſu pꝛeeli⸗

gẽda eſt moꝛs coꝛpoꝛalis ſacerdotis moꝛ/
ti ſpirituali pueri.Et ratio eit qꝛ tũc vnum
tm malũ ſequitur ⁊ thale.ſ.moꝛs ſacerdo
tis: ſed ſi pꝛeeligat᷑ vita ſacerdotis ſeque⸗
rẽtur duo mala ſpiritualia:ideſt moꝛs eter
na pueri. de con.di..c.Firmiſſime.Et ne
glectus cure animarum quod eſt moꝛtale
ſacerdoti. vt extra de etate ⁊ qualitate.c.

Cum ſit. Pꝛeeligendum eſtauteʒ minus

malum maioꝛi. di. iʒ. c. Herui.vbi autem
ſoꝛet dubium pꝛobabile de moꝛte: vel de

vita pueri vſqʒ ad expeditionem periculi

æconſtaret de moꝛte pꝛeſbyteri niſi diuer/
teret adhuc crederem pꝛeeligendam moꝛ

tem ſacerdotis.Et hec maxime competũt
pꝛopꝛio ſacerdoti ⁊ parrochiano.ſ Mec ſu
pꝛadicta Joãnis de lignaco. Adbuc ſci

endum ꝙ licituz eſt vnicuiq; defendere ſe
modo pꝛedicto contra quoſcũqʒ iniuſte in

uadentes:vnde ⁊ contra ſuperioꝛem ſuuzʒ

quando ↄſtat ꝙ iniuſte inuadit.C. de iure

fiſci.l. Pꝛohibitum. ¶ Item contra iudicẽ
poteſtatẽ iniuſte innadentẽ vt occidat li⸗
citum eſt ſe defendere.ſſ Item cõtra abba⸗/

tem ⁊ alios pꝛelatos licitum eſt monacho
ſe defendere:vtpote ſi abbas monachum
inuaderet vt ſubito occideret.¶ Item lici/⸗

ta eſt pꝛefata defenſio non ſolum pꝛo ſe: ſzʒ

etiam pꝛo filio:quia vna perſona cenſetur

pater ⁊ filius cum ſit pars ſubſtãtie eius.

¶ Item pꝛo vxoꝛe. Nam iniuria vxoꝛis eſt

irrogata marito ⁊ iniuriarũ actio ſibi com
petit:immo ⁊ pꝛo ſponſa. C Secundo po/⸗
teſt fieri rira ratione tentationis cum ſcili
cet pugnant aliqui in duello.Et dicitur du

ellum quia fit inter duos. Duellare auteʒ

eſt deuzʒ tentare vt dicitur.2.q. .c. Mono
machiam.Fit autem hoc duellum aut pꝛo
pter odij exaggerationeʒ. Aut pꝛopter glo
rie tempoꝛalis conſecutionem vt ſcilz oſtẽ
ſis viribus coꝛpoꝛis in publico ex tali bel
lo laudẽ conſequatur de foꝛtitudine. Aut
pꝛopter iniuncti criminis purgationeʒ cũ
ſcilicet imponitur alicui furtum vel pꝛodi

tio ⁊ huiuſmodi:⁊ ipſe duello vult oſtende

re ſuam innocentiam. Sed tale belluz eſt

eccatum moꝛtale ⁊ valde graue: in quo

omo exponit ſe moꝛti coʒpoꝛis ⁊ anime.
Et eſt pꝛohibitũ pꝛimo in lege diuina vbi
dicitur. NHon occides:ſcilicet nec te nec ali
um: talis autem exponit ſe occiſioni ſuiip
ſius. Item eſt contra illud pꝛeceptũ. Non
tentabis dominum deum tuum. Eſt etiaʒ
pꝛohibitum duellum lege canonica extra

de pugnãtibus in duello per totum. Inſu

cte peccant moꝛtaliter offerentes ſcilicet

ber pꝛohibetur lege ciuili.C. de gladiatoꝛi
bus. Quare Raymundus in ſumma ſua
dicit: ꝙ nulla conſuetudo poteſt excuſare
duellum a peccato. Et ꝙ omnes indiſtin/

duellum 2 ſuſcipientes ⁊ iudices qui deſe

runt ⁊ pꝛeſtãt aucioꝛitatem ⁊ aſſeſſoꝛes in

hoc a dantes conſilium auxilium ſauoꝛẽ?

ſacerdotes qui dant hijs benedictiones

Idem dicunt Hoſfredus Hoſtieñ.⁊ Tho.

22. q. 95. Agd idem facit cin Conſuluiſti.2.
q.. Tertio ſit rixa ratione malignatio⸗

nis:puta cum aliqui iniuſte inuadunt ali

um vel alios vel cum ſe defendunt cum iu

ſte inuaduntur:puta cum miniſtri rectoꝛũ

volũt iuſte capere aliquos reos ⁊illi ſe de

fendunt ne capiantur. Similiter eſt rira

maligna ciuiuz qui partiales dicunt᷑:quo

rum ciuilibus bellis ciuitates floꝛentiſſi⸗
me funditus etiam ſunt euerſe. Quid eni

potentiam diuitias ? gloꝛiam romanoꝛũ
redegit ad nihilum niñ bella ciuilia: Hoe
Lucanus.hoc Saluſtius.hoc ceteri reruʒ
romanarum ſcriptoꝛes teſtantur vt plene
poſui in quadrageſimali noſtro de penitẽ

tia in ſermone de diſcoꝛdia. Sed pꝛofecto

vt ſapiens dicit. Ab vna ſeintilla au getur
ignis.pꝛincipium belloꝛum ciuiliũ exoꝛ⸗

tum fuit in vꝛbe dum gracchi contra nobi

les fauere tentabant populo.ſ AUnde inqt
Augꝰliꝰ.ʒ.de ciuita.dei.c.23. Initium ciui
lium belloꝛum fuit ſeditiones gracchoꝛuʒ
agrarijs legibus excitate volebant enim
agros popło diuidere quos nobilitas per
peram poſſidebat. Sed tam vetuſtam ini
quitatem audere conuellere periculoſiſſi/
mum immo vt res ipſa docuit pernitioſiſſt

mum fuit. Et liꝰ. 2. de ciuita.dei.c.ii.dicit

Vnus gracchoꝛum occiſus fnit a quo ſcri
bit ſeditiones graues cepiſſe ſaluſtiꝰ. Qꝛ
vo romani deſolationem vꝛbis factã affe
rebant quoniam xpᷣm ſuſceperunt eiuſqʒ;
cultum in vꝛbe. Auguſtinus pꝛetacto liꝰ
3. c. 28. erroꝛem iſtum confutat. Ait enim
ſic. Crudelia bella ciuilia oibus bellis ho

ſtilibug auctoꝛibus etiam eoꝛ um ſatenti/

bus amarioꝛa quibus illa reſpublica nec
afflicta ſed perdita omnino iudicata eſt lõ
ge ante aduentum chꝛiſti exoꝛta ſunt:ſci li

cet MWarij 1 Scille Sertoꝛu Catilline Le
pidi ? Catulli Põpei ⁊ Ceſaris. [Sed qd

de roma contendimus cum etiam diebus

noſtris tantas viderimus calamitates oc
ciſiones depꝛedationes exilia damna re?

umm.
mal⸗
Vitati
hit
mneclo
tüſſim
Parin
G
aiue
po

rne
no

ndſo
deſe
nicht
wonſe

u
ſe⸗
loee
ebꝛi
ſipi
cog⸗
hꝛeca
ſin⸗
ſaen
ſone

gidek
eſoresn
17 Knon
licnones
.. Tho.
lniſt.,
dignaro/
duntat
mmtanin
nradd
tlſee
ratmm
unt
orcnüſt
Quidani
ommnoni
lin ho
iremz
Ptplene
penitẽ
oſecto
WRR
W
mmanobi
Indeinqt
ninuman
mchon;
ant enim
binas pe⸗
uſ n
cichleſſil
oniiſ
icinl
ngul
uſr,A

Ecula ſeculoꝝ Amen.

yum: altiſſimoꝛum palatioꝛum ruinas et

mala innumera vt ſic dicam in tot italie ci
uitatibus pꝛopter ciuilia bella ⁊ rixas in/
debitas. Ad quas tamen mitigandas nõ

mediocriter pꝛofnerunt pꝛedicatoꝛes do⸗⸗
ctiſſimoꝛum viroꝛuʒ ⁊ pꝛecipue ſancti ber

nardini qui multas extin xit diſcoꝛdias et
populos conduxit ad pacẽ.deſeratur itaq;

huius ignis exurẽtiſſimus ardoꝛ ⁊ ira de
poſita inuigilet vnuſquiſq; paciſice viue /
ure qui in numero filioꝛum dei eſſe deſide⸗

rat eius gratia ſuauiſſima recreari. Quaʒ
nobis ille largiat᷑ qui eſt bñdictus per oia
Feria ſexta quarte hebdomade. Se ho
Sermo vigeſimus ſeptimus nouus.

bere. verba ſunt redempto⸗
ris noſtri oꝛiginaliter Joan
mnis. 40. Co. in euagelio ho
dierno.Quemadmodũ deſiderat ceruus
ud fontes aquarum: ita amoꝛoſus ieſus

deſiderat ſaluos facere peccatoꝛes.Sʒ ple

riq;ʒ tanto ire ſue impetu pꝛecipitantur vt

non ſolum audire recuſent blandam vocẽc

eius ad penitentiã eos dulcit᷑ inuitantis:
uinimo oculis clauſis ad omne malum
eſe faciles reddunt ⁊ expeditos.Et cuʒ ca
loꝛe iracundie contra ſuos pꝛoximos in/
ebꝛientur putant ſe obſequiũ pꝛeſtare deo
ſi vitam illis auferunt violenter. St quâ
doqʒ tales dũ pꝛedicat᷑ euangeliuz chꝛiſti
pꝛeſentes quibus bene eſt: vt oſtendatur
ſui magnitudo peccati.Hij ſunt qui occi/
dere aliquẽ ſibi exoſum diſpoſuerunt: vel
ſi occiderunt in pꝛeterito tentantur vt de:
ſperent de miſericoꝛdia dei.Ab hijs exigit
chꝛiſtus aquã vel emendationis vel peni
tentie. Pꝛopterea vt eis detur occaſio re/
uertendi ad bonam ⁊ quietam vitã in pꝛe
ſenti ſermone de homicidio dicere ſtatui.
Et dimiſſis illis que poſita ſunt in qua/⸗
drageſimali de penitentia. Adhuc de ipſo

tria hodie myſteria pꝛoponemꝰ declaràda

By di enndelitatis.
Cꝛ'damnabilitatis.

A mibi bi/

80

Cz'n irregularitatis.

¶Q53 crudeles ſunt qui ſe interſciüt aut

inocentes aut parentes..Lap.pᷣm,

imum myſteriu de homicidio de

p clarãdum dicitur crudelitatis. Ad
magnam nàqʒ crudelitatẽ ſpectat

—

cum quis abſq; cauſã rationabili ⁊ iuſta
interficit aliqueʒ. Sed maxima eſt crude/

litas cum quis interficit ſeipſum vt ponit
Tho.ꝛ2ꝛ.q.bA.Et cõſirmatur.23.q. .c.Si⸗
non licet S. Hon occides. C Põot aũt iſta
ſtat in tibus.
ꝛo in occiſione inocentis.
Cʒe in occiſione parẽtum. .
¶ Eirca occiſionẽ vo ſui occurrũt quinqʒ
difficultates. ¶ Pꝛia E: an liceat alicui occi

crudelitas adhuc diſtingui ? latius ꝙ ↄſi

dere ſeipſũ cauſa melioꝛis vite ſeu ſelicita

tis citiꝰ cõ ſequẽ de Bicut fec it Theo b 20 t9

phᷣus:de quo mentionẽ facit Augꝰliꝰ pᷣ de

ciui.dei. ¶ Ad hoc reſpõdet Tho.ꝛ2.q:8.
ꝙ hoc nõ licet: quia trãſitus hominis de
hac vita ad alia felicioꝛem nõ libero arbi
trio hominis ſed poteſtate diuine gratie.
¶ Secũda difſicultas eſte An liceat occide

re ſeipſũ cauſa euadendi milerias pꝛeſen/

tis vite paupertatis confuſionis iſirmita/
tis ⁊ huiuſmodi. ¶ Sicut fecit achitophel
laqueo ſe ſuſpẽdens.vt habetur ſcdi regũ
17. c. ¶ Similiter ſaul vt notatur pᷣmi regũ
vltimo.c.victus in bello a philiſteis irruit
ſuper gladium ſuum ⁊ nõ plene moꝛtuus

rogauit amalechitã ſeruum ſuum vt inter

ficeret eum ne illuderetur a philiſteis.qd
⁊ fecit.ſ Et pꝛimi machabeoꝝ.lA.c. Nar/⸗
rat᷑ ꝙ oʒias ne caperetur ⁊ illuderet᷑ a gẽ/
tilibus ſe occidit.qᷓ M. arcus bꝛutꝰ 2 Gayꝰ
caſſius vt refert Hoꝛoſiꝰ liꝰ.ũ.in campis
philippicis victi ad deſperationem pulſi:

bꝛutus latus ſed caſſius caput inuitatis
percuſſoꝛibus pꝛebuerunt.ſ Marcus an

tonius victus ab octauiano in bello ter⸗/

reſtri ⁊ nauali 'm Hoꝛoſium obſeſſa ab
octauiano alexandria in qua ipſe moꝛa/

batur gladio ſe peremit ne veniret ad ma
nus octauiani.¶Ad hoc dicit Tho.ꝙ nõ
licet alicui ſeipſũ occidẽ vt euadat mibias
alias:qꝛ ẽ aſſumere maiꝰ malũ ad vitãdũ

eo vera ſoꝛtitudo:ſfed mollicies nõ valẽs

gbigdet

minus malũ quod eſtↄtra rationẽ. Nam tuncu
vltimũ malon vite huius oium terribili mala penalia ſuſtinere. ¶ Secũdo cõſiſtitt aſtn
uʒ eſt moꝛs:vt dicit phᷣs ʒ ethicoꝑ.¶ Ter crudeutas homicidu in occiſione innocon mmane
tia difficultas. An cauſa puniẽdi peccatũ tis. Sicitur eni Exodi.ꝛ3.c. Innocentem ⁊ aameiia
commſiũ liceat alicui occidere ſeſm. Si? iuſtũ non occides.vt enim dicit Zho. Cuzʒz nigf⸗
cut fecit iundas qui penitẽtia ductus ꝓpter occiſio peccatoꝛis intantũ ſit licita inquan glotn
pꝛoditionẽ᷑ xpᷣi abiens laqueo ſe ſuſpendit tum oꝛdinatur ad bonũ commune:qꝛ per 1 chmm
vt habetur Mathei. 26. c. C Bicẽdum ꝙ ipm coꝛꝛumpitur. Juſtoꝝ aut ſit conſerua “
neqʒ hoc licet qꝛ non põt malefactoꝛ occi nua boni conimunis ⁊ ꝓmotiua qꝛ ipᷣi ſfůt tanis
di niſi per iudiciũ publice ptãtis.¶ Quar pꝛincipalioꝛ pars multitudinis qua ceteri A
ta difficultas. An liceat mulieri ſe occide/ fſuſtentantur. Ideo non licet occidere eos Ei
re cauſa vitande coꝛꝛuptionis. Sicut fecit niſi de ſpeciali mandato dei. NHam cum de Vmuca⸗
quedam coniugata honeſtiſſima pꝛo qua us habeat dñium moꝛtis ⁊ vite. Eius eni 1Nel
cuz miſiſſet diocletianus imperatoꝛ vt ea oꝛdinatione omnes moꝛiuntur iuſti ⁊ pec ale⸗
abuteretur ꝓpter pulchꝛitudinẽ dixit ma/ catoꝛes. Ideo qui mandato dei occideret cühab
rito. Qui cum reſpondiſſet obuiari nõ poſ innocentẽ non peccaret. Sicut Abꝛahbam W
ſeæ illa non acceſſit ſed ſe interfecit.vt habe volebat facere: yt ſcribitur Geñ. ꝛ. c. de q laat
tur in hiſtoꝛia ecclaſtica. CAd boc reſpõ ita ait Augꝰliꝰ p de ciui.dei.c.ꝛo. Abꝛabãa ſguint
detur ꝙ hoc non eit licitũ:qꝛ non eſt com/ non ſolum non eſt culpatus crudelitatis ktattn
mittendũ crimen maximũ quod eſt occide crimine: verũetiã laudatus eſt noie pieta/ natut
re ſe vt euitetur minus crimen alienũ. Nõ tis ꝙ voluit filiũ nequaq; ſcelerate ſʒ obe gacet
enim eſt crimẽ mulieris per violentiaʒ vio dienter occidere. Ad idé. ꝛ. q. .c. Lex eter Nr
late ſi conſenſus non adſt.Sed eſt minus na. Qõ aũt innocens ⁊ iuſtus per moꝛteʒ uaan
petm̃ ſoꝛnicatiõis qᷓ; occiſio ſin. ¶ Quin pertingat ad regnũ celeſte huius vite mi/ kaſe
ta difficultas. An cauſa fugiende libidis ſerias euadens per accidens eſt opi occi ⸗/ umfe
dü. ſ. mulier timet ne cõſentiat in aliquod ſoꝛis.Ex bonitate eni dei hoc ei euenit: et inen
peccatũ:puta ne violentata in actu conſẽè/ ſui bona diſpoſitione non ex actu homici⸗ nlateſ⸗
tiat delectationi poſſit licite occidere ſeip / de per ſe. C Zertio conſiſtit crudelitas ho leenti
ſm. ¶ Et ad hoc dicimus ꝙ non licet: qꝛ micidij in occiſione parentũ.Et ſm Hoſti. lenhi
non ſunt facienda mala vt inde veniãt bo parricida in iudicio conuictus vel confeſ⸗ Niqui
na:vel vt euitentur mala pꝛeſertiz minoꝛa ſus punitur nõ pena decapitationis ſicut ini⸗
2z minus certa.Incertũ eſt eniʒ an aliquis alij. Sed virgis ſanguineis verberatus in Erav
in futuꝝ conſentiat in peccatũ. Haʒz potẽés eculeo:in ſacco coꝛij cocti ſuti imiſſus cum tione
eſt deus eripere a quacunq; fuperueniẽte cane gallo gallinatio ideſt capone ⁊ ſimia nme
tribulatione: ſiue a peccato liberare. QO ⁊ vipera in ꝓfundũ maris iactatur:vel in Sap
aũt Sanſon occidit ſeipſuz excuſatur ſiceut fluuium/ꝓximum iuxta ſitum regionis vt Herenn
Augꝰponit pᷣ de ciui.dei.Et conſirmat᷑.ꝛʒ. oium elementoꝝ vſu carere incipiat: vel ſi liten
q..c.MNon licet.iſ Nicolaus de lira ſimili mare non ſuerit ꝓximũ aut fluuius trada lſſuen
ratione videtur excuſare Kaulẽ allegas opi tur heſtijs. C. eodẽ titulo.l.pꝛima. ſuneno
nionẽ hebꝛeoꝝ quia:ſ. ſe occidit ne in ipſo Qð grauit peccant interficientes reos Aliait
iſlluderetur deus verus hebꝛeoꝝ a philiſte auctoꝛitate pꝛopꝛia: et viri interſicientes 1dnns
is. Sed contrariuz ſentit Augꝰ. 26. q. S. c. vxoses: 1 muliereg pꝛocurantes aboꝛſuz· lipͤn⸗
MNec mirũ.Et cõmuniter a doctoꝛibus te/ . Ezap.aNM. nn,
netur ꝙ ſaul damnatus ſit repꝛobatus. Ecundum myſteriuʒ de homicidio boerhe
¶ Be oʒia inſuper idem refert Micolaꝰ de declarandũ dicitur damnabilitas. Poniene
lira.ſ.ꝙ nõ peccauit ſe occidẽdo.Zho.vo Damnantur in occiſione hominuzʒz Nliße
dicit contrariũ.Et lʒ laudetur in libꝛis ma (tria genera.ꝗ Pꝛimi ſunt occidẽtes roeos len
chabeoꝝ illud fit ꝓpter quandã ſpeciẽ ſo: pꝛopꝛia auctoꝛitate:quod fieri non poteſt nnien
titudinis ſeu apparentiam: ſed non fuit in abſqʒ peccato moꝛtali. ¶ Ratio hᷣm Tho. leetoe
quia
£

nöͤri⸗
docöſii
ne innoon
nocenen
Taliz
Gninqven
meepe
nſem
ugtii ſit
qnaten
adatts
amande
Cins gi
iuſtitpe
ocadert
lbꝛahan
22,c,deg
Abꝛahi
elitatis
ebicla⸗
e
aRNN
anon
ns item
ſtopi ocal
icnent:.
nhoma/
jelias ho
vconleſ/
enigfll
aberamon
mniſscn
ponetſini
Z
gregions 41
ius d

na.
ntes /s
erfentes
aborſu⸗

hommicidi
nabiltng
ehominn
Aetes lo⸗
non .
10 m

quia oecidere malefaetoꝛem licitũ eſt inq̊

tum oꝛdinatur ad ſalutẽ totius cõmunita
tis. Ideo ad illũ ſolũ pertinet cui committi
tur cura cõmunitatis conſeruande. Sicut
ad medicũ pertinet pꝛecidere membꝛũ pu
tridũ qñ ei cõmiſſa fuerit cura totius coꝛ/⸗
poꝛis ⁊ non ad aliũ medicũ.Cura autẽ bo
ni communis cõmiſſa eſt pꝛinapibꝰ ⁊ ali/
is habentibus publicã auctoꝛitatẽ:⁊ ideo
eis ſolis licet occidere malefactoꝛes nõ ali
is.Quãuis eni facere aligd ad cõmunem
vtilitatẽ quod nulli nocet ſit licitũ cuilibet
pꝛiuate perſone.Hon tamẽ illud qdð alicui
nocet licet ſacere ⁊ ſi vtile alijs niſi ſᷣm iudi
ciũ habentis publicã ptãtem.vnde Augꝰ
23. q. finali. c. vltimo ait. Qui ſine aliq̊ pu⸗
blica adminiſtratione maleficũ:furẽ:ſacri⸗
legũ:adulteꝝ piuꝝ ⁊ quẽlibet crimiĩioſũ iter

ſecerit aut membꝛis debilitauerit velut ho

micida iudicabitur. Sed nunquid licet

occidere eũ qui rebellis eſt ciuitau ſue ⁊ no
xiuns repertus ex terminos iuriſditionis il

nus ciuitatis ſi ipſa ciuitas edictũ publicũ
feciſſet.ꝙ ſigs eum vbicũq; occidat pꝛemi
um recipiat pecunie vel alterius rei.Et vi/

deretur ꝙ ſic qꝛ hoc non agit ꝓpꝛia aucto

ritate ſed publica ex quo ciuitas dedit talẽ
licentiã. Sed contrariũ tenetur cõmuni/⸗
ter. Mã ciuitas non habet iuriſditionẽ vel
aliquã poteſtatẽ extra ſuum territoꝛiũ. Et
ad iniuriaʒ ſibi reputaret vna ciuitas ſi al
tera vellet punire ſubditũ ſuum ſeu in ſua
eiuitate exiſtentẽ. Hoc eſt eni mittere falcẽ
in meſſem alienã quod ꝓhtbetur..q.ʒ.c.
Scriptum.vnde ſi occidẽs ex tali licẽtia ca
peretur in cinitate illa aliena vbi illum oc⸗/
cidit ⁊ ipſe vt homicida iuſte puniret᷑. In ⸗
iuſta eſt ergo talis lex ⁊ moꝛtalr peccat eã
ſtatuens:quia allicit hoĩes ad peccandũ.

Abi aũt qui noxius eſt multũ cõmunitati

⁊ dignus moꝛte ꝓpter potentiã ⁊ ſequelaxʒ
ſuã nõ poſſet capi vel oꝛdinario iure condẽ
nan.Si dominus pꝛincipalis vł iudex ha
beret abſolutã poteſtatemn quomodocũqʒ

puniendi ſi pꝛetermiſſo oꝛdine iudiciario

occidi ſaceret nõ videtur peccare nec homi
cida cenſeri ex quo ille meretur moꝛtẽ ⁊ pu
niri non põt aliter. Sed nunquid furem
licet occeidere. Reſpõdetur ꝙ ſi ſur noctur

nius diſcerni non poterat ꝙ ad furanduzʒ 2
non ad occidendũ veniſſet nec alias pote⸗
rat depꝛehendi potuit occidi. Alias non.
Eðx de furtis.c.Si perſodiens.ff.de furtis⸗
l. Furem.JFurem vo diurnũ non licet occi⸗
dere niñ ſe telo tunc defendat:qꝛ tũc plus
eſt fur. Latron etiam inidiantem in iti
neribꝰm leges cuilibet licet occidere.vn/

de Glo.in.c. Inter alia. e de immunitate

eccleſiarum dicit. Publicos latrones licet
vnicuiq; impune occidere ſine peccato.2.
q.S.c.Cum homo.Et capii in furcis ſuſpẽ/
duntur.ff.de penis.l.Capitaliũ S. Zamoſi⸗
¶ Poteſt etiaʒ aliquis occidere nocturnũ
depopulatoꝛẽ agroꝝ.C. eodẽ.l.pᷣꝰ ⁊2³. Nul
lum ergo licet occidere ꝓpꝛia auctoꝛitate:
nec infidelem iudeũ paganũ vel hereticũ.

Secundi qui damnantur de homicidio

ſunt mariti iterſicientes vxo:es pꝛopꝛias
in adulterio depꝛehẽſas quod nullomodo
licet extra iudiciũ. Scom Riccardũ Tho.
⁊ alios in.A.di.37.⁊ peccatuʒ eſt moꝛtale.
Et q;uis lex ciuilis hoc ꝓꝑmittat.ff. de adul
terijs.l.Quod ait lex. Tamen lex hoc facit
non vt licitũ concedens:ſed qꝛ nõ infligit

penã pꝛopter maximũ incitamentum ma

riti vel patris.Illa tamen lex hodie coꝛꝛe⸗
cta eſt per auctentica nouo iure.vbi dicit᷑:
ꝙ adultera debet intrudi in monaſteriuʒ:
Et ſic non eſt rea moꝛtis. Sed in hoc ſtan⸗
dum eſt legi eccleſie 'm quam interfectoꝛi
bus coniuguʒ ſemper coniugium denega
tur. 33. q. 2. c. Interfectoꝛes. ¶ Sed q́;uis
nullomodo liceat vxoꝛẽc occidere auctoꝛita
te pꝛopꝛia.Lamen queritur vtrum laicus
inueniens clericum cũ vxoꝛe matre ſoꝛoꝛe
yel ſilia pꝛopꝛia turpiter agentẽ ſi percuti⸗
at ülum incidat in canonem: C Ad quod
reſpondet ci Si ꝓo. Extra de ſententia ex
cõmunicationis.ꝙ talis non eſt compellẽ
dus ad ſedem apoſtolicã accedere.Et glo.
ibi dicit.Huic enim parcit canon quia taʒ
iuſtum doloꝛem compeſcere non poſſet.C.
ad legem iuliam de adulterijs.l.Gꝛaccus
Siquis tamen inuenit clericum turpiter
agentem non ita pꝛoxima conſanguinita/⸗
tis linea incidit in canonem quia nihil tũc
intereſt eius. Immo culpa eſt immiſcere ſe
rei ad eum non pertinenti.ff. de regulis iu

2 ris.l.Culpa.CTertij qui dnantur de ho
micidio ſunt mulieres adultere ⁊ ſoꝛnica/
rie que timentes ſcandalum filios occidũt
in vtero diuerſis medicinis.Sed he nõ ex
cuſantur a moꝛtali grauiſſimo. Non tamẽ
reputatur homicidiũ cum in vtero eſt niſi
fuerit puerperiũ animatũ anima rationali
32.9. 2. c. Qö vo. Dicitur autem foꝛmani
malculus ſpacio.Ao.dierum:a femina ſpa
cio.So. Nota ꝙ non licet matrẽ ex infi/⸗
Mitate non valentẽ euadere moꝛtẽ:citius
ad moꝛtẽ accelerare vt pꝛoles in vtero nõ
mMoꝛiatur. Hec pꝛolem nondũ natã occide

re vt mater ſaluetur:a omnes qui cooperã

tur ad huiuſmodi opera cõſulendo vel au
xiliando:vt medici:aromatarij ⁊ alij ſunt

hHhomicide. 2.q.pᷣ c Motũ. Sed hoc loco
incidit dubium vnum. Atrũ ſcilicet mulie
ri liceat occidere volentez ſe oppꝛimere nõ
valéti aliter euadere manus eius. ¶ Re

ſpondet Raymũ.in ſumma: ꝙ duplex eſt

circa hoc opinio a neutra pꝛefertur alteri.

Tamen videtur dicendum:ꝙ non licet in

tendere aliquo modo occiſionez volentis

oppꝛimere. Sicut nec etiam inuadẽtis ad

do ne violetur contingat illũ occidi ſibi im
putetur.Et ſi dicatur ꝙ occidendo eſt cau/⸗
un moꝛtis illius coꝛpoꝛis ⁊ aie cum in actu
voluntatis peccandi moꝛiat᷑. Reſpondeo
Hwv iße eſt cauſa ſibi qui alteri iniuriat᷑. Illa
autem vtitur iure ſuo naturali quo licʒ vizʒ
vi repellere:⁊ magis tenetur ſaluti ſue pꝛo
uidere qᷓ; alterius. NHam exponit ſe pericu
lo conſentiendi actui peccati permittendo
ſeæ oppꝛimi,/ꝓpter difficultatẽ renitentie vo
luntatis dum nõ facit quod poteſt ad eua
dendũ.Sed ſi ſe tueat᷑ q;tum poteſt ſaluo

xo vnde moꝛs oppꝛimenti põt ſequi:reni/
tendo mente peccato ipſa nõ peccaret. Si
cut ⁊ ſiquis inuaſus ne ſe defendendo con

tingat occidere ꝑmitteret ſe occidi nõ pec/
caret ſed maioꝛis virtutis eſſet.q Si auteʒ
mulier poſſet aliter euadere vt clamando
fugiendo huiuſmodi non excuſaretur a
moꝛtali occidendo.

CBSe irregularitate que contrahitur pꝛo

pter homicidium 2 duodecim documentis
circa buiuſmodi imegulantatẽ. Capᷣ.3.

homicidio dicitur irregulanitatis.
Eſt autem irregularitas 'm Specu
latoꝛem nota ſeu impedimentum canoni/
cum:qua quis ꝓhibetur ad eccleſiaſticos
oꝛdines ꝓmoueri ⁊ in eiſdẽ miſtrare. Hec
autem contrahitur pꝛopter homicidiũ vel

egnie myſterium declaranduz de

mutilationem membꝛoꝛũ¶ Pꝛo cuius de

claratione plenioꝛe notãda ſunt aliqua do
cumenta. Pꝛimum documentum ꝙ ſi
homicidium ſiat ſolum mente nunq; idu
cit irregularitatem.qꝛ lex pꝛomotonis ſa

ctum requirit.is.q.pᷣꝰ.c.fi. Immo ⁊ ſiquis

vibꝛet gladium animo occidendi ⁊ tamen

non ſequitur effectus moꝛtis vel mutila /

tionis:non incurrit irregularitatem etiam
ſi vulneraret ⁊ certum ſit ꝙ non eſt moꝛs

ſecuta vel amiſſio membꝛi. Neqʒ directe
vel indirecte.Quod pꝛopterea dico:quia ſi

vulnus intuliſſet nõ de ſe moꝛtale. Et vul

neratus yvel pꝛopter imperitiam medici vł
pꝛopter defectum cuſtodie:ſcilicet quia nõ
cauet ſibi a noxijs moꝛtuus eſt vulnerãs

non eſt irregularis m Merrum de ancha

Irano. Sʒ vide melius extra de homicidio
moꝛteʒz pꝛo ſui defenſione.Sed ſi defendẽ

c. Petrus. ¶ Secundum documentuz ꝙ
illi qui interſunt vindicte ſanguis ſeu moꝛ
ti ⁊ non pꝛeſtant conſilium vel auctoꝛitatẽ
non ſunt irregulares ᷣm Innocentium et
Buillin etiam ſi appeterent illius moꝛtẽ.
¶ Tertium documentũ:ꝙ ꝗ videt aliqueʒ
occidi ⁊ delectatur: ⁊ poſſet etiam ſine ſui
periculo liberare ſi vellet q́;uis peſſime ſa
ciat non tamen eſt irregularis. Sicut nec
medicus qui dimittit inſfirmum moꝛi no/
lens mederi:a diues qui dimittit pauperẽ
fame moꝛi.is.q.pꝛima.c. Siquis iratus.
¶Quartum documentum:ꝙ ſiquis mã
dat occidi aliquem vel mutilari ⁊ ſequitur
effectus eſt irregularis.Si tamen reuocaſ
ſet mandatum ⁊ expꝛeſſe ⁊ ſine vlla fictio⸗
ne pꝛohibuit ⁊ anteqᷓ;ᷓ ſequeretur effectus
non eſt irregularis ſin Innocentiuʒz extra
de ſimonia.c.Sicut tuis. ¶ Quintum do
cumentuʒz:ꝙ ſiquis mandat aliquem ver

berari inhibens expꝛeſſe ne occidatur aut

mutiletur. Et verberatoꝛ nihilominus oc/
cidit vel mutilat eſt irregularis mandatoꝛ

ſicut executoꝛ:quis mãdando in culpa ſije

ſt Etra
CSn
gliuspe
pounld⸗
guiandi
llhoͤtet⸗
ilticii⸗
tſpecia
ſeurpe
ſueper
ſone
de
munc
ſetur
ſPo
tialrſt
ſuaci⸗
opro
Cenar
öw
wen
ine⸗
fius
ſenb
ror
lanes
tien
fiäye
mocd

ſupe
gen
mie
Plerh
gnuna
904
Relati
ſinm
Uſi
chind
fe

Cormnane
Vulauntans,
6n Snen
mumconi
lcleſiaſfico⸗
rure her
owiadüüfe
Procais de
ntangd,
nenmmg
enmrizidr
moronisſt
mo ſans
ditunan
d muni/
temcnen
neſt mon
oirece
rguis ſ
,„Erul
ſecicyl
Cad⸗
Vcris
ndeancht
thotmicdt
mentuz
sum
uctoꝛitati
ndunn
s mone⸗
Get alcee
ium fneſl
,Hiautne
,moriN
ioupan
is ats,
ſrisma
ſegvitu
enreuoch
la ſctiol

it. Extra de homicidio.c.Js qui.liꝰ ſẽxto⸗
CSextum documentuz:ꝙ epiſcopus vel
alius pꝛelatus qui habet iuriſditionẽ tem
poꝛalẽ debet conſtituere iudicẽ ſecularem
qui audiat cauſas pꝛecipue ſanguinis. Et
illi põt ⁊ debet pꝛecipere ꝙ faciat vnicuiqʒ
iuſticiã.Si autem talis iudex iterroget eũ
in ſpeciali.Quid agendũ in tali qui.ſ.me/
retur penã ſanguinis:põt reſpondere con
ſule peritos.Et caueat᷑ ne ꝓpter ſuã reſpõ
ſionem directã vel indirectã ille intelligat
ꝙ debeat eum ſanguine punire 'm Ray/
mundũ.Si ex hac reſponſione reus occide

retur vel mutilaretur eſſet ille irregularis

Poteſt etiã pꝛelatus delegare alicui ſpe
ciałr ſuꝑ aliqͥ maleficio ⁊ hiꝰ in iuriſditiõe
ſua cõmiſſo:vt ingſita veritate iuſticiã exe
q̃tur.Et ſi cui cõmitit᷑ ſic exequet᷑⁊ occidat
nõ pꝛopterea ille pꝛelatus eſt irregularis.
Extra ne clerici vłmonachi.c.Epᷣs. ¶ Se
ptimum documentum:ꝙ non ſoluz iudex
in cauſã ſanguinis vbi ſequitur effectꝰ eſt
irregularis. Sed etià aſſeſſoꝛ teſtis. Mota
rius ſcribens vel pꝛoferens ſententiaʒ vel
ſcribens atteſtationes vel legens dum pu
blicantur vel ſcribens vel dictans litteras
pꝛo vindicta ſanguinis omnes hij irregu⸗/
lares ſunt qꝛ cooperãtur in mãdato ſentẽ
tie.ᷣm MRaymũ.di.So.Siquis.Ex ne cle⸗
rici vel monachi.c.Sniazʒ.Sed ſi in huiuſ
modi ſẽtentia nõ eſſet ſecutus effectus.ſʒ
BGuillin q;uis ſint irregulares epᷣs poteſt
ſuper hoc diſpenſare. Pꝛinceps aũᷣt qui le
gem condidit cuius legis auctoꝛitate ho⸗
mines ſunt traditi moꝛti non efficitur pꝛo
pter hoc irregularis qꝛ incertà perſonã nõ

animaduertit: vt notat Archidiaconꝰ.23.
q.5.c. Officia. Octauũ documentũ:Si

pꝛelati vel alij clerici ad defſenſionẽ rerum
ſuarum ponunt querelam de malefactoꝛi
bus ſuis ſiue qui eos damniſicauerunt pe
nes iudicem ſecularem ⁊ emendã ſibi pe⸗
tant fieri ⁊ pꝛouideri ne talia pꝛeſumantur

xontra eos ſi huiuſmodi querelis iudex in

ferat moꝛtem exigente iuſticia non ſunt ir
regulares dicti clerici ſi pꝛoteſtati ſunt ex /
pꝛeſſe ꝙ penam ſanguinis non intendunt

Extra de homicidio.c. Pꝛelatis.libꝛo.d.
CNonum documentum: ꝓ ſiquis inter!

82

rogaret᷑ ab aliquo. An liceat occidere ma
lefactoꝛem: ſi reſpondeat ꝙ licet perpen⸗
dens pꝛobabikłr ipſe reſpondens ꝙ inter⸗
rogans velit facere ſᷣm conſilium eius irre
gularis eſt. Secus autem de reſponſione
generali cognitionis vel opinionis ex qua
non credit aliquem inde iudicandum vel
occidendum:ſᷣm Raymundum.C Beci⸗
mum documentum: ꝙ ſiquis ſuadet ali⸗
cui ꝙ indubitanter exponat ſe moꝛti pꝛo
chꝛiſto ⁊ eccleſia ⁊ ille moꝛitur tali conſilio
non eſt irregularis ſᷣm Innocentiũ et HhHo
ſtienſem. ¶ AUndecimum documentum:
ꝙ ſiquis committit homicidium veneno
ſiue gladio ſiue quomodocunqʒ ſpõtanea
voluntate eſt irregularis ⁊ non poteſt pꝛo
moueri ⁊ pꝛomotus debet in perpetuũ de
poni.Extra de homicidio.c.Sicut dignuz.
Et cum tali nunqᷓ;ᷓ diſpenſatur in oꝛdie vel
officio di.So.c: Miroꝛ.Etiam ſi ſit occultus
miniſtrare in oꝛdine ſuo nõ poteſt de tem
poꝛibus oꝛdi.c.fi. Moterit tamen diſpẽ⸗
ſari cum tali in beneſicio. NMec excuſatur
ſeu euitat irregularitatem ſi hoc facit ex
pꝛecepto iudicis q;uis non peccet obedi/⸗
endo ſi iuſta ſententia eſt.23. q. . capitulo
Cum miles. C Guodecimum documentũ
ꝙ qui aſſociant homicidam vt ſi opoꝛtet
defendant q́;uis nil aliud faciant ſunt irre
gulares ſi ſequitur moꝛs vł mutilatio.Eti
am ſi diſſuaſerunt pꝛius illi homicide: vt
non faceret ⁊ tamen volentem omnino fa
cere aſſociarunt. Similiter omnes qui de
familia rectoꝛis aſſociant malefactoꝛem:
cum ducitur ad moꝛtem ſiue equeſtres ſi ⸗

ue pedeſtres:cuncti funt irregulares.Qui

etiam trahunt ad choꝛdam vel aliam toꝛ/
turam reum vt confiteatur maleficium.et

ille fatetur ⁊ occiditur eſt irregularis. Qui
etiam acuit vel poꝛtat materiam cũ quis

eſt decapitãdus vel mutuat vel poꝛtat ſca
las vel funes pꝛo aliquo ſuſpendendo:eſt

irregularis. Sed pone caſum ꝙ cleri/

cus animo irato vadit ad occidendum ali

quem ⁊ reperiens ipſum moꝛtuum ab ali

is vt ſatiſſaciat animo ſuo amputat cada⸗

ueri caput:vtrum talis ſit irregularis: Et

communiter dicunt doctoꝛes ꝙ non:quia

homo moꝛtuus nõ eſt homo m Archin *

¶ Nota tamen ꝙ hec irregularitas homi/
cidi quomodocũqʒ ⁊ quotienſcũqʒ ſit con
tracta onte baptiſmũ per baptiſmũ delet᷑.
di. Fi. c. Siquis poſt baptiſmũ.ſᷣʒʒ Goffre.
⁊ Guillin. Sed poſt baptiſmmum per ſoluz
papam diſpenſatur quod etiam non facile
Hacit.Gꝛauiſſimũ itaqʒ peccatuʒ eſt homi
cidium quod ex omni parte inuenitur pu/
niri cum ſit contra magnum homis bonũ
deſiderabilius ceteris alijs bonis tempo/
ralibus quod eſt ipſa vita.Hinc Cicero liꝰ
pᷣ de officis ait. Pꝛincipio generi animã/
tium omni eſt a natura tributũ vt ſe vitaz
coꝛpuſq; ſuum tueatur declinetq; ea que
nocitura videantur omnia que ſint ad vi
nendũ neceſſaria iquirat ⁊ paret vt paſtũ
⁊ latibula vt alia eiuſmodi generis.Heeil
le. Abſtinendũ itaqʒ ab illo crudeli pecca
to vt ſic bibamus aquam gratie ieſu xpᷣi:
Aui eſt benedictus in eternũ ⁊ in ſecula ſe⸗
truloꝝ Amen.
WSBSabbato quarte hebdomade.He luxu
ria Hᷣꝛnicatoꝝ ſiue de ſoꝛnicatiõe ſimplici.
* (Sermo vigeſimus octauus.

Scribuntur bec verba Joannis
8. co. a in euang hodierno. Heſcio an te/
merarius cenſeri debeam ſi dixero talẽ eſſe
hoc tempoꝛe hominũ conditionẽ vel pau/
lominus inſerioꝛem qualis fuit dum inun
dauit in diebus noe diluuiũ fſuper terram:
cũ vix reperiatur vnus e mille qui non tur
itudini inquinamẽto luxurie ſuccũbat.
lee ſiquidem peſtis truculentiſnima oẽs
cuiuſcunq; ſtatus fere contaminauit. Et
vbiqʒ peccata carnis miſeros moꝛtales in
ſiciunt.Quãobꝛem appꝛime puto ſoꝛe ne
ceſſarium vt contra luxurià in ſequẽtibus
viſputemus. Et lʒ matenia ſit de ſe turpis
ingrata tamẽ ea honeſtate verboꝛuz ne
Bocium hoc pꝛoſequemur qua nullus niſi
volens erubeſcat. Hec omittẽda eſt obiur
gatio tam fetidi vicij ex eo pauci quidazʒ
ſine ratione ſcandalizantur: cum potius
omnes qui ſe mundos puros ⁊ nitidos ca
ſitate putant letani debeant cum gndiunt

Daducũteimn

lierẽ in adulterio depꝛehenſaz.

vituperationem hominũ carnaliuʒ ⁊ luxu

rie deditoꝛum. Et quoniaz de luxuria in ge
nerali ⁊ de adulterio ſcripſimus in quadra

geſimali de pnia. Hodie de luxuria foꝛmi⸗

catonꝝ dutaxat dicemus: de qua mia myſte
ria ꝓponimus declaranda-
¶¶ Poẽ acceptionis.
2 obiectionis.
¶ u ꝓhbationis.
¶¶AQð ſoꝛnicano aliqñ dĩ idolatria:aliqũᷣ

oẽ peccatũ moꝛtale: aliqñ imundicia luxua

rie 2 ſtricte concubitus ſoluti cum ſoluta.
.

Rimũ myſteri declarandũ de ſoꝛ
nacatione dicitur acceptionis. Acci
ðpitur nãqʒ ſoꝛnicatio in ſeripturis
multipliciter. Pꝛimo dicitur ſoꝛnicatio
idolatria vel iſidelitas ex eo ꝙ aia recedat
per intellectũ a deo adherens falſitati ⁊ er
roꝛi.Et de hac ſepe rephenditur ppls anti⸗/
quus iudeoꝛum quia ſepius idolatrabat.
¶ AUnde dicitur O ſee. 4.cͤ. Foꝛnicati ſũt a
deo ſuo. ſEt pan paralipomenõ.. c. Foꝛ
nicati ſũt poſt deos populoꝝ. Et Judicuzʒ
B.c. Foꝛnicati ſunt cum baalim quod erat
idolũ gentiliũ.ſ Et Sapientie.ia.c.Initiũ
ſpꝛnicationis exquiſitio idoloꝝ.ſEt. 28. q.
pꝰ. c. Idolatria.Augꝰait: Idolatria 2 que
libet noxia ſuperſtitio ſoꝛnicatio eſt. ¶ Se
cundo foꝛnicatio dicit᷑ quecũq; culpa moꝛ
talis qztum per eam qui recedit ⁊ ſi non
ſide tñ affectu a deo legitimo ſpõſo anime
vnde Augꝰdicto.c Jdolatria. Auaritia et
quelibet culpa qua aia aberrat a lege dei:
mꝛnicatio dici põt. Et de hac dñs Hiere
mie.ʒ.c. dicit. Lu foꝛnicata es cum amato
ribus multis tamẽ reuertere ad me ⁊ ego
ſuſcipidã te. Anima cuz tot ſoꝛnicatur ama
ſoꝛibus quot qeaturas ioꝛdinate 2 ſupꝛa
deũu diligit. ¶ Tertio ſoꝛnicatio dicitur ois
getus luxurie: bᷣm illud Iſidoꝛi.32. q. . c.
Mon ſolum omnis immunda pollutio foꝛ
nicatio dicitur q;uis quiſqʒ diuerſa turpi⸗
tudinis voluptate pꝛoſtituatur. Sed pꝛo/
pꝛie dicitur ſoꝛnicatio actus venereus iter

ſolutum ⁊ ſolutam que dicitur foꝛnicatio

ſimplex ad diſtinctionem foꝛnicationis lar
E. ſumpte. Hec vo ſoꝛnicatio ſunplex eſt
becies luxuri ̃m Zho. 22. q. i? 4. vt etiam

ſoſorni
Otum ſin
ſimpti
cuone
deus!
lepece
liturei
ſenhp:
nͦego
nco
Cntran
Cnan
direce
wohN
W.
wae
ine
camm
coꝛui
linge
eſpſe

harn

liztn
Vumunng
Sinbah
ng ßen/
une

1 qaeé
a. CS.
ha m
Araſinen
0 mine
Auanmua
alege e
is ho
m aman
me 100
rNR
/ ſupꝛs
diur ois
q, 7,.
lnnofn
Kwrpil
Hedie!

crensad

Drnicind
nhlut
icin

ponitur. 36.:q. p g Cuůͦ ergo.
CQõ triplici obiectione conant᷑ foꝛnica
toꝛes ꝓbare ſoꝛnicationẽ ſimplicẽ nõ eſſe
peccatũ:⁊ de ſolutione pᷣdictaꝑ obiectionũ
undũ myſteriũ declarandũ de lu
xuria ſoꝛnicatoꝛuʒz dicitur obiectio
nis. Contendunt nãqʒ ſepenume⸗
ro ſoꝛnicatoꝛes deſfendere ⁊ excuſare pecca
tum ſuum tentantq; ꝓbare foꝛnicationez
ſimplicem non eſſe peccatum triplici obie
ctione.C Pꝛima eoꝛum obiectio eſt quia
deus non pꝛecipit aliquid quod ſit moꝛta
le peccatum.Sed deus pꝛecepit oſee vt di
citur eiuſdẽ pᷣ.c.ꝙ ſumeret vxoꝛem mulie
rem ſoꝛnicariam ⁊ faceret filios ſoꝛnicatio

nũ.ergo foꝛnicatio nõ eſt peccatum. ¶ Se

cunda obiectio. Omne peccatuʒ moꝛtale
contrariatur charitati.Sed foꝛnicatio nõ
contrai iatur charitati nec dei cum non ſit
directe contra deũ nec ꝓximi:quia per hoc
nulli homini fit iniuria:ergo non eſt pecca
tum.ſſ Ande ambꝛoſius dicit. Omnis ſũ
ma chꝛiſtiane diſcipline ĩ miſicoꝛdia ⁊ pie
tate conſiſtit quam qui habet ⁊ ſi lubꝛicũ
carnis patiatur vapulabit ſed nõ peribit.
¶Tertia ſoꝛnicatoꝝ obiectio eſt quia Iſi⸗
doꝛus dicit di.3 4. Chꝛiſtiano non dicã plu
rimas ſed nec duas habere ſimul licitum
eſt:ſed vnã tm̃:aut vxoꝛem:aut ſi coniunx
deeſt loco eius concubinã. Sed in cõcubi
natu eſt foꝛnicatio ſimplex:ergo nõ ẽ pec
catum. C Ad pꝛimam obiectionẽ reſpon/
det Tho.vbi.S.ſ Anomodo ſᷣm Hierony
mũ videlicet ꝙ oſeas meretricem ⁊ foꝛni/
cariam quandã accepit in vxoꝛem ⁊ de im
pudica fecit caſtam.Et in hoc nullo modo
poteſt argui.Sicut nec hodie ſiquis mere
tricem duceret in vxoꝛem volentẽ honeſte
viuere:vt patet.ʒꝛ.q.pꝰ.c.Non eſt culpã⸗
dus.vnde extra de ſponſalibus.c.Int᷑ ope
ra.laudantur illi qui mulieres meretrices
extrahentes de lupanari ducũt in vxoꝛes.
MNã vt ibi dicitur. Inter opa charitatis nõ
minimũ eſt erranteʒ ab erroꝛis ſui ſemita
reuocare.Et vt dicit ibi gloſa. Meretrices
dicuntur que multoꝝ libidini patent.3 4.
di.c. Nidua.vel quarũ publice venalis eſt
turpitudo.ʒ2.q.A.c Meretrices. ¶ Nicoꝰ

–

33

Fo de lira dicit ꝙ vxoꝛ quã aecepit oſẽas
dẽ mulier ſoꝛnicaria qꝛ erat gentilis ⁊ hãc
accepit Oſeas vxoꝛẽ ex diſpenſatione dei⸗
¶ Aed põt conuenientiſſime dici ꝙ ſoꝛni⸗
nicatio dicitur eſſe peccatũ inqͥtum eſt cõ
tra rationẽ rectã. Ratio aũt hois recta eſt
ſm ꝙ regulatur voluntate diuina que eſt
pꝛima ⁊ ſumma ratio.Et ideo quod ꝗs ſa
cit ex voluntate dei eius pꝛecepto obẽdiẽs
non eſt contra rationem rectam ⁊ ſi videa
tur contra cõem oꝛdis rationẽ.Sicut nec
eſt contra nãm qð fit per miraculuz q;uis
ſit contra cõem curſuʒ nature.Et ideo oſẽ
as non peccauit foꝛnicando ex dei pᷣcepto
Nec /ppꝛie talis concubitus debet dici foꝛ
nicatio niſi referendo ad curſum cõmunẽ.
CAld ſecũdaʒ obiectionẽ reſpondet Tho.
ꝙ ſoꝛnicatio ſimplex contrariatur charita
tiꝓximi q;tum ad hoc ꝙ repugnat bono
pꝛolis naſciture vt oſtendemus in ſequen
ti myſterio. DHictum vo Ambꝛoſu non eſt
intelligendũ ꝙ ſoꝛnicatoꝛ moꝛiens nõ dã
netur ppter opera miſericoꝛdie exhibita:
ſed quia per illa diſponitur ad gratiã ⁊ ad
penitentiam vnde veniã in pꝛeſenti conſẽ
quetur. Ad tertiam obiectionẽ reſpon/
det Oꝛatianus di.34. Qð ibi concubina
ſumitur ipꝛopꝛie videlicet pꝛo ea que du⸗/
cta eſt vere in vxoꝛem:ſed ſine ſolemnitate
legali:puta ſine inſtrumento dotibus ⁊ te
ſtibus ⁊ huiuſmodi. hanc coniugem fſacit
affectus.Sed concubinam nominat lex.
Et ſic etiaʒ ſumitur concubina di.34· c. Js
qui non habert.
Qð pꝛobari poteſt ſoꝛnicationem eſſe
Saumn Eageke⸗ exemplo.
— 4P.3 *
.

Ertium myſteriuz declarandum de

t fpoꝛnicatiõe dĩ pꝛobatio.Ad ↄfirma

tionẽ vitatis ꝓbabimus ſimplicez
ſo: nicationẽ eſſe peccatũ moꝛtale triplicit⸗
Cp auctoꝛitate.
Cꝛoratione.
Woexemplo. .
¶Vꝛimo pꝛobamus ſoꝛnicationem eſſe
peccatum auctoꝛitate. Inquit enim Apo/
ſtolus ad hebꝛeos.iʒ.c. Foꝛnicatoꝛes et
adulteros iudicabit deus ſcilicet ad moꝛ⸗
tem eternam:Et pꝛime ad theſſ. onlceſes

3

7

4. e. Hee eſt volũtas dei vt abſticatis vos
a ſꝛnicatione.Et pꝛime ad coꝛinthios.io.
c. Heqʒ ſoꝛnicemur. Sicut quidam eoꝛuzʒ
ſpꝛnicati ſunt ⁊ ceciderũt in vna die.xxiij.
milia quãdo ſcilicet filij iſrael ſoꝛnicati ſũt
cum ſfiliabus moab: vt ſcribitur Numerxi
. A. Et ad galathas quinto cᷣ. Manife
ſta funt opera carnis que ſunt ſoꝛnicatio:
adulterium:immundicia:impudicitia:lu/
xuria: idoloꝛum ſeruitus:veneficia:inimi
citie:contentiones:emulationes:ire: rixe:
diſſentiones:ſecte:iuidie:homicidia:ebꝛie
tates:commeſſationes ⁊ hijs ſimilia:que
vobis ſicut pꝛedixi quoniã qui talia agũt
regnum dei non conſequentur.Et Thobi/
as.A.c.Attẽde tibi ideſt caue ab omni ſoꝛ

nicatione ⁊ pꝛeter vxoꝛem tuam nunq̃ʒ pa

tiaris crimen ſcire. Scõöm Alexandruzʒ de
ales in ꝛ ſumme.Crimẽ pꝛopꝛie impoꝛtat
peccatum moꝛtale.Et Augꝰdi.ʒ 4.c. Au⸗
dite. Non licet vobis ſoꝛnicari.Sufficiant
vobis vxoꝛes. Non licet habere concubi/
nas etiaʒz ſi vxoꝛes non habetis.Ct Iſido
rus.32.q.S.c. Non mechaberis. Nec ꝗſq̃ᷓ;
pꝛeter matrimonij federa alijs feminis mi

freeatur ad explendam libidinem. C Secũ

do pꝛobamus ſoꝛnicationem eſſe pecca⸗
tum ratione.Eſt quippe ſoꝛnicatio contra
legem naturalem:vt enim inquit Zho.22.
vbi.S.⁊ in z contra gentiles. Ratio natu
ralis dictat homini ꝙ filij debeant nutriri
a parentibus vſq; ad tempus debitũ.Ad
hoc autem nutrimentum pertinet non ſo /
lum cibus coꝛpoꝛalis ſed etiazʒ intellectua
lis:ſcilicet doctrine moꝛuzʒz ⁊ diſcipline quo
non eſt capax puer ante vſum rationis. Et
cum poſtea fit capax non poteſt vna die cũ
cta adiſcere ſed paulatim. Et ad nutrimen
tum coꝛpoꝛale non ſufficit pater in pueri/

tia.Ad nutrimentum anime per coꝛꝛectio

nem non ſufficit mater. Naturaliter enim
homo eſt pꝛonus ad malum ab adoleſcen
tia ſua ⁊ in tali etate parum timet matreʒ.
Sed opoꝛtet ꝙ baculus timoꝛis patruʒ
ſit ſuper eum.ſ NPꝛopterea dicit Oloſa in
c.Ex litteris.Extra de conuerſione infideli
um. Qõ ſilius minoꝛ triennio apud ma⸗
trem debet ali. Maioꝛ triennio apud pa/
trem. C.de patria poteſtate.l. Hec filium⸗

C.de infantibꝰ expo ſitis.l.ſẽeunda.Opoꝛ

tet ergo ſi pꝛoles debet duci ad perfectio/⸗
nem ſtatus ſui ſᷣm animam et coꝛpus ad
quod natura inſtigat ꝙ parẽtes ſimul ſtet
per magnum tempus.Sed ſoꝛnicarij cuʒz

non ſint aſtricti aliqua lege ad commanen
dum ſed poſſint ad placitum ſeparari im/
mo ⁊ debent ſeparani ⁊ pꝛopter periculum

palee iuxta ignem ⁊ pꝛopter ſcandalũ alio
rum amouendum.?deo ex tali ſeparatio/
ne ſequitur damnum pꝛolis.Contra ratio
nem igitur naturalem eſt ꝙ quis ſoꝛnice/
tur: quia opoꝛtet ꝙ concubitus ſit maris
ad feminam cum qua permaneat non per
modicum tempus ſed diu vel etiam per to
tam vitam: Inde eſt ꝙ maribus in ſpecie
humana magna ſolicitudo de certitudine
pꝛolis ineſt quibus imminet educatio pꝛo
lis.Sed ad hanc certitudinem facit deter/
minatio maris ad feminam per matrimo/.
nium per quod indiſſolubile ad inuicem li
gantur. Hinc eſt qð in.c.pꝛimo extra de cõ
iugio lepꝛoſoꝛum dicit Gloſa. Non debẽt
coniuges diutius eſſe alter ſine altero.ʒʒ.

q/⁊.c. Siquis neceſſitate.ʒ2.q..c.Siquis

vxoꝛem.Et in hoc verbo diutius nõ deter.
minatur quantuz extendatuy.Et ideo in
arbitrio boni viri exiſtit.Extra de officio le
gati.c.De cauſis. Permittũtur tamẽ ma
riti quandoq; ab vxoꝛibus recedere ⁊ ab/
eſſe per multa tempoꝛa in fauoꝛẽ terre ſan
cte.Extra de vo.c.Ad multa.Diutius eti/
am quandoqʒ extenditur vſq; ad bienni⸗
um. ff.locati.l.Cum domini hoꝛꝛeoꝝ.Co

habitatio itaqʒ viri ⁊ vxoꝛis conducit vtili

tati pꝛolis.Nec obſtat ſi aliquis foꝛnican
do ſufficienter pꝛouideat pꝛoli de educatio
ne: quia illud quod cadit ſub determiatio
ne legis iudicatur ſᷣm id quod communi?⸗
ter accidit:⁊ non ſm id quod in aliquo ca/
ſu contingit.ff.de legibus l. Nam ad ea.
¶ Pꝛoles inſuper ex ſoꝛnicatiõe ſuſcepta
leditur quia pꝛiuatur omni dignitate tem
poꝛali ⁊ eccleſiaſtica oꝛdinationum et pꝛe

laturarum niſi legitimetur ac etiam here/

ditate paterna. ¶ Sed in hoc ſatis hoꝛtan
di ſunt illi nobiles: qui per plures annos
foꝛnicarias detinuerunt ⁊ genuerunt fili⸗
os ⁊ ſilias nec illas deſerere volunt vt ma

ſein/
s d
nulſt
maz
nanen
nim/
Nlm
ialo
ano /
ranio
nice /
nanis
nper
perio
pece
de
pꝛo
ter /
no⸗
nli
600
che
533.
gris
ler⸗
oin
ole
mg
/
ſn
ci
mni/
ſlo
ptli
19

nio
it
4/9
ea!
eytu
ſen
10re
ere /
tan
nos
fli⸗

trimonio illis copulentur euz a peceato ſic
ambo liberari poſſint: ⁊ filijs ſubueniant
per legitimationem. Haʒ vt ſcribitur in.c.
Tanta. Extra qui filij ſunt legitimi.Zanta
eſt vis matrimonij vt qui antea ſunt ge/
niti poſt contractum matrimonium legiti
mi habeantur.ſ Idem inſtitu.de nuptijs.
Fvltimo. Et. C.de naturalibus liberis.l.
Cum quis.Et vt dicit Gloſa in pꝛeſato.c.
Tãta.Tales legitimi ſunt quo ad oꝛdines
q honoꝛes.quia matrimoniuzʒ omnia pur
at pꝛecedentia.Ex pꝛedictis Baten quare
ꝛicatio ſit peccatuz. vnde Auguſtinus
32. q. 5. c. Weretrices. ait. Meretrices eſſe
⁊ ad meretrices accedere pꝛohibet domi⸗
nus ſcilicet deuteronomij.25.c.vbi dicitur
Mon erit meretrix de ſiliabus iſrael. C Zer
tio pꝛobamus ſoꝛnicationem eſſe peccatũ
exemplo. Nam vt habetur Actuum.is. c.
Ex determinatione facta per apoſtolos in
conſilio hierlys mandatum fuit conuerſis
ad fidem pꝛecipue gẽtilibus vt abſtinerèet
a foꝛnicatiõe.Et hoc ideo quia pagani pu
tabãt ſibi hoc licere.Sciat ergo vnuſqſq;
vas ſuum poſſidere:vt inquit Apoſtolus
pꝛime ad theſſalonicenſes.A.c.In ſanctiſi
catione ⁊ honoꝛe non in paſſione deſiderij
ſicut ⁊ gẽtes que ignoꝛant deũ. Ipſe quip
pe cõditoꝛ omnium mundos nos ec cupit

vt ſic digni ſua gratia inueniamur. Quaxʒ

nobis ipſe largiatur qui viuit per infinita
ſecula ſeculoꝝ Amen.
CBominica quarta in q̃drageſima: D
luxuria ſodomitarum. Sermo vigeſimus
nonus. valde neceſſarius ſed modeſte re
citandus. .

multitudo magna: Scribun/
tur hec verba Joannis.c.c. et
in euangelio pꝛeſentis dominice. Maxi⸗
ma pꝛofecto ẽ multitudo chꝛiſtianoꝛũ qui
ieſum chꝛiſtuz ducem electoꝛum ſequi no
lunt pꝛopter laſciuiam et carnales delecta
tiones. Ita enim inebꝛiatur venenoſa dul
cedine voluptatis:vt ſalutis ſue immemo
res facti que de chꝛiſto veriſſime pꝛedican
tur ducant pꝛo nihilo. Excecauit quidem

1

Eãbatur euz

84

illos malicia eoꝛum.⁊ ſna hoꝛꝛenda pecca
ta minima eſſe putant.Et lz omnis luxu/⸗
rie actus abominabilis ſit ⁊ deteſtandus:
verumtamen ille eſt qui alios excedit:qui
animam ledit: qui ſummo patri diſplicete
qui ſit cõtra naturam. Denominatur au⸗:
tem cõmuni vocabulo a ſodoma igne ſub
uerſa vicium ſodomiticum. Hoc eſt illud
quod pꝛoh doloꝛ tempoꝛibus iſtis mul/
tos habet cultoꝛes.Hoc eſt illud quo indi
gnatus deus perſepe populos italie peſti
lentijs exterminat.Hoc deniq; eſt illud cõ
tra quod exclamare pꝛedicatoꝛ quilibzʒ de
bet. Inquit enim dominus per Yſaiam il⸗
lud quod etiaponimr. a,l.c. Fit rectoꝛ.
Clama ne ceſſes quaſi tuba exalta vocem
tuam ⁊ annuncia populo meo ſcelera eo⸗
ruz. Et q;uis in tractatu de timoꝛe iudicio
rum dei aliqua de punitione ſcripſerim ſo⸗
domoꝛum. Tamen vt grauitas tanti ſcele
ris cunctis fiat nota ſtatui in pꝛeſenti mo
ne de peccato illo aliqua ꝑneceſſaria enar
rare. He quo ꝓponemus tria myſteria de
caranuga. M
Cpmno? nominationis.
C: cõ ditionis.
Cz npunitionis.
COõ decẽ ſunt nomia vicij ſodomitici ex
quibus depᷣhendi põt grauitas ⁊ enoꝛmi⸗
Rimum myſterium declarandum
de peccato ſodomie dicit᷑ nomiatio.
Ex nominatiõe quippe illiꝰ peccati

ſunt eius nomina.
Ch crimẽ peſſimum.
Cꝛmnefandum crimẽ.
Cʒ mmeſanda libido.
C An ediſſima nequitia:
C micium cõtra naturam.
CZmpaſſio ignominie.
ESmturpituldo.
Cbominatio.
xpeſtialitas inexcuſabilis
¶Pꝛimuʒ nomen vicij ſodomitici eſt eni
men peſſimum. vnde Geneſis.iʒ. co. dici
tur homies ſodomite erant peſſimi pecca⸗
toꝛes coʒam deo, Et Geneſis. ʒ I dcl de

yoſtenditur eius magnitudo. Nam decem

*

Joſeph accuſauit fratres ſuos apud patrẽ

de crimine peſſimo. Scᷣm nomẽ eſt ne
ſandum crimen. Et de hoc.32.q.S.c. In eo
CZertiũ nomẽ neſfanda libido.de quo In
ſtituta de publicis iudicijs & Itẽ lex iulia.
MNQuartũ nomen fediſſima nequitia. Et
de iſto. C. de adult᷑ijs.l.Fediſſimã.C¶ Quin
tum nomẽ vicium contra nãʒ. Et de iſto in
auctentico vt non luxurientur contra natu
rã.¶ Sextum nomen ſtupꝛũ.de quo.ff.de
officio pꝛeſidis.l.finali.ff.de poſtulando.l.
p. Remouet. ff. qdᷣ metus cauſa.l. Iſti ꝗ
dem.ff. de adulterijs.l.Mariti lenociniũ.
Sfinali.ff. de extraoꝛdinarijs criminibus.
l.pᷣᷣ. CSeptimũ nomen eſt paſſio ignomi
nie.Hoc expᷣſſit Apoſtolus ad romanos pᷣ
e.Tradidit inquit illos deus in paſſiones
ignominie.¶ Octauũ nomen turpitudo.

de q̃ ibidez ſic locutus eſt Apoſtolus. Ma

ſeuli relicto naturali vſu femine exarſerũt

in deſiderus ſuis: in iuicem maſculi in ma
ſeulos turpitudinem operantes. CMonũ

nomen eſt abominatio.Be iſto fit mentio

leuitici.isð.c.Cum maſculo ne commiſcea⸗

ris cohitu femineo: quia abominatio eſt.
CBecimum nomen ſcilicet beſtialitas in
excuſabilis ponitur ab Ariſto.in.ꝛ.ethico
rum.Et vere pluſqᷓ;ᷓ beſtialitas dici poſſet:
quia vicium illud excedit beſtialem condi

tioneʒ:quia nulla beſtia reperitur hoc age

re.Ita ꝙ per alia vicia homo efficitur ſimi
lis beſtijs:per iſtud autem iferioꝛ omni be
ſtia cum nulla tantam turpitudineʒ agat.
CEt ſi obiceretur ꝙ non videtur eſſe hoc
beccatum grauius ceteris vicijs carnali/
dus: tum quia non eſt contra deuʒz ſicut ſa
crilegium:nec contra pꝛoximuʒz ſicut adul
terium. ¶ Reſpondet Tho.ꝙ hoc pecca/
tum ideo grauiſſimum eſt quia in ipſo vio
latur oꝛdo nature qui eſt a deo.ꝗdeo ſeribi
tur. 32. q. 7.c. Flagitia. Diuina lex non ſic
ſfecit homines vt ſe vterentur modo cõtra

naturã: violatur quippe illa ſocietas que

cum deo nobis eſſe debet cum eadem na/
tura cuius ipſẽ eſt auctoꝛ libidinis peruer
ſitate polluitur.Hec ibi.Dedit enim natu
ra legem non ſolum hominibus ſed etiam
bꝛutis quam ipſa bꝛuta ſeruant ⁊ ſodomi
v tranſgrediuntur. Hec eſt vt per maſeu⸗

lum ⁊ feminam ſiat generatio ⁊ conſerua⸗
tio indiuiduoꝛum in qualibet ſpecie.vnde
philoſophus in pᷣ politice ait. Neceſſariuz
eſt hominẽ ⁊ feminã commiſceri nõ ex ele:
ctione ſed a natura:quia.ſ.eſt cõmune oĩ⸗
bus animalibus.Et in 2 de aĩia. Oia viuẽ
tia naturaliter appetunt continuationem
ſui in eſſe que non eſt ſine cõmixtione acti
ui ⁊ paſſiui.Idem habetur ſcilʒ q natura
inſtituit maſculum ⁊ feminã ad generatio
nẽ ⁊ ꝓcreationẽ filioꝝ.ff. de iuſticia ⁊ iure.l.
pꝰ S. Jus naturale. ſEt in auctẽtico. Qui
bus modis naturales efficiütur legitimi:

F. Liceat. Collone.d.ſ Et.C.de idicta vidui

tate tollẽda.l.finali.ſ Et.C. de legitimis he
redibus.l.Lege.ſEt inſtitu.de exhereda/
tione liberoꝝ ¶ Et hoc.i Et in auctẽtico de
triente ⁊ ſemiſſe pᷣ.Collone.ʒ. ¶ Laboꝛã
tes ergo vicio ſodomitico homicide ſũt:et
ſi nõ gladio tamẽ facto.Et crudelioꝛes ſũt
omni beſtia. Ham leones ⁊ leopardi ſᷣpen
tes ⁊ dꝛacones ⁊ alie fere laboꝛant ad ge⸗
nerationem ⁊ conſeruationem ſue ſpeciei.
Sodomite autem laboꝛant ad deſtructio /
nem generis humani. Pꝛoinde tantũ hu
mana ratio hoc ſcelus abhoꝛꝛet.quia quã
tum in ſe eſt genus humanuz penmere ni
titur. Maz ſi omnes eſſent hoc neſando vi
cio maculati quis homo generari poſſet:
pꝛofecto nõ maſculus neqʒ femina. Ideo
ſcelerati ſodomite peioꝛes ſunt pharaone
⁊ egyptijs:qm̃ illi ſicut ſcriptũ eſt Exodi pᷣ
c.interſiciebant tm̃ maſculos hebꝛeoꝛum
feminas autem reſeruabant. Hij vo omni

bus ſceleratioꝛes maſculos ⁊ feminas oc/

cidunt. C Pꝛopterea omnes doctoꝛes af
firmant peccatũ ſodomie excedere ⁊ ſupe/⸗
rare quãcunqʒ ſpeciem peccati luxurie.Si
cut patet.ʒ2.q.⁊.c.Offerebat.c. Aſus.c.
Adulterij.E de pe.di.pᷣꝰ.c.Qui puero. Et
de exceſſionibus pᷣlatoꝝ.c.Clerici.

Be ſeptem conditionibus ſodomitarũ

quibus coꝛꝛeſpondeẽt ſepte que fuerunt in

punitione illoꝝ. ap. 20.,
Ecundum myſterium declaranduz
de peccato ſodomie dicitur conditio
vt enim dicit Nincentius in ſpecu⸗
hiſtoꝛiali liꝰ.2. In punitione ſodomoꝛũ

Anue notatur geneſis.i9,/cſeptem continẽ:

—— —

—
R——— = Sr E

ſie

din

—

cohſenn
Ncie pnde
creſſmni;
noͤercle/
moneoi/
Oiavinẽ
nationen
tioneen
Mut
lgenano
wutnel
a
legum
ictanevi
lümsbe
thercch/
ncode
aboꝛi
ſütet
es ſit
ſen
ſedei
ſrucio/
ntübe
nunui
mereni
ndovi
hoſſen
1, i
harvore
ewa;
breoum
toomni
ſinas
Rõ
lie /
mie. Si
ſus.c⸗
ro. Et

nitani
rontn
m

rand
oncini
ſhean/
lonan
enn

tur in quibus ſignificantur ſeptem condi/
tiones ſodomitarum. C Pꝛima conditio

eſt coꝛꝛuptio nature: ⁊ hec oſtẽditur in cla/

moꝛe.dixit enim deus:clamoꝛ ſodomoꝛuʒ
2à gomoꝛꝛeoꝛum multiplicatus eſt nimis.
Bene.is.c. Sicut enim mulier que deflo/⸗
ratur clamat vt liberetur a coꝛꝛuptiõe.ꝗta
natura clamat ⁊ cõqueritur de ſodomitis.
Et ideo in penam huius peccati ⁊ deteſta⸗
tionem iuſto dei iudicio locus ille ſodomi/

tarum factus eſt innaturalis. Haʒ verſus

eſt in mare ſalſum quod dicitur mare moꝛ
tuum:quia contra naturam alioꝛũ ibi nec
piſces viununt ⁊ aues deſuper volantes ſu
bito moꝛtue cadunt.¶ Secunda conditio
ſodomitarum erat impudẽtia peccati. Ita

enim libere impudenter abſqʒ verecun⸗/

dia hoc faciebant maluʒ ac ſi eſſet opus li
citum. vnde a maioꝛe vſqʒ; ad minoꝛem ir
ruerunt in domum loth vt abuterẽtur pu

blice illis duobꝰ angelis hoſpitio receptis

a loth quos homines putabant.Et in pe/
naz percuſſi ſunt cecitate. Sicut hodie ſũt
aliqui ita ceci ꝙ non ſolũ non erubeſcunt:
ſed gloꝛiãtur de huiuſmodi vicio vel ſe ex
cuſant de aſſuefactione. ¶ Tertia conditio
fuit ſterilitas commixtionis. Hã ex illa cõ
mixtiõe vili nihil poterat generari. Sic in
penã locus ille nihil gignit vtilitatis. Sic
1 iſto vicio perditi vt eſt pꝛedictum pꝛiuan
tur generatione filioꝛũ.vnde putiphar qui
emit ioſeph dicitur fuiſſe eunuchꝰ ideſt in/⸗
eptus ad generandum. Et hoc quia vt di/
cit Nicoꝰde lira ⁊ Glo.pᷣꝰ.q.pᷣꝰ.c.Sicut eu

nuchus. Dñs exiccauerat genitalia eius
eo ꝙ ad turpem vſum eius emerat ioſeph

Ideo deus impediuit eum. Pꝛopter t
vicium poteſt vxoꝛ negare debitum.32.
2. c. Omnes.in gloſa.¶ Quarta conditio
ſodomitarum erat ardoꝛ deſiderij. Plus
enim deſiderabant illi in viros qᷓ;ᷓ in mulie
res.Cui coꝛꝛeſpondet in penam ignis ar /
doꝛ qui combuſſit eos ⁊ poma nata in ar/⸗
boꝛibus circumpoſitis illi lacui que vſq;
ad maturitatem ſunt coloꝛis viridis. Mda
tura vo ſi incidant᷑ fauille exeunt in ſignũ
ignis eterni qui ſemper vꝛit peſſimos ſodo
mitas. Non eſt pꝛedicandum populis qdᷣ
narro.Quidã frater carceratus ſuit eo ꝙ

85

aſſociauerat alium ⁊ ambo doꝛmierat cuzʒ
quibuſdam monialibus in monaſterio et
cum ſepe hoc facinus commiſiſſent res cũ
ſcandalo populi patefacta eſt⁊ detecta.dũ
wo ego perquiſiuiſſeʒ a fratre pꝛefato qua
re ſic graue ſacrilegium commiſiſſet. Re⸗
ſpondit ſe nunqͥ; monialem aliquam teti⸗/
giſſe: quoniam in maſculos tm ardebat
concupiſcentiam eius.O vicium execran
dum. O peccatum abhoꝛꝛendum. Oà de⸗
niq; irrationabile ⁊ pluſq; beſtiale maluz
quo extinguitur amoꝛ ad mulieres ⁊ icen
ditur ardoꝛ contra omne debitum ad vi/
ros ⁊ maſculos.¶ Quinta conditio ſodo
mitarum fuit inſenſibilitas.Iſtud vicium
fecit ſodomitas inſenſibiles vt nihil ſenti ⸗
rent de deo. In cuius figuram vxoꝛ loth
que reſpexit retro verſa eſt in ſtatuam ſãa⸗
lis.¶ Sexta conditio fuit tenacitas volu⸗
ptatis: que illos inueteratos in hoc vicio
ad penitentiam non ſinebat redire. Huic
tenacitati coꝛꝛeſpondet gleba bituminis
quam locus ille multifarie vomit:bitumẽ
autem eſt quedam terra ſicut colla adbe/
rens. C Septima conditio fuit contagio:
quia hoc vicio infecta erat tota ſocietas ta
lium.Cui coꝛꝛeſpondet in penam quia to.
ta regio cum vꝛbe infecta ſimul ſubuerſa
eſt. Et pꝛopter hoc etiam combuſſit domi/
nus paruulos ⁊ innocentes:quia ſi vixiſ⸗
ſent pꝛopter contagiũ imitati fuiſſent ope
ra turpia alioꝛuzʒz. vnde in hoc miſertus eſt
eis deus:vt habetur pᷣꝰ.q.A.caplo Par⸗
uulos.

gomitas.

¶ D3 omnes ge uneagannme⸗

Ertium myſterium declarandug de

4

A vicio ſodomie dicitur punitio. Pu⸗
—

nitur enim hoc peccatum multipli
citer in omni lege.ſ Pꝛimo in lege diuina
Scribitur enim leuiti.ꝛo.c.Qui doꝛmierit
cuʒ maſculo cohitu femineo vterqʒ opera
tus eſt nefas moꝛte moꝛiatur. ¶ Secundo
punitur in lege eccleſiaſtica. Nam vbi pꝛo
alijs peccatis moꝛtalibus imponitur com
muniter penitentia ſeptennis pꝛo hoc in⸗
dicitur penitentia maioꝛ.ʒ3.q.2.c.Hoc ip/
ſum S.ſequenti.Clerici autem conuicti de
hoc vicio debent officio ⁊ beneſicio pꝛiuari

Extra de exceſſibus pꝛelatoꝛum..ec.Clerici.⸗
¶ LZertio punitur hoc viciuzʒ in lege impe
riali m quam ſodomita debet decapitari
qui cõmodat domum ⁊ qui mediatoꝛ eſt
C.de extraoꝛdinarijs criminibus.l. Qui
puero.ſ Secũdum vo legem municipaleʒ
in aliquibus locis tales debent comburi.

¶ Sunt etiam ſᷣm leges omnes ſodomite

inſames.Et aduocare ⁊ pꝛocurare non poſ
ſunt ſcilicet ſi eſſent conuicti.ff. de poſtulã
do S Infames. Sed ſuper oiĩa illa eſt quo/
tidiana ⁊ frequens dei punitio quam vide
mus quoniaʒz a triginta ante actis annis
vſq; in pꝛeſentem diem tot peſtilentijs et

frequentibus italia vexata eſt vt iam ciui -

tates vacue ſint populis:⁊ ob nullam cau
ſam puto hec euenire niſi pꝛopter abomi⸗
nationem ſodomitarum.Sint ergo ſoliciti
ciuitatum rectoꝛes ad talia facinoꝛa exti
guenda: ſint ⁊ parentes erga filios dili/
gẽtes vt coꝛꝛecti ⁊ bene inſtructi atq; diſci
plinati tantam turpitudinem vitent. Sic
ſaciendo mitigabitur ira dei.A qua nos li
beret ieſus xpᷣs filius eius cuiꝰ nomẽ ſit in
eternũ benedictũ Amen.
Feria ſecunda quinte hebdomade. De
luxuria inceſtuoſoꝛ òM

verba Joaãnis.2. co. ⁊ in euã
gelio hodierno.Coꝛꝛupti ſunt ⁊ abomina
biles facti pleriqʒ ĩ ſtudijs ſuisqm̃ nõ ple
ne credũt que docuit chꝛiſtus de regno ce/⸗
loꝛuz. Quapꝛopter carnales effecti omnẽ?
libidinem pꝛo ſolatio coꝛpoꝛis ſtudent ex
plere.Et lz ĩ vicio carnis atq; luxurie mul
tipliciter errent tamen hodie dicere nobis
occurrit de peccato inceſtus.Eſt quippe pe
riculoſum ⁊ graue in quod multi ex igno⸗

rantia: quidam vo ex malicia labuntur.

Eſt autem inceſtus altera luxurie ſpecies
que conſiſtit in commixtione carnali cum

coniuncta conſanguinitate vel affinitate

vel ſpirituali parentela. vnde Iſidoꝛ .25.

ſeripture ⁊ ſermoni quem di
xit ieſus. Scribuntur hec

q.ʒ:c.Hon eam. Inceſtus inquit eſt cõſan
guiearum vel affinium abuſus. Idez. 36
q.pꝰ.c.Lex illa. Et vt dẽ.32. q.⁊.c. Adul⸗
terij malum. Inceſtus grauius peccatum
eſt q; adulterium.vt igitur huius peccati
noticia ab omnibus poſſit haberi in pꝛe/⸗
ctuni tria ꝓponemus myſteria declaranda
de inceſtu.
Cpᷣ moẽ commiſſionis.
Cꝛmm pꝓhibitionis.
Czmnpunitionis. —
Quomodo committitur inceſtus in cõ⸗
ſanguinitate:in anrs, cõpaternitate.
Cap P'n⸗

Rimüũ myſtenuz declarandum de
nceſtu dicitur commiſſionis. Com
mittitur nanqʒ hoc peccatum in
tribus.
¶ p in conſanguinitate.
Cꝛoin affinitate.
ʒvin ſpuali paternitate. .
CPꝛimo cõ mittitur in conſanguinitate..
Eſt autem conſanguinitas vinculum per /
ſonarum ab eodem ſtipite deſcendentium
carnali pꝛopagatione contractum:ſʒ Pe
trum de palude in quarto di.ꝗo.Et nõ qꝛ

dicit ab eodem ſupite intelligendũ eſt pꝛo

pinquo.Alias omnes homines eſſent cõ
ſanguinei:quia ex vno ſcilicet Adam fecit
deus genus hominum:vt dicitur Actuuzʒ
i7.co. Et dicitur ↄſanguinitas a communi
tate ſanguinis vel a cõueniendo in ſangui
ne magis qᷓ; in carne: quia ſanguis ma⸗
gis eſt materia ſeminis. Nam ſperma ſᷣim

medicos eſt ſanguis puriſſimus.Et quod

dictum eſt carnali pꝛopagatione excludit
euam a conſanguinitate ade:quia pꝛodu/
cta fuit ſpirituali pꝛopagatione. Sed non
excludit xpᷣʒ a cognatione conſanguineoꝝ
beate vginis ꝗa fuit naturalis pꝛopaga⸗/
tio ex parte matris lʒz nõ ex parte patris.
¶ In hac vo conſanguinitate ſunt tres li⸗
nee pſᷣm triplicem habitudinem quam ha/⸗
bent conſanguinei ad inuicem. ¶ Ana eſt
pꝛincipiati ad pꝛincipium vt filij ad patrẽ
auum pꝛoauum ⁊ ſupꝛa.Et ſᷣm hanc acci
pitur linea aſcendentiũ. ¶ Secunda eſt ha

— . —

bitudo

tribac
LCtimh
gbenon
Alterace
tompute
nlſenoꝛi
Neptic
tbabi
lhio ſi
marre.
Wus
banc⸗
luidi
enin
npat
end
ſepos:
leligan
hopun
re⸗
Wy
s
tren
lebt⸗
yrꝛ
lum.
halite
teſſt
1
pnc
hon
ſoꝛoꝛ
loreſa
lmmite
nin
lgom
hnuge
ans.
den
ſſcen
lin

ſtchi⸗
Acul
caum
petcati
npe/
Dumdi

Unc

ginch

7

tate⸗

n
14

bitudo pꝛincipij ad pꝛincipiatum: vt pa⸗
tris ad filiũ.nepotem pꝛonepotem ⁊ infra.
Et ſᷣm hanc accipitur linea deſcendentiuzʒ
que non eſt alia a linea aſcendentium ſed
aliter accepta ᷣm alium ⁊ alium modum
tomputandi quia pm vnaʒ ſit acceptio ab
inferioꝛi aſcendendo. Secũdum aliam fit
acceptio a ſuperioꝛi deſcendendo.¶ Tertia
eſt habitudo eoꝛum qui ſunt ab vno pꝛin-
cipio ſicut fratruʒ qui ſunt ex vno patre ⁊
matre.Et nepotuʒz qui ſunt ex duobus fra
tribus vel ſoꝛoꝛibus ⁊ ſic deinceps.Et ſᷣm
hanc accipitur linea tranſuerſalis que ſub
diuiditur in eam que eſt collateralis aſcen

dentium.in qua ſunt auunculus:materte

ra ⁊ patruus. Et eam que eſt collateralis
deſcendentium:in qua ſunt frater: ſoꝛoꝛ:
nepos:⁊ neptis ex ſilio vel ex filia. At in
telligatur igitur qualis inceſtus commit
titur. Sciendum ꝙ poſtq;ᷓ gloꝛioſus de/
us pꝛimos parentes creauit voluit exclu /
dere a coniugio vnum gradum conſangui
nitatis dicendo per adam Geneſis.2. capi
tulo. Relinquet homo patrez ſuum ⁊ ma
trem ⁊ adherebit vxoꝛi ſue.Ideſt nunqᷓᷓ li
cebit vllo tempoꝛe patri ſumere filiam in
vxoꝛem vel matri ſumere filium in mari/⸗
tum.Et multominus extra coniugium car
naliter cognoſcere: quia maximum eſſet
ſcelus inceſtus.In pꝛimo etiam gradu cõ
ſanguinitatis in linea collaterali fuit con/
ceſſum cõtrahere matrimonium filis ade
pꝛopter neceſſitatem:quia alij non erant.
vnde opoꝛtuit ad multiplicandum genus

humanum ꝙ filij ade ſumerent in vxoꝛes

ſoꝛoꝛes carnales.Sed ſublata hac neceſſi
tate ſemper fuit pꝛohibitum matrimoni /
um iter fratres ⁊ ſoꝛoꝛes germanos:quia
maximus iceſtus ⁊ multomagis extra cõ
iugium talis commixtio.ſſ In lege autem
antiqua fuerunt aliqui gradus conſangui
nitatis expꝛeſſi in quibus non poterat cõ/
trahi matrimonium.In noua autem lege
per determinationem eccleſie ſunt declara
ti eſſe quatuoꝛ gradus conſanguinitatis
⁊ affinitatis in quibus non poteſt contra/
hi matrimonium:vt patet extra de conſan

86

Suinitate ? affinitate.e.Siqui a ſtipite.et
c.Non debet.ſ Eſt autem pꝛimus gradus
in linea collateraliuʒ germani ſeu ſoꝛoꝛes
carnales ſeu frater ⁊ ſoꝛoꝛ germani.q Se/
cundus gradus filij duoꝛum germanoꝛuʒ
qui dicuntur conſobꝛini. ¶ CTertius gra⸗
dus filij conſobꝛinoꝛum. ſ Quartus filij

pꝛedictoꝛum.In nullo ergo hoꝛum gradu

um poteſt contrabi matrimonium. Quod
ſiquis faceret ſine diſpenſatione pape ma/
trimonium nullum eſſet:ſed continuus in

ceſtus ⁊ excommunicati eſſent ſciẽter hoc

agendo:⁊ filij illegitimi eſſent.Similiter ſi

quis cognoſcat aliquam conſanguineam

carnaliter in quocunqʒ pꝛedictoꝛum gra/⸗
duum inceſtuʒ committeret vterqʒ ⁊ enoꝛ
me peccatuʒz. ¶ Secundo committitur in
ceſtus in affinitate. Eſt autem affinitas ſᷣʒ
MRaymundum pꝛoximitas perſonarum:
ex carnali copula pꝛoueniens omni carẽs
parentela.ſ Abi pꝛimo notandum ꝙ con
trahitur affinitas non ſolum per copulam
coniugalem ſed etiam per ſoꝛnicariam:vt
pꝛobatur.ʒ.q.ʒ.capitulo.Nec eam.Et ex
tra de eo qui cognouit conſanguineaʒ vxo
ris ſue.c.Diſcretionem. Ita tamen ꝙ vir
intret clauſtra pudoꝛis ⁊ perueniat ad con
ſumationem operis. Alias non contrabhe
retur affinitas: vt patet.3.q.ʒ.capitulo
Extraoꝛdinaria.Et extra de eo qui cogno⸗
uit conſanguineam vxoꝛis ſue.c. Fraterni
tatis. Secundo notandum: ꝙ affinitas
hoc operatur ꝙ omnes conſanguinei vxo
ris petri ſunt ſibi affines in eodem gradu
in quo ſunt conſanguinei vxoꝛis.Simili⸗
ter omnes conſanguinei petri ſunt affines
vxoꝛis ſue in eodem gradu in quo ſunt ſi⸗
bi conſanguinei.Et quod dicitur de vxoꝛe
idem intellige de quacunq; muliere carna
liten cognita modo pꝛedicto.Sed conſan⸗
guinei petri nullo modo ſunt affines con

ſanguineis vxoꝛis ſue:nec inter eos pꝛo⸗

hibetur matrimonium. Extra de conſan⸗/
guinitate ⁊ affinitate.capitulo Suꝑ hijs.
vnde germani poſſunt contrahere cũ dua
bus ſoꝛoꝛibꝰgermanis.Et pꝛ ⁊ filiꝰ poſſũt
ↄtrahẽ cũ mr̃e et filia.Et relicta viri ꝗ fuit

germanus vxoꝛis mee vxoꝛe mea moꝛtua
poteſt eſſe mihi vxoꝛ. Extra de conſangni/
nitate ⁊ affinitate.c.Qð ſuper hijs.¶ Ter
tio notandum ꝙ moꝛtua perſona qua me
diante fuit contracta affinitas vtputa ma
rito vel vxoꝛe:concubitoꝛe vel concubina
remanet affinitas nibhilominus que erat
ad conſanguineos eius.vnde affinitas ha
bet quatuoꝛ gradus infra quos nõ poteſt
contrabi matrimonium:⁊ hij fundatur in
gradibus cõſanguinitatis. Quare qui eti
am fſoꝛnicatus eſt cum aliqua nõ poteſt cõ
trahere cum conſanguineis ſoꝛnicarie: et
ecõuerſo vſq; ad quartum gradũ. Et qui
ſic contraherent eſſent excõmunicati vt in
clementina Eos.¶ Nota etiã m Petruz
de palude ꝙ qui cognouit conſanguineaʒ
vxoꝛis ſue adhuc ſponſe ſoluta ſunt ſpõſa
lia nec poteſt illam ſponſã habere vxoꝛem
obſtante ſibi affinitate cõtracta.Hec econ
uerſo illã quã foꝛnicarie cognouit obſtãte
ſibi publice honeſtatis iuſticia.Et hoc niſi
papa diſpenſante. Qui autem cognouit cõ
ſanguineam vxoꝛis ſue cum qua cõtraxit
per verba de pꝛeſenti ſed nondũ conſuma
uit matrimoniũ cum non poſſet debitum
negare niſi intrando religionem: videtur
ꝙ ad hoc teneatur ne inceſtum committat
cognoſcendo affinem:a cum hoc valeat ſa
cere quia nonduz conſumauit.Qõ ſi vult
remanere in ſeculo neceſſaria eſt ſibi diſpẽ
ſatio ad reddẽdũ debitum ſi hoc vult ſine
peccato facere:⁊ poteſt epiſcopus diſi penſa
re. Qui autem cognouit conſanguineam
vxoꝛis ⁊ conſumauit matrimonium tene/
tur quidem debitũ reddere ſed petere non
poteſt abſqʒ diſpenſatione epiſcopi. Sigs
igitur in his quatuoꝛ gradibus affinita?
tis contraberet:matrimonium nullũ eſſet
ſed continuus inceſtus:vt in dicta clemen
tina Eos. Qui etiam per copulam ſoꝛnica
riam hanc affinitatem contraxiſſet nõ poſ
ſet contrahere cum cõſanguineis illius cũ
qua foꝛnicatus eſt ſed bene cumilla. ¶Mo
ta etiam diligenter:ꝙ ſiquis cognonit car
naliter mulierem cuius matrem vel filiam
vel ſoꝛoꝛem germanam vel conſobꝛinam
habet vxoꝛem ſi cognouit carnaliter illaz
anteq́; contraxiſſet per verba de pꝛeſenti

eum ea quam duxit in vxoꝛem matrimoni

um nullum eſt ⁊ dirimi debet pꝛopter im/
pedimentum affinitatis pꝛecedens. Sed
ſi carnaliter cognouit illam poſtqᷓ; contra
xit per verba de pꝛeſenti cum pꝛedicta ſcili

cet muliere vel filia vel ſoꝛoꝛe vel alia con-

ſanguinea vel affine matrimoniũ quidem
tenet. Sed perdit ius petendi debitum ab
vxoꝛe reddere tamẽ tenetur ſed exigere nõ
poteſt abſq; peccato moꝛtali.Ex de eo qui

cognouit conſanguineaʒ vxoꝛis ſue.c. Di

ſeretionem. Et.27.q.2.c. Qui doꝛmierit.Et
32. q.7.c. Qui doꝛmierit.cum pluribus ca
pitulis. ¶Tertio committitur inceſtus in

ſpirituali paternitate ⁊ cõpaternitate que

dicitur cognatio ſpiritualis que contrahi
tur in collatione quoꝛum ſacramẽtoꝝx ſcilz
baptiſmi confirmationis. Et habet tres
gradus. C Mꝛimus dicitur cõpaternitas
contrahitur inter patrem ⁊ matrem eius
qui tenetur ad baptiſmum vel cõſirmatio
nem ⁊ eum qui tenet ad baptiſmũ vel con
firmationẽ ac etiã vxoꝛem eius vel etiam
qui baptizat vel cõfirmat.¶ Secũdus di
citur paternitas ⁊ cõ trahitur inter eũ qui
tenet ad baptiſmũ vel conſirmationẽ aut
etiã qui illa ſacramenta cõfert qui dicitur
pater ſpũalis ⁊ eũ vel eã qui tenetur qui di
citur filius eius ſpũalis vł filia ſpiritualis.
Tertius dicitur fr̃nitatis:⁊ ↄtrahitur in
ter illũ qui tenetur vel eã ad baptiſmũ vel
conſirmationez filios eius qui tenet.Si
ergo in hoꝝ graduũ qui ad vltra non extẽ
duntur aliquis ↄtraxerit: matrimoniũ nul
lũ eſt ſed dirimendũ.Et ſimiliter ſiꝗqs com
miſit opus carnale cũ aliquo vel aliqua in
aliquo gradu huius cognationis ſpũalis
inceſtũ committi.ʒo.q.ʒ.c.pᷣ. Ex̃ de cogna
tione ſpũali.c. Martinus.Et vt dicitur. 35.
q.S.c. Inceſtuoſi duz in ipſo deteſtando
atqʒ nefando ſcelere manent nõ inter fide
les chꝛiſtianos ſed inter gentiles ? cathe/
cuminos habeantur. . Nota tamẽ hoc lo
co aliq̃ documenta.C Pꝛimũ ꝙ excepto
ſacramento baptiſmi ? cò firmationis per

collationẽ alioꝝ ſacramentoꝝ non ↄtrabit

cognatio ſpũalis:vt patet de cognatiõe ſpi
rituali liꝰ.o. Scoᷣm documẽtũ ꝙ põt ali
quis ↄtrahere cum ſoꝛoꝛe filij ſui ſpualis⸗

nmN
terim,
6,Sel
conma
uſali
acon⸗
iden
mumcb
igarns
xcei
et di
nint
bos
ſno n
nte le
nvi
ſal;
tres
a0
einus
aſio
us di
dü gri
no aut
Natur
guidi
gals.
urin
mürel
nels
von e
Müütol
gs
lclun
hün⸗
ta
,
ndo
ſide
be /
hoclo
e
is he
trcht
nbeßi
otal
inſe

38. q. 3. e. Alud. CTertiũ documentuz q⸗
pater poteſt contrahere cum illa quam ſili
us eius tenuit ad baptiſmũ dicto.c.Illud.
qᷓ;uis filius non poſſit contrahere cumil⸗
la quã tenuit pater ad baptiſmũ.¶ Quar
tum documentũ ꝙ ex eo ꝙ cognatio ſpiri⸗
tualis non habet gradus q;uis filius na
turalis petri non poſſit contrahere cum ſi
lia ſpirituali ipſius petri quaʒ ſcilicet tenu
it ad baptiſmũ vel confirmationem: poſſet

tamẽ contrahere cum filia filie ſpiritualis

ipſius petri. ʒo.q.3.c.pᷣ.¶ Quintuzʒ docu
mentum ꝙ filij duoꝝ compatrum ſiue ſint
geniti ante compaternitatẽ ſiue poſtea poſ
funt contrabere ad inuicem excepta illa ſo
la perſona per quã compaternitas eſt con
tracta que nun ;ᷓ poterit copulari alicui ſi
lioꝝ fui patris ſpãalis.ʒ0.q.ʒ.c. Suꝑ qui
bus. ¶ Bextuz documentũ ꝙ ſiquis puta
petrus contra voluntatẽ vxoꝛis: puta ma
rie tenet vel leuat de ſacro ſonte filium alte
rius: puta ioannẽ filium martini cõtra vo
luntatẽ ipſius martini:Fᷣm Joannẽ neapo
litanum in ſuis quolibetis vtiq; cõtrabhit᷑
inter eos vera cognatio ſpũalis non obſtã
te contradictione voluntatis illoꝛũ. Ita ꝙ
petrus eſt vere compater martini ⁊ maria
eſt vere cõmater ioannis velit nolit. Quia

quod eſt ex ſtatuto eccleſie non depẽdet ex

volũtate ſubiectoꝝ ſtatuto ⁊ ſtatuẽtis.Sʒ
ex ſtatuto eccleſie eſt ꝙ cognatio ſpiritua/
lis tranſeat ab vno coniugũ in alterũ con
ſumato matrimonio.Et ꝙ compaternitas
acquiratur patri carnali per hoc: ꝙ aliꝗs
filiũ eius leuat de ſacro ſonte. ¶ Septimũ
documentum ꝙ per ꝓcuratoꝛẽ non poteſt
contrabi compaternitas q;tum ad cogna
tionẽ ſpiritualẽ:vt ponit Archidiaconꝰ per
legẽ poſt moꝛtẽé.ff.de adoptiõibꝰ.¶ Octa
unum documentum ꝙ ſi plures ſint tenen/
des ad baptiſmũ poſſunt nihilominus illi
inuicem contrahere:vt notat Innocẽtius.
Nonum documentum ꝙ laicus qui ba
ptiʒ auit aliquã ſiue ĩ caſu neceſſitatis ſiue
extra non poteſt contrahere cuʒz illa.Extra
de cognatione ſpũali.c. Ne dü. l. 6. Be
cimum documẽtum ſᷣm Tho.in.A.di. 42.
ꝙ ſi mulier vł vir baptizet vel tenet ad ba
ptiſmũ ſiliũ pꝛopꝛiũ ſi hoc facit in articulo

res.Sed ſi petrus c

87

neceſſitatis ſiue per erroꝛem non impedi᷑
exigere vel reddere debitum.Ex eodem.c⸗
Si vo.Si autẽ facit per fraudem impedit᷑
exigere ſed tenetur reddere. Qõð ſi vterqʒ;
fecit in fraudẽ neuter põt exigere ⁊ vterqʒ
tenetur exactus reddere pᷣm Hoſtienſem.
Et addit ꝙ melius eſſetſi continerẽt.Eodẽ
etiam modo ſi vir tenet aliquẽ filiũ vxoꝛis
ſue:vel vxoꝛ mariti fui ex malicia nõ igno
rantia non poteſt exigere debitum.Credit᷑
tamen ꝙ ſuper hoc poſſit epᷣus diſpenſare
ſcilicet quo ad exactionem debiti m Pe
trum de palude. C Andecimum documẽ
tum ꝙ ſi vxoꝛ petri puta ioanna tenuit ad
baptiſmũ ſilium berte anteq;ᷓ commiſcerẽ
tur vel ↄtrahberet matrimonium cũ ipᷣo pe/
tro. Ipſa moꝛtua poterit petrus habere in
vxoꝛem ipſã bertã.Et fic ſucceſſiue iſto mo
do poteſt quis hie duas cõmatres in vxo
ouit ioãnã anteq;ʒ
teneret ad baptiſmũ ſilium berte non pote
rit vnq;ᷓ poſtea habere bertam in vxoꝛeʒ⸗
CBuodecimũ documẽtũ ꝙ ſᷣm opinionẽ
aliquoꝑ.Cõpaternitas trſit a viro in mu
lierẽ quãcunq; carnaliter cognitaz:q;uis
non ſit vxoꝛ. Hanc opintonẽ ponit Tho.in
4·:di. 42. Jdem ſentit Olo.ſuper c Sigs
ex coniugio.vbi additur ratio quia vna ca
ro efficiuntur ſoꝛnicarius cum ſoꝛnicaria.
Idẽ tenet Joanes andre. Riccardus aũt
in. 4.di.ꝗdicit.ꝙ ſi aliqui efficiãtur vna
caro per ſꝛnicationẽ non ꝓpter hoc trãſit
compaternitas ab vno in aliũ qꝛ per rem
pure carnalẽ con contrahitur cognatio ſpi
ritualis.Idem tenet Metrus de palude in
4. dicens ꝙ cognatio ſpũalis dicitur quia
a ſpiritualibus cauſatur.vnde verius vide
tur ꝙ non ſic ſoꝛnicarij communicent ſibi
actiones ſicut coniuges.Quia in mᷣꝛnica⸗
carijs nõ eſt niſi vinculũ carnale ad tẽpus
In coniugatis vo ſpirituale ⁊ carnale: vn
de ſunt magis vnũ in carne vna. vnde in
computatione graduũ pater mater vna
perſona computantur. Quduis auteʒ eſie
duos in carne vna equaliter ſit in ſoꝛnica⸗
tione ⁊ coniugio.Tamẽ hic vbi querit᷑ de
cognatione ſpuali aliquid debet facere vin
culum ſpuale. ¶ Antonius de butrio ſuper
c arunus s de cognatione ſpirituali⸗

5₰

refert vtrãqʒ opinionẽ. Sed hane vltimã

dicit tenere Hugonẽ ⁊ Archidiaconum 2
Joãnẽ andree in nouella. HNec vt ipᷣi dicũt
obſtat ꝙ copula ſoꝛnicaria ĩducit affinita
te:qꝛ ulha in affinitate coꝛpoꝛali que etiã
per illicitã copulã ⁊ vinculũ coꝛpoꝛale acꝗ
ri poteſt. Secus in ſpirituali vt eſt compa⸗
ternitas que eſt vinculum ſpũale.vnde ab
ſonum eſt dicere ꝙ per copulam ſoꝛnicari
am contrahatur. Innoꝰ vtranqʒ opinionè
ponit ⁊ neutraʒ alteri pꝛefert.vnde ſiquis
inueniret tale matrimonium iam contra/⸗
ctum de pꝛeſenti vel conſumatum ex quo
aliqui dicunt illud tenere tuta via eſſet vt
peteretur diſpenſatio vel declaratio a dño
apa.Qõ ſi haberi non poſſit ᷣm regulas
Hoſtienſis qui dicit.ꝙ vbi reperiuntur cõ
contrarie opiniones de matrimonio vtruzʒ
tene at vel non adherendum eſt illi que in
dicat matrimoniũ tenere niſi cõtraria opi
nio fulciretur canonica auctoꝛitate expꝛeſ
ſa. Scom igitur eum potius debent dimit

ti in ſuo coniugio qᷓ;ᷓ ſeparari.vbi autez ta

les nondum contraxiſſent conſulendum
ſer eis ꝙ abſtinerent a contractu huiuſ⸗
COQð inceſtus ꝓhibetur tum vt ſeruetur
honoꝛ parentibus: tum vt extinguat᷑ occa
ſio peccati:tũ etiã vt ↄtrahat᷑ mrimoniũ ⁊
amicitia cũ extraneis. Eabp.2m.
cEEcuũdũ myſteriũ declarddũu de iceſtu
dicitur ꝓhibitionis. Pꝛohibetur ſi
gquidem cõmixtio conſanguineoꝛũ
vel affiniũ m Tho.22, q.i? 4. multiplici ra
tione..¶ ꝛima ratio eſt quia naturaliter
homo debet quandam honoꝛiſicentiazʒ pa
rentibus per conſequens alijs conſangui
neis qui ex eiſdem parẽtibus de ꝓpinquo
trahunt oꝛigint. Intentũ ꝙ apud antiqͥs
vt ANaleriꝰrefert nõ erat fas fiiũ ſimul cũ
patre balneari ne ſeipſos inuicẽ nudos cõ

ſpicerent. Maniſeſtũ eſt aũt ꝙ in actibus

venereis maxime conſiſtit quedã turpitu/
do honoꝛificentie contraria. vnde de hijs
homines verecundantur.Et ideo incõgru
um eſt ꝙ coniunctio venerea fiat taliũ per
ſonarum ad inuicem. ¶ Secunda ratio eſt
Ead perſonas coniunctas ſangnine neceſ
eſt ad inuicem ſimul conuerſani.vnde ſi

Eere S.
⸗

homines tales ſcilicet qui ſunt conſangui
nei vel affines non arcerentur a cõmixtio
ne venerea nimia opoꝛtunitas daretur ho
minibus veneree cõmixtionist⁊ ſic animi
eoꝝ nimis molleſcerent per luxuriã. ¶ Ter
tia ratio eſt quia per hoc impediretur mul

tiplicatio amicoꝝ. Dum enim quis vxoꝛc

extraneã accipit iunguntur ſibi quadã ſpe
ciali amicitia omnes cõſanguinei v xoꝛis
ac ſi eſſent conſanguinei ſui.ſQuarta ra⸗
tio quia cum naturaliter homo conſangui
neas diligat ſi adderetur amoꝛ qui eſt ex
commixtione venerea ſieret nimius ardoꝛ
amoꝛis ⁊ libidinis incentiuum quod caſti
tati repugnat.Et q;uis inceſtus dicat᷑ qua
ſi nõ caſtus ⁊ quelibet ſpecies luxurie coꝛ
rumpat caſtitatem tamẽ Anthonomaſice
dicitur de iceſtu quaſi coꝛꝛuptio caſtitatis
quia abuſus maxime coniunctaꝝ perſona
rum inducit coꝛꝛuptelã caſtitatis ex freq̃n
ti conuerſatione ⁊ cohabitatione domeſti/
ca. Pꝛopterea periculoſum eſt vt fratres
cuzʒ ſoꝛoꝛibus doꝛmiant ⁊ ſimilibus.Aut
compatres cũ cõmatribus nimis familia
riter conuerſentur.
CQualr punitus eſt inceſtus vt patet in
muliis exeéplis. ¶Cap. 3J.
Ertiũ myſteriu declarandũ de ince/

ceſtũ quidẽ paulus excoicauit quẽ
dã coꝛinthũ qui abutebatur nouerca ſua.
Et traditus fuit ꝓpter hoc in ptãteʒ ſatha
ne vt habetur pᷣ ad coꝛinthios.ꝭ.c.vt in
coꝛpoꝛe vexaretur a diabolo ſicut vexabat᷑
in aia. Ruben quia cognouit carnalr vxo
rem patris ſui iacob diminutus fuit in pꝛi
mogenitura.vñ dixit ei pi. Ruben pꝛimo
genitus meus maioꝛ in donis.ſ.eſſe debui
ſti.ſ. ꝓpter pꝛimogeniturã.Minoꝛ in ipe/
rio.ſ.es effectꝰ.ſ.pter inceſtũ tuũ qꝛ aſcẽ
diſti cubile patris tui ? maculaſti thoꝝ eiꝰ
Deñ.penultio.c.Sed in liꝰ de bñdictione
piiarchax legit᷑.ꝙ ruben infirmatꝰ ad moꝛ
tez ꝓpter hoc inſirmitatẽ iliachã incurrit.
Amon qui violauit ſoꝛoꝛc᷑ ſuã iterfectꝰ fuit
ab abſalõ:vt ſcribit᷑ ſcdᷣi Regũ.iʒ.c.Et glo
rioſus baptiſta ita exhoꝛꝛuit hoc facinus:
ꝙ cũ ꝑcepit herodẽ regẽ illud icurriſſe cuʒ
herodiade cognata ſusa egreſſus eſt deſtũ

t A ſu dicimir punitionis. Pꝛopter in

öͤne
Uepon
imoi
ca
pwien

Mehen

Mollar

mem

gaor
fnu
N
füen⸗
or

mnn

hone

öͤmiri
eeturhe
canin
,ſTa
uremol
aiße
ywrs
anun/
nengul
uicha
6ade
odca
ntqa
nece
maſic
ians
ſona
eqn
eſti/
WN
aA
famä

ð neqʒ ꝓpter penitentià deſeruerat vt in
xreparet tantũ nefas.Et cum ſceleribꝰ plu
rimis ille eſſet deditus ſolum de hoc publi
ce arguit eum dicẽs. NHon licet tibi habere
vxoꝛem fratris tui. Marci.6õ.c. Ob quam
repꝛehenſionẽ ioannes incarceratus fuit ⁊
decollatus. Quis igitur enumeret qͥt ſunt
viri ⁊ mulieres in iceſtu deperditi:quot cõ
iugatoxꝝ ꝓpter inceſtum peccata: Nolo ad
articularia deſcendere tĩ cõfeſſoꝛes ex⸗
oꝛtoꝛ vt caute interrogent penitẽtes qͥs
ſi iuenerint laq̃is inceſtus irretitos nõ ab/
EPoluant ita de facili. Sed dent operã vt ani
maꝝ ſaluti ꝓut expedit conſulatur ⁊ deus
honoꝛetur Amen.
¶ Yeria ttia ꝗnte hebdᷣe. De petõ accidie.
Sermo vigeſimus pꝛimus.

Scendit ieſus
in templũ ⁊ docebat.Scribunt᷑
hberc verba Joannis. 7. co. et in
uansg hodierno. Qui ſe arbitrãtur abſqʒ
laboꝛe aſſequi poſſe pꝛemium eterne vite
vtiqʒ decipiuntur.quia vt Gꝛegoꝰ inquit
in homeł.Ad magna pꝛemia pueniri non
poteſt niſi per magnos laboꝛes.Et de hoc
Hieroꝰad paulinũ ait. Nihil ſine magno
laboꝛe dedit hec vita moꝛtalibꝰ. Pꝛopte
rea dux electoꝝ dñs ieſus xpᷣus vt nobis
exemplũ daret in omni ſua vita qua fuit ĩ
hoc mundo ſtuduit laboꝛare vigilãdo: pe

regrinando:oꝛando:pꝛedicãdo ⁊ patiẽdo.

Sunt tamen pleriq; accidie vicio detenti:
qui ad quecunqʒ opera bona nedũ ex ſuo
genere difficilia ſed etiam minima duros
aà tardos ſe reddunt.Contra quos hodiere
na die dicemus locutun de ißo vili 2 picu/⸗
loſo tñ accidie pctõ.De qͥ miaponemus
myſteria declaranda.
Cꝛz moꝛiginationis.
C 3 remediationis.
¶ LQ5 accidia eſt triſticia ? tedium bene
operãdi. Et de triplici tedio. Capᷣ.pn.
Vimũ myſteriũ declarandũ de acci
dia dr diffinitionis. In quo quid ſit

it Damaſcenꝰ. Accidia eſt tnſicca agra⸗

accidia videamus.Et ad hoc ita di

38

uans ideſt que ita depᷣmit aium homis vt
nil boni ei agere libeat. Et geehbteren dicit
Riccardus de ſcõ victoꝛe.Accidia eſt toꝛ⸗
poꝛ mẽtis negligẽtis bona ichoare.vbi ꝓ
ĩtelligẽtia plenioꝛe tria ſũt notàda.C Pꝛi
mũ notandũ ſᷣm Tho.22.q.35. articulo p̊.
NQõ triſticia de ſe non nomiat aliquid lau
dabile vel vituperabile:quia paſſio eſt:et
paſſionibus nõ laudamur neqʒ vitupera
mur. Sed ſᷣm ꝙ hõ applicat paſſiões ſu
as ad malũ vel ad bonũ põt bene vł male
facere.Sicut ẽ triſticia de vero malo vt de
peccatis ſi ſt moderata eſt bona ptinens
ad pniam. Ita ⁊ triſticia ſi ſit de vero bono
vt de bonis ſiendis opibus vel de malo ſʒ
imoderata eſt peccat ꝑtinens ad accidiã.
Eſt igitur triſticia accidie ſemꝑ mala.Et q̊
dupliciter.¶ Anomodo ſᷣm ſeipſã qn.ſ.eſt
de eo qð eſt apparens malũ ⁊ vere bonuʒz⸗
qꝛ ſpuᷣale bonũ eſt vere bonũ lʒ appareat
malũ ſenſitiue ꝓpter laboꝛẽ qui eſt in eo.
Ideo qñ quis triſtatur de aliqᷓ ope ad qð
tenetur ſemꝑ eſt peccatũ. Sicut ecõtra de
lectatio eſt mala ⁊ peccatum qñ eſt de vere
malo ſʒ apparẽti bono:vt delectatio foꝛni
cationis ⁊ huiuſmodi. Scdo mo do triſti
cia accidie eſt mala ⁊ peccatũ ſᷣm effectum
ſuũ qñ.ſ.eſt de vere malo vt de peccato vł
moꝛte alicuius ſi ſic agrauat mentẽ vt eaz
totaliter a bono retrahat. C Scdᷣm notan
dũ ꝙ accidia vt refet Tho.vbi.S. et Alexi
in ꝛ eefumme ex eo ꝙ ipoꝛtat tediũ bñ ope⸗
rãdi dicitur quaſi acida ab accedie.Acida
aũt ſeu acetoſa funt frigida:frigus vo idu
cit difficultatẽ ⁊ tarditatem in motu.vide⸗
mus enim ꝙ aqua cũ ꝓpter frigus eſt cõ

gelata immobilis manet que ex ſe flueret.

Et ſenes quia frigidi ſunt ⁊ graues ſunt et
tardi ad ambulandum. Sicut econtra ado
leſcentes in quibus viget caloꝛ naturalis
ſunt feſtini ad ambulandũ ⁊ diſcurrenduʒ
Accidia ergo ẽ q̃dã frigiditas ſpũalis ſeu
defectus amoꝛis ſpuᷣalis ⁊ ſeruoꝛis diuini
ex quo aia nõ mouetr᷑ vł cũ difficultate mo
uetur ad bñ opandũ. Ideo Bernardus iĩ
quadã epla ait.Accidia eſt animi ꝗdã lan
guoꝛ:cũ legere nõ libet:oꝛare nõ delectat:
meditatiões ſolicite nõ ſetiunt᷑. ¶ Tertiuʒ
notandũ ꝙ triplex eſt tediũ.ſ.

Coͤmpfitis vſte.

4

Crmeribulationis 4 anguſtie.

¶Uꝛmactionis virtuoſe.

CPrimu eſt tediuz pñtis vite.Et de hoe

dicebat Job.io.c.Zedet animaʒ meã vite

mee.hoc tediũ eſt quedam triſticia de vita
pꝛeſenti in qua quis nollet eſſe.Et ſi hocp
cedit ex deſiderio celeſtis patrie ⁊ dei amo
re ↄſiderando q; dulce ſit:q̃ᷓ; ſuaue:qͥʒ vti
le videre deuz: eo frui:ſcõꝝ angeloꝝ agmi
nibus intereſſe.ad quod obtinendũ factꝰ
eſt homo.Et q;ta hic ſit obſcuritas mẽtis
ex ignoꝛantia de deo:quãta pericula:quã
ta impuritas:quanta inſtabilitas coꝛdis:
bona eſt talis triſticia. Sed habere tediuzʒ

de vita pꝛeſenti quia non habet quis illa,ʒ
pꝛoſperitatẽ quã vellet illos honoꝛes diui

tias ⁊ voluptates quas cupit cum videt ?
audit alios ꝓſperari honoꝛari ditari:et ex
hoc ita contriſtatur ꝙ vellet non viuere vi
lipendens conditionẽ ſuam.Et cũ ita deici
tur mente vt ratione deliberata nõ eſſe in

mundo appeteret:vel non fuiſſe natũ:vel

vt animal bꝛutum affectãs moꝛi quacũqʒ
moꝛte etiazʒ in malo ſtatu aie eſſet:iſtud te
dium accidia moꝛtalis. ¶ Secũdũ eſt tedi
um tribulatiõis ⁊ anguſtie ex triſticia qua

quis anguſtiatur ex magnitudie vel mul/

tiplicitate aduerſitatis ſue vel alioꝝ.Et ſi⸗
quidem ſi triſticia ⁊ anxietas ſit ſolum ᷣm
pꝛimum motum ſeu ſenſualitatẽ:humana
tentatio eſt ⁊ veniale peccatũ vel nullum.
Et perfecti vini aliqũ hoc tedium patiũtur
vnde Apoſtolus ꝛc ad coꝛinthios pᷣ̊.c. Su
pꝛa modũ grauati ſumus.ſ.ex tribulatio
nibus ita vt nobis tederet viuere.Sʒ ſi tri
ſticia ſit tanta vt abſoꝛbeatur ratio: ita ꝙ
ꝓpterea dimittantur neceſſaria bona cuʒ
ꝓpoſito nunc bñfaciendi accidia eſt moꝛ
talis:de qua Apłs pᷣ ad coꝛinthios.?.c.
Triſticia huius ſeculi moꝛtem operat᷑:ſcili

cet anime. ¶Ternum eſt tediũ actiõis vir
moſe:cum quis triſtatur ſeu anxiatur pꝛo

aliquo bono opere quod opoꝛteat eũ ſace
re:quia ibi habet laboꝛare:puta in dicẽdo
officium: oꝛando:ieiunando:in faciẽdo ali
quã obedientiã ⁊ huiuſmodi. Hoc icurrit
Pabnlus hebꝛeoꝝ in deſerto:vt enim dicit᷑
Numeri. ꝛi. Cepit pplłs tedere,ppter labo⸗

„

pem itineris. DHum ergo ituł per deſertum
penitentie ſeu religionis ſeu vite pꝛeſẽtis
ſtatum ex laboꝛibus operum bonoꝛuʒ fre
quenter incurritur tedium ⁊ anxietas. Et
pꝛecipue hoc euenit in oĩone. Sed vt Hie
ronymus dicit de con.di..c. Non medio/
criter. Melioꝛ eſt trium pſalmoꝝ decanta⸗
tio cum coꝛdis puritate ⁊ iocũditate q; to
tius pſalterij modulatio cũ anxietate atqʒ
¶Qõ accidia aliqũ oꝛit᷑ ex cõplexiõe coꝛ
bor“ lordlnaelone cibi ⁊ iſtiganone dia

Ecundũ myſteriũ declarandũ de ac
cidia dicit᷑ñ oꝛiginationis.habet eni
aoꝛigint᷑ hoc viciũ in mibus.
Cp er coꝛpoꝛis complexione·
Cꝛvex cibi inoꝛdinatione.
Cʒvex diaboli inſtigatione.

CPꝛimo ex coꝛpoꝛis complexione. NHaʒ :
melancolici inclinantur ad triſticiaʒ ex bu
moꝛe melancolico qui ſuperabundat ĩi eis

Et partim flegmatici.vnde aliquando ſtu
dioſe opoꝛtet eos querere aliqua ſubleua/
tiua triſticie ne nimietate abſoꝛbeantur et
inducantur ad deſperationẽ vel tranſſeran
tur ad delectabilia mundi. Naʒ vt dicitur
ꝓuerbioꝛum.i7.c.Spiritus triſtis exiccat
oſſa.vnde Joꝰcaſſianus aſſimilat accidiã
vermi qui dicitur tarlus:qui.ſ.generat᷑ in
ligno intimo ⁊ rodit paulatim medullazʒ a
vigoꝛem ligni:quo coꝛꝛoſo ⁊ euacuato oẽ
pondus vel ventus vel percuſſio frangit li
gnum immo ex ſe frangitur ⁊ ruit ediſiciũ
deſuper. Sic accidia naſcitur ex itimis ani
me et paulatim conſumit vigoꝛem ſpũs et
feruoꝛem quo ſubtracto etiam abſq; vẽto
tentationis per ſe ruit in aliquod magnuzʒ

malum. Secũdo accidia habet oꝛtũ ex ·

cibi inoꝛdinatione cum ſcilicet quis plus
debito comedit aut nimis excedit in abſti
nentia. pᷣm enim Tho.ꝛ2. q..articulo pᷣ.
Paſſiones appetitus ſenſitiui vt triſticie
⁊ alie in ſe poſſunt eſſe peccata venialia et
inclinant animam ad moꝛtale.Et quia ap
petitus ſenſitiuus habet oꝛganum coꝛpo
rale ſequitur ꝙ per aliquam coꝛpoꝛ alẽ in
digentiam homo ſit habilioꝛ ad aliquod
peccatum. Et ideo poteſt contingere ꝙ ſs
gliquas

Nign
hond
mage
looef

ie

cpiun
ſsn
Caſſe
degu

dehitn
preſens
oꝛuz ſt
etas. E
lythie
hmcdio/
Nann/
eq n
meng

bet ex diaboli inſtigatione. Inſtigat diabo

noned

dide
bet an

aliquas mutationes coꝛpoꝛales certis tẽ/
poꝛibus pꝛouenientes aliqua vicia nos
magis impugnent.Omnis autẽ coꝛpoꝛa
lis defectus de ſe ad triſticiam diſponit. Et
ideo ieiunantes circa meridiẽ quando in⸗
cipiunt ſentire defectũ cibi ⁊ vꝛgeri ab eſtu
ſolis magis ab accidia impugnãtur.vnde
Caſſiaꝰdicit. Ecce demonium meridianuzʒz
de quo loquitur ꝓpheta.MHõ timebis a de
monio meridiano:quia.ſ.in meridie ieiu/
nantes tentat. ¶ Tertio accidia oꝛtum ha

lus ⁊ tentat de hoc vicio ⁊ pꝛecipue dũ ni/
mie quieti videt homines deditos:vt eniʒ
inquit Cato. Nam diuturna quies vicijs

alimenta miniſtrat. vnde in tertio liꝰ Re/⸗

gum legitur:ꝙ ſalomon dum ſtructure tẽ⸗

pli ⁊ ediſicioꝝ iactauit in ſtatu gratie fuit.
Sed cum ſe dedit quieti ſeductus a mulie
ribus luxurie vacans templum idolis fa/
bꝛicauit.ſ Similiter Dauid vt habetur ſe
cundi Regum. xi.⁊.i2.c. cum remanſit in
hierłin in gete cõmiſit adulteriũ cũ berſa-
bee.Ideo Hieroꝰad ruſticũ monachũ ait.
In deſiderijs eſt omnis ocioſus.Egyptio/⸗
rũ monaſteria hunc moꝛẽ tenent vt nullũ
abſq; laboꝛe ⁊ opere ſuſcipiant: non tam

pꝛopter vite neceſſaria q́; ꝓpter anime ſa

lutem:ne vagetur mens pernicioſis cogi⸗

tationibus:⁊ inſtar foꝛnicantis hieruſaleʒ

omni tranſeunti diuaricet pedes ſuos. Et
beatus franciſcus in regula fratruʒ mino
rum dicit.Fratres illi quibus gratiã dedit
dñs laboꝛandi laboꝛent fideliter ⁊ deuote

ita ꝙ excluſo ocio anime inimico ſãcte oꝛa

tionis ⁊ deuotionis ſpirituz nõ extinguãt.

Et Hieroꝰde con.di.ꝰ.c.Nunqʒ.facito ali

quid operis vt ſemper diabolus te inueni
at occupatum.Et extra de renunciatiõe.c.
Niſi cum pꝛidem g. Aerũ.Ocioſitas ⁊ vo
luptas ſunt arma hoſtis antiqui ad miſe ⸗
ras capiendas animas. Et Joannes caſ
ſianꝰin collatiöibus patrü.Apud egyptũ
ab antiquis patribꝰfacta eſt ſentẽtia ope/⸗
rantem monachum vno demone pullari:
ocioſum vo innumeris ſpiritibus deuaſta

ri.¶ Et lʒ ocioſitas ſilia ſit accidie tamẽ dia
bolus ocioſum in accidia confirmat ⁊ inſti

Sat vt eius tedium ad omne opus bonuʒ

39

augeat᷑.Legitur in vitis patruzʒ ꝙ cũ bea
tus antonius tẽtatione accidie vexaretur
cepit clamare ad dñm dicens:dñe volo ſal
uus fieri ſed non permittunt me cogitatio
nes mee.Et ſubito vidit iuuenem pulcher
rimum qui angelus erat ponentem ſe ad
ſedendum ⁊ ad laboꝛandum ſpoꝛtas ⁊ ide
ad modicum ſurgere ad oꝛandum.Et iteꝝ

poſt parum reponentem ſe ad operanduzʒ

7 poſtea ſurgentem ad oꝛandum. Cunqʒ
pluries alternatis vicibus ad vtrũqʒ ſe po
ſuiſſet demũ dixit angelus:ſic ſac ⁊ ſaluus
eris.
CODõ homo poteſt fugere accidiam per
oꝛationem ⁊ meditationem ac frequẽtatio

nem ſacfi. P. 3.

Ertium myſtenum declaranduz de

t accidia dicit᷑ remediatio. Et lʒ mul

hꝛo nunc ſufficit ponere tria.
Cp meſt deuota oꝛatio.
Cmdiligens meditatio.
Czu ſacramentoꝝ frequentatio.
Pꝛimum remedium eſt deuota oꝛatio.
hoc docuit xpᷣs diſcipulos doꝛmientes pꝛo
triſticia.vt dicit᷑ athei.26.c. Vigilate et
oꝛate ne intretis in tentationt.quaſi dicẽt
oꝛatio vos iuuabit ne ſuccumbatis tenta
tioni accidie que ſubintrat mentes vias.
Idem etia ̊ ait loquens de tribulationibꝰ
in fine mundi. Oꝛate ne fiat fuga veſtra

hieme vel ſabbato. Mathei.2 4.c. Hiems

eſt frigida ? in ſabbato eſt ociũ ⁊ requies.
vult ergo dicẽ:oꝛate ne fugiatis ideſt opꝰ

bonum deſeratis ex accidia que ꝓuenit ex

frigiditate diuini amoꝛis ⁊ ocio ſeu quiete
coꝛpoꝛali.Multum enim valet non ſoluʒ
contra accidiam ſed contra quecũq; pecca
ta ⁊ q̃ſlibet tentationes ſidelis humiliſqʒ
oꝛatio.Ideo Hieroꝰad euſtochiũ ait.Nec
cibus ante ſumatur niſi oꝛatiõe pꝛemiſſa:
nec recedatur a menſa niſi gratie referant᷑

creatoꝛi. Hoctibus bis terqʒ ſurgendum

reuoluenduʒ de ſeripturis quod memoꝛia
teneamus.Egredientes hoſpitium armet
oꝛatio. Redeuntibus de platea occurrat
oꝛatio anteòqʒ ſeſſio nec pꝛius coꝛpuſculuzʒ
requieſcat qᷓ; aia paſcatur.Hec ille. ¶ Se

m

ta ſint contra accidiam remedia tñ

*

—

cundum remedium contra accidiam eſt di

ligẽs meditatio pꝛecipue vite ⁊ paſſionis
chaiſti.vnde ad hebꝛeos.iꝛ.c. Paulus ait
MRecogitate eũ qui talem ſuſtinuit aduer
ſus ſemetipᷣm contradictionẽ.ſ.xpᷣm vt nõ
ſatigemini ais veſiris deſicientes.ſ.pꝛe te
dio. Hoc faciebat deuotus Bernardus
qui dixit.Quaãdin vixero memoꝛ ero labo
rum quos chꝛiſtus fuſtinuit in pꝛedicãdo
fatigationũ:in diſcurrendo tentationũ: in
ieiunando vigiliaꝑ:in oꝛando lachꝛymaꝝ
ĩ cõpatiẽdo. Recoꝛdaboꝛ etia doloꝝ cõui
cioꝝ ſputoꝝ colaphoꝝ ſubſannationũ ⁊ cla
uoꝝ hoꝛũq; ſimilium. Alioquin require/
tur a me ſanguis iuſtus qui effuſus eſt ſu
per terram. Meditatio etiã ſupplicij futu/
ri et pꝛemij fuperni multum reuocat aiam
ab accidia ⁊ tedio.Quis eſt enim tà ihers
vel delicatus qui non libenter laboꝛet qũ
inde ſciret acquirere maximum lucrum et
permanſurum a euadere ſupplicium eter
num. Legitur in vitis patrum. Cum qui
dam interrogaſſet beatum achillem dicẽs
Cur ſedens in cella mea accidiam patioꝛ.
Reſpondit ei ſenex:quia nõdum vidifti re
quiem quam ſperamus:nec toꝛmentũ qð

timemus.Si eniz ea inſpiceres diligenter

ſilicet per meditationem ⁊ vermibus ple
na eſſet cella tua vſq; ad collum etiam in
ipſis pmanẽs ſine accidia iaceres. ¶ Ter
tium remedium contra accidiam eſt ſacra/
mentoꝛum frequentatio ⁊ pꝛecipue ſacra/
menti euchariſtie. bm Samaſcenum. Sa
cramentum iſtud eſt carbo ignitus qui ex
cutit omnẽ toꝛpoꝛem mentis ⁊ gaudere et
delectari facit in dño.vnde in figuram dici
tur tertij Regum.io.c. Qð cum eſſet heli
as feſſus ex tedio ꝓꝑſecutionis ieʒabel vxo
ris achab regis iſrael obdoꝛmiuit ſubter
vnaz iuniperum:cui apparuit angelus do
mini excitans eum a ſomno qui cõſurgẽs
vidit ad caput ſuum panem ſubcinericiuʒ
adeo ſibi miraculoſe paratum ⁊ vas aque
comedit ⁊ bibit.Et cum iterum obdoꝛmil⸗
ſet angelus ſecundo excitauit eum dicens
Surge comede grandis eni reſtat tibi via
Qui ſurgens iteruʒz comedit ambulauit
in ſoꝛtitudine cibi illius vſq; ad mõteʒ dei

Helias deſignat dei ſeruum qui ex tribula /

tionibus ⁊ vexationibus carnis attedia

tus aliquando laboꝛibus ⁊ tẽtationibus
obdoꝛmit vt nihil ei libeat facere. Sed iſti
gatione angeli boni mens excitatur vt ſu
mat ſacramentuz euchariſtie figuratũ per
panem ſubcinericium. Hoc ergo ſumpto
foꝛtificatur ⁊ confirmatur contra accidiaʒ
vt incedat viriliter per deſertum hinꝰmun
di vſqʒ ad vitam eternam. Ad quam nos
perducat iefns filius dei qui eſt bñdictus
in eternum Amen.
¶ Fena quarta qninte hebdomade. De
negligentia pꝛelatoꝛum ⁊ epiſcopoꝛum.
(Sernde trigeſimus ſecundus.

rari opa eius qui miſit ine.ver
ba ſunt redemptoꝛis nf̃i oꝛigi
aliter Joannis. 9. c. ⁊ in euagelio hodier
no.¶ Conſtituti funt in eccleſia dei pꝛelati:
quibus cura animaruʒz commiſſa eſt vt la
boꝛent ⁊ vigilent ſuper gregem. Sicut do
cuit eos xpᷣs exemplo qui tam feruentiſſi⸗
me laboꝛauit pꝛo lalute hominum vt etiã
moꝛi non recuſauerit. Ipſe fuit ille paſtoꝛ
bonus qui poſuit pꝛo ouibus animam ſu
am. Pꝛopterea damnabilis eſt ⁊ piculoſa
valde in pꝛelatis negligentia.Quibus di
citur illud pꝛimi paralipomenon.29.c. No
lite negligere:vos enim clegi deus vt ſte
tis coꝛam eo.ſ.pꝛo ſalute pploꝝ.Hinc Au

guſtinꝰad valeriuʒ di.Ao.c. Ante oĩa.ait

N hil in hac vita ſacilius leuius ⁊ accepta
bilius hoibus epᷣi pꝛeſbyteri aut diaconi
officio.Sed ſi perfunctoꝛie ideſt negligen
ter atq; adulatoꝛie res agat᷑ nihil apud de
uʒ miſerius triſtiꝰ atq; danabilius. Quia
vo hec negligentia oꝛit᷑ ex accidia de qua
diximus in pcedẽti pᷣmone.Iccirco hodier
na die de illa rractabimꝰ que in nõnullis

vtinã nõ multis platis reperi᷑. Be quibꝰ

diſtinguemus triplicẽ negligentid.
CP oicitur pꝛouiſionis.
C inquiſitionis.
E ʒ coꝝectionis.
Mualir epi negligẽtes nõ miſtrãt vt de
bẽt ſubditis ſacta ⁊ doctrinã ac tpalia bo⸗
Rima negligẽtia platoꝛũ vel epoꝝ

Eopoꝛtetope

tini
. Seli
tamryptſt
Cuntüe
onpn
nnaude,

lenuon.

unnd
bicins

Clg,

e

Me.pe
org
hocher
ꝛelan:
yth⸗
NN
M
Neni
leaſo
mman ſi
gichloß
nibusdi
9c
s
Hirdn
ſe cn
1A
In diren
nſin
lepll
1s, Qu
ae
lule.
ls
egeih

4

*

it ntoe
liabo/

dicitur ꝓuiſionis. Hec eſt cũ non ꝓuident
ſubditis ſi cut debent. Hã tenentur epſi mi
niſtrare ſubditis pcipue tria.ſ.
CSacramenta.
ECBocumenta.
¶ Teinpoꝛalia bona.
CPꝛimo tenent miſtrare ſacramenta.Et
quia pꝛeter ſacrm oꝛdinis ⁊ ↄfirmationis
alia ſacr̃a miniſtrari poſſũt per alios ſacer
dotes inſerioꝛes:vigilare debet epᷣs vt ta
les idonei ſint ⁊ ſufficientes.i Circa ſacr̃ʒ
vo oꝛdinis.pᷣ debet eᷣus ꝓuidere vt dili/
genter examinent᷑ oꝛdinandi.Et ſi de moꝛe

illius dioceſis eſt vt per archipᷣſᷣim vel ar

chidiaconũ vel pᷣpoſitum examinent᷑: hoc
non obſtante debet ip fe alios cum pᷣdictis
aſſumere examinatoꝛes ſacerdotes timo⸗/
ratos ⁊ pꝛudentes viros gnaros diuine le
gis ⁊ exercitatos in eccleſiaſticis ſanctioni
bus qui pꝛomouendos examinẽt:vt dicit᷑
24. di. c. Qñ. Et pcipue debent examiari de

etate legitima.Sufficienti l̃atura ⁊ moꝛũ

honeſtate.Hec reqruntur in pᷣſiciẽdis qui
bus.ſ.iniungit᷑ cura aĩaꝝ.Ex᷑ de electione.
c.Cũ in cunctis.Et vt notat glo.in dicto.c.
Eñ examiatio fienda eſt ante diẽ oꝛdiatio
nis. De etate aũt credere debet pñtanti oꝛ
dinandũ niſi ipe manifeſte ſciat contrariũ
vel per ſẽ vel per aliũ:vel hẽat aſpectũ ni/⸗
mis puerilẽ ꝓpter qdᷣ merito poſſet dubita
ri.Et tunc reqratur aliqð teſtimoniũ vici /
noꝝ vel ↄfinguineoꝝ.Be diſpẽſatione au
tẽ habita fuꝑ hoc a papa nõ habet crede/
re niſi hoc oſtẽdat. NPõt tñ credere ſi perſo
na eſt multũ fide digna. Quãtũ aũt ad oꝛ/
dines minoꝛes nõ regꝗrit᷑ determiata etas
dũmodo exoꝛdat iſantiã.Hã vt dĩ de tpi/
bus oꝛdinationũ liꝰ.Gc. Nullus.in gloſa.
Septẽnij põt ↄferri tõfura.28.di.c.De hi
is.70.di.c. In ſingulis. Minoꝛi vo nõ po
teſt niſi vellet intrare religionẽ.q De lr̃atu
ra aũt q;ta eſſe debeat nõ eſt bñ clarũ.Et
qᷓ;tum ad ſubdiaconatũ ⁊ diaconatũ opoꝛ
tet ꝙ ſltẽ ſciat bene ⁊ expedite leęgere: ne
faciat cõfuſionẽ coꝛam populo. Et ꝙ ſciat
bene inuenire ⁊ dicere officium cuzʒ ad hoc
teneatur. Alias ſi nõ habet modum adi/
ſcendi ipſum vel quia non habet cõmodi/

iatẽ bꝛeuiarij vel quia neſcit per ſe vel cum

90

alio nullomodo debet oꝛdinari. Alias talẽ
ſcientem admittens vel oꝛdinans videtur
peccare moꝛtaliter cum det illi occaſioneʒ
quotidie delinquendi ꝓpter omiſſionem
officij.Et vt dicit glo.in.c.Cuʒ ſit.extra de
etate ⁊ qualitate ⁊ oꝛdine pꝛeſiciendoꝛuʒ.
Eoipſo ꝙ oꝛdinatus apparet indignus et
oꝛdinans ſimiliter.Si.di.c. Tantis.in fine:
Quantũ ad ſacerdotium videtur neceſſari
um ꝙ ſalti feiat grãmaticã ⁊ pꝛecipue ſi eſt
ſacerdos fecularis quia tales exponuntur
cõmuniter ad curã animaꝝ que male põt
exerceri abſq; lectione libꝛoꝝ.i¶ Quantuzʒ
autem ad bonitatẽ vite niñ ſit manifeſtus
peccatoꝛ dignus eſtreputãdus:vt.c.ni⸗/
co. Ex de ſcrutinio in oꝛdine faciẽdo.debet
tamen epᷣs admonere oẽs oꝛdinandos vt
confiteantur ante oꝛdinis ſuſceptionem.
gItem debet interrogare ſi legitimꝰ:quia
ſi illegitimꝰnõ poteſt ꝓmoueri ad aliqueʒ
oꝛdinẽ ſine diſpẽ Rtione vel ep̃i quo ad mi
noꝛes vel bane quo ad ſuperioꝛes. Miſi eſ
ſet religioms qui rõne religionis in huiuſ
modi nõ indiget diſpenſatione. Alias oꝛdi
nans talẽ illegitimũ ſcientem peccat moꝛ
taliter ⁊ oꝛdinatus eſt fuſpenfus. ¶ Itẽ ad
ſubdiaconatũ ⁊ ſupꝛa non debet aliquem
clericum ſecularem oꝛdinare ſine titulo ali
cuius vel b jj vel altaris vel faltiz pa
trimonij alias ipſe oꝛdinatoꝛ haberet fibi
ꝓuidere.Extra de pꝛebẽdis.c.MNon liceat.
c.Epᷣs.Et lʒ exẽpti habeant cõmuniter pꝛi
uilegia ꝙ nõ debeãt examinari ꝓpter qdᷣ

ſuperſicialiter poteſt traſiri in examinatio

ne ipſoꝛum. Zamen quia frequenter ab/
utũtur pꝛeſentantes ineptos puta haben
tes defectum etatis vel nimis ignoꝛantes
ideo non incongruum eſt ſi in huiuſmodi
examinentur.argꝰ.xuq.3.c. Pꝛiuilegiũ.
Becu dlo debet pꝛouidere epiſcopus vt
icnt ipſe abſtinet ab omni vicio ſimonie:
vel quod habet ſpeciem vel ſerupulũ eius
ita ⁊K faciant examinatoꝛes ⁊ notarios ab
huiuſmo di abſtinere. Et pꝛecipue ab illa
coꝛꝛuptela qua ſolent notarij anteq ſeri⸗
bant oꝛdinandum ſeu pꝛeſentandum epi
ſcopo petere certam pecuniam. Quod ex/
pꝛeſſe pꝛohibetur p.q.ꝛ. capło Sicut epi
ſcopum.Extra de ſimonia capło pꝛimo.t

qᷓ;ᷓ uis poſt oꝛdinationẽè factam pꝛo littera
teſtimoniali oꝛdinis recepti poſſet notariꝰ
moderatum quid a coꝛpoꝛe ab oꝛdinato
pꝛo ſuo laboꝛe quando non eſt ſalariatus
ab epiſcopo m glo. dicti capli. Sicut ep[ʒ.
Tamẽ tutius eſſet abſtinere vt ceſſaret oẽ
ſcrupulum ⁊ pꝛecipue cum multum accipi
unt ⁊ oꝛdinatoꝛ vel examinatoꝛes partici
pant de lucro. Toꝛcia vo vel cerei ſponte
oblati recipi poſſunt.Et qui nolũt dare nõ
ſunt cogẽdi. ¶ Tertio epiſcopus faciẽs oꝛ
dinationes in pꝛincipio ante omnia faci
at generalem admonitionem exhoꝛtatio
nem ad oꝛdinandos:vt deuote ſuſcipiant
oꝛdines cum per huiuſmodi applicent᷑ ad
diuina myſteria ſicut angeli.Et ideo conen
tur vitam tenere angelicã pꝛecipue vt ca:
ſte viuant ⁊ frequentent confeſſionẽ ⁊ pꝛe
cipue cum habent exercere actus oꝛdinuzʒ
fuoꝝ.Et ꝙ non omittant officium diuinuz
huiuſmodi.Deinde ad cautelam abſol/
nat a vinculo excommunicationis ſuſpen
ſionis ⁊ interdicti a quibus poteſt oꝛdinã
dos. Quarto epiſcopus oꝛdinans cõſe
rat oꝛdines illis qui ſunt de ſua dioceſi vel
glijs de licentia ſui ep̃i. NHaz vt ſeribitur in
c. Eos, de tempoꝛibus oꝛdinationũ liꝰ.6.
Epiſcopi qui ſcienter oꝛdinant clericũ alie
num per annum a collatione oꝛdinũ ſunt
ſuſpenſi.Et poſtqᷓ; ſuſpenſio fuerit manife
ſta poterunt ſubditi ſine ipſoꝝ licentia a vi
cinis epiſcopis oꝛdinari. ¶ Attendat etiã
diligenter epiſcopus vt nõ faciat defectuzʒ
in expꝛeſſione foꝛmaꝝ vel collatione iſtru
mentoꝝ ipſoꝛum oꝛdinum.Et pꝛecipue ſit
cautus in oꝛdine ſacerdotij: ꝙ in calice ſit
vinum cum aqua ⁊ ſuper patenam hoſtia
Et ꝙ oꝛdinandi lacerdotes tangant calicẽ
⁊ patenam.Et ꝙ imponat manũ ſuper ca
pita eoꝛum. Et vt dicit gloſa in.c. ꝛzeſbꝛ.
Ex de ſacramentia non iterandis. Sacer/
dotibus ⁊a diaconibus manus imponitur
23. di. c. Quoꝛũdam.Et eoꝛũ conſecratio ſi

milis eſt. io.q.pᷣ g. Ecce enidẽter. Sed dif

ſerentia eſt quia epiſcopus ⁊ omnes pᷣſbꝛi
qui ibi ſunt ſuper caput ipſius pꝛeſbꝛi oꝛ⸗
dinandi manus iponunt. 23. di. c. Pꝛeſby
ter. Biaconus vo ſolus epᷣs:eadeʒ diſtin
ctione.c.Diaconus.Iſta aũt oꝛdinatione

facta dicat ſecretas moꝛoſe ⁊ ſoꝛtit᷑ vt oꝛdi
nati ad ſacerdotium poſſint cum eo dicere
cum habeant concelebꝛare cum eo non ta
men ꝙ iſtud ſit de ſubſtantia oꝛdinatiõis
vel ꝙ opoꝛteat ſupplere illud ſi nõ dicerẽt
cum eo.ſ hBemũ in fine miſſe ad bene eſſe
ſolent epiſcopi ſẽ recomendare oꝛdinatis
⁊iniungere quaſdam miſſas ſacerdotibꝰ.
lijs alias oꝛationes pꝛo eccleſia dei pꝛo
ſummo pontiſice:pꝛo ipſo ⁊ pꝛo bono ſta:
tu ciuitatis.Hec dicta ſunt quoniã pleriq;
omittunt ex negligentia ſeruare que a pa
tribus tradita ſunt in admiſtratione ſacra

menti oꝛdinis. C Secũdo tenentur epiſo

pi miniſtrare ſuis populis documẽta. NHo

tent ipſi quid ſcriptuʒz eſt in.c. Inter cetera

de officio oꝛdinarij. ⁊ audiant apoſtolos.
quoꝝ vices gerunt dicentes Actuum.õ.c.
on eſt equum nos relinquere verbũ dei
⁊ miniſtrare menſis.Et dñs ieſus apoſto/
lis dixit Marci vltimo. Pꝛedicate euãge
lium omni creature.Sed dimittamus iſta
conſcientijs pꝛelatoꝝ videant ipſi quomo
do clamãdũ ſit ab eis cõtra lupos. C Ter
tio tenentur epiſcopi miniſtrare ſuis ſubdi
tis tempoꝛalia cũ poſſunt ⁊ abundãt. Se

quibus dicetur in ſermone de auaritia cle

ricoꝑ.ſ Sed aduertant ne vtantur negli/

gentia obſeruandi eccleſie ſtatuta.ſ Et pꝛi
mo ne conferant beneficia indignis quod
ꝓhibetur.i.di.c.In ſacerdotibꝰ. ¶ Secũ
do nõ plura vni ſʒ ſingula ſingulis di.7o.
c. Sãctoꝝ.Extra de pꝛebendis.c.Quia in

tantum.Et q;uis ſolus papa diſpenſet vt

gs habere poſſit plures eccleſias curatas
vel plures dignitates vt i.c. De multa.ex

de pꝛebendis.Et in beneſicijs ſimplicibus
pluribus habendis e⸗ valeat diſpenſare

vt dicit glo.in dicto.c.Lamen ſine cauſa ra
tionabili diſpenſando non eſt ſinæ peccato

dum vnus clericus exuriat alius autẽ ebꝛi

us ſit. Poteſt autẽ epiſcopus eccleſias cu
ratas duas vnire ex cauſa ratiõabili puta
pꝛopter exiguitatẽ:quia vna nõ ſufficeret
ad ſuſtentationẽ vel ꝓpter raritatẽ clerico
rum ⁊ huiuſmodi accedente tamen cõſen
ſu patronoꝝ ſi habẽt patronos.Et hoc vel
ſimpliciter vel ad vitam ſacerdotis eas ha
bẽtis. Et ſic poterit abſq; aliqua pape diſ

Hent
Ftyn
tonfn
onat
ont
166
ltgeo.
lgtene
uride
bendi
Plici

deßt

tpta
eo dicae

connn

crit
beneeſe
Ainatis
nhonb'
1de i
onoſg
igleig
glezn
Gnelin

rehid

n R
ercend
ſolos,
eel,
bij dei
oto/
Nie
NeW
Gomo

.CLa

is ſihdi
dit De
ntac
urnegh/
1 fLpi
nis got
. Gcl
Cauun
Hmnan
8rans
nulua.
plabus
enlire
zuſ 13
eccatd
ncebꝛl
ſias
lipott
fficget
clen⸗
α
hoert
s

en

penſãatione quis habere duas chratas:qꝛ
vt vna reputatur. ¶ Tertio attẽdat vt nõ
conſeratregimẽ parrochialis eccleſie ei q
non attigit annuzʒz. xxviij.quod ſi fiat col
latio non valet.:vt patet extra de electione
liꝰ.6õ. In.c.Licet.⁊ in.c. Nemo. Nam vt di
cit glo.in.c.Ex ratione.Ev᷑ de etate ⁊ quali
tate ⁊ oꝛdie pſiciendoꝝ. Pueri nõ reputã
tur idonei ad bñſicia curata.Extra de pꝛe/
bendis.c. Super. Sed ad beneficia ſim⸗
plicia ſic.77. di.c. In ſingulis.
CQAuali ep̃i ⁊ plati negligẽtes nõ ingrũt
defectus ſubditoꝝ.Et de viſitatione ſiẽda
per ipſos. £ ab.2t. —
Ecunda negligentia epoꝝ ? alioꝛuʒ
pꝛelatoꝝ dicitur iquiſitionis. Mul
ti enim negligentes ſunt ad inqui /
rendã vitã ſubditoꝝ. Nam vt dicit glo.in
c.Quotiens.exẽ᷑ de ſimonia. Pꝛelatoꝝ eſt
inquirere de exceſſibus ſubditox.extra de
officio oꝛdinarij.c.pᷣ.xi.q.ʒ.c. Mꝛecipue.
vnde dixit dñs Ezechieli in perſona pꝛela
toꝛum. Eʒzechielis.3ʒ.c. Fili hominis ſpe⸗
culatoꝛem dedi te domui iſrael ideſt plebi
tibi commiſſe ad intuendum facta eoꝛum.
vnde ſi dicente me ad impium ait dominꝰ
Moꝛte moꝛieris tu non annüciaueris vt
reuertatur ab iniquitate ſua ipſe in iniqui
tate ſua moꝛietur:ſanguinẽ vo ſuum ideſt
moꝛtẽ de manu tua requiram. Qñ.ſ.ex ne
gligentia tue inquiſitionis ⁊ admonitiõis
non eſtreuerſus ad pniam. Sicit autẽ de
us ad impium moꝛte moꝛieris qñ peccat
moꝛtaliter. Hoc enim ipſe dicit per ſcriptu
ras.Et ideo debet pꝛelatus iquirere de vi/
ta ſubditoꝝ:vt qñ poteſt percipe aliquod
criminale in eis admoneat. vnde dicitur:
diligenter cognoſcas vultum pecoꝛis tui:
ideſt conuerſationẽ ſubditi interioꝛem ⁊ ex
terioꝛem. Hã vt dicit regula iuris.Nõ po/
teſt eſſe iuſta excuſatio paſtoꝛis ſi lupus co
medit oues extra de regulis iuris.c. Quã
uis.ſ Et ꝓpterea oꝛdinatum eſt vt epᷣs vi
ſitet plebeʒ ſibi commiſſã ad minus ſemel
in anno vel pluries ſi opus fuerit.io.q. pᷣ
c. Decernimus.⁊.c. Epʒ. ⁊.c. Placuit.⁊ cꝰ
NRegenda. Et. is.q.2. c. Non ſemel. Ex de
hereticis. c. Ad abolendam. Iſta tamen vi
ſitatio fienda eſt cum charitate non tyran

—

Y1

nide:vt dicitur.io.q.3.e. Cauendum.neqʒ;
cum onere multarum expenſaꝝꝑ:vt dicitur
in.c.Cum apoſtolus extra de cenſibus.Et
quia nonnulli viſitant cauſa lucri ideo in
c. Romana. extra de cenſibus liꝰ.o. pꝛeci
pitur ſub detminatione maledictiõis eter
ne vt epiſcopi viſitantes nihil recipiãt pꝛe
ter pꝛocurationem victus cum familia ſua
ab eccleſijs quas viſitant:⁊ non viſitãtes
nihil percipiant.ſ¶ Niſitat nanqʒ medicus
egrum ad curandum. Amicus ſocium tri⸗

bulatum ad conſolandũ. Sicut tres amici

iob. Viſitat paſtoꝛ gregem ad congregan
dum ⁊ defenſanduʒz. Sic pꝛelati debẽt ſub
ditos viſitare ad curdas inſirmitates vi/-
cioꝛum:ad ſubleuandas neceſſitates miſẽ
roꝛum:ad vniendum ⁊ regulandum actio
nes ſubditox:⁊ ſic vtiliter viſitẽt.vnde pᷣs
q.pᷣꝰ.c. Placuit dicitur. Placuit per ſin/
gulas ecclias epiſcopi per dioceſes ambu
lantes pꝛimũ diſcutiant clericos quõ oꝛdi
nem baptiſmi teneant vel miſſaꝑ ⁊ qual
quecunq; officia in eccleſia peragant.Et ſi
recte quidem inueniant deo gr̃as referãt.
Sin aũt minime:docere debent ignaros ⁊
hoc modis oibus pᷣcipere:ſicut antiqui ca
nones iubent.

¶ Auali pꝛelati ⁊ epi negligentes nõ coꝛ

rigunt exceſſus deliquentium qui coꝛꝛigi
debent aliquado blande: aliquado ſeuere.

Ertia negligentia pꝛelatoꝝ ⁊ epoꝛũ
dẽ coꝛꝛectionis.dũ nõnulli nõ coꝛꝛi
gunt defectus qͥs reperiunt in viſi/
tatione.Sciendũ tũ ꝙ in huiuſmodi coꝛ/
rectione debet pꝛelatus aliqñ miſereri de/
linquentibus:ſed nõ oibus. Nã recosſcẽ

tibus defectũ ſuũ ſine accuſatione ⁊ ſe hu

miliantibus miſerendũ. vñ Hieroꝰde pe.
di.pꝰ.c. Impoꝛtuna.ait.Abi peccatoꝛ itel
ligens vulnus ſuũ tradit medico ſe curan
dũ illi non eſt virga neceſſaria ſed ſpũs le/⸗
nitatis.Et ſiliter illa q̃ͥ cõmittunt᷑ ex fragi⸗/
litate nõ ex hituata malicia nec ſũt ſcãda
loſa poſſũt ⁊ debent miſericoꝛdit᷑ puniri vt
habet᷑ di.So:c.Tua.Contumacibꝰ vo ⁊ ex
ſuꝑbia peccãtibꝰ nõ eſt miſerẽdũ.vñ Gꝛe
goꝛiꝰ.2. q; ꝗ.c.Quãto.ait.In ↄtumacia ꝑ.

ſiſtentibꝰ ſeueros eſſe nos ↄuenit ſm illud

m 3

Virgilij. Paxcere ſubiectis ⁊ debellare ſu
perbos. Similiter non eſt miſerendũ hijs
qui operant᷑ inigtatem poſt plures admo
nitiones.vñ Siriciꝰpapa ait.D2. c. Pluri
mos. Ferro neceſſe eſt vt abſcindatur vul
nera que fomentoꝝ non ſumpſerint medi
cinã.ꝗdẽ.iõ.q.p.c. In canõibus.⁊ de ele
ctione.c. Cum in cunctis.Et ꝓpterea in.c.
Sicut.ex de cohabitatione clericoꝝ ⁊ mu
lierum dicitur. Subdiaconi diaconi
ſb yteri ↄcubinas retinentes poſt monitio
nẽ ſuſpendi debent ab eccleſiaſticis bñſici
is ⁊ ſi ſuſpẽſi nõ ſe coꝛꝛexerint ppetuo ſũt
pꝛiuandi. Ibi glo.aſſignat rationẽ: qꝛ cre
Cente contumacia creſcere debet pena.Ex

vt lite non ↄteſtata.c.Qm.Et.ff.de penis

l. Relegati.Et iteꝝ ex̃ de cohabitatiõe cle
ricoꝛum ⁊c̃.in.c.Si aũt ſeribitur.Si clerici
foꝛnicarias detinent ſiue in minoꝛibꝰ ſiue
in maioꝛibꝰ oꝛdinibus poſt trinã monitio
nem ſpoliẽtnur beneſicijs ⁊ fructibus eccle
ſiaſticis. Et in.c. Si quiſq;ᷓ adhuc ita dicit᷑
Siquis ſacerdotum ſuſpectus de ſoꝛnica/
tione cũ aliqua poſt trinã monitionẽ inue

nitur fabulari cum ea ⁊ ali̊ modo conuer

ſri excõmunicetur ⁊ mulier canonice iudi
cetur. Glo. Nomine ſacerdotum intelligũ
tfur etiã inferioꝛes:qꝛ inferioꝛa intelligunt᷑
in ſuꝑpioꝛibus.93. di. c. Legimus.iA.q.pᷣꝰ
c. Penale.Et ſuper vbo iudicetur ait glo.
ideſt in monaſterio ponatur.33. di.c. Fr̃ ni

tatis.vel excõmunicetur ſi hoc publicũ eſt

vt ex de ſnia excoicationis.c. Si ↄcubine
Similiter non eſt miſerendũ hijs qui ope
rantur iniquitatẽ infectiuã alioꝝ vt ſũt he

retici de quibus diximus in ſermone de ſu

erbia hereticoꝝ. t igit᷑ dicit textus i.c.
rrefragabili.ex de officio oꝛdiarij. Pꝛe
lati debent intendere coꝛꝛectioni ⁊ emẽda
tioni ſubditoꝝ:alias requiritur ſãguis eo
ruin de manibus ſuis.vbi glo. Durũ ver /
bum eſt iſtud pꝛo pꝛelatis negligentibus.
Sed vt dicit glo.in.d.c.Irrefragabili.Cũ
epᷣs eſt negligens in coꝛꝛectione ſubditoꝝ
vis coꝛꝛigendi vel puniendi deuoluitur ad
archiepᷣm. 9.q.ʒ.c.Cum ſimus. Operent᷑
itaqʒ pꝛelati opera chꝛiſti: qui eos poſuit

vt eſſent lux mundi per debitam diſpenſa⸗/

tionem oium ſupꝛadictoꝝ.Qð ſi fecerinta

gfam

—

n xpi conſequentur. Qua nobis oĩb⸗
largiatur Amen.
¶ Feria quinta quinte hebdomade. De

negligentia clericoꝛum.
Sermo trigeſimus tertius.

deü. Scribũtur hec verba Lu⸗
ce. 7. co. in euâgelio hodierno
Spectat pcipue ad clericos deputatos cul
tui diuino magniſicare deũ.Ipſi equidẽ ſu
ſceperunt officiũ in terris qð angeli⁊ bea
ti exercent in celis.Et ꝓpter coꝛonã clerica

l ad grãdẽ dignitatẽ ſunt ſublimati. Qui

bus dicitur illud Petri pᷣt᷑ ſue canonice.c.
2. Nos eſtis genus electũ regale ſacerdoti
um gens ſancta pplłs acqſitionis. Nerũta
men q; plures ingrati deo q̃ ad ipſoꝝ offi/
ciũ ꝑtinet pluſq; negligenter ſi dici poteſt
exoluũt.Quapꝛopter in pñti ſᷣmone de ne
gligẽtia clicoꝝ tractandu cẽſui qui nõ ma

gniſicant deũ ſicut decet. Diſtinguemꝰ aũt

triplicẽ illoꝝ negligentiam.
CPadicitur laudationis.
Cꝛdeuotionis.
ʒ contractationis.

–

¶ Vð clerici negligẽtes nõ laudãt deũ in

7. hoꝛis canonicis qui laudadus eſt oꝛe et
vocalłr: ⁊ de cantu officij ac de omiſſione.
anm Aie

GBima negligetia clericop di lauda
tionis.hec eſt dũ recuſant dicere ca
nonicas hoꝛas ad q̃̊s tenẽtur. De

gbus dẽ illud pᷣs.Septies ĩ die laudẽ dixi

tibi.Has hoꝛas iſtituit eccleſia vt dicant᷑ a
clicis ad laudandũ deũ pꝛo bñficijs ſuis.
Int q̃ maxima ſũt bñficiũ creationis ſeptẽ
dieb?expletũ: vt pzʒ Geñ.pᷣ.c.Et bñficiu re
dẽptiõis ſeptẽ qdãmõ hoꝛis pactũ.Ma/
tutinali videlz pᷣma ⁊c̃. Sicut in officio cru

cis cõmemoꝛat᷑. Glo.wo in.c. Pꝛeſbꝛ.Ex—

de celebꝛatione miſſaꝝ dicit ꝙ ſeptẽ ſũt bo
re canonice:ſicut ſeptẽ ſũt dona ſpũs ſci:⁊
ſeptẽ dies ſeculi:a ſeptẽ etates mũdi.Et.ꝛ.
petitiões i oĩone dñica. Pꝛima hoꝛa ẽ ma
tutinũ:25ma: 3 ftia: 4ſexta: *nona: 6*
veſpe:7cõpleioꝛiũ.De his ita tradũt do

.

ctotes ꝙ oẽs oꝛdiati in Rcris.ſ.in ſubdia

£☛⸗

ui

tonat
houus
Balt
umin
dicita
perale

Coned
nes 3
miſſa
dune
ſi
nore

pibu

bon

fent.
gis
ſigne
ſn
ſerp

obisc

nce, d

Nt

L

odiene
nsal
egideſa
ütbe⸗
näͤcena
OQ
lonncet⸗
icertoti,
Aeni
xofſi⸗
potent
dene
NNNA
ren

ditteii
miſien

zdihri
ice ad

ur, de.

Ndt
Nicunis
s ſuis⸗
ſisſehi⸗
hſfcuüͤre
i. a
fficoc
eſb:.
leſüͤtbe
ci)⸗
uinn
nona:A
nadir
n ſ

——

tonatu ? ſupꝛa tenent ex pcepto dicere oke
hoꝛas:vt pʒ ex᷑ de celebꝛatione miſſaꝑ i.c.
Dolẽtes. Quilibet etiã clici bñficiati etiã

in minoꝛibus ad id tenent᷑. Et q;uis aliq

dicãt ꝙ tales poſſint ꝑ alios officiare ſeu
per alios dicere hoꝛas ⁊ pꝛecipue ſi cauſa

ſtudij vel alia iuſta cauſa ſint abſentes ⁊ p

idoneũ ſubſtitutũ officiẽt ecclaam. Zñ Jod
nes andree ſup.c. Pꝛeſbᷣꝛ.de celebꝛatiõöe

miſſaꝝ.dicit theologos tenẽ ꝙ cũ iſtud ſit

onus pſonale videt᷑ ꝙ p alios ſolui nõ poſ

ſit.Et idẽ in nouella ait libẽter viderẽ ꝙ fa
uoꝛe ſtudij ſtatuerit ecclia:ꝙ clici in mino

ribus beneficiati ſaltẽ nõ curati occupati

bono ʒzelo ad ſtudiũ tenẽtes vicariũ excuſa

rent᷑ ab hoꝛis dicẽdis dicẽdo officiũ beate

*.

vgis.Tenent᷑ etiã ad hoꝛas religioſi ꝓfeſ

ſi quoꝝ religio ad actus vite ↄtẽeplatiue E
iſtituta ⁊ per ecchiaz ↄfirmata.Et hoc rõne

ſue ꝓfeſſionis.Qꝛ non ſolũ ſũt iſtitute hiꝰ

religiones ad oꝛãdũ particularit pꝛo ſe: ſxʒ
etiã ad oꝛãdũ pꝛo ſalute vniuerſali fideliũ.

Ad hiꝰaũt oꝛont᷑.ſ.ſiendã in pſona totius
pphᷣ xpᷣani pꝛo vtilitate oĩuʒ ſũt iſtitute ſpe
cialr hoꝛe canonice. Ex q; dicit Petrus de
palude quẽlibet religioſũ ꝓfeſſũ teneri ad
hoꝛas. Idẽ dicit Tugꝰde anchona i liꝰ de
eccliaſtica ptãte.Addẽs ꝙ etiã ↄuerſi tenẽ
tur ad hoꝛas:qꝛ eoipᷣo qͥ applicati ſũt tota

lit᷑ ad dei cultũ hñt bñficiũ iterpᷣtatiue.ſ.vi

uẽdi ex elynis vel de redditibꝰ monaſterij
vel de q̃ſtibus qui eis ↄcedunt᷑ ab eccleſia

rõne applicationis ad cultũ diuinũ. Sʒ ꝓ

ſpũali exercitio bonaꝝ mẽtiũ tria ſũt ĩ hac
parte dubia declaranda.
¶ Bm ytrũ deus ſit oꝛe laudandus.

Cꝛmytꝝ catus ĩ offõ diuio ſit mẽdãdus

znyty g omiſit offm̃ debeat illð ſupplẽ
Pumũ dubiũ eſt. An deus ſit oꝛe lau/
dãdus. Et argui poſſet ꝙ nõ.ꝗpᷣ qꝛ Ariſt.
dicit in p ethicoꝝ.Optimoꝝ nõ eſt laus:ſʒ
maiꝰaliqd ⁊ melius.Sed deus eſt ſuꝑ oiĩa

optima.Ergo deo nõ debet᷑ laus ſẽd aligäů

maius laude.q? qꝛ deꝰ mẽte colit᷑ magis
q́;ᷓ oꝛe.vñ Maathei.i. Epᷣs allegauit dictũ
PYſaie. P plus hic labijs me honoꝛat:coꝛ
aũt eoꝝ lõge ẽ a me.Ergo laus dei magis
ↄſiſtit in coꝛde qᷓ in oꝛe.. 30 ad hoc hoĩes
oꝛe laudant᷑ vt ad melioꝛa ꝓuocent.ſᷣm il

—

92

lud OQuidij in liꝰ de triſtibus. Deniqʒ nõ
paruas aio dat glia vires Et fecunda facit
ectoꝛa laudis amoꝛ. Sed deus per Yba
oium nõ/ꝓuocat᷑ ad melioꝛa:tũ qꝛ imuta
bilis:tũ qꝛ optimus eſt. Ergo deus nõö eſt
laudãdus oꝛe. Mñdet Tho.22.q.9i.

vyerbis alia röe vtimur ad deũ ⁊ alia rõne

vtimur ad hoĩez. ¶C Ad hoiĩem vtimur ver
bis vt ↄceptũ nr̃i coꝛdis expꝛimamus. Et
ideo laude oꝛis ad hoiem vtimur:vt vel ei
vel alis inoteſcat ꝙ bonã opinionẽ de lau
dato habemus:vt per hoc etiã ipʒ qui lau
datur ad melioꝛa ꝓuocemus ⁊ alios apud
q̃s laudat᷑ in bonã opinionẽ ⁊ reuerentiaz
⁊ imitation?᷑ ipius iducamus.Sʒ ad deuʒ

vtimur vbis nõ quidẽ vt ei qui iſpectoꝛ eſt
coꝛdiũ nr̃os ↄceptus manifeſtemus: ſʒ vt

noſipos ⁊ alios audientes ad eius reuer

tiã inducamus.Et ideo neceſſaria eſtlaus

oꝛis nõ quidẽ ꝓpter deũ ſed ꝓpter ipᷣʒ lau

d antẽ cuius affectus excitatur ad deuʒ ex
laude ipſius ⁊ inqᷓ;tum homo per diuinaz

laudẽ affectu aſcendit in deũ. Zntersenam
per hoc retrabit᷑ ab hijs que ſunt cõtra de
um. MPꝛoſicit etiã laus oꝛis ad hoc ꝙ alio
rũ affectus ꝓuocatur in deũ.vnde dicit᷑ in
pᷣs. Benedicam dñm in omni tꝑe ſemper
laus eius in oꝛe meo. In dño laudabitur
aia mea.⁊ poſtea ſubdidit:audiãt manſue
ti ⁊ letent᷑. Ad pᷣm ergo argn dicit Tho.

ꝙ de deo poſſumus duplicit loqui.ſ Ano

modo qᷓ;ᷓ tum ad eius eſſentiã.Et ſic eſt in ⸗
cõpꝛehenſibilis ⁊ ieffabilis ⁊¶ maioꝛ omni
laude.Debentur aũt ei ᷣm hanc operatio
nẽ reuerentia ⁊ latrie honoꝛ. ¶ Aliomodo
poſſumus loqui de deo ſ̃m effectus ipᷣius
qui in nr̃am vtilitatẽ oꝛdinantur:⁊ ſʒ hoc
debet᷑ deo laus. CAd ꝛm argin dicit Tho.

ꝙ lz deus ſit coꝛde laudãdus: tamẽ valet
exterioꝛ laus oꝛis ad excitandũ interioꝛeʒ
affectum laudantis ad ꝓuocandũ alios

ad dei laudem vt eſt dictum.ſEt ſic etiam
ſoluitur tertiũ quia deũ nõ laudamus ꝓ⸗
pter vtilitatẽ ſuã ſed ꝓpter noſtrã.¶ Se⸗⸗

cundũ dubiũ fuit vtrũ cantus in officio di

uino ſit cmendandus.Et quidã dicũt
non. Ham hieronymus di. 9:.c. Cantan-
tis dicit.Deo non voce ſed coꝛde cantaãdũ
nec in tragedoꝛum modũ guttur ⁊ fauces
m 4

medicamine liniẽde ſunt:vt in eccha thaa C Notandũ inſuper ſm Guillim. ꝙ ſi di ½ don

trales moduli audiantur ⁊ cãtica. Et Gꝛe cens officiũ aliqua verba pꝛetermittit non ffa
goꝛiꝰpꝛefata.92. di.c. In ſancta plerumqʒ opoꝛtet ꝙ ꝓpter hoc a capite reſumat di / O”ͦ́ͦJ́”G
vt dum blanda vox queritur ↄgrua vi ⸗ ſturbando totum officiũ. JImmo ſi dicẽdo
ta negligatur ⁊ cantoꝛ miniſter dñi moꝛi ⸗/ in choꝛo cum alijs ex aliqua neceſſitate in Cn
bus ſtumulat cum pplin vocibus delectat termiñt pſalmũ vel lectionẽ ⁊ huiuſmodi: ((S
TAlu dicunt ꝙ cantus aſſumendus ſit in ⁊ nõ aliter poteſt omiſſũ ſupplere niñ ſub Pof
diuina laude. Nam Ambꝛoſiꝰcantũ inſti trahendo vocem ab adiutoꝛio choꝛi meliꝰs (ſfan
tuit in ecclia mediolanenſi vt refert Augꝰ eſt pertranſire qᷓ; officium choꝛi minuere. er
9.2feſſionũ.Dicit ergo Tho.ꝙ cantus il · Poteſt tamẽ aliquid ꝓpter hoc poſt offici Ant
le qui ſit ad fineʒ vanitatis ⁊ vano modo um ſupplere.Et q;uis omnia pꝛedicta de conſ
ad officiũ diuinũ non eſt aſſumendus.Szʒ negligentia diuine laudis ad eptẽ canoni expe
cum cantus oꝛdinatur ad dei laudẽ licitus cas hoꝛas ſint relata. Tamen dubitant ali ⸗ piza
eſt:qm̃ ſᷣm diuerſas melodias ſonoꝝ ani / qui. An peccet ſacerdos ꝗ ſine cauſa omit laba⸗
mi hominũ diuerſimode diſponunt᷑:vt pa tit quotidie celebꝛare.ſEt opinio quoꝛun dicer
tet per Philoſophũ.S.politice. ⁊ Poeciũ dam fuit ꝙ moꝛtalr peccat qui ex negligẽ bant
in ꝓlogo muſice.Et ſic per cantũ aius pꝛo tia dimittit quotidie celebꝛare. S ͤ opinio ffj
nocatur ad deuotionẽ.vnde Augꝰ dicit in iſta nimis eit dura:ideo non tenet᷑. [Alij1 inmil
io.ↄfeſſionum.Adducoꝛ cantandi conſue dicunt ꝙ non peccat qui dimittit celebꝛa/ wini⸗
tudinẽ appꝛobare ĩ eccleſia vt per oblecta tionẽ niñ pplin habeat ſibi commiſſũ: vel ſunen
menta aurium:inſirmoꝝ aĩus in affectus ex obedientia teneatur celebꝛare. Sed con w
pietatis aſſurgat.Et de ſeipᷣo dicit.9.libꝛo tra iſtà opinionẽ dicit Tho.in.A.di.iꝛe⁊ in W
ↄfeſſionum.Fleui in hymnis ⁊ canticis tu tertia parte.qꝗ.So.ꝙ cum ſacerdoti data ſit N
is:ſuaue ſonantis eccleſie tue vocibus cõ ptãs nobiliſſima reus negligentie erit niſi tt
motus. ¶ Tertiu dubiũ fuit vtrũ qui omi/ illa vtatur ad honoꝛẽ dei ⁊ ſalutẽ animarũ g
„ ſit officium teneatur illud ſupplere. ¶ Fid xiuoꝝ ⁊ defunctoꝝ niſi ſoꝛte gliquis ex fa / lit
hoc rñdet Tho.in qͥlibetis.ꝙ ſicut in offi / miliari cõſoꝛtio ſpũs ſancti dimitteret. Se nno
cijs diuinis exoluendis obſeruanda eſt cõ cus eſt de alijs actibus oꝛdinis qui perti⸗ die
gruitas loci:ita etiã congruitas tpis:que nent ad coꝛpus xpi myſticũ vt ligare ſolue can
obſeruari non poſſet ſi opoꝛteret iniũůgere re baptizare ⁊ docere. Nã qui nõ tenetur i (
omittẽti ꝙ hoꝛas diceret quas omiſit. Foꝛ alijs platione vel ſubiectione põt ab illis in⸗
te eni in completoꝛio diceret. J lucis oꝛto actibus ceſſare.Celebꝛare aũt tenetur vt

ſidere.Et in tꝑe paſchali officiũ dñice paſ deo ſacriſicium reddat etiã ſi nulli hominũ
ſionis: quod videtur abſurduz. Et ideo nõ teneatur. Quare videt᷑ ꝙ ſalti teneat᷑ quili
videtur eſſe iniungendũ ꝙ eaſdẽ hoꝛas re bet ſãcerdos celebꝛare in pcipuis feſtiuita

u
petat ſed aliquid ad laudẽ diuinam perti tibꝰ: ¶ Albertꝰdicit ꝙ mediũ tenere beatũ eg
nens.hoc ẽ eni cõmune in oiĩ officio diuio eſt.ſ.aliqñ celebꝛare aliqñ dimittere niſi of dor⸗
laus dei ⁊ ſuffragiũ ſidelium.puta ꝙ dicat ficium exigat vt oi die dñico celebꝛet.Sed ayl
pſalmos penitentiales vel vnuʒ pſalteriñ beatiꝰeſt qͥtidie deuote celebꝛare cũ ꝑ bhoc lii⸗
plus ⁊ minus m delicti qualitateʒ q; uis ſibi ⁊ multis valde ꝓſit.vñ Ambi.de cõ. ſe⸗
enim eſſet debitoꝛ officij qꝛ tpe debito offi di. 2. c. Si qtiẽs.Ego ꝗ ui qtidie becco qᷣti / M.
cij pꝛetereunte iam eſt impotens ad ſoluẽ die debeo acciꝑe medicinã.ſ Et idẽ accipe ſüi
dum tpꝑe debito.ꝗdeo eſt ei alia penitentia quotidie qð tibi ꝓſit. Sed ſic viue vt quo/
iniungenda. Quare ſiquis per annũ dimi tidie poſſis accipe.Hec ille.que iĩtellige de
ſerit officiuũ non obligatur ꝙ totum dupli ↄſilio nõ de pꝛecepto. . . .
cet. Sed in aliud põt commutari quia ma CQualj aliꝗ clerici ex negligẽtia circa di mn
gis placebit deo ⁊ minus tediũ eſſet peni/ uina ſut indeuoti coꝛde oꝛe ⁊ coꝛpoꝛali ge ſ
tenti.Archidiaconꝰetiam in roſario di.9i.⸗ ſtu. Caß... de
pniam huiuſmodi dicit eſſe arbitrariam. Ecũda negligentia clicoꝝ dĩ deuo *

Pſd
uthon
lut dij/
dicido
tatein
ſ ſub

imel?

inuere.
Rofi
lica de

cnni
lantali 0

1

Lonmt
orun
cglot
pinio
Nj
Na/
pel
Cn
4
m
ninni
zimand
eh/
ret e
ipenn/
reſole
ſenem
4b is
cur
vonnind
iui
Mutta
beutu
lſiof
Sed

hoc

4 6b.
qn/
ccipe
quo/
igede

nandl
ali ge

—

₰

unt ⁊ indeuotionẽt.¶ Secũda deuotio que

tionis. Hec eſt dũ idenote celebꝛãt dinina

officia. In ꝗbus triplex deuotio requiritur
BPaeſt verbalis.
Pa coꝛpoꝛalis.
Cz mentalis.

. C Pꝛima deuotio que requiritur dũ diui

na officia celebꝛant᷑ dẽ vᷣbalis. Debet eni
officium dici diſtincte ⁊ aperte cũ timoꝛe ⁊
reuerentia dei. Contra quod aliqui offen/
dunt dũ dicunt verba nimis feſtinanter et
confuſe:ita ꝙ ſi ſint duo vel plures vnꝰnõ
expectat alium. Nõnulli vo dicunt ſinco⸗/
piz ando dimittẽdo verba vel vᷣſus vel ſyl
labas:vt audiui aliquos: qui dum vellẽt
dicere:deus in adiutoꝛiũ meũ intẽde. dice
bant:deus immidintende.Et in iuitatoꝛio

officij beate virginis. Aue maria ſtecũ.Et

in miſſa. Scũs ſcũs ſeũs ſabaoth: Pleni
minicelſis. Et inofficio moꝛtuoꝝ exiſtente
funere in eccleſia cantoꝛ icipiebat. Pater
noſter. Et ſtati.Et ne nos inducas in tenta
tionẽ. Nota tamẽ ᷣm Henricuzʒ de gauda
no in qudlibetis ꝙ dum vnus choꝛus di/

cit vnuʒz verſũ alius aliũ:eſtimandũ eſt ſin Mum coꝛpus xpi.
gulos totũ dixiſſe: quia eccleſia ſic oꝛdina ⸗ us EP
uit. Ex quo dicto ſerupuloſe ⁊ irratiõabilif t

mouentun illi qꝛ faciunt ſibi cõſcientiã nõ
dicendi quod inchoatur ab officiatoꝛe vel
cantoꝛe vel ab alijs quibus cõmittit᷑ ver/⸗
ſus inuitatoꝛiunz ⁊ huiuſmodi.¶ Pleriq;ʒ
iſuꝑ ĩ officio vana ⁊ exnea itermiſcẽt. Alij
vo ſunt qui dum cantatur officiũ vlulant
vt canes trahunt caudas cũ longo flatu ⁊
alia ſimilia faciunt que irreuerentiaʒ ſapi

reꝗritur dũ celebꝛantur diuina dicitur coꝛ
poꝛalis. NHaz vt Hamaꝰ inquit. Quia ex
duplici natura cõpoſiti ſumꝰ coꝛpoꝛali vi
delicʒ ⁊ icoꝛpoꝛali.Ouplicẽ deo honoꝛẽ re

ferre debemus ſpũalẽ.ſ.⁊ coꝛpoꝛalẽ.vnde

Tho.ꝛ2. q. S88.dicit.Qð deũ ⁊ ſi nõ ratiõe
ſui ratione noſtri etiã coꝛpoꝛaliter reuere⸗/
ri debemus:tũ vt honoꝛemꝰeũ ſᷣm vtrãqʒ
noſtrã naturã:tum vt per coꝛpoꝛales mo/
tus mentẽ noſtrã excitemus ⁊ inflamme/
mus. Et ppterea ſtatutũ eſt vt dũ nomiat᷑
ieſus vnuſꝗq; caput iclinet:vt in.c.Dhecet
de iĩmunitate eccle liꝰ. 6ö. Similiᷣ cõſueuit
ↄſeruari vt dũ dicitur Glia pii ⁊c. Incurue

tur choꝛꝰ in ſignũ hun

tatis ⁊ ſubiectio
nis. Et dum eleuat᷑ coꝛpus dñi ni ieſu xpᷣi
oẽs flectant genua.Sed multi clerici ?⁊ re⸗

ligioſi in hijs deſiciunt:qm aliqñ ſtant cũ

vno pede in terra altero ad choꝝ eleuato

dũ dicitur Glia patri vel oꝛationes ipᷣi im

mobiles fiunt. Quida etiã dũ eleuatur coꝛ
pus dñicũ vix vno genu ad terrã poſito il

lud adoꝛant.¶ Tertia deuotio que requi⸗
ritur dũ celebꝛant᷑ diuina dicitur mẽtalis.
debet mens q; tuz fieri poteſt vniri deo vl

attendendo ad ipſum vel ad verba vel ad

ſenſum verboꝑ. Sed multi mentẽ ⁊ cogi⸗

tationes ſuas ad vanitates dirigunt ⁊ iſa

nias falſas. Sicut euenit tꝑe meo cuidã ſa

cerdoti quẽ noui:dum ille celebꝛaret cum
ad eũ locuz attigit quo ſe ad pplin voluit
vt diceret oꝛate fratres:taz vehemẽter ani
mũ ad quandã mulierẽ conuerterat:vt qſi

ex cogitatione illius ebꝛius factus dixit in

aduertenter ⁊ ſoꝛtiter. O dio q́; to ſi bella.

us xbi. Cap. 3.
Ertia negligẽtia clericoꝝ dĩ ↄtracta
tionis. Oebẽt quidẽ ↄtractare cũ re
ℳ uerentia maxime tria.
Sacra templa.
SBSacras res. ”Mcs
Sacratiſſimuz coꝛpus dñi nr̃i ieſu xp̃i⸗
¶ Pꝛimo debent cõtrectare clerici cũ re/
uerentia ſacra tẽpla:qm̃ decet domuz dni

ſanctitudo.Sed ex negligentia vident᷑ iaz
in multis locis eccleſie imũde ⁊ in ipis re

ponuntur vegetes frumenta blada ⁊ ſilia

Aliqui vo die noctuqʒ apertas eccclias

retinẽt quas itrant canes illas deturpan/
tes ⁊ hoĩes de rebus ſecularibus ↄfabul
tes cũ tñ talia in eccleſijs fieri nõ liceat:qꝛ
vt Augꝰait.Aꝛ2.di.c.In oꝛatoꝛio.In oꝛato
rio pꝛeter oꝛandi pſallẽdiqʒ cultum nihil
penitus agatur.vt noi huic opa ingit im

¶ AQualx clerici negligẽtes tractt irreu
renter ſacra templa ⁊ ſacras res a ſacrauiſſi

SHeHs 6
₰

penſã ↄcoꝛdent.Et textus in.c.Cũ ecclemſia

Ex de ĩmunitate ecchaꝑꝝ.Ecclia dei ʒ euã

gelicã vitatẽ domus oĩonis eſſe debet nõ
ſpelũca latronũ. He reparatiõe vᷣo gd di

cã cũ iſpiciamus ⁊ ſepe ↄfractas eccliaruzʒ

poꝛtas: ſtillãtia tecta:ruẽtes muros ⁊ hu/

iuſmodi:tñ ꝗ illas reparare tenent ad nil

“

aliud vigilant niſi v pꝛ0 ſe pcipiant eccle

ſiaꝝ fructus. Aduertant tamen oès clerici

beneficiati ⁊ minoꝛes ⁊ maioꝛes:⁊ ſubdi⸗

ti ⁊ pꝛelati.qꝛ ſcribitur in.c.pᷣ de eccleſijs

edificandis.Quicũq; eccleſiaſticũ beneſ/
cium habent oino adiuuent ad tecta eccle

ſie vel reparationem.vbi glo. Naz vbi eſt
eevmolumentum ibi debet eſſe onus. C Se
cundo debent clerici ↄtractare cum reuerẽ
tia ſacras res:que ſunt tobalee altariũ ca⸗

lices: coꝛpoꝛalia: Indumenta quibus ipſi

vtuntur ad diuinũ cultũ ⁊ ſimilia.Sed cõ

ſiderentur altaria in multis eccleſijs ⁊ ine
nient᷑ ibi tobalee ſoꝛdidiſſime pulueribus

⁊ ſtercoꝛibus vel auium vel muriũ plene.
Coꝛpoꝛalia vo nigra ⁊ fetulenta: indumẽ

taqʒ ſacerdotalia lacerata ⁊ cũcta vt ſic di

cam deturpata:que oia ex nequiſſima ne

gligentia ꝓdeunt.Maioꝛ eni cura eſt aliq

bus clericis de coma ſua ⁊ ſotularibus qᷓ;
de rebus ſacris. Menſam in qua deuoꝛÜat
albis tobaleis oꝛnatã eſſe volunt:⁊ de ve
ſtimentis eccleſiaſtico vſui ⁊ diuino depu
tatis nec minimã faciũt eſtimationẽ. Zu⸗
dite o clerici:qꝛ ex᷑ de cuſtodia euchariſtie
in.c. Relinqui.in tex.⁊ glo. Et de con.di.
p.c. Neſtimenta.ſeribitur. Neſtimenta ec

debent clerici tractare cum reuerẽtia ſacra

tiſſimũ coꝛpus dñi nr̃i ieſu xpi: vt.ſ.repoſi

tum in eccleſuis cuſtodiatur caute a ſub cla
uibus in loco decẽti:vt ponit᷑ in.c.Statui/
mus.Extra de cuſtodia euchariſtie.Quan
ta vo ſit in hoc clericoꝝ multoꝝ negligẽtia
experientia manifeſtat.Ideo dent operaʒ
oss vt diuinũ cultũ exerceant diligenter 2

ſeculoꝝ Amen.

Feria &gnte hebdᷣe. Be deſperatione.
Sermo trigeſimus quarus.

☛ r. 5 .
Omine iam fe
tet quatriduanus eſt. ꝓba ſũt
Awarthe de reſurrectione laza
ri deſperantis oꝛiginalr Joanis. xi. co. ⁊ in
euaãgelio hodierno. Diffidebat martha de

reſurrectione fratris ſui laz ari:qꝛ conſide/
rabat ſetoꝛem exanimati cadaueris ⁊ xpᷣi

cleſie honeſta ⁊ mũda eſſe debẽt. ¶ Tertio

magnificent deũ:qui eſt bñdictus in ſecla

dei incarnati potentia non penſabat. Jdeo
xpᷣs incredulitatẽ eius modeſte redarguit ’U’
dixitq; illi.Si credideris videbis gloꝛiam zu

dei.Sic ⁊ nõnulli peccatoꝛes cum iſpiciũt

fetidam aiam ſuã obꝛutãq; mole magno/ *
rum criminum deſperant ad ſalutẽ ⁊ vitazʒ ſte
amplius poſſe redire.Et ad hoc iuigilat il i
le pᷣpẽs antiquus hoſtis humani generis ug
vt poſt peccata grauiſſima ipſo cooperãte rvi
cõmiſſa infelices pctõꝛes deſperẽt. ¶ Jcci
co in pñti ſermone de peccato deſperatiõis i
dicemus.Eſt eni deſperatio filia accidie y
Bꝛeg Tho. 22. q. 20. De q̃ tria myſteria
nobis occurrunt declarana.
¶ Pmor varietatis. Ve
Cimgrauitatis. D
z uremiſcibilitatis. m
De triplici deſperatione.ſ.paſſionatox: 3
dãnatoxꝝ:⁊ pctõꝝ.in ꝗbus etiã triplex alia
deſperatio ponitur. ¶ Cap. půB. C
RKimũ myſteriuʒ declarandũ de de C
ſperatiõe dĩ varietatis. Inuenitur
eni triplex varia deſperatio.
Cp eſt paſſionatox.
Cꝛdamnatoꝛũ.
zupeccatoꝝ.
¶ Pꝛima eſt deſperatio paſſionatox:hec.
eſt quedã paſſio cõtraria ſpei. Sicut enim 4
ſpes impoꝛtat quendaʒ acceſſũ. Tẽdit eni
ſperans in obiectũ ideſt rem ſperatã que ẽ D
bonũ arduum qðdð habet rationẽ᷑ attractiui
cum poſſibilitate adipiſcendi.Sic deſpera
tio impoꝛtat quendã receſſũ. Nam deſpe/⸗
rans diſccdit a bono arduo:non qꝛ nõ de
ſideret:ſed qꝛ conſiderat illud cum ipoſſi /
bilitate obtinendi.Et ideo habet rationeʒ
retractiui ſm Tho.pᷣꝰꝛc. Sigs ergo deſpe⸗ ”
raret de eo quod nõ eſt natus adipiſci vel 22
de eo qð non eſt debitũ adipiſci:deſperatio 1
talis de ſe non eſſet peccatũ.vnde ſi medi⸗ d
cus deſperaret de curatione alicuius infir t
mi: vel ſiquis agricola deſparet ſe fieri poſ di
ſe iperatoꝛẽ aut ſimplex clericus papã nõ 6
peccant ꝓpter ipoſſibilitatẽ conſequẽdi ta
lia.Et ſic de alijs.¶ Secũda eſt deſperatio

daͤngatoꝝ. Mẽs eni dãnati tà demones q
hoies deſperati ſunt ſcientes certitudinalr
ꝙ nunq́; euadent penas inferni. vt dicit
beatus Tho. 23.q.ið.vbi oſtendit ꝙ in di

—
—.i,,—p—

bar n
Frdangut
gonan
ihiai⸗
nagro/
ltpiaz
iglail
Noherite
gn
eranös
cacdkeß
nin

mor:
ralia

dede
Nun

wrbe
autenin
Lidhtei
niqpet
Ummacni
cdeßa
ndehe/
no d
nipoſit
luoni
eße/
li rel
eratio⸗
mei⸗
infi⸗
gipof
i nd
hii 9
eral
nes ⸗
hdinal
ytdien
. int

hnatis non eſt ſpes. Hec obſtat ꝙ in demo

nibus ſit fides lz coacta:quia inter fideʒ ⁊
ſpem eſt differẽtia:quia fides eſt de rebus
bonis ⁊ malis ⁊ ppteritis pꝛeſentibus ⁊ fu⸗
turis:⁊ ſuis ⁊ alienis.Sed ſpes nõ eſt niſi
de rebus bonis futuris ad ſe pertinentibꝰ
Ideo magis poteſt eſſe fides infoꝛmis in
dãnatis q;ᷓ ſpes:quia bona diuina nõ ſũt
eis futura poſſibilia:ſed ſunt eis abſentia

deſperati.ſunt igitur dãnati de venia pec/

catoꝝ ſuoꝝ ⁊ de ſalute conſequenda. Iſta
tamẽ deſperatio ſᷣm Tho.⁊⁊.q.⁊ꝛo.non im/

putatur eis ad culpam:qꝛ ſunt in ſtatu de

ſperãdi ꝓpter impoſſibilitatẽ redditus ad

beatitudinez. Ideo eſt eis pars damnatio

nis. ¶ Tertia eſt deſperatio peccatoꝛũ que
triplex eſſe potefft..
CBemiſerie euadende.
ꝛvenie ↄſequende.
felicitatis conſequende.

¶ Pꝛima deſperatio eſt miſerie euadẽde.

Cũ eni vident peccatoꝛes miſerias ⁊ cala
mitates maloꝝ que incurrunt ꝓpter pecca
ta eoꝝ deſperant de deo ꝙ velit ipſos libe /
rare cũ tamẽ legamus niniuitas ad peni
tentiam conuerſos ſubuerſionis interituʒ
euaſiſſe.Et vꝛbeʒ tꝑpe gregoꝛij a peſtis cru
delitate liberatã ꝓpter deuotionẽ popli et

oꝛĩones humiles in ꝓceſſionibus replica /

tas.Et ſi non ſemꝑ deus clamãdãtes liberet
ab aduerſitatibus vite pꝛeſentis: tamẽ ſa
ciat homo quod in ſe eſt oꝛando:ieiunãdo
pia vota emittendo ⁊ ſimilia:⁊ conſidat in
deo ac ſe illi committat.Innumeri vt ſic di
cam peccatoꝛes a grauiſſimis ꝑiculis ifir
mitatibus ? tribulationibus liberati ſũt:
qꝛ dei ⁊ beate virginis alioꝛũqʒ ſanctoꝛuʒ

iploꝛauerunt pidium. ¶ Secũda eſt deſpe

ratio venie conſequẽde.In hanc incidunt
multi dicẽtes cum cayn geñ.iꝗ.c. M. aioꝛ
eſt iniquitas mea q̃ᷓᷓ vt veniã merear.Cõ/
ſiderant eni tales peccatoꝝ ſuoꝝꝑ magnitu

dinẽ multitudinẽ ⁊ viciſſitudinẽ.ſ.qᷓ;ᷓ grã⸗

dia ſint illoꝛũ peccata qᷓ; multa q; tiſue vi
cibus reiterata ⁊ ſtati aio deficiunt ⁊ de pi
iſſimo deo male ſentiunt.ſ.qꝙ vel nolit vel
non poſſit peccata remittere. ſContra q̊s
clamat omnis ſcriptura que deum miſeri
coꝛdem ⁊ benignum fatetur quibuſcunq;

2

peccàtoꝛibus ? qũcunqʒ ad
deuntibus. Et lʒ multas auctoꝛitates po
ſuerim in ſᷣmone de miſ̃icoꝛdia dei in qua
drageſimali de pnia:tamen hoc loco illas
repetere ⁊ alias ſuperaddere pneceſſariuzʒ
cẽſeo vt ſic terreatur diabolus ⁊ abſcedat
a coꝛdibus peccatoꝝ quos in deſperatio⸗

nẽ innititur retinere. Audite igitur ⁊ auri⸗/

bus percipite feliciſſimum ſaluberrimum
iocundiſſimũqʒ nouum.O peccatoꝛes de

patre noſtro quẽ offendimus: quẽ deſerui

mus:queʒ per tempoꝛa longiſſima ſpꝛeui
mus. Miſericoꝛs eſt:miſericoꝛdiam offert
conuertentibus ad ſe.De quo ſic ſeribitur
Exodi.ʒ 4.c.Dominatoꝛ dne deus miſeri⸗
coꝛs ⁊ clemens patiens ⁊ multe miſatio⸗

nis.ſEt deutonomij.A.c. Reuerteris ad
dnm deum tuum ⁊ audies vocem eius:qꝛ

deus miſericoꝛs deus deus tuus eſt. ¶Et
Eccleſiaſtici:ꝛ.c. Pius eſt dominus ⁊ mi⸗
ſericoꝛs ⁊ remittet in die tribulationis pec
cata.i¶ Et.i7.c.Quã magna eſt miſericoꝛ⸗
dia dei:⁊ pꝛopiciatio illius conuertentibꝰ
ad ſe.ſ Et.ið.c. Quis adiciet enarrare mi
ſericoꝛdiam domini. Et.i.c.Letetur ani
ma veſtra in miſericoꝛdia eius. Et Sapi
entie.i.c. TLZu aũt domine ſuauis ⁊ verus
es ⁊ in miſericoꝛdia diſponẽs omnia.Et
Dauid in pᷣs Soo. qdiſerere mei deus ſʒz
magnam miſericoꝛdiam tuã.¶ Et pᷣs.83.
Miſericoꝛdiam ⁊ veritatem diligit deus.
(¶ Et pᷣs.8S.Zu auteʒ domine ſuauis ⁊ mi
tis ⁊ multe miſericoꝛdie omnibus inuocã
tibus te.ſ Et pᷣs. S.Miſericoꝛdias domi
ni in eternum cantabo.ſſEt pᷣs.99. Lau⸗
date nomẽ eius quoniam ſuauis eſt domi
nus in eternuzʒ miſericoꝛdia eius. ¶Et pᷣs
Io7. Magna eſt ſuper celos miſericoꝛdia
tua.ſ¶ Et pᷣs.lID8.Miſericoꝛdia dñi plena ẽ
terra.Et pᷣs.iꝛ9.Apud dñʒ miſericoꝛdia
eſt ⁊ copioſa apud euz redemptio.ſ Et Yſa
ias.ʒo.c.ait.Expectat deus vt miſereatur
¶ Et.S.c.Derelinquet impius viã ſuam ⁊
vir iniquus cogitationes ſuas ⁊ reuertat᷑
ad dñm ⁊ miſerebitur eius.ſſEt Joel.ꝛo.c.
Conuertimini ad dñm deum veſtruz quia
benignus ⁊ miſericoꝛs eſt ⁊ pꝛeſtabilis ſu
per maliciaʒ.ſ Et Haniel..capitlo. Pꝛo

ſternimus pꝛeces in miſerationibus tuis

nInnltis. Et M

thei. 9. t. Chꝛiſtus dixit.

zMiſericoꝛdiã volo.ſEt Paulus ad ephe

ſios.2. c. Deus diues eſt in miſericoꝛdia.
¶ Et de hac ſunt textus ⁊ ſnie dulciſſime in

decretis.So.di.c.Quia tua.c. Siquis.Et

P.q.⁊.c.Siquis. ¶ Et.2.q.p.cꝰ. Multi.

¶ Et. 7.q.pᷣ.c.Qui negant.i¶ Et.22. q.A.c.

Anuſquiſqʒ.c.Jncõmutabilis.c.HNõ ſem

per.c.Omne.¶ Et.23.q.A.c.Hec aũt vita.

c Ipſa pietas.c Si illic.cꝰ Duo iſta. Et

23. q. 5.c. Si non licet.c. Ad fidem. c. Rele

gentes.ſ¶ Et. 26. q. 6. c. JIs qui.c. Agnoui/

*½

mus.Et.ʒ2.q.p.c.Apud. ¶ Et.ʒʒ.q.2. c.

Admonere.ſ Et de pe.di.pᷣᷣ.c. Libenter.
¶ Et.c. Multiplex.c.Jmpoꝛtuna.c.Nouit
c. Quãobꝛeʒz.c. Quia diuinitatis natura.
c. Pꝛedixerat.c.Medicina.c. Queʒz peni

tet.¶ Et de pe.di.ʒ.c. NHiniuite.c.Ille rex.c.

Talis.c.Adhuc inſtat᷑. Sũt in ꝓmptu exẽ

pla tot peccatoꝝ qui ad dñzʒ redeuntes be

nigne recepti ſunt ⁊ veniã acceperunt: vt
patet in ſermone illo noſtro de miſicoꝛdia

dei. ¶ Tertia deſperatio ẽ felicitatis adipi

ſcende.Oeſperant peccatoꝛes q; ſepe adi/
piſci regnum celoꝑ:qm̃ illud non datur ſi
ne meritis.⁊ vt inquit Heda.ſine meritis

aliquid ſperare nõ ſpes ſed pꝛeſumptio di

ci debet.Quibus reſpondet. GOona in 3
di. 26. in declaratione littere. Qð aligꝗ ſunt

qui non habent meritũ nec in ꝓpoſito nec

in effectuihij ſunt qui maleſaciendo nullũ
bonum agunt: ꝓponentes firmiter in ſua
diſſoluta vita pſeuerare aſſerẽteſq;.Si de

derit mihi deus paradiſuz faciat qð vult.

Si dimiſerit me in infernũ quid mihi.Ego
vitam mutare nolo.Tales vtiqʒ pꝛeſum/
ptuoſi eſſent ſi ſperarẽt illo modo poſſe ſal
uari.¶ Alij vo ſunt qui habent merituʒ in
ꝓpoſito ⁊ in effectu.Hui ſunt viri perfecti

quales fuerũt ſancti ⁊ amici dei virtutibꝰ

heroicis fulgentes qui peccata oĩa euitan
tes bonis opibus vacauerũt die noctuqʒ

ſeruientes dñio in humilitate ⁊ deuotione.

QAänidã aũt hñt meritũ in ꝓpoſito ⁊ ſi nõ

in effectu. Iſti ſunt hoies imperfecti qui 2

ſi humana fragilitate ſepius in peccata la
bantur tamẽ deo ſe cõmendant vt illis ſpa
cium tribuat penitentie:frequentat eccleſi
as:largiütur pauperibus elemoſynas:cu

ſtodiunt ſanetos dies feſtoꝛũ ⁊ exercèt alia

opera bona clamãtes ſemper in coꝛde ſuo
cum publicano. Deus ꝓpitius eſto mihi
peccatoꝛi:hij ſperare poſſunt non pꝛeſum
ꝓtuoſe:quia ad numex deueniẽt electoꝛũ.
Et ſiꝗs obiceret ꝙ nullus põt mereri vitã

eternã qꝛ illa eſt bonũ infinitũ ⁊ meritum

nr̃m ẽ meritũ finitũ ⁊ finiti ad iſinitũ nulla
eſt ppoꝛtio. Reſponderi põt per ea q̃ dicta

ſunt in ſermone pᷣ q̃drageſimalis de peni ⸗

tẽtia.c.3ʒ.
Qð deſperatio grauiſſimuʒ eſt pctm̃ ex
eo ꝙ pꝑ illa hoĩes retrahuntur ab operibꝰ
bonis ⁊ labunt᷑ in effrenata vicia.Capᷣ.2
Ecũdũ myſteriũ declarãdũ de deſpe

4 ratione dicitur grauitatis.Eſt ꝗppe

deſperatio graue peccatuz. ¶ nde
Nieroꝰad ruſticuʒz monachũ ait. Hihil ſic

offendit deũ ſicut coꝛ impenitens. Solum

deſperationis crimen eſt quod veniã conſe
qui non poteſt. ¶ Et Leo papa de pe.di.ʒ.
c.Sceleratioꝛ.ſic iudã alloquitur.Scelera
tioꝛ oibus o iuda ⁊ infelicioꝛ extitiſti queʒ
penitentia non reuocauit ad dñm:ſed deſ⸗

peratio traxit ad laqueum. Quaſi dicat ꝙ

grauius fuit peccatum deſperationis in iu
da q́; peccata iudeoꝛuz ⁊ alia peccata per
illum commiſſa.ſ Et gloſa ſuper illud Nu
meri.24.c. Si deſperaueris lapſus in die
anguſtie minuetur foꝛtitudo tua dicit. Ni
hil eſt execrabilius deſperatione quaʒ qui
habet ⁊ in generabilibus huiꝰvite laboꝛi
bus ⁊ quod peius eſt in fidei certamine cõ
ſtantiam perdit.ſEt Iſidoꝛus libꝛo de ſũ
mo bono. Perpetrare flagitiuʒ moꝛs ani

me eſt:ſed deſperare eſt deſcendere in infer

num. C Sed pꝛopter iſta querunt ſcire nõ
nulli vtrum deſperatio ſit maximum pec/
catoꝛuz. Et ex auctoꝛitatibus pꝛedictis vi
detur ꝙ ſic. Pꝛeterea peccatum inſanabi
le videtur eſſe grauiſſimum ſᷣm illud Hie

remie.ʒo. c. Inſanabilis fractura peſſima

plaga tua. Sed peccatum deſperationis
eſt inſanabile.vnde Hieremie.is.capitulo
Plaga noſtra deſperabilis renuit curari.
¶ Sed contrarium oſtendi poteſt.ſ Pꝛi⸗
mo qꝛ illud peccatuzʒ videtur eẽ altero gra
uius quo peccanti maius nocumentuʒz in
fertur. Sed ex infidelitate que opponitur

— — —

nenal
ncordeſi⸗
seſtomn
N preſun
lcccoꝛi.
en piti
menum
iünulla
naidic
depeni/
ſtpane

cbend
C

idedeſte

Lighe
ſEnce
Nibilſe
volum
conſe
1l,⸗
Gers
acd
Kaden⸗
jdicntg
nis ini
la per
lud Ru
gin die
ian bi
azcui
telaboni
mmineih
boo Nſ
moronl
tſerend
umnpee/
lcns
inabi
d Hie

eſſima

tionis
piio
curan.
Nuy
terog
cni; 6
ponin

ſidei inſertur maius nocumentũ quia per

inſidelitatem deſtruitur fundamentum ſpi
ritualis ediſicij qͥ; ex deſperatione que op
ponitur ſpei:ergo inſidelitatis peccatũ gra
nius eſt peccato deſperationis. ¶ Secũdo

arguitur ex ſentẽtia Ariſto.qui ait.S.ethi/
coꝑ. Maioꝛi bono maius malum opponi
tur. Sʒ charitas eſt maioꝛ ſpe: quia vt ait

Apoſtolus pᷣẽ ad coꝛinthios.iʒ.c. Nũc au
tem manent ſides ſpes charitas tria hec.
d aioꝛ autem hoꝛum eſt charitas. Ergo
odium dei oppoſitum charitati eſt grauiꝰ
deſperatione oppoſita ſpei. ¶ Reſpondet
Tho.ꝛ2.q.20. ꝙ peccata que opponuntur
virtutibus theologicis ſunt ſᷣm ſuum ge⸗

nus alijs peccatis grauioꝛa. Cum eni vir

tutes theologice habeant deũ pꝛo obiecto
peccata eis oppoſita impoꝛtant directe et
pꝛincipalr auerſionem a deo. Si enim eſſe

poſſet conuerſio ad bonum commutabile

ſine auerſione a deo q;uis eſſet ĩoꝛdinata
non eſſet peccatum moꝛtale.Et ideo illud

quod pꝛimo ⁊ per ſe habetauerſionẽ a deo

eſt grauiſſimũ inter peccata moꝛtalia. AUir
tutibus autem theologicis opponunkt᷑ in fi
delitas deſperatio ⁊ odium dei. Inter que
odium ⁊ inſidelitas ſi deſperationi compa

rentur inuenientur ſᷣm ſe quidem ideſt ſʒ

rationẽ ꝓpꝛie ſpeciei grauioꝛa.Inſidelitas
enim pꝛouenit ex hoc ꝙ voluntas homi/
nis ipſi diuine bonitati contrariatur.De/⸗
ſperatio autez ex hoc ꝙ homo non ſperat
ſe bonitatem dei participare.Ex quo patet

ꝙ infidelitas ⁊ odium dei ſunt contra de⸗

um bᷣm in ſe eſt. Deſperatio autem ſᷣm
ꝙ eius bonuʒz participatur a nobis. vnde
maius peccatum eſt pᷣm ſe loquendo nõ ce
dere dei veritatem vel odire deum q́ᷓ; non

ſperare conſequi gloꝛiam ⁊ gratiã ab ipᷣo.

Sed ſi comparetur deſperatio ad iſta duo
peccata ex parte noſtra ſic deſperatio eſt pe

riculoſioꝛ quia per ſpem reuocamur a ma/
lis ⁊ introducimur in bona pꝛoſequenda.
Et ideo ſublata ſpe in effrenata homies la
buntur vicia ⁊ a bonis opibus retrabunt᷑

⁊ ſic ſoluuntur obiecta.

Quod deſperatio peccatum eſt grane:

tamen ſi de illa bomo peniteat remittitur
deo. ¶ Cab. z.

95

Ertium myſterium declaranduz de
deſperatione dicitur remiſcibilitas.
In quo exquirere libet.An peccatũ
deſperatiõis ſit remiſcibile.Et ꝗbuſdazʒ vi
detur ꝙ non eo ꝙ eſt peccatum in ſpirituzʒz
ſanctum:vt docet Magiſter in.2.di.43. Et
peccatum in ſpiritum ſanctuz eſt irremiſſi
bile.Sz quia de hac materia diffuſe tracta
uimꝰ in ſᷣmone de miſericoꝛdia dei in qua
drageſimali de pnia.Ideo pꝛo nunc tãtuzʒ
notabimus illð quod ponit Tho.22. q.iꝗ·.
Qõ de peccato in ſpiritum ſanctuʒ triplici
ter doctoꝛes loquuntur. Pꝛimi doctoꝛes
antiqui vt Athanaſius Hilariꝰ Ambꝛoſiꝰ
Hieroꝰ ⁊ Criſoꝰ:dicunt peccatum in ſpiri⸗
tum ſanctum eſſe quãdo ad lr̃am aliquid
blaſfemũ dicitur contra ſpm̃ ſanctum ſiue
ſpũs ſanctus accipiatur ᷣm ꝙ eſt nomen
eſſentiale conueniens toti trinitati.Cuius
q̃libet perſona ⁊ ſpũs eſt ⁊ ſaãctus ſiue ꝓut
eſt nomen perſonale vnius in trinitate per
ſone. Et ſᷣm hoc diſtinguitur Mοathei.i2. c.
blaſfemia contra ſpiritum ſanctuʒ ⁊ blaſfe
mia contra filium hois. Nã chꝛiſtus ope/
rabatur quedam humanitus comedendo

bibendo ⁊ ſimilia.Quedã diuinitus mi/

racula faciendo ⁊ per operationeʒ ſpiritus
ſancti quo m humanitatem erat repletꝰ.
Judei autem pꝛimo quidẽ dixerãt blaſfe/
miã in filium hominis cum dicebãt eũ vo
racem potatoꝛem vini ⁊ publicanoꝝ ama
toꝛem. Poſtmodũ autem blaſfemauerũt
in ſpiritum ſanctum:dum opera que ipſe
opabatur vᷣtute ꝓpꝛie diuinitatis ⁊ ꝑ ope
rationẽ ſpiritus ſancti attribuebant pꝛinci
pi demonioꝝ ⁊ ꝓpter hoc dicuntur in ſpiri
tum ſanctum blaſremaſſe. Augꝰ autem liꝰ
de verbis dñi blaſſemiã vel peccatũ in ſpi
ritum ſanctum dicit eſſe finalem impenitẽ
tiam quando ſcilicet auquis perſeuerat in
peccato moꝛtali vſqʒ ad moꝛtẽ.Quod qui

dem non ſolum verbo oꝛis ſit ſed etiã ver/

bo coꝛdis ⁊ operis. Hoc aũt verbum ſic ac
ceptum dicitur eſſe contra ſpiritum ſanctũ

quia eſt contra remiſſionẽ peccatoꝛuʒ que
fit per ſpiritum ſanctũ qui eſt charitas pa-

tris ⁊ filij. Nec hoc deus dixit iudeis quaſi
ipſi peccarent in ſpiritum ſ. anctuz. Nondũ
eni erãt ſinaliter impenitẽtes.Sed admo⸗

nnit eos ne taliter loquentes ad hoc per⸗
uenirent ꝙ in ſpiritum ſanctuʒz peccarent.
Alij vo dicunt peccatum in ſpiritum ſan⸗
ctum eſt quando aliquis peccat contra ap
pꝛopꝛiatum bonum iritui ſancto:cui ap
pꝛopꝛiatur bonitas ſicut patri appꝛopꝛia
tur potentia ⁊ filio lpientia. vnde pecca⸗
tum in patre dicunt eſſe peccatum ex inſir
mitate:⁊ peccatum in filium quando pec/
catur ex ignoꝛantia.Et peccatum quando
peccatur ex certa malicia.Et nota quia nõ
dicit ex malicia ſed ex certa malicia. Mam
vt refert Bonauẽtura in ſcdo di.ꝗ3. ꝙ ⁊ ſi

malicia cõcurrere poſſit ad omne peccatũ

nõ tñ ſemper facit peccatũ in ſpũm ſanctũ.
vnde ſi aliquis ſenex qui nõ habet appeti
tum foꝛnicãdi excitaret carnẽ ſuã vt ſoꝛni
caretur nõ diceretur in illa ſoꝛnicatiõe pec
care in ſpũm ſanctũ q;uis illud peccatũ cõ
mitteret ex iduſtria ⁊ quadã malicia. Pec
care ergo ex certa malicia eſt cum ↄtẽnunt᷑
⁊ abiciuntur illa que electionẽ peccati poſ
ſunt ipedireſicut ſpeo per deſperationẽ:et
mnoꝛ⸗ per pᷣſumptionẽ:que.ſ.timoꝛ et ſpes
ſunt eſfectus ſpũs ſancti in nobis. Deſpe

ratio ergo eſt peccatũ in ſpũm ſãanctũ quia

repugnat ſpei ⁊ ↄtemnit miſicoꝛdiã et bo
nitatẽ dei.Ad ꝓpoſitũ pᷣncipale redeũtes
dicimus vt etiã poſni in illo ptacto ᷣmone
de miſericoꝛdia dei:q põt homo q; diu in
hac vita de deſperatione penitere ⁊ penitẽ
ti nunqᷓ;ᷓ venia denegatur. Ibi oia expꝛeſ⸗
ſa ſunt que nolo ſcribendo iterũ replicare.
Sed pꝛo ↄſoꝛtatione deſperatoꝝ vt nunqᷓ;
ſi ſe coꝛꝛigere volut ⁊ ad pniam reuerti dif
fidant de bonitate dei. Inducã exemplum
notabile qdð recitatur in legẽda ſKncti baſi
lij:vir quidã venerabilis noie heraclius ſi
liã vnicã habebat quã dño ↄſecrare decre

uerat. Sed diabolus humani generis ini

micus hoc aduertens vnũ de ſeruis pꝛedi
cti heracli in amoꝛẽ puelle plurimũ inflã/⸗
mauit.verũ cũ impoſſibile cerneret vt ipſe
qui pᷣuus erat in amplexꝰ tq nobilis puel
lẽ accedere poſſet.Ad quendã maleſicũ ac
ceſſit pecuniã ꝓmittens vt ſibi ferret opẽ.
Cui maleſicus dixit.Si uis mittã te ad dia

bolum meũ dñm. Et ſi feceris q̃ ipſe iniun

ge t tũ deſideriũ obtinebis. Rñdit inue⸗

*

nis faciam vt dicis. Ille igitur epinolam

ad diabolum miſit: ⁊ eam per pꝛedictum

iuuenem in hec verba deſtinauit.Quoni⸗
am quidem mi domine opoꝛtet me feſtinã
ter ⁊ ſolicite quoſqʒ a chꝛiſtianoꝛum reli/
gione abſtrahere ⁊ tue adducere volunta⸗
ti vt pars tua quotidie multiplicetur miſi
hunc iuuenem amoꝛe captũ ardentiſſimo

talis puelle:poſtulo vt fuũ deſideriũ aſſeq̃ᷓ

tur vt i iſto gloꝛier ⁊ alios tibi decetero va
leã agregare.Et dãs ei epiſtolã dixit:vade
⁊ tali hoꝛa noctis ſta ſuper monumentum
gentilis.Et ibidẽ demones aduoca ⁊ hãc
chartã in aera exalta ⁊ ſtati aderunt tibi.
Qui vadens demones inuocabat ⁊ chare
tã per aera eiciebat.Et ecce adeſt pꝛinceps
tenebꝛaꝝ multitudine demonioꝝ vallatus
Qui cũ eplłam plegiſſet ait ad iuuenẽ:cre
dis ne ꝙ tibi poſſiz ꝓdeſſe vt tuã cõpleas
voluntatẽ:QAui ait.Credo dñe.Cui diabo
lus. Abnegas xpᷣm tuum:Qui ait:abne/
go. Dicit ei diabolus. Perſidi eſtis vos
chꝛiſtiani qꝛ qm̃ me opus habetis ad me
venitis:qñ aũt deſideriũ veſtrũ conſecuti
eſtis ſtati me negatis ⁊ ad xpᷣum veſtrũ ac
ceditis.Ille aũt qꝛ clemẽs eſt ſuſcipit vos
Sed ſi vis vttuã cõpleã voluntatẽ ſfac mi
hi manu tua ſcriptũ in quo ↄfitearis te ab
renunciaſſe chꝛiſto ⁊ baptiſmo ⁊ chꝛiſtia⸗
ne/ꝓfeſſioni ⁊ meus ſis ſeruus ⁊ mecũ i in
dicio condemnandus.Qui ſtatim manu
pꝛopꝛia ſcriptum fecit.Continuo ergo dia
bolus accerſiuit ſpũs qui erant ſuper ſoꝛ⸗
nicationẽ iubẽs eis vt ad pꝛedictaà puellaʒ
accederent ⁊ coꝛ eius in amoꝛẽ iuuenis in

flammarét. Qui accedẽtes coꝛ eius adeo

fſuccenderunt vt puella ſẽ in terraz ꝓiceret
ad piem lamentabiliter exclamaret. Mi

ſerere mihi pater qꝛ dire toꝛqueoꝛ pꝛopter

amoꝛ talis pueri aut illi vxoꝛc me trade:
aut poſt modicũ moꝛtuã me videbis ⁊ pꝛo
me in die iudicij rationẽ reddes. Qð dolẽ
ter audiens pater tandẽ eã vxoꝛẽ illi dedit
Ac vniuerſà ſubſtantiã tribuit dicens:va
de filia vere miſa.Cũ ergo illa cũ viro ma
neret percepit ⁊ alioꝛuʒ relatu cognonit ꝙ
iuuenis ille eccleſiã nõ introibat nec ſe cru
ce ſign abat.Cuz vo hec viro fuo ſuſpirꝗs
7 dolens narraſſet illeq; negare nõ poſſet

gitnln
uechaon

Qun

ekſni
uun ſeli/
polonta⸗
ur müi
nntſino
Mütſ
Aad
ininfate
mmcnun
t bi
unt tbi.
tiche⸗
uineepe
Allans
nuge
pleas
iaho
wet
8
8RN
onkani
peſtrüa
pit pos
nis leab
chriſta
meciiin
in mann

ah
S
enis
ns d
gicnt
a Ci
nopter
nce
ig1e
o dl
llidedi
enoift
Viro m
Ouilg
t
ſohin
hoacl

nos ad te.Et dixit ſanctus. Holi timere ſie

aperuit ſibi per oꝛdinè cuneta que fecerat.
nod illa audiens vehementer ingemu/
it ⁊ ad beatum baſilium pꝛoperauit: eiqʒ
oĩa que viro ⁊ ſibi acciderant retulit.Baſi
lius autem iuuenem vocans dixit:vis fili
reuerti ad dominũ:Cui ait:Atiqʒ domine
ſed non valeo quia diabolo ſum ꝓfeſſus ⸗
cbꝛiſtum abnegaui ⁊ de hoc ſcriptũ manu
ꝓpꝛia feci ⁊ diabolo ipſum dedi.Cui baſili
us.Non ſit tibi cure. Benignus eſt deus
reuertentibus ad ſe. Et continuo appꝛehẽ
dens puerũ ſignum crucis in eius frõte ſe
cit ⁊ ipſum per tres dies recluſit. Poſtea
eum viſitauit ⁊ dixit. Quomodo habes ſi
li:Qui aiti In magna ſum vexatione. Nã
clamantes diaboli ⁊ terrentes me ſcriptuʒ
oſtendũt ⁊ dicunt.ZTu veniſti ad nos:no

li tantůmodo crede.Et dans ei modicam
eſcam ⁊ ſignans ⁊ claudens oſtiuʒ abijt et
pꝛo eo oꝛauit. Poſt aliquos dies iterum
viſitauit ⁊ ait. Quomo do habes fili: Qui
ait:a longe clamoꝛes eoꝛum ⁊ minas au⸗
dio:ſed eos non video.Et dans ei iterum
eſcam facienſq; ſignum crucis iteruʒ eum
recluſit ⁊ pꝛo eo oꝛauit.Et quadrageſimo
die rediẽs dixit.Quomodo habes ſili: Re
ſpondit bene habeo ſancte dei:vidi te ho⸗
die in viſu pugnantem pꝛo me⁊ diaboluzʒ
vincentẽ. Poſt hec eum educens omnem
clerum ⁊ religioſos ⁊ populũ conuocauit:
⁊ omnes pꝛo eo oꝛare admonuit tenenſqʒ
manum iuuenis ducebat eum ad eccleſia.
Et ecce diabolus cum multitudine demo/
num ad eum venit ⁊ viſibiliter appꝛehen
dens iuuenem conabatur eum trahere de
manu baſilij.Et cepit clamare ille. Sacte
dei adiuua me.Et tanta eum impꝛobus in
ſtantia agreſſus eſt vt etiam ſanctum im/
pelleret. Qui ait ad eum impꝛobiſſime.
Mon ſufficit tibi pꝛoditio tua niſ ⁊ dei mei
tentes plaſma.Diabolus dixit ad eũ mul
tis audientibus. Pꝛeiudicas mihi o baſi
li.Tunc omnes exclamauerũt: Eyrieleiſõ

Dixitq; ad eum baſilius.Increpet te do ⸗/

minus diabole.Qui ait.Non abij ego ad
ipſum ſed ipſe venit ad me.Ecce ſeriptui
eius in manu mea habeo.Et oꝛante baſi/
lo ⁊ tendente in celum manus. Ecce char

96

ta per aerem delata 2 ab omnibus viſã ve
nit ⁊ impoſita eſt in manibꝰbaſilij.Quam
ille ſuſcipiẽs dixit iuueni. Cognoſcis has
litteras frater:Et ille.Etiaʒ domine.Et frã
gens baſilius ſeriptum? bene inſtruẽs il
lum ⁊ regulam ſibi dans reddidit euʒ vxo
ri ſue. ¶ Ecce quanta eſt bonitas ſummi
dei qui neminem vult perire. Speremus
ergo in illum ⁊ non confundemur ſed ha/
bebimus eius gratiam quã nobis largia
rur Amen.
CSabbato ante dominicam de paſſione.
De iuſticia contra negligentiam miniſtro

V lier Joannis. 8. capitulo. 7
menangelio hodierno. Quia doꝛ mit iuſti
cia in terra multiplicantur vbiqʒ iniquita
tes maloꝛum. Perpetrant quidem ipſi
abſq; timoꝛe peccata. Sed fieri non po/
teſt abſq; culpa rectoꝛũ reipublice ac quo
rumcunqʒ maioꝛum iuſticie intermiſſio.
Nam deum imitari debent cuius miniſtri
ſunt vt contra publice delinquentes dum
opus eſt potentie bꝛachiuʒz extendant.Et
cum ſepe in hoc deficiant ex animi remiſ/
ſione ⁊ puſillanimitate. Iccirco in pꝛeſen⸗
ti ſermone de negligentia miniſtroꝛum iu
ſticie dicemus. Pꝛo qua confutanda de
iuſticia tria pꝛoponemus myſtenia decla/
randa. ”M
Cbdi commendationis.
¶2. partitionis.
z mncontrariationis.

Anid ſit iuſticia. Et quomodo cõmen

datur in omnibe ſeripturis diuinis et hu
manis. Et de tri ng, Actepnone.

S

NVimum fyſterium declarandum

In quo pꝛius videamus.Quid ſit
iuſticia. deinde quomodo ab omnibus

commendatur ſcripturis. Cicero igitur in

epiſtola de caſu Reipublice: ſic diffinit

um verum eſt verba ſunt
redemptoꝛis noſtri oꝛigina

de inſticia dicitur commẽdationis
S 144810 14

. * “
Sõ
7 1
5 7

iuſticiã. Juſticia eſt cõſtans ⁊ perpetua vo
luntas ius ſuum vnicuiq; tribuens.Que
verba ponuntur inſtituta de iuſticia ⁊ iure
Et. ff.de iuſticia ⁊ iure.l.Juſticia. Pꝛo qua
diffinitione plenius intelligenda. NHotan/
dum bᷣm Riccardum in 3dbi. 33. Et Tho.
22.. 58. Et P2. q. iiz. Q&ò iuſticia ſumitur
tripliciter. Mꝛimo cõmuniſſime ꝓ qua
libet rectitudine animi.Et hoc modo queli
bet virtus eſt iuſticia.quedam quia queli
bet virtꝰ eſt aliqua animi rectitudo. Et de
hac dicit Anſelmus in liꝰde veritate.Juſti
cia eſt rectitudo voluntatis. Et ſic iuſticia
eſt facere bonũ ⁊ declinare a malo 'm Au
guſtinum.Et de hac chꝛiſtus dixit Mathi
6. c. Pꝛimũ querite regnum dei? iuſticiã
eius. Hoc etiaʒ modo iuſticia impoꝛtat re
ctitudinem oꝛdinantem actum homis in
comparatione ad bonum pꝛopꝛium cũ ſci
licet homo oꝛdinatur per virtutem que bo
num facit habentem. Et hac Ariſt. . ethi /
coꝛum appellat iuſticiam methaphoꝛicã.
C¶Secũdo ſumitur iuſticia cõmuniter/put
impoꝛtat rectitudinem oꝛdinãtem actum
hominis in comparatione ad honũ cõmu
ne multitudinis.Et ſic dicitur iuſticia lega
lis.C Tertio mõ ſumit᷑ iuſtia ꝓpꝛie pꝛout
poꝛtat rectitudinẽ oꝛdinantem actum ho/
minis in comparatione ad aliũ ſingulareʒ
hominem. Et ſic eſt iuſticia particularis et
eſt virtus cardinalis.¶ Quomodocunqʒ
itaq; ſimatur iuſticia multa laude extolli
tur in ſeripturis diuinis ⁊ humanis. vnde
Dauid ita ait pᷣs.q 3ʒ.Oculi dñi ſuꝑ iuſtos
I¶ Et pᷣs. 56. Juſti autem hereditabunt ter/
ram. Et pᷣs.oi.Juſtus vt palma floꝛebit
Et pᷣs.III. In memoꝛia eterna erit iuſtus.
¶ Et Sapiens ꝓuerbioꝝ.io.c. Benedictio
dñi ſuper caput iuſti. ¶ Et. c.iꝛ: In ſemita
iuſticie vita. Et. c.iA. Juſticia eleuat gentẽ
miſeros facit populos peccatuzë. ſ Et. c. i.
Qui ſequitur iuſticiã diligetur a deo.ſ Et
ib. c. Initiũ vie bone facere iuſticiam. Et
Ecdeſiaſtici.A.c. Pꝛo iuſticia agoniz are
pꝛo aia tua ⁊ vſq; ad moꝛtem certa pꝛo iu
ſticia 1 deus expugnabit ꝓ te inimicos tu
os.¶ Et.ꝛo.c.Qui operatur iuſticiã ipe ex
altabitur. ¶ Et Paulus ad epheſios.õ.c.
Induti loꝛica iuſticie,. ¶ Et ad philippẽſes

pᷣ.c. Mepleti fruetu iuſticie. ¶ Et pᷣ fad Ti/
motheuz. 6. c. Sectare iuſticiã.¶ Et Caſſio
doꝛus in eplis.Acquieſcite iuſticie q̃ mun
dus letatur. Et Anſelmus in liꝰcur deus
homo.Juſticia eſt animi libertas tribuẽs

vnicuiqʒ ſᷣm pꝛopꝛiã dignitateʒ maioꝛi re

uerẽtiam:pari cõcoꝛdiam: minoꝛi diſcipli
nam:deo obedientiam: ſibi ſanctimoniã:

inimico patientiam:egeno operoſã miſeri

coꝛdiã.ſ¶ Et textus.iꝛ.q⁊.c.Cum deuotiſſi
mam.Summuz in rebus bonum eſt iuſti
ciam colere atqʒ ſua cuiqʒ iura ſeruare.Et
Augeler4de ciuitate dei. Amota iuſticia
quid aliud ſunt regna niſi latrocinia. ¶ Et
Macrobius liꝰpᷣ de ſomno ſcipionis.Si⸗
nec iuſticia non ſolum reſpublica: ſed nec
exiguus hominum cetus nec quidẽ parua
domus conſtabit.ſ Et Cicero liꝰ p̊ de offi⸗
cijs. Juſticie virtutis ſplendoꝛ eſt maximꝰ
ex quo boni viri nominantur.Et Saluſti
us ĩ catilinario. Laboꝛe ac iuſticia reſpu⸗
blica excreſcit.Et Ariſto..ethicoꝝ. ꝛe⸗/

clariſſima virtutum videtur eſſe iuſticia ?

neq; heſperꝰneqʒ lucifer ita admirabilis.
Et in politice. Sicut perfectum oiuʒ ani
maliũ eſt homo:ita a lege ⁊ iuſticia ſepara
tum peſſimum omniũ.Et Señ.in libꝛo de
quatuoꝛ virtutibus. Juſticia diuina lex eſt
vinculum ſocietatis humane.¶ Et Cypᷣa
nus in liꝰde duodecim abuſionibus.Juſti
cia eſt pax populoꝝ:tutamen patrie:imu/⸗
nitas plebis:munimentũ gentis:cura lan
guoꝛum:gaudium hominũ:temperies ae
ris ⁊c.¶ Et vt concludamus laudes iuſti
cie adeſt ſaluatoꝛ noſter qui Mathei.J.c.
dixit. HBeati qui eſuriunt ⁊ ſitiunt iuſticiã:

quoniã ipſi ſaturabuntur.Sed quidã pꝛe

conia iuſticie audientes arguere conatur
ꝓbantes ꝙ inſticia nõ poſſit eſſe in homi
nibus ſed in ſolo deo. Ham vt dictũ eſt in
pꝛincipio huius capłli. Juſticia eſt conſtãs

7 perpetua voluntas. Sed in ſolo deo eſt

volũtas perpetua:ergo in ſolo deo erit iu⸗
ſticia. C Ad hod reſpondet Tho. ꝛ2. q. 58.
Q volũtas põt dici perpetua dupliciter.
vnomodo ex parte ipſius actus qui perpe
tuo durat.Et ſic ſolius dei voluntas ẽ per
petua. Aliomodo ex parte obiecti:quia ſci
licet aliquis vult perpetuo facere aliaui

1d
Caſ⸗
jmen
deus
lbues
vorie
icpli
onla:
wiri
votiſi
ſtiuſt
re
luſtict
1 ſtt
6,Si
edne⸗
na
,
nn?
luſti
Hu/
H
uca
Whls
j n
ſepann
hꝛode
lereſt
Cba
i
erimnu
aaben
ciies
es
hah
iuſts

gip

Nnit
homi
eſt in
nſtas
eoc
ritin/
liciten
ipape
6,
gruſ
lpi
SN

Ecũudũ myſtenũ declarãduz de iuſti
cia dicit᷑ partitionis.Et lʒ a Macro

Et hoc regritur ad rationẽ iuſticie.ſ.ꝙ ho/
mo habeat voluntatẽ ppetuo ⁊ in oibꝰiu/
ſticiam conſeruãdi.virtus ergo iuſncie ex
colenda eſt:quia in auctẽtico vt oẽs obedi

ant iudici ꝓuincie in pᷣncipio collone. .vo

catur virtus perfectiſſima i ſuꝑplatiuo gra/
du qui oẽs excedit ⁊ nullus eum.ff.de ver
boꝝ obligationibus.l.Abi aũt circa pꝛin
cipium. Ratio eſt qꝛ cetere virtutes ꝓſũt
hñnti.Juſticia vo oibus.
Be innocentia: ſidelitate: ⁊ ſeueritate:
que ſunt tres partes inſticie. Cap.2n

bio ⁊ a Tullio diuerſe aſſignent᷑ par

tes iuſticie ac plures. Nos tamen de tribꝰ

tm̃ dicemus.
Bor innocentia.
Cꝛfidelitas.
ſeueritas.

¶ Pꝛima pars iuſticie dicitur innocentia
de hac Lactantius lio.3. ait. Inter ſũmas

homis virtutes innocentia numeratur.Et
vt inquit Tullius in qõnibus tuſculanis.
Innocentia eſt affectio talis animi q̃ nemi
ni noceat. ſEt Ambꝛoſiꝰ.22. q.A.c. JInno
cens ait. Hoc eſt innocentẽ eſſe igrare ꝗd
noceat.Oe hac adhuc dicit Señ.in liꝰ.de
clementia. Peſtifera vis eſt valere ad no
cendũ.ſ¶ Ad hanc innocentiã ſpectat odio
habere peccata.vnde.86:. di. c. Culpã dicit᷑

Pꝛimus gradus innocentie eſt odiſſe ne

fãda.Ideo Dauid qui dixerat. Judica me
ſm innocentiã meam ipſe dicit. Iniquita/
tem odio habui ⁊ abominatus ſũ. Ad ino
centiam adhuc pertinet deſendere loco et

ore bonos ⁊ cohibere malos. ¶ Ande
m

bꝛoꝰliꝰ.2. de officijs ait. Juſtus vt ſis
nõ ſolum non nocebis: ſed innocentẽ pꝛo

hibebig. Pꝛopterea non fuit innocens pi
latus q;uis dixerit innocens ego ſum a ſã

guine iuſti huius.Mathei.2.c.quia po/
tuit iudeos cohibere a malicia eoꝝ 2 nõ fe
cit. P lacet aũt deo iſta innocenna qui di⸗

cit in pᷣs. Innocentes ⁊ recti adheſerũt mi

hi. C Secunda pars iuſticie dicitur fideli /
tas. Se hac Tullius in pᷣ de officijs ait. Fu
damentum iuſticie eſt ſides ideſt conuẽto
rum conſtantia ⁊ veritas. Ideo Sapiens

97

ꝓuerbioꝝ.28. c. ait. NHir fidelis multũ lau

dabitur. Et Tullius liꝰ. 2. de officijs. Nul /

la res vehementius rẽpublicã continet 65

fides. Hec vtiq; neceſſaria eſt inter virum

⁊ vxoꝛc.Inter mercatoꝛes: inter artiſices.
inter ciues ⁊ inter omnes.Be ſidelitate cõ
mendatur a Valerio li.d.in rubꝛica de iu
ſticia. Craſſus romanus ciuis qui carbo/
nis nomen infeſto animo vtpote inimiciſſi
mum ſibi detulerat. Sed tamẽ ſeriniũ eiꝰ a
ſeruo carbonis allatum ad ſe a plura con/
tinẽs quibus facile oppꝛimi poſſet vt erat
ſignatum cum ſeruo cathenato ad eum re

miſit. ¶ Tertia pars iuſticie dicitur ſeueri

tas. Hec eſt virtus debito ſupplicio coher
cens iniuriam.Et dicitur a ſeuitia ⁊ verita
te.vnde ſeuerus quaſi ſeuus ⁊ verus: ſjm
Jſidoꝝ. Notandũ tamen ꝓꝙ ſeueritas ali⸗

qñ accipitur in malam partez.ſ. pꝛo crude
litate.Et ſic accipit᷑ cũ dicitur ꝙ pius clau/

dius i ſenatu de pirri captiuis ſeueniſſimã
dixit ſententiam ideſt crudeliſſimã:vt ſeri
bitur.ff.de poſtulando.l.pᷣꝰ g Caſuz. ſ Ali
qñ ſeueritas accipitur in bonam parteʒ.ſ.

pꝛo debita punitione delictox.i Et ſic acci

pitur. C.de veteri iure enucleãdo.l.2 g. Se
ptinariꝰ.ſEt.C.de ſepulchꝛo violato.l.Se
pulchꝛa. Hec ſeueritas requiritur in hijs
ad quos ſpectat ex debito officij ⁊ ſuperio
ritatis punire peccata:qm̃ ꝓpter quatuoꝛ
rationes peccata ſunt punida. ¶ ꝛima
ratio eſt ꝓpter bonoꝝ auxiliationt᷑:vt per
punitionem maloꝝx pꝛebeatur auxiliuʒ be
ne viuentibus.Ideo ad publicam vtilita⸗

tem ſpectat ne crimina remaneãt impuni/

ta:vt ponitur.ff.ad legẽ aquiliã.l.Ita vul
neratus.Et. C. de penis.l.Si operis.Et.ff.
de penis.l.Capitaliũ g. Famoſos.vnde in

ꝓlogo decretaliũ dicitur. Ideo lex ꝓditur

vt appetitus noxius ſub iuris regula limi

tetur per quam genus humanũ vt hone⸗

ſte viuat alterum non ledat. Jus ſuuz vni
cuiq; tribuat reſoꝛmatur.Et di.A.c.Facte.

Facte ſunt aũt leges v t earuʒ metu huma
na coherceatur audacia:tutaqʒ ſit iter im
pꝛobos innocẽtia:⁊ in ipſis impꝛobis ſoꝛ

midato ſupplicio refrenetur audacia no
cendi ſacultas.ſ Secũda ratio quare pec/
ata ſunt punienda ꝓpter maloꝝ refrena⸗

tionẽ ne ipſi deterioꝛes ſiãt.Ideo ſeribitur
23. q. P. c. Maratus. Mihil eſt infellciꝰfeli
citate peccantiũ qua penalis nutritur ipu
nitas 1 mala voluntas velut interioꝛ ho/
ſtis roboꝛatur.¶ Tertia ratio quare pecca
ta ſunt punienda ꝓpter alioꝝ exemplatio
nem qꝛ pena vnius eſt metus alterius vt
dicitur. Cad legem iuliam repetundap.l.
pP. ff. de penis.l. Bona fides. ¶ Quarta
ratio eſt pꝛopter maioꝝ obligationẽ᷑: quia
tantoꝝ maloꝝ rei ſunt quot peccata ꝓpter
illoꝝ negligentiam cõmittuntur.Sicut pa
tet. 83. di. c. Erroꝛ. c. Cõſentire.c. Quid eni
ꝓdeſt.S4.di.c. Peruenit. D86.di. c. Facien
tis.2. q. 7. c. Megligere. .i7.q.2. c. Siqs.23.
q.3. c. Qui poteſt. extra de homicidio.c.Si
cut dignum. Puniendi ergo ſunt delinqn
tes vt iuſticia locũ habeat.naz vt dicit glo
ſa in.c.pᷣ de officio oꝛdinarij. Pꝛeſes pꝛo/
uincie debet purgare ꝓuinciam malis ho
minibus. Idẽ.ff.de officio pꝛeſidis.l. Pꝛe
ſes pꝛouincie. Et. 6. q. 3. c. Placuit Cõmẽ
dantur antiqui illi romani:qui nec/ꝓpꝛijs
ſilijs ꝑꝛo iuſticia conſeruanda noluerũt in
dulgẽ. Sicut de bꝛuto recitat Augꝰliꝰ. 5.
de ciuita.dei.c.is.qui filios occidit qꝛ con
ſpirabant contra piiam. vñ 2 poeta lauda
toꝛ ait. Natoſqʒ pater noua bella mouen/
tes ad penam pulchꝛa pꝛo libertate voca
bat. Sed verſu ſequenti conſalatus eſt in
felicezs. Nincet amoꝛ patrie laudũqʒ; inen
ſa cupido.ſ Similiter narrat Auguſtinus
de manlio toꝛquato ꝗ filiũ occidi fecit non
quia exierat contra patrià ſed quia contra
id quod impauerat pater.ſ.vt nullus ini⸗
ret bellum cuzʒ hoſtibus ſub pena capitis
abſq; licentia eius. Ille aũt ab vno ex ho
ſtibus pꝛouocatus iuuenili ardoꝛe oret
ſus ſingulare certamẽ illũ interfecit ſpo/
liauit.At pater ne plus mali eſſet in exem
plo imperij contẽpti qᷓ; boni in gloꝛia ho/
ſtis occiſi filiũ victoꝛem ꝓpter inobedienti
am interimi iuſſit. Sed ſciendũ pᷣm Ale
xandrũ de ales in tertio ſumme qui indu
cit Auguſtinũ contra fauſtum. Qð ſeueri
tas aliquando remittitur ppter multitudi
nem peccantium quando puniri non po/
teſt ſine ſcandalo. Ideo dicit Auguſtinus
Qð aliquando delinquẽtium multitudo

diu per patientiaʒ eſt expectanda.Aliquã
do in paucis eſt punienda vt eoꝛum exem
plo ceteri terreatur. ꝛopterea dicitur.9.
q.ʒ.c.Oꝛdinationes.vbi multoꝛum ſtra⸗
ges iacet ſubtrabendum eſt aliquid ſeueri
tati.Idem confirmatur. o.di.c. At conſti
tueretur. Et.xi.q.ʒ.c. Plerunqʒ. Et extra
de tranſactionibus.c.hnali.Et.ff.de penis
l. Aut facta.in gloſa oꝛdinaria.Et.23.q.pꝰ
c. Moli in fine.
Cõ amicitia ⁊ auaritiꝗ ac ꝓp:ꝛiꝰ amoꝛ
trariantur iuſtici. ¶Cap.3 .
rErtium myſterniü de iaſticia declarã
dum dicitur contrariatio. Sũt enizʒ
iuſticie multa contraria: ſed pꝛeci⸗
äs
Chmamicitia.
Cꝛmauaritia.
Cʒmamo ꝓpꝛius.

¶ Pꝛimum quod eſt contrarium iuſticie

amicitia e
reos defendunt excuſant: immo quantuzʒ
poſſunt exaltant.Sed hij audire debent 2
obſeruare ſentẽtiã Ciceronis qui libꝛo.ʒ.
de officijs ait. Neq; cõtra rẽpublicã:neq;
contra iuſiurandũ ac ſidem amici ſui cau/
ſa vir bonu s faciet. Nam ſi omnia faciẽda
ſunt que amici velint non amicitie tales:
ſʒ cõiuratiões puta de ſunt.Hec ille.Et de
Pac materia videre potes ſermonẽ de ami
citia in opere noſtro de laudibus ſanctoꝝ.

4

nan

ia: 7 de hoc diffuſe habemus in ſer⸗/
mone de auaritia iudicum. ¶Tertium eſt
amoꝛ ꝓpꝛius.dumi.ſ.qui reipnblice pᷣſunt
ſeipſos diligunt ? ſua querũt cõmoda pꝛo
pꝛia.¶ Jdeo hijs intimanda eſt ſententia il
la grauiſſima Ciceronis in pᷣ officioꝛum li
bꝛo. Omnino inquit qui reipublice pᷣſunt
duo pꝛecepta platonis teneant. ANnum vt
vtilitatem ciuium ſic tueantur vt quicꝗd
agant ad eam referant obliti cõmodoꝛum
ſuoꝛum. Alterum vt totum choꝛus reipu
blice curent nedum partem aliquam tueã
tur reliquas deſerant. At enim tutela ſic
pꝛocuratio reipublice ad eoꝛum vtilitateʒ
qui commiſſi ſunt non ad eoꝛum quibus
commiſſa eſt gerenda eſt. Hec ille.Ad iu⸗

ſticiam itaq; ſuendam ac manutenendã

¶Secũdum quod cõtrariatur iuſticie eſt

ſt. Multi equidẽ ꝓpter amicitid

ℳ

Aet
nexen
imng.
nſtra/
ſeueni
conſti
texna
enis

bane

üͤteni,
lprca/

ſuo.

omnes inuigilare debẽt. Pꝛ0 qua vt pꝛe⸗
diximus in pꝛecedenti caplo gentiles nec
ſilijs nec ſibipſis pepercerunt. Sicut etiaʒ
Aalerius ponit libꝛo.o.exemplum ʒzalẽti.
Zalentus inquit vꝛbe locrentium a ſe ſalu
berrimis ⁊ vtiliſſimis legibus munita cũ
filius eius adulterij crimine damnatus ſʒ
ius ab ipſo conſtitutum vtroq; oculo care
re deberet ⁊ tota ciuitas in honoꝛem pa⸗
tris neceſſitateʒ pene adoleſcentulo remit
teret aliquãdiu repugnauit.Ad vltimum
populi pꝛecibus euictus ſuo pꝛius deinde
fili oculo eruto vſum videndi vtriq; reli⸗
quit.Ita debitũ ſupplicij modum legi red

dit equitas admirabili temperamento ſe

inter miſericoꝛdem patrem ⁊ iuſtum legis
latoꝛẽ partitus.Hec ille. Atiq; ſi ſic vbiqʒ
ſeruaretur iuſticia bene eſſet omnibus po
pulis in quolibet ſtatu. Sed quia hec vir⸗
tus pene extincta eſt excreuerunt iniquita
tes pꝛopter quas indignatus deus ſepiſ⸗
ſime Hercatit populos duriſſimo flagello
æl quo nos miſericoꝛditer liberet:do⸗
netqʒ gratiam et inde gloꝛiaʒ beatã Amẽ
Dſiica de paſſione.De peceato lingue.
Senno trigeſimus ſextus.

5
7
.

gelio hodierno. Magna vis in lingua ho
minis ſita eſt:que lz membꝛum ſit exigu/
um multa tamẽ loqui poteſt ⁊ bona ⁊ ma
la. Pꝛopterea Jacobus tertio.c.ait. Ecce
naues cuz magne ſint ⁊ a ventis validis
minentur:circunferuntur autem a modi/⸗
co gubernaculo vbi impetus dirigẽtis vo
luerit.Ita ⁊ lingua modicum quidem mẽ
bꝛum eſt ⁊ magna exaltat:Ecce quãtulus
ignis q; magnam ſiluam incendit.Et lin
gua ignis eſt vniuerſitas iniquitatis lin/
gua conſtruitur in mẽbꝛis veſtris que ma

culat totum coꝛpus.Hec ille. Que verba
veriſicari videntur in iudeis: qui linguis

ſuis moꝛdacibus chꝛiſto innocenti macu
lazʒ dabant nunc dicendo eum vini potato
rem:nunc ſeductoꝛem populoꝛum: nunc

angeli loquuntur.

Emoniũ hẽs

udeoꝛuz blaſfemantiũ chꝛi
um verba ſunt iſta oꝛigina/

98

demoniacum a ſamaritanum. Et tandem

linguis ſuis illum cruciſigi pꝛocurarunt.
Cum vo multos conſpiciamus iudeoꝛuʒ
imitatoꝛes qui lingue omnem licentiaʒ de

derunt ad indebite inoꝛdinateqʒ loquẽdũ

Iccireo in pꝛeſenti ſermone de peccato lin
gue verba ſfaciemus. Pꝛoponemus autẽ
ſolito moꝛe tria myſteria de ipſa lingua de
clarangda.
Cp mdicitur naturalis conditionis.
C: mpvirtuoſe regulationis.
z nmultiplicis offenſionis.
CMQõ̊ ſoli hoi ↄceſſa eſt ligua ad loq̃ndũ:
de ↄditionibꝰhumane lingue:⁊ qualiter
¶ KXap̃. m.

. —

du dicitur naturalis conditionis.

mini datas.
Por locutionis.
Cꝛafoꝛmationis.
C collocationis.

Pꝛima cõditio humane lingue dicitur
locutionis.Sola eni humana lingua na⸗
turaliter loqui poteſt. Ad quod meliꝰintel
ligenduzʒ triplicem adhuc linguam diſtin
guemus.ſpᷣeſt angeloꝛum.ſꝛ bꝛutoꝛũ.
¶ 3 vo hoium. C P
iʒ.c.Si linguis hominũ loquar ⁊ angelo/⸗
rũ.Hee lingue angeloꝛum methaphoꝛice
accipiuntur ad expꝛimendam eoꝛum itel⸗
ligibilem ⁊ ſpiritualem locutionez: quia ſi
cut homo loquitur lingua coꝛpoꝛis:ita an
geli lingua mentis. Nam vt inquit Tho.
pꝛima parte.q.centeſima ſeptima.In an/⸗
gelis eſt aliqua locutio:⁊ vnus alij loqui/
tur. Quod ſic poteſt intelligi: voluntas
enim mouet intellectum ad ſuam opera/
tionem. Intelligibile autem eſt in intelle/

ctu tripliciter. Rzimo quidem habituali

ter vel m memoꝛiaz:vt Augꝰ dicit. Secũ

Rimũ myſteriũ de lingua declaraã

Habzʒz equidẽ humana lingua tres
naturales conditiones quas ↄſiderare de
bet vnuſqſqʒ a ſũmo opiſice non ab re ho

Pꝛima eſt lingua ange
loꝛuʒ:de qua Apoſtolus pᷣ ad coꝛinthios

P EE
“

S

do autem vt actu conſideratum vel conce

ptum. Terxtio vt ad aliud relatum. Mani⸗
feſtuz eſt antem ꝙ de pᷣ gradu in ſcdᷣo traãſ
fertur intelligibile per imperiuʒ volũtatis

vnde in diffinitione habitus dĩ quo quis

„

vtitur dů voluerit.ſ Similr auᷣt 2 de ſecun
do gradu peruenitur in tertiũ per volunta
tem. Ham per voluntatẽ conceptus men/
nis oꝛdinatur ad alteꝝ:puta vel ad agẽdũ
galiquid vel manifeſtandũ alteri. Qñ autẽ
mens conuertit ſe ad actũ conſideranduʒ
quod habet in habitu loquitur aliꝗs ſibi
ipſi. Nam ipſe conceptus mentis interioꝛ
verbum vocatur.Ex hoc vo ꝙ conceptus
mentis angelice oꝛdinatur ad manifeſtan
dum alteri voluntatẽ ipſius angeli:conce
ptus mentis vnius angeli innoteſcit alij:
L ſic vnus loquitur ali. Nihil eni aliud eſt
loqui ad alteꝑ q́; conceptum mentis alte
ri manifeſtare.vnde q; cito angelus vult
manifeſtare ſuum conceptum alij ſtati ali
us cognoſcit. Hobis aũt locutio exterioꝛ
que ſit per voceʒ eſt neceſſaria/ ꝓpter obſta
xulum coꝛpoꝛis.C Aduertendum tamen
rirca locutionẽ angeloꝝ.ſpᷣ ꝙ angeli infe
rioꝛes loquuntur ſuperioꝛibus ſᷣʒ Diony
ſiũ in.⁊.c.celeſtis ierarchie:⁊ tamẽ in hac
locutione inferioꝛes nõ illuminant ſupio/⸗
res:qꝛ omnis illuminatio eſt locutio in an
gelis:ſed non omnis locutio eſt illumina⸗
tio.Illuminatio enim eſt manifeſtauo eo
vuz que dependẽt a voluntate diuina que
fit per fuperioꝛes ipſis infrrioꝛibꝰ ⁊ hec il
luminatio eſt ⁊ locutio.locutio vo ⁊ non il
luminatio eſt manifeſtatio eoꝝ que pꝛoue
niunt a voluntate ꝓpꝛia ⁊ ſic ioquũtur an
geli inferioꝛes ſuperioꝛibus.2⁰ ſcienduʒ
3 angeli loquuntur deo ſʒ illud Zacharie

p. c. Reſpondui angelus dñi ⁊ dixit: domi

ne exercituũ vſq; quo non miſereberis hie
ruſalem. Iſta tamẽ locutio nõ fit ad aliqd
manifeſtandum deo qui eſt omnis verita
tis ⁊ omnis voluntatis pꝛincipium ⁊ con
ditoꝛ. Sed fit vel ad conſultandã diuinam
voluntatem de agendis. NHam locutio nõ
ſemper eſt ad manifeſtandum alteri. Sed
qñqʒ; ad hoc oꝛdinatur finaliter vt loquẽti
aliquid manifeſtetur. Sicut cum diſcipls
querit aliquid a magiſtro vel fit locutio an
geloꝝ ad deum ad ipſum cum admiratio/
ne laudandum:vt dicit Gꝛegoꝛius in 2 liꝰ
moꝛalium. Locutione vᷣo qua angeli lo/
gquuntur de deo laudantes ipſum ⁊ admi/
rantes ſemper angeli de deo loquuntur.

Sed locutione qua eius ſãpientiam conſu

lunt ſuper agendis tunc ei loquuntur quã

do aliquod nouum per eos agendum oc/

currit ſuper quo illumiari deſiderant. ¶3
notandum ꝙ ſicut diſtantiam localis non

impedit quin vnus angelus aliuʒ videre

poſſit ita etiã non ipedit quin vnꝰ alti loꝗ
poſſit ⁊ ſuum manieſtare conceptum. In
tellectualis enim operatio angeli omnino

abſtracta eſt a ioco ⁊ tempoꝛe. In eo autezʒ

quod eſt abſtractum a loco ⁊ tempoꝛe ni⸗
hil operatur neqʒ tẽpoꝛis diuerſitas neq;
loci diſtantia. ¶ Et ſi obiceretur ꝙ clamoꝛ

loquentis fit ꝓpter diſtantiam audientis

Sed Yſaie.cd.c.dicitur de ſeraphin ꝙ cla⸗
mabat alter ad alterum:ergo videtur ꝙ lo
calis diſtantia impediat locutionem ange
loꝛum. ¶ Reſpondet Tho. vbi. S. ꝙ cla/
moꝛ ille non eſt vocis coꝛpoꝛee qui fit pꝛo
pter diſtantiam loci:ſed ſigniſcat magni/
tudinem rei que dicebatur vel magnitudi
nem affectus ᷣm ꝙ dicit Gꝛegoꝛius ſecũ
do li moꝛalium. Zanto quiſq; minus cla
mat q;to minus deſiderat. Quarto ſciẽ
dum ꝙ dum angelus vult loqui vni ſoli:
non omnes cognoſcunt locutionem eius:
quia poteſt angelus oꝛdinare aliquod ad

vnuʒ ⁊ non ad alios.t ideo poteſt cogno

ſci conceptus vmius ab vno ⁊ non ab ali/
is.Concoꝛdat Honauẽtura in ſcdᷣo di.io.

Secunda lingua eſt bꝛutoꝛum. nima

lia enim bꝛuta linguam habent ſed nõ lo
quuntur.ſ¶ Et ſi dicatur ꝙ locuta eſt aſina
balaam:vt dicitur Numeri.22. c.Dum ad
viſionem angeli cecidiſſet ⁊ balaam percu
tiebat eam.æt aſina dicebat:quid frci tibi
Cur percutis me.CAd hoc reſpondetur:
ꝙ illud fuit per ſpeciale miraculum: non
per naturam. Ideo dicit textus. Aperuit
dominus os aſine ⁊ locuta eſt.ſ.Quedam
tamen gloſa ſuper hoc paſſu dicit. Sicut
diabolus locutus eſt per ſerpentem ⁊ non
ſerpens locutus eſt. Sic angelus per aſi /
nam locutus eſt non aſ̃na.Non enim po
tentiam loquendi habuit aſina.vnde nul
lum miracnlum fuit ibi ſicut nec in ſerpen
te ſeducente euam. Tamen dicunt quidaʒ
ꝙ aſina ad tempus habuit potentiam lo⸗
quendi:⁊ locuta eſt pꝛopꝛie ⁊ miraculoſe.

no

do d
oſi
hl:
us:
d ad
ogno
d
diio⸗

Apima

drob
an
unal
npah
n dbi
,o
eruit

dam

ict
non
r aſ/
m po
e nul
ſnpen
vict,
mlo/

—
5§

Hec illa gloſa. ¶ Tertia lingua eſt hoium
Ipii per naturaʒ loqui poſſunt. Ideo Zul

lius in p rethoꝛice ait.Cum hoies multis

in rebus humilioꝛes ⁊ infirmioꝛes ſint be

ſtijs in hac re maxime beſtas pꝛeſtare vi/

dentur ꝙ loqui poſſunt.vt enim ingt Mπ

giſter in ſcdo di. ibõ. Homo q;tum ad coꝛpꝰ
ſuperatur a lince in viſu. A cane ⁊ vulture

in odoꝛe.A poꝛco in auditu.A ſimia ĩ gu⸗
ſtu. ⁊ ab aranea in tactu. Hec Mα agr. Sed

in lingua ſuꝑat homo volucres celi ⁊ oia
pecoꝛa campi.Ex quo igitur ſibi lingua lo
quax conceſſa eſt rationabilr ea vti deb et

non beitialiter. Secũda conditio huma

ne lingue dicitur foꝛmationis. in qua cõſi

deranda ſunt tria. ſp̊ quis foꝛmauit. ſ2*

ad qutd amauit. i zoqualiterillaʒ foꝛma

uit. ¶ Pꝛimo conſiderandum eſt quis ſoꝛ
mauit linguam.&t reipondemus: ꝙ deus
qui condidit omnia. vnde Auicẽna in pᷣꝰ

fen p̃ᷣmi libꝛi canonis doctrina tertia. c.2.

de complexionibus membꝛoꝛum ait. De
us cuiqʒ animali ⁊ cuiq; mẽbꝛo donauit
ex complexione quod magis meretur. Si
cut itaqʒ linguam deus bonus ſoꝛmauit:
ita debet eſſe bona vt bona loquatur iux/⸗

ta illud Mιathei. i2. c. Bonus homo de bo

no theſauro coꝛdis ſui ꝓfert bona.ſ Secũ

do conſiderandũ eſt ad quod deus ſoꝛma

uit linguam.Et dicimus ꝙ ad expꝛimen/

dum conceptum mentis. vnde Ariſt. in pᷣ

pierminoꝛum.Aoces ſunt earum que ſũt
in anima paſſionuʒ note ideſt ſigna. Ideo

id loquẽduʒz eſt quod eſt in coꝛde:⁊ omnis

4*

ter deus ſoꝛmauit lingua

duplicitas fugienda omnẽq; mendacium
deteſtaãdũ. ¶ Tertio derane eſt quali
eam cuũ triplici conditione.C Pꝛima con/

ditio Jnid fecit vnam in quolibet non plu
Tes.

cit duas aures:duos oculos:duos
pedes:duas manus:a linguam tm̃ vnaʒ.
In quo innuitur ꝙ homo debet loqui par

ce ⁊ temperate.ſ Ende vt ſcribit Laerciꝰ

xenocrates philoſophus diſcipulus plato
nis fertur dixiſſe cuidã loquaci. Audi mul
tum loquere pauca.Os enim vnum ⁊ au
res duas a natura accepimus. ¶ Idem cũ
æſſet cum quibuſdam detractoꝛibus ⁊ ta⸗
ceret:querente vno cur ſolus taceret. Qꝛ

—

dixiſſe me inquit aliquando penituit:ta⸗
cuiſſe nunqᷓ;.ſ Recitat etiam Laerciꝰ de

ſolone philoſopho:qꝙ cum in loco quodaʒ
multis loquentibus non loqueretur. In⸗
terrogatus a periandro vtruʒ pꝛopter ver
boꝛum inopiam:an quia ſtultus eſſet tace
ret. Reſpondit:nemo ſtultus tacere poteſt
Ideo Sapiens pꝛouerbioꝛum.io.c.ait.In

multiloquio peccatuʒ non deerit.Qui au

tem moderatur labia ſua pꝛudentiſſimus
eſt.q¶ Et.iʒ.c.Qui cuſtodit os ſuum cuſto⸗
dit animam ſuam. Et.ix.c.Qui modera
tur ſermones ſuos doctus ⁊ pꝛudens eſt.
¶ Et eodem.c.Stultus quoqʒ ſi tacuerit ſa
piens reputabitur:⁊ ſi compꝛeſſerit labia

ſua intelligens.i Et.29.c.CLotum ſpiritum

ſuum pꝛofert ſtultus.ſ Et Eccleſiaſtici.i⸗.
capitulo. Qui odit loquacitateʒ extinguit
maliciam.ſſEt.20.c.Odibilis eſt qui pꝛo/

cax eſt ad loquendum.Et.ꝛi.co. Lacitus

ſenſatus honoꝛabitur.¶ Et Iſidoꝛus liꝰ
ſecundo ſoliloquioꝛum. Multiloquiũ nõ
effugiet culpam.iſ Et Caſſiodoꝛus in epi/
ſtolis.Hec eſt regalis pꝛoculdubio virtus
celerius neceſſaria ſentire ⁊ tardius in ver
ba pꝛoꝛumpere.ſEt Jacobus pꝛima cano
nica.c.pꝛimo.Sit autem omnis homo ve
lox ad audiendũ:tardus autem ad loquẽ
dum.ſEt Seneca ad lucillum. Tardilo⸗
quiũ te eſſe iubeo.ſEt ideʒ in libꝛo de mo
ribus.In hoc incumbe vt libentius audi⸗

as qᷓ; loquaris.ſ Et Quintilianꝰ in libꝛo

declamationũ. Pꝛomptiſſimo pᷣmone de⸗

linquimus facile. ¶ Secunda conditio lin

gue quia deus fecit eam rubicundam ad
inſinuandum ꝙ loqui debeat cum chari?

tate.¶Tertia conditio quia fecit eaam mol

lem ductilem ⁊ volubilem ad oſtendendũ

„

te,
SGeren

ꝙ homo non debet eſſe pertinax in ſenten

tijs male pꝛolatis.vnde Augꝰ.22. q. A. c?
Magne. Magne ſapientie eſt hominez re
uocare quod male locutus eſt. Inſuper ſi⸗
cut lingua eſt mollis:ita ⁊ locutio debet eſ
ſe blanda ⁊ affabilis.vnde Cicero in pᷣmo
de officus ait.Difficile dictu eſt quãtope⸗
re conciliet animos comitas affabilitaſqʒ
ſermonis. ¶ Tertia conditio pꝛincipalis
humane lingue dicitur collocationis.col⸗
locata quippe eſt in oꝛe vhi ſunt labia den
53

–

tes ⁊ ſaliua: vt per labia 1 dentes quibus
clauditur velut duplici muro refrenet᷑ ne
xreuelet ſecreta 1 omnia dicat que non ſunt
dicenda.Ex hoc refert Laercius ꝙ inter
rogatus plato M eſt inter bomines ſoꝛ
tio: reſpondit. Qui poteſt pꝛopꝛiam iracũ
diam vincere. Interrogatus quis eſt inter
homines debilioꝛ ait:qui fuuʒ non poteſt

celare ſecretum. Eſt etiam in oꝛe vbi ligua

collocata eſt ſaliua ad ſigniſicanduzʒ ꝙ ſer
mo debet eſie ſale cõditus:et vnuſquiſqʒ
ſfuos ſermones ponderare debet vt dĩ. 0.
di. c. Ponderet. S=
A rirmale regmtand eſt lingua duz

Ecundum myſtenum de lingua de
clarandum dicitur virtuoſe regula/
tionis. Ocbet nanqʒ vnuſquiq; re
Bulare linguã dũ loquitur m quinqʒ cir/
cunſtantias.
Cꝛybi.
Cʒz tempuo.
A nid.
Rmogdi.
¶ Pꝛima circunſtantia dicitur cui:vt vi⸗
deat loquens cui loquitur: videlicet ſi eſt
pꝛelatus ſocius vel ſubditus. Nam pꝛela
tis ⁊ maioꝛibus loquendum eſt cum reue
rentia.Socijs cuʒ benignitate. Subditis
vo ſᷣm ꝙ exigit conditio eoꝛum ⁊ interdũ
qualitas criminum que committunt.Fa/
tuis autem ⁊ inſipientibus niſi ex cauſa lo
quendum non eſt. Nam dieit ſapiens pꝛo
nerbioꝛum. 23. c. In auribus inſipientiuzʒ
ne loquerios:quia deſpicient doctrinaʒ elo
quij tui.ſ Et Eccleſiaſtici.22.c.Cum doꝛmi
ente loquitur qui narrat ſtulto ſapientiaʒ.
IEt qui publice loquitur populo vtatur
popularibus verbis.i Inquit enim Cice
ro in pumo de officis. Popularibus ver
bis agendum eſt ⁊ vſitatis cuʒ loquimur
de opimione populari. ¶ Secũda circũſtã
tia in locutione ſeruanda dicitur vbi. Naʒ
in eccleſia que eſt locus oꝛationis non liv
cet loqui de rebus mundanis: vt notatur
extra de immunitate eccleſie libꝛo..in.c.

Becct. ¶ Tertia circunſtantia eſt tempus

nit enim dicit ſapiẽs Ccecleſiaſtes. 3. c. Lem

agdoleſcente.
¶BDe viginti peccatis pꝛouenientibus a
ln⸗ quot ſunt ir̃e alppabeti vſqʒ ad.x·
eluſiue . s e

pus tacendi tempus loquendi. C Quqr

ta circunſtantia eſt finis vt conſideret lo⸗
quens fint᷑ quare loquitur. Quinta cir
cunſtantia dicitur modus:vt ſcilicet ſerue
tur modus in bꝛeuitate et pꝛolixitate i ge
ſtu ⁊ ſimilibus. Sunt eni aliqui ꝗ volunt
dicere da mihi pane.Et narrant hiſtoꝛias
2 filateria longa-Aliqui adhuc confidunt
in oꝛnatu verboꝛũ ⁊ multa verba pingen
tes tedio auditoꝛes afficiunt. Pꝛo ꝗbus
dicit Cicero in libꝛo de oꝛatoꝛe. Quid eſt
tam furioſum qᷓ;ᷓ verboꝛum vel optimoꝛũ
vel oꝛnatiſſimoꝛum ſonitus inamis nulla
ſubiecta ſententia.Que verba etiam reci/
tat Auluſgellius in pꝛimo liꝰnoctium atti
carum.ſ Honnulli infuper dum latine lo
qui volunt exquirunt vocabula incogni⸗
ta ⁊ inuſitata vt ſic videantur ſingulares.
Pꝛo quibus dicit Auluſgellius libꝛo.io.
noctium atticarum. Nerbis vti nouis ⁊ in
cognitis durius eſt q; verbis ſoꝛdentibꝰ.
Rome quidam celebꝛatus homo in cau⸗

ſis cum apud pꝛefectum vꝛbis verba face

ret et dicere vellet inopem quendam miſe
ro victu viuere ⁊ furfureum edere panem:
vinumqʒ fetidum potare.Hic iquit eques
romanus apludã edit ⁊ floces bibit. Que
verba cunctoꝛum aſtantium animos pꝛo
uocarũt ad riſum. Ille enim legerat aplu⸗
dam veteres ruſticos frumenti furfurem
dixiſſe. Item floces audierat pꝛiſca voce ſi

gnifſicare vini fecem e vinaceis expꝛeſſam

Pꝛimum verbum legerat in plato.ſecun
dum apud cicilium in polimenis que ſibi
ad oꝛnamẽta oꝛationũ ſeruauerat.ſ Qui⸗
dam inſuper dum loquuntur videntur fu
gere dum trahentes ⁊ emittentes flatum
rotant velociſſime verba ſua nulla graui⸗/

tate ſeruata. Sed audiant iſti Ciceronem:

qui in pꝛimo de officijs ait. Magna eſt ad
miratio copioſe ſapienterq; dicentis queʒ
qui audiũt intelligere etiã ⁊ ſapere pluſq;
ceteros arbitrantur. Si vo ineſt in oꝛatio
ne mixta modeſtie grauitas nihil admira

bilius fieri poteſt eoqʒ magis ſi ea ſunt in

3

ns⸗

Qg
tlo⸗/
1 ar
ſane
elge
unt
Nins
un
ngen
gbos
idc

nulls

e ⸗

atni
neb⸗
ogni
gres⸗
io⸗
is t
moc
inckl
haſe
nmi
men
gue
u
nio
hla⸗
ron
oeſi
Aſam
ſean
ne ſbi
ur ſ
un
ul/

dem:

tad
ez
nſc;
ꝛanio
mus
ntin

ne4
3rfH

lingua dicitur multiplicis offenſio
nis. Miulta enim ſunt peccata que

— . . H
. 1 Ertium myſteriuz declarandum de
lingua committuũtur. Ideo vt refert Laer

cius. Interrogatꝰ anaxarcus philoſophꝰ
quid eſſet in homine bonum vel malum.
reſpondit lingua.Ex ipſa nanqʒ tot pꝛoue

niunt peccata quot ſunt littere alphabeti

vſqʒ ad. H. ¶ Pꝛima enim littera alpha/
beti eſt.A.⁊ hec eſt pꝛima in omnibus lin
guis:vt patet.ʒ S.di.c.Ab exoꝛdio.Et pꝛi/
mum peccatum lingue eſt adulatio.quaʒ
ſic difñnit Alexander in ſecũdo.Adulatio
eſt peccatum ex ſermone vane laudis pꝛo
neniens alicui facte intentione placendi.

Et de hac dixi in quadrageſimali de peni⸗

tentia. Hoc vicio permaxime laboꝛt exi/
ſtentes in curijs regum ⁊ pꝛincipuʒ in qui

bus rariſſimi ſunt qui loqui velint verita ⸗

tem. C Secunda littera alphabeti eſt. B.
Et ſecundũ peccatuz lingue eſt blaſfemia
dei ⁊ ſanctoꝛum ⁊ creaturarum. ¶ Tertia
littera eſt.C.Et tertium peccatum lingue
eſt contentio:que m Ambꝛoſiũ eſt contẽ
tio veritatis eum conſidentia clamoꝛis de
qua etiam ſcripſi in quadrageſimali de pe
nitentia. MQuarta littera eſt. D.Et quar
tum peccatum lingue eſt detractio:que eſt
aliene ſame per occulta verba denigratio.
Quinta littera eſt:E. Et quintum pecca
tum lingue eſt excuſatio peccati.de qua cõ
queritur deus dicens per Hieremiaʒz.S8.c.
Nemo eſt qui agat penitentiam ſuper pec
cato ſuo dicens:quid frci.Omnes conuer
ſi ſunt ad curſum ſuum quaſi equus in im
petu vadens ad pꝛeliuʒ Moc autem ma⸗

xime periculoſum eſt dum excuſt peccatũ

ſuum ille qui confitetur ſacerdoti. Sex⸗
ta littera eſt. S. Et ſextum peccatuz lingue
ſallax locutio.⁊ de hac dicemus in ſermo/

ne de mẽdacio. ¶ Septima littera eſt. G.

Et ſeptimum peccatũ lingue eſt gloꝛiatio:
cum.ſ.quis gloꝛiam indebite appetẽs de
ſe iactater loquitur. ¶ Octaua littera.Sh.

Et octauũ peccatum lingue homicidij per

petratio.ſ.pꝛecepto:conhlio:ſuaſione ⁊ hu

iuſmodi. Ideo inꝗt de talibꝰ pſal. Lingua
op gladius acutus. Solon vo atbeniẽſis

vt còmemoꝛat Aalerius interrogatus ꝗd

100

aeutius gladio reſpondit. Pꝛaui hois lin
gua. ¶ Hona littera alphabeti c. J. Et no
num peccatum lingue eſt irriſio:cum.ſ.ali
auis irridet aliuʒ ad imiuriam:ſicut facere
olent illi qui vulgo dicuntur mutegiatoꝛi
pꝛoferentes alia verba coloꝛata ⁊ fucata:
quibus pꝛoximus illuſus ſcandalizetur:
⁊ ſi conqueratur dicunt nõ nominaſſe illũ
⁊ ſimilia qui tamen grauiter peccant:qm̃
vt ait Sapiẽs ꝓuerbioꝝ.ʒ.c.Abominatio
eſt deo ois illuſoꝛ. Et quarti Regum.2. c.
ſcribitur ꝙ. Aꝛ2.pueri qui irridebant heliſe
um vocantes caluum occiſi ſunt ab vꝛſts.
Becima littera eſt.K. Et decimũ pecca
tum lingue eſt cantus vanus in quo ama
toꝛia ꝓferuntur ⁊ dei nomen in vanũ aſſu
mitur. C AUndecima lr̃a eſt. L. Et vndeci⸗
mũ peccatũ lingue laſeiua ꝓnunciatio.iſ.ꝑ
lenociniũ vel ſcurilitatẽ que eſt de verbis
turpibus:loqui eni laſciua etiã ludẽdo nõ
licet:qꝛ coꝛꝛũpunt bonos moꝛes colloꝗa
mala:vt inꝗt Apls pᷣ ad coꝛinthios.is.c.
Et Ariſto.in:2⁊.rethoꝛicoꝝ ait.Ex dicere de
ſacili quodcũq; turpinʒz ſit ⁊ ipſum facere.
TCSuogecima lr̃a eſt.d.duodecimũ pec
catum lingue eſt maledictio creaturaꝝ:qdᷣ
nõ licet:qꝛ vt ingt Paulus pᷣad coꝛinth.
6.c. Maledici regnũ dei non poſſidebunt.
XTertiadecima lr̃a. H. tertiüdecimũ pec
catũ nugatio incantationis cũ dicũtur car
mina pꝛo ſanitate ⁊ hiꝰ.Dicit enim Augꝰ
26.. 3. c. Igit. O ẽs huiuſmodi artes nu⸗
gatoꝛie ⁊ noxie ſuꝑſtitionis fugiẽde ſunt a
xp̃iano. ¶ Quartadecima lr̃a eſt.O.Et q̃r
tũdecimũ pctm̃ lingue oĩo ĩdebita videlzʒ
ſine attẽtione iterruptione acceleratione⸗
¶ Quintadecia lr̃a ẽ. P.Et qntũdecimũ

peccatũ lingue eſt ꝑiuriũ.⁊ hoc iã plena ẽ

tra. ¶ Sextadecima lr̃a eſt.Q.Et iõ pec

catũ lingue eſt qͥrelatio cũ.ſ. murmuratur

de deo de parẽtibus ⁊ de alijs. ¶ Becima
ſeptima lr̃a eſt. R.Et decimũſeptimũ pec
catũ eſt reuelatio ſecretoꝝ vel ↄſeſſionis vł
alioꝝ in ſecreto cõmiſſoꝝ qdð ſieri nõ debʒ.
¶ Becimaoctaua lr̃a eſt.S. Ct.is . pecca
tum eſt fuſurratio que ponit diſcoꝛdiã in/
ter amicos. C Becimanona lfa eſt. T. Et
decimumnonuz E lingue eſt teme
raria affumatio.Afſfirmare temere maluʒ
n 4

de ſuis pꝛoximis ex leuibus ſuſpitionibꝰ.
¶¶Uigeſima littera eſt. A.⁊ vigeſimũ pec
catum eſt verbum ocioſum.de quo Chꝛi⸗
ſtus M0aathi.iꝛ. c. ait. De omni verbo ocio
ſo quod locuti fuerint homies reddent ra/⸗/
tionem in die iudicij.Et dicitur verbũ ocio
ſum ſᷣm Gꝛegoꝛium quod caret neceſſita/
Le vel debita vtilitate. Cum igitur tot ſint
peccata lingue beatus vir vt ait Jacobus
pꝛimo,c.qui nõ eſt lapſus in verbo.ꝗdeo
cum pſalmiſta oꝛandus deus. Pone ingt
domine cuſtodiam oꝛi meo ⁊ oſtium circũ
ſtantie labijs meis. At ſic linguam cuſto/
diendo digni efficiamur gr̃a chꝛiſti.quam
nobis ipſẽ largiat᷑.qui viuit ⁊ regnat in ſe
cula ſeculoꝝ Amen. S
C Feria ſecunda poſt dominicam de paſ/
hone. He peccato gule.
7 Sermo trigeſimus ſeptimus.

Igs ſitit ne /
rniat ad me ⁊ bibat.verba ſũt
redemptoꝛis noſtri Joannis
2.co. 1 in euãgelio hodierno.
Solicite pꝛouidendum eſt vt mens noſtra
reſocilletur cibo fpirituali diuine gratie:
quo conſoꝛtati perueniamus ad illud re⸗
gnum in quo plena eſt ⁊ vera bonoꝝ omni
um plenitudo. Non enim conditi ſumus
vt oblectemur coꝛpoꝛalibus delitus: ſed
vt perfruamur gaudijs paradiſi. Herũta⸗
men carnales homines ad nil iuigilant ni
ſi ad explendas coꝛpoꝛis voluptates. Hij
terrena dumtaxat ſitiunt:⁊ deus eoꝛuʒ vẽ
ter eſt. Oant omnem operam ad ſatiſſaciẽ
dum gutturi ſuo: ⁊ vicium gule colunt ac
venerãtur. Iccirco in pꝛeſenti ſermone cõ/

tra guloſos loqui decreui.pꝛo qmibus de

ipſa gula tria pꝛoponemus miyſteria de/
vlaranda.
CPB di materie.
Cꝛmmodi. SðèMMU
¶M3 materia gule eſt eſca 1⁊ potus non
w ſint de ſe mala ſed pꝛopter inoꝛdinatuzʒ
WMeiltumuct de PWeinane ciboꝛum.
Rimum myſtenium declarandum

de gula dicitur materie. vbi pꝛimo viden⸗

duʒzʒ eſt: quid eſt gula.Et ad hoc dicit Tho.
22. q. i48. Bula eſt inoꝛdinatus appetitus
cibi ⁊ potus.Dicitur autem appetitus in
oꝛdinatus in eo ꝙ recedit ab oꝛdine ratio

nis in quo conſiſtit bonum virtutis moꝛa

lis.Et quia ex hoc aliquid dicitur eſſe pec
catum:quia virtuti contrariatur. Ideo gu
la eſt peccatum. Sed ſciendum ꝙ duplex
eſt appetitus.vnus quideʒ naturalis qui
pertinet ad vires potentie vegetabilis.in

quibus non poteſt eſſe virius aut vicium

eo ꝙ non poſſunt ſubici rationi. AUnde et
vis appetitiua diuiditur in nutritiuam:di
geſtiuam:⁊ expulſiuam:que pertinent ad
vegetatiuam vt partes eius.Et ad talem
appetitum ſcilicet naturalem huius vege
tatiue pertinet eſuries ⁊ ſitis: vbi non eſt
peccatum.vnde Gꝛegoꝛius di. .c. Ad eiꝰ
Sepe ſine culps agitur quod venit ex cul/
pa:vnde ⁊ ſine culpa cum eſurimus come
dimus quod tamen ex culpa pꝛimi paren
tis eſt ſactum vt eſuriamus. Alius eſt ap
petitus ſenſitiuus in cuius còcupiſcentia
vicium gule conſiſtit.vnde ⁊ pꝛtimus mo⸗
tus gule impoꝛtat inoꝛdinationem in ap⸗
petitu ſenſitiuo:que non eſt ſine peccato:

quod videtur eſſe cum quis appetit cihũ

vel potum non pꝛopter ſuſtentationeʒ ſed
pꝛopter delectationem. vnde excedens in
quantitate cibi vel potus non pꝛopter con
cupiſcentiam cibi et potus: ſed per erro⸗
rem eſtimans eo indigere non pertinet ad
gulam. Igitur vt declaremus hanc parteʒ
materia gule eſt eſca ⁊ potus.vbi ſciẽdum
ꝙ eſca in ſe quecunqʒ non eſt mala ſed bo
na: quia creatura dei.vnde Apoſtolus pᷣ*
ad timotheum. 4. c. ait. Omnis creatura
dei bona ⁊ nihil reiciendum quod cuʒz gra
tiarum actione percipitur. Et ſaluatoꝛ no⸗
ſter Mathei.is.cꝰ. Non quod intrat in os
coinquinat hominem:ideſt cibus ⁊ potus
ſim ſuam ſubſtantiam ⁊ naturam nõ ma⸗/
culat hominem ſpiritualiter. In quo redar
gutus eſt erroꝛ quoꝛũdam iudeoꝝ eſtima
tium quoſdam cibos vt qui ſunt veteri le
ge ꝓhibiti ex ſui natura malos ⁊ macula/
re aiam eoꝝ eſum. Sed beatus Tho. in 3⁰
contra gentiles hoc repꝛobat triplici rõne

N
genof
fnetns
cpanc
nedom
ſithe
lus
Na
13
oꝛ no⸗/
tinos
polus
ma/
orece

cſtuni

eteni
naal,
hom;
lciſ

I5ᷣ ſ:quod fit ſᷣm rationem non eſt pecea

tum:fit aũt vnũquodqʒ ſᷣm rationẽ quan
do oꝛdinatur ſm ꝙ congruit debito fini.ſi
nis aũt debitus ſumptionis ciboꝝ eſt con
ſeruatio coꝛpoꝛis per nutrimentum. Qui
cũq; aũt cibus hoc facere põt.Ergo abſqʒ
peccato poteſt ſumi.Nullius ergo cibi ſũ⸗
ptio m ſẽ eſt peccatum.ſa ſic vti rebꝰ ad
quod ſunt oꝛdinate non eſt ſᷣm ſe malum.
Sunt aũt plante ꝓpter animalia.Anima
lium vo quedã ꝓpter alia ⁊ oia ꝓpter ho⸗
minem. vti ergo plantis vel aialium car⸗
nibus ad eſum vel ad quicquid aliud ho-
mini ſunt vtilia non eſt m ſe peccatũ.ſ30
ſic:defectus peccati ab anima deriuat᷑ ad
coꝛpus ⁊ non ecõuerſo.Cibi aũt immedia

te ad coꝛpus pertinent non ad aiam. Non
ergo ciboꝛuz ſumptio m ſe poteſt eſſe pec
catum niſi quatenus repugnat rectitudi⸗
ni voluntatis.Quod cõtingit fieri aut pꝛo

pter repugnantiam ad ꝓpꝛium finez cibo
rum. Sicut cum aliquis ꝓpter delectatio/
nem que eſt in cibis vtitur cibis contrariã
tibus ſaluti coꝛpoꝛis:vel ſm ſpeciem:vt ſi
iſirmus comedat herbas fructus ⁊ huiuſ⸗
modi que nocent communiter illi: vel vᷣm
qᷓ;titatem:vt cum quis nimis comedit vt

dicetur in ſe’quentibus. Aut ſumptio cibo

rum repugnat rectitudini voluntatis vᷣm

ꝙꝙ cibi ſunt aliqua lege pꝛohibiti. In lege
eccleſie phibetur eſus camium ſexta frria
per totum annum ⁊ in ieiunijs ⁊c. In aliꝗ
bus religionibus ꝓhibetur efus carnium
per regulam vel cõſtitutiones ad refrenã

dam concupiſcentiaʒ. vt dicitur de con.di.

5. c. Carnem. In lege vo veteri fuerüt pꝛo

hibiti aliqui cibi: ſicut patet leuitici.xi.c.

Et hoc ſm Tho.pᷣ ⁊c, q.ioꝛ.factum fuit tri

plici ratione.ſ.
¶ Pꝛopter ſolicitudinis excluſionẽ.
¶Pꝛopter naturalem ↄditionẽ.
¶ Pꝛopter ſpuᷣalem ſigniſicationem.
¶Pꝛimo ꝓpter ſolicitudinis excluſion?
ad tollendam. ſ. nimiam ſolicitudinẽ circa
cibos. vnde illa conceduntur que de facili

in ꝓmptu poſſunt haberi. Et iſta etiam ra

tione nõ ita ꝓhibita ſunt aliqua terre na/
ſcentia. Nã talia magis pertinent ad quà
dam ſimplicitatem victus ⁊ de ſacili habẽ

tur cum modico cultu terre. Animalia au
tẽ cũ multo ſtudio nutrire vel capere opoꝛ

tet. Et vſus olerum ante diluuium ſolus
erat non animalium. C Secũda ratio qus
re ꝓphibebantur aliqui cibi ppter naturalẽ

conditionem. Nam quedà animalia quã⸗
dam immunditiam coꝛpoꝛalem coꝛꝛuptio
nis habent. vel quia ex rebus immundis
nutriuntur vt poꝛcus:vel quia immunde
conuerſantur vt ſub terra ſicut mus ⁊ tal⸗
pa ⁊ hniuſmodi:velquia eoꝛum carmes ſu

pfluos ⁊ malos humoꝛes generant in coꝛ

poꝛibus comedentium ꝓpter nimiam ſic
citatem vel bumiditatẽ. vnde pꝛopter. hoc
animalia non habentia vngulam ſciſſam

vel habentia multas ſoleas in pedibꝰ vel
figuras ſunt/ꝓphibita pꝛopter eoꝛum terre

ſtreitatẽ ⁊ quia ſunt nimis colerica ⁊ adu
ſta. Et aues rapaces pꝛopter nimiam ſicci

tatem. Et aues aquatice 7 piſces non ha/
bẽtes ſquamas vt anguille pꝛopter nimi
am humiditatem. Animalia Yo habentia
vngulam ſciſſam ⁊ ruminantia ſunt con⸗
ceſſa quia habẽt humoꝛes bene digeſtos
⁊ bene cõplexionata ſunt.Et piſces haben
tes ſquamas ⁊ pennulas vt ſiccioꝛes per.⸗
miſſi funt. In auibus etiam conceſſa ſunt
que ſunt magis temperata:vt gallina per
dix aæ huiuſmodi.Eſus ſãguinis vniuerſa
le erat pꝛohibitus ad vitandum crudelita
tem vt hoꝛꝛerent humanum ſanguineʒ fũ
dere ⁊ eadem ratione animalium ſtrangu
latoꝛum ⁊ ſuffocatoꝛuz. Adipis eſus erat
pꝛohibitus ad tollendam occaſionem gu
loſitatis. Erat etiam ſanguinis ⁊ adipis
eſus pꝛohibitus quia non generant bonũ
nutrimentum pꝛout dicit Rabi moyſes.
Tertia ratio quare in veteri lege pꝛohi/
bebantur aliqui cibi eſt pꝛopter ſpiritua⸗/
lem ſigniſicationem. N populus ille erat
figuratiuus populi chꝛiſtiani. Et vita eo⸗
rum ſ̃m cerimonias legis erat quedã pꝛo
phetia deſignatiua per figuram vite ⁊ con

uerſationis quã ſeruare deberet populus

chꝛiſtianus. Illa igitur animalia pꝛohibi⸗
ta ne comederentur vt immunda figurãt
diuerſa vicia que immundam animam fa
ciunt.Eſus ergo illoꝛum ſigniſicat opera⸗
tionem illoꝛum que comeita incoꝛpoꝛant᷑

ð,

⁊æ conuertuntur in naturam a ex operibus
malis genecrantur habitus mali vicioꝛum
qui conuertuntur quaſi in naturam pꝛo⸗
pter aſſuemmctionem. Debent ergo ſideles
abſtinere a vicijs que deſignantur per illa
Et animalia quidem que non habent vn.
gulam ſciſſam vel non ruminant deſignãt
homines non habentes diſcretionem ne⸗
ſcientes diſtinguere ⁊ conſiderare circun/⸗
ſtantias rerum:vel non ruminantes ideſt
meditantes ſcripturas ſacras:hij ergo im
mũdi ſunt peccato indiſcretionis vł igno
rantie:⁊ tales moꝛes debẽt euitari. Al di
niſio vngule deſignat ſidem duarum na⸗
turarum in chꝛiſto.Et ruminatio ſanus in
tellectus ſcripturarum: et vnrunqʒ iudei
tanſgrediuntur. Et vicium ſuperbie pꝛo/
hibetur in eſu aquile que alte volat fuper

tum non eſſet. Ad erroꝛem igitur pertinet
manicheoꝛum eſtimare eſcam aliquam eſ
ſe de ſe malam.ſ Unde Apoſtolus pꝛime
ad remotbeuz:4.: c.nit⸗Nn nouiſſimis tem
poꝛibus recedent quidam a fide attenden
tes ſpiritibus erroꝛis ⁊ doctrinis demonio
rum pꝛobibentium nubere ⁊ a cibis abſti

nere ſcilicet quibuſdam tanqᷓ; de ſe malis

Eſca igitur non eſt victum gule:ſed mate⸗
a circa quam exercetur ex concupiſcẽtia

£

quibns peccant homines vicio gule.
—,2 Lap ...
Ecundum miyſterium de gula decla
randum dicitur modi Quinq; cni
Hlẽt aſſignari modi ſeu ſpecies gu

le.¶ Pꝛimus modus eſt comedere nimis

omnes aues. VHicium hipocriſis pꝛobibe ſeu bibere. Sicut dicitur de iudeis in deſer

tur in eſu ſtructionis. Nam ſtructio babet
alas ſed pꝛe grauedine non poteſt volare
circa terram ambulat. Sic hipocrita per
opera exterioꝛa de genere bonoꝛum vola/
re videtur. Sed circa terrena eſt ſemper ecũ
mente. In griffone deſignatur crudelitas
potentum. Quia griffo eſt refeſtus homi
nibus equeſtribus armatis. Niciuʒ ina
niſgloꝛie deſignatur in Sn que auis eſt
coloꝛis candidiſſimi.Sed cibum trabit ex
pꝛofundo terre vel aque.Sic vanagloꝛio /
ſi omnia opera ſua que candida videntur
faciunt vt videantur ab hominibus. Ni⸗
cium rapine pꝛohibetur in eſn omniũ aui
um rapacium. Aultur qui ſequitur exerci
tum expectans comedere cadauera moꝛ⸗
tuoꝛum ſignificat eos qui moꝛtes et ſedi⸗
tiones ⁊ guerras pꝛocurant vt inde lucrẽ
tur. Upupa que nidificat in ſtercoꝛibus et
paſcitur fimo ⁊ gemitum in cantu ſimilat:
ſignificat accidiam. O mnes aues coꝛuini
generis que crocitando quaſi cras ſonant
ſigniſicant pꝛocraſtinationem ⁊ tarditateʒ
beneoperandi. Poꝛcus ſigniſicat luxurio
Hs.Et ſic de alijs. Pꝛohibitum etiaʒ fuit
gentilibus ad fidem conuerſis per apoſto
los veſci idoloticis pꝛopter ſpeciem mali
vitandam:ne ſcilicet aliqui crederent hoc
illos ſacere in veneratione idoli: quod ad
idolatriam peruineret. Allias de ſe pecca⸗

to peregrinantibus. Manducauerunt et
ſaturati ſunt nimis. Et perpetrari poteſt
iſtud vicium ita circa viliſſimos cibos ſi⸗
cut circa delicatos. ¶Oe quantitate autẽ
cibi ⁊ potus non poteſt darivna certa regu
la omnibus ᷣm eandem menſuram. Sed
plus ⁊ minus exigitur ſᷣm varietatem cõ⸗
plexionum ⁊ fatigationum:vnus etiam et
idem plus indiget vno tempoꝛe qᷓ; alio ſᷣʒ
diſpoñtionẽ ſui coꝛpoꝛis.vnde narrat phi
loſophus in libꝛis ethicoꝛum de milone vi
ro foꝛtiſſimo ꝙ comedebat aliquando ſo /
lus vnum bouem nec erat grauatus ſto⸗
machus eius.Et alius quia debilis etiam
de paucis bucellis panis grauabatur.Taã
tum ergo poteſt ⁊ debet quis comedere et
bibere quantum credit ſe indigere ad ſu⸗
ſtentationem ⁊ executioneʒ eoꝛum que ſi⸗
bi incumbunt agenda.Ita vt nõ vſqʒ ad
nauſeam ſumat:ſed cũ aliquali adbuc ap
etitu finem faciat.ſ Vnde Auguſtinus li
bꝛo confeſſionũ ait.Juſſiſti domine vt ad
alimenta ſicut ad medicamenta acceda⸗
mus.Sicut eniʒ ſumitur medicina nõ ad
delectationem ſed pꝛopter neceſſitateʒ ſci
licet ad pꝛeſeruandum coꝛpus a moꝛte:et
cum timoꝛe ſumitur ne ledat.Ita cibus de
bet ſumi ad ſuſtentandum coꝛpus ne deſ
ciat ⁊ cum timoꝛe ne offendatur ex nimia
complacentia.¶ Secũdus modus ſeu ſpe

uod quinqʒ ſunt modi ſiue ſpecies:

. —— s

eo⸗

nos

eies gule eſt comedere cibos nimis delica

tos pꝛopter delectationem:vt capones:fa
Enos:pernices: lampꝛedas:ſturiones:vi

na electa ⁊ huiuſmodi. Huic erat deditus

llle diues qui poſtea ſepultus eſt in infer/⸗
no.Luce.idõ.c.Hoc peccato peccauerũt iu
dei dum non contenti manna appetierunt
carnes et dommus dedit eis coturnices.
MNumeri.xi.c.Siquis tamen vtatur cibari
is delicatis pꝛopter infirmitatem hos exi
gentem aut pꝛopter generis nobilitatem:
vt pꝛincipes:aut pꝛopter tempoꝛis ↄgrui
tatẽ:vt in nuptijs ⁊ conuiuijs diſcretis po
teſt hoc eſſe abſqʒ peccato.vñ Auguſtinꝰ
Ai.di.c.Quiſquis ait.Fieri enim poteſt vt
ſine aliquo vicio cupiditatis vel voꝛacita
tis pꝛecioſiſſimo cibo ſapiens vtatur.Inſi
piens autem frtidiſſima gule flamma in
viliſſimum inardeſcat.Et ſanius maluerit
quis moꝛe domini piſce veſci qᷓ;ᷓ lenticula
moꝛe eſau nepotis abꝛahe:aut oꝛdeo mo/
re iumentoꝛum. Et eadem di.c.Non co/
gantur. Non cogantur diuites cibis pau

perum veſci vtantur conſuetudine innir/

mitatis ſue:ſed doleant ſe aliter abſtinere
non poſſe.Si enim conſuetudinem ſuam
mutant egrotant:vtantur ſuperfluis dẽt
pauperibus neceſſaria:vtantur pꝛecioſis
⁊ dent pauperibus vilia.Hec ille. Quare
laudabile eſſet a pueritia etiã filios nobili
um aſſueſcere cibis groſſioꝛibus. Quod
fecit mater beati bernardini erga ſuos fſili
os nobiles ⁊ diuites.vnde ligurgus ethni
cus in ſuis legibus oꝛdinauit adoleſcentu
los ruri nutriendos cibis vilibus. Sum/
me autem repꝛehenſibile eſt iuuẽculos ad
tabernas accedere:pignolatas: conſectio

nes ⁊ alia guloſa comedere. maluatica et
greca bibere. Communia auteʒ facere vbi

communiter lauta pꝛeparantur cũ ex ami

citia vel alia cauſa honeſta ſiunt de ſe non
ſunt repꝛehenſibilia. Nam ⁊ iob permitte

bat filus ſuis conuiuia ſacere inuiceʒ Job
pꝛimo.c.Et ioſeph pꝛeparauit fratribus
ſuis conuiuium.Et abꝛaham angelis ho

ſpitibus ſuis. Geneſis.is.c. Et pꝛecipue cũ

in conuiuus adſunt circũſtantie quas po

nit BGꝛegoꝛius.ꝗA.di.c. Conuiuia.Scien

vum inquit ꝓꝙ conuiuia tunc ex cdantate

veraciter pꝛodeunt᷑ eum in eis abſentium
nullus vitam moꝛdet. Nullus cx irnnione
rep:ehenditur. Hec inanes ſecularium ne
gocioꝝ fabule:ſed verba ſacre lectionis le

guntur ⁊ audiuntur:cum non pluſq́; ne⸗

ceſſe eſt coꝛpoꝛi deſeruitur.Et quia raro eſt
quin in conuiuijs multa vana et irriſoꝛia
miſceantur et vltra debitum comedatur.
Ideo refert Auguſtinus documentum ſi:
bi ab ambꝛoſio Faditum vt vitaret conui
uia quibus terminus temperantie excedi
tur. Tertius modus ⁊ tertia ſpecies gule
eſt ponere nimis de tempoꝛe ad pꝛeparan
dum cibos vt magis delectent. Puta yt
ſint variati:aſſani:uxi: cum aromatibus:

cum ſapoꝛibus ⁊ huiuſmodi. Hoc vicio vt

ſcribitur pꝛimi Regum.2.c.laboꝛauerunt
fulij heli ſacerdotis.Nam cum populus ac
cederet ad offerendum ſacriſicia animali/
um ad altare ſᷣm mandatum legis venie.
bat puer qui ſcilicet erat miniſter ſacer⸗
dotis et dicebat offerenti:da mihi carnes
ideſt partem animalis occiſi vt coquam
ſacerdoti.Non enim accipiam coctam ſed
crudaʒ. Quod ſaciebat vt accuratius poſ
ſet ſuo ſacerdoti pꝛeparare.Et offerens re
ſpondebat. Incẽdatur pꝛius ſm moꝛem
adeps ⁊ poſtea accipies.Et ille ſcilicet mi
niſter:nequaq;. Si non dabis accipiã vi.
In ollis quoqʒ vbi coquebantur carnes
mittebat tridentem ⁊? trahebat cruduʒ de
lebete.Sic faciunt hodie multi pꝛelati ec/
cleſie. Quare dicit Alanus in lidde cõplan
ctu nature.Hodie gule vicium ꝓfundius
ſe poꝛꝛigit ĩ dños pꝛelatos qui ſulmones:
lucios:ceteroſq; piſces equipollenti gene
roſitate inſignes varijs decoctionnz cruci
ant martyrijs balneàtes officio ſacri pipe
ris ſonte baptizant:vt multiſpꝛmẽ ſapo⸗
ris gratiaʒ conſequantur. Alius miniſtro
rum contundit:colat alius ⁊ conficit ſub
ſtantiam vertit in accidens:naturam mu
tat in artem:vt ſaturitas tranſeat in eſu/⸗
riem. Hec ille.¶ Sciendum etiam ꝙ ſu:
mere cibos immunde et ſine congruenti
pꝛeparatione vbi commode pꝛouideri po
teſt vicioſum eſt pertinens ad vicium ne/
gligẽtie vel iſenſibilitatis.vñ Hicroꝰ HNec
affectate ſoꝛdes nec exꝗſite delitie laudeʒ

—

pariunt:quod inducit Sꝛ atianne. Ai. di.
capitulo ericus S. Ideſt de cibis ſicut de
veſtibus. Qõd autem aliquos ſanctos ci⸗

bdies cineres legimus miſcuiſſe: vt beatus

Bermanus iſopue altiſiodoꝛenſis: et
beatꝰ franciſcus. Dicit Al.hoc fuiſſe lau⸗
dabile ⁊ virtuoſum ex opere operante non
er opere operato ideſt ex intentione operã
tium vt ſtilicet ſubtrahentes ſe ab omni
delectatiõe coꝛpoꝛali redderẽtur magis ca
paces c apti delectatiõibus ſpiritualibus:
⁊ affectu ad diuina a deo ad hoc inſpirati.
Sed illud opus in ſe non erat laudabile:
vnge nec imitabile niſi quis ſimilit a deo
inſpiratus eſſet. C Quartus modus gule
ſiue quarta ſpecies eſt nimis ardenter ſen
nimia auiditate cibum vel potum ſumere
Ald quod pertinere videtur comedere ni/
mis rapaciter 2 feſtinanter. Et lʒ quidam
habeant a naturali conditione vel aſſuefa
ctioni.Zamen ⁊ coꝛpoꝛi nocet quia nõ ita
bene poteſt cibus digeri quaſ integer de/
glutitus et minus bene ediſficat. Et cum
pꝛocedit ex inoꝛdinato appetitu delecta//
tionis gule peccatum eſt. Hoc vicio fupe/
ratus pꝛopter vnam eſcam ſcilicet lentis
eqdulium vendidit eſau pꝛimogenita ſua:
vyt dicit Apoſtolus ad hebꝛeos.iʒ.c.Nam
vt narratur Geneſis.⁊.c. Cum reuertere
tur eſau de agro feſſus ad domum inueni/
ens ꝙ germanus eius iacob coctum lenti
unm ferculum comederet penuit ab eo vt ſi
bpi de illo ferculo daret. Cui iacob dixit ven
de mibi pꝛimogenita tua. Quod fecit ex
nimia auiditate illius edulu paruipendẽs
ea pꝛo tam vili pꝛecio vendere.vnde gra⸗
uiter peccauit ſimoniaʒ committens quia
ius pꝛimogeniture tunc ſcilicet in lege na
ture erat ſpirituale. Naʒ pꝛimogenitus te

nebat locum ⁊ officium ſacerdotis.Jacob

autem emendo dicitur non peccaſſe: quia
potius redemit qᷓ; emit vexationem ſuazʒ.
Et ĩ hac ſpecie gule ita peccatur viliſſimis
cibis ſicut pꝛecioſis:immo in hoc frequen
ter offendunt homines non facientes ſibi
conſcientiam pꝛopter vilitateʒ cibi.nõ ad
uertentes ꝙ pꝛimi parentes peccauerunt
in eſu pomi.Ideo dicit Alugꝰ. In onmib⸗

ð

hijs rebus non vſus rerum: ſed libido in

culpa eſt. Et idem. Ai.di.c.Delitie.viles ci

bi appetenter accepti impediunt pꝛouen⸗

tum abſtinentie. Dauid autem aquam cõ
cupitam effudit. Hiſtoꝛia habetur ſecũdi

KRegum.c.ꝛʒ̊.vbi dicitur:ꝙ cum quadaʒ

die dauid appeteret bibere de aqua ciſter
ne bethleez dicens: O quis mihi daret de
aqua ciſterne que eſt in bethleem. ſubito
tres ſocij eius ſoꝛtiſſimi a ſeipſis iuerunt

⁊ per medium caſtroꝛum inimicoꝛum phi

liſtiim qui tunc habebant ſtationẽ in bethł

leem tranſeuntes hauſerunt aquam et ſi
bi appoꝛtauerunt. Sed dauid noluit bi/

bere dicens. Abſit vt Leneulumn animarũ

boꝛum ego bibam:ſed libauit eam domi/

no. Infirmi itaqʒ vel ſani qui ſciunt vel ex

perti ſunt aliquid eibi vel potus nocere ip

ſis 1 tamen ſumunt pꝛopter auiditatem:
vtiqʒ; peccant plus minus ſm exceſſum

queʒ faciunt. Narrat Gꝛegoꝛius in tertio
dialogoꝛũ de quadam ſanctimoniali:que

quãdam lactucaʒ in hoꝛto viſam colligẽs

cum nimia auiditate comedit. Pꝛopter

quod a diabolo arrepta eſt. Sed a quodã

ſancto viro equitio liberata eſt. C Quin/

tus modus ſeu quinta ſpecies gule eſt an

ticipare hoꝛam ſeu exire hoꝛam ſtatutam

3
E

vel conſuetam ſine cauſa vꝛgente vel ra⸗
tionabili. Naz ſi exigit inſirmitas vel alia

cauſa rationabilis omnis hoꝛa eſt idonea

Cum non eſt ieiuniũ cõis modus xpᷣiano/
rum eſt bina commeſtio ſcilicet pꝛandium
⁊ cena:⁊ per hoc ſanius viuitur.Qui eniʒ
comedunt pluries in die vt animalia bꝛu

ta ſunt:nec ſane viuere poſſunt: cum po⸗

nant indigeſtum ſuper indigeſtum. vnde
mali humoꝛes generantur ⁊ caput etiam
fumoſitatibus grauatur.Et hoc repꝛehen
ſibile eſt niſi laboꝛ excuſet aut aliqua cau⸗:
ſa iuſta.Et ſic excuſantur agricole: viato/
res ⁊ huiuſmodi: a pueri dum ſunt in aug
mento. Qui autem de mane ſurgentes de

lecto ſubito volunt comedere ⁊ bibere: et

pꝛecipue in diebus feſtiuis anteqͥ; vadãt
ad eccleſiam nimis indeuoti ſunt: contra
quos dicitur Eccleſiaſtes decimo capi/

tulo. Ne tibi terra: cuius rex puer eſt:et

lbicbi
kpiles
proven
gamc⸗
r Kaici
eʒ
naſter
ede
ſbi⸗
Uaun
mmpbi
enben⸗
maſ
itbi
niman
dom⸗
pela
reip
lem:
ſum

ꝛincipes mane comedunt. Terra eſt ho/
mo:puer eſt ſenſualitas que appetit ſenſi
bilia vt puer:pꝛincipes eius ſunt ſenſus:
ve auteʒ illi qui regitur a ſenſualitate ⁊ cu
ius ſenſus vacãt commeſſationibus tem/

peſtiue: qnia guloſus eſt. Ideo Yſaias ꝗn

to.c.ait. Ae qui ſurgitis mane ad ebꝛieta
tem ſectandam. SDe hoꝛa comedendi die/
bus ieiunioꝝ dictũ eſt ĩ prmone de ieiunio

in q̃drageſimali de pnia.

.

CAQ guloſ puniũtur pena coꝛpoꝛ ali ſpi
rituali CKap.3WN.

1

Ertium myſteriũ declarandũ de gu

02

Bebennail. SJ
¶Pꝛmo punitur gula pena coꝛpoꝛali.

vnge ſcriptum eſt Eccleſiaſtici.37. c. Pꝛ0

pter crapulam multi perierunt. Et Criſo/
ſtomus de con. di.. c. Nihil.Exceſſus ci⸗
boꝛum conſumit ⁊ computreſcere facit coꝛ
pus humanum ⁊ macerat egritudine diu
turna:⁊ tunc eum moꝛte crudeli conſumit
Et Hieronymus.Ipocras inquit docet in
amſoꝛiſmis craſſa et obeſa coꝛpoꝛa opi⸗
mis que creſcẽdi menſuram impleuerunt
niſi cito ablatione ſanguinis minuantur

in paralipſim ⁊ peſſima moꝛboꝛum gene⸗

ra erumpere ſcilicet eſt neceſſe.Et Galienꝰ
doctiſſimus hipocratis interpᷣs.Athletas
quoꝛum vita ⁊ ars ſagina eiſt dicit in exoꝛ

ta tione medicine nec viuere poſſe diu nec

ſanos eſſe que verba ponũtur de con.di..
c. HNe tales. Et Eccleſiaſtici.ʒ7. ſapiẽs ait.
In multis eſcis erit inſirmitas.t Seneca
ad lucilluz. Multos moꝛbos multa fercu

la fecerunt. Secũda pena qua punitur

gula eſt ſpiritualis. Quia videlicet amittũ
tur per eam et deſtruuntur omnes virtu/
tes que ſperant omnia tempoꝛalia bona.
In huius figuraʒ legitur:i nabuzardan
pꝛinceps coquoꝛum deſtruxit muros hie/
ruſalem ad deſignandum quia venter cui
multitudo coquoꝛum deſeruit ppter viciũ
ſcilicet gule:ediſicia virtutum ad ſolum re
digit.vt ait Gꝛatianꝰ.4.di . pꝛimo.Qð
ſides ruinam patiatur patet in illo populo

la dĩ pene. Punit᷑ equideʒ peccatũ

hebꝛeoꝛuʒz de quo Apoſtolus ait pᷣt ad eo
rin thios.io.c.Sedit populus manducare
⁊ bibere ⁊ ſurrexerunt ludere ideſt feſtina
re in venerationem vituli aurei declinan⸗
tes ad idolatriam. Quã ſpem habere poſ

ſunt de deo vel de beatitudine quoꝑ deus
venter eſt: vt dicit Apoſtolus ad philippẽ

ſes.ʒ.c.Et gloꝛia in confuſione eoꝛum qui
terrena ſapiunt:verus enim dei cultoꝛ cuʒ
ſurgit mance cogitat pꝛimo de deo ſe ei recõ
mendãs.Sed guloſus cogitat quid debe

gt comedere:quod magis delectet. De co

quina templũ facit.De menſa altare. Ibi
ponit victimas varia cibaria. Miſtri funt
ſerui menſe:oꝛationes ⁊ lectiones ſunt lo/
cutiones de vino ⁊ cibarijs.Charitatẽ etid
guloſi non habent:quia pauperibus ſuꝑ
flua tribuere nolunt.vt autẽ ait Joannes
pᷣſua canonica c.ʒ. Qui habuerit ſubſtã
tiam huius mundi ⁊ viderit fratrem ſuuʒz
egere ⁊ nõ dederit quomodo charitas dei

eſt in illo. Pꝛudentiam ꝓſternit gula: qꝛ

vt ait Hieroꝰ. A.di S. ſinali. NPinguis vẽ
ter ideſt gule deditus craſſum ſenſũ gene
rat. Hoc patet in herode qui in cõuiuio ne
ſeiuit diſcernere ſe non obligari ad ꝓmiſſa
iniuſte:ſed impꝛudenter ⁊ crudeliterad pe
titionem puelie iuſſit amputari caput Jo/
annis baptiſte. Juſticia etiam a gula ſub
mergitur. vnde Ambꝛ0?. 47. di. Co. Sicut
hu.Quis tã iniuſtus tam auarus qᷓ; qui
multoꝛum alimenta non ſuum vſum Red
abundantiam ⁊ delitias facit. Quod facit
guloſus ita comedens pcioſa ꝙ multi pau
peres poſſẽt ex illo ſumptu viuere. Quot

irriſiones:detractiones: ꝓditiones: homi

cidia fiunt in conuiuis.Mõne abſalon fra
trem ſuum occidit in ↄuiuio:vt habet᷑ ſcdᷣi
Regũ.iʒ.c.Foꝛtitudo adhuc per gulã iſir
matur.vnde ⁊a qui certat in agone ab oibꝰ
ſe abſtinet:vt dicitur pᷣ ad coꝛithios.9.c.

ſ.grauamine ciboꝝ ⁊ potuum vt ſit ſoꝛtis

ad bellãdũ. oꝛtiſſimus holofernes come
dendo ⁊ bibendo nimis ita fuit debilitatꝰ
ꝙ vna mlier decapitauit eũ. Judich.is. co.

Tẽperãtiã aũt gula fugat ex toto ſicut vnũ

ↄtrariũ expellit aliud. ¶ Sed ⁊ ſeptẽ dona

ſps ſci ex gula rnũt.Qõð ſiguratũ fuit Job

bᷣ.c.Añ ſeptẽ ſiijs eius ↄuiuatibꝰi domo

„

pꝛimogeniti domus peuſſa a vento ruens

oppꝛeſſit omnes.Septẽ filij iob hm Gꝛe/⸗
goꝛiuʒ figurant ſeptem dona ſpũs ſancti.
¶ Tertio punit᷑ gula pena gehẽenali.Ideo
ſaluatoꝛ noſter Luce.ꝛi.c.ait. Attẽdite ne
grauentur coꝛda veſtra crapula ⁊ ebꝛieta/
te ⁊ ſuperueniat in vos repentina dies illa
ſ.iudicij vos condemnans.Apoſtolus vᷣo
ad romanos.iʒ.co. ponit ommeſſationes
⁊ ebꝛietates inter opera tenebꝛaruzʒz:quia

ducüt ad tenebꝛas eternas. A quibꝰ nos

liberet ieſus filius dei:qui cum patre ⁊ ſpi

ritu ſancto viuit per omnia ſecula ſeculoꝝ
Amen.

Feria tertia poſt dñicã de paſſione. Se

petõ execrãdo vſure ⁊ auaritia vſurarioꝝ.
Sermo trigeſimus octauus.

Eſtimoniun

ꝑhibeo de mundo:qꝛ oꝑa ei⸗
mala ſunt. vba ſunt redẽpto
ris noſtri oꝛiginalr Joannis
7. Co. in euangelio hodierno. Inter mala
xpᷣianoꝝ opera illud eſt ſatis abominabile
quo pene totum genus humanũ piclitaf.
Illud equideʒ auaritia eſt oium ſcelerum
mater ⁊ cauſa.dicitur eni in Glo.in ꝓlogo

decretalium. Et. 47.di.c. Bonoꝝ.Et in au

ctentico vt iudices ſine quoqʒ ſuffragio ꝗ.
Cogitatio.collatiõe ſcdᷣa.Cupiditas eſtra
dix oium maloꝝ. Pꝛopterea deus omni?
potens comminatur miſeris moꝛtalibus
dicens Hieremie.õ.c.Extendã manũ meã
ſuper habitantes terram. A maioꝛe ꝗppe
vſq; ad minoꝛc omnes ſtudent auaritie:⁊
a ꝓpheta vſq; ad ſacerdotẽ cuncti faciunt

dolum. Cu vo in hoc peccato multipliciter

homies errent tamẽ hodierna die ad aua
ritiam vſurarioꝑ expugnandam elaboꝛa
bimus.Ad hunc enim pleriq; deuenerut
erroꝛem vt vſurariam pꝛauitatem exerce⸗
re libere ⁊ inuerecunde ac publice non re
tardentur. vbiq; iam talis peſtis erudeliſ
ſima viget que tanto periculoſioꝛ eſt q;to
vſurarij turpitudinem ſuam agnoſcere no

lunt.Quinimo obduratũ coꝛ habẽtes pu

tant ſe offerre ſacriſiciuz deo acceptabile ſi

ſuis pꝛoximis mutuantes lucrum quod/

cunqʒ ex mutuo ipſo percipiant. Nam be
nefacere ſe aiunt cum pximoꝛum ⁊ ſuiip

ſius ex vſura conſulat᷑ neceſſitati. Ob qðᷣ

vt eis vᷣitas clarius eluceſcat qua poſſint
ſuũ grande malũ agnoſcere in pñti ſermo
ne de ipſa vſura tria ꝓponemus miſſteria
declaranda.
PBnoꝛ diffinitionis.
Ca mrepꝛobationis.
zunparticipationis.

QAuid eſt vſura que graue eſt peccatũ:

Et ꝙ qui ex neceſſitate accipit ad vſaram
ab eo qui eſt paratus non peccat: z àt mo

dis vſura cõmittitur. ¶ Cap. pm.
vſura dicitur diffinitionis.ᷣm eniz
Boffreduʒ in ſumma ſua vſura ſic
diffinitur. Aſura eſt quicquid ſoꝛti accedit

pꝛecedente intentione vel pacto vt ſi mu⸗

tuo tibi centũ floꝛenos hac intentione pᷣn
cipaliter vt aliquid plus vltra centum reci

piam vel Ri mutuo tibi certas mẽſuras fru

menti vini olei ⁊ huiuſmodi que vſn con/
ſumuntur.Et plus ex hoc exquiro q;ᷓ ipᷣm
capitale in valoꝛe vſuram committo:vt dẽ

iA.q.3.c.vſura.¶ Pꝛo intelligẽtia tamẽ

plenioꝛe huius partis tria ſunt dubia de/⸗
cidenaa. fdud
2zmvtx liceat accipe ad vſur-

z qt modis committitur vſura:
CPꝛo pꝛimo dubio arguunt vſurarij cõ⸗
tra veritatem dicentes vſurã non eſſe pec
catum.Omne eni peccatum eſt contra ali

quã legẽ:ſed vſura non eſt ↄtra aliq; legẽ
nec diuinalẽ nec nãlẽ nec humanalẽ.ergo

vſura nõ ẽ peccatũ.Hã in lege diuinali di

xit deus deuteronomij.23. c. Hõ fenerabis
ffi tuo pecuniã ad vſuram nec fruges nec
q;libet aliam rem:ſʒ alieno.Ex qua aucto
ritate videtur ꝙ ⁊ ſi nõ fratribus ſalti alie
nigenis ⁊ extraneis poſſit fenerari ⁊ inſide
libus.Quantũ vo ad legem naturalẽ de
iure nature eſt vt homo aliquid recõpẽſet
ei qui ſibi bñſicium contulit. Ille aut qui
mutuat:aliquod bñſficium ↄfert ſubuenit
eni neceſſitati idigẽtis.Ergo ſi pꝛo hoc be
neficio aliq certo pacto obliget euz cui mu

mat ad hoc ꝙ aliquid ſibi retribuat nõ vi

Rimũ myſteriuz declarandum de

getun
niles
ſis
llouun
ſio E.
geapit

ebt

Piec
ut
(Eir
au

inſu

Nnd
mtſuh
1b
4 Mnt
inleno⸗

Ujtan

ecl
S
ncn
öͤmn
ertd
ume
iade/

detur eſſe pactum illicitum. Leges vo ci/

uiles vſuras permittũt:vt patet.C.de vſu

ris.l.Eos. In contrariuz eſt auctoꝛitas ſã

ctoꝛum.vnde Ambꝛoꝰin lide bono moꝛ
tis.Et.iꝗ.q.A.c.Siquis. Siquis vſuram

accipit rapinam facit:vita nõ viuit.ſ.gra⸗

tie.Et Dauid in pᷣs loquens ad deum ait.

PBñe quis habitabit in tabernaculo tuo:

aut quis requieſcet in monte ſancto tuo.

¶ Et reſpondet.Qui ingreditur ſine macu

la ⁊ operatur iuſticiaʒꝝ ⁊c.Et infra.Qui pe

cuniã ſuam non dedit ad vſuram. Eccleſia

inſuper ſtatuit.ꝙ ſiquis ꝑtinaciter aſſe/⸗
reret vſuram nõ eſſe peccatum ⁊ graue he
reticus hĩetur:⁊ contra ipᷣm ſicut ↄtra ali/

os hereticos ꝓcedatur:vt patet in clemen
tina ex graui de vſuris. Scm autẽ Tho.

22.q. 78. vſura eſt contra equalitateʒ iuſti
cie ex eo videlʒ quia vſurarius vẽdit quod

non eſt. ¶ Nam reꝝ que in vſum noſtrũ ve
niunt. Quedã ſunt quaꝝ vſus ipſaꝝ con/

ſumptio eſt vt frumentum vinũ oleũ ⁊ hu
iuſmodi quibus homo vtitur comedendo
bibẽdo ⁊ ſic ex toto conſumẽdo.Quedã

res ſunt quaꝝ vſus ⁊ ſi non ſit ipſaꝝ conſũ
ptio in ſe eſt tamen eaꝑ diſtractio:vt pecu
nia numerata que pꝛincipaliter inuẽta eſt

ad cõmutationes ciẽdas: vt dicit Ariſt.
in p politice.Et ſic vtendo diſtrahitur cuzʒ

,in cõmutationes expẽditur. Quedã res

ſunt quaꝝ vſus non eſt ipſaꝝ conſumptio
vel diſtractio. Sicut domus:ager iumẽtũ:

vaſa argentea ⁊ aurea ⁊ huiuſmodi:vſus

enim domus eſt inhabitatio non conſum

ptio.Sic cultus agri eſt cultiuatio ad fru /

etiſicandum non ad diſſipanduʒz. Et ſic de
alijs.Ct ex iſto tertio genere reruzʒ vſus ip

ſius rei poteſt computari ſeoꝛſum ab ipſa

re ⁊ vnum concedi ſine altero. Poteſt eni
alicui tradi dominium domus vel agri vl
ſerui:vel iumenti retẽto ſibi vſu vel fructu
ipſius ad vitaʒ vel ad aliquod tempus vt
fit aliquando in donationibus.Et ecõuer
ſo poteſt concedi vſus talium rerum reten

to ſibi dominio vt fit in locatione afficto:

pẽſione domus ⁊ huiuſmodi. Et ideo ĩ hu

iuſmodi licite recipitur ſi certum pꝛecium
ſeu lucrum pꝛo vſu dato ipſius rei reten /

to ſibi dominio.Et inde ad certuʒ tempus

io 4
reh abita ipſã re ex integro. Sed in rebus
pꝛimi ⁊ ſecundi generis: quarum ſcilicet
vſus eſt ipſaruʒz conſumptio vel diſtractio
non poteſt computari ſeoꝛſum vſus tali/
um rerum ab ipſis rebus:quia inſepara/⸗
bilis eſt.Et cuicunqʒ conceditur vſus tali
um rerum ex hoc ipſo concæeditur ⁊ res.Et
ꝓpter hoc in talibus per mutuum trãſter
tur dominium. Sicut ergo ſiquis ſeoꝛſum
vellet vendere vinum ⁊ ſeoꝛſum vſum vi⸗
ni venderet eandem rem bis vnde ⁊ ven⸗

deret quod non eſt:pꝛopter quod manife

ſte eſt contra equalitatem iuſticie. Simili
ratione qui mutuat vinum: frumentum:
oleum:pecuniam numeratam:⁊ huiuſmo
di:⁊ vltra ſuum capitale mutuatũ aliquid

exigit vel pꝛincipaliter intendit habere qðᷣ

pꝛecio poteſt extimari contra equalitatem
iuſticie agit:quia petit ſibi duas recompẽ
ſationes fieri.vnam ſcilicet reſtitutionem
equalem rei mutuate. Aliam vvo vt pꝛeci
um vſus quod dicitur vſura. Ad illud ve
ro quod obiciebatur de iudeis reſpondet

Tho.⁊ Nicolaus de lira:ꝙ illud dictũ deu

teronomij.23. c. allegatum ſane eſt intelli/
gendũ. Per alienũ enim aut intelligũtur
illi qui erant finitimi eoꝝ quoꝝ terras eis
dominus cõceſſerat vt chananei.Et ab il /
lis licite recipiebant vſuras nõ vt vſuras
ſed vt recuperationem iuris ſui. Sicut eti
am licitum eſt chꝛiſtianis mutuare hoſti/
bus ad vſuram ita tamen ꝙ illud quod re
cipitur vltra ſoꝛtem non recipiatur ratio/
ne mutui.Sed iure dominij quod habet
in illos ⁊ vt recuperet rem ſuam quam nõ
poteſt ab iniuſto poſſeſſoꝛe niſi mediante
mutuo recuperare.Et ſic intelligitur illud
capitulũ Ab illo.iꝗ.q.ꝗA. Ad hec faciunt
notata per Archidiaconum.23. q.2. c. Do
minus. Si enim permittitur a iure ſpolia/
re inimicum immo occidere in bello iuſto:
multomagis per hanc viam ſuũ accipere.
Et ſic vt pꝛedictũ eſt licitũ fuit iudeis acci
pere vel mutuare ad vſurã ab illis tm̃ fini
timis nationibus qui occupauerãt terrã
ſuam datam eis a domino tanq́ᷓʒ ab hoſti
bus. Nunc aũt ipſi iudei non poſſunt ſine
moꝛtali facẽ vſuras xpᷣianis nec ecõuerſo.
NMNã nõ ſũt inimici nr̃i in ciuili ↄuerſatiõe.

1

¶Quo autem ad alios infideles ſi verum
eſt ꝙ ſunt inimici noſiri etiam illis arma
inſerre poſſumus tanqͥ; occupatoꝛibus re
rum noſtraruzs. De quo.23. q.7. c. Si de re
bus. ⁊. c. Diſpar. Et per Innocentiũ ⁊ Ho
ſtienſẽ extra de voto.c.Adð ſuper hijs. Re
ſtat lõgeſoꝛtius xpᷣianum ab eis licite poſ
ſe vltra ſoꝛtem accipere:quia ſuum eſt qð
recipit.Qð autem contra ſaracenos et ali
os infideles dominia ⁊ terras poſſidentes
licitum ſit bellum vltra alias rationes fa⸗
cit quia ad defenſam ? recuperationẽ fit de
tractoꝝ. Ergo licitum. Nam vt dicit Inno
centiꝰdicto.c.Qð ſuper hijs vbi terra fuit
aliquo tempoꝛe chꝛiſtianoꝝ bellum eſt lici
tum. Inſideles autem pꝛedicti abſtulerũt
a chꝛiſtianis quicquid tenent. Naʒ vbiq;
terrarum fuit laudatum nomen chꝛiſti.vn
de in ps dicitur. In omnem terrã æc. Sed
hijs dimiſſis dicimus ꝙ vſura nullo ex il/
lis verbis iudeis fuit permiſſa minus con
ceſſa. NHam lʒ quidam dixerint vſuram fo
re conceſſam in quibuſdam caſibus. Ta/
men ꝓpꝛie loquendo in nullo caſu conce/
ditur. Sed quia in illis caſibꝰ quos illi po
nunt aliquid recipitur vltra ſoꝛtem. Ideo
pꝓpter aliquam ſimilitudinem large ⁊ im/
pꝛopꝛie ſumendo dicitur vſura ibi pmiſſa
ſed non eſt ibi vſura.Et ſic in ꝓpoſito vel
per alienum in verbis deuteronomij intel
ligitur quilibet qui non erat de genere iu/
deoꝛum. Et tunc dicetur ꝙ illa fuit compa
ratiua permiſſio qua permittitur minꝰma
ium ne maius malum fiat. Sicut etiã per
miſſum fuit eis dare libellum repudij ⁊ re
udiare vxoꝛem ad repudianduʒ homici
ium ſiue vxoꝛicidiuzʒ. Sic? vſura fuit eis
ermiſſa erga alienigenas ne ſi fuiſſet pꝛo
ibita maioꝛi crudelitate craſſarentur in
ſuos vt ſue cupiditati ſatiſiacerent.Excuſa
buntur ergo a pena tempoꝛali legis:ſʒ nõ
a pena gehennali ſicut nec a culpa moꝛta
li.vnde dicit Criſoſtoꝰ.ʒi.q.pᷣꝰ.Hac ratio⸗
ne in ſine. Quod enim permittimus nolẽ
tes pꝛecipimus ideſt permittimus ſᷣm glo
Rm:quia malas hominuʒ voluntates ad
plenuz ꝓhibere non poſſumus. Et tamen
deus declarauit per ꝓphetas vſuram ſibi
diſplicere: vt patet de dauid.¶ Sed ſigs ra

tione dicte permiſſionis vellet eos excuſa
re pꝛo illo tempoꝛe que tamen excuſatio a
doctoꝛibus non admittitur pꝛo nunc tem
poꝛe gratie reuelate non excuſarentur. zi.
q.pᷣ S. Sed obicitur. Adillud vo quod
vſurarij dicebant ꝙ vſura nõ eſt contra le
gem nature.dicendũ ꝙ ratio dictat vt qs
mutuet/pvimo indigenti ſi poteſt: ſed gra
tis ſine ſpe lucri.Et ſic ꝙ gratus ſit recipi⸗
ens mutuum erga mutuanteʒs: puta in re
cognoſcendo beneficium ⁊ cum poteſt eũ
adiuuare quando indiget vel viceuerſa re
munerando ſibi vel per alia obſequia ſed
gratis nõ ex pactione. Haʒ ⁊ ſi ei teneatur

ad antidota naturaliter ideſt recompenſã

dum benefſficium:hoc eſt ex debito honeſta
tis non autem neceſſitatis ſcilicet quo poſ
ſet cogi in iudicio.Et ideo ſʒ Tho.⁊ alios
ſiquis mutuaret alicui cum hoc pacto ꝙ
ei teneretur remutuare vſuram committe
ret quia vltra capitale ſuum aliquid exigit
quo poteſt pꝛecio extimari illa ſcilicet obli
gatio qua poteſt eum conuenire in iudicio
Et ſi vſurariꝰ diceret ꝙ ille qui accepit pe
cuniam mutuo lucratur cum illa ⁊ locuple
tatur cum damno mutuantis.. Reſpoõde

tur ꝙ ille locupletatur ſeu lucratur pꝛinci

paliter per induſtriaʒ ſuam:quia pecunia
ex ſe nihil lucratur:vt patet tenendo in ca
pſa. Pecunia etiam illa non eſt mutuan⸗
tis ſed eius qui accepit mutuum: quia in
eum tranſlatum eſt dñium.Et ſi perijt vel
perdidit in negociando vel aliud agendo
perit periculo ſuo non mutuantis. Dam/
num autem non ſuſtinet mutuans niſi qꝛ
ceſſat ex hoc ſibi lucrum. Sed idem dam/
num habuiſſet ſi pecunia in archa ſeruaſ/
ſet:qꝛ ibi non fructificat.Et ſic cum ea ne⸗
gociatus fuiſſet potuiſſet ꝑdere ſicut ⁊ lu⸗

crari. Subſtabat enim tũc periculo vbi in

mutuo non ſubſtat. Aerum ſi ex carentia
pecunie mutuate paſſus fuiſſet damnum
puta quia opoꝛtuiſſet eum recipere ad vſu

ram vel vendere res ſuas minus iuſto pꝛe

cio vel aliquod ſimile.Tũc qui accepit mu
tuum deberet ei ſatiſſacere de damno ſecu

to ꝓpter mutuum ſᷣm conſcientiam etiam

ſi de hoc non feciſſet pactum. Kon autem
de induſtria ſua lucrum factum tenetur cõ
municare

ſir
h

cra⸗
nbdog
ne ton
tur., .
quoc
nra le
vigs
ſege
ecii/
mnte
oteſt ah
wern
gniat
cneann
npenſi
oneſ
opol
alios
og
mitte
nigtt
dd
hue
locupte
choͤce
puini
pecunun
o inc
gutuan!
goia n
pantr
genh
.Dun
ſonig
ndan
ui
mn cael
utel
rbiin
rentia
imnum
advir
uſtoput
epitmn
mno ſun
mmeinn
nali,
Cenne
unicht

D

municare ceffante damno. Ad illud au

tem quod vſurarij opponebant dicentes
per legem ciuilem vſuras concedi. ſ Dicèẽ
dum ꝙ leges ciuiles dantur populis qui
ſunt pꝛo maioꝛi parte mali vel imperſecn:
æ intendunt vt pacifice ciues conuiuãt ad
inuicem: vnde ſolum ꝓhibent expꝛeſſe vi
cia que ſunt magis perturbatiua ciuilita
tis ⁊ quietis tempoꝛalis puniẽdo traſgreſ
ſoꝛes ⁊ penis ab illis cobercendo:vt adul
teria furta ⁊ huiuſmodi.Alia vo ꝑmittunt
non vt licita concedentes: ſed non vt alia
vicia pꝛedicta punientes.Et hoc ne peio⸗
ra contingant. Sed lex diuina ꝓbhibet oẽ
peccatum oſtendens puniri in diuino iudi
cio.Cum ergo lex diuina ⁊ naturalis ſit ſu
pꝛa omnem legem bhumanazʒ:vt patet di.
8.per totum.Et canonica ſit etiam pꝛeiu/
dicans ciuili in hijs que ſpectãt ad conciẽ
tiam.Ideo in hoc leges ciuiles cedunt le/
gi canonice.quia ſi leges ille ſũt iuſte quo
ad ciuilitatem vite pꝛeſentis non tamẽ iu
ſte ſunt quo ad ciuilitatem ſupernaʒ adipi
ſcendam ad quod opoꝛtet ab omni pecca/
to eſſe immunẽ.Quare non dedignantur

leges ſacros canones imitari. ¶ Secũdũ

dubium pꝛincipale fuit vtrum ſit licitum
recipere mutuo ſub vfura.ſ Rũdet Tho.
22.4.78. Q non licet inducere aliquem
mutuare ſub vſura lz tamen ab eo qui pa
ratꝰ eſt facere ⁊ qui exercet vſuras mutuo
accipere ꝓpter aliquod bonũ vt eſt ſubuẽ
tio fue neceſſitatis vel alterius. Nam in⸗
ducere homineʒ ad peccandum nullo mo
do lieet:vti tamen peccato alterius ad bo
num ꝓpꝛium licitum eſt quia deus vtitur
omnibus peccatis ad aliquod bonum.Ex
quolibet enim malo elicit aliquod bonum
vt dicit Auguſtinus in encheridion. n
de idem Augꝰ Publicole querenti vtruʒ
liceret vti iuramẽto eius qui per falſos de
os iurat in quo manifeſte peccat eis reue/
rentiam diuinam exhibẽs. Reſpondet ꝙ;
qui vtitur fide illius qui per falſos deos iu
rat non ad malum ſed ad bonum non pec
cato illius ſe ſociat quo per demonia iura

uit ſed pacto bono cius quo ſideʒ ſeruauit

ſi tamen induceret eum ad iurandum per
ſalſos deos peccaret, Ita eſt in pꝛopoſito.

10 S

Sie etiã licet ei ꝗ incidit in latrones mani
feſtare bona q̃ habet q̃ͥ latrones diripiẽdo
peccant ad hoc ꝙ nõ occidat᷑. Sed ceſſãte
neceſſitate cum petitur ſub vſuris ad ludẽ
dum vel ſcoꝛtandũ ⁊ huiuſmodi tunc moꝛ

tale eſſet peccatum. ¶ Tertium dubiũ fuit

quot modis committitur vſura.Ct ad hoc
reſpondeo ꝙ cum vſura committat᷑ ex eo

ꝙ aliquid recapitur vltra ſoꝛteʒ hoc poteſt
ſieri tripliciter.

p̃ recipiendo munus a mann.
ZPerecbied munus ab obſequio.
sorecipiendo munus a lingua.
Pꝛimo committitur vſura recipbiendo
munꝰ a manu: ſiue ſint denarij ſiue qgeqd
aliud pꝛecio extimari Pareſht dicitur. i4.
q.3. c. Putãt.⁊.c. Pleriq;.vnde Ambꝛ.
ait.Eſca vſura eſt ⁊ veſtis vſura eſt.Et ꝗc/
quid ſoꝛti accedit vſura eſt.Et quod velis

nomen ei imponas vſura eſt. Hoc modo

multi reperiuntur vſurarum voꝛagini im
merſi. ſEt pᷣmi ſunt multi nobiles qui no
lũt laboꝛare:et ne pecunia eis deſiciat pau
latim conſumendo tradunt eam mercato/
ribus vel alijs intendẽtes aliquid annua
tim recipere ad diſcretionẽ eoꝛum ſaluo ta

men capitali.Et q; uis ipſi vocent hoc de /

poſitum tamen vſura eſt: vt patet.iꝗ.q.3ʒ.
c.Si feneraueris.Hec vere depoſitum eſt
nec ſapit naturam eius. Sunt alij mutu
antes pecunias diuerſis perſonis accipiẽ/
tes in pignus domum vel agrnʒ vel vine
am ſub nomine ſecuritatis.Sed fructũ in
terim dicti pignoꝛis volunt habere quo⸗/
uſq; reſtituatur eis pecunia non computã
do in ſoꝛtẽ ⁊ vſura eſt vt patet extra de vſu
ris.c.pᷣ.Excuſatur tamẽ in hoc caſu gener
qui cum ſuſtineat onera matrimonij ⁊ nõ
dum habuit dotes recipit a ſocero vłalis
dotantibus mulierem poſſeſſionem aliqᷓ;
in pignus quouſq; recipiat dotem:hic lici
te ⁊ ſine vſura macit fructus illius pignoꝛis
ſuos:nec tenetur computare in ſoꝛteʒ. Ex
tra de vſuris.c.Salubꝛiter.¶ Secũdo cõ

mittunt vſuram venditoꝛes rerum qui vẽ

dunt aliquid ad aliquem terminum tem⸗
poꝛis et ratione termini petunt plus iuſto
pꝛecio niſi intenderent illud non vendere
tunc ſed ſeruare vſqʒ ad tempus quo de⸗
0%

rfiſimiliter credit᷑ res illas valituras quan
aum tunc vendit:⁊ ſi nunc non tantũ valẽt
Puta cum quis tempoꝛe eſtiuo vẽdit bla
dum ad pꝛeces ſeu inſtantiaʒ alicuius qðᷣ

intẽdebat ſeruare vſqʒ ad tempus hiema

le quando cõmuniter plus valet. Pꝛopt᷑

quod venditur pluri pꝛecio qᷓ;ᷓ nunc vale⸗
at. Extra de vſuris.c.In ciuitate. Simili/
ter ſiquis emit merces vłl victualia minꝰ
iuſto pꝛecio eo ꝙ anticipat tempus in ſol
uendo pꝛeciũ anteq; recipiat merces vł vi

ctualia per aliquos menſes:puta dat pꝛe

cium tempoꝛe veris ⁊ recipit bladum tem
poꝛe eſtatis.Et hoc niſi ſubſtaret periculũ
vt quia bladum vel aliud poteſt ꝓbabili⸗
ter plus vel minus valere dicto pꝛecio qðᷣ
ſoluit.Extra de vſuris.c.in ciuitate.¶ Ter
tio faciunt vſurazʒ qui emunt poſſeſſiones
vel domos multo minoꝛe pꝛecio q; valeãt

cum pacto ꝙ infra certum tempus ille v·
ditoꝛ poſſit reemere quod vſura reputatur

ſeu fraus vſure palliate ſub titulo emptio
nis. C Quarto faciunt vſu raʒ qui faciunt

ſpocietatem circa pecoꝛa vel aialia volẽtes

Kluum eſſe capitale quo ad pecuniã vel ca
pita animaliũ. Quod vſur a eſt ⁊ non vera
ſocietas:vt patet.iꝗ.q.ʒ.c. Pleriqʒ. cum
gloſa. ¶ Quinto faciunt vſuraz mulieres
alique vidue que ne cõſumentur dotes ea
rum vel deponunt eas mercatoꝛibus ad
diſcretionẽ ⁊ vſura eſt vel recipiunt ab he/
redibus con iugis ſui defuncti poſeſſionẽ
vſuſructuandã quouſqʒ reddantur ei do⸗
tes ⁊ vſura eſſet ſm Hoſtien. Innocentiũ
alio s. Sexto cõmittũt vſurã cãpſoꝛes

ꝗ faciũt cãbia qͥ vocant᷑ càbia ſicca.¶ Se

timo cõmittunt vſuram qui mutuat gra
Bun vel bladum antiquũ ad renouanduzʒ
vt nouuz accipia nt.Et ſi hoc faciunt ne ſu
um ſibi pereat ⁊ recipienti gratiam faciant
non eſt vſura. Secus ſi faciunt vt meliꝰ re

cipiant ⁊ vtile intendant ex mutuo. Extra

“

de vſuris.c.Cõſuluit.Et ſic tenẽt Raymũ
dus Goff.⁊ Hoſtieñ.in ſummis. ¶ Secũ
do commuititur vſura recipiendo munus
ab obſequio.Et ſic illi qui mutuant paupe
ribus hac intentione vel pacto vt ſeruiant
eis in operibus agri vinee? ſimilibus vł

in operibus boum ⁊ equoꝛum vel alio ſer

uicio eoꝛpoꝛali vfuraʒ committunt. Ex᷑ de
vſuris.c.Conſului.C Tertio committitur
vſura recipiendo munus a lingna: vt cu,ʒ
quis mutuat alicui vt poꝛꝛigat pꝛo ſe pꝛe.
ces pꝛo aliquo officio vel beneſicio tempo
rali obtinendo.Et ſiquis ſic obtineat offici
um aliquod ſ̃m quoſdà non impꝛobabili
ter debet pauperibus erogare quod inde
emolumenti perceperit deductis tamẽ ex⸗
penſis ſui laboꝛis ad arbitrium boni viri.
Pꝛopter iam dicta notandum ſz Tho.
ꝙ ſiquis mutuat pꝛincipaliter ꝓpter deuzs
vel amicitiam nõ intendens tempoꝛale cõ
modum.xt is qui mutuum accepit ex libe
ralitate ſua vt gratus non pꝛincipaliter ꝓ
pter mutuum donat ei aliquid hoc ei decla
rans ꝙ ei libere donat vſura non eſt:quia
illud lucrum mutuans non intendit.argi
P. q. 2. c. Sicut. Hon enim debet eſſe factꝰ
deterioꝛis cõditionis ſed melioꝛis pꝛop ter
obſequium pꝛo ipſo factum in mutuando
vt ſeilicet donum ei gratis ſacium recipe/
re non poſſit qui puus ſᷣm oẽs potuiſſet.
CDõ omnis ſcriptura diuina et huma/
na r etiam lex canonica repꝛobat vſuraz.
Ecundum myſtenum de vſura de/
ciarandum dicitur repꝛ obatio. Eſt
enim vſura vicium repꝛobatuz. Si
patere poteſt in ſcriptura diuina ⁊ iure
canonico ac dictis gentilium. vnde Cxodi
22.c. ſeribitur. Si pecuniam mutuo dede/
ris populo meo pauperi qui habitat tecũ
non vꝛgebis eum quaſi exactoꝛ nec vſu⸗/
ris oppꝛimes.ſ Et Leuitici.2ꝭ.c. Si atte⸗
nuatus fuerit frater tuus ⁊ infirmus ma⸗
nu ⁊ ſuſceperis eum quaſi aduenam ⁊ pe
regrinum ⁊ vixerit tecum ne accipias vſu
ras ab eo nec amplius qͥʒ dediſti.TZime do
minum deum tuum vt viuere poſſit apud
te frater tuus. Pecuniaz non dabis ei ad
vſuram ⁊ frugum ſuperabundantiaʒ non
exiges.ſEt ſecundi heſdre quinto.c.Cuzʒ
maioꝛes iudeoꝛum oppꝛimerent minoꝛes
vſuris grauiſſimis heſdras audito clamo
re populi increpauit oꝑtimates et magi/
ſtratus dicens vſuras a fratribus veſtris
non exigatis. Non eſt bona res quaʒ vos
ſacitis. Quare non in timoꝛe domini dei

,Eid
mittiar3
pt a;

oſetan

ſempo
Ntoffiei
obabili
da me
meer/
ninnn⸗
ſ; Do
terdaz
alech
terlbbe
alitenp
eidech
ſteghia
aſgn
ſic
opfer
nco
ahe!
wcha.

ia de/
o, Eſt
aaiure
erodi
o dele,
inat leen
nee l
Siane
nusna!
an 4.
ias
Zimedo
mud
9 ei4
3 non
,c.Cu;
linoꝛes
camd
mag/

nt᷑i ambulatis? Meddite eis hodie agros
ſuos ⁊ vineas ſuas:oliueta ſua:et domos

ſuas. Quin potius pecuniam quam exi/

gere ſoletis ab eis et date illis.Et dixerunt
Reddemus ⁊ ab eis nihil q̃rimus.Sicqʒ
ſfaciemus vt loqueris.Et excuſſit ſinum ſu
um Heſdras dicens. Sic excutiat deus
omnem virum qui compleuerit verbum

poc. Se domo ſua et de laboꝛibus ſuis fic
excutiatur ⁊ vacuus fiat. Et dixit vniuer/
uñ multitudo Am en. (¶Et in decretis.4c.

di.c. Seditionarios. Pꝛohibentur vſura

rij ad ſacros oꝛdines pꝛomoueri. ꝗ Et ex/⸗
tra de vſuris.c.Quoniam.dicitur. Non ſo

lum viris eccleſiaſticis ſed etiam quibuſſi

bet alijs periculoſum eſt vſurarum lucris
intendere. Et extra eodem in. c. Quia.et

in.c.Super eo ſcribitur.vſura condemna
cur vtriuſq; teſtamenti pagina. ¶ Et Leo

papa. 46. di. c. Sicut. inquit. Sicut nõ ſuo
nomine: ita nec alieno licet ſenus exerce
re.Et Auguſtinus.iꝗA.q.A.c.

Quid di⸗/
cam. An crudelioꝛ eſt qui ſubtrahit aligd
vel eripit diuiti:qͥ; qui trucidat inopem ſe
noꝛe.¶ Et Ambꝛoſius.iA.q.A.c.ib illo.
Sine ſerro dimicat: qui vſuras flagitat.

I¶ Et extra de vſuris in pꝛeallegato.c“. ꝛ:
ſtatutuz eſt pꝛimo vt vſurari maniſeſti nõ

admittantur ad communionem altaris.
Hoſtienſis dicit ꝙ canon eſt ferende ſentẽ
tie non late. Idem dicit Joannes andree
in nouella. Becungo ſtatutum eſt vt nõ
recipiantur eoꝛum oblationes.Et ſi ſacer⸗

dos recipit reddere tenetur compellitur.
hm Hoſtienſem debet dari epiſcopo et ſm
pꝛouidentiaʒ eius vel reſtituatur ei a quo
extoꝛta eſt vſura vel detur pauperibus.Et

qui recipit oblationem a talibus debet ab
executione ſui officij manere ſuſpenſus do

nec ad arbitrium ſui epiſcopi ſatiſſaciat.

¶Tertio ſtatutum eſt ꝙ vſurarij non reci

Paantin ad eccleſiaſticam ſepulturam ſi in
oc peccato deceſſerint.Et vt inquit Me/

trus de palude in quarto.Si tales vſura-

rij poſſunt reſtituere per ſẽ ⁊ non reſtituũt
lʒz mandent reſtitui non ſunt abſoluendi:
nec valẽt eoꝛuz teſtamenta in quibus nul

ioo

MQuanq;ʒ. de vſuris libꝛo.é. tum quia ad
ſtatim tenentur:tum quia non vident᷑ ha
bere perſecte bonam voluntatẽ:quia do/⸗
natio ⁊ legata cauſa moꝛtis facta poſſunt
reuocari.vnde ſi vſurarius nõ cauet ꝑ ta-
lem cautionẽ qua non poſſit penitere non
eſt vere penitens.Et ſᷣm Hoſtieñ. dicũtur
vſurarij manifeſti vel per euidentiam facti
puta quia menſam tenent parataʒ ad vſu
ras:vel ſi de hoc ſunt in iure cõſeſſi aut cõ
uicti. Joãnes vᷣo andree ⁊ Archidiaconꝰ

dicunt ꝙ ſatis poteſt dici vſurarius mani

feſtus qui coꝛaʒ ſacerdote ⁊ teſtibus publi
ce fatetur ſe vſurariũ ⁊ vſuras reſtitui mã/
dat foꝛte libꝛos rationuʒ tradens. ſ Et ex
tra de vſuris.c.Super eo.ponitur ꝙ ꝑ pa
paʒ diſpenſari non poteſt vt vſura exercea
tur ſine peccato. Poſſet autem diſpenſare
in exactis quo ad incertoꝛũ reſtitutionem
que tamen ſi fiat ſine ratiõe quo ad conſci
entiam non puto ꝙ valeat.ſ¶ Apud genti
les etiam damnatur vſura. Nam vt in /
quit Cicero libꝛo tertio de officijs.Detra⸗
here aliquid alteri ⁊ homineʒ hominis in
cõmodo ſuum agere cõmodum magis eſt
contra naturam q;ᷓ; moꝛs.Et idem in ſecũ
do de officijs. Interrogatus Cato. Quid
fenerari. Tum cato: quid homines occi⸗
dere.MNarrat Halerius libꝛo quarto Ru/
bꝛica de libertate.ꝙ cum ciuitas romana
furoꝛe catiline oppꝛimeretur ⁊ cogerentur
ciues vendere poſſeſſiones ⁊ domos ſuas
pꝛopter tumultum creditoꝛum longe mi⸗
noꝛe pꝛecio qᷓ; valebant. Tunc Quintus

conſcidius conceſſit trecentas ſeptuagin⸗/

taquinq; libꝛas auri vt illi ſatiſſacerẽt cre
ditoꝛibus ſuis qui neqʒ; de ſoꝛte neqʒ de
vſura quenqᷓ;ᷓ debitoꝛum ſuoꝛum graua
uit.Sed quantum in ipſo fuit amaritudi/⸗
nem publice confuſionis pꝛiuata tranquil

litate mitigauit ſcilicet debitoꝛes ſuos ex/

pectando ne ciuilis ſanguinis feneratoꝛ vi
deretur. Sed dimiſſis multis grauiſſimo/
rum viroꝛum ſententijs quibus vſura cõ
demnatur:Chꝛiſtum deum et dominum
noſtrum audiamus. Ipſe vtiq; ait Tu/

un U ce. 6*,. capitulo. Mutuum date nihil inde
lus debet eſſe teſtis:vt habetur in caplo

ſperantes.In quibus verbis continenturx
002

due particule:pꝛima eſt mutuũ date. Qð
quantum ad eos qui cõmode poſſunt mu
tuare ſine notabili detrimento ſui ſtatꝰer⸗
ga eos qui ſunt in magnis neceſſitatibus
conſtituti ⁊ quaſi extremum videt᷑ eſſe pᷣce
ptum.Quia ſi hoc dicimus de elemoſyna:
aſoꝛtioꝛe etiaʒ in mutuo.arg di. c.c. In
ſingulis. In alijs vo eſt conſilium.ſ Secũ
da particula eſt nihil inde ſperãtes.Et hoc
eſt in pꝛecepto:ita tamen ꝙ intelligat᷑ de
ſpe bonoꝛu tempoꝛaliũ que pꝛecio eſtima
ri poſſunt. Nam bene poteſt ⁊ debet ſpera
ri pᷣmiũ eternũ exinde ſi ſiat mutuũ ex cha
ritate vel beniuolentia.
OQð multi et pꝛecipue ſeptem genera
perſonarum participant in crimine vſura
m licet ipſi vſur non faciant. Capj..
Ertium myſteriuʒ declarandum de
vſura dicitur participatio. Sũut eni
multi participantes in crimine vſu
rarum qui quandoq; ſe peccare nõ putat
eo ꝙ non ſunt ipſi pꝛincipaliter exercẽtes
vſuras.¶ Mꝛimi ſunt notaruij qui ſcienter
fuper vſuras conficiunt inſtrumenta. Hij
ſm Hoſtienſem periuri ſunt quia cõmuni
ter ſolent iurare ꝙ talia non faciant. Et ſic
per conſequens ſunt inſames nec decetero
poſſunt teſtiſcari nec inſtrumenta conſice
re. Extra de teſtibus.c.Licet. Si tamen ob
hoc recipiunt pecuniam non tenentur re⸗/
ſtituere quia receperunt eam pꝛo oꝑe ſuo
qᷓ; uis illicito videtur tñ ꝙ debeant paupe
ribus erogare. Sed vtruʒ tales notarij te
neantur ad reſtitutionem vſurarũ de qui⸗
bus confecerunt inſtrumenta. Super hoc
doctoꝛes diſtinguunt quia ſi ſcienter faci⸗
unt inſtrumẽta vel chartas de debito vſu
rarum ac ſi eſſet legitimum debitum. Pu
ta quia facit inſtrumentũ ꝙ martinus mu
tuauerit petro centum hinc ad annum re
ſtituendos cum ſciat mutuaſſe octoginta
vel nonaginta:quia ſoꝛte⁊ ſi pꝛimo centu
dedit poſtea in occulto viginti vel deceʒ re
habuit a petro vt mutuum ſit de illis octo

ginta vel nonaginta.tm̃ tenetur inſoliduzʒ

ſi ipſi vſurarij non reſtituant.Et hoc niſi ſa
cerent in fauoꝛem recipientis mutuuzʒ:pu
ta quia ille nolebat aliter mutuare ⁊ peirꝰ
multũ indigebat nec poterat aliter ſibi ꝓ⸗

—

uidere. Tunc enim nõ teneretur notarius
Peccaret tamen moꝛtaliter ſciẽter hoc ſa
ciens:quia periurium incurreret faciẽs in
ſtrumentum falſum ⁊ in fraudem vſurax.
MRatio pꝛimi eſt quia efficaciter cooperat᷑
vſure accipiende. Ratio ſecundi eſt quia
itendit pꝛincipalr pꝛoximo idigẽti ſubueni
re.Si autẽ in iſtrumento eſt facta expꝛeſſa
mentio de vſura tunc non tenetur ad vſu/
ram renſtitnendam. Et ratio quia non effi⸗
caciter cooperatur ad illud. Na poteſt qui
mutuum accepit ad vſuraʒ in iudicio ſe iu

uare vt non ſoluat vſuram. ¶ Rotandum

autem hoc loco qꝛ vt dicit Hoſtienſis ⁊ Jo
annes andree in nouella ſup.c. Sicut.E
ne clerici vł monachi. Q tabellio ſiue no
tarius conſueuit iurare ſex. Ipᷣ ꝙ de hijs
que videbit ⁊ audiet ac requiſitus fuernit ſi
ne diminutione veritatis ⁊ cõmixtione fal
ſitatis conſiciet inſtrumentum.vnde ſolet
requiri tabellio ſub pena officij ſui ꝙ con
ficiet inſtrumentum requirenti quod ſi nõ
fecerit periurus videbitur a ſic ſuis inſtru
mentis poſtea non credetur. Extra de te⸗
ſtibus.c.Teſtimonium.Et hanc requiſitio
nem quiſq; de populo facere poteſt. Extra
de teſtamentis.c. Relatum.⸗ pꝛo tanto di
citur ſeruus publicus publica perſona.
Iꝛciurat ꝙ ſecreta ſibi iniũcta celabit.ſ3
ꝙ de omnibus inſtrumentis que conficiet

pꝛotocolla tenebit.¶4* ꝙ fidelis erit illi a

quo conſtituitur ⁊ ſi ſeiret damnum ſuum
tractani per ſe vel per nuncium reuelabit.
¶ Sꝙ illud officium ſic ſibi iniunctum cu
piditate:timoꝛe:odio:⁊ amoꝛe remotis:et
omnia ſm bonam conſcientiam exequat᷑.
¶ & ſuper contractu vſurario vel in frau
dem vſurarum inito non cõſiciet inſtrumẽ
tum ſcienter. ¶ Secũdi participantes vſu
ras ſunt viri ⁊ vxoꝛes qui recipiunt dotes

de vſuris. Mam viri non poſſunt recipere.

tales dotes ⁊ ſi receperint tenentur ad re⸗
ſtitutionem illis quibus ſocer erat obliga
tus ex quo omnia illius erant obnoxia re
ſtitutiõi.Et ipa mulier ſoluto matrimonio
tenetur ad reſtitutionem ſi vir non reſtitu
it m Raymundũ ⁊ alios. ¶ Tertij parti
cipantes vſuras ſunt pupilli.Cum eni tu/
oꝛes vel pꝛocuratoꝛes eoꝝ pecunias po⸗/

Otanis
hoeſ
cis in
funar.
operat
qnis
übueni
tneſ
adpſa⸗
noneffi
oteſtent
lcofn
nndhn
ſiot
icntEi
fneno
dehis
ientli
nne fil
ſolet
n
Knd
Wwrn
dele/
niſti⸗
Ern
ntodi
gona.
iſ
onſcciet
mitili
mſoon
mm a
nisr
—M
Aluftn
nſtum.
es i
tone⸗
peret
lre⸗
blige
hria t
monid
fatn
tüpan
enit⸗/
iusſer

nicati vt patet liꝰ.6. de vſuris.c. Aſuraruʒ

ferunt ad diſeretionem vbi vfura eſt: ᷣm

pꝛedicta tenentur ad reſtitutionem q; uis
non fecerint ipſi tales contractus: tamen
quia lucrum tale ipſi perceperunt.Et ſi nõ
diſponunt ſe ad remitutionem cum habẽt
adminiſtrationem ſuoꝛum bonoꝛum iam
ſunt in ſtatu damnationis. Sed ipſi tuto⸗

res ⁊ curatoꝛes moꝛtaliter peccant facien-

do tales contractꝰ ⁊ tenentur ad reſututio
nem q uis vtilitatem non ſint inde aſſecu
ti in caſu quo ipſi pupilli non vellent vel
non poſſent ſatiſtacere vt notat Archidi/

aconus.46.di.c.Sicut non ſuo.Idem di/

cendũ de quolibet factoꝛe vel pꝛocuratoꝛe
qui exerceret negocia alioꝛum faciente hu

iuſiodi contractus. Quarti participäà/

tes in cnimine vſurarum ſunt aduocati pa

trocinantes eis in huiuſmnodi ↄtractibus.

mnęæs enim tales digni ſunt moꝛte eter
na:quia conſentiunt vſure coopcrando ei.
2. q. . c. Hotum. ¶Quinti participãtes
in crimine vſurarum ſunt fadentes ſtatu⸗
ta ſuper vſuris ⁊ iudicantes hm ea vt capi
tanei rectoꝛes ⁊ huiuſmodi.Et pꝛebentes
conſilia ad huiuſmodi ſtatuta peccat moꝛ
taliter ⁊ ſunt excõmunicati:vt patet in cle
mentina Ex graui de vſuris.Domini etiã
tempoꝛales qui permittunt vſuras ꝓpter
vnam certam quotam quam recipiunt in
de in eadẽ ſunt damnatione. ¶ Sexti par
ticipates ſunt pꝛoſonere ſeu cenʒales qui
ſi pꝛocurant pꝛo illis qui mutuo indigent
⁊ ab illis qui parati ſunt dare non peccãt.

Si autem hoc faciunt pꝛincipaliter pꝛo lu

cro vſurarij ⁊ pꝛo parte ſua iſti non ſolum
peccant moꝛtaliter pꝛopter cooperationeʒ
ad vſuram:ſed etiam reſtituere obligãtur
inſoliduʒ ſi ita cooperati ſunt ꝙ abſqʒ ope
re illo pꝛeſtatio illa vſuraria minime facta
fuiſſet. Cuius ratio eſt quia ſᷣm philoſo/

phbum ſecũdo ethicoꝝ mediuʒ comparatũ
extremis ſapit naturam extremoꝛũ. . Se

ptimi participantes vſurarum crimẽ ſunt
clerici locates domos ſciæter vſuraris ma
nifeſus ad fenerandum: hij ſunt excõmu/

voꝛaginem. Confeſſoꝛes auteʒ vſura
abſqʒ emendatione abſoluentes inci

₰△

yvfſurarijs decipiuntur qui aut veritatẽ ſui

peccatii negant expꝛeſſe aut caliditate mul

ta occultant:quoniam peccatum illud vſu

re ita excecat mentes vſurarioꝛum vt ſe ſe
a iuſticia deſicere nolint credere. Quos de
us bencdictus deiciet in ignem eternum.
A quo nos liberet ieſus ſilius dei ꝗ eſt bñ
dictus cũ pꝛe ⁊ ſpu ſancto per oia ſecula ſe
culoꝝ Amen.
¶Feria quarta poſt dominicam de paſſis
ne.Hę auaritia furum:a de ipſo furto.
Bermo trigeimus nonus.

Aes mee no

2.

euãgelio hodierno. SBeſcendent auari icoꝛ

ptoꝛis noſtri oꝛiginaliter Joãnis. .io. co. 2

rigibiles in obſcura inferni loca qm nolũt

audire vocẽ dñi noſtri ieſu xpᷣi. Ipſe vtiqʒ
dixit M ρ athei..i9.c. Faciliꝰ eſt camelũ intra

re per ſoꝛamen acus qᷓ; diuitẽ intrare in re
gnum celox. Et Luce.6.c, Ae vobis diui⸗

tibus qui habetis hic conſolationẽ vꝛaz.
Et Mathei.d.c.docuit non eſſe theſauriʒã
dum in terra ſed querendos theſauros in
celo.Que oia auribus auaroꝝ ſurda ſunt
cum ipſi ad hoc elaboꝛent vt per fas ⁊ ne⸗
ſas rapiant aliena.Et licet dictum ſit in ſer
mone pꝛecedenti de vſura peſſima:tamen
podierna die occurrit tractare de auanitia
furatoꝛum vt ſic loquar ideſt per furta ac⸗
quirẽtium hec tpalia bona. M20 quibus

obiurgandis tna de furto myſteria eſſe de

claranda.
dẽ diffinitio.
Czmcommiſſio.
Auid eſt furtu: 2 qᷓ differẽtia ĩter furtũ e
rapina: de ppꝛietate reꝑ: ⁊ de piculis ra⸗
pine:⁊ comparatione rapine ⁊ ſurti: atqʒ

qᷓ; graue peccatũ eſt furtũ.¶ Cap. pᷣm.

Kimum myſteriũ de furto declarã

ctis Alexadri in ʒᷣſũme.Et ex.l.pᷣꝰ
de furtis. JFurtũ eſt ↄtrectatio rei aliene

iti nt mobilis ⁊ coꝛpoꝛalis frauduloſa iuito dño
In laqueum diaboli.Sed ſepenumero ab

lucrifaciẽdi gratia:ſiue ipᷣius rei ſiue vſus
0° 3

vitã eternã. verba ſunt redem

duʒ dr diffinitio.Et vt colligit᷑ ex di

5

5

poſſeſſionis vere.Contrectatio ponit᷑ in
pꝛedicta diffimtione qꝛ ſine ea non eſt fur/
tum etiam ſi interueniat voluntas vel ver
bum. Tñ per ſolam voluntatem erit quis
tranſgreſſoꝛ illius pꝛecepti. Mõ ↄcupiſces
rem pꝛoximi tui. Rei aliene ponitur qꝛ in
re ꝓpꝛia non committitur furtum intelli/
ge niſi alius haberet in re illa aliquod ius
puta quia res erat cõmodata vel pignoꝛa
ta quam dñs frauduloſe capiendo furtuz
committeret.ff. de furtis.l. Si res g Si is.
Idem dicit Tho.22.q.bʒ.ſ Mobilis ⁊ coꝛ
poꝛalis dicitur quia in rebus imobilibus
vt ĩ agro vł i incoꝛpoꝛabilibꝰvt ſunt actio
nes ⁊ ſeruitutes non committit᷑ furtum eo
g talia non poſſũt contrectari. Fraudulo
à dicitur quia cuz aliquis credebat rẽ eſſe
ſuam que non erat vel ſi non erat ſua cre/⸗
debat ꝙ etiam ab eo qui habebat ibi ius
poſſet accipere non commiſit furtuʒz lʒz als
ad reſtitutionẽ teneat᷑. Inſtituta vi bonoꝝ

raptoꝛum. g. Quia tamen.ſ Inuito dño di

citur quia ſi credit dñũm permiſſuꝝ ? ſubeſt
iuſta canſa credendi non tenetur.Secus ſi
non ſubeſt. Si autẽ putat facere inuito do
mino ⁊ tamen dñs vult furtum quidẽ fa⸗

cit q;tum ad intentionem:ſed non tenetur

ad reſtitutionẽ. NHec dñs poteſt petere ob⸗
ſtante ſibi ſua voluntate.ff.de furtis.l.In
ter oẽs S. penultimo.¶ Lucrifaciẽdi gratia
dicitur quia ſiquis alienã ancillam rapue
rit non cauſa lucri ſed libidinis nõ cõmit/
tit furtum.ff. eodem.l. ANeꝝ. Siue ipſiꝰ rei
ſiue vſus poſſeſſionis vere dicitur qꝛ non
ſolum committit furtum qui rei dominiũ
vult luc ari:ſed etiam qui vult in re ipſa lu
crari vſũ ⁊ poſſeſſiont᷑.di.is.c. Qui ſacruʒ
ff.de furtis.l.Qui inuenta. Pꝛo plenioꝛe
tamẽ intelligentia ſunt quinqʒ notanda.

CNumo notandũ eſtm ZTho.22. q. 66.
æ Joãnẽ de ripa oꝛdis minoꝝ.ꝙ cõis vſus

oiuz que ſunt in hoc mũdo oibus hoibus
eſſe debuit:vt dicitur.iꝛ.q.pꝰ.c.DNilectiſſi⸗/
mis.Sic eni deus inſtituit natura buma /
nà dans ei dñium oium cũ dixit geñ.pᷣ.c.
Dñamini volatilibus celi piſcibꝰmaris 2
beſtijs terre. Quod dñium oẽs habuiſſẽt
ꝛ ita erat ratio bene regulata ⁊ oꝛdinata
ꝓ nulla re vſi fuiſſent niſi ad neceſſitatem

vel rationabilem vtilitatem 2 ſic nulla iter
eos fuiſſet diſcoꝛdia.Et ſic ponitur eſſe de
iure nature.ſ.pꝛimitus inſtitute cõis oiuʒ
poſſeſſio vt patet di.pᷣ.c.Jus nãle. Sed ĩ
natura viciata etiam de iure nature eſt in

caſu neceſſitatis oia eſſe communia.Et ſic

intelligitur illud Ambꝛoſij.ai.di.c. Sicut
hij. Nemo pꝛopꝛium dicat quod cõmune
eſt. Poſt naturam vo lapſam iuſte pꝛoui
ſum eſt iure humano vt extra caſus extre
me neceſſitatis poſſideantur iſta tempoꝛa
lia diuerſã a diuerſis vt pꝛopia.AUnde Au
guſtinꝰ di.S.c.Quo iure.Quo iure vnuſ⸗
quiſqʒ poſſidet quod poſſidet. Nõne iure
humano: Ham iure diuino dñi eſt terra et
plenitudo eius:pauperes ⁊ diuites dñs de

vno limo fecit. Paupꝑes ⁊ diuites vna ter
ra ſuppoꝛtat.Jure aut humano dĩ hec vil
la mea:hec domus mea:hic ſeruus meus.

¶ Et aüt iſta poſſeſſio pꝛopꝛia conueniens

pꝛopter tria. p̃ quia magis ſolicitus eſt

vnuſquiſqʒ ad ꝓcurandum aliquid gu?
bernandum quod ſibi ſoli competit qᷓ; id
quod eſt cõmune oium vel multoꝛũ quia
vnuſquiſqʒ laboꝛem fugiens relinquit al
teri quicꝗd pertinet ad bonuz commune.
duia ſi omnia eſſent ſic communia via
audibus aperiretur ⁊ illi qui magis ſũt
malicioſi defraud arent ſimplices ⁊ puros
⁊ acciperent ſibi melioꝛem partẽ. 3 poſ⸗
ſeſſio illa pꝛopꝛia facit ad pacificum conui
ctum hoium:qm ſi omnia eſſent cõmunia

cum multi perſepe eadem re indigerẽt ad
rixas venirent contentiones dum vnuſ⸗

quiſqʒ vellet rem illa hie.Ex quibus oibꝰ
ſequeretur qꝙ terre in ſolitudinem verterẽ
tur. Agri remanerent inculti bonis eſſʒ pe
ius ꝗ nollent recipere niſi neceſſaria. M.a
lis eſſet melius quia agregarent multa ſu
perflua ⁊ litigia multa ac ſcandala eueni/

rent.Hinc Ariſt.in 2⁰ politice rep ꝛobat po

liciciam platonis qꝛ ponebat oia commu
nia. Cõcoꝛdat hijs Henricus de gandauo
in ſuis quolibetis.Cum igitur iſta tpalia
vt/ppꝛia licite poſſideantur nullus debʒ ſi
ne beneplacito ⁊ voluntate dñi ipſarum re
rũ aliquid auferre.Alioquin furtum facit.
CScðᷣo notãdũ ꝙ furtũ vt dicit Alex in
20 ſume pot ſumi triplicitttter

2

. —

—
–
=

— 72W =– E

lullite
reſſe d
is di;
. Zedl
rͤeſt in
1Etſie
tSicnt

cömane

ſe ori
ſus ant
tonpon
ahe
ernu’
öne un
kienae
oofo dt
pna ſe
hec ri⸗
meys,
nlens
us eſt
en
nchi
u que
geit
mone⸗
nis pid
gis ſüt
puros
N
ncohui
comoni
eisl
umpnd
vo
ond
geze
ria
nuluſ
ueni /
batpo
omm
ndauo
lpali⸗
debzſt
n
mßn
N

Cp communiſſime.⸗
Teocommuniter.
3 pꝛopꝛie.
CT Wimo ſumitur cõmuniſſime pꝛo oi il

licita vſurpatione ⁊ ſic vſurpatio pꝛeſiden
tie furtũ dicitur. Ideo Joannis.io.c.pᷣus
dixit.Qui aſcendit aliunde q̃;.ſ.per oſtiuʒ
fur ⁊ latro eſt. Oſtiũ per quod aſcẽdit᷑ per
dignitatem vel regimèẽ ad ouile eccleſie eſt
xpᷣs ieſus ſeu modus taditus per oꝛdina
tionem eccleſie.vnde p̃us ait.Ego ſũ oſti
um:per me ſiquis introierit ſaluabitur.In
trat ergo per oſtiũ qui ſuſcipit regimen ani
maꝝꝑ ꝓpter xpᷣm non ꝓpter mundi ſauſtũ:
⁊ auaritiã:imitans ipᷣm vt paratus ſit ani
mam ponere pꝛo ouibus ſuis.non lanam
tm querens ⁊ lac tempoꝛaliũ recipiens cu
ram pᷣm canonicas ſanctiones.Qui nõ ſie
ꝓmouetur ille fur eſt ⁊ latro. Occulte eni
ſubtrahit animas ſubditoꝝ deo non habẽ
do curam de eis debitam. ¶ Secũdo ſumi
tur furtum communiter pꝛo quacũq; illici
ta poſſeſſione vel vſurpanie rei aliene.vn
de.iꝗ.q. .c. Penale.dicit Augꝰ.Furti no
mine intelligitur omnis illicita vſurpatio
rei aliene ſiue per fraudes ſiue per vſuras
ſiue per violentiaʒ ⁊ huiuſmodi.¶Tertio
ſumitur furtum ꝓpꝛie cum occulte aufert᷑
aliena ſubſtantia. Zicut de iuda dicit᷑ Joã

nis.iꝛ.Qõ fur erat ⁊ loculos habens ⁊ ea

que mittebãtur in loculis ideſt in ſcarpſel
la poꝛtabat ideſt aſpoꝛtabat.Et de hoc eſt
textus.iꝛ.q.p.c.Exemplũ.⁊.c.Habebat.
CTertio notandum ſᷣm Ariſtotelẽ..ethi
coꝛum.ꝙ diſferentia eſt inter furtum ⁊ ra⸗
pinam. Ham in furto auferũtur aliena bo
na occulte ⁊ fraudulenter. In rapina auſe
runtur aliena bona publice ⁊ violenter et
ſic ſunt diuerſe ſpecies auaritie.Scienduʒ
tamen ꝙ rapina adhbuc ſumitur tripliciter

1Anomodo largiſſime v impꝛopꝛiepao 1

vſurpatione indebita ſiue rei tempoꝛalis:

ſiue rei ſpiritualis.Et ſic ſumitur ad philip

penſes.2. c. Mon rapinam arbitratus eſi:

ſcilicet chꝛiſtus ieſus eſſe ſe equalem deo.

Sed hoc fecerunt pꝛimi parentes: qui vt
dicit Auguſtinus: voluerunt rapere diui/
nitatem ⁊ perdiderunt felicitateʒ. Sed hin
iuſmodi rapine chꝛiſtus ſoluit penam. Si

ios

cut in pſona eius dicit pſalmiſta.Que nõ
rapui tunc exoluebam.Secũdo ſumitur
rapina minus large pꝛo vſurpatione ⁊ ac⸗
quiſitione vel retentione illicita rei tempo
ralis quecunqʒ ſiue manifeſta ſiue occulta
Et ſic conuenire poteſt etiã cum furto pꝛoeꝛ
pꝛie ſumpto.Et ſic dicit Ambꝛoſiꝰ.iꝗ.q.A.
Qui vſuram accipit rapinam facit.Et ibi⸗
dem Augꝰ. Siquid inueniſti 1 non reddi
diſti rapuiſti. Et Hieroꝰ di.ꝗ2 . ᷣ. Aliena
rapere conuincitur qui vltra neceſſaria ſi⸗
bi retinere ꝓbatur. ¶ Tertio ſumitur rapi
na ꝓpꝛie ⁊ ſtricte.ſ.pꝛo vſurpatione rerusʒ
violenta.Et de hac M.0athei. 23. c. dixit Ze⸗
ſus phariſeis. Pleni eſtis rapina. C Ad
uertendũ tamẽ ꝙ eſt differentia iter raptũ
⁊rapinam. Nam ſiquis rapiat mulierem
ad concubitum non ad lucrũ raptum com
mittit vt diximꝰ ĩ diffinitiõe furti ⁊ eſt ſp?
luxurie nõ autẽ rapinã q̃ eſt ſpẽs anaritie.
Auarto notandũ ꝙ rapina cõmittitur
tribus modis. ſp in vſurpatis domins
ꝛoin iniuſtis bellis.ſ3°in manitfeſtis la⸗
trocinijs. ¶ Pꝛimo in vſurpatis domini⸗
is cũ ſcilicet aliquis dñs vel communitas
accipit vel detinet ciuitatẽ vel caſtrũ eccle/
ſie vel unperij vel alicuius dñi non iuſto ti
tulo.Et in hoc caſu omne lucruʒ ⁊ cenſum
quod inde percepit ⁊ ſalarium quod perci
piunt officiales eius ⁊ rectoꝛes rapina eſt
Sic fuit raptoꝛ alexãder magnus dictus
macedo.De quo dicitur pꝛimi machabeo
rum pᷣ.c.Qð poſtqᷓ;ᷓ percuſſit darium re⸗
gem perſarum ⁊ medoꝛuʒz conſtituit pꝛelia
multa ⁊ omnium obtinuit munitiones ſci
licet per rapinã ⁊ iterfecit reges terre ⁊ per
tranſijt vſqʒ ad fines terre:⁊ accepit ſpolia
multitudinis gentium ⁊ obtinuit regiões
gentium ⁊ trrannos ⁊ facti ſunt ei in tribu
tuz. Committitur ſecundo rapina in bel
lis iniuſſis. Qui enim iniuſtum bellum
agunt in omnibus que auferunt ab eis cõö
tra quos pꝛeliantur rapinam faciunt: m
Tho. 22. q. ?6. Qui autem iuſte bellantur
ſi ab hoſtibus laicis accipiant non com2ꝰ
mittunt rapinam. Sed capientes ab alus
non ſunt immunes a rapina. Puta ſi a
perſonis eccleſiaſticis moꝛantibus in ciui

iatibus a locis alijs hoſtiũ niſi illis bonis

vt victualibus hoſtes fouerentur vel loca
illoꝛum eſſent incaſtellata etiam eccleſie:
Hm BGuillin ſeu ſi a viatoꝛibus ſeu a ſuis
victualia ⁊ alia rapiant vt communiter ſii
pendiarij faciunt.vnde Zuce.3.c. Jodanes
baptiſta dixit militibus.Eſtote cõtenti ſti
pendijs veſtris.docens inquit Ambꝛoſi⸗/

us ſuper Lucam:iccirco ſtipendia conſtitu

ta eſſe militibus ne dum ſumptus queri⸗
tur pꝛedo craſſetur.di. D6.cꝰ. In ſingulis.
Et vt dicit Auguſtinus.23.q.pꝰ.c. Milita
re. Militare non eſt peccatum ſed pꝛopter
pꝛedaʒ militare peccatum eſt. C CLommit
titur tertio rapina in latrocinijs apertis.
Tales erant qui deſcendentem a hieruſa⸗
lem in hierico expoliauerunt ⁊ plagis im/
poſitis abierunt ſemiuiuo relicto:vt habe
tur Luce.io.c.Et latrones quidem mariti
mi qui dicuntur pirate per mare pꝛedãtes
quoſcunq; excommunicati ſunt ⁊ abſolui
non poſſunt niſi a ſede apoſtolica. Simili⸗
ter latrocinantes per terram qui expoliãt
romipetas eccleſias ⁊ loca ſancta viſitanti
bus: aut etiam eos qui pꝛo ſuis negocijs

vadunt ad curiam romanam vbicunqʒ ſit

vel inde redeuntes ad pꝛopꝛia.Aut poꝛtã
tes ad curiam victualia ſimili modo excõ
municati ſunt.Alij vo latrones qui alios
pꝛedantur ac etiam nauigantes expoliant
in naufragijs debent excommunicari: vt
extra de raptoꝛibus.c. Excommunicatio:
ni.Et cum alios ſceleratos vt homicidas:
adulteros pꝛoditoꝛes ⁊ huiuſmodi confu⸗
gientes ad eccleſiaʒ ratione immunitatis
eccleſiaſtice debeat eccleſia deſendere ⁊ nõ
ꝑmittere ibi capivt patet extra de immu/
nitate eccleſiarum.c.Cum eccleſia. Et.i⁊.
q.A.c.Diffiniunt.c.Metuentes.C de hijs
qui ad eccleſiam confugiunt.l. MPꝛeſenti.
Iſtos tamen publicos latrones tueri non
debet:vt extra de imunitate eccleſie.c. In
ter alia. Et hij quidem etiam in vita pꝛeſẽ
ti cõomuniter male finiunt. Sicut duo pꝛin
cipes latronum rechab ⁊ baana qui poꝛ/
tantes caput iſboſeth occiñ ab eis fecit da
uid eos occidi.Et pꝛeciſis eoꝛuʒ manibus
pedes fecit ſuſpendi:vt habetur ſecundi
Regum. A.c. Similiter committitur rapi
na in pedagijs 1 gabellis indebitis ⁊ iniu

ſtis talljs ⁊ damnis. ¶Quinto notandũ
ꝙ ſiquis emit de rapina vel ſurto ſcienter
aut hoc pꝛobabiliter credens incurrit mul
ta mala ⁊ incomoda m Raymundum et
Tho.¶ Pꝛimo peccat moꝛtaliter quia fuxr
tum commiſit rem alienam contrectando
inuito domino.ff.de furtis.l.pᷣ. ¶ Secũdo
tenetur ad reſtitutionem rei ſi habet eam
vel valoꝛis eius ſi non habet. Tertio te⸗
netur reſtituere omnem vtilitatem quam
habuit vel habere potuit ⁊ etiam incõmo
da que ſuſtinet ille cuius eſt res m Guil
lelmum deductis tamen expenſis quas fe
ciſſet vtiliter circa rem ipſaz.¶ Quarto nõ
liberatur alienando alteri vel ſi res periret
moꝛte vel quocũq; caſu vel ſi auferatur ei
ignoꝛanter vel violenter.Et hoc niſi rezʒ i⸗
ſam emptam de rapina vel furto obtuliſ/
ſet domino ipſius rei tempoꝛe ⁊ loco con/
gruo ⁊ ille recipere noluiſſet..¶ Quinto re⸗
ſtituendo rem quam emit patrono non po
teſt ab eo exigere pꝛeciũ:vt patet.C.de fur
tis.l.In ciuilem.¶ Sexto ſi reſtituit reʒ de
terioꝛem quã cum ad ipſum peruenit non
liberatur. ¶ Septimo non poteſt agere cõ/
tra venditoꝛem de pꝛecio ſibi dato:obſtat
enim ſibi turpitudo ſua.Et hoc niſi expꝛeſ
ſe cauerit.io.q.2.c.Hoc ius in fine.ſ¶ Dicit
tamen Alexander de ales in quarto.ꝙ ta
lis poteſt rem emptaʒ reſtituere vendenti
vt recipiat quod de illa dedit. Magis eniz
poteſt ſibi pꝛouidere q;ᷓ alij.Debet tamen
inducere furem vel raptoꝛem ad reſtituen
dum rem illam domino ſuo.In ſoꝛo etiaʒ
conſcientie tenetur vẽditoꝛ rei qui ſciebat
rem furatam eſſe reddere ementi bona ſi⸗
de.¶ Sed hoc loco ſcire pleriqʒ cupiunt-
An rapina ſit grauius peccatuũ furto. ¶ Et
reſpondet Zho.ꝛ2.q.6dcë. ꝙ rapina eſt gra⸗
uius.pꝰ ratio eſt quia furtum ? rapinazʒz
habent rationẽ peccati pꝛopter inuolũtari
um quod eſt ex parte eiꝰ cui aufertur res:
quia.ſ.contra voluntatez eius aufertur il
lud cuius eſt dñs:vbi ergo magnus repe
ritur de inuoluntario ibi maius peccatuz.
Sed maioꝛ ratio inuoluntarij inuenitur in
rapina qᷓ;ᷓ in furto.quia violentia que ſit i
rapina directius opponitur voluntati q;
ignoꝛãtia que reperitur in furto.ergo grs

lont
Cooe

otandi
Cienter
mtmul
dumet
nia fur
gando
cico
egm

gnote⸗

nban

incöno

n Bull
nasſ
nanons
Spenit
umrd

innn
btuliſu
cn/
lore/
onpo
den
e de
cnirnon⸗
garech,/
robſtun
ſewpꝛel
(Biat
og ta
gsen;
alamen
nefinen
bꝛo eil
niſichn
ibonufl

vpiunt⸗
no 0

pmnaz
olütart
ur res:
ſcrwur i
ns ſeſi
eccang
eniturnn
gbeſ
mtati,
N.

uius peccatum eſt rapina q̊ furtum. 1*½

ratio eſt quia rapinam non ſolum ifer
tur damnum ſe
ſone cum hoc vergat in quandamignomi
niam ipſius perſone.Et hec iniuria perſo/⸗
nalis pꝛepõderat fraudi vel dolo que per/
tinent ad furtum.iʒꝰ ratio ſumitur ex pe/

na a legibꝰvtriq; peccato impoſita ſᷣm qᷓ s

grauius punitur rapina qᷓ; furtum. Et vt
ait Hieronymus.24.q.pꝰ.c.HNõ afferamꝰ
Quis dubitat ſceleratius eſſe commiſſuʒ
quod grauius eſt punitum. ſ Secundum
enim leges ciuiles cum quis rapit res alie
nas ſi agatur infra annum ciuiliter:puni/⸗
tur in quatruplum computata ſcilicet ipſã
re.Si autem poſt annum punitur in ſim/
plum. ff.de vi bonoꝛum raptoꝛum.l.pᷣ et
ſecunda.Si vo agatur criminaliter puni/
tur pꝛopter vim ſine armis in tertia parte
bonoꝛum ⁊ eſt infamis.ff.de vi ⁊ vi arma
ta.l.pᷣ.Si autem cum armis punitur de/⸗
poꝛtatione:quia ſcilicet depoꝛtatur in inſu
lam ⁊ perdit omnia ſua bona.ff.de publi/
cis iudicijs.l.3. G. Itẽ lex iulia. Secundũ
vo canones multipliciter raptoꝛ punitur.
Et pꝛima pena quia excommunicatur ra⸗
ptoꝛ ab illo epiſcopo in cuiꝰ epiſcopatu fe

cit rapinam. Extra de raptoꝛibus.c.pꝛimo

Et. b.q.ʒ.c. Placuit.Iteʒ denegatur ei pe
nitentia niſi reſtituat ablata:vel ſecuritatẽ
plenaz fſaciat de reddendo ſi hbabeat vnde
poſſit. Si Yo non haberet vnde poſſit ⁊ di
ſtulit accipere penitentiam vſq; ad moꝛtẽ
a ſic non poteſt ſatiſmſacere ſi petat peniten
tiam dabitur ei ⁊ etiam viaticum.Si autẽ
decedat impenitens tunc ⁊ viaticum ⁊ ſe
pultura negabitur. Extra de raptoꝛibꝰ. co.

Super eo.c. In litteris. Qð ſi non habet

vnde reddat nec hẽdes nec pꝛopinqui vo
lunt ſatiſracere.Ipſẽ tamẽ contritus facit

quod poteſtlʒz tarde non pꝛiuabitur peni⸗
tentia ⁊ viatico:ſed tamen ſepultura ei ne

gabitur. Quod ſtatutum eſt ad terroꝛem
alioꝛum. Pꝛeſbyteri ᷣo qui contra pꝛedi
cta fecerint ſepeliendo ipſum ⁊ huiuſmo/⸗

di debent deponi ab officio ⁊ beneficio:vt
in dicto. c. Super eo. Sʒ de raptoꝛibus oc
cultis non debet iſte rigoꝛ ſeruari ᷣm JIn⸗
nocentium.extra eodem in.c.In litterio.

d etiaz infertur iniuria per

109

EtIz rapina ſit grauius peccatum furto:
tamen ſᷣm Tho. ꝛ2ꝛ.q.cb.furtum ex ſuo ge
nere peccatum eſt moꝛtale:tuz quia eſt cõ

tra charitatem pꝛoximi:tum quia eſt con/

tra iuſticiam que reddit vnicuiqʒ quod ſu
um eſt ⁊ furtum accipit quod alterius eſt
tum quia eſt contra pᷣceptum domini:qui
ait Exodi.ꝛo.c Non furtum facies.Ob q̊
ſim leges furta etiam grauiter puniuntur
Et ſᷣm legem diuinam puniebantur furta
pena damni. Nam vt ſcribitur Exodi.ꝛ2. c⸗
Qui furabatur vnam ouẽ reddebat qua⸗/
tuoꝛi ⁊ qui vnum bouẽ reddebat quinq;.
vt enim inquit Tho.pᷣꝰ æc.q.ioꝰ. In pena
furti conſiderabatur ſᷣm legeʒ id quod fre
quenter axcidere poterat.Et ideo pꝛo fur⸗
to aliarum reruz que de facli cuſtodiri poſ

ſunt a furibus non reddebat fur niſi du⸗

plum: Oues autem non de facili cuſtodi/
ri poſſunt a furto quia paſcuntur in agris
Ideo frequẽtius contingebat ꝙ oues fur
to ſubtraherentur. Ideo lex maioꝛem pe/
nam appoſuit vt ſcilicet quatuoꝛ oues pꝛo
vna oue redderentur. Adhuc autem bo⸗
ues difficilius cuſtodiuntur qui habentur
in agris ⁊ non ita paſcuntur gregatim ſi/
cut oues.Et ideo adhuc hic maioꝛ pena ẽ
appoſita vt ſcilicet quinq; boues pꝛo vno
boue redderentur. Et hoc dico niſi ſoꝛte
idem animal iumentuʒ fuerit viuẽs apud
eum qui tunc ſolum duplum reſtituebat:
ſicut in ceteris furtis: poterit enim hii pꝛe
ſumptio ꝓꝙ cogitaret reſtituere ex qͥ vnum
ſeruaſſet. ”
aA½=5 qnq; rönibus poſſũt alig excuſari
Ecundum myſteriuz de furto decla
randum dicitur excuſatio. Excuſan
tur ſiquidem a furto aliqui quintu⸗
blici ratione.
EBaoicitur diuine pꝛeceptionis⸗
Caurecuperationis.
C3 auxiliationis.
A paucitatis.
Sneceſſitatis.
Pꝛima ratio dẽ diuine pꝛeceptionis.t
ſic vt ſcribit᷑ Exodi.xi.c.vFilij iſrael accipien
tes ab egyptijs mutuo vaſa aurea ⁊ argen
tea aſpoꝛtauerunt ea ſecum ſibi illa retin?

tes. Neqʒ furtum ſibi imputatur: quia vt
inquit Augꝰ.iA.q. .c. Dixit dũs.Nõ hic
quiſq; exemplum ſumendũ putare debet
ad expoliandum iſto modo ꝓximum ſnũ.
Hoc eni deus iuſſit qui nouerat quid quẽ
qᷓᷓ pati opoꝛteat. MNec iſraelite arlumſes .
runt:ſed deo iubenti miniſterium pꝛebue/
runt.Cum eni dñi ſint omnia nobis quo⸗/
dammodo accõmodata: ſicut dñs alicuiꝰ
rei cõmodate alian in accipiendo ab ipſo:
⁊ cõmodando alteri non illi facit iniuriam
nec iſte ſecundus diceretur furari accipient
do illud de voluntate dñi.Ita in pꝛopoſito
Rechlentes illa vaſãa ex pꝛecepto dei nõ cõ⸗
milerunt furtum. Hoc autem deus iuſtiſſi
me diſpoſuit pꝛopter oppꝛeſſiones ⁊ iniuri
as quas hebꝛeis fecerat egyptij ⁊ vſurpa-
tiones mercedis laboꝛis eoꝛuzʒ quaſi in re
compenſationem illoꝛum damnoꝝ. C Se
eundo excuſantur aliqui a furto ratione re
cuperationis:duʒ ſcilicet aliquid accipiũt
ab illo qui ſua bona iniuſte detinet ⁊ non
vult reſtituere. Secũduʒ vo Tho.ꝛ⁊.q.cce
et Henricum de gandauo diſtinguendum
eſt quis aut tales poſſũt recuperare bona
ſua per viam iudicij.Et ſic nõ licet ipſis ac
cipere:quia nemo debet eſſe iudex in pꝛo⸗
pꝛia cauſa C. nequis in pꝛopꝛia cauſa.l.pᷣꝰ
Aut tales non poſſunt res ſuas recupera⸗
re.vel quia non habent pꝛobationes ſuffi/
cientes vel quia omnino illis deneget᷑ iuſti
cia. Lunc accipiendo eomodo quo poſſũt
nec peccant nec ad reſtitutionem tenẽtur.
Hoc tamen in duobus caſibus eſt intelli:
gendum ſᷣm aliquos. Pꝛimus qñ quis
inueniret res perditas illius qui detinet ſu
as.¶ Secũdus qñ adminiſtraret bona illi
us.lliter furari non licet.qp/ ꝓpter pericu
lum alioꝛum quibus poſſet furrum impu
tari. Nemo enim cum alterius iactura de⸗
bet locupletari.de regulis iuris in.o. ¶2
ꝓpter periculum ꝓpꝛie fame:puta quia ſi

ſciret᷑ vt fur diffamabitur cũ nõ poſſet pio

bare illum eſſe dehitoꝛem cni abſtulit.iꝛ.
ꝗ.pᷣ.c. Nolo.Qui ſidens cõſcientie ſama
negligit crudelis eſt. ꝗ3 ,ppter periculum
pꝛopꝛie perſone.quia ſi conuinceretur accæ
piſſe rẽ alterius puniretur tanq; fur. 4*
pꝛopter periculum conſcientie: puta quia

non credit ſibi licere ſed furtum reputat vł
quia exponit ſe periculo periurij: paratus
periurare cum peteretur potius q;ᷓ dicere
veritatem. Quare peccat ſic ſibi ſatiſfaci:
ens. Reſtituere vᷣo non tenetur niſi plus
debito accepiſſet.vel niſi non ſatiſſaciendo
⁊2 reſtituendo vnum de pꝛedictis periculio
eueniret cui tamen obuiaret reſtituendo.
argextra de noui operis nunciatione.c.
Cum ex iniuncto g Super eo.Et ratio eſti
quia ſic retinens contra ſe vel contra pꝛo⸗
ximum peruerteret iuſticiam naturalem.
Tertio excuſantur aliqui a furto ratiõe
auxiliationis cuz quis auferret aliquid a
te pꝛo auxilio eius:puta quia re aliqᷓ̊ male
vteretur.Sicut non peccaret aliquis auſe
rendo occulte fucum mulieri:gladium fu/
rioſo: pecuniam vel pannos luſoꝛi ⁊ hu-¶Jù
iuſmodi.Sic rachel furata eſt idola pattis
ſui laban ⁊ ex hoc non repꝛehẽditur:quia
fecit vt auferret occaſionem idolatrãdi.Et
hoc itelligitur niſi ex ipſo facto ſequeretur
graue ſcandalum alicuius.Siquis auteʒ
auferret a diuite auaro vel vſurario vt ide
daret pauperibus nõ per hoc excuſaretur
a furto vt expꝛeſſe oſtendit Auguſtinus ĩ
quadaʒ homelia.Et ponitur.iA.q. .c.?YO
te. Foꝛte aliquis cogitat ⁊ dicit. Multi ſũt
chꝛiſtiani auari ⁊ cupidi:non habeo pecca
tum ſi illis abſtulero ⁊ pauperibus dede/
ro.vnde illi nil boni agunt mercedem ha⸗/
bere potero.Sed huiuſmodi cogitatio dia

boli caliditate ſuggeritur. ¶ Quarto excu
lſnłt aliqui a furto ratione paucitatis quà

do qnis acciperet quid minimum vt fru/⸗
ctus hoꝛtoꝛũ ⁊ herbas in paruo valoꝛe ꝓ
huiuſmodi:niſi illud modicum abſtuliſſet
intentione notabiliter accipiendi vel dam
niſicandi ſi potuiſſet:quia tunc eſt moꝛta?
le ſᷣm Tho.vnde Hieronymus.iꝗ.q.c.c.
finali. ur non ſolum in maioꝛibus ſed eti
am in minoꝛibus iudicatur. Non eniʒ qd
furatum eſt ſed mens furantis attẽdiur.
Quin to excuſantur aliqui a furto ratio

E

ne neceſſitatis. Sicut enim diximus in ſer
mone.i7.huius operis.Qui furatur extre
ma neceſſitate compulſus non peccat:ſed
vtitw᷑ iure ſuo.deę con.q..c. Niſcipulos.vn

de poteſt occulte ſubtrahere vt dicit Tho⸗

committere ſolent.

non tantuz pꝛd ſe ſed etiam pꝛ alio. In ta

li eni caſu omnia ſunt cömunia. Sed hoc
intelligendum eſt cum aliter ſibi pꝛouide/
re non poteſt. Nam ſi ab amicis vel etiam
elemoſynaliter petendo inueniret ex ve/

recundia non peteret nõ excuſaretur a fur

to accipiendo ab alijs.Qõ ſi no fuit extre

ma neceſſitatis peccat quidem ſed alleuia

tur peccatuz. Et in tali caſu intelligitur pe
nitentia que imponitur.Extra de furtis.c.

Siquis per neceſſitatem.ꝙ ſcilicet penite
at hebdomadas tres.qꝛ vt dicit glo⸗ modi

ca fnit neceſſitas. .
¶AOQõ ganqʒ ſunt R ian aut furtũ
Ertium myſterium de furto decla/
randum dicitur commiſſio. Solent
enim committere furtũ quinq; ge/
nera hominum. ¶ Pꝛimi qui committũt
furtum ſunt filifamilias. Qui ſi auferunt

de bonis parentum contra voluntatem il

loꝛum furtum committunt. Et ſi eſt quid
notabile moꝛtaliter peccãt.Et ſi filiuſfami
lias ſic furàs coheredes haberet poſt moꝛ
tem parentum videtur obligari illis ꝓ par
te que tangebat illos de ſic ablatis ſi ſunt
in notabili q;titate niſi obtinuiſſet remiſ⸗

ſionẽ ſuꝑ ie ab ipſis parẽtibus pʒ Ray

ecũdi qui committunt furtũ

mundũ.¶ Seci
ſunt vxoꝛes.Si vxoꝛ occulte ⁊ contra vo/
luntatẽ viri dedit de eius pecunijs vel ali /
is rebus in notabili qᷓ;titate. Notabili di⸗
co ſᷣm ſe vel etiam ᷣm ꝓpoꝛtionẽ ſubſtan/⸗
tie viri furtum commiſit ſiue dederit cõſan
guineis ſiue expẽderit in ſuis vanitatibꝰ:
ſiue etiam inde fecerit elemoſynã cõtra vo
luntatem viri. Nota tamẽ ꝙ vxoꝛ poteſt
in extrema neceſſitate ſubnenire indigẽti
ætiam contra voluntatẽ viri dum tamẽ ex
hoc ipſẽe non incurrat notabile detrimẽtuʒ
ſui ſtatus.D86.di.c. Non ſatis. Si etiã mu
lier vltra gubernationeʒ domus exerceret
artẽ aliq;ᷓ lucroſam tunc de ſuo lucro poſ/
ſet notabiliter dare pꝛo pijs cauſis haben
te eius familia vnde conuenienter aliũde
ſuſtẽtetur. De pane aũt ⁊ de vino ⁊ huiuſ
modi que cõmunit᷑ conſueuerunt viri da⸗
re poteſtatẽ familie erogandi eoipſo ꝙ nõ
pꝛohibuerunt conceſſiſſe vident᷑ dummo

0

do moderate fiat. Quinimmo ſi aliquãdò
pꝛohibuiſſet pie poſſunt interpꝛetari ſcili/
cet ꝙ intendant pꝛohibere a nimio non a
toto:ſᷣm Guillim.Si tamẽ conſcientia ſua
eis dictaret ꝙ nullo modo contentarẽtur
non debent dare contra conſcientiã. ¶ De
parafrenalibus autem poſſunt vxoꝛes di
ſponere ſicut volunt niſi obſtet cõſuetudo
vel aliquod ius municipale. Parafrena⸗
lia dicant᷑ que habet vxoꝛ pꝛeter dotes vt
ſucceſſiones hereditarie legata ei facta vel
donata ⁊ huiuſmodi.ſſ Altra pᷣdictos tres
caſus ſcilicet extreme neceſſitatis in pau⸗
pere vel cum mulier eſt lucroſa vel habet
parafrenalia.ſ Petrus de palude in qrto
ponit etiã alios caſus in quibus vxoꝛ põt
dare elemoſynã ⁊ alienare ſine licentia vie
ri.¶ Pꝛimus eſt ad vitandũ damnũ. Si/
cut ſecit abigail pꝛimi Regum.25.c.quia
mulier habet ꝓpꝛietatem in bonis cõmu/
nibus ſicut ⁊ vir.vnde ſi per negligentiaz
vel maliciam viri videat ſibi imminere pe
riculum poteſt ipſa obuiare. Secundus
caſus eſt ſi vir ſit fatuus.TZunc enim diſpẽ
ſatio domus ptinet ad vxoꝛem niſi per ſu
perioꝛem aliter oꝛdinatum fuerit. ¶ Terti
us eſt ſi vir abſens non poſuit alium diſ/⸗
penſatoꝛem domus ſue loco ſui. Quar/
tus eſt ſi vir peregrinans taxatas expen/
ſas dedit vxoꝛi ſi ipſa vult ſibi ſubtrahere
poteſt pauꝑibus erogare.¶ Sed quid de
muliere ſupponente alienum partum que
alienum filium nutrit ad expenſas viri vł
filium de adulterio conceptum perſuadet

xiro ſoꝛe ſuum. Dicẽdum ꝙ quicquid ex/

pendet pꝛo nutritione ⁊ gubernatione illi
us filij. Et ad illud in quo ſuccedet pattri

putatiuo tenetur totum ad reſtituendum:

quia furtum commiſit quantum poſſibile
eſt. ¶ Bicit tamen Raymundus ꝙ talis
mulier debet laboꝛare quibuſcũqʒ modis
boten vt legitimi heredes nõ fraudentur
ereditate paterna caute tamen. Reue
lare enim ſimpliciter marito vel ſpurio vel

ſuppoſito non expedit abſolute ⁊ ſine di⸗

ſtinctione:tum quia foꝛte inde pꝛoueni/
rent homicidia ⁊ adulteria:tum quia ſoꝛte
maritus dimitteret eam. Et non valentes
ſoꝛſitan continere vterq; adulterareturs

tnm ſoꝛte quia non crederent ſibi. Ideo
ſm Guillin vel Raymundum ⁊ Hoſtieñ.
Si hoc ſecretũ reuelari põt ſine piculo ſpu
rio vel marito ſiue ipſis ſiue medlante ali/
quo bono viro tunc reuelandũ eſt vt vl ita
ſi maritus contentus ſit mulier abſoluat᷑
ab obligatione ſatiſfactionis vel filius il/
le ingrediatur religionem aut pergat in re
gionem longinqͥʒ ita vt non percipiat bo⸗
na heredũ ad ſe non ſpectantia.Et ſi dicta
reuelatio fieri non poteſt aut mulieri non
credat᷑ faciat mulier id quod poteſt ad ſatiſ
ſaciendum dolens de peccato ſuo. Et ſi nõ
poteſt plene ſatiſſacere ꝓponat ſirmiter in
animo ꝙ ſatiſmaciet q; cito potit.Et ſic erit
in bono ſtatu.22. q.S.c. Hoc videtur.Et de
pe.⁊ re.c.O fficij. Abi ponitur talis caſus
Filius aũt ſpurius vel ſuppoſitus non te·
netur de leui matri credere cum ſint multe
fallacie mulieruʒz niſi eſſet tanta honeſtas
femine 1 pꝛobabiles circunſtantie ꝙ cre/⸗
dere deberet. ¶ Tertij qui furtum commit
tunt ſunt deceptoꝛes ⁊ fraudantes. Et ſic
diſcipulus cuiuſcunq; artiſicis ſi abſtulit
vel de pecunijs vel de ipſis tebus venali/⸗
bus ſui magiſtri vel ſi emẽs aliquid ꝓ ſuo
magiſtro dixit plus expendiſſe q; fecerit
accipiens ſibi reſiduum pecunie furtuz cõ
miſit. Item quilibet gerens negocia alteri
us vt tutoꝛ curatoꝛ/ꝓcuratoꝛ ⁊ huiuſmodi
lingentes ſe plus expendiſſe in emẽdo vł
minus recepiſſe q́; receperint in vendẽdo
vel alias doloſe damniſicans fur eſt. Item
qui habet ſocietatem cum altero de lucro
alicuius negocu ſi fufficiẽter ſm pacta ini
ta ⁊ iuſticiam ſibi non reſpondit de parte il
li contingente: ſed ulla ſibi reninendo fur/⸗
tum committit. Sic eti am agricola partio
nalis fur eſt ſi non fideliter ⁊ integre reſpõ
det ſuo patrono.Stipẽdiarius inſuper eti
am in bello iuſto ſi pullos vel alia comeſti
bilia abſtulit ab bominibus pꝛo quibus
pugnat vel blada collegit pꝛo equis paſcẽ
dis vel aliter damniſicauit tenetur ad reſti

utionem nec excuſatur ſi hoc faciat ex pꝛe

cepto domini ſui.Serui ⁊ ancille accipien/
tes de bonis dominoꝛũ ſuoꝛũ ſine ſcitu eo
rum furtuʒ committunt.Sartoꝛes adhuc
pannũ occulte capientes fures ſunt ⁊ moꝛ

2
=èð

taliter peceant ? tenentur ad reſtitutioneʒ
¶Quarti qui furtum cõmittunt ſunt vtẽ
tes re cõmodata ad aliquem certum vſuʒ
ad alinm vſum contra voluntatẽ domini.
Puta quia equus cõmodatus eſt vt iret
in villam ⁊ ipſe duxit in bellum. Talis fur
tum committit niſi foꝛte ratione amicitie
poneret ſpem in ratihabitione.Et tenetur
talis ad ſatiſfactionem ſi res perijt vł dete
rioꝛatur.ff. cõmodati.l.Si vt certo.¶ Se·:
cundum vo Hoſtienſem cõmodatum eſt

alicuius rei ad aliquem ſpecialem vſũ gra

tuita facta cõceſſio. Similiter commititur

furtum in depoſito. Cum enim quis depo

ſito ſibi facto vſus eſt vel retinuit ſibi vel
conceſſit ad vſum furtum cõnmuſit niſi hoc

egerit cuʒ voluntate deponentis. Siquis

etiaʒ vſus eſt pignoꝛe accepto vnde habu
it emolumentuz tempoꝛale ſi hoc eget cõ

tra voluntatem pignoꝛdtis commiſit fur/

tum.Si ex voluntate eius commiſit vſu⸗
ram niſi ſoꝛte eſſet talis res cuius vſus ſi/
ne pꝛecio concedi ſolet inter amicos ſicut
commodatio libꝛi.Et in vtroqʒ caſu tene⸗
tur ad reſtitutionem vel reſtituendum pꝛe
cium illius vſus ſᷣm ho.ꝛ2.q.73. ¶ Qui

ti qui furtum committunt ſunt qui res in⸗

uentas ſibi retinent quas retinere nõ poſ
ſunt.vnde Hieronymus.iꝗ.q. .c. Multi.
Sciant hoc vicium ſimile eſſe rapine: ſi⸗
quis inuenta non reddiderit.Et luguſti/⸗
nus eadem cauſa ⁊ queſtione.cꝰ. Siquid.
Siquid inueniſti ⁊ non reddidiſti rapuiſti
Ad ideʒ ſacit.ff.de furtis lex falſus.¶ Ad
uertendum tamen ſᷣm Riccardũ in quar
to ⁊ Zho.QDõ res inuente aut de pꝛopin⸗
quo fuerunt in bonis alicuius nec haben
tur pꝛo derelictis. Aut nunqᷓ; vel non de
pꝛopinquo:ſed ab antiquo vt theſauri.Si
pꝛimo modo qui res inuentas accepit ⁊ ſi
biipſi retinet moꝛtaliter peccat ſi eſt quid
notabilis valoꝛis ⁊ tenetur ad reſtitutio⸗
nem ei cuius efl:ꝙ ſi neſcit cuius ſit faciat
publice denũciari in eccleſia.Et ſi nec iſto.
modo reperiretur cuius eſſent debent pau
peribus erogari niſi ipſe inuentoꝛ eẽt mul
tum pauper quia tunc poſſet cum licentia
epᷣi vel ↄſeſſoꝛis ſui ſibi retinc qñ nõ iueni
ret᷑ pꝛonꝰ.Sʒ ſi res iuẽta nõ fuiſſet i bonis

*

ione
mptl
1pſa;
mni.
tlret
is fur
niatie
merur
aldee
ſsen
wun ch
pſüget
miäwt
b deyo
ſbi al
ii hoe
gvis
habu
t
fur/
ſu
goſi
ſon
Uicnen
unpre
(Au
es in⸗
ͤpof
ne: ſit
guſt/
Sigbi,
apuili
inqoak
zopin!
n
nonde
zuni
nitel
quic
tutio⸗
faciat
ec iſto⸗
nt Pon
itnul
licenti
höͦan
tibons

alicuius aliquando ſicut lapilli ?⁊ gemme

que inueniuntur in littoꝛe maris ⁊ non do
meſtice aues ⁊ piſces talia occupanti cõce
duntur. Inſtituta de rerum diuiſione . e
reS. Et quidem.Et eadem ratio eſt de the/
ſauris antiquo tempoꝛe ſub terra occulta
tis quoꝛum nõ eſt aliquis poſſeſſoꝛ niſi ꝙ
m leges ciuiles tenetur qui inuenit dare
medietatem domino agri ſi in alieno agro
inuenerit. In agro vo ſuo eſt inuentoꝛis.
Sed de conſuetudine vbicunqʒ inuentus

eſt pꝛincipis ſm Petrum de palude in 4*

Hoſtienſis autem in ſumma dicit:ꝙ ſi the
ſaurus inuenitur in alieno agro data ope
ra eſt inuentoꝛis.Sed ſi non data opera:
medietas debetur domino fundi.Inſtitn/⸗
ta de rerum diuiſiõe. S. Item ea. F. Theſau
rus.⁊ F. Item lapilli.⁊?. C. de theſauris.l.pᷣꝰ
NRes autem que iaciuntur in mari ad alle

uiandum nauim ꝓpter periculum vite nõ

habẽtur pꝛo derelictis vnde reſtitui debẽt
ſi ſcitur patronus vel pauperibus erogari
ſi neſcitur. Quibuſcuꝝqʒ modis igitur fur
tum com mittitur graue eſt peccatum ipe/
diens iter ſuperne vite.Ad quã nos pdu/
cat ieſus dei ſilius:qui viuit ⁊ regnat in ſe
cula ſeculoꝝ Amen.
CSFeria quinta poſt dominicam de paſſio
ne e auaritia iudicum. .
Sermo quadrageſimus.

Ecte indicaſti

verba ſunt redemptoꝛis noſtri
ꝛiginaliter Luce. 7. co. zi euã
gelio hodierno. Sitientes au/
m iudiees auari iuſticiam ſuppeditant
falſiſqʒ iudicijs inferũt ſuis pꝛoximis cru
deliſſima damna. Poſſumus iam dicere

illud Hieremie.. c. Circuite vias hierłʒ et

aſpicite ⁊ ↄſiderate ⁊ querite in plateis eiꝰ
an inueniatis virum ſacientem iudicium
⁊ querentem fidem. Rariſſimi quippe ſũt
qui in iudicando pꝛopter pecuniam nõ de
ficiãt.Et quis apud vulgares iudices di
cantur doctoꝛes iuris:tñ pꝛopꝛie loquẽdo
tales dici debent iuris periti.Sed indices
ſunt quicunqʒ habẽt in aliqua materia iu
dicare ciuili vel criminali ſiue ſint oꝛdiariʒ

—

22*

ſiue ſubdelegati ſiue arbitri ſiue dicantur
domini ſiue poteſtates ⁊ capitanei ſiue pᷣo
res ſiue officiales ſiue confules alicuiꝰar/

tis:ſiue rectoꝛes vniuerſitatis ⁊ huiuſmo

di. Unde.23.q.2.c. Juſtum. Iſidoꝛꝰait.Ju

dex dicit᷑ quia ius dictat poplo ſiue ꝙ iure
diſceptet. Jure aũt diſceptare eſt iuſte iudi

care. Unde dominus deuteronomij.i. c.
dixit. Judices ⁊ magiſtros conſtitues in oĩ
bus poꝛtis tuis vt iudicent populuʒz iuſto
iudicio. Non ſit autem ſic:quia vt Iſido⸗
rus ait.xi.q.3ʒ.c. Pauper. Nauper dũ nõ
habet quid offerat non ſolum audiri con⸗

emnitur:ſed repꝛobatur. Cito violatur au
ro inſticia: nullaq; reus pertimeſcit culpa
gquam nũmis redimere exiſnimat. Pꝛo⸗

pterea in pꝛeſenti ſermone de auanitia iudi
cum dicemus. In q̃ de ipſis iudicibus tria
myſteria ꝓponimus declaranda.
Cpmor congruitatis.

zuculpabilitatis.

Dð congrue homo iudicat hominẽ eti/
am ſuperioꝛ malus: ⁊ ꝙ iudex non poteſt

ſimul eẽ iudex accuſatoꝛ ⁊ teſtis. Capᷣ.pᷣm.
NRimũ myſteriũ dicit᷑ cõgruitatis.
In quo tria dubia erunt ſoluenda.
pmytrũ ſit conueniens ꝙ homo
it iuder hominis. Cꝛznptrum ſit conueni

ens ꝙ ſuperioꝛ malus iudicet.znytruz

ſit conueniens ꝙ iudex ſit ſimul accuſatoꝛ
⁊ teſtis.¶ Ad pꝛimũ dubium dicũt quidã
ꝙ; non eſt cõueniens ꝙ homo ſit iudex ho
minis. Nam pᷣead coꝛinthios.ꝗ.c. Apłs
ait. Nolite ante tempus iudicare quoad/
uſq; veniat dñs.Et ad romanos.ia.c. Tu
quis es qui iudicas alienũ ſeruũ.Et a

thei.7.c.Nolite iudicare ⁊ non iudicabi ⸗

mini. ¶ Sed tamen contrarium inuenitur
in ſcriptura ſacra. Haʒ deuteronomij pᷣ̊.c.
dixit filijs iſrael moyſes ex volũtate dei de
hijs quos pᷣfecerat iudices. Audite illos:
⁊ quod iuſtum eſt iudicate.¶ Et Yſaie pƷᷣ.c.

ſcribitur.Querite iudiciũ ſubnenite oppij
ſo:iudicate pupillo defendite viduazʒ. ¶ Et

ad romanos.iʒ.c.dicit᷑ de iudice.Non ſine
cauſãa gladium poꝛtat:miniſter eni dei eſt.
VBeſponget ergo Alexander in ʒ ſũme

allegando Auguſtinum in li de penitẽtia

Et Gloſam in epła pꝛima ad coꝛinthios.
ꝙ duplex eſt iudicium. Pꝛimum particu
lare inoꝛdinatum ⁊ vſurpatum ac temera
rium de quo diximus in quadrageſimali
de penitentia.Et de hoc loquuntur aucto
ritates pꝛimo allegate.Secũdum eſt iudi
cium oꝛdinatum ? publicuʒ inſtitutuʒ ab
ipſo deo ad punitionem iniquoꝛum et ad
declarationem dubioꝛum pꝛo paciſfico con
uictu hominum. Et de hoc deuteronomij

p.c.uldoyſes dixit. Conſtitui ex tribubus

veſtris pꝛincipes ⁊ tribunos ⁊ centuriões
qui populũ iudicarent.Eſt tamẽ ſepe hoc

iudicium publicum iniquum. Sum laici
prꝛeſumunt clericum iudicare ? pꝛelatꝰ nõ
fubditum ſuum. vnde in figurã dñs pꝛece
pit ꝙ trãſiens per alienum agrum nõ mit
teret falcem in meſſem alienam ſcilicet fal
cem iudicij in nõ ſubditos vt exponit Gꝛe

gaoꝛius.é.q.ʒ.c. Scriptum. C Secũdum

dubium fuit vtrum ſit conueniens ꝙ ſupe
rioꝛ malus iudicet.Et poſſet argui ꝙ non.
Maʒz Apoſtolus ad romanos: 2.c. In quo
alium iudicas teipſum condemnas:i deſt
condem nabilem oſtendis.Et Ambꝛ0?².3.
q.⁊7.c. Judicet.Judicet ille de alterius erro
re qui non habet quod in ſeipſo condẽnet
Judicet ille qui nõ agit eadem que in alio
nouerit punienda ne cuʒ de alio iudicat in
ſe ferat ſententiam. Et Oꝛegoꝛiꝰ.ʒ.q.⁊ꝛ.c.
Qui ſine peccato.dicit de iudicibus. Re/
uocentur ad conſcientiam vt pꝛius ꝓpꝛia

coꝛꝛigant ⁊ tunc aliena repꝛehendant.Ad
idem facit c' Poſtulatus. cnIn graui/
bus.ſupꝛadicta cauſa ⁊ queſtione.¶ Sed

in contrariũ ſunt exempla maniſeſta. Hazg
ſaul cum eſſet a domino rep:obatus popu
lum iudicabat ⁊ eius iudicium vniuerſus
populus expetebat. Hec dauid voluit euzʒ
occidere in ſpelunca dicens:pꝛopitiꝰ ſit mi
hi dominus vt non extendam manuz me
am in chꝛiſtum domini.pꝛimi Regũuũ.24.
c. Sauid vo cum eſſet adulter 1 homicida
interrogatus a ꝓpheta ſententiam in diui
tem dedit qui ouez pauperis rapuit dicẽs
Judicium moꝛtis eſt viro huic.Ouez red
det in quatruplum. Inſuper ſalomon cuʒ
idola coleret amoꝛe mulierum infatuatuo
tamen vniuerſus iſrael ad eius iudicium

confluebat. Pꝛobaͤtur iſta. S. q. P. e. Au

dacter.Et.2.q. 7.c. Sic de hijs.¶ Reſpon

det itaqʒ Alexander vbi. S. Q ò eſt iudica

re de officio ptãtis ⁊ hoc modo mali poſ⸗

ſunt iudicare ſubditos. Et eſt iudicare de

merito poteſtatis.Et hoc modo iudicãt bo
ni.Duʒ ergo mali ab eccleſia toleratur eo
rum iudicium ſubterſugere non eſt licituʒ
obtemperare ſt pꝛoſicuũ. Judex autem
qui malus eſt pꝛecipue notoꝛius alios ſcã
daliz at. Non tamen debet crimina dimit/

tere impunita:ſᷣm Tho.22.q.33. ſed pꝛopo

nere emendationem in ſe ⁊ cum humilita
te condemnare ⁊ nõ peccabit. ¶ Tertium

dubium fuit vtrum ſit conueniẽs ꝙ iudex

2„7

ſimul ſit accuſa toꝛ ⁊ teſtis.Et videretur ꝓ

ſic. Nam Danielis.iʒ.c.habetur:ꝙ dani⸗

el fuit accuſatoꝛ iniquitatis ſenioꝛum et iu

dex eoꝛũdem.Et Hieremie.29. c. ODñũs ait⸗

Ego ſum iudex ⁊ teſtis.¶ Sed in contrari
um eſt textus.aA.q.A.c. Nullus. vbi dicit᷑:
Nullus vnqᷓ;ᷓ pꝛeſumat accuſatoꝛ ſimul eſ
ſe iudex ⁊ taſtio: duekiam in omni iudicio
quatuoꝛ ſemper peronas eſſe neceſſe eſt.
Ideſt iudices electos:accuſatoꝛes idone⸗
os:ac defenſoꝛes congruos:⁊ teſtes legiti
mos.Judices autem debent vti equitate:
teſtes veritate:accuſatoꝛes intentione ad
amplificandum cauſãam:defenſoꝛes ad mi
nuendam cauſm. Reſpondet Alexan
der.ꝙ iudex eſt perſona media inter accu
ſlatoꝛem vel reum ⁊ deſenſoꝛem:⁊ in nullã
partem debet declinare.Similiter nec per
nam teſtis poteſt aſſumere ne habeatur
ſuſpectus de impoſitione culpe:cum ad ip

illud quod obiciebatur de daniele: dicẽdũ

ꝙ in illo facto gerebat perſonam diuinam

ſum pertineat ſnia inferende pene. CAd

humanam. Pꝛimam in accuſãdo.vnde

ibi dicitur: 1, ſuſcitauit deus ſpiritum pue
ri iunioꝛis. Humanam vo perſonam gere
bat in iudicando quia conuicit eos daniel
ex oꝛe ipſoꝛũ ſalſum dixiſſe teſtimonium.

Ideo que iſpiratione dei facta ſunt nõ ſũt

irabenda in conſequentiã. C Ad aliudvo
quod inducebatur de deo.Dicit alexãder
ꝙ deus indicans non poteſt a iuſticia de⸗

clinare:homo autem ſic.Ideo alia ratio ẽ

de iudicio dei et alia de iudicio hominis:

A
ptiud
clore
M⸗
nſie⸗
tAnd
Ccsne
weni
Hui
ous
crcad
maen
tra ali
lionis:
lioorch
Qualin
letheli⸗
ſoguip
lnpon
lunune.
lonpor
ſuon
cuam
er
moca
o ali
Uitpen
deben
taliten
Cnd
ſean
,5.
inbe
☚
deqt
lhroe
lagt
lereog

ecunri

ſahlunn
ſtane
Kn
n

N
eßen
Uh
ipol/
nede
itbo
r eo
tamz
zutem
oſe
nit/
huche
milts
mum
lder

dani⸗
jetin
aiti
wani
ict
N
Ndic
cſeck
iconel
slyii
gine:
ne Nd
Ami
leng
na
noli
nece⸗
beauk
mat
ninam
oynde
npe
ngere
anicl
Hinn⸗

iudi
cride
cade
fanoe
inis

¶ AQuia ergo oꝛdinatum iudiciuz ad hoe

vt iudex recte iudicet requirit vltra ipſum
actoꝛem ſiue accuſatoꝛem reum et teſtes.

Ideo de hijs aliqua ſunt videnda. Et pꝛi
mo ſciendum eſt de accuſatoꝛe:quia vt di/

eit Ambꝛoſiꝰ.ꝛ.q.p.c. De maniteſta.Ju/⸗
dicis non eſt ſine accuſatoꝛe damnare. Et

hoc niſi crimen ſit notoꝛium. Cuidẽtia eni
patrati ſceleris clamoꝛe non indiget accu

atoꝛis:vt dicitur i pdicto cꝰ Manitfeſta.Et
extra de accuſãtionibus in cꝰuidentia.ſa

ma enim publica frequens camoſa con
tra aliquem ſubditum obtinet vim accuſa

tionis:vt dicitur in glo.in.c.pꝛimo de offi
cio oꝛdinarij. Extra de accuſationibus.c.
Qualiter ⁊ quãdo.Extra de ſimonia.c. LZi

cet heli.Et.xi.q.ʒ.c. Pꝛecipue.ſ Sʒ quia

is qui vocat aliquem ad iudicium quere⸗
lam ponit aliquãdo de cauſa criminali ſeu
crimine.Aliquando de ciuili ſeu de rebus
tempoꝛalibus.In criminali dicitur accu/⸗
ſatoꝛ.In ciuili cõſueuit dici actoꝛ quãuis
ctiam in criminali dicatur actoꝛ.¶ Triplici

ter autem contingit talem peccare. ¶ Pꝛi

mo calumnioſe agendo ſcilicet imponèdo
alicui falſum crimen ex malicia vel peten

do aliqua bona tanq; ſibi debita que no/

uit per ſe vel ex conſilio peritoꝛum ſibi nõ

deberi. Et talis in vtroqʒ caſu peccat moꝛ

taliter agens contra charitatem ꝓximi et
contra iuſticiam. Et de omni damno inde
ſecuto tenetur leſo modo ſibi poſſibili.iꝗ.
q.S.c. Non ſane in fine. Quia ſi danificat
in bonis tempoꝛalibus debet illa reſtitue
re.Si in fama vel perſona quia accuſãtus
de crimine iniuſte ⁊ conuictus falſo ifama
tur de facto ⁊ occiditur vel mutilatur: vel
alias leditur in perſona debet ſibi ſatiſfa/
cere ad arbitriuʒ boni viri. Hon tamen te
netur ſe manifeſtare poſt factum ſi ide pe
riculum vite immineret.Sed ſi eſt in ꝓceſ

ſi cauſe debet dimittere et non pꝛoſequi.
¶ Secundo peccat actoꝛ inoꝛdinate deſiſtẽ

do a pꝛoſecutione cauſe inchoate ſcilʒ pꝛe
uaricando ideſt aliam partem videlicet ac
cuſatum adiuuando colludendo cum eo:
vel non inducendo legitimas pꝛobatiões
quas habet contra eum ⁊ acceptando fal

has excuſationes rei.Quod habet locum

i2

in eriminibus.Aut etiam ex toto deſiſtit a
debita pꝛoſecutione cauſe ſine debito oꝛdi
ne iuris:quod dicitur tergiuerſari. Et hoc
facit coꝛꝛuptus pecunia a reo ⁊ amicis eiꝰ
Aut pꝛecibus eoꝛum inductus.Et tũc pec
cat moꝛtaliter quia facit contra rempubli
cam cuius bonum pꝛocuratur per punitio.
nem criminũ quod ille ipedit ſm Zho.21.
q.6S. In cauſa autem ciuili ſeu vbi agitur
de tempoꝛalibus quia ibi non intendit᷑ ni
ſi indemnitas acioꝛis. Et quilibet renun
ciare poteſt iuri ſuo.⁊.q.pᷣꝰ.c. Quamperi
culoſũ.Ideo abſqʒ peccato poteſt deſiſtere
a pꝛoſecutione cauſe ſue ſiue cõcoꝛdando

cum reo ſiue ad vitandum expenſas gra

uamina litigioꝛũ. ¶ Tertio actoꝛ offendit
reum etiam ſi habeat iuſtam cauſam ciui/
lem vel criminalem cum per indebita me
dia cauſam pꝛoſequitur vtẽdo mendacijs
in iudicio vel falũs inſtrumentis et teſui/
bus ⁊ pꝛobationibus aluis ne amittat iu/
ſtam cauſam quod etiam moꝛtale eſt m

Tho, 22. q. 7 8. vnde nullo modo licz. 22. q.

2.c. Faciat. NHerum ſi inde obtinet victoꝛi/
am cauſe ex quo certus eſt de ſua iuſticia
non tenetur ad ſatiſfactionem alteni par/⸗
ti nec etiam in expenſis placiti cum ille in
iuſte vexauerit euz. Si autem actoꝛ in cau
ſa ciuili extimat ſe ius habere: quia et ſic
ſibi dicitur ab aduocatis ⁊ peritis vel eti⸗
am dubitat de iure ſuo nec in pꝛoceſſu cau
ſe cognoſcit contrarium etiam ſi cauſam
habet iniuſtã nõ peccat placetando q;uis
melius faceret concoꝛdando vel dimitten
do.Et ſi obtinet victoꝛiam cauſe non tene
tur ſatiſtacere dum hoc ignoꝛat:quia pꝛo/
babilis ignoꝛantia excuſat eum. di.37 g. ſi
nali.Sʒz ſi poſtea certiſicatur de erroꝛe ſuo
tunc tenetur ad reſtitutione m bonoꝛum il
loꝛum ⁊ hoc niſi iaʒ bona ſfide pꝛeſcripſerit
Extra de pꝛeſcriptionibus per totum. In
cauſa autem criminali niſ ſit pene certus
de crimine ⁊ poſſet legitime pꝛobare non
excuſaretur a peccato moꝛtali accuſando
quia exponit ſe periculo magno ſui vl pꝛo
ximi ſine cauſa ſufſficienti.ſ Item nota m
Antomium de butrio ſuper capitulũ. Qd
pleriqʒ. De immunitate eccleſie. Quod
cum quis: ſiue actoꝛ: ſiue reus: aliqua

.

tenet ex iuſta fententia data pꝛo eo a indi⸗/
ce q;uis lex poſitiua ei aſſiſtat. Lamen qꝛ
lex naturalis reſiſtit quia non debet ꝗs lo
cupletari cum alterius iactura vel damno
vt in.c. Locupletari de regulis iuris in.õ.
Ideo tenetur talis reſtituere ſic habita:eti
am ſi non ꝓcuratione illius obtinentis:ſʒ
ſola iudicis ignoꝛantia obtinuiſſet ⁊ ille ꝗ

ſuccubuit non appellaſſet quaſi videatur

ille acquieuiſſe ex quo a ſententia non 35
pellauit leſus.quia talis non eſt verus ſʒ
pꝛeſumptus conſenſus:vt notatur de ſen/
tentia ⁊ re iudicata:quod non ſufficit in fo
ro conſcientic.Quod intelligendum vide
tur quando talis ſufficienter nouit ſenten
tiam iniuſtam fuiſſe datam pꝛo ſe ſiue tũc
ſiue poſtea.¶ Secundo ſciendũ de reo qui
ſcilicet accuſatur ſeu impetitur ſuper aliqᷓ
re ſiue iuſte ſiue iniuſte ꝙ põt peccare moꝛ
taliter:⁊ hoc tripliciter.ſ pᷣ dicendo falſita

tem vel tacendo veritatem:vt cũ iudex ex

quirit ab eo veritatem ſᷣm oꝛdinem iuris:
ſiue in cauſa ciuili vt cum iterrogatur ſi pe
cuniam mutuo accepit ab actoꝛe vel ſi nõ
reſtituit mutuatam ſciens ſe recepiſſe hoc
negat vel reſtitutam aſſerit.Siue in cauſa
criminali cum accuſatur ⁊ ſunt ſemipꝛoba
tiones vel cum infamia exoꝛta erga aliqᷓ;
fit inqſitio ſuper hoc etiam in caſu moꝛtis
negat ſe commiſiſſe maleficiũ perpetratũ

peccat moꝛtalr talis. Ratio ?ʒ Tho.22. q.

69.quia facit cõtra debitũ iuſticie ad quã

pertinet vt gꝗs obediat ſuo ſuꝑioꝛi in hijs

ad que ius ſue ſuperioꝛitatis ſe extendit.
Superioꝛ autem eſt iudex reſpectu eiꝰqui
iudicatur.Et ideo ex debito tenetur accuſa
tus iudici exponere veritateʒ quam ab eo
ſim ſoꝛmam iuris exigit.Si autem non eſ
ſet legitimus iudex:puta quia habʒ domi
nium vſurpatum cum non ſit ſuperioꝛ eiꝰ
non videtur facere contra iuſticiam ſi non
obediat ei in dicendo veritatem: peccat tñ
dicendo mendacium ⁊ moꝛtaliter ſi periu/
rat vel inde nocumentum notabile pꝛoxi/
mo infert.Similiter etiam ſi eſſet legitimꝰ
iudex ⁊ non inquireret ſᷣm ſoꝛmam iuris:
Puta ipetitus de debito pecunie ſine ali⸗
qua infamia exoꝛta vel accuſatione inqui
ritur de homicidio vel furto.Tunc non te

1.

netur reſpondere:ſed poteſt per appellatio
nem vel aliter ſubterfugere iudicium eius
non tamen debet mendacium dicere. Ac⸗
cuſatus autem vel inquinitus iuridice de
vno maleficio 1 conuictus poteſt inquiri ⸗=

de alijs ⁊ tenetur veritatem dicere ᷑m Pe

trum de palude in.A.¶z reus poteſt pecca

re moꝛtaliter calũnioſe ſe der᷑ ndendo. NHã

iſto modo etiam ſi haberet iuſtam cauſam
peccaret.Sed vt inquit ho.22.q.d. Ali
ud eſt veritatem tacere.Aluud falſitatẽ pꝛo
ponere. Pꝛimum in aliquo caſu licet.Hõ
eænim quis tenetur omnem veritatem dice
re:ſed illam quam ab eo poteſt ⁊ debet iu/
dex exigere ſm iuris oꝛdinem:puta cũ pꝛe
ceſſit infamia fuper aliquo cnimine vel ali
qua indicia appornerunt vel cum pꝛeceſ/
ſit pꝛobatio ſemiplena:Scdðm aũt ſcilz fal
ſitatem ꝓponere nullo modo licet. Ad id
autem quod licitum eſt poteſt quis ꝓcede
re vel per vias licitas ⁊ ꝓpoſito fini cõgru
as quod pertinet ad pꝛudentiam: vel per
vias illicita s:⁊/ppoſito fini congruas:qd
pertinet ad aſtutiam que fit per fraudeʒ et
dolum. Et pumũ quidem laudabile: ſcõᷣm
vo vicioſuz. Neo igitur licet ſe deſendere

occultando veritatem quam confiteri non
tenetur per aliquos conueniẽtes modos:

puta ꝙ non reſpondeat ad que reſponde/
re non tenetur:⁊ hoc non eſt calumnioſe ſe
defendere ſed pꝛudẽter euadere. Non aũt
licet vel falſitatem dicere vl veritatẽ tacere
quã dicere tenetur nec aliquam fraudẽ ad
hibere quia fraus ⁊ dolus vim habẽt men
dacij quod eſt calumnioſe ſe defendẽ
peccat reus per appellationẽ iniuſtaʒ vide
licet cum quis appellat a ſentẽti a cauſa af
ferende moꝛe ne contra eum iuſta ſentẽtia
feratur. Talis enim peccat quia agit con.
tra iuſticiaʒ quia offcium iudicis impedit
aduerſarium ſuum ledit:vt enim dicitur
in gloſa in.c.Ad noſtram.Ex᷑ de appella⸗
tionibus.Appellatio non eſt inuẽta vt ſit
iniquitatis vinculum ſed oppꝛeſſoꝛum le/
namẽ. Idem extra eodẽ.c.Cum ſpecialig.
Poꝛꝛ0. Quare iniuſte appellans tenetur
ad ſatiſfaciẽdum de damnis ⁊ expenſis:ſe
cus ſi credit ſe habere iuſtam cauſam.Itẽ
ſm Tho.cõdemnato ad moꝛtẽ ſi iuſte ho c

——RM

—

Pcllni⸗
mmane
re N
chcede
guin:
inſe
tpecca
Ghi
cdnan

iN.
OH

endie
cberi/
cüne
pel al
receſ
lißſi
id
cee
le
e
ee
nſcn
inden
ninon
Ndos:
nde/
ioſeſ⸗
n di
inot
Udiad

ſte ho⸗
ſe

hic tripliciter põt peccare.ſpᷣ dicendo ſal

fit non licet ſe deſendere per violentia non
tamen tenetur facere vnde ſequat᷑ ei moꝛs
puta manere in loco carceris ſi innenit aꝑp
tum vel non comedere condẽnato ad moꝛ
tem per famẽ ſi cibus ei occulte offeratur.
Sed condemnato iniuſte ad moꝛtem licet

reſiſtere condemnanti iudici ſicut ⁊ latro.

nibus ⁊ ſe defendere niſi ſoꝛte ꝓpter ſcãda
lum vitandum cum ex hoc aliqua grauis

turbatio timeretur. Hec Tho. ¶ Tertio ſci

endum de teſte qui concurrit in iudicio:

ſitatem ſcienter ⁊ talis peccat moꝛtalr pᷣm
Tho.ꝛ2.q.ꝛo.tum quia facit contra pꝛoxi
mum.vnde Exodi.io.c.dicitur. Nõ loque
ris contra ꝓximum falſum teſtimonium:
tum quia periurat.NHam nõ creditur teſti
niſi iuret.Extra de iureiurando.c. Nuper.
Et iurare debet m RKaymundũ ⁊ Hoſtiẽ
ſem ꝙ dicet totam veritatem quam nonit
de re illa.ʒ.q.9.c.Hoꝛtamur.Et ꝙ non ad
miſceat aliquod falſum nec aliquid de ſuo
adiciet.ʒ.q. ↄ.c. Pura.Quare teſtificãdo
falſum tenetur ad reſtitutionem dãni que
ex inde ꝓximus incurrit ꝓpter eius teſti⸗/
monium. q2 peccat teſtis cuzʒ id quod eſt
ſibi dubium aſſerit ſibi certum:quia expo
nit ſe periculo peccati ⁊ damnificationis ꝓ
ximi cum poſſit eſſe cõtrarium eius quod
ipſe dicit ⁊ etiam periurat cum iuret ſe ſci/
re illud quod neſcit. Nam non admitteret
eius teſtimonium niſi diceret ſe ſcire. Qui
immo ſolent teſtes interrogari quomodo
⁊2 vnde ſciant.Et ſi interrogati non dicant
de cauſa ſcientie non valet teſtimoniuʒ. 4.
q.AS. Sola.Et in auẽ.de teſtibus. Et licet
debet ergo teſtis certum pꝛo certo aſſerere
⁊ dubium pꝛo dubio referre.i3peccat te/
ſtis cum pecuniam accipit pꝛo teſtimonio
veritatis. Non enim licet teſti vendere ve
rum teſtimoniũ.ia.q..c. Non ſane. Oul
tomagis peccat teſtis cum accepit pecuni
am ad falũtatem dicendam:vel occultan/
dam veritatem. Poteſt tñ teſtis accipere
expenſas tm̃ ab eo qui enz ꝓducit:puta ſi

ex teſtimonio ferẽdo dietã facit vłetiã ope

ram ſuam ⁊ lucrum dimittit.4.q.s.cꝰ. Nẽ
turis. Accipiendo autem pecuniam pꝛo te
ſtimonio reſtituat ei a quo accepit niñ ille

iiz

dediſſet ad coꝛꝛumpendum teſtem. Mam
tunc debet ei dari in cuius iniuriam acce/⸗
pit vel paupibus erogari. M
MQ index debet eſſe idonens 2 grauis
in ferendis ſententijs ac vitatis deſenſoꝛ.
Eab. e
S Ecundum myſierium declaranduz
de iudicibus dicitur qualitatis.Se
cundũ enim Alexandrũ vbi.S. tres
pꝛecipue conditiones requiruntur in iudi
¶ Poã idoneitas.
Cagrauitas.
Pꝛima cõdlitio dicitur idoneitas:vt ſoai
licet iudex ſit ad indicandũ idoneus. NHaz
quedam perſone nõ ſunt idonee ad habẽ
dam auctoꝛitatẽ iudiciariam. Aut ratione
ſexus vt mulier. Aut ratione conditionis
ſoꝛtune vt ſeruus.Aut pꝛopter impedimẽ
tum permanens vt ſurdus ⁊ mutus.Aut
pꝛopter impedimentum permanens ⁊ cõ
tingẽs vt perpetuo furioſus. Aut pꝛopter
impedimentum tranſiens vt minoꝛ etate.
Aut pꝛopter crimen erroꝛis vt hereticus
Aut ꝓpter ſcandalum cõuerſationis vt in
ſames.Aut pꝛopter contagium cõmunio
nis vt excommunicati.¶ Sed aliqui obi
ciunt.ſſhᷣ̊ ꝙ minoꝛ etate poſſit eſſe iudex.
am Hieremias adhuc puer conſtitutus
ẽ iudex.vnde dicitur Hieremie pᷣ.c. Poſt
qʒ dixit. Puer ego ſum.vt in.c.Niſi cum
cum pꝛidem.Extra de renun.ꝙ deus dixit
ei. Conſtitui te ſup gentes ⁊ regna vt euel
las ⁊ deſtruas. Inſuper in aliquibus pue
ris malicia ſupplet etatem. Eadem ratiõe
in aliquibus ſcientia pꝛeuenit etatem. Si
ergo non eſt cauſa quare minoꝛ etate non
debeat eſſe iudex niñ defectus ſciẽtie in iu
dicando: ergo huiuſmodi minoꝛes etate
poſſunt eſſe iudices.i ⁊ꝛ arguitur mulie
res poſſunt eſſe iudices. Nam iudicum..
c.legitur ꝙ delboꝛa iudicauit populũ eti⸗
am poſt legem dataʒ a deo.ergo mulieres
poſſunt iudicare.nſuper multe mulieres
leguntur pꝛedite ſpiritu ꝓphetico:vt &α
ria ſoꝛoꝛ aaron ⁊ mo pſi.Exodi.iꝰ.c.⸗ ſibil
le. Si ergo mulieres per ſpiritum pꝛophe
tie aſſumpte ſunt ad annunciandum iudi

cia diuina multomagis poſſũt aſſumi ad
enunciandum iudicia humana. C Reſpõ
det Alexander ad pꝛimum ꝙ illud Hiere
mie fuit ex pꝛiuilegio ſpeciali. Ideo nõ eſt
trabendum in conſequentiazʒ. Et ꝙ in pue
ris qñqʒ malitia vel ſcientia ſupplet etatẽ
illud eſt particulare non generale neqʒ vt
eapiun ae. r rtere⸗ pueri non poſſũt
eſſe iudices.vnde dixit dñs moyſi Nume/
ri.xi.c. Cõgrega ſenes populi quos tu no
ſti ꝙ ſenes ſint vt ſuſtentent tecum onus
q nõ tu ſolus graueris. HNine Chꝛiſtus iu
dex omnium ad actus pꝛelationis nõ pꝛo
ceſſit niſi in etate perfecta triginta annoꝛũ
vt habetur Lnce.A.c.¶ Ad illud quod in
ducitur de delboꝛa dicendum cum Ariſt. pᷣ
ethicoꝝ.qꝙ vna hirũdo nõ facit ver. Ad ali
ud vo de ſpiritu pꝛophetandi dicenduz ꝙ;
gratia pꝛophetandi non dat auctoꝛitatem
mulieri ſuper virum nec mutat legẽ ſubie
ctionis qua iure diuino tenetur mlier eſſe
ſub viro. Sed auctoꝛitas iudicij daret dñi
um mulieri ſuper viruz quod repugnat di
nine inſtitutioni.Et vt dicitur in gloſa Ju/
dicum.A.c. ꝙ mulieres aſſumpte ſint ad
ꝓphetandum pꝛeſtatur in hoc conſolatio

mulieri ne per inſirmitatez deſperet. ¶ Se

cunda conditio que requinitur in iudicibꝰ
dicitur grauitas. Debet quideʒ iudex gra
uis ⁊ maturus eſſe vt non ita repente ma
xime in rebus arduis pꝛoferat ſententias
NQõ nos docuit ipe deus qui facta ſodomi
tarum noſcebat ⁊ tamen dixit deſcendam
ꝗ videbo ⁊c. Geneſis.ið.c.Et.2.q.pᷣꝰ.c.De
us omnipotẽs.Et de hoc Gꝛegoꝰ.xi.q.ʒ.
c. Summopere.ait. Summopere cauẽduz
eſt vt rectoꝛes eccleſie ⁊ qui publica iudi/⸗
cia exercent in dictandis ſententijs nulla
leuitate vel furoꝛe ducti ſint pꝛecipites.Et
ita moyſes querelas populi tabernacu⸗
lum ingreſſus ad dominũu referebat vt ̃ᷣm
eius imperium iudicaret. Que verba etiã
onuntur. c. pᷣ de ſententia ⁊ re iudicata li
bꝛo. o. Sed contra iſta videtur eſſe textus
extra de ſententia ⁊ re iudicata.c. Jurgan
tium. vbi dicitur. Jurgantium controuerſi
as celeri ſententia terminare ⁊ equitati cõ
uenit ⁊ rigoꝛi.Conſirmatur hoc.2.q.p.c.
Sicut.Extra de dolo ⁊ contumatia.c. Ne/⸗

—

nerabilis. Sed gloſa in dicto.c.Jurganti⸗
um.hoc ſoluit.ꝙ lʒ non ſit ferenda ſenten
tia anteqͥ; iudex poſſit eſſe inſtructus cum
nimia feſtinatione quia ipſum opoꝛtet cũ

cta rimari.ʒo.q.vltima.c.vltimo. Tamen

poſt cauſe liquidam cognitionem non eſt
ſententia pꝛotrahen da in ciuilibus.In cri
minalibus vo ſecus potiſſimum vbi agit᷑

de morꝛte alicuius rei.xi.q.ʒ.c.Cum apud.

¶ Tertia conditio que requiritur in iudici

bus dicitur veritas. Semper enim iudex
veritati fauere debet.ꝗ Sed circa hoc que

ritur vtrum iudex poſſit ⁊ debeat iudicare
contra veritatem ſibi notaʒ ſequendo pʒo
poſita ⁊ allegata.¶ Et quidam dicũt ꝙ ſic
vt Alexander in 3⁰.7 Tho. 22. q. 67. articu
lo.ꝛ. Roboꝛatur autem iſta opinio.ſ Pꝛi
mo quia iudex debet iudicare ſᷣm illaʒ no
ticiam quam habet vt iudex:non ſᷣm eam
quam habet vt perſona pꝛiuata: nec ſᷣm
eam quam habet in alio ſoꝛo.Extra de of
ficio iudicis oꝛdinarij.c.Si ſacerdos. Sed
iudex habet vt iudex noticiam ſibi factam
per pꝛopoſita ⁊ pꝛobata non illam quã ha
bet vt perſona pᷣuata quare licet ei immo
tenetur iudicare ſm pꝛopoſita ⁊ pꝛobata.
vñ Ambꝛoſius.3.q.⁊.c. Judicet.Ponus
iudex ſicut audit ita iudicat.¶ Secundo fir
matur illa opinio quia iudex nõ debet mu
tare iudicium pꝛopter illam noticiam pꝛo
pter quam non debet vitare in communio
ne facramentali excommunicatum. Sed
pꝛopter noticiam quam habet vt pꝛiuata
perſona non debet vitare exoommunicatũ
6. q. 2. co. Si tm̃.c. Placuit. Et. 2. q. p. cꝰ⸗
Multi igitur ⁊c̃.ſ Zertio hoc licitum eſt iu

dici quod eſt lege cautum. Sed in lege de

terminatum eſt condemnari ad moꝛteʒ vi
rum innocentem ſi conuictus fuerit teſti /
monio duoꝛum vel trium teſtium:vt patet
deuteronomij.i7. co. Quare iudex qui eſt

lex animata poterit taliter conuictum ad

moꝛtem condemnare.ſ Quarto ſicut bo⸗
num commune pfertur particulari tanqᷓ;
melius ⁊ diuinius:vt patet pꝛimo ethico⸗
rum.Sic pꝛobatio communis que ſit in
ſoꝛma iudicij: pꝛeferenda erit pꝛobationi
particulari quam habet iudex vt perſona
pꝛiuata. CAlij vo contraniam opinione

ℳ9.

5

deni
knen
nsan
nlet c
Lamen
von eſt
gnai
agit
poc.

nndid
niodee⸗

we re

Nchce

con
igſe
arna
(Pi
3 no
lam
ſm
S

tenent. Nam vt ſcribitur de regulis iuris
in ſexto. Ntilius ſcandalum naſcei permit/
titur qᷓ; veritas relinquatur. Magis ergo
inherendum eſt veritati q;ᷓ legali iuſticie.
Ideo Exodi.is.ec.dixit MCopſi ietro cogna
tus ſuus. Pꝛouide de omni plebe viros
potentes timentes deum.In quibus ſit

veritas.Et Exodi.28.c.dixit deus moyſi.
Pones autem in rationali iudicij doctri/

nam ⁊ veritatem.vide Nicolaum de lira.
Et tertij Heſdre..caplo.dixit zoꝛobabel.
Omnis terra veritatem inuocat celuʒ eti
am ipᷣa benedicit. At Giraldus odonis
ſuper vethicoꝛũ dicit.ꝙ eſt noticia multi⸗/
plex:ſcilicet pꝛobabilis opinionis:pꝛeſum
ptionis vel ſuſpicionis.Et eſt noticia certi
tudinalis:puta cum vidit factum ⁊ audi/⸗
uit dictum de quo queritur.ſm hoc dicen/
da ſunt duo. Pꝛimum ꝓꝙ iudex poteſt
debet iudicare contra illud quod ipſe ſuſpi
catur pꝛeſumit ⁊ oꝛdinatur ſᷣm pꝛopoſita
⁊ allegata.ſ Secundum eſt ꝙ iudici non
licet in aliquo caſu iudicare contra verita
tem certitudinaliter ſibi notam quantum
cunq; oppoſitum ſit pꝛobatum.ſ Pꝛimũ
pꝛobatur quia nemo in actionibus ⁊ iudi
cijs vti debet ſuo ſenſu:vt eẽ᷑ de cõſtitutio
nibus.c.pꝛimo. In ſuſpicionibus auteʒ ⁊
pꝛeſumptionibus quilibet vtitur ſuo ſen/
ſu. Secundum pꝛobaturſcilicet ꝙ iudex
non debeat iudicare contra veritatezʒ certi
tudinaliter ſibi notam. pꝛimo auctoꝛitate
omnipotentis dei:qui expꝛeſſe hanc que/
ſtionem determinare videtur Exodi. 23. c.
dicens. Non ſequaris turbam ad facien/
dum malum:nec plurimoꝛum acquieſces

ſcientie in iudicio:vt a veritate deuies. Cõ
ſtat enim ꝙ iudex acquieſceret plurimo /

rum ſententie ſi ad multoꝛum falſoꝛum te
ſtium ſententiã contra veritatem ſibi no/
tam iudicaret.Et cum hoc a veritate quazʒz
nouit contra diuinum imperium deuiaret
quare ſimpliciter eſt illicitum. ¶ Secundo
pꝛobatur:quia illa que confeſtim nomina
ta conuoluta ſunt cum malicia:⁊ que ſᷣm
ſe ſunt mala: nullomodo contingit bene
ſieri vel recte dirigi.Sed in illis neceſſe eſt
ſemp peccare a nunq;ᷓ recte agere ſᷣm phi
loſophum ſecundo ethicoꝛum. c. 6,7 Au⸗

ii4

guſtinum libꝛo de mendacio.Sed innocè
tem ⁊ iuſtum ſcienter condemnare eſt ſᷣm
ſe malum ⁊ cum malicia conuolutum qua
re nullomodo poteſt beneſieri qualiſcũqʒ

pꝛobatio intercedat.Qõd autẽ iſtud ſit pᷣm

ſe malum pꝛobatur:tum quia eſt opus im

pium dicente domino Exodi. 23. c. Innocẽ

tem ⁊ iuſtum non occides: quia aduerſoꝛ
impium.Quaſi dicat ꝙ qui facit iſtud eſt

impius.⁊ ideo aduerſoꝛ ipſum qui talia ſa
cit:tuzʒ quia eſt opus veritati ⁊ equitati na

turali contrarium. Zertio ſi licet iudici cõ
demnare innocentem conuictum per ſfal/

ſos teſtes vel hoc licet amoꝛe dei vel amo

re fui vel amoꝛe pꝛoximi. Non amoꝛe dei
quia vt ait Beda.xi.q.ʒ.c. Abijt. Qui
veritatis ⁊ charitatis iuſſa ſpernunt deuz
vtiq; qui veritas ⁊ charitas eſt pꝛodunt:
maxime cum non infirmitate vel ignoꝛan
tia peccant. Hoc autem modo eſt in caſu
pꝛopoſito. Jtem non amoꝛe ſui:quia vt di
citur.xi.q.ʒ.c. Nemo.Melius eſt pꝛo veri

tate pati fupplicium q;ᷓ pꝛo adulatione ha

bere beneſcium.Item nec amoꝛe pꝛoximi
quia vnus damnifſcatur tempoꝛaliter al
ter ſpiritualiter ſcilicet teſtis falſus.Qua⸗
re iudici ex nullo bono amoꝛe ſcienter licet
condemnare iuſtum ⁊ innocẽtem.ſQnuar
io confirmatur hec pꝛopoſitio: quia nul⸗
lũ ante iuſtam veramq; pꝛobationez iudi
care aut damnare debemus.86. di. co. Si
quis.xi.q.ʒ.c.Eoꝛum.Sed iudex cõtra ve
ritatem ſibi notam nullam pꝛobationem
veram habere potuit vt conſtat ſibi:quia
nullum verum eſt contra verum cum oia

yera vero conſonẽt:ergo contra veritatẽ ſi

bi notam iudex iudicare aut damnare nõ
debet. ¶ Bicit ergo Giraldus odonis:q;

dandum eſt conſilium ſuppoſito ꝙ iudex

iudicare non debeat cõtra veritatẽ ſibi no
taz in pꝛimis ꝙ cauſã tali inſtitutã nec cõ

mittat nec deleget alti.Cuius ratio eſt: qꝛ

oẽ opus malum ſicut eſt illicitum homini
facere per ſe: ita eſſet facere per alterum.
quia vt ſcribitur de regulis iuris in ſexto.
Qui per aliuʒ facit ꝑ ſeipſum facere vide

tur. Debet ergo iudex ſi habet ſuperioꝛeʒ

remittere cauſam ſuperioꝛi cum relatione
pꝛopꝛie ſciẽtie ⁊ pꝛobationis oppoſite.Et
à2

ſi nõ admittatur remiſſio ſed ipſẽ cogatur
ſerre ſententiam ſentẽtiet pꝛo veritate.Si
vo non habet ſuperioꝛem ſimpliciter pꝛo
veritate pꝛonunciet ⁊ grauiter puniat fal
ſos teſtes. Nam ſi pꝛo veritate ſententiet
facit contra oꝛdinem iuſticie.Si contra ve
ritatem facit contra rẽ iuſticie quod eſt ma
ius inconueniens.Sicut maius eſt pecca⸗
tum ex genere qᷓ;ᷓ peccatum ex circunſtan
tia. Ad confirmationem dictoꝛum facit
lex que dicit.ff de penis.l. Abſentem. Sa
tius eſt impunitum relinquere facinus no
centis qᷓ; innocentem condemnare. Pꝛin
ceps etiam qui non habet ſuperioꝛem de
bet ſimpliciter iudicare pꝛo veritate certi⸗
tudinaliter ſibi nota:quoniam ille qui eſt
quaſi deus in terris debet q;tum poteſt ſi
cut deus iudicare in terris. Deus aũt ſem
per iudicat in veritate ⁊/ veritate.C Ad
argumenta ⁊ rationes pꝛime opinionis di
cendum ad pꝛimum. Qõ iudex debetiudi
care ſᷣm allegata ⁊ pꝛobata ſi verum con.
cludant.Ad illud quod obicitur de exc ò

municato dicit Giraldus odonis.ꝙ aliud

eſt cxcommunicatũ non vitare ⁊ aliud ino
centem condemnare:quia illud eſt contra
ius poſitiuum:iſtud autem contra ius na
turale.Et ideo per ius poſitiuum ſancituʒ
eſt in illo caſu excommunicatos non vita
ri. Sed per nullum ius ſancitum eſt in ali
quo caſu innocentem damnare.Et ſimili⸗
ter reſponderi poteſt ad alia obiecta.Et cũ

dicebatur ꝙ damnatio innocẽtis pꝛopter

allegata ⁊ pꝛobata per falſos teſtes eſt bo
num commune negandum eſt expᷣſſe. Im
mo eſt malum commune conſiſtens in im
pijſſima falſitate quod nõ eſt pferendũ bo
no ↄſiſtenti in veriſſima pietate.
CQ. periculoſa ſunt iudicibus mune/
ra qui tenentur reſtituere que iniuſte reci⸗/
piunt: ⁊ quis grauius peccat. An coꝛꝛum
pẽs iudicẽ: aut iudex coꝛꝛuptus. Cap. 3u.
Ertium myſterium declaranduz de
iudicibns dicitur culpabilitas. So
Wlent quippe iudices auaritie culpa

t

à iniuſtas ſnias pꝛoferunt. Ad quod ple/

temus.

perſepe ſuffocari: qm coꝛꝛupti auro iniq̃s

nius intelligendu tria adhuc dubia diſpu

iniuſte recipiunt.

——

Czʒivtrũ iudex ferẽs iniuſtam ſniam coꝛ
ruptus pecunia grauius peccat qᷓ; pſona

coꝛꝛupens.

CAd pꝛimum dubium reſpondet ſcriptu
ra 1 damnat munerum ſuſceptionem. vn⸗/
de deuteronomij.iõ.c.dicitur. Munera ex

cecant oculos ſapientum ⁊ mutant verba

iuſtoꝛum. Et Eccleſiaſtici.ꝛo.c.Enxenia ⁊

dona excecant oculos iudicum.ſEt biimi
MNegum.S.c. Acceperunt munera ſcilicet
filij ſamuelis:a peruerterunt iudiciuz.ſ Et
Iſidoꝛus pᷣ li ſoliloquioꝛum ait. Pꝛemia
7 dona legibus vires tulerunt vbiqʒ pecu

nia vincit vbiq; venale eſt iudicium. ¶ Et

Clandianus. Merent captiue polluto iu/

dice leges.ſ Et Ouidiꝰtertio de arte amã

di. Munera crede mihi capiunt homieſqʒ
deoſqʒ. Placatur donis iupiter ipᷣe datis.

Idem libꝛo de faſtis. Sepe iouem vidi
cum iam ſua mittere vellet Fulmina:thu.

Cð mvtrum iudex poſſit accipe munera.
Tꝛmyvtꝝ teneantur iudices reſtituere que

a

re dato ſuſtinuiſſe manum. Ex quibꝰ ap
paret ꝙ munera ſunt periculoſa. Ratio
quia vt dicit gloſa in.c.Et ſi queſtiões. Exx

tra de fimonia. Qui donat alium ſibi na/
turaliter obligat.ff.de petitione heredita/⸗
tis.l. SLonſuluit.Et ille cui
donatur reuerẽtiam exhibere compellitur
donatoꝛi.8S.q.ꝛ.c.IAllud.ſſ Oicit ergo Ho

ſtienſis 1 Raymun.ꝙ nullus iudex debz
accipere pecuniam pꝛo iudicando.CLamen

alij ſunt iudices oꝛdinarij:⁊ alij delegati.

Pꝛimi cum habeant ſufficientes redditꝰ

ſibi aſſignatos nihil debent recipere.Qui
bus dicitur Luce.ʒ.c.Eſtote contenti ſtipẽ
dijs veſtris. Judices vo delegati poſſunt
petere expenſas moderatas ⁊ nihil vltra a
partibus.Dicunt tamẽ aliqui ꝙ enxenia
moderata ſpõte oblata poſſunt iudices re
cipere:vt patet di.is.c.de eulogijs.vbi di/
cit gloſa.Eulogie dicuntur munera que de
ferunt ſubditi ſuis pꝛelatis ⁊ ſuperioꝛibꝰ.

CSecundum dubium fuit vtruʒ iudices
teneantur reſtituere que iniuſte recipiunt

Ad quod reſpondet Allexander ꝙ ſic. Sʒ
diſtinguendum eſt quia aut accepit vt iu

dicaret iniqʒ. Aut vt iudicaret iuſte.Si pi

1
4

mo modo non tenetur reddere ei qui dedit

cum turpiter dederit:ſed ei in cuius iniuri
am recepit. Sicut etiam tenetur reſtituere
et plene ſatiſſacere ei qui leſus eſt per ini/
quã ſententiam.Si vo accepit vt iudica⸗/
ret iuſte diſtinguendum:quia aut dans de
dit bona intentione ſcilicet vt ſibi ſeruaret
ius. Aut vt animũ iudicis ſibi inclinaret.
⁊ ita indirecte ipſum coꝛꝛumpere intende
bat.pmo modo tenetur reſtituere ei qui de
dit.ſcdᷣo modo non ſed pauperibus iuxta
arbitrium eccleſie. ¶ Tertium dubiuz ſnit
vtrum iudex ferens iniuſtam ſentẽtia coꝛ/
ruptus pecunia grauius peccet q́; ꝑſona
coꝛꝛumpens. Reſpondet Giraldus odo/
nis ſuper. ꝰ.ethicoꝛum.Qõ circa hoc pꝛe
mittenda ſunt duo.pᷣ tiꝙ humanũ iudiciũ
peruertitur quatuoꝛ modis:vt dicit Gꝛe⸗/
goꝛiꝰ.xi.q.ʒ.c. Quatuoꝛ.ſcilicet:timoꝛe:
cupiditate:odio:⁊ amoꝛe.In pᷣmis duobꝰ
modis dicitur iudex coꝛꝛumpi a parte vel
que comminatur aliquid terribile vel dat
ſeu ꝓmittit aliquod concupiſcibile. In ali
is duobus modis iudex non dicitur coꝛꝛũ
pi ab alio ſed a ſeipſo.Et ideo queſtio iſta
recipit᷑ in pꝛimis duobus modis.ſꝛtpꝛe/
mittendum eſt ꝙ iudex cupiditate coꝛꝛu⸗
ptus grauius peccat qᷓ; coꝛuptus metu.
Et hoc ꝓbatur. Pꝛimo quia duoꝛum pec
catoꝛum eiuſdẽ generis illud quod eſt ma
gis voluntarium eſt deterius.Sed pecca⸗
tum cupiditatis eſt magis voluntariũ qᷓ;
beccatum ⁊ opus timoꝛis:ergo deterius.
¶ Scdᷣo /ꝓbatur quia peccatum ex iduſtria

grauius eſt qᷓ;ᷓ peccatum ex infirmitate vt

ait Iſidoꝛus liꝰ.2.de ſummo bono.Sʒ pec
catum ex metu fit ex inſirmitate:peccatum
vo cupiditatis fit ex induſtria:quare gra⸗
uius ⁊ deterius.ſ Nũc ergo dicendũ pᷣmo
ꝙ iuder timoꝛe coꝛꝛuptus minus peccat
qᷓ; perſona ex timoꝛis incuſſione coꝛꝛum/
pẽs. Scðdᷣo ꝙ iudex cupiditate coꝛꝛuptꝰ
plus peccat q; perſona dono vel pꝛomiſ/⸗
ſione coꝛꝛumpens.ſpᷣ pꝛobatur qꝛ duo
rum ad idem opus malum concurrentiuzʒ
idem plus peccat cuius volũtas pꝛeualet
⁊ cuius voluntatem alter ſequitur.Sed in
iſto caſu voluntas partis timoꝛem inferen
tis pꝛeualet.Et iudex territus voluntateʒ

partis ſeqnitur non ſuam:qm̃ operatio in
dicis mixta eſt ex voluntario inuolunta
rio. Quare iudex minꝰpeccat q;ᷓ pars coꝛ
rumpens.ſ Scòdo pꝛobatur:quia qui pec
cando tenet modum per quem peccatum
moꝛtale interdum fit veniale minus pec/⸗
cat qᷓ; ille qui tenet modum per queʒ ſem
per agrauatur peccatum. Sed iudex timo
re coꝛꝛꝛuptus tenet modum.ſ.timoꝛis ca
dentis in conſtantem viruzʒ per quẽ pecca
tum moꝛtale interdũ ſit veniale. Modus
autem partis timoꝛem incutientis ſemper
peccatum agrauat.quia talis modus eſt
quidam modus violentie.Et ideo quaſi ſẽ
per pꝛebet alteri violentum ſcandalum in
via iuſticie. Quare pars illa grauius pec
cat qᷓ iudex.Et hec eſt ſententia Auguſti-
ni reddentis rationeʒ quare maius pecca
tuʒz habuit qui xpᷣm pilato tradidit q;ᷓ qui
ſibi traditum cruciſixit:vt dicitur Joanis
i9. c. ¶ Secundum.ſ.ꝙ plus peccat iudex
cupiditate coꝛꝛuptus q́; pars coꝛiumpẽs
pꝛobatur.Quia duoꝛum ad idem pecca/⸗
tum concurrentiuz ille qui ſua voluntate
res humanas moꝛes et leges poteſt ſub/
uertere plus peccat qᷓ; ille qui nõ põt quã
tũcunq; velit. Sed iudex ſua mala volun
tate poteſt hec oĩa euertere cum ibe huma
naꝝ reꝝ moꝝ ? legum ⁊ vniuerſalr ois iu/
ris ⁊ iuſti ſit cuſtos.Quare iudex ↄtra tot
bona tot iura tot iuſta ſibi credita veniẽs
pꝛo pecunia plus peccat qᷓᷓ pars ipᷣm coꝛ⸗
rumpẽs.qꝛ ſibi ſunt oia ad cuſtodienduzʒz
tradita nõ parti. Aduertant ergo iudices
⁊ conentur agerc recte audientes ſcriptu/⸗
raruʒz monita ſaluberrima. Seribit᷑ nãqʒ
Leuitici.i9.c. Non facies quod iniquũ eſt
nec iniuſte iudicabis.ſ Et deutonomij.27.
c. Maledictus qui peruertit iudiciũ adue
ne pupilli ⁊ vidue:⁊ dicet oĩs ppł's Amẽ.
Et Yſaie.ʒ.e. Vhe qui iuſtiſicatis ipium
pꝛo muneribus.Sed tꝑa mala ſũt in ꝗbꝰ
iudices vt in pluribus peſſimi. Clamant
nãqʒ ⁊ dolent oꝛphani pꝛopter inigtatem
iudicũ puerſoꝝ.Merent vidue deſſent pu
pilli ⁊ ↄqueruntur innocẽtes oppᷣſſi.O iu/⸗
dices auari. O iudices crudeles: Nidete
mala que facitis ⁊ timete terribile iudiciũ
dei. Gauius equidem ipſe vos puniet q̃;
p 3

cambiſes iudicem illum neq;ᷓ de quòo Na

lerius reſfert ho. 6. Rubꝛica de ſeueritate.

Cambiſes mali cuiuſdam iudicis e coꝛpo
re pellem detractam ſelle intendi.In eaqʒ
ſiliũ eius iudicaturim cõſidere iuſſit. Ce/
terum ⁊rex ⁊ barbarus atroci ac noua pe
na iudicis ne quis poſtea coꝛꝛumpi iudex
poſſet ꝓuidit.At benedictus deus malos
iudices damnabit eternis cruciatibus ge
henne. Al quibus nos liberet ieſus chꝛiſtꝰ
ſilius dei viui:qui viuit ⁊ regnat per inſini
ta ſecula ſeculoꝛum Amen.
¶ Feria ſexta poſt dominicam de paſſio/

ne. DOe auaritia aduocatoꝛum.
Sermo quadrageſimꝰpᷣmus.

Enient roma

Scribuntur becvba Joannis
xi.c.⁊ in euangelio hodierno.Tato ardo/
re auaritie eſtuauit mens pontiſicũ ⁊ pha
riſeoꝝ vt pꝛeter hoc ꝙ xpᷣo inuidebãt odie
bantq; illum quia arguebat mala opera
illoꝝ adhuc timentes perdere lucra que ip
ſis obueniebant in templo dei conſilio con
gregato diffinierunt eũ moꝛti tradere.Oẽ
quippe maluʒ facile videtur auaris vt ſue
poſſint auaritie ſatiſfacere.vnde ſtat illa ſẽ
tentia Nirgilij.Quid non moꝛtalia pecto
ra cogis auri ſacra fames.Et lzʒ in pꝛecedẽ
ti ſermone multa dicta ſint de auaritia iu/⸗
dicum:tñ opus eſt vt expꝛobꝛemus auari
tiam aduocatoꝛum. Multi equidem exip
ſis in ſua malitia conſidentes vt ſue cupi⸗/
ditati imo inſatiabili voꝛacitati occurrant
multa in iudicijs ↄtra deũ ⁊ iuſticià turpia
⁊2 indebita exercere non foꝛmidant. Iccir/
co in pñti ſermone contra aduocatos aua
ros locuturi erimꝰ: de ꝗbus tria myſteria
ꝓponemus declaranda.
Cpᷣmpi exceptionis.
Cmconditionis.
z3 moffenſionis.
¶Q53 ꝓhibent᷑ aduocare manifeſte ma
li ac inſames ⁊ religio ⁊ ſacerdotes ⁊ iudi⸗
ces vel aſſeſſoꝛes. a

2
2
— –

ni 1 tollent locũ nr̃m 1 gentezZ.

Rimü myſterin declarandũ de ad

Alexn in dᷣſũme excipiunt᷑ aliq ab aduo
cationis officio maxime ꝓpter
¶Pꝓpter deſectum bonitatis.
20 Ppter perfectioné ſtatus.
3 °Ppter gradum.
C4 ꝓppter diſtinctionen.
¶Mꝛimo excipiũtur aliqui ab officio ad
uocandiꝓpter deſectum bonitatis. Et ſic
ſim Raymũu.aduocati eſſe non poſſunt he
retici:pagani ⁊ excommunicati.A.q.pᷣꝰ.c.

ſ● *

bᷣ. Et de pe. di. P.c. Nemo.vbi habetur ꝙ

peccat iudex ⁊ puniri debet: qui admittit

tales ſciẽter. Similiter.ʒ.q.⁊.c. Infamis.
dicitur infamis perſona nec ꝓcuratoꝛ eſſe
poteſt nec cognitoꝛ.¶ Secũdo excipiũtur
aliqui ꝓpter perfectionez ſtatus.Et ſic nõ
poſſunt aduocare monachi. vnde ſcriptuz

eſt.ib.q.pᷣ.c. Placuit. Placuit noſtro cõ

muni conſilio vt nullus monachoꝝ pꝛo lu
cro terreno neſandiſſimo auſu de monaſte
rio exire pꝛeſumat:neqʒ ſe nogocijs qui/
bu ſcunq; implicare.Sit clauſtro ſuo con/
tẽtus:quia ſicut piſcis ſine aqua caret vi
ta:ita monachus ſine monaſterio. Sedeat
itaq; ſolitarius ⁊ taceat:quia mundo moꝛ
tuus eſt deo aũt viuit.Cognoſcat nomẽ ſu
um. Monos eni grece latine vnꝰ. Achos
grece latine triſtis dicitur. vnde dicit᷑ mo⸗
nachus ideſt vnus triſtis. Sedeat ergo tri
ſtis ⁊ officio ſuo vacet.Dicunt tamẽ docto
res: ꝙ monachi poſſunt eſſe aduocati in
cauſa ſui mon aſterij.Et hoc abbate iperan
te:vt patet.i.q.pᷣ.c.Mon achi. Et extra
de poſtulando.c.pᷣ. ¶ Tertio excipiunt᷑ ali
qui ab aduocando pꝛopter gradum.Et ſic
ſacerdotes ⁊ clerici in ſacris oꝛdinibus cõ
ſtituti.Et etiam in minoꝛibus beneſiciati
aduocati eſſe non poſſunt.Et hoc coꝛaʒ iu
dice ſeculari:vt dicit conſilium lateranẽſe
niſi ꝓpꝛiam cauſam vel ſue eccleſie fuerit
pꝛoſecuti aut pꝛo miſerabilibus perſonis
Ex de poſtulando.c.lerici.⁊a.e. Cũ ſacer/⸗
dotes.Et. 8SS8. di.cꝰ. Decreuit. Et.iS.q.S.c.
Deniq;.¶ Quarto excipiunt᷑ aliq ab ad/
uocatione ꝓpter diſtinctionẽ officij.Et ſic ĩ
eadẽ cauſa non poſſunt aduocare iudices
⁊ aſſeſſoꝛes.A.q.A.c.pᷣ.⁊.⁊ꝛ.Sunt ⁊ alie ꝑ⸗
ſone que aduocare nõ poſſunt.vt ſurdus:
mutus:cecus:furioſus:impubes vſqʒ ad

quatuoꝛ.

g
Ratbr.
Gagn
ſt
zmenti
Cnſali
hocatt
ſaden⸗
mone
obes
dun
ciniu
ſec⸗
güae
pelſil
vtloen
betha
ree
(a
run
am
gerj
nent
ſnor
Din
heit⸗
bu
tene
hln

de eo quod poteſt.

is annum. vir paſſus muliebꝛia.ſ. cõtra
naturam ⁊ ali:de quibus.7.q.3ʒ.co. Tua.
Nota hic tamẽ ꝙ index tenet᷑ dare quã
doqʒ aduocatum vt illis qui habere non
poſſunt vel ꝓpter paupertatem vel ꝓpter
potentiam aduerſe partis.ſff.de officio pꝛo
conſulis.l.Ne quicunqʒ.Si autem iudex
hoc alicui aduocato pcipiat ⁊ ille ſine cau
ſa deneget poteſt per iudicem perpetuo re
moueri ab officio aduocationis C. eodem
l. Mouidendum. Debet ergo aduocatus
obedire ſi competens ſalarium conſtituat᷑
ei. ¶ Be ſalarijs autẽ aduocatoꝛum ſciẽ
dum ꝙ licet aduocato vendere ſuũ patro
cinium ⁊ iuriſcõ ſulto iuſtũ conſiliuz.i4ꝗ.q.
ʒ.c. Non ſane.Quod videtur intelligendũ
qñ credit iuſtam eſſe cauſam quã defẽdit.
vel ſaltim dubitat non eſſe iniuſtam. Et ſi
vt lucretur clientulo dicit iuſtaʒ eſſe nil de
bet habere. Mꝛo iuſto patrocinio:ergo li⸗
cet recipere ſalarium.Et q́;3uis quidam di
cant ꝙ cum hoc facit aduocatus ſeu iuriſ/
conſultus abſqʒ laboꝛe ⁊ reuolutiõe libꝛo
rum:puta quia habet in pꝛomptu materi
am vel de ꝓpinquo vidit:ꝙ non põt tunc
accipere. Tamen Guills ⁊ Hoſtienſis te⸗
nent contrarium.ſ.ꝙ poteſt accipere:quia
ſi non laboꝛauit tũc laboꝛauit in pꝛeteritũ
Alias deterioꝛis conditionis eſſet magis

peritus q́; minus peritus.ſ Scienduz ad

huc ſᷣm Tho. 22. q.⁊i.ꝙ in cauſla pauperũ
tenetur aduocatus gratis pꝛeſtare patroci
nium eo modo quo tenent᷑ omnes ad ope
ra pietatis. Nullus eniʒ ſufficit ommibus
indigentibus opera miſericoꝛdie impẽde/
re.Hõ ergo tenetur quis per mundũ que
rere indigentes vel etiam futuris hominũ
indigentijs pꝛouidere.Sed ſufficit ꝙ ſub
ueniat hijs qui ſibi occurrũt ⁊ in pꝛeſenti
tpe ⁊ in caſu quo non apparet in pꝛomptu
quõ poſſet ei aliter ſubueniri.Et tũc tenet᷑

¶Qð in aduocatis debet eſſe ſcia:diligẽ⸗
tia: maturitas: 2 fidelitas. Cap. 2.,
ECccundũ myſteriũ declarandũ de ad
uocatis dẽ ↄditio.Debẽt eni aduo/
cati quatuoꝛ ↄditiones hĩe.
P dicitur ſcientia.
Ci diligentia.

Czamaturitas.
CAſidelitas.
EPꝛima conditio aduocatoꝝ dicitur ſciẽ
tia.Debet ſcire defendere cauſam quã ſu/

ſcipit defendendam. NMam ſpᷣm BGuillin ſi

amittit iuſtam cauſam quã fouet pꝛopter
ſuam ignoꝛantiam cum:ſ. iactabat ſe ſciẽ
tem ⁊ non erat ad ſufficientiam:vltra pec
catum tenetur ad ſatiſſactionẽ leſis. ¶ Se
cunda conditio dicitur diligẽtia. debet ad
uocatus eſſe diligens ⁊ ſolicitus. Nam ſᷣʒ
NRaymundũ ſi ꝓpter negligentiaz amiſit
iuſtam cauſam tenetur ad reſtitutionẽ ⁊ ſa
tiſfactionẽ. Scdᷣm enim Guillin debet ad
nocatus diligenter examinare cauſã quaz
ſuſcipit.Et cũ dubitat debet ſcripturas et
alios peritos ↄſulere:qꝛ quod a pluribus
queritur facilius inuenit᷑.di.2ꝛ.c.HDe libel/
lis.Et qꝛ ſepe reuelatur minoꝛi qd maioꝛ
ignoꝛat.di.ꝭð.c.Eſto.Et veritas exagitata
ſepius magis ſplẽdeſcit.35. q.9.c. Gꝛ anc.
¶ Tertia conditio dicit᷑ maturitas. Debet
aduocatus eſſe maturus in vultu:geſtu:⁊
voce. In vultu vt habeat vultum affabi⸗
lẽ ⁊ iocundũ abſqʒ riſu tamẽ indiſcreto.In

geſtu vt aſſiſtat iudici cum reuerẽtia ⁊ non
moueat indebite caput pedes vel manus

ita vt ſua pꝛonunciatio ſit ᷣm Ciceronis

doctrinã vocis vultus geſtus moderatio

cũ venuſtate.Quidam eni reperiũtur qui
dum loqui volunt geſtibus quibuſdã vtũ
tur ridendis.Aut abſtergũt faciẽ.Aut cri⸗
nes poſt aures reſoꝛmãt.Alij oculos trãſ
celũ leuàt:nũc caput remittũt a ſika. Qui
dã inſup ↄtumelijs certant cũ aduerſario:
non legibus nec audire volũt eũ:ſʒ ſemꝑ
loqui ⁊ huiuſmodi.Quarta ↄditio aduoe-

catoꝛum dicitur fidelitas. Debet aduoca-

tus eſſe fidelis vt nõ inducat falſos teſtes
vel alleget falſas leges aut quaſcũqʒ pꝛo
bationes.Heq; decipiat clientulũ ſicut ſa
cere pleriq; ſolent dum occulte adinuant
aduerſariuʒz:qui dicuntur pꝛeuaricatoꝛes
pditoꝛes ⁊ ſunt inſames.2.q.ʒ3 G. Motan
dum.Et tales tenentur vltra peccatum in
iuſticie ⁊ ꝓditionis ad omne damnum et
intereſſe leſo.Dicit antẽ Z ho.ꝛ2.q.⁊ꝛi.arti
culo tertio. Qðdð aduocato defendenti iuſtã

cauſam licitum eſt pꝑ ꝛudenter occultare ea

b 4

quibus poſſet impediri ꝓceſſus eius.Mõ
autem licet ei vti aliqua falſitate. Sed ad
uertãt ſimplices ne ab his domeſticis lu
pis deuoꝛẽtur:de quibus Eſopus ait.Hij
regnant qualibet vꝛbe lupi.Qui pꝛopꝛia
cõmoda ſectantes in iudicio fingunt mul
ta pꝛo deſenſione clientuloꝝ cum tamẽ ſe/
crete mutuam habeant intelligẽtiã pꝛocu
rantes cauſarum dilationem vt ſic magis
lucrari poſſint.Et de lucro inter ſe multo/
tiens confabulantes gloꝛiantur. ¶ Sicut
de demoſthene ⁊ ariſtodemo narrat:vt eni
recitat Auluſgellius in liꝰnoctium attica/
rum. Cũ legati mileti veniſſent athenas
auxiliũ petituri locutus eſt contra eos de
moſthenes. Et pꝛo illa vice inexpedita cau
ſa acceſſerũt legati ad demoſtheneʒ rogan
tes ne contra vota eoꝛuʒz diceret. Pecuni
amq;ʒ dederunt.Zertio die poſt cuʒ res ite
rum ageretur venit demoſthenes cuʒ mul
ta lana poſita collum ⁊ tanqᷓ; moꝛbo ipedi
tus dixit ſe ſinachem pati.ꝗ deoqʒ contra
mileſios loqui non poſſe.Sed ipſe demo/
ſthenes poſtea veritate aperuit ratus ad
gloꝛiazx eius accedere.Interrogauitq; ari
ſtodemum auctoꝛem fabulaꝑ q;tum mer
cedis vt taceret accepiſſet.Cui talentuʒ ac
cepiſſe reſpõdit.At ego demoſthenes ait:
plus accepi.Laudo igitur vt cum fieri po

teſt euitentur litigia ⁊ partes viris bonis

interuenientibus ſecuʒ concoꝛdẽt:qm̃ nõ
eſt vitas in filiss hoium ⁊ aduocati coiter

que ſua ſunt q̃runt.

¶ Qõ aduocati peccãt dũ ſuſcipiunt cau

ſas iniuſtas vel illas ꝓſequunt᷑ vel ꝓpter
mupfluas dilationes cauſ copoſinões
82 LCab.AuJl
Ertium Anerins de aduocatis de
clarandu dicitur offeſionis. Pꝛopt
auaritiã naãq; ↄſueuerũt aduocati
offédere ꝓximos quatrupliciter.
Cp iniuſtas cauſas ſuſcipiendo.
Cꝛviniuſtas cauſas ꝓſequẽdo.
C ʒ cauſas dilatando⸗ .
Acauſas componẽdo.
¶ Pꝛimo offendunt aduocati auari cau⸗
As iniuſtas ſuſcipiendo.Scoᷣm eni Tho.
2. q. i. articulo. 3. Si aduocatus aſſumit
ſeu defendit cauſam iniuſtam peccat gra⸗

uiter tenetur ad reſtitutionem damni qð
contra iuſticiam altera pars per eius auxi
lium incurrit.Similiter ſi ſuceumbat ſuſci
piendo cauſam iniuſtam decipiendo clien
tulum tenetur ei fatiſſacere.ſ Pꝛopterea
dicit Guills in ſpeculo ꝙ aduocatus quã
do ad ipſum pꝛimo venit clientulus debet
eum ſic alloqui.Chariſſime tres ſũt perſo
ne quibus omnimoda veritas eſt aperien
da ⁊ nil eis celandũ.Confeſſoꝛ quo ad pec
cata commiſſa. M. edicus quo ad iſirmita
tes.Et aduocatus quo ad ea que ptinent
ad cauſam qua petit conſilium ⁊ auxiliuz

defenſionis.Dicas ergo mihi omnimodã

veritatem negocij.Exempluʒz da mihi ſcri
ptum vt congruum dare tibi poſſim conſi
liũ atqʒ reſponſum.Expedit eni aduocato
hie ſcripturam ſuper narratione facti quã
clientulus ꝓponit,/ppter periculum piurij

cum hodie habeat iurare vt ſine ruboꝛe ⸗

verecundia poſſit cum aliter inuenitur eã
deſerere. Inquirat etiaz quas ꝓbationes
habeat clientulus.Et ſi videat habere ſuf
ficientes dicat.Secure te defendas.Si au
tem videat euʒ deficere in pꝛobationibus
dicat ei. Amice noli inanibus ſũptibus te
vexare. HNon debet ergo aduocatus cauſã
iniuſtã ſouere vel ſuis allegationibus co⸗
loꝛare. C Scdðo offẽdũt aduocati iniuſtas
cauſas ꝓſequẽdo. Si eni aduocatus ſuſce
pit cauſaz quã ctedebat eſſe iuſtã ⁊ in pꝛo
ceſſu apparet iniuſta debet cauſam deſere
re vel lum cuius cauſã agit ad cedenduʒz
inducere.Hec TCho. Qudãdiu aũt cauſa re
manet dubia bene põt aduocatus patroci
nari ᷣm Buillm.¶Tertio peccãt aduoca
ti cauſas dilatando.Cũ.ſ.poſſent illas cel⸗
rius expedire ⁊ tñ vt magis lucrentꝓtra⸗
hunt in longũ appellationes indebitas in
terponendo.3.q.⁊.c.Tria.Sed in hoc de⸗
bent iudices aduertere qm̃ vt dicit glo.in
c.Supꝑ eo.ex᷑ de appellationibus ⁊ textus
ibidem in.c. At debitus. Appellatio cau⸗
ſa ꝓbabili non expᷣſſa non admittitur. Et ĩ
c.Cõſuluit. Glo.ait.Appellatio que fit cõ
tra leges vel canones nõ eſt aliquatenus
admittenda. ¶ Quarto peccant aduocati
cauſas iuſtas cõponendo dũ.ſ.cognita ve

ritate facti doloſe parti veritatẽ occultado

enſ
Gore
Puug
rnupea
Moce
llentn
del
henda
gocati
1a
tonſ
ſeno

eauſas componũt:vtputs ſi due partes liti
garent ſuper hereditate vel poſſeſſione et
huiuſmodi.Et iam veritas lucida eſſet pꝛo
vna parte pꝛo qua ſerri deberet ſnia.Zunc
aduocatus eius a parte aduerſa coꝛꝛuptꝰ

clientulum ſuuz inducit aſſerens ſuã rem

vel deſperatam vel difficilem. ideo compo
nendam. In quo ? ſimilibus tenentur ad
uocati ſatiſfacẽ ⁊ reſtituere parti leſe. Sũt
q alia multa in quibus aduocati peccare
conſueuerunt que ipſi ſeiunt ꝓpter que ſi
ſe non coꝛꝛexerint pꝛiuabũtur eterna vita
Ad quam nos perducat ſaluatoꝛ noſter ꝗ
eſt bñdictus in eternum Amen.
Sabbato ante dominicam oliuarum.
De auaritia clericoꝛum ⁊ epiſcopoꝛum.

ℳ*

Vi S 5
ꝛiginaliter Joanis, i2. co. z in
euangelio hodierno. Nil debent clerici de/
dicati deo querere amplius niſi videre ie/
ſum ſicut dicebant illi gentiles philippo:
de quibus ſit mentio in euangelica lectiõe
Pꝛopterea auaritia in ipſis ſonge grauiꝰ
q́ in laicis eſt repꝛehenſibilis. HNinc LZeo
papa di. 47. c. Nirum.ait.Aiꝝ catholicuʒ
⁊ pꝛecipue dñi ſacerdotẽ ſicut nullo erroꝛe
ſic nulla cupiditate implicari opoꝛtet.Qꝛ

vo vt experientia docet furoꝛ auaritie ma

ximaʒz partẽ cleri ducit ad inferna.ideo ho
dierna die contra auaritiam clericoꝝ Yꝓba
faciemus. Siſtinguemus aũt tria in ꝗbꝰ

illoꝝ auaritia conſiſtit.
C pᷣ meſt bonoꝝ eccleſiaſticoꝝ detẽtio.
2ꝛmſimonie cõmiſſio.
z'unegocioꝝ /ꝓhibitoꝛuʒ exercitatio.
Qõ clerici ⁊ epi peipue de hijs q̃ ſuꝑpflu
unt de redditibus eccliarũ debẽt pauꝑibꝰ
ſubuenire. Caßp̃.P.
Rimũ in quo conſiſtit auaritia cle

ſ ricoꝛum eſt bonoꝛuʒ eccleſiaſticoꝝꝛ

detentio. Detinẽt quippe auari cle

¼—7ici bona eccleſiaſtica tanqᷓ ſua ⁊ pꝛopꝛia
7 dum abundant nolunt pauperibus ſub

uenire.ſ¶ Bona enim eccleſiarum vt dixi⸗
mus ſermone.ð.huius operis ſunt bona

—

idere. Scribuntur hec verba

li⸗7
pauperum vt dicitur in glo.in.c.Nihil.ex

ira de pꝛeſcriptionibus. Et.is.q.pᷣᷣ.cꝰ. Si

cupis.Et.23.q.⁊ꝛ.c.Quod aũt. Et.2.q.S.
c.Conuenioꝛ.Et.iꝛ.q.2.c.Auruz. Et lʒ oẽs
clerici ſic auari repꝛehenſibiles ſint tñ epi
in hoc delinquentes ſunt maxime cõdem
nandi. Inquit eni Hieroꝰ.iꝛ.q.2.in.c. Glo
ria. Gloꝛia epᷣi eſt pauperum opibus ꝓui⸗
dere.IJgnominia ſacerdotis/ꝓpꝛijs ſtude⸗
re diuitijs. Ad clarioꝛẽ tamen intelligen
tiam notanda ſunt hoc loco de ep̃is tria:
¶ Pꝛimuʒz notandũ eſt ꝙ res eccleſie da
te ſunt in ptãtem epᷣi non vt illarũ ſit dñs:
ſed diſpenſatoꝛ fidelis.vnde.iꝛ.q.ꝰ.c.Ex
pedit.dicitur.Epi ⁊ eccleſiaꝝ pꝛepoſiti bo⸗
noꝝ ⁊ rerum ipſax diſpenſatoꝛes efficiunt᷑
Et in c. Pꝛecipimus. Pꝛecipimus vt in
ptãte ſua res eccleſie eßus habeat. Si eni
anime hominũ pꝛecioſioꝛes illi ſunt credi
te multomagis opoꝛtet eum curã de pecu
nijs hĩe.ſ Nec talis cura derogat pfectiõi
⁊ euangelice paupertatis ſicut ignari qui
dam temere affirmare pꝛeſumunt. Uñ in
pꝛefato.c.Expedit.dicitur de ſancro pauli
no. Sanctus paulinus ingentia pꝛedia qᷓ
ſuerunt ſua vendita paupibus erogauit.
Sed cũ factus eſſet epᷣs nõ ↄtempſit eccle
ſie facultates ſʒ fideliſſime diſpẽſauit. ¶ Et
iteꝝ ibi ſequitur textus. Sãctus hilarius
oĩa ſua aut parẽtibus reliquit ant vẽdita
paupꝑibꝰerogauit. Is tñ cu merito ſue per
fectionis fieret eceleſie arelatẽſis eps que
illa tunc habebat eccllia nõ ſolũ poſſedit:
ſed etiã acceptis fideliũ numeroſis heredi
tatibus ampliauit.ſEx hoc damnatur in
epᷣis negligentia qua diſſipari ⁊ dilapidari
ſinunt bona tꝑalia eccliaꝝꝑ.vñ vt habetur

di. 39 C. vltimo. Quidam petrus nomie ele

ctus in ep[ʒʒ neapolitanũ repellitur a grego
rio papa pꝛopter ſimplicitatẽ ne eius occa
ſione res ecclie dilapidarent᷑.vbi dicit glo.
ꝙ ſumitur hic ſimplicitas pꝛo negligẽtia

yel ſtulticia. Hec eni negligẽtia qñ eſtno⸗/

tabilis ipedit ꝓmouẽdũ vt hic. Et.di.74.
c.Epoꝝ.Sed nõ deicit ꝓmotũ ſʒ dat᷑ ei co
adiutoꝛ.vt.7.q.pꝰ.c.Qꝛ frater.ſ Sʒ vtrũ
epᷣs pꝛincipalius debeat intẽdere cure
ſtoꝛali q; multiplicationi tpaliuzʒ. Rñdet

Hoſtien.in ſũma.Et Tho.in q̃libetis. Et

*

22. q. i8 . articulo. S. Qd̊ ſolicitudo pꝛelati
ꝓpꝛia ⁊ pꝛecipua debet eẽ circa gregis cu
ſtodiam. 0%O ando pꝛedicando ſacraméta
miniſtrãdo. Multiplicatio autem tẽpoꝛa/
lium poteſt exerceri opoꝛtunitate ſe offerẽ
te ſine ſpũalium notabili damno.Et ſic pi⸗
um eſt multiplicare ea ad eccleſie vtilitatẽ
ſi opoꝛtunitas non ſe offerat nullatenꝰ
licet ei diſtractionibus ſe ingerere ⁊ ſecula
ribus occupare cum impedimento notabi
li. C Secũdum notandũ ꝙ epᷣs conueniẽ
ter pꝛouidet ſibi de bonis eccleſie ſm gra⸗
dus ſui decentiam. vnde ſcribitur.iꝛ.q.pᷣꝰ
c.Ex hijs.Ex hijs quibus epᷣus indiget ſi
tamen indiget fuas neceſſitates ⁊ peregri
noꝛum fratrum vſus ⁊ ipſe percipiat vt ni
hil ei poſſit omnino deeſſe lex enim dei pꝛe
cipit vt qui altario deſeruiunt paſcãtur ex
ipſo. Idem in.c. Epus.Sint nibilominus
epᷣi cauti vt caueant a ſuperfluis obſeruã
o illud quod habetur. Ai.di.ex cõſilio car
thaginenſi. Epiſcopus vilem ſupellectilez
menſam ac victum pauperum habeat et
dignitatis ſue auctoꝛitateʒ ſidei ⁊ vite me
ritis querat, ¶ Tertium notandũ vt poni
tur.i2.q.2. c. Epus.⁊ capitulis ſequentibꝰ.
Qũõ epiſcopi ⁊ alij rectoꝛes eccleſiarum de
bẽt habere ? tenere res eccleſie diſtinctas
a rebus ꝓꝛopꝛijs ne ſub pꝛetextu rerũ pꝛo
pꝛiarum auferãtur bona eccleſie. Et de bo
nis quidem eccleſie mobilibus vel immo
bilibus.ſicut etiam alij clerici non poſſunt
teſtari.Sed de rebus patrimonialibus vł
ſibi donatis aut legatis aut acquiſitis per
induſtriam poſſunt teſtari ⁊ cõſanguineis
licite legare ⁊ donare.Et ab iteſtato in hu
iuſmodi ſuccedunt cõſanguinei. Epiſcopi
aũt ex religionibus aſſumpti non poſſunt
de aliq teſtari niſi de licentia pape ſᷣʒʒ Cho.
22.q.iéS. articulo.S8. Et ſimiliter religioſi aſ
ſumpti ad eccleſias curatas. Sed quicꝗd
acquirunt tales epᷣi vel alias curati ecclie
ſne acquirunt etiam per ſucceſſionẽ adue
nientia. Bona ergo eccleſie per epos ſide/
liter ſunt conſeruanda ⁊ debite diſpenſan/
da.Antiquitus aũt fiebant quatuo: par⸗

tes de redditibus eccleſie.¶ Ana erat epi.

TAlia clericoꝝ deſeruiẽtium eccleſie.Zer

tia ſeruabatur pꝛo fabꝛica ſeu reparatione

eccleſie. Et quarta dabatur pauperibus:
vt habetur. i2. q. 2. ². e redditibus. c*
Quatuoꝛ. ⁊ alijs caplis. Cñ dicunt docto
res ꝙ aut iſta bona diſtincta ſunt:aut nõ.

Si diſtincta ſunt bona que debent in vſuz

ehi cedere ab hijs que debent expẽdi i vſũ
clericoꝝ ⁊ pauperum ac fabꝛice:⁊ epᷣus reti
net ſibi aliquid ex hijs que ſunt deputata
miniſtris eccleſie pauperibus vel fabꝛice:
agit contra ſidem diſpenſationis ⁊ moꝛta/
liter peccat ⁊ tenetur ad reſtitutionem. Si
vo non ſunt pꝛedicta bona diſtincta eoꝛũ

diſtributio fidei ſue committit᷑. Et ſiquidez

in modico deſiciat vel ſuperabũdet poteſt
hoc ſieri abſq; bone fidei detrimẽto: quia
non poteſt in talibus puuctaliter accipere
quid ſieri opoꝛteat.Si vo ſit multus exceſ
ſus non poteſt latere.vnde videtur bone ſi
dei repugnare.Et ideo non eſt abſqʒ moꝛ⸗
tali.Et addit Tho.ꝛ2.q.iðs.articulo.7.qꝙ;

ſiquis clericus vel pꝛelatus neceſſitate nõ

imminẽ᷑te/ ꝓuidendi pauperibus de hijs q̃ᷓ
ſuperfluunt de ꝓuentibus eccleſie poſſeſ/
ſiones emat vel in theſauro reponat in fu/
tuꝝ pꝛo pauperibus pꝛo ſutura laudabilr
facit.Si aũt neceſſitas imineat pauꝑibus
erogandi ſuꝑflua cura eſt ⁊ inoꝛdinata vt
aliquis tunc in futuꝝ conſeruet quod dñs
ꝓhibet dicens. NHolite ſoliciti eſſe in craſti
nũ. Scoᷣm vo Archiepᷣm floꝛentinũ in ſũ
ma ſua ʒ parte titulo.ꝛi. HNotẽt epi ꝙ lega
ta que hnt exequi ſiue pꝛo incertis ſacta ſi
ue pꝛo alijs cauſis qñ per teſtatoꝛẽ nõ eſt
expᷣſſus locus vel modus erogationis nõ
ꝓpterea põt vel debet eps ſibi iburſare: ſʒ
pauꝑibus erogare tenet᷑.Et idẽ de alijs in
certis que pueniunt ad manus eius rõne
vſure vel ludi ⁊ hniuſmodi.
¶OQ clerici auari cõmmittũt ſimoni cir
ca ſpũalia ꝑ eſſentiã:⁊ ſpualia per cauſã:⁊
ſpualia per effectů. ¶ Cap.ꝛm.
Ecundũ in quo cõſiſtit auaritia ele
ricoꝝ eſt ſimonie cõmiſſio.Eſt eniʒ
hoc peccatũ grauiſſimũ: de quo dẽ
ex de ſimonia in cꝰo. Sicut. Simoniaca pe⸗
ſtis ſui magnitudine alios moꝛbos vincit
Et in.c.Zanta.Tanta eſt labes huius cri⸗/
minis ꝙ etiã ſerui apud dños ⁊ ꝗlibet cri
minoſi admittunt᷑ ad acculationẽ etiam et

weret
gecul
lattei
Hoſun
ſnoni⸗a
Hüatiü
mnone
hitenti
C

Nibre
8,
docto
utno.
lyſuz
iyſü
1sren
putana
buice:
nortu/
en. 6
ci
guicd;
poteſt
iaei
apare
creef
ef

*

meretrix que in aljs non admittit᷑ vel ad
accuſationẽ vel ad teſtimoniũ ꝓpter vtili/
tatẽ eius. Niles nanqʒ pſone accuſare nõ
poſſunt:vt patet ex᷑ de accuſationibus.c.
p. Sed bene poſſũt in caſu ſimonie. Et qꝛ
ſimonia conſiſtit in emptione ⁊ vẽditione
Pũaliũ vel ſpũalibus annexoꝝ vt diximꝰi
Fmone de ſimonia in q̃drageſimali de pe/
nitentia. Sciendũ p.
Aliqua ſunt ſpũalia per eſſentiã.
¶Aliqua per cauſaz.
Aliqua per eſſectum. ſᷣm Durandũ in
quarto ſuo.Spũᷣalia per eſſentiã ſunt gra
⁊ virtutes infuſe que nec emi nec vẽdi poſ
ſunt nec de iure nec de facto qᷓ;tuʒ.ſ.ad ef
ficatiam tranſferendi ⁊ acquirẽdi ea:quia
non eſt homis ea tranſſerre vel dare:ſʒ dei

videtur tamẽ ꝙ de facto poſſint vẽdi ⁊ emi

q́;tum ad ſimoniam ↄtrahendam.vt dicit
Petrus de palude in 4. Quia ſimon ma
gus voluit ſimoniace emere gr̃am illã apo
ſtoloꝝ que erat caracter epᷣalis ⁊ gratia mi

raculoꝝ.ſ.ꝙ ſpũs ſanctus vſibiliter deſcen

debat.Similiter ſciẽtia ⁊ virtutes acquiſi
te que dicũtur ſpũalia per eſſentiã p reſpe

ctũ ad ſpm̃ humanũ nec emi nec vẽdi pñt.

CSpinitualia per cauſam ſunt ſacramẽta
que ſunt cauſa gratie.Et iſta quidem ſpiri
tualia de facto vendi poſſunt ⁊ emi.nunqͥ;ᷓ
autem de iure et licite ſine vicio ſimonie.
LIn matrimonio autem quod eſt vnuz de
ſacramẽtis licite datur ⁊ accipitur pecunia
noie dotis abſq; vicio ſimonie:non ex eo
quidem ꝙ ex tali ſacro conferatur gratia
vt notat glo.pᷣꝰ.q.pᷣꝰcꝰ Quicquid.hoc eni
falſum eſt. Sed ppterea qꝛ matrimonium
non ſolũ eſt ſacrm ſed etiã nature officiũ.
Et ſm hoc datur pecunia pꝛo matrimonio
ad ſubleuandũu onera eius ⁊ nõ inqᷓ tũ eſt
eecleſie ſacr̃m:vt dicit Tho.ꝛ⁊ꝛ.vñ ⁊ pꝛo be
nedictione nuptiaꝑ ꝓhibitum eſt aliquid
exigere:lʒ ſponte oblatũ recipi poſſit:vt ex

de ſimonia.c.Cũ in ecclhia.ſ Bicit tñ Guil

lelmus ꝙ ſi ſacerdos aliquis puta ad quẽ
ſpectat bñdictio nuptiaꝑ non vul dare licẽ
tiam alteri ſacerdoti ꝙ benedicat nuptias
niſi pꝛo pecunia. Siquidẽ non intẽdat vẽ
dere licẽtiam benedictionis ſed pꝛouidere
ſibi de poꝛtione oblationum eum contin/

nð

gente non eſt ſimonia. Si tamen er certa
ſcientia maioꝛẽ exigat ſummam q; debet
pꝛeſumi poteſt ꝙ ipſã licentiã vendere vo
luit. C Pꝛo baptiſmo aũt ꝙ non ſit dãda
vel exigenda pecunia expieſſe habes pᷣ
q.pᷣ. c. Baptizãdis.vnde ſi ſacerdos nõ
vellet baptiz are niſi pꝛo pecunia nõ eſt ei
danda. Ham ſi baptizandus eſt adultus
ſufficit ei ad ſalutem baptiſmus flaminis
ſi tunc moꝛiatur.Si eſt parulus in tali ca
ſu ipſe offerens vel quicunqʒ alius poteſt
ipᷣm baptiʒz are ⁊ debet ſi eſſet puer in peri/
culo moꝛtis.Sed ſi non ſciret vel non poſ
ſet alius baptiz are niſi talis ſacerdos de/
bet potius dimittere puerũ ſine baptiſmo
moꝛi qᷓ;ᷓ; pecuniã ſimoniace dare ſacerdoti

per regulã illã. Non ſunt faciẽda mala vt

ide veniãt bona.ad romanos.ʒ.c. Hec eſt
opinio Tho. Petri de tarantaſia ⁊ Metri
de palude in 4⁰. Et Riccardi et Gloſe. pᷣ
q.p. dicto.c.Se baptizãdis. Addit tamẽ
MRiccardus.Aliqui dicunt ꝙ in caſu nihi
lominus poſſet dari pecunia. Ita tamẽ ꝙ
dans non intenderet eã dare pꝛo ſacramẽ
to ſed pꝛo vitanda damnatione pueri ⁊ ad
remouẽdam iſaniã ſacerdotis.Secus aũt
de alijs ſacramẽtis que ſine periculo dam
nationis ex cauſa deferri poſſunt. Poſſet
etiam a ſacerdote emi aqua qua eſſet puer
baptiʒzandus ſi aqua ipſa eſſet purum ele
mentum. Secus autem ſi eſſet iam conſe
crata vt eſt aqua fontis baptiſmalis. Züc
enim ſimonia eſſet.pᷣꝰ.q.p.c. Dictum.
Eodem modo nec per confirmationem:
nec pꝛo criſmate:nec pꝛo extrema vnctio
ne licet exigere.Sed ſponte oblata licite re
cipiuntur.pᷣ.q.⁊ꝛ.c.Sicut epiſcopum.Et ſi
in hijs vel alijs quibuſcũq; ſpiritualibus
aliqua conſuetudine exigatur quaſi pꝛeci/
um rei ſpiritualis cum intentione venden

di vel emendi maniſeſta eſt ſimonia pꝛeci⸗/

pue ſi ab inuito exigantur.Sed ſi accipiã
tur quaſi quedam ſtipendia per conſuetue.
dinem appꝛobatam non eſt ſimonia:ſi ta
men non ſit eius intentio emendi vel ven
dendi.Sed intentio referatur ad ſolam cõ

ſuetudinis obſeruantiaʒ a pꝛecipue quan

do quis voluntane ſoluit. In hijs tamẽ ſo
licite eſt cauendũ ab eo qð habet ſpeciem

ſimonie vł cupiditatis:vt dicitur in.c.Cũᷣ
ab omni ſpecie. Extra de vita ⁊ honeſtate
clericoꝝ.¶ Item pꝛo enchariſtie collatione
non licet exigere vel ex pacto ſeu q̃ſi pꝛeci
um aliqdò dare. p. q. p. c. Oictuz. ¶ Wꝛ
celebꝛatione aũt miſſe tanq; pciuʒ nunq;
licitum eſt accipere vel dare. Sed ſ̃ʒ Ray
mundũ.Si ſacerdos teneatur celebꝛare:
puta qꝛ habens eccleſiam vel bnſicium et
officiare tenetur tunc exigere eſt ſimonia.
p.q.2. c. Nendentes. Si wo non tenetur 2
deficit ei ſumptus poteſt accipere.p.q.p
c. Judices. Ham a operas ſuas locare põt
ſiue ad diem ſiue ad annũ.Qõ ſi ſumptus
habet ? ad hoc non tenetur aut debet face
re gratis aut ceſſare:als videtur facere ex
auaritia. Item nec pꝛo audienda cõfeſſio
ne debet aliꝗd exigi.pᷣ.q.pᷣꝰ.e. Quicqd.
¶ MNotandum tamẽ ſemper ꝙ modica res
bona intentione data ⁊ accepta non indu
cit ſimoniam.ſicut patet extra de ſimonia.
c.Et ſi queſtiones.ſ Sed ↄtra qꝛ in.cꝰ. Ex
cue fraternitatis litteris.extra de ſimonia
ſcribitur. Qð archidiaconꝰ qui noluit pꝛe
ſentare oꝛdinandũ in ſacerdotio niſi ſolu⸗
tis ei ſex ſolidis ſinoniacus iudicat᷑. ¶ Itẽ
arguit᷑ a ſimili:qꝛ pꝛo modica re dat᷑ actio
furti.is.q.vltima.c.finali.Et pꝛo vna galli
na cõmitit᷑ furtũ. Inſtituta de reꝝ diuiſiõe
F Gallinaꝑ. ¶ Rñn det glo.i dicto.c.Ex tue
in talibus affectio intentio cõmittẽtis
ↄſideratur qm̃ q;titas muneris diuerſita
tẽ iuris nõ iducit.ia.q.vltia.c.vltimo. In
ſuper nec pꝛo ſacramẽtalibus licitũ eſt ali
quid recipere vt pꝛo bñdictiõe abbatũ vł
abbatiſſaꝑ ⁊ ginü ⁊ huiuſmodi.Et lʒ ex
pacto nihil ſit accipidũ tñ ſi gratis aliꝗd
offertur ſi accipiat᷑ nõ eſt ſimonia.ſ Be cõ
ſecratione vo eccdleſie ſcribitur in.c. Cũ ſit
romana. Ex de ſimonia. Qõð eps nihil de⸗
bet exigere pꝛo conſecratione eccleſie pᷣter
pꝛocurationẽ. Et iſta ꝓcuratio pꝛeſtari de
bet bʒz facultates eccleſie ſicut ⁊ alie.Extra
de eenſibus.c.Cũ nuper. Iinmo ſi eccleſia
ꝓcurare non poſſet epus ipᷣe ſuis fumpti⸗
bus conſecrabit eam.io.q. ꝭ.c. Cauendũ.
P. q. 2. c. MPlacuit. In auctentico de man

datis pꝛincipum . Sic tibi. Quedaz ſpi

nitualia dicuntur 'm effectum ex eo videli

cet hm Micar. in. 4. quia — ex ſpi⸗
rituali gratia ⁊ ad eam diſponunt vt pꝛedi
care pꝛophetare ingreſſus religionis ⁊ hu
iuſmodi.vel quia ſunt de actibus vel ne⸗
gocijs ſpiritualibus vt docere: iudicare:te
ſtificari ⁊ huiuſmodi. ꝛzο actu pꝛophetã
di ⁊ pꝛo pꝛedicatione non licet accipere pe
cuniam quaſi pꝛecium.lli ꝓo qui pꝛedi/
cant pꝛincipaliter hac intentione vt recipi
ant pecuniam vel laudem ſ᷑moni menta

£

lem committunt.p. q. 3. c. Mon ſolũ. Sed

ſi ſuper hoc paciſcuntur ſimonia eſt. que
etiam per eccleſiam pnniri poteſt. In oibꝰ
hijs pacta vitanda ſunt quibus dei gratia
vendi videtur ⁊ emi:victũ vo querere pꝛ⸗
laboꝛe vnicuiqʒ; licet:⁊ quod gratis offert
abſq; pacto nãm emptionis ⁊ vẽditiõis
non ſapitt.
OQð clerici anari exercent negocia pꝛo/
hibita que exercere nò debent Laß:⸗zu:
Ertium in quo conſiſtit anaritia cle
ricoꝛum dicitur negocioꝛum pꝛohi
bitoꝛum exercitatio.Exercent quip
pe pleriqʒ negocia pꝛohibita. ¶ Et pꝛimo
pꝛohibita eſt clericis negociatio. Extra de
vita z honeſtate clericoꝛum.c.Clerici.Ex⸗
tra ne clerici vel monachi.co. Multa ſunt
negocia. Et. S88. di. c. oꝛnicari.⁊.c. Eiciẽs.
quia vt inquit Apoſtolus ſecũde ad timo
theum.ꝛ.c. Nemo militans deo implicat
ſe negocijs ſecularibus.ſ Hinc Hierony/⸗
mus ad nepotianum ait. Negociatoꝛem
clericum ex inope diuitem ex ignobili glo⸗
rioſum quaſi quaſdam peſtes euita. ſ Et
vt doctoꝛes dicunt: ſi negocientur clerici
pꝛopter lucrum non excuſantur a moꝛtali
Si autem pꝛopter neceſſitatem victus ex
euſantur. Extra ne clerici vel monachi.c?.
Secundum. erx textu et gloſa.vbi dicitur.

lerici et monachi non debent negociari

cauſa lucri ſecus cauſa neceſſitatis. ¶ Se
cundo pꝛopibita eſt clericis adminiſtratio
bonoꝛum laicoꝛuz. Extra ne clerici vel mo
nachi.c. Sacerdotibus.Si vo contrariuzʒ
fecerint in adminiſtratione fraudatoꝛes
inuenti fuerint non ſubuenitur ipſis ab ec
cleſia. Ibi dicit Gloſa. Sarris dei ſacerdo
tes vacare opoꝛtet aſſidue.ʒi.diſti.capitu
lo. Sacerdotibus. ff. de Arbitris.l. Mon

terß
tei
19 4
pel ne/
carerſe
opbeti
haepe
imreci/
1 n
inens
i
ct e
Moih⸗
igrn
epeo
ofſet
linös

eo/
ude
Konin
ipeme
aN

hiat
on/
inoren
düigoe⸗
inſ
Nr den
hnori
ians e
chie.
Niatu⸗
goaan
ſſrand
valme
trarigz
Aatores
ſis abet
iun
c

dintinguemus §3. Ex iſta deeretali ſumuũt
quidam arg ꝙ laicus poſſit clericum oc
caſione male adminiſtrationis capere ceſ

ſante pꝛiuilegio clericali quod eſt falſuʒ ex

eo quia ꝓhibiti ſũt laici remouere clericos

a diuinis officijs.ꝛi.q. 3.c. Cypꝛianus.ð8.

di. c. vltimo. vnde ſi contrafecerint non de
bent ex delicto ꝓpꝛio cõmodum repoꝛta/
re.¶ Dicendum ergo tali clerico nõ ſub
uenit᷑ ab eccleſia poſtqͥʒ legitime monitus

eſt vel melius ⁊ verius eſt tali clerico ab ec

auxilio cũ alias eccleſia teneatur clericos
defendere ab oppꝛeſſionibꝰlaicoꝛũ.

tio pꝛohibitum eſt clericis officium ꝓcura
di aduocandi in queſtionibus ſeculari/
bus ſi ſunt in ſacris vel etiam in minoꝛibꝰ

ſi ſunt beneficiati.Excepto ſi hoc ſacerent

pꝛo ſẽ vel pꝛo miſerabilibus perſonis.Ex

tra de poſtulando.c.pᷣ.vel niũ ſnã aut ſuo
rum iniuriam ꝓſequantur. Quarto pꝛo
hibitum eſt clericis officium hiſtrionatus
vt patet lio.S. de vita ⁊ honeſtate clericoꝛũ
c. Nno.Abi dicitur ꝙ clerici per annuʒ io
culatoꝛes vel per bꝛeuius tempus tertio
admoniti perdunt pꝛiuilegium clericale.
Quinto interdicitur clericis officiũ ma
cellarioꝛum ⁊ tabernarioꝛum vt patet i cle
mentina pᷣde vita ⁊ honeſtate clericoꝛuʒ.
Et hoc dicitur tam de clericis coniugatis

q́;ᷓ alijs.Et vt dicit ibi glo. Taberna dicik
domus in qua panis ⁊ vinum ⁊ carnes co

cte venduntur quas nec tenere nec ingre/⸗
di debent clerici vt habetur.A4.di.c.Cleri

ci. Sexto inhibitum eſt clericis exercitiũ

venationis clamoſe que fit cuʒ canibus et
clamoꝛibꝰ ⁊ tumultu.vt patet extra de cle
rico venatoꝛe.c.Omnibus.Et vt dicit glo
ſ.8D6. di.c. Qui venatoꝛibus.Etiazʒ ꝓpter
paupertatem non eſt licita venatio qꝛ ali/
unde debet querere ſibi victum ⁊ per ali⸗/
ud exercitium vt per agriculturam. 9i.di.
c.Clericus. Nenatio autem que ſfit ſine cla
moꝛe ⁊ canibus vt ponere laqueum ⁊ re⸗

the ⁊ huiuſmodi bene eſt licita clericis: de

con.di. .c.Nunqᷓᷓ.ſ In capitulo vo pᷣmo

Extra ne clerici vel monachi dicitur ꝙ epi

ſopi ⁊ alij derici non debent tenere canes

2 ancipitres ad venandum. Idem dicitur

cleſa non ſubueniri nec pecunia nec alio

iig⸗

34. di. c. Quoꝛũdam. 86. di. c. An putatis
Extra de cenſibus.c.Cum apoſtolus. Ex/⸗
tra Yo de clerico venatoꝛe.c.Omnibus.di
citur. Omnibus ſeruis dei interdicitur ve
natio. Sloſa ideſt clericis qui dicuntur ſer
ui dei quia aſſumpti ſunt ad dei obſequiſᷣ
Extra de pꝛebendis.c.Cuʒ ſerui.Et.ꝛi.di.
c.Cleros. ¶ Septimo nõ debẽt clerici exer
cere officiũ tabellionatus ſiue notariatus
Extra ne clerici vel monachi.c.Sicut.Et

Ĩm RKaymundum dum ſiillud habebant
ſunt compellèdi ad dimittendum per ſub/

tractionem beneficij appellatione poſtpo⸗
ſita. Et dicit Innocentius ꝙ conſtituti in
ſacris ſi inſtrumenta conficerẽt anteqᷓ; eis
interdiceretur valerent quidem. alias nõ
Sed Hoſtienſis intelligit ꝙ non valerent
in negocijs ſecularibus:ſʒ in eccleſiaſticis
valerent. Et ᷣm Hoſtienſem epiſcopus po
teſt conſtituere clericum tabellionem ꝑ to
tam ſuam dioceſim cui cura omniũ vel oui
um eſt commiſſa.io.q.p. c. Regenda.Et
iꝛ.q.pᷣ.c.Epiſcopus.Et ſi ſic fecerit pote ⸗/
rit ilum vocari ad ſcribendum acta ecce-·
ſiaſtici mꝛi. Et ſic intelligo ꝙ clerici poſſũt
eſſe notarij pape.s.q.p.c.Quidam.Sed
notarius conſtitutus a papa poteſt confi⸗
vere inſtrumenta vbiqʒ locoꝛum.Sed con
ſtitus ab epiſcopo non niſi in dioceſi illius
epiſcopi qui eum inſtituit.ꝗItem nota ꝙ ta
bellio eccleſiaſticus non debet conſicere in
ſtrumenta in ſecularibus rebus nec ſecu /
laris in rebus pure eccleſiaſticis: quia ho
rum conuerſatio non debet eſſe permixta.
2.q. 7.c.Laicos.vnde notarij clerici in cu⸗
rijs pꝛincipum pꝛohibẽtur eſſe ſcriptoꝛes
Extra ne clerici vel monachi.c.Sentẽtiaz.
nſuper religioſus non poteſt exercere of
cium tabellionatus niſi contra bereticos
non autem in alijs im Joannem andree
Extra de hereticis.c.vt officium libꝛo.ꝰ.
Seienaum tamen ꝙ exercitiuz honeſtũ
eu artiſicium poteſt clericus exercere etiã
ſi non indiget.oↄi.di.per totum. dum tamẽ
per hoc non omittat diuina officia. Et ſm
Guilłin poteſt recipere poſſeſſiones exco-
lendas ad partem En quartam vel quin
tam ⁊ huiuſmodi.ſeu conducere eas ⁊ hoc
ad ſuſtentationem ſuam ⁊ fuoꝛum.Cõcoꝝ

dat Hoſtieñ. Poteſt etiam locare anima/
lia vt oues ⁊ boues ad certum fructuz per
contractum tamen licitum. Itẽ poteſt eme
re rem vt eam melioꝛatam carius vendat
vtputa pullum vel equum vel etià ſi tabu
lam emat vt faciat imaginẽ quia iſta non
eſt negociatio ſed artificium.iS.q.A.c. Ca
nonum.xtra ne clerici vel monachi.c. pᷣ.
Deponant ergo clerici omnẽ auaritiam ſi

qua regnat deus per inſinita ſecula ſeculo
Dñica oliuap. De auaritia artiſcum 2
mercatox ¶. Sermo quadrageſimꝰ ſcs-

Igens cinita

tem fleuit ſuper illam. Scribũ
tur hec vᷣba Luce.io.c. Nidit
dñs noſter ieſus obdurationem populi iu
daici pꝛopter quam delenda erat iuſto dei
iudicio ciuitas ſacerdotalis ⁊ regia hiero /
ſolymitana.Et dum exultantibus turbis
ciuitatem illam ingredi vellet pietate ſoli/
ta permotus lachꝛymis oꝛa cõpleuit.Sed
diebus iſtis lugenda eſt ruina populi chꝛi
ſtiani quem vt experimur varijs flagellis
peſtilentiarum guerrarum ⁊ ſamis conte/
rit manus omnipotentis dei. Et nihilomi
nus aliquid peius ſoꝛmidandum eſt pꝛo/⸗
pter duriciam coꝛdis ⁊ perſeuerantiam in
tot iniquitatibus.vt autem ceteras pꝛete
reamus ſilentio. Quis non agnoſcit quan
ta eſt malignitas hominum auaroꝛuz. Et
Iz in pꝛecedentibus multa dicta ſint:nihil
ominus obiurgandi ſunt illi qui pꝛopt᷑ cu
piditatis ardoꝛem pꝛoximos circunuenire
decipere fraudare ⁊ ſupplantare non eru⸗
beſcunt. Hij ſunt communiter artiſices
mercatoꝛes. Pꝛo quibus dicere poſſumꝰ
illud Hieremie. 9.c. Anuſquiſq; a pꝛoxi /
mo ſuo ſe cuſtodiat:⁊ ĩ omni fratre ſuo nõ
habeat fiduciã:quia omnis frater ſupplã
tans ſupplantabitur:⁊ omnis amicꝰ frau
dulenter incedit. Iccirco hodierna die con
tra auaritiam artiſicuʒ ⁊ mercatoꝛum dice
mus: pꝛopter quoꝛum perfidiam indigna
tus deus infert populis damna grauioꝛa.
MNotabimus vo tria in quibus mercato⸗

ieſum videre cupiunt in illa beata vita:in

res ⁊ artifices graniter peccare eonſueues
CHhmeſt ſolicitudo inoꝛdinata.
ꝛmeſt voluntas depꝛauata.
zmeſt fraudulẽtia repꝛobata. .
¶Qð mercatoꝛes ⁊ artiſices auari pee/

cant per immoderatam ſolicitudinem.
Rimum in quo peccare ſolent mer
Ncatoꝛes ⁊ artifices eſt ſolicitudo in
oꝛdinata. Ad quod intelligendum
diſtinguemus ᷣm Alex in 30ſũme tripli
cẽ ſolicitudin.
h eſt laudabilis.
Cas tolerabilis.
FPatuperabilia.
¶VPꝛima eſt ſolicitudo laudabilis.⁊ hee . .
eſt multiplex. Pꝛima eſt ſolicitudo regẽédi
que ſpectat ad pꝛelatos.Er de hac Apoſto
lus ad romanos.i2. c.ait. Solicitudine nõ
pigri.Et ꝛtc ad coꝛithios.xi.c. Inſtãtia mea
quotidiana ſolicitudo omnium eccleſiarũ
Scdᷣa eſt ſolicitudo obediendi que conue
nit ſubditis.Et de hac dicitur Joſue xx iij
co. Eſtote ſoliciti vt cuſtodiatis cuncta que
ſcripta ſunt in volumine legis morſi ⁊ nõ
declinetis ab eis nec ad dextrã nec ad ſini
ſtram. Tertia eſt ſolicitudo pacifice vinuẽdi
quantũ ad pares.Et de hac inquit Apłs
ad epheſios.A.c.Soliciti ſernare vnitatẽ
ſpũs in vinculo pacis.Quarta eſt ſolicitu
do recogitandi diunina mandata.Et de hae
ſeribit᷑ deuteronomij.A.c.Cuſtodi temetip
ſum ⁊ aiam tuam ſolicite. Ne obliuiſcaris
verboꝝ que viderũt oculi tui:⁊ ne excidãt
de coꝛde tuo cunctis diebꝰ vite tue.Quin
ta eſt ſolicitudo feruoꝛis faciẽdi bonuz. Et
de hac Apłs ad romanos.iꝛ.c.ait.Solici⸗
tudine non pigri ſpᷣu frruẽtes dño ſeruien⸗
tes. ¶ Secũda eſt ſolicitudo tolerabilis.
Sicut eſt ſolicitudo dilectionis naturalis.
Et de hac ſcribitur Thobie.io.c. Cum mo
ram faceret thobias cauſa nuptiaꝝ ſolicitꝰ
erat pater eius thobias dicẽs. Puta qus
re moꝛatur filius meus.Similłr eſt tolera
bilis ſolicitudo cure rei familiaris. Et de
hac pᷣmi regũ.ↄ.c.dixit ſamuel ad ſanlez.
De aſinis quas ꝑdidiſti nudiuſtertius ne
ſolicitus ſis qꝛ inuẽte ſunt. ¶ ZColerabilis

hin

n pee
Unem.

lenene
laimdoin
locnnn
ine nml

thet

712
,
8

enilt

lpolto
inens
awes
r
tnas
ſne yf
mnaaget
orf nd
eadfni
idi
⸗
vmita
an
Abdehe⸗
Citonenp
hluiiens
necretti
e Qun
honngt
it⸗ So lai
ſemin/
uuralis⸗
Lumm
ſolict
dutaqe
eſt tol⸗
ſis,Es
1 un
erune
R

gabllis,

J7

eſt etiam ſolicitudo infirmitatis humane.
De qua pᷣ ad coꝛinthios.ꝛ.co. Qui cum
vxoꝛe eſt ſolicitus eſt que ſunt mũdi ⁊ quo

2 modo placeat vxoꝛi.¶ Tertia eſt ſolicitu /

do vituꝑabilis.ſ.tempoꝛalium bonoꝛuz.

Sed hec ſi ſit regulata expedit humane vi

te. NHam ⁊ chꝛiſtꝰ loculos habuit:vt patet
Joannis.i2.c.Et.iꝛ.q.ᷣ.cꝰ. HN abebat.Et
elemoſynas pꝛo neceſſitatibus conſerua/
bat.Et Actuum.xi.c.Laudatur ſolicitudo

diſcipuloꝝ qñ agabus ſigniſicabat per ſpi

ritum ſanctum famem magnam futuram
que facta eſt ſub claudio. Et ipſi diſcipuli
ꝓut quiſq; habebat pꝛopoſuerunt ſingu
li in miniſterium mittere habitantibus in
iudea fratribus.Quod ⁊ fecerunt mitten
tes ad ſenioꝛes per manus barnabe ⁊ ſau
li.Et beatus franciſcus pꝛecipuus terreno
rum contẽptoꝛ ⁊ paupertatis amatoꝛ in re
gula dixit. Pꝛo neceſſitatibus inſirmoꝛũ
a fratribus induendis miniſtri tm ⁊ cuſto
des ſolicitam curam gerant. Cum vo tem
poꝛalium ſolicitudo a ratione recta deficit
pꝛohibita eſt ⁊ peccatũ.Et de hac Xpᷣus di
xit Adathei. 6õ.c. Nolite ſoliciti eſſe dicẽtes
quid mãducabimus aut quid bibemꝰaut
quo opiemur. ¶ Põt aũt ioꝛdinata eẽ ſo
licitudo tpalium triplici ratione.
p rone timoꝛoſitalis.
Cꝛorõne cupiditatis.
3orõne contrarietatis.
Pꝛimo eſt inoꝛdinata ſolicitudo rõne

*

timoꝛoſitatis:qñn.ſ.aliqs diffidens de deo

timet ne ſi non apponat omne ſuum ſtudi

um ⁊pluſq́; opoꝛtet operetur neceſſaria
vite ſibi deſiciant.Sed timoꝛẽ talẽ xpᷣs tri
pliciter excludit.ſpᷣ ꝓpter maioꝛa bñſicia
homimi pꝛeſtita diuinitus pꝛeter ſuam ſoli
citudinem ſcilicet coꝛpus ⁊ aiam. deo di/⸗
cit. Nonne aia pluſq; eſca ⁊ coꝛpꝰ pluſqᷓ;
veſtimẽtum.Ideſt ſi deus ꝓuidit dado coꝛ

pus ⁊ aiam ꝓuidebit de cibis ⁊ veſtimẽtis

faciendo qð in nobis eſt.ꝛ·:, ppter ſubuẽ
tioonẽ qua deꝰ alijs creaturis ꝓuidet abſqʒ

opere humano ſᷣm ꝓpoꝛtionẽ nature ſue.

Pꝛopter ea dicit. Reſpicite volatilia celi:
m nõ ſerũt neq; metunt neqʒ ↄgregant

i hoꝛꝛea ⁊ pi veſter celeſis paſcit illa.MNõ

ne vos magis pluris eſtis illis.(3 ppter

120

diuinã ꝓuidentiã ꝓpter cuius igrantiã gẽ
tiles circa tpalia bona qrenda pꝛincipali /
bꝰ ſolicitant᷑ falſo opinàtes tꝑalia iſta bo⸗
na a deo non ꝓuenire. Pꝛopterea ↄcluſit
Xpᷣs. Pꝛimũ querite regnũ dei ⁊ iuſticiaʒ
eius ⁊ hec oia adicientur vobis. Bebet er
go quilibet ita ſolicitus eẽ circa tpalia bo
na vt tamen illa a deo ſperet ⁊ credat poſſe
obtinere.iꝛ:eſt inoꝛdinata ſolicitudo tpa
liũ ratione cupiditatis:vt eni ſcribit᷑ in cõ/
pendio theologie liꝰ.ʒ. c.iꝰ.tripliciter põt
quis laboꝛare pꝛo bonis tpalibus acꝗren
dis ↄſeruandis vel augmetandis. ſp ra⸗/
tione neceſſitatis.dicitur eni in ᷣs. Labo
res manuũ tuaꝝ qꝛ manducabis btũs es
bñ tibi erit.ſ⁊ ratione ꝓximalis vtilita
tis.Cũ.ſ.quis laboꝛat nõ ꝓpter ſuam aut
ſuoꝝ neceſſitatẽ: puta qꝛ tpalibus bonis
abundat:ſed vt ꝓximis indigentibus ſub
ueniat ⁊ vt habeat vnde tribuat neceſſita
tẽ patiẽti.ſ ʒorõne auaritie abſqʒ omni in
tentione/puidendi ſue neceſſitati vel alie /
ne. Et ſic ſepenumero euenire ſolet ꝙ iplet᷑
illud dictũ Oèꝛatij. Jupiter extremos mer
eatoꝛ currit ad idos. Per mare pauperiẽ
fugiens per ſaxa per ignes.Et vt ſcribitur
Eccleſiaſtes.A.c. Anus eſt ⁊ ſecũdũ nõ ha
bet:nõ fratrẽ:nõ filiũ:⁊ tñ laboꝛare nõ ceſ
ſat nec recogitat dicens.Cui laboꝛo ⁊ frau

do aiam meà bonis.¶Tertio eſt ioꝛdina⸗

ta ſolicitudo tꝑaliũ ratiõe ↄtrarietatis qñ
ſ.artiſices ⁊ mercatoꝛes abiq; euidenti ne

ceſſitate contrariant᷑ pꝛecepto dei ⁊ ecche
de celebꝛatione feſtoꝝ:dũ freq̃ntiſſime die
bus feſti ad nũdinas/ꝓperdt ibiq; vẽdũt

⁊ emũt poſtpoſitis diuinis officijs.ſ Arti
fices ĩſuꝑ vt ſũt ſartoꝛes ⁊ cerdones ꝑ to⸗

tas q̃ſi noctes feſtiuas opant᷑ ⁊ ſuos mini

ſtros opani faciunt ⁊ de mane feſtoꝝ acce/
dũt ad domos ad iduẽdũ viros ⁊ mlieres
nec curãt audire miſſã. Barbitõſoꝛes aũt
pleriqʒ diebꝰ feſtiuis ſine aliq̃ neceſſitate

radũt aliquos qui politi ⁊ pulchꝛi ob ſuaʒ
vanitatẽ videri volunt.In q caſu vterqʒ ⁊

barbitõſoꝛ ⁊ ille quẽ radit vident᷑ peccare
moꝛtalr:qꝛ feſtũ violãt. Poſſumꝰ etiã di⸗

cere ꝙ ioꝛdinata ſit ſolicitudo in opibꝰ illi

citis ⁊ ꝓhibitis:vt ſũt oꝑa meretricia vſis

raria taxillatoꝛia ⁊ huiuſmodi.

O

¶ Æο58 mercatoꝛes a artiſices peccàt dũů in
vẽdendo ⁊ emenꝗo excedunt valoꝛ em rei.
egene Cab. amn. 44
Ecundum in quo artiſices ⁊ merca
toꝛes ſolent peccare eſt volũtas de/
pꝛauata dum ſemper res vendere
polunt pluſq; valent quod iniquum eſt 2
iniuſtum.vt enim inquit Tho.22.q . 77. ar
ticulo pꝛimo. Emptio ⁊ venditio videntur
itroducta pꝛo communi vtilitate vtriuſqʒ
dum ſcilicet vnus indiget re alterius ⁊ ecõ
uerſo ſicut patet per philoſophum pꝛimo
politice. Quod autem pꝛo communi vtili
tate introductuz eſt non debet eſſe magis
vnius q́; alterius. Et ideo debet inter eos
ſm equalitatem contractus inſtitui.quan
titas autem rerum que in vſum hominuʒ
veninnt menſuratur ſᷣm pᷣcium datum ad
quod eſt inuentum nummi vt dicit
Ariſt. Et ideo ſi pꝛecium excedit quantita
tẽ valoꝛis rei vel ecõuerſõo res excedat pꝛe
cium tollitur iuſticie equalitas. Hinc ẽ ꝙ
io.q.2. c. Hoc ius.dicitur:ꝙ ſi in venditio
ne rei eccleſiaſtice plus offeratur q́;ᷓ res va
leat eccleſia recipere non debet ſed tm̃ iu⸗
ſtum. Matio eſt m Archidiaconum in di
cto.c.quia eccleſia non debet dolum facere
in contractibus ſuis.Extra de donationi/
bus.c. Per tuas.Sic igitur res non poſ/⸗
ſunt licite vẽdi pluſq̊; valeant nec minus
emi pẽſato earù valoꝛe in reſpectu ad vſũ
noſtrum ⁊ p pꝛobabile iudicium humane
eſtimationis mẽſurantis valoꝛez rei infra
limites latitudinis competẽtis. Sed pꝛo
maioꝛe declaratione tris ſunt hic vidẽda⸗
Cpᷣnvnde accipiendus ſit debitus valo⸗

ꝛm qᷓ ſit latitudo nperen valoꝛis rei.

Cʒ quid iuris quando ſit exceſſus valo
ris reis.
¶ Ad pᷣm tria ſunt conſideranda. ¶ Pꝛi/
mum ſm Scotum in quarto di.i?. Qd du
lex eſt valoꝛ rerũ. Pꝛimus eſt valoꝛ na ⸗
turalis. Secũdus eſt valoꝛ vſualis.valoꝛ
naturalis rei eſt pʒ bonitatẽ nature in re a

deo creata.Et hoc modo mus vel pulex vł

ſmoꝛmica plus valẽt i; panis quia illa ha⸗
bẽt vitam animam ſiue ſenſum non a⸗
nis vł etiam lapis pꝛecioſus. Secunduo

valoꝛ dicitur vſualis ſʒ ꝙ aſmmitur in re
ſpectu ad vſum noſtrü.Et hoc modo quan
to aliqua ſunt vſibus noſtris vtilioꝛa tan
to plus valẽt: ⁊ m hoc plus valet panis
q́ᷓ;ᷓ mus.Quia igitur actus emẽdi ⁊ vẽdẽ
di ad vſus humane vite merito oꝛdinãtur
Ideo rerum que ſunt ad vſum humane vi
te venalium valoꝛ ſumẽdus eſt ſecũdo mo
do non pꝛimo. ¶ Secundum conſideran
dum circa valoꝛem rei ꝙ ipſe valoꝛ reꝝ ſe⸗
cũdo modo acceptꝰideſt ſᷣm ꝙ ſũt ad vſu
noſtrum in re venali tripliciter pẽſatur.ſiᷣ
ex eius virtuoſitate. ? ex eius raritate.
¶ 3³² ex eius cõplacibilitate. Pꝛimo mo
do virtuoſitas rei attenditur ſm ꝙ res ex
ſuis realibus virtutibus eſt noſtris vtilita
tibus virtuoſioꝛ ⁊ efficacioꝛ.Et hoc modo
bonus panis triticeus plus valet ad vſus
noſtruʒ qᷓ;ᷓ oꝛdeaceus.Et ſoꝛtis equus ad
vecturam plus valet q; aſinus.ſ Secũdo
pẽſatur valoꝛ rei venalis ex eius raritate:
ideſt 'm ꝙ res ex ſue inuẽtionis raritate 2
difficultate magis neceſſarie ſunt pꝛo quã
to videlicet ex earum penuria maioꝛẽ ipſa
rum indigẽtiam ⁊ minoꝛẽ ſacultatẽ habẽ/
di ⁊ vtẽdi habemus. vnde Hieronymus
93.di. c. Legimus. Omne rarum carum.
Et ſic bladuzʒ plus valet tẽpoꝛe famis ⁊ ca
riſtie q; tempoꝛe abundantie. Sic quatu
oꝛ elemeta ignis aer aqua ⁊ terra vilioꝛis
bcij apud oẽs eſumantur pꝛopter eoꝛuzʒ co
piam q́; balſamus vel aurum: q; uis illa
de ſe ſint magis neceſſaria ⁊ vtilia vite no
ſtre. Tertio pẽſatur in re venali eius com

placibilitas ideſt 'm ꝙ magis vl minus

bene placet voluntati noſtre habere taleʒ
rẽ ⁊ vti eam.vti enim pꝛout hic ſumitur ẽ
rem in facultate voluntatis aſſumere vel
habere.Et ideo non modica pars valoꝛis
venalium rerum ex bñplacito voluntatis
pẽſatur ſiue plus ſiue minus complacẽtie

in vſu huius rei ᷣm ꝙ vnus equus gran /
oꝛ eſt vni ⁊ alter alteri.Et vnum oꝛnamen

tum vni ⁊ aliud alteri.Et hoc modo vnus
rem alteri vilem multum appꝛeciatur ⁊ ſi
bi reputat pꝛecioſam ⁊ caram ⁊ econuerſo

¶ Tertium conſiderandum circa valoꝛem
reꝝ eſt ꝙ valoꝛ reꝝ venaliũ vix aut nunqᷓ;

poteſt a nobis determinari niſi per conie
cturalem et

Wſ
wrſn
loc
nen
Wr

fimrinn
Ndoguen
lorn t
letpans
pidt
ainät
maeyl
didomo
ſderan
nſaſ⸗
uuſſi,
inr
anae
uimo n
tese
s llis
oc moc
40 pſi;
lo a
tic
intatet
fane
api
mriii⸗
nibabi⸗
vnnmus
U.
nmis 704
cuatn
wus
eoz
ihuell
Lapiene
lcuston
muns
bere ti
ſumimt
mmereſ
pals

lundatis

plcii
sgan
mamen
lo vnNe
aturt
conhen
valenm
utnung
mnn

eturalèm et pꝛobabilẽ opinionem. Et hoe
non punctaliter ſub indiuiſibiliratiõe aut
menſura in plus ⁊ minus:ſed ſub aliqua
latitudine competenti reſpectu tempoꝛuʒ
locoꝛum ⁊ perſonarum:circa quam latitu
dinem diuer ĩ homines eſtimando differre
pꝛobantur. Et hoc etiam dicit Tho. in 4⁰.
ꝙ ſcilicet valoꝛ rerum non conſiſtit in pun
cto indiuiſibili vnde aliquantulum plus:
aliquantulum minus emere vel vendere
non tollit equalitatem vel iuſticiaʒ. Se

cundum quod erat videndum. Que ſit la
nunttudo competens valoꝛis rei infra cuius

limites pꝛecium poſſit extendi. Et ad hoc
dicendum ꝙ hoc tipliciter innoteſcere po
teſt.p̊ ex iure.ſꝛdex conſuetudine.ſ ʒ ex
diſcretione. ¶ Et pꝛimo ex iure quia ſi pꝛe
cium quo venditur res excedat medietatẽ
iuſti pꝛecij ſeu pꝛecium quo emitur defſici /
at a medietate iuſti pꝛecij. Puta valet res
decem floꝛenis pꝛout communiter eſtima
tur ⁊ tamen venditoꝛ petit vel recepit ſex/
decim: vel cuzʒz valet decẽ emptoꝛ emit pꝛo
quatuoꝛ cum dimidio tunc ſᷣm iura cõtra

ctus eſt nullus. Extra de emptione ⁊ vẽdi
tione.c.Cum dilecti.per iudicem irritãdus

vel facere ſupplere defẽctum commiſſum.
Aerũetiam ſi eſſet minoꝛ exceſſus q̃; me
dietas iuſti pꝛecij ſi ſit notabilis vtiqʒ pᷣm
Tho. ꝛ2.q.77.⁊ Scotũ in quarto di.is.eſt
ibi iniuſticia ⁊ per cõſequens peccatũ moꝛ
tale ⁊ reſtitutio facienda ab eo per queʒ fit
deceptio aduertenter in pꝛecio multum ex
ceſſiuo vel defectiuo. Sed ſi fiat deceptio
ignoꝛanter:quia ſcilicet emptoꝛ vel vendi
toꝛ eſtimat rem tantum valere tunc nõ eſt
ibi moꝛtale.Ex quo ipſe decipitur per erro
rem. Sed tñ cum dechencdit vel ſibi oſten
ditur tenetur ad ſatiſfactionem. Alias tũc
peccaret moꝛtaliter ſi non vellet ſatiſſacere
uod totum intellige quando defrauda
tur iuſto pꝛecio emptoꝛ vel venditoꝛ ex er
roꝛe ſeu ignoꝛantia. MNazʒ ſi ſciens ⁊ aduer
tes q;titatem exceſſus vel defectus libere
conſenſit in tale pꝛecium ⁊ contractum in
nullo tenetur alter cum eo contrabens cũ
ſciat illum aduertere de exceſſu vel defectu
peaci. Mantio eſt quia ſcienti ⁊ conſentiẽti
non ſit iniuria neq; dolus:vt patet oe re/

aꝛi

gulis iuris liꝰ.. Sicut enim poteſt rem fu
am abſq; omni pꝛecio dare et donare: ita
etiam poteſt pꝛo centeſima parte iuſti pꝛe

cij rem ſuam vendere ad ſuum beneplaci/

tum ⁊ alteri pꝛo quinta arte ⁊ alteri ꝓ iu
ſto pᷣcio tm̃. Nec in hoc fit iniuſticia ex par
te alterius niñ cogeretur venditoꝛ ad ven
dendum aliqua magna neceſſitate ad hoc
inducente cum non poſſet aliter ſibi pꝛoui

dere vellet tamen iuſtum pꝛecium ſed iue

nire non poteſt vel etiam magna leuitate
ad hoc mouẽte vt ꝓdigus ⁊ leuis tũc ſecꝰ
eſſet dicendum. ¶ Secundo ipſã latitudo
hzeci poteſt innoteſcere ex conſuetudine.
Ham vt dicit Scotus. Experiẽtia ſatis pa
tet ꝙ conſuetudinarie relinquitur ipᷣis per
mutantibus vt penſãta mutua neceſſitate
reputent ſẽ mutuo dare equiualens ⁊ hine
inde accipere.Durum quippe videtur in/
ter homines cõtractus eſſe in quibus cõ⸗
trahentes non intendant aliquid de rigo/
re iudiciali qui eſt vt tantum res emat᷑ vel
vendatur quantum valet ſibi mutuo rela
xare vt ſic communem contractum cõmit
tetur aliqua datio vera.Et hic modus cõ⸗
mutantium fundatur quaſi ſuper lege na
ture dicente:ſac alteri quod tibi vis fieri.
Satis ergo eſt pꝛobabile ꝙ quãdo contra
hentes mutuo ſunt contenti mutuo ſibi re
mittunt aliquomodo dum tamen nõ enoꝛ
miter deficiant a perfrcta iuſticia. ¶Ter/
tio inoteſcit latitudo pꝛecij rerum ex diſcre
tione.Bictat eni diſcretio ꝙ cum res in ſe
valet decem tamen habenti eſt cara ⁊ vti⸗
lis vt duodecim. Si volo eaʒ habere dem
ſibi non tm̃ decem ſed quãtum ſibi valet
ex quo ipſẽ retinere volebat:quia vtilis vt
duodecim.vnde beatus Tho.vbi.S.dicit.
ꝙ vendere rem pluſq́; valeat eſt iniuſtum
niſi in detrimentum cederet venditoꝛis ſci
licet vendere quantum valet. Puta quia
multum ſibi eſt vtilis illa res vel neceſſa!?
ria. Lunc enim vendere poterit pluſq;ᷓ res
in ſe valeat quantum ſcilicet valet ipſi vẽ/
ditoꝛi. Sed q;uis emptoꝛ multuʒ iuuetur
ex re quã vult emere ſi vẽditoꝛ inde nõ dã
niſicatur ex carentia ipſius rei non pꝛopte
rea plus poteſt vendere rem q;ʒ valet in ſe
quia vtilitas q̃ ſuꝑuenit emptoꝛi nõ eſt ex
9

còditione vendentis nec ex conditione rei

in ſe ſed ex conditione ementis. vnde non
debet vendere illi quod non eſt ſuum. Si

tamen ſua liberalitate emptoꝛ vult aligd
plus dare q; valeat res quia inde multuʒ
iuuatur poteſt recipi. CTertiuz quod erat

vigdendum quãdo ſit exceſſus in pꝛecio ꝗd

iuris.Ad hoc dicẽdum ꝙ tripliciter poteſt

ſieri exceſſus in pꝛecio rerum venaliuz vel

defeclus. ¶ Pꝛimo quidem vltra dimidiũ
iuſti pꝛecij.Et ſic contractum poteſt reſcin
dere deceptus vel reſtaurationem dãni ſui
petere. Nec obſtat ſi dicatur vnuſquiſq; in
re ſua eſt moderatoꝛ ⁊ iudex ſz iura. Ergo
rei mee poſſum imponere pꝛecium quod
volo. Nec aliquis poteſt me cogere ad pꝛe
taxatum pꝛecium ſicut nec etiam ad vẽdẽ

dum ſicut etià emptoꝛ non cogitur ad emẽ

dum niſi pꝛecio ſibi beneplacito. Sicut er
Go contractus emptionis ⁊ vẽditionis eſt
mere voluntatis. Sic etiam taxatio pꝛe⸗
cij rerum venalium debet eſſe voluntaria
Gm voluntatem vendentis ⁊ ementis iux
ta illud vulgare. Res tantum valet quan
tum vendi poteſt. Ad hoc reſpõdetur ꝙ;
qᷓ;uis quis non cogatur ad vendendũ reʒ
ſuam tamen in actu ex contractu vendẽdi
ſi vendere vult ſomam iuris ⁊ regulaʒ iu
ſticie ⁊ equitatis ſeruare debet.Et ideo in
acta vendendi non licet ſibi rei ſue ſtatue/
re iniuſtum pꝛecium ⁊ accipere quia tunc
non imponit rei vt ſimpliciter ſue pꝛeciũ:
ſed vt in alterum commutande. huiuſmo
di impoſitio cõmutatiue includit acceptio
nem pꝛecij pꝛeualentis. Accipere autẽ pꝛe
ualens pꝛecij eſt iniuſtum ⁊ contra equita

tem.ſ Inſuper m Hoſtienſem q;uis non

poſſit quis cogi ab initio vendere rem ſu/⸗
am vel alienare:vt patet. C.de contraben/⸗
da emptione ⁊ venditione.l.Dudum. Si
tamen expoſnerit venalem ⁊ pꝛecium offe
ratur ſi pꝛo iuſto pꝛecio vendere non vult
cogi poteſt per iudicem ꝙ iuſto pꝛecio ven
dat.ff.de officio pꝛeſidis.l.pᷣᷣ. ¶ Secundo
fit exceſſus in pꝛecio notabilis non tamen
pertingens ad medietatem iuſti pꝛecij. Et
tunc aliqui dicunt licitum eſſe nec ad reſti

tutionem teneri quia iura hoc permittunt

vt.co.pꝛeallegato Cum dilecti de empti.et

venditi. Sed hanc opinionem impꝛobat
Tho.⁊ Scotus vbi ſupꝛa.dicentes ꝙ talis
ſcienter decipiens iniuſticiã facit ⁊ per con
ſequens moꝛtaliter peccat ⁊ tenetur ad re
ſtitutioneʒ eius in quo decepit.ſ Ad ratio
nem iüllam que dicit ꝙ iura hoc permittũt
dicit Tho.ꝙ lex datur populo in quo ſunt
multi deſicientes a virtute.vnde ſoluʒ pꝛo
hibet ea mala que habẽt deſtruere huma
num conuictum paciſicum ea puniendo:
vt furta:adulteria:notabiles deceptiones
in contractibus vt deceptio vltra dimidiũ
iuſti pꝛecij:⁊ hoc cum punire poteſt abſqʒ
maioꝛe ſcand alo.Allias etiam illa tolerat:
c.Ipſã pietas.Et di.So.c.At conſtituere/⸗
tur. Alia autem permittit non quia licita
ſed inquantum non punit ea ⁊ hoc ne pu⸗
niendo ſequantur maioꝛa mala. Sed lex
diuina que datur omnibus nil dimittit im
punitum in hac vita. vel aliquid quod fit

virtuti contrarium.vnde ſ̃ᷣm diuinam le/

gem illicitum reputatur ſi in contractibus
equalitas non ſeruatur. Quod fit plus rẽ
vendendo qᷓ; valuerit vel minus emendo
cum fit pꝛecipue notabilis exceſſus.Con/
coꝛdat hijs Joannes de lignaco ⁊ Joaànes

calderini ⁊ plures canoniſte dicentes illas

decretalem habere locum:iure ſoꝛi non iu

re poli.Et hoc ad vitãda multa litigia que
de leui poſſent quotidie fieri. Tertio fit ex

ceſſus in pꝛecio quando fit parum damni:
vt quia paulo plus venditur res vel paulo
minus emit᷑ iuſto pꝛecio.Et tũc q;uis qui⸗
dam dicant indiſtincte non committi pec⸗

catum nec teneri ad reſtitutioneʒ eo ꝙ pꝛe

cia rerum von conſiſtant in puncto indiui/
ſibili:ſed habeant quandam latitudinem
in plus vel minus.verius tamen videtur
dicendum: ꝙ quia latitudo illa deb et eſſe
competens ⁊ ſic habet limites ſuos qui ta
mẽ difficulter ſciri poſſunt.Ideo ſiquis in
emendo vel vendendo excedat aliquantu
lum limites non agens contra conſcienti/
am quia ſcilicet credit illud eſſe ſatis iuſtũ
pꝛecium ⁊ ſi rigidum non peccat nec tene⸗
tur ad reſtitutionem q̃;uis aliquantulum
excedat limites iuſti pꝛecij.Et tunc habet
locum illud quod illi dicunt ſcilicet omneʒ

int

i⸗
ſo
ſe
N

— —. — —

niendo:
Pnones
dumiti
ſtabſe⸗
tolerar.
timere/
lat
nepu/
A lex
litim
ocſit
naV
das
Pusri
cmendo
1,Con/
goines
les ili;
unoni
igue
mofta
ndam.
chut⸗

nise

itipee
cogye
indi
Vdinen
pidemt
barcfe

tontractum concoͤmitari aliquaʒ donatio
nem ⁊ ſibi inuicem partes remittere modi
cuz plus vel minus iuſto pꝛecio. Sed ſigꝗs
rontra conſcientiam vendat plus vłemat
minus iuſto pꝛecio:ideſt credens excedere
ſummum graduz latitudinis pꝛecij:⁊ ſi in

modico non poteſt excuſari a peccato ſal/
tem veniali: cum omnis deceptio ⁊ fraus
ſit peccatum ⁊ etiazʒ teneatur ad ſatiſfactio

nem.Sed ex quo minutie tales ſint innu.

mere ⁊ paꝝ ide etiam leditur ꝓximus dent

illud ſic iniuſte acquiſitũ pauꝑibus.ia.q.
S.c. Qui habetis. 5

Oð artifices æ mercatoꝛes auari pec/
cant in fraudulẽtia ꝓximoꝝ multipliciter.

Kres

CLaßp̃. 3

Ertium in quo artiſices ⁊ mercato/
t res peccare ſolent eſt fraudulentia
repꝛobata. Pꝛo declaratione tamẽ
huius partis notanda ſunt tria. Cpᷣno/

„D

tandum ſm Tho.22. q.?4. ꝙ licet aſtutia
fraus et dolus poſſint in actibus alioꝛum
peccatoꝛum reperiri communius tamẽ in

vicio auaritie circa acquiſitionem tempo/
ralium conſueuerunt exerceri.Aſtutia au
tem ꝓpꝛie eſt cum quis ad conſequenduʒ

aliquem finem bonum vel malum vtitur
non veris vijs ſeu medijs:ſed ſimulatis ⁊

apparentibus. Hoc autem eſt peccatum:
quia contra rationem rectaz vnde ⁊ cõtra
pꝛudẽtiam. Neq; etiam ad bonum finem
opoꝛtet falſis vijs ⁊ ſimulatis puenire ſed
veris ⁊ realibus quod facit pꝛudentia. Et

quia ſimilitudinem habet cum ea in eo ſci

licet ꝙ vtitur ad perueniendum ad finem

intentum illis medijs que conducunt ad
ipſum. Sed pꝛudentia iuſtis ⁊ debitis me
dijs vtitur ad bonum finem. Aſtutia debi
tis medijs ad malum finez. Ideo ipᷣa aſtu
tia aliquando dicitur pꝛudentia pꝛopter

dictam ſimilitudinem:ſed impꝛopꝛie. Sic

ergo aſtutia cõſiſtit in excogitatione dicta
rum viarum ſimulatarum ad aliquem ſi⸗
nẽ conſequẽdum. Puta in ꝓpoſito ad de
cipiendum pꝛoximum in tempoꝛalibus:
¶ ꝛnotãduz ꝙ dolus eſt executio aſtutie

b m Zho.vnde conſiſtit in executione dicta

rum viarũ ſalſarum que excogitantur per

i22

aſtutiam ⁊ pꝛincipaliter ſit per verba ad de
cipiendum q́;uis etiam ad malitias coꝛ/
dis excogitatas ad decipiendum extenda
tur etiaʒ dolus.Juxta illud Eccleſiaſtici pᷣ
c.Coꝛ tuuzʒ plenum eſt dolo. ⁊ ad opera de
ceptoꝛia ſᷣm illud Hieremie.õ.Cũcti faci⸗
unt doluz.fit ergo dolus per verba ⁊ facta
deceptoꝛia. Fraus auteʒ pꝛopꝛie per facta
Et ſic habes differentiam inter fraudem ⸗
dolum. Et ſic dicitur fraus ⁊ dolus nemini
debent patrocinari. Extra de reſcriptis.c.
Ex tenoꝛe.vt fraus inferatur ad facta de⸗
ceptoꝛia dolus ad verba.C ʒnotandum
ꝓ fraudulentia ad pꝛoximum decipiendũ

fieri poteſt multipliciter.

Cß in rei quidditate.
Moin ſui qtitate.
Czoin eins qualitate⸗

¶ Ain ſoluẽdi tarditate.

CSSoin Pacri mutabilitate.
CPꝛimo fit fraudulentia in rei quiddita

te ſiue fubſtantia: vt ſi vendatur aurical/
cum pꝛo auro: vnus lapis pꝛecioſus pꝛo

altero:vinum limphatũ pꝛo vino puro:et

huiuſmodi. Secundũ enim Tho.22.q.⁊7.
articulo.2.Illicitum eſt vendere aurum ⸗

argentum alchimiatuz: quia non eſt adeo

puruʒz ſicut verum nec babet illas pꝛopꝛie
tates ⁊ virtutes. Puta quia non letificat
coꝛ nec valet contra aliquas infirmitates
⁊ huiuſinodi.Zamen ſi per alchimiam ſie
ret verum aurum non eſſet illicitum ven

dere pꝛo vero:quia nihil pꝛohibet artem

vti aliquibus naturalibus cauſis ad pꝛo⸗
ducendos veros effectus a naturales: ſi?⸗

cut Auguſtinus docet in libꝛo de trinita/
te de hijs que fiunt opere demonum.Ad

uertendum tamen: ꝙ in hijs qui vacant
huiuſmodi exercitio alchimie communi:
ter veriſicatur illud Apoſtoli in ſecunda
ad timotheum.3⁰. capitulo. Semper adi⸗
ſcentes et nunqᷓ; ad ſcientiam veritatis
peruenientes.Experientias multas foci/
unt ⁊ quaſi nunqᷓ;ᷓ ad perfectum effectum
deueniunt. Munlta conſumunt in huiuſ/
modi ⁊ tempus ⁊ pecunias ⁊ laboꝛemet
famam:a ſemper in pauper:ate viuũt.A u
rifices quoqʒ fraudem committunt qñ in
vaſis argenteis que vendunt non repitur
a 2

argentum in tot ligis in quot eſſe deberet
Aromataru etiam in hoc deſiciunt permi
ſcẽtes in cera in ſiruppis ⁊ medicinis mul
ta ſophiſuca.ſ Nõnulli adhuc vel ſalſant
monetas vel radunt in circuitu. Pꝛo qui
us dicit Gloſa in.c.Quanto.Extra de iu
yeiurando. Qui fallat monetam pꝛincipis
exuritur.C. de falſa moneta.l.2. Qui falſat
monetam ciuitatis capite punitur.C. eodẽ
l.pᷣ. Sed ille qui nummos radit vlłl cingit
ſi liber eſt datur ad beſtias ſi ßᷣuus vltimo
ſupplicio punitur.ff. ad legem coꝛneliam
de falſis.l.quicunqʒ .Item punitur ille in
cuius domo ſalſa moneta cuditur:lzʒ illud
ignoꝛet.C de falſa moneta.l.pᷣꝰ.C Secun/
do ſit fraudulentia ad decipiendum pꝛoxi
mum in rei quantitate in pondere nume/⸗
ro ⁊ menſura. Quod ꝓhibetur deuterono
mij.25. c. vbi dicitur. Hon habebis in ſac/
culo tuo diuerſa pondera maius 1 minus.
Et leuitici.io.c. Holite facere iniquum ali
quid ĩ iudicio in regula in põdere ⁊ in mẽ⸗:
ſura. In pondere quidem fraus eſt cũ dat
quis vndecim vncias pꝛo duodecim velp
vna libꝛa carnium aromatum piſciũ lane
lini ⁊ aliarum rerum ponderabilium. In
menſura fit fraus cum datur de panno li⸗
neo vel laneo minus debito: ⁊ ſic de alijs
que menſurantur.In numero vt cuʒ quis
debet aliquas res i certo numero dare nu
merum diminutuz tribuit. Omnes tales
ſic fraudantes peccant ? tenentur ad reſti
tutionem vel damniſicatis vel pauperibꝰ
ſi parum eſt vel incertum damnum. Jura
etiam ciuilia puniunt huiuſmodi falſarios
Mam.ff.de extraoꝛdinarijs criminibus.l.
Annonam. Adrianus imperatoꝛ enz qui

Elſas habuit menſuras in inſulam relega

nit. Idem. ff. ad legem coꝛneliam de falſis
l.penultima. ¶Tertio ſit fraudulentia in
rerum qualitate cum ſcilicet vendũtur car
nes infecte pꝛo ſanis. Aromata antiqua/
ta pꝛo recentibus.Coꝛium fragile pꝛo du/⸗
rabili. Animal inſirmum pꝛo ſano. ſ Sed

queritur an vẽditoꝛ teneatur ſemper dice

re deſectum rei quam exponit venalem.
Reſpondet Zho. 22. q. 77. ꝙ aut eſt oceul
aus aut maniſeſtus. Si occultus tunc aut
lis defectus reddit vſum iüllius rei vena

lis impeditum vel noxium aut nõ. Si ſie

puta cum quis vendit equum claudican⸗
tem pꝛo veloci: vel domum minoſam pꝛo
firma:vel cibum coꝛꝛuptum pꝛo ſano pee

cat grauiter iniuſticiã committẽdo in frau
dulenta venditione 1 ꝓximum ex hoc dã⸗

nificando. Tenetur ergo maniſeſtare viciũ
rei.ff.de actionibus empti ⁊ venditi.l.pᷣꝰ.
Uẽditoꝛum.vbi dicitur ꝙ ſi vẽditoꝛ ſcit
eruitutẽ deberi a pꝛedio vendito emptoꝛe
hoc ignoꝛante tenetur emptoꝛi ad itereſſe
Et. ff.de edilitio edicto.lłl.pᷣ g. Nunc.⁊ 5 Si
itelligit᷑. di. Qui mancipium vendit debet
certioꝛare emptoꝛem de moꝛibus et vicijs
eius.Et.ff.de actionibus empti ⁊ venditi.

l. Julianus. habetur ꝙ deceptus a ſalſo vẽ

ditoꝛe ſciente defectum habet actionez cõ

tra eum quoniam in tradẽdo deliquit. TZa

men poteſt perdere ius petendi remediuz
nimis diun expectando:ſi videlicet tranſit
annus vtilis a tẽpoꝛe vẽditionis ⁊ moꝛbi
cogniti.ff.de edilitio edicto.l. Sciendum.
2. l. Cum ſex. Si autem defectus rei nõ im
pedit totaliter vſum eius nec reddit noxi
am ſed minus reddit rem vtilem ſi dimi⸗
nuat de pꝛecio quanum impoꝛtat ille de /
fectus celando defectum non peccat dum

tamen non dicat mendaciuzʒ. Hec tenetur
maniteſtare vicium rei ſi tũc nec iuſtũ pꝛe/

cium inneniret vel etiam emptoꝛem. Po

teſt enim adhuc talis res eſie vtilis ad plu

ra ⁊ ſi nõ ad omnia ad que valeret exiſtẽs
ſine defectu. Multo magis ſi defectus ſit
manifeſtus. Puta quia equus eit mono
culus nõ tenetur manifeſtare:ſed tenetur
pꝛecium diminuere pꝛo illo defectu quem
emptoꝛ: ignoꝛat niſi vſus eius eſſet pericu
loſus vel noxius.Tunc enim tenetur em/⸗
ptoꝛi dicere illud ignoꝛanti. Inmo non
deberet exponere venditioni pꝛecipue ſi ex
timet emptoꝛem ex leuitate ⁊ pꝛeſumptio
ne non curare ſe periculo perſone expone⸗

re vel alium in vendendo rem defectuoſã

decepturum. HNec ex hoc ꝙ aliquis fuit de
ceptus in emendo rem deſectuoſãʒ credẽs
bonam poteſt ipſe ſimiliter alium decipe⸗
re vendendo pꝛecio iniuſto ac ſi nullum de

fectum haberet poſtqᷓ;ᷓ defectum nouit.Si

cut non licet furari alteri vył ledere:puta ꝑe

Ro
ſof
ſeet
ly
Cunn
uar
lim
poꝛe
mmar

vſa
lſſe
t.

(cd

um
ua
vis
bus

n
Nr

den
indeo
ſo pee
nffan
ceda⸗
eviah
ilß,
lſi
mptoe
ſiareſe
441
tdebet
Ancs
ndin.
lon
e;
1,24
lliz
anſtt

Ne.

on.
mndin
dunon
ſiami
lede /
t dum

tro eo ꝙ martinꝰfuratus eſt ſibi. C Quar

to fit fraudulentia in ſolutionis diminutio

ne ⁊ tarditate quando nõ ſoluitur laboꝛa/
ti pꝛo opere ſuo termino debito. Quod ſfa
ciunt multi non tam ex impotentia qᷓ; ex
auaritia:quia cum illa pecunia debita ſol
ui mercẽnarijs vel alijs volũt aliquo tem
poꝛe negociari ⁊ lucrari.Sed hoc eſt cõtra
mandatum dñi Leuitici.io.dicentis. Hõ
moꝛabitur opus mercennarij tui apud te
vſq; mane.vnde dominus vinee cuʒz ſero
eſſet factum vt ſcribitur Mathei.20.c.di⸗

xit ꝓcuratoꝛi: voca oparios ⁊ da illis mer
cedem ſ̃ᷣm conuentionẽ factam. Aliqũñ eti
am pleriq; dant eis ſalſam monetam. Ali
quando ſubtrahũüt de debito ſub diuerſis

vijs. Sed quid de depoſitarijs ⁊ officiali /
bus communitatum habentibus dare pe

cunias nomine communitatis qui retinẽt
ſoluẽdo hijs qui debent recipere aliquo
denarios. Reſpõdetur quia aut tales ſi
ſalariati a communitate ſufficienter ml
boꝛem officij ⁊ qualitatem:aut nõ. In p
mo caſu non poſſunt exigere nec reciper

£△

non obſtante cõſuetudine:que potius coꝛ

ruptela eſt. In ſecundo caſu videt᷑ eos poſ
ſe exigere ⁊ conſuetudinem eos excuſare:
que rationabilis eſt cum ſeruiat illis pſo/
nis.Et nemo cogatur de ſuo nacere benefſi
cium.iʒ.q.pᷣ . bᷣ. CQuinto ſit fraudulen
tia in pecunia ad res mutabilitate ex quo
diminuitur debitum pꝛecium pꝛomiſſum:
quia non indigentes aliquãdo talibus re
bus conducti in aliquo opere cũ vendunt

minus pꝛecium accipiunt qᷓ;ᷓ conſtitit eis.

Cötra tales loquitur Jacobus.s.c.dicẽs.

Ecce merces operarioꝛum qui meſſuerũt

regiones veſtras que fraudata ẽ a vobis
clamat contra vos. Hec immerito qꝛ gra

ue peccatum eſt hoc modo pauperes labo

rantes defraudare. Ham cum pacta hone
ſta debeant ſeruari.ex̃ de pactis.c. pᷣmo.
Et. 20. q. p. co. Puelle. Et. ff. de pactis.l.
Jure gentium. Ideo cum quis conducitur

ad aliquod opus ſi ꝓmittit ſibi dare pecu/
miam non debet illi dare victualia vel pa
num vel alias res niſi inquãtum velit ipſe

conductus ſua ſpõte vel niſi alio modo nõ

poſſet ſibi ſoluere ex defectu pecunie. Sũt

1)

13

2 alie decipiendi artes fictiones ⁊ diaboli

ce inuẽtiones quas melius noſcũt illi qui
talia agunt q; nos qui ea merito repꝛoba
mus. Hon eſt hodie veritas nõ rectitudo:
non charitas:non pietas:nõ deniq; dei ti
moꝛ in filijs hominum cũ omnes currant
poſt denarium ⁊ vt theſaurizẽt diabolo po
tius q̃ʒ deo ſeruire conantur. Hij auaritie
veneno dulci inebꝛiati regnuz celoꝛum vi
ribus totis effugiunt. Ad quod nos pdu/
cat ieſus chꝛiſtus filius dei benedicti.Cui
ſit laus ⁊ gloꝛia per infinita ſecula ſeculo/⸗
rum Amen. l
C Feria ſecunda poſt dominicam oliua⸗
rum Se auaritia luſoꝛum. “
Sermo qdrageſimus tertius.

. Scribũ

— E E ba Joan
nis. iz. co. 2 in euätgelio hodier
no. Perijt iudas pꝛopter aua
itiam que ad reliqua per illum commiſſa

icinoꝛa impulit. Ob illaz quippe furaba
tur elemoſynas oblatas chꝛiſto ⁊ ſibi com

miſſas. Ob illaz de magdalena vngente

caput ieſu murmurabat.Ob illaz deniqʒ
pijſſimum ieſum vendidit triginta denari
is. Sed non ipſe ſolus hoc vicio perditus
fuit cum quaſi innumeros habeat conſoꝛ
tes vel imitatoꝛes ſicut patet in pꝛecedẽti
bus:vbi diximus de auaritia multoꝛum.
Pꝛeter illos vo inueniuntur ⁊ alij qui cu
piditate pecunie ludendo rapere ſatagunt

aliena. Iccirco in pꝛeſenti ſermone de aua
ritia luſoꝛum verba faciemus. In quo de
inſo ludo ma myſteria pꝛoponimus de/
claranda. HM SZ

Chp noĩ diſtinctionis.
Cnmalignationis.
uireſtitutionis. H

¶Be multiplici ludo.ſ.qui ſit ex deuotio

ne vel ex recreatione: vł cupiditate mala

intentione. Cap. pm.

Rimũ myſteriũ de ludo declarãdũ

di diſtinctionis. In quo notanduʒ
ꝙ eſt triplex luluus.

¶Precreationis.
C?oflenſionis.

a 3

Pꝛimus eſt ludus deuotiõis. Ad hũc
inuitat pſa ł.dicens. Oẽs gentes plaudite
manibus iubilate deo in voce exultatiõis
Hüic luduʒ Dauid exemplo ſuo facere do
cebat cum luderet ipſe ⁊ omnis iſrael co⸗
ram archa domini vt habetur pꝛimi pa/
ralipomenon.iʒ. c. Saltans nudus 2 pfal
lens ob deuotionem ⁊ affectum eximium
ad xpᷣm quem intellexit figurari in archa
illa in qua erant virga manna ? tabule le
gis moſaice:que dengnabant tria.ſ.deita
tem xpᷣi potentiſſimam:carnem puriſſimã
et animam xpᷣi ſapientiſſinam. ¶ De hac
archa ſic ſcribit Nugꝰ.io.li.de ci. dei.c.iꝛ.
Lex dei quam moyſes accepit i archa erat
poſita:que archa teſtimonij nũcupata eſt.
Erat ipſa lex in tabulis cõſcripta lapideis
⁊ in archa poſita.Hanc tempoꝛe peregri/⸗
nationis in heremo cum tabernaculo qðð

ſimilr appellatum eſt tabernaculum teſti -

monij cum debita ſacerdotes veneratione
oꝛtabant. Signũqʒ erat ꝙ per diem nu/
es apparebat que ſicut ignis nocte fulge
bat que nubes cum moueretur caſtra mo
uebantur ⁊ vbi ſtaret caſtra ponebantur.
Neddita ſunt aũt illi legi magni miraculi
teſtimonia. Et infra ſequitur Augꝰ. In in
troitu terre ꝓmiſſionis ioꝛdane archa trã
ſeunte fluuius conuerſus eſt retroꝛſũ ⁊ po
pulus be⸗ ſiccũ tranſut.HDeinde ciuitas q̃ᷓ
pꝛima hoſtilis occurrit moꝛe gentium de⸗

os plurimos colens ſepties eadem archa

circũacta muri repẽte ceciderũt nulla ma/
nu oppugnati nullo ariete percuſſi. Poſt
hoc cum in terra pꝛomiſſionis eſſent ⁊ ea/
dẽ archa/ꝓpter eoꝛuzʒ peccata fuiſſet ab ho
ſtibus capta:hij qui eam ceperant in tem
plo dei ſui quem pꝛe ceteris colebant ho/
noꝛiſice collocauerunt abeunteſqʒ clauſe
runt. Apertoq; poſtera die:ſimulacruz cui
ſupplicabant inuenerunt collapſuʒ deſoꝛ
miterq; confractum. Quã archam ipſi po
pulo iudeoꝛũ reddiderunt.ꝗ mpoſuerũtq;
eam plauſtro:eiqʒ iuuencas a quibus vi⸗
tulos ſuggẽtes abſtraxerant ſubiunxerũt
2 eas quo vellent ire dimiſerunt. At ille ſi

ne homine ðuce atqʒ rectoꝛe ad hebꝛeos

gradientes nec reuocate mugitibus eſuri
entium ſiliozum repoꝛtauerunt.Hec Au/

guſtinus. Hum ꝓvo dauid luderet coꝛam

iſta archa michol vxoꝛ eius eum deſpexit:
que ſigniſficat ſynagogam olim dei ſponſã

deſpicientem chꝛiſti humilitatem ⁊ venta

tem myſterioꝛuz eius.Bixit aũt dauid ad
michol:ludam ⁊ vilioꝛ fſiam pluſq; factus
ſuʒ ⁊ humilis ero in oculis meis:vt habe
tur ſecundi Regũ.o.c.vnde ⁊ ipſa michol
multuʒz dilecta a dauid punita eſt a deo fa
cta ſterilis bonis operibus.ſ.ipſa ſynago⸗

ga vſqʒ ad finem mundi.¶ Similes ſut lu

do dauid ludi repꝛeſẽtationis natiuitatis
reſurrectionis ieſu chꝛiſti ⁊ huiuſmodi:

dum tamen deuote fiant vt ponitur a do/

ctoꝛibus extra de vita ⁊ honeſtate clericoꝝ
c.Cum decoꝛem. ¶ Secundus ludus eſt
ludus recreationis cũ quis vtitur aliqui⸗:

bus verbis vel factis ſolatioſis ob recrea/

tionem ſui ⁊ alioꝝ.Ita tamen ꝙ nil turpe
ibi miſceatur vel deo aut pꝛoximo iniurio

ſum nec grauitas animi totaliter reſoluat᷑

Et talis ludus ſᷣm Tho.ꝛ2.q.ið. pertinet
ad virtutẽ eutrapelie:vt dicit Ariſto.in.A.

ethicoꝝ.Et dicit᷑ aliquis eutrapelius a bo

na conuerſione:quia ſcilicet bene conuer⸗

tit aliqua dicta vel facta in ſolatium. Et in
q̃; tum per hanc virtutẽ homo refrenatur

ab imoderantia ludoꝝ ſub modeſtia conti

netur. Sicut eni homo idiget coꝛpoꝛali ge

te ad coꝛpoꝛis reſocillationẽ quia non pot
continue laboꝛare ex eo ꝙ habet finitã vir

tutem que determinatis laboꝛibus/ppoꝛ/⸗
cionatur. Ita etiam ex parte aie cuius vir
tus eſt finita ad determinatas operatiões

ꝓpoꝛtionata eſt. Ideo qñ vltra modũ ſuũ
in aliquas operationes ſe extẽdit laboꝛat

ex hoc fatigat᷑ pᷣſertim quia in opationi⸗

bus ale ſimul laboꝛat coꝛpus inq;; tum.ſ.
aia intellectiua vtitur viribus per oꝛgana
coꝛpoꝛea opantibus.Sũt aũt bona ſenſi

bilia ↄnaturalia hoi. Et ideo qñ aia ſupꝛa
ſenſibiuia eleuatur operibus rationis intẽ

ta naſcit᷑ exinde quedã ſatigatio animalis
ſiue homo intẽdat operibus rõnis pꝛacti
ce ſiue ſpeculatiue.Et magis ſi opibus cõ

templationis intẽdat:qꝛ per hoc magis a

ſenſibꝰ eleuat᷑ q;uis foꝛte in aligbus ope

ribus exterioꝛibꝰrõnis pꝛactice maioꝛ la⸗
boꝛ coꝛpoꝛis ↄſiſtat. Sicut ergo ſatigatio

Ac
deſpeni
eiſponſi
epent
unidat
bowe
bebe
Mamice
cſaden
afmnupe,
iesſäch
muriun
huunfnodr
Niunt N
uecn
8 dnec
inraloni!
b/
Me
onuno
abet
.pome
ntonn
ins a
ecver/
um EN
fan.
taconai

ndli

znonpe
fwitirt
uepe⸗/
Cins e
pannic
nodüſi
itaborn
panon/
Gumt.
Ra
ſni

1 ſupa

is inle
hnimals
6 pꝛach
ibus ⸗
magoͦ
bos ope
maiorh
Ggeni

coꝛpoꝛalis ſoluitur ꝑ coꝛpoꝛis quietẽ:ita
etiaʒ opoꝛtet ꝙ fatigatio aialis ſoluatur ꝑ
anime quietẽ.Quies autem anime eſt de

lectatio. vnde opoꝛtet remediuz contra fa

tigationẽ animalẽ adhibere per aliquã de

lectationem intermiſſa intentione ad inſi

ſtendum ſtudio rationis. Hinc Auguſtinꝰ
in ſecũdo muſice ait. Nolo tandeʒ tibi par
cas. Nam ſapientem decet interduz remit
tere aciem rebus agẽdis intentã.Et Ariſt.
in quarto ethicoꝝ.In huius vite conuerſa
tione quedam requies cum ludo attendẽ
da eſt.Ex hoc legit᷑ de beato Joanne euan
geliſta ꝙ cum quidam ſcndalizaret᷑ eo ꝙ
cũ auicula luderet mãdauit ei vt arcũ quẽ
gerebat traheret nec ſagittam emitteret ſʒ
tractum ſic retineret. Quod cum ille feciſ⸗
ſet ⁊ aliquando pꝛe laboꝛe remiſiſſet:queſi
uit vtrum ſic tractum arcum detinere con
tinue poſſet.Qui reſpondit quia ſi ſic ſace
ret ⁊ ipſe laboꝛe deficeret ⁊ arcus confrige
retur. Unde beatus Joannes ſubintulit.
Similiter animus hominis frangeretur:
ſi nunqᷓʒ a ſua intẽtione relaxaretur. Sʒ
in huiuſmodi ludis tria ſunt attendenda.
IB'n ꝙ non queratur delectatio in aliqui
bus operationibus vel verbis turpibus:
vt ſuperius dictum eſt.vnde Zullius in pᷣ
de officijs ait.Eſt vnum genus iocandi illi
berale petulans flagitioſum obſcenum.
¶2° attendendum eſtne totalis grauitas
anime reſoluatur.vnde Cicero libꝛo pꝛefa
to ait. Neq; enim a natura ita generati ſu

mus vt ad ludũ ⁊ iocum fcti eſſe videa,

mur:ſed ad ſeueritatem potius ⁊ ad que⸗
dam ſtudia grauioꝛa ait maioꝛa ludo aũt

124

clericis eſt pꝛohibitus. Tamen ad tollen⸗

dum ſcandalum laicoꝛum non debent cle
rici coꝛam laicis ludere vbi ſcandalũ eſſet.
Hiſtrionatus honeſtus inuentus eſt pꝛo
dominis pꝛecipue tempoꝛalibus: ⁊ ſic de
alijs. ¶C Tertius eſt ludus offenſionis:hic
eſt cum in eo offenditur deus.Sicut fit in
turpibus repꝛeſentationibus ⁊ periculo ⸗
ſis ac nociuis exercitijs:in in toꝛneamen⸗
tis paleſira ⁊ pꝛecipue i ludo alee ⁊ bniuſ/⸗
modi.Et qa hec plena ſunt peccatis.Ideo
Auguſtinus de pe.di.d.dicit de penitente
cohibeat ſe a ludis.Et ſancti viri tales lu⸗
dos euitauerunt.vnde Thobie.3. dixit ſa-
ra.Cum ludentibus non me miſcui: nec
cum hijs qui ambulant in leuitate. De lu
do auteʒ alee nullus dubitare debet ꝙ ſit
peceatum cum pꝛohibeatur per legem ca/
nonicam ⁊ eiuilem vt patet.ff.de aleatoꝛi
bus per totum.Et in auctentico de ſanctiſ
ſimis epiſcopis S. Interdicimus.Et extra
de vita ⁊ honeſtate clericoꝛum.c. Clerici.
Et di. 35. c. .Et ſm Guillim ludus alee in
telligitur omnis ludus qui innititur ſfoꝛtu
ne:vt ludus taxilloꝛũ chartarum naiboꝝ
q;uis in ludo chartarum ⁊ naiboꝛũ ſit ali
quid induſtrie huiuſmodi ludus poteſt eẽ
moꝛtale peccatuz ſi fiat ex cupiditate non
recreatione.
OQò quatuoꝛdecim ſunt malignitates
que inueniuntur in ludo ex quibus huius
vicij grauitas apparere poteet.
Ecundũ myſtenum declaranduz de
ludo dicitur malignationis/In lu⸗
do quippe alee multe malignitates

⁊ ioco vti quidem licet ſed ſicut ſomno et ẽ? feperiuntur oſtendentes huius vicij gra⸗

quietibus ceteris tum cum grauibus ſeri
iſq; rebus ſatiſſecerimus.Et ITmbꝛoſius
liꝰ de officijs.Caueamus caueamus dum
relaxare animum volumus ne ſoluamus
omnem armoniam quaſi cõcentum quen
dam bonoꝛum operum.ʒꝰ attendenduʒ
eſt vt ludus conueniat perſone tempoꝛi lo

co ⁊ ſ̃m circunſtantias debite oꝛdinetur:

dum ſic fit ludus conueniens eſt. vnde ali
qui ludi inuenti ſunt:vt pꝛo pueris ludus
pile:pꝛo iuuenibus iactus pali:curſitatio.

pꝛo viris ludus ſcaccoꝛum qui nec etiam

uitatem. ¶ Pꝛima malignitas eſt ifamia

hoc enim vicio laboꝛantes inſames red.
duntur:ita vt quilibet viri graues abhoꝛ/
rant eoꝛum ſocietatem effugiantqʒ paren
telas. C Secunda malignitas eſt amiſſio
tpis.Nam ipſi luſoꝛes ips male ↄſumunt
⁊ ad idem inducũt alios aſpiciẽtes.¶ Ier
tia malignitas ẽ blaſſe mia.In hoc vitupe
rabili exercitio pluſq; i ceteris blaſſrmat᷑
deus 1 tota celeſtis curia. ¶ Quarta ma/
lignitas eſt ↄtumelia.Luſoꝛes eni ſepe ſii-
bi iuicẽ ↄtumelias ⁊ vba iniurioſa dicũt.·

Quinta malignitas eſt diſſipatio ſube
tempoꝛalis. Frequenter ſiquidẽ videmus
hoc euenire ꝙ ampliſſime facultates cõſu
muntur per ludum. ¶ Sexta malignitas
eſt furtum. Nam qui ſunt dediti ludo cum
non habent ad ludendum furantur vel a
parentibus occulte accipiẽdo ⁊ furtum eſt
vel ab vxoꝛibus vel a vicinis vel a magi/⸗
ſtris ſi ſunt in exercitio artium mechanica
rum.¶Septima malignitas eſt gula:qui

enim vincunt in ludo ſicut male acquiſie/
runt pecuniã ita male expẽdunt:quia va

dunt ad tabernas vel faciunt conuiuia et
in vicio gule ac crapule multa exponunt.
COctaua malignitas eſt homicidiũ. Jpᷣi
ęquidẽ luſoꝛes aliqñ de verbis veniũt ad
verbera ⁊ de verberibus ad vulnera ⁊ ho/
micidia. ¶MHona malignitas eſt negligen
tia. Sunt luſoꝛes negligẽtes ad res diui/
nas nõ curant audire miſſas diebus ſeſti /
nies nec pꝛedicationes ⁊ ſpiritualia cuncta
poſtponũt. ¶ Becima malignitas eſt odi
um. Ham odium eos qui vincunt aliqũ ſe
ipſos ⁊ quod peius eſt deum qui non facit
cos vincere.Et in tantũ odium inſurgunt
qñq; vt quod non poſſunt ipſi ſceleſti ho/
mines facere in pſona dei ? ſanctoꝝ faciãt
in picturis ⁊ imaginibus de quibus mira
culoſe aliquando exiuit ſanguis. Et aliqñ
tales a demonio arrepti ſut ⁊ vexati. Odi
unt etiam homines repꝛehẽdentes eos de

tanto ſcelere. ¶ Undecima malignitas eſt

iracundia. Redeunt qñq; luſoꝛes domuʒ
poſtq;ᷓ perdiderunt pecuniã iracũdi impa
tiẽtes turbantqʒ vxoꝛẽ ⁊ familiam totam.
CBuogecima malignitas etſt triſticia et
accidia. NHam ille qui perdit multa vexat᷑
anguſtia ⁊ qñqʒ aliqui ad tantam deſpera
tionẽ venerũt vt ſeipſos occiderint. ¶ Ter
tiadecima malignitas eſt participatio ſce
leris.Ham qui dant pecuniam luſoꝛibus
ad ludendũ pꝛo parte lucri moꝛtaliter pec

cat. Qui mutudt taxillos vel domos ad lu

dẽdũ participes ſũt tãti ſceeleris. ¶Quar
tadecima malignitas eſt peſſima ſodomia
Adoleſcentuli eni miſeri vt habeant ad lu
dendũu aſſentiunt omni turpitudini danti/
b as eis pecunias pꝛo ludo. Pꝛoprea hec

oia cõminatur deus luloꝛibus dicẽs YVſaie

sS. e. Qui ponitis foꝛtune menſam ⁊ liba

tis ſuꝑ eã numerabo vos in gladio. Po/⸗

nunt mẽſam foꝛtune qui ludunt exponen

tes ſe ſoꝛtune.Et iſti feriuntur gladio diui
ne vltionis ſiue in pñti per tpalia flagella

ſiue in futuro per eternas penas.¶ Sʒ cir

ca hoc q̃ritur quid iuris cũ altercantibus
duobus:puta petro ⁊ martino ſuꝑ aliquo
rei euentu pꝛeterito vel futuro. Puta moꝛ

te alicuius dñi vel aduentu alicuius pꝛin/

cipis vnus vt petrus aſſerit moꝛtuũ taleʒ

dñm vel vẽturum talẽ pꝛincipẽ ad talẽ ci /
nitatẽ infra certũ tempus. Quod ſi ſecus
fuerit obligat ſe martino daturum centuz
vel ſimile. Ita tamẽ ꝙ ſi ita non eſt vt aſſe
ruit martinus qui tenebat contrariũ verſa

vice teneatur dare petro centum vel ſimile
ſim conuentionẽ adinuicem factam:vtruzʒz

tale lucrum ſit licitũ: Reſpõdent dectoꝛes

ꝙ non:ſed eſt turpe lucrum ꝓcedẽs ex aua
ritia ⁊ nulli deſeruiens vtilitati: ſed vanita
ti. Mon tñ reſtituere opoꝛtet de neceſſitate

ſed pauperibus eſt erogandum: hoc ma

gis ex conſilio qᷓ; ex pcepto.Et videtur ha

— —

bere ſimilitudinẽ aliq̃ᷓ; ad ludũ q;tum ad

futuꝝ euentum. Mulla eni lex mãdat reſti
tutionẽ in huiuſmodi:et ſi lex diuina ⁊ na⸗
turalis ꝓhibeat oẽm actũ auaritie ⁊ illici
te acquiſitiõis vt meretricij ⁊ toꝛneamẽti.

Be varijs opinionibꝰan ſint reſtitnéda

ſita per ludos ꝓhibitos 1Cap. 3.
Ertium myſteriuz declarandum de

ludo dicitur reſtitutionis.Scðʒ eni

ſiis reſtituere quod acquiſiuit per luduzʒ
de iure diuino:ita ꝙ non debet pauꝑibus

erogari ſed reſtitui niſi cum neſcirentur vł

non inuenirentur pſone:ſicut accidit in ali
is reſtitutionibus.¶ Pꝛimus caſus eſt cũ
acquirit quis ab hijs qui alienare nõ poſ⸗
ſunt ſm Maymundu vt ſunt furioſi ꝓdigi
minoꝛes.xx.annis ⁊ maxime pnpilli ⁊ mẽ
tecapti ſurdi muti ceci ⁊ qui perpetuo mo⸗

bo laboꝛant. Qꝛ eni tales rei ſue pꝛonidẽ
non poſſunt dandi ſunt eis tutoꝛes vel cu

ratoꝛ es. Inſtituta de curatoꝛibus g. Furio

—

ſi. Et quod dictum eſt de pꝛodigis videtur

intelligendum de hijs quibus ratione pꝛo
digalitatis dati ſunt curatoꝛes a iudice et

Tho. 22. In tribus caſibus tenetur

ul
Po,
wonen
io ui
ſagels
Szar
nubos
Alao
mmer
npn
nün
Aillian
liſas
1cnz;
ytaſe
ürenß
elſimie
nytmʒ
cloꝛes
graa
ganids
Gme
woca
leuur ha
um
Gut ſi
natna/
1 lici
emmit.

cünide

.

ncund

1s cnem
e lch
panpb⸗
Grcnurn
midimmndl

non de alije. Serui etiam eum quicꝗd ha
bent ſit dominoꝛũ.Et quicquid ſeruus vti
lis acꝗrit dño ſuo acquirit.C.per quas per

ſonas nobis acquiritur.l.pꝰ.ff.de tempo

ribus publicis.l. Pecuniazʒ.quare ipᷣi ſer
ui alienare nõ poſſũt. Sed religioſi ſiqua
haberent ad vſum ſuum vel per admini/
ſtrationem illa tamẽ donare vel alienare
nõ poſſũt illicite vt in ludis:vnde qui eis
vincerent etiam pꝛelatis ad reſtitutionem
tenentur vel monaſterijs vel pꝛelatis. Cle
rici q;tum ad res eccleſie alienare nõ poſ-
ſunt in ludis:fſilijfamilias qui emancipati
non ſunt a patre alienare non poſſunt per
ludum vel alios modos.Similiter vxoꝛes
ſi non habent parafrenalia.Qui itaqʒ ac⸗
quirit ab hijs per ludum tenetur reſtitue/
re tutoꝛibus vel curatoꝛibus vel pꝛelatis
aut dominis eox:niſi foꝛte ſit quid modi/
cum de quo pꝛeſumi poſſet ꝙ curatoꝛes ⁊
alij pꝛenominati non curarẽt. ¶ Secũdus
caſus eſt cum acquirit quis per fraudes:
puta vtẽdo falſis taxillis vel aliomodo de
cipiendo. Nam hoc reſtituenduʒ eſt ei qui
amiſit vel hñti curã eius. Reputatur eni
hoc vt furtum. Tertius caſus eſt cũ quis

attraxit aliquem ad ludum per vim vel ni

miam impoꝛtunitateʒ ſiue in pꝛincipio lu
di ſiue in medio cuz alius vellet dimittere
ludum ⁊ alius non ſinit.Cum auteʒ quis
lucrat᷑ in ludo cũ volũtario valente aliena
re ⁊ ſine fraude:an reſtituere teneatur. Ali

qui dicunt ꝙ debet illud pauperibus ero/

gare ⁊ de neceſſitate ⁊ non poſſe ſibi retine
re.Alij vo dicunt hoc de honeſtate conſilij

non de neceſſitate pꝛecepti fiendũ.Et quã

uis pꝛima opinio ſit ſecurioꝛ ⁊ ideo potius
conſulenda non tamen de neceſſitate ipo/
nenda. Mam Tho. ⁊? Riccardus in quar/
to nil dicunt de erogatione pauperibus ſiẽ
da quo ad eos qui nõ ſunt aſtricti legibus

imperialibus. Joannes andree ⁊ Joânes

calderini ſuper c Clerici de vita ⁊ honeſta
te clericoꝛum.dicunt tutum eſſe talia pau/
peribus erogare nõ tamen dicunt ſoꝛe ne
ceſſarium. Franciſcus de z abarellis dicit:
poſſe deſendi talem opinionem ſcilicet ꝙ

non debeãt omnino talia pauperibus ero
gari: quia conſuetudo potuit vominiũ per

uS

dentis in vincentem tranſferre Joãnes de
imola iſta allegat ⁊ nõ repꝛobat. Raymũ
dus etiam in ſumma ſua dicit ꝙ lz multi
ſapiẽtes dixerint acquiſita per ludos alee
non reſtituenda ſed pauperibus erogãda.
Tamen modo ſic ſeruatur ꝙ nec ad erogã
dum pauperibus ſint cogendi. Sed ſieri

põt de huiuſmodi elemoſyna ſicutde me⸗

retricio quod vtiqʒ conſulitur non impera
tur. Pætrus de palude dicit in quarto ali
quos tenere ꝙ qui non eſt locupletioꝛ am
plius non tenetur qui ſcilicet perdidit qðᷣ
ben ludũ fuerat lucratus lege humana ꝓ⸗
ibitum.quia talis nonerat obligatꝰpau
peribus ratione alicuius recepti ab eis vł
commiſſi in eos.Igitur ne detur via ludis
⁊ turpibus lucris conſulendum eſt ⁊ pſua
dendum ad eroganduz pauperibus ? pꝛe
cipue q;tum ad illud quod remanet in lu
cro vltra perdita in eo ⁊ alia ſaltim paula⸗
tim a per interualla tempoꝛuzʒ. Non tamẽ
vt eſt dictum quis eſt ad hoc cogẽdus.Sʒ

diſcrete ſi fieri poteſt inducẽdus. Coꝛꝛigãt

ſe itaqʒ luſoꝛes ⁊ reuertãtur ad dñm quia
ipſe dabit illis gratiã ⁊ tandẽ gloꝛiaʒ ſem
piternam Amen.
¶ Feria tertia poſt dominicam oliuarum⸗
Se peccato odil.
Sermo ädrageſimus quartus.

Derũt megra

tis. Scribunt᷑ hec verba pᷣs.ʒ4.
MBuffocauit mentes phariſeoꝛũ
ardens odium quod ad chꝛiſtum pꝛopter
ſuam iniquitatem habebant.Illo eniʒ ex
cecati omnem iuſticiaz peruerterunt oĩſq;

h'umanitatis obliti moꝛtem crudeliſſimaã

innocentis ieſu pꝛocurare conati ſunt. Si
miles autem illis efficiuntur pleriqʒ chꝛi/
ſtiani qui odio pꝛoximoꝛum detenti nec cõ
fiteri neq; communicare volũt. Inuetera
ta quippe odia ⁊ inimicitias retinentes:
diabolo potius placere ſtudent q; chꝛiſto.
Mon mouentur ſtimulo conſcientieę: non
pꝛeceptis eccleſie:non amicoꝛuzʒ ſuaſione:
non doctrina pꝛedicatoꝛum: non deniqʒ
memoꝛia chꝛiſti ieſn pꝛo nobis cruciſixi-
Iccirco in pꝛeſenti ſᷣmone decreui de odio

in generali loqui de quo redemptoꝛ noſter
dicit verba pꝛopoſita: affirmans ꝙ iudei

oderunt eũ gratis ideſt ſine cauſa.iſtin⸗
guemns autẽ triplex odium.
Ib meſt odium dei.
Tꝛi eſt odium ſui.

¶Qzeſt odiuz ꝓximi.
WBe odio dei qualiter.ſ.⁊ ex qua cauſã
põt haberi odio:⁊ ꝙ odiũ dei eſt grauiſſi⸗/
mum peccatox.

Rimum eſtodium dei ſumme fugi

deremus tnia. ſ.
Poſſibilitatem.
HCaulſalit atem.

C¶Bꝛauitatem.

¶Pꝛimo conſideremns de odio dei poſſi
bilitatem. Quomodo videlicet poſſit de/
us haberi odio. Quod ſic declarat Tho.
22.4.34. Odium inquit eſt quidam mo/
t us appetitiue potentie que non mouetur
niſi ab aliquo appꝛehenſo. Deus autem
dupliciter appꝛehendi ſiue cognoſci po ⸗
teſt ab homine. Anomodo ſ̃ᷣm ſeipſum:
puta cum per eſſentiam videtur.Aliomo/

do per effectus ſuos cum ſcilicet inuiſibi /

lia dei per ea que facta ſunt intellecta con/⸗

ſpiciuntur. Deus autem per eſſentiam fu

am eſt ipſa bonitas quam nullus odio ha
bere poteſt quia de ratione boni eſt quod
ametur. Et tdeo impoſſibile eſt ꝙ aliquis
videns deum per eſſentiam illum odio ha
beat. AUnde Bionyſius libꝛo de diui.nomi
nibus.c.A.ait.Omnibus amabile? dili /⸗
gibile eſt pꝛimum bonum ⁊ pulchꝛuʒ. Eſt
autem ipſẽ deus ipſa bonitas ⁊ pulchꝛitu
do. Inquantum autem deus cognoſeitur
per effectus ſuos ſciendum ꝙ aliqui effe ⸗
ctus dei ſunt qui non poſſunt vllo modo
contrariari voluntati humane vt eſſe viue
re ⁊ intelligere.Quodlibet autem hoꝛum
eſt appetibile ⁊ amabile omnibus. vnde
ſᷣm ꝙ deus appꝛehenditur vt actoꝛ hoꝛũ
effectuum videlicet inquantuʒz eſt creatoꝛ
benefactoꝛ veritas ⁊ huiuſmodi non po/
taſt odio haberi.Jdeo Dion yſius ait ꝙ de
us omnia conuertit ad ſeipſum inquantũ
ſcilicet eſt omnibus pꝛincipium eſſendi qꝛ
omnia inquantum ſunt tendunt in dei ſi⸗

endũ ad deteſtandum de quo conſi

militudinem qui eſt ipſum eſſe. ¶ Secun

do conſideremus de odio dei cauſalitatez.
NHNam ſunt quidam efectus dei qui ex ma

licia hominum ſunt ipſis cauſa vt deũ odi
ant:quia repugnant inoꝛdinate humane
voluntati.Hij ſunt pꝛohibitio peccatoꝛũ.

Inflictio aduerſoꝛuzʒ. Et denegatio deſide
ratoꝛum.Ex hoc enim ꝙ deus pꝛohibet

aliqua mala que aliqui vellent facere. Sʒ
conſcientia remoꝛdet ⁊a non ſinit ita libere

agere ſine ſtimulo remoꝛdente: vel etiam
quia alij nõ aſſentiunt male voluntati eo

rum ex pꝛohibitione dei.IJdeo odiunt deũ
qui talia pꝛohibuit.Aliqui vᷣo odiunt de/
um pꝛopter aduerſa que ſuſtinent a deo:ꝛ:-
numero iſtoꝛuz ſũt damnati de quibus in
PS.dicitur. Superbia eoꝛuz qui te oderũt
aſcendit ſemper. Non tamen omnis qui

odit penas odit deum. NHam multi tolerãt

patiẽter penas ex reuerentia diuina.Sed

pꝛoꝛumpere in odium ipſius dei puniẽtis

tanq; iniuſte puniat quod faciunt damna

ti:hoc eſt odire diuinam iuſticiam. Alij o

odiunt deum cum non implet illoꝛum de /

ſideria quod ſepe facit pꝛo ipſoꝛum beneſi

cio quibus dicere poteſt. Heſcitis quid pe
tatis. ¶ Tertio conſideremus de odio dei
grauitatem.Eſt quippe peccatũ iſtud gra/

uiſſimum:⁊ vt inquit Z ho.Omnium pec
catoꝛum peſſimum quia opponitur dile/
ctioni dei que eſt optimũ hominis. Et ſᷣm
philoſophũ.S.ethicoꝛum. optimo opponi

tur peſſimuz. Inſuper deſectus peccati cõ
ſiſtit in auerſione a deo que auerſio ratio/

nem peccati non haberet niſi voluntaria
eſſet. vnde peccatum conſiſlit in volunta/

ria auerſione a deo. Sed hec voluntaria
auerſio per ſe impoꝛtat᷑ in odio dei.In ali⸗

is vo peccatis participatiue ⁊ quañ ꝑ ali

ud. Si cut enim voluntas per ſe inheret ei
quod amat ita ⁊ ꝑ ſe refugit id quod odit:
vnde quando aliquis odit deuʒ auertitur
ab eo m ſe voluntas eius.Sʒ in alijs pec

catis pnta cuzʒ foꝛnicatur non auertitur a
deo m ſe ſed ſᷣm aliud inq; tum.ſ.appetit

inoꝛdinatã delectanonez que habet anne

xam auerſionem a deo. Semp antẽ id qðᷣ
eſt per ſẽ eſt potius eo quod eſt per aliud.

CBDeodio ſuipſius: et quomodo vnuſ⸗

W
G

(Sean

lrn,
Mierm
Nüodd
humane
antori.
deſe
nobiet
e;
ia lbar
Ndlanm
Untanes
nt des
tuntde⸗
tadeo
ubooin
odenit
logui
lerit
Sed
lins
mna
vnde!
jbeneh
ilpe
to da
Agra⸗
n pee
ur de/
Luim
opponi
ecnnic
orano/
luntund
olunt/
Gntana
Sdli
oa
erete
lodit:
mive
s pee⸗
itura
ppenit
anne
d
alic⸗

gſqʒ tenetur ex charitate diligere ſe coꝛ
pus ꝓpꝛiũ 1c peccato:es non ſe diligüt.
ab. 2..
Ecundũ eſt odins miipſiins cũ quis
odit ſemetipſum. Sed vt clariꝰ hoc
intelligatur tria hoc loco dubia ſũt
Cpmytrũ homo teneatur diligere ſemet/
ipſum ex charitate.
Camnvtrũ coꝛpoꝛa noſtra ſint ex charitate
diligenda.
vytrũ peccatoꝛes diligt ſeipſos.
¶Ad pᷣm dubiü reſpondet Tho. 22. q. 25.
cum charitas ſit amicitia quedã dupli/
citer poſſumꝰ loqui de charitate. Anomo
do ſub communi ratione amicitie. Et ᷣm
hoc dicendum eſt ꝙ amicitia pꝛopꝛie non
habetur ad ſeipſum ſed aliqd maius ami
citia quia amicitia vnionem quandaz im
poꝛtat. Dicit enim Dionyſius ꝙ amoꝛ eſt
virtus vnitiua vnicuiqʒ autẽ ad ſeipſum
eſt vnitas que eſt potioꝛ vnione. vnde ſi/⸗
cut vnitas eſt pꝛincipiũ vnionis ita amoꝛ
quo quis diligit ſeipſum eſt foꝛma ⁊ radix
amicitie.In hoc enim amicitiam habemꝰ
ad alios ꝙ ad eos nos habemus ſicut ad
noſipſos. Oicitur enim.ↄ.ethicoꝝ.q; ami
cabilia que ſunt ad alterum venerunt ex
hijs que ſunt ad ſeipſum. Sicut autem de
pꝛincipijs non habetur ſcientia ſed aliꝗd
maius ſcilicet intellectus. Aliomodo poſ
ſumus loqui de charitate ſᷣm pꝛopꝛiam ra
tionem ipſius ꝓut.ſ.eſt amicitia hominis
ad deum pꝛincipaliter ⁊ ex conſequenti ad

ea que ſunt dei inter que eſt etiam ipſẽ ho

mo qui charitatem habet ſicut ⁊ inter cete
ra que er charitate diligit. Quare homo
diligit ſeipſum ex charitate ſm pꝛopꝛiam
rationem charitatis non ſm cõmunt᷑:ſᷣm
quam dicit Gꝛegoꝛiꝰin homelia.inus
ꝙ̃; inter duos charitas haberi non poteſt.
Secundũ dubium fuit vtrũ coꝛpoꝛa no
ſtra ſint ex charitate diligenda. Et quidaʒ
dicunt ꝙ non. pᷣ quia Joannis.iꝛ2. c. ſeribi
tur. Qui amat animam ſuam perdet eam
conſtat ꝙ anima non ſtat ibi niſi pꝛo vita
carnali ergo coꝛpoꝛa non ſunt diligenda.
Secundo nihil eſt ex charitate diligenduzʒ
gquod impedit hominem ad aſſecutionem

7

12⁶

beatitudinis.Sed caro coꝛpoꝛis noſtri eſt
huiuſmodi.Ergo ⁊c.Ait enim Aplus ad
alathas. S. c. Caro concupiſcit aduerſus

ſpiritum ⁊ ſpiritus aduerſus carneʒ. Et ad

romanos..c.Inuenio aliam legẽ in mẽ/
bꝛis meis repugnantem legi mentis mee

ZLertio ratio imaginis ſiue expꝛeſſa aſſimi

latio ad deum eſt illud quod facit creatu⸗
ram diligi ex charitate.Sed in coꝛpoꝛe cõ

municamus cum bꝛutis nec perfectio ima

ginis repitur in nobis ex parte coꝛpoꝛis
quare ⁊c. Sed contrariũ oſtenditur ꝑ ſcri⸗

pturas. Nam Alugꝰliꝰp de trinitate ponit
quatuoꝛ ex charitate diligenda inter que
enumerat coꝛpus. Et Aplus ad epheſios

5.c.ait.viri diligere debent vxoꝛes ſuas ſi
cut coꝛpoꝛa pꝛopꝛia. Reſpõdetur ergo ſʒ
Bonauenturã in 3 i.28. ꝙ cuz charitas
ſit pondus inclinans ad ſummũ bonuʒz et
perſectam beatitudinem omne illud facit
diligere quod eſt beatũ vel btincabile. Cõö⸗
tingit autem aliquid eſſe beatũ triplicit᷑.ſ.

per eſſentiã: ⁊ per pꝛimã influentia: 2 per

quandã redundantiã. Hinc eſt ꝙ oĩa iſta
ſũt ex charitate diligenda ſᷣm pꝛius ⁊ po⸗
ſterius:ſm magis ⁊ minus.beatũ aũt per
eſſentiam eſt ſolus deus.beatũ per pꝛimã
influentiam eſt ſpũs rationalis. heatũ de
niqʒ per quandà redundantiã eſt coꝛpus
humanuz in quod gaudiũ gloꝛie reduùdat
per coniunctionẽ ſui ad animã beatã. Hic
eſt ꝙ charitas facit nos diligere deũ 2 ra⸗
tionalẽ ſpm̃ ⁊ ctidtcoꝛpus noſtꝑ.ſ Zd pᷣm

in contrariũ adductũ eſt dicendũ:ꝙ in coꝛ

poꝛe noſtro eſt vicioſitas concupiſcentie 2
bonitas nature.Et quia vicioſitas cõcupi
ſcentie inclinat ad malum ideo eſt odien/
da ⁊ ſiquis eam diligit odit animã ſuam.
Quia vo bonitas nature oꝛdinata eſt ad
ſummũ bonum quodàmodo cõparticipã
dum: ideo eſt diligẽda.Cũ ergo deus hoꝛ
tatur ad odiendà aiam nr̃am ſiuc carnalẽ
vitã ex hoc non ↄcludit᷑ ꝙ coꝛpoꝛa nr̃a nõ
ſint ex charitate diligẽda ſimplicit᷑ ſʒ ꝙ nõ
ſũt diligenda qᷓ tũ ad vicioſitatẽ concupi⸗
ſcentie.& hox patet reſponſio ad ſecundũ
obiectum ꝙ caro non repugnat ſpiritui:

nec impedit ad aſſequendam beatitudinẽ
pꝓppter bonitatẽ nature ſʒ ꝓpter vicioſitatẽ

M

.· pimre⸗
ie .

–—

concupiſcentie contracte. ꝗ Ad tertiuz vo
dicit Bonauẽtura ꝙ Ilzʒz coꝛpꝰ humanum
non ſit ad imaginem dei per ſe tamen vni

tum eſt anime que eſt ad dei imagineʒ vni
tum inq; in vnitate nature.Et ratione illiꝰ
eſt btitudinis cõparticipabile. Ideo eſt ex
charitate diligendum. Tertium dubiuz
fuit vtrum peccatoꝛes diligant ſeipſos.Et
ꝙ non videtur ex verbis DHauid in pᷣs di/
centis.Qui diligit iniquitatẽ odit animã

ſuam. Sed contra arguit᷑.ꝗpᷣ qꝛ illud qðᷣ

eſt pꝛincipiuz peccati maxime in petõꝛibꝰ
reperitur.Sed amoꝛ ſui eſt pꝛincipiũ pec/⸗
cati:ergo maxime in pctõꝛibus reperitur.
MNã vt dicit Augꝰlio.iA.de ciuitate.¶moꝛ
ſui facit ciuitatẽ bebylonis.ſ2° arguit᷑:qꝛ
peccatũ non tollit nãm. Sed hoc vnicuiqʒ

conuenit ex ſui natura ꝙ diligat ſeipßm. vn
de etiã creature irrationales appetunt pꝛo

pꝛium bonum:puta ↄ ſeruationẽ fui eſſe⁊
alia huiuſmodi. Ergo peccatoꝛes diligunt

ſeipſos.ſʒ arguitur:quia ſm Bionyli⸗

de diuinis nominibus. Oibus eſt diligibi
le bonum:ſed multi peccatoꝛes reputant
ſe bonos. Ergo multi peccatoꝛes diligunt
ſeipſos. Reſpondet hijs Tho. 22. q. 25.
Qõ amare ſeipſum vnomodo commune

eſt oibus.Aliomodo pꝛopꝛium eſt bonoꝝ

Tertiomodo pꝛopꝛium eſt maloꝝ.Qð eni

aliquis amet id qð ſeipſuʒ eſſe exiſtimat:

poc commune eſt oibus. Homo aũut dicit
eſſe aliquad duplicit᷑.¶ Anomodo ſᷣm ſub
ſtantiam ſuam ⁊ naturã ⁊ m hoc omnes
eſtimant m bonum commune ſe eſſe id
quod ſunt ſcilicet ex anima ⁊ coꝛpoꝛe com
poſitos ⁊ ſic omnes homines boni⁊ mali

„

diligunt ſeipſos inq; tum diligunt ſui ipſo

rum conſeruationẽ quod naturale eſt vn/
de nec vicium.ſ Ideo Cicero in p de offici

is ait. Mꝛincipio generi animantiũ omni

eſt a natura tributum vt ſe vitã coꝛpuſqʒ

ſnum tueatur declinetqʒ ea que nocitura

quid eſſe ſʒ pꝛincipalitatẽ. Sicut pᷣnceps
ciuitatis dicitur eſſe ciuitas.vnde qð pꝛin

videantur.ſ Aliomodo dicitur homo ali⸗

cipes faciunt dicitur facere ciuitas. Sic au

tẽ non oẽs eſtimant ſe eſſe qd ſunt. Pꝛin/
cipale eni in hoie eſt mens rationalis. Se

cudariũ eſt natura ſenſitiua ⁊ coꝛpoꝛalis.

Quoꝝ pꝛimum apoſtolus nominat iterio

rem hominẽ:ꝛm vo hominem exterioꝛem
ad coꝛinthios:A.c.dicens.Lʒ is qui no

ſter eſt homo exterioꝛ coꝛꝛumpatur.ſ.coꝛ⸗
pus:tamẽ is qui noſter eſt homo interioꝛ

renouatur de die in diẽ:ideſt mẽs rationa.

lis. Mali igitur eſtimãt pꝛincipale eſſe in

eis naturam ſenſitiuam vt coꝛpus. vnde
non recte cognoſcẽtes non vere diligüt ſe
ipſos:quia nõ ſᷣm id quod vere eſt pꝛinci/
pale in eis. Honi vo cognoſcẽtes vere ſe

ipſos:vere ſeipſos diligunt:quia ſm id qð

vere eſt pꝛincipale in eis ideſt hm mentem

rationalem.Et hoc ꝓbat philoſophus.9.
ethicoꝝ per quinq; que ſunt amicitie pꝛo
pꝛia.vnuſquiſq; eniĩ amicꝰi qpᷣ quidẽ vult
ſuum amicum eſſe ⁊ viuere.ſ⁊vult ei bo

na.ſꝭ operatur bona ad ipſum. ſ 4* con
uiuit ei delectabiliter. ꝰconcoꝛdat cũ ip

ſo in eiſdem contriſtatus ? delectatus. Et
ſm hoc boni diligunt ſeipſos qͥ;tum ad in

terioꝛem hominem quia volunt ipſuʒ ſer

uari in ſua integritate ⁊ optant ei bona q̃
ſunt bona ſpiritualia.Et operantur diligẽ

ter ſpiritualia bona.Et delectabile ad coꝛ

pꝛopꝛium redeunt quia ibi inueniunt bo

nas cogitationes in pꝛeſenti ⁊ memoꝛiazʒ
bonoꝛum pꝛeteritoꝛum ⁊ ſpem future bea
titudinis ex quibus delectatio cauſatur.

Similiter etiam non patiunt᷑ in ſeipſis vo
luntatis diſcenſionem quia tota anima eo

rum tendit in vnum. Econtrario autẽ ma/

li non volunt conſeruari integritatem inte
rioꝛis hominis neqʒ appetunt ſpiritualia

eius bona neq;ʒ ad hec operantur neqʒ de
lectabile eſt eis ſecum conuiuere redeun⸗
do ad coꝛ quia inueniunt ibi mala ⁊ pꝛeſẽ
tia ⁊ futura que ⁊ pꝛeterita que abhoꝛꝛent

neq;ʒ etiam ſibupſis concoꝛdant pꝛopter

conſcientiam remoꝛdentem.Et ſic conclu⸗

dendo reſpondet Tho.ad pꝛimuʒ arg ꝙ

mali amant ſemetipſos amoꝛe illo pꝛopᷣo
qui eſt ipſoꝛum maloꝛuʒ perueniens vſqʒ
ad contemptum dei:quia ſic inclinãtur ad
exterioꝛa bona ꝙ ſpiritualia contemnunt.
¶Ad ſecundũ autẽ arg“ dicit Cho.ꝙ na
turalis amoꝛ nõ tollit᷑ a malis ſed puertit᷑
mõ iã dicto.¶Ad ʒm vᷣo arg“ dicendũ ꝙ

mali ꝗ ſe reputant bonos decipiũt ſeipos

it4

niame
anine
auns
oan
munco
Inue

ſcala

ſektli
kodoot
ſcngn

eſt.⸗
che
lo
di⸗
lun
ins

bio

penit
ten
wem
lig
w
aor

Mn

lex
tin giita amoꝛ eoꝛum ad ſẽ eſt apparens quo⸗/ Iniquòs odio habui legem tuam dilexi

a niam qui faciunt iniquitatem hoſtes ſunt nſuper peccatoꝛidus exoptabat mala in
RMh anime ſue. Rꝛopterea Chꝛiſtus dixit Jo quiena. Conuertantur peccatoꝛes in iſer —
ntne annis.iꝛ. c. Qui amat animam ſuam per/ num. Tertio pꝛobatur ꝙ odiuzʒ pꝛoxim
ming det eam. Et qui odit animam ſuam in hoc non ſemper ſit peccatum. Omne eniz pee
Lacre mundo in vitam eternam cuſtodit eaam. catum repugnat nature ſed odire inimicũ
kcſen Amare animam in hoc mũdo eſt hec tem eſt naturale:ergo ⁊ꝛc. Reſpondet Tho.
. nr poꝛalia bona cum peccato velle 1 acquire 22. q. 25.2.q.24· ꝙ duo poſſunt in homine
gite. re. Et licet hoc videatur ex amoꝛe pꝛocede conſiderari. Natura ſcilicet ⁊ culpa.ſᷣm na
nrin re odio tamen magis eſtimputandum:qiꝛ turam quꝗ a deo habẽt capaces ſunt bea/
Enctt ſic acqritur eterna perditio. titudinis ſuper cuius communicatiõe fun
fmitch CO odium pꝛoximi eſt graue peccatnʒ daturchanias: ⁊ m hoc omnes homies
ennen 7 de oꝛiginalibus eius cauſis atq; tribus diligendi ſunt boni ? mali⁊ nullus odien
Nhng peſſimis fructibus ab odio ꝓcedentibus. dus. Scom culpam vo qua aduerſantur
aneh⸗ —a LCap̃. 3 N. deo peccatoꝛes ſunt odiendi etiam pater
dipul t Srtium eſt odiũ pꝛoximi.de quo cõ mater2 pꝛopꝛinqui.DHebemus eni in pec
bo uüſiceremus tria videlz. catoꝛibus odire ꝙ peccatoꝛes ſunt: ſed di
c pᷣ eius offenſionem. ligere ꝙ homies ſunt.vnde Leo papa di.
ai · C“ eius oꝛiginationem. 86. c. Oè dio. Odio inquit habeantur pec
,Et P veius fructiſicationem. cata ⁊ non homines.Et ſic ſoluuntur obie
adin eim eongdcren de odio pꝛoximi cta. Nam parentes q;tum ad naturam ⁊
offenſionem. Eſt enim peccatum odiũ pꝛo affinitatem qua nobis coniungunturſᷣm
Nnai ximi ab alijs diſtinctum ⁊ moꝛtale quudo pꝛeceptum dei ⁊ nature diligendi ſũt ⁊ ho
n diigi eſt ſm deliberationem rationis. Qð pꝛo / noꝛandi.Odiendi autem ſunt q́;tum ad
cad batur. Ham Joannes pᷣ ſua canonica.c. hoc ꝙ impedimentum pꝛeſtant nobis ten
int bo 2. ait. Qui odit fratrem ſuum in tenebꝛis dendi ad perſectionem diuine iuſticie. Sic
mie; eſt. Et. 3. c. Qui odit fratrem ſuum homici dauid odio habebat peccatoꝛes quia odie
eben da eſt ſcilicet anime ſue. Et de pe.di.pꝰ.c. bat illoꝛum iniquitatem. Similiter inimi
morr. lloomicidioꝝ. Nam qui occidit et qui odit ci habendi ſunt odio non q́;tum ad natu⸗
ihſisre 2 qui detrabit pariter homicida eſt. SGSz ram ⁊ bona que habent a deo:ſed quantũ
mimne⸗ poſſet quis obicere ꝙ non omne odiũ pꝛo ad eoꝛum culpam: ſm quã ſunt nobis ini
ina/ imi ſit peccatuz. Et p̊ pꝛobatur: quia nul mici. C Secundo conſiderem de odio pꝛo
Nomint um peccatum inuenitur in pꝛeceptis vel ximi oꝛiginationem.S coᷣm eni Durandũ
ninnl in conſiljs diuine legis ſim illud pꝛouer/ ordinis minox in ſũma ſua ex triplici can
rnechd bioꝛum. 8. c. Recti ſunt omnes ſermones ſa oꝛitur oduum.
edent mei vnde non eſtin eis pꝛauuʒ quid neq; pᷣ eſt di plicentia veritatis.
e ⸗ peruerſum. Sed Luceæ.ið.dicitur. Siquis C ꝛ2aeſt diſplicentia bonitatis-
oncn venit ad me ⁊ non odit patrem ſuum ⁊ ma Cʒediſplicentia recepte penalitatis.
nrcpla⸗ trem vxoꝛem ⁊ ſilios adhuc autem aniNi C Pꝛima eſt diſplicentia venitatis. Alig
cle⸗ mam ſuam:non poteſt meus eſſe diſcipu, enim ſunt ita peruerſi ꝙ odio habent dili⸗
ren lus.Secundo /ꝓbatur ꝙ odium pꝛoximi gentes ſe ⁊ amant odientes ſe ideſt qui ve
pioße non ſemper ſit peccatum. Nam odire pec/ re nocent ſibi inducentes ad mala ⁊ econ/
novſ⸗ catoꝛes non eſt peccatuzʒ. Sed peccato:es rra retrahentes a malis per admonitionẽ
iiurnt ſunt pꝛoximi noſtri:quia vt dicit Augꝰ in odiunt: ⁊ hoc pꝛopter di licentiam verita
mmnnt pꝛimo de doctrina chꝛiſtiana.Cum dicitur tis.vnde Terentius ait. Aeritas odiuʒ da
og diliges pꝛoximum tuum omnẽ hominem rit.De numero hoꝛum fuit achab rex iſra
gun noueris pꝛoximum eſſe putandnm. ergo el qui dicebat de Michea pꝛopheta. Ego
hci ac᷑. Qð autem peccatoꝛes odio ſint haben odi eum quia non pꝛophetat mihi bonum
ſed tm malum:vt ſcribitur tertij Regum

iſſe

di patet ex verbo Oauid ſancti: qui dixit.

22. . Quia enim dicebat ſibi veritatem re/
pꝛehendens eum⁊ pꝛenuncians que icur
reret cum populo ꝓpter peccata ſua ⁊ nõ
adulabatur regi:vt pſeudo pꝛophete qui

pꝛenunciabant ſibi ꝓſpera: ideo ipſũ mi⸗/

cheam odiebat. ¶ Secunda cauſa ex qua
naſcitur odium eſt diſplicentia bonitatis.
uſd ali enim eoipſo ꝙ mali ſunt bonos vi
dere vel bona de eis audire non poſſunt.
Quod ꝓcedit ex iuidia vel quia virtus bo
noꝛum confundit ⁊ obſcurat malitiam ini
uoꝛum.Sicut geneſis.ʒ7.c.dicitur de io
eph.ꝙ oderant eum fratres ſui nec pote/
rant ei quicqᷓ;ᷓ pacifice loqui.quod erat p⸗
pter ſingularez bonitatem eius.vnuſqſqʒ
eni ait Hieroꝰ moꝛibus ſuis fauet. Sicut
enim onis delectabilr conuerſatur cuʒ oue
2 lupus cum lupo:ita malus delectatur
æ amat malos ſimiles ſibi:⁊ bonos contra
rios moꝛibus ſuis odit. ¶ Tertia cauſa ex
qua oꝛitur odiuz eſt diſplicentia concepta
ex aliq̃ iniuria recepta.Sicut abſalõ odie/
bat amon fratrem ſuuzʒ pꝛopter oppꝛeſſio
nez ſoꝛoꝛis ſue thamar ſimulanitqʒ diſpli
centiam quouſqʒ vindicaret iniuriam fra
tre occiſo.vi ſeribitur ſecundi Megum.iʒ.
c. Sic eſau oderat fratrẽ ſuum iacob ⁊ mi
nabatur occidere quia abſtulerat ius pꝛi⸗

mogeniture ⁊ paternam benedictionẽ: vt

patet geneſis.27.c.quod tamen iacob iu/
ſte fecerat.Eſt autem peccatum iſtud mul
tum generale? ſatis multiplicatum. Naʒ
vix ho mines odium ſemel conceptum no
lunt dimittere quaſi licitum eis videatur.
Nec aduertunt ꝙ dum in odio manẽt nõ
tm̃ vnum peccatum moꝛtale committunt
ſed totiens quotiens iniuriam receptã ad
memoꝛiam reuocantes actualiter illis op
tant mala quos odiunt. Qõð autem dictũ
eſt antiquis.Odio habebis inimicum tu
um. Mathei..c. Non erat illa ſententia
in lege dei:ſẽd ſalſa gloſa quam faciebant
legis doctoꝛes ſuper illud Leuitici.ié.cꝰ.
Diliges amicum tuum ſicut teipſum. Ex
hoc arguebant a contrario ſenſu dicentes
Ex quo amicus diligi pꝛecipitur:ergo per
contrariũ inimicus odiri mandatur. Sed
tale argumẽtum eſt validum quando con
Karium non habetur in lege.Sed expꝛeſ/

—

ſe mandabat deus contrarium in ipſa le⸗
ge ſtatuens ꝙ ſiquis tranſiens per viam
videret iumentum inimici ſub ſarcina in
terram lapſum non pertranſiret ſed iuua
ret ad leuandum ipſum. Ideo chꝛiſtus ta
lem falſam expoſitionẽ repꝛobãs ait. Ego
aüt dico vobis diligite inimicos veſtros.
¶ Tertio ↄſideremus de odio ꝓximi fm⸗

ctiſicationez. Pꝛoducit eni tres peſſimos

fructus.
Cpꝰeſt coꝛdis obduratio.
Q¶ꝛ crudelitatis actio.
Cʒꝰdaniſicationis malignatio.

Odiuz enim inter cerera peccata indurat
coꝛ terribiliter vt merito poſſit de odiente

veriſicari illud qðᷣ dicitur Job. Ai. Co: eiꝰ⸗

indurabitur quaſi lapis.Conditiones au
tem duri coꝛdis ponit Bernardus in liꝰ
de conſolatione ad eugenium dicens. Coꝛ
durum eſt quod nec compunctione ſcindi
tur:pietate non molitur:pꝛecibus non fle
ctitur:minis non cedit:flagellis obdurat᷑
Coꝛ durum ait ſapiẽs male habebit in no
uiſſimo. Hec oĩa impleri videntur in odiẽ
te. Ham coꝛ eius non poteſt habere contri
tionem.vnde nec in conſeſſione abſolutio
nem nec veniaz nec communionẽ᷑. Expꝛeſ
ſe enim dicitur de pe. di..c.Falſas.ꝙ ta/

lis qui odium tenet in coꝛde admitti nõ de

bet ad penitẽtiam:ſcilicet ꝙ abſoluatur a
confeſſoꝛe:⁊ q́;tomagis permanet in odio
tantomagis induratur. Pietate non mo⸗
litur talis quia ⁊ ſi videat inimicum in ad
uerſitate nõ compatitur ſed appetit ei ma
ioꝛa mala vſqʒ ad cõſumptionẽ.Sic iudei
odientes chꝛiſtum non fuerunt moti pieta
te ad ip̃m cum viderẽt eum t erribiliter fla
gellatum quod fecerat pilatus ad flecten/
dum eos ad pietatem erga eum ſed volue
runt eũ oĩno crucifigi vt ſatiarent᷑ de penis
acerbiſſimis eiꝰ ⁊ obpꝛobꝛijs. NHNec flectit᷑

pᷣcibus odiẽs. Nã ſi amici vicini ⁊ religio-

ſi ⁊ plati depᷣcentur tales vt odia dimittÄt
inimicitias non acquieſcunt. Hon cedit
minis odics:qꝛ ⁊ ſi fiant ei cõminationes
a pꝛedicatoꝛibus multoꝝ maloꝛũ que deꝰ
pꝛo odio ſuo inſerret ⁊ pᷣcipue damnatiois
eterne non videtur curare.Flagellis obdu

CVPꝛimus fructus eſt coꝛdis obduratio

fa
les!
nm
Ghan
heſi
croc
fag

lgnt
Coe

n bal⸗
per pinn
meina i
ſediunn
iſtnsn
al Eg
peſhos⸗

eſnen

Obdureth
Aimdun
L ocene
,Cr
nes 4
1s in

no Coꝛ

ſcndi
Ne

reat .

chitin ⸗
ur n odi
ronm

hol

bnie⸗
ſg

gittino
at

natinoc
lenonn
jamnnt
gameini
Stiti
nonien
ilicr i⸗
Sſcuen-
rolue
e penis
feci
religeo⸗
dimmitti
goncelt
nanone
cnue
mnande

ratur. Nam incurrit in damna ? infirmita
tes moꝛtẽ familie ſentit ⁊ tamẽ odium te/⸗
net.vnde ⁊ in nouiſſimo male habebit qꝛ
in moꝛte cum odio tranſiẽs a demonibus
cruciandus ad inſerna deſcendet. C Scdᷣs
peſſimus fructus odu eſt cudelita s.Cayn
ex odio ita crudelis factus eſt vt nõ parce
ret germano abel innocẽti. Geneſis.A.cꝰ.
Egyptij qui oderant hebꝛeos: vt habetur
Cxodi pᷣ.c.affligebant eos multis modis
vſq; ad fubuerſionem paruuloꝝ naſcẽtiuʒ
in flumine.¶ Tertius fructus odij eſt dã⸗
nificatio. Ham odiens querit in exoſo ſe⸗
ptem genera damnox vel ſimul vl ſepara
tim ⁊ in quolibet committit᷑ moꝛtale.ſ pᷣ
damnum in ſubſtantia appetẽs ꝙ ipſam
amittat vel diminuat ⁊ ad hoc operatur ſi
poteſt per ſe vel per alios.zmnum in
ſama quia detrahit ſibi 1 bona audita de
exoſo peruertit.ſʒ damnum in patria qꝛ

querit quomodo expellatur de ciuitate v

ſaltem hoc deſiderat.ſꝗdamnũ in fami/
lia quia appetit inſirmitatem vel moꝛtẽ fi
lioꝛũ vel damnationẽ ⁊ iniurias eius. in

damnum in libertate quia appetit ꝙ icar

ceretur ꝓpter debita ⁊ ſimilia.ſmdamnũ
in coꝛpoꝛe quia cupit illum iſirmari vłmo
ri vnde ⁊ ſi ipſe non occidat deſiderat ꝙ de
us vel alius id ſaciat. 2 damnum eſt in
anima quia vellet animam eius ad iferna⸗
deſcẽdere.Sed econuerſo deponẽtibꝰodia
ꝓpter chꝛiſtum ⁊ inimicis veniam petẽti⸗
bus ob eius amoꝛem indulgẽtibus abu
dantiſſime gratia eius infunditur. Gꝛa
dis ẽ vtiqʒ hec elemoſyna coꝛdis ⁊ deo be
nedicto acceptiſſima miꝑ in modum. Hi/
xit eni dñs ieſus xpᷣs Mathei.o.c. Si enĩ
dimibitis hoibus peccata eoꝝ dimittet vo B
bis pater veſter celeſtis peccata via. Et vt
nos moneret exẽplo: exiſtẽs in cruce:poſt

vincula:poſt flagella:poſt ſputa:poſt liuo

res:poſt coꝛonà ſpineã:pẽdẽs in medio la

tonũ pꝛo ſuis ꝑſecutoꝛibus oꝛauit dicẽs.

Piꝛ igſce illis qꝛ neſciũt ꝗd ſaciũt. O piũ
verbü. O ardẽs depᷣcatio.O deniq; inau
dita maſuetudo. Non ↄquerit᷑ benignꝰ ie
ſus.Nõ impcat᷑ malũ iudeis crudeliſſmiꝰ
ſed veniã quã tñ non meruerũt.J ccirco gꝗ
ſuo amoʒꝛe odia deſerunt ſibi admodũ cõ⸗

¶ Feria
ma

2³

placèt ipſiſq; lEſe quodãmodo reddit obłᷣ
gatũ.ꝗ¶ Uñ extat exemplũ de ſancto Joan

ne gualberto. Bic cũ miles ſoꝛet ⁊ inimici

tias hẽet moꝛtales cum quodam qui eius
auunculũ interſecerat:vna dieꝝ cũ eſſet ar
mis accinctus ⁊ iueniſſet ininicũ ſuuz ſo
lum ⁊ iermẽ aggreſſus eſt eũ vt iterficeret.
At ille ꝓſtratꝰ in terrã rogauit eũ ob amo
rẽ illius qui tali die pꝛo nobis oĩbꝰpaſſus
ſuerat vt ſibi ignoſceret.Erat eni ſexta ſe⸗
ria. Ad cuius pꝛeces ſubito emollitum eſt
coꝛ eius.Et odio depoſito dixit.Ob amo⸗
rẽ cruciſixi non poſſum tibi nõ indulgere:
cũ ipſe pꝛo nobis inimicis ſuis moꝛtẽ gu⸗
ſtauerit iſta die: vade igitur ſecurus ⁊ bñ
ſac quia ego tibi omnẽ iniuriam remitto.
Poſt quod cũ acceſſiſſet ad eccleſiã ſancti
miniatis pꝛope floꝛentiam in monticulo
vbi nunc moꝛantur monachi montis oli⸗
uagrum oꝛanti ipſi ante imaginem cruciſixi
ip ſa imago inclinauit ſibi caput quaſi gra
tias agens de iniuria remiſſa inimico pꝛo
pter eum.Et adhuc oſtẽditur ibi talis ima
go. Et ita conuerſus eſt ille Joannes gual
bertus ad deũ ꝙ dimiſſo ſeculo oꝛdinẽ iſti
tuit ſpecialẽ.ſ.vallis vmbꝛoſe ⁊ miraculis
multis claruit canoniʒatus ab ecclia. De
ponantur ergo odia ⁊ ceſſent diſcoꝛdie: vt
ic digne ſuſcipiẽtes viuiſicũ ſacr̃ʒ dignos
os faciamus gr̃a xpᷣi qui eſt benedictus
in ſecula ſeculoꝛum Amen.
A poſt dñicam oliuarum. De mi
uerſione latronis pẽdẽtis in cruce
Sermo quadrageſimus quintus.

hede meenz in baracliſh.
Piſſſimi ieſu ad latronẽ loq̃n
is vBa ſt iſta oꝛiginalt Zuce.23. co. in
euangelio hodierno. Sũ pẽdebat in cruce
ieſus xpᷣs filius dei pꝛo ſalute hoibus affe
rẽda exhibuit miſericoꝛdiã ſuã latroni qui
cruciſixꝰ erat a dextris eius. In illo ꝗppe
fiducia dat᷑ oibus peccatoꝛibꝰꝗ ad pniam
redire diſponũt vt ſecuri currãt ad pedes
ſaluatoꝛis mũdi ꝗ neminẽ abicit ad ſe ↄfu
giẽtẽ. Et vt inꝗt deuotꝰ. Hernardus hoieʒ
alloq̃ns pctõ:c.Caput habet xpᷣs iclinatia

—

ad te falutandinn. Os claufum acte oſcu
landum:pedes cruciſixos ad tecuz perma
nendum:bꝛachia aperta ad te amplexan
dum:latus apertuʒz ad te diligendum:⁊ to
tum coꝛpus in cruce extenſum ad ſe totuʒ
tibi largienduz. Pꝛopterea vt ardẽs cha
ritas filij dei ad laronem conuerſũ ⁊ quoſ
libet humiliatos pctõꝛes noſcat᷑:in pꝛeſẽti
lermone de illo latrone tria myſteria decla
rare ſtudebimus:
p merit de ipſius merito.
Tꝛ npe ipfius pꝛemio.
C z'nde ipſius pꝛiuilegio.
¶. Be ſeptẽ virtutibus latronis a ſpᷣu ſcõ
ſibi ifuſis in gbus apparet amplitudo me
riti eius. Ea vm.
Rinmum myſterium declarandum
» Rent de illins latronis merito. Nazʒ
Pleriq; mirã tur: quomodo ille qui
Po ſuis ſceleribus publico ſupplicio con/
Ademnatus ſuit in extremo vite ſue que ſi⸗
vpi auferebatur violentia paſſionis mereri
potuit vitam eternam. Quibus reſponde
mus ꝙ peccata pꝛeterita etiam grauia et
enoꝛmiſſima adhuc in extremo deleri poſ.
funt per penitentiam vnde ⁊ ſic penitẽs fit
dignus eterna requie.HNinc Hieronymus
ad damaſum papam. ¶ Et de pe. di. P. co.
Impoꝛtuna.ait.Chꝛiſtus de cruce in para
diſum latronem tulit:⁊ ne quis aliquãdo
ſeram ronuerſionem putaret fecit homici

dij penam martrriũ. Et. 26. q. 6. c. Si pre ei 10 vi
bat omni ſalute pꝛiuatum. ¶ Tertia virt?

ib yter.ſcribitur. Nera confeſſio in vltimo
tempoꝛe poteſt eſſe quia dominus non ſo
lum tempoꝛis:ſed etiam coꝛdis inſpectoꝛ
eſt ſicut latro vnius momenti tempoꝛe me
ruit eſſe in paradiſum in hoꝛa vltime con
feſſionis.ſ Et eadem cauſa ⁊ queſtione.c.
Agnonimus. Celeſtinus dixit. Perdidiſ
ſet latro in cruce pꝛemium ad chꝛiſti dexte
ram pendens ſi illum boꝛe vnius peniten
tia non muuiſſet. Cum eſſet in pena penitu
it ⁊ pꝛo vnius confeſſione ſermonis habi/
taculum paradiſi eo penitẽte ꝓmeruit ve
ra ad deum conuerſio in vltimis poſitoꝛũ
mente ponꝰeſt extimanda q; ſme pꝛophe
ga hoc taliter aſſerente:cum conuerſus in
mueris tunc ſaluus eris. Et eadem ad
huc canſã a queſtione.c.Hijs qui.eo po

pa ſic a ſſerit. Miſericoꝛdie domini nee mẽ
ſuras poſſumus ponere nec tempoꝛa diffi
nire:apud quẽ nullas patitur venire mo⸗
ras conuerſio dicẽte ſpiritu dei per pꝛophe
tam. Cum conuerſus ingemueris ſaluus
eris.¶ Penituit ergo latronem illum pꝛe
terite ſue vite male acte ⁊ penitẽtiam ſuaʒ
ſeptem virtutibus decoꝛauit: tribus ſcilzʒ
deologicis: fide: ſpe: ⁊ charitate. Et quatu
oꝛ cardinalibus videlicet: pꝛudentia: iuſti
cia:ſoꝛtitudine:⁊ temperantia.que virtu⸗

tes infuſe ſibi ſnerũt a diuina gra.C Pꝛi

ma latronis virtus fuit fides vtiqʒ admi/⸗
rabilis. Cum chꝛiſto eniʒ nunq; fuerat cõ
uerſatus nec ſoꝛte ante nouerat eum. Hõ
fuerat ſecutus doctrinam eius nec etiam
vitam ſed in operibus impietatis ſe exer⸗
cens iuſte patiebatur exitiuʒ moꝛtis:vide
bat autem chꝛiſtum deriſum ab omnibus
derelictum: publice cõdemnatum:afflictũ
inſirmum: obpꝛobꝛijs 1 contumelijs ſatu
ratum:⁊a iaʒ moꝛti vicinum ⁊ ipſe vicinus
moꝛti a nemine doctus:a nullo pꝛemoni /⸗
tus dei filiũs credidit.Et illi qui eiꝰ doctri⸗/
naʒ audierant miracula viderant ⁊ paulo
ante de manibus ſuis ſanctiſſimis in cibũ
coꝛpus illius ſumpſerant fugiendo nega⸗
bant. Iſte ſolus cum tacẽte virgine ipſum
vere dei filiũ indubitata fide in animo ſuo

credebat. ¶ Secunda latronis virtus fuit

ſpes:que tanta in illo fuit ꝙ ab illoſpera⸗
bat ſalutem queʒ in coꝛpoꝛe pꝛopꝛio vide

fuit charitas. Nam totum quod habuit ip
ſi ieſu in amoꝛis perfecti ſignum iĩmolauit

Manibus enim ? pedibus cruciſixvus nõ

valuit ſeruire ſibi niſi tmñ cum duobus mẽ
bꝛis.qpᷣ coꝛde.ꝗꝛvꝰlingua.¶ NPꝛimo eniʒ
coꝛde ſibi timiama perfecti odoꝛis ardẽti
charitate ſacrauit.ſ Secundo vo lingua ſi
bi obtulit veriſcatũ illud quod dicit᷑ Ca⸗
thei.iꝛ.co, Bonꝰ homo de bono theſauro
coꝛdis ſui pꝛofert bona. Pꝛoinde quatu
oꝛ amoꝛes ardẽtiſſimos lingua ſus de coꝛ

pꝰfuit amoꝛ confeſſionis.
Ccompaſſionis.
coꝛꝛectionss.
APperſectionis.

CIn quibus

õ

129

hiſeen CIn quibus quidem amoꝛibus aperte ab illo qui ab omni mundo eicitur ſperat
udi monſtranit quia in quatuoꝛ dimenſioni / celeſte regnum. Tertio pondera in quan
Mem bus crucis chꝛiſto per amoꝛem cruciſiryuus ta exceſſiua charitate locatur qui ſola dile
fhophe erat in cruce.C Pꝛimus ergo ſuit amoꝛ cti ieſu memoꝛia eſt contentus. ¶ Quar/
blnne confeſſionis qui fuit ſue crucis pꝛofundũ: ta virtus huius latronis fuit pꝛudentia:
lun pe dum ſua pꝛopꝛia ac totius bumani gene/ quia nulla poſtulauit caduca. C Quinta
lunſin; ris ſcelera confeſſus eſt aſſerẽs nos pena/ virtus fuit ſoꝛtitudo que fecit euzʒ ſuperſer
bnaſtl libus anguſtijs digne plecti cũ ait.Et nos ri ſuper omnia ſcelera ſua. ¶ Sexta vᷣtus
Eun quidem iuſte ſcilicet patimur. Naʒ digna fuit temperantia que in ſola volùtate dei
anruſt factis recipimus.In magnis quidem co ⁊a ſaluatoꝛis ieſu chꝛiſti pꝛemij menſuram
geſmn gnitiõibus ferebatur qui ſe iuſte digneqʒ reliquit.Septima virtus fuit iuſticia ſʒ
nln pati pꝛofitebatur. Magna pars eſt venie quam reddidit ſibi confeſſionem pꝛecedẽ⸗
can apud deum hec cognoſcere ſimiliter ⁊ fate tis culpe pꝛoximo coꝛꝛectionem et chꝛiſto
ſnd ri. CSecundus fuit amoꝛ compaſſionis: honoꝛem laundem compaſſionem ⁊ totalẽ
ann. E qui extitit latitudo crucis ſue dum angu⸗ ſue voluntatis immolationem. Quare nõ
er eim ſtias ieſu chꝛiſti pie excuſabat aſſerens il / ſine cauſa chꝛiſtum ita ſibi pꝛopꝛitium in/
sſeem las ſine culpa pꝛopꝛia ſuſtinere. Et lʒ chꝛi uenit.
rns:pice ſtus a pilato iudice oꝛdinario accdamante Be ſeptem dulcoꝛibus ſeu cõditionibꝰ
mybus HSõ fuiſſet condemnatus ad moꝛtem. pꝛomiſſionis chʒiſti facte latroni cõuerſo.
affliam Dic taméẽ latro ſubdidit. Hic vo ma⸗ J Cap. 2m.
is ſitu li fecit. Cognouit equidez innocentiã chꝛi Ecundum yſterium declaranduʒ
wönes ſti qui peccatum non fecit nec dolus inuen de latrone ſancto dicitur pꝛemij. Fu
nonni tus eſt in oꝛe illius:⁊ hoc ipſo illuminante it enim a chꝛiſto ſibi largiflua chari
o doe quem latro publice fatebatur innocenteʒ. tate pꝛomiſſum pꝛemium dum ſibi dixit.
nttpach Tertius fuit amoꝛ coꝛꝛectionis:qui exti Amen dico tibi quia hodie mecum eris in
nonnabi tit longitudo ſue crucis dum blaſſemantẽ paradiſo.Lʒ vtiq; huius pꝛomiſſionis tã
onena latronem impium charitatiua reſponſiõöe admirande de quolibet verbo perquirere
neipſun compeſcuit dicens.Heq; tu times deum: ſenſum ⁊ tam ample gratie ⁊ amoꝛis inue
numd ſoo vide feruoꝛẽ huius latronis qui ligno coꝛ ſtigare dulcoꝛes ſeu dulcedines Septem
öirmsfil poꝛe pendens coꝛpoꝛalium penarum obli nẽépe dulcedies huic latroni xpᷣs ampla mi
ßen tus ſodalem arguere ⁊ inſtruere non vere ſericoꝛdia diſpenſauit.
chroſt tur. Neq; inquit tu times deum qui in ea CB dicitur iuramenti veritas.
Zeniunit deʒ dãnatione es ſcilicet moꝛtis. C Quar Cꝛaannũciata pietas.
Ertbwn⸗ tus fuit amoꝛ perfectionis qui extitit a· Celectiua charitas.
ninor, titudo ſue crucis dum toto mentis affectu CA;tpis bꝛeuitas.
R atq; benigno lingue affatu cum inexpliea Cdiuina ſocietas.
—K bili coꝛdis humilitate ⁊ contritione nenõöõ Ceterna ſtabilitas.
im cum tota mentis deuotione ⁊ q;tum per / C⁊'glioſa iocunditas. .— —
is mi miſit acerbitas ipſa ſupplitij cum conuer/⸗ CPꝛima dulcedo ſeu cõditio pꝛomiſſio
glignul ſione faciei benigna ad dominũ iefum ſtu nis facte latroni de pꝛemio dicitur iuramẽę
iat pende admirationis bꝛeuem oꝛationez ef ti veritas que notatur in hoc verbo. Amẽ
beuun fudit dicens. Domine memento mei dum que dictio ſigniſicat ꝙ verum eſt:vt patet
guan veneris in regnum tuum. In qua omnis de con. di. 2.c. Renera. in fine textus et i
iadech conſumata perſectio mirabiłr continetur: o f Et. 38. Di. c. Sedulo. E e i. co. He d6
Mae ſi deuota mens nouerit explicare.Sed vt ijs.Et extra de filijs pꝛeſbyteroꝛum non

id aliqualiter patefiat.¶ Pꝛimo cõſidera

in quÄta ſide ille latro fundatur qui in mo
nente credit vitam eternam.¶ Secũdo vi
de quãta ſpe firma ad eterna erigitur qui

oꝛdinandis.c. Pꝛopoſuit.Et in rationali
diuinoꝛum officioꝛum liꝰ quarto: Quod
enim chꝛiſtus pꝛomiſit in veritate pꝛomi⸗
ſit. Et yt ipſẽ dixit Luce.ꝛi.c.Celum ⁊ terra
r

tranſibunt verba autem ſua non pꝛeteri/

bunt. Quaſi dicat m Micolauz de lira ſu

per Maatheũ.2u. ce ꝙ Izʒ tranſire debeat ce⸗
lum ⁊ terra non quia coꝛꝛumpentur quan
tum ad ſubſtantiã:ſed quia ceſſabit motꝰ
celi ⁊ ſiet tranſmnutatio in elementis tamẽ
non pꝛeteribit verbum chꝛiſti quod eſt ip

ſo mundo ſtabilius.C Secunda dulcedo

Een cõditio pꝛomiſſionis pꝛemij facte

ni dicitur annunciata pietas. Ille eniz qui

ex pietate venerat ſaluos facere pctõꝛes la
troni dicebat. Dico ſcilicet ego ieſus dei ſi
lius qui veni ſaluum facere quod perierat
qui veni vocare peccatoꝛes ad penitentiã
qui veni perquirere oueʒ perditam vt illã
imponens humeros meos reducaʒ ad pa
ſcua vbertatis in regno celoꝛum. Ego in⸗
qᷓᷓ qui ſanguie pꝛopꝛio redimere volui ge
nus humanum. CTertia dulcedo ſiue cõ
ditio pꝛomiſſionis facte latroni dicitur ele
ctiua charitas que expꝛimitur cum chꝛiſt⸗
ſubdit.Tibi quaſi dicat ꝙ non obſtantibꝰ
ſceleribus pꝛecedentibus a te commiſſis:
tamen pꝛopter penitentiam ⁊ conuerſionẽ
tuam ego te elegi vt ſis in numero electo/
rum meoꝛum. Habet nãqʒ penitentia tan
tam efficatiam vt ex impio homine faciat
iuſtum. Ego dico tibi iam iuſtificato ⁊ recõ

ciliato patri meo ac numero electoꝛũ aſcri

pto.Quarta dulcedo ſiue conditio illiꝰ

pꝛomiſſionis dicitur tempoꝛis hꝛeuitas:
quia ſubiunxit chꝛiſtus hodie.O felix ver

bum retroactis tempoꝛibꝰ amicis dei pꝛo

phetis ⁊ patriarchis clauſum qui per tot

annoꝛum curricula a paradiſi gaudijs exu
lare compulſi funt.vᷣleuit adaʒ pꝛopter in
obedientiam commiſſam:deſiderauit chꝛi

ſtum illũq; coluit ac dilexit venturuʒ: ⁊ ta
men cum vixiſſet annis nongentis trigin

ta vt dicitur Heneſis. hn extremo vite

chꝛiſtuz inuocans nõ audiuit. Hodie eris

in paradiſo:ſed poſt exactos annos ꝗnq;
milia. MNoe iuſtus inuentus eſt in conſpe/
ctu domini qui diluuij tẽpoꝛe in archa ſal/⸗
uatus eſt nibilominus in vltimo vite cõſti
tutus non audiuit: Nodie eris in paradi
ſo. Quinimo ad limbum deſcendens ibi
ſedit in tenebꝛis vſq; ad completam paſ/
Ronem chꝛiſti.Sic abꝛaham:ſic rſaac: ſic

iacob:ſic pꝛophete:ſic deniq; iuſti omnes.

latroni vo dictum eſt: hodie ideſt ſtati poſt
animea coꝛpoꝛe tuo ſeparationem eris in

paradiſo. Hic autem latro exemplũ eſt ma

nifeſtum ꝙ illi qui nihil habent purgabile
decedẽtes in charitate ſtati euolant. ¶ Si

aũt aliquis qreret quis poteſt eẽ adeo mũ

dus vt moꝛiens nihil purgabile retineat.
Ad quod reſpondemus hoc ſoꝛe poſſibile

quinq; rationibus.
EP martyrij tolerationis.
baptiſmalis purificationis.
intenſe compunctionis.
A virtualis perfectionis.
* lenarie remiſſionis.

zima ratio quare poteſt quis abſq;

aliqͥ purgabili ex hac vita diſcedere 2 ſtati

euolare dicitur martyrij tolerationis. Qui
enim martyriũ patitur purgatur ab omni

labe ⁊ mox regnum celoꝛũ ingreditur. vn
de Cypꝛianus in quodam ſermone ait.O
delicata paſſio ⁊ gloꝛioſa confeſſio.Abſol⸗
uitur per martyrium anima a vinculo car
nis ⁊ in celo cum triumpho eleuat᷑ ab an⸗
gelis.Et extra de celebꝛatione miſſaruz. c.
Cum marthe.dicitur ꝙ iniuriaʒ facit mar

tyri qui oꝛat pꝛo martyre.quia videlicet in

dubitãter creditur ad celũ euolaſſe. ¶ Se

cunda ratio dicitur baptiſmalis puriſica⸗

tionis.In baptiſmo debite ſuſcepto mũda
tur anima.Et mox baptizatꝰ moꝛiens euo
lat:vt patet extra de baptiſmo.c. Dhebitũ.
Et ad hoc oſtendendum baptiz ato chꝛiſto
aperti ſunt celi. Mathei.3.c. ¶Tertia ra⸗
tio dicitur intenſe compunctionis . Dum

enim contritio feruida eſt ⁊ intẽſa ſatis au

fert omnem culpam ⁊ debitam penam. Et
de huiuſmodi intenſa compunctione intel
ligitur dictum Auguſtini.ꝙ vera peniten

tia ad puritatez baptiſmi conatur adduce

re penitentem. ¶ Quarta ratio eſt virtuo
ſe perfectionis.Sum enim aliqui perfecte
viuunt floꝛentes virtutibus heroicis ſicut
fecerunt benedictus dominicus frãciſeus
⁊alij moꝛientes ſtatim euolant.vnde Gꝛe
goꝛius liꝰ..dialogoꝛum ait.Juſtoꝛũ ani
me mox vt huius carnis clauſtra exeunt:

in celeſtibus ſedibus recipiuntur. ¶ Qui

ta ratio eſt plenarie remiſſionis.Scom do

—

tomnes,
ſatidoſt
nenis in
feſtma
goble
reuncat.

22

hoſtbae

abſ
4 ſtall
OQui
omni
n pn
1,
W
Wwan
lmz.0
t mar
alcetin
Unſca/
omud
iens eid
Debiti⸗
rochit
Lanan
9, eN
Kusa
nunt
ine int

min

Alc
umo
arſecte
loſcot
iciſens
ſdebu
ori and
cunt
le
Sand

ctoꝛes Raymundũ Hoſtienſem et alios.

HBoni chꝛiſtiani qui lucrantur indulgenti

as plenarias ab omnibus peccatis purgã
tur ⁊ moꝛientes ſtati euolant.Que omnia
ſtis credibilia facit exemplum latronis.

¶OQuinta dulcedo ſiue cõditio pꝛomiſſio

nis facte latroni dicit diuina ſocietas.Hec
notiſicatur in illo verbo mecum. S exta
conditio eterna ſtabilitas. Ideo ſubditur
Eris.ſcilicet in eternũ permanebis. Quic
quid enim eſt in illa ſanctoꝛum beatitudie
eternum erit ⁊ ſemper permanebit.Eterna
pax:eterna requies:eterne diuitie:eterna
deniqʒ vita. Hoc ieſus benedictus ſepiſſi
me reſerauit. Nam Joannis.3.c. ait. Si c
deus dilexit mundum vt filium ſuum vni
genitum daret vt omnis qui credit in illuʒ

non pereat ſed habeat vitam eternam. Et

io.c.Oues mee vocem meam audiunt et
ego do eis vitam eternam.Et Mathei. 25.
c. Ibunt hij in ignem eternum. Juſti auteʒz

in vitam eternam. ¶ Beptima conditio il

lius pꝛomiſſionis dicit᷑ gloꝛioſa iocũditas
que expꝛimitur cum dixit chꝛiſtus. In pa
radiſo. Scᷣm MNicolauzʒ de lira non accipi
tur hic paradiſus pꝛo oꝛto voluptatis nec
pꝛo celo empireo:ſed pꝛo fruitione beata:
quã habuerũt ſancti patres in moꝛte chꝛi
ſti qui erant in limbo detenti. Statim cuzʒz
eius aĩa deſcendit ad eos ⁊ eadeʒ die illuc
deſcendit aĩa illiꝰlatronis facta particeps
beate fruitionis.
¶De quiqʒ ſingulariſſimis
tronis ad xpᷣm conuerſi. ¶ Cap̃.3.
Ertium myſteriuzʒ declarandum de
ſancto latrone eſt de ipſiꝰ pꝛiuilegio
Fuerunt quippe in eo quinqʒ pꝛiui

legia ſingulariſſima.
¶¶Pmnoẽ aſſimilationis.
Mꝛmaſſociationis.
z'npꝛedicationis.
¶Armpetitionis.
CSmmngurationis.
¶Pumũ ſuit pꝛinilegium aſſimilatiõis.
olus enim ipſe inter membꝛa chꝛiſti aſſi
milabatur chꝛiſto in crucifixione ⁊ crucifi⸗
xus crucifixo aſſimilatus eſt. Hec obſtat
ꝙ crucifixus fuit pꝛo ſceleribus ſuis:quia

poſt conuerſionem fuit legitimum mem⸗

*

zuilegijs la⸗

izo

bꝛum chꝛiſti ⁊ ex tunc pena ſua conſigura
ta fnit ſimilitudini moꝛtis eius. C Secun
dum pꝛiuilegiuz fuit aſſociationis. Solus
ipſe virginem matrem aſſociauit in lamẽ⸗
tatione doloꝛoſa moꝛiẽtis ſilij dei. Factus
eſt enim ſocius ei in fide atqʒ doloꝛe.Nule
la autem alia creatura pꝛeſentis vite ma ⸗
trem aſſociauit in iſtis:lz enim Joannes ·
magdalena amare deflerent moꝛientem

ieſum non tamen vt deum pꝛo redemptio

ne humani generis moꝛientem.vnde eo⸗
rum lamenta multum fuerunt infoꝛmita
te inſipida. Solius iſtius latronis ſimuł
cum maternis fuerunt accepta lamenta:
quia deum credidit deſuper ifulã fide quẽ

cum incredibili doloꝛe hominem ante ſu⸗

os oculos moꝛientẽ vidit.¶ Tertium fuit
pꝛiuilegium pꝛedicationis. Nam ieſu con
demnato a iudeis impijs tanq;ᷓ reo latro

iſte publice pꝛedicauit ſaluatoꝛem ſuum a

armis quibus potuit tanq;ᷓ ſuus collate⸗
ralis miles ſtrenue defenſauit. Non fuit
iſte tanq́; ſuus fugitiunus qui dimittit do
minum ſuum in bello moꝛi ⁊ fugit ⁊ debet
capite puniri.ff.de re militari.l. Deſtoꝛcẽ.

—

Sed fuit tanq; ſeruus fidelis obſequens

domino ſuo vt potuit vſq; ad moꝛtem. Et

pꝛobabiliter credi poteſt ꝙ latro iſte inere
pauerit pꝛoteruos iudeos ac phariſeos et
ſcribas qui ſic impie exultabant pꝛo moꝛ
ente ieſu. ¶ Quartum pꝛiuilegiuʒ ſuit pe
titionis.Iſte latro ſolus poſtulauit ſalutez
quando ſaluatoꝛ mundi eam pꝛo omnibꝰ
faciebat.vnde ⁊ abundanter eam recipere
debuit ſicut fecit. Tuintum fuit pꝛini
legium figurationis. Ham ipſe figuram teo
nuit et quaſi vicem omnium electoꝛum.
At eni inquit Leo papa in ſᷣmone de ꝑpaſ/
ſione.HDOuo latrones vnus ad dexteram =
alius ad ſiniſtram cum chꝛiſto crucifiun

tur:vt in ipſa patibuli ſpecie demonſtrare⸗

tur illa que in iudicio illius omniuz homi
num eſt facienda diſeretio. Ipſa enim crux
tribunal fuit in medio cuius iudice conſti/
tuto vnus qui credidit liberatꝰ. Alter qui

inſultauit damnatus eſt. Per illum ergo

latronez figurantur oẽs electi qui in die iu

dicij ſtabunt a dextris xpi quibus dicetur.

Aenite bñdicti pꝛis mei poſſidete paratũ
r 2

* 5 2

vobis regnum. Ad quod nos ipſẽ perdu/ latio agni paſchalis.Et ideo poſt illꝰ agni
cat:qui viuit ⁊ regnat in ſecula ſeculoum eſum chꝛiſtus inſtituit hoc ſacramentum.
—–Amen. Poſtea rationabiliter ſtatuit eccleſia in re „
) CCSFeria quinta in cena domini.De myſte uerentiam tanti ſacramenti ꝙ non ſuma⸗/ dn
rijs ſacri euchariſtie ↄtẽtis ĩ epła huiꝰdiei. tur niſi a ieiunis.Jeiunio nature quod ſol in
Sermo quadrageſimus ſextus. uitur per omne illud qð ſumitur per modi x
„ = 1 cum cibi ⁊ potus. Dies auteʒ incipit a me 4
KRobet gutez dia nocte.Et ideo qui poſt mediam nocteʒ
eEr Eenn—) aliquid ſumpſerit dicto modo redditur in
ſeipſuzs homo ⁊ ſic de pane illo habilis ad ſumendum hoc ſacramentum
edat ⁊ de calice bibat. Socto / excuſantur tamen infirmi. Idem dicit Ri 1
is Fenium verba ſunt iſta pꝛime ad co / cardus in quarto. di. S. Dicit ergo Apoſto
rinthios. xi. co. ⁊ in epiſtola hodierna.Cun lus.Conuenientibus vobis in vnum ſcili 4
ctoꝛum fidelium deuotio iflammari debet cet ad participandum euchariſtie ſacramẽ
hoc tempoꝛe maxime ad ſacratiſſimuz coꝛ tum iam non eſt ideſt non licet vobis do de
pus domini nf̃i ieſu chꝛiſti. Statuit nãqʒ minicam cenam mãducare.Et ſubdit cau
ſancta mater eccleſia vt in ſancto paſcha / ſam cus dicit vnuſquiſq; enim ſuam ceniä in⸗
te ad minꝰ omnes vtriuſq; ſexus qui per pꝛeſumit ad manducandum. Ante enim 1
uenerunt iam ad annos diſcretionis reue ſumptionem ſacramenti pꝛeparabant ſibi 1
renter ſuſcipiant euchariſtie ſacramẽtum. ſua cibaria ⁊ poꝛtabant ad eccleſiaʒ come bs
Veruntamen quia multi ſunt imitatoꝛes dentes anteq; ſumerent ſacramentum et llo
roꝛinthioꝛum qui irreuerenter ⁊ impudice ſicdiuites laute comedebant ⁊ bibebant: ie
frequentare pꝛeſumunt dominicam men / pauperes autem eſuriebant. Ideo ſequi /
ſam. Ideo in pꝛeſenti ſermone ſ̃ᷣm ea que tur Apoſtolus.Et alius quidem eſurit:ali h
in epiſtola recitantur de ipſo altiſſimo ſa / nus autem ebꝛius eſt. ¶ NHotãdum vo hoc f
cramẽto verba faciemus.In quo tria mp loco ſᷣm Petrum de tarantaſia ſuper epi
ſteria ab Apoſtolo tradita declarabimus. ſtolas pauli.ꝙ duplex eſtcena ſcilicet bo
¶pmeſt de ſacrfi euchariſtie irreuerẽétis. na et mala. Cena bona quatruplex eſt. 66
2 noe illius excellentia. ¶Quedaʒ coꝛpoꝛalis in qua pauperes re un
Cz de eius frequentia. Y ficiunt᷑.de qua Luce.iꝗ.c.Cuʒ facis pꝛan n
¶ DQualiter Apoſtolus repꝛehendit co r dium aut cenazʒ voca pauperes.Alia eſt “”””M
rinthios: quia irreuerenter ſe habebant cena ſpiritualis in qua donis dei anime ſa 4
ad ſicramentum cuchariſtie Cap B tiantur. Et de hac dicitur apocalypſis.3.c. n
ß Rimum myſterium declarandum in perſona dei. Ego ſto ad oſtium et pulſo: 1
bP eſt de ſacramenti euchariſtie irreue ſiquis mihi aperuerit itrabo ⁊ cenabo cuz
NVrentia. Wepꝛehẽſibiles quippe ſũt illo ⁊ ille mecum. ¶ Tertia cena bona eſt ſa
nxrnon parum illi qui irreuerenter ſe habẽt cramentalis qua fideles in altari paſcun/ n
ad iſtud ineffabile ſacramentũ:quod Apo tur. Et de hac dicitur Luce Jeiliſ⸗Monno ns
ſtolus oſtendit in pꝛima parte epiſtole: vt quidam fecit cenam magnam. uarta dir
enim inquit Hicolaus de lira Apoſtolus cena bona eſt celeſtis qua beati fruuntur. urt
arguit coꝛinthios de hoc ꝙ male ſe habe· CEt de iſta dicitur apocalypſis.i9.c. Heati nn
bant circa ſacramentum euchariſtie quã,/ qui ad cenam nuptiarum agni vocati ſüt. ſie
tum ad cibum:quia aliqui eoꝛum ſumpto Cena vo mala quatruplex eſt. Pꝛima ſi
cibo recipiebant coꝛpus chꝛiſti ſumentes eſt voluptatis in qua hoies inebꝛiãtur.Et don
argumentum ex hoc ꝙ chꝛiſtus poſt cenã de iſta Judith.iꝛ.cꝰ.ſcribit᷑. Holophernes
hoc ſacramentum inſtituit ⁊ diſcipulis de fecit cenam ſeruis ſuis et inebꝛiatus eſt. .
dit.Quod tüc fuit rationabile quia ibi de Secunda cena eſt crudelitatis in qua iu
puit inchoari veritas vbi ceſſauit ſigura. ſti oppꝛimuntur. Sicut fuit cena herodis.
Huius autem ſacramenti figura ſnit ima SDe quo dẽ Marci.d.c.Cũ dies opoꝛtunꝰ

Abeagi
jentun.
ſainn
iſuma⸗
noc ſol
amocdi
hitame

nno

diunn
menuun
dicl hi
Apoſr
nunſali
ſami
obis d.
Ndit an
mn cni
e enim
nt ſibi
conne
um R
Gand
dſcri⸗
nali
n ſobee
ſpen gi
liabo/
nlret
asn
(ucl
aminel
lpisg
napuha
mabo
honuctl
iaiun
Mono
DZuma
ontur
„Bean
Pum
inun
pbeme,
ius ⸗
n qbuin
hende
yotn

accidiſſet herodes natalis ſui cenam fecit
⁊ in ea ioannem occidit. ¶ Tertia eſt cena
ambitionis in qua ſuperbi extolluntur.Et

de hace dicit᷑ Mathei.23. c. Amat pꝛimos

accubitus in cenis.. Quarta eſt cena ſuꝑ
ſtitionis ⁊ erroꝛis ſicut eſt cena idolatrarũ
de qua pᷣᷣad coꝛinthios.io.c. Siquis inſi
delium vocat vos ad cenam et vultis ire:
omne quod vobis apponitur manducate
nihil interrogantes pꝛopter conſcientiaʒ.
In quibus verbis concedit Apoſtolus li
centiam comedendi cum inſidelibus hijs
qui inſidelibus pꝛodeſſe poſſunt. Segꝗtur
Apoſtolus loquens coꝛinthijs. Nunquid
domos non habetis ap manducandum 2
bibendum ideſt domos non conſecratas:
in quibus debent exerceri talia conuiuia.
Aut eccleſiam dei contemnitis ⁊ confundi
tis eos qui non habent. Quid dicam vo⸗
bis:laudo vos:In hoc nõ laudo immo ſci
licet vitupero.Et minus dicẽdo plus ſigni
ſicat.Sʒ hodie xpᷣiani multograuius errãt

qᷓᷓ coꝛinthi circa ſacrʒ iſtud venerabile.Et

hoc triplici rõne.
p̃ rõne incredulitatis.
ꝛorone culpabilitatis.
¶orõne tepiditatis.
CPꝛimo aliqui errant ratione increduli
tatis quia nolunt credere realem exiſtenti
am coꝛpoꝛis chꝛiſti in ſcramenco altaris
vellent enim altitudinem tanti ſacramẽti
attingere vi nature ⁊ ingenij pꝛopꝛij. Sʒ
in hoc nihil eſt inueſtigandum ſᷣm nature
regulas cum omnia que veraciſſime pꝛe/⸗
dicantur de hoc ſacr̃o referẽda ſint ad oipo
tentiam dei.De quo Cicero in libꝰ de na/
tura deoꝛum refert. HNulli eſt nature ſubie

ctus aut obediens deus. Omnem ergo re

git ipſe naturam.Credere itaq;ʒ debemus
pure ⁊ ſimpliciter audientes doctrinaz ſan
ctoꝛuzʒ ⁊ eccleſie conſeſſionẽ ac verba chꝛi
ſti. Quoꝛum ſententias diſtincte poſitas
videre poteris in quadrageſimali de peni
tentia in ſermone de veritate ſacramenti.
¶Secundo errant cum irreuerentia circa
ſacramẽtũ alij ⁊ quidem multi ratione cul
pabilitatis qui pꝛeſumunt in moꝛtali cul/
pa ſuſcipere coꝛpus chꝛiſti. ¶ Tertio errãt
pleriq; ratione tepiditatis:quia abſq; fer

uoꝛe deuotionis compunctionis medita
tionis ad altare ſanctum accedunt qui no
tare debent ea que ſcripſimus in quadra/⸗
geſimali de penitentia in ſermone de com
munione.
CQð ſacramentũ euchariſtie eſt excellen
tiſſimũ qd declarat eiuns nomé᷑:⁊ qꝛ ſupat
alia:⁊ qm̃ ſuit a xpo ſolẽniter inſtitutum.
Lcundu miyſterium declaranduz eſt
de ſacramenti euchariſtie excellẽtia
Hanc explicat Apoſtolus cum ait
Ego enim accepi a dno quod ⁊ tradidi vo
bis ⁊c̃.qꝛ videlicet que ſcripſerunt de hoc
euangeliſte ipſe accepit a dño reuelate:qꝛ
dñs ieſus hoc memoꝛiale ſact᷑ʒ iſtituit ſub
duplici ſpecie in memoꝛiam ſue paſſionis
2 moꝛtis. Quanta vo ſit huius ſacr̃i excel
lentia colligere poſſumus pꝛincipaliter ex
tribus H
Cp ex nominatione.
Cꝛuvex ſuperatione.
Cztex inſtitutione. G
VPꝛimo colligitur huius ſacr̃i excellen/
tia ex nominatione. Ham ſm franciſcũ de
ma yronis in ſuo.a.di.SD.Quatuoꝛ ſũt hu/
ius ſacr̃i nomia.ſpᷣ nomẽ eſt euchariſtia
vt pᷣ.q.p.c. Multi ſeculariũ.Et de con.
di. 2. c. Quotidie.Ex de pe.⁊ re.c.Ois.ſim
vo Dionyſiuz liꝰ de angelica ierarchia eu
chariſtia dicitur ab eu qð eſt bonum ⁊ cha
ris gratia quaſi bona gratia:qꝛ ibi eſt bo⸗
na gratia non inherens ſed ſubſiſtens:vt
dicit Landulphꝰin ꝗdi. 8. ſꝛ mnomen eſt
viaticum:vt.2.q.2.c.Siqui s in ĩfirmitatẽ
qꝛ eſt viatoꝝ cibus ⁊ ſolidatio. ʒ nomẽ
eſt hoſtia:vt de con.di.A.c.Sact̃m.⁊.c.Se
mel.Et dicitur hoſtia qꝛ paſſionẽ xpᷣi ſigni
ſicat quã patri obtulit.q ꝗ nomẽ eſt ſina
ſis grece ᷣm Diony noe angeꝰ ierarchia:
⁊ latine idem eſt ꝙ cõmunio:qꝛ eſt oium ſfi
deliũ cois vnio.dẽ etiã ſacr̃ʒ altaris:de cõ.
di. pꝰ.c. Sacr̃a. Scðo colligitur excellen
tia ſacr̃i euchariſtie ex ſuperatione.Suꝑat
eni nobilitatẽ oium alioꝝ ſacr̃oꝝ.vñ Hie⸗
ronymꝰpᷣ.q.pᷣa.c. Multi.ait.Quid enim
melius coꝛpoꝛe ⁊ ſanguine dei nf̃fi.Quaſi
dicat nihil.Et de con.di.2.cꝰo. Nihil. Nihil
in ſacriſcijs maius eſſe poteſt q; coꝛpus
r 3

⁊ Einguis chꝛiſti nec vlla oblatio hac poti ſact᷑ʒ feria.s.que quatruplici myſterio fuit
oꝛ ſed hec omnes pꝛecellit. NHotandum ta conſecrata. pᷣ piſcium creatione in mari et

men ſᷣm Landulphũ in. A.di.pᷣ.ꝙ vnuzʒ auiuʒz in aere:vt patet Geneſis pᷣ̊.c.Ad de
P P

ſRicramentũ poteſt dici nobilius alio multi ſignandũ ꝙ duo genera hominum ad ſũ⸗
pliciter.ſpᷣ effectu.Et ſic baptiſmus eſt ce ptionẽ huius ſacramenti ſunt apta ſcilicet
teris nobilius.di.24.c. Nerum.2° miſtri actiui qui in amaritudine penitentie com⸗
dignitate vt cõfirmatio.de con.di..c. He moꝛantur ſicut piſces in mari:⁊ cont ẽpla
hijs.ſ z vt re cõtenta ſicut euchariſtia.di. tiui qui deſignantur per aues. 2⁰ dies iſta
25.c. Ecce. ꝗAſigniſicatione vt matrimoni fuit conſecrata myſterio dominice oblatio
um. 27. q. 2. C. Societas. gradus digni nis. Ham beata virgo feria..obtulit filiũ
tate vt oꝛdo: ſtatus neceſſitate: vt pnia ⁊ ſuum in templũ:vbi datur intelligi ꝙ ſu/
extrema vnctio.ꝗ Nobilitas etiã in ſaccis ſcipientes.S.euchariſtie pleni debent eſſe

poteſt aechipencs ſtatus eccleſie:baptiſ/ hyumilitate ſicut fuit beata vᷣgo.ʒꝰdies iſta
mus eni eſt ſaccẽ̃m intrantiũ.di.22. c. Pꝛe fuit conſecrata myſterio dominice aſcẽſio/

ter.ſ Cõſfirmatio pugnàtiũ. ¶ Euchariſtia nis.Ex quo datur intelligi ꝙ volentes cõ
ꝓgredientiũ:vnde ⁊ viaticum dicitur.26. municare debent habere menteʒ eleuatã
q.d.c.Qui recedunt.⁊.c.De hijs. Peni ad celos.¶Tertia circunſtantia conſide/⸗
tentia eſt errantium ⁊ deſicientium.ſ Ma rada dicitur modi. Expꝛimitur eniʒ pᷣmus
trimoniũ incontinentiũ.ſ Extrema vnctio modus in canone beati Petri:vbi dicitur
exeuntium. 26.q.7. c. Ab infirmis. Sacra Eleuatis in celum oculis.vnde ſumit᷑ do⸗
mentũ ergo euchariſtie ſuperexcellit reliid cumentum ꝓꝙ illi qui ſumunt hoc ſacramẽ
q;tum ad rem contentam que eſt coꝛpus tum debent habere oculos mentis eleua/
chꝛiſti veꝝ.de con.di.2ꝛ.c. Reuera.c.Oia. tos ad deũ ⁊ nõ ad inferioꝛa depꝛeſſos: te
¶Xertio colligitur excellentia ſacri eucha ſte ꝓpheta ꝗ ait.Oculi mei ſemꝑ ad dñm.
riſtie ex inſtitutione quia inſtitutuz fnuit ab Secũdus modus fuit gratiaruʒ actio. Et
ipo redemptoꝛe noſtro dño ieſu chꝛiſto. In de hoc dicit Aplus.Accepit panem et gra
qua inſtitutione cõſiderande ſunt tres cir tias agens. AUnde trabitur argumentum

cunſtantie. ꝙ illud ſacramentũ ſumentes debent eſſe
¶Bloci. deo grati.⁊ pꝛecipue de tam mirabili bene
2diei. ficio. Tertius modus fuit benedictio quia
C3 modi. benedixit ⁊ nos etiam debemus deum be

Pꝛima circunſtantia eſt loci. Inſtituit nedicere.Quartus modus fuit diuiſio qꝛ
nanqʒ chꝛiſtus hoc ſacr̃m in hieruſalẽ vpbpi fregit: inſinuans ꝙ ſumẽtes chꝛiſti coꝛpꝰ
ſuerunt inſtituta q̃tuoꝛ ſacramenta.ſpᷣ debent pꝛoximis qũ poſſunt elemoſynas
penitentie quando xpᷣs poſt reſurrectionẽ dare. iuxta illud Yſaie.Frange eſuriẽti pa
apparens diſcipulis inſufflauit ⁊ dixit eis nem tuum.

ccipite ſpiritum ſanctum. Quoꝑ remiſe C,Qualir monet Apoſtolus fid eles vt cũ

ritis peccata remittuntur eis. Jodnis.20. deuotione ſuſcipiãt ſacramẽtũ euchariſtie

( fuit ſicramentum bapuſmi.quado oſtendens punition illor qui atranũ fece

Marci vltimo.c.dixit.Euntes in munduz runt. Lap. 3 .
vniuerſum: pꝛedicate euangelium omni ⸗ Ertium myſteniuʒ declarandum eſt
creature baptiʒz antes in nomine patris:ett de ſacramẽéti euchariſtie frequẽtia.
ſili:⁊ ſpiritus ſancii.q ʒ mfuit ſacramentuʒ Frequentandũ quippe eſt hoc ſacra
oꝛdinis qñ dixit apoſtolis Luce.ꝛ⁊.c.Hoc tum in memoꝛiã paſſionis chꝛiſti. vn

ſacite in meam commemoꝛationẽ.Tũc eni de apoſtolus refert verba chꝛiſti qui dixit.
vt dicit Ricardus in. q.oꝛdinauit xps apo Mic calix nouum teſtamentũ eſt in meo ſa
ſtolos ſacerdotes. ꝗſifuit ſacramentũ eu guine.Que vba ſic exponit Hicolaus de
chariſtie. Secũda circuſtantia conſide / lira.Hic calix ideſt contentum in hoc cali⸗
randa dicitur dien NHam inſtitutũ fuit boc ce nouum teſtamentum eſt:vetus enim tis

— —

— — —

=— - –
= = — — — B —

on

um

N

enoktit
man e
.Adde
ad ſü/
ſalicet
ecom⸗
mipla
des iſe
oblano
wi
Sh/
enteſe
dies iſti
aſciſ/
ntes e
dleuati
nſicke/
mus
Natur
kdo /
rimé
ua/
de
döm.
cio.
n agt
nenc
enteſe
libene
io gas
Numbe
unſo.
iſi c
moſfnus
mnin

hnti
mnüſid

net
uella⸗
eſs
iſti. vn
idirit,
meo!⸗
aus de
occal/
Gint

ſtamentum ꝓmittebat bona tempoꝛalia.
Nouum autem ꝓmittit bona ſpiritualia:
vt dicitur in.c.Cum marthe.xtra de cele
bꝛatione miſſarum.Et glo.in.c.Tranſlato
ſacerdotio.Extra de conſt tutionibꝰ. Et vt
dicitur in dicto.c.Cum marthe. Non ſolũ
ſcriptura ſed etiam pꝛomiſſio dicitur teſta
mentum.Aetus autem teſtamentum fuit
confirmatum per aſperſionẽ ſanguinis vi
ctime bꝛutalis:vt habetur Exodi.ꝛA. No
uum vo teſtamentuz ſanguinis chꝛiſti ef
fuſione:vt dicitur ad hebꝛeos.a.c.Subdi
dit chꝛiſtus:hoc facite quotienſcũq; bibi/
tis in meam commemoꝛationem. Quoti/
enſcunqʒ enim manducabitis panẽ hunc
⁊ calicem bibetis moꝛtem domini annun
ciabitis donec veniat:ſcilicet ad iudicium.
Per quod datur itelligi ꝙ celebꝛatio hu/
ius ſacramenti nõ deſiciet in eccleſia vſqʒ
ad finem mundi. Sed Apoſtolus oſtendit
periculum indigne ſumentiũ cum ſequit᷑.
Itaq; quicunqʒ manducauerit panẽ ideſt
coꝛpus chꝛiſti ſub ſpecie panis vel biberit
calicem dñi indigne reus erit coꝛpoꝛis ⁊ ſã
guinis dni.¶ Abi glo.punietur ac ſi chꝛi:
ſtum occiderit.Quod non eſt intelligendũ
ſm equalitatem:ſed ᷣm quandam ſimili/
tudineʒ.Et ideo ſequitur textus. Pꝛobet
autem ſeipſum homo:ſcilicet pꝛopꝛiaz cõ
ſcientiam diligenter examinando ⁊ emun
dãdo.Et ſic de pane illo edat ⁊ de calice bi
bat.Et fu mẽtio hic de duplici ſpecie:quia
in pꝛimitiua eccleſia ſic dabatur fidelibus
Sed pꝛopter periculum effuſionis ſangui
nis modo datur tm ſub ſpecie panis.Sa⸗/
cerdos tamen celebꝛans debet accipe ſub
vtraqʒ ſpecie.Qui enim mãducat ⁊ bibit
indigne iudicium ſibi manducat ⁊ bibit:
ideſt ad ſuam damnationem ſumit Non
diiudicans coꝛpus domini:ideſt nõ diſcer
nens ab alijs cibis ſumens eodem modo

ſicut alios cibos. C Sed contra boc argui

tur quia chꝛiſtus dixit Jo. ODQui
manducat me ipſe viuit pꝛopter me.Re
ſpondenduz V hoc intelligitur de mandu
cante digne.Sequitur Apoſtolus loquẽs
coꝛinthijs.Ideo inter vos multi infirmi
imbecilles ⁊ doꝛmiunt multi. NPꝛo quo
rum verboꝛum declaratione dicit Nicolaꝰ

de lira:ꝙ lz deus multa reſeruet puniẽda
vltimo iudicio tamen in pꝛeſenti aliq̃ pu⸗/
nit maxime circa pꝛincipiuzʒ legiſlationis:
vt ex terroꝛe alij inducantur ad obſeruan⸗
tiam legis.Sicut Exodi.ʒ2.c.dicitur. Nðᷣ
Ppoſt legiſlationeʒ immediate multa milis
ominum occiſa fuerunt in vituli confla⸗
tilis adoꝛatione.Et ſimiliter in pꝛimitius
eccleſia. Poſt lationẽ legis noue per chꝛĩ
ſtum ananias ⁊ ſaphira puniti fuerunt ſu
bitanea moꝛte pꝛo peccato furti ⁊ menda
cij:vt ex terroꝛe alij a ſimilibus cauerent.
lctuum quinto. c. Similiter in pꝛimitiua
eccleſia multi puniti fuerunt pꝛopter indi
gnã ſuſceptionem ſacr̃i. vñ Aplus dicit.
Ideo ideſt ꝓpter indignã euchariſtie ſum
ptionem.Inter vos multi infirmi ideſt pu
niti diuinitus inſirmitate coꝛpoꝛali.Et im
becilles longa valitudine laboꝛantes. Et
doꝛmiunt multi ſomno moꝛtis coꝛpoꝛa/
lis a deo ſubito interfecti. Qð ſi noſmetip
ſos diiudicaremus cõſcientias.ſ. noſtras
bene purgãdo nõ vtiq; iudicaremur ideſt
puniremur a dño per talẽ modum. Notan
dũ ꝙ Apls in hoc iungit ſe alis nõ quia
eſſet culpabilis ſed oſtendens ſẽe iunctum
eſſe cum eis charitate.HDuz iudicamur au
tem a dño ideſt punimur dicto modo coꝛꝛi
pimur quia talis pena ad coꝛꝛeptioneʒ in
ducitur:vt non cum hoc mundo ideſt cum
hoibꝰ mũdane viuentibꝰdãnemur.Dicta
ſũt oia hec vt pparent ſe fideles ad ſacram
cõmunionẽ: ob quà digni efficiant᷑ gr̃a xpi
qui eſt bñdictus in ſecula ſeculoꝝ Amen.

¶ CEagdem die ſcilicet in cena domini. De

ſacramento confirmationis.
Sermo quadrageſimus ſeptimus.

Ui lotus eſt

non indiget niſi vt pedes la⸗
uet eſt mundus totus. ba
ſũt redeptoꝛis nr̃i Joanis.iʒ.
co. a in enãgelio hodierno. Poiſt ſuſceptũ
ſacr̃ʒ baptuũmi opus eſt ꝓficere de viriute
in virtutẽ.ſ Vñ Hieroꝰin pᷣ ad palmachi

um ⁊ oceanũ ait.Ibũt devtute in vᷣtutẽ de

bonis ſcriptũ ẽ xpianis. Heſcio qualr pla
ceãt parenbꝰiſantes illi ꝗ ſũt annox.S.vł
1 4

peceʒz ſi in ea qua nati ſunt modicitate per
durent. Pꝛopterea dñs ieſus chꝛiſtus in
ſtituit alia ſacramenta quibus humane in
digẽtie poſſet ſubeniri. Inter que eſt ſacra
mentuʒz conſirmationis: quod dĩ chꝛiſma
ratione materie: conſfirmatio ratione effe
ctus:⁊ manus impoſitio ex modo dandi.
Quia ꝓo a plaic- hoc ſacramentũ contẽ
nitur ideo in pñti ſermone de ipſo dicturi
erimus:qmillud reuerẽter ſuſcipiẽtes con
ſirmantur ⁊ roboꝛantur vt xpᷣ̊ publicæcõ
ſiteri non erubeſcant. Nideamꝰ itaq; de il
lo tria mxſteria pᷣncipalia.
mor inſtitutionis.
ꝛmobligationis.
Cz regulationis.
¶Qõ ſacrm conſirmatiomis fuit imedia
te a chꝛiſto inſtitutuʒ. In quo datur robur
ad confitendum publice chꝛiſtum quod ec
cleſia pſicit ex determinata materia 2 foꝛ/
Rimuz myſterin videndũ de ſct̃o
ↄfirmationis di inſtitutionis.Et in
poc declaranda ſunt trii.
Vpma quo iſtud ſacrm fuit inſtitutũ.
Cꝛ nquare fuit inſtitutũ.
Cznqualiter conſumatur. .
Pꝛimũ quod eſt declarandũ a ꝗᷓ ſacra
mentũ confirmationis fuit inſtitutũ.Et
ad hoc intelligendũ dicit Ricardus in 4
i.2. Qò aliqui dixerunt quedà ſacramẽta
ſniſſe a chꝛiſto immediate inſtituta. Que/
daz mediantibus aplis ſicut confirmatio
ꝗ extrema vnctio.ſAlij dicũt omnia a xpᷣo
immediate omnia inſtituta fuiſſe: qꝛ cum
ex ſua inſtitutione habeant virtutem cõne
niens fuit ea inſtitui ab illo ſolo immedia
te a quo habent ſanctiſicandi virtutẽ que
cis dare non potuit ab aliquo homine pn
ro.ſ Thomas vo dicit: ꝙ chꝛiſtus omnia

Scramenta iſtituit ſed quedam magis ne

ceſſaria ⁊ explicite:quedam alia figurati⸗
ne ⁊ implicite ꝓmulgationem ⁊ expᷣſſionẽ
maioꝛeʒz relinquens apoſtolis. ¶ Petrus
etiam de palude ideʒ dicit:aſſerens ꝙ oia
Ecramenta a xpᷣo immediate fuerunt inſti
tuta lʒ non/ ꝓmulgata niſi que erant neceſ
ſitatis vt baptiſmus.de quo dixit Joãnis
Miſi quis renatus ſuerit ex aqua et ſpu

ſãaneto non poteſt introire in regnum dei.
Et penitentia cum dixit iſdathei.ʒ. Peni
tentiam agite.vel cum dixit lepꝛoſis. Ite
oſtẽdite vos ſacerdotibus.Et euchariſtia
cum dixit Joannis.d.c. Niſi manducaue
ritis carnẽ filij hominis ⁊᷑.¶ Inſtituit chꝛi
ſtus extremam vnctionem cum miſit apo

ſtolos pꝛedicare 2 oleo vngere infirmos.
Conſirmationem quãdo benedicebat pue

ros eis manus imponens.Oꝛdines in ce
na vltima.Matrimoniũ quãdo nuptias
miraculo vini conſecrauit.Sed conſeſſio⸗
nem a extremam vnctionez pꝛomulgauit
expꝛeſſe per Jacobum..c.Cetera per do/
ctrinam apoſtoloꝛum. ¶ Sacramentum er
go confirmationis a chꝛiſto fuit inſtitutuʒ
bᷣm Petrum de palude lʒ non ſit ſcriptũ:
quoniam vt etiam in pꝛecedentibus dixi⸗
mus videlicet in 'mone de ſuperbia here
ticoꝛum. Multa tã de verbis q́; de factis
dominicis inuenimus in euãgeliſtis omiſ
ſa que apoſtoli vel ſuppleuiſe verbo vłfa
cto expꝛeſſiſſe leguntur:vt dicitur extra de
celebꝛatione miſſaꝝ.c.Cum marthe.Apo

ſtoli autem chꝛiſmati fuerunt die penteco

ſtes ſine chꝛiſmate. vt eni dicit Magiſter
ſententiaꝝ in 4⁰. Deus non alligauit po⸗

tentiam ſuam ſacramẽtis:quin ⁊ per mo⸗

dos alios ſibi placitos poſſet conferre gra
tiam. Quod ergo alus confert gratia m
legem communem per ſacramentũ conſir
mationis hoc apoſtolis cõtulit ſine eo ple
nitudo ſpiritus ſci fecit tamen apparẽ ſuꝑ
eos aliqd coꝛꝛeſpondens materie chꝛiſina
tis ſcilicet linguas igneas. ¶ Apoſtoli etiã

chꝛiſmabant per impoſitionẽ manuumet

deſcendebat viſibiliter ſpũs ſäctus: vt ſeri
bitur actuum. S8. c. Scᷣz quod eſt decla
randum quare ſacramentũ conſirmatiõis
fuit inſtitutum Et dicũt doctoꝛes in ꝗ di.
7. ꝙ fuit inſtitutũ ad hoc vt ꝑ gratid ope⸗
rantẽ roboꝛetur ⁊ foꝛtiſicetur aia ad co
tendum cum fiducia fidẽ chꝛiſti. Hotan

dum tñ ꝙ poteſt quis tnpliciter robo: ani

p per iuriũ fimationé.
Cꝛper armoꝝ additione.
zʒoper membꝛoꝑꝝ vigoꝛationẽt.

¶Pꝛimo roboꝛatur 2 conſirmatur quis

ii ape
ümos.
chatpoe
nesinc
nuptus
nſtſſo
nulgam
perde⸗
nun
ſuun;
nyti⸗
s in /
here
ſicns
onit
N
nde
he e
penteco
agle
utpo /
o
nege
m
tücnft
enn
t n
touin
oſolic
muonel
no:plſen
ſkoeclt
nuns
1,
üope,
cnk

Don
oboꝛan

cur

per iurium firmationem. Cum enim quis
eligitur ad aliq́; dignitatem acquiritur ei
ius ad rem illam:ſed cum a fuperioꝛe con
ſirmatur firmatur ſibi magis illud ius vt

non ita de facili poſſit ſibi auferri. Sicut di

citur de ſalomone rege ꝙ eo conſirmato in
regno regnum ei adheſit ſoꝛtius. Sic ad
pꝛopoſitum per baptiſmũ aſſumitur quis
ſpiritualiter ad dignitatem regiam ⁊ acꝗ/

ritur ei ius ad omnia ſãcramẽta vt admit

tatur ad ea:ſed per cõfirmationis ſacramẽ
tum magis firmatur ſibi illud ius. Se⸗
cundo confirmatur quis per armoꝛum ap
poſitionem. Quduis enim quis ſit ſoꝛtis
coꝛpoꝛe ſi cum hoc addantur ſibi arma ſi⸗
cut ſit militi cum accedit ad bellum: inde
confirmatur ⁊ magis roboꝛatur. Per ba/
ptiſmum autem recipit quis gratiazʒ vigo
rantem eum ad bene agendum. Sed per
chꝛiſmationem recipit maius robur ſpiri /
tuale ad pugnandum pꝛo ſide vt non ter/⸗
retur nec erubeſcat publice fidem chꝛiſti
confiteri.vnde Petrus apoſtolus qui ad
vocem vnius ancille ita timuit ꝙ chꝛiſtuʒ
negauit.Et ipſe cum alijs apoſtolis q;uis
gratiam haberent⁊ eſſent baptiʒ ati:vt di

cit Augꝰtamen ſtabãt clauſi in domo pꝛo

pter metum iudeoꝛum.Sed poſtqᷓ;ᷓ fuerũt
conſirmati in die pentecoſtes ita fuerũt ro
boꝛati ꝙ exeuntes domuʒ ceperunt publi
ce pꝛedicare magnalia dei ⁊ ſine aliquo ti
moꝛe ſidem chꝛiſti.Et quãtũcunq; fierent
eis mine ⁊ flagellarentur non dimittebãt:
quin publice pꝛedicarent. Unde chꝛiſtus

dirxerat eis Luce vltimo.c. Sedete in ciui/

tate qͥuſqʒ induamini virtute ex alto ideſt
armis foꝛtitudinis. Armantur ergo illi
qui chꝛiſmãtur ſigno crucis per epiſcopũ
in fronte ⁊ inunguntur ſicut ⁊ pugiles an
tiquitus inũgebantur ad hoc vt tanqᷓ ſoꝛ
tes milites chꝛiſti facti non timeãt nec eru

beſcant publice chꝛiſtum fateri.¶ In huiꝰ

ſiguram dauid vnctus a ſamuele pꝛeliãs

cum golia terribili gigante pꝛeualuit con
tra eum ⁊ in funda ⁊ lapide occidit.pꝛimi
rregum. io. c, ¶ Hinc Melchiades papa de

con.di.s.c.Spiritus ſanctus.ait.Quia in
mundo tota etate victuris inter viſibiles
boſtes ⁊ pericula nobis gradiendum eſt⸗

133

In baptiſmo regeneramur ad vita. Poſt
baptiſmum confirmamur ad pugnazʒ. In
baptiſmo abluimur:poſt baptiſmuʒ robo
ramur. Et qᷓ;uis continuo tranſituris ſuffi
ciat regenerationis baptiſma:victuris ta
men ſunt neceſſaria confirmationis inſi/
gnia. Regeneratio ſaluat mox i pace bea
ti ſecul. ræcipiendos.ſ Conſirmatio armat
⁊ inſtruit ad agones mundi. ¶ Tertio con
firmatur quis ⁊ roboꝛatur per membꝛoꝛũ
foꝛtiſicationem. Cum puer naſcitur viuit
vtiqʒ ſed multum eſt debilis nec ad opera
aptus adultoꝛum.Ex ſenſibilibus autem
coꝛpoꝛalibus deuenire poſſumus in no
ticiam ſpiritualium per ſimilitudines eo⸗
rum. Naſcitur enim homo in eſſe ſpiritua
li per baptiſmum ⁊ vinit vtiq; vita gratie
ſed adhuc eſt quaſi debilis in vita ſpiritua
li. Unde apoſtolus Petrus in pꝛima ſua
canonica.c.2. baptiz atis ait.Quaſi modo

geniti infantes lac concupiſcite vt in ſalu/

tem creſcatis.Sed per conſirmationem vł
chꝛiſmationem confirmatur homo quaſi
perueniens per hoc ad etatem robuſtam:
vt poſſit bellare ⁊ ſoꝛtia agere. ¶ Tertiuzʒ
quod eſt declarandum qualiter hoc ſacra:
mentuʒ conſumatur:ideſt que ſit materia
eius ⁊ que ſoꝛma Et quantum ad materi
am dicit Ricardus ꝙ materia huius ſa⸗
cramenti determinata eſt chꝛiſma conſe⸗
cratum ab epiſcopo:quod componitur ex
oleo oliuarum quod deſignat nitoꝛem con
ſcientie ⁊ balſãamo quod deſignat odoꝛem
bone fame:vt patet extra de ſacra vnctio⸗
ne.c. VUno.Nec obſtat quia chꝛiſtus non
fuit vſus iſta materia:quia credenduʒ eſt
ꝙ ipſe hanc materiam determinauit inſpi
ratione vel pꝛecepto. vnde Hamaſcenus
libꝛo. A.c.A.ait. Multos ritus ſeruat nũe
eccleſia qui lʒ in ſcriptura non inueniatur
expꝛeſſe inſtituti:tamen per ſanctos ſpiritꝰ
ſanctus inſtituit ⁊ reuelauit. Sicit tamẽ
Landulphus ꝙ chꝛiſma conſecratum ab
epiſcopo eſt materia remota. S. confirma

tionis: ſed vnctio eſt materia pꝛopinqua
Foꝛma vo huius ſacramenti eſt Cõſigne

te ſigno ſigno crucis ⁊ cõſirmo te chꝛiſma
te ſalutis. In nomine patris: ⁊ filij: ⁊ ſpũs
ſancti Amen. Hanc ſoꝛmam vt inꝗt Me:

trus de palude non habemus ab euange
liſtis ſed a traditione romane eccleſie que
æam accepit ab apoſtolis qui eam a chꝛi/
ſto acceperunt.Et ſi apoſtoli non fuerunt
vſi hac ſoꝛma diſpen ſatiue factum eſt ſicut
tunc ſoꝛma baptiſmi. Magis tamèẽ vſi cre
duntur lz non legatur quia occultabt foꝛ
mas ſacramentoꝛũ pꝛopter irriſiones gen
tilium ⁊ quia in ſigno crucis omnia ſacra⸗

menta perſiciuntur de con.di..cꝰ. Nun/⸗

quid.
¶Qõ omnes ſic
ofirmationẽ ab e
loco ⁊ tpe.

2

6

.

is ex pcepto eccleſie pꝛo
a. 20

9 obligatio.vbi queritur. An ſideles
obligẽtur ad iſtud.S. de neceſſitate. Et ad
hoc reſpondet Micar.in. 4. Petrus de
palude.Qõ hoc ſacramentum non eſt ſim
pliciter neceſſariuzʒ nec ex inſtitutione pꝛo
pter effectum eius qui eſt robur ſpirituale
quia de facto ⁊ meritoꝛie poteſt homo con
fiteri ſidem tempoꝛe perſecutionis per ſoꝛ
titudinem charitatem que datur in ba/
ptiſmo cum minima charitas ſufficiat ad
reſiſtendum cuiqʒ tentationi.ſ Item non
eſt neceſſarium ex inſtitutione chꝛiſti quia
chꝛiſtus nõ pꝛomulgauit hoc ſub commi/
natione damnationis:vt baptiſmuz ⁊ pe
nitentiam. MNec pꝛecepit illud ſicut eucha
riſtiam: pꝛopter quod iſta tria dicuntur ne
ceſſitatis.Sed videtur boc eſſe neceſſariũ
ex oꝛdinatione eccleſie: que ſtatuit vt oĩs
fidelis ſemel in vita confirmetur ſi poteſt:
vt patet de cõ.di.ꝭ.c. Omnes fideles.vbi
dicitur ꝙ omnes per impoſitionẽ manus
epiſcopoꝛum recipere debẽt ſpiritũ ſanctũ
poſt baptiſmuʒ vt pleni chꝛiſtiani inueniã
tur. ¶ Et de con.di.S.c. Spiritus ſanctus.
dicitur. Nicturis neceſſana ſunt confirma
tionis auxilia.¶ Et in. c. At ieiuni.dicitur.
MNunq;ᷓᷓ erit chꝛiſtianus ſcilicet plenarie ꝗ
non fuerit epiſcopali confirmatione chꝛiſ⸗

matus.Et Rabanꝰ de con.di.ʒ.ait. No

niſſime a ſummo ſacerdote ideſt epiſcopo
per manus impoſitionem paraclitus da⸗
tur baptizato vt roboꝛetur per ſpiritũ ſaãn
Rum.ſEt Hugo libꝛo.2. de ſacramentis.

leles obligantur ſuſcipe

„ d
Ecundum myſterium videnduz de
ſcramento conſirmationis dicitur

Timendum eſt hijs qui per negligentiam
omittunt epiſcopi pꝛeſentiam ⁊ non ſuſci/
piunt manus impoſitionem ne ſoꝛte ꝓpte
rea damnentur.¶ Quãuis ergo paruulus
poſt baptiſmum moꝛiens vadat ad gloꝛiã
etiam non chꝛiſmatus: tamen non habet
illam plenitudinem ſen augmentum gra
tie.vnde nec gloꝛie ſicut confumatus. Et
adultus qui contemneret hoc ſacramentũ
ſuſcipere ſaluari non poſſet. ¶ Sed hoc lo
co queritur vtrum ſoli epiſcopi poſſint con
firmari.Et ꝙ ſic ꝓbatur. Nam ſcribitur ex
tra de ſacra vnctione.c. Anico.Cum cete⸗
ras vnctiones ſimplex ſacerdos vel pᷣſby
ter valeat exhibere hanc non niſi ſummꝰ
ſacerdos ideſt epiſcopus debet conferre.
¶ Item de cõ.di.a.pꝛeſb yteri baptiʒatos
infantes ſignare in frontibus ſacro chꝛiſe
mate non pꝛeſumant.Et idem hẽtur de cõ
ſecratiõe di..c.anus.a.c.De hijs. Et
68. di. c. Quduis. C Sed contra arguunt
aliqui:quia vt recitat agiſter ſententia
rum in.A.⁊ habetur.9).di.c. NPeruenit.
Gꝛegoꝛiꝰ ſcripſit ianuario epiſcopo in gre
cia ꝙ ſacerdotes poſſent inungere in fron
te chꝛiſmate ſicut antea faciebant. Pꝛohi
buerat enim eos cõſirmare. Sed quia po
pulus fuit de hoc ſcandaliz atus conceſſit
4 poſſent confirmare ſicut ante. ¶ Reſpõ
et Tandulphus in ſuo.A.qꝙ circa hoc va
rie diuerſi dicunt.¶ Alij enim tenẽt ꝙ Gꝛe
goꝛius cõceſſit vngere in fronte oleo ⁊ nõ

chꝛiſmate ad ſedandum ſcandalum popu

li.Sed contra hoc obicit glo.quia tunc il⸗
lum pplin decepiſſet ⁊ ita vno ſacramèto
defraudaſſet quod non eſt pꝛeſumendum
de ſancto gregoꝛio.ſQuidã vvo tenent ꝙ
Tagorius fecit illos ſacerdotes qui erant
b ianuario epiſcopo quo ad actum cõfir
mandi cos ia ꝙ quilibet eoꝝ in oꝛdine
epatus ſibi in hac pt te collata ↄfirmabat
¶ Kicar. vo dic ꝙ lz ſoli ei ↄſirmare poſ
ſint ex oꝛdiaria ptate tñ ſimplex ſacerdos
ↄfirmare poſſet ex cõmiſſiõe pape.vñ glo.
i.c. Qñ. extra de còſuetudine ait. Papa
poteſt delegare auctoꝛitatem chꝛiſmandi

ſimplici ſacerdoti ⁊ non laico. Epᷣi Yo licet
ipſi poſſint chꝛiſmare non poſſunt tamen

alijs inferioꝛibus demandare qui ex offi·

——— —

igentim
on ſuſci
nleppte
amunlus
dgoori
nbabet
mn g
nanms, E
gamennt
Sedhoch
oſinm
Cnbbimra
Cum cert
ral ſe
i fumm
conſen.
pnzanos
vo chal
trdech
his. Et
gaunt
mtenda

one .

dhonge
ein fon
Prohi
ſgau ho⸗
Conceſſt
(beh
abocpe
eckeoti
lumponn
un wſel
ſanmin
ſuncncun
olenont
ui Gugt
lift
Morcne
ſmmabat
narepol
cerdos
vi go⸗
. Pan
ꝛiſnan
ol
t unh
iarff

tio hoe facere non poſſunt. Sed alij epi vł
archiepiſcopi poſſunt hoc facere in dioceſi
alterius ep̃i de licentia ipſius epiſcopi.Epᷣi
enim ea que ſunt iuriſditionis vt iudicare
excõmunicare ⁊ ſimilia committere poſſũt

etiam alijs non habentibus iuriſditioneʒ.

Ea vo que ſunt oꝛdis ⁊ epiſcopalis aucto/
ritatis nõ poſſunt demandare aut delega
re alijs qui ſunt inferioꝛis gradus. Et de
conſecratione eccleſie vel altaris.c. Aqua.
dicit textꝰ.Licet epᷣs cõmittere valeat que
iuriſditionis exiſtunt que oꝛdinis tamen
epiſcopalis ſunt non poſſunt iferioꝛis gra
dus clericis demandare.i Abi glo.iuriſdi
tionis:puta iudicare cognoſcere de cauſis
beneficia conferre ⁊ omnia alia que aſſecu
tus eſt epiſcopus in conſecratione:hec oia
committere poteſt ⁊ delegare vnicuiqʒ ma
ioꝛi vel minoꝛi. Sed ea que ſunt oꝛdinis
ſcilicet clericos oꝛdinare:virgines cõ ſecra
re:chꝛiſma conſicere ⁊ ſimilia non poteſt.
Ergo vt redeamus ad noſtra obligãtur fi/
deles ad ſacramentum cõfirmationis qdᷣ
epᷣi conferunt.Et vt fideles eccleſña alliciat
ad deuotionem tanti ſacramẽti ſtatuit iter
cetera ꝙ lzʒ quandoq;ʒ ciuitas ſit ſfuppoſi⸗
ta excommunicationi et interdicto: poteſt
epᷣs conuocare populum cũ ſibi videbitur
expedire apud aliqᷓ; eccleſſam ⁊ pꝛedicare
inſuper ⁊ chꝛiſmare:vt patet ex᷑ de ſnia ex
cõmunicationis.c. Reſponſo.
ce regulis que obſeruari debent circa

12firmationis. G Cap. zm.
Ertium myſterium videndum de ſa
cramento conſirmationis dicitur re
gulationis. In quo notade ſunt ali
que regule circa vſum eius. ¶ Pꝛima re
gula ſᷣm doctoꝛes in ꝗ.ꝙ hoc ſacramen
tum debet dari omnibus ſidelibus bapti
zatis non autem non baptiʒzatis ⁊ mulie/
ribus ſicut ⁊ viris:quia etiam mulieres ꝓ
chꝛiſto dimicauerũt.vnde Cniſoꝰ in home
lia ſuꝑ MC aheũ ait. In mundanis agoni
bus etatis ⁊ ſoꝛme generiſqʒ dignitas re/
quirit᷑:⁊ ideo ſeruis ac mulieribꝰ:ſenibus
ac pueris ad eos aditus denegatur. In ce
leſtibus aũt oĩ perſone ⁊ etati ⁊ ſexui indiſ
creta facultate ſtadiũ patet.Et in homelia
de militia ſpuali dicit. Apud deũ femieus

etiam militat ſexus. Multe nanqʒ femĩe
animo virili ſpiritualem militiã geſſerunt
quedã enim interioꝛis hois virtute viros
equauerunt in agonibus martyri:quedã
etiam ſoꝛtioꝛes viris extiterunt. Secun
da regula ꝙ paruuli etiam poſſunt confir

inari quia ſi non tunc tamen poſtea habe

bunt foꝛte cõfiteri chꝛiſtũ æ1 minus habẽt

de fictione.Tñ quia hoc ſacramentũ itera
ri non debet ⁊ non ſic pꝛeſumitur de cõuer
ſato inter chꝛiſtianos ꝙ ſit chꝛiſmatus ſi⸗
cut ꝙ ſit baptizatus.Ideo non expedit ꝙ
paruuli confirmentur ante ſeptennium vt
poſſint melius recoꝛdari poſtea ↄfirmati:.
ꝗbꝰetiã ꝓpter hoc ſolet dari alapa.Saluã
tur tamen paruuli baptizʒati etiã ſine ↄfir/
matione.¶Tertia regula ꝙ ille ꝗq chꝛiſma
tur debet teneri ab aliqͥ 'm Tho.ʒ par.q
72. Nec tñ iſta tẽtio eſt de neceſſitate ſacra
mẽti quia ⁊ ſine ipſa daretur:ſed eſt ex pie
cepto eccleſie ſi adſit facultas.Cõgruit au
tem tentio huic ſacramento quia ↄfirman
dus vt debilis confirmari petit ⁊ ideo ab
alio vt a baculo ſuſtentatur quaſi infirmꝰ
⁊ mulier etiã tenere põt.¶ Quarta regla
ꝙ non confimatus non debet tenere ↄfir
mandũ.arg'de conſe.di.a.c. In baptizã
te.Item nec vir vxoꝛem nec vxoꝛ rirum.

Alioquin iure petendi debitum carebunt

ſi ſcienter ſacerent:ſecus ſi ignoꝛanter. 30.
c Be hujs.Item conſanguinei vł af
n

es non debent ſe mutuo tenere quia ſuf

ficit vinculũ carnale vel naturale. Qui
ta regula ꝙ in confirmatione contrahitur
cognatio ſpiritualis non ſolum impediẽs
matrimonium contrahendũu ſed etiam di
rimens contractum.Et hec cognatio con/
trahitur inter ↄſirmatum ⁊ eum vel eos ꝗ
tenent ad confirmationem. Inter ipᷣm con
ſirmatum ⁊ filios naturales ⁊ inter alios
de quibus diximus in ſermone de luxuria
inceſtuoſoꝝ.¶Sexta regula ꝙ adulti mo
nendi ſunt pꝛemittere confeſſionem ante
conſirmationem.vt de con.di..c. At ieiu
ni.Et hoc in omni ſuſceptione ſacramenti
poſt baptiſmum obſeruandũ eſt ab eo qui

poſt baptiſmũ peccauit moꝛtaliter. Sex

ta regula ꝙ ſacramentũ cõſirmationis ie
iunis ⁊ a ieiunis dari debet vt patet de cõ.

Di. S. e. At ieiuni.Et.c.ſẽquenti:.quod ⁊ de

omni ſacramento intelligendum eſt. vnde

debet:puta ſi epᷣs non poteſt mane cõmo⸗

ſine cauſa poſt pꝛandium miniſtrari non

de chꝛiſmare. C Septima regula ꝙ in oĩ

loco dum tamen decenti honeſto poteſt

epiſcopus confirmare ſine peccato non ſo
lum in eccleſia ſed extra:lz chꝛiſma ſolum

im eccleſia conſici debeat:⁊a hoc intellige in

dioceſi ſua ſubditos ſuos niſi ex commiſ/⸗
qone vel licentia conſirmaret alios. Et no
ta ꝙ ſi epiſcopus confirmaret non ſubdi/
tos abſqʒ ſui fuperioꝛis epiſcopi licentia:
vere pꝛeſtaret ſacramentuʒ lz peccaret. Et
non efficeretur irregularis neq;ʒ ſuſpẽſus.
¶¶Octaua regula ꝙ vnctio chꝛiſmatis ſa
cienda eſt in fronte.Extra de ſacra vnctiõ
x. Uno.quia vt magis audacter ⁊ ſine ru /
boꝛe homo conſiteatur chꝛiſtum datur
ſirmatio:⁊ ideo potius in fronte fieri debet
vbi magis apparẽt huiuſmodi paſſiones.
Cõfirmat iſta Tho.in tertia parte aſſerẽs
ꝙ iſta cõſignatio fit in fronte pꝛopter duo
¶ Pꝛimo quidem quia chꝛiſmatus iſigni
tur ſigno crucis ſicut miles ſigno ducis:
quod quidem debet eſſe euidens ⁊ maniſe
ſtum. Inter omnia autẽ loca coꝛpoꝛis hu
mani maxime maniſeſtꝰeſt frons qui qua
ſi nunq; obtegitur.Et ideo linit᷑ chꝛiſma/
tus chꝛiſmate in fronte vt in maniſeſto de
monſtret ſe eſſe chꝛiſtianum ſicut ⁊ apoſto
li poſt receptum ſpiritum ſanctuzʒ ſe mani
feſtauerunt qui pꝛius in cenaculo latebãt.
¶ Secundo quia aliquis impeditur a libe

ra confeſſione chꝛiſti pꝛopter duo. ſcil icet

ſed ꝙ

pꝛopter timoꝛem ⁊ pꝛopter verecundiam:
vtriuſq; autem hoꝛum ſignũ maxime ma
nifeſtatur in fronte pꝛopter pꝛopinquitatẽ
imaginationis.Et pꝛopter hoc ſpiritus a
coꝛde directe ad frontem aſcendunt.vnde
verecundati erubeſcũt timentes autẽ pal
leſeunt:vr dicitur in ꝗethicoꝛum. Et ideo
in fronte ſignaturchꝛiſmate vt neqʒ/ꝓpter
timoꝛem neqʒ pꝛopter erubeſcentiam no/⸗
men chꝛiſti cõſiteri pꝛetermittat.Nona
regula ꝙ debet frons ligari quouſq; chꝛiſ
ma deſiccetur. Non opoꝛtet autem ꝙ pan
nus lbtem diebus ligato capite poꝛtetur
eptem diebus caput a lotione ſerue

tur: ⁊ hoc pꝛopter reuerentiam chꝛiſmatis
⁊ pꝛopter ſeptem dona ſpiritus ſancti.Sit

ergo chꝛiſtiani diligentes vt confirmatio/

nis ſacramentum cum deuotione ac reue

rentia ſuſcipiant:vt ſic foꝛtificati ieſũ xpᷣm

dominũ ⁊ ſaluatoꝛem ſeculi confiteantur.
cui ſit laus ⁊ gloꝛia per infinita ſecula ſecu
loꝝ Amen.
¶ Feria ſexta magna de flebili moꝛte ſal⸗
uatoꝛis noſtri ieſu chꝛiſti.
Sermo quadrageſimus octauus.

Miclinato ca

pite tradidit ſpirituʒ. Scribũ
tur hͥ verba Joannis.i9. co. 4
V in euangelio hodierno. (Si
m noſtrum oculi fierent fõtes aque
viue vt lachꝛyme pꝛofluentes ex illis ſupꝑ/
excederent abundantiam fluminũ ſtagno⸗
rum lacuum a maris oceani non ſufficerẽt
ad ſatiſfaciendũ pietati quam debemꝰpij ⸗
ſimo redemptoꝛi noſtro dño ieſu chꝛiſto.
NMihil enim excogitari poteſt aut enarrari
flebilius ⁊ commiſeratione dignius qᷓ; eiꝰ
acerba paſſio ⁊ moꝛs crudelis ab eo ꝓ no
bis vermiculis tolerata.ſ Sed pleriqʒ aſ⸗/
ſerunt non conuenire grautati viroꝛuz ſa
pientum vt ſe ad lamenta inclinent et la/⸗
chꝛymas.Quos nos facile conuincimus
exẽplo eoꝝ qui pꝛopter planctum ſuoꝑ ca
roꝛum de benignitate laudantur. ¶ Sicut
ioſeph qui fleuit ⁊ deoſculatus eſt fſaciẽ pa
tris ſui defuncti vt dicitur Geneſis.o.cꝰ.

IEt Dauid qui planxit ſuper ſaul ⁊ iona

tha interfectos in pꝛelio:vt ſcribitur ſecun
di regũ pᷣ.c. Et ſuper tumulum abner in
terſectꝰa ioab ⁊ abiſai:vt habetur ſecundi
regũ.3ʒ.c.ac pꝛo amon filio qnem interfecit
abſalon:vt patet ſecundi regũ.iʒ.c.et de⸗
niq; nunciata moꝛte abſalon flebat dicẽs
Abſalon fili mi:ſili mi abſalon.⁊ verſa fuit
victoꝛia illius viri in luctum omni populo
vt patet ſecũdi regũ.is.c. De alexandro
inſup qui magnus cogminatus eſt refert
Quitus curtiꝰ ꝙ audita moꝛte vxoꝛis da
rij fudit lachꝛ vmas.Sic? alij plurimi q̃s
omitttere libet.ſ Cur igit᷑ nõ debeat vnuſ⸗
qſq; faciẽ lachꝛymis madeſacẽ cũ narrat:᷑

hriimnate
menS
ſmato
e ac ehe
reſi jn

eantur.

la ſen
norteſl,

(aus⸗

0l
Sarbi
gigee
no. ſo
ſes age
lis ſip⸗
ſtagno⸗
ſficenit
croped⸗
d.
tananmn
insh
beo p
ligzaſ⸗/
iwnzſ⸗
tal/
nincmes
n ſor
u,Sat
ſul tie
biurln
nabn
urſunl
ninigft
N
hatdict
vefſafui
ipoplh
leumn
eſt ifn
nrorion

rimickdd
denn

ciM.

Currite igitur gentes vndiq; ⁊ venite ho

moꝛs illius qui fuit a patribus deſidera/⸗
tus:a pꝛophetis pꝛenunciatus:a deceʒ ſi
billis vaticinatus:ab angelo annunciatꝰ:
a virgine matre conceptus:ab heliſabeth
benedictus:a multitudine angeloꝛuʒ lau
datus:a paſtoꝛibus inuẽtus:a ſtella mon
ſtratus:a magis adoꝛatus: a ſymeone iu
ſto ⁊ ſene in bꝛachijs ſuſceptus.Ipᷣe vtiq;
dei eſt ⁊ virginis filius. Ipſe de ſpiritu ſan

cto conceptus.Ipſe omni gratia ⁊ veritate
repletus.Ipſẽ qui peccatum non fecit nec

dolus inuentus eſt in oꝛe eius.Ipſe ſpecio

ſus foꝛma pꝛe filus hominum:in queʒ de

ſiderãt angeli pꝛoſpicere. Ipſe deniqʒ qui
dilexit ⁊ lauit nos a peccatis ſanguie ſuo.

die ad locum caluarie ⁊ dum in cruce poſt
dira toꝛmenta moꝛtuum inſpicitis aucto/
rem vite flebilibus vocibus aera comple

te. Plangite ⁊ vlulate ſuper ieſu in cruce

pꝛo nobis extincto. Plangite o virgines

virginem de virgine natum. Plangite

o nupte ⁊ coniugati matrimonij pꝛecipu⸗
um cultoꝛem: qui vt illud extolleret aquã
in vinum conuertit in nuptijs. Plangi/
te o vidue ieſum qui viduas honoꝛauit:
a adoleſcentem filiuʒ qui moꝛtuus erat ſu
ſcitatum reſtituit vidue matri. Plangite
viri docti ſummum doctoꝛem lumẽ mun⸗/
di qui ſemper docuit veritatem. Plangi/⸗
te turbe ⁊ populi omnes chꝛiſtum qui tur
bas bis miracło panũ reſocillauit. Plan
gite o matres filium virginis innocentem
decoꝛum affabilez trigintatres annos ha
bentem etatis quem iudei peſſimi hodie
crucifixerunt:hodie vulnerauerunt:hodie
illuſerunt:hodie deniq; occiderunt.Sʒ cũ
ad hoc non ſufficiat ibecillitas noſtra men
te ad deum eſt recurrendum oꝛandunqʒ:
vt gratiam largiatur qua mediante recoꝛ
dari tante rei cum coꝛdis teneritudine va
leamus.Quare ⁊ vos aſtantes genuflexi
in ſilencio dicite pater noſter. Ego vᷣo voce
publica referam oꝛationem quam ſacit ec
cleſia. Reſpice queſumus domine ſuper
hanc mamiliam tuazʒ pꝛo qua dominus no
ſter ieſus chꝛiſtus nõ dubitauit manibus
tradi nocentium ⁊ crucis ſubire toꝛmentũ
Amẽ.Imploꝛato iam ex ſuperis pꝛeſidio:

omnes ingenij vires excitabimus ad con
templandam moꝛtem vnigeniti filij dei:
quã tulit vt nos viuiſicaret ac recõciliaret
eterno pꝛi.¶ Se ipſa itaq; moꝛte ieſu chꝛi
ſti locuturi tria myſteria pꝛoponimus con
templandgda.
Pmdĩ veritatis.
pietatis.

4. —

C3 modus liberandi genus bumanũ
per paſſionem chꝛiſti fuit conueniens. Et
ꝙ xpᷣs occiſus fuit a iudeis ac vere moꝛtu
us. Cap̃. “.
Rimum myſterium contemplan⸗
dum de moꝛte chꝛiſti dicitur verita
tis. In quo tria dubia pijſſima de/
Cp mytrum fuit conueniens modus libe
rationis hbumane per paſſionem ⁊ moꝛteʒ
Cꝛmytrũ xpᷣs fuit ab alio occiſus.

Czmvtrũ xpe fuit vere moꝛtuus.
Pꝛo pꝛimi dubij declaratione audien
da eſt ſentẽtia Auguſtini qui liꝰ.iꝗ.de tr i
nitate ait. Sanande noſtre miſerie nullus
alius modus cõuenientioꝛ fuit q;ᷓ per paſ
ſionẽ chꝛiſti. Ratio eſt ᷑ᷣm Tho.tertia par
te.q.Ab.quia tanto aliquis modus conue
nientioꝛ eſt ad aſſequendum ſinem quãto
per ipſum plura concurrunt expedientia
ſini. Per hoc autẽ ꝙ homo per chꝛiſti paſ
ſionem eſt liberatus multa occurrunt ad
ſalutẽ hoĩs ꝑtinẽtia pᷣter liberationẽ a pec
cato que ſũt pꝛecipue tria.
Cp meſt cognitio diuine charitatis.
Camerempluz virtuoſitatis.
Te ſeruatio puritatis.
Pꝛimuʒz eſt cognitio diuine charitatis
Per hoc enim homo cognoſcit quantum
a deo diligatur. Ideo Joannis.3.co. Chꝛi
ſtus dixit. Sic deus dilexit mundum vt fi
lium ſuum vnigenitum daret.Et Eccleſia
dicit illud verbum Gᷓ egoꝛi O inextima
bilis dilectio charitatis vt ſeruum redime
res filiũ tradidiſti.Et Hieronymus i epi
ſtola ad damaſum papã inquit. Que ma
ioꝛ poteſt eſſe clementia q; vt dei filius fili
us hominis putaretur decem menſium ſfa

ſtidia ſuſtineret partus: erpectaret aduen

tus:per ſingulas adoleſceret etates: poſt
contumelias vocum alapas ⁊ flagella cru
ciſqʒ pꝛo nobis ſieret maledictum vt nos
a maledicto legis abſolueret. ¶ Et Wau⸗
lus ad romanos.S. c.ait. Pꝛopᷣo filio ſuo
non pepercit deus ſed pꝛo nobis omnibꝰ
tradidit illum. C Si autem aliquis obice
ret quia magna iniquitas eſt innocentem
paſſioni ⁊ moꝛti tradere.Sed ſicut dicitur
deut eronomij.32. Deus ſidelis eſt ⁊ abſqʒ
vlla iniquitate.Ergo filium innocentẽ nõ
debuit tradere paſſioni ⁊ moꝛti. C Reſpõ
det Tho.tertia parte.q.A⁊7.qꝙ deus pater
tradidit chꝛiſtum paſſioni. Ino quidem
modo ſ̃m ꝙ ſua eterna voluntate pꝛeoꝛdi
nauit paſſionẽ chꝛiſti ad humani generis
liberationem ſᷣm illud quod dicitur Yſaie
S3. co. Dominus pofuit in eo iniquitatem
omnium noſtrum.ſ Secũdo inqᷓ; tum in⸗
ſPpirauit ei voluntatem patiendi pꝛo nobis
infundendo ei charitatẽ.¶ Zertio non pꝛo
tegendo eum a paſſione ſed exponẽdo per
ſequentibus.vnde vt dicitur Mathei.27.
clamauit in cruce.Deus meus cur me de
reliquiſti.quia ſcilicet ßᷣm Auguſtinũ po/
teſtati perſequentium eum expoſuit ⁊ ſub
traxit pꝛotectionem non tamẽ ſoluit vnio
nem.ſQuod pꝛedixerat Bauid in ps il/
lo.20.loquẽs in perſona chꝛiſti.Deus de⸗
us meꝰ quare me dereliquiſti ⁊c. cuius ex
poſitionem ſcripſimus in ſermone de paſ
ſione in alio quadrageſimali. Et ꝙ de chꝛi
ſto Hauid loquebatur oſtendit Lactantiꝰ
libꝛo.a.ex hoc quia in illo pᷣs dicitur.?vFo/
derunt manus meas ⁊ pedes meos. Abi
ſic ipſe ſequitur.Que vtiqʒ pꝛopheta non
de ſeẽ locutus eſt fuit enim rex ⁊ nunqʒ illa
berbeſn⸗ eſt. Spiritus dei per illũ loque/
atur qui fuerat illa paſſurus poſt annos
mille ⁊ quinquaginta.Zot enim colligun
tur anni a dauid vſqʒ ad crucẽ chꝛiſti.h ec
ille. Dicimus ergo ꝙ iniquum eſt ⁊ cru⸗
dele hominem innocentem moꝛti tradere
contra eius voluntatem. Sed deus pater
non ſic tradidit filium qui obediẽs in ſua
oꝛatione paterne ſe fubdidit voluntati ter
tio replicans: Pater mi ſi poſſibile eſt traſ
ſer a me calicem: verũtamen non ſicut ego
volo ſed ſicut tu fiat volũtas tua.iEt nota

–

„

de hoe poſſibili m Tho.3 parte. q. 46, ar

ticulo.2.Qõðõ aliꝗd poteit dici poſſibile vel
impoſſibile dupliciter.ſ nomodo ſimpli
citer ⁊ abſolute.¶ Aliomodo ex ſuppoſitio
ne. Simpliciter ? abſolute loquendo poſſi
bile fuit deo aliomodo hominẽ liberare q́;
per paſſionem filij. Quia non eſt impoſſi⸗/
bile apud deũ omne verbum.Sed ex aliqͥ
ſuppoſitione facta fit impoſſibile:quia eni
impoſnbile eſt dei pꝛeſcientiaz falli ⁊ eius
voluntatem ſiue diſpoſitionem caſſari ſup

poſita pꝛeſcientia ⁊ oꝛdinatione dei de paſ
ſione chꝛiſti non erat ſimul poſſibile chꝛi⸗
ſtum non pati ⁊ hominẽ aliomodo qᷓ;ᷓ per

eius paſſionem liberari. Et ſi rurſus ali⸗
quis quereret:an ſi deus liberaſſet hoĩem
abſq; omni ſatiſſactione feciſſet contra in

ſticiam. ¶ Reſpondet Tho.ꝙ non. Quia

ille iudex non poteſt ſalua iuſticia culpa ſi
ne pena dimittere qui habet punire culpã
in alium commiſſam.puta vel in aliuʒ ho
minem vel in totam rempublicam ſiue in
ſuperioꝛem pꝛincipem. Sed dens non ha
bet aliquem ſuperioꝛc̃.Sed ipſe eſt ſupꝛe⸗
mum ⁊ commune bonum totius vniuerſi
Et ideo ſi dimittat peccatum quod habet
rationẽ culpe ex eo ꝙ contra ipſum cõmit
titur nulli facit iniuriam. Sicut quicunqʒ
homo remittit offenſaãm in ſe commiſſam
abſqʒ; ſatiſſactione miſericoꝛditer ⁊ non in
iuſte agit. Tamen hoc non obſtante no⸗
luit peccatum ſine pena dimittere.Et cum
hoc ſufficienter ſatiſſacere non poſſet per
aliquam penam quaʒ pateretur ei ſatiſſa
ctoꝛem dedit charitatẽqʒ ſuam generi hu
mano exhibuit. CSecũdum quod occur/
rit pertinens ad ſalutẽ hominis eſt exem:
plum virtuoſitatis. In hoc enim ꝙ xpus
moꝛiendo redemit humanum genus exẽ/
plum dedit hominibus obedientie:humi/
litatis:conſtantie:iuſticie ac ceteraꝝ vixrtu
tum in paſſione chꝛiſti oſtenſirum que ſũt
neceſſarie ad humana ſalutez. Ideo d pᷣꝰ
Petri.2. c.Chꝛiſtus paſſus eſt ſne. nobis
vobis relinquens exemhin vt leqmini ve
ſtigia eius. ¶ Tertiũ qð facit ad ſalutẽ bo
minis eſt conſeruatio puritans. Ex eo aũt
ꝙ xpᷣs paſſus eſt pꝛo nobis idicitur nobis
neceſſ.tas ſeruandi nos a peccato imunes

Hine
npn
liſcat
Pueerg
mnorco⸗
lgente
ſelcitt
bibiſti
ſochr
auer
ſis
gbſti
ptpe
iſe

ͤde
he
ltöt
niiſ

go
gel

(.
hoe⸗
gola
abal
lign
lata
ſeti
dit
itin
fuite

auu⸗

eg 4e
oſſbiie
nocoſimi
kſappofti
anto o
lbenrech
Kimpoſſi/
Seickalij
lecgucn
ſlt cus
caſtniſ

kdei enen

lbile chi
oie
mus al/
ſethoien
vnne i
1, Quis
culoif
rclo⸗
iN
ſwe in
non i
aſtſant
9 pniuat
d hobel
n cömit
guicunh
nmiſian
naon
ſunteno,
e Kan
poſe
abe
genenn
vodo/
ctnn
ingni
envoi⸗

ni Hetu

naeſi
deodiß

10 nobéS

äminin
ſeluni
Cruon
urnos
ſ1o ona⸗

Hinc Paulus pᷣ ad coꝛinthios.é. cꝰ. ait.
Empti enim eſtis pꝛecio magno valde:glo
riſicate ⁊ poꝛtate deũ in coꝛpoꝛe vꝛo.Et ſic
patet ꝙ paſſio chꝛiſti pᷣ attrahbit ⁊ inflam
mat coꝛ humanũ ad dilectionẽ dei nos di
ligentis.vnde Bernardus ait. Super oĩa
reddit te mihi amabilẽ bone ieſu calix quẽ
bibiſti opus redemptionis noſtre.ſꝛ paſ
ſio chꝛiſti dat exempluz virtutũ potiſſimũ
atientie ⁊ humilitatis:vt dicitur.93.di.c.
ns.ſ ʒinducit homines vt a peccatis
abſtineant cum tãte ſit anima nobilitatis
vt pꝛo ea redimenda ſanguinẽ xpᷣs effude
rit.¶ Ende HMugo in liꝰde arra ſponſe ait.
Amplius mihi vilis eſſe non debeo que tã
tũ deo placui vt moꝛi dignaretur pꝛo me:
ne perderet me.ſEt Bernardus in medi
tatiõibus.Sublime eſt aĩe pꝛeciũ que nõ
niſi ſanguine chꝛiſti redimi potuit.Quam

ergo cõmutationeʒ pꝛo aia tua dabis qui
pꝛo nihilo das illã.¶Scðᷣʒ dubiũ declaraã

2

dũ vtꝑ xpᷣs fuit ab alio occiſus.Et ꝙ ſic pʒ
quia ipſe pꝛedixerat Luce.isð. Poſtq; fla
gellauerint occident eum.ſ Sed cõtra ar/⸗
guunt pleriq;.p quia xpᷣs dixit Joãnis.io.

c. Nemo a me tollit aiam meaʒ ſed ego po

no eam.Ille aũt dicitur aliquem occidere
qui aiaʒ eius tollit. Non eſt ergo chꝛiſtus

ab alus occiſus ſʒ a ſeipſo.ꝛ arguũt qꝛ il

li qui ab alijs occiduntur paulatim debili
tata natura deſiciunt ⁊ maxime hoc appa
ret in cruciſixis. In xpᷣo autẽ hoc non acci⸗
dit. Nam clamans voce magna emiſit ſpi
ritum:vt dicitur Mathei.27/c.Non ergo
fuit chꝛiſtus ab alijs occiſus ſed a ſeipſo.
¶ Ad ſolutionem hoꝛum obiectoꝛum dicit
Tho. 3² barte. .42. ꝙ aliquid poteſt eſſe
cauſa alicuius effectus dupliciter. Nno

modo directe ad illud agendũ. E&t hoc mo

directe ſcilicet quia non impedit cum ipe
dire poſſit. Et hoc modo ipſe chꝛiſtus fuit

do perſecutoꝛes chꝛiſti eum occiderunt:qꝛ

ſufficientem ei cauſam intulerunt cum in/⸗
tentione occidendi eum ⁊ effectu ſubſeq̃n
te quia ſcilicet ex illa cauſa eſt moꝛs ſubſe
cuta.ſ¶ Aliomodo di aligꝗd cauſa alicuiꝰin
ipe /

cauſa paſſionis ⁊ moꝛtis ſue. Poterat eni
ſuam paſſionem ⁊ moꝛtem impedire. ſIpᷣ

quidem aduerſarios repꝛimendo vt eum

136

aut non vellent aut non poſſent ĩterficere.
T2 quia ſpiritus eius habebat poteſtatez
conſeruandi naturam carnis ſue ne a quo
cũqʒ; leſiuo inflicto oppꝛimeretur qd qui/
dem habuit anima chꝛiſti.quia erat vnita
verbo dei in vnitate perſone:vt docet Au
guſtinus in.A.de trinitate.Quia ergo ani
ma chꝛiſti nõ repulit a pꝛopꝛio coꝛpoꝛe no
cumentum illatũ:ſed voluit ꝙ natura coꝛ
poꝛis illi nocumento ſuccumberet dicitur
ſuam aiam poſuiſſe vel voluntarie moꝛtu
us fuiſſe.Et ſic intelligitur illud qdð induce
batur pᷣ. Nemo tollet a me aiam meaz ſci
licet me iuito.ſ Ad 21 vo arg'ndicit Tho.
ꝙ vox illa magna a chꝛiſto emiſſa nõ fuit
naturalis ſed miraculoſa:æ iter alia mira
cula moꝛtis xpᷣi computatur. Quãdiu eni
xpᷣs voluit natura coꝛpoꝛalis eius conſer

uata eſt in ſuo vigoꝛe etiam in extremis.

Sic ⁊ qñ voluit fubito ceſſit illato nocumẽ

to. CTertiũ dubiũ declarãdũ vtꝝ xps fuit·

dulos triplici via:
Pdꝛ ꝓphetice pꝛenunciationis.
Cꝛauctentice teſtiſcationis.
Weindaice ꝓcurationis. —R
ꝛima via dicitur ꝓphetice pꝛenũcia/⸗
tionis. Pꝛenunciata quippe fuit expꝛeſſe
moꝛs xpᷣi per multa ſecula anteacta.ſ An
de Jacob patriarcha geneſis.49. cᷣ. dixit.
Symeõ ⁊ leui fratres vaſa inigꝗtatis bellã
tia.In conſilio eoꝝ non veniat aia mea:et
in cetu illoꝛum non ſit gloꝛia mea:quia in
furoꝛe ſuo occiderunt virũ ⁊ in voluntate
ſua ſuffoderunt murũ. Maledictus furoꝛ
eoꝛum quia pertinax ⁊ indignatio eoꝛum
quia dura.Hicolaus de lira ſuper.iꝛ.c.Jo
annis aſſerit ꝙ pontifices indeoꝛuʒz de tri
bu leui ⁊ phariſei pꝛo magna parte fuerũt

vere moꝛtuus. Et ꝙ ſic pbdũ eſt ↄtra icre

de tribu ſymeon: Adco ppherico ſpiritu il/

luſtratus iacob dixit verba pꝛedicta.ſ Sʒ
iudei hoc negant referẽtes ꝙ iacobita lo/

cutus eſt de ſymeone ⁊ leui pꝛopter belluzʒ

quod fecerunt contra ſichimitas pꝛopter
raptum dine ſoꝛoꝛis eoꝛum de quo fit mẽ
tio Geneſis.34.c. Quos nos conuincimꝰ
pꝛimo quia bellum illud iam pꝛeteritum

erat. Et Jacob filis annunciabat futura.
Ideo vt patet Geneſis.A9.caplo. dixit.

Congregamini vt annunciem que futura
ſunt vobis in diebus nouiſſimis cõgrega
mini ⁊ audite.¶ Secundo bellum illud cõ
tra ſichimitas fuit bellum iuſtum: quare
non debebat dici Maledictus furoꝛ eoꝝ.
Ergo Jacob pꝛophetice annunciauit moꝛ
tem chꝛiſti pꝛocurandam per pontiſices ⁊
phariſeos. Et Sibilla de qua mentioneʒ
facit Lactantiꝰlibꝛo quarto ita locuta eſt.
Inierunt conſilium deteſtandum vt pꝛiua
rent eum vita qui vt iuſtificaret eos vene
rat.i Et Salomon pꝛeuidens paſſionem

chꝛiſti Sapientie.2.c.ait. Sixerunt impi

cogitantes apud ſe non recte. Circũuenia
mus iuſtum quoniam inutilis eſt nobis ⁊
contrarius eſt operibus noſtris ⁊ impꝛo/
pat nobis peccata legis ⁊ diffamat ĩ nos
peccata diſcipline noſire. Pꝛomittit ſe ſci
entiam dei habere ⁊ filium dei ſe nomiat.
Factus eſt nobis in traductionem cogita/
tionum noſtrarum. Oꝛauis eſt nobis etiã
ad videndum quoniam diſſimilis eſt alijs
vita illius ⁊ imutate ſunt vie eius. Zanq̃ᷓ
nugaces ideſt nullius veritatis homines
eſtimati ſumus ab illo ⁊ abſtinet ſe a vijs
noſtris tanqᷓ; ab immunditijs:et pꝛefert
nouiſſima iuſtoꝛum:ideſt bona a iuſtis ex
pectata pꝛefert omnibus bonis vite pꝛeſẽ
tis. Et gloꝛiatur patrem ſe habere deum.
MHideamus ergo ſi ſᷣmones illius veri ſũt
2 tentemus que ventura ſunt illi ⁊ ſciemꝰ
que erunt nouiſſima illius.Si enim eſt ve
rus filius dei ſuſcipiet illum ⁊ liberabit il
lum de manibus contrarioꝛum. Cõtume
lia ⁊ toꝛmento interrogemus eum vt ſcia⸗
mus reuerentiam eius ⁊ pꝛobemus patiẽ
tiam illius. Moꝛte turpiſſima condemne
mus eum. Hec ille.¶ Et Yſaias. 3ʒ.c. Tra
didit in moꝛtem animam ſuam ⁊ cum ſce
leratis reputatus eſt:⁊ ipſẽ peccata multo
rum tulit ⁊ pꝛo tranſgreſſoꝛibus rogauit.
¶ Et Haniel.9.c. Poſt hebdomadas ſexa
gintaduas occidetur chꝛiſtus: et non erit
eius populus qui eum negaturus eſt:ſcili
cet iudei coꝛam pilato ipſum negabunt di
centes. Non habemus regem niſi ceſarẽ.
Et ciuitatem ⁊ ſanctuarium ideſt templuzʒ
diſſipabit populus ſcilicet exercitus roma
nus cum duce venturo ideſt tito.Et ſinis

*

eius ſcilicet hieruſalem vaſtitas quia ſcili

cet fuit vaſtata ꝑ romanos. ¶ Et cayphas

cum eſſet pontifex anni illius ita pꝛophe/

tauit de chꝛiſto vt ſcribitur Ioannis.xi.c.
Expedit vobis vt vnus moꝛiatur homo/p

populo ⁊ non tota gens pereat.Et ipe dũõs
ieſus ſepe diſcipulis pꝛedixit moꝛiturum.

¶ Ange ſcribit᷑ Mathei.id.c. Cepit ieſus
oſtendere diſcipulis ſuis quia opoꝛtet euʒ

ire hieroſoõlymã ⁊ multa pati a ſenioꝛibus

2 ſcribis ⁊ pꝛincipibus ſacerdotum ⁊ occi
di ⁊ tertia die reſurgere.¶ Et Mathei.iꝛ.
c.poſt tranſfſigurationem dixit illis tribus
quos admiſerat ad tam ſtupendum ſpe/
ctaculum. Nemini dixeritis viſionem do⸗

nec filius hominis a moꝛtuis reſurgat.Et
Mathei.io.c.Dum iret hieroſolymam di

xit ſecreto duodecim diſcipulis.Ecce aſcen
dimus hieroſolymaz ⁊ filius hominis tra
detur pꝛincipibus ſacerdotum ⁊ ſcribis et
condemnabunt eum moꝛte. C Secundo
pꝛobandum eſt ꝙ chꝛiſtus vere fuit moꝛ⸗
tuus per auctenticam teſtiſicationẽ/¶ Cã
tat quippe ſic de chꝛiſto mater eccleſia.Ip
ſe enim verus eſt agnus qui abſtulit pec /
cata mundi qui moꝛtem noſtram moꝛien
do deſtruxit ⁊ vitaz reſurgendo reparauit.
¶ Et in vtroqʒ ſymbolo apoſtoloꝛum ſcili

cet MPatrem chꝛiſtum paſſum ⁊ moꝛtuuz

ↄfitetur. Idem habetur in ſymbolo Atha
naſij.¶ Et de ſumma trinitate ⁊ fide catho
lica.c.pᷣ¶ Et Joannes in euangelio.c.io⸗
ait. Ad ieſum autem cum veniſſent vt vi
derunt iam moꝛtuũ non fregerũt eius cru
ra.¶ Et Paulus ad romanos.S. c. Pꝛo
impijs moꝛtuus eſt iuſtꝰpꝛo iniuſtis.¶ Et
iterum ibi. Cum adhuc peccatoꝛes eſſemꝰ
chꝛiſtus pꝛo nobis moꝛtuus eſt. ¶ Et eodẽ
co. MReconciliati ſumus deo per moꝛtem ſi
lij eius ¶ Et.S.c. Chꝛiſtus moꝛtuus eſtet
reſurrexit qui eſt ad dexteram dei.¶ Et.iꝗ.
c.Chꝛiſtus moꝛtuꝰeſt ⁊ reſurrexit vt ⁊ vi⸗
uoꝛum ⁊ moꝛtuoꝛum dominetur.¶ Et pꝛi
me ad choꝛinthios.iꝰ.c.Chꝛiſtus moꝛtuꝰ
eſt pꝛo peccatis noſtris ſʒ ſcripturas.Et
ſecũde ad coꝛinthios..c. MPꝛo omnibus
moꝛtuus eſt chꝛiſtus¶ Et pᷣad theſialoni
cenſes.A.c.Credimus ꝙ ieſus moꝛtuus
eſt ⁊ reſurrexit. ¶ Et Petrus pᷣma cano*

3.c. Chꝛiſtus

gei
Ltaapphn
propte⸗
oanni, i
urono⸗
Cedi
mriuum.
Cottieſis
kin a;
ſeniorus
Num tocd
llis mbus
cun he⸗
nen do
ſungat
lmamdi
ralen
inis n
nibiset
nd
EN
GR
ad
ſoltper/
m onn
Dnenmule⸗
unkli
wr,
Pbeor
1Gane
iſin un
zitalec
„
nuscſn
Licn
normi
us a
yt 4r/
morth
hnnch
eſale

3.c. Chꝛiſtus ſẽmel pꝛo peccatis nẽ̃is moꝛ
tuus eſt iuſtꝰpꝛo iniuſtis. Et Ambꝛoſius
ſuper epiſtolam ad romanos.Tantum fu/
it peccatum noſtrum vt ſaluari non poſſe
mus niſi vnigenitus dei ſilius moꝛeretur
pꝛo nobis debitoꝛibus moꝛtis. Et Au/⸗
guſtinus liꝰ.A.de trinitate.Ana moꝛs no
ſtri ſaluatoꝛis duabꝰ moꝛtibꝰnoſtris ⁊ ani
me ⁊ coꝛpoꝛis ſaluti fuit. ¶ Et de con.di.2.
c. tevatuiv⸗ Semper chꝛiſti moꝛs per ſe

culi vitazg poſteris eſt nuncianda vt diſcãt

qua charitate dilexit ſuos qui pꝛo eis mo
ri dignatus eſt: quia ad hoc pꝛioꝛ dilexit
nos cum eſſemus gehenne filij vt eum di
ligeremus a moꝛte iam liberati. ¶ Tertio
pꝛobandum eſt ꝙ chꝛiſtus fuit vere moꝛ
tuus ex iudaica pꝛocuratione. Judei nem

pe impij ſoliciniſime pꝛocurarunt vt chꝛi⸗

ſtus moꝛeretur. Nam vt dicitur Joãnis

xi.Cogitauerunt vt interficerent euz. ¶ Et
Mathei.26. Cõgregati ſunt pꝛincipes ſa
cerdotum ⁊ ſenioꝛes populi in atrium pᷣn
cipis ſacerdotum qui dicebatur cayphas:
⁊ conſilium fecerunt vt ieſum dolo tenerẽt
æ occiderent.Et coꝛam pilato clamabant.
Nos legem habemus et ſᷣm legem debet
moꝛi.Et tandem cum vidiſſent euzʒ in cru
ce moꝛtuum ⁊ poſtea ſepultum adierũt pi
latum dicẽtes.homine recoꝛdati ſumus
quia ſeductoꝛ ille dixit adhuc viuens poſt
tres dies reſurgam.Jube ergo cuſtodiri ſe
pulchꝛum vſq; in diem tertiuz ne ſoꝛte ve
niant diſcipuli eius furentur eum ⁊ dicãt
plebi ſurrexit a moꝛtuis ⁊ erit nouiſſimus
erroꝛ peioꝛ pꝛioꝛe. Ait illis pilatus:habe-/
tis cuſtodiam: ite cuſtodite ſicut ſcitis. Il
li autem abeuntes munierunt ſepulchꝛuʒ
ſignantes lapidem cuz cuſtodibus. Qua
re nullus ambigere debet chꝛiſtum paſſũ
⁊ moꝛtuum pꝛo ſalute mundi. ¶ Et vt in ·
at Tho.ʒ par.q. o.ↄueniẽs fuit x-pᷣm mo
ri.pᷣ quidem ad ſatiſfaciendũ pꝛo huma
no genere quod erat moꝛti adiudicatum.
Tꝛvt nos a timoꝛe moꝛtis liberaret. ſ3
vt a moꝛtuis reſurgendo virtutem ſuam
oſtenderet qua moꝛtẽ ſuperauit:et nobis
ſpem reſurgẽdi pꝛeberet. Quis igitur nõ
videt quanta ſit hominum ad chꝛiſtũ obli
Gatio cum ipſe qui via veritas eſt ⁊ vitaꝓ

137

ipſis moꝛi dignatus ſit. NMec ſolum moꝛ/⸗
tem tulit ſed ad illam vt in ſequenti myſte
rio patebit tãtis cruciatibus doloꝛibuſqʒ
CMOQð moꝛs xp̃i fuit penoſa valde ex eo
paſſio eius fuit diuturna ⁊ gnälis ⁊ ismi/⸗
nion. (Cap. 2.
Ecundum myſterium contemplan
dum de moꝛte chꝛiſti dicitur penali
tatis.Fuit quippe moꝛs illa pẽoſa
doloꝛoſa valde maximie pꝛopter tria.
CWp ꝓpter paſſionis diuturnitatem.
1 ꝓpter paſſionis gnãlitatem.
C3°0 ppter paſſionis qualitatem.
CPꝛimo fuit moꝛs chꝛiſti grauis ⁊ dolo
roſa pꝛopter paſſionis diuturnitatem. Nã
lIz omnibus diebus penalem duxerit vi /
tam: peregrinando:oꝛando: ieiunãdo:pꝛe
dicando:⁊ futuram paſſionem pie pꝛeme
ditando:ob quod vt inquit Tentulus iu/
dee pꝛeſes in epiſtola ad tiberium: nunqᷓ;ᷓ
ridere viſus eſt flere autez ſic. TLamẽ quis
explicet quãta chꝛiſtus paſſus fuerit quã/
toq; meroꝛe anima eius confecta quando
colendam illam carãqʒ genitricem relin⸗
quens diſceſſit a bethania pꝛofectuſq; eſt
hieruſalem vt cenaret ibi cuz diſcipulis ſu
is.Que ⁊ quanta in illa cena peracta ſüũt:
vtiq; non ſine laboꝛe ibi chꝛiſtus pꝛodito
rem caute admonuit vt ſe coꝛꝛigeret. Ibi
diſcipuloꝛum pedes ⁊ pꝛoditoꝛis iude hu
militer lauit.Ibi ſacramentum ſui coꝛpo⸗
ris ⁊ ſanguinis in memoꝛiam ſue moꝛtis
inſtituit.IJbi ſermonem ad diſcipulos ha
buit quem Joannes ſcripſit.co. iʒ.iꝗ.is.
⁊.iõ. MPoſt cenam vo non ad quieſcendun
ſed ad oꝛãdum ſe contulit.Et pꝛiuſq;ᷓ oꝛaſ
ſet aſſumptis petro iacobo ⁊ ioanne cum
ſuſpirijs ⁊ vultu meſto animam ſuam tri⸗
ſtem vſqʒ ad moꝛtem dixit. Poſtea vo cũ
ter oꝛaſſet ad patreʒ longo ſpatio in tertia
oꝛatione factus in agonia ſudoꝛem emiſit
ſanguineʒ.Excitatis ex poſt diſcipulis tur
be militum ⁊ miniſtris iudeoꝛum occurrit
a quibus vbera ⁊ percuſſiones paſſus tã
dem ⁊ vinctus ductus eſt ad domuz anne
vbi in faciem alapa percuſſus eſt.Inde ve
nit vt latro detentus ad domum cayphe:
vbi examinatur iudicaturq; reus moꝛtis
6

apoſtea miniſtris viliſſimis traditus deri
ſus eſt ab eis:⁊ colaphis ceſus contume/⸗
lijs affectus vſqʒ mane.Nec doꝛmiuit nec

quieuit nocte illa tantum iquieta atqʒ mo

leſta. Hoꝛa vo pꝛima ductus eſt ad pilatũ
Accuſatur a pꝛincipibus ſacerdotum exa
minatur a pilato:mittitur ad herodeʒz qui
eum ad pilatum redire fecit: flagellat ad
xolumnam ⁊ ſpinea coꝛona coꝛonatus eſt.
Et tandem ſententia in eum data ad mon
tem caluarie cuʒ latronibus pꝛoperare cõ
pellitur:vbi crucifixus eſt ⁊ ſelle ⁊ aceto po
tatus. Poſt que omnia hoꝛa nona tradi⸗
dit ſpiritum. Secundo moꝛs chꝛiſti fuit
doloꝛoſa nimis ꝓpter paſſionis generali/

tatem.veriſicatum quip pe ſiit in eo illud
YRie pᷣ.c.A planta pedis vſq; ad verticẽ

non eſt in eo lanitas.¶ Caput eni eius ſan
ctiſſimum gazophilatium ſapientie dei.et
vt iquit Bernardus:angelicis ſpiritibus
tremebundum denſitate ſpinarum pun/
ctum ⁊ perſoꝛatũ fuit.¶ Oculi pijſſimi fue
runt afflicti inundãtia lachꝛymarum. ¶ Ja
cies eius decoꝛa deturpata eſt ſputis ⁊ ſan
guine ita vt videretur lepꝛoſus: ſm illud
Yiaie.ʒ.c. Nos vidimus euʒ quaſi lepꝛo
ſum. Gene eius candide ac rubicunde ala
pis percuſſe ſunt. ¶ Aures ille ſãctiſſime
replete ſunt blaſſemijs clamoꝛibus odio /
ſis ⁊ contumelijs atqʒ conuicijs. Nares
eius fatigate ſunt fetoꝛibus ſputoꝛuʒ ⁊ ca
dauerum caluarie loci.Capulli eius capi
tis ⁊ barbe violentia tracti et euulſi ſunt.

¶ Os eius quod tam ſanam tam ſapidiſſi

mam tam vtiliſſimam ⁊ veriſſimaʒ doctri
nam pꝛotulerat percuſſum eſt. ¶ Collum
eius ſuauiſſimum colaphis attritum eſt 2
fune tractum ¶ Manus eius que ſuo ta/⸗
ctu viuiñco ſanabant infirmos clauis du/
riſſimis cruci affixe ſunt.¶ Pedes eiꝰquo
rum terra ſcabellum eſt quiq; diſcurren/
tes per ciuitates villas ⁊ caſtra tantum la
boꝛauerunt pꝛo hommum ſalute in cruce
extenſi ſunt.¶ Cotum coꝛpus illud dulciſ
ſimum flagellis multis ⁊ diris ceſum dil
eer atum ⁊ ſanguine cruentatum fuitſlin/

gua eius aceto ⁊ felle amaricata eſt. vnde

2 eo moꝛtuo latus eius lancea apertũ eſt.
Itaqʒ paſſus eſt in omnibus membꝛis et
in omnibus ſenſibus delicati ſui coꝛpoꝛis
¶Tertio fuit paſſio chꝛiſti doloꝛoſa ꝓpter
paſſionis qualitatem. Paſſus quideʒ eſt
ignominioſe.pᷣmo ratione populi.ſ.iudai
ci cui tot mirãda ↄtulerat beneficia.¶ AUn
de eccleſia cantat lamentando iia die ĩ per
ſona chꝛiſti illud Michee.b.c. Pople me

us quid feci tibi aut in quo moleſtus fui:

reſpõde mihi.Quaſi dicat:patres tuos ia

cob cum ſilijs in egypto per ioſeph enutri

ui ſamis tempoꝛe ne perires.Et poſt tem/
poꝛa multiplicatos ſupꝛa numerum de du
ra ſeruitute egyptioꝛum te eduxi.A flagel
lis quibus egyptum totam percuſſi te li:
berum feci.i¶ Mare rubꝛum tibi aperui vt
per eum ſicco veſtigio tranſires. ¶ Pha⸗
raonem autem cum exercitu ſuo ſubmerſi
¶ Per quadraginta annis te paui manna
de celo pꝛeſtito.¶ Aquaʒ tibi de petra edu
xi.¶ Inſurgentes contra te hoſtes pꝛoſtra
ui.¶ Terram fluentem lac ⁊ mel patribus
tuis a me pꝛomiſſaʒ exterminatis inde tri
ginta regibus et plurimfnationibus tibi
largitus ſum. Et pꝛius in montem ſynai
legem ſeruandam tibi tradidi. A captiui
tate ſeptuaginta annoꝛum pꝛopter ſcelera
tua in babrlone te liberãs ad pꝛopꝛia ſub
heſdra neemia ⁊ zorobabel reduxi. Ecce
quid feci tibi. Reſponde ergo mihi ſi tãta
beneficia a me tibi collata hanc tales retri
butionem meruerint vt me cruciſigeres.
Ego ex genere tuo carnem ſumens deſcen
di de celo vt tibi fr̃ eſſẽ. Ego ſemper docui
in ſynagoga ⁊ in templo ea que te ſaluum
facere poſſent.Ego cecos tuos illuminaui
lepꝛoſos mundaui. Claudos erexi:obſeſ/
ſos a demonibus liberaui:ſurdis audituʒ
reſtitui:mutis loquelam: infirmis varijs
ſanitatem: moꝛtuis vitã. Nunquid in hus
moleſtꝰ fui. Pꝛecepta declaraui: erroꝛes
confutaui:vicia repꝛehẽdi.Quid vltra ſa⸗

cere potui ⁊ non feci. 4 Secundo paſſus
oſe

eſt chꝛiſtus ignominioſe ratione tempoꝛis
Erat enim tunc ſolemnitas paſche ſeu aʒi
moꝛuʒz que erat pꝛecipua ſuper omnes ali

nüͤet

bris a

Nporis
ppter
dez eſt
ſiudai
(n
Neiper
pleme
1s i
wos
cnumn
ſtten,

138

as.In qua tenebantur ex lege iudei veni⸗ — ((Laß. zm. D

re de quibuſcunqʒ ciuitatibus et locis in
hieruſalem ad templuʒz ad ſacrificium offe⸗
rendum niſi legitimum haberent impedi/
mentum.Et quia per varias captiuitates
eoꝛum erant ſatis diſperſi per oꝛbem et in
italia ⁊ in aſia ⁊ in africa vt patet actuum
2.c. de omni natione conuenerant in hieru
ſalem ad illud feſtum. Quanto autẽ quio
condemnatur ad moꝛtem pꝛopter malefi-
cium concurrente multitudine populi tan
to maioꝛ ei inſurgit pena cõfuſionis ⁊ eru
beſcentie.Conſiderat enim ꝙ quilibet vi:
dens narrat alis ⁊ ſi peregrinus eſt reuer
ſus in patriam ſuam refert ⁊ diuulgat ciui
tati ſue de illo malefactoꝛe ⁊ ignominioſa
punitiõe ⁊ ſic vbiq; ifamia diuulgat᷑. Pꝛo
pterea inſcriptus fuit titulus ſuper crucẽ.
Jeſus naz arenus rex iudeoꝛum. Litteris
grecis hebꝛaicis latinis.Quaſi dicat hec
eſt cauſ paſſionis huius quia vſurpauit
ſibi regnum iudeoꝛum faciendo ſe regem

⁊ pꝛohibendo tributa dari ceſari. ¶ Tertio

paſſus eſt chꝛiſtus ignominioſẽ ratione lo
ci:quia cruciſixus eſt in loco viliſſimo ſcili
cet in mõte caluarie qui ſic nominatus eſt

quia ibi erant oſſa moꝛtuoꝛum ⁊ caluarie

alia cadauera ⁊ ibi occidebantur viliſſi /
mi homies ⁊ malefactoꝛes.Et vt dicit Ni⸗
colaus de lira. Non eſt nominatus locus
ille caluarie a caluaria Ade ibi ſepulti vt
dicunt quidam: quia adam fuit ſepultus
in hebꝛon:vt habetur Joſue.iʒ.c.pꝛopter
quod hebꝛon dicebatur antiquitus caria
thanbꝛer ideſt ciuitas quatuoꝛ:quia qua⸗/
tuoꝛ magni patriarche fuerunt ibi ſepulti
cum vxoꝛibus. Adam ⁊ eua. Abꝛabham et
ſara/Jſaac ⁊ rebeca. Jacob ⁊ lia. Quar
to chꝛiſtus paſſus eſt ignominioſe ratio⸗
ne conſoꝛeij:quia cum latronibus ⁊ ſcele/
ratis.¶ Quito paſſus eſt ignominioſe ra
tione ſupplicij:quia crux ſuppliciũ erat la
tronum:vt Criſoſtomus dicit:

AQð omnes creature inducunt animos
hoium ad flendũ ꝓ moꝛte xpᷣi necnon ⁊ pie
Mulieres atqʒ ipſe ieſus cruciſixus.

t rtium myiterium c ontemplddum
de moꝛte Chꝛiſti dicitur pietatis.
Multa equidem ſunt hodie que humana
coꝛda ⁊ coꝛpoꝛeos oculos ad pietatem et
ſletum inducunt. Id ſacit ſancta mater
eccleſia in officijs diuinis: in cerimonijs:
in altarium nudatione:tabularum percuſ
ſione:⁊ ſimilibus.Sed pꝛeter hoc tria ſũt
que emollire debent mentes quaſcunq;
198.

durgs.
Cp meſt inſenſibilium creaturarum com⸗
monio.
Cꝛzmmulierum lamentatio.
chꝛiſti ieſn dulcis inuitatio.

Pꝛimum eſt inſenſbilium creatura⸗

rum commotio. Obſcuritas quidem ſo⸗

lis ⁊ deſectio ſupernaturalis quaſi quidaʒ
fletus fuit:quia in cruce obſcuratus eſt ſol
iuſticie: ſic et terremotus ille de quo dicit
Matheus ꝙ terra mota eſt. Idem ⁊ petra
rum ſciſſio que per ſẽ ſciſſe ſunt: de qui⸗
bus omnibus dixi in ſermone de paſſione
in quadrageſimali de penitentia. ¶ Secũ
dum quod emollire poteſt mentes duras
ad fletum pꝛo moꝛte chꝛiſti eſt mulierum
lamentatio.Fleuerunt quippe hodie mu⸗
lieres. Nam vt dicit Lucas. Sequebatur
illum multa turba populi ⁊ mulierum que
plangebant lamentabantur eum. Et vt
ſcribitur Joannis.io.c. Stabat iuxta cru⸗
cem ieſu mater eius et ſoꝛoꝛ matris eius
maria cleophe ⁊ maria magdalene. Ma⸗
theus autem ait. Erant autem mulieres
multe a lõge.ſ.pꝛiuſq;ᷓ virgo mater ⁊ que
pꝛedicte ſunt appꝛopinquaſſent iuxta cru
cem que ſecute erant ieſum a galilea mi /
niſtrantes ei. Inter quas erat maria mag
dalena ⁊ maria iacobi ⁊ ioſeph mater. Et
mater filioꝛum zebedei.O dquis poſſet ſi-⸗
ne lachꝛrmis harum mulierum audire
lamenta. Dum ſoꝛte vna dicebat. O ieſu
ſKanctiſſime ſons omnis bonitatis: tanqᷓ
reus cuz ſceleratis es cruciſixus. Alia ſub

debat.O ſpecioſe ſoꝛma pꝛe ſilis hoiuz 2

vbi eſt pulchꝛitudo iua:vbi elegãtia vultꝰ

tui.Factus iã es defoꝛmis tanq;ᷓ lepꝛoſus

¶Altera clamabat ſuſpirando 2 eiulando
O care mi nepos filij ſoꝛoꝛis mee pꝛedile
xtiſſime qui filios meos iacobum ⁊ ioan/⸗
nem vnice dilexiſti cuius verba in auribꝰ
meis dulcioꝛa ſemper fuerunt ſuper mel ⁊

mauum:heu me cur ad hoc deueni vt te vi⸗

deam vulneribus liuidum moꝛientem in
cruce.ſ At ⁊ diſcipula illa cara magdale/

na quid referebat:quid referendo clama⸗

bat: Mie contemplari poſſumus ꝙ ieſum

inſpiciens manus ↄſtringebat inde pecto
ra contundebat. Heu inquiens perdo ma

giſtrum meum dominum meum qui mihi
peccata remiſit:qui a phariſeo me defẽdit
qui me ad pedes eius ſedentem tam beni
gne docebat.O me miſeram. O me dolen
tem nimium. O magiſter benigne.Zu in
nocens. Zu ſanctus.Tu impollutus⸗ZTu
ſegregatus ab omni ſoꝛde ſine culpa pen/

des in cruce. AVirgo autem mater vultu

ſqualida:ſparſo crine voce qua poterat flẽ

do dicebat.Heu qᷓ; amara 2 flebilis eſt di
es iſta mihi miſere:video filium meuz vni
cum inter latrones pendentẽ. O ſili mi ſa
cte. Ofili mi lumẽ oculoꝝ meoꝝ.O fili mi
ſpes vnica vite mee. Et vbi ſunt gaudia

que tot annis ſuſcepit coꝛ meuz. vbi ange
lus gabꝛiel qui me ſalutauit:vbi paſtoꝛes

qui te natum mox in pꝛeſepio venerunt fe

ſtinantes viſuri: vbi magi cum muneri⸗
bus ducatu ſtelle ad nos ꝑducti: vbi vox
tua illa que trigitatribus annis vſqʒ nũc
auribus meis inſonuit dum matrem reue

renter me nominabas:vbi dulcia colloꝗa

tua:vbi miracła tua:vbi pulchꝛitudo tua:

vbi ſplẽdida ſama tua:vbi familiares tui.

Omnes te reliquerunt. Ego hijs paucis
cõmitata mulieribus ⁊ ioanne non te de/

ſerui fili mi.Oamãtiſſime iuuenis. Ocoꝛ

de coꝛde meo. Quid faciam:quo me ver/
tam:video te moꝛientem quem nouẽ men

ſibus vtero meo ſine laboꝛe poꝛtaui:queʒ
peperi ſine doloꝛe:quem ablactaui vbere

de celo pleno. Plangite mecũ angeli mo/
do veſtro ⁊ omnes beati ſpiritus. Plangi
te celi ⁊ cuncta celeſtia coꝛpoꝛa. Plangi⸗
te elementa ⁊ omnia que fecit deus: plãgi

te petre dure. Plangite iuuenes plangite

Enes. Plangite viri pariter ⁊ mulieres:

.“”äs

plangite o matres mecum et non ſinatis
me ſolam plangere.o fili mi ieſu hodie pꝛo
ſãalute mundi in cruce moꝛi dignatus es.
Hijs aut ſimilibus querelationibus defle
bat virgo filium. ¶ Tertium quod emolli
re poteſt mentes duras ad fletuʒ pꝛo moꝛ
te chꝛiſti dicitur ipſius ieſu dułis initatio.
vt eniʒz deuotus ait Bernardus. Clamat
de cruce chꝛiſtus dicens: Aide homo q̃ ꝓ
te patioꝛ: ad te clamo quia pꝛo te moꝛioꝛ:
vide penas quibus afficioꝛ: vide clauos
quibus conſodioꝛ.MNõ eſt doloꝛ ſicut quo
crucioꝛ.Cum ſit tantus doloꝛ exterioꝛ in /
tus tñ doloꝛ ẽ grauioꝛ tam igratum dum
te experioꝛ. Nide o anima quia non ꝓpter
mea ſed tua peccata patioꝛ: ita vt dicere
poſſim. O quantus eſt doloꝛ capitis mei
puncti ⁊ perſoꝛati ſpinaruʒz aculeis:o quã
tus eſt doloꝛ faciei mei:o quãtus doloꝛ col

li mei:o quantus doloꝛ oculoꝛum meoꝛũ:

o quantus doloꝛ perſoꝛatarum manuum
mearum:o quantus doloꝛ bꝛachioꝝ meo
rum:o quantus doloꝛ totius coꝛpoꝛis mei
i ꝗ nõ eſt ſanitas:o quãtus doloꝛ oꝛis mei
felle ⁊ aceto amaricati:o quãtus doloꝛ coꝛ
dis mei pꝛopter voces ⁊ lamenta matris
mee. O vos omnes qui tranſitis per viã
attendite ⁊ videte ſi eſt doloꝛ ſimilis ſicut
doloꝛ meus:verũtamẽ o dura mens:o fer
reum pectus vꝛgentioꝛe doloꝛe anguſtioꝛ

dum te hominem tam ingratum reperio:

fleui ego pꝛo te vagiens in cuna:fleui ego
pꝛo te ſepius in oꝛatione: fleui ego pꝛo te
totiens a pꝛima hoꝛa noctis vſqʒ nunc in
hoꝛam nonam:fleui dum fui captus:fleui
dum fui alapa percuſſus:fleui dum fui ce
ſus ⁊ deriſus:fleui dum fui flagellatus ad
columnam:fleui dum fui cruciſxus: fleui
pꝛopter doloꝛeʒ:fleui pꝛopter peccata tua.
Et tu non vis flere. Plange anima:plan/
ge o homo me tuum dominum: me tuum
benefactoꝛem:me tuum redemptoꝛez: me
qui te tantum dilexi vt ⁊ moꝛi non recuſa
uerim. Si pie ſic fleueris faciam te partici
pẽ gr̃e mee:⁊ tandem ad vità ſempiternaʒ
te reducã Amen.

¶ Sabbato ſancto. Be conſcientia.

Sermo quadrageſimus nonue⸗

8
Cn
N

vpeln

con

ſmnatie
cie di⸗
ls es:
odeſte
enoli
omo
iano⸗
mat
noqp
morion
clanos

n ne

non /

nDuIm

nppte
dicere
8 mei
i
l
vrii:

Ccepto coꝛ⸗
poꝛe inuoluit illud in ſyndo/

VVerba Mathei. 24. c. Biligit
immopere dominus leſus chꝛiſtus mun

ditiam ⁊ nitoꝛem conſcientie noſtre quod

myſtice deſignat᷑ in ſepultura eius quãdo
ſuum pꝛecioſum coꝛpus munda ſyndone
inuolutum recondi voluit in monumento
nouo.Et lʒ vnuſqſq; conari debeat omni
tempoꝛe ſue vite nitidam ⁊ purã retinere
conſcientiam.Id nibhlominus permaxime
requiritur dum coꝛpus chꝛiſti ſumendum

eſt in ſacramento altaris.Tunc pꝛobet ſe⸗

ipſum homo: ſic de pane illo edat ⁊ de ca
lice bibat. ¶ Quia vero pleriqʒ conſcien⸗
tiam pꝛeſumptuoſam habentes cum pec/
cato moꝛtali communicare non erubeſcũt
Alij vo conſcientia ſcrupuloſa vexati faci
entes quod in ſe eſt. Illic trepidauerunt ti
moꝛe vbi non erat timoꝛ ⁊ ſic communica

re omittũt.Iccirco in pꝛeſenti ſermone de

conſciẽtia dicemus.De qua tria myſteria
pꝛoponimus declaranda.
Cpmnoẽ ligationis.
Cꝛ: mcognitionis.
zuremediationis. L

„ —* ☚

Aualiter coſcientia obligat ad facidũ

vel non ſaciendũ: ⁊ de ſeptẽ cauſis erroꝛis

conſcientie. ap̃. Pm.

MRimum myſterium declarandum
de conſcientia dicitur ligationis.

onſcientia liget vtrum videlicet liget ad
omne quod dictat.Et ad hoc intelligendũ
notanda ſunt tria. ¶ Pꝛimum notanduʒ
ſim Tho.in ſecundo ſententiarum.ꝙ con/
ſcientia habet oꝛtuzʒ ex narurali iudicio ra
tionis quod dicitur lex intellectus ⁊ ab eo
eſt deducta ⁊ deriuata vt quedam conclu⸗
ſio:verbi gratia fit in anima vel in mente

hominis quaſi quidam ſillogiſnus. Cu/

ius maioꝛem pꝛemittit ſindereñis dicens.
O mne malum eſſe vitandum. Minoꝛem
huius ſillogiſmi aſſumit ratio ſuperioꝛ di
cens adulterium eſſe malum quia pꝛohi/
bitum eſt a deo. Ratio vo inferioꝛ dicit

ne munda. Scribuntur hec

139

adulterium eſſe malum:quia vel eſt iniu⸗
ſtum vel quia eſt inhoneſtuʒz. Conſcientia
vo infert concluſionem dicens ⁊ conclu⸗
dens ex ſupꝛadictis. Ergo adulteriũ eſt vi
tandum. Pꝛopterea dicitur conſcientia:
quaſi concludens ſcientia eo ꝙ conſciẽtia
ratione ſupꝛadictoꝛum ſcilicet ſindereſis
rationis ſuperioꝛis ⁊ rationis iſrrioꝛis cõ
cluſionem infert. vnde Hugo libꝛo.2⁰. de
anima ait.Conſcientia eſt coꝛdis ſcientia.
vnde dicitur conſcientia quaſi cum alio ſci
entia.Secundum notandum ꝙ triplex
eſt actus conſcientie.ſ Pꝛimus eſt teſtiſi

cari in pꝛeterito inquantum cõſcientia pꝛo

hibet teſtimoniuʒz ſicut illud in quo eſt ſcri
ptum aliquid illud teſtiſicatur ſiue bonux
ſit vel malum.vnde Apoſtolus ad roma:
nos.ꝛ.c. Teſtimonium reddente illis con/
ſcientia eoꝛuz. Et Auguſtinus.xi.q..c.
Cuſtodi.Quando deus iuderx erit ahus te
ſtis q̃; conſcientia tua non ent inter iuſtũ
iudicem ⁊ conſcientiam tuam noli timere
niſi cauſam tuam. Secundus actus con
ſcientie eſt accuſare ⁊ excuſare:repꝛehende
re ⁊ remoꝛdere de malo commiſſo ⁊ bono
omiſſo.vnde Auguſtinns.xi.q.3. In cun⸗
ctis.Quem conſciẽtia defendit liber eſt in
ter accuſationes.Et liber ſine accuſatione
eſſe non poteſt ſi ſola conſcientia intus ac
cuſet.Iſte actus poteſt eici examinatio in
quantum conſcientia examinat que iaʒ ſa
cta ſunt an ſint recta vel non recta.an be/
nefacta vel malefacta.Et quando per exa/

minationem inuenitur id quod ſactum eſt

diſcoꝛdare a conſcientia a qua examina ⸗
tur dicitur conſcientia remoꝛdere vel accu
ſare. Quando inuenitur id quod ſactum
eſt pꝛoceſſiſſe ᷣm ſuꝛmam conſcientie dici
tur conſcientia defendere ⁊ excuſare.ſ¶ Zer
tius actus conſcientie eſt ligare vel ſolue⸗
re. Nam conſcientia obligat ad peccatum
quia omne quod ſit contra conſcientiam
etiam ſi ſit bonum peccatum eſt. ¶ Unde
Apoſtolus ad romanos.iꝗ.cᷣ. Omne qð̊

non eſt ex ſide peccatuʒ eſt. Super quo ver
bo Ambꝛoſius in Oloſa. Omne quod ſfit

etiam ſi in ſe ⁊ de ſe ſit bonum ⁊ tamẽ non
ſit ex fide ideſt contra conſcientiam vt ſcili
cet credamus eſſe malum: peccatum eſt.

5 3

4

ꝓEt. 23. q. P². c. Omnes Sſequenti dicitur

O mne quod contra conſcientiam eſt edi’ſ
cat ad gehennam. vbi dicit Gloſa contra

conſcientiam ſcilicet pꝛecepti vel pꝛohibi

tionis hoc eſt pꝛopꝛie facere contra conſci
entiam ideſt ſacere contra illud quod con/
fientia dictat eſſe in pꝛecepto vel pꝛohibi

tione.Tertium notandum m Bona/
uenturam di.39. ſecundi. Qd conſcientia
aliquando dictat aliquid quod eſt ſᷣm le⸗

gem dei. Aliquando aliquid quod eſt pꝛe
ter legezʒ dei. Aliquando aliquid quod eſt

contra legem dei. Et loquimur hic de dicta
mine per modũ pᷣceptionis vel pꝛohibitio

nis non per modum conſilij ſiue perſuaſio

nis.In pꝛimis quidem conſcientia fimpli
citer ligat ⁊ vniuerſaliter pꝛo eo ꝙ ad illa
homo ligatus eſt per legem diuinam ⁊ cõ
fſcientia que illi concoꝛdat higatum oſten/
dit.In ſecundis vvo conſciẽtia ligat qᷓ; diu

manet. vn de vel tenetur homo conſcienti/

am deponere: vel tenetur id quod dictat
conſcientia adimplere: vtpote ſi dictat ne
ceſſarium eſt ad ſalutem feſtucam de ter/
ra leuare.In tertijs vo conſcientia non li/
gat ad faciendum vel non faciendum: ſed
ligat ad ſe deponendum pꝛo eo ꝙ cum ta
lis cõſcientia ſit erronea erroꝛe repugnan
te legi diuine neceſſario q;diu manet po⸗
nit hominem extra ſtatum ſalutis: et ideo
neceſſe eſt ipſam deponere:Quia ſiue ho⸗
mo faciat quod dictat ſiue eius oppoſituzʒ
moꝛtaliter peccat. Si enim homo faciat
quod conſcientia dictat ⁊ illud eſt cõtra le
gem dei ⁊ facere contra legem dei ſit moꝛ/
tale peccatum abſq; dubio moꝛtaliter pec
cat.Si vvᷣo faciat oppoſituz eius quod con
ſcientia dictat ip ſa manente adhuc peccat
moꝛtaliter non ratione operis quod facit:
ſed quia malomodo facit.Facit enim in cõ
temptum dei dum credit dictante ſibi con
ſcientia hoc deo diſplicere q;uis deo pla/
ceat. Nam non tm̃ attendit deus quid ho
mo ſaciat:ſed quo animo faciat.Et iſte qui
facit quod deus iubet credens facere con⸗
tra dei voluntatem non ſacit bono animo
ſed malo ⁊ ideo peccat moꝛtaliter.Et ſic pa

tet ꝙ omnis conſcientia aut ligat ad faciẽ
dum quod dictat:aut ligat ad ſe deponen/
dum. Non tamen omnis conſcientia ligat

ad faciendum quod dictat ſicut illa quę di

ctat non eſſe faciendum illud ad quod ho
mo alias tenetur:ſed talis conſcientia di/
citur erronea. ¶ Sciendum tamen ꝙ con
ſcientia errat duobus modis:ſcilicet ex fal
ſa aſſumptione ⁊ ex falſa applicatiõe.¶ Et
pꝛimo ex falſa aſſumptione:puta quando
aliquis aſſumit aliquod malum tanqᷓ; bo
num vel falſum tanqͥ; verum. Sicut hijs
qui occidebant apoſtolos dictabat conſci
entia ꝙ ex hoc placerent deo.vnde Joan⸗

nis.io.c.dixit Chꝛiſtus.venit hoꝛa in qua

omnis qui interficit vos arbitretur obſe⸗
quium ſe pꝛeſtare deo.ſſ Secundẽo errat cõ
ſcientia ex falſa applicatione. Sicut cum
ex aliquibus veris aliqua conſcientia er⸗
ronea foꝛmatur:verbi gratia vt ex hoc ꝙ
deus eſt ſuper omnia diligendus aliquis
ſoꝛmat ſibi hanc conſcientiam: ſcilicet ꝙ;
nihil poteſt ſimul diligi cum eo.Et ſic eſt er
ronea conſcientia.circa obligationez voto
rum. MNam per hoc ꝙ dicitur vouete ⁊ red
dite domino deo veſtro.aliqui erroneam ſi
bi ſoꝛmant conſcientiam tenentes vota ſo
re indiſpenſabilia.Et cum multa vota que
de facto non tenent aut quia ſtulta ⁊ irra⸗
tionabilia. Aut quia ad implẽdum impoſ
ſibilia dicunt ſoꝛe de neceſſitate ſeruanda.
Similiter habent conſcientiam erroneam
illi qui infirmi aut atis debiles volunt ie/
iunare diebus illis quibus eccleſia aut ali
qua regula pꝛecipit ieiunia ⁊ ſimilia. ¶ Et
vt inquit Tho.in queſtionibus de veritate
q.i.Quedam concluſiones ſunt in qui⸗
bus ita relucent pꝛima pꝛincipia operan⸗
doꝛum ꝙ circa ea conſcientia errare nõ po

teſt. Sicut deum non eſſe diligendum:ma

lum ſcienter eſſe faciendum ⁊ huiuſmodi.
Et quedam alia funt circa que errare po⸗
teſt ⁊ errat:vt ex dictis patet. Exemplum
etiam poteſt poni de eo qui facit id quod
habet ſpeciem mali licet non ſit maluzʒ exi
ſtimans ſibi ſufficere intentionem bonam
quam habet non curans de ſcandalo pꝛo

1„.

d ſit
eponen/
mmalge
lgredi
gvod ho
cnnia di/
ngen
cterſll
noe ſt
guanch
unchbo
icuthis
1 conſ
egomn/
in
robe/
nm
t om
9 er/
e
gvis
ag
(Ka
vo
tedred
neamſ
volaſy
Naque
1ina/
zimpol
mnanct⸗
nonemm
oontie⸗
nantai
renin
in gui/
opermn/
reno
nnm
ſmoch⸗
ne po⸗
nplum
qno
loz en
bonan
glo

ximi.Sicut faciebant quidam in eccleſia
pꝛimitiua fideles qui comedebant idolati
ca licet non in venerationem idoli tamen
coꝛam ſimplicibus qui inde ſcandaliza/
bantur illos imitantes:ſed in veneratio/
nem idoli quod eſtimabant alios facere.
Quos repꝛehendit Apoſtolus ad roma/⸗
nos.ia.c.CAd clarioꝛem adhuc intelli/⸗
gentiam nota ſᷣm Tho.in ſecundo ſenten
tiaruz di.39. Qð conſcientia non obligat
in virtute pꝛopꝛia: ſed in virtute pꝛecepti
diuini. Quod patet quia non dictat ali/
quid eſſe faciendum vel non faciendum
hac ratione quia ſibi videtur vel non vide
tur:ſed fub hac ratione quia eſt a deo pꝛe
ceptum vel pꝛohibitum. Nullus autem li
gatur per pꝛeceptum aliquod niſi median
te ſcientia illius pꝛecepti. Et ideo ille qui
non eſt capax noticie pꝛecepti non ligatu
pꝛecepto. Hec aliquis ignoꝛans pꝛeceptũ
dei ligatur ad pꝛeceptum faciendum: niſi

quatenus tenetur ſcire pꝛeceptum. Si au

tem non tenetur ſcire nec ſcit nullomodo
ex pꝛecepto ligatur. ZLenetur autem quili
bet habens v ſum rationis ſcire pꝛecepta
dei. Hec excuſatur non faciendo illud ex
ignoꝛantia. Ad maioꝛem euidentiam
pꝛedictoꝛum:ſciendum ꝙ erroꝛ conſcien⸗
tie cauſatur ex ſeptez cauſis.¶ Pꝛima eſt
ignoꝛantia.ſ Secunda negligentia.ꝗ Ter

n
tia inoꝛdinata affectio. ſMuarta puſilla/

nimitas. Quinta ſuperbia.¶ Sexta per
plexitas. Septima humilitas. Pꝛimo

cauſatur erroꝛ conſcientie ex ignoꝛantia:

ſcilicet cum ratio appꝛehendit malum ſub
ratione boni vt eſt pꝛedictum:et bonũ ſub

ratione mali.Et ſi ignoꝛantia illa ſit iuris
naturalis aut diuini nullum excuſat habẽ

tem vſum rationis. ¶ Secundo erroꝛ con/
ſcientie cauſatur ex negligentia cum quis

eſt negligens adiſcere cum poteſt ea que

pertinent ad refoꝛmationem anime. En/
de Auguſtinus.37. di. cꝰ. finali dicit. Illis
omnino ignoſci non poterit qui habentes

a quo diſcerent operaz non dederũt.ſTer
o cquſatur erroꝛ conſcientie ex inoꝛdina

ca trabem:i

140

ta affectione.ecum enim quis inoꝛdinate⁊
ſatis ardenter afficitur ad huius ſeculi bo
na ⁊ ſatiſfacere cupit paſſionibus ſenſuali
tatis pꝛecipitat conſcientiam ? ſic falſo et
cum erroꝛe iudicat peccata non eſſe pecea
ta:aut non ſatis grauia.Sicut ſaciunt vſu
rarij:ſuperbe ⁊ pompatice mulieres: adul
teri ⁊ reliqui ſimiles. Pꝛo quibus Sene
ca in pꝛouerbijs ait. Perijt omne iudici⸗

um cum res tranſit in affectum. Conſcien
tia quippe nimis diligentium tempoꝛalia

iſta eſt nimis larga. Quarto erroꝛ conſci
entie cauſatur ex coꝛdis puſillanimitate:
qua quis timet non timenda ſ̃ᷣm rectum
iudicium rationis ⁊ talis conſcientia eſt ni
mis ſtricta berieuloc. Nom facit de feſlſu
ideſt de leui peccato graue:ge⸗/
nerat deſperationem:damnat ſalunanduʒz⸗
Quinto cauſatur erroꝛ conſcientie ex ſu
perbia ſcilicet quando quis non humili:⸗
at intellectum ſuum vt velit melioꝛibus:
pꝛudentioꝛibus et ſuperioꝛibus credere.
Mam conſcientiam in indifferentibus te⸗
netur ſᷣm diſcretionem pꝛelati foꝛmare.
Quanuis enim in hijs que ſunt pꝛecepta
vel pꝛohibita a deo conſcientia recta pluus
obliget q; pꝛeceptuzʒ ſuperioꝛis eo ꝙ obli
gat virtute pꝛecepti diuini: quod eſt ma⸗
ius pꝛecepto pꝛelati.vnde in talibus con⸗
ſcientia recta eſt iudex immediate ſub deo
T In indifferentibus tamen pꝛeceptum
pꝛelati plus obligat qᷓ; conſcientia.Et ſic
conſcientia ſubditi in huiuſmodi non ſo⸗
lum deum ſed etiam pꝛelatum habet ſu⸗

pꝛa ſe.Et ideo ſᷣm diſcretionem pꝛelati foꝛ

mari debet. Nam ſubditus non habet iu
dicare de pꝛecepto pꝛelati ſed de impletio⸗
ne pꝛecepti que ad ipſũ ſpectant ᷑m Tho.
in queſtionibus de veritate.vnde ſecula
res ſequi debent ſententiam pꝛelatoꝛum
in hijs que ad cathedram ſpectant. Juxta
illud Mathei.ꝛ3. Quecunqʒ dixerint vo⸗
bis facite ⁊ ſeruate. Religioſi tenẽtur ſeꝗ

ſniam pᷣlatoꝝ vel mãdatoꝝ eoꝝ i hijs q̃ nõ

ſũt ↄtra deũ vłↄtra regulã aut ↄſuimtiões
vel ↄtra oꝛiginatiões capli gnãlis.Cauere

tñ debent pꝛelati ne indiſcrete pꝛecipiant
pꝛopter periculum conſcientiarũ fſubdito⸗
rum. Còcoꝛdat hijs Alexàder in ꝛ ° ſũme.
¶ Sexto cauſatur erroꝛ conſcientie ex per
plexitate ideſt ex quadã dubietate ex qua
quicquid ſiat ſequitur ieuitabilitas vel ne
ceſſitas peccandi. Puta cum videt quis
inter duo operabilia ſe poſitum quoꝛuʒ al
terum opoꝛtet agere ⁊ quodcunq; fecit im
poſſibile eſt non peccare.Super quo dici/
tur ex cõcilio toletano di.iʒ.c.pꝛimo. Duo
mala licet cautiſſime ſint pꝛecauenda ta⸗
men ſi periculi neceſſitas vnuʒ ex hijs per
petrare compulerit id debemus reſoluere

perfectionem tendat.Et ideo in culpam re
utatur non ſolum ſi deſicit a communi iun

icia quod vere eſt culpa ſed euã ſi deſiciat
a berkkrrione iuſticie quod quadoqʒ culp
non eit-.

Qõð circa cognitionem conſcientie pꝛo

Cap̃. 2n.

pꝛie leptez differ.ietto ul inueniunt᷑.

Ecundum myſterium declaranduz
de conſcientia dicitur cognitionis.
In quo queritur.

quod minoꝛi nexu noſcitur obligare. Sed entiam lumine ſcilicet gratie illuſtratam.

hec perplexitas quantum ad rem nihil eſt Ad quod reſpondet Alexander de ales

vt dicit ibi Gloſa ſummaria.dð enim ali

quis poſſit eſſe perplexus inter duo mala

pꝛocedere poteſt ex ſtulta opinione illius
⁊ erronea conſcientia vel ex pꝛeſumptione
alicuius in quo vult manere firmus. Pu
ta iurauit aliquis occidere hominem. Foꝛ
mat ſibi conſcientiam licet erroneam ꝙ ſi
nõ occidit periurat: ſi occidit homicida eſt
Et ſic eſt perplexus ex fatua extimatione.
Nam ⁊ non occidendo periurus non eſt.
Et ᷣm hanc perplexitatem dicitur in illo
c.ꝙ minus malum eligendum eſt. Item
tenetur quilibet communicare in paſcha/
te.Aliquis habens odiuzʒz non vult dimit
tere ⁊ hoc pꝛeſuppoſito eſt perplexus:quia
ſi communicat cum odio peccat moꝛtali/
ter:⁊ ſi non communicat ſimiliter.Sed di /
mittere poteſt ⁊ debet odium ? ſic non eſt
perplexus ſimpliciter. Septimo cauſa/
tur erroꝛ conſcientie ex humilitate et coꝛ/
dis puritate.vnde Gꝛegoꝛius di.S. c. Ad
eius bonarum mentium eſt ibi culpam
cognoſcere vbi culpa non eſt. vbi Gloſa.
Agnoſcere ideſt tunere. Non auteʒ debet
quis ſe culpabilem dicere: vbi non eſt m
ſui eſtimationem quia hoc pertinet ad mẽ
dacium ⁊ ironiam. In pꝛimis ſex modis
erroꝛ conſcientie ſemper eſt repꝛehenſibi/
lis ⁊ voluntas ſequens conſcientiam errã
tem ſemper mala.Septimo autem modo
eſt laudabilis.Cuiꝰ ratio eſt quia ad boni

tatem mentis pertinet vt homo ad iuſticie

in ſecundo ſumme.qꝙ ſeptem ſunt differen
tie hominum circa huiuſmodi attenden.
de.¶ Aliqui enim putant ſe habere bonazʒ
conſcientiam ⁊ gratiam ſeu charitatem et
nentrum habent.¶ Alu ſciunt ꝙ illam nõ
habent. Alij dubitant de hoc.ſ Alij opi⸗
nantur ꝙ habeant gratiam ⁊ bonam con
ſcientiam. Alij experiuntur ſed non ha/
bent de hoc ſcientiam.¶ Alij hoc ſciunt tm̃
per reuelationẽ. ¶ Septimi hoc ſciunt per
cauſam ⁊ certam viſionem ¶ Pꝛimi ergo
ſunt infideles ⁊ heretici immo etiam chꝛi/
ſtiani quidam tepidi: qui non luſtrantes
conſcientiam ſuam ex ignoꝛantia craſſa
moꝛtalia crimina non credunt moꝛtalia eſ
ſe.In tali cecitate fuit aliguando paulus:
vt ipſe teſtatur. Nam vt ſcribitur Actuum
23.c. Captus a romana militia hieroſoly/
mis iudeos ad quoꝛum petitioneʒ captus
fuerat ſic alloquitur.Ego omni conſcientia
bona conuerſatus ſum ante deum vſqʒ in
hodiernuz diem. Et tamen perſecutus fue
rat eccleſiam putans bene ſacere.Secun
di ſunt qui ſciunt ſe non hahere bonam
cõ ſclentiam:vt hij qui ſciunt ſe eſſe in moꝛ
tali peccato actu vel pꝛopoſito non peni⸗
tentes.¶ Tertij ſunt qui dubitant ſe habe
re bonaʒz conſcientiam qui ſcilicet habent
rationes eque ſoꝛtes ad hoc ꝙ ſint in gra
tia putant cum vident ſe eſſe tepidos in
amando deum non habendo affectum ad
oꝛationem ⁊ ad alia ſpiritualia.Et ex oppo

IIn quo queritur. An poſſit quis
cognoſcere ⁊ ſcire ſe habere rectam conſci

latip
lgle.
ſbe
linee
Uloco
lepite
Nlood
n
chſ⸗
Mn
hen

e

nlbpamte
nmuniis
ſideſct

Gahe

Mie o
genunt⸗

unn
ninonss,

ſirels

n conc
matam,
de ale⸗
ifer
ncen/⸗
onaz
m et
nno⸗
3
m
on ba
tunttmm
unt per
i a
mchr/
rantes
caſ
Nualine
Paulis
Aarun
icl
zlhn
nſcienda
zwſn
Utus ſit
Seanh
bonam
in mo⸗
eni ⸗
abe
habent
in
dos in
ums
ero

ſito conſiderant nullam voluntatem ſe ha
bere peccandi moꝛtaliter: ſed pꝛopoſitum
abſtinendi: deteſtari peccata commiſſa.
Quarti opinantur ſe habere bonaʒ con
ſcientiam ⁊ ſe eſſe in gratia etiam pꝛobabi
liter:cum ſoꝛmidine tamen aliqua de op⸗

poſito. Sicut illi qui vident ſe feruentes

— 4
—w

in amoꝛe dei ⁊ pꝛoximi ⁊ amare lugere of⸗
fenſas dei paratos ad ſufferendum aduer
ſa:ſentiunt tamen aliquando rebellioneʒ
carnis ad ſpiritum ⁊ fragilitatem.ſ Quin
ti experiuntur ſẽ habere bonam conſcien⸗
tiam ſicut illi qui ſentiunt dulcedinem di⸗
uine bonitatis i oꝛatione ⁊ guſtant qᷓ; ſua
nis eſt dominus abhoꝛꝛentes omnem de
lectationem mundi. Sexti ſciunt ſe ha⸗
bere bonam conſcientiam per reuelatio/
nem dei.Sicut Abꝛahbam. Cni dixi deus
per angelum Geneſis.22. caplo. Nunc co
gnoui ꝙ timeas deum ſcilicet timoꝛe filia
li: qui ſine gratia ⁊ conſcientia bona eſſe
non poteſt. Septimi funt qui ſciunt per
cauſam rei vel ratione rei:vt hij qui clare
viderunt diuinam eſſentiam in vita pꝛeſẽ

ti ſicut moyſes in veteri teſtamento ⁊ pau

lus in nouo.

CHe ſcrupulo ↄſcientie quid ſit vñ cau

ſat᷑ ⁊ de ſeptẽ regulis quibus põt deponi.
. „ I
— . agp. 3 9

Ertium myſterium declarandum
de conſcientia dicitur remediatio.
Sũt eni pleriq; conſcientiã haben

cati venialis eſtimantes eſſe peccatũ moꝛ
tale. ¶ Pꝛo quibus tria ſunt notanda.

¶ Pꝛimuʒ ꝙ ſcrupulus eſt vacillatio que

dam conſurgens cum ſoꝛmidine ex aliqui

bus coniecturis debilibus ⁊ incertis.vn⸗

de videtur eſſe ſcrupulus id quod apud
alios dicitur puſillanimitas que eſt tedio
ſeu timoꝛe rerum aduerſarum inbers ec in
conſiderata tracti animi deiectio: Et ſic
vtrunq; tam ſcrupulus qᷓ; puſillanimitas
impoꝛtat inoꝛdinatum timoꝛem. AUnde ip
ſe ſcrupulus a quibuſdam vocatur erro/
nea conſcientia.Ab alijs timoꝛ conſcien /

tes ſerupuloſam omnem leuem actum pec

tie. Et ab alijs puſillanimitas. Sciendum
autem ſᷣm Albertum in libꝛo de quatuoꝛ
coeuis.ꝙ differentia eſt inter ſcientiam:ſi
dem: opinionem:dubitationem ⁊ ſcrupu
lum ſeu ſuſpitionem. Nam ſcientia pꝛopᷣe
eſt eoꝛum que cognoſcuntur per cauſam:
⁊ quia impoſſibile eſt aliter ſe habere.Fi /
des autem eſt perfecta ꝑſuaſio vnius par
tis ſeu concluſionis per multa pꝛobabilia
vel auctoꝛitatem dicentem. Et hoc etiam
appellatur credulitas ⁊ conſcientia. Opi
nio autem eſt acceptio vnius partis cum
ſoꝛmidine alterius. Ita tamen ꝙ adillam
que ſoꝛmidatur non habetur ratio expꝛeſ
ſa.fſoꝛmidatur tamen pꝛopter debilitatem
rationis alterius partis. Dubitatio vero
eſt indeterminatus motus rationis ſuper
vtranqʒ partem contraditionis per equa
lia media. ita ꝙ nõ magis pẽdet ad vnaʒ
partem qᷓ;ᷓ ad aliam:a hec etiaʒ dicitur am
biguitas. Demum ſcrupulus ex leuibus
coniecturis ſeu inedijs æ multum debili/
bus mouetur ad vnam partium.Et hic eti
am dicitur ſuſpitio ⁊ puſillanimitas ſpiri⸗
tus que repellenda eſt:vt dicitur. .q.pᷣꝰ.
c.QOues.Hazʒ talis ſcrupulus inducit ani
mam ad quoddam tedium ? triſticiã agra
uantem vt nil boni ei agere libeat:⁊ ſic ve
lud tempeſtas que deſcendit in egyptum
conſumpſit omne quod reperit viride: ſic
triſticia pꝛocedens ex ſcrupulo conſumit
vigoꝛem ⁊ robur animi. ¶ Inducit etiam
deſperationem: a qua liberari ſe petebat
pfalmiſta dicens. Non me demergat tem/
eſtas ſcilicet deſperationis.Quantuʒ vo
ec ſcrupuloſa conſciẽtia noceat Patel gii
mi machabeoꝛum.2.c.vbi narratur. Qdðᷣ
quidam ſcrupuloſi ex pcietate machabeo
rum quia noluerunt ſe defendere contra
hoſtes bellantes aduerſus eos in die ſab /
bati timentes ne pꝛopter hoc violarẽt ſab
batum occiſi ſunt ab eis. C Zecunduz no
tandum ꝙ ſcrupuloſitas conſcientie cau⸗/
ſatur quandoqʒ ex complexione ad timo⸗/
rem idonea vt eſt complexio frigida: puta

in feminis vetulis ⁊ melancolicis. Limoꝛ

enim naturaliter m Hamaſcenum coꝛ
conſtringit ſicut: ⁊ frigida conſtriungunt ?

congelationem faciunt. Ad quem motum
cõtractionis imaginatio mouetur a timo⸗
ris diſpoſitione ita vt concipiat quis aliqðᷣ
eſſe futurum malum ⁊ per conſequens ſu
giendum. Quandoq;ʒ ca uſatur puſilla/
nimitas ⁊ ſcrupulus ex egritudine mani.
ca vel melancolica que eſt infirmitas capi
tis per quam leditur imaginatio et quan/
doqʒ ratio.vnde Galienus ⁊ Auicẽna di
cunt ꝙ mania eſt infectio anterioꝛis cellu
le ca pitis cum diminutione imaginatio⸗
nis. Melancolia vo eſt infectio medie cel
lule capitis cum diminutione rationis.
¶ Quandoq; infuper cauſatur ſcrupulus

ex tentatione diabolica. Poteſt enim dia⸗

bolus deo permittente mouere bumoꝛes
melancolicos in homine per quos imagi/
natio vel errare poteſt aut turbari ad timo

rem inoꝛdinatum.Aliquando adhuc pꝛo

cedit ſcrupulus conſcientie ⁊ puſillanimi/

tas ex regiminis coꝛpoꝛalis negligentia:

ſcilicet per nimiam abſtinentiam ⁊ vigili⸗
298. vnde Hieronymus ad nepotianum di
cit ꝙ tales immoderatis ieiunijs vertun/
tur in melancoliam: et magis hipocratis
ſomentis: qᷓ; noſtris indigent monitis.
Et de con.di.S.c. Non mediocriter. Idem
Hieronymus aſſerit ꝙ tales indiſcrete ie
iunantes ⁊ oꝛantes incurrunt notam me/
lancolie.ſ Multotiens vo cauſantur ſcru
puli ex ſocietate timidoꝛum: vnus enim
ſcrupuloſus facit aliũ ſtrupuloſum.¶ Ter
tium notandũ ꝙ ſeptem ſunt regule quaꝝ

adminiculo cõſcientia ſcrupuloſa ſeu erro

nea poteſt depein.
Cpregula debita ad gratiam dei pꝛepa/
ratio. =
¶Secunda ſolicita ſcripture ſancte inda⸗

¶ Tertia oꝛationis deuota continuatio.

Sexta Scrupuloꝛum animoſi obie⸗/
¶ Septima pꝛeceptoꝛũ diſcreta epicheza

* *

r

mandata dei:de peccatis perpetratis do⸗

Quarta opinionis alicuius tuta ele/

Auinta Obedientie humilis imita/⸗

tio:ideſt interpꝛetatio.

Pꝛimsa regula eſt vt quis ſe pꝛeparet

ad gratiam dei quantum poteſt ſeruando

lendo ⁊ confitendo. Nam quicunqʒ facit

quod in ſe eſt deus ĩfſallibiliter ifundit gra-⸗
tiam ⁊ lumen doni ſapientie ⁊ conſilij et in
tellectuʒ tribuit: quibus iuuari poteſt ad

depoſitionem erronee conſcientie.vnde ip

ſe dicit per hieremiam.c.3. Conuertimini

filij reuertentes ſcilicet quantum in vobis
eſt ⁊ ego ſaluabo auerſiòes veſtras.¶ Se

cunda regula eſt ſacre ſcripture indagatio

vt enim mquit pſalmiſta. Declaratio ſer⸗
monum tuoꝛum illuminat: ⁊ intellectum

dat paruulis ideſt humilibus. ¶ Tertia re
gula oꝛationis continuatio. vnde Jacobi

pꝛimo.c.dicitur.Siquis veſtrum indiget

ſapientia poſtulet a deo ⁊ dabitur ſibi af⸗
fiuenter. ¶ Et Sapientie.⁊.c. Jnuocaui et

venit in me ſpiritus ſapientie. C Quar/⸗

ta regula eſt opinionis alicuius tuta ele/

ctio. Sunt enim aliquando de aliquibus
materijs moꝛalibus doctoꝛes opinionuʒz
contrariarum.Et tunc ſcrupuloſi dubitant
quam partem poſſunt cum bona conſcien
tia eligere. Quibus dicimus ꝙ cum bona
conſcientia poteſt quis tenere vnam opi⸗
nionem ⁊ ſᷣm eam operari: excluſo ſaltim

ſcandalo que ſcilicet pars vel opinio habe

at pꝛo ſe nobiles doctoꝛes dummodo ta⸗
lis opinio non ſit contra auctoꝛitatem ex/
pꝛeſſam ſacre ſcripture.Nec contra deter⸗
minationem eccleſie catholice.Et ꝙ etiam
ex contrarietate talium opinionum non in
ducatur ad dubitandum: ſed bonam ſibi
conſcientiam ⁊ credulitatem foꝛmet de eo
quod credit tanq; de pꝛobabilioꝛe parte:
pꝛecipue quando quis adhibet diligenti
am inquirendo an liceat. Hec inuenit ali⸗

quid quod eum ſufficiẽter moueat ad hoc

ꝙ ſit illictum. Qõð ſint doctoꝛes varij in
multis opinionibus patet de reſurrectio⸗
ne moꝛtuoꝛum: de quibus dicit Mathe /
us.27. c. Multa coꝛpoꝛa ⁊cc. Ham aliqui
tenent ꝙ ſurrexerũt ante chꝛiſtum iterum
mo:ituri.Alij ꝙ poſt chꝛiſtum non iterum

—

ð

hann
wand
mans do⸗
ung hat
ctgn⸗
niletin
Pteſt d
endei
Genummni
iin vobis
ncagan
nio ſr/
cleeum
Larnane
cobi
nchget
bif/
ui et
nar/
n
Wdos
miona;
ubitan
Conſcen
m bons
m opi/
Klin
niobabe
noco u
tatene
adee
igin
umnong
mamtſbi
etde
e nn
tallgen
utali
d hoe
varhin
recio /
Hathe/
liqu
itenn
gitond

moꝛituri. Similiter de diſpenſatione in

voto eõtinentie aliqui tenẽt ꝙ in illo diſpẽ
ſari non poteſt.Aliqui ꝙ poteſt. Inmo ſã
ctus Tho.in. 4. tenet vnam opinionem.

Et in ſumma dicit contrarium. ſQð au ⸗
tem dicit beatus Tho. in quolibeto.ʒ.q.
A. articulo ſecundo. Qò quando due ſunt

opiniones contrarie de eodem opoꝛtet al/
teram eſſe veram ⁊ alteram falſam: intelli
endum eſt de hijs vbi manifeſte patet ex
criptura vel eccleſie determinatione ꝙ ſit

contra legem dei. Hoſtienſis vero dicit ſu

per.c.Si vir.Extra de cognatione ſpiritua
li.Qð vbi ſunt diuerſe opiniones ⁊ diuer
ſa iura ſemper humanio: eſt pꝛeferenda 2
equioꝛ.Et ad idem facit quod ait Auguſti
nus di.o.c. Sana.ſ Solæt autem mouere
ſcrupuloſos ⁊ detinere illud dictum Au/
guſtini de pe.di.7.co. Nullus.c. Siquis.

Tene certum ⁊ dimitte incertum. Sed vbi
in eadem materia moꝛali ſunt contrarie

opiniones doctoꝛũ illa videtur tutioꝛ que

eſt rigidioꝛ:⁊ ſic potius amplectenda.Sʒ
ad hoc reſpondetur ꝙ Auguſtinus loqui

tur in dicto caſu pꝛopꝛie de eo qui differt
penitentiam vſqʒ ad extremum vite: cu/

ius ſaluatio dubia eſt ? incerta: non quia

vera penitentia nõ poſſit eſſe in extremis:
Sed quia incertum eſt vtrum talis peni⸗/
tens vere peniteat. ¶ Quinta regula con
tra conſcientiam ſcrupuloſam eſt obedien
nie humilis imitatio:vt ſcilicet ſcrupulo/⸗
ſus captiuet intellectum ſuum dictis ſapi
entum ⁊ obedientie ſuperioꝛuʒ quantum

cunqʒ ſcrupuloſus dictet ſibi aliud. vnde
pꝛouerbioꝛum. 3. Sapiens ait. He inita⸗/

ris pꝛudentie tue.¶ Sexta regula eſt ani
moſaã pugnatio ſcrupuloꝛum. vnde Ylſaie

35. c. dicitur. Confoꝛtamini puſillanimes:

conſoꝛtamini et nolite timere. Ecce enim
deus veſter ſcilicet adiuuans et illuſtrans
Et cancellarius pariſienſis in quodam tra
ctatu de regulis moꝛalibus ait.Conſiliuzʒz

ſalubꝛe eſt frequenter agere contra ſcrupu

los leues ⁊ trepidos vitando eos ad alio/⸗
rum iudicium quatenus ex conſuetudine
hſat:homo robuſtus: ſolidus: et tranquil

142

lus in exercitio ſpirituali. Sicut etiam ſi⸗
quis vellet ligamentum diſtoꝛtumad re⸗
ctitudinem ducere opoꝛteret ꝙ retoꝛque/
ret ipſum ex parte oppoſita curuando: et
ſic reduci poſſet ad rectitudinem. ¶ No-⸗
tandum etiam pᷣm eundem Cancellarium
in quodam ſuo tractatu: ꝙ aliqui docto⸗
res tenent quibus aſſentit: aliquando
non tam meritoꝛium eſſe credere ſicut vel
le credere. Nec dolere ſenſualiter de pecca
tis ſicut velle dolere ⁊ non poſſe. Sunt au
tem alique auctoꝛitates non bene intelle
cte ex quibus ſcrupuli oꝛiũtur.Sicut illa
que habetur extra de ſponſalibus. In du
bijs tutioꝛ via eſt eligenda pꝛopter quod
ſcrupuloſus eligit viam rigidioꝛem. Sed
ad hoc reſpondetur ꝙ eligere viam tutio/
rem conſilij eſt non pꝛecepti.Alias opoꝛte
ret multos ingredi religionem in qua tu⸗

tius viuitur q;ᷓ in ſeculo. Non ergo de ne

ceſſitate opoꝛtet viam tutioꝛem eligere:

quando etiam alia via poteſt eligi tuta.

BSeptima regula pꝛo ſcrupuloꝛum de⸗
poſitione eſt pꝛeceptoꝛum diſcreta epiche
ʒatio ideſt intenpᷣtatio vel declaratio.Equi

tas enim quaʒ philoſophus nominat epi

cheyam pꝛeponderat iuris rigoꝛi ſᷣm iuriſ

peritos. Eſt autem equitas iuſticia penſa

tis omnibus circunſtantijs particulari⸗

bus dulcoꝛe miſericoꝛdie temperata. Et

Sapiens ait.Noli eſſe nimis iuſtus.Naʒ
nimis iuſtus eſt qui perit in iuſticia ſua.
Pertinet autem ad virtutem epichere cõ
ſiderare non nudum pꝛeceptum de ſe:ſed
circunſtãtias omnes particulariter ipſum
concernentes.vnde Philoſophus quin/
to ethicoꝛum dicit.Epicheyra interpꝛetati⸗

ua legum eſt melioꝛ q́; iuſticia legalis.Et

ſm hanc virtuteʒ epicheve poſſumus pꝛe
cepta dei et eccleſie pꝛelatoꝛum ſeu iudi/
cum benigne interpꝛetari. ¶ Et ᷣm Joan/
nem de amberto triplex regula per virtu/⸗
tem Pibere dari poteſt conſcientie ſcru /
puloſe. ¶ Pꝛima ꝙ nec deus nec eccleſia
per ſua pꝛecepta intendit obligare ad vix
poſſibile alicui.Cum enim ſᷣm regulam iu
ris ad impoſſibile nemo poſſit obligari:

2

de regulis iuris in. 6². Non ſolum dicitur

impoſſibile quod abſolute non eſt poſſibi
le:ſed etiam videtur interpꝛetandum ſᷣm
virtutem epichye in lege noua eſſe impoſſi

dile quod vix eſt poſſibile ideſt habens ni

miam difficultatem. ¶ Secunda regula eſt
ꝙ nec deus nec eccleſia intendit ſnis pꝛe⸗
ceptis aliquem obligare ad hoc ꝙ ſit fatu
us.Ideſt talia pꝛecepta loco ⁊ tempoꝛe nõ
obligant quibus eoꝛuʒ obſeruantia fieret
ridiculoſa. Sicut patet de obſeruantia vo/⸗
toꝛum ſtultoꝛum que nullus obligatur im
plere lʒ dicatur vouete ⁊c. Tertia regula
eſt ꝙ in hijs que ſolum ſunt mala qꝛ pꝛo⸗
hibita: vt communiter poſitiua pꝛecept
multum excuſat vel in toto vel in tanto cõ

ſuetudo ſi ſit pꝛeſcripta vt dictum eſt in ſer

mone de conſuetudine. Etiam neceſſitas
abſoluit ab obligatione pꝛeceptoꝛum poſi
tiuoꝛum vt tactum eſt in pꝛecedentibus.

¶ Pꝛoponat igitur vnuſquiſqʒ velle ſal⸗/

uari ⁊ deo ſuam voluntatem commendet

faciatqʒ bonum quod ferre poteſt huma⸗/

na fragilitas cui auxilium exhibet deus:
doleatq; ſe peccatoꝛem ⁊ defectuoſum iue
nire ⁊ ſic in domino confidens confeſſione
pꝛemiſſa ſumat cibum ſuauiſſimuʒ eucha
riſtie:per cuius aſſumptionem deuotaʒ ac
quiritur ſalus eterna:ad quã nos pducat
ieſus dei filius bñdictus per oĩa ſe cula ſe/
culoꝝ Amen.
¶ Dominica reſurrectionis.Sermo de ip
ſ mirabili reſurrectione iefu chꝛiſti:quin/
quageſimus in oꝛdine.

Arrexit. i

nitatis. Summa cum gratu/
latone audienda ſunt a nobis 1 comme /
moꝛanda ea que de reſurrectione ieſu chꝛi
ſſti donuni noſhi ab euangeliſtis —–—
tur. Quid en m dulcius: quid ſuauius:
quid deniq; delectabilius excogitari po/
teſt q; chꝛiſtꝰ a moꝛtuis ſuſcitatus tertia
die. In hoc equideʒ ſpes noſtra erigitur vt
de futura vita ⁊ reſurrectione generali ven
tura nullatenus dubitemus.Ecce iaʒ dux

5
5
S
.

1†

Warci vltimo. c“. 2 in euäge
lio huius iocundiſſime ſolem

electoꝛum qui moꝛte deſtrueta gloꝛiofus

reſurgens exemplum pꝛefulgidum nobis

pꝛebet reſurrectionis noſtre ſiende. QOua

de re in pᷣſenti ſermone de ipſa reſurrectio/
ne chꝛiſti miranda dicere ſtatui. In quo
tria myſria pꝛoponimus contemplãda.
Bmdi tempoꝛalitatis.
Cꝛinperitatis.
Czqualitalis.
Be tempoꝛe reſurrectionis chꝛiſti:ſcſli
cet de die menſe ⁊ anno.

–

palitatis. In quo ↄſideremus tpᷣs
reſurrectionis xpᷣi tripliciter.
pᷣ reſpectu menſis.
1ꝛ oreſpectu diei.
creſpectu anni.
Pꝛimo conſideremus tempus reſurre
ctionis chꝛiſti reſpectu menſis quo ſcilicet
mẽſe chꝛiſtus reſurrexerit.Et dicitur ꝙ de
menſe marcij.vt enim inquit Auguſtinus
liꝰ.i8.de ciuita.dei.c.. Moꝛtuus eſt chꝛi
ſtus octauo calendas apꝛilis duobus ge⸗
minis conſulibus.⁊ vt patet in calendario
in. S. cals apꝛilis eſt dies.25.marcij.Et ſᷣm
Auguſtinum eadeʒ die chꝛiſtus fuit annũ
ciatus ⁊ paſſus.Ex quo die.27. marcij ſur
rexit.HNic autem menſis ſatis conuenit re/

ſurrectiõi chꝛiſti. NPꝛimo quia iſte eſt pꝛi

mus mẽſis anni de quo dixit dominus ad
movſen Exodi.iꝛ.c. Menſis iſte vobis pᷣn

cipium menſium pꝛimus erit in menſibus

anni. Ande iudei incipiunt annum ſuum
in marcio aſſerentes mundum fuiſſe factũ
in marcio:quod tenet Rabbi ioſue: licet
Rabbi heliſeoꝛ et ſui ſequaces dicãt ꝙ in
menſe ſeptembꝛis: quando fructus ſunt
maturi quod etiam affirmant arabes et
egyptij qui incipiunt annum in calendis
ſeptembꝛis.Sed pꝛima opinio cõmunioꝛ
eſt. ¶ Sicut ergo in menſe marcij fuit mun
dus pꝛimo creatus.Sic hoc mẽſẽ chꝛiſtus
reſurrexit vt oſtenderet ſe eſſe pꝛimogeni
tum moꝛtuoꝛum quia nullus ante eum re
ſurrexit ſemper victurus. In iſto etià mẽ
ſe marcij fuit egyptus expoliata ab he⸗/
bꝛeis qui aſpoꝛtauerunt vaſa pꝛecioſa eis

KRimum myſterium contemplan
dum de reſurrectione chꝛiſti dicitur

tonno
ſite
1
mente
hunce⸗
oco
thriſti
nicad
berar

epte

Nlonoſge

um nobes
de, Qu
ſinenn
hnar

lidt.

tenple.

ſtidain

Nrci ſur
nenitte⸗
ſecſpn
ninus!
pobisn
menibrs
un ſuon
iſehei
huerla
bicitg
us ſunt
rabes e
alendis
munmo:
nit mun
chuſtus
mogen

eeum

etäß⸗
ab be/
nolc⸗

geneſis. Sicut ergo illa fuit pꝛima dies ve
teris teſtamenti:ita fuit pꝛima in nouo te

cõmodata m dei pꝛeceptuʒ. Sic ⁊ in chꝛi

ſti reſurrectione fuit infernus expoliatus
zparadiſus reſtauratus. Inſuper in iſto

men ſe fuit celebꝛatum paſcha agni: ſicut

nunc celebꝛatur paſcha chꝛiſti.¶ Secun/⸗
do conſideremus tempus reſurrectionis
chꝛiſti reſpectu diei. Nam reſurrexit domi
nica die vt ait Joannes damaꝰ. ⁊ idem ha
betur de con. di. 3.c. Sabbato. 7. 75. di. eꝰ.

Qð die dominico. Ita autem dies habet
ſeptem pꝛinilegia quibus coꝛeſpondent
ſeptem mijſteria reſurrectiõis chꝛiſti. pn

quia dominica dies eſt pꝛima dieꝝ ommiũ
ſicut eccleſia cantat ⁊ colligitur ex pꝛimo

ſtamento. ¶ iuilegium diei dominic

quia in ipſa fuit creata lux coꝛpoꝛalis.Sic·

in die reſurrectionis chꝛiſti pꝛoducta fuit

lux ſpiritualis que eſt fides illuminans in

tellectum in mentibus apoſtoloꝛum.ꝗ⸗
pꝛiuilegium diei dominice quia in ipſa fu
it creata angelica natura. Sic in die reſur/
rectionis plurimum letificata ex victoꝛia
chꝛiſti reſurgentis.ꝗpꝛiuilegium quia
in ipſa die fuit creata materia pᷣma bz Be
dam. Sic in die reſurrectionis materia coꝛ
poꝛis chꝛiſti fuit ſingulariter ſublimata ꝑ

reunionem anime a gloꝛioſãm conditionẽ

coꝛpoꝛis.ſ¶ Iͥn pꝛiuilegium illius diei do/
minice quia in illa fuit creatuʒ tempus na

ture ſic in die reſurrectiõis chꝛiſti fuit crea

tum tempus gratie.ſUpꝛiuilegiuʒ quia
tunc fuit celum empireum de nouo pꝛodu
ttum.Ita in die reſurrectionis fuit nouiter
dedicatuʒz in diſpoſitione pꝛopinqua quia
ipſum eſt locus ſpirituum ⁊ coꝛpoꝛuzʒ glo
riſicatoꝛum. Nunc autem chꝛiſti coꝛpus

prꝛimo fuit gloꝛificatum. (¶ 1 pꝛiuilegiuzʒ

quia in illa die deus oſtendit magnitudi/
nem ſue potentie in creando:ita nuncĩ re
ſurgendo: quia ſicut in moꝛte patientiaʒ:
ita in reſurrectione potentiam declarauit.
¶ Tertio cõſideremus reſurrectionẽ chꝛi/
ſti reſpectu anni quo videlicet anno etatis
ſue reſurrexerit. Ad quod ſcienduzʒ ꝙ chꝛi
ſtus quãdo fuit baptizatus erat quaſi an
noꝛum triginta:vt dicitur Luce.ʒ.c.Et po
ſtea triennio docuit. Ita ꝙ fuit moꝛtuus ⁊

4;
reſuſcitatus in etate trigintatrium anno⸗

rum ⁊ pauloplus:quam etatem dicit Au

guſtinus liꝰ.22. de ciuitate dei perfectiſſi/
mam eſſe quia vſq; ad iſtam etatem natu
ra humana pꝛoficit ⁊ exinde incipit deſice

re. In hac autem etate ⁊ nos reſurgemus

ſm illud apoſtoli ad epheſios.A.c.Sonee
occurramus omnes in virum perfectum:

in menſuram etatis plenitudinis chꝛiſti.

¶ Qõð ex teſtimonio angeloꝛum ⁊ apoſto

loꝛuzʒ ⁊ alioꝛum qui viderunt xpᷣum poſt
reſurrectionem pꝛobatur ꝙ vere ſurrexit.
ECap. 20.

Ecundum myſtenium contemplan
dum de reſurrectione chꝛiſti dicitux

veritatis. Surrexit nãqʒ dominus
vere. Que vitas pꝛobatur triplici teſtim

nid ſcilicet.

CAngeloꝛum.
Apoſtoloꝛum.
Ciſionum.
Pꝛimo pꝛobat᷑ veritas reſur ectionis
chꝛiſti teſtimonio angeloꝛum: Quatuoꝛ
enim angeli in die reſurrectionis chꝛiſtum
ſurrexiſſe teſtificati ſunt.ſ NMꝛimus fuit ꝗ
apparuit extra ſepulchꝛum de quo ſic dicit
Matheus vltimo.c.Ecce terremotus fa⸗
ctus eſt magnus angelus autem domini
deſcendit de celo ⁊ accedens reuoluit lapi
dem ⁊ ſedebat ſuper euʒ. Erat autem aſpe
ctus eius ſicut fulgur:veſtimenta autẽ eiꝰ
ſicut nix. Pꝛe timoꝛe autem eius exterriti
ſunt cuſtodes ⁊ facti ſũt velut moꝛtui. Re
ſpondens autem angelus dixit mulieribꝰ
Nolite timere ſcio enim ꝙ ieſum qui cru⸗
cifixus eſt queritis.Nõ eſt hic:ſurrexit eni
ſicut dixit:venite ⁊ videte locum vbi poſi
tus erat dominus. Et cito euntes dicite di
ſcipulis eius quia ſurrexit. Ecce pꝛecedet
vos in galileaz.i In quibus verbis deſerni
buntur quatuoꝛ iſtius angeli conditiones
inſignes.¶ Mꝛima eſt ꝙ ipſe fuit virtuo/
ſus in deſcẽſu quia terremotus ſactus eſt
magnus dum deſcendit. ¶ Secũda quia
fuit gloꝛioſus ĩ ſuo aſpectu eo ꝙ erat aſpe
ctus eius ſicut fulgur ⁊c. Tertia quia fu
it terribilis in ſno effectu. Naʒ pꝛe timoꝛe

eius exterriti ſunt cuſtodes. Quarta qꝛ?

fuit delectabilis in ſuo affatu.Naʒ ſermo

ne blando dixit mulieribus. Nolite time⸗/
re ⁊c. ¶ Secundus angelus apparuit ea-
dem hoꝛa intra ſepulchꝛum. de quo dicit
Marcus vltimo.c. Qð mulieres introeũ

tes in monumentum viderunt iuueneʒ ſe

dentem in dextris coopertum ſtola candi/
da ⁊ obſtupuerunt. Qui dixit illis.Nolite
expaueſcere.Jeſum queritis nazarenum
crucifſixum.Surrexit:nõ eſt hic. ¶ Tertius
2 quartus angelus fuerunt illi duo quos

vidit maria magdalena intra monumen⸗/

tum ſola:quoꝛum vnus erat ad caput :ali
us ad pedes ſepulchꝛi:vt dicitur Joannis
⁊o.c.Qui dixerunt. ꝰulier quid ploꝛas:⸗
Cum ergo iſti angeli ſoꝛent in gratia cõſñir
mati non potuerunt peccare venialr neqʒ
moꝛtaliter ⁊ per conſequens nec potuerũt
mentiri. ¶Secũdo ꝓbatur veritas reſur⸗
rectionis chꝛiſti teſtimonio apoſtoloꝛum:
de quibus dicitur actuum iiiſ/ co. Nirtu
te magna reddebant apoſtoli teſtimoniuzʒ
reſurrectionis ieſu chꝛiſti.¶ Nam ipſ die
reſurrectionis apparuit diſcipulis congre
gatis in vnũ abſente Thoma:vt dicit᷑ Jo⸗
annis.ꝛo.c.ſ Eadem die apparuit diſcipu
lis euntibus in emaus:vt ſcribitur Luce
24.c. ¶ Apparuit etiam ſimoni. ¶ Octaua
vo die apparuit diſciplis pꝛeſente thoma.

¶ Poſtea apparuit diſcipulis piſcantibus

vt dicitur Joannis vltimo.c.Item appa⸗

ruit eis in monte thaboꝛ Mathei vltimo

c.¶ Tandẽ in die aſcenſionis apparuit eis
in cenaculo ⁊ expꝛobꝛauit incredulitatem
illoꝛũ ⁊ duritiam coꝛdio Marci vltimo,c.
¶ Deinde apparuit eis in monte oliueti et
tunc videntibus illis aſcendit in celuz:vt
patet Luce vltimo.c.⁊ actuum pᷣ̊.c.CCer
tio pꝛobatur venitas reſurrectionis chꝛiſti
teſtimonio viſionum. viſus nãqʒ fuit chꝛi
ſtus multipliciter a multis quibꝰſfides ad
hibenda eſt. Elidit eum ſtephanus ſtan/
tem a dextris dei:vt ſcribitur actuum.õ.c⸗
qua viſione confoꝛtatus pꝛo lapidãtibus
exoꝛauit:⁊ lapides toꝛꝛctis illi dulces fue
runt atqʒ vt chꝛiſtus fuum ſpiritum acci⸗/
peret poſtulauit.¶ Nidit illũ ν9arcus euã

geliſta poſtq; vulneratus repoſitus fuit in

carceribus.Ibi enim dominus ieſus viſi⸗/
tauit eum dicena. Pax tibi marce euãge
liſta meus.Moli timere quia ego tecuʒ ſũ.
¶Eidit illum paulus qui euʒ in ſuis diſci

pulis atrociter gſequebatur quare vt ſcri⸗

bitur actuum.26. c.dum loquebatur cum
agrippa dixit: ego quidem exiſtimaueraʒ
me aduerſus nomen ieſu naz areni debere
multa contraria agere.Quod ⁊ feci hiero
ſolymis ⁊ multos lanctoꝛum ego in carce
ribus incluſi a pꝛincipibus ſacerdotuzʒ po
teſtate accepta.Et cum occiderentur detuli
ſententiam. Et per omnes ſynagogas fre
quenter puniens eos compellebam blaſſe
mare nomen eius.Et amplius inſaãniens
in eos perſequebar vſq; in exteras ciuita
tes.Et dum irem damaſcum cum poteſta⸗
te ⁊ permiſſu pꝛincipum ſacerdotũ die me⸗
dia vidi rex de celo ſupꝛa ſplendoꝛem ſolis
circunfulſiſſe me lumen ⁊ eos qui mecum
erant.Omneſq; nos cuʒ cecidiſſemus in
terram audiui vocem dicentẽ mihbi hebꝛai
ca lingua.Saule ſaule quid me perſeque
ris.Durum eſt tibi contra ſtimulum calci
trare.Ego autem dixi: Quis es domine.
Dominus autem dixit. Ego ſum ieſus na
zsarenus quem tn perſequeris. Sed exur⸗
ge ⁊ ſta ſuper pedes tuos.Ad hoc enizʒz ap
parui tibi vt conſntuam te miniſtrum ⁊ te
ſtem eoꝛum que vidiſti.Et in epiſtola pꝛi⸗
ma ad coꝛinthios.c.is.ait. Tradidi enim

vobis in pꝛimis quod ⁊ accepi: quoniam

chꝛiſtus moꝛtuus eſt ꝑꝛo peccatis noſtris
ſm ſenipturas et quia ſepultus eſt et quia
reſurrexit tertia die 'ᷣm ſcripturas: ⁊ quia
viſus eſt cephe ? poſt hoc vndecim. Dein
de viſus eſt pluſq; quingentis fratribus
ſimul ex quibus multi manẽt vſq; adhuc

Quidam autem doꝛmierunt.Deinde vxi⸗

ſus eſt iacob:deinde apoſtolis ommibus.
Nouiſſime autem omnium tanqᷓ;ᷓ aboꝛti/
uo viſus eſt ⁊ mihi.Gloſa in.c*. Cum mar
the.extra de celebꝛatione miſſarum dicit.
Paulus appellat ſeipſum aboꝛtinum qꝛ
ſicut fetus aboꝛtiuus cum laboꝛe ⁊ angu⸗
ſtia ad lucem trahitur:ita paulus cum at⸗
tractione venit ad ſidem.⁊3. q.A.c. diſpli ⸗

2

eteS
ute
0ſti;
nniche
Hominis
ſhierut
ſipone
riſto
ſuit.
ilmo
dieba⸗
ſaſan
ſibilia
goibui
Gibus
deett⸗
ſignea
fäſene
ſoncen
Perhee
Inbus
fimis
AW
dar

ieſiopii
nee nige
Plecnz i
lſuis dit

Weptien⸗

vanur am
imauen,
mideher
zKabien
o in an
rnze
Ntrdeni
Pgas e
mblaſt
nliniens
1s duits
poleſts/
deme/
nls
cum
no in
R
hone
amn cdd
dornine⸗
jeſns 1
dur/
ceniz ap
numak
wapel

Lidienin

ponunn
is noſre
au
snlclit
in. Den
man
h
afi
nnbb⸗
Fobth/
ummer
m dicit
inum
ange
e

get.c. Quis voos.ſ Oꝛande eſt teſtimoni⸗
um pauli⁊ in nullo ſuſpectum quippe qui
poſtq;ᷓ vidit chꝛiſtum factus eſt defenſoꝛ
validiſſimus ⁊ pꝛedicatoꝛ ardentiſſimus
nominis eius: immo qui clamabat. Ego
in hieruſalem paratus ſum alligari ⁊ mo/
ri pꝛo nomine eius ⁊ tandem in vꝛbe pꝛo
chꝛiſto moꝛi truncatione capitis non recu
ſauit.i Sed reuera ſingulare ⁊ pꝛecellen/
tiſſimum teſtimonium chꝛiſti ſuſcitati fuit

diebus nouiſſimis conſignatio miraculo/

ſa ſancti franciſci.biennio quippe ſigna vi
ſibilia ⁊ miraculoſa tulit in ſuo coꝛpoꝛe:de

gquibus plene diximus in opere de lau⸗

dibus ſanctoꝛum. Quis nam dubitare
poteſt de chꝛiſto: cum videat franciſcum
ſtigmatibus illis ſacris ita decoꝛatũ. Ob
id ſanctus Gonauentura in legenda ſic
ſanctum franciſcum alloquitur. Jam vo
per hec ſigna certiſſima non duobus aut
tribus teſtibus ad ſufficientia ʒ:ſed q;plu
rimis ad ſuperabundantiam compꝛoba/
ta teſtimonia dei in te ⁊ per te credibilia fa
cta nimis omne inſidelibus auferunt ex/
cuſationis velamen.i Et vt ide, Bonauẽ
tura refert. Deſcendit angelicus vir fran⸗
ciſcus de monte ſecum ferens cruciſixi effi
giem nõ in tabulis lapideis ⁊ ligneis ma
nu figurataʒ artiſicis:ſed in carneis mem
bꝛis deſcriptam digito dei viui. Reſonat
ergo ex omini parte veritas reſurrectionis
chꝛiſti quam pꝛedicauerunt apoſtoli: defẽ
derunt pꝛopꝛio ſanguine martyres: expu
gnare ⁊ extinguere tentauerunt imperato
res ⁊ reges ⁊ non valuerunt: eo ꝙ ipſẽ eſt
rex regum ⁊ dominus dominantiũ.

CQAualiter chꝛiſtus reſurrexit cum qua/

tmuplici actu bendius

Ertium myſterium contemplan⸗
dum de reſurrectione chꝛiſti dicitur
qualitatis. In quo videndum erit
qualiter chꝛ iſtus reſurrexit. Ad quod dici

mus ꝙ ſicut fuit ad modum agni immola

tus: ita fuit ad modum leonis reſuſcita/

144

tus.Et hoe pꝛopter quatrupliem ſoꝛtitudi
nis actũ. Pꝛimus fuit quia fregit clau⸗
ſtra inferni. Ad quem acceſſit non vt ad
locum penalem ſed ad conſolationem pa
trum ibidem exiſtentiũ. Secũdus actus
fuit quia ſubuertit potentiam diaboli: et
amputauit manum eius attrahbenteʒz que
attrahebat etiam iuſtos ad limbum: vt di
cit dominus Bonauentura in tertio.di.
22. ¶ Tertius actus fuit quia inde ideſt de
inferno iuſtos omnes eripuit et eduxit.
¶ QAnartus actus quia ſemetipſum pꝛo/

pꝛia virtute ſuſcitauit. Intelligendaʒ ta

men ꝙ chꝛiſti reſurrectio fuit qualificata
quatruplici diſpoſitione diuina. ¶ Pꝛi/
ina fuit quia caro eius ſanctiſſima non vi
dit coꝛꝛuptionem per triduum diuina vir
tute pꝛeſeruata.¶ Secun da fuit quia caro
illa fuit reparata. Cum enim ibi fuerint li/
uoꝛes ⁊ vulnera ac plage tumentes ex fla
gellis: omnia iſta fuerunt virtute diuina
ſanata abſqʒ medicamine remanentibus
cicatricibus ad decoꝛem. ¶ Tertia diſpoſi
tio quia chꝛiſti caro fuit gloꝛiſicata. Nam
habuit pꝛimo dotem impaſſibilitatis. qꝛ
dicit Apoſtolus ad romanos.o. co. Chꝛi/
ſtus reſurgens ex moꝛtuis iam non moꝛi
tur moꝛs illi vltra non dominabitur.ſ Se
cundo habuit dotem ſubtilitatis per qua
exiuit de ſepulchꝛo clauſo. Zertio habu/
it dotem agilitatis per quam euanuit ab
oculis eoꝛum.Luce.⁊A.c.ſ Quarto habu
it dotem claritatis quam tamen occulta/
uit diſcipulis manifeſtandam electis et in
die iudicij etiam repꝛobis. Reſurrexit igi
tur triumphatoꝛ moꝛtis:expoliatoꝛ infer/
ni: et mundi redemptoꝛ:qui numero ele/
ctoꝛum completo reſurgere faciet amico⸗
rum ſuoꝛum coꝛpoꝛa ſuis pꝛopꝛijs anima
bus vnita:vt ſic percipiãt eternaliter gau
dia eterne vite.Ad quã nos perducat ipſe
dei filius qui eſt benedictus per omnia ſe
cula ſeculoꝛum Amen.

CFeria ſecunda poſt dominicam reſurre
ctionis.De ſanctiſſima fide.
¶ Sermo quinquageſimus pꝛimuo.

WRã

.

Stulti tardi

coꝛde ad credenduz. verba ſũt

er recdemptoꝛis noſtri oꝛiginali/
eter Luce.24. co. a in euangelio hodierno.

„

Conatur hoſtis animarum noſtraruz mil/
le ſuis nocendi modis moꝛtalium coꝛda a

ſide ieſu chꝛiſti retrabere:quoniam cum il

loꝛũ excecauerit intellectum ſacile ad que

cunq; ſcelera eos pꝛecipitare poteſt. Sub

lata nanq; ſide relique virtutes fundamẽ

tum non habent. vnde Gꝛegoꝛius pᷣ. q.
P.c. Cum paulus.ait. Cum paulus dicat
fundamentum aliud nemo poteſt ponere
pꝛeter id quod poſitum eſt quod eſt chꝛi⸗

ſtus ieſus ideſt fides chꝛiſti:conſequenter

pꝛobatur quia vbi chꝛiſtus non eſt funda
mentum nullum boni operis eſt ſuper ed
ſicium. Fides nanq; eſt que mundum vi
cit. vnde Joãnes pꝛima canonica.c.S. ait.
Hec eſt victoꝛia que vincit munduʒ fſides
noſtra ideſt que vincere facit q̃ ſunt in mũ
do videlicet ſuperbiam:auaritiam ⁊ luxu/
riam.i¶ Apſa diaboli tentationes extermi⸗
nat.¶ Ende Apoſtolus ad epheſios.õ.c.
inquit. In omnibus ſumentes ſcutum fi.
dei in q̃ͥ poſſitis omnia tela inimici ignea
extinguere.ſ Ipſa hominem iuſtificat.vn
de Geneſis.iꝭ.c.ſeribitur. Credidit Abꝛa
ham deo ⁊ reputatum eſt ei ad iuſticiam.
¶ Ipſa credentes filios dei efficit:ideo ꝗo/
annis pꝛimo.c.dicitur.Dedit eis poteſta⸗

tem filios dei fieri hijs qui credunt in no⸗

mine eius.i¶ Ipſa a periculis liberat. Naʒ
per fidem abꝛaham exiuit de vꝛ: ideſt de

igne caldeoꝛum illeſus.Cum enim nõ vel

let ignem adoꝛare quem caldei deum dice

bant vt experiretur virtutem dei ſui miſe /

runt ipſum in ignem:ſed non recepit leſio
nem. Aram vo germanus eius pater ſa
re ⁊ loth illuc miſſus quia in fide deſrcit cõ
buſtus eſt. Ananias ⁊ ſocij in ſfoꝛnacẽ miſ
ſi laudabãt ⁊ bñdicebant deum nec ignis
nocebat eis.Quare Paulus ad hebꝛe
os.xi.cꝰ.dicit. Sancti per fidem vicerunt
regna berari ſunt iuſticiaʒ adepti ſunt re
pꝛomiſſiones:obturauerunt oꝛa leonum:

extinxerunt impetum ignis.Et ne ſingula

repetamus ſides coꝛpoꝛis ⁊ anime ſilutez

operatur. Ob quod ieſus dei filius Luce
7.c.dixit magdalene. Et Luce.iS.c.ceco.

Fide⸗ tua te ſaluuzʒ fecit. Qua de re in pꝛe
enti ſermone de ſide dicere ſtatui: quam
perdiderant diſcipuli euntes in emaus:

quos Chꝛiſtus dure redarguit. Se ipſa

¶ Bmoꝛ virtuoſitatis.
Cmneceſſitatis.
E nqualitatis.

Be multipli
modo diffinitur. Et qualiter eſt vᷣtus theo
logica ex eo ꝙ eſt a deo terminat᷑ ad ijm
N Rimum myſterium de ſide decla⸗
randum dicitur virtuoſitatis. pꝛo
cuiꝰintelligentia tria erunt vidẽda
Tpmquot modis capitur ſides.
Cꝛmquid eſt ſides.
ʒ3 vtrũ ſides ſit virtus.
CPꝛimo videndum eſt quot modis ca/⸗

pitur fides. Et ex dictis Alexãdri in tertio

ſumme. Et Bonauenture in 30⁰. di. 23. 7 ex
gloſa in.cip̊ de ſumma trini.⁊ ſi.catho. ha
betur ꝙ fides ſumitur duodecim modis.
CPꝛimo ſumitur pꝛo ſpõſione.vnde pᷣ
ad timotheum.S.c.dicitur. Pꝛimam fidẽ
irritam ſecerunt. Gloſa ideſt ſponſionem.
Sic ſumitur ab Auguſtino.23.q.pꝰ.c.No
li. Moli inquit ſidem fallere quoniam gra
ue eſt. Et iterum ibi.Yides quandoꝓmit⸗

tit᷑ etiam hoſti ſeruanda eſt. Hoc modo eti

am dicit Iſidoꝛus.ꝛ.q.4. In malis pꝛo⸗
miſſis reſcinde fidem. ¶ Secũdo ſumitur

fides pꝛo ſidelitate vt cum quis retinet fia

deliter ⁊ reſtituit ſibi commiſſa ⁊ ſimilia.
Et de hac Hieremie.õ.c.dicitur. Merit ſi
des.Et pꝛouerbioꝛum.ꝛo.c. Nirum fide/

leʒ quis inueniet.¶ Tertio ſumitur fides

pꝛo conſcientia. Juxta illud ad romanos

i4.c.Omne quod non eſt ex fide peccatuz
eſt. Gloſa. 28.q.p.c. Omnes.ideſt omne
quod eſt contra conſcientiam. ¶ Quarto
ſumitur fides pꝛo innocentia:vt.ꝛ⁊ꝛ.q.A.cè

Innocens. ¶ Quinto ſumitur ſides ꝓ ca
ſtitate thoꝛi.vt.?.q.2.c.Coniuges.Et.cꝰ.
Coniunx. ¶ Sexto ſumitur ſides pꝛo cre/
dulitate ideſt

8*

itaq; ſide tria myſteria pꝛoponemus de⸗

acceptione fidei. Et quo/

meiletg
ins Uie
lcdceen
efeingt
egpan
enans:
deipl

s /

1Ete

ißn

dech/
19, Hr⸗
vigeca

!
in teni⸗
dina
tho hu
nols
mnie⸗
ſan fide
nſonen
mung
Nopni⸗
ench
ngle
Pima
enngfil

dulitate ideſt pꝛo quodam habitu quo ꝗs
firmiter aſſentit ſine ſoꝛmidine de oppoſi⸗/
to hus que clare non videt quecunqʒ ſint
illa. Puta cum quis credit talem eſſe ſuũ
patrem vel matrem. Et de hac Gꝛegoꝛius
in. 4.dialogoꝛum inquit. Audenter dico:
quia ſine ſide nec infidelis viuit.Nã ſi eun
dem inſidelem percunctari voluero quem
patrem vel quam matrem habuit:reſpon

Qebit pꝛotinus illum atq; illam. Septi

mo ſumitur fides pꝛo ſacramento baptiſ⸗
mi.vnde Auguſtinꝰ ad bonifaciuʒ. Quid

eſt aliud paruuluz habere fidem niſi fidei

ſacramentum.Et.45.di.c. Be iudeis.dici⸗
tur.Opoꝛtet vt fidem quam vi vel neceſſi
tate ſuſceperunt neceſſario tenere cogant᷑

COctauo ſumitur ſides pꝛo acceptione

concluſionis ex ratione pꝛobabili ſᷣm ꝙ lo
gici dicunt.Argumentum eſt ratio rei du/
bie faciens ſidez. Nono dicitur fides co
gnitio que eſt in patria.Et de hac ad roma

ncos pᷣ.Juſticia dei reuelatur ex ſide in fidẽ

Gloſa ex nde ſpei in fidem rei. ¶ Decimo
capitur fides pꝛo articulis ſidei pꝛopoſitis
ad credendũ.Et ſic ſumit Athanaſius cuzʒz
dicit. Hec eſt ſides catholica quã niſi qſq;
ſidełr firmiterqʒ; crediderit ſaluus eſſe non
poterit. ¶ Endecimo ſumit᷑ fides pꝛo ha/
bitu inſoꝛmi:de qua pꝛime ad coꝛinthios
iʒ.c.dicitur. Si habuero omnem ſideʒ ⁊c.
Buogecimo accipitur ſides pꝛo habitu
ſoꝛmato.Et de hac ad Romanos p. c. Ju
ſtus ex fide viuit.Hec eſt virtus theologi⸗
ca ſiue ſit inmꝛmis ſiue foꝛmata. De qua
Apoſtolus ait pꝛime ad coꝛinthios.iʒ.cꝰ.
Nunc autem manent ſides ſpes charitas
tria zec Secnndo videndum eſt: mid

eſt ſides. Et ſm Bonauenturã quia:
multipliciter conſideratur ita etiam notiſi
catur. Quandoqʒ enim conſideratur quã
tum ad bioprinm genus.Et tunc deſcnibi
tur ſic ab Auguſtino ſuper Joannem. Fi /
des eſt virtus qua creduntur que non vi/
dentur.Et non eſt de omnibus que non vi
dentur:vt dicit M agiſter in littera:ſed de
hijs que neceſſaria ſunt ad ſalutem. ¶ Se
cundo cõſideratur ſides quantum ad obie
ctum ſiue ad pꝛincipium motiuum. Et ſic

dicit Auguſtinus ad creſcẽtium. Fides eſt

145

pꝛima illuminatio mentis ad pꝛimam ve
ritatem. ſ Tertio conſideratur ſides quan
tum ad actum pꝛopꝛium.Et ſic dicit Ha⸗
maſcen?ꝰliꝰ. 4. Fides eſt non inquiſitus cõ
ſenſus circa pꝛimaʒ veritatem. ¶ Quarto
conſideratur fides quantum ad habitum
diſperatum.Et hoc modo inquit Hugo liꝰ
de ſacramentis.Fides eſt certitudo quedã
animi de rebus abſentibus ſupꝛa opinio⸗
nem ⁊ infra ſcientiam conſtituta. Opinio
enim fides a ſciennia ſunt habitus diſperas
ii.¶ Quinto conſideratur fides quantum
ad ſuum ſinem. Et ſic deſcribitur ab Apo/
ſtolo ad hebꝛeos.xi.c. Fides eſt ſubſtantia
rerum ſperandarum ar non apparentiũ.
Nam fides habet tria.ip̃ aſpicit.ꝗ ꝛveffi⸗
cit.ſ ʒDꝰreſicit.¶ Aſpicit pꝛimam veritatem

non habitam ſed ſperandaʒ. Jdeo dicitur

ſperandarum rerum.¶ Secndo efficit ideſt
caula eſt faciens res ſperandas eſſe in no/
bis.vnde dicitur ſubſtantia quia ſicut ſub
ſtantia eſt cauſa ſuoꝛum accidentium: ita
ſides eſt cauſa conſequendi bona ſperata.
Tertio ſides reſicit ſeu allicit. vnde dicit᷑
armideſt certitudo aſſentiẽdo hijs que nõ
apparent:⁊ hoc eſt meritum ⁊ laus Rdei ſi
certe ⁊ indubitanter creditur quod non vi
detur. Beatus vo Tho. 22. q. 8. volẽs ver

ba Apoſtoli reducere ad ſoꝛmaʒ diffinitio

nis claram ſic dicit. Fides eſt habitus mẽ
tis qua inchoatur vita eterna in nobis ſa
ciens intellectum aſſentire non apparenti
bus. C Pꝛo clarioꝛe autem intelligentia
pꝛetacte diffinitiõis apoſtoli.ſ ꝛimo no
tandum eſt ꝙ per pꝛedictam difſinitionez
des diſtinguitur ab omnibus que perti/
nent ad intellectuʒ. Et pꝛimo ab opinione
ſuſpitione ⁊ dubitatione per hoc ꝙ dicitun
argumentum. Hã per hec tria intellectus
non firmiter inheret alicui. Per dubitatio
nem non magis tendit ad vnam partem
q́;ᷓ ad aliam. Per opinionem ⁊ ſi declinet
ſoꝛtiter ad vnam partem tamen cuʒ ſoꝛmi
dine de opponto. Rer ſuſpitionem leuiter
declinat ad vnam partem. Sed per ſidem
ſirmiter inheret credendis ſine heſitatiõe.
¶ Secundo ex hoc ꝙ dicitur non apparen
tiuz ſides diſtinguitur ab itellectu qui eſt

de pꝛincipijs per ſe notis ⁊ ſcientia que eſt

de concluſionibus per demonſtrationem
acquiſitis per que aliquid itellectui appa/
renter fit cuiuſmodi non eſt fides.¶ Tertio
per hoc ꝙ dicitur ſubſtantia rerum ſperan
darum diſtinguitur a ſide communiter ſũ
pta: ſcilicet credulitate que eſt etiam de hu
inanis:ſicut cum quis firmiter credit parẽ
tes ſuos eſſe talem ⁊ talem. ¶ Secũdo no
tandum ꝙ fides dicitur ſubſtantia rerum
ſperandarum potius qᷓᷓ; diligendarum ex
eo ꝙ dilectio poteſt eſſe pꝛeſentium ⁊ abſẽ
tium viſoꝛum ⁊ non viſoꝛuʒ.Sed ſpes eſt
im de abſentibus ? non viſis: de quibus

etiam eſt fides:quia ⁊ ſi videantur ea que

ſunt ſidei aliquo modo ſcilicet vt crededa
non tamen oculo coꝛpoꝛali vel intellectua
li demonſtratiue. ¶Tertio notandum:ꝙ;
arg'picitur multipliciter. pᷣ bꝛeuis enar
ratio ſubſequentium:vel bꝛeuis collectio
materie ſimul ſumpte totius libꝛi.Et ſic ſu
mitur in biblia vbi pꝛologi libꝛoꝛum ali/
quando dicuntur argumenta. ꝛ arg di
citur oſtenno vel manifeſtatio ſᷣm illud ꝗo
annis.ʒ. Omnis qui male agit odit luceʒ
a non venit ad lucem vt non arguant᷑ ope
ra eius.¶ ʒ dicitur argumentum ratio rei
dubie faciens fidem: ⁊ hoc modo ſumitur
in logicis:ſed in theologicis econtra ſides
mcit argumentum ſeu rationem. A dici /
tur arg'icertitudo ex qua animus moue/
tur in aliquid ⁊ ſic fides dicitur argumẽtũ
¶ Tertio videndum eſt vtruz ſides ſit vir
tus.Et ꝙ ſic patet ᷑ᷣm Bonauentura.23.
di.tertij libꝛi.tum quia ipſa eſt pꝛincipium
noſtre ſalutis:tum quia eſt oppoſita vicio
inſidelitatis: tum etiam quia in illa conſi/
ſtit rectitudo vite ſᷣm regulam iuſticie que
eſt vt hõ ſimpliciter credat hijs quę nobis
ſunt a deo reuelata. Nec obſtat ꝙ Ariſt. et
ſui ſequaces ceteriqʒ philoſophi nõ poſne
runt niſi virtutes. Aut moꝛales:vt pꝛudẽ
tiam:iuſticiam:ſoꝛtitudinem ⁊ temperan/
tiaz. vel intellectuales: vt ſunt intellectus
ſcientia:ſapientia: pꝛudentia ⁊ ars.de qui
bus loquitur Ariit.in.õ.ethicoꝛum.quo
niam vᷣm Tho.pꝛt.q.ꝛ.pꝛeter ſupꝛadi/
ctas virtutes neceſſariuʒ fuit eſſe virtutes
theologicas. Nam per virtutem perſicitur
homo ad actus quibus in beatitudinem

oꝛdinatur.Eſt autem duplex hominis bea

titudo. Una ꝓpoꝛtionata nature ad quã
puenire põt per pꝛincipia ſue nature.Alia
excedens hominis naturam ad quam ho
mo ſola virtute diuina attingere poteſt ſz
quandam diuinitatis participationeʒ. Et
quia huiuſmodi beatitudo pꝛopoꝛtionem
humane nature excedit: pꝛincipia natura
lia hominis ex quibus pꝛocedit ad bene
agendum ſ̃ᷣm ſuam pꝛopoꝛtionem nõ ſuf

ficiunt ad oꝛdinandum hominem in bea⸗

titudinem pꝛedictam.vnde opoꝛtet ꝙ ſu/
peraddatur homini diuinitus aliqua pꝛin
cipia per que ita oꝛdinetur ad beatitudinẽ
ſupernaturalem ſicut per pꝛincipia natu/⸗
ralia oꝛdinatur ad finem connaturalẽ non
tamen abſqʒ adiutoꝛio diuino.Et hec pᷣn/
cipia dicuntur virtutes theologice:tuʒ qꝛ
habent deum pꝛo obiecto inquantuʒ per
eas recte oꝛdinamur in deũ:tũ quia a ſolo
deo nobis infunduntur:tuz quia ſola diui
na reuelatione in ſacra ſcriptura nobis tra
dunt᷑. Franciſcus vo de maronis in quo
dam tractatu de virtutibus ait. ꝙ virtus
theologica ſᷣm nominis ſignifſcationeʒ di
citur virtus diuina a theos ꝙ eſt deus.vn
de dionyſius in liꝰde diuinis nominibus
omnia ad deuʒz pertinentia ſiue ad diuini
tatem vocat theologica.Sed aliquid di
citur diuinuʒʒ tripliciter.ſ Aut quia in deo
ſoꝛmaliter reperitur:vt eternitas bonitas
immenſitas ⁊ huiuſmodi que dicũtur per
ſfectiones diuine. ¶ Aut quia deo aſſimi/
latur. Sicut Dionyfſius li
minibus vocat ſanctum hierotheum virũ
diuinum quia deo ſimilis erat per partici
pationem virtutum.ſ Aut quia ad deum
terminatur ſicut ad obiectum. Sicut theo
logia dicitur ſcriptura diuina qꝛ de deo log
tur. Sicuntur ergo virtutes theologice di
uine:non pᷣ nec ſedo ſed tertiomodo:qꝛ :ſ.

ſunt a deo ⁊ ad ipſuz terminantur ſicut ad

ꝓpꝛiũ obiectũ.ſ Sigꝗs vo obiceret ꝙ me⸗
thaphiſica non ponit᷑ virtus theologica et
tamen negociatur circa deum ⁊ ſubſtanti
as ſeparatas.¶ Rñ det fraciſcus ꝙ metha

phiſica eſt de deo ſub rõne cõi que eſt nãali

ter nota.virtus vo theologica ſub ratione
pꝓpꝛia que eſt credita.Multa eſt xpianoꝛu

de diuinis no/

lblg
lce
lin nna

yen
tonib
¶(
leden
ſoſä⸗

ſione
Ci
hlane
CA
ſmb⸗
meee

hinisben
gvi
e A
am bo
oteſt ;
nez. E
nonem.
Unuuur
ad bene
nno ſf
ninbes/
agſ/
apun
nncni
Inamm/
llinon
erpᷣn,
z e
per.
ſoo
diui
6WA
dd
pirnas
nezdi
eus. n
inibus
ldininl
grid d
linder
bonunas
ir e
9 aſin/
inis h/
cunin

–

obligatio ad benigniſſimum deũ qui tata
luce vitatis coꝛda nt̃a reſperſit vt fide me
dia magis ibuta ſit vna vetula de diuinis
q́; gentiles phᷣi qui euanuerunt in cogita
tionibus ſuis.
CMDõ ſides eſt neceſſaria ad ſalutẽ ⁊ etiã
credenda ſunt aliq̃ que ratione nali ꝓbari
poſſut aliqus etiam explicite. Cap.2.
ſide dꝛ neceſſitatis.vbi ſunt tria du
bia decidenn. .
C pᷣmvtrum ſides ſit ad ſalutẽ neceſſaria.

m myſterium declaraãdũ de

CτE—†ν[wſit neceſſariũ credere aliqᷓ que ra

tione nali poſſent de deo inueſtigari.
Czmytrum ſit neceſſariũ credere aligꝗd ex
Pucc.
¶Ad pᷣmoubiũ reſpõdet Athanaſius in

ſymbolo dicẽs. Auicũqʒ vult ſaluus eſſe

ante oia opus eſt vt teneat catholicã fidẽ.

Quũ niſi quiſqʒ integrã inuiolatãqʒ Fᷣua

uerit ſaluus eſſe non poterit.Rõ aũt qua
re fides eſt neceſſaria qꝛ ipſa illuminat in/
tellectũ ad neceſſaria cognitioneʒ dei. In
oĩ enim via ⁊ in oi operatione eſt pᷣ᷑ neceſſa
ria cognitio finis ipſ̃us operatiois vel vie
Quia ſinis eſt cauſa cauſaꝝ ex ° metha??

⁊ finis mouet agentẽ ⁊ eſt pᷣncipiũ omniũ

operationũ nr̃aꝝ ex 2⁰ ethicoꝛũ.Et lʒ finis
ſit vltimus in executionæ:tñ eſt pᷣmus ĩ in
tẽtiõe ⁊ mouet agẽtẽ.Sicut ergo ſe habẽt
pꝛincipia in demonſtrabilia in ſpeculabili
bus ſic ſe habet finis in operabilibus.Cũ
vo in hoc mũdo oẽs ſimus viatoꝛes: nõ
habeamus hic ciuitatẽ manentẽ vt dẽ ad
hebꝛeos vltimo.c.Finis ad quez oꝛdinati
ſumus ⁊ ad quẽ debemus tendere eit deꝰ.
vñ Magj ſniaruʒ di.pᷣſcdi libꝛi ait.Fecit
deus rõnalẽ creaturã vt ſummũ bonũ itel
ligeret:intelligendo amaret: amãdo poſſi

deret:⁊ poſſidẽdo frueretur. Et Augꝰ in p

ↄfeſſi. Feciſti nos dñe ad te ⁊ iquietũ eſt
coꝛ nr̃m donec quieſccat in te. Sicut itaqʒ
deus eſt cauſa efficiens oium per potẽtiazʒ
ſuã ⁊ cauſa exemplaris per ſuam ſãapiam:
ſic eſt ⁊ finalis per ſuã bonitatem. Quare
apocalypſis pᷣ̊.c.dixit.Ego ſum alpha ⁊ o:

pncipiuʒ ⁊ ſini s.Cũ ergo ipſẽ deꝰ ſit finis

nr̃ ſequit᷑ ꝙ nos debemus ipſuz ſcire ⁊ co
gnoſcere. Jmmo vt ꝓbat Tho. in 3⁰ cõtra

4

gentiles. Intelligere deũ eſt finis oĩs ſtelłe
ctualis ſub ſtantie.Et in pᷣ contra genules
inducit Ariſtotelem qui in.io.ethicoꝛũ re⸗
pꝛehendit ſimonidem quendã qui perſua
debat hominibus vt pꝛetermitterẽt diui⸗
nam cognitionem ⁊ humanis rebus inge
nium applicarẽt. Opoꝛtere inquiebat ho
minem humana ſapere et moꝛtalia moꝛta
lem. Contra quem ſimonideʒ dicit Philo
ſophus ꝙ homo ſe debet ad immoꝛtalia ⁊z
diuina trahere quàtũ poteſt. Quare vide
tur ꝙ neceſſaria ſit cognitio de diuinis ad
quam habendam pꝛo ſtatu iſto ↄueniens
medium eſt ſides.Et ad hocclarius intelli
gendũ:nota ſᷣm Tho.in.A.cõtra gentiles
ꝙ homo de diuinis triplicẽ cognitionẽ ha
bere poteſt. ſ pᷣeſt cognitio nature: ⁊ hec
habet᷑ per naturalẽ rationez. eſt cogni
tio gratie:⁊ hec habetur per diuinalẽ reue
lationez. ¶ ʒP eſt cognitio glie:⁊ hec habet᷑
per ſupnaturalẽ illuminationẽ.ſ pᷣᷣ cogni
tio bona.:ſꝛ melioꝛ. ꝗ ʒ optima. VUltima
cognitio hii nõ põt abſqʒ ſcdᷣa qua homo
cogſcit que iueſtigari nõ poſſũt rõne nãli
ex reuelatione dei.Cognitio ergo ſidei illu
minat intellectum ad cognoſcendum de/
um trinum ⁊ vnum creatoꝛem celi ⁊ terre:
⁊ reliqua in articulis fidei ꝓpoſita.¶ Se.
cundum dubiũ fuit vtrũ ſit neceſſariuz cre
dere aliqᷓ que etiã de deo ratione naturali
poſſent inueſtigari: vt ꝙ deus eſt: ⁊1 ꝙ de⸗
eſt vnus ⁊ ſilia.Ad q reſpondet Zho. 22.
.2. 2 in pꝛimo contra gentiles ꝙ ſic mul

tiplici ratione.

¶ B qꝛ cognitio ſidei eſt certioꝛ.
C2qꝛ: velocioꝛ.
Cz qꝛ communioꝛ.
C4,ꝛ amplioꝛ.
qꝛ vtili.
CPꝛimsa ratio eſt quia cognitio fidei eſt
certioꝛ. Hã cõnaturalis eſt multů deſicics
a cognitione diuinoꝝ. Cuius ſignũ eſt:qꝛ
p hi perſcrutãtes diuina naturali ingenio
in multis errauerunt ⁊ ſibiipſis contradi
xerunt:vt apparet in eoꝛum dictis atqʒ ſẽ
tentijs:qnia homo ſalli poteſt: deus au-

tem falli non poteſt. Mam ſi humana ra⸗

tio non poteſt pertingere ad perfectam co
gnitionem rerum creatax ſenſibiliũ: q;to
rr 2

magis in rebꝰdiuinis que nullo ſenſu per

cipi poſſunt quia vt inquit Ariſt.in pꝛolo
go methaphiſice.Geus eſt remotiſſimus
a ſenſu:vt igitur eſſet apud homies idubi
tata ⁊ certa cognitio de deo opoꝛtuit ꝙ di⸗
nins eis per modum fidei traderentur qua

K a deo dicta qui mentiri non põt. ꝗqHinc

Lactantius liꝰ pꝛimo diuinarum iſtitutio
nuʒ inquit.Omiſſis terrenis huiuſce phi
loſophie auctoꝛibus nil certe afferẽtibus
agrediamur viam rectam quos equidem
ſi putareʒ ſatis idoneos ad bene viuendũ
duces eſſe ⁊ ipſe ſequerer ⁊ alios vt ſeque

rentur hoꝛtarer. Sed cum magna inter ſe

concertatione diſſideant ſecumq; ipſi ple/
rũq; diſcoꝛdent apparet eoꝛuʒ iter nequa
q;ᷓ eſſe directum.Siquidem ſibi quiqʒ vt
eſt libituʒ pꝛopꝛias vias impꝛeſſerunt:cõ
fuſionemq; maximam inquirentibus ve/⸗
ritatem reliquerunt. Nobis autem qui ſa
cramentum religionis accepimus cum ſit
vitas reuelata diuinitus omnes vtriuſq;
ſexus ſine vllo diſcrimine ad celeſte pabu
lum cõuocamus. Hec ille.Certioꝛ ergo eſt
cognitio que habetur per ſidem qᷓ;ᷓ que ha
betur per ſcientiazʒ ex parte cauſe certitudi
nis:quia fides inititur veritati diuine que
eſt eius obiectuz. Scientia vᷣo innititur ra
tioni humane vt reſert Tho.ꝛ2.q.A.articu
lo vltimo. Hic Apoſtolus ad epheſios. 4.
c.ait. Non amplius ambuletis ſicut ⁊ gen
tes ambulant in vanitate ſenſus ſni tene/⸗
bꝛis obſcuratum habentes intellectum.
¶ Secundo cognitio ſidei eſt velocioꝛ qͥ;
illa que habetur per rationem naturalem
Scientia nanqʒ ad quam pertinet pꝛoba
re deum eſſe ⁊ eſſe vnuʒ ⁊ eſſe nobiliſſimũ
potentiſſimum ⁊c̃.vltimo hominibus adi
ſcenda pꝛoponitur ſuppoſitis multis alijs
cientijs.Et ſic non niſ poſt magnum tem
pus cognoſcerentur iſta de deo. Nam me
thaphiſica que circa diuina verſatur inter
philoſophie partes vltima remanet adi⸗
ſcenda. C¶Tertio cognitio fidei eſt commu
nioꝛ. Multi enim in ſtudio ſcientie pꝛoſice
re non poſſunt pꝛopter multa impedimen
ta. ¶ Mam aliqui impediuntur a ſtudioſe
inquiſitionis fructu qui eſt inuentio veri⸗
tatis pꝛopter indiſpoſitionem complexio/

nis:ex qua multi naturaliter ſunt indiſpo/
ſiti ad ſcientiam.ſ Aliqui impediuntur ne
ceſſitate rei familiaris. Opoꝛtet enim in/
ter homines eſſe aliquos qui tẽpoꝛalibus
adminiſtrandis inſiſtant qui tantum tem
pus in ocio contẽplatiue cognitionis non
poſſent expendere vt ad ſummum Sd

um humane inquiſitionis pertingerẽt ſci

licet dei cognitionem. Quidam inſuper
retrahuntur voluntaria pigricia. Iſti ergo
tales omnino a dei cognitione fraudaren/⸗
tur ⁊ conſẽquenter a felicitate perfecta.Fu
it ergo neceſſarium vt diuina per modum
ſidei credenda pꝛoponerentur. Cuius co:
gnitio cõmunis eſt omnibus vt ſic omnio
caro ſaluari poſſit. Quia ſicut dicit᷑ ad co/
locenſes.ʒ.c. In chꝛiſto ieſu non eſt maſeu
lus ⁊ femina: non eſt ſeruus neq; liber.
¶ Quarto cognitio fidei eſt amplioꝛ quia
ad plura extenditur q;ᷓ; cognitio que habe
tur per rationem naturalem. Nam per ra
tionem naturalem non poſſumus cogno⸗
ſcere deo niſi ꝙ eſt ⁊ ꝙ eſt vnus ⁊ ſumilia.
Sed nõ ꝓꝙ ſit trinus in perſonis nec ꝙ vir
go poſſit parere ⁊ huiuſmodi.Ideo Apo⸗
ſtolus pꝛime ad coꝛinthios.2.c.ait.Loqui
mur dei lapientiam in miniſterio quam ne
mo pꝛincipum ideſt philoſõphoꝛum huiꝰ
ſeculi nouit.O daurea ſecula noſtra luce ve
ritatis per ieſum chꝛiſtum dominũ noſtrũ
illuſtrata adeo vt in cognitione rerum al⸗
tiſſimarum dei multomagis pꝛoſiciat vna

vetula chꝛiſtiana qᷓ; omnis ſchola gẽtiliũ

philoſophoꝛum.Impletum quippe eſt di
ctum Yſie.xi.c. Repleta eſt terra ſcientia
dñi ſicut aque maris operientis.¶ Quin
to cognitio ſidei eſt vtilioꝛ. Nam aſſentire
hijs que naturaliter cognoſci poſſunt nul
lius eſt meriti ſicut credere ꝙ ſol mouetur
ſimilia. Sed aſſentire hijs que a deo ſũt
reuelata maximi eſt meriti. Pꝛimo ratio
ne reuerentie quam exhibet homo deo qꝛ
credit ei etiam ea que non capit. NHaʒ quã
do aliquis credit ſunplici verbo alicuius
de hijs que alias ignoꝛat exhibet ſibi ho /
noꝛem. vnde Nalerius maximus liꝰ. S. c.
ib.inquit. Pictagoꝛe tanta auctoꝛitas ab
auditoꝛibus fuit tributa vt que ab eo acce
perant in diſputationem ducere neſas eſſi

tindige
unurne
cnim in/

Nalibe

lum ten
onis non
um füſtig
ngerit
ninſper
Nienge
daren,
figa ſ
nocvm
lus o/
vomni⸗
1 /
maſen
lbo⸗
4li⸗
abe
ara
t
eg vi
le
Zogvi
lamne
n bos
lnceye
önoſti
numal/
int
uginli
pect 8
ſcenns
(Lun
enmir
in ul
oemt
o ſüt
fati⸗
deoq:
3 gu⸗
icnibs
tiho/
1o.50
insah
cogel

9ℳ

1

marent.Qui etiaʒ interpellati ad redden
dum cauſam hoc reſpondebant ipſum di/⸗
xiſſe. Quantomagis homo debet credere
deo qui reuelauit nobis myſteria fidei per
dilectum ſuum filium vnigenitum pꝛo no
bis incarnatum ⁊ per pꝛophetas ⁊ apoſto
los ac ſanetos ſuos.ſ2ꝛ credere eſt maxi /
mi meriti quia homo humiliat intellectuʒ
ſuum ad credendum ea que intellectu nõ
poteſt percipere dicendo cum Hilario: qꝛ
plura poteſt deus facere qᷓ;ᷓ intellectus in
telligere. Qð antem ſic credere ſit meritoꝛi
um pꝛobatur a ſancto Tho.22.q.2. Quia
omnis actus qui ſubicitur libero arbitrio

moto a deo per gratiam ⁊ relatus in deuz

eſt meritoꝛius.Sed credere eſt actus intel
lectus aſſentientis veritati diuine ex impe
rio voluntatis mote a deo per gratiam:et
ſic ſubiacet libero arbitrio in oꝛdine ad de
um: ergo actus fidei eſt meritoꝛius. Inſu

per omnis actus virtutis eſt laudabilis et

meritoꝛius.Sʒ credere eſt actus fidei que
eſt vꝓᷣtus:ergo meritoꝛius. Pꝛopterea Au

guſtinus ſuper Joannem ait.Sicut in ra/

dice arboꝛis nulla pꝛoꝛſus apparet pul/
chꝛitudo et tamen quicquid eſt in arboꝛe

pulchꝛitudinis vel fructus ex illa pꝛocedit

Dic ex ſidei humilitate ꝗcquid meriti quic
quid beatitudinis anima ſuſceptura eſt ex

ſidei fundamento pꝛocedit.C¶ Tertium du
bium ſnit vtrum ſit neceſſariuz credere ali

quid explicite.ſ Ad quod reſpondet Tho.
22. q. 2. Qd ſemper fuit neceſſarium crede
re aliquid explicite.Et in veteri teſtamẽto
⁊ apud omnes nationes ſufficiebat crede
re illa duo que ponit Apoſtolus ad hebꝛe
os.xi.c. Accedentiũ ad deum opoꝛtet cre
dere quia eſt:⁊ ꝙ inquirẽtium ſe eſt remu

neratoꝛ.Et in diuino eſſe includunt᷑ omnia

que credimus ĩ deo eternaliter exiſtere:vt
trinitatem ⁊ perfectiones omnes in qui⸗
bus noſtra beatitudo conſiſtit. In fide au
tem pꝛouidentie que ibi notatur cum dici

tur ꝙ inquirentium ſe eſt remuneratoꝛ in

cluduntur omnia que a deo tempoꝛaliter
diſpeſantur ad hominem que ſunt via per
neniendi in beatitudinẽ vt redemptio fa/

cta per chꝛiſtum in qua implicite continen

tur:incarnatio:reſurrectio:paſſio: ⁊ huiuſ

147

modi. Mdinoꝛes ergo credendo illa dno ex

pꝛeſſe eredebat implicite omnes articulos

ſidei ⁊ hoc ſufficiebat eis. Maioꝛes aũt vt
pꝛophete ⁊ alij habuerunt de quibuſdam

articulis fidem explicitam. In nouo autez

teſtamento poſt tèpus gratie reuelate non
ſufficit illa duo credere explicite. Sed opo:ꝛ
tet ꝙ omnes tam maioꝛes qͥʒ minoꝛes ha
beant explicitam fidem de myſterijs chꝛi/
ſti:vt incarnationis:paſſionis:reſurrectio
nis:aſcenſionis ⁊ huin ſmodi pꝛecipue de
hijs que communiter ſolemniʒz at eccleſia.
⁊ que publice pꝛoponuntur. Aut etiam de
myſterio trinitatis q;tum ad numerum et
diſtinctionem perſonarum:quia hoc expꝛi
mitur in myſterio incarnationis.hoc enim
per ſe eſt obiectũ fſidei.Quia illud pꝛopꝛie
⁊ per ſẽ pertinet ad obiectũ fidei per quod
homo conſequitur beatitudinem et quod
eſt via hominibus veniendi ad beatitudi
nem. Hoc eſt myſterium icarnationis:paſ
ſionis ⁊ huiuſmodi.Quia vt dicit᷑ de con.
di. S.c. Firmiſſime. Ab ira dei quam incur
rimus pꝛopter oꝛiginale peccatuʒ nullus
liberatur niſi per ſfidem mediatoꝛis homi
nis ieſu chꝛiſti:ſed vt dictum eſt in veteri
teſtamento implicitam:nunc explicitaʒ in
nouo teſtamento quo ad adultos.per acci
dens autem ⁊ ſecũdario pertinent ad obie

ctum fidei omnia que in ſcriptura ſacra di

uinitus tradita cõtinentur. Sicut ꝙ abꝛa
ham habuit duos filios:ꝙ dauid fnit filiꝰ
yſai ⁊ huiuſmodi.Et q;tum ad iſta que ſe⸗
cundario ptinent nõ tenetur homo expli/

cite credere:ſed ſoluʒ implicite:⁊ in pꝛepa

ratione animi inq; tum paratus eſt crede
re quiꝗd in ſacra ſcriptura continetur. Sʒ
tunc tenetur hoc explicite credere quan-
do hoc ei conſtiterit in doctrina ſidei conti
neri.

¶Os fides debet eſſe integra ſimplex et
operoſa ap. 3 .,

Ertiũ myſteriũ declarãdũ de fide dẽ
qlitatis. In quo ſciendum ꝙ ad ſi/⸗
dei perſectionẽ reqruntur tres con
Cõ oĩ integritatis.
Cꝛuſimplicitatis.
3 operoſitatis.

¶ Pꝛima fidei ↄditio ẽ itegritas. Sebet
enim quilibet credere oĩa que credẽda ſũt
Qui eniʒ ita crederet omnes articulos vt
vnum pertinaeiter negaret ſaluari non po
teſt. JImmo vt dicit Tho.22. q. . In hereti
cis qui errant in vno articulo licet in alus
nõ errent non eſt fides nec ſoꝛmata nec in
ſoꝛmis. Ratio eſt quia fublata ſoꝛmali ra
tione obiecti fidei fides remanere non po
teſt ſicut in alijs habitibus:vt etiaʒ remo
ta luce viſio eſſe non poteſt.Obiectum au
tem fidei ſoꝛmale eſt veritas pꝛima ᷣm ꝙ
maniſeſtatur i ſacris ſcripturis ⁊ doctrina
eccleſie. vnde quicunq; non inheret inſal
libili 2 diuine regule ⁊ doctrine ecclie que
pꝛocedit ex veritate ſᷣma in ſacris ſcriptu
ris maniſeſtata ille non habet habitum ſi
dei.Sed ea que ſunt fidei aliomodo tenet

; pPer fidem. Manifeſtum eſt autem ꝙ& il

le qui inheret doctrine eccleſie ſicut inſalli
bili regule omnibus aſſentit que eccleſia
docet.Alioquin ſi de hijs que eccleſia do/⸗
cet que vult tenet ⁊ que vult non tenet:nõ
iam inheret doctrine eccleſie ſicut infallibi
li regule ſed pꝛopꝛie voluntati.Et ſic mani

feſtum eſt ꝙ hereticus qui pertinaciter diſ
credit vnum articulum ſidei non eſt para⸗/

tus in omnibus ſequi doctrinam eccleſie.

Si enim non pertinaciter diſcrederet vnuʒ

articulum iam non eſt hereticus ſed ſoluzʒ
errans. Hereticus ergo qui de vno articu
lo ſidem non habet de alijs etiazʒ articulis
fidem non habet ſed opinionem quandaʒ
ſim pꝛopꝛiam voluntatem. ¶ Secũda cõ

—-eee

ditio fidei eſt ſimplicitas. Ssebet vnuſaſq;
ſimpliciter conſiteri fidem chꝛiſti ab ſq; ra
tionum auxilio:vt patet de ſumma trinita
te ⁊ fide catholica.c.pᷣ.Et GOꝛegoꝛius dicit
in homelia. Fides non habet meritum cui
humana ratio pꝛebet experimentũ.ſ Sed
contra poteſt quis arguere. Namin gloſa

in. c. Siquando.de reſcriptis.dicitur ꝙ de

omnibus eſt ratio reddenda. Et pꝛelatus

paratus debet eſſe reddere rationeʒ omni

poſcenti:vt dicit etrus pꝛima ſua cano
nica.c. .Et ad idẽ facit quod notatur.3ʒ 6.

di . Ecce. Et.ff. de religioſis ⁊ ſũptibus fu

nerum.l. Siquis &. Sed interdum. Inſuꝑ
teſtes examinan di debent reddere ratio⸗

nem ſui dicti:Alias dictum eoꝛum non va

4

—

let.2.q.p.c. In pꝛimis.Et.A.q.3 S. Ites in
criminali.vſi.Item ſola. Et.24.q. 3.c. Si
hẽs. Et. S.di.c.Coꝛ epiſcopi. Ad hoc re
ſpondet gloſa pꝛedicta in.c. Siquando.q;
de omnibus ratio reddi debet ſi poteſt red
di.Sed quandoqʒ per impotentiam aliter
cõtingit: aut quia non intereſt noſtra qua
liſcunqʒ ſit illa ratio. Pꝛo clarioꝛe ta⸗

men huius partis noticia notãda ſunt ali

qua documenta. ¶ Pꝛimum eſt m Tho⸗

22. Qρ°0 ratio humana ad ea que ſunt fidei

poteſt ſe habere ad voluntatem credentis

dupliciter. ¶ Inomodo antecedẽter: puta

cum quis non vult credere vel non habet
pꝛomptam voluntatem ad credendum ni
ſi ratione humana induceretur.Et tunc ra
tio humana diminuit meritum. SCecũdo

modo ratio humana ſe habet ad volunta
tem credentis conſequenter. puta cum ho
mo habet pꝛomptam voluntatem ad cre/⸗

dendum etiam ſine ratione.Et ex hoc ꝙ di

ligit veritatem creditas ſuper ea cogitat et

amplectitur ſiquas rationes ad hoc inue
nire poteſt. Tunc humana ratio non dimi

nuit meritum ſidei ſed eſt ſignuz maioꝛis
meriti.¶ Sanctus vo Bonauẽtura in pꝛso

logo ſuo pꝛ imo ſententiarum dicit.Qð ra
tiones inducte pꝛo fide valent.Ad conſoꝛ
tandum debiles ⁊ infirmos in ſide. Ad de

lectandum ſoꝛtes:⁊ ad conuincenduamad
uerſarios.vnde Auguſtinus libꝛo pᷣ de tri
nitate inquit. Aduerſus hereticos garula

toꝛes elatioꝛes potius qᷓ capatioꝛes ratio
nibus catholicis eſt vtendum.¶ Secũduzʒz
documentuz ꝙ ea que ſunt ſidei ⁊ ſi ſupꝛa

rationem ſint non tamen contra rationem
vt dicit Hugo de ſcõ victoꝛe.Et ideo que⸗
rere ea que ſunt ſupꝛa rationem non eſt vi

tuperabile ſed laudabile dum tamẽ quis

iſta q̃rat moderate ⁊ cũ humilitate.ſZTex⸗

tiuz documentũ ꝙ ratio naturalis in hijs

que ſunt fidei poteſt induci vel cum fide vł

contra fidem. Et illa quidem ratio que ſᷣm
fidem inducitur poteſt augere meritum in
quantum facit voluntatem magis pꝛom⸗

ptam ad credendum. Ratio autem indu/

cta contra fidem manente eadem volunta
te credendi auget meritum. agis enim
meretur ille qui credit illud ad quod videt
multas rationes in contrariuʒz q; qui eas

—

Ho
a⸗
lipol
ſ
Huin
ſbit
ſin⸗
lis.
fati
tas
ſun
tiunx
lloꝛ
mate
mina
Nperc
neo
re,
arar
6
dam
S
n

lle
ni

ſNezin
13,0
i
ndo,
in
malter
racra
ent/
imnt gl
mn Do⸗
nt ſiel
tdenns
r:puts
habet
umni
nca
cico
Munta
mbo
ge /
ydi
KR
e
1dni
naioris
inpro
Qon
cont̃:
Aa de
hnmad
Pdenn
gunl
otano
erchi
iſiht
onen
hoogpe
onctft
qu
k
in hij⸗

ſceyl

beßn
mmin
om/
ind/
lunta
9 cnim
Arite
lien⸗

non videt.Sicut qui tentatur vebementi
us de luxuria vel alio vicio ſi reſiſtat equa

li voluntate magis meretur. Hec Tho. in
3. Kartum vocumentum 'm Tho. in
pꝛimo contra gentiles. Qõ credere alicui

ſubito ſine deliberatione ſine inſpiratione

⁊ſine motione ſufficienti eſt leuitas men/

tis. Credere vᷣo cum deliberatione vel iſpi

ratione vel motiuo ſufficienti non eſt leui

tas coꝛdis.Sicut ſacit ille qui credit ea q̃
ſunt ſidei.Talis enim habet ſufficiẽs mo
tiuum ad credendum. Inducitur enim au
ctoꝛitate diuine doctrine miraculis conſir
mate ⁊ amplius interioꝛi inſtinctu dei illu
minantis. ¶ Tertia conditio ſidei dicitur
operoſitatis.Qui enim credunt debẽt be

ne operari ⁊ operibus virtutum intende/⸗

re.Ad hoc eni nos excitant voces ſcriptu

rarum ſanctarũ. ¶ Ende in deuteronomij

6. c.ſeribitur.Yac quod bonum eſt ⁊ placi
tum in conſpectu dei dni tui vt bene ſit tibi
¶ Et Thobie. ꝗ.D co. Wulta bona habebi:

mus ſi timuerimus deum ⁊ receſſerimus
ab omni peccato ⁊ fecerimꝰ bene. ¶ Et Ec

cleſiaſtes.3.c.Cognoui ꝙ nõ eſſet melius

niſi letari ⁊ facere bona ĩ vita ſua. ¶Et 8

33. Beclina a malo a« fac bonum. Et pᷣs
36⸗Spera in dño ⁊ fac bonitatem.Et Yſa
ie p̊.c.Quieſcite agere peruerſe diſcite be
neſacere.ꝗ Et.⁊.c. Honas facite vias ve⸗
ſtras ⁊ ſtudia veſtra ⁊ habitabo vobiſcuz.
¶ Et Amos.ꝭ.c. Querite bonum ⁊ nõ ma
lum vt viuatis ⁊ erit dñs deus vobiſcuzʒ.
Et Paulus ad romanos.2.c. ait. GHa
autem ⁊ honoꝛ ⁊ pax omni operãti bonũ.
¶Et.i2.c. Mꝛouidẽtes bona.q¶ Et.iʒ.c. Nis
non timere ſac bonum ⁊ habebis laudem
ex illo. Et ad galathas.d.c.Bonum ſaci
entes non deſiciamus.¶ Et iteruʒ ibi.HPũ
tempus habemus operemur bonuz⸗¶Et
Joannis pᷣma canonica.c.ʒ.Qui benefa⸗
cit ex deo eſt.Et Augꝰ. 38. di.cꝰ. Hullus.
Qui recuſat bona agere masgis diaboli qͥ;
xpi membꝛum eſſe oſtenditur ⁊ potius iſ
delis q́; fidelis eſſe mõſtratur.ꝗ Et Salua

toꝛ noſter Mathei.ꝭ.c.Sic luceat lux ve⸗

ſtra coꝛam hoibus vt videt opera veſira

bona. Sed quantum ad opera videt᷑ qua
ſi vbiq; ſides extincta duz illi qui chꝛiſia

no cẽſentur nomine pꝛo maioꝛi parte oẽs
declinauerunt ⁊ inutiles facti ſunt:nec eſt
qui faciat bonum vix vſq; ad vnũ.Adau/
cta quippe eſt diaboli malitia ⁊ multoplu
res ſequuntur opera tenebꝛaruz q;ᷓ lucis.
Quod verum eſſe per experientiaz cogno
ſci poteſt dũ xpᷣiani diebus iſtis cõtra chꝛi
ſtum eiuſq; doctrinã vitam ſuã ducant in
quolibet genere vicioꝛum. Non ſic nõ ſie
decet chꝛiſtianos viuere:ſed iuſte ſobꝛie ?
bie expectantes beatam ſpem aduentuz
glie magni dei. Ad quã nos pducat ille q
bñdictꝰet laudabilis i ſecłla ſeclox Amẽé.
¶ Feria tertia poſt dñicam reſurrectionis
Sermo quinquageſmus ſecũdus.

Yxlt eis pax
vobis. Scribunt h vba Eu
Ee. 24. C.7 in euãgelio hodier
„ no. Rẽ pgratiſſimà efficiunt
eterno pii pdicatoꝛes vbi dei qui pplis an
nũcidt alta pconia pacis.Ingt eni Yſaias
2.c. Quãpulchꝛi ſup mõtes pedes annũ
ciãtis ⁊ pᷣdicantis pacẽ. Per illã ꝗꝓppe ho
mies filij dei vocari merent.vñ xpᷣus icſus
Mathei..c.dicebat.Bti pacifici qi filij
dei vocabunt᷑. Hãc antiquꝰhoſtis vehemẽ
ter exhoꝛꝛet quã a pᷣncipio ſue ↄditiõis ex
pugnare conatꝰeſt. In celo qppe empireo
angeli tenebꝛaꝝ ad pᷣliũ cũ angelis bonis
atq; exide btis:totis ſuis viribꝰↄtẽderũt.
Et qꝛ recuſauerũt eẽ paciſci a deo repꝛoba
ti ſũt⁊ de celo expulſi atqʒ ſupplicio ſẽpit᷑e
no adiudicati.¶ NMꝛoprea ſiles illis ft ꝗ
iurgia qrũt:lites ſectant᷑:odia fouẽt:rixas
exercẽt:bellaqʒ volũt iniuſta.ZLales vtiqʒ
xpᷣiano noĩe idigni cẽſẽdi ſũt:ꝗ cũ xpᷣo par
tẽ hĩe nõ pñt.Iccirco ĩ pñti ſᷣmoue de lau
dibꝰpacis dicere ſtatui quã xpᷣus poſtq̃ͥʒ a
moꝛtuis ſurrexit diſciplis blado ſmõe an

nũciauit.¶ Beclarabimꝰitaqʒ de ipa pace
¶Pmdr diſtinctionis.
2mcõmendationis. V

Cuchficationis.
Be mliiplici pace.ſ.ſimulata:inqnata:
7 oꝛdiata q̃ adhuc miłtip duſtiguit. Ca.pᷣ

Rimum myſtenium declarandum
de pace dicitur diſtinctionis. Poſ
ſumus enim diſtinguere triplicem

Poi inquinata.
ſimulata-⸗
3 owꝛdinata.
Pꝛima eſt pax inquinata ⁊ vicioſa illo
rum videlicet qui ſunt in malo concoꝛdes
Talis pax etiam inter demones reperitur

pꝛo quibus Chꝛiſtus dicebat Zuce.xi.et

Mathei.iꝛ. Omne regnum in ſeipſum di
uiſum deſolabitur. Si ſathan in ſeipſuz di
uiſus eſt quomodo ſtabit regnum eius.vt
enim inquit Tho. pꝛima parte.q.centeſi⸗
ma decima. Inter demones eſt pꝛ elatio:

quia demonum quidam naturali oꝛdine

ſub alijs conſtituuntur vnde actiones eo
rum ſunt ſub actionibus ſuperioꝛum: et

hoc eſt quod rationem pꝛelationis facit vt

ſcilicet actio fubditi ſubdatur actioni pꝛe/
lati.¶ Quare illi qui naturaliter ſunt ſapi

entioꝛes ⁊ potentioꝛes alis imperant mi

noꝛibus illis ⁊ illi obediunt.Et concoꝛdia
eoꝛum non eſt ex amicitia quà inter ſe ha
beant:ſed ex communi nequitia qua ho⸗
mines odiunt? dei iuſticie repugnant.Eſt
enim etiam hominum impioꝛum vt cis ſe
adiungant ⁊ ſubiciant ad pꝛopꝛiaʒ nequi

tiam exequendam quos potioꝛes viribus

vidẽt. Neqʒ in demonibus accedit ad bo/
num ſuperioꝛum ꝙ eis inferioꝛes ſubdan
tur:ſed magis ad malum eoꝛum quia cuzʒ
mala facere maxime ad miſeriam pertine
at pꝛeeſſe in malis eſt eſſe magis miſeruzʒ

Hec Tho. Sicut ergo pax demonu repꝛo

bata eſt:ita ⁊ pax atqʒ concoꝛdia maloꝛuzʒ
hominum:adulteroꝛum:latronum: luſo⸗
rum:guloſoꝛum ⁊ ſimiliuʒ. Ideo ieſus be
nedictus Mathei.io.c.dixit.MNolite puta⸗/
re ꝙ venerim pacem mittere in terrã. Nõ
enim veni pacem mittere ſed gladiuz. NUe
ni enim ſeparare hominem aduerſus ho/
minem filium aduerſus patrem ſuum ⁊ ſi
liam aduerſus matrem ſunam:⁊ nurum ad
uerſus ſocrum ſuam. Que omnia intelli/⸗
genda ſunt de ſeparatione rationabili cuʒ

ſcilicet quis diſcoꝛdat ⁊ ſeparatur ab ali/

quo quia ipſe vult dei voluntatem imple/

re. Ille vᷣo querit ⁊ ſtudet vacare vicijs qͥ
caſu licet filio timẽti deum diſcoꝛdare a pa
tre ſectãte veſtigia diaboli ⁊ ſimilia.¶ Se
cunda pax eſt ſimulata.Hec eſt illoꝛũ qui
in coꝛde odium abſcondentes lingua ſe di

cant beniuolos ⁊ amicos. De quibus ait

Dauid in ᷣs. Loquuntur pacem cuʒ pꝛo
ximo ſuo:mala autem in coꝛdibus eoꝛũ.
¶ Zalis fuit pax carthaginenſium quam ſi
mulate petebant a romanis. Ut eni nar
rat Tituſliuius. Poſtqᷓ; in africam ſe con
tulit ſcipio africanus exiſtente hanibale iĩ
italia victis iam ſepe carthaginenſibus:
carthago varis terroꝛibus agitata ad ha
nibalem legatos miſit vt celeriter ſuccur/⸗
reret patrie periture.onſequenter trigin
ta pꝛincipes ſenioꝛum quod ſanctiſſimuzʒ
in illa vꝛbe conſilium erat pꝛo petenda pa
ce mittuntur ad ſcipionem qui iam extru
cta caſtra ſua in conſpectu carthaginis lo
cauerat. Fiebãt autem hec non pura fide:

ſed vt per verba pacis tempus efflueret:

quo ciues anxij reſpirarent donec hanibal
remearet legati:vbi in caſtra romana ⁊ in
ꝛetoꝛium venerunt moꝛe adulantiuz an

te pedes ducis pꝛoſtrati ꝓcubuerũt.Quo

rum ſententia hec fuit. MNolle ſe crimen vel
excuſare vel negare ſed illis tribuere quo
rum eſſet:hoc eſt non populo ciuitatis ſed

hanibali ſuiſqʒ complicibus.quibus tu/⸗

multuari furere ex bellis bella ſerere ſẽ
per magnificum viſum eſt. Igitur populo
innocenti vꝛbi veniam petunt concludẽ
tes ſe ſacere quecunqʒ iuſſerit.TLunc ſcipio

leges pacis dixit. ¶ Pꝛima fnit ꝙ omnes

tranſfugas 2 fugitiuos reſtituant. ¶ Secũ
da ꝙ exercitus omnes ab italia deducant
7 hiſpania ſicilia ⁊ ſardinia. Tertia ꝙ oĩ/⸗

bus inter italiam ⁊ africam inſulis perpe
tuo abſtineãt. Qauarta ꝙ naues omnes

longas tradant pꝛeter viginti in vſus pa
ciſicos reſeruatas. Et ꝙ pararent certam
quantitatem frumenti? oꝛdei ⁊ ꝙ ſolue⸗

rent adhuc aliqua talenta auri ⁊ argenti.

Cum hijs conditionibus inquit ſcipio.Si
pax placetinfra triduum reſpondete. NHaʒ
ſirmabimus inducias ? legati romam ad
ſenatum mittentur. Carthaginenſes ifra
terminum pacis conditiones appꝛobant

—

enicſs
arape
iu se
orü gei
aſedi
nbus dit
lcz ⸗
ns ch.
iguumf

cni ur

mnſe con
Imibalel
nſbus:
gad ba
ſicnr/
nigin
inuz
lope
lo
ſae:
aen
anal
na dn
tinz an
1Quo
nenpel
ge gd
zus ſed
bus t/
t
popol⸗
Rerl
neſehi⸗
omncs
cdvcR
nagoi
hae
omncs
us s
ertam
ſolue/
ſgenn,
io
le. M
naml
ſes in
ncbin

Buplex ergo legatio vna ad ſcipionem in
ducias firmatura. Altera ad ſenatum pa/
cem petitura decernitur. Et cuʒ legatis ad

ſcipionem captiui ⁊ tranſmuge aliqui remit

tuntur vt res bona ſide credatur geri. Et
romam legati penoꝛum iuuenes miſſi ſũt
vt etas fraudem tegeret ⁊ ignoꝛantiam ex
cuſaret. endente autem pacis negocio
durantibus treugis captis multis naui
bus romanoꝛum carthaginenſes frege /

runt induciarum fidem. Heq; tamen tot

offenſis conſtantiam ſcipionis inuida car
thago fregit. Quin legatis hoſtium cum
ſuis ab vꝛbe redeuntibus ius gentiuʒ ſal
uum vellet cauens hoſtiles moꝛes quos

oderat emulari.Quibus ad ſe perductis:

Ite iquit ſecuri multoq; benigniꝰapud ro
manos in bello qᷓ; romani apud vos inter
inducias habiti. Ecce ꝙ carthaginenſes

cum pace ſimulata damniſicauerunt ro/
manos. Qui tamen poſtea hanibale a ſci

pione deuicto facti ſunt ⁊ ipſi voluerint no
luerint tributarij romanoꝛuzʒ. Caute ergo
ſemper agendum quia vt Regetius libꝛo
ſecundo de re militari ait. Frequentius cõ

uentionum paciſq; ſimulatio credulis ma
gis nocuere qᷓ; arma. Sed vhe illis qui

conſidentes in malicia ſua pꝛoditionibus
querunt alios ſubicere ſibi:quia deus vl/⸗
toꝛ eſt iniquitatis illoꝛum.Diligit eniʒ ve
ritatem diligit ⁊ fidem. Ob quod Augu/
ſtinus.ꝛ3.q. Pꝰ.c. Noli inquit.Fides quã
do pꝛomittitur etiam hoſti ſeruanda eſt.

Sed hoc loco incidenter queritur: an in

bellis licitum ſit vti inſidijs: cum inſidie
fraudes quedam videantur eſſe ⁊ per con
ſequens ad iniuſticiam pertinere. ] Ad
quod reſpondet Auguſtinus dicens.Cuʒ
iuſtum bellum ſuſcipitur vtrum aperte pu
gnet aliꝗs an ex iſidijs nihil ad iuſticiam
intereſt.Eſt de hoc exempluʒz ioſue cui mã
dauit deus vt inſidias poneret contra ha
bitatoꝛes ciuitatis hay:vt ſcribitur Joſue
B.c. ¶ Sed notandum vt dicit Tho. 22. q.
Ao.ꝙ inſidie oꝛdinantur ad fallendum ho
ſtes. Supliciter autein poteſt quis falli
ex facto vel dicto alterius. AUnomodo ex
eo ꝙ ei dicitur falſum vel non ſeruare pꝛo

miſſum ⁊ iſtud ſemper eſt illicitum.Et hoc

149

modo nullus debet hoſtes fallere. Sunt
enim quedam iura belloꝛum et federa eti
am inter ipſos hoſtes ſeruanda: vt Am⸗
bꝛoſius ponit libꝛo de officijs. ¶ Aliomo/
do poteſt quis falli: quia ei pꝛopoſitum
aut intellectum non aperimus.hoc auteʒ
facere ſemper non tenemur.vnde inter ce
tera documẽta rei militaris hoc pꝛecipue
ponitur de occultandis conſilijs ne ad ho
ſtes perueniant.Et talis occultatio perti/⸗
net ad rationem inſidiarum quibus lici⸗
tum eſt vti in bellis iuſtis. Nec pꝛopꝛie hu
iuſmodi inſidie vocantur fraudes nec iu⸗
ſticie repugnant nec oꝛdinate voluntati.
Eſſet enim inoꝛdinata voluntas ſi aliquis
vellet nihil ſibi ab alijs occultari.Aliud er
go eſt vti inſidijs modo dicto. Aliud ſub
coloꝛe pacis frangere fidem. Tertia pax
dicitur oꝛdinata que multiplex adhuc eſt.
I¶ Pꝛima eſt pax hominis ⁊ dei:de qua in
quit Auguſtinus libꝛo.iꝰ.de ciuitate dei.
ꝙ eſt oꝛdinata obediẽtia in fide ⁊ lege eter
na hominis ad deum. Hanc franciſcus de
maronis in quodam ſermone de natiui⸗
tate ieſu chꝛiſti vocat pacem thearticam:
qua pꝛiuati ſunt omnes in peccato moꝛta
li commoꝛantes qui in ſcripturis vocan/
tur inimici dei:vt diximus in ſermone de
amoꝛe dei ad animam in quadrageſima
li de penitentia. Secunda eſt pax ierar/
chica hominum ſcilicet ⁊ angeloꝛum dum
videlicet homines ſtudent moꝛem gerere
angelis cuſtodiẽtibus. NPꝛopterea Ber
nardus ait. In quo vis angulo: in quo

vis diuerſoꝛio reuerentiam exbibe ange⸗

lo tuo.ſ Tertia eſt pax iconomica habitan

tiuʒz ſcilicet in vna domo. Et de hac dixit

Sapiens eccleſiaſtici.ꝛ.c.In tribus bene

placitum eſt ſpiritui meo: que ſunt grata

coꝛam deo hominibus. Amoꝛ fratrum:
concoꝛdia pꝛoximoꝛum: vir ⁊ vxoꝛ ſibi be
ne conſentientes. Quarta eſt pax mono
ſtica vnius ad ſeipſum: dum ſcilicet ratio
imperat viribus inferioꝛibus ⁊ vires inſe
rioꝛes ſubiciuntur rationi. ¶ Quinta eſt
pax politica eoꝛuʒ qui habitant in vno re
gno vel in vna ciuitate.ſſEſt enim politi⸗
cia ſᷣm Ariſtotelem in ſecundo politice oꝛ
do quidam inhabitantium ciuitatem. Ci

uitas autem eſt ciuium quedam multitu/

do.ſ Ad patrem igitur ciuitatis multum
facit oꝛdo:dum ſcilicet minoꝛes reuerentur
maioꝛes ⁊ maioꝛes adiuuant minoꝛes:et
equales eqlibus iura ſua reddũt.ſPꝛo⸗/

pterea inquit Sapiens pꝛouerbioꝛum.xi.
c. In benedictione iuſtoꝛum exaltabitur ci
uitas: et oꝛe impioꝛum ſubuertetur. ¶ Et

29. c. Omnes peſtilẽtes diſſipant ciuitatez

cum ſcilicet nolunt oꝛdinate nec ſᷣm leges

viuere. Ham vt Ariſtoteles in quinto poli

tice ait. Abiq; ꝓpter inequale ſeditio eſt.

COQõð pax commendatur ex eo ꝙ grata

eſt deo ⁊ chꝛiſtus ſilius eius illam dilexit:

que etiam a ſanctis pꝛedicatur.
ab. 2m.

Ecundum myſterium declaranduz

CBdicitur dei gratiſicatio.
QCꝛaſilij dei dilectio.
zeſanctoꝛum pꝛedicatio.
¶VPꝛima commendatio pacis dicitur dei
gratiſicatio.Eſt quidem ipſi omnipotenti
deo grata ⁊ acceptiſſima. ꝗdeo per Hiere-/
miam.c.29. ait.Ego cogito cogitatiões pa
cis ⁊ non afflictiomis.ſ Et pꝛime ad coꝛin
thios.iA.c.Apoſtolus ait.Mon eſt diſſen
tionis deus ſed pacis. ¶ Sed cur inquiẽs
deus bella ſinit perſepe inter homines ſie
ri ſi pacem amat.Ad qð reſpondet Alu/⸗
guſtinus libꝛo.S.de ciuitate.c.22. ꝙ id fa⸗
cit vt puniantur noſtra peccata. Inquit
enim ſic.Sic etiam tempoꝛa ipſãa belloꝛuzʒ
ſicut in eius arbitrio eſt ⁊ miſericoꝛdia vel
atterere vel conſolari genus hominum vt
alia citius alia tardius finiantur. ¶ Secũ
da commendatio pacis dicitur filu vei dile
ctio.ſ SBe iplo qu:ippe incarnari dixit Yſa⸗

ias.9.c. NHocabitur pꝛinceps pacis. ¶ Et

de eo Paulus ad epheſios.c.2. inquit. Ip
ſe eſt pax noſtra qui fecit vtraq; vnũ. ſEt
Auguſtinꝰ.23. q. p. c. Miſi bella.ait. Chꝛi
ſtus vt pacem doceret venit in mundum.
Pꝛopterea naſci voluit tẽpoꝛe pacis quo
Octanianus auguſtus paciñce vniuerſo
imperabat owbi. Sedatis nãqʒ omnibus
bellis oꝛbem totum ſuo ſubegit imperio:
cunctis inimicis 2 turbatotibus romano

de pace dicitur commendationis.
triplex enim eſt pacis cõmendatio.

rum deuictis.ſ Ande Solinus in libꝛo de

mirabilibus mundi ait. Lempus auguſti

ſolum repertum eſt quo plurimum arma
ceſſauerunt et floꝛuerunt ingenia. ¶ Illo
nanq; tempoꝛe fuerunt oꝛatius: virgiliꝰ:

ouidius:macer:catullus veronenſis:pꝛo⸗

percius: terencius:varro: marcus tulliꝰ

cicero:apollodoꝛus:valerius meſalla:va⸗
lerius maximus:ſaluſtius ⁊ alij. ¶ Et pm
Euſebium in libꝛo de tempoꝛibus. Tẽpo⸗
ribus octauiani factus eſt rome cenſus et
inuenta ſunt in vꝛbe tricenta ⁊ ſeptuagin
tamilium ciuium romanoꝛum. Pacifico

igitur tempoꝛe chꝛiſtus voluit in terra viſi
biliter apparere. In natiuitate eius vero
fecit angelos cantare.Et in terra pax ho⸗/
minibus bone voluntatis:vt ſcribitur u

ce.2.c.ad inſinuandum quantum ſibi pax

ſoꝛet dilecta.ſHMinc eſt ꝙ ſeribitur in pꝛo⸗
logo decretalium. Rex paciſicus pia miſe
ratione diſpoſuit ſibi ſubditos ſoꝛe pacifi/
cos.Et dum miſit diſcipulos in omnem ci

uitatem in qua erat ipſe venturus vt dici/
tur Luce.io.c.monuit eos dicens. Jn quö

cunqʒ ciuitatem intraueritis pꝛimum dici
te. Pax huic ciuitati.Et in qucunqʒ do /
muʒ intraueritis dicite. Pax huic domui.
Et in ſermone quem fecit in vltima cena:
vt ſcribitur Joannis.iꝗ.c.quaſi pꝛo pꝛecio
ſiſſimo theſauro pacem apoſtolis reliquit.
Pacem inquit meam do vobis pacem re
linquo vobis.ꝗ Poſt reſurrectionem vo
ſepius apparens:vt patet Luce.24.Et Jo
annis.ꝛo.apoſtolos ſalutabat dicẽs. Pax
vobis.& Tertia commendatio pacis dici
tur ſanctoꝛum pꝛedicatio.hanc enim ſan.
cti pdicauerunt.¶ Ende Oauid in pᷣs.23.
Ingquire pacèé. ¶Æt Paulus ad romanos
F. c. Juſſiſicati per ſidem pacem habcamꝰ
Er ad romanos.iꝛ.c.Si ſeri poteſt quod
ex vobis eſt cum omnibus hominibus pa

cem habentes. Et ſecunde ad coꝛinthios

iʒ.c. Macẽ habete ⁊ deus pacis ⁊ dilectio
nis erit vobiſcum.ſEt ad epheſios.ꝗ.cꝰ.
Soliciti ſernare vnitatez ſpiritus in vincu
lo pacis.ſEt ad philippenſes.A.cꝰ. Pax
dei que exuperat omnem ſenſum cuſtodi/
at coꝛda veſtra et intelligentias veſtras.
¶Et ad colocenſes.ʒ.c. Pax chꝛiſti exul⸗

teti

i

ſney
But
gton
Bin

Plat
go⸗
ſudiu
fonge
inl
vos
cif
als,
loci
lbꝛe
pere
gon
V
rt
nu
ſie
tan
mnin
lum
mini
nnot
ſnpae
beg
nninen
ſedon
leſte

och

Be
R
ſike
nl

nlbbrode

augoſi

m arm
1 Ao
virgi:
nis:dd,
ns wul
eſällarpg/
.Lifn
16. Dh
ecnſis
ſmmgn
Pacfe
ntmmns
tausren
1arbon
mhin
nibizur
Wüp,/
ahucß
md
nendal
Nri
numoie
o/
domdi⸗
4cna:
oprecio
rcigu.
Paeimt
onem
4
.P
1s e
nin in
nps
omanos
beam⸗
gnol
bus
nthios
dilectio
6: 40.
nvinc
,Pa
nſoi
peſtras⸗
fien

tet in eoꝛdibꝰ veſtris. Et ad habꝛeos. i?.

c. Pacem ſequimini cum omnibus. Et
in epiſtolis ſuis in pꝛincipio pꝛemittebat.
Gꝛatia vobis ⁊ pax.Idem facit Petrus.
Iterum Joannes in apocalypſi ſic incipit⸗
Bia vobis 7 pax.
CQõ ex pace pꝛoueniunt omnia bona:
tempoꝛ alia: coꝛ poꝛ alia: et ſpiritualia.

dum dicitur fructiſicationis. Mꝛ0

uenit quippe ex pace tnplex fructꝰ.

Bmtpalis.
ꝛvcoꝛpoꝛalis.
ſpiritualis.
Pꝛumus fructus qui ex pace oꝛitur di
citur tempoꝛalis.Ipſa enim ciuitates am
pliat:diuitias auget:edificia multiplicat:
agros ſeminat:pomeria colit:ſcientiarum
ſtudia nutrit:armenta paſcit:matrimonia
iungit:⁊ in terra ac in mari ſecurum pꝛe/
bet omnibus iter.ꝗ Pꝛopterea Ouidius
in libꝛo de faſtis ait. Pace ceres leta eſt ⁊
vos locate coloni Perpetuam pacem pa
cificunqʒ ducem.ſEt Zullius in philippi
cis.Dulce nomen pacis.res vo ipſa tum
iocunda tum ſalutaris. ¶ Et Caſſiodoꝛus
libꝛo pꝛimo epiſtolarum ait. Omni quip
pe regno deſiderabilis eſſe debet pacis trã
quillitas in qua populi pꝛoſiciunt ⁊ genti
um vtilitas cuſtoditur.Hec eſt bonarum
artium decoꝛa mater.Hec moꝛtalium ge
nus reparabili ſucceſſione multiplicans
ſacultates pꝛotendit moꝛes extollit:⁊ tan
tarum rerum ignenue agnoſcitur qui eaʒ
minime queſiſſe ſẽentitur.Hec ille. Nec ſo
lum in pace tempoꝛalia bona quibus ho
mini ſubuenitur multiplicantur. Quinun
mo ⁊ omnia celeſtia atq; terrena coꝛpoꝛa
in pace conſeruantur in ſuo eſſe. ¶ AUnde
Gꝛegoꝛius naʒanzenus in libꝛo de regi/
mine monachoꝛum ait. Celum terra ⁊ ma
re donec inter ſe in pace ſunt ⁊ quiete natu
re ſue terminos ſeruant.Stat mundus in
pulchꝛitudie ſua ac decoꝛe pꝛefulget. Et
Boetius libꝛo 3⁰ de conſolatione. Moſti
ne omne quod eſt tãdiu manere atqʒ ſub/
ſiſteræ quandiu ſit vnum ſcilicet per paceʒ
ynitum. Sed interire atq; diſſolui pariter

rtium my erium de pace declara

550

quando vnum eſſe deſierit. IJdeo Zulli/
us in libꝛo de amicicia ait. Que domus
tam ſtabilis:que ciuitas taʒ firma eſt que
non odijs ⁊ diſſidijs funditus poſſit euer/
ti.¶Et Beda in homelia exponens illud:
Omune regnum in ſeipſum diuiſum delo⸗/
labitur inquit.Homus enim et ciuitas ſi
fuerit diuiſa velociter diſſipatur ⁊ etiam re
Funn quo nihil eſt validius.ſConcoꝛdat
ijs omnibus illud Saluſtij in ingurtino
Concoꝛdia parue res creſcunt: diſcoꝛdia
maxime dilabuntur. Sicut ergo euerſio⸗
nes ciuitatum ⁊ deſtructio regnoꝛum atqʒ
diuitiarum ⁊ gloꝛie copia deficiũt pꝛopter
bella pꝛopter lites ⁊ diſſentiones:ita pꝛo⸗
pter pacẽ hec omnia augmentãtur. ¶ Se
cundus fructus pacis dicitur coꝛpoꝛalis.
homo enim paciſice viuens comedit dele/
ctabiliter:doꝛmit ꝗete:ambulatqʒ vbiqʒ
ſecurus.Qui autem inimicitias ſectatur
ſemper eſt ſuſpectus ſemper pauidus: et
omnia ſunt ſibi amara.Ex pace inſuper
fit conſeruatio gentium et populoꝛum:et
moꝛs violenta neſcitur. Sed ex guerris
quis enumeret quot ſtrages quot cedes
hominum ſequantur. Res eſt hoꝛꝛen/
da nimis commemoꝛare que ſcripta ſunt
ab hiſtoꝛicis de hominibus qui perierunt
in bellis:de quibus aliqua nos enarrabi
mus.ſſ Reſert Paulus hoꝛoſius libꝛo ſe
cundo:ꝙ ſub tribus regibus perſarum ci
ro videlicet qui gangen fluuium in qua⸗/
dringentos ſexaginta alueos comminuit
Et ciro a tamiri ſuperato.Et xerſe ex popu
lis perſicis decies nonies cẽtenamilia *
minum bella rapuerunt. Narrat Eutro/
pius:ꝙ marcus attilius regulus miſſus
a romanis in africam contra tres cartbha⸗
ginenſium duces dimicàãs victoꝛ fuit.De
cem ⁊ octomilia occiditiquinq; milia cepit
Iterum pugnans regulus contra cartha
ginenſes qui a lacedemonijs auxilium pe
tierunt eo ꝙ pacẽ a romanis obtinere nõ
potuerunt victus eſt ? captus trigintami

lia hominum occiſa ſunt.ſ Idem Eutropi

us. Metellus afroꝛum duceʒ ſuperauit vi
gintimilia hoſtium occidit. In bello con⸗/
tra fauliſcos quinto luctacio ẽ manlio ↄſuli
bus decemmilia hoſtium ceſa ſunt.ſZu⸗

—

aio eoꝛnelio lentulo ⁊ ſuluio flacco conſu/⸗
libus pugnatum eſt cum inſubꝛibus et li⸗
guribus:quoꝛum interfecta ſunt viginti
tria milia:capta quinqʒ. Emilio conſule
ingentes galloꝛum copie alpes trãſierunt
quoꝛum quadringentamilia capta ſunt 2
interfecta. Hanibal apud lacum traſime
num flamineuʒz interemit vigintimilia ro
manoꝛum ceſã ſunt.ſQuingẽteſimo qua
drageſimo anno ab vꝛbe condita: lucius
emilius:paulus:⁊a terrentius varro cõtra
hanibaleʒ mittuntur. Et apud cannas ha

nibal vicit eos:⁊ quadragintaqtuoꝛ milia
romanox cecidere afroꝛum triamilia. Jn

terea in hiſpania haſdrubal frater haniba
lis a romanis vincitur: vigintiquinqʒ mi/
lia de ſuis occiduntur: capiũtur decemmi
lia. Coꝛnelio ſcipione fratre africani qui
poſtea dictus eſt aſiaticus conſule anthio
chus pꝛelio fuſus eſt. Cuius parte ꝗnqua
ginta milia peditum triamilia equitum ce
ſa ſunt. Quintus cecilius metellus phi/
lippum in macedonia cum vigintiquinqʒ
milibꝰoccidit ⁊ macedoniã recepit.i An/⸗
no ſexcẽteſimo ſeptimo ab vꝛbe ↄdita gal
li tranſalpini iuxta rhodanum a romanis
victi ſunt perierũtq; partim in pꝛelio par
tim in flumine centum quinquagintami
lia.¶ Marius iugurtam ⁊ bochum mauri
tanie regem qui in auxilium iugurte vene
rat ſuperauit centum decemmilibus hoſti
um occiſis.ſ Marius poſt victoꝛiam iu/
gurtinam ſecundo conſul eſt factus cõtra
cimbꝛos theuthonas in duobus pꝛelijs
ducentamilia hoſtium occidit: octoginta
milia cepit. Scilla contra mitridatem cõ
ful in bello cum archelao:quem mitrida /
tes aduerſum eum miſerat apud pyreum
non longe ab athenis:ita eum vicit vt de
centum vigintimilibus vix decem arche⸗
lao ſupereſſent. Ex ſcille exercitu treſde/
cim tin homines interfecti ſunt. Hac pu

gna cognita mitridates ſeptuagintamilia

ęlectiſſima ex aſia archelao miſit. Contra

quem ſcilla iterum conſlixit. Pꝛimo pꝛe⸗
lio quindecim milia hoſtium ceſa ſunt ⁊ fi

lius archelai diogenes.Secundo omnes
mitridatis copie extincte ſunt:Archelaus
triduo in paludibus latuit.ſ Bellum ita

licum ⁊ ciuile conſumpſerunt vltra cẽtum
quinquagintamilia hominuz. Ana hie
me ⁊ eſtate a lucullo miſſo contra mitrida
tem ad centum fere milia hoſtium ceſa ſũt
¶ Pompeius contra mitradatem miſſus

in armenia minoꝛe quadragintamilia ho
ſtiuʒz occidit:viginti tamen de exercitu ſuo
perdidit. Julius ceſar in bello contra bꝛi
tanos peremit quadraginta ſeptemmilia

Item ſueſones cum quinquagintamili⸗

bus interemit. Poſt hec germanos qui

renum tranſierant ⁊ totas gallias ſibi ſu/
bicere parabant occidit qui feruntur ſuiſ⸗
ſe quadringentamilia. Sed quid antiqua
recitamus exempla cum ⁊ diebus noſtris

innumerabilem ſciamus multitudinez in

bellis peremptam. Si enim antiqua ⁊ no
uiſſima colligemus vtiqʒ ex hominibus
interſectis in bellis montes excelſi con/
ſtrui poſſent ⁊ ex illoꝛum ſanguine largiſſi
ma flumina ex remotiſſimis locis ad ma/
re currentia. O pax benedicta. O pax ſã⸗
ctiſſuna.O pax quietiſſima:que talia tan

taqʒ mala debellat deiecit ⁊ ꝓſternit: que

ciuitates ampliſſimas condidit: condi⸗
taſq; ſeruauit hominumqʒ vitam diu per
ſiſtere fecit ⁊ facit. GFTern fructno pacis
dicitur ſpiritualis. Homo equidem paciſi

cus eccleſie obedit frequentat eccleſias:et
rebus ſpiritualibus deuote intendit.Sed

duz dãnato odio pꝛoximi ⁊ diſcoꝛdie quis
detinetur:ſalutezʒ anime negligit omneſqʒ

vias ad vindictã ⁊ offenſionẽ ꝓximi adhi
bet. ¶ Iccirco Auguſtinus liꝰde verbis do
mini ⁊.io.de ciuitate deiait. Pax eſt ſere
nitas mentis:tranquilitas animi: ſimpli
citas coꝛdis:vinculum amoꝛis: conſoꝛti/
um charitatis. Hec eſt que ſimultates tol
lit iras compꝛimit bella compeſcit ſuper/
bos calcat humiles amat.Hanc qui acce
pit teneat:qui dedit repetat:qui amiſit re

quirat:quoniam qui ſine ea fuerit inuen

tus abdicatur a patre:execratur a filio: et

a ſpiritu ſancto efficitur alienus. Hec ille.

Auare ſi volumus ad pacem ſupernam
pertingere ſiudeamus cum pꝛoximis no⸗
ſtris pacẽ hĩe:cũ qua ſimul obtinere vale
bimus dei gratiam Amen.
Explicit quadrageſimale.

i dnn
nabe
4mimd
mehſü⸗
m midhe
unilig ho
aiufuo
wnn bi
temmii
mtamllif
nos goi
1oſiſi/
uur fu
lantiqe
hoſtns
nezin
nat no
ubus
cn/
R
Ima/
ſi⸗
an
wcde⸗
condi!
ndiu per
aſues
n paaf
leias:et
nSel
Miegus
tomnech
perbisd
cki
ni:innt
cobn;
leits dl
ſitſipen
gui cce
milt te
nt muen

flio:et

hec lle⸗
mmis no/
neteſat

de ſancto bonauẽétura.

Mmemoꝛia
eterna erit iuſtus. Scribũtur
hec verba oꝛiginaliter in ᷣs
centeſimo vndecimo pꝛecla⸗
riſſi erita domini et beati bonauen /
ture.Sixtum quartum pontiſicem maxi/
mum induxerunt vt hoc felici tempoꝛe il⸗
lũů cathalago ſanctoꝛum aſcriberet:res eſt
vtiq; grandis ⁊ digna valde que dei gloꝛi
am pãdit: eccleſiam ſanctam exoꝛnat. Re
ligionem chꝛiſtianam letiflcat:ſacrũꝗʒ oꝛ
dinem minoꝛuʒ ſubleuat extollit. Quid
enim pꝛeſtantius excogitari poteſt q; moꝛ
talem hominem poſt deuictum rinnnha
tu mq; mundum ad celeſtia regna deduci
ibiqʒ depelne immoꝛtalitate gaudere cũ
chꝛiſto.Quis de beata gloꝛia dubitare va
let ad quam dei amicos iaʒ pꝛoperaſſe cer
tiſſimum eſt. Ibi chꝛiſtum rex gloꝛie. Ibi
virgo regina celoꝛum. Ibi patriarche ⁊ ſã
cti pꝛophete.Ibi apoſtoli:martyres:cõſeſ
ſoꝛes ⁊ virgies:omneſqʒ electi dei. JIbi de
niq; beatiſſimus pater bonauentura.Qꝛ
ergo nouiſſime eſt cathalago ſanctoꝝ aſtri
ptus equum eſt ⁊ rationabile vt eius ſan
ctitas omnibꝰnota ſiat. Qua de re ſtatui i
pꝛeſenti ſermone laudibus eius incübere
qui enit in eterna memoꝛia ꝓpter tripliceʒ
eius excellentiam.
¶PB dẽ vite.·
ꝛdoctrine.
z refulgentie.
C memoꝛia ſancti bonauenture erit
eterna pꝛopter n remn vite illius.
ab. P .e.
Rima ercellentia ſancti bonauen
ture quare memoꝛia eius erit eter
na dicit vite:ſcilicet virtuoſe ⁊2 mun
de. Hec permaxime attendenda eſt in illo
qui canoniʒani debet. Sanctitas ergo vi⸗
te domini bonauenture pꝛobari poteſt tri

2

plici via.

Cpdi teſtiſicationis.

W 2 pfeſſionis.

Czaaſſumptionis. .
Vuima via dicit teſtiſcationio. ¶ SZuͦt

izi

nanqʒ inter cetera tria de illa teſtimonis.
¶ Pꝛimum teſtimoniu eſt Hanthis poete
vulgaris ꝗ in tertia comedia iducit bona/
uenturã ſic loquentẽ. Jo ſon la vita di bo⸗
nauẽtura Ba bagno regi che ne gradi of
ficij Sẽpꝛe poſtpoñ la ſiniſtra cura. Se
cundum teſtimoniũ eſt Alexandri de ales

doctoꝛis pariſienſis fratris minoꝛis 2 na

tione anglici viri doctiſſimi. Cuius opus
quod ſcnipſit in theologia appꝛobatum fᷣ
it ab Alexandro quarto ⁊ ſexaginta magi
ſtris pariſienſibus:vt apparet in bulla di⸗
cti põtificis.. Ipſẽ itaqʒ alexãder de ales
vt ſcribitur in cronicis cuiꝰauditoꝛ fuit bo
nauentura videns in eum moꝛum elegan
tiam:coꝛpoꝛis pulchꝛitudinem ⁊ compoſi
tionem dicere ſolebat:ꝙ non videbat᷑ adã
peccaſſe in bonauentura. De Alexandro

vo ipſe Bonauentura in ſecundo ſuo.di.

32. in queſtione vtrum adam deum cogno
uit in ſtatu innocentie eo genere cognitio
nis quo expectamus eum cognoſcere in
ſtatu gloꝛie in fine. Inquit cõtra illos qui
dicunt ꝙ diuina eſſentia in ſe nec ab homi
ne nec ab angelo videbitur. Nic eſt vnus
de decem articulis repꝛobatis ab vniuerſi

tate magiſtroꝛum pariſienſium: tempoꝛe

epiſcopi Guillelmi ⁊ Odonis cancellarije
⁊ fratris Alexandri de ales.iꝛ ꝗo.in octa⸗
ua epiphanie.¶ Tertium teſtimoniuʒ eſt
ſancti Thome de aquino. Sum eniʒ domi
nus bonauentura pariſius legendam ſeri
beret beati franciſci ſemel acceſſit ſinctus
Thomas qui ſibi chariſſimus erat ⁊ fami
liaris valde ad eum viſitandũ.Sciebatqʒ
ipſum inſiſtere compilationi illius legẽde
Cũq; aperuiſſet oſtium cellule in qua ma
nebat bonauentura vidit illum pennaʒz in
manu tenentem:ſed raptum extra ſe ⁊ con
templationi intentiſſimum. Quare ad ſo/
cium conuerſus dixit. Recedamus ⁊ ſins
mus ſanctum qui laboꝛat pꝛo ſancto.ſ Af
firmauit inſuper Rinctitatem bonauẽture
dominus Petrus cardinalis epiſcopus
Hoſtienſis qui fuit de oꝛdine pꝛedicatoꝝ.
Hic ſe rmonem habuit in funere ſuſcepto
themate.Doleo ſuꝑ te frater mi ionatha.
In quo inter alia retulit.ꝙ quicũq; bona
uenturam videbat ipſius amoꝛe capiebat᷑

eiuſq; pijſſima monita obedienter recipie
bat. C Secunda via qua pꝛobatur ſancti
tas vite bonauenture dicitur ꝓfeſſionis.
Pꝛofeſſus quidem fuit regulam ſanctam
beati franciſci que illam obſernantes ad
chꝛiſti ⁊ angeloꝝ atq; ſcõꝝ ſocietatẽ ꝑdu⸗
cit. Hec autẽ regula ſanctiſſima eſt cenſen
da pꝛopter tria.

Cpᷣ aꝛ a ſpiritu ſancto inſpirata:
1qꝛ ſuper euangelio fundata.
Cʒvqꝛ ſuꝑ naturalibus ſignis ↄfirmata⸗
¶Be qua ſic ſcribit Nicolaus tertius in
extrauaganti libꝛi ſexti decretaliuz. Hij.ſ.
fratres minoꝛes ſunt illius ſancte regule
pꝛoſeſſoꝛes que euangelico fundatur elo/
quio vite chuiſti roboꝛatur exemplo ⁊ fun
datoꝛum militantis eccleſie apoſtoloꝛum
eius ſermonibus actibuſq; firmatur. Hec
eſt apud deum ⁊ patrem munda ⁊ imma⸗
culata religio que deſcendẽs a patre lumi
num per eius fuium exemplariter ⁊ verba
liter apoſtolis tradita: deinde per ſpiritum
ſanctum beato franciſco ⁊ eum ſequenti⸗
bus inſpirata totius in ſe continet teſtimo
niuz trinitatis.Hec eſt cui atteſtãte Nau
lo nemo decetero debet eſſe moleſius quã
chꝛiſtus ſtigmatibus ſue paſſionis conſu
mauit volens inſtitutoꝛem ipſius paſſio⸗
nis ſue ſignis notabiliter iſigniri.Hec ibi
hanc regulam bonauentura dilexit hãc et
diligenter ſeruauit.¶ Natus enim in bal⸗
neo regio ex parentibus honeſtiſſimis pa
tre ioanne fidanza:matre vo ritella.dum
puerulus eſſet laboꝛaretqʒ pꝛope ad moꝛ

tem voto per matrem ad beatum franci/

ſcum emiſſo a moꝛtis ſaucibus extitit libe
ratus. Hoc ipſe ita narrat in legenda bea

ti franciſei. ¶ Innumera quoqʒ per ipſum

ſ.beatum franciſcum in diuerũs partibus
oꝛbis exuberare non ceſſant beneſicia dei
ſicut ⁊ egoipſe qui ſuperioꝛa deſcripſi ex⸗
perientia teſte in meipſoꝓꝓbaui. oto eni
pꝛo me languente grauiſſime ad beatum
batren franciſcum emiſſo:a matre cuzʒ ad
.

uc eſſem puerulus ab ipſis ſum moꝛtis

Hucibus erutus ⁊ in robur vite icolumis
reſtitutus.QDuod cuz viua memoꝛia tene

am vera nunc conſeſſione pꝛoſiteoꝛ ne tan

tuzʒ beneſicium reticès ſceleris arguar vt
ingratus. Hec ibi. Creſcens autem ipſẽ
bonauentura de virtute in virtutem in an
no etatis ſue.vigeſimoſcdo religionẽ igreſ
ſus eſt. In qua tantuz pꝛoſecit in omni de
uotione ⁊ ſtudio litterarum ꝙ ſeptimo an

no poſt ingreſſum religionis legit ſenten ·

tias pariſius ⁊ decimo anno ſcilicet etatis
ſue trigeſimo ſcdᷣo ſuſcepit cathedraz ma/

giſtralem. Qualiter autẽ religioſi poſſunt

eſſe magiſtri diximus in quadrageſimali
denienei in ſermone de ambitione. Il
lud tamen non eſt pꝛeterundum ſilẽtio ꝙ
religio benedicta minoꝛum fructus vber/
rimos attulit eccleſie dei pꝛopter ſtudia lit
terarum ⁊ doctoꝛum viroꝛum copiam qui

pꝛeter illa que docuerunt viua voce multa

opera ediderunt ? redegerunt in ſcriptis:
ex quibus immenſa lux veritatis oꝛit᷑ po/
pulis chꝛiſtianis.Sicut patet de alexãdro
de ales:bonauentura: riccardo de media
villa:ſcoto: franciſco de maronis: nicolao
de lira:ioanne gualenſe:petro aureoli: gi⸗
raldo odonis reliquis.¶Tertia via qua
pꝛobatur ſanctitas vite domini bonauẽtu
re dicitur aſſumptionis. Ob ingentes ap

. . . .

pe virtutes eius 2 ſplendidiſſimam ſamaʒ
aſſumptus fuit ad tniplicem dignitatem:
ſciliett. .
CBeneralatus.
¶ Archiepiſcopatus⸗
CCardinalatus.
E Muꝛimo fuit aſſumptus ad dignitatem

generalatus. vt enim ſcribitur in cronicis

oꝛdinis beati franciſci. Ipſe fuit octauus

generalis oꝛdinis. Pꝛimus fuit beatus

franciſcus. Secundus frater ioannes de

floꝛentia dictus parens. ¶ Lertius frater

helias de affiſio.ꝗ Quartus frater alber⸗

tus de piſis.ꝗ Quintus frater haymo an

glicus. ¶ Sextus frater creſcẽtius de eſio.

Septimus frater Joannes de parma.

TOctauus frater bonauentura. Hic in ca

pitulo generali rome celebꝛato Alexãdro

papa quarto pꝛeſente.Anno ab incarna⸗
tione domini. M.. cclvi. In ſeſto puriſica⸗
tionis beate marie in generalem fuit ele⸗

ctus. Anno videlicet tertiodecimo poſt re

—

lcion
ccooꝛ
guten
rpot
gicen
ſconci
dbituin
liune
feratt
ſeaden
ſſcera
bosten
Uisho⸗a
Mociy
gaq
doben
leo
luloen
cumo
xanit
Mun
Gos
fa⸗
fiſi
pe/
lant
leſſi
tub

uar
en ie

nnn
neigeſ

mni de
mo an
nmn/

1dds
Na

hoſſunt
eümnall
ne
inog
pber/
diall
mqvi
multa
pno:
po/
1
s
d
ͤ
iagas
Munitn
les
Ema;

iunn
Gonics
ocluuus
Ibeans
nncsde
s ftact
alber
mo 4
e cſo.
annna⸗
ici
lerich⸗
gcannal
punfi
ſitce
opoin

ligionis ingreſſum. Annis autem decez

octo oꝛdinẽ lauda biliter rexit. ¶ Tempoꝛe

autem ſui generalatus facta fuit trãſlatio
coꝛpoꝛis ſancti Antonij de padua ad pꝛe
grãdem illam eccleſiam in qua nunc eſt
reconditũ trigeſimoſecundo anno ab cius
obitu in octaua dominice reſurrectionis:.
Et tunc lingua eius que tandiu ſub terra
fuerat reperta eſt ita recẽs ⁊ rubicunda q̃ᷓ
ſi eadem hoꝛa ſanctus ille gloꝛioſus deceſ
ſiſſet quam deuotus bonauẽtura in mani
bus reuerẽter accipiens irrigatus pꝛoſtu
uijs lachꝛymarum coꝛam oibus huiuſce
modi verbis affari cepit. O lingua bene
dicta que ſemper benedixiſti dominũ ⁊ ali
os benedicere feciſti. Nũc manifeſte appa
ret quãti exiſtis meriti apud deũ. In capi
tulo etiam generali Narbone celebꝛato ꝑ
eum oꝛdinem in ꝓuincias ⁊ cuſtodias ta
xauit expoſuitqʒ regulam. Secundo

aſſumptus fuit ad dignitatem archiepi/

ſcopatus. Nam dominus Clemẽs papa
quartus contulit ei Archiepiſcopatũ Ebo

racenſem pinguiſſimum.Sed ipſc de Pa

riſius vbi tũc erat ad pedes domini Pa
pe ſe conferẽs tam humiliter ⁊ efficaciter
tanto gradui ceſſit ꝙ dominus papa eius
ceſſi onem acceptauit. Et ne quis audeat
titubare qꝛ ſuperius dixi ꝙ Alexãdro q̃r
to pꝛeſente factus fuit Generalis:⁊ nunc
ꝙ Clemens quartus dederit Archiepᷣatũ
Sciendum ꝓꝙ poſt Alexandruʒz creatus
fuit Arbanus quartus.Et poſt Arbanũ
Clemens quartus:⁊ tandem Gꝛegoꝛius
decimus. ¶ De quo refert Bartholome⸗/
us de Piſis in libꝛo cõfoꝛmitatum ꝙ no
minauit eum põtiſicem Bonauentura:
dum erat generalis. Nam defuncto Cle/
mente cum per plures menſes in electiõe
pontificis cardinales concoꝛdare non poſ
ſent tante opinionis apud eos erat Bo/⸗/
nauentura ꝙ omnes in eum vota ſua cõ/
pꝛomiſerunt vt ſi ſc vel ali in papam no⸗
minaret illuz ipſi eligerẽt. Ipſe vero noia
uit dominũ Theobaldũ Archidiaconum
leodonieſem ſciſſimum virũ qui fuit Gꝛe

goꝛius decimus ⁊ multis coꝛuſcat mira/

culis.Et iacet Aretij in eccleſia maioꝛi ca

1⁵2

noniʒatꝰ in dioceſi Aretina. ¶Tertio fu⸗
it Sanctus Bonauentura aſſumptus ad

——

dignitatẽ cardinalatus.hec dignitas am

pliſſima eſt in eccleſia dei.qꝛ vt dieit lo⸗
ſa in capꝰ. Miniſterium. extra de officio
Archipꝛeſ byteri.Cardinales dicuntur qꝛ
per eos regitur vniuerſalis eccleſia. ſicut
in cardine regitur hoſtium: vt ponit᷑.lxxi.
di. cabᷣ. Fraternitatem.ſ Et vt ſcribit Au⸗
guſtinus de Anchona in libꝛo de poteſta⸗
te eccleſiaſtica. Cardinales aſſiſtũt pape
ſicut apoſtoli chꝛiſto. Apoſtoli enim ſunt
nũcupati chꝛiſti fratres ⁊ pꝛincipes mun
di. Sed papa cum facit aliquos cardina⸗
les inſignit eos iſta duplici dignitate di⸗
cens eis. Eſtote fratres mei ⁊ pꝛincipes
mundi. Ipſe autem papa Leritherſonam
chꝛiſti.Et quauis etiã Epiſcopi ſuccedant
loco apoſtoloꝛum:alio tamẽ modo qᷓ;ᷓ car
dinales. ¶ Apoſtoli eniʒ duplicimodo ſe
habuerunt ad chꝛiſtum. Anomodo vt ei
pꝛeſentialiter aſſiſtẽtes ſicut fuit ante paſ
ſionem ? aſcenſionem. ¶ Secundomodo
vt miſſi ex pꝛecepto eius per oꝛbem quod
fuit poſt aduentum ſpiritus ſancti quan/⸗
do diſperſi per oꝛbem dimiſerunt ſe ac/⸗
cipiendo vnuſquiſqʒ pꝛouinciam vel re-
gnum in ſoꝛtem ſue pꝛedicationis. Cardi
nales ergo repꝛeſentant perſonas apoſto
loꝛum vt chꝛiſto aſſiſtentes quia ipſi aſſi⸗/
ſtunt pape pꝛeſentialiter vel vicario chꝛi⸗/
ſti. ¶ Secundomodo repꝛeſentant perſo/
nas apoſtoloꝛum Epiſcopi qui in partem
ſolicitudinis vocati ſunt regentes diuer⸗
ſas ciuitates vel pꝛouincias:vt Archiepi

ſe woert iſtud eſt ſatis conueniens vt ſicut

in gerarchia celeſti.Aliqui angeli ſunt aſ⸗
ſiſtentes. Aliqui miniſtrantes miſſi fre/
uenter ad nos.Ita in noſtra eccleſiaſtica

Zerarchia decet aliquos aſſiſtere: vt cardi
nales. Alios mitti vt epiſcopos.Et quã/

uis hoc ſit de communi lege ⁊ m com/
munem ſtatum:Tamen ſuboꝛta cauſa nõ
tollitur quin cardinales aliquando mit⸗

tantur vt legati. Et epiſcopi etiam aliqui
vocati a papa ſunt ei aſſiſtentes. Sicut eti

am angeli aſſiſtẽtes aliqñ mittunt᷑ ſʒ ali

quos:vnde dicitur YVſaie.bꝙ volauit ad

ctoꝛibus

eum vnus de ſeraphin qui purgauit labia
ſua. Seraphin autem eſt de oꝛdine aſſiſten
tium. Et quia etiã apoſtoli nõ ſemper aſti
terunt chꝛiſto vt epiſcopi ſed vt miniſtran
tes in alijs actibus. Nam in vltima cena
vel poſt reſurrectionem quando dixit acci
pite ſpiritum ſanctum fecit eos epiſcopos.
Ideo non eſt indecens ꝙ non omnes car⸗
inales ſint epiſcopi:ſed aliqui pꝛeſbyteri
aliqui diaconi.¶ Accipiunt autem pilleuʒ
rubeum a papa in ſignum ardentis chari
tatis quam debent habere. Ita vt ſint pa
rati ſanguinem ſuum fundere et moꝛi pꝛo
bono ⁊ defenſione eccleſie. Añ in.c.Fun
damenta de electione libꝛo.õ. Dicũtur car
dinales: fratres: coadiutoꝛes:ↄſiliarij:⁊ aſ
ſiſtentes domini pape.Igitur vt ad ſanctũ

bonauenturam redeamus: ipſe pariſius

exiſtens vocatus fuit lugduni a gregoꝛio
papa qui ipſum recipere cardinalatum et
epiſcopatum albanenſem coegit: Impoſu
itqʒ vt conſilij negocia ipſe dirigeret ⁊ per
nactaret. Illo nanqʒ tempoꝛe frater hiero
nymus dẽ eſculo oꝛdinis minoꝛum qui fu
it poſtea generalis. Oeinde eardinalis epi
ſcopus peneſtrinus.Et tandem papa nico
laus quartus redijt ex partibus oꝛientali
bus ad quas miſſus fuerat cum ſolemni/

prvus nuncijs grecoꝛum et tartaroꝛum. Et

ipſo bonauétura ſuggerente greci ad vni
tatem eccleſie redierũt ⁊ tartari baptiz ati
funt. ODO—U
CQ memoria ſancti bonauenture erit
eterna pꝛopter eius doctrinam deuotiſſi/
mam et copioſam atqʒ nmapus wnleff--
Lap. 2

VLrecunda excellennia ſincti bonauen

doctoꝛ eccleſie ſincte.Quod nec mi
imum putari debet cum dicatur in. c.Cũ
ex iniuncto.extra de hereticis.Doctoꝛum
oꝛdo preciputte eſt in eccleſia dei.Et de do
criptum eſt DHanielis.iꝛ.c. Qui
adq iuſticiam erudiunt plurimos fulgebũt

quaſi ſtelle in perpetuas eternitates. Et

aureola pꝛomittitur doctoꝛibus: virgini/
bus ⁊ martyribꝰ vt docet Albertus in cõ

pendio theologie. Doctrina vo bonaus

ture triplici ↄditione pꝛefulget.

ture dicitur doctrine. vFuit enim ipe

Cõ deuotionis.
Cꝛcopioſitaus.
C3 vtilitatis.
CPꝛima conditio eſt deuotionis.SDidi/
cit enim illam bonauẽtura ⁊ acquiſiuit cũ
humilitate ⁊ timoꝛe dei.Nam in cronicis
ita dicitur de illo. Siquidem omnem veri
tatem quam percipiebat intelleciu ad ſoꝛ
mam oꝛationis ⁊ laudationis diuine redu
cens continuo ruminabat affectu.Nec tã
tum ipſe guſtauit que didicit queqʒ alios
docuit. Sed pꝛofecto quicũq; eius ſcripta
legit inuenit ibi ſemper ſpiritualem quen
dam ſapoꝛem quo ſi velit reſci poteſt ⁊ de
uotione pꝛecipua ad res diuinas intendi.
CSecunda conditio doctrine bonauentu
re dicitur copioſitatis.Scripſit eniʒ copio
ſe de rebus diuinis. Nam contemplatiõe
regis francie ludoici officium crucis com

poſuit. Scripſit legendam beati franciſci

maioꝛem ſcilicet ⁊ minoꝛem ⁊ officiũ eius
pꝛo maioꝛi parte.Iteʒ libellum de ſex alis
ſeraphin. Et libꝛum apologie contra giral
dum de abbatis villa qui religioſos dam
nabat ⁊ lepꝛoſus moꝛtuus eſt. Apologia
autem eſt ſermo excuſatoꝛius vel deſfenſo
rius. 76. di. c. Hanc naturam. Scripſit re
gulam nouicioꝛum.Et ſuper geneſim opꝰ
quod intitulatur de ſeptem viſionibus.Et

ſuper quatuoꝛ libꝛos ſententiarum. Et ſu

per euangelia.Et ſermones dominicales
per anni circuluʒ. Et arboꝛem crucis ⁊ bꝛe
uiloquium.Et alia opnſcula mire deuotio
nis ⁊ guſtus ſpiritualis.CTertia cõditio
doctrine bonauẽcture dicitur vtilitatis.Eſt
quidem vtilis valde tam ſpeculationibus
diſputationum vacantibus q́ᷓ;ᷓ pꝛedicanti
bus populis verbum dei q; etiam ipᷣis au
ditoꝛibus.Habet enim cum pꝛofunditate
ſenſus tantã facilitatẽ ⁊ luciditatẽ vt oibꝰ
merito ꝓdeſſe poſſit.
CQõ memoꝛia ſancti bonauenture erit
eterna pꝛopter ſplendoꝛem miraculoꝛum
et canonizationis ⁊ gloꝛie beate.Cap.3.
Ertia excellentia ſancti bonauentu
re dicitur refulgentie pꝛopter quam
erit in memoꝛia eterna.Fecit enim
deus hunc gloꝛioſum ſanctum fulgere tni

Cömꝰ dẽ

Bidi,
linit
monicis
an pen
madſ
mnereh
Hecti
P alo
ſenpr
gen
ſſtede
nendi
entu
copi⸗
anöe
con

dai

pmꝰ dẽ miraculoſẽ coꝛuſcationis:
Cꝛv eccliaſtice canonizationis.
¶ 3? ſuperne gloꝛiſicationis.
CPꝛimus ſplendoꝛ miraculoſe coꝛuſca
tionis. NHam in vita ⁊ poſt miraculis eum
deus coꝛuſcare fecit.Dum enim ex humi/
litate aliquibus diebus abſtinuiſſet a cele
bꝛatione miſſe dum genuflexus quodam
die miſſam audiret attente facta diuiſione
hoſtie a ſacerdote particula vna per ſemet
ipſam ad os bonauẽture pꝛoperauit quaʒz

reuerẽter ⁊ cũ lacbꝛymis ſuſcepit. ¶ Apud

lugdunum cum quedã mulier ſimona no
mine filium moꝛtuum peperiſſet illum ad
ſancti bonauẽture pedes detulit qui facto
ſigno crucis ſuper eum viuum matri reſti
tuit.Cum vo plurimum laboꝛaſſet mun/
dum ſe ſeruans ⁊ deo gratum in quolibet
ſtatu lugduni ſanctiſſime vitam finiuit an
no etatis ſue quinquageſimo tertio hoꝛa
matutina diei dominice.iʒ.die mẽſis iulij.
Eadem vo die ſepultum coꝛpus in eccle/
ſia fratrum minoꝛum.Ad ſacruzʒ cuius tu
mulum ⁊ inuocationem pꝛeſidij ſui multa
fuere miracula ſubſecuta: ex quibus ali/
qua decurramus.ſſ Mulier quedaʒ de ca
ſtro villano octo diebus laboꝛauerat i par
tu eratqʒ in maximo periculo conſtituta.
Emiſſo vo voto ꝙ ſepulchꝛum ſancti bo/⸗
nauenture viſitaret: mox libera peperit.
TBux oꝛlienz carceratus a magne bꝛita/
nie rege detinebatur.Incurritqʒ quarta/
nam cum doloꝛe capitis ⁊ renum. Jnuoca
to vo cum intenſa deuotione bonauẽtura
T a carceribus ⁊ infirmitate liberatus eſt:
⁊ in gallias rediens ſepulchꝛum bonauen
ture perſonaliter viſitauit. ¶ Petrus filiꝰ

Joannis calʒolarij lugdunenſis claudus

dextera tibia ita vt ſine baculo ambulare
non poſſet voto emiſſo ad ſanctum bona/
uenturam liberatus eſt. ¶ Axoꝛ magiſtri
ioannis garbotti regij ſecretarijʒ idropica
⁊ a medicis de ſanitate iam deſperata acce
dente pꝛo ea viro ſuo ad ſepulchꝛuz bona
uenture ſanata eſt:ita ꝙ rediens vir ſanaʒ
illam inuenit.ſ Et ne ſingula miracula re/
feramus illud tm̃ eſtrecen ſendum. Qõð in
tranſlatione coꝛpoꝛis dicti ſancti de eccle⸗
ſis antiqua ad nouam lugdunenſeʒ coꝛꝛo

1§3

ſi reliqua parte coꝛpoꝛis caput inuentum
eſt integrum capillaturam habens ac la⸗
bia ⁊ dentes. Inuẽtaqʒ eſt eius lingua co
loꝛata ⁊ integra ac ſi eſſet hominis viui.
TQuedaʒ mulier vebꝛuetana lacidomia
nomine filias multas feminas pariens vi

ro ſuo franciſco ingrata erat. Tandem ſua

ſu cuiuſdã magiſtri franciſci de oꝛdine mi
noꝛum emiſſo voto ad bonauenturam in
de ad paucos dies concepit filium voca⸗
uitq; bonauenturam. ¶ Secundus ſplen
doꝛ quo deus fulgere fecit bonauenturas
dicitur canonizationis Sanctiſſimus eni
Sixtus illum ſolemniter canonizauit pꝛe
miſſis ſolemnitatibus conſuetis. At eni
ſeribitur in glo.in.c. Gloꝛioſus deus de re
liquijs ⁊ veneratione ſanctoꝛum libꝛo.6.
Papa ſolus habet canoniʒare ſanctos.
Tp quia canonizʒ atio eſt vna de maximis
cauſis ſidei. Ideo ad papam referenda ex
tra de baptiſmo.c. Maioꝛes.ꝛvquia pa?:
pa habet iudicare de miraclis ſidei.:A.q.
p.c. Quotiens.ſſʒ?quia ad papam ſpe⸗
ctat declarare dubia ſcripturarum multo⸗
ſoꝛtiꝰdubia ſanctitatis. Extra qui filij ſũt
legitimi.c. Per venerabilem. ſ ꝗ ne per

multoꝛum epiſcopoꝛum ſimplicitatem cõ

tingat populum decipi. Secundum vo
Auguſtinum de anchona in libꝛo de pote
ſtate eccleſiaſtica. Sanctum aliqueʒ cano
niz are non eſ aliud q; ſanctitatem alicu/
ius venerandam ⁊ appꝛobandam mani⸗
feſtare. Et vt Hoſtienſis dicit de reliqui⸗
is ⁊ veneratione ſanctoꝛum.In canoniʒza
tione ſanctoꝛum ſᷣm moꝛem quem nunc te
net eccleſia duodecim ſunt ſeruanda.
¶ B'neſt frequens denunciatio: vt non ſo
lum ſemel ſed pluries pape denunciet᷑ qui
pꝛo ſancto debeat venerari vt ſic multipli
catis interceſſoꝛibus largiatur quod pe/⸗
titur.

Cꝛmeſt cõmiſſio.ſ.examinationis fiende.

Zm eſt cõmiſſionis inꝗſitio.ſ.per teſtes
iuratos ⁊ fideles.
Ca mneſt inqſitionis facte relatio.
Smeſt relationis diligẽs examinatio.
Cſt examinationis facte per conciſto
rium diſcuſſio. “
⁊ neſt ſecreta diffinitio ⁊ terminatio.
v

Q öm eſt manifeſta publicatio.

omeſt diei canonizationis aſſignatio.
Cr'meſt ipſius pape a aſſiſtẽtium genuſle
xio a oꝛonis deuotio ne deꝰ ꝑmittat eccle⸗

ſiã ſuam decipi ⁊ errare.
T ri neſt ſermocinatio et miraculoꝛum ac
operum miſericoꝛdie recitatio necnon ip/
ſius ſancti in cathalago ſanctoꝛuz conſcri

Htio.
Tinnen miſſe in honoꝛem ſancti celebꝛa
to. In pmitiua aut eccleſia nõ ſeruabant
iſta pꝛopter duo.pᷣ qꝛ ibi ſacti vt in pluri
bus erant martyres in qvusnõ reꝗrebat᷑
talis examinanio ſicut in cõfeſſoꝛibꝰ.2
gquia ex feruoꝛe fidei ⁊ ex meritis chꝛiſti et
apoſtoloꝛuʒ miracula ⁊ alia opera ſic erãt
euidentia ꝙ nõ poterãt tergiueriatione ce
lari.¶ Si aut queratur vtrum in canoniʒza
tione requiramir conſenſus cardinaliuz et
conſilium eoꝛum. Meſpondet Auguſti/
nꝰde anchona vbi.S.ꝙ de neceſſitate non
requiritur quia poteſtate pape non limita
tur in aliquo nec dependet a collegio: fed
potius econuerſo.NHon enim collegiuʒ al
ſiſtit pape per modum limitationis ſeu de

terminationis poteſtatis eius ſed magis

per modum miniſterij ⁊ conſilij: vt debito
modo huiuſiodi poteſtatem exequatur.
¶ Ande extra de ſententia ⁊ re iudicata.c.

Ad apoſtolice. Gloſa ait. Papa dicit pꝛe/

ſente ſacro conſilio ad memouaʒ ſempiter
nam hoc potius eſt ad honeſtatem qᷓ;ᷓ ad
neceſſitatem. Nam fſine ſententia conſilij
ſententia pape ſufficeret contra imperato
rem ⁊ quẽcunqʒ alium.is.q.d. Alius ipſẽ
enim habet plenitudinem poteſtatis vt.2.
q.c.c. Decetero. Papa enim non ſubici⸗

cur canonibus nec ab eis auctoꝛitatez ha

bet ſed econtra.extra de electione.c.Signi
ſicaſti.Hec ibi. Sic etiam in canoniz andis
ſanctis plenitudinẽ habet poteſtatis.ꝗ Ta
men de congruo requtrit collegium in tali
cauſa magis qᷓ; in aliqua alia etiam et vo
ta omnium pꝛelatoꝛuʒ curie vt cautiꝰ aga

tur ⁊ auferatur omnis ſuſpicio falſitatis.

Mꝛemiſſis itaq; huiuſcemodi ſolemni⸗
tatibus requiſitis factaqʒ diligentiſſima
examinatione ſuper vita ⁊ miraculis bo⸗
nauenture. Inſtantibuſqʒ pꝛo canoniʒza/

tione eius frèderico ĩperatoꝛe ludoico fran
coꝛum rege:ferdinando rege ſicilie citraſa
rum: mathia rege vngarie:duce venetia⸗
rum:duce calabꝛie:duce ſabaudie: duciſſa
calabꝛie:floꝛentinis:peruſinis:balneore⸗

gianis: ac reuerendiſſimo cardinali ioan/

ne de aragonia:ſanctiſſimus papa ſixtus
bonauenturam ſolemniter canonizauit ro
me.Anno domini MMρν cccclxxxi*. menſe
apꝛilis.¶ Gaudeo quia eram tunc in vꝛbe
pꝛedicans regnum dei: fuiqʒ cum ceteris
pꝛelatis dum vota omnium exquiſita fue

re.ſui dum ſolénis oꝛatio habita eſt de lau

dibus huius ſancti in publico conciſtoꝛio:
fui etiam dum pontifex in eccleſia ſacti pe
tri miſſam cantauit ⁊ ſua diuina voce dice

re cepit. Sancte bonauentura oꝛa pꝛo no
bis. ¶ Gaudeat igitur mater eccleſia in hu

ius fancti canoniz atione:letentur ⁊ cuncti
ſideles qnibus nouus ad ieſum chꝛiſtum
datus eſt interceſſoꝛ.ſ Exultet ſãcra mino
rum religio in huius ſancti nomine nõ me

diocriter ſublimata.Sed ⁊ tu reuerendiſſi
me generalis minoꝛuz gratias referas im

moꝛtali deo ⁊ ſuo vicario põtiſici maximo

atqʒ reuerendiſſimis dominis cardinali /

bus cõmiſſarijs in cauſa tam letabũde ca
noniʒzationis videlicet Juliano tt᷑.ſãcti pe

tri ad vincula:Stephano mediolanẽſi nũ
cupato:⁊ Franciſco de gonzaga mantua⸗
no:quia compleuerunt ardentiſſimum de

ſiderium tuum. Zu franciſcus ſanſon dice
ris duplici virtutis vocabulo nücupatus.
Zu hac etate noſtra vir eruditiſſimus hu/⸗

manarum diuinarumq; rerum omnem a
te pompam elationem effugaſti imitatꝰ

franciſci patris veſtigia.Zu in laboꝛibus
regiminis oꝛdinis robuſtus ⁊ validus vt

alter ſanſon es viſus. Sed pꝛo canoniza/
tione ſancti bonauenture ſanſonis ſoꝛtitu

dinem ſuperaſti.ſ Quiſnam explicet quã
to laboꝛe qua ſolicitudine quibus vigilus
quantiſue ad deuz oꝛationibus canoniza

tionem hãc pꝛocuraſti. Nidi te ego diſcur/
rentem per vꝛbem nunc ad pedes pontifi

cis nunc ad reuerendiſſimos dominos eõ
miſſarios ⁊ alios cardinales:nunc ad ali⸗

os pꝛ elatos ⁊ curiales ſemper ⁊ indefeſſe

hanc canonizationem expoſtulando: vidi

—

loel
lum⸗
tomn
puta
gere
as!
pec
mire
lus
nem /
nulo

deniq;
ſotſi⸗
Cen
nene

Wd
un

dichfn
e aas
venenia!
duaiſa
lneore,
Aioan/
Arms
Pauitro
. nenſe
cinpbe
ncecens
niſin ſre
deha
aſtorio:
ſicni he
ce dice
10 no
lainbo
t
ulunm
1no
nome
acſ
a
narine
clnaiif
ice aa
ſanpe
niänu
anns
mumde
ſonde
mus
nnon!
iinit
lboures
idlsſ
mnong
unun
gu
lis
noniz
diſceut,
onnf
nos e
leſſſ
ni

te madefactum q ſẽpe ſudoꝛe:vidi te men
te anxium ⁊ quandoqʒ pꝛo rei tarditati lu

gentem:nihilominus nunqᷓ; ceſſaſti labo

rare quouſq; ſanctum hoc negocium de⸗
ductum eſt ad perfectum. benedicamus/

ergo omnes patrem ⁊ filium ⁊ ſpirituʒ ſan

ctum:⁊ bonauenturam pꝛecipuo iam ve/

neremur affectu. ¶ Tertius ſplendoꝛ bo/
nauenture dicitur ſuperne gloꝛificationis
Sicut in eccleſia militanti deus magnum
fecit illum:ita incomparabiliter exaltauit
eum in ecceleſia triumphãte. Depꝛecemur
itaqʒ ieſum chꝛiſtuzʒ caput electoꝝ vt ꝑ hu

ius ſancti merita nos ꝑducat ad celeſtem
patriam Amen.

Be ſancto bernardino pꝛedicatoꝛũ no

„»

Sermo quinquageſimus quartus.

Ilectus deo

2 bominibus: cuius memo/
ria in benedictione eſt.Sapi/

ſtri tempoꝛis pꝛincipe.

liter Eccleſiaſtici.A.c.⁊ in epiſtola hodi⸗
erne feſtiuitatis. ANellem hoc tempoꝛe tan
to eloquentie ſplendoꝛe fulgere vt non ſo

lum alterum demoſthenem pꝛincipezʒ oꝛa

toꝛum grecie:aut Ciceronem latinum me
putarent omnes aſtanſtes:ſed angelũ cre
derent de celo miſſuz vt fari poſſem eximi
as laudes illius ſancti bernardini qui ſua
pꝛedicatione nomen gloꝛioſum ieſu chꝛiſti
mirabiliter exaltauit. Ipſe ꝗqppe alter pau
lus ⁊ vas electionis chꝛiſtianam religio⸗/

nem ſua doctrina reſoꝛmauit. Ipe italie po

pulos per abꝛupta vicioꝛuzʒ deutantes ad
ſemitam virtutum x iuſticie reduxit. Ipſe
deniq; religionem ſacram minoꝛuz nume
ro ⁊ ſactitate adauxit.Merito itaqʒ in eiꝰ
ſolemnitate pꝛeconia pꝛedicationis eius
enarrare debemus. Ob illam nanq; deo
hominibus dilectus eſt memoꝛia eius
benedicta in ſempiternum manebit. Be
qua in pñ̃ti ſermone tres excellentias pꝛo
ponimus declarandas-
Cp di commendationio.
Ca conditionis.
¶ 3 honoꝛationis⸗

entis verba ſunt iſta oꝛigina

184

CQõ cõmendatur pꝛedicatio ſci bernar/
ritaté 27 patiẽtiã.

dini ppter humilitatẽ cha
¶ Cap̃. pm.

¶p ppter humilitatem.
C2 Pppter charitatem.
30 p pter patientiam.

Pꝛimo cõmendatur pᷣdicatio ſãcti ber
nardini ꝓpter humiltatẽ. Ho enim p̃dica

uit pᷣſumptuoſe aut ſuꝑbe ſe ingerẽs: ſed
miſſus.i
eſt angeloꝝ:qꝛ ſicut angeli annũciant diui
:ita ⁊ pdicatoꝛes de ꝗqbus Dauid in pᷣs
ait. Annunciauerunt opa dei. Angeli aũt
non ex ſe veniunt:ſed vt dicit Apłs ad he

bꝛeos.2.c. In miniſteriũ miſſi ſunt. Sic et

pꝛedicatoꝛes.Quõ pꝛedicabunt ait Apłs
ad romanos decimo niſi mittant᷑. Qð aũt
Yſaias non vocatus ſẽ obtulit ad pꝛedicã
dũ cũ dixit.Ecce ego mitte me. “Vſaie.ꝛ.c.
Et cõtra cuʒ Bieremias mitteret᷑ a deo ſe
excuſauit dicens.A a a dñe deus.Ecce ne
ſcio loqui.Hieremie pᷣ.c.Et ſi diuerſa vox
extra pꝛodijt: non tamen a diuerſo fonte
dilectionis emanauit. Duo quippe ſunt
pꝛecepta charitatis vt ait Gꝛegoꝰ. Amoꝛ
ſcilicet dei ⁊ pꝛoximi. Per actiunam vitam
pꝛodeſſe pꝛoximis cupiens yſaiam offici⸗
um pꝛedicationis appetijt. Per contem/⸗
plationem vꝓo Bieremias ſedule amoꝛi cõ
ditoꝛis inherẽ deſiderans ne mitti ad pꝛe
dicandum debeat contradicit. Quod lau
dabiliter vnus appetijt: hoc laudabiliter
alter expauit.Iſte ne tacitecontemplatioe⸗
nis lucruz loquendo perderet.Ille ne dã
na ſtudioſi operis tacẽdo ſentiret. Sʒ hoc
in vtriſq; eſt ſubtiliter ituendũ qꝛ ⁊ is qui
recuſauit plene non reſiſtit: ⁊ is qui mitti
voluit ante ſe per altaris calculũ purgatũ
vidit.Et paulo ſupꝛa ᷓꝛegoꝰdicit. Sicut
toto deſiderio occupationẽ fugere debemꝰ
ita ſi deſit qui pᷣdicet occupationis onusli
benti neceſſe eſt aio ſubire. Hec omnia. :
q.pꝰ.capitulo In ſcripturis. Et quia diffi
cile eſt ⁊ earum videre ſe purgatuʒz. Quia
nemo ſcit vtrum odio vel amoꝛe dignus
vy 2

NRima excellẽtia pꝛedicationis ſan
Sua ꝗppe pꝛedicatio ſatis eſt conꝰ
mendaãda. Et maxime ꝓpter tia.

fficiũ nãqʒ pꝛedicatoꝝ officium

ſit vt dicitur Eccleſiaſtes.9.c.Ideo nullus
debet pꝛeſumere ex ſe ire ad pꝛedicanduzʒz.
Sed expectare debet vt mittatur vel a deo
vel ab eccleſia.vnde de Joane baptiſta di
cxitur Joannis pꝛimo.c.Fuit homo miſſus
a deo. Hõ tamen creditur alicui dicenti ſe
miſſum a deo qui ab eccleſia non eſt miſ/⸗

ſus niſi pꝛobet per miraculum ſicut αια 0ρ

ſes extra de hereticis.c.Cum ex iniuncto.
Et argi de cõ.di.2.c. Revera.Sic fuit miſ
ſus Equicius cui apparuit in ſomnis an
gelus ⁊ eum ad pꝛedicandum miſit.ib.q.
pP S. Hoc idem.ſ Ab eccleſia autem mitti

tur quis vel oꝛdinarie vt quilibet curatus
ſaltim quo ad ſubditos.Ad rectoꝛes eniz

eccleſie maxime pertinet pꝛedicare per ſe
vel per alium ſubditis ſuis.vnde pꝛimis
rectoꝛibus dixit Chꝛiſtus CMarci vltimo
c.Euntes in mundum vniuerſum pꝛedica
te euangelium omni creature.ſ Et Gꝛego
rius dicit in paſtoꝛali.A3. di.co. Sit rectoꝛ.
Officium pꝛedicationis ſuſcipit quiſquis

ad ſãcerdotium accedit vt ante aduentum

iudicis qui terribiliter ſeqnitur ipſe ſcilicet
clamando gradiatur ideſt pꝛedicando. Et
loquitur Gꝛegoꝛius de curatis.Qui etiã
figuram inducit Exodi.28.c.vbi dicitur.ꝙ
ſacerdos ingrediens tabernaculum tintin

nabulis ambiatur vt audiatur ſonitꝰ quã
do ingreditur ⁊ non moꝛiatur.Quia vt ex

ponit Oꝛegoꝛius dicto.c.Sic rectoꝛ. Jraʒ
contra ſe occulti iudicis exigit ſi ſine pꝛedi
cationis ſonitu incedit.Et ſic moꝛitur ſpiri
tualiter.vnde dominus Eʒzechieli pꝛophe
ce.i S.c. Fili hominis ſpeculatoꝛem dedi te
domui iſrael.Si dicente me ad impiũ moꝛ
ie moꝛieris tu non annunciaueris ipſe in
iniquitate ſua moꝛietur. Sanguinem vᷣo
eius de manu tua requiram. ¶ Confirmat
idem MHicolaus papa. 43. di. Diſpenſatio
inquit celeſtis ſeminis nobis iniuncta eſt
ve ſi nõ ſparſerimus:veſi tacuerimꝰ.q Alł
ab eccleſia mittitur quis ad pꝛedicandum
ex pꝛiuilegio vt pꝛedicatoꝛes et minoꝛes:
Au guſtinenſes carmelite:⁊ ſeruite ſaltim
in eccleſijs ſuis. In alijs eccleſus non niſi
vocati.Et hij etiam debent mitti a pꝛela⸗
tis ſuis.De quibus ſit mentio in clementi
na dudum de ſepulturis. Qui autem voca

tus ſeu miſſus ad hoe pertinaciter recuſat

ab eccleſia ⁊ deo contemnitur. Quod ſigu
ratum fuit in eo qui nolebat ducere vxoꝛ᷑

fratris moꝛtui ⁊ pꝛopterea diſcalciabatur

vno pede vt exponit Auguſtinus.S.q.pᷣꝰ
c.Olim. Nunc inquit euãgelij quiſqʒ pꝛe
dicatoꝛ ita debet in eccleſia pꝛedicare ſiue
laboꝛare vt defuncto fratri ideſt chꝛiſto ſu
ſcitet ſanctum qui pꝛo nobis moꝛtuus eſt.
Et quod ſuſcitatum fuerit eius nomen ac
cipiat.ſ At igitur ad ſanctum bernardinũ
conuertamus ſermonem.pſẽ ſicut experi
entia facti manifeſtauit a deo electus et a
pꝛelatis oꝛdinis per obedientiam aſtrictꝰ
officium pꝛedicandi ſuſcepit. Natus enim
in ciuitate maſſa pꝛouincie thuſcie ex ho/

neſtiſſimis parentibus patre videlicet tol

lo ⁊ matre niera nobilibus ſenenſibus an
te completum ſeptennium vtroq; parente
oꝛbatus remanſit ſub cura ⁊ regimine cu

inuſdam venerabilis domine ſoꝛoꝛis ma⸗

tris eius cui nomen erat diana:que pueru
lum induxit ad virginis gloꝛioſe pꝛecipuã
deuotioneʒ. Et operam dedit vt litteris va

caret ac moꝛibus bonis.Creuit autem de

virtute in virtutem honeſtus affabilis ct
pauperibus liberaliſſimus. Zantaqʒ fuit

in eo aptitudo ingenij ⁊ ſubtilitas intelle⸗

ctus ꝙ ante completum annum quintum
decimum in grammatica logica ⁊ moꝛali
philoſophia ſatis mediocriter fuit inſtru/

ctus. Indeqʒ cepit lectionem iuris canoni

ci frequentare.Eratqʒ vita eius ita mun/⸗
da vt omnibus alijs cederet in exempluz.
¶ Nam vt retulit mihi quidam vir fidedi⸗/
gnus cancellarius dominij ſenenſis nomi
ne leonardus qui conſocius eius fuerat in

ſcholis in etate illa adoleſcentie ad maluʒ

pꝛona. NHullus audebat coꝛam bernardi⸗

no verbum turpe aut laſciuum pꝛoferre.

Quinimmo ſi quandoqʒ alij adoleſcentu
li ⁊ ſcholares abſente bernardino aliqua
inter ſe verba ocioſa reſerrent ſi vidiſſent

ex poſt bernardinum aduenientem mox

alter alteri loquebatur. Taceamus inquit
quia bernardinus venit. Quid plura.An
no etatis ſue decimo octauo.Oum vpeſtis
truculentiſſima ſeuiret quaſi in tota italia
In hoſpitali magno ſenenſi iacebat multi

tnde
lion
nai
wn
nipe
lue
us
nibu
xlliu
llan

ſeen
tas
ſis
diun
tur.
ſlic

kauct

proꝛt
danr
4*
De
eſie
ſtofu
nseſt
n
Ndni
get3
ſnicc⸗
cnim
rho⸗
1 to
340
nte
lu
4/
Hi
1
n de
lis a
fuit
cle /
nmum
nordli
nſtn/
coi
mnun/
idech/
oni
erutin
mal,
ari,
ſene,
en
iqua
ſſent
mor
nqnit
eſtis
ui
muli

tudo egrotantium ex peſte ⁊ vix erat quiil
lis miniſtraret. Nam ⁊ ſamuli omnes pꝛo

maioꝛi parte et aromatarij ⁊ illo hoſpitali

commoꝛantes ⁊ capellani atqʒ alij pluri/
mi peſte percuſſi obieràãt.Erat illis tempo
ribus rectoꝛ hoſpitalis quidam vir deuo/
tus ⁊ pꝛobus dominus ioãnes de gẽnaro
nibus qui vidẽs ſibi humanum deeſſe au
xilium ad virginem pijſſimam ſe cõuertit
illam depꝛecans vt tam extreme infirmo⸗
rum neceſſitati ſuccurreret. O felix adole

ſcentia bernardini. à ardentiſſima chari

tas coꝛdis eius.O pietas omnibus poſte
ris pꝛedicanda.Mox vt bernardinus au
diuit que de inſirmis patientibus dicebã/
tur monuit qᷓ;plures iuuenes ⁊ vna cum
tllis ad hoſpitale ſe ↄtulit. Nec timuit mo
ri.Hec hoꝛꝛuit peſtem. Neqʒ laboꝛes re⸗
fugit.Manſit ibi quatuoꝛ mẽſibus die no
ctuqʒ miniſtrans egrotis pꝛopter deuᷣ. Ex
inde cum peſus ceſſaſſet repetijt domum
quatuoꝛ menſibus egrotans quaſi ſem
per in lectulo iacuit.Adepta vo bona vali
tudine ſenſit ꝙ quedaʒ domina bartholo
mea ſoꝛoꝛ patris eius ceca ⁊ ſurda ⁊ in le⸗
ctulo valitudinaria neminẽ habebat qui
illam iuuaret.Mox ad illam ſe ↄtulit eiqʒ
per plures menſes vſqʒ ad moꝛtem obſe:
quioſiſſime miniſtrauit:nulla fractus nau
ſea nulloqʒ laboꝛe turbatus.Moꝛtua illa
a deo inſpiratus relicto ſeculo ⁊ omnibus
ſuis bonis pauperibus erogatis habituzʒ
religionis minoꝛuz deuotus accepit in die
natinitatis virginis gloꝛioſe qua etiaʒ die
natꝰ fuerat ex vtero matris. Anno etatis
ſue.xx.ante altare maius ſancti fraciſci de
ſenis.Quem habitum ſibi dedit frater io
annes riſtoꝛij vir ſanctus et in dei ſeruitio
pꝛobatus.Inde ad locum de columbaria
de voluntate pꝛelatoꝛum ſe contulit vbi in
omni deuotione ⁊ perfectione ac obſeruan
tia regule ſuum nouiciatum expleuit.Fa⸗
cta vo pꝛoſeſſione in die ſcilicet natiuita/⸗
tis virginis oꝛationi ⁊ ſtudio litterarum ſe
dedit.Et cum ſactus eſſet ſacerdos pꝛimã
miſſam in die natiuitatis virginis celebꝛa
uit.Qua etiam die mandato accepto a ge
nerali miniſtro de penitentia pꝛedicanda
pꝛimum ſermonem ad populum habuit.

i55

CSecundo commendatur pꝛedicatio ſã/
cti bernardini pꝛopter charitatem. Mꝛedi
cauit enim ad honoꝛem dei ⁊ ſalutem ani
marum.Iſte enim debet eſſe finis pꝛedica
toꝛum verbi dei.HNam qui pꝛopter cupidi
tatem pꝛedicant vel vanitatem gloꝛam
mundi ſigurdtur per balaam. De quibus
dicit Petrus in 2 epiſtola.Secuti ſunt vi
am balaaʒz ex boſoꝛ qui mercedem iniqui
tatis amauit:coꝛꝛectionem vo habuit ſue
veſanie ſubiugale mutum. Super qui⸗
bus verbis dicit DOeda. 2.q.. co. Secuti.
ꝙ multi catholicoꝛum intãtum amãt mer
cedem iniquitatis vt etiam docti ab indo
ctis clici a laicis meritoredarguant᷑. Qui
iure comparantur pꝛophete qui verbis aſi
ne contra naturam loquentis coꝛꝛipitur:
nec tamen a pꝛopoſito pꝛim operis retar⸗
datur.Hec ille.¶ Quãuis tamen pꝛedica
toꝛes non debeant pꝛedicare pꝛincipaliter
pꝛopter tempoꝛalia habẽda.Alias tanqᷓ;
venditoꝛes boum de templo eiciuntur.
Bebet tamen populus ſubminiſtrare eis
neceſſaria iuxta illud pꝛime ad coꝛinthios
9.c. NMon alligabis os bouis triturantis.
¶Ande Hieronymus.id.q.pᷣꝰ.c penulti/
mo ait. Apoſtolicis viris ⁊ euangeliʒ anti⸗
bus in neceſſarijs vſibus nolle tribuere ſẽ
ipſum condemnare eſt. ¶ Et Auguſtinus
in libꝛo de baptiſmo paruuloꝛum. Mõ eſt
venale euangelium vt hao tempoꝛalbus
pꝛedicetur.Qui enim ſic vendũt magnaʒ
rem vili vendunt.Accipiant ergo pꝛedica
toꝛes ſuſtentationem neceſſitatis a popu
lo mercedem diſpenſationis a deo. MNHon
enĩ a pplo reddi quaſi merces illis qui ſi
bi in charitate euangelij ſeruiũt:ſed tanqʒ
ſtipendium datur quo vt poſſint laboꝛare
paſcantur.Hec ille.¶ Et aulus pꝛime
ad coꝛinthios.ↄ.c.Quis militat ſuis ſtipẽ
dijs vnqᷓ;. ¶Et iterum. Si nos vobis ſpiri
tualia ſeminamus nõ magnum eſt ſi nos
carnalia veſtra metamus.ſEt iteruz. Do
minus oꝛdinauit hijs qui euangelium an
nunciant de euangelio viuere. Bixi hec
omnia pꝛopter indiſcretionem quoꝛüdam
populoꝛum qui vellent pꝛedicatoꝛes viue
re de aere vel vento. Nolo tamen excuſare
pꝛedicatoꝛes cupidos ⁊ auaros ambitio⸗

ſos honoꝛum ⁊ dignitatum. Qui imitari
debent ſanctum bernardinum rerum tem
poꝛalium contemptoꝛem. Nam ⁊ ter voca
tus ad epiſcopalez dignitatem minime ac
quieuit.Diuitias non congregauit dicẽs
cum Paulo actuum. 20. c. Argentuz aut
aurum aut veſtem nullius veſtrum concu
piui.Et licet in omni vita ſua verus fuerit
paupertatis amatoꝛ diſcipuluſqʒ et filius
beati franciſci. Zamen illud eſt de ipſo no
tabile inter cetera quod mediolani oſten/
dit exemplum charitatis necnon ⁊ contem
beus pecunie.Dum enim ibi populo die/
us pluribus pꝛedicaſſet:illuſtriſſimꝰ dux
eiuſdem vꝛbis philippus eidem per fide/
lem nuncium multam auri copiam in ele⸗
moſynam miſit. Nuncius itaqʒ auri põde
re reuerenter aſſumpto ad conuentum fra
truzʒ feſtinanter acceſſit.Et pergens ad cel
lam ſancti bernardini aurum ſibi ex parte
domini ducis benigne ⁊ reuerẽtiſſime pꝛe
ſentauit. Ipſe vo vir dei hilari vultu gra⸗
tulantiq; animo pꝛedictum aureum mu⸗
nus ⁊ ſi in pꝛopꝛios vſus accipere recuſa/⸗
ret:charitatis tamen zelo in redemptioneʒ
captiuoꝛum ⁊ pauperum vſus miſericoꝛdi
ter exhibere deereuit. Accerſito igitur quo
dam pꝛobo venerandoqʒ ciue ſocioq; vo/
cato ſumptaqʒ ab ipᷣo ciue pecunia ad car
ceres clam a incunctanter acceſſit ⁊ q;plu
rimos inde captiuos redemit reliquanqʒ
artem pauperibus cuʒ magna animi hi
famrate diſtribuit. Sciens autem illuſtriſſi
mus ille dux que facta fuerant ſanctũ ber

nardinuz mirabiliter cõmendauit. C Zer
tio commendatur pꝛedicatio ſancti bernar

dini pꝛopter patientiam.fuit enim patien/
eiſſimus in laboꝛibus in inſirmitatibus et
in per ſecutionibus.Et vt de perſecutioni/
bus loquar:accuſatus ſnit tanqͥ; hereticꝰ
ab emulis quibuſdam martino quinto.
Qui eum ad ſe venire pꝛecepit. Ante vo
i; ſe ↄtuliſſet ad vꝛbem ſonabant vndiq;
ſalſi rumoꝛes de ſancto bernardino. Dice
bant enim populi:veniet veniet ille hereti
cus.Alij comburetur ille hereticus ⁊ ſimi
lia.DHum vo vꝛbem intrauit oſtendebatur
digito ⁊ vnus alteri cachinando dicebat:
bic hic eſt ille. Ipſe Ho hec omnia pꝛo dei

amoꝛe equanimiter tolerabat.Et tandem
veritate inſpecta ⁊ comperto clariſſime ꝙ
non ſolum catholicus ſoꝛet ſed etiam fidei
catholice digniſſimus pꝛeco a põtiſice gra
tioſe viſus eſt ⁊ auditus ⁊ cum eius bene
dictione pꝛedicare cepit in vꝛbe. Zantam
vo gratiam deus oꝛi eius ⁊ verbis infudit

vt omnis populus conflueret ad eum au/

dienduz ac ſi fuiſſet angelus dei ⁊ quanto
pꝛius nomen eius videbatur omnibꝰodio
ſum: tanto poſtea cunctis vtriuſqʒ ſexus
factum eſt venerabile. Pꝛedicauii ſic mul
to tempo:e cum incredibili animarum fru
ctu: qui etiam perdurat vſq; ad tempoꝛa
noſtra. Paſſus eſt ⁊ alias perſẽcutiones:
eo ꝙ ſemper virtutes perſequitur inuidia.
A nonnullis emulis dicebatur litterarum
ignarus cum tamen in ſcripturis diuinis
foꝛet eruditiſſimus.Alij vo quadraginta
ſermones duntuxat eum ſcire aſſeuerabãt
Pleriq; vo curioſi ⁊ vana eloquentia tu
midi ignauum ineptum ⁊ impolitum ſate
bantur. Qui tamen in hoc dicendi genere
⁊ in hijs que pꝛedicari debent pꝛo ſalute
populoꝛum irrepꝛehenſibilis erat. Sʒ hoc
non videri debet mirum ꝙ ſibi homines
flagitioñ detraherent: cum ſemper fuerit
hominum maloꝛum conſuetudo ſanaʒ do
ctrinam ſpernere ⁊ deteſtari. ¶ Inde La/⸗
ctantius libꝛo.S.diuinarum inſtitutionuʒ
de cypꝛiano ſic refert. Anus pꝛecipuus et
clarus eſtitit cypꝛianus:qui magnam ſibi
gloꝛiam ex artis oꝛatoꝛie pꝛoſeſſione que
ſierat ⁊ admoduzʒ multa conſcripſit in ſuo
genere miranda.Erat enim ingenio facili
copioſo ſuaui ⁊ que ſermonis maxima eſt
virtus aperto:vt diſcernere nequeas vtrũ
ve oꝛnatioꝛ in loquendo an facilioꝛ in ex/

plicando an potentioꝛ in perſuadẽdo quiſ

qᷓ; fuerit.Hic tamẽ placere vltra verba ſa⸗
cramentum ignoꝛantibus non poteſt quo
niam myſtica ſunt que locutus eſt ⁊ ad id
pꝛeparata vt a ſolis fidelibus audiantur.
Deniqʒ a doctis huius ſeculi quibus ſoꝛ
te ſcripta eius innotuerunt derideri ſolet.
Audiui ego quendam hominem diſſertuʒ
ſane qui eum immutata vna littera copꝛia
num vocaret quaſi qui elegans ingeni/
um ⁊ melio:ibus rebus aptum ad aniles

Pbela
fonrn
Nai
nls
hotann
ſmmam
troli
diem!
tlem.
gwid
quan
ciem
und
dun
ſis
lſe

C
C
6
enimm
lomi
bm?
ſtian
Bn
ſocit
dei⸗
bile⸗
ßinn
lispti
lutfhit.
men.
Urgeat
8
Uinis
be⸗

tanden
ſimeg
umfie
ſicege
E bene
Cantam
infic
uma/
qano
ibeodh⸗
Ens
lſcnnul
umf
enpon
nones:
nmidia.
arum
iuinis
Gnta
nbit
1
fne
de
e
Szbo
omines
rfuent
inazd.
eU
gtione
uu
nan ſo
Ne e
in ſi⸗
ofo
umd
s
in e/
1o l
baß
Ntquo
ad id
us n
ſole⸗
ſſern
copn
ingen
ani

Habulas cõtuliſſet. Hec ille.Be beato hie
ronymo quid referemus qui lumen ſylen
didiſſimum eccleſie fuit: et tamen dentes
malignoꝛum non euaſit.Et vt ipſe ad ne⸗
potianum ſcribit. Per infamiam ⁊ bonaʒz
famam chꝛiſti miles graditur. Nec laude
extollitur:nec vituꝑatiõe frangitur. Per
diem ſol non vꝛit eum neq; luna per no⸗
ctem. Impleuit iſta ſanctus bernardinus
qui dum falſo ſibi multa obicerentur: et

quandoq; contumelioſe dicerentur in fa⸗

ciem nunq;ᷓ vultus hilaritatem mutauit:
nunqᷓ;ᷓ verbum pꝛotulit iracundie.Sed in
omnibus benedicebat deum. Sicut acce/
pti ab hijs qui ſecum familiariter cõuerſã
ti ſunt.

e uſſcientia ⁊2 pꝛudẽtia atq; ſtupẽda

ef Erafis iechcdt ins aſedi bernardini.
Ecunda excellentia pꝛedicationis
ſancti bernardini dicitur conditiõis
Habuit quidem ſua pᷣdicatio tres
ulares 2ditiones.
CBdi ſufſicientia.
pꝛudentia.
3 eſficatia.
CPꝛima conditio fuit ſufficientia. Tria
enim requiruntur in pꝛedicante:vt popu/
lum inducat ad bene beateqʒ viuendum:
Hᷣm Auguſtinũ qrto libꝛo de doctrina chꝛi
ſtiana.¶ pͥm eſt vt doceat.ſꝛ vt delectet.
3 yt flectat ⁊ moueat.Et cum quis iſta
ſacit induſtria artis rhetoꝛice ad honoꝛem
dei ⁊ ſalutem animarum bene eſt ⁊ lauda
bile m eundem Auguſtinum. Sed cum
ſpiritus ſanctus vtitur lingua pꝛedicato/
ris vt inſtrumento ad iſta efficiendum ſi⸗/
cut fuit in apoſtolis qui imperiti erãt. Tũc
opus illud eſt gratia gratiſdata que dici⸗
tur gratia ſermonis ⁊ lingua angeloꝛum.
Et ſermo ſapientie dicitur in locutione de
diuinis.Sermo ſcientie de humanis:vt de
moꝛibus ⁊ vicijs ⁊ virtutibus ⁊ huiuſmo
di.ſᷣim Tho.22.q.i7 3. Perfectius autem
iſta operatur gratia q́ᷓ; natura vel ars. Sʒ
aliquando aptitudine naturali in pꝛedica
toꝛe exiſtente ⁊ arte rhetoꝛice adiuncta.ali
quando etiam ſpiritus ſanctus operatur

.

4
4

146

plenius iſtud ſcilicet inductionem audito
rum ad faciendum que pꝛedicat. Homi⸗
nis ergo eſt ſe pꝛeparare ſcilicet vt benedi
cat. Heum autem dirigere linguam. Er
vt dicit Auguſtinus in pꝛefato libꝛo de do
ctrina chꝛiſtiana. Sapientia ſine eloquen
tia parum pꝛoſuit quo ad populos . Elo/
quentia ſine ſapientia multum nocuit.Eſt
enim vt gladius in manu furioſi. Sapien
tia cum eloquentia multum iuuat et ope⸗/

ratur. Sanctus bernardinus pꝛedicando

docebat quia ipſe vere doctus erat:vt eti.
am patet in ſermonibus quos compila⸗
uit.Delectabat etiam auditoꝛes: adeo vt

vniuerſaliter omnes verbis ſuis reſocilla

rentur tanqʒ ſi ſumerent ſapidiſſimum ci
bum. Flectebat inſuper 1 mouebat homi/
num affectus:vt oſtendemus in tertia con

ditione. Quare ipſe fufficientiſſime docus

it ⁊ pꝛedicauit.¶ Secunda conditio pꝛedi
cationis ſancti bernardini dicitur pꝛuden
tia. Tuit enim pꝛudentiſſimus ad euitan⸗
dum omnia illa: a quibus pꝛedicatoꝛes
verbi diuini debent abſtinere.que ſunt.
CZldtas.
CAdulatio.
BScandalum⸗
LContentio.
EFZuperflnitae.
EZeuitas.
CIndiſcretio.
o abſtinere debent pꝛedicatoꝛes

Mri
a falſitate. Hon enim ſunt aſſumenda ali
qua falſa pꝛo quacunq; vnlitate que poſ⸗
ſet inde ſequi:quia ſic veritas fidei redde.
retur ſuſpecta. argumentum.di.9.c.Si ad
ſcripturas. Ideo Auguſtinus ait.22. q..
c. Pꝛimum. Ad ſalutem non debet quis
peruenire opitulante mendacio. Et idem
pertractans illud Apoſtoli pꝛime ad coꝛin
thios.is.c*. Inuenimur falſi teſtes. Per⸗
hoꝛꝛendum inquit eſt aliquid falſe de deo
dicere: etiam ſi ad laudem eius pertinere
videatur. Non enim minoꝛe ſed maioꝛe
foꝛtaſſis ſcelere in deo laudatur falſitas:
q; vituperetur veritas. Et idem in li/
bꝛo de mendacio.endacium maxime

v 4

pernicioſum eſt quod fit in hijs que ad reli
gionem chꝛiſtianaz pertinent. Ideo docto
res tenent ꝙ ſiquis nõ ex lapſu lingue ſʒ
ex induſtria diceret mendaciũ in pꝛedican
do moꝛtalr peccaret nec excuſaretur ſi hoc
faceret caula conuertendi animas ad deũ:
quia vt ait Apoſtolus.Deus non eget no
ſtro mendatio. ZLempoꝛe meo inuenti ſunt
aliqui fingentes ⁊ pꝛedicantes miracula
falſa: viſiones excogitatas. Pꝛophetias
determinatas ᷣm fuum ſenſum? alia hu
iuſmodi qui tamen euanuerunt in cogita
tionibus ſuis. Nonnulli vo vt ignoꝛanti /
bus ſapientes apparerent falſas allegatio
nes ad ſuum pꝛopoſitum induxerunt.vn/⸗
de dum quidam amicus meus pꝛedicaret
neapoli:inducere voluit ad robur ⁊ conſir
mationem cuiuſdam ſui dicti ſententiã cõ
mentatoꝛis qui tamen foꝛte nec in aliquo
cõmento dictum illud tangebat ⁊ dum fal
ſo allegaſſet cõmentatoꝛeʒz p̊ de anima 3
de anima.aꝛdphiſicoꝛum.qʒmethaphiſice ⁊
huiuſmodi.Tandez multiplicando verba
dixit. Et hoc idez confirmat cõmentatoꝛ p
ethicoꝛum.qʒꝰethicoꝛum.⁊.ethicoꝛuʒ.qui
tamen de ethicis non ſe intromiſit.Ille idẽ
fecerat ſibi quandam cathenam doctoꝛuʒ
a ſalſo illos inducebat dicẽs. Et hoc refert
Auguſtinus liꝰ.⁊.de ciuitate dei.⁊.3̊.de tri
nitate.⁊ in Encheridion ⁊ huinſmodi. Ita
ꝙ apud imperitos videbatur homo mira
bilis:ſed apud doctos ignarus ⁊ mendaci
is plenus.¶ Secundo pꝛedicatoꝛes abſti
nere debent ab adulatioe ne ſcilicet laudet
populuz in quibus repꝛehenſibilis eſt qðᷣ
eſt peſſimum. Ael etiam de tempoꝛalibus
magniñicentijs niſi ſoꝛte hoc ſeòzſiat tẽpe
rate vt melius ferant coꝛꝛectionem duram
immediate ſequendam. Adulari eniz pec
catoꝛibus eſt graue peccatũ:vt patet.Ac
di. c. Sunt nonnulli.Et clericus adulatiõi
ſeruiens degradari debet eadem di.c. Cle
ricus.Et nihil eſt miſerius eo qui adulatio
nibus delectatur:vt dicitur.ðʒ.di.c. Nihil
illo paſtoꝛ.Et vtilius eſt peccantem ſeuere
coꝛ:igere q; adulando palpare.S.q..cꝰ.
MNõ omnis.Et vtilius eſt ⁊ melius pꝛo ve/
niate pati ſupplicium: qᷓ; pꝛo adulatione
beneficiũ.xi.q.ʒ.c. Nemo.Et adulatio ꝓbi

betur.C. Siquis aliquem teſtari pꝛohibue

rit.Et eſt adulatio ſermo pꝛolatus vt place
at. ¶C Tertio debẽt pꝛedicatoꝛes cauere a
iactantia. Sunt enim quidam qui ſemper
de ſe bene dicunt ⁊ alios contẽnunt:de qui
bus Gꝛegoꝛius ait.46. di.c.pᷣ.habet hoc
pꝛopꝛium doctrina arrogantium vt neſci /⸗
ant humiliter docere quod ſciũt. C Quar
to debent pꝛedicatoꝛes cauere a ſcandalis
pꝛelatoꝛum ⁊ alioꝛum maioꝛum vt non di
cantur irrationabiliter eoꝛum vicia. vnde
ſequitur ꝙ nec illi emendantur nec populi
pꝛopter edificantur aut melioꝛes fiunt. Et
pꝛecipue caute agendum cum loquuntur
ꝛedicatoꝛes de clericis:quia vt ſcribit᷑ ex
tra de imunitate eccleſiaꝝ.c.Clericis.Cle/⸗
ricis laicos infeſtos oppido ideſt valde.ſᷣʒ
gloſam tradit antiquitas.Idem.2. q. 7. cꝰ⸗
Laicos.a.c. Laici.¶ Quinto debent pꝛe
dicatoꝛes pꝛudentes cauere a contentioni
bus cum alijs pꝛedicatoꝛibus. vnde Apo
ſtolus pᷣme ad timotheuz. 3.c. ait. Moli cõ
tendere verbis ad nil enim vtile eſt niſi ad
ſubuerſionem audientium. Hec ex hoc †
alius habeat maioꝛem concurſum qui ſit
etiam minus ſciens pꝛedicatoꝛ idignatio
nem oſtendat. Maz ⁊ chꝛiſtus indignatus
non fuit ꝙ aliquãdo ioannes baptiſta ſue
rit in maioꝛi opinione poplſi q; ipſe. Si au
tem audit alium pꝛedicatoꝛem diceę aliqᷓ
que non funt repꝛobata nec contra ſidem
vel bonos moꝛes ſed dubia qᷓᷓuis ipſe nõ
ſit illius opiniõis ſufficit ſibi dicere opinio
nem ſuam cum ſuis rationibus ⁊ non ipu
gnet alium odioſẽe quia hoc eſt intrare con

tentiones ⁊ ſcandalizare populos.Si eti /

am audit pꝛedicatoꝛem alium dixiſſe con
tra fidem ⁊ bonos moꝛes vel determinata
per eccleſiam non credat faciliter niſi audi
at a ſidedignis.Et tunc coꝛꝛigat euzʒ frater
naliter vt retractet. Quod ſi ille noluerit ſa
cere tunc publice pꝛedicandum contra ip
ſum. Si auteʒ pꝛedicatoꝛ ipſe admonitus
errauit debet patienter audire ⁊ ſe coꝛꝛige
re dictaqʒ ſua erronea emẽdare. Sexto
pꝛedicatoꝛes pꝛudentes debent abſtinere
a ſuperfluitate ⁊ nimia pꝛolixitate:quia vi

pꝛouerbio.dicitur. Gaudent bꝛeuitate mo
derni.ff.qðᷣ metus cauſal.pꝰ. Et. C. de ap

—

peli⸗
ſoiis⸗
is
itAir
ſumunk
gicator
ſeſb

hheoo⸗
busy
dhuis
odl

J N⸗

We

koſd
ina

Gopie
heuit
fude
ſro
o.
eſt
leſine
W⸗
ar
Pani
nen

drobibre
optple
canee
niſemper
mnedegi
habet har
nytntdi,
,(Aur

e

Lytnond
En
D
bfung
ogvonen
ſabita
as,le/
aldabz
rc⸗
l pee
ntoni
Ao
Kniiad
ahoe
nabiſt
ignan
ignans
iz
ſe. ziun
iccxeali
ga iinn

ͤhtni
gechind
noniyt
narech
.Sichl
iriſen
minun
—
zffater
eniß
ntra ih
vonitns
conig
SoN
bſünce
un
itatenmn
ℳ0

pellationibus.l.Amplioꝛem . In reſuta⸗
toꝛijs. Et. C. de pꝛecibus imperatoꝛi offerẽ
dis.l.Simili.vnde Gꝛegoꝛius in homelia
ait. Alimẽta que minus ſufficiunt auidiꝰ
ſumunt᷑. Septimo abſtinere debent pꝛe
dicatoꝛes a leuitate ne dicant verba ocio⸗
ſa 1 fabulas ad pꝛouocandum riſum.Et ſi
aliquando opus eſt facere populuz atten

tum cum aliqua modeſta facecia tempera

te fiat ⁊ raro. Non ſit etiam leuis pꝛedica/
toꝛ ad ferendaz ſententiã de quoubet actu
ꝙ ſit peccatũ moꝛtale.Et in omnibus vta
tur grauitate ſicut bos lapſus qui ſoꝛtiter
figit pedem. & Octauo abſtinere debent
pꝛedicatoꝛes ab indiſcretione.MNam qui/
dam inter mulierculas de ſubtilitatibus
theologie pꝛedicant.Alij doctis ⁊ ſapienti
bus viris fabulas narrãt. Hõnulli in pꝛe
cipuis ⁊ maximis ieſu chꝛiſti ⁊ virgis ma/
tris alioꝛumqʒ ſanctoꝛum ſolemnitatibus
de ludo alee de blaſfemia de vſura ⁊ ſimi⸗
libus pꝛedicant. Nihil de copioſa materia
feſtiuitatum occurrente tangentes. Heu
non poſſum non accuſare quendaʒ qui in
die natiuitatis ieſu chꝛiſti in ciuitate neri/
tonenſi de ſodomia totum ſermonem con
texuit: cum tamen miranda occurrant de
natiuitate chꝛiſti iocunda. Pleriqʒ etiam
dum contra vicia inuehunt omni honeſta
te demiſſa talia loquuntur ⁊ dicunt qualia
etiam in oꝛe lenonum turpiſſima videren
tur. Hij nolunt audire verba ſancti franci
ſci qui ſic in regula fratrum minoꝛum ſan
ctiſſime retulit. neo quoqʒ ⁊ exhoꝛtoꝛ
eoſdem fratres meos in domino ieſu chꝛi
ſto vt in pꝛedicatione quam faciũt ſint exa
minata ⁊ caſta eoꝛum eloquia ad vtilita⸗
tem ⁊ ediſicationem populi. Annuncian⸗
do vicia ⁊ virtutes:penam ⁊ gloꝛiam cum
bꝛeuitate bmonis.In omnibus pꝛedictis
pꝛudentiſſimus fuit pꝛe ceteris pꝛedicato
ribus hoꝛum tempoꝛum dux ille verbi ſã
ctus Bernardinus. Nam ſemper recte in
ceſſit pꝛedicauitq; veritatem ſine falſita⸗
te ſine fictionibus ſine adulatione:cuʒ ho
noꝛe ⁊ reuerentia pꝛelatoꝛum ⁊ totius cle⸗
i: cum humilitate in verbis ⁊ factis: cum
patientia ad contentiones vitandas:cum
menſura ⁊ modo:cum grauitate ⁊ diſcre⸗

157

tione multa adeo ꝙ exceptis emulis eius
ſermo gratus dulcis ⁊ delectabilis fuit oi⸗
bus doctis pariter indoctis viris ⁊ mu⸗
lieribus cunctiſq; generibus hominum:
pꝛout omnis italia clare firmiterqʒ teſta⸗
tur. C Tertia conditio pꝛedicationis ſan4
cti bernardini dicitur efficatia. ꝛedica⸗
uit enim cum admirabili animarum fru/⸗
ctu adeo ꝙ omnes italie ciuitates et maio
res ⁊ mediocres ⁊ minoꝛes ꝓ maioꝛe par
te ſua doctrina reduxit ad chꝛiſtum. Ipſe
peccatoꝛes conuertit.Ipſe vſuras extinxit
Joc multos habitum religionis induit.
pſe fratrum de obſeruantia loca ⁊ mona
ſteria conſtrui feci Jpſ diſcoꝛdantes ad
pacem reduxit. Ipſe ad feſta colẽda popu
los traxit.Ipſe deniq; cunctos mares ae
mulieres vt deum timerent amarent alle⸗
xit.Teſtantur hec omnia pꝛeclariſſime in⸗
cliteqʒ italie vꝛbes. Roma:ſena:peruſia:
floꝛẽtia:bononia:ferraria:venetia:padua
verona:vincentia:bꝛixia:mediolanum:ia
nua:a alie q;plures.In quibus ita effica⸗
citer ſeminauit verba vite vt vſqʒ in pꝛeſẽ
tem diem adhuc guſtentur fructus pꝛedi /
cationum ſuaruz. Quinimmo ⁊ ſiqui poſt
ipſum in officio pꝛedicandi clari ſunt habi
ti vt fratres Joannes de capiſtrano:Jaco
bus de marchia: Matheus de ſicilia: An/
tonius de botonto: Andreas de ſancto ge
minio:Jodãnes de pꝛato:Jacobus de don⸗
zellis de bononia:Hereulanus de peruſio
Franciſeus de treuio: Silueſter de ſenise
Antonius de arimino: Michael de medio
lano: Bartholomeus de arano: Antoniꝰ
de vercellis: Seraphinꝰ de gaieta:Cheru
binꝰde ſpoleto: Frãciſcꝰ de ſpoleto:Hiero
nymꝰde floꝛẽtia.Oñicꝰde goneſſa: aco⸗
bus de gallio:ꝛomnes fratres minoꝛes in
hoc genere dicendi famoſiſſimi ⁊ quicũq;
alij etiam de alijs oꝛdinibus mendicanti/
um pꝛo maioꝛi parte conati ſunt imitari
modum ⁊ regulaz atqʒ ſtilum ipſius ſan
cti bernardini.Adhuc ⁊ multi ex hijs ſer
mones illius populis pꝛonunciarunt qui
fructus vberrimos pꝛoduxerunt.Ego eti

tiam qui de bernardino et ſi incompoſite

tamen non ſine deuotione pꝛecipua iſta re
ferro omnem italiam luſtraui pꝛedicauiqʒ;

7

quadraginta annis euangelium ieſu chꝛi

ſti bernardinum habui in ſtilo pꝛonunciã
di necnon ⁊ ſcribendi patrem ⁊ pꝛecepto⸗/
rem.Et licet illum non viderim legi tamen
ſermones ameniſſimos quos compilauit.
Pꝛedicaui ⁊ illos quandoq; licet poſtmo
dum alias ego confecerim. Quod vtiqʒ;
non ex pꝛeſumptione ſed charitate ac ne⸗
ceſſitate tempoꝛum volui tentare. Nam ⸗
pꝛopter ſtudia humanitatis quibus iam

completa eſt omnis italia ⁊ pꝛopter viro /

rum doctiſſimoꝛum in qualibet ſacultate
copiam ac etiam pꝛopter ſubtilitatem po
puloꝛum qui quodammodo pꝛopter mul
tarum pꝛedicationum frequentiam effecti
ſunt curioſi conſulte viſum eſt mibi agere
vt ſermones illos contexerem. Quare vt
partem iſtam expediam concludo ꝙ ſan⸗
ctus Pernardinus fructuoſiſſime pꝛedi/
cauit.
AQualiter deus honoꝛauit ſanctum ber
nardinum in miraculis in canoniz atione:
7 in gloꝛia beata. ¶ apᷣ. 3,
Ertia excellentia pꝛedicationis ſan

voluit enim deus honoꝛare illu tri⸗
ici honoꝛe.
p mꝰdẽ miraculoſe rutilationis.
Cꝛſolẽnis canonizationis.
Czʒꝰſuperne gloꝛiſicationis.
Pꝛimus honoꝛ fuit miraculoꝛum ruti
lantium. M n ͤlta equidem miracula viſa
funt de ſancto iſto. Mam eo moꝛtuo in vi⸗
gilia aſcenſionis ieſu chꝛiſti: dum fratres

eius ſocij in aquilano còuentu coꝛpoꝛe in

rellula cum luminaribus ſolo dimiſſo ince
derent vt capſa celeriter fieret in qua coꝛ⸗
pus illud reconditum ſenas trangpottalrtt
NQuidam adoleſcẽs paſqualis nomie per
multos annos claudus qui nec rectus in
cedere poterat fed manibus reptãdo ibat:
cuius genua carnoſa dura erant ⁊ tumida
a ſpiritu ſancto inſt ratn ſic reptando vt
potuit ad coꝛpus ſancti bernardini perue/
nit ⁊ deuotione inflammatus tetigit faci⸗
em eius:⁊a inde genus ſua cum fide infuſa
mirabili cõmendans ſe ſancto viro.Mox
in pedes ſurrexit ſãnus a liber ⁊ currendo

cum lachꝛymis ⁊ clamoꝛibus exultatiõis

t cti bemardini dicitur honoꝛatiõis.

ad eccleſiam pꝛoperauit. Sentiũt omnes
voces:vident liberum quem viderant vſu
ambulandi pꝛiuatum. avirantfur:grati⸗
as referunt omnipotenti deo ⁊ ſancto ber
nardino.Commouetur ciuitas tota et fit
concurſus viroꝛum ac mulierum. Ciues

vo coꝛpus ad eccleſiaʒ cum hymnis ⁊ lau

dibus ⁊ armatoꝛum cuſtodia deferri faci⸗
unteſocijs atqʒ ſancti referunt ne theſau⸗
rum ipſis a deo datum inde amouere pꝛe⸗
ſumant.Nidi ego illum paſqualem et ſe⸗
cũ locutus ſum qui retulit omnia que nar
rata ſunt. Eodem die iuuencula quedam
nomine partia que menſibus pluribus in
lecto iacuerat nec per ſeipſam poterat am
bulare:patiebatur etiam vulnera quedaz
que fiſtule dicuntur a medicis:audiens ſa
natum paſqualem ſuppliciter expoſtula⸗/
uit ad coꝛ pus ſancti deſferri. Quo cum per
ueniſſet oꝛationeqʒ facta incolumis redijt
domum non ſoluz reſtituta viribus coꝛpo
ris ſed etiam eodem inſtanti a fiſtulis per
fecte ſanata. Hanc ego allocutus ſuʒ ⁊ pa

rentes ac vicinos eius qui omnes affirma

runt ſic eſſe vt expoſituʒz eſt. Sicilia de ſpo
leto vxoꝛ nobilis viri franciſci non valens
ſe monere de lecto cum ſic per plures an/
nos moleſtata fuiſſet: deducta ad coꝛpus
ſancti bernardini reſtituta eſt optime ſani
tati.Et hec omnia retulerunt multi ſpole:
tini etiam ⁊ ipſa que pꝛima erat in eccleſia
maioꝛe dum ibi vna quadrageſima pꝛedi
caui.Alia mulier de populo que annis tri
gintaſeptem omni vſu ambulandi pꝛiua/
ta extiterat ducta ad coꝛpus ſancti bernar
dini mox ſanitatem adepta eſt. Hanc ego
vidi ſanam ⁊ robuſtam ac ſi nullum antea
malum paſſa fuiſſet.Sunt ⁊ alia iſtius ſã
cti miracula multa vſq; in hodiernum di⸗

em. Ad ſacrum cuius tumulum frequen⸗

ter membꝛa languentum modo ſanitati:
quolibet fuerint grauata reſtituunt᷑.¶ Se
cundus honoꝛ quo deus honoꝛauit ſan/
ctum bernardinum dicitur ſolemnis cano
nizationis. Fuit equidem canonizatus
cum multa ſolemnitate ⁊ magniſicẽtia pꝛe
ceteris quos vidimus canonizari. Nam

tempoꝛe meo eugenius quartus canoni ⸗/

zauit ſanctum nicolaum de tolentino. a

zatiot
nque
acmun
hono⸗
auun
patmna
aureola
unus
ſormon
cß
Gge
llüte
d
ghod.
Hiawe
nenon
eren
ment
Gum
conn
lüidi⸗
d.

mnes
ntpſa
grati
llo ber
aetſt
Ciues
is 4lan
miſfaß
ſbebu)
gepte/
me k⸗
guener
edam
iusin
TNt em
edez
ns 6
ſmla/
nper
ccit
po⸗
8N
z4
firne
deß
ralens
s en/
ipos
Ne ſi
iſoe
ceceſs
upreti
nnisn
lpins/

ibenoce.

mnec
nont
us ſi
umndi/
guen/
mnuan
(804
iiſan/
is .
Nizems
inupu
⸗En
non/

ba Eucep

lixtus tertius ſanctum vincentium ⁊ ſan
ctum oſimundum. Pius ſecũdus ſanctà
catherinam de ſenis.Sixtus quartus ſan
ctum bonauenturam. Et nicolaus ꝗntus
ſanctum bernardinum. Sed in canoniza/⸗
tione iſtius multa cõcurrerunt faciẽtia ad
gloꝛiã eius:videlicet annus iubileus quo
ex omnibus chꝛiſtianoꝛum partibus mul
titudo maxima conſiuebat ad vꝛbem. Et
dies pentecoſtes feſtum vtiqʒ ſolemniſſi/
mum.Et generale capitulum fratrum mi
noꝛum in quo conuenerunt vltra quinqʒ
milia fratrum.Et ego de ipſo poſt canoni⸗
sationem ſermonem ad populum habui
in quo concurrerunt multa milia viroꝛum
ac mulierum. ¶Tertius honoꝛ quo deus
honoꝛare voluit ſanctum bernardinuzʒ di
citur ſuperne glincationis. In celeſti nãqʒ;
patria vltra eſſentiale pꝛemiuʒ coꝛonatur
aureola que debetur doctoꝛibus de qua di
ximus in opere de laudibus ſanctoꝛum in
ſermone de ſancto petro martyre. Sicere
itaq; poſſumus illud pſalmiſte. Magna
eſt gloꝛia eius:magna vtiq;ʒ in eccleſia mi
litãte: malg in eccleſia triumphãte.Qua/
re conuenienter de ipſo reſerre poſſumus
quod de paulo pꝛimo heremita in ſua vita
Hieronymus ſcribit. Si mihi inquit lectio

nem optione dominus dignaretur conce/
dere magis eligerem tunicam pauli cum
meritis eius:ita ⁊ ſancti bernardidi qᷓ; re.⸗

gum purpuras cum gemmis ſuis.Depꝛe
cemur ergo deuz celi vt per merita tã ti ſã
eti dignos efficiat nos ſua gra.Et tandem
ad vitam perducat eternam Amen.
ſeſto annũciationis virginis glioſe.
ermo quinquageſimus quintus.

Mgreſſus an

gelus ad eam dixit. Aue gra/
tia plena dominus tecuz bene
mulieribꝰ. Scribuntur hec ver
ꝛimo. c. ⁊ in euangelio preſẽtis

ſolẽnitatis.Cogimur hodierna die ex gra
titudinis debito piſſimam virginem geni
tricem dei quibus poſſumus extollere lau
dibus.Ipſa nanqʒ pacem attulit mundo

quam perdiderat inobediẽtia pꝛothoplau

1538

ſtoꝛum humanumqʒ genus ſuo reconci/
liauit actoꝛi. In vtero etenim ſuo ſacratiſſi
mo virginali deus pꝛo nobis factus ho/⸗
mo noſtram aſſimendo naturam:inucete/
ratam per tot annoꝛum milia iram depo/
ſuit.Et vt inquit Auguſtinus in ſermone
qui legitur in vigilia epiphanie.Sola hec
virgo ſingularem gratiam ſumme diuini
tatis accepit.Soli donatum eſt vt in illa ⁊æ
de illa rerum omnium creatoꝛ miſericoꝛdi
ter crearetur. Inſtitutoꝛ feminarum ſine
ſemine conciperetur ⁊ deus ſine initio na/
tus initialiter naſceretur. Hec ille.Cum er
go tot inaudita miracula in annunciatio⸗
ne eius ſint celebꝛata cuius feſtum colitur
hodie a cunctis fidelibus equum eſſe ar⸗
bitratus ſum in pꝛeſenti ſermone de ipſa
virginis gloꝛioſe annunciatione aliqua di
cere.He qua tria myſteria ꝓponimus con
templanda.
CBy di angelice miſſionis.
Cꝛm angelice apparitionis.
C3 angelice ſalutationis.
Auare a 5 miſſu
7 quo tempoꝛe ⁊ ad quem locũ. Et in quo
actu erat tunc beatiſſima virgo:ſcilz actio
nis vel contemplationis.
Cap. Ppm.
Rumum mrſterium contemplan/
dum de annũciatione virginis bñ
dicte dicitur angelce mſſonis zn
quo de miſſione illa quatuoꝛ ſunt conſide
randa.
CBiueſt congruitas.
Cꝛmtempozalitas.

Czmlocalitas.

Cαactualitas.
Eerimum quoh eſt conſiderandum dici

tur congruitas.vbi queritur. An congrue

fuit angelus ad virginez miſſus. Et dimiſ
ſis rationibus illis quas enarrauimus in
ſermone de annunciatione in opere de lau
dibus ſanctoꝛum: adhuc ſuperaddemus
tres alias quas ponit Albertus magnus
in opere quod compoſuit ſuper miſſus eſt
Birati dicitur regſitionis.
Cnaugmeétationis.
C 3 illuminationis.

VP:ima ranio quare congrue ad vir⸗

d virgineʒ miſſus eſt angelus

KM

ginem miſſus eſt angelus dicitur requiſi/
tionis: vt ſcilicet requireretur eius conſen
fus. Maz in myſterio incarnationis quod
dam matrimoniuʒz ſpirituale factum eſt in
ter deum 7 bumanam naturam. Einde
Hꝛegoꝛius in Homelia exponẽs illud qᷣ
Chꝛiſtus dixit Mathei. 22. c. Simile eſt re

gnum celoꝛuz homini regi qni fecit nupti

as ſilio ſuo ait. Deus pater filio ſuo tũc nu
ptias fecit quando ipſum nature humane
coniunxit. Hec ille.ꝗ Hec autẽ natura erat
a virgine aſſumenda. Ideo in iſto ſummo
matrimonio cõſenſus virginis tanqᷓ;ᷓ ſpõ
ſe fiende requirendus erat.ſ Nam vt ſcri
bitur extra de ſponſalibus in c: Tua nos.
Sine conſenſu cetera nequeunt fedus per
ſicere coniugale.Et ideo decuit mitti ꝗ hoc
annunciaret ac requireret conſenſuʒ virgi

nis. ¶ AUnde in figuram huius ſcribit᷑ DOe⸗

neſis.24. ꝙ pꝛocuratoꝛ abꝛahaʒ heliezer
miſſus ab abꝛabam qui interpꝛetatur pa
ter multarum gentium de terra pꝛomiſſio
nis ad pꝛocurandam vxoꝛem ſeu deſpon/
ſandam fſilio ſuo in aram rebeccaʒ pulcher
rimam virgineʒ ⁊ incognitã viro ad aqua
rum ſontem repertam ſubito eam in ſpon
ſam yſaac diſpoſuit aſſumere. Pꝛius ta⸗
men q; hoc faceret queſitus eſt aſſenſus
eius quem expꝛimens clare facta ſponſa.

Iſte pꝛocuratoꝛ fuit archangelus gabꝛi 2
tos paueret affatus: quod in ea operandũ

erat a ſpiritu ſancto:colloquio diſcit angeli

el miſſus a deo patre de terra pꝛomiſſiõis
ſcilicet celeſti patria.i¶ At enim dicitur in
glo.in.c. Mꝛocuratoꝛ. de pꝛocuratoꝛibus
ho. 6. M.atrimoniũ còtrahi poteſt per pꝛo
curatoꝛem.vt patet.32.q.ꝛ.c.HNonoꝛãtur.
TExtra de conuerſione coniugatoꝛum,cꝰ.
Ex parte.ſ Extra qui clerici vel vouentes
c. Neniens.ff.de ſponſalibus.l.Sufficit.⁊
Lvltima.Et.ff.de ritu nuptiarum.l. Mορ ,
lierem. ¶ Omnes enim contractus qui cõ
ſenſu contrahuntur inter abſentes cõtra/
huntur.ff. de contrabenda emptione.l.pᷣꝰ
GS. Eſt autem.¶ Et ſi obiceretur quia in ma
trimonio contrahbendo debet eſſe ↄſenſus
coꝛdis ⁊ oꝛis:vt/pbat᷑ in.c.pᷣ.extra de ſpon
ſa.duoꝛuz.ſ Reſpondetur ꝙ ſatis dicitur
oꝛe conſentire qui per pꝛocuratoꝛem con⸗
ſentit. De regulis iuris.c. Qui per alium.
. de regulis iuris.l.Quod iuſſu alterius.

Aeniẽs ergo angelus in mũdũ iuenit pꝛe

ceteris virginem pulcherrimam mente et

coꝛpoꝛe ad ſontem aquarum viuentiũ gra

tiarum ⁊ diuinoꝛum eloquioꝛum que etiã

ſua liberalitate ipſi angelo nuncio deſpon

ſationis ſitienti ſalutem humanaʒ ⁊ came

lis eius ideſt hominibꝰ qui ab angelis di ·

rigebantur ⁊ cuſtodiebantur potum dedit
ſatiſſaciens deſiderio angeli cum nunciaſ⸗
ſet aduentus ſui cauſam ⁊ miſſionis:vt ſci
licet eam deſponſaret filio dei cum conſẽſit

dicens. Ecce ancilla domini ⁊c̃.Et tunc cõ

tractum eſt matrimonium.Et verbũ caro
factum eſt. ¶ Secũda ratio quare cõgrue
ad virginem miſſus eſt angelus dicit᷑ aug
mentationis:vt ſcilicet eius meritum aug
mentaretur: 2 hoc in credendo nũcio.Cuzʒ
enim aliquid nunciatur credendum quan
to illud eſt magis arduum ⁊ longe ab hu⸗
mana operatione vel ab vſu nature tanto

magis quis meretur aſſentiendo ad credẽ

dum.Et quia maxime arduum ⁊ inuſitatũ
erat virginem concipere ⁊ deum hominez
fieri. Jdeo aſſentiens huic rei ſibi nũciate

augebatur ⁊ meritum. ¶ Pꝛopterea ingt

Leo papa in ſermone de natiuitate chꝛiſti
Virgo regia dauitice ſtirpis eligitur que
ſacro grauidanda fetu diuinã humanãqʒ
pꝛolem pꝛius conciperet mente qͥ; coꝛpo⸗
re. Et ne ſuperni ignara conſilij ad inuſita

co. Hec ille.ſꝛ ꝛugmentatuʒ eſt virginis
meritum in aſſentiendo nuncio cuʒz ait. Fi

at mihi ſᷣm verbum tuum.Stabat tota ce

leſtis curia expectans reſponſum ſuũ.Cla
mabãdãt omnes patres in lymbo illud Vſa⸗
ie. S. Roꝛate celi deſuper ⁊ nubes pluat
iuſtum. Aperiatur terra ⁊ germinet ſalua⸗
toꝛem.Aperiatur ſcilicet terra virginalis
in coꝛde per conſenſum in coꝛpoꝛe per vo⸗
cale verbum dicens.SFiat mihi ſ̃m verbuz
tuum:a germinabit ſaluatoꝛem chꝛiſtum.
¶3augmentatum eſt meritũ virginis deo
ſe tota humiliãdo cũ dixit. Ecce ancilla dñi
non mater vel ſilia aut ſponſa ſed ancilla.
CTertia ratio quare congrue ad virginez
miſſus eſt angelus di illumiatiõis vt itus

ex illuminaretur. Fuit eniz illuminata in

potenti

ſionen
paſoutt
Oſtendita
mmtmun
ſcumm

pmnitura

eretvte
ſſedli
6. Jl
ſclliccti
quas m
lorumi
6obonn
gitatior
ſeruida
litenob
aotem
lectum:
nooper
rarar
bertas
inuen⸗
intelli,
ſump
toꝛipn
mißte⸗
fitue ſa
modun⸗
hoc ad
adeo.
cunde
lo.A
je
(cre⸗
(oreſ⸗
(pun
fomune
letpen
ntſe
. Mllipe
Nunten
unn
uſcen
N
nſore
honin
lend

ibente
nmente a
gentüge
nque ei
dodeßon
1cane
mngclodi⸗
Mumdedt
nnunoh
oniszptſt
mconſeſt
Ettoncch
abüͤ an
co
Nicl ag
imnang
iao C;
moven
abhu/
elano
lardi
ütaru
wie;
cate
Nea ingt
nechiti
itur goe
maniq;
Pco/
Ainoſin
Nhermtl
ſcitangil
twrons

potentijs ſenſitiuis per allocutionem ⁊ vi
ſionem angeli.Si enim angelus apparẽs
paſtoꝛibus cum magna claritate ſe illis

oſtendit ad annunciandum chꝛiſtum na/

tum: multomagis credendũ eſt apparuiſ

ſe cum magno ſplendoꝛe virgini que eum

paritura erat. RNon luce qua oculos offen

deret vt offenditur aſpiciens in ſperam ſo

lis:ſed luce reſiciente viſum ⁊ omnes ſeẽn/⸗

ſus. Illuminata eſt in potentijs medijs:

ſcilicct imaginatiuis ⁊ cogitatiuis: circa

quas multum operatur miniſteriuzʒ ange
loꝛum in purgando fantaſmata ⁊ ſuggerẽ
do bonas imaginationes.Quas auteʒ co
gitationes ſanctiſſimas q;altiſſimas: q;

ſruidas erga diuina haberet ipſa ſola no
uit:nobis autem incognita ſunt.Quantũ

autem ad vltimas potentias ſcilicet intel
lectum ⁊ voluntatem per inſpiratione, de

us operabatur qui ſolus in voluntate ope
ratur ⁊ anime illabitur. ¶ Unde dicit Al/
bertus. Beus eſt in hac miſſione negocij
inuentoꝛ per ſeipſuz ſalutationis dictatoꝛ
intelligentie inſpiratoꝛ ⁊ mentis ad conſẽ
ſum pꝛouocatoꝛ modi executionis expoſi/
toꝛ:vnde angelus requiſitꝰde modo tranſ
miſit eam ad ſpirituʒ ſanctum dicẽs. Spi
ritus ſanctus ſuperueniet in te qui ſeilicet
modum docebit ⁊ ſeruabit: vnde nihil in
hoc ab angelo illuminationis accepit ſed
a deo. ¶ Secundum quod eſt conſideran
dum de miſſione angeli dicitur tempoꝛali
tas. Quo.ſ. tempoꝛe facta fuit milſſio illa.
Et hoc triplici reſpectu.
ᷣ reſpectu anni.
Cꝛureſpectu menſis.
zoreſpectu diei.

CPꝛimo videndũ eſt quoto anno ab ini

tio mundi miſſus ſnit ad virginem ange⸗
lus ⁊ verbum caro factum eſt.Et m HBe
dam ⁊ ſeptuaginta interpꝛetes. Ab initio
mundi vſqʒ; ad incarnationem chꝛiſti flu /
xerunt anni quinqʒmiliq nonagintanouẽ
Ita ꝙ in ſexto millenario incarnatus eſt

chꝛiſtus:vt ſicut die ſexta in creatione mũ

di ſoꝛmatus fuit homo qui lapſus eſt: ita
in ſexto millenario ſoꝛmaretur homo qui
hominem lapſum releuaret. C Secundo
videndum eit: quo menſe angelus venit

S59

ad virginem.Et ſancta tenet eccleſia ꝙ de
menſe marcij qui erat ſextus menſis a cõ
ceptione ioannis baptiſte:vt dicitur Luce
1.c.Et apte in ſexto menſe a ioannis con/⸗
ceptu dicitur miſſus angelus ad nuncian
dum chꝛiſti incarnationem. Quia lex ⁊ p-⸗
phete ideſt vetus teſtamentum vſq; ad io
annem continent quinq; mundi etates.
¶ Pꝛim ab adam vſqʒ noe.ſ Secundaʒ
a noe vſq; ad abꝛaham. Tertiã ab abꝛa
ham vſqʒ; ad dauid. ¶ Quartam a dauid
vſqʒ ad traſmigrationẽ babylonis.ſQui
taz a tranſmigratione babylonis vſq; ad
chꝛiſtum in quo inchoatur ſexta etas:cu⸗
ius finem deus nouit. Eſt autez ſenarius
numerus perſectus ſigniſicans perfectio/
nem gratie quam chꝛiſtus adduxit.iden
ſis autem marcij eſt tempus veris quo ter
ra ſicca ⁊ indecoꝛa pꝛopter frigus reuiui:
ſcit in herbis floꝛet in arboꝛibus letat᷑ aui
um concentu abundat in humoꝛibus. Et
quia per incarnationem chꝛiſti renouatio
fienda erat in humano genere quod olim
pꝛopter frigus peccati erat aridum gratia
indecoꝛum quia ſine virtutibus: reuiguit
in bonis cogitatiõibus:refloꝛuit in ſãctis
affectionibus:augmentatum eſt in ſãctis
doctrinis:letatũ ex pꝛemijs:ideo apte hoc
menſe angelus miſſus eſt. ¶CTertio vidẽ/
dum eſt de die qua angelus miſſus eſt.Et
communiter tenetur ꝙ fuerit.2. dies mar
cij ⁊ feria ſexta. In qua ſᷣm Franciſcum de
maronis in ſermone de annũciatione mul
ta referuntur ſolemnia facta.ſEt pꝛimum

quia adã fnit de limo terre ſoꝛmatus.ꝛm

quia eua fuit de eius coſta educta. ſ ʒ qꝛ
ꝛimus martyr ⁊ virgo abel fuit coꝛona⸗/
tus ſm Auguſtinuʒ quia tali die fult a fra
tre perẽptus.ꝗ ꝗquia melchiſedech pa/
nem ⁊ vinum obtulit in ſacrinciuzʒ in ſigu
ra domini noſtri ieſu chꝛiſti qui ſactus eſt
ſacerdos in eternum pᷣm oꝛdinem melchi⸗
ſedech.nquia abꝛabam voluit immo/
lare filium ſuum pꝛopter diuinum pꝛece⸗
ptum perficiẽdum.ſꝙquia beatus ioan
nes baptiſta iſta die ſuit natus vt patet qꝛ
ſemper currit eadem die eius natinitas et
virginis annũciatio.ſ ⁊ quia tali die bea
tus petrus fuit a vinculis abſolutus.⁊8*

quia beatus iacobus fuit ab herode inter
fectus. n quia chꝛiſtus fnit paſſus pꝛo
redemptione humani generis. x quia
fuit a magis in pꝛeſepio adoꝛatus. xi
quia latro ad miſericoꝛdiaʒ fuit receptus.
qnm ꝗquia angelus ad virginem miſſus.
¶ Be hoꝛa vo n angelus ad virginem
miſſus eſt licet ſit nobis incerta:tamẽ ſᷣm
Albertum conuenientioꝛ videtur fuiſſe in
oꝛtu ſolis.Dicit enim ꝙ circunſtantie nũ
ciantis debent expꝛimere pꝛopꝛietatẽ nun
ciati pm Dionyſiũ.cũ annunciet angelus

iſte ipſam incarnationem cum pꝛopꝛietati

bus ſuis. Ala autem ſic oꝛtus veri ſolis ſu
per terram illuminantis omnem hominẽ
venientem in hunc mundum:quod tẽpus
ſcilicet manæ eſt initium diei ſine pꝛeiudi/
cio credi poteſt ꝙ hec annunciatio ſit ſacta
in oꝛtu diei. Ad qdð facit quia opus crea
tionis cepit a luce:vt dicitur geneſis pᷣmo
cum dixit deus:fiat lux.quod videtur fuiſ/
ſe in pꝛincipio diei artificialis.Ergo multo
foꝛtius opus recreationis quod eſt nobili
us. In incarnatione enim incipit dies gra
tie. Omnis autem dies artificialis incipit

a luce qui ſcilicet eſt ab oꝛtn ſolis vſqʒ ad

occaſum ſuper noſtrum emiſperium. Bi/⸗/
es etiam naturalis qui eſt vigintiquatuoꝛ
hoꝛarum compꝛebendens noctem in vete
ri teſtamẽto inchoabatur a luce ſcilicet in
mane.Et ideo decens fuit ꝙ recreatio que
eſt per gratiaʒ inchoaret a luce. C QMuod
autem dicitur Sapientie.is.c.DHum medi
um ſilentium tenerent omuia ? nox in fuo

curſu medium iter haberet omnipotẽs fer

mo tuus domine ideſt filius a regalibus
ſedibus venit.ergo videtur ꝙ annuncia⸗
Lio iſta ſacta fuerit media nocte. Reſpon
det Albertus ꝙ non intendit fapiens ibi
notare tempus ſeu hoꝛam incarnationis:
ſed ſtatum eoꝛũ quibus venit qui omnes

vna cathena tenebꝛarum erroꝛum ⁊ vicio

rum erant compediti. Angelus autem ma
gis debuit nunciare ⁊ ex hoꝛa nunciatio⸗
nis deſignare pꝛopꝛietatem ⁊ effectum in
carnationis ſcilicet initium ſeu oꝛtum ve⸗/
ri ſolis potius qᷓ; ſtatuʒ eoꝛum quibus oꝛ
tus eſt. Mec etiam in veſpere ideſt ſero de⸗
buit nunciare ſigniſicãs ſinem ſeculi ideſt

5

ſextam etatem in qua incarnatus eſt quia
tempus non nunciabat incarnationis. JS

enim illud fuerat nunciatum per gabꝛie/
lem danieli ſcilicet ipſam tunc ſfendam in⸗

carnationem. ¶Si autem diceretur coõ
uenientioꝛ videtur hoꝛa in meridie: ex
ꝙ abꝛahe ſtanti in oſtio tabernaculi in fer

noꝛe diei ideſt in meridie apparuerunt an/
geli nunciantes conceptum iſaac qui fuit
figura chꝛiſti.Illa etiam hoꝛa ſcilicet nona
chꝛiſtus expirauit in cruce per cuius mo?
tem redempti ⁊ illuminati fumus. In me
ridie etiam ſole exiſtente in altiſſimo poli
maximum caloꝛem generat fuper terram.
Maximum autem caloꝛem ſue dilectiõis
oſtendit deus mittendo filiuʒ ſuum in mũ
dum. Ergo illa debuit potius nunciari.
¶NReſpondet Albertus ꝙ abꝛabam de
ſignat feruentem affectum patrum anti⸗/
quoꝛum quem babebant ad iſtam incar/
nationem fiendam. Sed angelus non ad
hoc miſſus fuerat nunciare ideſt deſideri
um patrum ſed impletionem ? initium i:
luminationis.Qd autem hoꝛa paſſionis
fuerit meridies ſacit ad pꝛopoſitum videli
cet:quia ſicut ſole mundi materiali ad oc⸗
caſum tendente congruebat verum ſolem
chꝛiſtum mundum relinquere quo ad vſũ
vite humane.Ita congruebat ꝙ ſole ma:
teri ali oꝛiente ſcilicet in pᷣncipio diei ſimul
oꝛiretur ab intra verus ſol inſticie chꝛiſtus
deus noſter per incarnationem. Et licet in
opere redemptionis charitas monſnare⸗
tur in ſummo.Opus tamen incarnatiõis
ſine paſſione non fuit opus redemptiõis.
vnde lʒ incarnatio magis in ſe eſſet q́; paſ
ſio:tamen magis monſtrata eſt charitas
in paſſione.Ergo non fuit ſummum quod
recepit augmentũ. vnde charitati oſtenſẽ
in incarnatione facta eſt additio 'm demõ
ſtrationẽ exterioꝛem in paſſione per quazʒ

charitas vltima eſt in oſtenſionis ꝑfectiõe

Et ideo in meridie paſſio magis q;ᷓ icarna
tio ↄgruit fieri.Hec Albertus. Sʒ Frãci
ſcus de maronis in ſermone de annũciatio

ne virgis opinãdo dicit.ꝙ angelus appa
ruit virgini hoꝛa cõpletoꝛij colloqns cũ es

vſq; ad mediã noctẽ qꝛ in fine vᷣboꝝ eius
virgo pꝛebuit aſſenſum:ob quod illa hos

Hirgoe⸗
ſigno4
ſtmnſſta
medun/
ſtaſde
tilltus.
thorte

(b

Cnq⸗

Cc
ditill

ter ſi
tum?
nem
dñs
reain
annti
eibh.
ilud
lſttera
gentian
monv
kamre
ingal
ctis ii
ſuntan
ingelie
lasgn
nunic
tnseſ.
tium.
temin
fBa
hanſn
batſin
göem
lat ina
taoſal
itſign
Nepota
rüſnig
in
ut
uimei

lgeſtqn
nonis Fi
1 gabree/
mdamin,
urg
li:ereo
gallinſer
uennten⸗
gegni ſii
licaront
Cuins e
ns, Pne
üino wl
rtenan.
edllecnös
uminmi
nuncian.
ban de
n ann/
nincar/
non ad
deſideri
omü
aſtonis
umnici
gladoc/

n ſölen

oad pi
lema
dafimul
cchriſus
Llicatin
nonirue,
ammanos
ſaiiſt
nchaniung
vro
omn

4 uaz

virgo conſueuit pulſntibus eâpanis pꝛo

ſigno a fidelibus ſalutari que hoꝛa cõgru

it myſterio incarnationis ſecretiſſimo quia
media nocte omnia ſilent. Tertium qð̊
eſt ↄſiderandũ de miſſione angeli dicit lo/⸗

calitas.ad quẽ.ſ.locũ angelus miſſus eſt.

4 hoc tripliciter.
q tum ad ꝓuinciam.
2

oqtum ad ciuttatem.

TBumn ad habitaculũ.

Piꝛimo q́;tum ad ꝓuineiam Zucas di
cit illam fuiſſe galileam. In qua conuenic
ter facta eſt annunciatio chꝛiſti pᷣm Alber
tum ⁊ ꝓpter ſactum quod fiebat ⁊ ꝓpter fi
nem per quem fiebat. Incarnatus eni fuit
dñs vt iudeos ⁊ gẽtiles ſaluaret. Mꝛopte

rea in regione que ab vtriſqʒ habitabatur

annunciari ⁊ concipi voluit.Qò aũt in ga
lilea habitarent gentiles ⁊ indei patet per
illud Yſaie.9.c. Pꝛimo tempoꝛe alleuiata
eſt terra ʒabulon ⁊cc.trãſioꝛdanem galilee
gentium.vbi dicit Nicoꝰ de lira ꝙ rex ſalo
mon vt ſcribitur tertij regũ.o.c.dedit havy
ram regi tyri qui erat gentilis.xx. oppida
in galilea. ¶ Albertus vero dicit: ꝙ du/
etis iudeis in captiuitatẽ in niniuem miſſi
ſunt a rege multi gentiles ad habitanduʒ
in galilea ⁊ ſic mixti erant gentiles cum iu
deis qui remanſerant.Et ſic in regione cõ
muni concipi voluit qui pꝛo omnibus na
tus eſt. Non enim iudeoꝝ deus tm̃ ſed gẽ
tilium.¶ Itẽ regio illa ſuo nomine ꝓpꝛieta
tem incarnationis pꝛopꝛijſſime expꝛeſſit.
Galilea enim interpᷣtatur reuelatio ſeu
tranſmigratio. In hac aũt nũciatione ſie⸗
bat ſumma ſecretoꝝ reuelatio qñ verbum
qd erat in pᷣncipio apud deum ⁊ lucẽ habi
tat inacceſſibilẽ caro factũ eſt.Et vidit oĩs

caro ſalutare dei nr̃i:qui libꝛũ aperuit ⁊ ſol

uit ſignacula oĩia ⁊ quecũqʒ; audiuit a pa⸗
tre nota fecit nobis.ſ Similx᷑ ⁊ hic fiebat
trãſmigratio maxima:qꝛ de igrantia in ſci
entiam:de culpa ad gram:de vmbꝛa in ve
ritatẽ:de auſteritate in benignitatẽ: de ſer
uitute in libertatem:de timoꝛe in amoꝛeʒz:
de grauitate in leuitatẽ.Et diuinitas tranſ
migrauit in humanitatem que maxia trãſ
migratio fuit:qꝛ in ea pᷣmũ ad vltimũ trãſ
migrauit in vnã perſonã.Nec obſtat ſi di/

160

catur ꝙ iudeis chꝛiſtus ꝓmiſſus eſt.Ergo
ibi in iudea concipi debuit.ſalſum eni hoc
eſt quia ⁊ gentibus vt patet per ꝓphetas

pꝛecipue Yſaiam. Sed bene ꝓmiſium eſt

ꝙ de eoꝝ ſemine chꝛiſtus naſceretur quod
eis ſolutuʒ eſt.Et ſic ſalus ex iudeis eſt oꝛi
ginaliter: ſed non ꝓpter eos. C Secundo
q; tum ad ciuitatem clan eſt quia nuncia
tus eſt in ciuitate nazareth quod etiã non
vacat a myſterio:quia interpꝛetatur flos.
Sicut aũt diuine generationi ita ⁊ huma/
ne aſſimilat᷑ generatio floꝛis de floꝛe.Flos
enim pullulat de vno ⁊ in decoꝛe eſt cum
ſpe vtilitatis in fructu. Similiter ſᷣm diui/
Ram generationem pꝛocedit filius de vno
ſ.patre qui eſt in celis ſine matre.Et ſᷣʒ ge
nerationem humanam de vna.ſ.matre in
terris ſine patre.vnde ipſe ſpõſus eccleſie
ait in canticis.Ego flos cãpi. Bene ergo
in naz areth conceptus fuit qui ſicut flos
de floꝛe ſine mixtione de vna matre ſaluo
virginitatis decoꝛe ⁊ matris vtilitate pꝛo
ceſſit. ¶Tertio q;tum ad habitaculũ iniſ
ſus fuit angelus ad domũ vbi habitabat
beata maria.dicit eni Lucas. Ingreſſus
angelus ad eã.ſ.in oſtiũ domꝰ ſue.¶ Sed
videtur ꝙ iſta annũciatio potiꝰ debnit fie
ri in tẽplo.Qꝛ dignioꝛ opatio fieri debet in
dignioꝛe loco. vñ oꝛo que eſt opus valde
dignũ qꝛ cũ oꝛamus loquimur cũ deo fſit
coiĩter in tẽplo:vnde ⁊ Chꝛiſtus dixit ada
thei.ꝛi.Scriptũ eſt:domus mea domꝰoꝛo
nis vocabit᷑. Sed iſta annunciatio ⁊ conce
ptio xpᷣi fuit digniſſima operatio. Ergo fie

ri debuit in tẽplo.ſ Conceptio etiã Joãnis

baptiſte fuit nunciata in templo: vt patet
Luce pᷣ̊.c. Ergo multomagis iſta que fuit
ſine comparatione dignioꝛ.C Ad hec re⸗
ſpondet Albertus ꝙ locus non ſanctiſicat
hominẽ ſed homo locũ:vt dicit Criſoꝰ di.
Ao.c. Multi.Dignioꝛ ergo locus eſt ĩ quo
habitat maioꝛis dignitatis et ſanctitatis
perſona ⁊ in quo exercetur perfectioꝛ ope
ratio.Erat ergo digniſſima habitatio i ter

ra illa in qua habitabat digniſſima ⁊ ſan⸗

ctiſſima creaturarum: quam ipſe ſanctus
ſanctoꝛum ſemper inhabitauit nunquam
ſola reliquit: quam multitudo angelo:
rum frequentauit. Exercebatur etiam ibi

in nobiliſſima operatione ſcilicet eontem/
plationis oꝛationis deuotionis vt dicemꝰ
Dignius ergo oꝛatoꝛium iſtud qᷓ; illud iu
daicum in quo fiebat thauroꝛum vitulo/
rũ mactatio thuris icenſatio.Fiebat itaqʒ
iſta annũciatio ⁊ incarnatio in loco digniſ
ſimo in tẽplo ſcilicet ſacratiſſimo vteri vir⸗
ginalis.vnde canit de ea eccleſia.Zemplũ
domini ſacrarium ſpiritus ſancti.ſ Et bea
tus Bernardus ait. Hon fuit locus digni
oꝛ vtero virginali.Et quia dicit ingreſſus
ad eam inquit Albertus. Credimus ange
lũ clauſis ianuis domꝰ ad eã itraſſe et hoc
potuiſſe pꝛopter nature ſue ſubtilitatem ⁊
aſſumpti etherei coꝛpoꝛis qualitateʒ.
confirmat Bernardus ſuper Miſſus eſt
dicens. Non fuit difficile angelo per clau⸗
ſum hoſtium intrare penetrare ad abdita
virginis qui vtiqʒ ex ſubtilitate ſubſtãtie

fue hoc habet in natura ꝙ nec ferreis ſe⸗

ris eius arceatur ingreſſus quocunq; ſu/⸗
us eum ferat impetus. Angelicis eniz ſpi
ritibus parietes non obſiſtunt ſed cuncta
illis viſibilia cedunt ⁊ ſolida ⁊ ſpiſſa pene
trabilia ſunt eis ⁊ peruia.ſ Suſpicandu
igitur non eſt ꝙ apertum hoſtium ange
lus inuenerit virginis cui nimirum in pꝛ

poſito erat frequentias hominum fugere:

vitare colloquia ne vel oꝛanus ſilentium
pꝓturbaret.Clauſerat inqᷓ; ſuper ſe illa ho
ra habitaculum ſuum pꝛudentiſſima vir/
go ſed hominibus non angelis.Et ſic po/⸗
tuit ad eam intrare angelus ſed nulli ho/
minum facilis patebat acceſſus. Hec bea
tus Bernardus. ¶ Quartum conſiderã
dum de miſſione angeli ad virginem dici/⸗
tur actualitas. In quo ſcilʒ actu erat bea/
ta virgo quando ad eam miſſus eſt ange⸗
lus.Et reſpondet Albertus ꝙ erat in actu
contemplanionis. Nam ad contemplatio
nem pertinet quod dicitur in ternis. Sede
bit ſolitarius a tacebit ⁊ leuabit ſe ſupꝑ ſe.
Dicit enim philoſophus ꝙ anima ſeden/
do ⁊ quieſcendo fit pꝛudens ideſt ſapiens.
Sed beatiſſima virgo in concipiendo dele
bat fieri virgo pꝛudentiſſima ⁊ mater ſapi
entie. Ergo congruebat ei ſedere mente et
quieſcere quod fit per contemplationem.
Cum etiam dominus appꝛopinquaret in

illo myſterio beatiſſime virgini deſcenden

do ⁊ ipſa debuit obuiare ei aſcendendo:ſ
licet eleuando ſe ſuper ſe per cõtemplatio
nem ſᷣ̃m illud Amos.A.c. Pꝛeparare in
occurſum deo tuo. Nam nobiliſſima ope/
ratio fuit cõceptio filij dei.Ideo debuit ſie
ri in nobiliſſimo ſtatu qui eſt ſtatus con⸗
templationis. ¶ Erat ergo beatiſſima vir⸗
go in iꝑſa annunciatione ⁊ conceptione in
ſummo contemplationis aſſenſu tota per
dilectionem in deum tranſfoꝛmata. ¶ Et
HBeda ſuper illud Zuce.xi.c. Beati ꝗ au⸗
diunt verbum dei dicit. Hoc in loco beate
dei genitricis excellentia commendatur:
quia in tanta ſpeculationis cuſtodia domi
no famulabatur ꝙ ipſius humilitati ⁊ ſan
ctitati nullus ſanctoꝝ cõparatur.
AQualiter angelus apparuit virgini in
aſſumpto coꝛpoꝛe in ſoꝛma humana ⁊ eta
te iuuenili ⁊ veſte clara et locutus eſt voce
ſenſibili. ¶Lap̃. 2m.
Ecundum myſterium contemplan
dum de annunciatione virginis di
citur angelice apparitionis. Circa
q conſideremus angeli apparétis qtuo⸗
2ditiones.

Cretatis.
ʒeclaritatis.
CAllocutionis.
Pꝛima conditio conſideranda dicitur
ſoꝛme.Apparuit enim angelus virgini in

ſpecie coꝛpoꝛali quazʒ ipſe aſſumpſit ex ae
re condenſato. Et magis apparuit in ſoꝛ⸗
ma humana qᷓ; in alia ſoꝛma coꝛpoꝛea ſʒ
Albertum quia virgo ſenſibiliter ab ange
lo illumin ari debuit. Illuminatio autem
ſenſitiua ad cognitionem fit mediante lo⸗
cutione.Ergo medium illuminationis de
buit eſſe locutiuum.Sed nullum ſenſiti /
uum eſt locutiuum niſi homo.Et ideo de⸗
cuit vt ipſe in ſpecie himana nõ in alia ap
pareret: vt ſicut nobiliſſimum intellectum
erat quod illuminabat eam interius ſcilz
deus ſic nobiliſſimum eſſet inſtrumentuʒ
per quod illuminabatur exterius ſcilicet
ſpecies humana.Et hec ſoꝛma humana
fuit in ſexu virili quod patet ex vbis Am
bꝛoſij dicentis ſuper Lucam. Trepidare

virginum

pitg
lere⸗
diate

erno
ſpe⸗

ſceme

Tant
nub?,
ſlaui
Iunte⸗
ad

.Die
Pon
kiond

ma⸗
pini
gorn/
Adii
lusfe
Goi
Gr
ros!
ſise
pare
lum⸗
ſen
angel
ſenli
ingge
kerpn
heffee
fuitne
dilini
Nilide
n
1
h
nsdes
Cnuen
niz
Prorn
Gdin

luſho⸗
hin
NS
ſeee

detenten
lenphan⸗
Parore in
inacpe/
buit ſe
Ans n,
ſimani/
Plonein
waaper
nn. ſe
aigen
co bene
nendaur
Ddiadont
lianitin

ſpiniin
atet
ſtroce

nplan
Gns N
8,L
nsne

ud
niguin
ppſta
Ut
Otpoet
ſrabt
io MN
dianebl
NtonisN
ſeniil
rickode/
naliaay
dllecun
ius ſel⸗
umenn;
s ſelin
bumm
zbiol
Dehicn

virginum eſt ⁊ ad omnes viri igreſſus pa
uere ⁊ omnes viri affatus vereri.Qõò ideo

dicit quia euangeliſta ait ꝙ turbata eſt in

ſermone angeli quia ſpeciem viri habebat
¶ Patet etiaz hoc ex eo quia de ſimilibus
idem eſt iudicium vt dicitur in gloſa in.c.
Tranſſato ſacerdotio.Extra de conſtitutio
nibꝰ.ſEtin.c.Inter coꝛpoꝛalia.Et de tran
ſlatiõe epiſcopi et electi.ſ Et in gloſa in.c.
Inter ceteras.Extra de reſcriptis. Et ex/
ta de electione in.c.Dudum. Et di. A.c.
Deniqʒ.¶ Et di.ꝭ.c.Ad eius. ¶ Et pᷣʒ.q.3.
c.Siquis obiecerit. ¶ Et.ff.de legibus.cꝰ.
Non poſſunt.In ommbus autem appari
tionibus angeloꝛuʒ figuratiuis huius an
nunciationis angeli apparuerunt in ſoꝛ/⸗
ma viroꝛum:vt quãdo apparuerunt tres
viri ideſt angeli abꝛahe. Geneſis.is.c.er⸗
go ⁊ nunc angelus apparuit in ſpecie viri
Additur ⁊ alia ratio ſm Albertuʒ quia ſe
xus femineus nõ eſt illuminatiuus ſʒ ma
gis illuminabilis ſᷣm Apoſtolum dicentẽ.
Mulieres in eccleſijs taceant:ſed domi vi
ros ſuos interrogent.Caput enim mulie/
ris eſt vir: Ideo augelus potius debnit ap
parere in ſexu virili qᷓ; femieo ſcilicet quã⸗
tum ad aſpectum. ¶ Secunda cõditio cõ/
ſideranda dicitur etatis.ſ Apparuit etiaʒ
angelus in etate iuuenili non puerili aut
ſenili. Ratio eſt ᷑m Albertum quia ſenex
inquantum huius dicit deſectum ⁊ ſimili
ter puer.Sed iuuenis dicit nouitatem cuzʒ
perfectione.Hic autem nunciabat᷑ ille qui
ſuit nouus ſᷣm humanitatẽ:perſectus ſᷣm
diuinitatem. Ergo a nuncio in ſpecie iuue⸗
nili debuit nunciari.Congruebat ergo foꝛ
ma iuuenilis illuminationi ſenſibili nõ au
tem pueri vel ſenis ſfoꝛma:quia pueri non

perfecte vtuntur diſcretione ſenſuum: ⁊ ſe

nes deficiunt ſʒʒ ſenſuʒ. Neutra ergo etas

conueniebat illuminationi ſenſibili vbi ne

ceſſaria eſt ⁊ diſcretio ſenſuum ⁊ vigoꝛ oꝛ /
ganoꝛum. ¶Tertia conditio conſideran/

da dicitur claritatis. Secũdum Albertum

angelus iſte apparuit virgini in veſte cla⸗

ra. Non enim apparuit nudus ſed idutus

quia in ſcripturis ſic legũ tur angeli appa//
ruiſſe. Nam in reſurrectione viderunt mu

lieres in monumento duos angelos in al

161

bis ſedentes.Et poſt aſcenſonẽ chꝛiſti im
mediate apparuerunt duo viri in albis ve
ſtibus ideſt angeli:vt habetur Actuum pᷣ
cꝰ. Sic apparuit angelus virgini in veſte
clara nõ alba nec nigra vłrubea. Et hoc
pꝛopter annunciantem ⁊ pꝛopter recipien
tem ⁊ pꝛopter nunciatum.ſ Pꝛopter nun
ciantem qui eſt angelus qui claritatem co
gnitionis ⁊ puritatem habet. ¶ Pꝛopter

virginẽ recipientẽ que ↄcepit ſine tenebꝛa

peccati.ſ NPꝛopter annũciatũ qui ſine pec
cato ↄceptus peccare non potuit.C Quar
ta conditio conſideranda dicitur locutiõis
vbi queritur qua locutione locutus eſt an
gelus qui apparuit virgini.Habent enim
angeli ſuas locutiones adinuicez ⁊ ad ani
mas btãs ſpirituales nobis ignotas ma⸗
nifeſtantes ſuas cogitationes a affectus:
de quibus diximus in ſermone de lingua.
Habent ⁊ ſuas locutiões ad homines cũ
ad eos mittuntur. Aliquando interioꝛes:
ſcilicet illuminando ⁊ inſtigando ad bonũ
Sicut Zacharias pꝛopheta dicit pᷣ.co. Di/⸗
xit angelus qui loquebatur in me ſcilicet
in mente. Aliquando vᷣo cuʒ mittuntur in

ſpecie viſibili loquuntur etiam voce ſenſi⸗/

bili:ſicut patet de angelis apparentibus

abꝛahe nunciantibus conceptum vſaac:⁊

de angelis apparentibus in ſfuma huma
na in reſurrectione chꝛiſti ad monumentũ
clara voce annunciantibus eam mulieri⸗
bus:⁊ in aſcenſione diſcipulis.Ita dicen⸗
dum eſt hic ꝙ ſicut in ſpecie humana vt di
ctum eſt apparuit marie:ita ⁊ voce huma
na locutus eſt:vt patet ex littera euangelij
lʒ eniʒ angelus non haberet dentes natu
rales vt homo nec palatum guttur vł pul
monem ex quibus foꝛmatur vox humana
tamen ⁊ ſine illis potuit ſoꝛmare voceʒ hu
manam ideſt ſimilem ei.Sicut ⁊ cum facta
eſt vox de celo que audita eſt. Hic eſt filius
meus dilectus in aere vbi illa inſtrumẽta

vocis humane non erant. Becuit enim vt

ſicut non ſolũ illuminatione iuiſibili mẽs
eius illuſtrabatur ⁊ inſlammabatur a deo
ita etiam ⁊ viſione clara ⁊ locutione ſenſi⸗
bili oculi eius ⁊ auditus eius et oẽs ſẽſus

reficerentur in nfdo.

Q8 in angelica ſalutatione expꝛimunt

tas incarnationis.Et qᷓtruple
virginis bñdicte. LCap. 3.
Ertium myſterium
doe annunciatione virgis dicitur an
Agelice ſalutationis. Ingreſſus quip

aei maieſtas a ſublimitas vnionis ae vtili

cta tu in mulieribus.In qua ſalutatiõe cõ
tinentur quatuoꝛ. è
Cõ meſt mittentis maieſtas.
Cꝛmynionis ſublimitas.
Cz nincarnationis vtilitas.
Cmmarie ſingulanittas
¶ Pꝛimum quod continetur in angelica
halutatione eſt mittẽtis maieſtas dixit eni
verba ſalutationis angelus ex parte dei.
Hec enim dictio Aue habet tres litteras:
Innuentes perſonas diuine maieſtatis ſci
licet patris ⁊ filij ⁊ ſpiritus ſancti.Naʒ pꝛi
ma littera que eſt.A.ſignificat ſpiritũ ſan⸗
ctum. Ipſe eni ſpiritus ſanctus vt ait Gꝛe
goꝛius amoꝛ eſt.q¶ Secunda littera eſt..
ſignificans perſonam filij qui eſt verbum
patris ⁊ quaſi medius non ſitu ſed nume/⸗
ro inter patrem et ſpiritum ſanctum. In⸗
quit enim Joannes pᷣ canonica.c.quinto
Tres ſunt qui teſtimoniuzʒ dant in celo:pa

ter verbum ⁊ ſpiritus ſanctus.Tertia lit

tera eſt.E. ſigniſicans patrem. Nam vt di⸗
cit Hilarius libꝛo de trinitate. Et᷑nitas eſt
in patre. Non ita tamen quin filius ⁊ ſpiri
tus ſanctus ſit eternus cum eo: ſed quia
ei appꝛopꝛiatur magis.Eternum enim im
poꝛtat quid ſine pꝛincipio.Filius autem ⁊
ipiritus ſanctus q;uis non habeant pꝛin/
cipium huius creationis nec factionis:ha
bent tamen emanationis pꝛincipium.vn/
de Auguſtinus libꝛo. ꝗ. de trinitate ait.
Pater eſt pꝛincipiũ totius deitatis: quia
emanat ſilius a patre: et ſpiritus ſanctus
ab vtroqʒ:⁊ ſi ab eterno. Solus auteʒ pa
ter eſt ſine aliquo pꝛincipio:quia a nullo ip
ſe emanat.Et vt inquit Cho. pᷣma parte.
q.33. licet attribuamus patri aliquid au/⸗
ctoꝛitatis ratione pꝛincipuij nihil tamen ad
ſubiectionem vel minoꝛationem quocũqʒ
modo pertinẽ᷑tis attribuimus filio aut ſpi
titui ſancto. Nam pꝛincipium in dininis ſi

ontemplandũ

angelus ad virginem ſalutauit eam di
cens. Aue gratia plena dñs tecum benedi

gniſicat oꝛiginé᷑. Bixit ergo angelus Aue

quaſi dicat tota trinitas me mittit ad te:
quia ⁊ ipſa tota operabitur iſtam incarna⸗

tionem in te.ſTota nanq;ʒ trinitas ſcilicet

pater ⁊ ſilius ⁊ ſpiritus ſactus operata eſt
myſterium incarnationis ſcilicet foꝛman⸗
do illud coꝛpus ex virgine animam chꝛiſti
ſubito creando ex nihilo:⁊ vnionem illam
humanitatis ſue cum deitate efficiendo:2

gratiam ⁊ ſapientiam ei infundendo.Inſe
parabilia ſunt enim opera trinitatis vt di
cit Auguſtinus.ſ Et idem in gloſa in.c.pᷣ.

de ſũma trinitate ⁊ ſide catholica. ſEt de
con.di.3.c.vltimo.⁊ di.S.c.Saluatoꝛ.ſEt
28.q. P. c. Sic enim. ſcilicet ab extra licet
ſolus filius nõ pater non ſpiritus ſanctus

vnitus ſit noſtre humanitati in vna perſo

na. Angelus itaqʒ cuzʒ dixit Aue a tota tri
nitate dixit ſe miſſum. ¶ Secũdum quod
continetur in angelica ſalutatione eſt vnio
nis ſublimitas.A.enim eſt pꝛima littera
alphabeti in quo omnes ſcientie compꝛe/
henduntur.Et vt inquit Iſidoꝛus pꝛimo li
ꝛ0 ethimo.A.littera in omn ibus genti⸗
bus pꝛioꝛ eſt pꝛo eo ꝙ ipſa pᷣoꝛ naſcentibꝰ
vocem aperiat vnde ⁊ latini dicunt.A.gre
ci alpha.hebꝛei aleph.AV.vo eſt vltima lit
terarum vocaliuz ſᷣm latinos. In ſaluta⸗/
tione vo angeli iſte due littere.A.⁊. U.iũ
guntur cum e in vna dictione ad ſigniſicã
dũ ꝙ diuina natura ⁊ humana vnita ſunt
ad inuicem in vnitate perſone in virgine

maria. Inter naturas enim intellectuales
pꝛima ⁊ ſupꝛema pꝛincipium omnis crea /
ture ⁊ ſapientie eſt natura diuina ſignata

per.A.vnde ipſe deus dicit apocalypſis pᷣ
c. Ego ſum alpha ⁊ o:pꝛincipiũ ⁊ finis ois
creature:vltima autem naturarum que in
telligentiam habẽt eſt natura humana de
ſignata per. VU. Dicit ergo angelus. Aue
quaſi dicat hoc eſt quod tibi nuncio quia

in te vnientur in vna perſona deus ⁊ hõ.

Maturã eni humanã in te ⁊ de te aſn umet.
¶Tertium quod cõtinetur in angelica ſa

lutatione eſt incarnationis vtilitas.Dici/⸗

tur enim in quodam verſu. Oẽs dicũt.E.
vl. A. qtqd naſcũtur ex eua ſilicet in egreſ
ſu ex vtero matris. Naſcuntur eni lugẽdo
qui ploꝛatus eſt quaſi quedam pꝛophetia

5

o

n.

ire

ſuon.
lio ſin
moꝛ
mnina
guaſt
miſe⸗
1eu⸗
fea
quoe
E
umb
Gi⸗
ſio
Aue
Ne⸗
go.
ludan
tanse
ſuos!
ded.⸗
lis v⸗
llie
luter.
mint;
lerfen
pinica
dnbec
neniod
ſtumen
lumao
gecſtmna

inn

((ene
Aurnen

Naute
iebns⸗

9

ſcſennbr

de e
1 dn

nem,
9ſlet
nnc
men/

Nchi

nilam
inden
e
iis ſidi

ne .

ſbde
lor.ſl
m leet
Gnaus
perdh
vtam
Juod
pno
tlers
me/
dW
genu
cenub
. Ae
limali

lea

i
ſcnii
niuon
n nign
locvets
moͤcun
1ſchn
Ante⸗
ins
ngpen
manade
b,A
a
1 ho⸗
ſumet⸗
Dia/
ciͦ
inent
lgt

pben.

S

noſtri incolatus deſignans ex hoc ꝙ in ter

ram ⁊ vallem lachꝛymarum ⁊ miſeriarum
intramus.Et maſculus quideʒ in ploꝛatu
ſuo naſcens pꝛoſfert.A.quaſi dicẽs.Simi⸗/

lis ſum ade maſculus miſerias inumeras

⁊ moꝛtem cui ſum ſubiectus deploꝛãs. Fe
mina antem in oꝛtu ſuo ploꝛãs.E.reſonat
quaſi diceret f᷑mina ſuz eue ſimilis cuius
miſerijs maledictis ſubicioꝛ. Sed adam
7 eua cum filijs ⁊ ſiliabus ſuis ab eis moꝛ

tiſicatis viuiſicantur per virginem matré:
quod ſignificatur per medium. A. iter. A.

2. E. mediatrix 1 genitrix vite per filium ſu

um benedictum. Abi etiam aduertenduzʒ

ꝓ iſtud nomen eua ſi littere ipſe contra/

rio expꝛimantur ſ̃m oꝛdinem ſuum ſonat
Aue.Qu aſi dicat angelus: ideo dico tibi
Aue quaſi tota contraria es eue.Et hoc eſt
quod canit eccleſia in hymno. Sumens il
lud aue gabꝛielis oꝛe: fũda nos i pace mu
tans eue nomen. Illa enim eua fecit filios

ſuos inimicos dei.et virgo nos pacificauit

deo.Illa ſuperbiuit contra dominum ſimi

lis volẽs eſſe deo:iſta ſe pꝛofundiſſime hu

miliauit vocans ſe non matrem domini ſi
cut erat ſed ancilla dñi. Ecce ait ancilla do

mini. Illa mater cunctoꝛum ſpiritualis in
terectrix:hec cunctoꝛum mater ſpiritualis

viuiſicatrix. Illa maledicta multupliciter a

deo:hec benedicta i matris vtero. Et ideo

merito dixit angelus. Aue quod eſt oppo/
ſitum eue verſis litteris econtra. Quar
tum quod continetur in angelica ſalutatio
ne eſt marie ſingularitas: de qua quatuoꝛ

ulares excellentias expᷣſſit angelus.

——

ugratie.
¶ z gloꝛie.
Abenedictionis.

Pꝛima virginis excellentia ſingularis

dicitur nature. Scom eniz Aug'ilibꝛo. i3.

de ciuitate. Qð penaliter pꝛeceſſit in pec /

cãtibus pꝛimis naturaliter ſecutum eſt in
naſcentibus ceteris.Et ſᷣm Anſelmũ per /
ſona ſcilicet adam coꝛꝛupit naturam ⁊ na
tura coꝛꝛũpit perſonã omneʒz.ſ.ab adà per

pꝛopagationem libidinoſã deſcendenteʒ.

Auare ſilij adã multiplici ve affligutur a
guo yirgo extitit immunis.vnde dixit an

i62

gelus. Aue ideſt ſine ve. Et hoc tripliei q
dem modo cui ſubiacet totum femineum
genus.pᷣmo.ſ.pudoꝛis laboꝛis ⁊ doloꝛis.
Heata vo virgo fuit ſine ve pudoꝛis in cõ
ceptione:ſine ve laboꝛis iĩ geſtatione: ſine
ve doloꝛis in parturitione.Ham teſte.Der
nardo ſuper miſſus eſt fuit ſine coꝛꝛuptio
ne fecunda:ſine grauamine grauida: ſine
doloꝛe puerpera. Vt aũt dicitur extra de
deſponſatione impuberum.cᷣ. Puberes.

NPuerpere ſunt que in annis puerilibꝰpa

riũt. Ratio aũt quare fnit ſine coꝛꝛuptiõe
2cepit nõ humano ſemine ſed invpſtico
ſpiramine angelo illi dicẽte ſpiritus ſàctus
ſuperueniet in te:fuit ſine ve laboꝛis quia
leue põdus immo delectabile geſtat. Fuit
ſine ve doloꝛis quia parturiit ſine leſione.
Hac triplici maledictione in nulla muliere
natura imunis fuit niũ in ſola virgie bñdi
cta.vñ eue geñ.ʒ.c.dictũ eſt. Multiplica
bo erumnas tuas ⁊ cõceptus tuos.n do
loꝛe paries filios tuos. Secũdo etiã mo
do in virgine per aue excellẽtia nature de
mõſtrat᷑ quia ab alio triplici vhe imunis
fuit.ſ.a cõcupiſcẽtie culpe ⁊ pence.de q̃ aꝗ⸗
la clamabat apocalypſ.9.c. Ahe vhe vhe
habitdtibns in terra. Fuit eni beata vgo
ſine pᷣ vhe hoc eſt ſine ↄcupiſcẽtia pcti oꝛi⸗/
ginalis:qꝛ ſine illo ↄcepta eſt vel ab illo ſã

ctificata.vñ Canti. ꝗ.c. dẽ. Zota pulchꝛa

es amica mea: Zota pulchꝛa es ⁊ macula
nõ eſt in te. Fuit ſine vhe culpe moꝛtalis ⁊

venialis. vnde Aug? in li de natura ? gra

ait. Cũ de peccatis agit᷑ nullã volo de mr̃e

dñi facere queſtionem. Fuit tertio ſine vbe

pene que eſt in ſeparatiõe aie a coꝛpoꝛe qꝛ
in tali ſeparatiõe nullã ſenſit penã:nec eti
am ſuũ coꝛpus puneſactũ eſt:qꝛ aſſũptuz
vna cũ aia.¶ ZTertio per aue in virgine ex⸗
cellẽtia nature demõſtratur quia fuit ſine

alio triplici vhe.ſ.Carnis mũdi ⁊ diaholi
luxuria excluſit per virginitatem:auariti⸗

am per paupertatem:diabolum vel ſuper

biam per humilitatem: quia has virtutes

perfectiſſime in ſe habuit.¶ Secũda vir:

S

ginis excellétia ſingularis dicitur gratie.
hac expꝛeſſit angelus cũ dixit. Gꝛatia ple
na.de hacvo plenitudie dixi in alio ßmõe
de annũciatiõe i oꝑe de laudibus ſãctoꝝ.

X 2

WTLertia virginis excellẽtia ſingularis di
citur gloꝛie.Et hanc expꝛeſſit angelus cuʒ
dixit. Dominus tecum.vbi ſciendũ ꝙ ſᷣm
doctrinam theologoꝛum:deus dicitur eſſe
in omnibus rebus creatis tripliciter:ſcili /
cet per eſſentiam pꝛeſentiam ⁊ potentiam.
Et in ſanctis ſuis quarto modo:ſcilicet per
inhabitantem gratiam vel ̊ inchoatam
vel in futuro conſumataʒz. Omnibus hijs
modis erat deus in beata maria perfectiꝰ
q; in ceteris omnibus.Dicitur eniʒ deus
eſſe in creaturis per eſſentiam inquantuʒ
per ſuum continuum influxum conſeruat
ereata in eſſe.vnde Oꝛegoꝛius in homelia
ait. Cuncta in nihilum tenderent niſi ea
manus omnipotentis ſuſtentaret.Et ſic ex
ponit Criſoſtomus illud Joannis pᷣ.c. Si
ne ipᷣo ſcilicet gubernante factum eit nihil
ideſt quod factum eſt nihil eſt. Quanto au
tem aliqua creatura vel in ſpecie vel in idi
uiduo habet ꝑfectius eſſe tanto magis ali
uo modo dici poteſt deus ibi magis ineſ
e per eſſentiã. vnde magis in homine q̃;
in bꝛutis.Et quia beate marie dedit nobi/
liſſimum eſſe ⁊ ßm animam ⁊ pm coꝛpus:
quia fuit optime diſpoſita vt ↄciperet chꝛi
ſtum:ideo quantuʒ ad hoc deus per eſſen
tiam in ea fuit excellentius qᷓ; in alijs rebꝰ
creatis. ¶ Sed hoc loco pleriq; ſcire cupi/
unt. An ſicut beata virgo pulcherrimam
habuit animaʒ ita ⁊ pulchꝛum dederit de
us eſſe coꝛpoꝛis.Et ad hoc dicit Albertus
ſup Miſſus eſt.ꝙ ſic ⁊ ꝙ pulcherrima ſnit
virgo ipſã etiaʒ ſm coꝛpus tam quo ad de
bitam coꝛpoꝛis quantitatem ⁊ qualitateʒ
q́; quo ad elegantem membꝛoꝛum diſpoſi
tionem ⁊ pꝛopoꝛtionem q́; etiam quo ad
coloꝛis venuſtatẽ.Et hoc pꝛobat tripliciter
Ipᷣ auctoꝛitate. P* exemplo.iꝗ* ratione.
T Pꝛimo auctoꝛitate Salomonis dicẽtis
in pſona dei. Zota pulchꝛa es amica mea.
Tota pulchꝛa es ⁊ macula nõ eſt i te. Mul
la autem coniunctioꝛ ⁊ amicitioꝛ deo bea /
ta virgie que tota pulchꝛa fuit in anima 2t
coꝛpoꝛe.Qõð autem euangelium nihil di⸗
cat de pulchꝛitudine eius coꝛpoꝛali. Ideo
ſactum eſt quia cum ipſa domina noſtra ſit
poſita nobis in ſpeculum ⁊ exemplum ſa/⸗
lutis non voluit eam in talibus laudari:

quoꝛũ inoꝛdinatus appetitus vel abu ſus

multis eſt cauſa pereundi.ſ Secundo pꝛo
bat Albertus pulchꝛitudinẽ virginis exẽ
plo figurali veteris teſtamenti.ſ Naʒ qua
tuoꝛ inueniuntur ibi mulieres beatam ma
tiam expꝛeſſiſſime ſigurantes: ſcilicet he⸗
ſter coniugata:iudith vidua:rebecca et ra
chel virgines. Naz de rebecca dicitur ge
neſis.24.c. Qõð fuit puella decoꝛa nimis

virgoqʒ pulcherrima ⁊ icognita viro. ¶ Et

de rachele geneſis.c.29.ꝙ erat decoꝛa fa⸗
cie ⁊ venuſto aſpectu.ſEt de iudith eiuſdẽ
8.c.ꝙ erat elegàti aſpectu nimis. ¶ Et. io.
c.ꝙ dominus pulchꝛitudinẽ eius amplia

uit vt incomparabili decoꝛe omnium ocu

lis appareret. ¶ Et de heſter ſcribitur eiuſ/
dem. ꝛ.c. Erat enim foꝛmoſa valde ⁊ incre⸗
dibili pulchꝛitudine omniũq; oculis gra/⸗
tioſa amabilis videbatur. Signum au/

tem ⁊ figuram debet aſſimilari ſigniſicato

⁊ figurato ⁊ potioꝛ eſt veritaꝰ qᷓ; figura.Ex
quo ſequitur ꝙ beata maria figurata per
iſtas taʒ pulchꝛas multopulchꝛioꝛ fuerit.
¶ Tertio Albertus pꝛobat pulchꝛitudinẽ

virginis ratione. Nam m philoſophumn:
natura eſt vis inſita rebus ex ſimili ſimile

pꝛocreans. HNiſi ergo natura impediatur
vel erret filius erit ſimilis patri vel matri.
vnde ſequitur ꝙ filius qui naſcitur de ma
tre ⁊ non de patre ⁊ tali operante qui non
poteſt impediri vł errare ſcilicet deo:ibi ne
ceſſe ẽ filium ſieri ſimilẽ matri ⁊ ecõuerſo.
Sed chꝛiſtus filius virginis fuit pulcherr i

mus iuxta illud pᷣs. Specioſus foꝛma pꝛe

ſiljs hominum.Ita ꝙ in ipſum deſiderãt
angeli pꝛoſpicere:vt dicit Petrus pꝛima
ſua canonica.Ergo et beata maria mater
eius eſt pulcherima. Pulchꝛitudo autẽ
illa nulli potuit eſſe occaſio ſcandali:quia
vt ait Bonauentura in.3⁰. tanta erat ho
neſtas adiuncta illi pulchꝛitudini ꝙ ſicut
inuenitur ſcriptum in quodam libꝛo he/
bꝛaico:nullus erat adeo libidinoſus et in
continens qui aſpiciens virginem cuzʒ tan
ta venuſtate pudicitie nõ incenderet᷑ ad il
lius deuotionem. Ita ꝙ a nullo vnq; po⸗
tuit concupiſci.ſ Secũdo dicitur deus eſſe
per pꝛeſentiaʒ in omnibus quia nouit oĩa
intima creature. Omnia enim ſunt nudas

iche
bo⸗
liloi
nioeſe
inteno
kan
nspe
lutem
ſcos 8
virta
fbetin
ctius
ns en
puim
aei
pulle
le
chun
perpee
laroſi
deo⸗
winn
bene
min
inqn
tcn
hetho
H.c.
Cum
mater
flijde
minus
eius ſi.
ſepona
heog⸗
lucin
hieen⸗
Uhüpirgi

rei

fſepzt
Poentzi

a aperta oculis eius:vt dicitur ad hebꝛe/
os.A.c.Sed in beata virgie fuit per pꝛeſẽ
tiam: non ſolum quia vidit omnia ſecreta
eius affectus ⁊ cogitatus oculo cognitio/⸗
nis:ſed ⁊ oculo appꝛobatiõis omnes actꝰ
interioꝛes ⁊ exterioꝛes vt ſanctiſſimos ap
pꝛobauit. ¶ Tertio deus dicitur eſſe in re/⸗
us per potentiam quia omnibus dat vir
tutem operãdi.vñ Joãnis.is.dixit Chꝛi⸗
ſtus. Sine me nihil poteſtis facere.Et qꝛ
virtutem dedit operandi beate marie per
fectius qᷓ;ᷓ alteri pure creature.Ideo perſe
ctius q̃; in alijs ſuit cum ea. Quarto de⸗

us eſt per gratiam in ſanctis:quia vt dicit᷑

pꝛime Joannis.A.c.Qui manet in chari/
tate in deo manet ⁊ deus in eo. Sed certe
nullus poteſt equari beate marie i charita
te.Sed vltra dictos modos eſſẽdi fuit mo
do inaudito a ſeculis ſtupẽdiſſimo ſcilicet
per pꝛeſentiam coꝛpoꝛalem quãdo verbũ
caro factum eſt ⁊ non niſi de virgine maria
Ideo angelus accõmodiſſime dixit. Do⸗
minus tecum. Sed pleriqʒ arguunt ꝙ nõ
bene dixit angelus vtendo hoc nomie do

minus.Nam vᷣm Philoſophũ:ſermones

inquirẽdi ⁊ faciẽdi ſunt ᷣm materiam que
tractatur. vnde in materia amoꝛis non de

bet poni nomẽ timoꝛis ſz illud M. alachie

pᷣ.c.Si ego dominus vbi eſt timoꝛ meus:
Cum ergo in hac ſalutatione tractaretur
materia ſummi amoꝛis ſcilicet incarnatio

filij dei non videtur ꝙ debuerit dicere do⸗

minus tecum:ſed pax tecum:ſicut ⁊ ſilius
eius ſalutabat quos diligebat. Ad hoc

reſpondet Albertus ꝙ in iſta ſalutatione

in eo ꝙ dicitur Dominus tecum. Duo in
tenduntur. vnum vt perſona mittẽtis pꝛo
pꝛie expꝛimatur.Alteruʒ vt liberum arbi
triũ virginis ad credendũ ⁊ aſſẽtiendũ in

clinet᷑. Iſta aũt duo perfectiſſime ⁊/ ꝓpꝛijſſi

me expꝛimit hoc nomen dominus quod a

potentia imponit ſcilicet a dominando.vn

de beatus Ambꝛoſiꝰ dicit.ꝙ dominus no

men eſt potentie.Et quando abſolute dici

tur ſoli deo appꝛopꝛiatur.Alij vo domini

dicuntur reſpectu ſerui ũlius vel illius ſeu

alicuius loci determinati.Ipſe abſolute di
citur dominus:quia eſt dominus omniũ.

vnde in pᷣs.Domini eſt terra ⁊ plenitudo

ieʒ

eius oꝛbis terrarum ?⁊ vniuerſi qui habi/⸗
tãt in eo.Et Heſter.ʒ.e.Hominus vniuer
ſoꝛuzʒ tu es.Quod ſolius dei trinitatis eſt
pꝛopꝛium qui eſt perſona mittẽs in hac ſa
lutatione.Et ſic perſoõna mittens nomina.
tur. Per idem autem ⁊ liberum arbitriuʒ
beaniſime virgis inclinatur quia ad con⸗
ſentiendum in mirabilia maxime diſponit
ſides de omnipotentia: quia credit deum
omnia facere poſſe acquieſcit ipſum poſſe
naturas mutare et naturis iperare. Ad
credendum ergo congruentiſſime ponitur
hoc nomen dominus quod abſolute poſi
tũ eſt omnipotentie demõſtratiuũ.Qꝛ vᷣo
liberum arbitrium beate virginis etiã per
ſe erat facile ad credendum paratum non
indiguit expꝛimi cum inſinuatione omni/⸗
potentie:vt diceretur Dominus omnipo⸗/
tens.vel cum terroꝛe vt dominus exercitu
um.Sed ſuffecit leuis eius annunciatio ⁊
quaſñ obſcura expꝛeſſio potẽtie qualis per
hoc nomẽ dominus impoꝛtatur. Bicit er⸗
go dominus tecum quaſi dicatur ei aperte
Mihil credas tibi ipoſſibile que ſcis te do/
minum in ſocium habere.Sed dic cõſidẽ
ter:omnia poſſum in eo qui mecum eſt.Si
enim aliqui duo vnum officium debeant
operari quid ipedit ſi vnus eſt debilis cũ
alter ſit adeo ſoꝛtis vt per ſe effectum illuzʒz
poſſit inducere iſto etian non iuuante. Et
ſic patet ꝙ dominus hic ponitur ad notan
dam potentiam ſiendi non timoꝛem vlł ter
roꝛem.¶ Quarta virginis excellẽtia dici/
tur benedictionis. Hixit enim angelus be
nedicta tu in mulieribus. Quod poteſt ex
poni ſᷣm duplicem itellectum. ¶ ꝛimus

intellectus eſt benedicta tu in mulieribus
ideſt ſuper omnes mulieres quia perueni
ſti ad tertium benedictiõis gradum in ge⸗
nere muliebꝛi: ad quem nulla alia mulier

attingit vłattingere poteſt. Mꝛimus gra
dus eſt quia aliqua mulier fecunda eſt ſed
non virgo. Secundus quia aliqua virgo

ſed non fecunda. Tertius vo ſol marie pꝛo

pꝛius eſt ꝙ ſit virgo ⁊ fecũda. Secũdus
intellectus eſt benedicta tu in mulieribus
quia per bñdictionem participat cũ omni
ſtatu ⁊ genere mulierum. Fuit enim cum
virginibus virgo:cum coniugatis fecũda
xX 3

re nõ ceſſant.QAuia tamen ipſi inuiſbiles
ſunt ⁊ immateriales ſubſtantie pleriqʒ il/⸗
los negligũt venerari. Ob quod vt huma

2 cum viduis cõtinens ⁊ caſta.O qͥʒ inſo⸗
lita ⁊ digniſſima fuit hec ſalutatio:o q; blã

de q; q; reuerenter ab angelo pꝛonuncia⸗
ta pꝛopter quod non immerito virgo cogi
tabat qualis eſſet.Et tandem cum ab an⸗

gelo fuiſſet de omnibus ac de incarnatio⸗

nis myſterio plene inſtructa genibus fle/

xis oculis plangentibus ⁊ facie in celũ ere
cta dixit.Ecce ancilla dominuſiat mihi m
verbum tuum. Moxqʒ ſilium in vtero cõ

cepit. Et verbum caro actum eſt vt ſaluus
hceret genus humanum quod perierat.

Amen. S=
¶Sermo quinquageſimus ſextus de an
gelis quoꝝ ſolemnitas in eccleſia celebꝛa

r pꝛopter miraculum quod apparuit in

aonte gargano.

deus mãdauit de te vt cuſto/
diant te in omnibus vijs tu⸗
is. Illuminati pꝛophete ver
ba ſunt iſta oꝛiginaliter pſalmo nonageſi
mo. Gebitoꝛes ſumus fratres chariſſimi
angelis beatis:quoniam volente deo inu
mera vt ſic loquar beneficia nobis pꝛeſta

ne imbecillitati conſuleretur ſingulari mo

do in monte gargano Anno domini.ccco.

nonageſimo locus inuentus eſt in quo ar
changeli michaeli alioꝛũqʒ angeloꝛum iu

gis memoꝛia vſc; ad conſumationeʒz ſecu

li permaneret. Nam dum quidam pꝛedi/

ues nomine garganus qui ex euentu ſuo

monti vocabulum dedit infinita pecoꝛum
multitudine abundaret:contigit vt ſemel
taurum perderet. Quem ſolicite querens
inuenit tandem in vertice montis ſoꝛibus
cuiuſdam aſſiſtere ſpelunce. Quem cuʒz ſa
gitta appetiſſet illa velut flamine venti re
toꝛta euʒ a quo iactata eſt mox reuerſa per

cxuſſit. Turbati ciues ⁊ ſtupeſacti epᷣm ſipõ

tinum quid facto opus eſſet conſuluerũt.
Qui triduanum indixit ieiuniũ oꝛandũqʒ
deũ pꝛecepit. Quo peracto ſanctus archã
gelus michael apparuit per viſionem epᷣo

dicẽs. Ego ſum michael archangelus qui
in cõſpectu dñi ſemper aſſiſto volui autez
locum illius ſpelunce mihi dedicandum il

lo indicio ſagitte cũctis moꝛtalibus decla

rare.Qua viſione letioꝛ factus epus alijs
quod viderat enarrauit.Et ſic ab eo tẽpo/
re eccleſia ibi conſecrata fuit ob reuerentia
beati archangeli que vſqʒ in pꝛeſentẽ diẽ
a cũctis fidelibus deuotione pꝛecipua fre
quentatur. Quapꝛopter ⁊ ſolemnitas an/
geloꝝ a pꝛibꝰfuit iſtituta:quã ex debito et

obligatione pᷣcepti menſe ſeptembꝛis ocs

celebꝛare tenentur. Quia vo in tanta fe⸗
ſtiuitate mens noſtra ad ipſos angelos co
lendos biecandoſaz eß iflammda. Iccir/
co de ipſis in pꝛeſenti ſermone dicemus.
De quibus tria my
CP ndr cognitionis.
Eꝛmi ꝓductionis.
Czumiſſionis.

Auali angelus ab hoie cogſci poteſt:⸗

quõ ſpus eſt icoꝛpoꝛeus qui tñ põt in aſſũ
pto coꝛpoꝛe apparere. ¶ Cap. P.
currẽduũ di cognitionis.In quo tria
dubia ꝓponimus illuſtrãda.

i poſſint cognoſci ab hoibus viatoꝛibꝰ
C 2*
Cʒ“ vtrum aſſumãũt aliqñ coꝛpoꝛa
EProbꝛim dubi illuſtratioe diſtinguẽ
poſſumus notitiã triplicẽ.
CP di ꝓppꝛia ituitiua.
Cacõmunis ⁊? effectiua.
C afidelis ⁊ reuelatiua.

ſteria erunt decurrẽda

Rimum de angelis myſterium de

p mnptrũ ſubſtatie ſeparate q̃ dicũtur an

„

x-„

De

vtꝑ angeli habeàt coꝛpoꝛa ſibi natu

¶⅞SEVꝛima noticia dicitur ꝓpꝛia a ituitiua

qua.ſ.cognoſcit᷑ angelus in ſui ſuba ſicuti

eſt. Et hac angelus cosſci non poteſt a pu

ris viatoꝛibꝰ:vt inquit Tho.pᷣ par.q.ðð.

ex eo ꝙ itellectus noſter ſm ſtatũ pꝛeſẽtis

vite nihil itelligit niſi cõuertẽdo ſe ad fan/
taſmata.Et ſic ſubᷣas imateriales que ſub
ſenſu imaginatione nõ cadũt pᷣmo ⁊ per
ſe m modũ cognitionis nobis expertum
itelligere nõ poſſumus.Immo ⁊ adam in
ſtatu inocẽtie vt etiã dicit Tho.pparte.q.
9 4. itelligere non potuit ſubas ſeparatas
eo ꝙ illi gie cõpetebat modus itelligendi

e/
l
noͤbol
pim
masi
ſocab
ltus?
Gede

ſerial

taſig
fueni
lialit
Ntrar
it S
nes
opn

ap
ſntit
ſetq
lecrin
hoc⸗
ſepe
tur
aſe
yu.
fum
tiodi
ere⸗

1pꝛe
ti
ſtaca
dienr
lege⸗
doreli
boohe
Uinus⸗
honif
holi⸗
unſte
ſehise
gaig
geyen

gel
loſen

o n
luiante
Gndumi
no decli
fnus alis
cotiho /
Icrennil
ſenti
apaft
asan/
debitoc
buis di⸗
nta ſe/

Eine
icemus,

teſtee
WW
n
un de⸗
goma
iuran
oub⸗
binatun

.

tiuitut
nbaſian
leſta h
47 0,

ſperſenls
d bn⸗

gve ſub

no 1en
ertum

Ndunn

gantg⸗
paralt⸗

immi

per ↄuerſionẽ ad fantaſmara ſicut ⁊ nobis

Et lʒ Plato voluerit ꝙ ſube imateriales
nõ ſolum a nobis itelligũtur ſed ſint etiaʒ
pꝛima a nobis itellecta. Moſuit enim foꝛ⸗
mas imateriales ſubſiſtẽtes quas ideas
vocabat eſſe pꝛopꝛia obiecta noſtri itelle/
ctus ⁊ ita pᷣmo ⁊ per ſe a nobis intellecta.
Sed qꝛ aie cognitio applicatur rebus ma⸗
terialibus ſᷣm ꝙ itellectui permicetur fã/
taſia ⁊ ſenſus.Ideo q; tomagis ĩtellectus
fuerit depuratus tãto magis ꝑcipit imate
rialiũ itelligibilẽ veritatẽ.ſ NHihilominus
ↄtrarium videtur ſentire in thimeo vbi di
xit.Inuiſibiliũ diuinaꝝ ptãtum que demo

nes nũcupaãtur pꝛeſtare rationẽ magis eſt

opus qᷓ; ferre valeat hois igenium. ¶ De
Cõmentatoꝛe vᷣo aſſerit Tho.qꝙ in 2 me/
thaphiſice dixit. Si ſubᷣe abſtracte nõ poſ
ſent itelligi a nobis tũc natura ocioſe egiſ
ſet qꝛ feciſſet illud qdð eſt in ſe naturalr itel
lectũ nõ itellectum ab aliquo.¶ Sed dictũ
hoc deficit.ſ pᷣ quia nõ ſequitur ꝙ ſi ſube
ſeparate nõ itelligũtur a nobis nõ itelligã
tur ab aliquo itellectu. Intelligũtur enim

a ſeipſis ⁊ a ſe inuicẽ. Scðdᷣo deſicit ſnia cöO//

mẽtatoꝛis:qꝛ nõ eſt finis ſubaꝝ ſeparata/⸗
rum vt itelligatur a nobis.¶ Scdᷣa cogni
tio dẽ coĩs ⁊ effectiua.Qñ cosſcitur cauſa
er effectũ.Et eſt cognitio quedam nãlis.
ãc cognitionẽ habuerũt phᷣi de angelis
⁊pꝛecipue Ariſto.in.xi.metha? qui volu
it ꝙ itelligẽtie mouerẽt ſperas celox ⁊ cele
ſtia coꝛpoꝛa. ¶Tertia vo cognitio ſidelig⸗
dẽ ⁊ reuelatiua.Qñ.ſ.aliquid cogKcitur ſi
de.qꝛ ſic eſt certitudinali reuelatũ hoc mo
do relictis pᷣoꝝ vanitatibus atqʒ erroꝛi⸗
bus hoium curioſoꝝ. Nos firmiſſime aſſe
rimus:ꝙ angeli ſunt nobiliſſimi ſpũs deo
boni fruẽtes nobis vt ifra docebimus be
niuoli ⁊ affecti:quibus medijs dei ſecreta
⁊ myſteria gr̃e hoibꝰſũt reuelata.Malivo
penis eternis iuſtiſſime deputati. ¶ Si vo
quis queret vñ hec veritas eſt exoꝛta. Re
ſpõdemus ꝙ ex latiſſimo cpo ſcripture ſa

cre veteri videlz nouoq; teſtamẽto vbi de

angelis expꝛeſſa fit mentio. Uñ Geñ.c.
16. ſcribitur de agar dum fugeret eſſetqʒ in
Glitudine qꝛ affligebat eam ſara dña ſua.
Cũq; iueniſſet eã angelus dñi iuxta fſontẽ

164

7

aque in ſolitudine ⁊c. Dixit ad illa. gar

ancilla ſarai vñ venis quo vadis. Que

reſpondit a facie domine mee fugio. Di⸗
xitqʒ ei angelus domini. Reuertere ad oo
minam tuam ⁊ humiliare ſub manibus il
lius.ſ Et Geneſis.io.c. NHenerunt duo an
geli ſodomam veſpere.¶Et.22. c. Angelus
dñi de celo clamauit dicẽs abꝛaham abla
ham. Et. 28. co. vidit iacob in ſomnis ſca
lam ſtantem ſuper terram cacumẽ eius
tangens celum angelos quoq;ʒ dei aſcen⸗
dentes ? deſcẽdentes per illã.ſEx. ʒ2. c. A¶5
cob itinere quo ceperat abijit fueruntqʒ ei
obuiam angeli domini. ¶Et Exodi.iꝗ.c.
Angelus dei pꝛecedebat caſtra in iſrael:-
cum eo pariter columna nubis.jſ Et. 23. c.
Mittam angelum meum qui pꝛecedat te
et cuſtodiat in via et introducat ad locum

quem pꝛeparaui tibi. ¶ Et Numeri.22. c.

Eum vidiſſet aſina ſtantem angelum ceci
dit ſub pedibus ſedentis.ſEt ſecundi re/
gum vltimo.c.Cum extendiſſet manũ an
gelus domini ſuper hieruſalez vt diſperde
ret eam miſertus eſt dominus ſuper affli/
ctionem ⁊ ait angelo percutienti. Sufficit
nuc contine manuʒz tuam. Erat autem an
gelus domini iuxta aream oꝛnaz iebuſei.
ſEt quarti regũ pᷣ̊.c.Angelus domini lo:
cutus eſt ad helia.ſ Et.io.c. Angelus dni
percuſſit in caſtris aſſyrioꝛũ. Et Thobie
S. c. Egreſſus thobias inuenit iuuenẽ ſplẽ
didiſſimum ſtantem pꝛecinctum ad ambu
landum: ⁊ ignoꝛans ꝙ angelus dei eſſet
ſalutauit eum ⁊ dixit. Ende te habemus
bone iuuenis.Et Judith.iʒ.c. Niuit do-
minus: quoniam cuſtodiuit me angelus
eius.i Et eccleſia ſtici..cꝰ. Ne dicas coxa,z
angelo tuo non eſt pꝛouidentia. ¶Et pᷣs.
8.Minuiſti euʒ paulominus ab angelis.
¶ Et. 26. Adoꝛate eum omnes angeli eiꝰ.
¶ Et cẽteſimotertio.Qui facis angelos tu
os ſpiritus.¶ Et cẽteſimo q̃drageꝰ octauo
Laudate eũ omnes angeli eius.ſEt Hꝗa
ruch.⁊.c. Angelus meus erit vohiſcum.
¶ Et Danielis.ʒ.c.Angelus autem dñi de
ſcendit cum azaria ⁊ ſocijs eius in foꝛna⸗
cem et excuſſit flammam ignis de foꝛna-
ce.ſEt eodem.c.Benedicite angeli domi
ni domino laudate ⁊ ſuperexaltate eum in

ſecula. ¶ Et.iA.cᷣ. Hixit angelus domini

ad Abachuc: ſer pꝛandium quod habes
danieli in babylonem qui eſt in lacu leo⸗
num.ſ Et Malachie.ʒ.c. Stati veniet ad
templum ſanctum ſuum dominatoꝛ que⸗
vos queritis ⁊ angelus teſtamenti quem
vos vultis.ſ Et Luce pꝛimo.cꝰ.Apparuit
gacharie angelus domini ſtans a dextris
altaris incenſi.q Et eodem.c. Miſſus eſt
angelus gabꝛiel a deo in ciuitatem galilee
cui nomẽ nazareth ad virginem deſponſa
tam viro.Et.2. c. Angelus domini ſtetit
iuxta illos. Eodem:c.Dixit illis angelus
nolite timere.ſ¶ Eodem.c.Facta eſt cuʒ an
gelo multitudo militie celeſtis exercitus.
¶ Et.22. c. Apparuit ei angelus domini de

celo cõſoꝛtans eum. Et Mathei pᷣmo.c.

Angelus domini apparuit in ſomnis io/
ſeph. ¶ Et.A.c.Acceſſerunt angeli ⁊ mini

ſtrabant ei.ſ Et.22. c.Erũt ſicut angeli dei

in celo.ſ¶ Et.iS.c. Angeli eoꝛum ſemper vi
dent faciem patris mei qui in celis ẽ. ¶ Et
24. c. Mittet angelos ſuos cum tuba.Et
25. c. Cum venerit filius hominis in maie
ſtate ſua ⁊ omnes angeli eius cum eo.ſEt
26. Cι. An putas quia non poſſum rogare
patrẽ meũ ⁊ exhibebit mihi modo pluſqᷓ;
duodecim legiones angeloꝛum.ſEt Joã /
nis.S.c. Angelus autem domini ſᷣm tem⸗
pus deſcendebat in piſcinam.ſEt ad he⸗
bꝛeos pᷣ̊.c.Cui aliquando angeloꝛum di/
xit filius meus es tu.ſEt actuũ.iꝛ.c. An⸗
gelus domini aſtitit ⁊ lumen refſulſit in ha
bitaculo carceris.ſEodem.c. Miſit domi
nus angelum fuum et eripuit me de ma/
nu herodis.ſ Et Apocalypſis pᷣ̊.c.Signi
ficauit deus que opoꝛtet fieri cito loquẽs
per angelum ſuum ſeruo ſuo ioanni. Et
2.c. fit mentio de angelo pergami tiatire et
mirne.¶Et.ʒ.c.de angelo ſardis philadel
phie ⁊ laodicie: ¶ Et.⁊.c.de angelo aſcẽdẽ
te ab oꝛtu ſolis. Et.io.c.de angelo ami/
cto nube.ſſEt.i2ꝛ.c.de angelis pꝛelittibus
TEt.iꝗ.c.de angelo habente euangelium
eternum.ſ Et.i.c.de ſeptem angelis ha/
bentibus ſeptem fialas ire dei. Et.i S.cꝰ.
de angelo deſcendente de celo habente po
teſtatem magnam.¶ Et.20. c.de angelo de
ſendente de celo habente clauem abyſſi ⁊

cathenam magnam.qCt. ꝛ2. c. de angelo
qui non permiſit ſe adoꝛari a ioanne.¶Ex
quibus omnibus cogimur cõfiteri eſſe an
gelos licet illos pꝛo ſtatu iſto in ſui ſubſtã
tia videre non valeamus.De demonibus
autem videre potes que poſui in tractatu
de timoꝛe iudicioꝛum dei. Secũduz pᷣn
cipale dubium pꝛopoſitum fuit vtrum an
geli habeant coꝛpoꝛa ſibi naturaliter vni/
ta. Et quidam contendunt pꝛobare ꝙ ſic.
¶ Pꝛimo quia Oꝛigenes in libꝛo periar/

chon dicit. Solius dei ideſt patris ⁊ ſilij et

ſpiritus ſancti vere id pꝛopꝛium eſt vt ſine
materiali ſubſtantia ⁊ abſq; vlla coꝛpoꝛee
additionis ſocietate intelligatur exiſtere.
¶ EBernardus homel:6. ſuper Cantica
ait. iquet omnem ſpiritũ coꝛpoꝛeo pꝛoꝛ/
ſus idigere ſolatio. Et Anguſtinus in ſẽ
cundo fuper Geneſim ad litteram.Et in
3 de trinitate.Et in. S.de ciuitate dei. ¶ Et
in libꝛo de eccleſiaſticis dogmatibus vide
tur aſſerere ꝙ angeli habeant coꝛpoꝛa ae
rea ⁊ ſubtiliſſima. Secundo Gꝛegoꝛius
in homelia vocat angeluz animal rationa
le. Omne autem animal habet coꝛpus ſi⸗
bi naturaliter vnituzʒ. Tertio arguitur qꝛ
perfectioꝛ eſt vita in angelis q;ᷓ in anima/
bus. Sed anima non ſolum viuit ſed etiã
viuiſicat coꝛpus:ergo angeli habẽt eoꝛpo
ra ſibi naturaliter vnita. ¶ Sed ↄtra iſtos

ita debiliter arguentes eſt doctrina omniũ

theologoꝛum in ſecũdo ſententiarum.di.

8.Qui ſequentes Biony Dama aſſe

runt angelos non habere coꝛpoꝛa ſibi na
turaliter vnita.Et ratio m Tho.pᷣma par

te.q.Si.Quia qdð accidit alicui nature non

inuenitur naturaliter in illa natura.Sicut
habere alas quia nõ eſt de ratione anima
lis non conuenit omni animali.Cum au⸗
tem intelligere non ſit actus coꝛpoꝛis nec
alicuius coꝛpoꝛee virtutis habere coꝛpus
vnitum non eſt de ratione ſubſtantie intel
lectualis inquantum huius. Sed accidit
alicui intellectuali ſubſtantie pꝛopter ali⸗
quid aliud. Sicut anime rationali compe
tit vniri coꝛpoꝛi quia eſt iperſecta ⁊ in po⸗
tentia exiſtens in genere intellectualium
ſubſtantiarum non habens in ſui natura
plenitudinem ſcientie ſed acquirens eam

angel⸗
neer
icſean
fübſti
onibas
nactam

un

lerpn⸗
rg ſi
penr
1lliſa
yt ine
nporee

nſter.

ntic
ror/
tin
wide
R
rus
fations
puoſi/
nrqe
nima!
dai
cho
miſe
gommi
mund
nonaſe
ſbin
gnapr
twrenon
10m
Mind
Cumab
ls Me
pes
ie ine
actit
ſer al/

er ſenſus coꝛpoꝛeos a ſẽſibilibus rebus.
n quocunqʒ autem genere inuenitur ali
quid imperſectuʒ opoꝛtet pꝛeexiſtere ali:

quod perfectum in genere illo. Sunt ergo

alique ſubſtantie ĩtellectuales perfecte in
natura intellectuali non idigentes acqui⸗
rere ſeientiam a rebus ſenſibilibus. Qua
re nõ omnes ſubſtantie intellectuales ſũt
vnite coꝛpoꝛibus ſed alique ſunt a coꝛpo
ribus ſeparate. CAd pꝛimum ergo obie
ctum de ſententia Oꝛigenis dicit Tho. ꝙ
audiendus nõ eſt quia vt ſcribit Hierony
mus inepiſtola ad deſiderium. Oꝛigenes
melioꝛ in bonis peioꝛ in malis fuit.Cuius
hereſes in libꝛis periarchon quos ipſẽ cõ
poſuit maxime inueniri dicuntur. agẽ

in hiſtoꝛia ſeho?ſuper geneſim circa pꝛin

cipium. MPeriarchon iquit eſt liber in quo
Oꝛigenes dixit chꝛiſtũ adhuc in aere pꝛo

demonibus pati debere. ſicut in terra paſ

ſus eſt pꝛo hbominibus.ſ Auguſtinus vᷣo
in pꝛetactis locis non loquitur aſſerendo:
ſed referens opinionem platonicoꝛuʒ qui
ponebant eſſe quedã animalia aerea que
demones nominabãt. Dictů adhuc Ber
nardi intelligendũ eſt ſane ꝙ ſpiritus crea
ti indigent coꝛpoꝛeo inſtrumento non ſibi
naturaliter vnito ſed ad aliquid aſſi wnpt
pꝛopter inſtructionem noſtraz. C Ad ſecũ
dum de verbo Gꝛegoꝛij reſpõdetur ꝙ ipᷣe
vocat angelum rationale animal metha/⸗
hoꝛice pꝛopter ſimilitudinem rationis.
Ad tertiuʒ iquit ſãctus doctoꝛ:ꝙ viuiſi
care effectiue:ſimpliciter perfectionis eſt.
vnde ⁊ deo cõuenit.Sed viuificare ſoꝛma
liter eſt ſubſtãtie que eſt pars alicuius na
ture ⁊ nõ habẽtis in ſe itegram naturam
ſpeciei.vnde ſubſtãtia ĩtellectualis que nö
eſt vnita coꝛpoꝛi eſt ꝑfectioꝛ q;ᷓ ea que eſt
coꝛpoꝛi vnita. Hinc Hamaſcenus ait. An
gelus eſt ſubſtãtia itellectualis ĩcoꝛpoꝛea
Et Sionyſius.Angeli ſunt ſpiritualia lu/

mina immateriales icoꝛpoꝛei.¶ Tertium

dubium pꝛincipale fuit vtrum angeli aſſu
mat aliquãdo coꝛpoꝛa.Et ꝙ ſic patet.QAꝛ

Auguſninus lio.ij.de ciuitate dei dicit: ꝙᷓ
angeli ĩ aſſũptis coꝛpoꝛibꝰ abꝛahe appa/
ruerũt.Tho.vo ait ꝙ nõnulli tenuerũt an
gelos nunqᷓ; coꝛpoꝛa aſſumpſiſſe. Sʒ oia

1i65

que in ſeripturis diuinis legũtur de appa
ritiõibus angeloꝛum cõtigiſſe ſᷣm imagi⸗
nationem. Zamẽ hoc nõ videtur cõſonuʒ
itentiõi ſacre ſcripture.Quoniam id quod
imaginaria viſione videtur eſt in ſola ima
ginatione vidẽtis.vnde nõ videtur idiffe⸗
renter ab omnibus. Scriptura autem di/
uina ſic ĩtroducit iterdum angelos appa⸗
rẽtes vt communiter ab omnibus viderẽ
tur. Sicut angeli apparentes abꝛabe viſi
ſũt ab eo ⁊ a tota familia eius:a loth ⁊ a ci
uibus ſodomoꝛum viſi ſũt angeli qui ve⸗
nerũt ſodomam veſpere.Similiter ange⸗
lus qui apparuit thobie ab oibus videba
tur. Ex quo manifeſtum eſt iſta ſic cõtigiſ/⸗
ſẽ ᷣm coꝛpoꝛeam viſionem qua videtur id
quod poſitum eſt extra vidẽtem:vnde ab

omnibus videri poteſt. Tali autem viſiõe

nõ videtur niſi coꝛpus.Cum ergo angeli
neqʒ;ʒ ſint coꝛpoꝛa neq; habeãt coꝛpoꝛa ſi?
bi naturaliter vnita reliquitur ꝙ aſſumãat
aliquando coꝛpoꝛa.Et licet illis non indi/
geãt ꝓpter ſeipſos aſſumũt tamẽ illa pꝛo
pter nos vt familiariter cum hoibus ↄuer
ſãdo demõſtrẽt itelligibilẽ ſocietataz quã
homies expectat cum eis habẽdam in ſi
tura vita. Inſuper ꝙ angeli coꝛpoꝛa aſ⸗
ſumpſerũt in veteri teſtamento fſnit quod
dam fſigurale idicium:ꝙ verbum dei aſſũ
pturum eſſet eoꝛpus humanum.Oẽs eni
apparitiones veteris teſtamẽti ad illaz ap
paritionẽ oꝛdiate fuerũt qua ſilius dei ap
paruit in carne. Notãdũ tñ ꝙ coꝛpus aſ
ſumptũ vnitur angelo nõ quidẽ vt foꝛme
nec ſolũ vtmotoꝛi:ſed ſicut motoꝛi repñta
to per coꝛpus mobile aſſumptũ.Sicut eni
in ſacra ſcriptura pꝛopꝛietates reꝑ itelligi
bilium fub ſilitudinibus reꝝ ſenſibiliũ de
ſeribũtur. Ita coꝛpoꝛa ſoꝛmatur ſic ab an
gelis diuina virtute vtↄgruãt ad repꝛeſẽ
tãdum angeli itelligibiles ꝓpꝛietates. Et
hoc eſt angelũ aſſumere coꝛpus.iEt ſiqs
obſtaret ꝙ angeli nõ aſſumũt coꝛpus de
tra vel aqua qꝛ nõ ſubito diſparerẽt neqʒ
de igne:qꝛ cõburerẽt ea que ↄtingerẽt:nec
ex aere:qꝛ aer iſigurabilis eſt. ergo angeli
coꝛpoꝛa nõ aſſumũt.q Rñdet Tho. ꝙ lʒ
aer in ſua charitate manẽs nõ retineat ſi⸗
gurã neq; coloꝛẽ:tũ qñ ↄdẽſatur ⁊ ſigura/

n ⁊ coloꝛari poteſt ſicut patet in nubibus.
Et ſic angeli aſſumũt coꝛpoꝛa ex aere con
dẽſando ipſum virtute diuina q;tum ne/

ceſſe eſt ad coꝛpoꝛis aſſumẽdi ſoꝛmationẽ
Sed adhucoꝛitur bic difficultas ꝓpter
ea que docẽt ſacri doctoꝛes. Nã coꝛpus aſ
ſumptũ ab angelo videtur quaſi viuum et

opera vite habẽs ⁊ tamẽ nõ eſt viuum nec

m

ſentit. In coꝛpoꝛe ſic aſſumpto angelus vi
detur loqui æ tamẽ nõ eſt ppꝛia locutio il/
la. Similiter comedit ⁊ illa nõ eſt vera co/

meſtio. Igitur in talibus apparitionibus
nõ eſt niſi quedã ſictio ſiue deceptio. ¶ Ad

hec rñdet Tho.vbi.S. ꝙ ſicut nõ eſt cõtra
veritatẽ ꝙ in ſcripturis itelligibilia ſub ſi

guris ſeſibilibus deſcribãtur. Qꝛ hoc njõ⸗
di ad aſtruẽdum ꝓꝙ intelligibilia ſunt ſenſi/

bilia.Sed qꝛ per ſiguras ſenũbiliũ ppꝛie/⸗

tates itelligibiliũ ſm ſimilitudinẽ q;dam
datur itelligi.ita nõ repugnat veritati ſin

ctoꝛum angeloꝝ ꝙ coꝛpoꝛa ab eis aſſi Epra
videã tur homies viuẽtes cũ nõ ſint. Non
enim aſſumũtur niſi vt per ꝓpꝛictates ho

minis ⁊ opeꝑ homis ſpirituales ꝓpꝛieta⸗/
tes angeloꝛuʒ ⁊ eoꝝ ſpualia opera deſignẽ

tur. Qð nõ ita ↄgrue fieret ſi veros homi

nes aſſumerent:quia ppꝛietates eoꝛũ du

cerẽt in ipſos homies nõ in angelos. ¶ Si
militer eſt dicendum ꝙ angeli per oꝛgana
aſſumptoꝝ coꝛpoꝝ nullomodo ſentiũt nec

tamen ſuperflue ſunt ſoꝛmata. Non enim
ad hoc ſunt ſoꝛmata vt per ea ſentiat. Sed

ad hoc vt per huiuſmodi oꝛgana virtutes

ſpuales angeloꝛum denotẽtur. Sicut per

oculũ denotat᷑ virtus cogſcitina angeli et
per alia mẽbꝛa alie eius virtutes: vt docet

Hionyꝰ vltiꝰ.c. celeſtis ierarchie. De locu
tione wo angeli quã facit in coꝛpoꝛe aſſũ⸗
pto vex eſt ꝙ nõ eſt pꝛopꝛie locutio ſẽd ali
quid ſimile locutioni inq; tum angelus in

coꝛpoꝛe fic aſſũpto foꝛmat voces in aere ſi

miles vocibus humanis:q; voces ſoꝛman
tur vt ꝑ illas dei ſecreta ad nf̃as aures per
neniãt. Comeſtio adhuc angeli nõ eſt vera

ſed ſguratiua ſpualis comeſtionis. Mã co

meſtio ĩpoꝛtat ſumptionẽ cibi ↄuertibilis

habés opera vite: apparet oꝛganiʒ atũ ha
bes oculos ⁊ nares ⁊ alia ſenſuũ iſtrumẽ
ta ?7 tame p oꝛgana illa angelus minime

C 20

in Ham comedẽétis. Et q; uis in coꝛpꝰ xpi
poſt reſurrectionẽ cibus nõ ↄuerteretur ſʒ
reſolueretur in pꝛeiacemẽ maãm: tñ xpᷣs ha
bebat coꝛpus talis nature in qð poſſet ci/

bus ↄuerti vnde ſuit vᷣa comeſtio. Sʒ cibꝰ
aſſumptus ab angelo neqʒ ↄuertitur ĩ coꝛ
pus aſſumptũ: neqʒ coꝛpus illud eſt talis

nature vt in illud poſſit alimentũ cõuerti.

MPꝛopterea dixit agelus Thobie.iꝛ.c. Cũ
eſſem vobiſcũ per volũtatẽ dei videbar q/
dem mãducare ⁊ bibere.Sʒ ego cibo ⸗ po

tu iuiſibili vtoꝛ. Fiſt igit᷑ oia ĩ aſfũptis coꝛ
poꝛibus ab angelis nõ ad deceptionẽ ſed

potiꝰad vtilitatẽ nfaʒ: vt ex pdictis patet.

Es deus duxit angelos ex tpe in celo

empireo.

Caßp.21
cudũ myſteriũ de Ang
1

Cc angelis aꝑiẽdũ
d/ ꝓductionis. In qͥ ↄſiderare debe
. mus ꝓductionẽ eoꝝ q; tum ad tria.
qstum ad cauam.
ꝗtum ad tempus.

C 3 tum ad locum.

¶Pꝛimo ↄſiderãda eſt angeloꝝ pductio

q;tum ad cauſam. lbi qritur: an angelus
habeat cauſ ſui eſſe ⁊ ſit creatꝰ a deo. Et
ad hoc rũdet Tho. p par. q. 44. 7. q. Gi. ꝙ
neceſſe eſt dicere ⁊ angelos ⁊ oẽ id qdð pᷣter
deũ eſt a deo eſſe factũ. Si eni aliquid ĩue/

nitur in aliqno per participationẽ neceſſe

eſt ꝙ cauſet in ipſo ab eo cui eſſentialiter
2ↄuenit.Sicut ferꝝ fit ignitũ ab igne. Deꝰ

aut eſt im eſſe per ſe fubſiſtẽs:⁊ eſſe per ſẽ

ſa bſiſtẽs nõ põt eſſe niſi vnũ. Relinqui

ergo ꝙ oia alia a deo nõ ſũt ſuũ eſſe ſʒ par
ticipãt eſſe. Quare cauſàtur ab vno ente

qdᷣ pfeetiſſimũ eſt.Ex hijs dixit Ariſt. in

ꝛomethaphiſice. Id qð eſt maxime ens er
maxime veꝝ eſt caulã ois entis ⁊ ois veri:

ſicut id qdᷣ eſt maxime calidũ eſt cauſa ois

calidi. Algaozʒeles vo ĩ eodẽ loco inꝗt.Ip

ſũ eſſe deo maxime ↄuenit:qm̃ ipſe eſt oꝛ:ꝛ

go ⁊ pꝛincipiũ eſſendi ⁊ qð eſt a quo eſt ge

qd eſt. Qð ↄſirmãs Auicẽna ait. Oẽ eſſe

eſt exuberas ab eius eſſe. Quare ? Plato
in thimeo ſubdidit. Qd nim eſſe in cõpa/⸗
ratione illius eſt non eſſe. Hinc Paulus

ad romanos.xi.c.ſcripſit.Ex ipſo ⁊ per ivʒ3
2⁊ in ipſo ſunt oia. Heceſſe eſt igitur ange⸗
los a deo eſſe creatos. Sed mirãtur qui

—

amnere

nind
anoele:

a
ialqus
herſehpl.
fmque
ſntſor
umſoie
n Ang
hoͤſunt
tonerſe
Jaeoas
bus ken
kopon
berep
ſtätie
dum
eſſe
pertn
galum
lotam
ticoc
gbimmn
geatl.⸗E
oP
Pertenet
hocen
pdnr
Owhüf
46
heepe
maneſt
lefen
ſt heß
funthue
lunumz
ccſeekp⸗
rpuhdon
lüpuin
nuin
ſihindon
Alſtnn
Chnamm.
mmiſti
reönn
Minemn

per
gnemrß
ihobe
oſſerah⸗
SGab
imrica
Haſtnu
cönent.
ic,
lebarg
abote
iptiote
ioni e
poten
encel⸗

Piin
dhe
Imnan

auci⸗
ngelns
deo. t
,0
gter
nidie/
neteſe
Micdlin
ne e
ſſepet
inpet
ſeßhh
nno t
Aiti⸗
ſeens
gis enn
1
tat
eſt ge
Dich
Ps

ncope/

dam ex eo ꝙ de hijs que ſunt a deo creata
agitur geñ. p̃.c.ſed nulla mentio ſit ibi de

angelis:ergo nõ videt᷑ ꝙ ſint creati a deo.
Iterum Ariſto. dicit. 3. methaphiſice: ꝙ

iĩ aliqua ſuba ſit ſema ſine materia ſtatiʒ
per ſeipſã eſt ens ⁊ vnum ⁊ nõ habet cau/⸗

ſam que faciat eã ens ⁊ vnuz. Sed angeli

ſunt ſoꝛme imateriales ergo nõ habẽet cau
ſm fui eſſe. Ad hec reſpodet Tho. pᷣmo
ſᷣm Augiiiꝰ.xi.de ciuitate dei.Qð angeli
nõ ſunt pꝛetermiſſi in illa pꝛima reꝝ crea⸗
tione:ſed ſigniſicantur noie celi vel lucis.
Ideo aũt vel pꝛetermiſſi ſunt vel nomini/
bus rerũ coꝛpoꝛaliũ ſigniſicati: quia moy
ſes populo rudi loquebatur qui nõduʒ ca
pere poterat icoꝛpoꝛeam naturaʒ. De ſub
ſtätijs vo que ſunt ſoꝛme ſubſiſtẽtes dicẽ/

dum ꝓꝙ nõ habẽt cauſam aliã ſꝛmalẽ ſui

eſſe ⁊ ſue vnitatis. Neq; cauſam agẽtem
per trãſmutationem materie de potẽtia in
actum:ſed bene habẽt cauſam ꝓducẽtem

totam ſubſtãtiam que eſt ipſe deus. CSe
cũdo cõſideranda eſt angeloꝛum ꝓductio

quãtum ad tempus. Qñ.i.mnerũt angeli
creati.Et circa hoc tres reperiũtur opinio/
nes.ſſ Pꝛima opinio falla eſt ⁊ heretica.
Hec tenet ꝙ angeli fuerũt ꝓducti ab eter/
no:hoc eni eſſe nõ põt:qm̃ ſic deus creatu
ras/ꝓduxit ꝙ eas ex nihilo fecit:ideſt poſt
qᷓ; nihil fuerãt.Et vt inquit Tho. Pe* parte
q.AS.Cum dicitur aliquid ex nihilo ſieri:
hec pꝛepoſitio ex non deſignat cauſam ma
terialẽ ſẽd oꝛdinem tm:ſicut cuʒ dicitur ex
mane ſit meridies:ideſt poſt mane. Et ſi
obiceretur quia ph̊i dicunt ex nihilo nihil
fit. Reſpõdet Tho.ꝙ ph̊i nõ conſideraue
runt niſi emanationem effectuum particu
larium a cauſis particularibus quas ne/
ceſſe eſt pꝛeſupponere aliquid in ſua actio
ne.Et ſᷣm hoc eſt cõmunis eoꝛum opinio
ex nihilo nihil ſieri.ed hoc locum nõ ha
bet in pꝛima emanatione ab vniuerſali re
rum pꝛincipio.ſ Secũda opinio fuit quo/
rũdam doctoꝛum an:iquoꝛũ ſcilicet ꝙ an
geli fuerunt creati ante omnem mundum
coꝛpoꝛeum. Nam Hieronymus hoc vide
tur aſſerẽ ſuper epiſtola ad titum. Ait eniʒ
ſic.Sex milia nondum noſtri tempoꝛis cõ
plẽtur annoꝛum e quanta tempoꝛa quan

166

taſqʒ ſẽculoꝛum oꝛigines fuifte arbitran/⸗
dum eſt in quibus angeli troni⸗ domina/
nones ceteriq; oꝛdines deo ſeruierũt. Sa
maſcenus etiam dicit in.2. libꝛo. Quidazʒ
dicunt ꝙ ante omnem creationem angeli
geniti ſunt vt theologus dicit Oꝛegoꝛius
ſtilicet nazanzenus.He quo aſſerit Tho.
ꝙ tanta eſt in doctrina eius chꝛiſtiana au
ctoꝛitas vt nullus vnq;; eius dictis calum
niam inferre pꝛeſumpſerit:ſicut nec Atha
naſi documentis: vt Hieronymus dicit.
¶ Zertia opinio alioꝛum que tamen pꝛece

dentem non repꝛobat. Sed quia rationa/

bilioꝛ ſoꝛe videtur:iccirco tenetur cõmuni
ter a doctoꝛibus.ꝙ angeli ſimul cuz crea
tura coꝛpoꝛea ſũt creati. Angeli eniz ſunt
queda pars vniuerſi: quia nõ ↄſtituũt per

ſe vnum vniuerſũ. Sed tam ipſi q́; creatu

ra coꝛpoꝛea in cõſtitutionẽ vnius vniuerſi
cõueniunt qð apparet ex oꝛdine vniꝰ crea
ture ad aliam. Ozdo enim rex ad inuicem
eſt bonuʒ vniuerſi. Nulla aũt pars pfecta
eſt a ſuo toto ſeparata. Nõ ergo eſt pbabi
le vt deus cuius pfecta ſunt opera creatu/

rã angelicã ſeoꝛſum ante alias creaturas

ꝓduxerit.ſ Ex hoc refert dũs PBonauẽtu
ra di.2. fecundi libꝛi. Qdᷣ quatuoꝛ a pꝛinci
pio fuerũt ſimul creata:ſ.angelica natura
celũ empireũ:materia pᷣma:⁊ tps late:illð
accipiẽdo pꝛo qualibet ſucceſſione. NRatio

eſt quia debuerũt in omni genere ren crea

ri taʒ in mẽſuris qᷓ; in ſubſtãtijs. Pꝛimũ
in mẽſuris eſt tempus.Scdm in ſubſtãti⸗

is coꝛpoꝛalibus paſſiuis eſt materia pᷣma

in ſubſtãtis coꝛpoꝛalibus actiuis eſt ce
lum empirenm.ſ Pꝛimũ vo in ſubſtanti

is ſpiritualibus eſt angelica natura. Iccir

co qᷓtuoꝛ hec credũtur ſuiſſe pᷣmo creata.
Tertio ↄſideremus angeloꝝ ꝓduction
atum ad locum vbi.ſ.fuerunt angeli crea
ti. Et ad hoc dicit Strabus ſuper illo ver/
bo. In pꝛincipio creauit deus celuʒ ⁊c.Ce
lum non viſibile ſimamentum hic appel
lat: ſed empireum ideſt igneum quod non
ab ardoꝛe ſed a ſplendoꝛe dicitur: quod
ſtatim factum angelis eſt repletum. Ideo

Thomas vbi ſupꝛa ait. Qdð cum vniuer /

ſum conſtet ex creaturis coꝛpoꝛalibus et

ſpũuũalibus ſic create ſunt ſpuales creature

ꝙ ad creaturam coꝛpoꝛalem aliquè oꝛdi-
nẽ hñt ⁊ toti creature coꝛpoꝛali pꝛeſident:
vnde cõueniens fuit vt angeli in ſupꝛemo

coꝛpoꝛe crearentur tanq; toti nature coꝛ/

poꝛee pꝛeſidentes.ſ Et ſi obiceretur ꝙ an
eli non dependent a coꝛpoꝛe ſm ſuum eſ
e a per conſequens neqʒ ſᷣm ſuum ſieri er
go angeli nõ ſunt creati in loco coꝛpoꝛo.
Meſpondet Tho.ꝙ angeli nõ ſunt creati
in loco coꝛpoꝛeo quaſi dependẽtes a loco
coꝛpoꝛeo ſed vt pꝛedictum eſt in hoc oſten
ditur oꝛdo eoꝛum ad naturam coꝛpoꝛeam
⁊ ꝙ ſua virtute coꝛpoꝛa contingũt.Si hec
omnia que diximus de angeloꝛum pꝛodu
ctione vel ad capiendum difficilia: vel ad
plene intelligendum dura cuiq; viderẽtur
tanto magis excitare nos debent ad extol
lendam totis viribus ſapientiam altiſſimi
dei. Cuius opera tam ſtupenda ſunt ⁊ in⸗
ſcrutabilia vt nullo humano ſenſu percipi
valeant. Pꝛo quibus dicere poſſumus il
lud pſalmiſte. Auam magniſicaſunt ope⸗
ra tua domine:omnia in ſapientia feciſti.
Aniuerſus nãqʒ mũdus iſte ſẽſibilis qua
ſi quidam liber eſt ſcriptus digito dei ⁊ ſin
gule creature quaſi ſigure quedam ſunt:
non humano placito ſed diuinitatis arbi/
trio inſtitute ad manifeſtandam quodam
modo a ſignandam inuiſibilem potentiazʒ
ſlapientiam ⁊ bonitatem diuinam.Inter ce
tera vo ſuoꝛum iſtitutoꝛum mirabilia an
geban condidit.Quoꝛuz aliquos pꝛopter
perbiam in quam eruperunt eternis ad
iudicauit ſupplicijs. Alios vo qui ipſi ſa ⸗
ctoꝛi ſno humilłr adheſerũt plena btitudie
fecit eſſe felices.
¶ Qualjir angeli ad nos mittũtur ꝗ hoĩes
cuſtodiũt neq; dolẽt de malis eoꝛuʒ quos
cuſtodiũt. ¶Cap.ʒN.
Ertium myſterium de angelis ma

E. Aieb dẽ miſſionis. In quo tria
PP

ſũt dubia declarãda.
mytrũ angeli mittatur.

Cmvtrũ hoies ab angelis cuſtodiãtur.
Ez myvtrũ angeli doleât de malis eoꝛũ qͥs
cuſtodiunt.
AVI.Ad pꝛimum dubium ſe offert veritas
ſcripturaruʒ in quibus angelos mitti per
hibetur. Et vt inquit Tho. p parte.q/iiꝛ.

Ille mitti dicitur qui aliquo modo ab alio
pꝛocedit vt incipiat eſſe vbi pꝛius nõ erat
vel vbi pꝛius erat per alium modum Fili

us enizʒ aut ſpiritus ſãctus mitti dẽ vt a pa

tre pꝛocedens per oꝛiginem.Et incipit eſſe
nouo modo ideſt per gratiam vel per na⸗
turam aſſumptam vbi pꝛius erat per diui
nitatis pꝛeſentiam. Dei enim pꝛopꝛiuz eſt
vbiqʒ eſſe quia cum ſit vniuerſale agens
virtus eius attingit omnia entia.Ideo eſt
in omnibus rebus.Nirtus autem angeli
cum ſit particulare agens non attingit to
tum vniuerſum: ſed ſic attingit vnum ꝙ
non attingit aliud.Ideo ita eſt hic ꝙ non
eſt alibi. Cum igitur aliquid eſt fiendum
per aliquem angelum circa aliquam crea
turam coꝛpoꝛeam de nouo applicatur an

gelus illi coꝛpoꝛi ſua virtute ⁊ ſic angelus

de nouo ibi incipit eſſe.Et hoc totuʒ fequi
tur ex imperio diuino.Sed actio quaʒz an
gelus miſſus exercet pꝛocedit a deo: ſicut
a pꝛimo pꝛincipio cuius nutu et auctoꝛita
te angeli operantur ⁊ in deum reducitur ſi

cut in vltimum finem. Et hoc facit rationẽ

miniſtri. Nam miniſter eſt ſicut inſtrumẽ/⸗
tum ⁊ intelligens.Inſtrumentum autem
ab alio mouetur ⁊ eius actio ad aliud oꝛdi
natur. Ideo actiones angeloꝛum miniſte
ria vocantur et ipſum dicunt in miniſteri/
um mitti. Si vo aliquis quereret. Quo
modo angeli mittuntur cum celum empi
reum ſit locus pertinẽs ad dignitatem eo
rum.Si igitur mitterentur ad nos digni⸗
tati eoꝛum aliquid deperiret. ¶ Reſpon /

det Tho.Qõ celum illud pertinet ad di

gnitatem angeli 'm congruentiam quan
dam quia ↄgruum eſt vt ſupꝛemum coꝛ⸗

poꝛum nature que eſt ſupꝛa omnia coꝛpo
ra attribuatur. NHon tamen angelus ali/

Ad dignitatis accipit a celo empireo.IJdeo
quando actu non eſt in illo nihil eius di?⸗
gnitati ſubtrahitur. Sicut nec regi quan⸗
do non actu ſedet in regali ſolio: quod cõ
gruit eius dignitati. Hinc Saluatoꝛ no⸗
ſter loquens de angelis qui mittuntur ad
cuſtodiam hominum dixit. Angeli eoꝛum
ſemper vidẽt faciẽ piis mei qui eſt in celis
vbicũq; itaq; ſint vidẽt eſſẽtiam dei in cu
ius aſpectu cõpletur glia ⁊ btitudo illoꝛũ.

Cbe
nesab⸗
direnmnt
lamend
o Ner
pnaque⸗
ſtodem
plodeg
aumek
ruafuit
adiuto
Tho.
bitriun
ſeanon
aſectn
paſſo
gnitio
literaa
bonuz
candoy
cularias
Pliclter
Cogi
tepꝛor
eſtd
catalal
gligentt
malnnet
tuthomt
unpeo
itecnt
lnlmnq
nesillum
ſtondun
inſcce
Mentrin
Inaiin
mihann

rſe

mendue
un hohu
tmenge
nllorere
1 egen
ionner
Mnyden

coabe
ono en
dun Kl
diptape
nepiteſe
dperna/
Aperdiu
it
le gene
1 Aencs
mangel
ngttn
pnum 9
eg
ſencdum
am ae
Vtur an
ngelus
Kovi
; 4
ſicut
ororſi
ntin
nſoume/
n auten
lindord
1miniſt
niniſten/
re.⸗Ql,
wum enp
innten 4h
os diot
tehn/
et 1dN
iam unn
num N!
mia cone
lus l!
nro en
lius di/
iguan;
uli
toꝛ /
intur
licoun
tincal⸗
deinl
. o

Secundnm dubium fſuit vtrum homi/
nes ab angelis cuſtodiantur. Et lʒ de hoc
dixerim in quadrageſimali noſtro: verun/
tamen aliq̃ erũt hoc loco nouiter diſcurrẽ⸗
da. Iccirco pꝛeſuppoſito 'm veritatem ꝙ;
vnaqueqʒ; anima angelum habeat ſui cu
ſtodem deputatum chꝛiſto duntaxat exce
pto de quo in ſermone de innocentibus di
crum eſt. Pꝛimo ſciendum eſt ꝙ neceſſa
ria ſuit homini cuſtodia angeloꝛum ꝓpter
adiutoꝛiuʒz liberi arbitrij. Nam vt inquit
Tho.pᷣ parte.q.iiʒ.Homo per liberum ar
bitrium poteſt aliqualiter vitare malum:
ſed non ſufficienter: quia infirmatur circa
affectum boni pꝛopter multiplices anime
paſſiones.Similiter etiam vniuerſalis co
gnitio naturalis legis que homini natura
liter adeſt aliqualiter dirigit bominem ad
bonuz ſed non ſufficienter. Quia in appli
cando vniuerſalia pꝛincipia iuris ad parti
cularia opera contingit hominem multi/
pliciter deſicere.vnde dicitur Sapientie.9.
c. Cogitationes moꝛtalium tumide ⁊ incer
te pꝛouidentie noſtre. ¶ Secundo ſciendũ

eſt ꝙ dũ homines pereunt ⁊ in multa pec

cata labuntur non eſt aſcribendum ad ne
gligentiam aliquam angeloꝛum ſed potiꝰ
malitie bominum ünputandum. Mam ſi⸗
cut homines a naturali iſtinctu boni diſce
dunt pꝛopter paſſionem peccati: .ita etiam
diſcedunt ab inſtigatione bonoꝛum ange/
loꝛum que fit inuiſibiliter per hoc ꝙ homi
nes illuminant ad bene agẽdum. ſ Tertio
ſciendum ꝙ ſicut pꝛeſtiti ad damnationeʒ
a infideles ac etiam antichꝛiſtus non pꝛi⸗

nantur interioꝛi auxilio naturalis rõnis.

Ita etiam non pꝛiuantur exterioꝛi auxilio
toti nature humane diuinitus cõceſſo: ſci
licet cuſtodia angeloꝛum per quam⁊ ſi nõ
iuuentur quantum ad hoc ꝙ vitam eter⸗
nam bonis operibus mereantur: iuuãtur
tamen quantum ad hoc: ꝙ ab aliquibus
malis retrahuntur quibus ſibiipſis ⁊ ali
is nocere poſſent. Nam ⁊ ipſi demones ar
centur per bonos angelos ne noceãt quã/
tum volunt. Quarto ſciendum ꝙ offici⸗
um cuſtodie angelice oꝛdinat᷑ quippe ad
illuminationem doctrine ſicut ad vltimuz
2 pꝛincipalem effectum. Mihilominus ſut

167

alij affectꝰ ſcilicet arcere demones ⁊ alia
nocumenta tam coꝛpoꝛalia qᷓ; ſpiritualia
pꝛohibere. ODuinto ſciendum ꝙ circa ho
minum cuſtodiaã inter angelos quandoqʒ
ſolet eſſe pugna ſiue diſcoꝛdia.Naʒ vt ſcri
bitur Hanielis.c.io. Duz ipſẽ oꝛaſſet pꝛo
liberatiõe populi iudaici qui erat in baby
lonia:apparuit ſibi angelus modo mirabi
li vt patet in textu. Dixitqʒ illi inter cetera
MHoli metuere daniel:quia ex die pᷣmo quo
poſuiſti coꝛ tuum ad intelligendum vt te
afligeres in ↄſpectu dei tui exaudita ſuns
verba tua. Et ego veni pꝛopter ſermones
tuos. Pꝛinceps autem regni perſarum re
ſtitit mihi vigiti ⁊ vno diebus. Refert hie
Hieronymus pꝛincipem regni perſaruʒ eſ
ſe angelum qui ſe oppoſuit liberationi po
puli iſraelitici pꝛo quo daniel oꝛabat ga/
bꝛiele pꝛeces eius deo pꝛeſentante. Qui⸗
dam tamen dixerunt ꝙ hec reſiſtentia po
tuit fieri eo ꝙ pꝛinceps aliquis demonum
iudeos in perſidem ductos ad peccatum
induxerat pꝛopter quod pꝛeſtabatur impe
dimentum oꝛationi danielis pꝛo eodeʒ po
pulo depꝛecãtis.q¶ Sed Gꝛegoꝛius in. i7.
moꝛalium libꝛo cõcoꝛdans cum Hierony
mo dicit. ꝙ pꝛinceps regni perſarum bonꝰ
angelus fuit euſtodie illius regni deputa
tus. Ad intelligenduʒ ergo qualit᷑ vnus
angelus alteri reſiſtere dicitur. Notanduzʒ
ſm Tho. vbi.S. ꝙ diuina iudicia circa di /
uerſã regna ⁊ diuerſos homines per ange
los exercentur. In ſuis autem actionibus
ſm diuinam ſententiam regulantur. Con
tingit autem quandoq; ꝙ in diuerſis re⸗
gnis vel in diuerſis hominibus contraria
merita vel demerita inueniuntur vt vnus
alteri ſubdatur aut pꝛeſit. Quid autem ſu
per hoc oꝛdo diuine ſapiẽtie exigat: cogno
ſcere non poſſunt niſi deo reuelante.vnde
neceſſe habent ſuper hijs ſapientiam dei
conſulere. Sic igitur inquantuʒ de contra
rijs meritis 2 ſibi repugnantibus cõſulũt
diuinam voluntatem reſiſtere ſibi inuiceʒ
dicuntur non quia ſint eoꝛuz contrarie vo
luntates cuz in hoc omnes concoꝛdent ꝙ
dei ſentẽtia impleatur. Sed quia ea de qui
bus conſulunt ſunt repugnantia. Cum er
go archangelus cuſtos regni perſarũ pꝛo/

curaret quantum in eo erat ſalutem illo/
rum qui erant in dicto regno videretqʒ ꝙ;
ex cõuerſatione iudeo:um multi de perſis
conuertebantur erat contentus ꝙ; popls
ille in captiuitate perſeueraret. Alter vero
qui pꝛeſidebat populo iudeoꝛum illius po
puli liberationem pꝛocurabat pꝛeceſqʒ da
nielis pꝛeſentabat deo. Omnes tamẽ dei
voluntatem impleri volebant. ¶ Tertiuz
dubium erat vtrum angeli voleant de ma
lis eoꝛum quos cuſtodiunt. Ad quod re/
ſpondet Tho. vbi. S. Qð angeli non dolẽt
nec de peccatis nec de penis hominũ:quo
niam cuʒ ſint perfecte beati doloꝛ in eis eſ
ſe non poteſt. Inſuper vt inquit A uguſti/
nus doloꝛ eſt de hijs que contrariantur vo
luntati.Nihil autem accidit in mundo qð
ſit contrarium voluntati angeloꝛuz ⁊ alio
rum beatoꝛum: quia voluntas eoꝛum to/
taliter inheret oꝛdini diuine iuſticie. Nihil
autem ſit in mundo niſi ꝙ per diuin am iu
ſticiam fit aut permittitur. Et ideo ſimplici
ter loquendo nihil ſit in mundo contra vo
luntatem beatoꝛuz. vt enim philoſophus
dicit in. 3. ethicoꝛum. Illud dicitur ſimplici
ter voluntarium quod aliquis vult in par
ticulari ſᷣm ꝙ agitur: conſideratis ſcilicet
onnibus que circumſtãt q́;uis in vniuer
ſali conſideratum nen eſſet voluntarium.
Sicut nauta non vult abſolute pꝛoiectio/
nem mercium in mani? vniuerſaliter conſi
derando. Sed imminente periculo ſalutis
hoc vult.vnde magis eſt hoc voluntariuz
q; inuoluntarium. Sic ergo angeli pecca
ta ⁊ penas hominum vniuerſaliter 2 abſo
lute loquendo non volunt: volunt tamen
ꝙ circa hoc oꝛdo diuine iuſticie ſeruetur ſʒ
quem quidam penis ſubduntur a peccare
permittuntur. ¶ Sed oꝛitur hic difficultas
ex verbis Phie.c.33. dicentis. Angeli pa/
cis amare flebant. Quam ſoluit Tho. aſſe
rens ꝙ verba illa tripliciter poſſunt intelli
gi. ¶ Enomodo ſ̃m ſenſum litteralem ⁊ ſic
angeli dicuntur nũcij ezechie qui fleuerũt
pꝛopter verba blaſſema rabſacis.¶ Alio
mogo ſm ſenſum allegoꝛicum ſic angeli
pacis ſunt apoſtoli ⁊ alij pꝛedicatoꝛes ui
flent pꝛo peccatis hominum. Tertio bᷣm

ſenſum anagogicu 2 ſic intelliguntur an /

geli beati:locutio tamen ẽ methaphoꝛica

per quam deſignatur ꝙ ipſi volunt in vnri

uerſali hominum ſalutem vtiam eſt pꝛedi
ctum. Ex hijs omnibus depꝛehẽdere poſ
ſumus quanta ſit erga homies dei pietas

gquanta largitas quantare eius clemẽtia

duʒ dignatur per angelos ſuos nos ad pa
triam ſupernam deducere. In qualibʒ eta

te non ceſſant angeli cõmodis noſtris ad

eſſe nunc infeſtiſſimos hoſtes ne nobis no
ceant debellando: nunc ad beneuiuenduzʒ
nos alliciendo:nunc a malis retrahendo:
nunc ab innumeris periculis liberando.

Et tamen nos illis pꝛeſentibus non erube
ſeimus demonum pꝛaua cõſilia turpeſqʒ;
ſuggeſtiones impkere:gerere vitam pecu⸗
dum:ac omni conatu ad regiones tartare

as pꝛopare. O anima ſoꝛdida. & anima

tot ignominioſiſſimis vicus fedata. Aperi
oculos mentis a vide angelum tibi ſemp
aſſiſtentem in quo vis angulo:in quo vis
diuerſoꝛio in quo vis exercitio.Exhibe illi

reuerentiam ⁊ a flagicijs deſine conſnetis

Aſqʒ ad moꝛtem commoꝛabitur tecuz vt
ſic appareat ſi te nolueris coꝛꝛigere ꝙ pa⸗
ter omnium deus iuſtio iudicio impeniten

tes ⁊ obſtinatos a conſoꝛtio ſanctoꝛum et

viſione ſua pꝛiuatos pꝛoicit in ignem eter
num. Curemus igitur demonum abhoꝛꝛe
re conſoꝛtia: atq; angeloꝛum ſocieta tem
omni affectu deſiderare:vt ſic digni efficia
mur gratia chꝛiſti.Qua mediante angelo
rum choꝛis mereamur adiungi in illo ſeli⸗
ci regno:in quo deus viuit per inſinita ſe/⸗
cula ſeculoꝛum Amen. 8ðèJ
Sermo de beatitudine ſanctoꝛũ in quo
conſutatur fatuitas hominum mũdanoꝛũ

ꝗq ui non credunt aliquid de vita futura.

Quinquageſimus ſeptimus.

Erces neſtra
opioſa eſt in celis.verba ſũt
edemptoꝛis noſtri oꝛiginalit᷑
— Mathei. 5. c. Tata eſt quoꝛũ⸗
dam ſtulticia vt arbitrentur nulla eſſe bo⸗/
na pꝛeter ea que in pꝛeſenti vita a piſſſimo
deo vſibus humanis concedũtur. Nil cre
dunt:nil cogitant. NHihil deniqʒ ſperãt de

ſpkurse

uuſt

oinſt

A

S

edeb⸗

hutunt

baand
gentam
ſus dee
Animat
Pꝛopt
Mami
bet iuſtn

(diultia
ſungna
lioheilli
erumab
Sher
fipro

mihio
turdif

ſcenti⸗/

merces
ur Be

1.

pbon
Ninpni
tprei
larper
aietn
cnin
alad
Albzen
ſris ad
hobise
lveni,
end e
cunde⸗
mendbe
pei
npeay/
tanare
nima
Apen
lenp
NS

pnumn

enerce
wrone
ictaem
nicfia
cangeh⸗
jiloſftli/
ntsſe.

ine⸗
ödonorr
Ufurk⸗

dedd
hſens
ce
en

nunad

mhtura eeleſtis regni hereditate. Somnuʒ

putant immo ſictionem et fabulam quic⸗

quid ſᷣm omnem veritatem de ſanctoꝛum

beatitudine pꝛoclamatur.Hij omnem dili
gentiam adhibẽt vt coꝛpoꝛis ſenſibus in
ſuis delectationibus voluptuoſis ſauſſiat
Animam vo virtutibus honeſtiſqʒ moꝛi
bus inſtituere ⁊ negligunt ⁊ contemnunt.
Pꝛopterea equum eſſe cenſui ſi in pꝛeſen
ni ſermone de beatitudine verba fecero.
Mam illam cuncti deſiderare debent: que
merito pꝛeponenda eſt omnibus que ab
homine pꝛecio haberi ſolent.De hac quili
bet iuſtus atqʒ fidelis aſſerit illud Sapiẽ
tie.c.7. Pꝛepoſui illam regnis ⁊ ſedibus
qæ diuitias nihil eſſe dixi in comparatione
illius. Nec comparaui illi lapidem pꝛecio
ſum quoniam omne aurum in compara⸗
tione illius arena eſt exigua ⁊ tanqᷓ;ᷓ lutuʒ
extimabitur argentum in cõſpectu illius.
Super ſalutem ⁊ ſpem dilexi eam ⁊ pꝛopo
ſui pꝛo luce habere illam:quoniam iextin
guibile eſt bonum illius:venerunt autem

mihi omnia bona pariter cum illa. vt igi/

tur diſponamus ea que tractaturi ſumus
oꝛdine debito beatitudiniſqʒ laudes miri
ficentiſſimas complectamur:que copioſa
merces a noſtro ſaluatoꝛe merito nũcupa

tur. Be ipſa tria myſteria pᷣncipalia ꝓponi

mus ↄtemplãda. .
¶ Bmdr beatitudinis deſideriũ.
Cz mnpeatitudis ſubiectum.
s beatitudis obiectum.
E2 beatitudo eſt bonũ qdð cũcti deſide
rare debẽt. ab. pm.
Rumum myſterium contemplan/
dum dicitur beatitudinis deſideri/
Jum. iin quo inducẽda eſt cũctoꝛum
mens vt ad beatitudinem dirigant coꝛdis
affectum illamqʒ viribus totis conentur
adipiſcere. Haʒ ⁊ de hoc ita pulchꝛe loqui
tur Seneca ad lucillum. Ad ſummum in
quit bonum ⁊ pꝛopoſitum totius vite tue
reſpice. Illi enim cõſentire debet quicquid
agimus.Ideo peccamus quia de partibꝰ
vite omnes deliberamus de tota vᷣo nemo
deſiderat. Errant conſilia noſtra quia non
habẽt quo dirigãtur ignoꝛanti quem poꝛ
tum petat:nullus ſuus vẽtus eſt.Hec il⸗

168

ad tria dubia rñdeamus.
pᷣmvtrum homini cõueniat agere pꝛo/
pter finem.
CMmytrũ finis humane vite ſit btitudo.
C vtrum beatitudo ſit bonum deſide/
¶Ad pꝛimum dubium reſpondet ſãctus
Tho.pᷣma ſecũde.q.pᷣꝰ.Qd actiõum que
ab homine aguntur ille ſole pꝛopꝛie dicũ⸗
tur humane que ſunt pꝛopꝛie hominis in
quantum eſt homo. Differt autem homo
ab alijs irrationabilibus ereaturis in hoc
ꝙ eſt dominus ſuoꝛum actuum: quod ſit
per rationem ⁊ volũtatem.Ille itaqʒ actio
nes pꝛopꝛie humane dicuntur que ex vo⸗
luntate deliberata pꝛocedunt.Alie vo nõ
pꝛopꝛie humane ſunt ſicut dum mouet pe
dem wvel fricat barbam alijs intentus ⁊ ſi-
milia:licet ſint hominis iſte actiones ſecũ
de non ſunt pꝛopter ſfinem:ex quibus ho/
mo nec mereri poteſt nec demereri.Sʒ pꝛi
me actiões ad ſinem ſunt dirigende.Inꝗt
nanq; philoſophus in ſecũdo phiſicõꝛuʒ.
Finis eſt pꝛincipium in operabilibus ab
homine.Et in ſecundo ethicoꝛum. Gꝛatia
finis omnes operantur.Et iterum in ſecũ/
do phiſicoꝛum. MHõ ſolum intellectus ſed
natura agit pꝛopter finez. Et in ſecũdo me
thaphiſice.Qui iſinitum ſaciunt auferunt
naturam boni.Cum itaqʒ finis ſit qui mo
uet agẽtem ⁊ licet in executione ſit poſteri
oꝛ tamẽ pꝛioꝛ eſt in intentione agentis et
habet rationem cauſe. Pꝛopterea ad ho
miem ſpectat vt agat pꝛopter fineʒ. C Ad
ſecundum dubium reſpõdet Ricardus in
4.di. 49. Qõ vltimus finis humane vite
eſt beatitudo:vt enim ait Auguſtinus li⸗
bꝛo.S.de ciuita.dei.Finis boni appellatur
quo quiſqʒ cum peruenitur beatus eſt.Et
idem libꝛo.i9.de ciuitate dei. Illud eſt fi⸗
nis boni pꝛopter quod appetenda ſunt co
tera ipſum autem pꝛopter ſeipſum. Et.22⸗
libꝛo de ciuita.dei.Finis inquit noſter eſt
puennire ad illud regnũ cuiꝰnulls finis ẽ.
Et Apoſtols ad romanos.c. Habetis fru
ctũ veſtrũ in ſaãctiſicatiõe:finem vo vitam
eternã. Sed hic oꝛitur difficultas quonid
cum beatitudo ſit iĩ ipſo deo ſi beantudo ẽ

le. Sʒz vt pars iſta lucidioꝛ fiat opus eſt vt

—

ſinis humane vite etiam erit finis omniũ
creaturarum. Mam vt inquit Bionyſius
in libꝛo de diuinis nominibus.Deus con
uertit omnia ad ſeipſum tanq;; ad vltimũ
finem. d quod dicit Tho pᷣᷣꝛc.q.pᷣᷣ. Qdᷣ
ſicut colligitur ex dictis Ariſtotelis ſecun
do ethicoꝝ 2. . methaphiſice ſinis dicitur
dupliciter:ſeilʒ vł eiꝰterminus ⁊ quo ideſt
ſa res in qua ratio boni inuenitur ⁊ vſus
ſiue adeptio illius rei.Sicut ſi dicamus ꝙ
motus coꝛpoꝛis grauis ſinis eſt vel locus
inferioꝛ vt res vel hoc ꝙ eſt eſſe in loco in
ſerioꝛi vt vſus.Et finis auari eſt vel pecu⸗
nia vt res: vel poſſeſſio pecunie vt vſus.
Si ergo loquamur de vltimo ſine homis
quantum ad ipſam rem que eſt finis. Sic
in vltimo fine hominis omnia creata cõue
niunt quia deus eſt vltimus finis homis
omnium aliarum rerum. Si autem lo⸗
gquamur de vltimo fine hominis quantuʒ
daaq cõſecutionem finis:ſic in fine hominis

non communicãs creature irrationabiles
Mam homo ⁊ alie creature rationales con

ſequuntur vltimum finem cognoſcendo 2
amando deum: quod non competit alijs
creaturis que adipiſcuntur vltimum fineʒ

inquantum participant aliquam ſimilitu
dinem dei ſᷣm ꝙ ſunt vel viuunt vel etiam

cognoſcunt ſᷣm inſtinctum nature: lʒ non
per rationem vel intellectum. Ideo Mai
ſter pᷣ di.ſecundi dicit. Fecitdeus creatu⸗
ram rationalem vt ſummum bonum intel
ligeret intelligendo amaret amando poſſi
deret ⁊ poſſidẽdo frueretur. Quare vt Au
guſtinus docet in libꝛo.ð3.q. Non cadit
in aliqua ratione carentia vt beata ſint.

¶ Tertium dubium fuit vtrum beatitudo

ſit bonum deſiderabile.E poſſet quis ar/
guere ꝙ non. Ham nullum bonum inco⸗
gnitum eſt deſiderabile. Hoc patet quia
bonum appꝛehenſum eſt obiectuʒ appeti

tus:vt inquit Ariſtotiles in.3⁰.de anima.

Ideo Auguſtinus libꝛo.io.de tri.c.pꝛimo
ait. Firmiſſime nouimus amari niſi nota
non poſſe. Sed beatitudo eſt bonum inco
gnitum ergo non eſt bonum deſiderabile.
shiloſophi quidem multo ſudoꝛe elabo

rarunt vt de beatitudine ac ſummo bono

cognitionem inuenirent.Et vt Lactanti⸗

us ſcribit in pꝛincipio pꝛimi libꝛi diuinarũ
inſtitutionum. Heqʒ adepti ſunt quod vo
lebant ? operam ſimul atqʒ induſiriaz per
diderũt. Hoc ideo dixit quia vt recitat k
guſtinus libꝛo.i9.de ciuitate dei. Marcus
varro notauit ducentas octoginta octo fal
ſas opiniones de beatitudine quas philo
ſophi ſuo ingenio adinuenerunt.Auguſii
nus etiam in.iʒ.de trinitate aſſerit quoſdã

poſuiſſe beatitudinez i voluptate coꝛpoꝛis

Quoſdam in voluptate animi.Quoſdam
in alijs rebus:puta in diuitis vel honoꝛi⸗
bus ⁊ huiuſmodi. vt etiam ſcribit Ariſto.
in pꝛimo ethicoꝛum.Se hijs adhuc ita lo
quitur Lactantius libꝛo.3.diuinarum in/
ſtitutionum. Epicurus ſummum bonum
in voluptate animi eſſe cenſet.Ariſappus
in voluptate coꝛpoꝛis.Caliphõ ⁊ dinoma
chus cirenayci honeſtateʒ cum voluptate
iunxerunt. Diodoꝛus in pꝛiuatione dolo/⸗
ris ſummum bonuʒ poſuit.Hieronymus
in nõ dolendo. Peripatetici autem in bo
nis animi ⁊ coꝛpoꝛis ⁊ ſoꝛtune. Trilli ſum

mum bonum eſt ſcientia.genonis cuʒ na
tura congruenter viuere.Quoꝛũdam ſtoy

coꝛum virtutem ſequi.Ariſtotiles in ho/
neſtate ac virtute ſummum bonum collo/
cauit. Hec ille.Sed infra de epicuro ita ſe
quitur.Epicuri diſciplina multo celebꝛioꝛ
ſemper fuit qᷓ;ᷓ ceteroꝛum:nõ quia veri ali
quid afferret:ſed quia multos ad popula
re nomen voluptatis inuitat.HNemo enim
non in vicia pꝛonus eſt. Pꝛopterea vt ad
ſe multitudinez contrahat appoſita ſingu
lis quibuſqʒ moꝛibus loquitur. Deſidio/
ſum vetat litteras diſcere. Auarum popu/
lari largitione liberat. Ignauum pꝛohibet
ccedere ad rẽpublicam. NPigrum exerce/
re timidum militare.Conſtat itaqʒ ex hijs
q́; erronea fuerit philoſophoꝛuz mens cir
ca beatitudinem agnoſcendam.Sed pꝛe/

ter illos adhuc ↄfirmare poſſumus ꝙ bea

titudo non eſt cognoſcibilis pervᷣba Pau
li qui pᷣme ad coꝛinthios.c.ꝛ.ait. Oculus
non vidit ⁊ auris nõ audiuit nec in coꝛ ho
minis aſcendit que pꝛeparauit deus hijs
qui diligunt illum. Sed iſta de beatitudi/

ne ſic Paulus locutus eſt.ergo tale bonũ

eſt quod a nobis percipi minime poteſt et
ex conſequenti

con
Parin
lodech
ſntent
ſuntbe
lnizde
tucinen
gus a
lidit.⸗
ſieſcri
bonnn
tertio
vime
diam
tard
tuch
C
C
Got
(
eſege
ienn
lere
Gef
bean
jebe
eyt
Choe
Noli⸗
cömul
diverio
wenbe
Ltſum
Nconis
ancpin
ſatien
nalreſe

e Co
oh
fnpp
heben
wek
Uiis
hane
Neep

ridilingi
ntqvod
frecitat d
Marts
maogof
lnas phio
. Augn
enqvalti
tecorpon
Quoſcan
dlbonori
bit Anſta
hocins
1rumin
nbonom
appuo
dinoma
luptate
edolo/
mus
nindo
Wſom
8cN;
dam ſoo
in bo/
um collo/
nio ua ſ
cclchrin
nrend
opne
enoonn
geanel
Ntaſncn
Decſdo
ngch/
npophe
umcran!
herhi⸗
mensl
Gelyue
199 ben
ba Pan
Oauls
ncor
cus biß
catimi/
ſelebol
potet
ſeguenn

ex conſequenti neqʒ deſiderari.At in con⸗
trarium eſt ſententia Auguſtini qui libꝛo

ro.de ciuitate dei.c.pᷣ.ait.Omnium certa

ſententia eſt ꝗ ratione quoq̃modo vti poſ
ſunt beatos eſſe omnes homies velle. Et
in.iʒ.de trinitatę. Ad appetendum beati/
tudinem natura compellit cui ſumme bo
nus ⁊ immutabile beatus creatoꝛ hoc in/
didit.Et de hoc Ariſtotiles in pᷣ ethicoꝛum

ſic ſcripſit:bene enunciauerunt dicentes:

bonum eſſe quod omnes appetunt. Et in
tertio thopi.Maxime bonum omnes ma
xime appetunt. ¶ Pꝛo amouenda igitur
oĩ ambiguitate: Notandum ex dictis Ri
eardi in.A.di.A9.⁊ Tho.p ⁊c.q..ꝙ beati
tudo põt accipi tripliciter.
Coð in ſno eſſe generali.
Cꝛoin ſuo eſſe ſpeciali.
¶ʒ in ſuo eſſe ſpecialiſſimo.

CPꝛimo poteſt beatitudo accipi in ſuo

eſſe generali iquantũ eſt bonũ qddãà ſufſi
cientiſſimum ⁊ ſic eſt omnibus nota.Qui
libet enim ſcit quid eſt bonum et quid eſt
eſſe ſufficientiſſimũ.Et hoc modo omnes
beatitudinem appetunt. Nam ſic appete⸗
re beatitudinem nihil eſt aliud q;ᷓ appete
re vt volũtas ſatietur quod quilibet vult.

Et hoc eſt quod Boecius dixit in tertio de

2ſolatione.Omnis nãq; moꝛtallum cura
q; multiplicium ſtudioꝛum laboꝛ exercet:
diuerſo quidem calle pꝛocedit ad vnuʒ ta

men beatitudinis ſinem nititur peruenire

Et ſumitur hic vnus ſinis ᷣm Geraldum
odonis ſuper pꝛimum ethi.non ſᷣm ſpeci⸗
em opinionis:ſʒ ſᷣm pꝛopoꝛtionem.MNam
ſicut leuia habent vnum ſinem ſᷣm ſpecieʒ

2

nature ſcilicet locum ſurſum.Et grauia ha

beant alium finem ſm ſpeciem nature ſci⸗
licet locum deoꝛſum tamen grauia ⁊ leuia
habent vnum finem ſᷣm pꝛopoꝛtionez na
ture.Eo ꝙ ita ſe habet locus deoꝛſum ad
grauia ſicut locus ſurſum ad leuia. Ita et
omnes homines tendunt ad vnum ſinem
ſ̃m pꝛopoꝛtionem opinionis: eo ꝙ ita ſẽ
habet pecunia ad auarum in qua opina⸗
tur ſe fieri poſſe beatum:ſicut delectatio li
bidinis ad luxurioſum qui in ſua luxuria

putat conſtare beatitudinẽ.Omnes quip

be appetunt quicquid etiam indebite ap⸗

169

petunt tanq̃ᷓ conſumatum bonum. C Se

cũdo poteſt beatitudo accipi in ſuo eſie ſpe

ciali inquantum ſcilicet conſiſtit non in bo

perſecta eius dilectione gaudio quod ba
betur de dei bonitate pꝛeſenti per claram

eius viſionem ⁊ perfectam dilectionem:et

hoc modo beatitudo non fuit nora philo⸗

ſophis: quam tamen poſtqᷓ;ᷓ chꝛiſtus dei ſi
lius venit in mundum omnes qui volunt
agnoſcere deſderare ⁊ acquirere valent.
Joſe quidem qui lux fuit ⁊ ſplẽdoꝛ omnis
veritatis viam nobis ſummi boni oſtẽdit.

Ipſe clamauit Mathei.A.c.dicens. Pe⸗

nitentiam agite appꝛopinquabit regnum
celoꝛum. Et. .c.Merces veſtra copioſa eſt
in celis.Et.dõ.c.MNolite theſauriz are vobis
theſauros in terra theſaurizate vobis the

ſauros in celo.Et Joannis.i⸗.c. Hec eſt vi

ta eterna vt cognoſcant ſcilicet facie ad fa

ciem te verum deum ⁊ quem miſiſti ieſum

chꝛiſtum filium tuuʒ. Et completis huma

ne redemptionis myſterijs quadrageſima
die poſtq; furrexit a moꝛtuis videntibus

diſcipulis eleuatus eſt ⁊ aſcendit ad celos
Iccirco Lactancius libꝛo.⁊.diuinarum in

ſtitutionum ait. Pater enim noſter ac do

minus qui condidit firmauitqʒ celuʒ qui
libꝛatã magnitudine ſua terram vallauit
montibus mari circũdedit amnibuſqʒ; di/

ſtinxit ⁊ quicquid eſt in hoc mundo mira⸗
bile conflauit ac perfecit ex nihilo perſpe /

ctis erroꝛibus hominum ducem miſit qui
nobis viam iuſticie panderet. Hũc ſequa

mur omnes:hunc audiamus:huic deuo⸗

tiſſime pareamus:quoniã ſolus vt ait Lu
cretius.AHeridicis hominum purgauit pe
ctoꝛa dictis.Et ſineʒ ſtatuit toꝛpedis atqʒ
timoꝛis.Oſtenditqʒ bonum fummũ quo
tendimus omnes. Quid ſoꝛet atqʒ viam

monſtrauit limite paruo.Quo poſſemus
ad id recto contendere curſu. Nec tm̃ᷣ oſtẽ

dit ſed etiam pꝛeceſſit nequis difficultatis

gra iter virtutis hoꝛꝛeret.Hec ille. Ter
tio poteſt accipi beatitudo in ſuo eſſe ſpe/⸗
cialiſſimo pꝛout ſcilicet eſt actualiteri bea
tis cuius magnitudinem explicare nequa
qᷓ; poſſumus quia nulla ſenſibilis experi
entia quarücunq; delectationum pꝛeſẽtis
rY

nis EecKnnis vite ſed in clara dei viſione ?·⁊

vite minimam partè illius dulcedinis po
teit deſignare.Et oculus non vidit nec au
ris audiuit neqʒ humanũ coꝛ excogitauit
vnqᷓ q; ingens ſit illa ſuperna felicitas.
Hinc Gꝛegoꝛiꝰ in homelia inquit.Si con
ſideremus fratres chariſſimi que ⁊ quan/
ta ſunt que nobis pꝛomittũtur in celis vi
leſcunt animo omnia que habentur in ter
ris.Terrena nanqʒ ſubſtantia ſuperne fe/
licitati comparata pondus eſt non ſubſidi
um.TZempoꝛalis vita eterne vite compa⸗
rata moꝛs eſt potius dicenda qͥʒ vita. Hic
in traãſitu beati Hieronymi ſtribit hec ver
ba Auguſtinꝰad cirillũ.Eo die ⁊ hoꝛa qua
hieronymus ſanctiſſimus ex hac luce mi/
grauit.Dũ iponie in cellula mea quieſcẽs
de gloꝛia beatoꝛum cogitarem:vellẽqʒ de
ſla tractatum bꝛeuem componere cõpul/

ſus pꝛecibus noſtri feueri quondà venera

bilis martini epiſcopi turonenſis diſcipu/⸗
li.Charta calamo pugillariqʒ ſuſceptis vo
lui epiſtolam ſcribere ſanctiſſimo hierony
mo deſtinandaʒ vt quid ipſe in re tam dif
ſicili ſentiret reſponderet.Cunq; iam ſcri/⸗
bens ſalutationis exoꝛdium hieronymo
pꝛeſentarem ineffabile ſabito lumen cum
inaudita odoꝛum fragrantia cellulam in
qua ſtabam intrauit hoꝛa iam completo/
rij. Ad quam viſionem pꝛopter rei tam ad
mirabilis nonitatem perterritus eſſe cepi.
Cunqʒ quidnam id eſſe attentius cogita/
rẽ de luce vox inſonuit dicens. Auguſtine
auguſune quid queris? Putas ne bꝛeui
immittere vaſculo mare totum. Modico
includere pugillo terrarum oꝛbem. Ce⸗
lum firmare ne ſuos exerceat motus.In/
ſinite rei quis inerit finis. Inmenſãa qua
menſura metieris. Potius totum mare ĩ
artiſſimo clauderetur vaſtulo. Potius oꝛ
bem terrarum paraus teneret pugillus.
Potius a motu continuo celum deſiſte/⸗
ret qᷓ; gaudioꝛum ⁊ gloꝛie quibus beato/⸗
rum anime ſine ſine potiuntur minimam
particulam intelligeres niſi vt ego experi
entia docearis.Diſcurre adhuc bꝛeue tem
poꝛis ſpacium ⁊ talia ſatage opera exerce

re vt poſtmoduʒ ibi que hic aliqualiter in

telligere cupis in cternum habeas. Inter

roganti vo mihi quiſnam eſſet qui talia

ð

tam grauiſſime loqueretur. MReſpodit be/
nigne:hieronvmi illius pꝛeſb rteri cui epi
ſtolam ſenibere cepiſti ſum anima que in
hac hoꝛa in bethleem carnis onere depoſi
to iocunda ⁊ gloꝛioſã pergo ad regna celo
rum:poſt que ⁊ alia multa que mecum cõ
tulit a nr̃is oculis lux diſparuit. Quanto
igit᷑ minus btitudinis ſuꝑne ſublimitas
põt cõpꝛehendi taãto ardẽtius eſt a nobis
exoptanda. S
¶MQð btitudo ↄſiſtit in aia in itellectu vi
delicet a in voluntate.¶¶ Cap.ꝛ2m.
EEEcũdum myſteriu ↄtemplandũ dici

tur btitudis ſubiectuʒ. In quo tria
dubia ſunt abſoluenda.
Binptrũ btitudo ſit actus aie tm̃.
Cmptrũ ſit actꝰ itellectua ⁊ volũtatis.

q; intellectus.

tudo eſt nobiliſſimum quod in hoie poſſit
eſſe nec creaturis infra homines ↄuenire
õt. Opoꝛtet ergo ꝙ ↄſiſtat in actu pꝛopᷣo
omini nõ quocũq; ſed nobiliſſimo.Actꝰ
autem homis ꝓpꝛius non eſt niſi ille qui
eſt hominis per illam foꝛmã qua homo c:
hec eſt aũt aia intellectiua. Nobiliſſimus
ergo actus homis eſt ille qui ſibi conuenit
ſm aiam intellectiuà ſiue ſit cognitio ſiue
dilectio.Ex quo damnatur opinio illoꝛum
qui dixerunt animã ſine coꝛpoꝛe beatã eſX⸗
ſe non poſſe. Nam vt inquit Tho.pᷣꝰc.q.
4A.loquendo de beatitudine perfecta que ĩ
dei viſione conſiſtit ſine coꝛpoꝛe aia poteſt
eſſe beata:qm̃ intellectus ad ſui operatio
nem nõ indiget coꝛpoꝛe niſi ꝓpter fantaſ⸗
mata in quibus intelligibilem veritatem
contuetur.Diuina autẽ eſſentia per fantaſ
mata videri nõ poteſt. vnde cum in viſiõe
diuine eſſentie perfecta homis beatitudo

ↄſiſtat nõ depẽdet beatitudo homis a coꝛ

poꝛe:quare ⁊ ipfſuʒ coꝛpus ad perfectionẽ
beatitudinis nõ requiritur. ¶ Sciendũ tũ
ꝙ ad perfectionẽ alicuius rei dupliciter ali
quid pertinet. Anomodo ad cõſtituendaʒ
eſſentiaz rei ſicut anima requiritur ad per

fectionem hominis. Aliomodo requiritur
ad perſectionem rei id quod ꝑtinet ad bßę

zmytrũ ſit pᷣncipalius in actu volũtatis

CAd pᷣoubiũ reſpõdet Ricar.in. 4.di.
49. ꝙ btitudo eſt actus aie tm. NHã beati

Remn
Mein
nn
Ki⸗
D

hoitbe
na gi
1 gbe n
vedepof
gna celo
caumc⸗
Quanto
bMlimitas
4hobis

Leen zi

ndidii
gom
itans

40,

ean/
NNKR
norie
pobo
Ac
le gui
onoe
ſmmus
nbenit
i ſwe
lozmm
enid
. i
auni
upocc
peran
bnui⸗
itcten
rann
nifoe
litudo
3400:
ction⸗
ndüti
iterali
endi
d per
ninin

d bi

eſſe eius.Sicut pulchꝛitudo coꝛpoꝛis ⁊ ve
locitas ingenij pertinet ad perfectionẽ ho
minis.Qudãuis ergo coꝛpus pꝛimomodo
ad perfectionem beatitudinis humane nõ

pertineat pertinet tamẽ ſecũdo modo.&ρ:
quanto anima perfectioꝛ erit in ſua natu/
ra perfectius habebit ſnam ꝓpꝛiam opa/
tionem in qua conſiſtit felicitas. Hoc vo
erit cum ſuo coꝛpoꝛi ipſa beata reunietur.
Pꝛopter illam autem vnionem non erũt
homini neceſſaria exterioꝛa iſta bona: qꝛ
coꝛpus ex coniunctione ſui ad animã bea
tum erit gloꝛioſum ac impaſſibile. Hã vt
ſcribit dominus Bonauentura in ſuo ter

tio di.28. Contingit aliquid eſſe beatuʒz tri
pliciter.ſ.per eſſentiã. Et per pꝛimam ifluẽ
tiam ⁊ per quandam redundantiam. bea
tum per eſſentiaʒ eſt ſolus deus.beatũ per
pꝛimam inſfluentiam eſt ſolus rationalis

ſpiritus.beatum deniq; per quandã redũ

dantiaʒz eſt coꝛpus humanũ in quod gau
dium gloꝛie redundat ex coniunctione ſui
ad animam beataz. Et licet coꝛpus huma
num non ſit ad imaginem dei per ſe tamẽ
vnitum eſt anime que eſt ad dei imaginez
⁊ ratione illius eſt beatitudinis comparti
cipabile.ſ Si vo aliquis inſtaret contra di
cta de exterioꝛibus bonis quia videtur cõ
trarium. Haʒ cibus potus diuitie ⁊ regnũ
exterioꝛa bona ſunt ⁊ hec pꝛomittunt᷑ bea
tis.vnde Luce.ꝛ2. Chꝛiſtus dixit. Edatis
2 bibatis ſuper menſam meam in regno
meo.Et Mathei.õ. Theſaurizate vobis

theſauros in celo.Et Mathei.22. Poſſide

te paratum vobis regnum. ergo et iſta ad

beatitudinem exiguntur. Reſpõdet Z ho.

ꝓꝙ omnia iſta methaphoꝛice ſunt intelligẽ

da ſʒ ꝙ in ſcripturis ſolent ſpiritualia per
coꝛpoꝛalia deſignari.Sieut per cibum et

potum intelligitur delectatio beatitudinis
per diuitias fufſicientia que fufficit homi
ni deus per regnum exaltatio homis vſaʒ

ad coniunctionem cũ deo. ¶ Secũduzʒ du

bium fuit vtrum beatitudo ſit actus intel

lectus ⁊ voluntatis ſimul.Et lʒ quidam te
neant ꝙ eſſentia beatitudinis vite huma

ne in ſolius intellectus actu conſiſtat: ita
ꝓꝙ nullo modo in actu voluntatis. Tamen

———

Ricardus in quarto vbi.S. dicit ꝙ beati /

.

170

tudo conſiſtit in aetu voluntatis ⁊ intelle
ctus ſimul.Cuius ratio eſt qꝛ eſſentia bea
titudinis vite humane conſiſtit in perfecta
vnione anime rationalis cuʒ deo. HMec au
tem vnio includit vnionem aĩe cũ deo bᷣm
omnem ſui potentiam per quam vnibilis
eſt cum eo immediate. Potẽtia auteʒ aĩie

rationalis non tm̃ eſt intellectus ſed volù

tas.Et per qualibet illaruzʒ vnibilis eſt cũ

deo immediate. Sicut eniʒ deus ſub ratio
ne qua ſummum verum eſt immediatum

obiectum intellectus beatoꝛum ita ſub ra
tione qua ſummum bonum eſt immedia⸗
tum obiectum volũtatis eoꝛum. Quduis
enim ipſo immediate nõ fruerentur niſi ip
ſum immediate viderẽt tamẽ immediatũ
obiectum voluntatis eoꝛum non eſt ipᷣa vi

ſio ſummi boni:ſed ipſum ſummũ bonũ.

Nõ enim volunt ſummũ bonum ꝓpter il
lam viſionem ſicut ꝓpter finẽ.Sʒ volũt ip
ſam viſionẽ ꝓpter iſm ſummum bonuʒ ſi
cut ꝓpter vltimum finc. Ipᷣm ergo ſummũ
bonũ pᷣmo ⁊ imediate eſt ab ipſis volituʒ:
ergo eſt voluntatis eoꝝ immediatuʒz obie.
ctum.Ergo perfecta vnio anime cũ deo in

qua beatitudo confſiſtit eſt per intellectum

7 volũtatem.taqʒ in actu vtriuſqʒ ſimul
ↄſiſtit. Et ſi obicerenfauctoꝛitates que cõ
trariũ voltibus eas itelligere ſonare vidẽ
tur:puta qꝛ in viſione dicũt btitudinẽ cõſi
ſtere. Rhdet Ricar.ꝙ ſemper icludũt cõ
comitanteʒ dilectionẽ. NHã ↄſumata dei di
lectio inſeparabiłr cõcomittat᷑ clarã eiꝰ vi
ſionẽ. Pꝛopterea Augꝰliꝰpᷣ de trini.c.pe/
nultimo dicit ꝙ viſio eſt ſummũ pꝛemiũ ⁊

ipſa eſt actus intellectus.Et in pᷣ liꝰde do ⸗

ctrina xpᷣiana.idẽ dicit. Hec eſt ſũma mer⸗
ces vt pfruamur deo.ſũma merces eſt bea
titu do ⁊ fruitio eſt actus volũtatis que vi

erat vtnũ btitudo pꝛincipaliꝰↄſiſtat in acua⸗

voluntatis q́; intellectus. Et reſpõdet Mi

cardus ꝙ ſic.pᷣ quia ſicut iter habitus vie
charitatis eſt donũ pꝛincipaliꝰſᷣʒ Anguſti
nuz. is. de trinitate.c.is.ta inter habitus
patrie charitas patrie eſt donum pꝛincipa
lius. Sed in patria nobilioꝛ hobitus ba⸗
bet nobilioꝛem actum.Ergo deum perfe⸗
cte diligere qui eſt actus charitatis patrie
vY 2

e

2

ſionem concomitatur. ¶ Tertium dubiunuz

eſt actus nobiliſſimus anime. Cũ ergo in
nobiliſſimo actu pꝛincipaliſſime conſſtat
beatiudo a diligere ſit actus voluntatis:
pꝛincipalius conſiſtit in actu voluntatis
qᷓ; intellectus. Secũdo pꝛobatur ꝙ bea
titudo pꝛincipalius conſiſtit in actu volun
tatis q; intellectus ex eo ꝙ voluntas eſt
nobilioꝛ potentia q; ſit intellectus. Nam
HB ernardus in libꝛo de libero arbitrio di.
cit rationem eſſe quodammodo pediſſe/
quam voluntatis. Et Anſelmus in libꝛo
de conceptu virginali.ominium totius
regni anime attribuit voluntati.Tho.pꝛi/
ma parte.ꝗ.Sð3. vtrum voluntas ſit altioꝛ
potentia qᷓ; intellectꝰ.Et Ariſt.in.⁊. politi.
c.S.potentia qua eligimus pꝛincipans eſt
Agdhuc id pꝛobatur quia voluntas in ſuo
actu cogi non poteſt nec circa ea que ſunt
ad finem neceſſitari. Inteillectus autem co
gGi poteſt ⁊ circa ea que ſunt ad ſineʒ neceſ
ſitari. Inſuper magis poteſt ranſtmꝛmare
animam voluntas q; intellectus æ ſuum
obiectum reſpicit ſub ratione nobilioꝛi.
Bonum enim eſt obiectum voluntatis.
Ens obiectum intellectus. Ratio autem
boni eſt perſectioꝛ qᷓ;ᷓ fit ratio entis. ¶ Ter
tio pꝛobatur quia deus eſt vltimus ſinis
maxime ſub ratione qua bonum quod pa
tet quia eſt hoc ꝙ creature oꝛdinantur in
ipſum vt in finem maxime eſt in eis ratio
bonitatis ſicut per hoc ꝙ ipſum reſpiciũt
vt exemplar maxime eſt in eis ratio veri⸗
tatis. Sed deus ſub ratione qua ſummuʒ
bonum eſt voluntatis obiectum ſub ra⸗
tione qua ſfummum ens vel verum eſt in
tellectus obiectum.ergo voluntas magis
reſpicit deum fub ratione finis q; intelle/
ctus. Sed deus ſub ratione qua vltimus
finis eſt eſt btinñcans.ergo ſub ratiõe qua
eſt beatitudinis obiectum pꝛincipalius tẽ
dit voluntas in ipſũ qᷓ;ᷓ; intellectus. Et ſic
ↄſiſtit beatitudo pꝛincipalius in actu volũ
tatis q; intellectus.
CAQð btitudo n põt eſſe in bonis pñtis
vite. LCap. 3.

Ertium miyſtenium contemplanqũ
t di beatitudis obiectu: In q; tris ſut
DdDdubia abſoluẽda.

Bnytrũ btitudo ſit quid creatuz.

Cꝛmytrũ btitudo poſſit amitit.

zin vtrum beatitudo poſſit in hac vita

Ad pꝛimum dubium reſpondet Ricar
dus vbi. 5. 2 Tho. P“ 2:. q. 3. Q beatitu/

EE EEEõ

do vite humane dupliciter poteſt accipi.
vnomodo pꝛo illo bono in quo perfecte et

plenarie requieſcit humana vita. Aliomo

do pꝛo perfecta quiete humane vite in il/
lo bono qua conſiſtit imperſecta hominis

coniunctione cum illo bono. Pꝛimo mo⸗/

do beatitudo aecipitur pꝛo beatitudinis

obiecto:⁊ ſie beatitudo eſt quid increatuzʒ:

ſcilicet ipſe deus. Beatitudo autem ſecun
do modo accepta eſt aliquid exiſtẽs in bea
to tanc eius vltimata ⁊ plenaria perfe⸗
ctio:⁊ ſic eſt aliquid creatum. Cum enim

beatitudo conſiſtat in viſiõe dei videre de
um eſt actus creature videntis. Secun

—

dum dubium fuitvtrum beatitudo poſſit

amitti.Et ad hoc dicimus ex ſententia ſan
cti Tho.pᷣma x.q.S. Qõdð beatitudo poteſt
tripliciter ↄſiderari.
h in ſna imperfectione.
¶ꝛoin ſua gnali ratione.
Ezoin ſua ſpeciali reſtrictine.
¶ Peimo poteſt beatitudo conſiderari in
ſua imperfectione pꝛout ſcilicet beatitudo
eſt illa imperfecta qualis in hac vita habe
ri poteſt ſine ſit felicitas contemplatiua:ſi
ue ſit actiua.RNec quidem amitti poteſt lʒz
non de facili.Sicut patet in felicitate con
templatiua que amittetur vel per obliuio
nem:puta cum coꝛꝛumpitur ſciẽtia ex ali/
qua egritudine vel etiam per aliquas oc/
cupationes quibus totaliter abſtrahit ali
quis a contemplatione. Patet etiam idẽ
in felicitate actiua. Noluntas enim homi

nis tranſmutari poteſt vt in vicium dege:

neret a virtute. Ideo ° hiloſophus dicit
in pᷣ ethicoꝛũ aliquos eſſe in hac vita bea
tos nõ ſimpliciter ſed ſicut homines quo/

rum natura mutationi ſubiecra eſt. Se

cundo poteſt beatitudo conſiderari in ſua
generali ratione ⁊ ſic beatitudo nõ poteſt
amitti. Cum enim ſit perſecte bonuʒ ⁊ ſuf
ſiciens opoꝛtet ꝙ deſiderium homis quie
tet ⁊ omne malum excludat. Naturaliter

autem homo deſiderat retiuerebonnz q

nci⸗

hobe
Mext
mndi
Affig⸗
Utudin
beatbe
fum.c
uens
Si au
malun
falſun
eſt hon
ggoi
ſ C
lnſua
pefecu
ſeeſſt
lineq;
ſeqze⸗
lio. N
lecſe
vene
dmn
vult
ſuft
lom
cum
pleta
gliqu
pprl
tudin
beati
lumſ
nano⸗
lial
geno
ſectiwg
beninn
Nenis
opnig
Unrnon
enude
ſunn
benog
nhe
W
Geni

hboe i

rer
beanin/5

it ah
afttte e
1 Aone
pütein i/
bominis
imomo/
Müindinis
naranz
anſan
isinba
erf/
n enim
loe de

Secng 2

aſn.
NNdicſ

lamin
caunmdo
fabebe
guuuuf
nport
alan
robiud
muctti
iggasee
rtretl
chan 4
nim hont
nnottl
Hus cial
nia bes
es quo /
(S.
fiinſu

ſole

ztl
nmio o⸗
wr Alr
n

habet ⁊ ꝙ eius retinendi ſecuritatem obti
neat.Alioꝗn neceſſe eſt ꝙ vł timoꝛe amit

tendi vel doloꝛe de certitudine amiſſionis
affligatur. Requiritur ergo ad veraʒ bea
titudinem ꝙ homo certam opinionem ha
beat bonum quod habet nunqᷓ; ſẽ amiſſu
rum. que quidem opinio ſi vera ſit conſe⸗
quens eſt ꝙ beatitudinem vnqᷓ; amittet.
Si autem ſnlſa ſit hoc ipſum eſt quoddaʒ
malum.i.ſfalſam opinionem habere. Naʒ
falſum eſt malum intellectus ſicut verum
eſt bonum ipſius:vt dicitur in.oõ.ethi. Nõ
ergo iam erit vere beatus ſi ad malũ ei in

eſt. ¶ Tertio poteſt beatitudo conſiderari

in ſua ſpeciali reſtrictione inq́;tum ſcilicet
perfecta beatitudo conſiſtit in viſione diui
ne eſſẽtie.Et ſic beatitudo nullo põt amit/⸗
ti neq; ex parte videntis neqʒ; ex parte dei
neqʒ etiam ex parte alicuius alterius agẽ
tis. Non ex parte vidẽtis: quia impoſſibi
le eſt ꝙ aliquis vidẽs diuinam eſſentiam
velit eam non videre. Ratio eſt quoniam

omne bonum habitum quo quis carere

vult aut eſt inſufficiẽs ⁊ queritur aliquid
ſuſſiciens loco eius:aut habet aliquod in
commodum annerxũ pꝛopter quod in faſti

dium venit.viſio autem diuine eſſentie re

plet animam omnibus bonis ⁊ nõ habet
aliquod icommodum adiunctum. Quare
ꝓpꝛia voluntate non poteſt beatus beati
tudinem deſerere. Similiter btũs non põt
beatitudinẽ perdere deo ſubtrahẽte:quia
cum ſubtractio beatitudinis ſit quedã pe
na non poteſt talis pena a deo iuſto iudice
— niſi pꝛo aliqua culpa in quam ca
ere non poteſt qui dei eſſentam videt cũ
ad hanc viſionem de neceſſitate ſequatur
rectitudo voluntatis. Non poteſt etiam
beatitudo amitti ex parte alicuius alteriꝰ
agentis. Quia mens deo coniuncta ſuper
omnia alia eleuatur ⁊ ſic ab huiuſmodi cõ
iunctione nullum aliud agens poteſt ipſã
excludere.Eſt ergo beatitudo perfectio cõ

eam habenti ſaciente hoc virtute diuina:
que hominem ſubleuat in participationeʒ
eternitatis tranſcendentis omnem muta/
tionẽ. Jccirco male dixit Oꝛigenes ſeqns

quoꝛũdam platonicoꝛum erroꝛem:ꝙ poſt
vliimdã beatitudinẽ homo põt fieri miſer.
KCertium dubium fſuit vtrum beatitudo
poſſit haberi in hac vita.Et ad hoc reſpon
demus ꝙ non loquendo de lege cõmuni:
⁊ hoc,/ppterea quia dominus noſter ieſus
chꝛiſtus fuit viatoꝛ 1 compꝛehẽſoꝛ. Qua

re vo in hac vita ꝗs btũs eſſe nõ pot aſſi⸗

gnari poſſunt tres rõnes pcipue.
¶b dr in ſatiabilitatis.
Cꝛpenalitatis.

Czamoꝛtalitas.
CPuima ratio dicitur inſatiabilitatis:vt
enim inquit dñs Bonauentura di. o. q̃r

ti libꝛi. Peatitudo eſt ſinis ſatians appeti
tum.Sed bona pꝛeſentis vite non ſatiant
appetituʒ:non diuitie: non delicie:non ho
noꝛes:non ſama:non gloꝛia:non quecũqʒ
deſñiderabilia ⁊ delectabilia excogitari poſ
ſunt:vt docet experientia.Ergo nec in hu/
iuſmodi bonis btũs quis reputari debet.
Tho. vo pᷣ par.q.2.dicit. Inmpoſſibile eſt
beatitudinem hominis eſſe in aliquo bo⸗
no creato:quia beatitudo eſt bonus perfe
ctuʒ quod totaliter quietat appetitũ. Alio
quin nõ eſſet vltimus finis ſi adhuc reſta
ret aliquid appetenduʒz. Obietum autem
voluntatis eſt vniuerſale bonũ:ſicut obie
ctum intellectus eſt vniuerſale verum. Ex
quo patet ꝙ nihil poteſt quietare volũta/
tem hominis niſi bonuʒ vniuerſale quod
non inuenitur in aliquo creato ſed ſolum
in deo:quia omnis creatura habet bonita
tem participatam. vnde ſolus deus volun
tatem hominis implere poteſt. Jdeo Da⸗
uid in pſalmo dixit. Satnaboꝛ cum appa⸗/
ruerit gloꝛia tua.Et Auguſtinus libꝛo pꝛi
mo conſeſſionuʒz. Feciſti nos domine ad te
⁊ inquietũ eſt coꝛ noſtrum donec quieſcat
in te.Et in.ꝗ.libꝛo. Redite inquit pꝛeuari

catoꝛes ad coꝛ ⁊ inherete ei qui fecit vos:
ſtate in eo ⁊ ſtabitis:quieſcite in eo ⁊ quie
ti eritis. Quo itis in aſpera quo itis bonũ
ſumata que omnem defectum excludit a
beato.Et ideo abſqʒ mutabilitate aduenit

quod queritis ab illo eſt. Quia igitur ani
ma eo imago dei eſt quo eius capax eſt et
particeps eſſe poteſt:vt Cribit Auguſtinꝰ
14.de trinitate.ccirco nulla creatura ani
me capacitatem implere valet.¶ Secun/⸗
da ratio cur in hac vita nõ poſſit quis eſſe
3

VA V
„

beatus dicitur penalitatis.vt eni ait Tho.
p eꝛtq. S. Meatitudo excludit omne malũ:
vita autem pꝛeſens multis malis ⁊ pena⸗/

litatibus ſubiacet que vitari non poſſunt

Et ignoꝛantie ex parte intellectus.Et inoꝛ
dinate affectionis ex parte appetitꝰ⁊ mul
tiplicibus laboꝛibus calamitatibus ⁊ erũ
nis ex parte coꝛpoꝛis:quomodo igitur in
cot fluctuationibus beatũ ſẽ credere quiſ
pia ʒ habetur. Inquit Job.c.iʒ. Homo na
tus de muliere bꝛeui viuens tempoꝛe re⸗
letus multis miſers. Et Hieronymꝰ ad
eliodoꝛum. Ubiq; luctus vbiqʒ gemitꝰ
2 plurima moꝛtis imago.Et Boecius liꝰ
ſecũdo de conſolatione.Quã multis ama
ritudinibꝰ humane ſeiicitatis dulcedo re⸗
ſperſa eſt:que ⁊ ſi fruenti iocũda eẽ videa
tur:tamen quominus cum velis abire re/⸗
tineri non poteſt. Et Seneca in tragedijs.
Mulla ſoꝛs longa eſt doloꝛ atqʒ voluptas
inuicem cedunt. Nemo vtiq; reperit᷑ qui
diutius in quocunqʒ ſit ſtatu delectari poſ
ſit ⁊ abſq; turbatione vel animi vel coꝛpo
ris pertranſire. Nemo inquit Seneca vbi
ſupꝛa conſidat nimium ſecundis. Nemo
deiperet melioꝛa lapſis.Et ad lucilluʒ.No
li huic tranquillitati confidere: momento
mare euertitur: ⁊ eodem die vbi luſerunt
nauigia ſoꝛbentur. Quis nam felicioꝛ iu⸗
dicari potuiſſet policrate tyranno ſamio/
rum. Be ipſo quippe reſert Tullius in li/
bꝛo de finibus bonoꝛum ⁊ maloꝛum. Et
idem conſfirmat Haleriꝰde mutatione mo
rum ⁊ ſoꝛtune:qꝙ adeo ſibi ſoꝛtunam obſe
quioſãm habuit ꝙ omnia deſiderata perſi

ciebat. Ad moderandam igitur ſoꝛtune in

uidiam ſumpto e manu anulo quem pꝛe⸗
cioſum poſſidebat in mare iecit. Sed iopi
nate illum repente recuperauit. Haʒ poſt
dies paucos a piſcatoꝛibus piſcis captus
qui anulum ſoꝛbuerat tyranno donatus
eſt. Accidit tandẽ ꝙ aduerſus pariuz per
ſarum regem duxit exercitum: ⁊ ꝙ oꝛon⸗
thes pꝛefectus darij illum acie fuderit ce⸗
pitqʒ.Et in ſummo megalẽſis montis ver
tice ſuſpendi iuſſerit.Et relictus auibus la
cerandus:qui vbiqʒ feliciſſime in terra vi

xerat in aere miſerrime expirauit. Mutan

tur omnia que ſunt in hoc mundo: ⁊ nihil

eſt ſtabile nihil ſirmum nihil deniqʒ; tutus
Ideo ſapiẽs Eccleſiaſtes.⁊.c.dicebat. Vidi
in omnibus vanitatem ⁊ afflictionem ſpi/
ritus ⁊ animi: et nihil permanẽ ſub ſole⸗
Zertia ratio quare iĩ pñti vita nullus po
teſt eſſe beatus dicitur moꝛtalitatis. Ocs
quippe ad moꝛtem tendimus cuius ma/

nus potentiſſimas nullo ingenio nulla vi

nulla arte nullo pꝛecio euitare valemus:

inſtat ceruicibus noſtris.Siquis igitur di

xerit aliquem beatum eo ꝙ diuitijs afflu⸗
it: ſtatiz reſpondebo.NHon ſic non ſic:quia

diuites moꝛiuntur. Siquis affirmauerit

alium eſſe beatum eo ꝙ omnibus delitijs
huius ſeculi perfruatur:adhuc reſponde/

bo. Hequaqʒ ſic eſt:quia poſt bꝛeuem haͤc
vitam omnes homines moꝛientur. Siꝗs

beatum reputauerit eum qui oꝛbi vniuer/
ſo dominaret᷑. Qlamabo et ego ꝙ nec re⸗
gna ſiue imperia beatum hominem red/
dunt:quoniam ⁊ pꝛincipes ⁊ reges ⁊ pur/
purati ⁊ iperatoꝛes omneſq; domini moꝛi
entur. Et ideo cum Lactãtio cõcludimus
dicente tertio libꝛo. Summum bonum qðᷣ
beatos facit non poteſt eſſe niſi in ea reli⸗
gione atq; doctrina cui ſpes immoꝛtalita/
tis adiuncta eſt. Igitur demus operam ne
decipiamur tempoꝛalium bonoꝛum ſuaui
tate:atqʒ mundum audacter ſub pedibus
habeamus eaq; tantuzʒ vtamur vt ſic tan
dem peruemamus ad fruitionem illam
beatam:ad quam nos perducat ieſus ſili
us dei:qui cum patre ⁊ ſpiritu ſancto viuit
⁊ regnat in ſecula ſeculoꝝ Amen.

Sermo quinquageſimus octauus: de
anime rationalis admirandis pꝛerogati/
uis ⁊ excellentis quas vnuſꝗſqʒ cogſcere

debet.

Cce oes ani/
me mee ſunt dei viuẽ᷑tis. vᷣba
ſunt iſta oꝛiginaliter Eʒechieł
is.&. (Bolendum pꝛofecto eſt de multitu
dine hominum pereuntium:qui concupi/
ſcentias pꝛauas inſequentes: virtutibus
ieiuni:omni vicioꝛum turpitudini ſeſe de⸗/

lun

Pm
4. Bidl
nfp
ub ſole⸗
llso
1 Oes
Us m/
nulla ni
Nonns:
ſgirdi
Saſto/
ſcqeu
maucrit
delins
honce/
en bie
Sigs
nber/
cre/
ſed/
Por,
wd
ns
mnc
ea fel/
lalits/
umne
nſuaui
edbs
tſietun
n m
icſi in
coru
.

nneid
ognn
alie

. 9
gtchic
muoluin
oncup'/
runbus
iſeſe

derunt. ¶ Hij equidem obliti excellentie

ac dignitatis animarum ſuarum defluunt

luxuria ⁊ delicate atq; molliter viuunt ab

hoꝛꝛentq; parcitatem:continẽtiam:ſobꝛie
tatem: et quicquid eſt quod viros bonos

doceat. Fidei vo documenta irrident: do⸗
ctrinam euangelicam ſpernunt: de regno

celoꝛum deſperant:negant atqʒ penas in⸗/

ferni.ſ Talibus autem erroꝛibus inuoluuũ
tur quoniaʒ de anima rationali minus be
ne ſentiunt: quandoq; affirmantes ani⸗

mas non reperiri.Aliquando illas non
multe nobilitatis foꝛe ſnadentes. Inter/⸗

dum Yo ⁊ eas cuz ſuis coꝛpoꝛibus impꝛo
be ſatis contendentes coꝛꝛumpi. Quos

quid aliud dixerim niſi pecoꝛa immundiſ/⸗
ſima atq; indomitas feras:immo quibuſ

cũq; beluis immaniſſimis deterioꝛes. In
quit enim Sauid in pſalmo. Homo cum

in honoꝛe eſſet non intellexit comparatus
eſt iumentis iſipientibus ⁊ ſimilis factus
eſt illis. Nam ſummus ille pater qui ſapiẽ
tia ſua condidit omnia.Minuit hominez
paulominus ab angelis coꝛonans gloꝛia

honoꝛe: dum intellectiuam animam illi

dedit.ſQua de re vt aperiantur mentes
cunctoꝛum ad anime veriſſimam cognitio
nem illanqʒ; vnuſquiſq; ſtudeat bonis et
ſanctis moꝛibus exoꝛnare:decreui in pꝛe
ſenti ſermone de ipſa anima verba fſacere.
e qua tria myſteria pꝛoponimus cõtem
planda.

Cpnpꝛ diffinitionis.

1 pductionis.
zmn ſeparationis.

¶ Auid ſit anima que nõ eſt coꝛpus:nec
ex ſemine cauſata:a que vna ſola eſt in ho
mMmine. n

Rimum myſterium contemplan⸗/
duʒz de anima dicitur diffinitionis.
In quo quid ſit anima declaremꝰ.
icit enim Albertus in compẽdio theo
logie.Qõð a quibuſdaz anima diffinitur
vt ſpiritus.ſ A quibuſdam vt anima.ꝗA
quibuſdam vo vt ſpiritus ⁊ anima. In/
quantum conſideratur vt ſpiritus diffini/

tur ſic ab Auguſtino in libꝛo de motu coꝛ

dis.Anima eſt ſubſtantia incoꝛpoꝛea:itel
lectualis uluminationis a pꝛimo vltima:

172

reuelatiõe perceptiua.vltima dicitur quia
mediantibus angelis percipit. ¶ Ex qua
diffinitione cognoſcimus:ꝙ ſpiritus hu/
manus qui eſt anima inter omnes creatu
ras imme diate poſt angelos illuminatio

nis diuine ſit perceptiuus. ¶ Inquantum
anima diffinitur ſic a Remigio. Anima ẽ
ſubſtantia incoꝛpoꝛea regens coꝛpus. Et
ab Ariſtotile in ſecundo de anima dicitur.
Anima eſt endelichia actus ſiue foꝛma
coꝛpoꝛis oꝛganici phiſici potentia vitam

habentis.ſEx quibus verbis datur intel
ligi:ꝙ anima vnibilis ẽ coꝛpoꝛi nec omni
ſed ſoli oꝛganico vel phiſico ideſt nali ad
ſuſceptionem anime rationalis diſpoſito.

Inquantum autem ſpiritus ⁊ anima dif

finitur ab Auguſtino ſic. Anima eſt omni

um ſimilitudo.Que diffinitio data eſt per

comparationem ad creaturas. Anima eni

ex ſui natura ad ſuſcipiendas omnium re

rum ſimilitudines tam coꝛpoꝛaliuʒ q;ᷓ ſpi
ritualium apta eſt. ¶ Et hm Auguſtinuʒz li

bꝛo de ſpiritu ⁊ anima multiplicit᷑ nomina

tur ſcilicet. Rnima:mens:ratio:ſpiritus:ſẽ

ſus:memoꝛia:volũtas.Anima dicitur in.
quantum animat coꝛpus ſiue viuiſficat.

ens inquantum recolit. Ratio cũ rẽ iu
dicat. Spiritus dũ ſpirat:vel quia ſpiritua

lem naturam habet. Senſus dum ſentit.

Memoꝛia dum recoꝛdatur. NHoluntas dũ

conſentit. Hec nomina diuerſa ſunt anime

non ꝓpter eſſentie plitatem:ſed ꝓpter effe
ctuũ miltiplicitatẽ 1 opationẽ.Sed pꝛo hu

ius partis intelligentia plenioꝛe quatuo

dubia eſſe abſoluenda.

CQBmytrũ ſit aia.

C mytrũ aia ſit coꝛpunus.
¶ 3 uytrũ aia cauſeſur ex ſemine.
Auptrũ in hoie ſit vna ſola anima.

„ —

¶ e In pꝛimo dubio expugnãda eſt ? omm

no repꝛobanda pꝛauiſſima opinio iiloꝛuʒ

qui tenent animaʒz non eſſe aſſerentes nõ

niſi coꝛpoꝛa aut coꝛpoꝛales ſubſtantias re
periri.Quos nos couincere poſſumus tri
plici lumine.
B ndi teſtificationis.

¶ zmoperationis.

Czuungurntionis,

sl

T Pꝛimum lumen quo oſtenditur ꝙ ani

ma ſit dicitur teſtificationis. Teſtãtur qui⸗/
dem omnes taʒ diuine q́;ᷓ humane ſcriptu
re animam eſſe atqʒ de illa ſublimiter ſem
per loquantur. Pe hac ita ſcribit ſapiẽs
Eccleſiaſtici.c.2. SFili in manſuetudine ſer/
una animam tuam. Ct. 4. c. Humilia coꝛd
deo animam tuam. qEt eodem.c. Non cõ
fundaris pꝛo anima tua dicere veruz. ¶Et
io.c. Qui multis vtitur verbis ledit aiam
ſuam.¶ Et.⁊c.c. Qui cum fure participat
ledit animam ſuam. ſEt. 34. c. Timentis
deuz beata eſt anima illius.Et. i.c. Lau
dabit vſq; ad moꝛtem anima mea domi/
num. Et Sapientie p̊.c. In maliuolã ani
mam non intrabit ſapientia. ¶ Et eodeʒ. c.
Os quod mentitur occidit animam. Et
CEccleſiaſtici. 30.c. Miſerere anime tue pla
cens deo.ſEiuſdem.37. c.A cõſiliario ma
lo ſerua animam tuam.Et canticoꝛum pᷣ
co. Num quem diligit anima mea vidiſtis
Eiuſdem.ʒ.c.Queſiui quem diligit ani/
ma mea. Et.6. c. Anima mea liqueſacta
eſt vt dilectus eſt locutus. Et Judith.8.
c. Humiliemus illi animas noſtras. Et
Job.io.c.Tedet animam meam vite inee.
¶ Et Thobie.iꝛ2.c.Qui faciunt peccatuʒ ho
ſtes ſunt anime ſue. Et deuteronomij.4.

co. Cuſtodite ſolicite animas veſtras. ¶¶ Et

Joſue.2. co. Eruatis animas vias de moꝛ
te.ſ Et Abachuc.2. c. Qui incredulus eſt

non erit recta eius anima. Et pꝛimi Re

gum. c.26. ſcribitur. M agniſicetur anima
mea in oculis domini.Et ſecundi Regũ
i4.c. Mon vult deus perire anima. ¶Et ter

tij Regum.i9. Tolle animam meam. Et

quarti Regum pᷣ.c. MNoli deſpicere animã

meam. Et ps. 6. Anima mea turbata eſt

valde.ſſ Et.⁊. Ne quãdo rapiat vt leo ani-
mam meazʒ. ſEt.i. Non derelinquas ani
mam meam in inferno. Et.ꝛ0. Erue a ſra
mea deus animam meam. Et. 23. Ad te
domine leuaui animam meà. Et. 32. Ani
ma mea miſtinet dominum. Et.Ai. Quẽ
admodum deſiderat ceruus ad ſontes aqᷓ
rum ita deſiderat anima mea ad te deus.
Et. 62. Sitiuit in te animaa mea. ¶Et pᷣs.

2⁰. Animas pauperum ſaluas faciet. ¶Et

Saluato: noſter dixit Mathei.c.co. Ani⸗

ma plus eſt qᷓ eſca.ſEt.io.e. Nolite time

re eos qui occidunt coꝛpus animam autẽ
non poſſunt occidere.ſ Et.io.c.Quid pꝛo
deſt homini ſi rniuerſum mundum lucre⸗
tur anime vo ſue detrimentum patiatur:
aut quaʒ dabit homo commutationẽ pꝛo
aia ſua.¶ Et. 26. c. Triſtis eſt aia mea vſqʒ
ad moꝛtẽ.ſEt.Luce.2.c.btàã virgo in ſuo

cãtico ita canit. Magnificat aia mea dñzʒ.
¶ Et Symeon virgineʒ eodem.c.ſic allocu

tus eſt. Zuam ipſius animaʒ pertranſibit
gladius.ſ Et Jacobus.ꝭ.c.ait.Qui cõuer
ti fecerit peccatoꝛem ab erroꝛe vie ſue ſal⸗

uabit animam eius a moꝛte. Et p̊.c. In
manſuetudine ſuſcipite inſitum verbum:
quod poteſt ſaluare animas veſtras. I¶Et

Petrus pꝛima epiſtola.c.iꝛ.inqnit. Obſeẽ
cro vos tanq;ᷓ aduenas pegrinos abſti

nere vos a carnalibus deſiderijs que mili
tant aduerſus animam. C¶ An cris vo ca

nonibns ſepiſſime fit mẽtio de anima. Si/
cut patet.22. di.c. Qui epiſcopo. Et. xi.
.c. Placuit.c. Abſit.c. Molite timere.c.
Audi.¶ Et.iꝭ.q.ꝛ.c. Tempus.c. Hunc.c.
Fatẽdum.c. Anime deſunctoꝛum.¶ Et.i.
q.pᷣꝰ.c. In canonibus.¶ Et.ꝛi.q. ꝰ.in cꝰ.
NRelatio.¶ Et.⁊ .q.A.c. Ipa pietas.c.Qdð
chꝛiſtus.c. Diſplicet. Et.24.q.ʒ.c.Si ha
bes. ¶Et. 26. q. Oc. Agnouimus. ꝗEt. 30.
q.vꝰ.c. Ad limina.¶ Et.32.q.ꝛ.cꝰ. Qð vᷣo.
c.Si illud.c. Moyſes.ſEt.ʒ3.q.⁊ꝛ.c. Amo
nere.¶ Et de pe.di.pᷣ.c. Reſuſcitatus.cꝰ.
Voluiſſent.i¶ Et di.ꝛ.c.Charitas.c. Ergo.

Et di. 3. c. Poteſt. c. Siquis.c. Quid er⸗/

go.i¶ Et di.S.cꝰ.Conſideret.i¶ Et de con.di.
2.c. Reuera.ſſEt di. ꝗ.c. Si baptizata. Et

de maioꝛitate obedientia.c. Solite. Et

de ſum.trini.⁊ ſide.c.Firmiter.Et de pe.et

re.c. Cum infimitas. Et de renunciatio⸗
ne.c. Miſi cum pꝛidem. ¶Et de celebꝛatiõe
miſſarum.c. In quadam.Et de decimis.c.
Cum non ſit in homine.ſ In Clementina

vo de ſumma trinitate ⁊ fide catho.dam⸗
nantur illi qui dicunt animam nõ eſſe foꝛ
maʒz coꝛpoꝛis. Nam Ariſtotiles.Sð. metha
phiſice dicit ꝙ dĩia ſumit᷑ a foꝛma rei. Sʒ
differentia conſtitutiua hominis eſt ratio/
nale quod dicitur de homine ratione ani/
me intellectiue ſeu intellectiui pꝛincipij:vt

honin
nuo
liti
Onnlar
Ulpoie
Ciden
ſepon
no. In
elſepi
ptmun
copus
Plauo
nipeer
Ponoßh
Galuſt
humco⸗
ſarest
Alan
ius in
pusre
gwüme
Eine
dimnn
deni
cunq;
(dee

cdnima.

(Ser
ſtani
bitAe
ſumne
hotnun
ſeeno⸗
Cuela
Uerantun
enen
Menge
hunbhe
lihuen
hnage
iinee
nede
min
Uri
thene
kuin

ltetine
manti
tid pro
nloae/
Miatun.
ni
apſ;
vinſoo
adiz
ranibit
nicone
ſuenil/
c.
erbom:
6, ſE
EGbe
abſii
emili
vocs
Sn
Lri.
aed⸗
me..
Ctis.
ninci,
.
Gihs
E.
,
.. In
nasc⸗
2 ig
Nile
dconn
lul
le,ltt
e ves
cistio/
natiöe
mis.6
entina
dam/
ſſe mt
mneth⸗
inano/
e/
iyßn

inquit Tho. h̊ parte. q. 76. ergo anima eſt
hominis ꝛma. ◻Ad gentiles iaz venia

mus qui naturalis ranois lumine illuſtra
ti miriſicentiſſime de aĩa ſunt locuti.ſ In⸗

quit Cicero in paradoxis. Beus ⁊ mater

omnium natura dedit tibi animuʒ quo ni

hil poteſt eſſe pꝛeſtantius:nihil diuinius.
Et idem in libꝛo de natura deoꝛum. Quid
eſſe poteſt in rerum natura homine meli/⸗
. Y eo enim ſolo eſt ratio qua nihil põt
eſſæ pꝛeſtãtius.ſſ Et idẽ in libꝛo de repu?.
vt mundum deus eteraus regit ſic fragile
coꝛpus animus ſempiternus mouet. ¶ Et

Plato in thimeo. Deus virtutibus ani⸗

mã pꝛeire iuſſit:ipſãq; dominaʒ noſtri coꝛ
poꝛis ſoꝛe voluit.Quod ipſa tuetur. ¶ Et
Saluſtius in iugurtino.Ati genus huma
num compoſitum ex coꝛpoꝛe ⁊ anima eſt:
ita res ſtudiaqʒ omnia nr̃a alia coꝛpoꝛis.
Alia animi naturaʒ ſequuntur. ¶ Et Oui
dius in libꝛo de remedio amoꝛis. At coꝛ⸗/
pus redimas ferrũ patieris ⁊ ignes. Atqʒ

animo valeas quicq;ᷓ tolerare negabis.
Et ne ſinguloꝛum repetamus dicta cõclu

dimus:qꝙ omnes ſdcti oẽs eruditi viri oẽs

deniqʒ ph̊i ⁊ ſtoici ⁊ peripatetici ac alij qui

cunq; animam eſſe ⁊ docent et conſitẽtur.
BDe operationibus quibus cognoſcitur
anima.

¶ Secundum lIumen quo oſtendimus ꝙ

ſit anima dicitur operationis.¶ At eni ſeri
bit Alexander de ales in ſecũdo volumine
ſumme.ANidemus quedã coꝛpoꝛa que nõ
nutriuntur neqʒ augentur nec generãtur:

nec mouentur motu volũtario vt lapides
QDQuedam que nutriuntur augentur ge/
nerantur vt plãte. Quedam que vltra hec
mouentur ⁊ ſentiunt vt ammalia. Quedã

autem que agunt ratione. Si ergo pꝛinci

pium harum operationum eſſet coꝛpoꝛei /

tas inueniretur tunc in omnibus coꝛpoꝛi

bus. xergo illud a quo iſte operationes pꝛo
ueniunt erit anima. Et ſic in plaãtis eſt ani

ma vegetatiua:in animalibus bꝛutis ani
ma ſenſitiua:in hominibus vᷣo anima in/
tellectiua.q Quis nam nõ miretur quãta
ſit humani ingenij perſpicacitas:qᷓ;ᷓ ſtupẽ

2—

da intellectus ſublimitas:q́;ue admirabi

lis vigoꝛ ratiõis. Et vnde pꝛouenit niſi ex

175

animi ſãpientia:vt volantes aues per ae/
ramhabitantes in aquarum pꝛomindis pi/
ſces:et diſcurrentes per nemoꝛa ferociſſi⸗
mas beſtias:homo ad ſuum vſum perdu
cat. Non pꝛodeſt aquilis altus volatus.
Non leonibꝰ ſoꝛtitudo. Hon elephantibꝰ
magnitudo. Mon venenoſitas dꝛaconibꝰ
⁊ ſerpentibus. MNon ceruis agilitas. Non
deniqʒ marinis beluis latitudo vaſtitaſqʒ
aquarum cum ab hominibus artificijs pe

ne innumeris capiuntur. Quid de artiũ

inuentione exercitationeqʒ dicemus: In⸗
ſpiciamus agriculturam laniſicium archi

tecturam ſabꝛeſfacturam reliquas in qua

rum effectibus depꝛehenditur aliquid in
homine eſſe vltra coꝛpus.Que antig vul
gares cum pꝛins talia non fuiſſent exper.

ti ilios qui ea pᷣmo in aliqua pꝛouincia fa⸗

cere docuerũt:crediderũt eſſe deos. ¶ Iſis
inachi filia regis argiuoꝛũ ⁊ ſoꝛoꝛ phoꝛo/
nei nauigans in egyptuʒ quia litteras q̊s

dam egyptijs dedit ⁊ de agricultura mul/

ta eos docuit poſt moꝛtem in numero dea
rũ recepta eſt. Saturnꝰ vt recitat Pau/⸗
lus in hiſtoꝛia romanoꝛum iouem filium
e grecia fugiens in ciuitate que ex eius no

nune ſaturina dicta eſt:haud pꝛocul ab vꝛ

be rudes populos domos edificare terras

incolere plantare vineas docuit atqʒ hu/

manis moꝛibus vinere cum antea ſemiſe

ri glandium tim modo alimentis vitam ſu
ſtentarent. Et aut in ſpeluncis aut in fron

dibus virgultiſq; contextis caſulis habi⸗
tarent ab indocili ⁊ ruſtica multitudine de
us eſt appellatus. Romulus quia vꝛbẽ
fundauit vallauitqʒ muro cuzʒ apud palu
dem capꝛe nuſq;ᷓ comperuiſſet anno regni
trigeſimo nono ad deos tranſiſſe creditus
eſt ⁊ quirini nomine conſecratus.ſ Se li⸗
beralibus autem diſciplinis grammatica
logica:.rhetoꝛica:arithmetrica:geometria:
muſica:aſtrologia:illarũqʒ repertoꝛibus
ꝛolixioꝛ eſſet ſermo habendus. Sed vt
complectamur omnia ſuccincie:tantus in

illis eſt decoꝛ humane vite:tanta intelle/

ctus perfectio: tanta loquendi et viuendi
moderatio:tanta deniqʒ cognitio rerum:
vt qui illis inueniuntur imbuti ſũma ve⸗
neratione celebꝛentur a cunctis. O dete⸗

ſtabilem erroꝛem. O damnabilem cecita⸗
tem. O deniq; fatuitatem peſtiſrram eo/
rum qui tanta vt ſic dicam animarum ſa/

cta mirabilia contuentur 1 animas non eſ

ſe tenent. ¶ Pꝛo quibus Auguſtinus liꝰ
io.conſeſſionum ait.Eunt homines mira/
ri alta montium ingentes fluctus maris:
altiſſimos lapſus fluminum:oceani ambi
tum ⁊ giros ſyderum ?⁊ relinquunt ſeipᷣos:
nec mirantur. ¶ Et in pꝛincipio libꝛi de ſpi⸗
ritu ⁊ anima inquit. Quoniam dictum eſt
mihi vt meipſum cognoſcam ſuſtinere nõ
poſſum vt me habeam incognitum. Ma⸗
Ina nanqʒ negligentia eſt neſcire quid il/
lud ſit quo celeſtia tam pꝛofunde cogita/
mus naturalia tam fubtili indagatione in
ueſtigamus et de ipſo quoqʒ creatoꝛe no/
ſtro ta 3ʒ pꝛofunda deſideramus ſcire. Nec
eſt res peregrina nec longe querenda ani/
mus quo iſta ſapimus ſed eſt ſemper no⸗
biſcum. Adeſt tractat loquitur ⁊ intus ve
ſcitur. Datum eſt illi tam ingentem reruzʒ
ſcire ſecreta ⁊ ſeipſum cognoſcere non dor
en

teſt. Hec ille. ¶ Tertium lumen quo oſten

dimus ꝙ ſit anima dicitur ſiguratiõis.Ip
ſ quippe coꝛpoꝛis humani ſigura ad ce:
los erecta deſeruit aliquid eſſe in homine
quod ad celos tẽdere debeat.ſ Hinc Oui
dius in pꝛimo methamoꝛphoſeos dicit.
Pꝛonaqʒ cum ſpectẽt animalia cetera ter
ram. Hs homini ſublime dedit celũqʒ vi⸗
dere. Juſſit ⁊ erectos ad ſyde ra tollere vul
tus.ſEt Bernardus ſuper cantica ait.
Coꝛpoꝛis ſtaturam ideo deus dedit homi
ni rectam vt coꝛpoꝛea rectitudo exterioꝛis
vilioꝛiſq; figmenti hominem interioꝛeʒ re
ctitudinis ſue ſfoꝛmande moueret ⁊ decoꝛ
limi deſpꝛmitatẽ argueret ai.Hec Bernar
dus.ſ Ex quibus cõcludimus ꝙ in nume
ro creaturarum reperitur anima rationa.
lis ad imaginem ⁊ ſimilitudinem dei crea
ta:cuius pꝛeſtantiam ex hijs que amodo
diſſeremus vnuſgſqʒ percipere põt.
3 aia non eſt coꝛpus.

CSecundum dubium abſoluendum eſt

vtrum anima ſit coꝛpus.Ad quod reſpon
demus ſequentes in hac parte doctrinam
ſidei a ſacre theologie ꝙ anima eſt ſpiritua
lis ſubſtantia. Ariſtoniles vo in ſecundo

phiſieoꝝ dicit.ꝙ vltima ſoꝛmarum natura
lium ad quã terminatur conſideratio phi/
loſophie naturalis:ſcilicet anima humana

eſt quidem ſeparata ſed tamen in materia

Quod ex hoc pꝛobat:quia homo ex mate

ria generat hominem? ſol. Separata qui⸗
dem eſt m virtutem intellectiuam: quia

virtus intellectiua non eſt virtus alicuius
oꝛgani coꝛpoꝛalis: ſicut virtus viſiua eſt

actus oculi. Intelligere eniʒ eſt actus qui
non poteſt exerceri per oꝛganum coꝛpoꝛa/

le ſicut exercetur vino.Sed in materia eſt
inquantum ipſa anima cuius eſt hecvtus
eſt coꝛpoꝛis foꝛma ⁊ terminus generatio/
nis humane.Sic ergo philoſophus dicit iĩ
3 e anima, ꝙ intellectus eſt ſeparatus:

quia non eſt virtus alicuius oꝛgani coꝛpo

ralis.i Ex quo apparet ineptia illoꝛuz qui
vt dicit Tho. pᷣparte.q.7S. imaginationẽ

tranſcendere non valentes ſola coꝛpoꝛa di

cebant eſſe ⁊ quod non eſt coꝛpus nihil eſ
ſe. ¶ Contra iſtos eſt auctoꝛitas ſcripture

Eccleſiaſtes vltimo.c.vbi ſic habetur.Re

uertatur puluis in terram ſnuam ⁊ ſpiritus
redeat ad deuʒ qui dedit illum. ¶ Auguſti
nus inſuper libꝛo.io.de ciuitate dei.com/
mendat Harronem qui hominem nec ani
mam ſolam nec ſolum coꝛpus: ſed animã
ſimul ⁊ coꝛpus eſſe arbitrabat᷑.Et ſi obi

ceretur ꝙ mouentis ad motum opoꝛtet eſ

ſe aliquem contactum: contactus autem
non eſt niſi coꝛpoꝛum ergo cuʒ anima mo

ueat coꝛpus videtur ꝙ ſit coꝛpus. ¶ Re⸗
ſpondet Tho.vbi ſupꝛa: ꝙ duplex eſt con/

tactus ſcilicet quantitatis ⁊ virtutis.ſpᷣ
modo coꝛpus non tangitur niſi a coꝛpoꝛe.

ſecundo modo coꝛpus habet tangi a re

incoꝛpoꝛea que mouet coꝛpus.¶ Sed ad/
huc pleriqʒ inſtant ꝙ animam nullus vi/
det quomodo ergo eſt.duʒzʒ a coꝛpoꝛe ſepa

ratur a nemine conſpicitur:quid ergo eſt ſi

non videtur non ſentitur nõ auditur neqʒ

quo ſẽe conferat ſcimus.ſ Ad hoc reſpon⸗

det Gꝛegoꝛius in quarto dialogoꝛum liꝰ.

MQõð anima eſtilla ſpiritualis ſuba: cuius
virtute q́; diu eſt in coꝛpoꝛe coꝛpus viuit:

coꝛpus ſentit:oculi vident:aures audiũt:
⁊ tamen ipſa coꝛpoꝛeis oculis nõ videtur.
Idem dicimus de angelis de demonibus

tdeine
gnenef
Ammibr
leoſybe⸗
ſhi
tonum
gonpla⸗
hlleſe
guitdeus
guiscun
Ginnor
lerceten
ſatetan
ſantem
fentuorp
Pbetan
deſtate
pus⸗ he
lenſtup
wusin
mam
obd
Wod
dip⸗
tonſp
ſubli⸗

Mnime

rgue
bitur.
chnia
moreil
jehom
neengo
nnine,
lenSe
Minäre
Uerant
Nocho
ſetönal
ienpe
hhen
ni
W
lhrin
lor
ſig
Mina

nann
lophi/
umang
nateng
X nate
ngi/
negu
n
o gti
ore,
ain d
ccins
nd/
8dictt
fams
coꝛpo
gi
none
i
A
wure
reße
irims
goti
com /
ccani
mimi
ſiobi
let
en
ne
(ten
Kon
i,ſ
orpo⸗
gik
ui
ns pi

ſa⸗

eſſi
neq;
on
mI,
cuius
pivii
ndiün
deu
nibos

de ipſo altiſſimo deo.Qðò illoꝑꝝ effectꝰ ne
gare non poſſumus quos oculis iſpicimꝰ
æ manibus ↄtrectamus.Et cum ſint ſpũa
les ſubᷣe coꝛpoꝛeis ſenſibus non ſubiciun
tur.¶ MHinc Lactantius liꝰ.⁊.diuinarũ iſti
tutionum de deo loquens aliqua deducit
exempla quibus conuinci poſſint hij qui
nihil eſſe volunt niſi qd videtur. Quia in
quit deus ab homine videri non poteſt ne
quis eum putaret ex eoipſo deum nõ eſſe
quia moꝛtalibus oculis non videtur.n⸗
ter cetera ſuoꝛum inſtitutoꝛum mirabilia
fecit etiam multa quoꝛum vis apparet:ip
ſa autem non videntur ſicut eſt vox: odoꝛ:
ventus:vt harum rerum argumẽto ⁊ exẽ/⸗
plo etiam deum lʒ ſub oculis non veniret
de ſua tamen vi ⁊ effectu ⁊ opibus cerne⸗
mus.Hec ille. Pari modo ⁊ anime virtu/
tem ſtupendiſſimaſq; operationes vt dixi
mus in pꝛecedenti dubio:contuentes ani/
mam eſſe depꝛehendimus ſubam ſpũaleʒ
nobiliſſimam.Et vt Auguſtinus refert in
libꝛo de imoꝛtalitate anime.Nil abſurdiꝰ
dici poteſt q; tm̃modo ea eſſe que oculis
conſpicimus ⁊ ea non eſſe que intelligẽtia
ſubſiſtere iudicamus. .
¶Q6 aia non eſt ex ſemine.

„.

((¶ Tertium dubium abſoluendum eſt vty

anime cauſentur ex ſeminc. ¶Et poſſet gs
arguere ꝙ ſic. ſpᷣ quia geneſis.4c.c.ſcri⸗
bitur. Cuncteqʒ anime que ingreſſe ſunt
cum iacob in egyptum ⁊ egreſſe ſunt de fe
moꝛe illius.Sed nihil egreditur de femo/
re hominis niſi inq; tum cauſatur ex ſemi
ne ergo anima intellectiua cauſatur ex ſe/
mine.ſ 2 homo generat ſibi ſimile ſᷣm ſpe
ciem. Sed ſpecies humana conſtituitur ꝑ
animã rõnalem ergo anima rõnalis eſt a
generante.ſſʒꝰinconueniens eſt dicere: ꝙ
deus cooperetur peccantibus.Sed ſi ani⸗

me rõnales cauſarentur a deo deus inter⸗!

dũ cooperaretur adulteris ex quoꝛuʒ illici
to cohitu ꝓles interduz generatur. C Ad
habendã huius vitatis noticiaʒ: ſanctus
Tho.pᷣ par.q.iis.ita dicit.Qð umpoſſibi/
le eſt virtutem actiuã que eſt in matia ex/⸗
tendere ſuã actionem ad ꝓducendũ imate
rialeʒ effectum. Manifeſtũ eſt aũt ꝙ pᷣnci
piũ intellectiuũ in hoie eſt pᷣncipiũ tranſcẽ

174

dens maàm: habet enim opationez in qua

non coicat coꝛpus.Et ideo impoſſibile eſt:
ꝙv virtus que eſt in Emine ſit ꝓductiua in

tellectiui pᷣncipij. Simul etià quia virtus
que eſt in ſemine agit in virtute anime ge
nerantis. ſᷣm ꝙ aia generantis eſt actus
coꝛpoꝛis vtens ipſo coꝛpoꝛe in ſua opatio

ne. In opatione aũt intellectus nõ coicat
coꝛpus.vnde virtus intellectiui pncipij ꝓ
ut intellectiuũ eſt non poteſt ad ſemè pue/

nire.ſ Et ideo ph̊s dicit in liꝰde generatio
ne aialium. Relinquitur itellectus ſolus

de foꝛis aduenire.Similr etiam ala intelle

ctiua cum habeat operationẽ ſine coꝛpoꝛe
eſt ſubſiſtens ⁊ ita ſibi debet eſſe ⁊ ſieri. Et
cũ ſit imaterialis ſuba non põt cauſari per

generationẽ. Sed ſolum per creationem a

deo. Ponere ergo aiam intellectiuazʒ a ge
nerãte cauſari nihil aliud eſt qᷓ; ponere eã

non ſubſiſtentẽ ⁊ per ↄſequẽs coꝛꝛũpi eaʒ

cũ coꝛpoꝛe.¶ Et ideo hereticũ eſt dicere ꝙ

anima intellectiua traducatur cũ ſemine.

TAd pᷣ vo quod adducebatur in oppoſi
tũ dicendũ ꝙ in auctoꝛitate illa ponit᷑ per
ſinodochen pars pꝛo toto:ideſt aia ꝓ toto
hoĩe. Ad ꝛ vo rñdemus ꝙ hõ generat
ſibi ſimile inqᷓ; tum per virtutẽ ſemis eius
diſponit᷑ illa materia ad talẽ ſoꝛmã ſiue ad
ſuſceptionem talis foꝛme.ſ Ad ʒ'naũt re/⸗
ſpondetur ꝙ in actione adulteroꝝ id qð ẽ
nature bonũ eſt ⁊ hnic coopat᷑ deus. Qdð
vo eſt ioꝛdinate voluntatis malũ eſt ⁊ hu
ic deus nõ coopatur.Hec Tho.
Oð in hoie eſt vna ſola aia.

Quartũ dubiũ declarandũ vtꝑ in hoie

ſit vna ſola aia intellectiua vel plures per

eſſetiã differẽtes.i Et ad hoc rñdet Augꝰ
in liꝰde eccleſiaſticis dogmatibꝰ. Neq; in
quit duas aias eſſe dicimus in hoĩe: ſieut
Jacobus⁊ alij ſiroꝝ ſcribunt. AUnã aialẽ

qua animatur coꝛpus ⁊ immixta ſit ſãgui
ni.Alterã ſpũalem que rationi miniſtret.
Sʒz dicimus vnã ⁊ eandẽ eſſe aiaʒ in hoie
que ⁊ coꝛpꝰſua ſocietate viuiſicat ⁊ ſemet/
ipſam ſua rõne diſponit.Et lz quidaʒz dice
re voluerint ꝙ in embꝛione pꝛimo pꝛeexi/
ſtat aia vegetatiua.qꝛ Ariſto.dicit in liꝰde

gialibus.ꝙ embꝛio pᷣus eſt aial q; hõö. ꝑEt·

deide ſupꝛa aiaʒ vegetatiuã ſuꝑuenit alia

„*

„
“

anima que eſt ſenſitiua ? ſupꝛa illam iteꝝ
alia que eſt intellectiua ⁊ ſic eſſent tres ani
me in homine:tamen hoc impꝛobat Tho.
p ma parte.q.⁊ G.⁊.q.iið.affirmans:ꝙ cũ
generatio vnius ſemper ſit coꝛꝛuptio alte
rius neceſſe eſt dicere ꝙ tam in homine qᷓ;
in alis animalibus quãdo perfectioꝛ ſoꝛ⸗

ma aduenit fu coꝛꝛuptio pꝛioꝛis:ita tamẽ
ꝙ ſequens ſoꝛma habet quicquid habe/

bat pꝛima ⁊ adhuc amplius.Quare cum
nima intellectiua creatur ⁊ iſundit᷑ a deo
mul eſt ſenſitiua ⁊ vegetatiua coꝛꝛuptis
ſoꝛmis pꝛeexiſtẽtibꝰ. Multa eſſent hoc lo
co dicenda q̃ ne tedio auditoꝛes afficiamꝰ
ſilentio pꝛeterimus.Oſtenſum iam ex di
ctis eſt.ꝙ quilibet anima creaturam excel
lentiſſimam cognoſcere debet: eamqʒ ſem
per mundam immaculataʒ ſeruare. Ha
ſi tanta diligentia coꝛꝛuptibile coꝛpus gu
bernamus quantomagis rationalem ani
mam omni ſtudio a quibuſcũqʒ vicijs tue
ri tenemur. Heu heu inquit Bernardus.
Abſtergitur caliga 1 contemnitur anima
Pauciſſimi quippe reperiuntur qui non
magis pꝛo coꝛpoꝛe q; pꝛo anima ſubeant
quoſcũq; laboꝛes.
¶CBe pꝛoductione anime rationalis que
non ab angelis ſed a deo pꝛoducta eſt de
nihilo conuenienter vnita coꝛpoui oꝛgani
co:⁊ de nouo creata et infuſa ¶¶ Cap..
yeEcundum myſtenium de anima cõ
templanduz dicitur pꝛoductionis.
In quo adhuc quatuoꝛ dubia ſunt
enicleanda.
CPSmytruʒz anima ſit ꝓducta ab angelis.
Q mptrum anima ſit pꝛoducta de ſubſtã
tia dei.

C3 vtrum omnes anime ſuerunt ſimul

create.

CAyvtrũ deus debnit animã rationaleʒ

tali coꝛpoꝛi vnire.

Pꝛo pꝛimi dubij planioꝛe intelligẽtia

Quidam argnuunt pꝛobantes lʒ cõtra ve
ritatem.ꝙ anuma rationalis pꝛoducta eſt
ab angelis. Pꝛimo quia maioꝛ eſt oꝛdo
in ſpiritualibus qᷓ; in coꝛpoꝛalibus. Sed
coꝛpoꝛa inſerioꝛa pꝛoducuntur per coꝛpo/
ra ſuperioꝛa:vt Hionyſius ditcit.a.cꝰ.de
diuinis nominibus.Ergo inſtrioꝛes ſpiri

tus qui funt anime rationales pꝛoducun
tur per ſpiritus ſuperioꝛes qui ſunt ange
li. ¶ Secundo perfectum eſt quod poteſt ſi
bi ſimile facere.Sed ſpirituales ſubſtantie
ſunt multomagis perſecte q; coꝛpoꝛales.
Cum ergo coꝛpoꝛa faciant ſibi ſimilia ſᷣm
ſpeciem multomagis angeli poterunt ſace
re aliquid infra ſe ᷣm ſpeciem nature ſcili
cet animam rationalem. Sed ↄtra iſtos
ita loquentes eſt aucioꝛitas gloſe ſuper il
lo verbo pᷣs. Qui finxit ſigillatim coꝛda

eoꝛum.que ait.Creat deus animas ſingu

loꝛum per ſe de nihilo.Et ideo iquit ZTho.
pꝛima parte.q.vi.q cum anima rationa.
lis pꝛoducatur in eſſe per creationem non
poteſt pꝛoduci niñ a deo.Quia ſᷣm Augu
ſtinum in tertio de trinitate. Hec boni nec
mali angeli poſſunt eſſe creatoꝛes alieu⸗
ius rei. Et ratio ſumi poteſt ſʒ Cho.vbi ſu
pꝛa.Quia ſolius pꝛimi agentis eſt agere:
nullo pꝛeſuppoſito cum ſemper agens ſẽ
cundum pꝛeſupponat aliquid a pᷣmo agẽ
te. Quod auteʒ agit aliquid ex aliquo pꝛe
ſuppoſito agit tranſmutando.æt ideo nul
lum aliud agens agit niñ tranſmutando.
Sed ſolus deus agit creando.Et quia ani
ma rationalis non poteſt pꝛoduci per trãſ
mutationem alicuius materie:ideo nõ po
teſt pꝛoduci niſi a deo imediate. ſ Ad pꝛi/⸗
mũ arg reſpondet Tho. ꝙ coꝛpoꝛa ideo
pꝛoducunt coꝛpoꝛa quia agunt per tranſ⸗
mutationem materie. Ad ſecundum vo
arg reſpondet latius pᷣᷣ parte.q.ꝗ2. vbi
ait articulo..in reſponſione ad pꝛimuʒ ar
gumentum.Qõ aliquod perfectum parti
cipans aliquam naturam ſãcit ſibi ſimile
non quidem pꝛoducendo illam naturam
abſolute:ſed applicando eam ad aliquid.
Non enim hic homo poteſt eſſe cauſa na⸗
ture humane abſolute quia ſic eſſet cauſa
ſuiipfius.Sʒ eſt cauſa ꝙ natura humana
ſit in hoc homie generato.Et ſic pꝛeſuppo
nit in ſua actione determinatà materiam:
per quã eſt hic homo.Sed ſicut hic homo
participat humanã naturã:ita quodcũqʒ
ens creatum participat naturam eſſendi:
quia ſolus deus eſt ſuum eſſe.Nullum er
go ens creatũ poteſt pꝛoducere aliqð ens
abſolute niſi iquantum eſſe cauſãt in hoc.

—

—

ſcoye
Aliguute
lenſob
poleſtpre
Cliaeſt
hobeteſt
ſonpotet
immaten
eins eſſe
ſecionen
upen.
Tdin

uunens

neſuppo⸗

ireatio
cpoluun fi

deodeſub
us in.7
lbus con
busanim
1noſcn
deſobſta
ſoppus
lonis die
hucul
imus
loalioni
Deneca
(Mhüe
niſprrin
pꝛofeſſi
ſaipioni

uus in li

keraute
deumeſt.
loneci
leſubſtan
Clencon
zettin
ſoammn
Moſes .
ſdafann
ſonchi
danbeg
ſondelt
fun

ren
nt ange
voteſt i
bſtanne
oꝛales,
lla im
ntſace
re ſcli
is
ſoperil
n cri
o ſngr
Do⸗
mona
emno
Ags
minec
licu⸗/
biſin
rre:
6 G
dag
aope
ul
anco.
Uia ani
r i
nöpo
Adpu/
a de
nimn/
dund
4Vi
mze
m pan
iſmi
acuran
lqucs⸗
nlana’
1Cauſ
mans
ſuppe
riam
homo
ci
ſſenht
lum
go ans
nbo

Et ſic opoꝛtet ꝙ pꝛeintelligatur id per qð
aliquid eſt hoc actioni qua facit ſibi ſimi/
le. In ſubſtantia autem immateriali non
poreſt pꝛeintelligi aliquid per quod ſit hoc
Quia eſt boc per ſuam ſoꝛmam per quaʒ
habet eſſe. Subſtãtia ergo immaterialis
non poteſt pꝛoducere aliam ſubſtantiam
immaterialem ſibi ſimilem: quantum ad
eius eſſe.Sed quantum ad aliquam per⸗
fectionem ſuperaddiram. Sicut ſi dicamꝰ
ꝙ ſuperioꝛ angelus illuminat inferioꝛem:
vt Bionyſius dicit.Ex quo apparet ꝙ nul
lum ens creatum poteſt creare aliquid niſi

pꝛeſuppoſito aliquo quod repugnat ra tio
ni creationis. Secundum dubium pꝛo⸗
poſitum ſuit vtrum anima ſit pꝛoducta 2

deo de ſubſtantia dei. Et vt refert Auguſti
nus in. 7. ſuper geneſim ad litteram. Et in
libꝛis contra fauſtum. Et in libꝛo de dua/
bus animabus. Pꝛiſcillianiſte:manichei
7 gnoſtici heretici tenuerunt animam ſoꝛe
de ſubſtantia dei, ſEuripides etiam philo
ſophus teſte tullio in queſtionibus tuſcu /
lanis dicebat animam deum eſſe. ¶ Ie ad
huc Tullius ĩ pꝛeſato libꝛo dixit:humanꝰ
animus ex diuina mente deceptus cũ nul
lo alio niſi cum ipſo deo comparari poteſt
Seneca adhuc ſcribens ad lucillum ingt.
¶ Mihil eſt aliud noſtra ratio q́ᷓ; pars diui
ni ſpiritus in coꝛpus noſtrũ imerſa.ſ Ideʒ
pꝛofeſſus eſt Macrobius ſuper ſomnium
ſcipionis.ſ Contra quos omnes Auguſti
nus in libꝛo de oꝛigine anime ait. Non ali
ter audiendi funt q; heretici qui animam
deum eſſe dicunt. Hã ſi ſic eſſet nec in me
lius nec in peius labi poſſet. Et vt ſeribit
Tho.pᷣma parte.q.9i.dicere animam eſſe
de ſubſtantia dei maniſeſtam impꝛobabili
tatem continet. Naz anima humana quã
doqʒ eſt intelligens in potentia et ſcientiã
quodammodo a rebus acquirit et habet
diuerſas potentias que omnia aliena ſunt
a dei natura qui eſt actus purꝰ a nibil ab
alio accipiens ⁊ nullam diuerſitatem ha⸗
bet in ſe. Eed piene dubitant quia Ge
neſis. c.ꝛ.ſeribitur. YFoꝛmauit deus homi/
nem de limo terre ⁊ inſpirauit in faciẽ eius
ppiraculum vitę: a factus eſt homo in ani⸗/
mam viuẽtem. Sed ille qui ſpirat aliquid

175

a ſe emittit: ergo anima qua homo viuit
eſt aliquid de ſubſtantia dei.ſ Ad hoc re⸗
ſpondet Tho.qꝙ inſpirare non eſt accipien
dum coꝛpoꝛaliter. Sed tidem eſt deum in
ſpirare quod ſpiritum facere non de ſubſta
tia ſua fed de nibilo. Nam ⁊ homo coꝛpo⸗
raliter ſpirans non emittit aliquid de ſub/
ſtantia ſua ſed de natura extranea. ſ¶ JIccir

co firmiter confitemur: vt in ſupenioꝛibus

diximus:ꝙ anima/ꝓducta eſt in eſſe a des
de nihilo. Qua veritate immobile perſi⸗
ſtente repꝛobatur opinio illoꝛum qui dixe
runt animam ſoꝛe ignem.hanc tenuit De
mocritus vt ait Ariſto.in pᷣmo de anima.
In libꝛo autẽ de vita et moꝛte Ariſtotelis
iegitur Heracliuz ſẽmper affirmaſſe deos
omnes er igne eſſe ⁊ ex igne vniuerſa con
ſtare 2 animam fauillam efſe ſtillantis eſ/⸗
ſentie.¶ Zeno inſuper ⁊ Leunappus ideʒ
pꝛoſitebantur ſᷣm tullium in queſtiõibus
tuſculanis.ſ Idem affirmabat Jparcus:
pꝛout ſeribit M. arobius in pᷣmo libꝛo ſu
per ſomnium ſcipionis: fuerunt huius opi
nionis ſemina: ꝙ anima pꝛeſeẽnte coꝛpus
caleat:⁊ recedẽte frigeſcit.ſ¶ Et ſoꝛte ſic opi
nantes ignei erant ⁊ humoꝛibus colericis
affluentes. Sed quid referemus de alis
qui dixerunt ꝙ anima fſit aer ſeu ventus:
Hoc docuit Biogenes vᷣm Ariſtotilem in
pᷣmo de anima. Anaximanes inſuper non
tm̃ animas ſed deos ⁊ quecunq; alia dice
bat ab aere genita.vt commemoꝛat Au/⸗
guſtinus libꝛo.8.de ciui.dei.HNic ᷣm Pli
nium inuenit hoꝛologium. At et hij aerei
ſangumeiſq; humoꝛibus abũdantes cre
di ration abiliter poſſunt.ſ Errauit adhuc
Thales mileſiꝰ qui vt ſcripſit Tullius ĩ liꝰ
de natura deoꝛum:dixit deum ex aqua cũ
cta foꝛmaſſe.IJdeoqʒ ⁊ animam aquam eſ
ſe.Contra quem ⁊ reliquos pꝛenomina:
tos philoſophos extat ſententia Auguſti
ni:qui in libꝛo de q;ᷓ ſitate anime ait.Non
ex hijs notis vſitatiſq; naturis anima ſa⸗
cta eſt quas iſtis coꝛpoꝛeis ſenſibus tãgi
mus. Nam neqʒ ex terra neqʒ ex a neq;
ex igne neqʒ ex aere neqʒ ex hijs omnib
neq; ex aliquibus coniunctis hoꝛum con
ſtare animam pute. ¶ Quare abiectis phi
loſophoꝝ erronbꝰſequamur dicta catho⸗

W
*

licoꝛuz tenentes vt ſcribitur in compẽdio

theologie. Qd anima eſt ſpnalis ſuba ⁊? ra
tionalis ad viuificandum coꝛpus huma/
num de nihilo creata. Creata eſt inqᷓ; aia
perfectibilis ⁊ imperfecta q; tum ad ſeien
tiam ⁊ virtutes:perfectiſſima tamen quã/
tum ad naturales potentias.Quantitatẽ
habet non diffuſiuã ſed poteſtaniuazʒ 2 vir

tualem.Eſt quia eſt ſimplex nec augmenti

nec detrimenti eſt ſuſceptiua.Et nec in coꝛ
poꝛe maioꝛi maioꝛ nec minoꝛi minoꝛ repe
ritur. Et ad imaginem dei facta capax vir/
tutis vel vicij ſuſceptibilis pene vel pmij.
arbitrio libera potentijs 1 habitibus a af⸗
ſectionibus decoꝛata.Caret pondere ſigu⸗
ra ⁊ coloꝛe:paſſibilis eſt ⁊ mutabilis. Eo
magna eſt quo capax eſt eternitatis:eo re
cta quo appetens eſt bonitatis: eo beata
quo particeps eſt diuinitatis.¶Tertiũ du
bium fuit vtrum omnes anime fuerunt ſi
mul create. Et philoſophi quidam cũ pla
tone aſſerentes:ꝙ anime intellectiue acci
dat vniri coꝛpoꝛi ponentes eaʒz eſſe eiuſdẽ
conditionis cum ſubijs ſpũalibus que coꝛ
poꝛi non vniuntur tenuerunt omnes aias
hominum ſimul a pꝛincipio cum angelis
fuiſſe creatas.Qui opinioneʒ ſeqns Oꝛi
genes dixit ꝙ omnes anime fuerunt cum
angelis create ⁊ ad ſuggeſtionem dei tene
bꝛarum rebellauerunt deo:quare datũ eſt
illis coꝛpus loco carceris vt ibi punidtur.
poſt ſeparationẽ vo ab illo ſic purgate ad
celos redeunt. ꝗSed ꝓfecto ex omni parte
impia eſt atq; falſiſſima opinio iſta. Nam
vt inquit Tho.pᷣ parte.q.iis.Si accidẽta
liter conueniret anime vniri coꝛpoꝛi ſeque
retur ꝙ homo qui cõſtituitur ex iſta vnio/
ne eſſet ens per accidẽs.ꝙ etiã anima hu
mana non ſit eiuſdem nature cuz angelis
ipſe diuerſus modus intelligendi oſtẽdit.
hõ enim intelligit accipiendo a ſenſibilibꝰ
⁊ conuertẽdo E ad ſantalmata. Angelus
vo non ſic.ꝗ Naʒ vt ſcribitur in cõpendio
theologie. Intellectꝰ diuinus cognoſcit
ſeip .ſ Intellectus angeli cognoſcit res
per ſpecies concreatas. Intellectus vo
humanꝰ cognoſcit per ſpecies abſtractas
a rebus particularibus per ſenſuʒ pᷣus co
gnitis. ¶Ct ꝑꝛecipue in quatuoxz differunt

pmaxime angelus ⁊ anima. ſp differunt
penes eſſe naturale. quia aia eſt vnibilis
orpori etiã actu ſeparata ãgelus nõ. (2⁰°
differunt penes eſſe logicum iden diffini/
tionẽ. Quia aia rationalis eſt ſed angelus
intellectualis. Aia enim appꝛehendit inꝗ
rendo ⁊ conferẽdo. Angelus aũt ituendo.
¶ 3 differũt penes eſſe methaphiſicũ ideſt
ſeparatũ a materia ⁊ motu:qꝛ angelus nõ
habet paſſibilitatẽ niſi reſpectu fupioꝛu ʒ.
Aia vo reſpectu inferioꝝ qꝛ imutat᷑ a ſen
bilibus. ¶ A differunt penes eſſe theolog:
cũ.Quia aia vertibilis eſt a bono in malũ
7 ecõuerſo. Angelus vo nõ:quia mancet ĩ
eo ad quod ſe ↄuertit ſiue bonũ ſiue malũ.
¶ Inſuper contra ſidẽ eſt ⁊ totam ſcripturã
ſlacram ponere nullam aiam debere dãna
ri. Quare in hoc acceptãda eſt ſnia Augu
ſtini.qui in liꝰ de eccleſiaſticis dogmatibꝰ
ait.Credendũ eſt ⁊ firmiter tenendũ:q aie
non ſunt ab initio create vt Oꝛigenes fin
xit:neq; cum coꝛpoꝛibus ſeminàtur vt lu
ciferiani ⁊ Eyrillus ⁊ quidã latinoꝝ affir/
mant:ſed a deo animã creari ſimul ⁊ inſun
di in coꝛpoꝛe cõpoſito ⁊ ſoꝛmato. ſ Si vꝓo
obiceret ꝙ deus ceſſanit a creatione reruzʒ
quia vt ſcribitur geneſis.cꝰ.2. Ceſſauit ab
omni oꝑe quod patrarat. ¶ Rñdet Z ho.
vbi.S.ꝙ deus dicitur ceſſaſſe die.. non
quidem ab omni ope cum dicatur Joãnis
So. Pater meus oꝑatur vſqʒ modo ⁊ ego
operoꝛ.Sed ceſſauit a nouis reruʒ gene
ribus ⁊ ſpeciebus condendis. Nam vt idẽ
Tho.ponit pᷣparte.q.73. Poſt opera ſex
dierum a deo multa faeta funt ⁊ fit a deo
quotidie.Sicut noua indiuidua in quali⸗
bet ſpecie ⁊ noue ſpecies que frequẽter ap
parent in animalibus ex putreſactione ge
neratis ⁊ noua miracula ac noue aĩe. Ta 4
men nihil ex hijs ſactũ eſt nouũ quin ali
liter in operibus ſex dierum pꝛeceſſit aut
pꝛeextiterit.¶ Sine materialiter ſicut de co
ſta ade ſoꝛmauit mulierem. Siue cauſa/
liter ſieut indiuidua que nunc generantur
pꝛeceſſerunt in pᷣmis indiuiduis ſuax ſpe
cieꝝ.¶ Species etiam noue ſi que apparẽt
pꝛeextiterunt in quibuſdam actiuis virtu
tibus.¶ Sicut aialia ex putrefactiõe gens

rata ꝓducantur ex virtutibus ſtellaꝝ ? elæ⸗

entopt
ſinopeß
ſAron
hemſiut
hilnouun
mabos de
teo
nier geat
furfingil
huitur di
n. ſeſer
lecoꝛpue
fum vide
puscum
lo.Etin

Pre⸗
dhee

Crpo

nunenan
Npus e⸗
Uuitinpfs
luiuſcane

cääfüpar

Wralem

Ppyite,p
vecpo
ſoßm

aporlyn,
pushum
gedeble
totporibin
Pendore

fpultren

mhiainge
bubinn
llmaeſt

ho illan

ſniu
ſieſqne
G leſe⸗
eſten

ſilenore
(en
Men.
fe

ſennt
nbils
6. ſ
diffini/
gelus
lting
lenco,
iͦ iccſt
dus nd
iornz,
taſeni
hoob
nmad
nuneti
emui,
npe
dina
u
mb⸗
die
n
N
Mrr/
tinſun
Sid
z
itab
4 Do.
,nos
Pinis
ote
o
nſtic
nonſe
ila
nghal
Narth
nonege
ie⸗
n al
ſit aut
t dece
cauh/
rantur
unſe
ppit
is win
e nt
Nic⸗

mentoꝝ quas a pꝛincipio acceperunt etiâ

ſi noue ſpecies talium aialium ꝓducãtur.
TAut quedam pꝛeceſſerunt ſᷣm ſimilitudi

nem ſicut anime que nũe creatur. Ideo ni

hil nouum ſub ſole. Eccle. ̊.co. Qò de ani
mabus de nouo creanis intelligi etiam o
teſt: eo ꝙ anima ade in operibus illis ſex
diex creata ſuit cui omnes alie que ꝓducũ
tur ſingillatim fimiles funt.ꝗ Sed adhuc
oꝛitur difficultas de anima pᷣmi hominis
an.ſ.fuerit creata ſimul cum coꝛpoꝛe vłan
te coꝛpus.Et Augꝰſuper geneſim ad litte
ram videtur ſentire ge⸗ ta fuit ante coꝛ
pus cum angelis:ſed hoc non dicit aſſerẽ
do.Et in libꝛo de eccleſiaſticis dogmatibꝰ
ꝛeſſe contrariũ aſſerit.¶ Sanctus vero

Tho. hparte.ꝗ.⸗i.dicit ꝙ cũ anima vnia

tur coꝛpoꝛi vt ſfoꝛma? ſit naliter pars hu/
mane nature eſſe non poteſt ꝙ fuerit ante
coꝛpus creata. Nam deus pᷣmas res inſti
tuit in pfecto ſtatn ſue nature ſm ꝙ vniuſ
cuiuſcunqʒ rei ſpecies exigebat.Aia autẽ
cũ ſit pars humane nature non habet na

tTuralem perſectionẽ niſi ̃m ꝙ eſt coꝛpoꝛi

vnita. vnde non fuiſſet ↄueniens aiam ſi/
ne coꝛpo:e crean. ¶ Quartum dubiũ pꝛo
poſitum fuit vrrum deus debuit aiam tali
coꝛpoꝛi vnire.Eſt quidem vt apparet coꝛ⸗
pus humanũ paſſibile coꝛꝛuptibile moꝛ/
tale debile ſatis ⁊ imbecille. Superatur a
coꝛpoꝛibus celeſtibus in impaſſibilitate ĩ
ſplendoꝛe in decoꝛe:a lince in viſn. a cane

⁊ vulture in odoꝛe:a poꝛco in auditu:a ſi /

mia in guſtu:⁊ aranea in tactu:a volucri⸗
bus in agilitate ⁊ huiuſmodi.Si aia nobi
liſſima eſt creatura cur tã coꝛpoꝛi ta iſimo
deus illam copulauit. α dqò ruũdet o
nauẽtura in 2 di.i7. ꝙ boc ↄuenienter ſa
ctũ eſt quatuoꝛ ranonibWus.
CSqꝛ ſic regrebat oꝛdo hominis in ſe.
ꝛqꝛ ſic reqrebat oꝛdo homis ad creatu
rã inferioꝛꝛem.
¶ ʒqꝛ ſic reqrebat oꝛdo hois ad creaturã
Aqꝛ ſic reqrebat oꝛdo homis ad finez:
Pꝛimo requirebat oꝛdo hoiĩs ad ſe vt
aia tali coꝛpoꝛi vniref᷑. Nãa homo cõditus
ſuit vt natus multa cognoſcere non ſolum
cognitione intellectiua ſed etiam ſenſitiua
7

176

Ideo debuit ei dari eoꝛpus multiſoꝛme vt
diuerſa oꝛgana diuerſitati ſenfuũ deſerui⸗
rent ad diuerſa obiecta cognoſcẽda.Quia
eti ↄditus fuit in vertibilitate arbitrij vt
potens viuere in iuſucia ⁊ moꝛi per culpã
dari debuit etiã ei coꝛpus qð non tm eſſet
habile ad viuendũ:ſed etiã poſſet fieri ha/⸗
bile ad coꝛiumpendũ ſiue moꝛiẽdũ. Ideo
coꝛpus illud nõ debuit eſſe celeſte ſed ele⸗

mentare. Bcdo reꝗrebat oꝛdo hois ad
creatura iferioꝛẽ vt tale coꝛp us ſibi darek⸗
Quia eni coꝛpoꝛales nature iterioꝛes ſa⸗

cte ſunt vt deſeruirẽt creature rõnali.hinc
eſt ꝙ debuit fieri rõnalis creatura talr cõ⸗
poſita ꝙ obſequiũ creaturaꝝ iferioꝝ eſſet
ei vtile:quare nõ debuit coꝛpus hois tam
ex nã ſupioꝝ coꝛpoꝝ q; ex natura elemen
toꝝ ↄſtitui. Terno ſic regrebat oꝛdo ho

minis ad creaturã parẽ. Sicut eni facta eſt

vna creatura rõnalis ꝓpe deũ in loco ſu/
pꝛemo.ſ.celo empireo: ſic debuit ſieri alia
rationalis creatura in loco infimo.ſ.terra.
Et ideo coꝛpus eius debuit inſtitui ei na⸗
tura:tali habitationi conueniẽti.Quar
to oꝛdo homis ad finẽ requirebat: vt tale
coꝛpus hiet. Debebat quidẽ homo ſubici
deo per abiectionẽ humilitatis vt ſic aſcẽ/
deret vnde angelus ceciderat per elationẽ
Ideo ei dari debuit coꝛpus in quo pulue/

rẽ ſe reputãs deo per oia ſubiaceret.ſEt ſi

obiceret e pfectioꝛis ſoꝛme debet eſſe pfe
ctiꝰſuſceptibile. Sed aia itellectiua eſt ꝑfe
ctiſſima aiaꝝ.Cũ oium alioꝝ aialiũ coꝛpo
ra habeãt naliter iſita tegumẽta:puta pilo
rũ loco veſtiũ:⁊ vnguiũ loco calciamẽtoꝝ:
habeãt eniã arma naturalxr ſibi data ſicut
vngues dẽtes aut coꝛnua.ergo videtur ꝙ
aia itellectiua non debuerit vniri coꝛpoꝛi
lperfecto tanq; talibus auxilijs pꝛiuato.
¶ Ad hoc rãdet Eho. Pepar. q. 76. artiꝰ. F.
in rñſione ad ꝗtarg.ꝙ aia itellectiua qꝛ
eſt vniuerſaliu cõpꝛehenſiua habet virtu⸗
tẽ ad iſinita.Et ideo non potuerunt ſibi de
terminari a nã determiate extimatiões nã
les vel etiã determiata auxilia vel defẽſio
num vel tegumentoꝝ:ſicut alijs aialibus
quoꝛum aie habẽt appꝛehẽſionem ⁊ virtu
tẽ ad aliqua particularia determiata. Sʒ
loco hoꝝ oium homo nãliter habet ronem

Sð

”

2⁊ manus que funt oꝛgana oꝛganoꝛum:qꝛ

per eas homo poteſt libi pꝛeparare inſiru
menta infinitoꝛum modoꝛum ⁊ ad inſini⸗
tos effectus.Cuncta igitur que ſunt in ho
mine tam ex parte anime q; coꝛpoꝛis: q;
etiam ex parte vtriuſq; bene optimeqʒ di
ſpofuit ſapientiſſimꝰ artifex ille deꝰ. ¶ Ob
uod Cicero in libꝛo de legibus dicebat.
Animal hoc pꝛouidum ſagax: multiplex:
acautum memoꝛia:plenum rationis ⁊ con
ſiiij quem vocamus homin᷑ pꝛeclara qua
dam conditione generatum a deo conſtat.
¶ Et Bernardus in ſermonibus inquit.
Parum ne tibi videtur hoc.Cogita qua/
lem te fecit. Nempe ſᷣ̃m coꝛpus egregiam
creaturam:ſᷣm animam magis: imagine
creatoꝛis inſignez: rationis participẽ:bea
titudinis eterne capacem. Poꝛꝛo ambo
ſibi coherere fecit artiſicio incompꝛehenſi/
bili 2 fapientia inueſtigabili.Nec hoc ante
pꝛomeruit qui ante non fuit nec ſpes retri
butionis fuit. Hec ideo fecit quia bonoꝛũᷣ
noſtroꝝ eget.
Be anima ſeparata que immoꝛtalis eſt
7 perpetua:⁊ de locis ad que anime tranſ
feruntur poſtqᷓ; Fenn⸗ de coꝛpoꝛibus.

*

4plaãdum dicitur ſeparationis. Pꝛo

I· Ertium myſterium de anima conté

pter tranſgreſſionem quidem pꝛi/⸗
moꝛum parentum moꝛs in omnes fſilios
adam decreto dei iuſte deſeuit. Quare et
animam a coꝛpoꝛe ſuo ſeparari neceſſe eſt
De qua in hac parte quatuoꝛ dubia dexla
Cpᷣmutrum anima a coꝛpoꝛe ſeparata ſit
immorꝛtalis.

aliqua loca.
Cʒz nvtrũ loca faciant ad delectationẽ vel
penam animabus ſeparatis. .
CA'nvtrũ aie excant de locis ad que trãſ

Exruntur.
Pꝛimum dubium eſt vtrum anima a

eoꝛpoꝛe ſeparata ſit immoꝛtalis. Naʒ ple
riq; temere affirmare non erubeſcunt: ꝙ
anime ſimul cum coꝛpoꝛibus moꝛiantur.
In quoꝛum perſona inquit ſapiens Eccle
ſiaſtes.3. co. Anus interitus eſt hominuz

Cꝛmvtru anime ſeparate traſterantur ad

iumentoꝛum et equa vtriuſq; conditio.

Sicut moꝛitur homo ſic ⁊ illa moꝛiuntur.
Contra quos eſt anctoꝛitas ſidei ⁊ omni
um ſapientum doctrina. Apparet autem

imoꝛtalem eſſe animã atq; incoꝛꝛuptibilłẽ

ex tribus:
Cp̃ ex gnali confeſſione.
Cꝛoex euidenti ratione.
vex clara exemplatione.
Pꝛimo apparet ꝙ ſit immoꝛtalis ani⸗/
ma er generali confeſſione. ꝗd nanqʒ con

fitentur ⁊ pꝛedicant philoſophi poete ⁊ do
ctoꝛes:immo ⁊ quilibet magno ⁊ excellen

ti ingenio viri.Quoꝛum dicta in hoc loco
inſeramus.ſ¶ Auerois ſuper.xi.methaphi
ſice ita dixit. Anima manet poſt moꝛteʒz et
finis pꝛoſperitatis eius erit ſi iſügatur pꝛi
mo motoꝛi.Et Auicẽna ꝗnta parte natu
ralium. Cum anima liberabitur a coꝛpose
⁊ ab accidẽtibus coꝛpoꝛis tunc poterit cõ
iungi intelligentie agenti.Et tunc inueni
et in ea pulchꝛitudinem intelligibilem: et

delectationem perẽnem.Et vocat intelligẽ
tiam agentem deum. ſſGalienus in libꝛo

de ſpermate. Sicut lumẽ ſolis quod eſt in/
coꝛꝛuptibile ſeparat᷑ ab aere ab omni ocu/

loꝛum intuitu ſine ſui coꝛꝛuptione ſic ⁊ ani

ma ſine ſuicoꝛꝛuptione ſeparat᷑ a coꝛpoꝛe.
¶ Plato ſᷣm Macrobiuʒz in libꝛo ſaturna
lium.ſEt Aulũgelliũ in libꝛo noctiũ atti/
carum libꝛuz ſcripſit de immoꝛtalitate ani

me quem Tullius tranſtulit in latinum de

nominauitq; illum a fedone quodam ſo⸗
crati ⁊ platoni dilecto.ſ Ibi ſic ait. Perfe⸗
ctus ⁊ purgatus hinc exiens habitabit cũ

deo. Idem in thimeo. Anima eſt immoꝛ

talis ⁊ ſm ꝙ vicerit paſſiões vel victa fue
rit pꝛemiabitur vel punietur poſt hanc vi/

tam. Macrobius ſuper ſomnum ſcipio⸗

nis. Sic habeto omnibus qui patriaʒ ſer
uauerint iuuerint auxerint certum eſſe in
celo deſinitum locum:vbi beati euo ſempi
terno fruantur. Zactantius libꝛo..diui

narum inſtitutionum aduerſus gentes di

cit:ꝙ quidam conſuluit apollinem mileſi

um vtrũ anima maneat poſt moꝛtẽ. Qui
reſpondit. Anima q;diu vinculis detine

tur in coꝛpoꝛe coꝛꝛꝛupſbilis paſſiones ſẽ./
tiens moꝛtalibus cedit doloꝛibus.Cũ vo
bumanam

pumma
Plotun
ſerurn
ae
dirit Ce
mteint
etheris
glarecen
ſrecide
lides d⸗
ſtra rel
lum
poꝛeac⸗
Rlianus
his bone

lutanin
umus
GAor
perent
ltaſeni
Merpee
incen
debeont
eandbor
tlter:pg
fum na
ſſtomel
cumit
mnoi
anm
lbent: ſe
amaml
biopeeg
lnd
umimm
lbeoder
lnume
agn
min
uiopen

tonchti
oꝛiunter.
dtomni
etauten

ls mni
nq; cn
veletdo
crrellen
voe loo
ethaphi
foꝛtez e
ur pꝛi
ſehatn
npar
nueni
n
wlige
in bro
odeſtin⸗
nmmioch/
ſrtani
pore⸗
ſatum
ciünm
lüatesnn
un
ounſ⸗
bber
bittblan
Ntimm
lviciſt
Thaneſi
nnſch
muzſ

nen

oſeng
0,7,dl
entegd
is denn.
ſmnaſ
6 Cli

mnanun

4

pumanam ſolutionem velociſſimas poſt
ſolutum coꝛpus inuenitur: omnis e terra
fertur nunq; ſeneſcens ⁊ manet in eternũ
Zucretius vt ibidem Lactantius refert

dixit. Cedit idem retro de terra quod fuit

ante in terram. Sed quod miſſum eſt ex
etheris oꝛis.Id rurſum celi fulgentia tem
pla receptant.ſ Iterum Lactantius ibi de
ferecide ait:immoꝛtales eſſe animas fere.
cides diſputauit:hec vᷣo pꝛopꝛia eſt in no/
ſtra religione doctrina. Ergo Dicearcus
cum Bemocrito errauit qui perire cuʒ coꝛ
poꝛe ac diſſolui argumẽtatus eſt. Quin/
tilianus ita retulit.Siquis ſciat quis ſit ſi
nis bonoꝛum que vera felicitas nunq; ſi⸗
bi videbitur pꝛematura moꝛte perire.i¶ Et

DHuidius libꝛo tertio methamoꝛphoſeos
Altima ſemper expectanda dies homini:

diciqʒ beatus ante obitum nemo ſupꝛe/
maqʒ funera debet.¶ Saluſtiꝰ in libꝛo de
republica. Ingenia ⁊ egregia facinoꝛa ſi⸗
cut anima immoꝛtalia ſunt. Aaleriꝰ ma
ximus libꝛo.2.c.pꝛimo. Aſſerit moꝛẽ fuiſſe
galloꝛum mutuare pecunias vt eas reci/
perent apud inſeros.ſſ Seneca ad lucilluʒ
ita ſcribit Si tranquille volumus viuere:
in expedito habenda eſt anima vt ſiue illã
inſidie ſiue egritudines petant quid aliud
debeo niſi vt exeat exhoꝛtari ⁊ cum oibus
eam bonis emittere. Nade inqᷓ;ᷓ vade ſoꝛ:
titer: vade feliciter nihil dubitans. En re⸗/
rum natura que generanit expectat ⁊ locꝰ
iſto melioꝛ ⁊ tutioꝛ. SDidimus ad alexan
drum ita loquitur. Hos nõ ſumus huius
mundi incole ſed aduene. Mec ita in oꝛbẽ
terrarum venimus tanqᷓ;ᷓ in eo conſiſtere
libeat: ſed tranſire pꝛoperamus enim ad
patriam larem nullis delictoꝛum ponderi
bus pꝛegrauati. ¶ Tullius in queſtiõibus
tuſculanis clamat. Hon eſt lugenda moꝛs
quam immoꝛtalitas conſequitur.ꝗ Jdem
in libꝛo de ſenectute iducit Catonem ↄferẽ
tem cũ publio ſcipione ⁊ gaio lelio.Ego in
quit patres veſtros viuere arbitroꝛ ⁊ ea ꝗ
deʒ vita que eſt ſola vita nominanda. Nã
dum ſumus incluſi in his pꝛopaginibus
coꝛpoꝛis munere quodam neceſſitatis et
graui opere perfrugimur.Eſt enizʒ celeſtis
animus ex altiſſimo domicilio depꝛeſſus:

quaſi demerſus in tetrum locum diuine
nature eternitatiqʒ contrarium. Sed cre⸗
do deos immoꝛtales ſpiraſſe animos i hu
mana coꝛpoꝛa vt eſſent qui terram vteren
tur quiq; celeſtium oꝛdinem contemplan
tes imitarent᷑ eum vite modo atq; conſtã
tia. NHec ſolum me ratio impulit vt ita cre/
derem: ſed nobilitas etiam ſummoꝛũ phi
loſophoꝛum ⁊ auctoꝛitas. Demonſtrabũ

tur mihi pꝛeterea que Socrates ſupꝛemo

die vite de immoꝛtalitate animoꝛum diſſe
ruiſſet:is qui eſſet omnium ſapientiſſimꝰ
oꝛaculo apollinis iudicatus.Quid multa
ſic mihi perſuaſi ſic ſentio cum tanta ſit ce
leritas animoꝛum memoꝛia pꝛeteritoꝝ fu
turoꝛum pꝛudentia tot artes tot ſcientie:
tot inuenta non poſſe eam naturã que res
ipſas contineat eſſe moꝛtalem.
I¶ Secundo apparet ꝙ anima ſit immoꝛ/
talis ex euidenti ratione que multiplex aſ
ſignari potell.
CBadi ceſſationis.

4*

ſpparationis.

Cʒuoperationis.
CAinclinatioms.
Seperfectionis.
Céoꝛdinationis.
Cziuſtiſicationis.
C8eremunerationis.
CPaſſi milationis.
CXreſurrectionis.
xi oꝛationis.
Cinacomparationis.
CPꝛima ratio ex qua colligitur ꝙ ſit im
moꝛtalis dicitur ceſſationis.Ceſſat quidẽ
in ea materia cum ſit ſubſtantia ſimplex ⁊
non ſit cõpoſita ex materia ⁊ ſoꝛma. Ein
de Auguſtinus in.7.ſuper geneſim ad lit
teram ait.ꝙ anima non eſt facta ex mate⸗
ria coꝛpoꝛali neq; ex materia ſpuᷣali. Et
hoc maniſeſtum eſt m Tho.p parte.q.
75.pꝛecipue ex ratione humane anime in/
quantum eſt intellectiua.Nam omne qðᷣ
recipitur in aliquo recipitur per moduz re
cipientis.Sic autem cognoſcitur vnum/
quodqʒ ſᷣm ꝙ ſoꝛma eſt in cognoſcente.
Anima autem intellectiua cognoſcit rem
aliquam in ſua natura abſoluta: puta la/
pideʒ inquantum eſt lapis abſolute. ꝗEſt
E

„

ergo ſoꝛma lapidis abſolute ſᷣm rationem
pꝛopꝛiam foꝛmalem in anima intellectiua
Nuare a ipſa anima intellectiua eſt foꝛma
abſoluta ⁊ non compoſita ex materia ⁊ ſoꝛ

ma. MNam ſi ſic eſſet compoſita ſoꝛme rerũ

reciperentur in ea vt indiuiduales: et ſic

non cognoſcẽt niſi ſingulare vt accidit in

potentijs ſenſitiuis que recipiunt foꝛmas
reruzʒ in oꝛgano coꝛpoꝛali.Materia enim
eſt pꝛincipium indiuiduationis ſoꝛmarũ.
Relinquitur ergo ꝙ anima intellectiua ⁊
vmnis intellectualis fubſtantia cogſcens

bbꝛmas abſolute caret compoſitione mate

terie æ ſoꝛme. mnis autẽ coꝛꝛuptio pꝛo
cedit a conditione materie:lz enim ſit icoꝛ
ruptibilis ⁊ ingenita ſm ſe vt dicitur pᷣmo
phiſicoꝛum:tamen eſt cauſa coꝛꝛuptionis
eo ꝙ eſt in potẽtia ad multas ſfoꝛmas nec
ſtiñnt appetitui ſuo per aliquam foꝛmam

coꝛpoꝛum inferioꝛum. Vnde licet mate⸗

ria pꝛopꝛie non coꝛꝛumpatur per ſe nec ſoꝛ
ma per ſe ſed ſolum cõpoſitum:tamen coꝛ
ruptionis huius cauſa eſt materia.Cũ igi
tur vt dictum eſt anima non ſit compoſita
ex materia ⁊ ſuuma quia tunc non dicere/
tur anima ſed animatuz: ergo patet ꝙ ani
ma eſt incoꝛuptibilis.ſ Et vt inquit Cho.
vbi ſupꝛa.Dato ꝙ anima eſſet compoſita
ex materia ⁊ ſoꝛma tamẽ adhuc opoꝛteret
eam ponere incoꝛ:uptibilem. NHon enim
inuenitur coꝛꝛuptio niſi vbi inuenitur con

rrarietas. Generationes nãqʒ ⁊ coꝛꝛuptio

nes ex contrarijs in contraria ſunt.vñ coꝛ
poꝛa celeſtia quia non habent materiã cõ
trarietati ſfubie ctam incoꝛꝛuptibilia ſunt.
In anima autem intellectiua nõ poteſt eſ⸗
ſe aliqua contrarietas. Recipit enim m
modum ſui eſſe.Ea vo que in ipſa recipiũ
tur ſunt abſq; contrarietate. Ham intelli⸗
git ignem 1 aquam abſq; contrarietate.

WMationes quidem contrarioꝛuʒ in intelle

ctu non ſunt contrarie ſed eſt vna ſcientia
contrarioꝛum.Impoſſibile eſt ergo: ꝙ ani
ma intellectiua ſit ooꝛꝛuptibilis. Secun
da ratio qua oſtẽditur ꝙ anima ſi
tals dicitur ſuperatiõis. Superat anima
intellectiua ⁊ excedit nobilitatem ⁊ digni/
tatem quoꝛũcunq; coꝛpoꝛum tam elemẽ/
tarium qᷓ;ᷓ celeſtium. Qued pꝛobatur ex di

timmoꝛ

etis omnium ſapientum. ſInquit Augu
ſtinus in libꝛo de libero arbitrio. Omnis
anima omni coꝛpoꝛi eſt nobilioꝛ ſeu meli⸗
oꝛ.Et idem liꝰ.Sʒ. queſtionum. Omnis
anima melioꝛ eſt omni coꝛpoꝛc.ſEt idem
in libꝛo de duabus animabus.Anima lu⸗
ce iſta quam homines venerantur melioꝛ
eſt quoniam quidem illa intelligitur men
te hec fenſu coꝛpoꝛis innoteſcit. ¶ Et idem
8:de ciuitate dei.cꝰ.is.p.Omni coꝛpoꝛi pꝛe⸗/
feruntur anime.Et in libꝛo ſoliloquioꝛuz.

Quicquid celi ambitu cõtinetur inferius

ab anima humana eſt.Et Criſoꝰ in libꝛo
de lapſu mundi.Quanto ait celum terra
pulchꝛius tanto anime pulchꝛitudo omnẽ
ſoꝛmam q;uis pulcherrimi coꝛpoꝛis ſupe
rat. Ad idem eſt gloſa.c. Cum ſit de etate
qualitate oꝛdi.i¶ Et.iꝛ.q.pꝰ.ci. ð ꝛecipi
mus.Et cõfirmatur.24.q.ʒ.c. Si habes
¶ Et de pe.⁊ re.c.Cuzʒ infirmitas.i¶ Et.C de
ſacroſanctis eccleſijs.l. Sancimꝰ. ¶ EtAri
ſto.in pꝛincipio libꝛi de anima.docet quali
ter ſcientia de anima quantum ad bonita
tem ⁊ honoꝛabilitatem eſt pꝛeponẽda ali/
is ſcientijs naturalibus que ſunt de nume
ro bonoꝛum honoꝛabilium pꝛopter nobili
tatem fubiecti quod eſt anima intellectiua
¶ Iterum in pᷣ de aia ait. Aia autẽ aliquid
melius eſſe ⁊ antiquius ideſt nobilius im
poſſibile eſt. Impoſſibilius autem adhuc
intellectu ſcilicet eſſe aliquid nobilius ra⸗/
tionabiliſſimum enim eſſe habet? nobiliſ
ſimum ſᷣm naturam.Ex hijs arguitur ſic.

Dmne quod nõ ſubicitur motui celi eſt in

coꝛꝛuptibile. Nam motus celi eſt cauſa ge
nerationis ⁊ coꝛꝛuptionis.Sed anima nõ
ſubicitur motui celi. Hã nullũ minus no
bile poteſt agere in magis nobile nec illud
deſtruere.Sic itaq; cum anima rationalis
que eſt ſpiritus nobilioꝛ ſit celo quod ẽ coꝛ
pus non ſubicietur celo. Inſuꝑ hoc demõ
ſtrari poteſt:quia tanto creatura eſt nobili
oꝛ qᷓ;to magis appꝛopinquat deo.vñ crea
ture que ſunt tm ⁊ ſolum habent eſſe: ſũt
in iſimo gradu nobilitatis. Creature q̃ hñt
eſſe ⁊ viuere ſunt illis nobilioꝛes. Multo
dignioꝛes vvo ſunt creature que habent eẽ
viuere ⁊ ſentire.Quibus omnibus pꝛepo
nuntur creature que habẽt viſcernere ? in

elige
guinur⸗
numnz
cpors
huimere
Coſewr
corup
gmefl
Cuiuſtib
ſoſna d
Adplaim
oꝛs.
lecnt a
antic
pudent
lglis a
pbatur.
Uutonis
lerincin
amat
hkch
pbiſce
lenone
Go.
IJgitn
Ther
70,.
perlect
ſiregui
(nd
pitalee
oi ca⸗
lſtium.
Alii⸗
moritur.
ammnete
hominur

cac
Agimme

ſgroonio:
Shienni
humtop
dasomn
pomr
noaür
pdns
ſihna
hnng

it Aen
Qnmmd
eu meli/
Omnis
Et iden
nmalo⸗
melioꝛ
wr men
Eicen
wihec⸗
giornz.
intenus
nlbo
m lenn
bonni
is ſye
ectate
capi
abes
1(.
1Ari
Gan
on
Aadli⸗

NeRme.

rhobli
lernva
iquid
ius im
ahoc
linsr7
1ſobil
gimnr ſi⸗
cclickin
aaulg.
nimano
finos Ne
erilui
nonalis
odéc:
deno
nobili
vſigen
ſe: ſi
reqhi
Mllo
gbant
ch
e1N

telligere. Cum ergo celi habeat tm̃ eſſe ſe⸗
quitur ꝙ incõparabilxr illis ſit excellentioꝛ
amma. Poteſt adhuc anima inclinatiões
coꝛpoꝛis ex influentüs coꝛpox celeſtiuzʒ re
pꝛimere ⁊ refrenare.Quare cum nec a celo
cauſetur nec illi ſubiciat᷑: erit per cõſẽeq̃ns
incoꝛꝛuptibilis. ¶ Tertia ratio oſtendens
giam eſſe immoꝛtalem dicitur opationis.
Cuiuſlibet nãqʒ ſube coꝛꝛuptibilis opera

tio ſua duratione debilitatur ⁊ deſicit vſqʒ
ad vltimũ defectum:qui eſt coꝛꝛuptio vel

moꝛs. Sed operatio aie ſua duratione iua
leſcit ⁊ ꝓficit. Ouia vt ſcribitur Job.iꝛ.cꝰ.
In antiquis eſt ſapiẽtia ⁊ in multo tẽpoꝛe
pꝛudentia. Ideo apparet ꝙ aia ſit immoꝛ
talis ⁊ incoꝛꝛuptibilis.¶ Quarta rõ qua
ꝓbatur ꝙ anima ſit imoꝛtalis dicitur icli/
nationis. Oẽs quidem homines naturali
ter inclinantur ad deſiderandã vitã perpe
tuam ⁊ beatitudinem. Sed impoſſibile eſt
appetitum nãlem eſſe fruſtra ex ? metha/
phiſice vbi dicit Ariſt.Deſideriuz natura
le non eſt fruſtra.Et in libꝛo de celo ⁊ mun
do. Matura non facit aliquod factũ vanũ.
Igitur neceſſe eſt ponere aiam immoꝛtalẽ

Hec eſt ratio Tho.in ꝛ contra gẽtiles. c.
78. Et in P“ par. q. 75. Quinta ratio di
perfectionis.Ad gfectionem nãqʒ vniuer

ſi requiritur diuerfus gradus creaturarũ.
¶ AUnde Gꝛegoꝰin.4.dialogoꝝ dicit.Tres
vitales ſpũs creauit oipotens deꝰ. Nnũ
qui carne tegitur ⁊ cum carne moꝛitur:hic
eſt iumentoꝝ ⁊ animalium irrationabiliũ.
¶ Aliũ qui carne non tegitur nec cå carne
moꝛitur:hic eſt angeloꝝ. Et tertium qui
carne tegitur ⁊ non cũ carne moꝛitur:hic ẽ
hominum ratione pꝛedictoꝝ. Apparet er⸗

go ꝙ ad perfectionem vniuerſi ponẽda eſt
aia immoꝛtalis. ¶ Sexta rõ dicitur oꝛdi⸗

nationis:a hec refertur ad diuinam ſapiaz
Sapientis nanqʒ eſt oꝛdinare bona ad bo
num ⁊ optima ad optimuʒz finem. Si ergo
deus omnia oꝛdinauit ad hoiem videt᷑ ꝙ
homo poſt deum ſit oium creaturaꝝ finis:
finis aũt nobilioꝛ eſt pꝛincipio.Cum ergo
mundus ſit perpetuus q́;tum ad ſubam:
vt patet de elementis ⁊ coꝛpoꝛibus celeſti

bus:ergo ⁊ aia erit ꝑpetua.ſHanc ratio⸗

1778

nem Lactantius tangit liꝰ.⁊.diuinaꝝ ĩſii
tutionum vbi ait.Si hoĩium cauſa factꝰeſt
mundus ⁊ ita factus eſt vt eſſet eternꝰſcilſi
cet q;tum ad ſubam:cur ipſi quoꝛũ cauſa
factus eſt non ſunt ſempiterni.ſ At nõnul
li deo noſtro ingratiſſimi negare non ↄfun
duntur ad h ominum vtilitatẽ cuncta que
in celo ⁊ qᷓ in terra ſunt eſſe oꝛdinata.Qui
audire debent illud quod ſcribitur Oeute
ronomij.A.c. Solem ⁊ lunã ⁊ omnia aſa
ccli creauit dñs deus in miniſteriuzʒz cũctis
gentibus.Et Dauid loquens ad deum cũ
admiratione dicebat. Quid eſt hõ ꝙ me⸗
moꝛ es eius aut filius homis qm̃ viſitas

eum. Minuiſti eum paulominus ab ange

lis gloꝛia ⁊ bonoꝛe coꝛonaſti eũ ⁊ conſtitui
ſti eum ſuper opera nanuũ tuarum. Oia
ſubieciſti ſub pedibus eius oues et bones
vniuerſãas inſuper ⁊ pecoꝛa cãpi:volucres
celi ⁊ piſces maris. Et de hoc Auguſtinꝰ
adhuc ita loquitur.Omnia dñe ſub pedi⸗
bus hominis ſubieciſti vt ſolus homo ſu⸗
per omnia tua tuus eſſet totus. Exterioꝛa
nanqʒ pꝛo coꝛpoꝛe cuncta creaſti. Ipſum
vo pꝛo anima. Animã pꝛo te: vt tibi ſoli
vacaret:te ſolum amaret ⁊ poſſideret ad ſo
latium. Lactantius aũt libꝛo.⁊.diuinaꝝ
inſtitutionũ pꝛius eleganter ſuadet mun⸗
dum ſine cauſa factum non eſſe demumet
ꝓpter hominẽ a deo ↄditum cõfitetur. JIn
quit ergo ſic.Cum mundum oẽſq; partes
eius vt videmꝰ mirabilis ratio gubernet:
cum celi temperatio:⁊ equalis in ipſa va⸗
rietate curſus aſtroꝛum:luminunqʒ celeſti
um:tempo:um conſtans ac mira deſcri/
ptio:terrarum varia fecunditas:plana cã
poꝛum munimenta ⁊ aggeres montium:
viriditas vbertaſq; ſiluarum:fontium ſa-
luberrima eruptio: fluminum opoꝛtuna
inundatio:maris opulenta ⁊ copioſa inter
fuſio:ventoꝛum diuerſa ⁊ vtilis aſpiratio:
ceteraq; oia ratiõe ſũma ↄſtent. Quis tã
cecus eſt vt exiſtimet ſine cauſa eſſe factaĩ
quibꝰmira diſpoſitio ꝓuidentiſſime rõnis
elucet.Deide ſeꝗtur Lactãtiꝰiſinuans ꝙ
nõ niſi ꝓpter homiem cũcta ſint facta aite
Quis eſt eni taã ineptus vel tã ocioſus vt
agrediat᷑ aligd facere fruſtra:ex quo nullã

vtilitatem nullum commodũ ſperet. Qui
domum edificat nõ ideo edificat vt tmi mo
do domus ſit:ſed vt in ea poſſit habitari.
Qui naueʒ fabꝛicat non ideo inſumit ope
ram vt tm nauis appareat:ſed vt ea naui
getur.Item qui vas aliquod iſtituit ac foꝛ
mat non pꝛopterea id facit vt tm feciſſe vi
deatur: ſed vt vas illud effectuzʒ capiat ali
quid neceſſarium. Similiter cetera que ⸗
cunqʒ fiunt non vtiqʒ in ſuperuacuum: ſʒ
ad vſus aliquos vtiles laboꝛantur. M.un
dus ergo a deo factus eſt: non vtiq; pꝛo⸗
pter ipſfum mundum. Heqʒ; enim aut calo
re ſolis aut lune aut aſpiratione ventoꝛuʒ
aut humoꝛe imbꝛium aut alimonia frugũ
cuzʒ ſenſu careat indiget. Sed ne illud qui
dem dici poteſt ꝙ deus pꝛopter ſeipſum fe
cit mundum:quoniam poteſt eſſe ſine mũ
do ſicut fnit antea. Et his omnibus que
in eo ſunt queqʒ generantur deus non vti

tur. Apparet ergo animantium cauſa mũ

dum eſſe cõſtructuz: quoniam rebus bijs

quibus conſtat animantes fruunt᷑. Rur⸗

ſus ceteras animantes hominis cauſa eſ-⸗
ſe factas ex eo clarum eſt ꝙ homini ſerui/
unt ⁊ tutele atq; vſibus eius date ſũt quo
niam ſiue terrene ſint ſiue aquatiles non
ſentiunt mundi rationeʒ ſicut homo. Hec
Lactantius.ſ At autem bꝛeuius partem
hanc decurramus: Hugo in libꝛo de arra
ſponſe ſic ad hominem dicit. Reſpice vni
uerſum mundum iſtum ⁊ conſidera ſi ali⸗
quid in eo ſit qdð tibi non ſeruiat. Omnis

natura ad hunc finem dirigit curſum ſuuz

vt obſequijs tuis famuletur tuiſq; neceſſi
tatibus ſ̃m affluentiam indeficientem oc

currat. Hoc celuzë:hoc terra:hoc mare boc

ger cum hijs que ſunt in eis vniuerſis ex/
plere nõ ceſſant.Hec Hugo. Res eſt ꝓ⸗
fecto ab omnibus ponderanda: ꝙ puſſi⸗
mus omnium pater deus tot innumeris
beneſicijs:tot ampliſſimis muneribus:tot
abundantiſſimis gratis voluerit animaʒ
rationalem donare. Ipſi coꝛpus oꝛganicũ
mirabili opificio eſtructum cum ſennbus
copulauit. ¶ Ipſi celos ⁊ ſydera firmamẽti
elemẽtaq; omnia ⁊ ex illis compoſita ſer⸗
nire iuſſit.Ipſi angelos ad cuſtodiam de/
putauit. Ipſi leges ⁊ pꝛecepta beneuiuen

tur.

di inſtituit.Et eum nec ſic ſuum creatoꝛem

agnoſceret miſit v nigenitum filium ſnum

qui viam veritatis illam doceret:qui errã

tem ad ſemitam vite perduceret: qui de/

niqʒ tllaz ſanguine ſuo pꝛecioſo redimeret
Quis igitur tam egregiam tam inſignem

tam pꝛeclaram tanq;ᷓ deo chariſſimã crea

turam ad imaginem ⁊ ſuam ſimilitudineʒ
ſoꝛmatam moꝛituram audeat affirmare.
Aperi oculos tuos.O anima tanto deco⸗
re redimita.O anima tanta diligentia a
tuo creatoꝛe cuſtodita.O anima tanto la⸗
boꝛe a ieſu filio dei ⁊ virginis queſita tan/
to doloꝛe recuperata: tanto deniqʒ pꝛecio
redempta ⁊ conſidera in teipſa ſapientiam
dei: qui non ab re circa te tanta dignatus
eſt operari.¶ Septima ratio qua oſtendi/
mus ꝙ anima ſit immoꝛtalis dicitur inſti
ficationis.Clamant omnes ſancti iuſtiſſi⸗
mum eſſe deum ſicut patet in ſermone de
iuſticia dei in quadrageſimali noſtro. Et
vbi eſſet iuſticia dei ſi anima cum coꝛpoꝛe
moꝛeretur quandoquideʒ tot mala in pꝛe
ſenti remanẽt impunita. Sed pꝛofecto nõ
fine pena tranſibunt impu qui in ſuis ma
lis ⁊ iniquitatibus pꝛoſperantur: quia in
futura vua equiſſimꝰ ille deus reddet vni
cuiq; ſᷣm opera ſua vt latius diximus in
pꝛetacto ſermone. Non gloꝛientur pecca⸗
toꝛes im malitig ſua:quoniam de illis in/⸗
quit in s.77.Dauid.Cõſumetur nequi⸗/
tia peccatoꝛum.Et pᷣs.ʒi. Multa flagella
peccatoꝛis.Et Sapiens pꝛouerbioꝛum..
c. Iniquitates ſue capient impium. Nam
⁊ ſeneca in tragedus hoc ipſum confitetur
E nchni autem ſic.Quod quiſq;ʒ fecit pati
Auctoꝛem ſcelus reperit.Et Plato in
fedrone dixit.Eſt in reuera defunctoꝛũ ani
mas extare ⁊ bonis meliꝰeſſe:malis autẽᷣ

deterius. Octaua ratio qua deducitur

immoꝛtalitas anime dicitur remuneratio
nis:hec ſpectat ad clementiam 2 benigni⸗/
tatem dei qui ſicut nullum malum impu⸗/
nitum ita nec vllum bonum irremunera⸗
tum relinquit.Hoc auteʒ eſſet ſi anima pe
riret cum coꝛpoꝛe quoniam amici ſui qui
coꝛpoꝛa eoꝛum ⁊ voluntarijs caſtigationi
bus ⁊ illatis paſſionibus obtulerunt nul

lam inde repoꝛtaſſent mercedem. Intuea

mmurg
pigine
morea
brerilo
ſeta mun
ſlicndi
nſciſtun
ſeocarm
hus ybe
tyincul
Ali ca⸗
ſigitnis
hooden
bus nec⸗
hendere

Nligenti
nen
vopt
ln
lieſts
1ponſe
Wne
Band
ſtmco
turaſt
nuoin!
lig eſtal
diſcrep⸗
ſeimi
minoch
leſumee
Gitmoꝛ
cageſin
Nerali
berpnion
Dorapurn
tamorn
berelen
Cnſten
fanr
ſunn dei
dntei
npgri
demi
n ine

orem
nſüum
iemi
ni de/
imeret
ſgnen
ligen
ndine;
mare,
fodeco
enna
mtola
intn/
reci⸗
ennam
Matns
kenci/
iſci
ſini,
ede
.K
Me
enpu
taono
is nd
gviain
a mi
ns in
ecca
lisin
rnegui/
ſugel⸗
nun
1. Dun
nſtent
tclpen
broin
orüan
io aut
neiui
eano
nigni/
impo/
mnera?
imape
ſui gu
Gnton
mtul
Numis

4*

mur quid apoſtoli quid confeſſoꝛes quid
virgines quid ⁊ martyres egerint pꝛo dei
amoꝛe et inde concludamus ꝙ ſi moꝛtua
ſoꝛet illoꝛum anima dei manus vacua eſ⸗
ſet a munere liberalitatis. Errauerunt in
ſolitudinibus illi in ſpeluncis in cauernis
in ſciſſuris petrarum ⁊ montium affligen
tes carnam vigilijs ieiunis genuflexioni/
bus vᷣberibus ⁊ diſciplinis.Alij ludibꝛia
⁊T: vincula experti ſunt. Alu lapidati ſunt.
Alij capite ceſi.Alij flammis aduſti.Alij
ſagittis vulnerati.Ali in mare ⁊ flumini
bus demerſi. Alij exquiſitiſſimis cruciati⸗
bus necati:vt deo gloꝛiam ⁊ honoꝛem im
penderent. Nũquid ſiue retributiõe labo
rauerunt in caſſum. Opietas dei benedi/
cti. O charitas patris eterni. Ipſe vtiq;
diligentibus ſe bona inuiſibilia pꝛepara⸗
uit que oculus nõ vidit nec auris audiuit
Et propreres Saluatoꝛ noſter Mathei.c.
§. ſuos diſcipulos ↄſoꝛtabat dicens. Bea
ti eſtis cum maledixerint vobis homines
⁊ perſecuti vos fuerit ⁊ dixerint omne ma⸗
lum aduerſum vos mentientes pꝛopt᷑ me

Gaudete ⁊ exultate quoniam merces ve/

ſtra copioſa eſt in celis. Nona ratio dici
tur aſſimilationis.de qua ſic dicit Auguſti
nus in libꝛo de ſpiritu ⁊ anima. Jmnmoꝛta
lis eſt anima ne a ſui creatoꝛis ſimilitudie
diſcrepare videatur. Non enim poterat eſ
ſe imago ⁊ ſimilitudo dei ſi vllo moꝛtis ter

mino clauderetur. C Secima ratio dicitur

reſurrectionis.Eſt articulus fidei ꝙ reſur
gẽt moꝛtui.Et de hoc diffuſe ſcripſi in qua
drageſimali in ſermone de reſurrectiõe ge
nerali.Quia itaqʒ erit reſurrectio que fiet
per vnionem animarũ ad ſua pꝛopꝛia coꝛ
poꝛa virtute diuina.Et quia chiſtus ſurre/
xit a moꝛtuis.Et alij poſt moꝛtem miracu
loſe redierunt ad vitam, neceſſe habemus

conſiteri ꝙ anima ſit immoꝛtalis.¶ n⸗

decima ratio dicitur oꝛationis. Oꝛat eccle
ſia pꝛo defunctis ⁊ ſuffragia ſacit pꝛo ani/
mabus in purgatoꝛio penale debitũ exol⸗

uentibus. Igitur anima eſt immoꝛtalis.

¶ DSuodecima ratio dicitur comparationis:
comparãdo quippe anima que eſt vltima
ꝛma ad pꝛimam materiam ponenda eſt

anima incoꝛꝛuptibilis.Nam ſicut eſſe itel

172

ligibile eſt permanentius q; ene ſenſibile
ſic ⁊ recipiens eſie intelligibile eſt perma/
nentius q; recipiens eſie ſenſibile. Sed re
cipiens eſſe ſenſibile ent incoꝛꝛuptibile ſᷣm
ſuam ſubſtantiam ſcilicet materia pꝛima:
ergo multoſoꝛtius intellectus paſſibilis:
qui eſt receptiuus ſoꝛmarum intelligibili/
um. ¶TCTertio apparet ꝙ ſit imoꝛtalis ani
ma ex clara exemplatiòe. Sunt tria exem
pla lucidiſſima que oſtendunt animam efſ
ſe immo:talem in quibus tanqᷓ; in ſplen/⸗

.

didiſſimo ſpeculo quilibet tante rei verita
tem inſpicere poteſtt.
Cbnexemplum ox tolerationis.
Ci abpparitionie. ðU
C3 exauditionis.
Pꝛimum exemplum dicitur toleratio⸗/
nis· vt eniʒ ſcribit Cicero in queſtionibus
tuſculanis.Nemo vnqᷓ; ſine magna ſpeĩ⸗
moꝛtalitatis ſe pꝛo patria offerret ad moꝛ
tem. De martrribus claꝝꝑ eſt ꝙ moꝛtẽ noõ
timuerunt quam vitare potuiſſent ſi chꝛi⸗
ſtum relinquere voluiſſent. Sed ad philo
ſophos veniamus. Recitat Auguſtinus
libꝛo pᷣ de ciuitate dei.c.22. ꝙ quidam phi
loſophus theobꝛotus nomine lecto plato
nis libꝛo de immoꝛtalitate animarum de
muro ſe pꝛecipitem dedit.Itaq;ʒ intertecit
ſemetipſum.iſEt Lactantius libꝛo.̊. diui
narum inſtitutionũ ait. Multi ex hijs qui
eternas eſſe animas ſuſpicati ſunt tanqᷓ;
in celum migraturi ſibiipſis manus intu⸗
lerunt.vt cleantes:vt criſppus:vt empe /
docles:⁊ zeno.t ex romanis cato qui fuit
in omni vita ſua ſocratice vanitatis imita
toꝛ.Et quia de catone ſit mentio: ſcienduzʒ
ꝙ muti fuerunt ſic nomiati. Nam fuit qui
dam cato cenſoꝛinus de quo ſit mentio in
libꝛo de amicitia ? in queſtionibus tuſen⸗
lanis a cicerone:⁊ a plinio in libꝛo de viris
illuſtribus:⁊ a Nalerio ĩ rubꝛica de ſtudio
⁊ induſtria.HNic fuit eloquentiſſimus litte
ris grecis ⁊ latinis eruditus multaqʒ fecit
magniſica pꝛo republica ⁊ conſulendo et
pꝛeliando.Qui vt ſcribitur in ſpeculo ge/⸗
ſtoꝛum mundi tedio duplicis quartane af
fectus vt beatioꝛe vita frueretur ſemetip⸗
ſum iterfecit. Fuit ⁊ alius cato filius ſupꝛa
dicti vir bellicoſus qui vt ſeribit Frontinꝰ
5 3

cum in bello contra macedonie regem pu

gnaret equo pꝛolapſus cũ ſe rellecogiſſet:
animaduertit gladium cecidiſſe e vagina
quem ſoꝛtiter recuperanit ⁊ vulneratis ho
ſtibus ad fuos redijt. Qò exempluʒz adeo
romanos animauit ad pꝛelium ? macedo
nes terruit vt ipſi macedones vincerẽétur.
Fuit alius marcus cato ſilius ſupꝛadicti
2 nepos cenſoꝛini qui conſul in africa diez
clauſit extremuʒz. Cato autem vticenſis ꝗ
⁊poꝛtiꝰſuit filiꝰ pcedẽtis darci catonis ꝗ
vticenſis dicitur es ꝙ in vtica libie ciuita/
te fe occidit.Cauſa vᷣo fuit vt non ſubicere
aur ceſari quoniam ipſe pompeianas par/
tes ſecutus fuerat. Nam vt ait Tullius in
pꝛimo de officijs. Moꝛs turpitudini ac ſer
uituti anteponenda eſt.¶ Ex hoc arguunt
quidam pꝛobantes ꝙ anima ſit imoꝛtalis
ex auctoꝛitate Ariſto.in tertio ethicoꝛum:
qui ait.Qð ſoꝛtis debet ſe exponere moꝛti
pꝛo ſalute patrie.Et hoc pʒʒ iudicium natu
ralis rationis. Sed niſi anima eſſet incoꝛ⸗
ruptibilis non deberet hoc Eratere quia
non eſſe ſimpliciter non cadit ſub appetitu
¶ Sed contra hoc nonnulli obiciunt dicen
tes ꝙ etiam ſi anima moꝛeretur cum coꝛ⸗
poꝛe adhuc velle ſuſtinere moꝛtem pꝛo li/
beratione patrie ⁊ pꝛo republica eſſet ſᷣm
iudicium rectum rationis. Naʒ melioꝛ eſt
modicus actus virtutis intẽſus q; vita vi
cioſa vel cum actu remiſſo per magnum tẽ
pus.ergo ſoꝛtis debet ſe exponere pꝛo bo
no virtutis.Et quia ipſe eſt pars commu/⸗
nitatis cuius bonum commune naturali⸗
ter eſt magis diligendum q́; bonum pꝛi/
uatum. Et iſta videtur fuiſſe opinio Sco/
ti. Quam impꝛobat Landulphus in ſuo
4.di. 43. Quia ſicut lex ⁊ ratio nalis pꝛe/⸗
ualet omni legi et rationi maxime create.
Ita bonum entitatis naturalis pꝛeualet
omni bono cuiuſcunq; virtutis.vnde lon
ge videtur ꝙ ſit eligibilis habere eſſe per
petualiter ? non virtuoſum eſſe moꝛaliter
non dico vicioſum eſſe ſed non virtuoſum
q; habere eſſe moꝛale ad modicum tẽpus
⁊ poſtea habere perpetuum non eſſe.Si⸗
militer puto eligibilius habere perpetuaʒ
entitatem incoꝛꝛuptibilem ſine gloꝛia pa/
trie qᷓ; habere gloꝛioſum eſſe per vnum di

em ⁊ poſtea perpetuo annihilari.Et tamẽ?

maius eſt bonum patrie q; bonum virtu
tis.Hec Landulphus. Ricardus etiam

de media villa in 3 bi. 33. ita ſeribit. Si ani

ma moꝛeretur cum coꝛpoꝛe vt falſo quidã
funt opinati:homo vo deberet velle ſuſti⸗

nere moꝛtem pꝛo liberatione patrie. Pꝛi⸗
mo quia pᷣm Auguſtinum in pꝛimo de li/

bero arbitrio.Quiſquis recte aliquid eli/
git appetendum neceſſe eſt vt melioꝛ fiat:

cum ad id peruenerit quod elegit. Melioꝛ

autem eſſe non poſſet qui non eſſet. Sed

ſi anima moꝛeretur cuʒz coꝛpoꝛe homo per

moꝛtem totaliter deſineret eſſe excepta ma
teria pꝛima.Ergo moꝛiendo volũtarie pꝛo
liberatione patrie melioꝛ nõ eſſet ⁊ ſic non
eſſet electio recta. Secũdo non debet ho
mo voluntarie intermittere actuzʒ virtutis
alicuius niſi vt liius vacet exercitio ma⸗
ioꝛis virtutis.Sed multo magis eſſet con
tra rationem rectam eligere illud ad quod

ſequererur perpetua impoſſibilitas operã

di ᷣm quàcunqʒ virtutem quã ad tempus
intermittere actus vnius virtutis non pꝛo
pter exercitiũ alterius virtutis.Sed ſi ani/
ma moꝛeretur cum coꝛpoꝛe homo eligẽdo
moꝛi eligeret illud ad quod ſequeretur ꝙ
amplius in perpetuum ſ̃m virtutem ope⸗
rari nõ poſſit. Iſta cauſa exercitij dicta ſũt
⁊ vt ſilentium imponatur hijs qui dicunt
non eſſe ſuffſiciens immoꝛtalitatis arg ꝙ
illi de quibus mentionem ſecimus ſuperi
us ⁊ reliqui qui patriam dilexerunt:immo
2 martyres qui chꝛiſtum conſeſſi ſunt moꝛ

tem non hoꝛꝛuerunt. Secundum exem

plum in quo lucet anime immoꝛtalitas:
dicitur apparitionis. Se apparitione ani⸗
marum diximus in ſermone de tranſfigu:
ratione ieſu chꝛiſti benedicti:ideo tantum

id nunc aſſerimus.ꝙ volente deo ad con⸗

ſolationẽ viuoꝛum ſepius anime ſeparate
diuerſimode apparuerunt. In legenda ſ/⸗
cte lucie ſeribitur ꝙ oꝛante ipſa cuʒ matre
iuxta ſepulchꝛum ſancte agathe lucid ſom
nus arripuit viditqʒ agathaʒ in medio an
geloꝛum gemmis oꝛnatam ſtantem et di⸗
centeʒ ſibi. Soꝛoꝛ mea lucia quid a me pe
tis quod ipſa poteris pꝛeſtare cõtinuo ma
tri tue. Nam ecce perſidem tuã ſanata eſt.

Cuigln

ftaius

glinis⸗
eremitea
hoſtus.
cus deſe
cpus .
lo erecni
Ged cun
Ounet
nortem
ſetvnde⸗
leones?
coredien
ſt de b
tfrio an

fumulun

ginumr
hterqu⸗
lyeſtef
icioer
eteve
(nga
cumh
Pꝛon
feſtum
virgof
borane
lomei
ſetob
ſibidi
lontin
gllans
baptin

agneni
ſepem

ſonge
lam ma⸗
ſwores
Mocle

Euigilans lucia ita iuenit. Nam paſſa fue

rat eius mater annis multis fluxum ſan/

guinis.ſ Hieronymus in vita pauli pᷣme
heremite narrat qualiter antonius longe

poſitus a cella pauli vidit angelos animã

eius deſerentes. Qui mox currens iuenit
coꝛpus pauli flexis genibus in modũ oꝛã
tis erectum ita vt ipſum viuere extimaret
Sed cum ipſum moꝛtuum didiciſſet dixit.
O ſaneta anima quod gerebas in vita in
moꝛte monſtraſti. Cum autem non habe⸗

ret vnde ſepulturam faceret venerunt duo

leones ? ſoueam parauerunt. Sepultoqʒ;
eo redierunt ad ſiluam. ¶ Ambꝛoſius re/
ſert de beata agnete ꝙ eius peracto mar⸗
tyrio cum parentes eius octaua die iuxta

tumulum vigilarent viderunt choꝛuʒ vir

ginum veſtibus fulgentibus radiantem
inter quas viderunt beatam agnetez ſimi
li veſte fulgentẽ ⁊ a dextris eius agnũ can
didioꝛem niue ſtantem. Quibus illa ait vi
dete ne me quaſi moꝛtuam lugeatis.Sed
congaudete mecum ⁊ congratulamini qꝛ
cum hijs omnibus lucidas ſedes accepi.
Pꝛopter quam viſioneʒz eccleſia celebꝛat
feſtum agnetis ſecundo. Conſtantia autẽ
virgo filia conſtantini lepꝛa grauiſſima la
boꝛans cum hanc viſionez audiſſet tumu
lum eius adijt.Et ibi dum oꝛationi inſiſte
ret obdoꝛmiuit viditqʒ beatam agnetem
ſibi dicentem. Si in chꝛiſtum credideris
continno liberaberis,. Ad quam voceʒ eui
gilans perfecte ſe ſinatam inuenit. Que
baptiſmum recipiens ſuper coꝛpus beate
agnetis baſilicam fecit. Et ibi in virginita

te permanſit. In vita ſanctarum ruffine et
ſecunde ponitur qualiter apparuerunt cui
dam matrone nomine plautille. Hee due
ſoꝛoꝛes fuerunt virgines romane parenti/

bus clariſſimis genite:aſterio ſcilicet et au
relia que nupſẽrunt armentario et verino.

Qui accuſauerunt eas ꝙ chꝛiſtiane eſſent

tempoꝛe valeriani imperatoꝛis. Et capte
ac tradite donato pꝛefecto poſt multa ver⸗
ba iuſſit ruffinam pꝛius cedi.Qõ videns
ſoꝛoꝛ clamare cepii ad iudicem. Quid eſt
2 ſoꝛoꝛc meã gloꝛiſicas ⁊ me inbonoꝛas.
andem poſt multa vtriuſe illata toꝛme

—

ta ducte fuerunt in ſiluam in via coꝛnelia:
ab vꝛbe roma muliario decimo: in fundo
qui vocatur buxeto.Ibiqʒ ruffina capite
truncatur. Secunda percutitur : et earum
coꝛpoꝛa ſoꝛis voꝛdda liquuntur. Deniqʒ
plautilla matrona in cuius pꝛedio hoc fa⸗
ctum eſt: vidit eas in viſu ſedentes gem/
matas in thalamo ⁊ dicentes ſibi. Plau/

tilla deſine a flagitis idoloꝛum ⁊ crede in

chꝛiſtum ⁊ veni in pꝛedium tuum ⁊ coꝛpo
ra noſtra ſepeli:quod illa fecit. ¶ Gꝛegoꝛi⸗
us in ſecundo dialogoꝝ liꝰ affirmat de ſã

cto benedicto ꝙ dũ moꝛaretur apud mon

tem caſſinum nocte quadam dum per ſe⸗
neſtram cellule conſpiceret et oꝛaret vidit

fuſam lucem deſuper cunctas noctis tene
bꝛas effugaſſe. Subito autem totus mun

dus velut ſub vno ſolis radio collectus:
ante oculos eius adductus eſt:ibiqʒ ani⸗

mam germani epiſcopi capuani ad celum

deferri videns. Comperit autem poſtea ꝙᷓ
illa hoꝛa migraſſet a coꝛpoꝛe. ¶ De ſan⸗
ctis geruaſio ⁊ pꝛothaſio geminis fratri⸗
bus qui martyrio coꝛonati fuerunt in ciui
tate mediolani ſcribit Ambꝛoſius in ſer⸗
mone qui legitur in officio matutinali fe ⸗
ſtiuitatis eoꝛuù. Qualiter cum eoꝛum coꝛ⸗

poꝛa trecentis annis ⁊ vltra latuiſſent ab
eo reperta ſunt modo qui ſequitur. Quo⸗

dam nãqʒ quadrageſimali tpe ipſi in oꝛa
tione poſito:nec aperte vigilanti nec inte⸗
gre doꝛmienti:Apparuerũt duo pulcheri

mi iuuenes veſtibus cãdidiſſimis ideſt co

lobio ⁊ pallio induti caligulis calciati ſecũ
manibus extenſis oꝛantes. Qua viſione
elapſa rogauit dominum vt euz ludiſican
non ſineret.Si vvᷣo aliquid viſio illa expe:

teret boni iteruʒ appareret. Similimoda
canente gallo oꝛantes ſecum iuuenes ap⸗

paruerunt. Zertia &ο nocte non doꝛmien

ti ſed ſtupenti cum tertia ſibi apparuerũt

perſona que ſimilis paulo aplło videbatut
ſm ꝙ in pictura ꝓſpexerat.qlliſꝙ tacenti
bus apls ſibi dixit.Iſti ſunt qui nihil terre
nũ deñderantes monita mea ſunt ſecuti.
Quoꝝ coꝛpoꝛa in eo repies loco in qͥ ſtase

duodeci pedũ altitudine terre coopertà ar
chã reperies.Et ad caput eoꝛũ libellũ in qͥ

oꝛtus eoꝛum continetur ⁊ ſinis.Ita enim
ſepelierat illa coꝛpoꝛa philippus quidam

chꝛiſtianus.Conuocatis ergo vicinis co/

epiſcopis:ipſe am bꝛoſius pꝛioꝛ terre ſoſ⸗
ſoꝛ acceſſit.Et omnia ꝓut dixerat ſibi pau
lus in illa viſione inuenit.Coꝛpoꝛa vo ita
ſunt reperta ac ſi ipſa hoꝛa ibidem fuiſſẽt
poſita.Inſuper ⁊ odoꝛ mirabilis inde fla/⸗
grabat:multaqʒ; ibi miracula illoꝛum me
ritis coꝛuſcarũt.Et vt inquit Auguſtinus
libꝛo.22. de ciuitate dei in illis diebus ipſo
pꝛeſente ⁊ imperatoꝛe ac multitudine gen
tium cecus quidam ad coꝛpoꝛa martyruzʒ
geruaſij pꝛothaſij lumen recepit. In hac
inuentiõe pax inter longobardos ⁊ roma.
num imperium reſoꝛmata ſuit. Ideo Gꝛe
goꝛius papa in introitu miſſe cantari inſti
tuit. Loquetur dominus pacem in plebeʒ
ſuã. De patre noſtro beato franciſco nar
rat Bonauẽtura:ꝙ hoꝛa tranſitus eiꝰ mi
niſter fratrum tunc tempoꝛis in terra labo
ris auguſtinus nomine in extremis labo/

rans cum iam diu perdidiſſet loquelaʒ au

dientibus qui aſtabant ſubito clamauit ⁊
dixit. Expecta me pater expecta. Ecce iam
venio tecum. Querentibus autem fratri/
bus ⁊ mirantibus cui ſic loqueretur bea/
tum franciſcum euntem in celum ſe vide/
re aſſeruit.Statimq; hoc dicto ⁊ ipſe ſelici
ter requieuit.Eadem hoꝛa epiſcopo aſſiſi/

nati qui ad oꝛatoꝛium michaelis archan/
geli pꝛe deuotione acceſſerat in monte gar

gano beatus franciſcus iocundus appa⸗/
rens mundum ſe dixit relinquere ⁊ ad celũ

cum exultatione tranſire. ane ſurgens

epiſcopus ſocijo narrauit que vidit.Et aſſi

ſium rediens cum perquiſiſſet ſolicite certi

tudinaliter comperit ꝙ ea hoꝛa qua ſibi ꝑ
viſionem innotuit beatus pater ex hac vi/
ta migrauit. Inueniunt᷑ ⁊ alie huiuſmodi
apparitiones quas longum eſſet enarrare
Ex quibus cogimur indubitanter tenere:

ꝙ anima ſit immoꝛtalis. ¶ Tertiuz exem

plum dicitur exauditionis. Quis nã non
videat ⁊ per experientiam compꝛehendat
quot ⁊ viri ⁊ mulieres qui in ſuis neceſſita
tibus ſanctoꝛum ⁊ ſanctaruz pꝛecipue vir
ginis immaculate matrios dei imploꝛãt pa
trocinium exaudiantur:Zaceamus mira⸗

cta

moꝛtem reſolui vſqʒ ad coꝛpoꝛa beſtiaruʒ

eula que ſuper hoc indies in eceleſia clare

ſcunt. Oculos tm̃ coꝛdis coꝛpoꝛis cõuer

tamus ad ſacra templa que in dei ⁊ celoꝛũ
regine alioꝛũqʒ honoꝛe per oꝛbem conſtru

cta ſunt. Cur non miremur in tantarũ ima
ginuʒz aliarũqʒ rerum aſpectu.In quibus
indicatur ꝙ homines in tribulationibus
poſiti interueniẽtibus ſanctis liberati fue/
runt.Sũt in italia eccleſie deuotiſſime vir

ginis nomini dedicate. Sancta Maria de

martrribꝰ apud melſictũ in apulia. Sãcta

MWMaria de caſali apud bꝛunduſium. San/
cta Maria de angelis apud aſſiſium. Sã

cta Maria de loꝛeto apud rachanetũ. Sã
MMaria annunciata floꝛctie. Et alie ſie

vulgo nominate. In quibus cernuntur in

imaginibus cereis ⁊ argẽteis alijſqʒ rebꝰ

oblatis bñſicia ſuſcepta ab illis qui ſe vir
gini commẽdarunt. Quid rationes queri
mus:quid philoſophoꝛum ſententias ex/
quirimus cum ipſi effugere non valeamꝰ

taz varia tdqʒ lucidiſſima immoꝛtalitatis
aiarum exempla. Secundum dubium

uincipale fuit vtrum anime ſeparate traſ

ferãtur ad aliqua loca. Et circa hoc treplex

—“ð

—

inuenitur opinio falſa quoꝛũdaz. Ieon

qui dixerũt animas tranſire de coꝛpoꝛe in
coꝛpus ita ꝙ cuz ſeparat᷑ ab vno vnit᷑ alte

ri ⁊ poſtea alteri vſqʒ ad coꝛpoꝛa beſtiarũ:

Et hec opinio aſcribitur ipi platoni de quo

ita ſeripſit Anguninus libꝛo.x. de ciui. dei
latonem animas hominum poſt

dixiſſe certiſſimum eſt. Sed mirandum eſt
ꝓfecto platoneʒ talia ſuiſſe locutum: de qͥ

Aalerius in rubꝛica de ſtudio a induſtria

inquit. Plato cunctoꝛum moꝛtalium ſa ⸗

pientiſſimus habebatur: adeo ꝙ ſi a celo
iupiter deſcendiſſet nec elegãtioꝛe nec bea
tioꝛe facundia eſſet vſurus. Refert adhuc

de ipo Apuleius in libꝛo de vita platonis
ꝙ cum ariſton pater eius ad ipſum inſtru

endum deſerret ad ſocratẽ nocte pꝛeceden
te viderat i gete doctoꝛ ſocrates ꝙ pullus

odoꝛis et candoꝛis eximij vociſqʒ ſonoꝛe

ipſiꝰ volabat in ſinũ poſtmodũ de ſinn exi ⸗
ens cantando volabat in celum. Cum ma
ne vidiſſet puerum ſibi adductum dixit ſõ

num completum eſſe.Quid plura:vt ſupe

msco

teanine
igturoc
gendus
zpoſt
homoen
le Lame
inpiſſin
cnim R
launnon
phioſop
Mmiman
lentes q̃
hoſeing
pns.
lingttant
Iviavnn
ſeniinpt
nit Tho.
rataſua
Redig
antane
dbedin
geliſin
tutes ni
aeſun
te.Ctih
ſuntad
tie ir
lenmine
guoco
nefecoꝛ
nima 5
mnogenct
ldcor
lere. Qne
fllczod
ſqbornne
ſimula
Waunter
Nhos mer
ciconn
Uehp
iid⸗
uſeelſe⸗
moini
hutme
iahmn

fachn
loconer
Lcclori

conſu⸗

müima
gudas
vonibus
ranſie
imeſi
danade
1Sin
n,San,
m, 64
u S
alieſie
turin
ſeb⸗
nij
hen
er/
am

is

n
en
e in
nik alte
cſiari⸗
ideco
cuidei
un
eſtumz
cunch
mdeil
duſna
inn ſ
ſiacelo
necbes

ſln

dbce

Nonis
inſtru
ceden
ullas
vnor⸗
nuer/

VmNO

„

itſ⸗
tſupe

rius commemoꝛauimus de immoꝛtalita⸗
te animarum copioſe diſſeruit. Quomodo
igitur ad tantam inſaniam deueniſſe cre/
dendus eſt vt circulationem illam anima
ruz poſuerit. Niſi ſoꝛte dixerimus quia vt
homo errare potuit ac ſibimet contradice
re. Tamen quicquid ſit de eo opinionẽ iſtã
impijſſimam expugnare debemus. Ingt
enim MRicardus in.A.di. 43. Qõ contra il
lam non tm̃ᷣ eſt ſcriptura ſacra immo ois

philoſophia. vnde Ariſtoteles in pꝛimo de

anima redarguit pictagoꝛicas fabulas di
centes qᷓ;libet animam quodlibet coꝛpus
poſſe ingredi ex eo ꝙ videtur vnũquodqʒ;
coꝛpus habere ſpeciem in ſoꝛmam pꝛopꝛi
am.Et ſecundo de anima dicit ꝙ non con/
tingit animam accipere quodlibet coꝛpus
quia vniuſcuiuſq; actus aptus natus eſt
fieri in pꝛopꝛia materia.Et inde eſt vt po⸗
nit Tho.pꝛima parte.q.ii7.ꝙ anima ſepa
rata ſua naturali virtute non poteſt moue
re aliquod coꝛpus.Et licet coꝛpoꝛa obedi⸗/
ant angelis ad motum localem non tamẽ
obediunt anime ſeparate. Ratio quia an
geli ſunt ſubſtantie ſpirituales quarũ vir
tutes non determinantur ad aliqua coꝛpo
ra ⁊ ſunt naturaliter a coꝛpoꝛibus abſolu
te.Et ideo diuerſa coꝛpoꝛa eis obedire poſ
ſunt ad motum. Sed cum alicuius ſubſtã
tie ſpirituales ſeparate virtus motiua de/
terminetur naturaliter ad mouendum ali
quod coꝛpus non poterit illa ſubſtãtia mo
uere coꝛpus maius ſed minus.vnde cum
anima ſ̃ᷣm ſuam naturaʒ determinetur ad
mouendum coꝛpus cuius eſt foꝛma nullũ
aliud coꝛpus ſua naturali virtute põt mo
uere.Quare merito condemnãtur hij qui
fallacijs demonum ſacile credunt:dum ip
ſi quoꝛundam viuoꝛum coꝛpoꝛa obſiden
tes ſimulant ſe eſſe animas defunctoꝛum
Fuerunt eiuſmodi deluñones qᷓ;plurime
diebus meis ſicut ſcripſi in libꝛo de timoꝛe
iudicioꝛum dei de illa que neapoli obſeſſa

fuit ⁊ q;plurimos in erroꝛem ducebat duz

diabolus qui loquebatur per eam ſateba/
tur ſe eſſe animam comitis iacobi picinini
Anno inſuper domini.M ccccxl. In parti
bus terre idrõti ⁊ terre bari multi ſic obeſ⸗
ſi aiebant ſe eſſe animas quoꝛundam qui

2 (

ii

diebus illis ex hac vita migrauerant. In

vꝛbe pꝛedicante me ibi anno domini. dꝰ
cccclxxiiij.Decapitatus fuit quidam iude
us eo ꝙ alium de ſuo genere interſecerat.
poſt haucos vo dies puella quedam be/
bꝛea loqui cepit nunc in perſona vnius il⸗

loꝛum nunc in perſona alterius.Et dũ am

boꝛum parentes concurrerent ad noaum
ſpectaculum aperiebant multa ſecreta do
mus illoꝛum reſpondebantq; ad interro⸗
gata ſicut faciebant dum viuerent hoꝛta⸗
bantq; ſuos vt ſe inuicem pacificarẽt mul
taqʒ cõfinxerunt mendacia policentes iu/
deis eternam ſalutem. Tandem demones
illi reliquerũt puellam ⁊ ſic ceſſauit rumoꝛ
exoꝛtus in plebe. Peclida mlia opinio
fuit alioꝛum qui crediderunt animas ſepa⸗
ratas latitare i ſepulchꝛis ſuoꝛum coꝛpoꝝ
ſeu in locis vbi oſſa vel cinere ſuoꝛum coꝛ
poꝛum ſeruarentur. Ideo de chꝛiſto vt ſeri
pſimus in ſermone de reſurrectione lazari
inquit Theophilus.Altius clamauit vt re
frenaret oꝛa gentilium fabulantium in tu
mulis latitare animas defunctoꝛuz. Qua
re alta voce dixit:laʒ are veni ſoꝛas quaſi
aduocaret de longinquo.Nõ eſt igitur opi
nio illa vera neq; vllo pacto admittenda.
Tertia falſa opinio ẽ qrũdã qui dixerũt
ꝙ aia nõ eſt in locis coꝛpoꝛalibus ſed coꝛ
poꝛalium ſimilibus ſiue in requie ſiue in
doloꝛibus. Quia anima ſeparata non de
pẽdet a loco coꝛpoꝛali.Sed huic opinioni
obſtat tota theologoꝛuzʒ turba qui omnes
in hanc ſententiam conueniunt: videlicet
ꝙ anime poſt moꝛteʒ ſunt in aliquibus re
ceptaculis. Nam vt inquit Ricardus in
4.di. 45. Sicut angeli qui ſunt ſpiritus ſũt

in aliquibus coꝛpoꝛalibus locis non circũ

ſcriptiue ſed difſinitine ſic ⁊ anima ſepara
ta non obſtãte ꝙ ſit ſpiritus.Et q;3uis ani
ma ſeparata non magis cõueniat cũ vno
loco qᷓ; cum alio ratione ſue eſſentie: cum
ex loco natura eius non dependeat tamẽ
pꝛopteroperationes quas in loco exerce⸗
re debet vel circa eam debent exerceri ma
gis ſibi conuenit vnus locus q̃; aliusEx
quo duplex illi loeus debetur. ¶ Pꝛimus
penalis ſcilicet inſernus:de quo ait Sene
ca in tragedijs. Ingens voꝛatio faucibus

vaſtis patet latũqʒ padit omnibus popu/
lis iter. Sunt YYo in inferno quatuoꝛ man
ſiones. pꝛima inferioꝛ in qua ſunt anime

damnate pꝛo ſolo peccato moꝛtali actuali:

que puniuntur ꝑpena ſenſus.De hoc dici⸗
tur in tragedijs Senece. Ipſaqʒ moꝛte pe⸗
ioꝛ eſt moꝛtis locus.¶ Secunda manſio in

qua ſunt anime pꝛo ſolo peccato oꝛiginali

damnate que puniuntur tm pena damni.
Tertia manſio eſt in qua de lege cõmuni
purgantur anime que deceſſerunt in chari
tate deferentes ſecum aliquod purgabile:
¶ Quarta vo manſio ẽ in q̊ͥ requieſcebãt
anime que decebant cum charitate que ni
hil purgabile ſecum poꝛtabant:vel q̃ poꝛ
tauerunt ⁊ purgate erant.Hec ante chꝛiſti
agduentum dicebatur ſinus abꝛabe. Quia
enim abꝛaham pꝛimus ab inſidelibus ſe⸗
parauit ſẽe ⁊ fidei ſignaculum diſtinctiuum
accepit. Ideo locus requiei qui debebatur
anime pꝛopter fidem charitate fſoꝛmatam
ſinus abꝛahe dictus eſt. Poſt chꝛiſti vᷣo
aduentum quarta iſta manſio vacua eſt:
quoniam aperta eſt ianua celi merito paſ/
ſionis chꝛuſi.Et anime decedentes in cha
ritate nihil purgabile fecum ferentes ſtati
euolant.vnde patet G non eundem locuʒz
intelligumus modo ſin
gamus animas in illum veferri cum eo ꝗ
ante chꝛiſti aduentum ſinus abꝛabe dice⸗
batur.Secũdus locus qui vebetur ani
mabus ſeparatis eſt locus delectabilis ce

lum videlicet empireum: de quo ſuo loco

abunde dicemus: pꝛopter que omnia vt
ponit Tactantius libꝛo tertio diuinarũ in
ſtitutionum.Eſſe inferos Zeno ſtoicus do
cuit ⁊ ſedes quideʒ pioꝛum ab ipijs eſſe di
ſeretas. Et illas ꝗdẽ getas ac delectabiles
incolere regiones. Hos vo penas luere in
tenebꝛoſis locis ⁊ ceni voꝛ aginibus hoꝛ⸗

rendis.Et Seneca in tragedus inducit the

ſeum dicentem. Quiſquis placide potens
Bominuſqʒ vite ſeruat inocuas manus.
Et incruentum mitis imperium regit.Ani
meqʒ parcit longa permenſus diu.elicis

eui ſpacia vel celum petit. Ael leta felix ne
moꝛis heliſij loca. Secundum omnes poe

tas heliſij campi pioꝛum apud inferos ſũt

in quibus vt ipſi dicunt bonoꝛum ſedent

um abꝛabe cum ro

anime. ¶ Lertium dubium pꝛincipale ſuit

vtrum loca facit ad delectationem vel p- cc/
nam animabus ſeparatis. Et ad hoc ita re

ſpondet MRicardus vbi ſupꝛa. ꝙ recepta⸗
cula coꝛpoꝛalia animarum in aliquo au⸗
gẽt delectationem earum vel afflictionem
Celum enim empireum q; uis in nullo au
geat animarum beatarum delectationem
eſſentialem in aliquo tamen auget delects
tionem actualem: inquantum ille anime
locum illum pluſq; alia diligunt. Mꝛeſen
tia autez rei dilecte aliquam caulat delecta
tionem. Ratio autem quare illum locum
pꝛeceteris diligunt triplex eſt.ſ Ana quia

ſciunt locum illum ſibi eſſe deputatũ a deo
quem ſumme diligunt. ¶ Alia quia in illo

pꝛopter exceſſum nobilitatis ſue nature ſu
per alia coꝛpoꝛa expꝛeſſius qᷓ; in alijs lo:

cis refulgere tanq; in effectu diuinam bo⸗

nitatem cõſpiciunt. Tertia quia illius lo
ci ſublimitas luminoſitas ⁊ immobilitas
ſuam ſpiritualem ſublimitatem et lumioſi
tatem ⁊ quietis perpetuitatem expꝛeſſius
q;ᷓ qualitates alioꝛum locoꝛum repꝛeſen⸗
tant: vnuſquiſqʒ autem ceteris paribus
plus dni illud quod eſt magis repꝛeſen
tatiuuzʒ ſue nobilitatis.ſ Receptacula eti

am damnatoꝛum in aliquo augent eoꝛum

afflictionem.Quia locum illuzʒ odiunt tri

plici de cauſa. Pꝛima quia ſciunt ipſum ſi

i ſoꝛe deputatum a diuina iuſticia quam

odiũt.Alia quia illius loci vilitas eſt obli
gationis ſue ad penam perpetuam reme/
moꝛatiua ſeu repꝛeſentatiua.TZertia qꝛ eſt

contentiuus ignis illius quo affligun⸗
tur. Ex hoc Tho.pꝛima parte.q.zʒ.dicit:
ꝙ locus nõ eſt penalis angelo aut anime

quaſi afficiens alterando naturam ſʒ qua

ſi afficiens voluntateʒ contriſtando dũ an

gelus vel anima appꝛchendit ſe eſſe in lo⸗

co non conuenienti. Receptaculum aute⸗ʒz
in quo purgantur anime in aliquo auget
earum afflictionem non quia ipſum odiãt
voluntate deliberatiua cum ſint in charita

te ⁊ ſciant illum ſibi eſſe aſſignatum ad tẽ
pus a diuina iuſticia quam diligunt ad ea

rum purgationem. Sed quia ipſum natu
rali motu voluntatis refugiunt ſub ratio⸗

ne qua ſuam obligationem ad penaʒ quã

bigtpe
ienc
mmoub
Neber ſ
Non aſten
ſortuis
lm inter
pater nl
nunigz ſ
Geuren
Alqkiint
Nnum
hheli7.c
fmimofß
Cemorkun
lendarel
mimase
lerpoteſt
Pnatur⸗
(ex
adte
Aliqne
noali
leepee
tionemt
ludicoa
uinferne
fuſtaeae
buofeuen
innon
trireaſci
ocſnot
Madens,
ſtannun
Rru
copar
ſſydeſt
rdl
mhongin
ſihtmnife
Aherien
Mpopſ
Kralqne
haogo⸗

2

uis tpaneam repſentat et ſub ratione qua
ignem continet quo affliguntur. Quar

Nleſit
tum dubium pꝛincipale fuit vtrũ aie ſepa

iſdtee W rate exeant aliquando de locis ad que traſ

keptst Pn feruntur. Et quidam dicunt ꝙ nõ ex eo ꝙ
o a/ Job.7. ſcribitur. Qui deſcendit ad iferos
ionem non aſcendit. Inſuper Augꝰliꝰ de cura ꝓ
lo an moꝛtuis agenda ait. Si in rebus viuenti:
tonem um intereſſent anime moꝛtuoꝛum me pia
dalat mater nila nocte deſereret: que me terra
mime mariqʒ ſecuta eſt vt mecum viueret.Si er
Pechn go exirent aliquando de receptaculis ſuis
delen aliqñ intereſſent rebus viuentium. Alij cõ
loum trarium pꝛobant ex eo ꝙ vt ſcribitur Mα
qou thei.i7.c.in tra ſſiguratione ſaluatoꝛis no/
iade ſtri moyſes apparuit cuz helia.Ob quod
inillo⸗ Augꝰliꝰpꝛetacto ait ad viuos aliqͥs mitti
vreſt ex moꝛtuis.¶ Pꝛo hac ambiguitate remo
9o, uenda reſpondet Kieardue⸗ g nüiquando
bo / animas exire de receptaculis ſuis duplici/

9 lo ter poteſt itelligi vel per diuinã potẽtiã vel

itas p naturaz ꝓpꝛiã.p modo de inferno ⁊ de
nid celo exeunt alique anime non perpemum
os ſʒ ad tempus:nec de lege communi ſed ex
eſen⸗ aliqua ſpeciali cauſa. Sic etiaʒ de purgato
anbu rio alique exeunt ad modicum tempus an
gnen te expletionem pene ſue: poſt cuius exple/⸗
cla ei tionem illuc amplius non reuertuntur. In
R—Kãh iudicio aũt oẽs aie tã exiſtentes in celo q;
unr n in inferno exibunt ᷣm cõem legem diuine
frni iuſticie ad eadẽ iteꝝ loca cum ſuis coꝛpoꝛi
m bus reuerſure⁊ in eis in ꝑpetuum perma
ccbi ſure. Per nãm vo ꝓpꝛiam dixerunt qui⸗
er dam non poſſe aias de ſuis receptaculis
nin exire affirmãtes ꝙ aia humana nullomo
na do eſt mobilis ſᷣm locum nec per ſe nec per
ſi accidens.Et ſi ponatur alicubi per ſuam
u ſuam nunq̃ᷓ; mouebitur de vbi ad vbi.Sʒ
1 ka articulus iſte excoicatus eſt a dño ſtepha/
ngan no epo pariſienſi. Ideo ſᷣm Micar.dicendũ
aud, eſt: ꝙ de ſuis receptaculis exire poſſẽt aie
ſenn ue vellent niſi/ꝓhibẽnt᷑ a ſupioꝛi virtute
– Szʒ de lege cõi exire ꝓhibentur ille q̃ ſunt
auge in purgatoꝛio ante expletã pniam ⁊ ille q̃ͥ
nodi ſunt in iferno añ iudiciũ.Ille vo q̃ ſunt in
chinn celo exire nolunt vſqʒ ad tpᷣs reſurrectiõis
mal coꝛpoꝝ ſuoꝝ niſi aliqñ videãt placere deo
ntati⸗ ex aliqua ſpeciali cauſa.vnde videtur aliꝗ
bus ꝙ oẽs deſcenderunt de celo in obitu
btae,

beate virginis marie pter eius reuerẽtiã
Et cũ ea iteꝝ aſcenderunt in celũ.Ab Au⸗/
guſtino ergo dicuntur aie non poſſe inter·
eſſe rebus viuoꝝ per ꝓpꝛiam nãm qꝛ eaꝝ
virtus non poteſt ↄtraire ſupioꝛi virtuti qᷓ
ꝓhibentur. deo per hec dicta ſoluuntur
oës pꝓplexitates. Si igit᷑ nõ habemus hic
ciuitatem manentẽ.Si tam felix iocũdaqʒ
benefacientibus habitatio diſpoſita ẽ. Si
regnum celoꝝ pacifice poſſidẽdum nobis
ꝓmittitur ↄtemnamꝰ iſima hec atqʒ terre
na ⁊ queramus que ſurſuz ſunt vt ſic pue
nire poſſimꝰad regionẽ illã opulẽtiſſimaʒ
btõꝝ. In qua deus bñdictꝰ viuit ⁊ regnat
per oia ſecula ſeculoꝝ Amen.
TSermo quinquageſimus nonꝰ de ſp̃ᷣa

li igueaꝑ linguarum.

iritus ſan
ctus quẽ mittet pater in noie
meoille vos docebit oia. ver
ba ſut redẽptoꝛis nf̃i oꝛigina
lite Joãnis. i4. co. a in euans pſtis ſolẽ⸗
nitatis. Ampliſſimũ donuz hodierna die
collatũ fuit humano generi cũ ſpᷣs ſcus vi
ſibilr miſſus eſt i aplos füdatoꝛes militã
tis ecclie. NPer illos eni in xpᷣm credidit
mũdus.ſſ Peripſos deleta ſut penitus ⁊
exticta pnicies idolatrie qᷓ oẽs q̃ſi pplłos

Uncto qui miſſus eſt aplis in ſigno viſibi

iuoluebat.ſ Per ipᷣos deniqʒ via regni ce

loꝝ moꝛtalibꝰfacta fuit nota. Tãta ꝗqppe
virtute ex alto pᷣditi ſpᷣu ſctõ coopante fue
re vt ſicut pſał.refert.In oẽm terraʒ exiuit
ſonus eoꝝꝑ cũ fructu ⁊ vtilitate oium genti
um atq; in fines oꝛbis terre ꝓba eoꝛum.
1Proptere⸗ vt tãti miraculi memoꝛes eſ
e poſſimus in pñti ſermone de ſpᷣu ſctõ in
aplos miſſo erimus vba facturi. Se que
tria myſteria ꝓponimus ↄtemplanda.
Cp'noi cogninonis.
Cꝛmmiſſionis.
8.

3 moperationis. s
EO vi namre ſps ſcũs nõ ẽ cosſcibilis
ſʒ tm̃ ꝑ renelationẽ᷑:⁊ qualłr ſpiriiꝰſcũs c᷑
deꝰ ꝓcedẽs a pie ⁊ filio ipis coeq̃l.Ca.pᷣm.
Rimum myſter ium contem/

plandũ de ſpiritu ſancto dictur

cognitionis. In quo notande ſunt tres
theologoꝛum veritates. C Pꝛima ꝙ nal
lus viatoꝛ poteſt cognoſcere pꝛopꝛia vi na
ture tertiam perſonam in diuinis quam di
cimus ſpirituz ſanctum.ſ Ande Hilarius
in libꝛo de trinitate ait. Non putet homo
ſua intelligentia ſacramentum generatio/
nis ⁊ pꝛoceſſionis ſe poſſe conſequi. ¶ Et
Dionpſius in libꝛo de diuinis nominibꝰ.
Non eſt audendum dicere aliquid nec co/
gitare de ſuꝑſubſtdtiali occulta diuinitate
pꝛeter ea que diuinitꝰ nobis ex ſacris elo⸗
quijs ſunt expꝛeſſa. ¶ Et de hoc Paulus
pꝛime ad coꝛinthios.c.2ꝛ.dixit. Loquimur
dei ſapientiam quam nemo pꝛincipum hu
ius ſeculi nouit ſcilicet philoſophoꝛuzʒ bᷣm
gloſaz. Secunda veritas ꝙ nobis reue
latum eſt in diuinis eſſe tertiam perſonam
pꝛocedentem per modum amoꝛis que dici
tur ſpiritus ſanctus.ꝗ Haʒ in veteri ac no
uo teſtamento ſit mentio de ſpᷣu dei. AUn
de geneſis pᷣ.c.dicitur. Spiritus domini fe
rebatur ſuper aquas.Et.õ.c.Non ꝑma/
nebit ſpiritus meus in homine. ¶ Et. Ai. c.
Nunquid inuenire poterimus talem virũ
qui ſpiritu dei plenus ſit.Et Judicum.ʒ.
c. Fuit in eo ſpiritꝰ domini ⁊ iudicauit iſra
el.¶ Et. io.c.Yacius eſt ſuper iepte ſpiritus
domini. ¶ Et pꝛimi Regum.io.c. Inſiluit
ſuper ſaulem ſpiritus domini ⁊ pꝛopheta/
uit. Et pᷣs.3ʒ2. Nerbo domini celi firmati
ſunt ⁊ ſpiritu oꝛis eius omnis virtus eoꝝ.
¶ Et pᷣs.So. Spiritum ſanctuz tuum ne au
feras a me.ſ Et ̊s centeſimo tertio. Emit
te ſpiritum tuum ⁊ creabuntur. ſ Et pᷣs cẽ
teſimo.ꝗ2. Spiritus tuus bonus deducet
me in terram rectam.ſ Et Sapientie pᷣmo
c. Spiritus domini repleuit oꝛbem terra/⸗
rum. ¶ Et.i2.c. O qᷓ;ᷓ bonus et ſuauis eſt
ſpiritus tuus in nobis.i ¶ Et ꝗſaie.xi.c. Re
quieſcet ſuꝑ eum ſpiritus domini.ſ Et. ai.
c.Dedi ſpiritum meum ſuper eũ.ſEt.48.
c.Dominus miſit me ⁊ ſpiritus eius. ¶ Et
ci.c.Spiritus domini ſuper me.ſEt Joel
2.c. Effundam ſpiritum meum ⁊ dabo pꝛo
digia in celo ⁊ in terra.i Eodem.c.Effun⸗
dam ſpiritum meum ſuper omnem carneʒ
pꝛophetabũt filij veſtri ⁊ filie veſtre. ¶ Et
Mathei pꝛimo.c.Inuenta eſt in vtero ha

bens de ſpiritu ſancto.ſEt. 3.c. Baptiza⸗
bit vos ſpiritu ſãcto.ſEt.iꝛ.c.Qui dixerit
verbum contra ſpiritum ſanctum non re/
inittetur ei.Et vltimo.c. Euntes docete
gentes baptizantes in nomine patris 2 ſi
lij ⁊ ſpiritus ſancti.¶ Et Luce pꝛimo.c.Spi
ritu ſancto replebitur ex vtero matris ſue.
ſEodeʒ.cꝰ. Spiritus ſanctus ſuperueniet
in te. Eodem.c. Repleta eſt ſpiritu ſan⸗
cto heliſabeth. ¶ Et. 2. co. Spiritus ſanctus
erat in eo.¶ Et.ʒ.c.Deſcendit ſpiritus ſan.

ctus coꝛpoꝛali ſpecie ſicut columba in il/

ſum. Et ꝗoannis.20.c. Accipite ſpiritum
ſanctum.i Et Actuum p̊.c. Accipietis vir
tutẽ ſuperuenientis ſpiritus ſancti in vos.
TEt.2. c. Repleti ſũt omnes ſpiritu ſancto.
IEt.io.c. In nationes gratia ſpiritus ſan⸗
cti effuſa eſt.¶ Et.õ.c.Elegere ſtephanũ ple

num ſide ⁊ ſpiritu ſancto.ſ Et.S.c.Jmpone

bant manus ſuper illos ⁊ accipiebant ſpi

ritum ſanctum. Et ad romanos.ʒ.c.Cha

ritas dei diffuſa eſt in coꝛdibus veſtris per
ſpiritum ſanctuz. ¶ Et ſecunda Petri pƷᷣ.c.
Spiritu ſancto inſpirati locuti ſunt ſancti

dei hoies. Et Joannes pᷣme ſue canoni⸗

ce.S.c.Tres ſunt qui teſtimoniũ dant in ce
lo:pater verbum ⁊ ſpiritus ſanctꝰ. ¶ Ter
tia veritas ꝙ ſpiritus accipitur multiplici
ter. ¶p pꝛo ſubſtantia anime. AUnde æctu
um.⁊.c. Domine ieſu accipe ſpiritũ meũ.
¶Et Joannis.io.In manus tuas domine
commendo ſpiritum meum.ſ2° accipitur
pꝛo vento vt ibi Joannis.ʒ.c. Spiritꝰ vbi
vult ſpirat. ¶ zꝰ pꝛo aere vt in ᷣs.Os meũ
aperui ⁊ attraxi ſpirituz.ſ ꝗ pꝛo angelo in
pᷣs. Qui facis angelos tuos ſpiritus. ¶59
pꝛo deo Joãnis.A.c.Spiritus eſt deꝰ.qꝰ
pꝛo tertia ꝑſona in trinitate. ¶ Sed aduer
tendum ſᷣm Honauenturam in b di.io.ꝙ
ſpiritus in ſubᷣa ſpirituali dicitur duplicit᷑:
ſcilʒ a ſpũalitate ↄtra coꝛpulentiam.Et ſic
ſuba rõnalis vel intellectualis aut eiꝰpo/
tentia interioꝛ dicitur ſpũs:vel a ſpiratiõe
2 ſic amoꝛ vel affectus dicitur ſpiritus.ſpᷣ
modo conuenit toti trinitati. Et ſic eſt no⸗

men abſolutum. Secundo modo conue

nit illi perſone que pꝛocedit vt amoꝛ. Spi

rari eni in ſpualibus eſt ſolus amoꝛis. Et

qm amoꝛ põt ſpirari recte ⁊ oꝛdiate ⁊ ſic ẽ

pnus,
hidinoſn
hontm
Pon ie
ſoeſtmo
fenclturt
Citurcire
ne auten
ſpiritn
ſi
yhiret
ſoms:ſe
nem.
copaſti
pꝛiumel
mnodum
tur ſpin
tmo iden
ſetera.
guoadſe
Hampe
iswan
ws ſop⸗
vocate⸗
pꝛoute
diatur.
ſium ab
quia ſit
awrig
Urchar
nsefl
citur ſp
latones
lorßm.
Peries.
ſotomn
ſrunturi
Inreoſpn
arach
enubus
Mhimusra
Miſtüh,
Mlnlbeo⸗
Umnita
umpolen
ſnhery
Wa

püzal
udiren
non re/
doccte
ms ſ
cShi
ns ſue.
mweniet
in in/
ſnans
mohn⸗
in i/
inmm
elis ir
inros,
ſnao⸗
o n/
niͦle
poye
1 ßi
Cha
e
de.
ſanci
Mnoni/
ntince⸗
Ce
lplia
leden
fümen,
domine
cayhi
ini bi
Oomed
ngeon
ns.5
deG
dad
0110
plact:
.Etſi
copo/
ralie
us,ſp
eſtno/
n
on S
iE
tet ſei

purus. vel indirecte ⁊ immunde? ſic eſt li
bidinoſus.Ideo illa perſona que eſt amoꝛ

non tm̃ dicitur ſpiritus ſed ſpiritus ſanctꝰ
NMNon ſic filius dicitur ſanctus.quia genera
tio eſt motus naturalis circa quem non at
tenditur ſanctitas vel puritas ſicut atten/⸗
ditur circa amoꝛem voluntatis. C Alber⸗
tus autem in compendio theologie dicit.
ꝙ ſpiritus ſanctus multa habet nomma.
Sicit᷑ enim ſpiritꝰ a ſpirando actiue: eo
ꝙ ſpiret vbi vult.Et ſic cõuenit tribus per
ſonis:ſed ſpiritui ſancto per appꝛopꝛiatio
nem. Aliomodo dicitur ſpiritus a ſpiran
do paſſiue eo ꝙ ſpiratur.Et hoc modo pꝛo
pꝛium eſt ſpiritui ſancto: qui pꝛocedit per
modum ſpirationis. Non ſolum autem di
citur ſpiritus ſed additur ſanctus:quia ſã
ctus idem eſt ꝙ mundus vel firmus vel ſi
ne terra. Que conueniunt non ſolum cei

quo ad ſe ſed in cõparatione quo ad nos.

Mam per gratiam ſpiritus ſancti a pecca/⸗
tis mundamur in bono firmamur:a terre

nis ſeparamur.ſ Inſuper ſpiritus ſanctus

vocatur nexus vnitas ⁊ amplexus:et hoc
pꝛout comparatur ad patrem ? fil. ¶ Itẽ
dicitur donum dei altiſſimi quia omne do
num ab ipſo fluit. ¶ Bicitur ſons vinus:
quia ſitientibus gratiam largitur.¶ Bici⸗

citur ignis quia affectum accendit.ſ Bici

tur charitas non ſolum quia eſt amoꝛ pa⸗
tris ⁊ fili:ſed quia nos amÄtes facit. Di

citur ſpiritualis vnctio:quia omnes tribu

lationes mundanas ſuaues facit ⁊ iocun/
das:ſm illud. In laboꝛe requies in eſtu tẽ
peries. DNicitur dextere dei digitus:quia
ſicut omnes tempoꝛales res digito demõ
ſtrantur ita per ſpiritum ſanctum oſtendũ
tur res ſpirituales oculo ſpirituali.¶ Dici⸗
tur paraclitus:quia cõſolationes celeſtes
mentibus inſtillat. Sicitur magiſtroꝛuʒ
optimus:quia intellectum ad cognitionẽ
dei ⁊ ſuiipſius illuminat.¶Eſt itaqʒ ſpiri⸗
tus ſanctus vt colligitur ex dictis Auguſti
ni in libꝛo de trinitate deus tertia perſona
in trinitate pꝛoducta a patre ⁊ filio pꝑ mo/⸗
dum voluntatis.Heus nanq; eſt ſumme
ſimplex vt patet.iꝛ.methaphiſice.vbi phi
loſophus dicit.ꝙ deus eſt actus puriſſimꝰ
abſq; aliqua compoſitione:ergo omne qðᷣ

18

eſt in deo eſt deus.Et per conſequens ſciẽ⸗
tia ſapientia intellectus cognitio volũtas
⁊ amoꝛ dei eſt deus.Conſtat autem ꝙ ſpiri
tus ſanctus eſt amoꝛ patris ad filium. Oe
us enim pater per intellectum ſuũ cogno/
ſcit eſſentiam ſuam eſſe inſinite bonitatis
ergo eque amat amoꝛe inſinito. Sicut er⸗
go qua ſeipſum cognoſcit cognitio eſt fili:⸗
us ita amoꝛ quo ſeipfuʒ amat eſt ſpiritus
ſanctus. Sed contra pꝛedicta tres inue
niuntur hereticoꝛum opimiones damnate
¶ Pꝛima ſuit opinio Arrij. Qui vt dicit ſã
ctus Tho.in quarto ſumme contra genti⸗
les.c.io.docuit filium et ſpiritum ſanctum
eſſe creaturas:filium tamen maioꝛem ſpi/
ritu ſancto ⁊ filium minoꝛem patre: quem
erroꝛem quantum ad ſpiritum ſanctum fe
cutus eſt Macedonius qui de patre filio
recte ſenſit ꝙ vnius eiuſdẽ ſubſtantie ſint⸗
Sed hoc de ſpiritu ſancto credere voluit:
creaturam eſſe conteſtans. Unde quidam
macedonianos ſemiarrianos vocant: eo

ꝙ cum arrianis in parte conueniunt et in

parte differunt ab eiſdem. Quos tamen
omnes conuincimus teſtimonio ſcriptura
rum ſanctarum ex quibus veriſſime colli⸗
gimus ꝙ ſpiritus ſanctus eſt deus. Nam
nulli templum conſtruitur ⁊ cõſecratur ni
ſi deo.vnde in ps dicitur. Dominus in tẽ⸗
plo ſancto ſuo.Sʒ templum deputatur ſpi
ritui ſancto. Dicit enim Apoſtolus pꝛime
ad coꝛinthios.d.c. An neſcitis quoniam
membꝛa veſtra templum ſunt ſpiritus ſã/
cti:ergo ſpiritus ſanctus eſt deus. ¶ Inſu⸗
per compꝛehendere omnia pꝛofunda dei
non eſt alicuius creature.Sed ſpiritus ſan
ctus compꝛehendit omnia pꝛofunda dei.
igitur non eſt creatura. Dicitur enim pᷣme
ad coꝛinthios.i.c. Que dei ſunt nemo co⸗
gnoſcit niſi ſpiritus dei.¶ Item deus locu
tus eſt per pꝛophetas.vnde Humeri.i?ꝰ.
coſeribitur. Siquis fuerit inter vos ꝓphe/⸗
ta domini in viſione apparebo ei: vel per
ſomnum loquar ad illum. Sed ſpiritus ſã
ctus locutus eſt per pꝛophetas:ergo eſt de
us. NMam Actuum pꝛimo ſcribitur. Opoꝛ

tet impleri ſcripturam quam pꝛedixit ſpiri

tus ſanctus per os dauid.ſEt 2½ Pe. pꝛi/
mo.c.Spiritu ſancto iſpirati locuti ſunt ſã

HWM

eti dei homines.ſ Item interius docere p

pꝛium opus dei eſt. AUnde in pᷣs.Qui do/⸗

cet hominem ſcientiam. Sed hoc eſt opus

ſpiritus ſancti:ergo eſt deus. NHam Joan⸗
nis.iꝗ.c.dicitur. Paraclitus autem ſpiri⸗
tus ſanctus quem mittet pater in nomine
meo ille vos docebit oia.ſ Adhuc. Quoꝝ
eſt eadem operatio opoꝛtet eandeʒ eſſe na
turam eſt autem eadem operatio filij ⁊ ſpi
ritus ſancti. Nam chꝛiſtus loquitur in ſan
ctis.Jdeo Paulus ſecunde ad coꝛinthi⸗
os vltimo.c.dicebat. An experimentum
queritis eius qui in me loquitur chꝛiſtus.
Spiritus ſanctus etiam loquitur iuxta il/⸗
lud Mathei.io.co. NMon eni vos eſtis qui
loquimini:ſed ſpiritus patris veſtri qui lo
quitur in vobis.Ergo eadem eſt natura ſi
lij ⁊ ſpiritus ſancti ⁊ per conſequẽs patris.
¶ Amplius eſſe vbiq; eſt pꝛopꝛium dei: ꝗ
dicit Hieremie.23.c. Celum ⁊ terrã ego im
pleo. Hoc ſpiritui ſancto conuenit ᷣm illud
Sapiẽtie pꝛimo.c. Spiritus domini reple
uit oꝛbem terrarum:ergo eſt deus.¶ Pꝛe
terea Actuum.S.c. Petrus dixit. Anania
cur tentauit ſathanas coꝛ tuum mentiri te
ſpiritui ſancto. Et poſtea ſubdit. Non es
mẽtitus hominibus ſed deo:ergo ſpiritus

ſanctus eſt deus.ſ Paulus etiam in pꝛi/

ma ad coꝛithios.c.iꝛ.ita ſcribit. Nemo po
teſt dicere dominus ieſus niſi in ſpiritu ſa
cto:diuiſiones vvo gratiarum ſunt idez au
tem ſpiritus.Et diuiſiones miniſtrationũ
ſunt idem autem dominus.Et diuiſiones
operationum ſunt idem vo deus qui ope
ratur omnia in omnibus. Anicuiqʒ auteʒ
datur maniſrſtatio ppiritus ad vtilitatem.
Alij quidem per łpiritum datur Ermo la⸗
pientie.Alij autem ſermo ſtienne ſᷣm eun
dem ſpiritum. Alteri fides in eodem Piri⸗
tu.Alij gratia ſa nitatũ in vno ſpiritu. Alij
operatio virtutum. Alij pꝛophetia.Alij di
ſeretio ſpirituum. Alij genera linguarum.
Alij interpꝛetatio ſermonum. Hec autem
omnia operatur vnus atq; idem ſpiritus:
diuidens ſingulis pꝛout vult.In quibus

verbis maniſeſte expꝛimit ſpiritum ſanctũ
eſſe deum. C Secũda opinio damnata de

ſpiritu ſancto:ꝙ non pꝛocedit a filio: ſed a
ſolo patre.Que ſᷣm Zho.pᷣ parte.q.3c.in

*

uenta fuit a neſtoꝛianis: vt patet in quo/

dam ſymbolo neſtoꝛianoꝛuz damnato ab

epheſina ſynodo. Pꝛopterea in ſymbolo

patrum dicitur.Et in ſpiritum ſem dñm et
viuiſicantem qui ex patre filioqʒ pꝛocedit.
Athanaſius etiam hoc retulit cum dixit.
Spiritus ſanctus a patre ⁊ ſilio nõ ſactus
nec creatus nec genitus:ſed pꝛocedẽs id/
ipſum pꝛoſitetur. Cyrillus in epiſtola ſua

quam ſynodus calcedonẽſis recepit. Ide,ʒ

fatetur Didimus in libꝛo de ſpiritu ſancto
Auguſtinus etiam ſic aſſerit ſuper Joan/⸗
nẽ ⁊ in libꝛis de trinitate. C Sed greci con
tra hoc inſtat.¶ NPꝛimo ꝙ chꝛiſtus de ſpi
ritu ſancto loquens eum a patre pꝛocede:
re dixit nulla mentione facta de filio.ſ An
de Joannis.is.ait. Cum venerit paracli⸗

tus quem ego mittam vobis a patre ſpiri⸗/

tum veritatis qui a patre pꝛocedit.ſ Secũ
do quia goannes damaſcenus dicit. Spiri
tum ſanctum ex patre dicimus et ſpiritum
patris nominamus.Ex ſilio autem ſpiritũ

non dicimus.ſpiritum vo ſili nominamꝰ.

¶Tertio Piritus ſanctus perſecte pꝛocedit
a patre:ergo ſuperſtuum ẽ ꝙ pꝛocedat a ſi
lio.¶Sed ad pꝛimuʒ reſpõdet ſanct? Tho.
H parte.q.36. ¶Et in quarto ſumme cõtra
gentiles.c.2 5 Qò pꝛopter vnitatem eſſen

tie quod in ſcripturis de vna perſona dici⸗

tur ⁊ de alia opoꝛtet intelligi niſi repyugnet
pꝛopꝛietati perſonali ipſius etiam ſi dictio
excluſiua adderetur:licet enim dicat᷑ MÆ
thei.xi.c. Nemo nouit filium niſi pater:nõ
tamen a cognitione filij vel ipſe ſilius vel
ſpiritus ſinctus excluditur. nde etiaʒ ſi

diceretur in euangelio ꝙ ſpiritus ſanctus

non pꝛocedit niſi a patre nõ per hoc remo

ueretur quin pꝛocederet a filio:cum hocꝓ

pꝛietati filij non repugnet. Hec eſt mirum
ſi dominus ſpiritum ſanctum a patre pꝛo/⸗

cedere dixit de ſe mentione non ſacta:quia

omnia ad patrem reſerre ſolet a quo habz
quicquid habet.Sicut cum dicit Joannis
7.c. MMdea doctrina non eſt mea ſed eiꝰ qui
miſit me patris.Et multa huiuſmodi ĩ ver
bis domini inueniuntur ad commendan
dam in patre auctoꝛitatem pꝛincipij. Hec
tamẽ in verbis allegatis omnino decreuit
eſſe ſe ſpiritus ſancii pꝛincipium.Cum di⸗

.

Ptenn
fatyen
flion
penent
bis.Se⸗
guamt
ſlus ha
cuhhint
naiouite
isti⸗
ubnen
usdiri
ſisdo⸗
henbus
Gflvs⸗
fanad
ſonaſtn
palttdie
Actoꝛit
lurergo
l
beat.c
ſtendd
gudie
ſicut
a flio
llory⸗
ſigap
Syſpiri
tenon
noced
Quia
guicen
prieta
us eſte
1fline
tlipꝛo
bꝛoche
ſcuten
Hiuman
ſuaunt
hamnata
binmo
heſuiden
AUtem 1.
ltenſ
nerare
ſe ſinn

inqvo,
nato ab
ſmbob⸗
dümet
nocedit.
m dirit⸗
ſns
disic
wn ſu
n i⸗
mndo
gon/
Teaicon
de ſi
oeeee
n
gracli⸗
eſuin⸗
Geai
Ghini
firam
erii⸗
wan.
noctc
Actai

necbtra

chognet
nſdich⸗
iai
ipatcnno
lus rd
keatzi
9 maus
hot fene
umbocp
miumn
tepee
utgul
vobob
Noanti⸗
de gu

nodiic.

mendn
onegtui
Cuna

xit eum ſpiritum veritatis ? ſe pꝛius dixe/
rat veritatez. Pꝛeterea ſpiritus ſanctus
a filio mittitur m ũllud Joannis.i⸗.c.Cuʒ
venerit paraclitus quem ego mittam vo⸗
bis. Sed mittens auctoꝛitatem habet ali/
quam in miſſum. Opoꝛtet ergo dicere ꝙ
filius habeat aliquam auctoꝛitatem reſpe
ctu ſpiritus ſancti non autem domini vel
maioꝛitatis ſed ᷣm ſolam oꝛiginem. Si/⸗
quis aũt obiceret ꝙ filius mittitur a ſpiri⸗
tu ſancto quia dicitur Luce.4.c.Qðdð domi
nus dixit in ſe impletum illud VPſaie. Spi/
ritus domini ſuper me euangeliz are pau/⸗
peribus miſit me. Reſpondere poſſumus
ꝙ Rlius a ſpiritu ſancto mittitur ſᷣm natu/
ram aſſumptam. Spiritus autem ſanctus

non aſſumpſit naturam creatam vt ſᷣm eã
poſſit dici miſſus a filio vel filius habere

auctoꝛitatem reſpectu ipſius. Relinqui⸗/
tur ergo ꝙ reſpectu perſone eterne ſilius
ſuper ſpiritum ſanctum auctoꝛitatem ha⸗
beat.¶ Ad ſecundum obiectum de Sama
ſceno dicit ſanctus Tho. ꝙ in hoc non eſt
audiendus q;uis a quibuſdam dicatur ꝙ
ſicut non conſitetur ſpiritum ſanctum eſſe
a filio ita etiam non negat ex vi verboꝛuz
illoꝛum. ¶ Ad tertium de pꝛoductione per
ſecta patris dicit ſanctus Cho. ꝙ per hoc
ꝙ ſpiritus ſanctus perſecte pꝛocedit a pa/
tre non ſolum non eſt ſuperſluuz dicere ꝙ
pꝛocedat a filio ſed omnino neceſſarium.
Quia vna virtus eſt patris ⁊ filij.Et quic⸗
quid eſt appatre neceſſe eſt eſſe a filio niſip
pꝛietati filiationis repugnet.non enim fili
us eſt a Eipſo licet ſit a patre.Igitur pater
⁊2 filius ſunt vnum pꝛincipium ſpiritus ſa

cti pꝛopter vnitatem diuine virtutis ⁊ vna

pꝛoductione pꝛoducunt ſpiritum ſanctum
ſicut etiam tres perſone ſunt vnum pꝛinci
pium creature ⁊ vna actione creaturã pꝛo
ducunt. ¶Tertia opimo de ſpiritu ſancto
damnata fuit aliquoꝛum qui dixerunt: ꝙ
ſpiritus ſanctus non ſit equalis patri aut
ſilio. Arguebant vo ſic. Dare ſe totum ſi⸗
ne ſui diminutiõe eſt ſumme potẽtie.Hoc
autem poteſt pater:hoc poteſt filius: non
autem ſpiritus ſanctus. MHon enim poteſt

generare ſilium ſicut pater:nec poteſt ſpira

go non eſt illis equalis.ſ Ad hoc reſpon⸗
det Alexander in pꝛimo volumie ſumme.
ꝙ ſicut eadem eſt potentia filij qua potuit
generari que eſt in patre qua potuit gene/
rare.Sic eadem eſt potentia ſpiritus ſan⸗
cti qua poteſt dari ideſt ſpirari qua patris
⁊ filij qua poſſunt dare ideſt ſpirare. ¶ An
e Auguſtinus libꝛo contra maximum in
quit.Abſit vt ideo ſit potentioꝛ pater filio:
quia creatoꝛem genuit pater filius non ge
nuit creatoꝛem. HNeq; enim non potuit:ſʒ
non opoꝛtuit:ideſt non ex impotentia fecit
ſed quia ſibi non conueniebat. Similiter
poteſt dici in pꝛopoſito. Si ꝓꝓo queratur
vtrum artata ſiue ligata ſit potẽtia pꝛodu
cendi in perſona ſpiritus ſancti pꝛopt᷑ hoc
6 non poteſt exire in actũ pꝛoducendi per
onam ſicut poteſt in patre et filio.Dicen⸗

dum ꝙ non. immo in ſumma perfectione
ipſius potentie eſt quia non poteſt exire in

actum huiuſmodi quia non congrueret.

T Eñ Anſelmus in monologion ait. Qui

poteſt quod ſibi non pꝛodeſt ⁊ non debet
tanto magis aduerſitas ⁊ peruerſitas poſ
ſunt in illum. ¶ Sanctus vo Tho.pꝛima

parte.q.Aꝛ.dicit. Qð ſicut eadem eſſentia
que in patre eſt paternitas in filio eſt filia/

tio:ita cadem eſt potentia qua pater gene
rat ⁊ qua filius generatur. vnde verum eſt
ꝙ quicquid poteſt pater poteſt filius. Hõ
tamen ſequitur ꝙ poſſit generare. Nam
generatio ſigniſicat relationem in diuinis
Habet ergo eandem potentiam quam pa

ter. Sed cum alia relatione:quia pater ha

bet eam vt dans. Et hoc ſigniſicatur ceum
dicitur pater poteſt generare.Filius auteʒ
habet eam vt accipiens.Et hoc ſignifica/
tur cum dicitur poteſt generari.Idem dicẽ
duʒ eſt de ſpiritu ſancto reſpectu patris et

Quig ſit miſſio ĩ diuinis:⁊ qualiter ſpi
ritus ſanctus mittitur inuiſibiliter ⁊ viſibi

liter: 2 de congruitate tempoꝛis quo ſpiri

tus datus ſuit apoſtolis in ſigno viſibili⸗

dum de ſpiritu ſancto dicitur miſſio

A Ecundum myſtenium contemplan

nis. In quo tres cõſiderationes ſa⸗

re ſpiritum ſanctum ſicut pater ⁊ ſilius:er ciemus.

Cpadĩ quidditatis.
ꝛgqualitatis.
atempoꝛalitatis.
Mꝛima conſideratio dicitur quiddita/
tnis.vbi quid ſit miſſio in diuinis eſt aperi
endum. Ad quod ita ait Ricardus in pᷣ
diſt. ið. Miſſio eſt perſone emanantis vel
emanationis perſone per aliquid ſibi ap⸗
ꝓpꝛiatũ actu vel habitu manifeſtatio. Hã
miſſio reſpectu miſſi duo habet ex ſuo itel
lectu emanationem ⁊ manifeſtationeʒ per
effectum. Ande Auguſtinus.A.libꝛo de
trinitate inquit.Mitti eſt cognoſci elſe ab
alio.Et quia pater a nullo ideo nunqᷓ; dici
tur miſſus. ¶ Sed vt iſta clarius habean
tur tria in hac parte dubia ſunt aperienda

Apmvtrum ſit ponere miſſionẽ in diuinis.

Tꝛ mytꝝ miſſio ſit ꝗd increatũ vel creatũ.
ſʒmvtruʒ miſſio dicatur de deo ab eterno
vel ex tempoꝛe vł vtroqʒ modo. C Ad pꝛi
mum dubium reſpondet ſcriptura ſancta.
Dicitur enim ad galathas.A.c. Miſit de⸗
us ſfilium ſuum. Et ibidem ·. Miſit deus
ſpiritum filuij ſui in coꝛda veſtra.ſ Et Joan
nis.ʒ.c. Non enim miſit deus filium ſuuʒ
in mundum vt iudicet mundum.ſEt.c.c.
Miſit me viuens pater.ſEt.ð.c.Qui mi
ſit me verax eſt. Et Joannis.idb.c.Cũ ve

nerit paraclitus quem ego mittam vobis

I¶ Ex quibus ⁊ ſimilibus patet ꝙ filiꝰmiſ/⸗
ſus eſt etiam ⁊ ſpiritus ſanctus.C Contra
hoc tñ ꝗdã obiciunt.ſ Pꝛimo qꝛ qui mit/
titur ab aliquo diſcedit ab eo ⁊ ad aliqueʒ
locum de nouo vadit.Sed in diuinis non
poteſt eſſe loci mutatio cum deus ſit vbiqʒ
ergo in diuinis nõ poteſt eſſe miſſio. ¶ Se
cundo omne quod mittitur ſeparat᷑ a mit/
tente. Sed in diuinis nõ ẽ ponere ſepara/
tionem vnius pſone ab alia:ergo nec miſ
ſionem.ꝗ Tertio nihil pertinens ad inferio
ritatem ⁊ ſuperioꝛitatẽ dicitur de vna per/
ſna reſpectu alterius.vnde dicit Damaꝰ
ꝙ ſilius ᷣm ꝙ deus non dicitur obediens
vel inobediens patri. ſubiectoꝛum eni eſt
hoc.Cum ergo ille qui mittitur inquantũ
huius ſit inferioꝛ qᷓ; ille qui mittit:a ille ꝗ
mittit ſit ſuperioꝛ non dicuntur huiuſino⸗

di nomina mittere ⁊ mitti de vna perſona

reſpectu alterius.¶ Ad ſoluẽda huiuſmo

di obiecta notandum eſt m Bonauentu
ram in pmo di.is.ꝙ miſſio in hijs inferio/
ribus habet reſpectum ad tria: ſcilicet ad
pꝛincipium:ad terminum: et ad miſſum.
¶ Ad pꝛincipium ſiue ad mittenteʒ miſſio
habet ſub triplici habitudine comparari⸗
videlicet vt ad dantem eſſe: ⁊ ſic mittitur
radius a ſole.ſ At ad dantem virtutez:ſic
mittitur iaculum a pꝛoiectoꝛe. ¶ Et vt ad
dantem iuriſditionem:⁊ ſic mittitur nunci

us a pꝛeceptoꝛe. Secundum omnem hãc

comparationem eſt miſſio in diuinis quia

ſpiritus ſanctus mittitur a patre ⁊ filio tã/

ꝙᷓ; habens eſſe ⁊ virtutem ⁊ auctoꝛitatem
in operando ab eis.Et ideo miſſio ſᷣm hũc

reſpectum cõpletiſſime eſt in diuinis.¶ Si

militer ad terminũ ſub triplici habitudine
comparatur. Mittitur enim aliquid ali/
cubi vbi videlicet quietatur:vt lapis mitti
tur deoꝛſum. Mittitur etiam aliquid ali
cu bi vt a quo habeatur:ſicut aliꝗs mittit
alicui donum.ſ Mittitur inſuper ad ali/
quid quod operetur.Et ſic mittitur ſinꝰ vel

ſpiritus ſanctus:vt alicubi inhabitanduʒ

vt alicubi ad poſſidendum:vt donum: vt
aliquid ſcilicet ad effectum conferendum.
Et ideo miſſio per comparationem ad ter/
minuʒz reperitur completiſſime in diuinis
multomagis qᷓ; in creaturis. Si autem lo
quamur de miſſione in comparatione ad
miſſum.Si in hijs inferioꝛibus ponit tri⸗
plicem conditionem imperfectiõis ſcilicet
ſeparationem:ſubiectionem ⁊ mutationẽ:
que quidem non ſunt in diuinis.Eſt tamẽ
aliquid perſectionis ibi iſtis coꝛꝛeſpondẽs
Et ratio huius patet ſic.In iſtis inferioꝛi⸗
bus ſeparatur miſſus a mittente.Naʒ cũ
mitto aliquem romam quia roma diſtat a
me ille quem mitto ſeparatur a me.In di
uninis vo quia deus mittens eſt vbiqʒ nul
la eſt diſtantia:ideo nulla ſeparatio.Loco
tamen huius eſt miſſi a mittente egreſſio:

ſiue emanatio. ¶ Similiter in hus inferio/⸗

ribus eſt in miſſo ſubiectio pꝛopter differẽ
tiam mittẽtis ad miſſum:quia miſſus dif
fert a mittente in ſubſtantia. Sed in diui /
nis nõ eſt ſubſtantialis differẽtia.Et ideo
omnia ſunt equalis nobilitatis in miſſo 2
mittente. Sic etiam in hijs inferioꝛibꝰ eſt
in miſſo

nauentn
inſeno⸗
Alcet ad
miſſum.
z miſſi⸗
nparari⸗
mmitnicur
lez:ſic
AAN ad
ur nuncd
nen bie
mnisuin
1floti/
oltatem
imbuͤt
nis,ſBi
bitucine
nidal/
b mimn
lid ali
mituit
d d
WN
umnn;
num: vt
rendum.
madter⸗
diinis
Wtondl
Mione40
onumi
dis ſalcn

nNtend

8,One
uchonli
ginfinen
ne Mjal
n niſati

meüi

nio⸗ Loc
cgreſic
g inſeno /
er diffce
niſſus Nj
gin dun/
.Et
inmiſo
ſniſ

in miſſo mutatio /ꝓpter diſtaãtiã miſſi a ter
mino.Quia vo in diuinis miſſus nulli lo
co abeſt. Ideo nõ eſt ibi mutatio ſed alicu/
ius effectꝰde nouo ꝓductio.Hec Bonaꝰ
¶ Scũs vo Tho.pᷣpar.q.A3.eandẽ ſniaʒ
ↄſirmans ita aſſerit.ꝙ in ratione miſſiõis
duo ĩpoꝛtant᷑. Quoꝝ vnũ eſt hitudo miſ⸗/
ſi ad eũ a quo mittitur. ¶ Aliud eſt hitudo
miſſi ad terminũ ad quẽ mittit᷑. Ner hoc
aũt ꝙ aligs mittitur oſtendit ꝓceſſio qdã
miſſi a mittente.. AUel ſᷣʒʒ imꝑiũ ſicut dñs

mittit ſeruũ.ſ Ael ſᷣm ↄſilianũ vt ſi ↄſilia

riꝰdicatur mittere regẽ ad bellandũ.i¶ Vel
Hʒ oꝛiginẽ vt ſi dicatur ꝙ flos metit᷑ ab ar
boꝛe.i QOſtendit᷑ etiã hitudo mini ad quẽ
mittit᷑ vt aliqᷣmõ ibi eſſe icipiat.¶ Al quia
pᷣus ibi oino nõ erat qͥ mittit᷑. ¶ Ael qꝛ ici
r ibi aliq modo eẽ q̃ͥ pᷣus nõ erat. ¶ Miſ
io ergo diuine pſone ↄuenire põt bſʒ ꝙ im
poꝛtat ex vna parte ꝓceſſionẽ oꝛigis a mit
tente.Et ſᷣm ꝙ ĩpoꝛtat ex alia parte nouuʒz
modũ exiſtẽdi in aliqͥ. Sicut filiꝰdẽ eẽ miſ⸗
ſus a pie in mundũ ſᷣm ꝓ iĩcipit eẽ in mun
do viſibile ꝑ carnẽ aſſũptã.Et tñ antea in
mũdo erat:vt dẽ Joãnis pᷣ.c.Hõ ponit᷑ er/
go miſſio in diuinis q̃ ſit vᷣm motũ localẽ.
Quare nec ibi eſt ſeparatio ſʒ ſola diſtictio
oꝛigis:neq; põt ibi eſſe minoꝛatio cũ non
ſit a pᷣncipio mittẽte aut pᷣim imꝑiũ aut ſᷣm
ↄſiliũ:qꝛ iperãs eſt maioꝛ ⁊ ↄſilians ſapiẽ/
tioꝛ.Et vt pᷣdictũ eſt miſſio illa non ĩpoꝛtat
niſi ꝓceſſionẽ oꝛigis q̃ eſt ᷣm equalitateʒ.
¶Scðᷣʒ dubiũ fuit vtrũ miſſio ſit qd creg
tũ vel icreatũ.ſ Ad qð ita rñdet Alex ĩ pᷣ
fũme:ꝙ miſſio ſiue dicat᷑ actie de pꝛe reſpe
ctu filij ſiue de pꝛe ⁊ filio reſpectu ſps ſci:ſi/
ue dicat᷑ paſſiue de filio vłſpᷣu ſeõ eſt ꝗd in
creatũ ⁊ idẽ ꝙ deꝰ. Nã ꝓceſſio ſpũs ſci eſt
ipſe ſpᷣs ſcũs ꝓcedẽs ⁊ ſciſicatio ſpũs ſci eſt
ipᷣe ſpũs ſcũs ſciſicans.Sʒ miſſio ſpũs ſciĩ
eſt eiꝰ ꝓceſſio a pꝛe ⁊ filio ad ſciſicãdũ crea
turã:vtrũq; aũt eſt ꝗd icreatũ qð eſt ſpũs
ſcũs:ergo miſſio q̃ ſpũs ſcũs eſt miſſus eſt

aliꝗd icreatũ.Et eadẽ rõne miſſio qua filiꝰ

mittit᷑ ⁊ qua pꝛ mittit. ¶ Tertiũ dubiũ fuit
vtrũ miſſio dicat᷑ de deo ex tpe vel ab etno
TEt rñdent doctoꝛes theologi ꝙ dĩ ex tꝑe
verũtñ Alex in pᷣ ſũme dicit ꝙ in miſſiõe
vuo ſũt.Eſt eni ibi pᷣncipale ſigniſicatũ qð

68

eſt qd ĩereatũ.Et eſt ibi aliqd ↄnotatũ.ſ.e
fectus in rõnali creatura qð eſt ꝗqd creatũ. .
Mã miſſio eſt pceſſio alicuiꝰpſone maniſe
ſtata in creatura vel maniſeſtatio ꝓceſſis
nis eterne facta rõnali creature. Rõne g;
ↄnotati qð tꝑale eſt dĩ miſſio tpalis.ſSʒ

ſcũs Tho.in pᷣpar.vbi.S.dicit. ꝙ in hijs

q̃ ipoꝛtant oꝛiginẽ diuinaꝑ ꝑſonaꝝ eſt q̃dã
duia attendẽda.ꝗ Queda enl in ſui ſigniſi
catione ĩpoꝛtant ſold hitudinẽ ad pᷣncipiũ
vt /ꝓceſſio ⁊ exitus.ſ Quedã vo cũ hitudi
ne ad pᷣncipiũ determinãt ꝓceſſionis ᷑ᷣmi⸗/
nũ.Quoꝝ q̃dã determinãt terminũ etnuʒ
ſicut gnãtio ⁊ ſpiratio.iſ¶ Nã gnãtio eſt pꝓceſ
ſio diuine pſone in nãm diuinã.Et ſpiratio
paſſiue accepta ipoꝛtat ꝓceſſionẽ amoꝛis
ſubſiſtẽtis.Quedã vo cũ hitudine ad pᷣn
cipiũ ipoꝛtãt terminũ tꝑalẽ ſicut miſſio et
datio. Mittit᷑ eni aliꝗd ad hoc vti aliqͥ ſit:
dat᷑ ad hoc vt habeat᷑. Perſonã aũt diui
nã hĩi ab aliqua creatura vel eẽ nouo mo
do exiſtẽdi in ea eſt qͥddã tpale.vñ miſſio ⁊
datio in diuinis dicunt᷑ tꝑalr tm̃: Snãtio
aũt ⁊ ſpiratio ſolũ ab et᷑no. Pꝛoceſſio aũt
⁊ exitus dicunt᷑ in diuinis et᷑nalr ⁊ tpalit᷑.
Nã filiꝰ ab etno ꝓceſſit vt ſit deus: iꝑpali
aüt vt ſit hõ ſᷣm miſſionẽ viſibilẽ vł vt ſit iĩ
hoie ᷣm miſſionẽ iuiſibilẽ.
„ e tpe die ⁊ hoꝛa miſſionis ſpũs ſci.
Scdᷣa ↄſideratio de miſſione ſpuᷣs ſci dẽ
tpalitatis.In qᷓ qͥ tpe miſſus ſuit apliꝰ põ

derare debemꝰ. Hã. 0. die poſt xpᷣi reſur

rectionẽ myſteriũ iſtud fuit celebꝛatũ.Et h;
ꝗqdẽ ↄgrue factũ eſſe ↄſtat:tũ qꝛ in veti te/
ſtamẽto ſic fnerat figuratũ dũ. oꝰ.die poſt
q́¶; moyſes eduxerat filios iſrael de egypto
deſcẽdit deus in igne in mõte ſinay.Sic et
Soꝰ.die poſtqᷓ;ᷓ xpᷣs traxit pꝛes de iſeris de/
ſcẽdit ſpũs ſanctus in linguis igneis.Zuʒ
etiã vt q̃ ĩ iubileo bñſicia ppłs accipiebat
data fuiſſe mi to copioſioꝛa ĩ xpᷣʒ credẽtib?ꝰ
a ſpu ſcõ noſcant᷑. ¶ At eniʒ colligit᷑ ex.25.
c.Leuitici. Nüo ꝗqnqᷓgenario annox in iu/
bileo debita remittebant᷑.Ita ſpũs ſci gr̃a
in aplos deſcendẽtis penitẽtibꝰ pctã et de
bita remittunt᷑. Similłtr in illo iubileo ſerui
donabankt libertati.Ita nũc ſpũs ſcũs libe
rat a pᷣuitute diaboli in ſpeʒ glie filioꝝ dei.
Adhuc in eo recupabant᷑ hẽditates amiſ⸗
7

aplis redderet᷑.tũ eti vt iſnuet

K. Sie ſpũs ſcũs eſt pignus hẽditatis nr̃e

¶ Aenit etiã ſpũs ſcuᷣs in die dñica vt eſſet
dies renouationis que fuerat ⁊ creatiõis.
BDñica nãqʒ die creatꝰeſt mũdus. ¶ Hoꝛa
adhuc q̃ ſps ſcũs i aplłos deſcedit fuit ttia:
vt pʒ ex auẽte ecclie qͥ cäatat i bymno. Dũ
cũtis hoꝛa t᷑tia repẽte mũdꝰitonat oꝛãtibꝰ
aplis deũ veniſſe nũciat.ſ¶ Idipʒʒ habat᷑ ex
vbo petri Actuũ.ꝛ.c.Fuit aũt iſta hoꝛa cõ
ueniẽs.tũ qꝛ ſpiritus ſcũs eſt ʒ in trinita
te pſona.tu qꝛ pᷣmi parẽtes dicunt᷑i hoꝛa

ttia ꝓdidiſſe gr̃am vt ponit᷑ ĩ cõpẽdio theo

logie liꝰpᷣ. vñoueniẽs fuit ꝙ eadem hoꝛa
. in ktio
tꝑe gra dei copioſe in mũdũ effula eſt. Na
genꝰhumanũ ſub triplici ſtatu decurrere
ponit᷑ a doctoꝛibꝰ.gpmꝰ legis nature ab
adã vſqʒ ad moyſẽ.ſꝛ?ꝰfuit legis ſeripte a
moyſẽ vſq; ad xp[ʒ.ſ ʒꝰlegiꝰ gre a xpᷣo vſqʒ
ad cõpletũ numen electoꝝ.¶Tertia ↄſide
ratio de miſſiõe ſps ſci dẽ q̃litatis.Ouplex
eſt miſſio ſps ſci.vna iuiſibilis qᷓ mittit᷑ in
mentẽ ad ſcifſicãdũ creaturã.Et iſta miſſio
ſit ad ihitationẽ creature rõnalis. Alia eſt
miſſio viſibilis ſicut apparuit ſuꝑ xpʒʒ i co
lũbe ſpecie ⁊ ſuꝑ aplos in linguis igneis.

TQui ſpm̃ ſem̃ inuiſibile hĩe cupit opꝰeſt

vt le ↄſoꝛmet aplis in ꝗbꝰſeptẽ ↄditiones
deſeribunt fuiſſe. ſp aditio fuit quia erat
aio geti.Et hoc eſt qʒ dꝛ Actuũ.ꝛ.c.Dum

coõplerent᷑ dies pẽtecoſtes ideſt dies reꝗe/

tionis.Illud eni feſtũ erat ad regem depu

tatũ. Ideo dixit deus ꝑ Yſaid.c.õo. Super

quẽ regeſcet ſps meꝰniſi ſuꝑ humilẽ ⁊ ge/
tũ.ſꝛerãt apli dilectiõe vniti qdð notat᷑ cũ
dꝛ.Erãt oẽs parit᷑.Erat ꝗqdẽ eis coꝛ vnũ et
aia vna.Sicut eni ſpᷣs homis nõ viuiſicat
mẽbꝛa coꝛpoꝛis niſi vnita:ſic nec ſps ſcũs

mẽbꝛa ſpuᷣalia.ʒꝰerant apñi loco ſecreti.

De hoc ſubdit᷑ in eodẽ loco.ſ.in cenaculo.
¶ 4 erãt oĩone aſſidui.Ideo fubdit᷑. Erant

plſeuerãtes vnanimit in oĩone.de illis can pꝓl
tat ecchia. Oꝛdtibꝰ aplis deũ veniſſe nüci
at. verãt humilitate pᷣditi ex eo ꝙ ſcribit᷑

qꝛ erat ſedẽtes ideſt humiles.ſ õderat pa/

cæ ↄiũcti:qꝛ erãt in hierlin q̃ iterpᷣtat᷑ viſio
pacis.ꝗ ⁊ erãt ↄtẽplatione erecti:ꝑ hoc ꝙ
di qꝛ recepunt ſpm̃ ſcm in ſupioꝛi cenacu

lo.Qualr aũt miſſio illa viſibilis ĩi aplos

H

fuerit cõpleta declarat᷑ Actuũ.2.e.vbi dicit᷑
Factꝰeſt repẽte de celo ſonus tanqᷓ; adue/⸗
niẽtis ſps vehemẽtis ⁊ repleuit totã domũ
vbi erat ſedẽtes. Nicoꝰ oe lira ſedẽtes ideſt
manẽtes eo modo q̃ di i deuteronomio.c.
2. Sediſtis in cades barne multo tꝑe ideſt
mãſiſtis.Nã apſi tũc erãt in oꝛone q̃ nõ ſit
ſedẽdo ſed magis flectẽdo genua vel ſtan
do.ſ Inſuꝑ Zuce vltiꝰxpᷣs dixerat eis:Se
dete i ciuitate ideſt manete quſqʒ iduami/
ni vᷣtute ex alto.Et apparuerũt illis diſpar
tite ligue tanq;ᷓ ignis leditqʒ ſupꝛa ſingu
los eoꝝ ⁊ repleti ſunt oẽs ſpu ſcõ. Sʒ poſ
ſet aliꝗqs q̃rere. An apli añ iſta diẽ accepe
rat ſpmi ſem̃. Et rñdent doctoꝛes: ꝙ ſic ſed
nõ iĩ tata copia.Cũ eni fuerũt vocati ad xpᷣi
ſeq̃lã ⁊ apłatũ receperũt ſpm̃ ſactũ ad pꝛo

pꝛiã iuſtiñcatõez ⁊ ꝑſonalẽ ꝑfectionc. Qnñ
aũt miſit eos ad pᷣdicandũ an ſud paſſionẽ

tũc receperũt ſpz ſcũʒ ad iſirmoꝝ curatio
nẽ ⁊ miraculoꝝ opationt᷑.dedit nãqʒ ptatẽ
illis curãdi lãguoꝛes eiciẽdi demones.Si
cut patet mathei io.c.Sʒ qn iſufflauit et
dixit eis.Accipite ſpũz ſcũzʒ:tũc receperũt
eũ ad pctõꝝ remiſſion᷑ ⁊ ſacr̃oꝝ miſtratio⸗
nem. ſſ Et vt refert Augꝰ.A.liꝰde trinitate
Flatus ille coꝛpoꝛeus ſuba ſpũs ſci nõ fuit
ſed demõſtatio ꝑ ↄgruã ſigniſicationẽ nõ
tm a pie ſed a filio ꝓcedere ſpũz ſcũʒ. ¶ Et
ſpᷣs ſcũs ibi ꝓo accipit᷑ ꝓut eñ ttia in trini/
tate ꝑſona:ſed ꝓ dono ſps ſci:vi ſit ſenſus
accipite ſpũz ſcũz.i:donũ ſps ſci:ut expo
nit Philippus de mõte calerio in euãgeꝰ
Joãnis. Iſta vo die apli receperũt ſpũʒ ſã

ctũ ad hñdãa itelligentiã ſcripturaꝝ vt de⸗

clarabimꝰin ſeq̃nti myſterio ⁊ noticiã oĩiuzʒ
linguax ad audaciã ⁊ ſoꝛtitudinẽ ad oium
meritoꝝ plenitudinẽ᷑: ad pdicationẽ euãge
lij: ad tolerationẽ martyrij:ad ↄuerſionem
pploꝝ ⁊ coꝛuſcationẽ miracloꝝ. Ergo reple
ti ſũt nõ ſolũ plenitudie ſufficiẽtie ſed etiã
plenitudine redũdantie. JèòUM
OQõ apſi faciéte ſpn ſcõ loqbant᷑ varijs
linguis ⁊ acceperũt ſciaʒ diuinaꝑ ren atq;
ſoꝛtes ſacti fuerũt vt nõ timerẽet cruciatus
neq; moꝛtẽ. Cap. 5 .
Ertiũ myſteriũ ↄtẽplãdũ de ſpu ſcõ
dẽ opationis. Int cetera ꝗqppe ſtupe

da qᷓ in aplis eſt opꝑatꝰ: ſũt pcipua ⁊ ſingu/⸗

pbidic

ocle,

tidoni
les deſt
omio.c.
peieſt
nöft
A ſan
es: e
iduam/
opr
inge
Sino
aertoe
pfeſel
iadri
A:o
Qi
ſioni
rauo
ptite
n e
cperit
rano,/
initate
noͤfut
mino
,1
nmm/
ſenſos
t 0
l de⸗
gici,
Moim
cige
ſionen
wenl
ed eni

raris
aiqh
catus

ſule
n
ſe

lariſſima tria.
¶PBm fuit locutio.
C ꝛmilluſtratio.
¶z ſoꝛtificatio.

—

—

¶Pꝛimũ opꝰ mirabile fuit locutio. Naʒ

ſtati fecit illos loꝗ idiomata oĩiuʒ gẽtiũ:q̃
tñ antea nõ didicerãt.Et lʒ qdã dicẽ volue
rint , apli lingua ꝓpꝛia loqntes inteluge
bant᷑ ab audiẽtibꝰac ſi eoꝝ idiomata ꝓfer

rẽt.Tñ vioꝛ eſt ſnia illoꝝ ꝗ tenẽt ꝙ ipᷣi apli

varia linguaꝑ gnã p ſpuz ſcũz didicerunt

Añ ecchia de ipᷣis catat. linguis loquũtur
oiuz turbe pauẽt gẽtiliũ muſto madere de

putãt q̃s ſps repleuerat. Et Actuũ.ꝛ. c.ſcri
bit᷑. Ceperut loꝗ varijs linguis ꝓut ſpᷣs ſã
ctꝰdabat eloq illis.Erãt aut i hierlʒ hitan
tes iudei viri religioſi.i.ĩ cultu diuio deuo /

ti ̃ᷣm Nico'de lira ex oĩ natiõe qᷓ ſub celo
eſt ꝗ ↄuenerãt iĩ hierłʒ rõne ſcſti. Nã iudei
captiuati ꝑ ſalmanaſar regẽ aſſyrioꝝ nõ re

dierũt in indeã.Sil? captiuati ꝑ regẽ chal
deoꝝ nõ redierũt oẽs q;uis haberẽt licẽtiã
redeũdi.ſʒ remãſerũt multi amoꝛe ſilioꝛuʒ
q̃s genuerãat ibi ⁊ poſſeſſionũ q̃ acqꝗſierat
Myulti adhuc captiuati ꝑ anthiocũ regem
ecor diuerſis gẽtibꝰ vẽditi remàſerũt.
erũtñ alig coxꝝ magis deuoti ppꝑ reuerẽ
tiã tẽpli remeabant aliqñ i hierʒ maxime
i ſolẽnitatibꝰmagnis q̃rũ vna erat ſolẽni⸗

tas pẽtecoſtes.Et dĩ pẽtecoſtes a pẽta qðᷣ

eſt ꝗqnq; ⁊ coſte qð eſt decẽ. Soꝰ nãq; die a
paſehate celeberrima erat apud iudeos in
memoꝛiã bñ ficij legis date que fuit data ĩ

möte ſinay. Soꝰ die vt ſupiꝰtactũ eſt poſiqᷓ;
1

filij iſrl egreſſi ſũt de egypto. Fcã igit᷑ hac
voce,ſ.ſps vehemẽtis vl vẽti vel tonitrui:
q̃ ab alis audita fuit vel apłoꝝ ? aliox cũ
eis exiſtẽtiũ deũ voce magna laudãtiuʒ:ꝗ
pᷣus timoꝛe ducti nõ audebãt loꝗ: ↄuenit
multitudo ⁊ mẽte ↄfuſa c.i.ſtupefcã: qniã
audiebatvnuſꝗſq; ligua ſua illos loq̃ntes
dicebãt aũt cũ admiratiõe.Nõne ecce oẽs
iſti ꝗ loquunt᷑ galilei ſũt.Et quõ nos audi
uimus vnuſꝗſq; linguã nr̃azʒ in q̃ nati ſu

mus:parthi:⁊ medi: ⁊ helamite: ? q hitãt

meſo potamiã:iudeã:⁊ capadociã:põthũ:
2 aſiã:frigiã:⁊ pãphiliã:egyptũ ⁊ partes li
bie qᷓ ẽ circa cirenẽ ⁊ aduene romani. Et di
cunt᷑ hic romani aduene potiꝰ qᷓ; alij:tũ qʒ;

186

a remotioꝛibꝰpartibꝰvenerũt:tũ qꝛ mare
trãſierãt. Judei qͥqʒ ⁊ ꝓſeliti.i. ↄuerſi de
gẽtilitate ad iudaiſmũ:cretes ⁊ arabes au
diuimꝰeos loq̃ntes nr̃is liguis magnalia
dei. Alij aũt irridẽtes dicebãt qꝛ muſto ple

ni ſüt: ꝓ qbꝰcãtat ecchia. Muſto madere
deputãt qͥ̊s ſps repleuerat.Zñ petrꝰ vitatẽ

rei ꝑ ſcripturas declarauit.Et illa die appo

ſite ſũt ideſt baptizate ⁊ ad numeꝝ fideliũ
ↄgregate aie circiter tria milia.¶ Secũdũ

opꝰmirabile qð ſpᷣs ſcũs in aplis fuit oꝑa
tus illuſtratio dẽ. Hã itellectũ eoꝝ illumia
uit vt de diuinis q̃ ad ſalutẽ ſũt neceſſaria:
nihil penitꝰigrarẽt.hoc ꝓmiſerat eis xpᷣe.
Cũ dixit Joãnis.iꝗ.c. Paraclitꝰ aũt ſpũs
ſcũs quẽ mittet pĩ i noie meo ille vos doce
bit oĩia ⁊ ſuggeret vobis oĩa q̃cũqʒ dixero
vobis. ¶ Er. iõ. c. Cũvenerit ille ſps vitatis
docebit vos oẽʒ vitatẽ.ꝗEtLucę.⁊i.c.Ego
dabo vobis os ⁊ ſapiaz cui nõ poterũt cõ
tradicere aduerſãrij vii. Res eſt/pfecto ſtu
pẽda ꝙ tã celerit᷑ abſq;ʒ doctoꝛe ſps ſci ſo/

la pñ̃tia noticiã apli pleniſſima acceperũt
de oibꝰq a morſe ⁊I ꝓphis fuerãt ↄſcripta.

ſ Hic Hieroꝰ ad paulinũ ait. N hariſei ſtu
pẽt i doctrina dñi ⁊ mirant᷑ i petro ⁊ ioãne
quõ legẽ ſcidt cũ lr̃as non didicerit. Quic
ꝗqd eni alis exercitatio ⁊ quotidiana ĩ lege
oñi meditatio tribuẽ ſolet ilł ſpᷣs ſcũs ſug
gerebat ⁊ erãt iuẽ qð ſcriptũ eſt docibiles
deoꝛgnimo de ſecretis diuis magis fuerũt
illumiati q; ꝓphete vetis teſtamẽti ⁊ i ma
ioꝛi plenitudie gr̃azʒ ſps ſci receperũt atqʒ
donũ ꝓphetãdi excellẽtiꝰhũerũt.ſ Qð aũt
apli pphie munẽ fuerit pᷣditi pʒ actuũ.⁊.c.
§. c. G. c.xi.c.iʒ.c.⁊⁊.c.Tata ãt fuit ĩilliꝰ vis
doctrine ꝙ in oẽs gẽtes natiõcs mũdi ꝑ
eos lux vitatis efiulſit. C Tertiũ opꝰmira
bile qʒ ſpᷣs ſcũs oꝑatꝰẽ ĩ aplis dꝛ ſoꝛniſica
tio.qꝛ coꝛda eoꝝ adeo foꝛtiſicauit vt nilo ti
moꝛe nullo troꝛe nullaqʒ cõminatiõe a xpᷣi
p̃dicatiõe retardarent᷑. Jõ i ſᷣmone ꝗ legit᷑ i
offõ aploꝝ Gꝛegoꝰait.Scriptũ ẽ. Spᷣs dñi
oꝛnauit celos. Oꝛnamẽta eni celoꝝ ſũt vir
tutes pᷣdicãtiũ.Que videlicet oꝛnamenta
Paulus enumerat dicẽs.Alij dat᷑ per ſpi⸗
ritum ſmo ſapie. Alij ſᷣmo ſcie ſᷣm eũdem
ſpirituʒ. Alij ſides in eodẽ ſpu.Alij gratia
ſanitatum in vno ſpiritu. Et infra: Quot
7 *

ſunt bona pᷣdicantiũ tot ſunt oꝛnamẽta ce
loꝝ.Hinc rurſus ſcriptũ eſt. Nerbo dñi ce
li firmati ſunt ⁊ ſpu oꝛis eiꝰois virtꝰ eoꝛũ.
vᷣbũ eni dñi filiꝰ eſt piis. Sed eoſdẽ celos
videlicʒ ſcõs aplos vt tota ſimul trinitas

oſtẽdat᷑ opata repẽte de ſci ſpũs diuinitate

adiũgit᷑.Et ſpᷣu oꝛis eiꝰoĩs virtꝰ eoꝝ.Celoꝝ
igit᷑ virtus de ſpu ſi Epen eſt: qꝛ mũdi huiꝰ
ptãtibꝰↄtraire nõ pᷣſimerẽt niſi eos ſci ſps
ſoꝛtitudo ſolidaſſet. Quales nãqʒ docto /
res ſcẽ ecclie añ aduentũ huiꝰ ſpũᷣs fuerit
ſcimus ⁊ poſt aduentũ illius cuiꝰfoꝛtitudi

nis facti ſunt ↄſpicimꝰ.Certe ipe paſtoꝛ ec

cleſie petrus q́;te debilitatis q;teq; ſoꝛti⸗
tudis añ adueniũt huiꝰſps fuerit ancilla
hoſtiaria reꝗſita dicat:vna eni mlieris vo

ce pcuſſus dũ moꝛi timuit vitã negauit.Et

tũc petrus negauit ĩ terra cũ latro ↄſitebat
in cruce.Sed vir iſte tãte ſoꝛmidis qualis

poſt aduentũ ſpᷣs exiſtat audiamꝰ.Fit ↄuẽ

tus magr̃atuũ atq; ſenioꝝ.Ceſis denũcia
tur aplſis ne in noie ieſu log debeant. Pe

trus magna auẽte rñdit.Obedire opoꝛtet

deo magis qͥ; hoibus.Et rurſũ.Si in ↄſpe
ctu dũñi iuſtũ eſt vos potius audire qᷓ; deũ
iudicate. Libens btũs andreas pꝑſecutoꝛi
bus ſuis rñdit. Tãto eni ero regi meo acce
ptioꝛ qᷓ;ᷓto pꝛo eius noĩe fuero pmanẽs in
toꝛmẽtis ↄſtantioꝛ. Hõ eni poſſumꝰ q̃ au
diuimus ⁊ vidimꝰnõ loꝗ.Et illi qdẽ ibant
gaudẽtes a ↄſpectu conſilij:qm̃ digni hiti
ſũt pꝛo nomie ieſu ↄtumeliã pati.Hec ille.

Securꝰa gaudẽs ad crucẽ ꝓperauit gee
cus

trus. Ita ⁊ Fr eius andreas: qꝛ ſpũs

erat in eis.Sic ⁊ apli ceteri moꝛtẽ violentã

letãter tulerũt:qꝛ ſpũs ſcũs oẽm ab eis ti⸗
moꝛẽ eiecerat. Hec tm̃ apſis hec ſoꝛtitudo
fupnali tributa eſt. Quinimo ? ſeis vt ſic
dicã inumeris ↄſeſſoꝛibꝰvirgibus ⁊ mar⸗

de

tyribus. Quis na ſfecit tpaliũ bonoꝝ con/
tẽptoꝛes eos qui xpᷣm nuduʒz nudi ſecuti
ſunt niſi ſpũs ſcũs:Quis hitare fecit in ſo
litudine in ſpeluncis amicos dei:vigilan/
tes oꝛantes ⁊ carnẽ duriſſimis ieiunijs di
ſciplinis ⁊ vᷣberibus affligẽtes:niſi ſpiritꝰ

ſcũs:Quis deniq; fecit martyres aio iĩtre

pido tot illata toꝛmẽta exꝗſitiſſima crucia
tuũ gnã ꝑpeti niſi ſpũs ſcũs. Abi admira
ri plurimũ ſimul ⁊ in ſide ↄſolidari debe⸗
mus dũ ſupꝛadicta oĩa in ſexu fragili mu
lieꝝ iueniri ↄſpicimus.O vere ſtupẽda vir
tus ſpũs ſci que tot hoĩies ſupꝛa hoĩes ele
nauit.O gr̃a dei electis copioſiſſime diſpẽ

ſata que terrenos hoiĩes celeſtes effecit.O

ſons ĩdeſiciẽs bonitatis dei ad quẽ cuncti

moꝛtales ↄfugere ſecuri debent:qm̃ vt in

quit Cypꝛianus in eplła ad donatũ. Pꝛo

fluens largiter ſpũs nullis finibus pꝛemi

tur nec vllis cohercẽètibꝰ clauſtris ĩtra cer
ta metaꝝ ſpacia refrenat᷑.idanat iugiter:
exuberat affluenter. Er̃z tm̃ pectus ſitiat
⁊ pateat.Qantũ illuc ſidei capacis afferi/
mus.tantũ inde gr̃e inundãtis haurimꝰ.
Hec ille.Supplici coꝛde igi᷑ poſtulemus:
vt pijſſimꝰdeus ſpu ſancte ſuo repleat coꝛ
da nr̃a.Qui ſit benedictus in ſecula ſecu⸗

lon Amen. 5 R 7S.

CExpplicit quadrageſimale de peccatis ce
ptũ in ciuitate Litijibiq; cõpletuʒ ad lau

déz gliam oipotens dei 2 virginis glioſe
darie ac btiſſimi pais ranciſei a noui ſa

cti Bonauenture Amen. Finitu eſt anne

dñii.i483. die. 9². menſis octobꝛis hoꝛa ve

ſpertina.Et ipꝛeſſũ Aenetijs per Andreã

etoꝛeſinis de Aſula: Anno dñi.i483. dieę
§. kal.octobꝛis.

zieſin
quibnn

mirab
gecia
ſerit
tuim
deſce
gus!
diee⸗
tanch
quiß
lipꝛa
limoꝛ
ſapine
inpn
moch⸗
men
Uud
dica
dict.
dey
equ⸗

Mpl

nibun
habe
culan
teſn
vota
am!
pate
offic
lenio
adre
poca
oß
lnnn
ſdrii⸗
min
laui
lin
bus
lent
N

ſorche/
diſkan
atinſo
iglan/
nis di
ihin⸗⸗
o ie
nanc
Ame
nidede!
Gim
Pdarir
ies 4
ed
ta

ytin

emi
c
ter:
fn
nm.
mos:
1t co
ſi/

isc
Adlar
ghee
niſ
lme
due

1i8

CAd Meuerendiſſimũ dñũm Joannẽ de Aragonia finete Momane
eccleſie.tł.ſancti Adnani pꝛeſbyterum cardinalem.

W¶ Cõſideranti ſepenumero mihi ac memoꝛia renoluenti Reuerendiſſime pĩ ac illume

eñe funeſtas moꝛtaliũ clades ob truculentes belloꝝ calamitates 2 ſeuiſſimas peſtes:
quibus tot illuſtribus viris deſtitute remàſerint plurime ciuitates italie: ⁊ que domꝰ
magnis vndiq; familijs replete erdt: nunc ſine habitatoꝛibus coꝛꝛuere videant᷑.qdqʒ;
mirabilius. ꝓfcto eſt paucis qui ſuꝑuixerunt hoibus: etiã in noſtra que olim magna
grecia dicebat᷑ patria adeo ſertili vt non modo bleriſch vꝛbibus ſed regionibus ſolita
ſuerit ex ſuarum frugum copia ꝓuidere:tanta ſuꝑuenerit terre ſterilitas q́;tam vix po
tuimus vita comite ꝑtranſire. In mẽtem venit hec oĩa ad iuſtũ dei iudiciũ referre: qui
de ſceleribus tota quibus italia coꝛꝛupta eſt fumat vltiontẽ.Ab eo enim tpe quo diui/
nus ille pꝛeco Bermardinus cepit latinis pꝛedicare arguens vicia pploꝝ in hãc vſqʒ
diẽ ex nõnullis quos ad bene beateqʒ viuendũ ↄuertit paucos ꝑſeueraſſe videmꝰ:ac
tandẽ creſcente in humanis coꝛdibus malignitate ad vomitũ oẽs redijſſe. Et non eſt
aui faciat bonũ non eſt vſqʒ ad vnum.Jã in cõmnnem publicũq; vſũ occidentis ſecu
li pꝛauitas ⁊ obſcena xpᷣianoꝝ flagicia deuenerũt.Nã ſine ruboꝛe cognite ipietatis ac
timoꝛe dei aꝑta fronte a multis ĩpudentiſſime conueniũtur ⁊ exigũtur vſure violẽtes
rapine ⁊ extoꝛquendi eris cauſa fraudes doliqʒ damnatiſſima quoq; ſimoniace labis
impuniſqʒ licẽtia quadã ſub coaptatione verboꝝ ac pontiſicij iuris legiſqʒ ciuilis acco
modatione malitioſaue interpꝛetatione etiã publico ſub iudice repetunt᷑: quo ſit vt in
mendacia falſaq; teſtimonia atqʒ piuria labant᷑ neceſſe ſit. Juſticia vᷣo qᷓ;uis oĩuzʒ oꝛe
laudet᷑ oium tñ alget operibus tmqʒ ſibi nihil rei quã multũ nomis ⁊ plus iniurie vẽ
dicauit: Hihil etiã frequẽtius eſt in vſu qᷓ; in ſanctos deũq; ipſum blaſſemie ac male⸗
dicta quibus ⁊ ſuperi ⁊ maioꝛes natu parẽteſq; paſſim ⁊ idifferenter afficiunt᷑. Quid
de vanitatibus referã inutilibuſqʒ oꝛnamentis ac ſumptibus. Nemo eſt qui nõ dicaʒ
equare ſed antecellere velit vicinos honoꝛibus ac magniſicẽtia:vnde frequenter ↄtin
git vt cõmitti viris nequeant paupꝑtate ⁊ coacte nõnunqᷓ;ᷓ pꝛeſepibus ꝓſtant turpe lu⸗
crum ſuꝑba emulatione ſectantes. Oẽs pꝛeterea explendis pꝛo ſua voluntate libidi/
nibus vacare innitiq; videmus. Ois vt ꝓpheta ingt caro coꝛꝛupit viã fuã.Contẽptui
habẽtur ſacra oĩa:dei cultus ⁊ eccleſiaſtice dignitates apud pᷣncipes magiſtratuſqʒ ſe
culares nullo habẽtur pᷣcio. NHec curare deũ credunt moꝛtalia quenqᷓ;. Religiones au
tẽ ſunt oibus vilipẽdio:viduaꝝ nocere:pupilloꝛũq; ac oꝛphanoꝝ eiulatus ac pia oiuʒz
vota qui hoc in mundo eſuriunt ⁊ ſitiunt iuſticià equiſſimi iudicis magni dei iracundi
am furoꝛẽq; aduerſus ipia hec noſtra tpa concitarunt.Que oia cũ ſanctiſſimus in xpᷣo
pater ⁊ dñs noſter clemẽtiſſimus æiſtus diuina/ ꝓuidẽtia papa quartus ex paſtoꝛalis
officij debito vigili cure ꝑcurreret ferax incurſibus quibus romanus grex quẽ pꝛe ce⸗/
teris intrinſeca charitate, pſequitur volens occurrere poſtqʒ reſtitutã illuſtratãqʒ vꝛbẽ
ad reſoꝛmãda ingenia adqʒ illuſtrãädas moꝛibus hoium mentes ſeſe conuertens litio
vocauit me ſuauiſſimis lñis ſuis de peccatoꝝ grauitatibus quibus humana infirmi/
tas pᷣmitur pꝛo viriũ mearum ſacultate dictuꝑ romanũqʒ; ppli ac oẽs qui romanam
ſequuntur curiã ſuis ſceleribus argutuꝝ. ¶ Gloꝛioſo igitur nomini tuo qui apud ſo/
roꝛiũ vngarie regezʒ ſereniſſimũ aplica legatione fungẽs.ꝗ nſtituto huic meo intereſſe
non potes:ipſos ſermones meos ob debitam in te obſeru antiaʒ ſeruitu tẽqʒ iecirco di
taui:vt coꝛꝛecti ⁊ emẽdati vbi opoꝛtuerit ſapiẽtia tua litterarũqʒ munimẽtis cõmẽda
ti nõ romanꝰ modo ſed oibus chꝛiſti ſidelibus ⁊ poſteris quoqʒ eſſent ꝓfuturi in qui /
bus nõ eloq̃ntie fuco veꝝ ſapientie documentis vtẽdũ cenſui quo plane oẽs intellige /
rent que ſeipſa ſatis oꝛnata eſt veritatẽ. Sume igit᷑ pᷣſul optime opuſculũ hoc nr̃m qð
Pꝛo animi recreatione tui quõq; legere ac repetere digneris: qui me pꝛedicantem tua

7 3

pꝛeſens benignitate audire plurimum delectatus es. Et bene vale virtutum omni . 4
decus ſpecuium ccleſie dei. =J um ((

Nun

Zabula ſermonum capitulox. Incipit.

SCEt pꝛimo dñica ſeptuageſime:de nume

ro dãnator ꝓpter eoꝛum peccata. Sermo

pꝛime. cchhhar. 2,
Qð multoplures ex hoibus erunt dam/

nãdi q;ᷓ ſaluandi pꝛopter illoꝛum peccata:
a qualiter numerus electoꝛum erit gran⸗

dis abſolute:ſed exiguus paruus reſpe/ (Feria S pᷣehebde. De friuola ac debili

ctiue. Cap.pꝛimm. 2.
Qõ dãnatio repꝛoboꝝ non repugnat boni
tati nec charitati neq; volũtati ſummi dei
Sicut quidam falſo conati ſunt perſuade
re. Caßp. ſecundum,.d J.
Qðõ ſolus deus cognoſcit numeꝝ electoꝝ:
2 de aſſumendis ad oꝛdines angeloꝛum.
Cap tertiuiuiuii. 4.
SCSñica. xłt. De tribꝰnocumẽtis peccati
moꝛtalis ꝓpter qᷓ merito vnuſaſq; pcta vi
tare debet. Sermo ſecüdus. 4.
Qõ peccatũ facit hois voluntatẽ malignã

que a deo data eſt hoĩ bona lʒ ſit ad bonũ C Feria 6peheb

et maluzʒ Ytibilis. Et qualr oẽ peccatũ eſt
voluntariXj. – Capᷣ.pꝛimum. :5.
NQõ petm̃ puertit hois rõnẽ ⁊ rationalem
creaturã vilificat facitq; ſilem beſtijs:⁊ de
multiplici rõnis ↄſideratiõe. Cap.ꝛm .6.
NQõ petm̃ facit hoiez fuũ:qmva libᷣtas ẽ
viuẽ hᷣm Ytutẽ: ⁊ q́;tũ libertas eſt magni/⸗
fciẽda pcipue libertas ai. Cap.tertiũ. .8.
SCSñica ꝗqnquageſime de penis tpalibꝰ
epiſſime adueniẽtibꝰ ꝓpter peccata. Ser⸗
pene tpales.ſ.peſtilẽtie guerre fames
terremotus ⁊ ſimilia:immittuntur a iuſto

deo pꝛppter iniquitates ⁊ ſcelera populoꝝ

.„H.⸗

Capᷣ.pᷣèèA ½. ———ʒ ———=—=—
deus nõ ſemper punit in hac vita pec· SC Sabbato pꝛimehe

cãtes:⁊ qᷓ;ᷓ iuſte illis tribuit ⁊ rõnabilx ſua
dona bñficia. Cap.eN. 9.
Quare deus dũ ꝓpter peccata tpales pe⸗
nas iĩmittit: ⁊ etiaʒ ijre ꝑſepe ſuos amicos
25ᷣuos affligit:⁊ nõ ſemꝑ bonis largit bo
na in vita

8 ſiti. Cap̃.3 ..0.
S ¶Feria cineꝑ. De tribꝰ noeumẽtis

cati: ꝓpter que vnuſqſq; i peccato riſe⸗
ad penitètiam reuerii debet. Scrmo quar .

us

bonum. Caß

1883

Qõ ꝑ petm̃ aia ſẽparatł᷑ a deo nõ ſolũ ꝓpt᷑
multa:ſʒ etiã ꝓpter vnũ moꝛtale:⁊ qᷓ; gra
ue dãnũ ſit iſta ſeparatio.Capᷣ.pᷣᷣ.. ii.
Qꝗòᷣ peccatũ facit hoicm fatuũ:⁊ ꝙ ſtulti⸗
cia triplex eſt. CapꝛNi. 12.
Qãõ peccatũ ↄtriſtat mentes pctõꝝ dũ ad
ſe redeũt ſicut ecõuerſo vᷣtus letiſicat ani/
mam. 5.5 1. ziz.

Fnnone pcti. Sermo qntus. ciz⸗
8̊ nulla eſt excuſãtio eoꝝ qui dicũt deuʒ
eſſe cauſã peccati.Et quare deꝰpmittit ma
la fieri:⁊ an poſſit pᷣciꝑe mala.Eapᷣ.pᷣ. iʒ.
Qõ irrõnabilis eſt exeuſatio pcti cũ hoiuz
culpa reſert᷑ ad ifluentiã ſideꝝ qͥ libeꝝ arbi
triũ aſtringẽ nõ poſſũt neq; ad bonũ neqʒ
ad malũ. Cap̃ᷣ.ꝛi. ri4.⸗
Qõ nõ valet excuſatio eoꝛum qui dicunt
cauſam peccati ſoꝛe naturam inclinantem
cum ex parte anime ipſa ſemper ĩclinet
onade in.xꝰ. De exen

ſitione peti qua ſe tueri quidã putãt ex ipa
2ſuetudine:⁊ de myſterijs conſuetudinis.

Qõ ↄſuetudo peccandi auget peccatũ nõ
excuſat:⁊ qualr mala ↄſuetudo inducit in
anima facilitatẽ ad peccandum: difficulta
tem ad penitendũ:⁊ obligationẽ ad pati
dum- Caß. bmfm. AI.
Qõ multe ſunt ↄſuetudines repꝛobate de
abus ſit expᷣſſa mentio in iure.Sicut patet
in ſex ↄſuetiudinibus q̃ hoc loco ponuntur
dimiſſis alis. Lap.ꝛun,. 6.
Qò ↄfuetudo rõnabilis q̃ nõ ẽ cotra aliqᷣʒ
legẽ diuinã vel humanà obſᷣuanda eſt taʒ
gnãlis qᷓᷓ ſpecialis.Capᷣ.. 16.
bate domade.De gra⸗/
uitate peccati. Et quõ vnum peccatũ eſt al
tero grauius rõne ꝑſone ⁊ obiecti:vt nocu
menti. Sermo ſeptims. 17.
Qs grauius peccant eodẽ genere peccati
docti q;ᷓ idocti:a ſuꝑioꝛes qᷓ; iſerioꝛes.⁊ il
li etiam qui peccat cum magis ipꝛoba vo
Qõ culpa tãto ẽ grauioꝛ q;to pſona ↄtra
quã peccat᷑ eſt dignioꝛ.Et ſic peccal in deũ
in ꝓximũ ⁊ in ſeipſũ.Capᷣ.ſc un⸗ 1i8.

Q vnũ peccatũ eſt altero grauiꝰ ratione

nocumẽti:⁊ qualr nocumẽtũ ſe põt hie ad
peccatũ tripliciter. ¶ Cap̃.tertiũ’. eis.

SCSñica pin. xłᷣ. De ſupꝑbia dnoꝝ ⁊ po/

tentum. Sermo octauus. 119.
Qualiter ſuꝑbi dñi contemnunt deum nõ

reputando ipſum ſupioꝛem:a tranigrediẽ

do diuina pꝛecepta ac dei iudicia vilipen/
dendo. Cap. mum. 19.
MQ3 pꝛincipes ⁊ dñi ſupbi ↄtẽnunt ecclᷣ
paruipẽdẽtes illiꝰptãte que eſt ſupꝛa oẽm
Ptãtẽ tpalẽ ⁊ itromittẽtes ſe de ſpualibus

—

otffichs a biſic;s: tq; cenſuri eccleſie pbio & & Feria anta ꝛcbebdomade. Se ſuperbis
muliexꝝ ſatis tẽperate ? modeſte recitãdus

mhilo ducentes ¶Cap.com. 220.
Qõ pꝛincipes ⁊ ſuperbi domini contem/⸗
nunt ſuos ꝓximos male ? negligenter gu
bernando ſubditos ⁊ grauando illos inde
bite atqʒ conuerſando cum nimia continẽ

¶Ferig ſcdᷣa ſcdᷣe hebde.xl. De iudicio ge

nerali terreri poſſunt ⁊ debẽt mẽtes ſuꝑ

boꝝ. Sermo nonus.

De mira excellentia xpᷣi qui ſedet ad dexte

Sermo vndecimns.

.

aut a qͥ nõ decet aut id quod ſciri nõ debʒ
aut nõ ad debitũ ſinẽ.Capᷣ.pᷣmũ.
M curioſi ex ſuperbia ſpernunt veritatẽ
dum ſcribitur vł narratur abſq; lenocinio
verboꝑ:⁊ ꝙ poteſt eſſe doctrina ſine eloq̃n

tia lʒ eloquentia cum doctrina ſit commẽ/

dabilis. Caßp.m.

Qð cunioſi ex ſupbia coꝛpoꝛeos ſẽſus ad

vana dirigunt ⁊ illicita ⁊ pcipue in ſpecta⸗
culoꝝ iſpectione. CLaßp. zin 32⸗

ne patiãtur ille q humiles ſunt ? virtuoſe.

—

Sermo vndecimus.
ab illis dirigi ⁊ regulari.Capᷣ.pᷣ̊.· ʒ2.
Qð mulieres ſuꝑbe excedunt modũ et re
gula in oꝛnatu ⁊ cultu coꝛpoꝛis ac pompa
veſtimentoꝛx. Cap. ſecudüũ. z 5.
Qõ mulieres ſuꝑbe ſut in ſua ↄuerſatiõe
graues atq; alijs moleſte. Cab. m. 34.

rã pꝛis ⁊ veniet in iudiciuʒ cum triumpho SCFeria lexta ꝛchebdomade.De ſuperbia

longe pꝛeſtantioꝛ triumpho romanoꝛum:
quẽ viſuri ſunt omnes in maieſtate. Capᷣ.
mmn. 44.
Q3 cõparebũt differẽter in iudicio electi ⁊

repꝛobi:a qualr ↄuincunt᷑ increduli ex pꝛi

mo aduẽtu xpi vt etià credant ſcõᷣm. Et de

tpe iudicj. Cap̃. ſcom. 226
Qõ dura erit ⁊ terribilis ſnia xpᷣi cõtra dã
natos quos expellet a ſe cum maledictiõe
deputando eis habitationẽ ꝑpetuà ĩ igne
Eab. terttu. 27.
SC Feria za ꝛc hebde. De cauſis ex qbꝰ ho

mines inflant ſupbia. Sermo decim. ꝛ7.

Qõ mlii efficiunt ſuꝑbi ꝓpter nobilitatẽ
oꝛiginis vel pꝛie cũ tñ vera nobilitas ĩ vir
tute conſiſtit. Cap. pᷣmum. 7:
Qõ multi efficiutur ſupbi ꝓpter ſoꝛtitudi
nẽ coꝛpoꝛis q̃ cõparat hoiem beſtijs: ⁊ fu
perat᷑ a ſoꝛtitudine i atqʒ in illa ↄſidẽtes

exponit periculis Cap.ſcom. .28.
Qò multi fit ſupbi eſtimãtes plus debi

to ſuũ intellectũ bernendo/ꝓpximos ac dei

obliuiſcendo. Cap. tertüin.

SC Feria 4 chedc,. Ge ſupbia curioſo:
que in tiplici curioſitate pꝛecipue cõſiſtit

deũ 1 hoiem. E

—

cato diaboli. Cap.-J,.

pꝛothoplauſtoꝛũ lapſu humane nature.
Sermo tertius decdimns 34.
Qualr vera ſũt que dicuntur de lapſu hu
mane nature ad quẽ cooperatꝰ fuit diabo
lus quem recte ꝑmiſit deus hominem im
pugnare. LCaß.:bmß. 35.
Q Peccarum ade ſuit grauius pctis alio
rum hominũ ⁊ peccato mulieris.ſ.eue qð
nihilominus ſuperatur in grauitate a pec
Qðdð humanũ genus ↄgrue reparatum eſt
per vià ſatifmrictionis que cũ nõ ſoꝛet poſſi

4

.

tate. Sermo qrtuſdecimus. 338.
Qõ volenti uinaift hĩe neceſſaria eſt
cognitio dei ⁊ ſuiipſiꝰ ac ꝓximi in q̃rũ q̃li/
bet tria ſunt ↄnderanda.Capᷣ.hjjꝗ.. 38.
Qualr inducunt nos ad humilitatẽ exoꝛ⸗

tatiões ſcripturarũ ⁊ gra humilitatis atqʒ

exẽplũ dñi nr̃i ieſu xpᷣi:qui nos vbo ⁊ exè⸗
plo hunuilitatẽ docet.Capᷣ.2m. 739.
Qõ iꝛm ſunt regule obſeruãde ab hijs ꝗ
humiles eſſe volunt q̃ dici etiã poſſũt dus

De curioſitate eoꝝ ꝗ ob ſupbiã q̃rũt ſcire

Qð mulieres ſupbe nolũt ſubeſſe viris et

bilis nec hoi nec angelo ſacta eſt per xpm

„=

li/
3,
N/
/
,
90

S

deci ſigna vᷣe humilitatis. Cap. tertiũ. 40.

Bñnica ſecũda in quadrageſima.De ſu
perbia ſuꝑſtitioſox.Sermo ꝗntuſdecimꝰ
in oꝛdi. AkAll.
Qð ſupſtitioſa eſt diuinatio que ſit vł per

ſomnia vel per auguria vel ꝑ iudicia aſtro

logon ci ipſiſumunt caᷓ bei funt hnun

Al⸗

Qð ſuperſtitioſa eſt obſeruantia carminũ

X poꝛtationis bꝛeuium atq; tempoꝛum.

Cap.ſcom.

R

MQ multi ſunt diabolo ↄfederati reſponſa

ab eis in imaginibus querentes vel illos
reſtrigentes nonnulli expꝛeſſe pꝛoſiten/
tes. Capᷣ.tertiu. B

S¶ Feria ꝛ tertie hebde.De ſupbia inſide/

li idolatraꝝ atbedumethanon a iudeoꝛũ
qui omnes moꝛiuut᷑ eterna moꝛte.Sermo
decimns ſerus. 45.
Q idolatre a deo repꝛobati ſũt ꝓpter il/
loꝛum fuperbiam:⁊ de oꝛigine ac dilatati
ne idolatrie:et de grauitate illius peccati.
Qõ ſaraceni ⁊ quilibet de ſecta Æνn abhume
thi moꝛient᷑ moꝛte gehenne:⁊a de illaꝝ gen
tium ſeductione:a qualr a xpᷣianis debent
euitari. Cap̃.ſecũdũ. .427.

Oõ iudei oẽs xpᷣm negates moꝛient᷑ i pec/
catis ſuis:qui tñ tolerãdi ſũt ⁊ blanditijs

ad fidẽ alliciendi atqʒ cogẽdi vt ſuẽt regu
las ab ecclia oꝛdinatas. Capᷣ.tertiũ..AS.

(¶ Seria tertia tertie hebdᷣe. Se ſuperbia

tranſgreſſox legis canonice. Sermo deci/
mus ſeptimus. o.

Q oẽs xpiani obligantur ad obſeruãdã

legem canonicam in qua dantur q;plura

C Feria ãqrta tertie heb

pꝛecepta. Cap. mum. 5o.

Qð lex humana ex rationabili cauſa hm

ea que occurrere poſſunt mutatur rationa
Qõ in lege poſitiua rationabilis eſt diſpẽ
ſatio que ſtt vel ex vtilitate vel ex neceſſita
te. Caßp.tertium. K.
bia tranſgreſſoꝝ legis ciuilis.Sermo deci
mus octaus. 353
Quid eſt lex ⁊ de actibꝰ legis atq; de illiꝰ
Qõð ciuiles leges iu

beneſicia. Caßp. tertiũ.

domade. Be ſuper

e ſunt ſeruande: ⁊

189

aliqñ licet facere p̃ter vᷣba legis: ⁊ qualiter

melioꝛ eſt ciuitati bonus miſter ſine lege:
Qõð multe ſunt leges ciuiles repꝛobate et
alie auctenticate: quedam vo abꝛogate:
que non dedignantur ſacros canones imi
tari. Caßp.tertiũ.

S Feria gnta 3 hebde. De ſupbia berico
2 6⁶

—

AQð quinqʒ; conditiones requiruntur ad
hoc vt quis ꝓpꝛie dicatur hereticus.Caſᷣi.
Qõð lʒ multe fuerint hereticoꝛum ſecte ſi
dei veritatez impugnantes:tamen hodie
quinqʒ ſunt que multos inuoluunt in ita-
Qõ heretici puniuntur quincuplici pena.
Caõ. tertin. 468.
Feria ſexta tertie hebdomade. Se ſup⸗/
bia ingratonꝝ ta erga deu qᷓ erga homies⸗
Sermo vigeſinuns. S§9.
Qnid eſt ingratitudo:a de gradibus eiꝰe
quomodo nullus igratus poteſt ſe excu
ſare. Cap. pmum. 550.
MQ ĩgratitudo repꝛehendit᷑ ab auctoꝛita⸗
te leguũ eiuiliũ ⁊ hiſtoꝛia gentiliũ: ⁊ exẽplo
bꝛutoꝝ aialiũn. Caßp̃.ſecũdũ. céi.
Qò pꝛopter ingratitudinẽ auferuntur bo
na ⁊ oꝛiuntur mala ⁊ ſubtrahũtur ꝓmiſſa
16
Sabbato ttie hebdomade. Se ſupbia

ſpernentiũ ↄſilia in ſuo ſenſu ↄfidennuz.
Sermo vigeſimus pᷣmus. vz.
dð commendatur ↄſilium voce omnium
ſeripturarum.Et de ſeptem generibus cõ
ſilioꝛum. Cappꝛimmm. 65
De quibus non eſi conſilium exquirendũ
de quo dãtur ſeptem regule negatiue:⁊ ꝙ
conſilium eſt de rebus dubijs et arduis.
Cap. Ecüdunun.. 5.
SBe ſeptem ↄditionibus ↄſilij vt recte ſiat
ac ſalubꝛiter. Caõpᷣ.tertüiũ. ..6.

SCBñůica zei drageſima. De ſupbia ſciſ

maticoꝝ. Sermo vigeſimꝰſedũdus. 66.
Quid eſt ſciſma:⁊a in quo differt ab hereſi
2 quomodo eſt vna eccleſia vniuerſalis:et
eccleſia romana eſt caput omniuʒ eccleſia
rum:cui pꝛeeſt papa vicarius chꝛiſti et de
multis ſciſmatibus que fuerunt elapſis tẽ

)¾

.
—

Qůõ ſciſma eſt graue peccatũ⸗7 de còpara
tione eius ad idolatridã.Cap.?· .62.
Qõ ſciſmatici pꝛiuant᷑ ptate oꝛdinis:iuriſ

ditionis:⁊ admiſtrationis.Capᷣ.tertiũ.68. S

EFeria 2qrte hebdomade. BGe pctõ ire.
Sermo vigeſimus terti. S9.
Qõ perxcat ille ꝗ omittit iraſci vbi ⁊ qñ de
beret iraſcei. Cap̃.pꝛimum. 69.
MQõ ira que eſt ſᷣm rationeʒ que dicitur ira

per zelum eſt commendabilis et virtuoſa.

Qò ira inoꝛdinata peccatum eſt: 2 de ſpe /
ciebus et gradibus et nocumentis eius.
Cap. terltſinn. J0.
CFeria ʒ ꝗchebdomade.De coꝛꝛeptione
fr̃na.Sermo vigeſimus ärtus.
Qual coꝛꝛipere ꝓximũ peccatoꝛẽ eſt pꝛe⸗
ceptũ affirmatiuũ qnod oẽs obligat etiã ⁊
peccatoꝛes:⁊ quõ inftrioꝛes coꝛꝛigere poſ
ſunt ſuperioꝛes.Capᷣ.pꝛimuz. ꝛ.
De triplici conditiõe que ſeruãda ẽ in coꝛ
reptiõe fraterna:vt ſiat debito modo.Capᷣ.
ſecunduKm. 1217.
NQ3 eſt diferentia inter denunciationem 2
nccuſationẽ:⁊ de modo fraterne coꝛꝛeptio/
nis. Capᷣ.tertum. 74.
¶Feria q̃rta quarte bebdomade.Se ſca/
dalo phariſeoꝝ ⁊ alioꝑꝝ. Sermo vigeſimus
quintus.

turbant domum vxoꝛem ⁊ familiam.Capᷣ.

õä

78

Be rixa r deſenſione ſui ac pugnantibꝰin
duello: ⁊ de ciuili bello.Capᷣ.tertium. ꝛ? 9
¶ Feria ſexta quarte hebdomade. De ho

micidio. Sermo vigeſimus ſeptimus ⁊ no
unus.

centes aut parentes.Capᷣ.pꝛimum. .qCS80.
Qõ grauiter peccant interficiẽtes reos au
ctoꝛitate pꝛopꝛia:⁊ viri interſicientes vxo
res: et mulieres querentes aboꝛſũ. Capᷣ.
ſEecundum. 80.
De irregularitate que contrahitur ꝓpter
homicidiũ ⁊ duodeciz documẽtis circa hu
iuſmodi irregularitatẽ.Capᷣ tertium.Si.

22. Sabbato quarte hebdomade. Se luxu

ria ſoꝛnicatoꝝ ſiue de ſoꝛnicatioe ſimplici.
Sermo vigeſmus octauus. 81.

Qõ ſoꝛnicatio aliquando dicit᷑ idolatria:

aliqñ oẽ peccatũ moꝛtale: aliqñ imũdicia

luxurie ⁊ ſtricte concubitus ſoluti cuʒ ſolu
ta. Cap, pꝛimm.,. 87:1.

Qðõ triplici obiectione conantur ſoꝛnicato

res pꝛobare ſoꝛnicationem ſimplicem non

eſſe peccatum:a de ſolutione pꝛedictarum
obiectionum. Capᷣ.ſecundum. 83⸗

MQõ pꝛobari poteſt ſoꝛnicationem eſſe pec

catum auctoꝛitate: ratione: et exemplo.

— .

Quid eſt ſcandalum:⁊ de tripliei ſeandalo S Sominicea quarta in q̃drageſima. De

ſcilicet actiuo paſſiuo ⁊ occaſionato. Capᷣ.
Quõ ſpũalia bona que non ſunt de neceſ
ſitate ſalutis aliquando omittenda ſũt pꝛo
yter ſcandalum. Capᷣ. ſecunqdum. 25.
MQ tpalia bona et ſi non ſemper tamen

quandoq; dimittenda ſunt ppter ſcanda/

lum. Capᷣ.tertiuz.

. 3

CFeria quinta quarte hebdomade. De

tribus effectibus ire:ſcilicet murmuratio
ne: clamoꝛe ⁊ rixa. Sermo vigeſimus ſexx· ertum. 85.
77. Feria ſecunda quinte bebdomade. De
runs inceſtuoſop. Sermo trigeſimꝰ. S85e
Quomodo committitur inceſtus in conſ

De murmuratione que fit ↄtra ſociũ et ſu
perioꝛes ⁊ deũ.⁊ de grauitate huius pecca
ti ac punitione.Capᷣ.pꝛimum. 1P7:
02

„

De triplici clamoꝛe ſcilicet oꝛantiuzʒ 2

„“

et et oꝛantiuz 71 bo- E engi, .
ribiliter peccantium atq; iraſcentium qui &α

luxuria ſodomitarum. Sermo vigeſimus

nonus. valde neceſſarius ſed modeſtere

etandas. 3342
Q decẽ ſunt noia vicij ſodomitici ex qui
bus depꝛehendi põt grauitas et enoꝛmi⸗
tas tanti ſceleris.Capᷣ.pꝛimum. 84.
De ſeptem conditionibus ſodomitarum:
quibus coꝛꝛeſpondent ſepteʒ q̃̊ fnerunt in
punitione illoꝝ.Capᷣ.ſecundum. 84⸗
Qõð omnes leges puniunt peſſimos ſodo
mitas.Capᷣ.tertium. 5

guinitate:in affinitate:et compatermitare,
inceſtus pꝛohibetur tum vt ſemetur

Qõ crudeles ſunt qui ſe iterſiciũt aut ino⸗

A A

n Ce
781

ntbn

n. 70
debe
sſ
Wtino
1
NNan
i ij.
0
rppte
mbe
. 80
elon
plic,
581

——

honoꝛ parentibus:tum vt extinguatur oe
caſio peccati:tũ etiã vt ↄtrahat᷑ mr̃imoniũ
⁊ amicitia cum extraneis.Capᷣ.ſecũdũ.S⁊.
Qualiter punitus eſt inceſtus: vt patet in
multis exemplis.Capᷣ.tertium.
SC JFeria ttia qnte bebdomade.De pecca
to accidie. SPermo vigeſimꝰpᷣmus. 88.

190.

bunt in effrenata vicia. Cap. ſecundũ. 94.
OQõ deſperatio peccatũ eſt graue:tamen ſi
de illa homo peniteat remittit᷑ a deo. Capᷣ.

87. SEGabbaro ante dominicam de paſſione.

de iuſticia atra negligẽna miniſtrox eius.
Sermo trigeſimus quintus.

——

Qõ accidia eſt trinicia ⁊ tedium bene ope Quid ſit iuſticia. Et quomodo commẽèda

randi.Et de triplici tedio.Capᷣ.pꝛimuz.SS.
Qõ accidia aliquando oꝛitur ex cõplexio

tur in omnibus ſcripturis diuinis ⁊ huma
nis.Et de triplici eius acceptione. Capᷣ.
6

1/

ne coꝛpoꝛis ⁊ inoꝛdinatione cibi ⁊ inſtiga pꝛimum.

tione diaboli. Caß. ſecundum. 88.

DSe innocentia:fidelitate:⁊ ſeueritate:que

OQõ homo poteſt fugere accidiam per oꝛa ſunt tres partes iuſticie.Capᷣ.ſecũduz. ?.

nionem ⁊ meditationeʒ ac frequentationẽ
ſKacramenti. Caßp.tertium. 89.

SC Feriaa quarta quinte bebdomade. De SCDominica de paſſione:de peccato ligue

negligentia pꝛelatoꝛum ⁊ epiſcopoꝝ. Ser
mo tngeſimus ſecundus. 89.
Qualr epiſcopi negligentes nõ miniſtrãt
vt debent ſubditis ſacra ⁊ doctrinam ac tẽ
poꝛalia bona.Capᷣ.pꝛimum. 89.
Quali ep̃i ⁊ pꝛelati negligentes non iqui
runt defectus ſubditoꝛũ. Et de viſitatione
ſienda per ipſos.Capᷣ.ſecundumum. ꝰi.
Qual pꝛelati ⁊ epiſcopi negligentes non

Qõ amicitia ⁊ auaritia ac pꝛopꝛius amoꝛ
2tranantur iuſticie. Cap.tertium.

.

9T.

Sermo migeſimus ſerunus. 438.
AQð ioli homini ↄceſſa eſt lingua ad loq̃n
dũ:⁊ de ↄditionibus humane lingue:⁊ q̃li
ter angeli loquuntur. Capᷣ.pꝛimum. 93.
Qõð virtuoſe regulanda eſt lingua dũ loꝗ
De viginti peccatis pꝛouenientibus a lin
gua quot ſunt littere alphabeti vſqʒ ad.u
incluſiue. Cap̃.tertium.

S

coꝛꝛigunt exceſſus delinquentiuʒ qui coꝛ SFeria ſecunda poſt dominicam de paſ⸗

rigi debent aliquando blande aliquando
ſeuere. Capᷣ.tertium. — A2

SC Seria quinta quite hebdomade.SDe ne
gligentia clericoꝛum. Sermo tiigeſimus
fertiis. di,—
Q3 clerici negligentes non laudant deuz
in ſeptem hoꝛis canonicis qui laudàdus ẽ
oꝛe ⁊ vocaliter:⁊ de cantu officij ac de omiſ
ſione.Capᷣ.pꝛimum. gi.

QAualiter aliqui clerici ex negligẽtia circa

li geſtu. Cap. ſecundum. 92.

QAualiter clerici negligentes tractant irre

uerenter ſacra templa ⁊ ſacras res ⁊ ſacra

— tiſſimum coꝛpus xpᷣi. Capᷣ.tertium.,. 93.

D¶Seria ſexta ꝗnte hebdomade.de deſpa
tione. Sermo irigeſimus qrtus. 93.

De triplici deſperatione.ſ.paſſionatoꝛuzʒ:
dãnatoꝝ:⁊ peccatoꝛum.in quibus etiã tri
plex alia deſperatio ponitur. Capᷣ. p“. 93.
Qõ deſpatio grauiſſimũ eſt pctm̃ ex eo ꝙ
ꝑ üllã hoĩes rerrahunt᷑ ab oꝑibꝰbonis ⁊ la

ſione. de peccato gule. Sermo trigeſimus

1EÆà materia gule eſt eſca 1 potus non ꝙ

ſint de ſe mala: ſed pꝛopter inoꝛdinatum
appetitum:a de ꝓhibitione ciboꝛuʒ. Capᷣ.

*7

Qð quinqʒ ſũt modi ſiue ſpecies:quibus

peccant hoĩes vicio gule. Capᷣ.ſecũdũ.ioi.
AQã guloſi puniuntur pena coꝛpoꝛali ſpũa
li ⁊ gehennali. CLCaßp. tertium. ioz.

diuina ſunt indeuoti coꝛde oꝛe ⁊ coꝛpoꝛa C Feria tertia poſt dominicam de paſlio⸗

ne. de peccato execrando vſure et auaritia
vſurarnioꝛum. Sermo trigeſimus octa⸗
nuis. 03.
Auid eſt vſura que graue eſt peccatum:
Et ꝙ qui ex neceſſitate accipit ad vſuram
ab eo qui eſt paratus non peccat:⁊ q̃t mo
dis vſura committitur. Capᷣ.pꝛimũ. ioʒ.
ODõ omnis ſcriptura diuina et humana
et etiam lex canonica repꝛobat vſuram⸗

Emulti 2pcipue ſeptẽ gnã ꝑſonaꝝꝑ por/⸗

CSeria quarta poſt dnicã de paſſione. de
auaritia ſuꝝ: 1 de ipſo furto. Sermo trige-

QOQůõ quinq; rõnibu
afurto. Labp. 2 .

mittere ſolent. Cap:zm.

ticipant in crimine vſuraꝝ łʒ ipſi vſurà nõ
ſaciant. Lap. tertiñ

ſimus nonus. 1107.

Mnid eſt furtũ: a q̃ dĩia iter furtũ ⁊ rapina

2 de ꝓpꝛietate rex:⁊ de periculis rapine:⸗
cõparatione rapine furti: atqʒ q; graue
a poſſũt alig excuſari
Qõ ꝗqnqʒ ſũt genera hoium qui furtũ cõ/

—

S ¶ Jeria gꝗnta poſt dñicaz de paſſione.De

NDũõ aduocati peccãt dum
Es imiuſtas vel illas ꝓſequuntur vel pꝛo atqʒ t
pter ſuperfluas dilationes ⁊ cauſaꝝ com/ peſſimis fructibus ab odio ꝓcedentibus.

TSabbato ante

aritia iudicum. Sermo quadrageſ/

au

M ↄgrue homo indicat hoĩem etiã ſupe

rioꝛ malus: ⁊ ꝙ iudex nõ põt ſimul eſſe iu
dex accuſatoꝛ ⁊ teſtis. Capᷣ.pᷣmN. iii.

53 che dehet eſſe idoneus ⁊ granis in
ferendis
Eb periculoſ ſũt iudicibus munera:qui

ententijs: ac veritatis deſenſoꝛ.
U3.

genentur reſtituere que iniuſte recipiunt:

quis grauius peccat.An co nupes iudicẽ

aut iudex coꝛꝛuptus. Capᷣ.“. il4.

S¶ TFeria ſexta poſt dñicaʒ de paſſione.De

anaritia aduocatoꝑ. Sermo ädrageſim-

Qõð ꝓhiben᷑ aduocare manifeſte mali ac

infames et religioſet ſacerdotes et iudices
vpel aſſeſſoꝛes.

Cap. B’7. liliz.
OQõ in aduocatis debet eſſe ſcia:diligẽtia:
uſcipiunt cau⸗

poſitiones. Cap.z.

nicam oliuaꝑ. Be aua

nitia clenicoꝛũ ⁊ epoꝝ. Sermo qdrageſimꝰ
ſecundus.

MQ5 clerici ⁊ epi pcipue de hijs q̃ ſuꝑfluũt
de redditibus eccleſiaꝝ debẽt pauperibus
ſubuenire. Cap. pf. iiz.
Qꝗ clerici auari cõmittũt ſimoniaʒ circa
ſpũalia per eſſẽtiã:⁊ ſpũalia 1 cauſa:⁊ ſpi⸗
nitualia per effectũ. Cap.?R. ii7.
Mõ derici auari exercẽt negocia ꝓhibita

.10 7

auiio. S

SS;

q̃ exercere nò debent. Cap̃. 3eQeꝝ⁊ I8.

iob. S ominica oliuarum. De auaritia arti
ſicum mercatoꝛũ. Sermo qdrageſimus

ſEcaundou. 12.
Qð mercatoꝛes ⁊ artiſices auari peccãt ꝑ
imoderatà ſolicitudinẽ. Capᷣ.pᷣm. ii9.
MQò mercatoꝛes ⁊ artiſices peccant dum
in vendendo emendo excedunt valoꝛem
Qã artifices ⁊ mercatoꝛes auari peccant
in fraudulẽtia pꝛoximoꝛum multipliciter.
Cap̃.tertium. i22.

Se anantia luſoꝝ. Sermo quadrageſimꝰ
tertis 6ßeA,quz—
Se multiplici ludo.ſ.qui ſit ex deuotione
vel ex recreatione: vel cupiditate et mala
intentione. Cap. müũ. u.
Qõ quatuoꝛdeciz ſunt malignitates que
inueniunt in ludo:ex ꝗbus huiꝰ vicij gra/
uitas apparere põt. Capᷣ.ſcöm. .124.
De varijs opinionibus an ſint reſtituen⸗
da acquiſita per ludos pꝛohibitos. Capᷣ.
tertium.
90on im olmgrum.
e peccato odij. Sermo quadrageſimus
.125.

nartus.

— — .
.

Se odio dei qualiter.ſ.⁊ ex qua cauſa pot

haberi odio:⁊ ꝙ odiũ dei eſt grauiſſimum
erop. CLaßp. mum. 55.
Be odio ſuiip̃ius ⁊1 quomodo vnuſquiſq;
tenetur ex charitate diligere ſe et coꝛpus

pꝛopꝛium:et ꝙ peccatoꝛes non ſe diligũt.

Qð odium pꝛeximi eſt graue peccatum:
7 de oꝛiginalibus eius cauſis atq; tribus

—
2

miranda conuerſione latronis pendẽ
tis in cruce. Sermo quadrageſunus quin
tuuuuuV[V[[nns 1383.
Be ſeptem virtutibus latronis a ſpᷣu ſcõ
ſibi infuſis in quiqus apparet amplitudo
meriti eius. Cap. ömum. u8.
Be ſepteʒz dulcoꝛibus ſen conditionibus
pꝛomiſſionis chꝛiſti facte latroni cõuerſo.

6

CFeria Ecunda poſt dominicà olinaruz.

rena tertia poſt dominicam oliu

uarus

△

Qualr apls
irreuerenter ſe habebant ad ſacramentus

Be quinqʒ ſingulariſſimis pꝛiuilegijs la
latronis ad xpᷣm conuerſi. Capᷣ. 3 n. .iz0.
EC Feria quinta in cena domini. De myſte
rijs ſaãcri euchariſtie ↄtẽtis ĩ epla huiꝰdiei

quia

drageſimus ſextus.
repꝛehẽdit coꝛinthios:

£

Qõ ſacramentum euchariſtie eſt excellen
tiſſimum quod declarat eius nomen:⁊ qꝛ
ſupat alia:⁊ qin

AQAualyr monet Apoſtolus ſideles vt cũ de
uotione ſuſcipiant ſacramentum euchani⸗
ſtie oſtendens punitionem illoꝝ qui ↄtrari
S¶Eadem die ſcilicet in cena domini. De
ſacramento ↄfirmationis. Sermo qdrage
8 ſimus ſeptimus. . .132.
Qðò ſãcramentum confirmationis fuit im
mediate a chꝛiſto inſtitutuz. In quo datur
robur ad confitendum publice chꝛiſtũ qðᷣ
eccleſia perſicit ex determinata materia et
ſfoꝛma. Cap⸗pñfß.. 1
Qã omnes fideles obligant᷑ ſuſcipere cõ/
firmationez ab ep̃is ex pꝛecepto eccleſiep
loco ⁊2 to. —CLap. N. 13;:
Se regulis q̃ obſeruari debent circa ſacrʒ
2fſirmationis. Cap. z. .i34.
ES . 3 .
SCferia ſexta magna.de flebili moꝛte ſal⸗
natoꝛis nri ieſu xpi.Sermo drageſimus
oetauoes. 1411434
Hõ modus liberandi genus humanum
per paſſionem chꝛiſti fuit conueniens. Et
ꝙ chꝛiſtꝰ occiſus ſuit a iudeis ac vere moꝛ

Oõ moꝛ chꝛiſti ſnit penoſã valde ex eo ꝗ
Smi/

paſſio eius fuit diuturna ⁊ gnalis ⁊ ig
nioſa. — Laß. . 37.
NQõ omnes creature inducunt animos ho
minum ad flendum pꝛo moꝛte chꝛiſti nec/
138.

non ⁊ pie mulieres atq; ipſe ieſus cruciſi/

S(Sabbato ſancto. De oſcientia. Sermo

ragelimns nonus. — 65.
nalr conſcientia obligat ad faciendum

vel non faciendũ: ⁊ de ſeptẽ cauſis erroꝛis

Q5 circa cognitionez conſcientie pꝛopꝛie

ſuit a xpo ſolenniter inſti

132.

ſẽptem differentie hominum inueniun
tur. LCap.V 440.
De ſerupulo conſcientie quid ſit ⁊ vñ cau
ſatur ⁊ de ſeptez regulis quibus poteſt de
poni. CLap. zöm. iidie
SCDominica reſurrectionis.Sermo deip

a mirabili reſurrectione ieſu xpi:quinge
mus iᷣ 1114²8
De tpe reſurrectionis chꝛiſti.ſ.de die men
ſe 2z anno. Caßp. pm. i141.
Qõ ex teſtimonio angeloꝛum ⁊ apoſtolo⸗
rum ⁊ alioꝛum qui viderunt chꝛiſtuzʒ poſt
reſurrectionem pꝛobatur ꝙ vere furrexite
Eaß-inn 44 ½₰
MQualr xp̃s reſurrexit cuz quatruplici actu
fſoꝛtitudinis: Cap . 44 ½
CFeria ſecunda poſi dñican
nis de ſciſſima ſide. Sermo qnquageſimꝰ
öms. 41444
De multiplici acceptione fidei.Et quomo
do diffinitur. Et qualiter eſt virtus theolo
gica ex eo ꝙ eſt a deo ⁊ terminat᷑ ad ipſum
ſicut ad obiectůũ. Cap̃.p.· i44⸗
MQõ ſides eſt neceſſaria ad ſalutẽ ⁊ etiã cc
dẽda ſunt aliq̃ que rõne nãli ꝓbari poſſũt
à aliq̃ etiã explicite.Capᷣ.“2. i460
Qõ ſides debet eſſe integra ſimplex ⁊ ope
roſ. Cap.; 2“ 147.
ESCFeria tertia poſt dñicaz reſurrectionis.
Se iocũda pace. Sermo ꝗnquageſimus
ſecundas. 145⸗
De mltiplici pace.ſ.ſimulata: inquinata:
oꝛdinata:que adhuc multiplex diſtingui
tur. LCap. bñ6. 145.
Qðõ pax commendatur ex eo ꝙ grata eſt
deo ⁊ xpᷣs filius eius illã dilexit:que etiã a
ſanctis pꝛedica. Cap.rmJ,., 149.
Qõ ex pace ꝓueniunt oĩa bona tꝑalia:coꝛ
poꝛalia ſpualia. Cap̃⸗3 . io⸗
SESermo de ſacto bonauentura. ist
Qõ memoꝛia ſci bonauenture erit eterna
ꝓpter ſanctitatẽ vite illius.Capᷣ.pᷣn.iſi⸗
Mz memoꝛia ſcĩ bonauenture erit eterna
ꝓpter eius doctrinã deuotiſſimã ⁊ copio⸗
ſã atq; aiabus vtilẽꝗ. Cap.ꝛ u. i 2.
Qõð memoꝛia ſci bonauenture erit eterna
ꝓpter ſplendoꝛẽ miraculoꝝ ⁊ canoniʒzatio
nis 2 glie beate. Cap̃ᷣ. 5½ o 152⸗
SCBe ſancto bernardino predicatoꝛũ ñi

ſimus in oꝛdine.

vpoſt dnicam reſurrectie

tis pꝛincipe. Sermo quinquageſimus

quarus. 154.
MQõ cõmendatur pꝛedicatio ſancti bernar
dini ꝓpter humilitatem charitatẽè et patiẽ
De ſufficientia ⁊ pꝛudentia atqʒ ſtupenda
efficatia pꝛedicationis ſancti bernardini.
Cap. zin. .i56.
Quali deus honoꝛauit ſanctum bernardi
num in miraculis in canoniʒ atione ⁊ ĩ glo

ria beata. Cap.zJ . 157.
¶ In feſto annũciatiõis vᷣgis glioſe. Ser
mo gꝗnquageſimus ꝗntus. .1i58.

Quare ad virginẽ miſius eſt angelus ⁊ q
tpe et ad quẽ locũ.Et in quo actu erat tũc
beatiſſima virgo:ſcilicet actionis vel cõtẽ
Qualiter angelus apparuit virgini in aſ/
ſumpto coꝛpoꝛe in ſoꝛma humana ⁊ etate
inuenili ⁊ veſte clara ⁊ locutus eſt voce ſen
QDõᷓ in angelica ſalutatione expꝛimuntur
dei maieſtas ⁊ ſublimitas vnionis ac vtili
fas icarnationis. Et quatruplex excellẽtia

virgis bñ dicte. Cap.ʒN. iéi.

Sermo quinquageſimus ſextus de an
gelis quoꝝ ſolemnitas in eccleſia celebꝛa
„ tur ꝓpter miraculũ qd apparuit in monte

Sargano. „ i5.
Qualr angelus ab hoie cogſci pot:⁊ quõ
ſpuũs eſt icoꝛpoꝛeus: qui tñ põt in aſſũpto

coꝛpoꝛe apparere. Cap. p. 163.
Qũõ deus pꝛoduxit angelos ex tꝑe in celo
empireo. Cap. 2. 1165.

Qualt angeli ad nos mittũtur qui hoĩes
cuſtodiũt neqʒ dolẽt de malis eoꝛuʒ quos
cuſtodiũt. Cap̃.zn. 1i66.

¶ Sermo de beatitudine ſcõꝝ in quo ↄfu

tatur fatuitas hoium mundanoꝝ qui non
geduũt aliquid de vita futura: Quinqgeñ

mus ſeptimus.

Qð beatitudo eſt bonũ qdð cũcti deſtäera⸗

Qõ btitudo ↄſiſtit in aia in itellectu videli
cet ⁊ in voluntate. Cap. ꝛm. 169.
Qõ btitudo nõ poteſt eſſe in bonis pñtis

Sermo quinquageſimus octauus: de
aie rationalis admirandis pꝛerogatiuis ⸗

Ecellenti quas vnuſquiſq;. eognoſcere
debet. J .i⁊i.
Quid ſit anima que non eſt coꝛpus nec ex
ſemine cauſata: et que vna ſola eſt in ho⸗
mine. Laß. mum. 11.
De,/ꝓductione aie rationalis que non ab
angelis ſed a deo ꝓducta eſt de nihilo con
ueniẽter vnita coꝛpoꝛi oꝛganico ⁊ de nouo
creata ⁊ infun[. Caßp̃.ſcöm. .1i74.
De aia ſeparata que imoꝛtalis eſt a perpe
tua:⁊ de locis ad que aie trãſſerunt᷑ poſtqᷓ;ᷓ
exeũt de coꝛpoꝛibus. Capᷣ.tertiũ. i?6.

SSermo quinquageſimus nonꝰ de ſpᷣn

ſancto qui miſſus eſt aplis in ſigno viſibi
li igneax lingugrum. i82.
Qð vi nature ſps ſcũs nõ ẽ cognoſcibilis
ſed tm per reuelationem: ⁊ quali ſpiritus
ſanctus eſt deꝰ ꝓcedẽs a pꝛe ⁊ ſilio ipis co⸗
cqualis. Ca. B 2 .12.
Quid ſit miſſio ĩ dininis:⁊ qualr ſpiritus

ſanctus mittit᷑ inuiſibilr ⁊ viſibilr:⁊ de con

gruitate tpis quo ſpũs datus fuit aplis ĩ
ſigno viſibili. Cap̃.ꝛm. 18 4.
Qõ apſi faciente ſpᷣu ſcõ loquebant᷑ varijs
linguis:⁊ acceperũt ſeiaʒ diuinaꝝ rex atqʒ
foꝛtes facti fuerũt vt nõ timerẽt cruciatus
neqʒ moꝛt. Caß. tertiũ. 185.
Regiſtrum.
abedefghiklmnopqr.
8 tvXVZ 27. Omnes quaterniones.

——DND—f

—2ð

e

3. ad,
Pcdcideſce,
4 66.
nitcleenn nicel
—
kendonis iins
izo⸗
n Manns: de
16 ehglnis
iſch oſeee
.
eſtcoptsnre
mbucktinb/
. 1
lis que non d
ſtoenihilo en
mmico tde nono
n 174.
alst:
imt zalß
emiü⸗. einb⸗
8 non de ſn
inſigno üͤbi
ir
1gpulr hhinn⸗
ie iloſisco/
i1.
1qualt inims
niñbantdecon
zus fuit gpls
ogehant M
ginimn ſeralch
marit dats
müi. 6).

.
n10
gunin⸗

go miſe
eribunt
lio iuſto
ſhine
ecomen
Lcircüne
iſiſcs4
Puollum
boidolo
goi cupit
ſead e
nus dobi
lici ba/
arſededs
.. Regn
cles ſeil
qiminoſi
iridu: g
ffes mi/
fli ſunt
is:ſed /
atino
dh
Nuolie
crde
orpia/
wctlo:
lyau⸗
Ang.
ncnd
dittn
ichꝛiſtü
tudaut
ſpuͦa/
ad hoc
claſtice
na effü
pudce/
domo
iuatur.
pudan
löe pet
iſſ n
de
inn/
rin g
omum

*

diſcipli velut e perẽni ſonte ſũpto vocabu
lo appellati ſũt xpiani.¶ Idẽ ponit᷑ in acti
bus aploꝝ.c.xi.¶ Si igitur xpiani nuncug
pari gliamur.Cur non erubeſcimus oi dei

timoꝛe poſtpoſito ĩ tot ſacinoꝛa ruere:Lur

non cõcoꝛdãt facta cum nomie:debet enizʒ
nomẽ eſſe ↄſequens rei vt ſeribit᷑.2i.di.cꝰ
Cleros.⁊ de pꝛebendis ⁊ dignitatibus.c.
Cũ ſerui.ſEt inſtituta de donationibus &.
Eſt. ¶ Heu heu ipletũ ↄſpicimus dictũ pau
li ad titũ.2.c.Conſitent᷑.ſ.xpᷣiani ſe noſce de

um facus aũt negant. Audite auribꝰcoꝛ/

dis vocẽ dñi nr̃i ieſu xpᷣi dicẽtis M ai. 7.
co. Nõ oĩs qui mihi dicit dñe dñe intrabit
in regnũ celoꝝ.Sed qui fecerit volũtateʒ
patris mei qui in cels eſt ipᷣe intrabit in re
Gnũ celoꝝ.Quis eſt hic ⁊ laudabimus eũ
ſ vt videmus pauciſſimi reperiuntur in
libet ſtatu in ibet gradu in quis exerci
cio in q̃libet etate vel ſexu qui recte vinãt:
qui virtutes amplectant᷑ deteſtenturqʒ vi
cia.ſ¶ Rara inquit Hieroꝰ aduerſus vigi
lantiũ vᷣtus eſt nec a plĩibus appetit. ¶ Et

OQOuidiꝰliꝰ.2.de põto. Nec facile młtis iue

nies milibꝰvnũ virtutẽ pꝛecij qui putet eſ
ſe ſui.ſ Quotqt igit abſqʒ pnia poſt com/
miſſa peccata moꝛiunt᷑ danatoꝝ conſoꝛtio

deputari certiſſimum eſt. ¶Kertio cõſtare
parq piures hoies dänabimtur g lalna

untur rõne vanitatis. Suũt inter xpianos
qᷓᷓ plurimi qui vità pudicã retã ſanctãqʒ
bptendentes deſiciũt a debito fine.ſ.ipo deo
ad quem ſunt oĩa oꝑpa bona dirigẽda.l ij
ſũt qui vẽto vaneglie tumeſacti oia opera
ſua faciũt vt videant᷑ ab hoibus:de ꝗbus
iã diximus in ſᷣmone de vanaglia in q̃dra
eſimali de penitentnia.
EF Qõ danatio repꝛoboꝝ nõ repugnat bo
nitati nec chanitati neqʒ volũtati ſũmi dei
Sicut quidã falſo Sai ſunt perſuadere.
R aß. 2m.
Ccũdũ myſteriu declarãdum de nu
mero dãnatoꝝ dĩ ↄtrarietatis.Sũt

eni nõnulli qui ↄtariũ vitatis iam

dicte ipꝛobe tenẽt. Aſſerũtqʒ cũ oꝛigene ꝙ

nõ ſolũ nõ dãnabunt᷑ multi imo ꝙ nullus
erit ꝑpetuo danandus.Et ad hoc inducũt
Cpᷣ di beuitatis.

Cꝛn charitatis.
3³ voluntatis⸗

C Pꝛima rõ iſtoꝝ dicit᷑ bonitatis. Argu·
unt ꝗppe ſic. Mihil eſt aut tenẽdũ vel aſſe

rendu qd repugnet diuie bonitati ex eo ꝙ
deus bonus eſt. Et vt ait Dionpſiꝰin liꝰ de
diuinis noibus.A ſũmo bono nõ egredit᷑

niſi bonũ ſ Et Hieroꝰad pauliᷣ. Gonus

eſt deus ⁊ oĩia qcunqʒ facit bona ſint neceſ
ſe eſt. Sed dãnatio tot milia miliũ hoium

repugnat diuine bonitati:qm̃ pena dãna

tionis mala eſt ⁊ peſſima.Ergo deꝰnulluʒ
dãnabit ſed oibus tribuet eternã ſaluteʒ.
THoc eſt qð ſeribit Lactantiꝰ liꝰde ira dei
in pᷣnciꝰ.Aiaduerti inꝗt ſepe donate id exi
ſuimare plurimos qdð nõnulli philoſopho
rũ putauerũt nõ iraſci deũ qꝛ bñfica ſit tm̃
modo natura diuina nec nocere cuiq́;ᷓ pꝛe
ſtantiſſime atqʒ; optime ↄgruat poteſtati.
TInſup arguunt pᷣdicti. Qꝛ iniquũ videt᷑

vt iequalia equalibꝰdent᷑. Oẽs aũt hoies

eqles ſũt ⁊ m nãm ⁊ ſᷣim peccatũ oꝛigina
le.Igit᷑ honitas dei nõ debuit alios pꝛede
ſtinare alios repꝛobare. ¶ Ad hec r’det
Tho.pᷣꝰpar.q.23.artiꝰ.S.in rñſione Ad ʒ
Nõð ex ipſa bonitate diuina rõ ſumi poteſt
pᷣdeſtinatiõis aliquoꝝ ⁊ repꝛobatiõis alio

rũ. Sic eni deꝰdr oia ꝓpter ſuã bonitatẽ fe
ciſſe vt in rebꝰdiuina bonitas repñtet᷑. Ne

ceſſe eſt at ꝙ diuina bonitas que in ſe eſt
vna ⁊ ſimplex multiſoꝛmiter repñtet᷑ in re

bus ꝓpter h̊ ꝙ res creata ad ſimplicitatẽ

diuinã attingere nõ põt.Et ide eſt ꝙ ad cõ
pletionẽ vniuerſi requirit᷑ diuerſitas rerũ.
Quaꝝ qͥdã altũ. Quedã iſimũ locũ tenẽt
in vniuerſo.Et vt multiſpꝛmitas graduuz

coõſeruet᷑ in rebus deus ꝑmittit aliq̃ mala

fieri ne multa bona ipediant᷑. Si ergo cõſi
deremus totũ hoium genus ſicut totã reꝝ

vniuerſitatẽ:voluit ergo deꝰ in hoĩbꝰ q;tũ

ad aliqͥs qͥs pdeſtinat ſuã bonitatẽ repſen
tare ꝑ modũ miſ̃icoꝛdie parcẽdo.Et q;tuʒ
ad aliqs qs repꝛobat ꝑ modũ iuſticie
niendo.dãnare itaqʒ; repꝛobos facit ad bo
nitatẽ dei q̃ danatio cũ ſit malũ pene ẽ ma

lũ ſᷣm qd ⁊ bonũ ſimplłr.vt idẽ TCho ait pᷣᷣ

2c. q. 79. ſ¶ Et. ꝛꝛ.q.iꝰ.Deꝰ emſi iuſte danat
⁊ punit repꝛobos ꝗ ſua volũtate deliquũt
qꝛ vt dicit Augꝰ.ꝛʒ.q.A.c.Nabuchodono

a 3

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

Copyright 4/71999 VxXyVMaster GmbH WwW.yXVMaster. com